(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Norske folkevisor"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : //books . google . com/| 



Digitized by VjOOQIC 








r> 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



NORSKE 
FOLKEVISOR 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



NORSKE 

foLkevisor 



folkeutgAve 

VED 
KNUT LIEST0L OQ MOLTKE MOE 



UTOAV£ QODKJ£ND AV KIRKB- OG 
UNDBRVISNINQSDBPARTBMBNTET 



KRISTIANIA 

JACOB DYBWADS FORLAG 

1920 



Digitized by VjOOQIC 






Copyrig^ht 1920 by 
Jacob Dybwad, Kristisnia. 



•BT MALLINGSKE BOOTRYKKERI 



Digitized by VjOOQIC 



0orgen jQ>0vfand og Ovar ^veifen. 



Digitized by VjOOQiC 



Digitized by VjOOQIC 



FYREORD 

I 1907 skreiv Moltke Moe at ein laut f& gjeva 
ut dei norske folkevisone, og ban heldt fram at 
«den forste og nsermeste trang gjaelder en folke- 
udgave». Sophus Bugge og Moe hadde lenge i tan- 
kar k gjeva ut ei sovori folke-utg&ve med tilskipa 
tekster, men dei rakk ikkje k gjera det. 

Ei tid etter at Moltke Moe var avliden, tok 
eg upp arbeidet» og staten lejrvde pengar til k taka 
dei vise-avskriftene som var turvande til verket. 
Dette er fyrste bandet av utg&va; det er meiningi 
at det skal koma 2 band til. 

Fram igjenom ^ri hadde Moltke Moe laga fleire 
restituera visetekster. Alle desse tekstene vil koma 
med i denne utg&va, og boki ber difor b^de bans og 
mitt namn pk titelbladet. Dei visone som Moe bev 
restituera ^leine, er merkte med M i innbaldslista; 
dei me b^e bev arbeidt med, er merkte med ML; dei 
eg Meine bev andsvaret for, ber merket L. 

Um sj0lve tilskipingi av tekstene er det k segja 
at eg bev fare varsamt fram. Det er tryggast k balda 
seg til tradisjonen og ikkje g^ meir utum den enn 
naudsynlegt er. Ein rak fyrst og fremst balda seg 
til dei norske uppskriftene og ikkje til ei meir eller 
mindre velgrunna meining um koss grunnformi av 
visa bev lydt. Eg bev beller late visa vera ubeil 
(som t. d. nr. 3 : Torgjusdetrane) enn dikta til strofar, 
enda det ofte vilde ba vore lett nok, serleg n^r ein 



Digitized by VjOOQIC 



hadde heilslege faereyske og islendske avbrigde k 
jamfora med. I det heile hev eg retta meg meir et- 
ter Axel Olriks utgjevingsmate i cDanske Folkeviser 
i Udvalg» enn etter dei grunnsetningane som Svend 
Grundtvig og Ernst von der Recke hev fylgt i sine 
vise-restitusjonar. 

Dei allerfleste visone her er p& telemM; berre 
tri-fire er p& mSlfore fr& andre bygder. Av mange 
grunnar var ein noydd til a normalisera malet i 
uppskriftene noko. Ved mest kvar visa fanst det 
uppskrifter frS fieire bygder, og dei samstavast oftast 
ikkje i m^vegen, so ein i alle hove laut velja anten 
den eine eller den andre formi. Sidan boki er til 
folkelesnad, hev eg heist valt dei formene som er 
mest kjenslege, utan at eg kunde eller vilde vera 
heilt fylgjerett i dette stykket. Som i skuleutgSva 
(«Norske folkevisor fr& millomalderen») er den van- 
lege etymologiske skrivematen nytta der han ikkje 
viller uttalen. Men i sumt hev eg gjenge noko len- 
ger p^ den vegen enn i skuleutg^va ; her er t. d. skrive 
og for &, ord for or, av di folk vil lesa ordet med 
den rette uttalen likevel. I staden for ti, vi, me, se, 
va, o er skrive til, vil, med, er, var, or. Med desse 
sm& lempingane vil eg vona at visone hev vorte meir 
lettlesne, utan at dei hev mist d^men sin ; telemMet 
ligg i det heile user inn^t det nynorske normalmSlet. 
I Setesdals-stevi hev eg fylgt uppskriftene heller 
n0gje, end^ malformene ved det vart noko ujancine. 
Fieire nystev og nokre gamlestev vil koma i dei 
nseste bandi. 

Innleidingane og merknadene atti boki skal fyrst 
og fremst hjelpa folk til a skyna visone. Dei legg 
ikkje vinn p^ k vera samandrag av det granskarane 
hev funne ut um visa. 

August 1920. 

Knut LiesteL 



Digitized by VjOOQIC 



INNHALD 



^•»" 'S^r^ 



Dei norske folkevisone U — 

Tekster: 

1. Draumkvaedct (M) 31 191 

2. Maria (L) 40 197 

3. Torgjusdfiitrane (L) 42 198 

4. Den vonde stjukmori (L) 44 199 

5. Kvikjesprakk (L) 47 201 

6. Iven Emingsson (L) ........ 56 203 

7. Balle Buansson CML) 69 205 

8. Herren Jenn&r (MJ 74 206 

9. Villemann og Magnill (M) 76 207 

10. Steinfinn Fefinnsson (M) 79 209 

11. Kong Eirik og Blakkjen (L) ..... 84 211 

12. Liti Kjersti (L) 85 213 

13. Margjit og Targjei Risvollo (L) . . . . 88 214 

14. Hugaball (L) 93 216 

15. Jutulen og stolt 0li (L) 99 219 

16. Olov Agjesdotter (L) 102 221 

17. Kongssonen av Norigsland (M) .... 107 221 

18. Far og dotter (L) 108 223 

19. Bendik og Arolilja (M) HI 223 

20. Kong Gaud og ungan Herredag (M) . . 119 226 

21. Dei tri vilkori (M) 126 228 

22. Knut i Borg (L) 130 230 

23. Hr. Asbjonn og liti Kjersti (ML) ... 134 231 

24. Toreliti og Skakjelokk (L) 135 231 

25. Jon Remarsson (M) 137 232 

26. Hr. NUaus (L) 140 234 

27. Det var sSl silde (M) 142 236 

28. Jomfruva Ingjebjer (ML) 143 236 

29. Horpa (L) 148 238 

30. Asaliborgji (L) 152 240 



Digitized by VjOOQIC 



31. Svein Nordmann og Gullbjer (L) . . . 156 241 

32. Olav og Kari (M) 159 242 

33. Solfager og Ormekongjen (L) 162 244 

34. Tor Biynjulv og fluga (ML) 165 245 

35. Rabnabrydlaupe i Kr&kelund (M) ... 167 246 

36. Hustru kann deile med sin bonde (L) . 173 247 

37. Tjovane (L) 175 248 

38. Tosstein 177 248 

39. Truls med bogjen (L) 177 249 

40. Den bakvende verdi (W i80 250 

Tillegg: 50 stev or Setesdal 181 251 

Innleidingar og merknader 189 — 

Avst5rttingar 252 — 



Digitized by VjOOQIC 



Dei norske folkevisone. 

N&r ein talar um dei norske folkevisone, plar ein 
meina dei forteljande (episk-lyriske) visone som hev 
levt pk folketunga her i landet fr& millomalderen og 
heilt til dei siste tider. Dei fleste norske folkevisone 
vart uppskrivne i det 19de hdr. Det var i sisle liten, 
for ved det leitet f6r dei til & gloyma dei gamle visone 
heller fort. No hev dei mest kvorve or minnet. 

Det er mest i Telemark og p& Agder at dei hev 
funne folkevisone; men me hev fleire vitnem&l um 
at dei i eldre tider hev vore mykje meir kjende i 
andre landsluter au. 

Mange folkevisor m& vera heilt burtkomne; me 
hev fr&segner um visor som dei kunde for 200 — 300 
&r sidan, men som no er gloymde. Sume folkevisor 
hev dei berre funne hj& ein einskild kvedar i noko- 
lunde heilslegt skap» sume hev dei berre funne sm^ 
brot av, og dei fleste er tydeleg meir eller mindre 
uheile. Mykje av den gamle folkeviseskatten er tapt 
for alle tider; men det er ikkje alltid so ille som 
det ser ut til ved fyrste augnekastet. N^r ein held 
alle dei norske uppskriftene av ei vise inn^t ein- 
annan og so attp^ jamforer med uppteikningar fr^ 
andre land og granskar sjolve vise-emnet, kann ein 
likevel oftast gjera seg upp ei nokolunde p&litleg 
meining um koss visa hev lua. Og n&r ein tenkjer 
etter at mange av desse visone hev gjenge fr^ mann 



Digitized by VjOOQIC 



12 

til mann i 600 — 700 &r» mk ein heller undra seg 
yver at del hev halde seg so godt soxn dei til 
royndar hev gjort. 

Mange som heist er vane med det strenge og 
regelrette versem&let i kunstdiktingi, vil nok tykkja 
at rytmen i folkevisone er ujamn; dei vil rett som 
det er sn&va burti ukjenslege versfotcr. Men ein 
mk jamt bera i minnet at folkevisa vart sungi, og 
at alt det som hevde med melodien var lovlegt 
i versem^let, um ein so ikkje alltid kann fk det inn 
under nokon regel. — Det vanlege er at rytmen er 
stigande (jambisk) og at det er tri eller fire tunge 
stavingar i kvar versline; talet pk lette stavingar i 
verslina skifter mykje, og sume verslinor vert difor 
mykje lenger enn andre. £nd& rytmen er stigande* 
finn ein likevel ofte at verset tek til med ei tung 
staving; fyrst n&r ein kjem noko ut i verset, kjenner 
ein greidt at rytmen stig. 

Det flnst tvo slag strofar: tvo-lina og flre-lina. 
I den fire-lina strofen rimar andre og fjorde Una. 
Folkevisa hev enderim. Det krevst ikkje heilrim, 
berre vokalsamklang (assonans) d.v.s. ein treng ikkje 
lata b&de vokalen og dei konsonantane som kjem 
etter vokalen, vera eins i rimstavingane ; er vokalen 
eins, kann konsonantane godt vera ulike. Ofte let 
visone seg nogja med at vokalane svipar innp& ein- 
annan; dei kann t, d. lata e og 0, i og y, ei og ey 
rima, Dette mk ein hugsa p&, so ein ikkje trur det 
er evneloyse fr& fyrsten eller forvending seinare som 
gjer at rimet er so ringt etter dei krav me oftast set 
i v^re dagar. Nkr visediktaren hadde fenge fram 
vokalsamklangen, tr&dde han ikkje etter mein — 
Stundom vil ein finna at det er mykje bokstavrim 
men det er ikkje turvande i versem&let, 
gi faste reglar og er heist nytta for vel- 
kuld. 



Digitized by VjjOOQIC 



13 

Til strofen hoyrer det jaxnt eit u in k v ae d e, d. v. s. 
ci cller fleire vcrslinor som dei tok uppatt vcd alle 
strofane. I dei tvo-lina strofane finn ein ofte at ein 
lut av umkvaedet kjem etter fyrste verslina og resten 
i slutten av strofen. Dei plar dk kalla fyrste luten 
av umkvaedet for xnilloxnsleng eller innstev, siste 
luten for ettersleng eller endestev. — Innhaldet i 
umkvaedet gjev stundom grunnstemningi i visa eller 
minner um einkvar tilburden i henne, Umkvaedet 
i Jutulen og stolt 01i t. d, minner ved kvar einaste 
strofen um koss ni0yi vann p& jutulen: «So ille bleiv 
ban svikjen med dei runo». Visa um Jomfmva In- 
gjebjer, som fortel um koss Herre-Per leitar etter 
Ingebjorg, hev til umkvaede: «H6re sk6 sveinen finne 
jomfruva?» og til slutt, d^ ban hev funne benne, 
beiter det: «No beve sveinen funni jomfruva». Visa 
um Jon Remarsson fortel um koss Jon let livet pk 
sj0en, og umkvaedet tek uppatt: «Men sjoen tek'e 
so mang ein». Men ofte beng umkvaedet ikkje i bop 
med innbaldet i visa, t. d. i Dei tri vilkori: 

Kongjen sille fara i kri, 

— Her veks inkje gull — 
han la fyr si dr6ningji vilkori tri. 

— Krist gjeve meg ei jomfru! 

I slike bove er umkvaedet knytt til strofen ved me- 
lodien berre. Grunnen til dette er at umkvaedet er 
teke or nokre lyriske innleidingsstrofar, som dei kvad 
fyrr dei tok til med sjolve den forteljande visa, 
Desse innleidingsstrofane plar dei kalla stevstomn, 
av di umkvaedet eller stevet er teke fr& dei. Stev- 
stomnen er no gl03niid i dei norske visone; umfram 
sjolve umkvaedi bev me berre ei og onnor minning 
um ban. 

Ein kann spyrja kvifor visone fekk ei slik inn- 
leiding, som bekk so laust i bop med visa elles. Det 
hev sin grunn i folkevisedansen. Fyrst badde 



Digitized by VjOOQIC 



14 

dei lyriske strofar & dansa etter. Sidan knytte dei 
desse lyriske sm^kvaedi saman xned den forteljande 
visa, pk den mMen at dei lyriske strofane vart inn- 
leiding til den forteljande visa. Bit dome pk ei so- 
vori lyrisk innleiding hev me i Jomfruva Ingjebjer: 

Eg veit meg ein eedeli skog'e 
sunna eg vesta fyr fjord; 
der veks'e so man^e dei eedeli tre, 
dei venast p& jordi som gror. 

— H6re sk6 sveinen finne jomfruva? 

Der veks'e so mange dei cedeli tre, 
bj0rkji og so lindi; 
der spilar so mange dei eedeli dyr, 
hjorten og so hindi. 

— H6re sk6 sveinen finne jomfruva? 

Der spilar so mange dei cedeli dyr, 
ikonne og so duva — : 
ho er eetta av aurom lande 
den rike stolte jomfruva. 
— • H6re 8k6 sveinen finne jomfruva? 

Etter dette byrjar sjolve forteljingi: 

De var strie s^ukmori, 
ris upp um midje natt: 
forskapte ho fruva Ingjebjer, 
som Herre-Per ha* silt havt. 

— H6re sk6 sveinen finne jomfruva? 

ke innleidingi er det ein («eg») som syng 
^er skog. I tridje strofen leikar ban inn- 
ane i visa, men fyrst i Qorde strofen slser 
: forer hovudpersonane fram for oss, 
iske innleidingsversi kunde vera ei upp- 
& vera med i dansen; eller dei kunde 
sen eller sikta til ban pk einkvar mMen. 
re gonger minningar um dette i umkvaedi. 
IV og Kari: 



Digitized by VjOOQIC 



15 

Olav sat heime i &tte Ar. 

— Tro meg inkje for neere I — 
fyrr han ville si moeri sjA. 
— F& voUen dansar mi jomfru. 

I millomslengen er det tydeleg mayi soxn talar 
til riddaren i dansen; i etterslengen talar riddaren 
um xnoyi soxn dansar. Visone xn&lar heist dansen I 
den Ijose sumarnatti, n&r del slo ring p& leikvollen^ 
txned' lindi ber lauv uti lunden». Dk kunde um- 
kvaedet for kvar strofe segja: «Tr0 lett yvi grone 
voU — enno er de kje dagjen», eller spyrja: «Munar 
inkje dagjen uppunder lie?» 

Dei gamle nordmennene kjende ikkje noko vidare 
til dansen, Det var ei idrott som kom til Norder- 
landi saman med riddarlivet. Den nye leiken gjekk 
sin sigersgang gjenom alle bygder. I dei store h0g- 
tidene dansa dei heile nettene. Det hjelpte ikkje at 
suxne bispar og prestar banna det nye. Dei tok jam- 
vel pk k dansa pk kyrkjegardane i vokenettene fram- 
for hogtidene. 

Det var ikkje berre dansen til visa som var ny; 
sjolve folkevisa var eit brot med heile den gamle 
m^ten k dikta p^. R3rtmen var onnorleis; i staden 
for bokstavrimet i dei gamle skaldekvsedi hadde folke- 
visa enderim; det var ikkje lenger skalden som sa 
fram kvaedet millom kjempone i halli, det var no 
ein fyresongar som song visa i dansarringen, og alle 
dansarane song umkvsedet i kor. Dansen og dei nye 
diktformene synest k ha vunne fram i Norderlandi i 
12te og 13de hdr. Det nye kom vestanfr&; til oss 
kom det frk England, men dit hadde det kome frk 
Frankrike. 

Kndk ein kann peika pk fleire ting som knyter 
den norske folkevisa saman med den gamle diktingi, 
m& ein difor likevel segja at i den ytre framburden 
er folkevisa noko nytt. Men det er ikkje berre so- 



Digitized by VjOOQIC 



16 

s i det ytre at det nye ovrar seg, Gjenoxn songen 

dansen vart stemningar og kjenslor utloyste som 
T hadde vore bundne. Den xnjuke voggande ryt- 
m i dansen, del fagre harmoniane i songen skapte 
itstunder av eit nytt slag, og let sumt stiga fram 

sjeledjupet som til den tid hadde lege gaymt. 
[aturopfattelsen blev en anden. Oldtiden havde 
I Sans for Natur, alt det vaeldige og det krigerske i 
ns Vsesen; Vikingen forstod Havet, fordi ban maa 
sende sig til Kamp ixnod det, og ban forstaar Rov- 
ret, svselger med bakkantisk Rasen i Blod og Lig 

0rnens Klo . . • . Han forstaar den enlige Fyrr 
r knuges og visner under Vejrets Magt; men de 
Idere Naturfolelser er saa afstumpede. Folkevise- 
en kommer og bar pludselig faaet 0je for «Urterne 
r de udspringe», for Lunden der loves; den elsker 
Ije og Rose, de farveklare fremmede Blomster i 
tegaarden, men endnu mere den blede lysegronne 

gyldne Lind (modsat Oldtidens baarde og ranke 
k), elsker aFryd og Fuglesang*. Elsker Somme- 
is milde Lys, des inderligere jo Isengere nordpaa 
n kommer dragende paa bvide Svanevinger: «da 

det Lyst at sksemte sig, min Lilje bvid!» Natur- 
et trsenger ind i Mennesket i en Grad som aldrig 
*; baade den groende Lind og Lovet der falmer 

falder. Da toner det ogsaa fra Menneskesjselen 

Kildevseld der bryder frem; al Livets Leg, al 
/ets Laengsel faar Lov til at synge sig ud» (Axel 
rik). 

BSde mdten k dikta p4 og dansen til dikti kom 
mfrk. Men ein l&ner ikkje berre formi; det er 
jidt at ymse vise-emne laut fylgja med. Visor 
rt umsette fr& det eine m&let til det andre og kom 
Leis til k vandra fr^ land til land. Ein kann di- 
' finna att ei og same visa i mange land, Vkr 
le nr. 31 Svein Nordmann og GuUhjerg finn 



Digitized by VjOOQIC 



17 

ein att i Danxnark, Sverike, p^ Island, i England, 
Holland, Tyskland, Frankrike, Italia og fleire stader, 
Ved nokre visor kann ein sj& kva vegar del hev 
vandra. Til Norig er det t. d. kome mange visor 
fr& Danmark og Sverike. Fr^ Norig hev det vandra 
visor til Island, Fsereyane, Danmark og Sverike. I 
det heile er dei nordiske visone mykje like einannan, 
og dei allerfleste visone hev dei funne i meir enn 
eitt land. Norig hev ikr. 2 folkevisor og av dei 
linn ein ikkje mindre enn ikr. 150 att i Danmark. 
Men i kvart land er det au visor som ikkje finst an- 
dre stader og som synest k vera dikta der i landet. 
Det som mest sermerkjer den norske (og faer- 
^yske) visediktingi er fyrst ein flokk trollvisor som 
skildrar ei ferd til trollheimen eller troUebotn, slike 
som Asmund Frsegdegjsdva, Hugaball, SteinGnn 
Fe^nnsson, Venil fruva og Drembedrosi o. fl. Di- 
naest m^ ein merka seg at so mange norske og fser- 
oyske folkevisor byggjer pk norrone sogor. Visa um 
Steinfinn Fefinnsson hev Orvarodds saga til grunn- 
lag; Kvikjesprakk byggjer pk soga um Rolv Gaut- 
reksson, Unge Ritmund pk soga um Romund Grips- 
son, Happen Illugjen pk soga um Illuge Gridarfostre, 
Roland og Magnus kongjen pk Karlamagnus-saga, 
Dei tri vilkori pk Magus saga, o. s. b. Som ein 
«er, hev folkevisediktarane nytta b&de heimlege, nor- 
rone soge-emne (fornaldarsogor, eventyrsogor) og 
framande, umsette sogeverk (romantiske sogor). P& 
ei side viser folkevisa b^de ved form og innhald ut- 
etter mot andre land, og p^ hi sida viser ho innetter, 
med di ho er so nogje knytt til heimlegt liv, heim- 
leg tru og tenkjem&te og heimleg litterser tradisjon. 
^ Det er livet i millomalderen ein finn skildra i 
folkevisone. Fleire visor gjeng beint fram um histo- 
riske hendingar. I Norig hev me berre fk sogevisor ; 
det meste m& vera burtkome. Dei leivor me no 

2 — LiestsI og: Moe : Norske Folkevisor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



18 

hev, gjeng um hendingar ikr. 1300. Me hev havt 
visor um kongane H4kon H&konsson, Eirik Magnus- 
son og HSkon Magnusson, um den falske Margreta 
som vart brend pk Nordnes ved Bergen, um Audun 
Hestakorn og um Alv Erlingsson. — Historiske i van- 
leg meining kann ein nok ikkje kalla desse visone. 
Dei fester seg mest ved den personlege og private 
sida ved store politiske hendingar. I sogevisone finn 
ein difor oftast slikt som sogeskrivarane ikkje hev 
brytt seg um k taka med. Som me hev visone no, 
er det historiske grunnlaget ofte so umlaga og so 
ihopblanda med dikt, at ein berre sovidt kann kjenna 
att dei sogehendingane som ligg attum. Visa boygjer 
soga inn under lovene for eit diktverk; ho vil ikkje 
fyrst og fremst, som rimkreniken, fortelja kva som 
til royndar gjekk fyre seg, men ho vil gjeva eit ut- 
trykk for dei kjenslone som sogehendingane hev vakt 
i diktarhugen. 

Tidast er det livslagnaden &t ukjende menn og 
kvinnor som folkevisone gjev oss. Me moter dei 
ulike stand i samfundet, men det er lett k merka at 
alt er liksom s6t ovanfr^, so visediktarane i dei fleste 
hove hev hoyrt storfolket til eller dikta for det. 
Me hoyrer um riddaren og hovmannen og bispen, 
um jarlssonen og kongssonen og sjolve kongen; men 
me hoyrer au um bonden og um bondedotteri, som 
det er «vandelaust» k fk for stormannen, og som 
han ikkje skal taka, n^r han seg «ei onnor kann f^». 
— Sidan folkevisa kom upp i Norderlandi saman 
med riddarlivet, er det mykje emne fr^ riddarlivet 
ein finn i visone. Men sjolve riddarlivet vann aldri 
retteleg inngang i Norig. Den ytre bunaden med 
riddarar, kniktar og dilikt er ofte berre noko som 
hev fylgt med visone utanfr^. Ein m^ segja at i det 
heile er det kjempelivet som er skildra, an ten so 
emnet er teke or det roynlege livet eller l^nt fr^ 



Digitized by VjOOQIC 



19 

eldre diktingar. Det er eit urolegt og stridfyllt liv, 
med dr&p og frendehemn og brurerov. Slikt var det 
folk tykte gildast k hoyra um. Det var nok mange 
som meinte som ei islendsk kvinne dei hermer et- 
ter: tDet er inkje gaman i vangiljone; der er ingen 
bardage (strid) i dei». Den gamle tank en um at 
strid var beste emnet for sogor og dikting, kjem fram 
i noko som ei gamal kvinne sa med presten Land- 
stad: tDet var nu ved de Tider at Folk begyndte 
at bedres og at tage Vid til sig og rette sig mere 
efter Guds Ord og Kongens Lov, end de for havde 
gjort. Der blev trange Aaringer, forstandigere Folk 
og mere fredsommeligt Liv; derfor er der ikke stort 
mere at fortaelle om dem, end at de levede og d0de». 

Som ein kunde venta, fortel visone* um mangt 
som er hardt og villt og uhuglegt. Men dei folki 
som diktaren hev skildra med samhug, faer me au 
tidast vyrdnad for. Dei er heilrende i karakteren og 
viljesterke; dei hev evna til sj0lvt05aning og atterhald 
der det trengst, og dei eig v&gemod og offervilje n&r 
rette stundi er komi. Sj& til domes mor til Ivar 
Elison. Mannen hennar er drepen, sonen er i prest- 
laere, ho sit heime, dyl sin harm og grunar p^ 
hemn. Ho misser aldri jamvekti, ho er samstundes 
fyllt av brennhug og ettertanke; ho vil ikkje vita av 
br^ferd, men hemntanken brenn i henne som ein still 
og heilag loge. Fyrst 6k ho hev roynt at sonen er 
av rette toet, sender ho han hugheilt i striden 
Hemnstundi er den storste b^de for mor og son; i 
steinstova skjenkjer Eli mjod og vin, og Ivar og 
fylgjesmennene hans held fest attp4 stor-verket. 

Stundom er kjempa heller grovlagd, som i Her- 
mod ille eller i Kvikjesprakk, det er meir av sl^st- 
kjempa enn av helten. Men oftast vil ein finna det 
rike sjelelivet, det gjsevlyndet og den finslege fram- 
ferdi som viser oss den sanne helten. Midt i det 



Digitized by VjOOQIC 



20 

ville og harde og sterke bivrar det dk fram, som frk 
understrengjer, noko mjukt og xnildt og klokkjande 
fagert. Sj^ t. d. visa um Tiarmannen; ein hug til 
k sj& verdi og til k royna seg driv kjempa ut or 
heimen : 

«Eg vil meg pk fremminde 16nd, 
eg vil min manndomen roynen, 

segjer den unge Erland. Dk han dreg og skal skil- 
jast frk far sin, Tiarmann, faer me ikkje nokor lang 
skildring av kor tungt det kjendest k segja farvel. 
Me ser berre korleis faren tagal fylgjer sonen pk veg: 

De var dei fride feggane, 
dei fylgdest midt uppk hei — 
de vil eg for sanning seia: 
dei fanst alii atte mei. 

Tiarmannen vart drepen ei stund etter at sonen var 
dregen heimanfr^, og dotteri Eldbjorg vart herteki. 
Sidan ser me henne att, Dk vigjer ho livet sitt til 
k gjeva sjelegdvor for faren; han laut dey utan at 
han fekk det heilage sakramentet, D^ Erland kjem 
ukjend til huset hennar ein kveld, gjev ho honom 
hus og mat «fyr ssele faren sin*. Stundom merkar 
ein tydeleg innverknaden frk framand romantisk 
dikting, med di det breider seg ein sterk lyrisk farge- 
glans og kjenslerikdom yver visa, t. d. i Bendik og 
Arolilja, der me millom anna finn dei vidgjetne 
strofane: 

Eg tikje so vent um ditt gule hkr, 
som epli dei dryp pk kviste — 
sael er den som deg mk fk, 
Gud baere den som sk6 misse. 

Eg tikje so, nkr eg sit hjd deg, 
som eg sat uti solskin bjarte; 
'nkr eg og du me skiljast kt, 
dk rivnar hk hug og hjarta. 



Digitized by VjOOQIC 



21 

Eg tikje so, n&r eg sit hj& deg, 
som eg sat uti solskin bjarte; 
n&r eg og du me finnast att, 
d& gleast h& hug og hjarta. 

Hugen kt xnenneski i folkevisa er heil b&de til 
godt og til vondt, trui er utan tvil p& botnen, kjaer- 
leiken er aldri xnakk-eten. 

Av folkevisone kann xne Isera koss forfederne 
v^re trudde og tenkte. I heilagvisone meter me 
det religi0se trudomslivet. Den katolske kristen- 
domen er rette trui for xnenneski i folkevisone. 
Joxnfru Maria er himmeldronning og byd den ssele 
velkomen (sj& visa um Olav og Kari), og dei bed 
til Gud og Maria may. Draumkvsedet syng som 
med djupe orgetonar um livet attum gravi, um him- 
mel og helheim, um samsvar millom synd og strafE 
millom god gjerning og Ion — alt i katolsk ^nd og 
soleis at ein ser at kvsedet heng saman med andre 
katolske syner. Diktaren fortel ikkje stort um him- 
meriket, han skrsemer mest med syner av helheimen; 
det er kjensla av synd og skuld han vil prenta inn 
i oss. Men yver andre heilagvisor er det ein mil- 
dare d^un. I Agnus dei tek jomfru Maria seg av 
eit barn, forer det til himmelen og lovar det at for- 
cldri skal verta ssele. 

Og alle Guds englar sloge leik, 
fyre dansar ungan Agnus dei. 

Men under den kristne trui ligg det ei folketru 
som goymer mange gamle heidne minne. I denne 
folketrui er det at trollvisone botnar. Rundt ikring 
menneskjet finst det ei heil verd av yvernaturlege 
vette, i berg og haug, i luft og vatn, Der er risar 
og J0tlar og gygrar, bergekonge og alvefolk og hauge- 
bonde, nykk og havfru. Det er um samkvaemet med 
desse vetti at trollvisone gjeng, Stundom fortel dei 



Digitized by VjOOQIC 



22 

um venskap eller elsk, men oftast forer saxnkvaemet 
ulukke med seg. Bergfolket lokkar menneskje til 
seg, og dei kjem ikkje att; det same gjer havfrua og 
nykken. Risane kjem til manneverdi og tek kvinnor 
med seg, og det er dk fortalt um koss kjempa dreg 
til troUheimen og vinn moyi attende. Jotulkvendi 
skaper seg um til fagre kvinnor og lurer seg inn i 
mannheimen, vert gifte med kongar og gjer sidan 
mykje mein med a skapa um styvborni til dyr, fug- 
lar, tre, steinar o. s. b. (t. d. i visone um Venil 
fruva og Jomfruva Ingjebjer). Pk vollen slaer alve- 
folket ring og dansar, og den mannen som kjem inn 
i alvedansen og ikkje gjer som alvekvinnone vil, 
honom gjeng det ille. Stutt sagt: den yvernaturlege 
verdi ringar seg ikring mannelivet pk alle kantar. 
Livet i folkevisone fser liksom dobbelt botn; det er 
fyllt med spaning, og f^rar lurer pk alle kantar, det 
er rikt pk under og mystikk. 

Ei urikkeleg tru pk lagnaden ligg attum alt. 
Det som er so lage, det lyt ganga fram: 

Bendik ri ki So-londo, 
ville han sk6a taoy; 
han var kje lagje til atte koma^ 
difyr so laut han dey. 
— Arolilja kvi sov'e du so lengje? 

tDet kann ingen si forloga fly ifr4» segjer Magnhild i 

visa um Villemann og Magnhild. 

Ei slik tru mk setja djupe merke i diktingi, Livet 

hadde for dei gamle ein annan bakgrunn enn det 

hev for nsR. nor det var ein annan samanheng i det; 
ar onnorleis. Mangt som for oss 
felle berre, kjendest for dei gamle 
I ymist som me berre kann taka 
)v dei full royndom. Dette kann 
noko vandt for oss k skyna men- 
Lit ut; men den som kjenner godt 



Digitized by VjOOQIC 



23 

livet i norske bygder, norsk folketru, tenkjem&te og 
karakter vil i grunnen finna at det meste er kjens- 
legt. Og me skal hugsa p& at det livssynet som 
r&der i folkevisa, hev lagt sin dkm yver soga v4r, 
hev r^dt hj& nordmennene i lange lange tider og 
forkl^rar mangt i det moderne livet med. Den tanke- 
spaningi som stundom krevst til k skyna visa rett» 
faer ein rikleg Ion for i eit djupare og historisk kl&- 
rare syn pk norsk sjeleliv. 

I det heile krev folkevisa ikkje so reint lite av 
^hoyraren, og ho er eit merkelegt vitnemdl um kor 
hogt kunstsansen stod hj^ forfederne v&re. Den ned- 
gang i skyn pk kva er ekte dikting, som me roynleg 
finn hjk folket vkrt, ser ein ingen stad greidare enn 
ved folkevisa. Almugen hev gloymt ei heil rekkje 
med herlege kunstverk og lagt seg ei mengd verd- 
lause bygdevisor og skillingsvisor pk minnet, I det 
seinare hev nok folkevisa vunne att noko av det 
romet ho ein gong hadde i folkehugen, men det er 
gjerne so enno, at folkevisa er eit slag provestein 
som viser kor godt kunstskynet er. 

Ein mk nok medgjeva at det er ymse ting ved 
visemdlet og visestilen som skaper vanskar for oss 
eller i minsto kann kjennast noko framandvorne med 
det same. Det kann vera som eit hardt skal ein m^ 
knekkja, fyrr ein nkr inn til den S0te kjernen. — Det 
ein gkr mest ^t med det same, er dei store sprangi 
i forteljingi; ein mk tenkja seg til so mykje og knyta 
hendingane saman sjelv. «Handlingens hoidepunkter 
side om side, som en blaanende rad av fjeldtopper 
— alt andet i dis og skodde overladt til den ut- 
fyldende fantasi» (Moltke Moe). Men so finn ein 
att, rett som det er, at diktaren tek tanken i ein 
strofe uppatt bkde ein og tvo gonger, berre med smk 
avbrigde i ordlagi kvar gong. Slike uppatt-takingar 
(parallell-strofar) tener til k prenta inn eitkvart vik- 



Digitized by VjOOQIC 



24 

tugt hendet eller viktug reda. Med k taka uppatt 
soleis noyder diktaren oss til k lata tanken krinsa 
lenger um den bolken i visa; det er ei kunst-r4d til 
k skapa relief i forteljingi. Stundom finn ein at pa- 
rallell-strofane er misbruka; dei kjem b^de i tide og 
utide, berre rimet byd seg fram lett nok. Det hev 
vorte man^r. Folkevise-dansen er vel mykje skuld 
i dette: det galdt um k toygja visa ut, so dansen 
kunde vara lenge. Ein ser det so greidt p& Faer- 
0yane; der hev dei halde uppe folkevisedansen len- 
ger enn andre stader, og det er ingen stad det finst 
so mykje med parallell-strofar som nettupp der. — 
Noko anna er det at ei vise kann l^na verslinor^ 
strofar, ja heile stroferekkjor fr^ ei onnor. Det treng 
ikkje vera samanblanding i seinare tider, men kann 
godt ha vore so fr^ fyrste stund. Tingen er den at 
visone pk ein mkte kjendest som sams eigedom. Det 
var ingen «forf attar rett» til dei. Det var alt som 
det skulde vera, um ein diktar tok av den episke 
sam-eigedom, n^r han hadde bruk for det. 

Ein annan ting som veld vanskar n^r ein ikkje 
lever seg godt inn i visa, er samredone. Sume visor 
er mest berre samredor, og sjeldan er det sagt fr& 
kven talar d^ og kven talar dk; ein mk tenkja seg 
til det. Ein mk difor fylgja vel med, so ein til kvar 
tid kann kjenna pk seg koss dei som er med i visa 
vil tala eller fara kt. Her au krevst det skyn og 
fantasi. 

Pk hi sida plar det vera lett k fk yversyn yver 

, — J- : visa; ein finn ikkje nokor vand og ihop- 

g med mange hendingar som gjeng fyre 
ies, so ein fser fleire forteljings-trddar. 
1 er med i visa, er teikna med store og 
)et er Mmenne truer og tankar og kjens- 
5r, og personane er gjerne typar eller 
tan nokon stor rikdom pa individuelle 



Digitized by VjOOQIC 



25 

drag. I so m&te hev folkevisa noko for alle. Heile 
visa er harxnonisk bygd. Ho byrjar stilt og rolegt, 
l3rfter seg mot det dramatiske hogdepunktet og fell 
so til ro att. Villemann og Magnhild t. d. byrjar 
lognt med at Villemann og Magnhild sit i jomfru- 
baret og leikar tavL Men so heyrer me at Magn- 
hild grset, og me skynar d^ at det bodar eikor ulukke. 
Um ikkje lenge er me ved det dramatiske hogde- 
punktet; me hoyrer um koss nykken tek Magnhild, 
og koss Villemann vinn henne att med det ved- 
underlege spelet sitt. So fell det heile til ro. Visa 
m& ikkje stupa seg inn i hendingane med ein gong, 
og ho mk ikkje lata alt enda for br^tt. I visa um 
Bendik og Arolilja faer b&e hovudpersonane ein br& 
og hard daude. Men visa endar ikkje med det. Ho 
fortel korleis kjaerleiken rekk • attum gravi : p& gra- 
vene at dei tvo som hev elska einannan her i livet, 
veks det upp tre, og dei trei «kr0kjest i hop yver 
kyrkjed0ri» og stend der som ei minning yver kvorvi 
glede og slokt harm. Visa endar med det fagre og 
fredssele biletet av den brune stavkyrkja med dei 
tvo trei som boygjer seg saman. 

N&r folkevisone gjeng so langt attende i tidi som 
til 13de og 14de hdr., er det greidt at dei hev vore 
dikta p& gamalnorsk mk\. Enno kann ein i mange 
h0ve f0ra dei attende til den gamalnorske formi utan 
store brigde. Tak t. d. str. 12 — 13 i Kvikje- 
sprakk: 

Kvikjesprakk salar gangaren 
med dige leggjir og stinne: 
«Eg vil meg ki Girklondo 
ban Ljodvor kongjen finne,» 

Kvikjesprakk salar gangaren 
med dige leggjir og stive: 
«Eg vil meg at Girklondo; 
h6re er skjemst'e rie?)» 



Digitized by VjOOQIC 



26 

I gaxnalnorsk hev dette vore noko slikt som: 

Kvikisprakkr sySlar gangarann 
me5 digra leggi ok stinna: 
«Ek vil m6r at Girkl^ndum 
hann L96V6 konung at finna.* 

Kvikisprakkr S961ar gangarann 
med digra leggi ok stifa: 
«Ek vil m6r at Girkl9ndum 
hvar mun skemst at ri6a?i» 

Den faste, rim- og rytmebundne formi i visone 
hev halde uppe mykje av gamle ord, ordformer og 
ordfellingar, som no er heilt kvorvne or talem&let 
eller hev skift tyding. Me hoyrer um feggar, far 
og son, meggur mor og dotter, sysirungar born 
av tvo eller fleire syster. Det heiter festarsvein og 
festarmey, festarmann og festarviv. Deypenamn 
heiter skiringsnavn, og presten er kalla vigslekall; 
den gudelege boki heiter slcrS, og det er tale um 
vigslevatn, Sverdet er kalla den brune brand eller 
den bitre brand. Til laekjing mot s&r og sjukdom 
hev dei heilev&g, skip kann heita knurr, ein gjest 
komumann o. s. b., o. s. b, I alle desse hevi er det 
gamalnorske ord som hev halde seg. Stundom finn 
ein i visone gamle ord som kvedarane ikkje skyna, 
og som ein ikkje finn att i den norrene bokheimen 
heller, slike som beljelinde og beljelauk, obboren, 
kbruklaug o. fl. 

Det gamalvorne i m&let kann valda litt bry, men 
ikkje ndme naer so mykje som sume synest k tru. 
Det gjeld um dei norske folkevisone det Svend 
Grundtvig hev sagt um dei danske, at det kostar 
«kun en meget ringe Ulejlighed at gj0re sig bekjendt 
med, hvad der nu er foraeldet i Visernes Sprog; og 
det er en i alle Henseender nyttig og fornojelig 
Kundskab, her er at vinde for godt Kjeb, da det er 
segte, gode, korte, klangfulde Kjserneord, som et dansk 



Digitized by VjOOQIC 



27 

0re let vil nemme og nemt vil gjemme, naar Be- 
tydningen ferst kjendes • . • Vil man have de gamle 
Viser — som uimodsagt ere en Skat og en JEre for 
vort Folk, og i Virkeligheden den faste, hjemlige 
Grund, hvorpaa hele vor poetiske Litteratur hviler, 
den dybe, frugtbare Jordbund, hvoraf den stadig bar 
draget Nsering — , vil man have dem og umiddelbart 
paavirkes af dem, saa maa man ogsaa have 0re, eller 
ved en ganske lille Anstrsengelse aabne sit 0re, for 
den Klang, de Ord, de Ordlag, de Rytmer, gjennem 
hvilke den gamle Digtning alene kan virke levende 
paa OS.1 

MMet i dei norske folkevisone er no nynorsk. 
Dei hev fylgt med i mMvoksteren fr^ gamalnorsk til 
nynorsk og ikkje vorte sprengde. Dei er ein litteraer 
tr^d som bind det gamle og det nye Norig saman, 
og dei hev halde uppe ikkje so reint lite av den 
littersere kulturen me hadde i millomalderen. Difor 
er dei ikkje berre ei rekkje kunstverk som hev verd 
i seg sjolve, men dei er au viktuge historiske og na- 
sjonale erveminne. 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



TEKSTER 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjjOOQIC 



1. Draumkvaedet. 
I 

1. Vil du me lye, eg kvea kann 
uxn einkvan nytan drengjen, 
alt uxn 'n Olav Asteson, 
soxn heve sovi so lengje. 



2. Han la seg ne urn joleftan, 
sterkan svevnen fekk, 

vakna kje fyrr um trettandagjen, 

dk folkje kt kyrkjun gjekk. 
Og de var Olav Asteson, 
som heve sovi so lengje. 

3. Han la seg ne um joleftan, 
no hev 'n sovi so lengje, 
vakna kje fyrr um trettandagjen, 
dk fuglane skoke vengjir. 

Og de etc. 

4. Han vakna kje fyrr um trettandagjei 
d^ soli rann i lie, 

dk sala han ut fljotan folen, 
han ville kt kyrkjun rie. 
Og de etc. 



Digitized by VjOOQIC 



32 

5. Presten stend'e fyr altare 
og les upp lestine lange, 
Olav set seg i kyrkjedynni 
og tel'e draumane mange. 

Og de etc. 

6. Gamle mennar og unge 
dei gjev'e ette gaum'e, 
med' han Olav Asteson 
tel'e sine draume. 

Og de etc. 

II 

7. Eg la meg ne um joleftan, 
sterkan svevnen fekk, 

vakna kje fyrr um trettandagjen, 
dk folkje ^t kyrkjun gjekk. 
For m^nen skin'e, 
og vegjine falle so vie. 

8. Eg hev vori meg upp med sky 
og ne-att med have svarte; 
den som vil mitt fotspor fylle, 
laer kje av bliom hjarta. 

For etc. 

9. Eg hev vori meg upp med sky 
og ne med havsens grunne; 
den som vil mitt fotspor fylle, 
laer kje av bliom munne. 

For etc. 

10. Eg hev vori meg upp med sky 
og ne-att pk svarte dikje, 
eg hev set kt heite helvite 
og ein deil av himmerikje. 
For etc. 



Digitized by VjOOQIC 



33 

11. Eg hev fari ivi vigde vatne 
og ivi djupe dalar; 

heyrer vatn, og ser de inkje, 
. unde jordi so mune de fara. 
For etc. 

12. Eg er so treytt og ferde-mo, 
og inna so mune eg brenne; 

eg heyrer vatn, og faer de inkje, 
unde jordi so mune de renne. 
For etc. 

13. Inkje kneggja soten min, 
inkje goydde min hund'e, 
inkje gol dei ottefuglan': 
de tottest meg vera under. 

For etc. 

14. Eg var meg i auromheime 
i mange nettar og tr^, 

de veit gud i himmerik 
hosse mang ei nau eg s^g. 
For etc, 

15. Eg kann noko av kv6rjom, 
derfyr tikjest eg fro, 

eg var longe i molli mbka, 
ha eg tott den dauen go. 
For etc. 

Ill 

16. Fysste eg var i uteksti, 
eg fdr ivi tynnyr-mog: 
sund'e gjekk nai skarlaksk^pe 
og neglan' av kv6r min fot. 

For etc. 

3 — Liestel og Moe : Norske Folkevisor I. 



Digitized by VjOOQIC 



34 

17. So var eg meg i uteksti 
igjenom den tynnyr-ring; 
sund'e gjekk mi skarlaksk&pe 
og neglan' av kv6r min fing. 

For etc. 

18. Kjem eg meg At Gjallarbrui, 
ho heng'e so h&gt i vinde; 
ho er 611 med guile slegji 
og saum i kvdrjom tinde. 

For etc. 

19. Ormen hogg'e og bikkja bit'e, 
og stuten stend midte p^ leii: 
tri er tingji pk Gjallarbrui, 

og alle er gramme og vreie. 
For etc. 

20. Bikkja bit» og ormen ^ting, 

og stuten stend og stangar — 
de slepp ingjen ivi Gjallarbrui 
som feller domane vrange. 
For etc. 

21. Eg hev gjengji Gjallarbrui, 
ho er b&de bratt og lei; 

vassa so hev eg dei V&semyran', 
no er eg kvitt'e dei. 
For etc. 

22. Va'i so hev eg dei V&semyran', 
der hev kje sta'i meg grunn; 
no hev eg gjengji Gjallarbrui 

d rapa moll i munn. 
^or etc. 



Digitized by VjOOQIC 



35 

23. Eg hev gjengji Gjallarbrui, 
og der var krokane p&; 
men eg totte tyngre dei Gaglemyran% 
gud bsere den dei sk6 gk\ 
For etc. 

IV 

24» So kom eg meg kt votno dei» 
der isane brunne bl&; 
gud skaut de i hugjen min: 
eg vende meg derifr&. 
For etc. 

25. Eg var meg i auromheime, 
ingjen der eg kjende, 
berre ho sftle gudmor mi 
mied raue gull p& hende. 

For etc. 

26. Sume f6r ivi Grimardsen 
og sume ivi Sk^lestrond, 

men dei som f6r ivi Gjallarhylen, 
dei kome v&te fram. 
For etc. 

27. So tok eg av pa vetterstig 
alt pA mi hegre h6nd; 
der s^g eg meg til paradis, 
de lyser ivi vene 16nd. 

For etc. 

28. Der s&g eg att'e gudmor mi; 
meg mune kje bet'e gange: 
aReis du deg til brokksvalin> 
der sk6 domen stande.» 

For etc. 



Digitized by VjOOQIC 



36 



29. Kjem eg meg kt pilegrimskyrkjun, 
der var meg ingjen mann kjend'e* 
berre ho goe gudmor mi 

med raue gull p& hende. 
I brokksvalin 
der sk6 domen stande. 

30. Der kom ferdi norantil, 
og den rei no so kvast; 
fyre rei Grutte gr^skjeggje 
alt med sitt store brass. 

I etc. 

31. Der kom ferdi norantil, 
de totte eg vera vesst; 
fyre rei Grutte gr&skjeggje, 
ban rei p^ svartan best. 

I etc. 

32. Der kom ferdi sunnantil, 
de tottest meg vera best; 
fyre rei sankte s^le-Mikkjel, 
ban rei p& kvitan best. 

I etc. 

33. Der kom ferdi sunnantil, 
og den rei no so tvist; 
fyre rei sankte sMe-Mikkjel 
nseste Jesum Krist. 

I etc. 

34. Der kom ferdi sunnantil, 
bo tottest meg vera tr&; 
fyre rei sankte s^le-Mikkjel, 
og luren unde armen l&g. 

I etc. 



Digitized by VjOOQIC 



37 

35. De var sankte s^e-Mikkjel, 
han bles i luren lange: 
«Og no sk6 alle s&line 
fram fyr domen gange!» 

I etc. 

36. Men d& skolv del synde-s&line, 
som ospelauv fyr vinde, 

og kv6r den» kv6r den s&l der var, 
ho gret fyr syndine sine. 
I etc. 

37. De var sankte s&le-Mikkjel, 
han vog i sk&le-vikt; 

so vog han alle synde-s&line 
hurt til Jesum Krist. 
I etc. 

VI 

38. Eg skg meg einom drengjen, 
de fysste eg vart ved, 

liten sm&svein bar han i fangje 
og gjekk i jordi til knes. 
I etc. 

39. Kjem eg meg &t manne dei» 
k&pa den var bly: 

hass arme s&l i dessom heime 
var trong i dyre ti. 
I etc. 

40. Kjem eg meg kt monno del, 
dei bar p& gloande jord: 
gud n&e dei fatike s&line 
som flutte deildir i skog! 

I etc. 



Digitized by VjjOOQIC 



38 

41. Kjem eg meg ^t bonno dei, 
dei 8t0je so h&gt pk glo: 
gud n^e dei synduge saline, 
ha banna burt far og morl 

I etc. 

42. Kjem eg meg &t podda og ormen, 
dei hoggje kv6rare med tanne: 

de var synduge syskjeni 
som hae kv6rare banna. 
I etc. 

43. Der mette eg dei ormane tvei, 
dei bit'e kvorare i sporde: 

de var dei synduge syskjenbonni 
som gifte kv6rare p^ jordi. 
I etc. 

44. Kjem eg meg ^t Syslehuse, 
der var trollkjeringan' inne:. 
dei std kinna i. raue bloe, 
de var so tung ei vinne. 

I etc. 

45. Der er heitt i helvite, 
heitar hell nokon hyggje; 

der hengde dei 'pivi ein tjerukjetil 
og br)rtja ne-i ein presterygg'e. 
I etc. 

VII 

46. Sael er den i foesheimen 
fatike gjev'e sko: 

ban tar inkje berrfott gange 
p^ kvasse heklemog. 

Tunga talar, 
og sanning svarar pk domedag. 



Digitized by VjOOQIC 



39 

47. Ssel er den i foesheimen 
fatike gjev'e ku: 

han tar inkje sumlug gange 
p^ hkge Gjallarbru. 
Tunga etc. 

48. Ssel er den i foesheimen 
fatike gjev'e brau: 

han tar inkje recast i auromheime 
fyr horske hundegau. 
Tunga etc. 

49. Seel er den i feesheimen 
fatike gjev'e konn: 

han tar inkje rseast p^ Gjallarbrui 
fyr kvasse stutehonn. 
Tunga etc. 

50.^ Ssel er den i feesheimen 
fatike gjev'e mat: 
han tar inkje rseast i auromheime 
anten fyr hsee hell hat. 
Tunga etc. 

51. Sael er den i foesheimen 
fatike gjev'e klaee: 
han tar inkje recast i auromheime 
fyr h&ge kjellar-braee. 
Tunga etc. 



VIII 

52. Gamle mennar og unge 
dei gjev'e ette- gaum'e; 
de var han Olav Asteson, 
no hev han tMt sine draume. 



Digitized by VjOOQIC 



40 

2. Maria. 



1. Kvinna gjekk pk vegjen fram, 

— P& dome — 
der xnoter ho Kristus, vkr frelsarmann. 
TuDga talar og sMi svarar fyr domen. 

2. «H0yr du kvinne hot eg spyr'e deg: 
hev du inkje drikke fyr nieg?» 

3. «Hosse kann du drikke fi&? 

eg hev inkje anten fat hell sk^.i 

4. «Visste eg du var ei tney so rein, 
so drakk eg av dine lovane tvei.» 

5. Kvinna bannar so dyrt ho k^nn: 
ho ha' alii havt med mann. 

6. Ho svor seg ifr& sud til nord 
at ho var moy som kl&re sol. 

7. Ho svor seg ifra aust til vest 
at ho var nioyi allerbest. 

8. «Sver kje, sver kje, syndugt vivl 
du hev havt deg bonni tri. 

9. De fysste med din fa'er, 
de var syndi harde. 

10. De are med din bro'er, 
de var syndi store. 

11. De tree med din sokneprest, 
de var syndi allervesst.! 



Digitized by VjOOQIC 



41 

12. Kvinna fait fyr honom p& kne: 
«A kjsere Jesus, skrifte megl» 

13. «Hosse kann eg skrifte deg, 

so synduge ski hev kje komi fyr nieg?» 

14. Kvinna l&g fyr honom pA kne: 
cKjsere, du l3rt skrifte meg!i 

15. «Du kann kje onno skrifti f& 
hell gange p& skogjen i &tte &r. 

16. Du sk6 kje anna ha til sko 

hell tr0 i snjoren naed berre fot. 

17. Du sk6 kje anna ha til mat 
hell de blikna linde-bla. 

18. Du sko kje anna ha til drykk 
hell morgodoggji, fell'e tykk.» 

II 

19. Ho gjekk p& skogjen i kite Ar 
iblandt levur og ulvar gr&. 

20. Ho hadde inkje anna til sko: 

ho trodde i snjoren med berre fot. 

21. Ho hadde inkje anna til naat, 
hell de blikna lindebla. 

22. Ho hadde inkje anna til drykk 
hell morgodoggji, feU'e tykk. 

Ill 

23. Kvinna gjekk i skogjen fram, 
so naoter ho den sama mann. 



Digitized by VjOOQIC 



42 



24. cHeyrer du kvinna, eg talar til din: 
hosse likar du skrifd xni?» 

25. cSosso likar eg skrifd di 

som kv6r den dagjen & drikke vin. 

26. Sosso likar eg skrifd go 

som kv6r den dagjen & drikke jol.i» 

27. c Likar du den skrifd s&, 

— P& dome — 
sk6 du Himinierikje f&.» 
Tunga talar og s&li svarar fyr domien. 



3. Torgjusdetrane. 

1. Torgjus heve dei dettane tvei, 

— Unde lie — 
lengje um morgonen sev'e dei. 
— Med' soli skin'e so vie. 

2. Torgjus gjeng &t bure, 
ban vekkjer Kari prude. 

3. cStatt upp, Kari, dotter mi, 
kyrkje&lmugjen biar din.» 

4. cLat kyrkjeMmugjen rie, 
dei tar inkje ette meg bie. 

5. Lat kyrkje&lmiugjen fara, 

eg kjem kje til kyrkje mi' dagar.» 

6. Kari ba' p^ seg stakkjen bl&, 
guile l&g ette kv6r den tr&. 

7. Kari sto og skodde sin fot 

med silkjesokkar og sylvspente sko. 



Digitized by VjOOQIC 



43 

8. Kari gjeng kt bekkje, 
sitt gule h&r ho rekkjer. 

9. Ho greidde sitt h&r med sylvarkaxnb, 
so slengde ho i eit silkjeband. 

10. Ho slengjer i ein rau'e gulltr^, 
venaste hovugull set ho p&. 

11. Kari aksla k&pa rau, 

guile l&g ette kv6r den saum. 

12. Ho sette seg p& gangaren gr&, 
tok ho vegjen M skogjen l&g. 

13. D& ho kom pk ville hei, 
inotte ho dei vaddarar tvei. 

14. cTener du Maria moy, 

hell cr du dottcr til Torgjus unde 0y?» 

15. cEg tener inkje Maria mey, 

eg er dotter til Torgjus unde 0y.» 

16. cKv&re vil du vera vaddareviv, 
hell du vil skjosklege l&te liv?» 

17. tinkje vil eg vera vaddaremoy, 
helle vil eg fyr sverde dey.* 

18. Vaddaren let sitt sverde br&, 
han hoggje henne i lytir tv^. 

19. So langt som hennar bloe rann, 
h^ge voksljosi ette brann. 

D& r0varane s&g koss Ijosi brann, skyna dei for 
ei stor synd dei hadde gjort og vart tunge i hug. 
Dei kom til garden &t far hennar. Torgjus kjende 
klaedi &t dotter si, og han brende rovarane inne i 
ei badstove 



Digitized by VjOOQIC 



44 

4. Den vonde stjukmori. 
I 

1. Nikelus rei seg sud unde oy, 

— pa folio — 
fester han Sylverlin, vene may. 

— De er tungt troa dansen unde mollo» 

2. Han fester Sylverlin, flyt 'a heim, 
herrar og riddarar ri'e med dei. 

3. Dei livde i hop dei &ri ni, 
og &tte seg dei bonni tri. 

4. Der kom sjukje i deires by, 
fysste laest Sylverlin vene viv. 

5. Nikelus sette seg pk sengjestokk, 
leika med Sylverlins gule lokk* 

6. cUm du sille dey fr& meg» 
h6re sille eg gjera av meg?» 

7. cDu kunna kje annan sta gjera av deg 
hell gange hurt og skjexnte deg. 

8. Du sk6e inkje hoss skoren er tredd, 
du spyr'e meir h6r ho er fodd. 

9. Du sk6e kje hennar blomekinn, 
men akte hennar goe sinn. 

10. Du sk6e kje hennar gule h&r, 
men akte hennar goe r&.» 

II 

11. Sunnafyr kyrkja jarda dei lik, 
nordafyr kyrkja 8k6a han viv. 



Digitized by VjOOQIC 



45 



12. De var kje lang'e stundi lei, 
han feste Ljosborg, flutt' a heim. 

13. Dei sette Ljosborg i brurebenk, 
moyar og riddarar b&re skjenk. 

14. Ljosborg tala til ternur tv&: 
cKven eig'e bonni p& golve g&?» 

15. So blilege svara dei ternur d&: 
<De er den herren du skd fkU 

16. Ho slo til de lisle kind, 

so bloe rann i skarlaksskinn. 

Ill 

17. Ho tok ifr& dei bolstri bl&, 

let bonni liggje p& bos og str&. 

18. Ho tok ifr& dei store voksljus, 
let bonni liggje i myrke bus. 

19. De eine ho dengde, de are ho slo, 
de tre'e spende ho med sin fot. 

20. Han gret so s&rt den yngste svein, 
de hoyrde hass mo'er i annan heim. 

21. Sylverlin med Maria tala: 
cM& eg meg &t jardrikje fara? 

22. M& eg meg p& jordi & sj& 
hosse dei liver mi' bonni sm&?i 

23. cja gjonne m& du &t jardrikje fara, 
um du kjem atte n&r hanar gala.» 



Digitized by VjOOQIC 



46 

IV 

24. Sylverlin gjekk seg i stoga inn, 
so tok ho upp de lisle kind. 

25. cStatt upp Ljosborg blomekinn! 

Kvi ser du so vreitt p& stjukson din? 

26. Han grset'e so mykje den lisle svein, 
so han er lyen i annan heim. 

27. Der var ette meg bk 0I og mat, 
mi' bonn sk6 lie hunger og hat. 

28. Der var ette meg dei store voksljus» 
mi' bonn sk6 sitje i myrke hus. 

29. Der var ette meg dei bolstri bl&, 
mi' bonn sk6 liggje p& bos og str&#» 

30. De eine ho byste, de are ho tvo, 
de tre'e vogga ho med sin fot. 

31. cNo gjel'e hanen den svarte, 
han tar eg inkje akte. 

32. No gjel'e hanen den kvite, 
han tar eg inkje lite. 

33. No gjel'e hanen den raue, 
d& m& han vike den daue. 

34. Lyt eg tiare til deg g&, 

so tung ei lykke sk6 du fi&.» 



35. Ljosborg gjeng'e b& ut og inn, 
tiom feller ho t&rir p& kinn. 



Digitized by VjOOQIC 



47 



36. De eine ho byste, de are ho tvo, 
de tree vogga ho med sin fot. 

37. Tala de Nikelus i sengji l&g: 

cKvi er du so go med bonni sni&?i 

38. cDi er eg so go med bonni sm&, 
eg tala med deires mo'er igj&r. 

39. Fyrr hev eg vori dei stjukmo'er stri, 
no vil eg vera dei mo'er bli.» 

40. cTala du med deires mo'er ig]&r» 

— P& folio — 
Gud baere meg, eg m&tt'a kje sj&!» 
— De er tungt trea dansen unde mollo» 



5. Kvikjesprakk. 



1. Tri so v&r^ dei Erningssonin', 
alle ville hjelmen vinne, 

og de var JuUands kongje 
han rei fyr dei p& tingje. 
Dei kunna so vael dei Jullands hestan' utrie. 

2. De var Jullands kongjen 
han tror so hardt i tilje: 
«Kven er de av Erningssenin' 
som vil hurt & gilje?» 

3. Til svara unge Kvikjesprakk 
i de sama sinne: 

«£g vil naeg til Girklondo 
den rike jomfruva vinne. » 



Digitized by VjjOOQIC 



48 

4. Til svara Kvikjesprakks syster 
— de var so ven ei kvinne — : 
fDe er so vondt i Girklondo 

S lata seg fange og binde. 

5. Hoyre du Kvikjesprakk, bro'i min, 
du site no helle heime! 

Du er ung'e og ureynd'e 
med sterke kjempur freiste.» 

6. Og de var Kvikjesprakk Erningsson, 
han slser sin neve mot bord: 

cDe kallar eg ingjen hovdreng vera, 
som rseddast fyr kvinneord. 

7. Eg raeddast inkje fyr live mi', 
so lengje eg ri 'o Blakk; 

eg vil meg &t Girklondo 
um eg kjemi alii att. 

8. Eg raeddast inkje fyr live mi', 
so lengje eg ri 'o Rau; 

eg vil meg &t Girklondo, 
um eg kjem atte dau.» 

9* Og de var Kvikjesprakk Erningsson, 
han tala til sm&drengjen sin: 
cDu sk6 vera med til Girklondo 
og passe p& gangaren min. 

10. Du klaeer deg i klaeningjen 
den beste som nokon vil slite, 
der utapS dreg'e du brynja bl^, 
ho glimar som sylve de kvite!» 

11. Svara de Kvikjesprakks liten sm&dreng 
alt b&de med tukt og aere: 

cDe samar seg ingjen hestesvein 
ei brynje bl& & bera.» 



Digitized by VjjOOQIC 



49 

II 

12* Kvikjesprakk salar gangaren 
med dige leggjir og stinne: 
cEg vil meg kt Girklondo 
han Ljodvor kongjen finne.» 

13. Kvikjesprakk salar gangaren 
med dige leggjir og stive: 
c£g vil meg &t Girklondo; 
h6re er skjemst'e rie?» 

14. «Tva er vegjine &t Girklondo, 
den eine er noko lengre, 

so fer'e last med sjave dei, 
der skjaev'e so rauste drengjir. 

15. Anten du vil med vigdo fara, 
der er leii long'e, 

hell du vil p& Byrteskogjen. 
der er g6ta trong'e.» 

16. Kvikjesprakk steig pk gangaren 
med dige leggjir og snarpe, 

so ri'e han seg pk Byrteskogjen, 
han sparer kje hov p& Blakkje. 

17. De var unge Kvikjesprakk, 
han rei i dagane tvo, 

de var fuUa femten valske milir 
dei h0yrde hass folafot. 

Ill 

18. De var jomfruva Rosamund 
ho skg seg ut so vie: 

<No ser eg ein av Erningssonin' 
&t borgji mune han rie.» 

4 — Liestal og Mo«: Nortke Polkevisor I. 



Digitized by VjOOQIC 



50 



19. Um bergje de er alii so bl&tt, 
so mk de sund i stykkje; 

ban xn& inkje vera bjarteblaug'e 
den svein som i salen tor sitje.» 

20. Ute bind ban besten sin, 
ban beve sverde ibj&, 

so lyster unge Kvikjesprakk 
seg inn i stoga g&. 

21. Han badde so vent eit belsanxiM» 
de kunna ingjen &t bonom finne, 
ban ba dei alle i freo liva, 
kv6rt minste bkne derinne. 

22. Og de var unge Kvikjesprakk, 
sitt m&l kunna ban frambera: 
tHev du kje, kongje, dotteri ci, 
som du lyster guten i, gjeva?» 

23. Svara de kongjen i Girklondo 
b&de med spott og b&; 

cGud lat meg alii liva den dag 
d& eg sk6 f& deg til m&g!» 

24. Svara de Kvikjesprakk Erningsson, 
ban snudde seg kongjen ifr&: 
cGud lat meg alii liva den dag 

eg spyr'e deg tiar um r&!» 

25. Kvikjesprakk sette seg fruva naest 
— so mangt lyster ungan tala — 
ban bleiv so snogt or sesse kipt 
at nakkjen small i fjalar. 

26. Sette ban seg jomfruva naest, 
som ban totte best k gilje, 

ban bleiv so snogt or sesse kipt 
at nakkjen small imot tilje. 



Digitized by VjOOQIC 



51 

27. Kvikjesprakk ISg i golve daue 
og kjende kje til sitt mein; 
de totte kongjen ille vera: 
aBr0yske var b&nebein.» 

28. Men upp reis unge Kvikjesprakk, 
ban tottest i nakkjen kleie: 
aVisste eg kven meg or sesse kipte, 
so snogt sille eg ban veie!» 

29. Upp reis Kvikjesprakk Erningsson, 
ban tottest i nakkjen svie: 

eitt bundra og eit anna balvt 
dei talde ban utor live. 

30. Sume braut ban bovue av, 
og sume branka ban bein: 
fyrr ban kom or buse ut, 
var der inkje atte ein. 

31. Sume braut ban ryggjen sunde, 
og sume gjorde ban blinde, 
sume kom or buse ut, 

og sume l&g atte inne. 

IV 

32. De var kongjens liten sm&dreng, 
var ute med falske rk: 

«Me sleppe ut okkons grumme love, 
bo riv ban i stykkje sm&!» 

33. Ut so kjem den grumme leva 
med kvasse tennar og lange: 
og de var unge Kvikjesprakk 
ban toss vera stedd i vande. 



Digitized by VjOOQIC 



52 



34. Tok han i den lovekjcft 
med b&e sine hendar, 

sn0gg so var hass liten sm&dreng, 
han hoggje leva isunde. 

35. De var kongjens liten sm&dreng, 
var ute med falske r&: 
cLyster kje unge Kvikjesprakk 
seg inn i stoga g&?» 

36. Svara de unge Kvikjesprakk, 
han toss vera troytt og mo: 
c£g vil gange i drykkjestoga, 
kvildi ho er vel go.» 

37. De var kongjens liten sm&dreng, 
han skjenkte den mj0en og bar, 
alt til unge Kvikjesprakk 
sovna i sesse han sat. 

38. So sprette dei Qoturen um hass fot 
og bejaren um hass hand; 

so f0rde dei han &t myrkestoga, 
de gjorde dei han til skam. 



39. cH0yre du de, min lisle sm&dreng: 
du springe p& gangaren raue, 

du be han Iven, bro'er min, 
han skundar & hevne min daue.» 

40. Og de var Kvikjesprakks liten sm&dreng» 
han ri'e so radt av garde: 

dei kunna han inkje med augo feste 
mindre med hondo taka. 



Digitized by VjOOQIC 



53 

VI 

41. De var liten sm&drengjen, 
kom seg riand i gard, 

de var um ein aftan, 
dk Iven kasta tavl. 

42. aVselkomen Kvikjesprakks liten sm&dreng, 
vselkoxnen hit og heim! 

Hosse stend'e de til i Girklondo, 
med de kjem'e kje atte hot ein?» 

43. «Her sit'e du Iven Erningsson 
drikk'e mjo og vin: 

han er sett i myrkestoga 
Kyikjesprakk bro'er din. 

44. Han hev seti i myrkestoga 
vel uti tjuge dagar, 

hass gangaren spring i Girklondo, 
der tore han ingjen taka.» 

45. cHeyre du Kvikjesprakks liten sm&svein, 
no seie du meg satt: 

kven var so djerv i Girklondo, 
at han unge Kvikjesprakk batt?» 

46. «H0yre du Iven Erningsson: 
du tr0yter inkje lengje; 

de var ingjen annan i Girklondo 
enn kongjens liten sm&dreng'e.» 

47. De var Iven Erningsson, 
han sinom borde skaut, 

so brune mj0 og kl&re vin 
ette golve flaut. 



Digitized by VjOOQIC 



54 

48. Ute sMar han hesten sin 
og fort utav garde f6r, 
de var vel femten milir 

{ dei h0yrde den folafot. 

49. Og de var Girklandskongjen, 

I han seg gjenom vindauga s&g: 

cNo ser eg Iven Erningsson, 
66 sl& mine portar i 1&8!» 

50. De var Iven Erningsson 
han var b&de ill og gram, 

han spenner sin hesten med spore 
so han ivi porten sprang. 

51. Og de var Iven Erningsson 
han kom seg riand i g&rd, 
og de var Girklandskongjen, 
han ute fyr honom st&r. 

52. aVaelkomen Iven Erningsson, 
vaelkomen hit til min! 

No hev eg sta'i den v&rsdag lange 
og blanda mj0 i vin.» 

53. ctEg er inkje um din brune mj0, 
eg er inkje um din vin, 

men eg er komen til Girklondo 
& sj& ette bro'eren min. 

54. Han hev seti i myrkestoga 
vel uti tjuge dagar, 

hass gangaren spring i Girklondo, 
der tore han ingjen taka.» 

55. De var Iven Erningsson, 
han let sitt sverde br&: 

han hoggje til Girklandskongjen, 
hass hovu dreiv langt ifrS. 



Digitized by VjOOQIC 



55 



56. De var kongjens liten sm&dreng, 
han fell'e p& berre kne: 
fHoyre du Iven Erningsson: 
live so gjeve du ine!» 

57. De.var Iven Erningsson, 
sitt sverd ville han kje oye: 
han slo til honom med neven, 
so heilen skvatt p& heie. 

58. Iven han rei til myrkestoga, 
so talar han til fangje: 

cStatt upp Kvikjesprakk, bro'er min, 
um du er go fyr gange!» 

59. fHer sit eg i myrkestoga 
Qoturen spent umkring, 
lenger tikj' eg vetternotti 
hell alle alderen min. 

60. Hardt so er eg fengsla, 

og hardt so er eg bunden; 

men takk have joinfru Rosamund, 

hev bori meg mat'e til munnar.» 

61. De var Iven Erningsson, 
spende med karske fot, 
spende han myrkestog-hurdi 
so ho dreiv tilja imot. 

62. So tok han jonnhurdi 
og kasta 'a g6ta fram: 

cDe stend'e meg ingjo myrkestoga, 
d'er Girklands-kongjens skam.i 

63. De var Iven Erningsson, 

han vael av sin styrkjen naut: 
han tok dei store jonnboltar, 
og mijjom si hendane braut. 



i 



Digitized by VjOOQIC 



56 

64. «H0yre du unge Kvikjesprakk : 
me drepa sk6 hauk og hund!» 
«Nei!» sa unge Kvikjesprakk, 
«spar att jomfru Rosamund !» 

65. De var Iven Erningsson, 

dk hoggje han alt av trauste: 
so f6r folkje fyr foto hass 
som lauve blaes um hauste. 

66. De var unge Kvikjesprakk, 
han var bSde ill og br&: 
so f6r folkje fyr foto hass 
som storren fyr goe lj&. 

67. Dei dr&pe ne i Girklondo 
b&de katt og hund, 

der livde ingjen ette dei, 
berre fruva Rosamund. 

68. «H0yre du Kvikjesprakk, bro'i min, 
d'er eitt du takke meg m&: 

no m& du rk fyr Girklondo, 
og eg sk6 draga ifrS.» 
- Dei kunna so vsel dei JuUands hestan' utrie. 



6. Iven Erningsson. 

I 

1. De var seint um aftan, 

rime de fell'e p& kviste, 

Iven tala til sine monno: 

tMe vil kon kt garde giste.» 
Iven sterke han ri so gladt gjenom borgjir. 



Digitized by VjOOQIC 



57 

2. Iven tala til sine xnonno: 
«Me ni& inkje lenger bie; 
dagjen li og soli skri, 

hot vcg'e sk6 me no rie?» 

3. «£g veit eina ekkja den 
som bur so h&gt i fjelle, 

ho tor gjeva kon mat og drykk, 
um me kome seint um kvelle. 

4. Eg veit eina ekkja den 
som bur so hkgt i heie, 

ho var for til gjeva kon mat og drykk, 
um me v&re drengjine fleire. 

5. Ho tor gjeva kon mat og drykk, 
um me v&re mykje fleire, 

men akte deg, Iven Erningsson: 
du beidst kje av ekkjunne meire!> 

6. De var Iven Erningsson, 
han heim i garde f6r, 
og de var Gjertru fruva, 
ho ute fyr honom sto. 

7. cVselkomen, Iven Erningsson, 
vsclkomen i kons gama! 

Du drikk so lengje som du vil, 
so gjere de alle samali 

8. So blilege skjenkte Gjertru fruva 
brune mjoen pk bord, 

alt til Iven Erningsson 
med elskogsordi f6r. 

9. «H0yr du Iven Erningsson: 
du lat inkje hugjen breste; 
bitrebranden i hende tak 
og bjo deg so til festeli 



Digitized by VjOOQIC 



58 



10. «Nei, dette lova eg xno'i minne, 
d& eg belt i hennar h6nd: 

eg sille ingjo ekkja feste, 
so vie eg f6r ikring 16nd. 

11. Dette lova eg mo'i minne, 
d^ eg heimatil f6r: 

eg sille ingjo ekkja feste, 
so vie kring londi eg drog.» 

II 

12. «No sk6 du Iven xninnast de 
at du meg tok xned valle: 
liggje sk6 du i femten ^r 
sjuk'e i sterke halle. 

13. No sk6 du Iven minnast de 
at du meg nauige tok: 

no sk6 du liggje i femten &ri 
sjuk'e i sterke sott. 

14. Du sk6 liggje i femten ^ri 
sjuk'e i sterke sott, 

alii sk6 den Isekjaren koma 
som deg kann vinne bot.» 

15. «Du ber eit kind unde belte ditt, 
og de er guten snjalle; 

ban sk6 bava sverde de 
eg tok av rysen i f]0lle.» 

16. De var bo Gjertru fruva, 
tok mot med b&e b6ndo, 

bo steyrde de bardt i bovdegjordi, 
der eig'e de tomt & stande. 



Digitized by VjOOQIC 



59 



17. Iven kjende p& sjave seg 
at sotti mun p& ban fange, 
dk tala ban til sine xnonno: 
cMe vil kon av garde gange.» 

18. Iven kjende p& sjave seg 
at sotti mun p& ban skrie, 
dk tala ban til sine monno: 
a Me lyt kon av garde rie!» 

III 

19. Kongjen stend i loftssvolo 
ser seg ut so vie: 

•No ser eg ban Iven, frende min, 
&t mine hollo rie. 

20. Eg ser ban Iven, frende min, 
de m& honom einkvort fange: 

der gjeng ein leier i tygjil og beisl, 
og tvo i salen halle.» 

21. cHoyrer du danske konungjen, 
du er min nserskylde frende: 
du legg'e meg i loynde lofte 
so ingjen mann meg kjenner. 

22. Hoyrer du danske konungjen 
bot eg bea deg m&: 

fyg du meg uppi leynde lofte, 
so ingjen mune meg sj&. 

23. Du legg'e meg p& leynde lofte, 
so ingjen mann meg kjenner; 
spyr'e de nokon ette meg, 
seg, eg er av lande gjengjen.* 



Digitized by VjOOQIC 



60 

24. Han la han i de leynde lofte, 
so ingjen mann han s&g; 
han vitja han inkje sjellar: 
tri gongur kv6r ein dag. 

IV 

25. Heime sat Gjcrtru fruva 
i dei m&nane ni, 

alt til de lei &t stundo dei 
ho f0dde ein son so frid. 

26. So 16t ho til kyrkja bera 
saele sonen sin, 

ho kalla han Junkar riddarson 
ette sale fa'eren sin. 

27. Mei voks Junkar riddarson 
uti dei &ri tri, 

hell dei hine smSbonni 
veks'e i &ri ni. 

28. Mei voks Junkar riddarson 
uti dei i&ri ni, 

hell dei hine sm^bonni 
i ollom aldre si. 

29. Junkar gjeng'e p& leikvollen, 
kastar sopp av hende, 

der bl&na der de lite kom p&, 
der styrmde slett inkje kvende. 

30. Ne so settest dei skulebroan', 
v&re dei honom vreie: 

cDe var somre sin faren vita 
hell gjeva kon hoggji fleire.» 



Digitized by VjOOQIC 



61 



31. Ne so settest dei skulebrean', 
so mange som dei v&re: 
cDe var semre sin faren vita 
hell gjeva kon hoggji s&re.» 

32. De var Junkar riddarson 
han gjordest bleik'e i kinn, 
so gjekk han seg i steistoga 
fyr ssele mo'eri inn. 

33. tHoyrer du de, mi kjsere mo'er, 
hot eg deg spyrje m&: 

hot hcv de min faren vorti, 
kvi stend eg i spott og hk? 

34. Mo'i, du seie meg fa'ers navne, 
eg vil kje i blygslo stande, 
anten de er troll hell mann, 
tjov hell trsel i lande.v 

35. «Eg sk6 seia deg fa'ersnavne, 
de er meg slett ingjen vande: 
dei kallar han Iven Erningsson, 
den yppaste riddar i lande. 

36. Han voks upp i Solondo 
ein jallsson so rik; 

du bleiv ingjen snurrfant'e, 
bleiv du end& slik. 

37. No faer han Iven minnast de 
at han tok meg med valle, 
no hev han legji i femten &r 
sjuk'e.i sterke halle. 

38. No faer han Iven minnast de 
at han meg nauige tok, 

no hev han legji 1 femten &r 
sjuk'e i sterke sott. 



Digitized by VjOOQIC 



62 

39. No hev han legji i femten &r 
sjuk'e i sterke sott, 

alii hev den Isekjaren komi 
soxn honoxn hev vunni bot.» 

40. Uxn tala Junkar riddarson, 
han renner t&rir p& kinn: 
cVeit du inkje heilev&gjen 
som Isekje kann fa'er niin?» 

41. «Jau, eg hev sakte heilev&gjen^ 
den beste du ville kjose* 
men eg hev inkje akta han 
din saele faren til bote.* 

42. De var Junkar riddarson, 
han rister p& sylvbudde kniv: 
cLsekjer du inkje fa'er min, 
so sk6 de koste ditt livl» 

43. De var Junkar riddarson, 

han rister p^ sylvbudde sverd: 
cLaekjer du inkje fa'er min 
so sk6 du vel vera de verd!» 

44. De var Gjertru fruva, 
smiler ho unde lin: 

« Galen kallar eg guten den 
som drepa vil mo'er si.» 

45. De var Junkar riddarson 
so tok han i evne: 

«No m& alle glipegarpar 
meg fyr Galiter nevne.» 

46. Um tala Gjertru fruva. 

ho sto med honn i hende: 
cDe er so liten mentaskap 
k reync sin styrk p& kvende. 



Digitized by VjOOQIC 



63 

47. Heyr du de du soncn min, 
du tar kje vreiast i sinn: 
no tek'e du de lyvhonnc, 
so Isekjer du fa'er din. 

48. Honne de ligg p& kistebotnen 
i de er ein dannis drykk; 

n&r ban fser av de bonne drikke» 
so veks'e de bonom styrk.v 

49. De var Galite riddarson 
d& tok ban i med sveitte, 
femten kistur or l&so braut, 
ban viir kje ctte lyklo leite. 

50. So tok ban de lyvbonne 
som ban lika best. 

De er so seint til sveino taka» 
ban sMar seg sjav ut best. 

51. De var Galite riddarson 

ban sprette um gjurda traust: 
cKvendi sk6 inkje Ise &t meg, 
fyr s41en sleng'e laus.» 

52. cHoyr du Galite riddarson, 
du er drengjen snjalle: 

Her gjev eg deg fraegde sverde 
din far tok av rysen i fj0lle.» 

53. De var Galite riddarson, 

ban spring'e pk gangaren gr&» 
so ri'e ban seg upp^ land, 
der bass kjaere faren 1^. 



Digitized by VjOOQIC 



64 



54. Kongjen stend i loftssvolo 
ser seg ut so vie: 

«No ser eg einom avringskjempa 
^t mine hollo rie. 

55. Eg ser einoxn avringskjempa 
kt mine hollo rie; 

Rau, du renne honom imot 
& sj& um han tore bie.» 

56. Rauen rende leikvollen, 
han var uti jonne klaedd'e, 
Galite vende folen sin; 

han lest vera Rauen rsedd'e. 

57. De var Galite riddarson, 
tok han til & renne; 
rende dei heile leikvoUen 
alt fr& odd til ende. 

58. Rauen rende leikvollen 
den avringskjempa vesste, 
men Galite rei 'o midt imot, 
og stakk han so Rau av heste. 

59. «Her hev kje komi den avringskjempa 
som minom Rau hev sta'i, 

sia Iven Erningssonen 
var i sin beste bragje. 

60. Her hev alii komi den avringskjempa, 
med Rauen hev broti stong, 

sia Iven Erningssonen — 
han fer'e so vidt ikring lond.» 



Digitized by VjOOQIC 



65 



VI 

61. ttHeyr du, danske konungjen, 
hot eg talar til dcg: 

vcit du ingjen som Iven heitcr? 
du dyl han inkje fyr meg.» 

62. tEg veit fulla ein som Iven hct, 
han var min skyldaste frende; 
no er de uti femtande &re» 

sia han er av lande gjengjen.x> 

63. De var Galite riddarson, 
han hadde kje tol til bie: 
«Iven ligg i lofte sjuk, 
han kjem'e minst um vie. 

64. Heyr du, danske konungjen, 
hot eg seia deg m^: 

fyg du meg &t loyndelofte, 
Iven vil eg sj&!» 

65. Inn kom Galite riddarson, 
han sto med honn i hende: 
«De er so liten mentaskap 

k royne sin styrk pa kvende. 

66. Eg ber'e eit honn unde belte mitt, 
i de er ein dannis drykk; 

du drikk av, Iven Erningsson, 
so veks'e deg meire styrk !» 

67. Den fysste diykk han av honne drakk, 
de var i lyvi br&: 

Iven snuddest pS sinne sengji, 
ha legji i femten ^r. 

5 — Liestal og: Moe : Norske Folkevisor I. 



Digitized by VjOOQIC 



66 



68. Den are drykk han av honne drakk» 
de var i lyvi bsere: 

reis han upp og klaedde seg 
og studde seg p^ sverde. 

69. Den tre'e drykk han av honne drakk» 
de var i lyvi oil: 

Iven f6r i brynja bl& 

og gjekk fyr kongjen i holl. 

70. Um tala danske konungjen 
alt unde skarlakskinn : 

fl£g sk6 gjeva deg gull og jord 
fyr du Isekte frende niin.» 

71. «Hav du sjav ditt raue gull 
og so din grene jord, 

men eg vil rk fyr tiendo, 

som i dag kjem fysste fyr bord.» 

VII 

72. Inn kjem alle sm&drengjine 
talar eit ord so bratt: 

«No kjem her troll or TroUebotnen 
soncL krevje vil kongjen skatt.» 

73. Inn kjemi alle smi&drengjine, 
dei sprang inn&t kongjens bord: 
«No kjem her troll or TroUebotnen 
so miange som mugg i sol!» 

74. Alle lutte unde hotto, 
ingjen torde svara, 
fyrutta Galite riddarson 
han koss inkje eggji spara. 



Digitized by VjOOQIC 



67 

75. Dc var Galite riddarson, 
ban gjekk fyr kongjen i holl: 
«Eg vil meg &t Trollebotne 

& drepa trolli ollI» 

76. tHoyrcr du de, du unge drcng'e: 
sit du helle hcime! 

du cr ung'e og ureynd'e 
med sterke kjexnpur freiste.v 

VIII 



77. Galite gjekk ban vegjen fraxn 
d& fall de p& ban tungje; 
bitrebranden i kv&re bende, 
ban skar ut livr og lungur. 



78. De var Galite riddarson, 
d& ropar ban beim i boll: 
«Eg bev vori i Trollebotne 
og drepi ne trolli ollI» 

IX 

79. De var Iven Erningsson, 

dk voks bonom bugjen meire: 
aEg vil meg pk leikvollen, 
den avringskjempa reyne.* 

80. Dei slost pk leikarvollen 
i dagane tv^ og trj&: 

alt slo Galit med flate verja 
pk Ivens brynje bl&. 



Digitized by VjOOQIC 



68 



81. aHot sk6 xne gjera av inanne dei 
soxn inkje kann beite brande? 

Me sk6 taka av ban skiringsnavne 
og kalla ban Slott i lande.» 

82. De var Galite riddarson, 
ban strauk ette eggji kvite: 
aHa du kje vori min ssele fa'er, 
sverde badde silt biti.» 

83. De var Iven Erningsson, 
dk tok ban sin son i fang: 
«£g takkar Krist av Himmerik 
at eg deg bera fann!» 

84. Unci tala Galite riddarson, 
ban beldt p^ sylvbudde kniv: 
aEktar du kje mo'er mi, 

so sk6 de koste ditt liv!» 

85. Um tala Galite riddarson, 
ban riste p^ sylvbudde sverd: 
«£ktar du kje mo'er mi, 

so sko du vel vera de verd!» 



86. De var &rle um morgonen, 
dk soli bo rau i lunde, 

dk feste Iven og Gjertru fruva 
i sama morgostunde. 

87. De var Galite riddarson, 

ban syntest de vera ein mun: 
«I gj&r var eg eit bittebSn, 
i dag ein riddarson.* 
— Iven sterke ban rie so gladt gjenom borgjir. 



Digitized by VjOOQIC 



69 

7. Balle Buansson. 

I 

1. De var urn ei xnorgostund, 
lerkjen han spilar i engji;, 
upp reis Balle Buansson, 
klacdde seg fyre si sengji. 
Uti Riden-0y. 

2 Han ha p^ seg den skjurta, 
var vel stikka med gull 
og der utanyve ringebrynja: 
ci dag ska du vere meg hull!t 

3. Han ha pk seg den skjurta 

— ho var no inkje av l&ne — 
so rei han femten sterke milir 
igjenom Seland og Sk&ne. 

4. Han sjala der bispen sin morbror 

— han ha ingjen skyllare frende — 
og han rSdde han so godt eit r&: 
han sille heimatte vende. 

5. cA nei» eg vender inkje heim, 
fyrr eg hev vunni de viv; 

eg hell de kje fyr nokon fulltekjen nciann, 
sona raeest fyr l&te liv. 

6. A nei, eg vender inkje heim, 
fyrr eg hev vunni den moy; 

eg hell de kje fyr nokon fulltekjen nciann, 
som raeest fyr & dey.* 

II 

7. De var Balle Buansson, 
han rei framette med lie; 

der ncL0ter han liten fehjuringjen» 
han spreier sitt fe so vie ^ 



Digitized by VjOOQIC 



70 

8. aHoyrcr du, litcn fehjuringjen, 
ko eg spyr'e dcg: 

heve du s6t fru Ingjebjor, 
du dyl'c dc inkje fyr mcg.» 

9. «Med Lunde kyrkje i Sk&ne 
der xnessar dei prestane ni; 
der ska vere brumosse i dag, 
der kjem'e so vent cit viv. 

10. Med Lunde kyrkje i Sk&ne, 
der xnossar dei prestane toll; 
der ska vere brumosse i dag, 
der kjem'e ei brur so boll. 

11. Hoyrer du Balle Buansson, 
du halle deg vel unde lie, 
der meter du fruva Ingjebjor 
kjem riand med ternune sine.» 

12. De var Balle Buansson, 
ban belt seg vel unde lie, 
bleiv ban var'e fru Ingjebjor 
kom riand med ternune sine. 

13. De var ei av Ingjebjors ternur 
ho tala no ordi for sant; 
aNo ser eg kongjen Nikel&s 
kjem riand or andre land.* 

14. aDe er inkje kong Nikel&s, 
de ser eg upp& bass rei, 
men de er Balle Buansson, 
anten er ban drukkjen bell vrei. 

15. De er inkje kong Nikel&s, 

de ser eg pk sal og p& gjengje;. 
men de er Balle Buansson, 
som eg beve tr&tt so lengje.» 



Digitized by VjOOQIC 



71 

16. De var Balle Buansson, 
han stillte sin gangare spak, 
so tok han fruva Ingjebjor 
og sett' 86 uppmed sitt bak. 

17. De var Balle Buansson, 
han helt den vegjen beint: 

der grodde kje gras p^ fexnten kr 
der hass gr^ gangare steig. 

18. De var Balle Buansson, 
han heldt den vegjen fram: 

der grodde kje gras p& femten &r 
der hass gr^ gangare sprang. 

19. cHoyrer du, Balle Buansson, 
du lat kje din hesten springe! 
Der spilar i meg eit lite kind 
alt unde min silkjelinde.» 

20. De var Balle Buansson, 

han smiler pk liten sm&dreng: 
«£it lite kind kann du vel fk, 
men inkje so heve du enn!» 

III 

21. De var Balle Buansson, 
han kom seg Hand i g^rd, 
ute sto hass systar tvse, 
dei var vel sveipte i mkr. 

22. ffVselkomen Balle Buansson 
og so di vene moyi 

Gud gjeve me turvte kje faele 
at du laut fyr henne d0y!» 



i 



Digitized by VjOOQIC 



72 

23. «D6 vaktar min hauk, d6 vaktar min hund 
alt innafyr den leynlege stia, 

d6 geyxne fru Ingjebjors rieklsee, 
som glimar i markji so via. 

24. D6 vaktar min hauk, d^ vaktar min hund 
alt innafyr dei leynlege hagar, 

di goyme fru Ingjebjors rieklsee, 
som glimar i h0geloptssvalar.> 

25. Dei vakta hass hauk, dei vakta hass hund 
alt innafyr den leynlege stia; 

dei gloymde fru Ingjebjers rieklaee, 
som glima i markji so via. 

26. Dei vakta hass hauk, dei vakta hass hund 
alt innafyr dei leynlege hagar, 

dei gleymde fru Ingjebjors rieklsee, 
som glima i hogeloptssvalar. 

IV 

27. De var kongjen Nikel&s, 
han kom der riand i g&rd, 
og de var Ballens systar tvse, 
dei^var vel sveipte i m&r. 

28. cHoyrer d^, Ballens systar tvse, 
ko eg spyrje dykk m&; 

heve d6 s6t Balle Buansson? 
han flutte ei brur her i gj&r.»j 

29. Dei svor um Gud, dei svor um alt, 
dei svor seg sjave til mein: 

dei ha kje s6t Balle Buansson 
si' han av garde utrei. 



Digitized by VjOOQIC 



73 



30. De var kongjen Nikel&s, 
han ville av garde burtrie: 
s&g han fru Ingjebjors rieklaee, 
som glixna i markji so vie. 

31. De var kongjen Nikel&s, 
han ville av garde burtfare: 
s&g han fru Ingjebjers rieklaee, 
som glima i hegeloptssvalar. 

32. De var kongjen Nikel&s, 

han steytte p& dynni med spjut: 
c£r du her, Balle Buansson, 
du kjem'e til okko ut!> 

33. Til svora Balle Buansson, 
han var vel inkje so reedd: 
cDu gjere de, kongjen Nikel&s: 
du tevrar til eg bli klaedd!» 

34. Men de var kongjen Nikel&s, 
han spente p^ dynni med fot, 
og kver den nagle i dynni var, 
den svara tilja imot. 

35. De var Balle Buansson, 
han hoggje b& tidt og fast, 
so lengje til hass goe sverd 
sund'e i feste brast. 

36. De var Balle Buansson, 

han bleiv b&de vrei og gram: 
han slo med ein sengjestolpe 
til strie blo-strauman' rann. 



Digitized by VjOOQIC 



74 



D& Balle er fallen, segjer Ingjebjer til kong Nikel&s: 

37. cDu heve inkje rose deg av, 
um Balle laut l&te liv: 

du heve mist b^ hendar og fetar 
og so ditt vene viv! 

38. Du heve inkje rose deg av, 
um Balle han laut dey: 

du kann inkje vinne meg ekkje, 
du hev inkje vunni meg may.* 
Uti Riden-oy. 



8. Herren Jennar. 

1. De var Herren Jenn^r, 
han rie p& hegan heie, 

der meter han Nils av Uppsal, 
han gjeng'e p& skogjen og veier. 
— No er ho venaste lilja vunni. 

2. tHoyr de, Nils av Uppsal, 
a kjaere stallbror min! 
Koss liver fruva Ingjebjor? 
de er festarmoyi mi.> 

3. cSo liver fruva Ingjebjer, 
de er festarmo}^ di: 

ho sit heime og blandar 
eitr i kl&re vin!> 

4. De var Herren Jenn&r, 
han kom seg riand i g&rd; 
de var fruva Ingjebjer, 

ho ute fyr han st&r. 



Digitized by VjOOQIC 



75 

5. tVaelkomen, Herren Jenn&r, 
vselkomen hit til xnin: 
no hev eg bryggja og blanda 
den mjeen i kl&re vin!» 

6. Han tok 'a liti fru Kjersti, 
ban sett' 'a uppi sitt fang: 
cSeg meg av desse falske listir 
uti v&r herres navn!> 

7. tN&r som fru Ingjebjor kjem'e 
med sylvkanna i h0gre hende: 
drikk inkje, Herren Jenn&r! 
Der er kje hot eitr i blending. > 

8. Inn kom fruva Ingjebjor 

med sylvkanna i h0gre hende; 
c Drikk no, Herren Jenn&r! 
Der er vael mjo i blending.* 

9. De var Herren Jenn&r, 

ban rister p& sylvbunden kniv: 
« Drikk meg til, fruva Ingjebjor, 
hell& sk6 de koste ditt liv!» 

10. Ho sikla til so grande, 

de sille kje koma p^ tunge; 
dk de kom innafyr tanngarden, 
sprakk b& livr og lungur. 

11. Upp sprang Herren Jenn&r, 
so h&gt han av hjarta lo; 
«A du arme fru Ingjebjer, 
no drap du deg sjov!» 

12. Han tok 'a liti fru Kjersti, 
han sett 'a uppi sitt fang, 
han gav henne gullkruna 
& dertil dr6ningnavn. 



Digitized by VjOOQIC 



76 



13. Han tok 'a liti fru Kjersti, 
han sett 'a uppi sitt kne, 
han gav henne gullkruna 
og dertil festarfe, 

— No er ho venaste lilja vunni. 



9. Villemann og Magnill. 
I 

1. Villemann og hass moy so prud 
del leika gulltavl i hennar bur. 

So lifleg leika Villemann for si skj0n jomfru« 

2. Kv6r gong guUterningjen rann umkring, 
so rann de ei tSr pS Magnills kinn. 

3. tGraet'e du ^ker, ell graet'e du eng, 
ell greet'e du de at du sov i mi seng? 

4. Grset'e du gull, ell graet'e du jord, 

ell grset'e du de at du sat ved mitt bord?> 

5. cEg greet inkje Sker, eg grset inkje eng, 
eg graet inkje de at eg sov i di seng. 

6. Eg grset inkje gull, eg grset inkje jord, 
eg grset alii de at eg sat ved ditt bord. 

7. Eg grset'e mei fyr mitt kvite hoU, 
at de m^ kje koma i svartan moll. 

8. Eg grset'e mest fyr mitt gule h&r, 
at de sk6 Ijote rotne i Vendels &. 

9. Eg grset'e so mykje fyr Blide-bru, 
der sokk til bonns mine systar tvo.» 



Digitized by VjOOQIC 



77 

10. cMagnill, Magnill, still din gr&t: 
eg sk6 byggje bru ivi Vendels &. 

11. Eg sk6 byggje brui so h&g og so ny 
og setje derunde stolpar av bly. 

12. Eg sk6 byggje brui so sterk og so^h&g 
og setje derunde stolpar av st&l. 

13. Og alle mine sveinar sk6 rie i ra — 
eg vaktar deg nok for de kalle ba.» 

14. «A du mi^ byggje, um du vil, unde sky: 
de kann ingjen ifr& si folloga fly! 

15. Du m^ byggje av bly, du m^ byggje av st&l: 
de kann ingjen si folloga fly ifri^!» 

II 

16. Villemann let si ferd i rekkje, 

fir' og tjuge fyre og fir' og tjuge ette. 

17. Dk dei kom midtepS hSge bru, 

d^ sn&va hennar gangar i raue gullsko. 

18. Gangaren sni^va i raue gullsaum, 
og jomfruva raut ^t strie straum. 

19. Stolt Magnill slo upp med kvite hand: 

«A Villemann, Villemann! hjelp meg i land!* 

20. Villemann tala til sm&drengjen sin: 

«Du hentar meg horpa i raue gullskrin!> 

21. Fram kom horpa, so vent ho let — 
alt sat Villemann, si^rt han gret. 



Digitized by VjOOQIC 



78 

22. Vil emann gjeng'e for straumen k stS, 
meistarleg kunna han gullhorpa sli^. 

23. Han leika med lempe, han leika med list: 
fuglen d&na p^ ville kvist. 

24. Han leika xned lempe, han leika med gny: 
de gjallar i berg, og de rungar i sky. 

25. Villemann leika so lang ein leik: 
d& rivna borkjen av or og eik. 

26. Han leika av topp, han leika av tre, 
han leika honni av kvike fe. 

27. Han leika med vreie og leika med harm, 
han leika Magnill av nykkjens arm. 

28. tDer heve du den eine, der heve du dei tvo, 
lat meg no hava mitt vatn i ro.» 

29. cVselkomi den fysste, vaelkomne dei tvo! 
men alii sk6 du hava ditt vatn i ro!» 

30. Villemann leika og horpa skein, 
nykkjen han sprakk i hardan stein. 

31. Dei fysste ordi som Magnill tala: 
«Sael er den mo'er slik son m& hava! 

32. Sael er den mo'er slik son'e k, 
end& saelar den honom m& fkh 

So lifleg leika Villemann for si skjon jomfru. 



Digitized by VjOOQIC 



79 

10. SteinQnn Fefinnsson. 

I 

1. De var ein komumann'e, 
han kom so seint um kvelle: 
cBonden, du l&ner meg bus i nott 
og turkar mine fellir!> 

De var Steinfinn Fefinnsson, 
som ette sine systane leitar. 

2. c£g sk6 l&ne deg bus i nott 
og turke dine fellir, 

beve du noko eeventy 
k seia meg um kvelle. » 

3. «Burte so er mine systane tvse, 
de er inkje bet'e seia; 

eg bev de fyr sanning spurt: 
dei er uppS Skumebeiar.i 

4. cKjend er eg pk Skumebei 
ikringum kv6r den runne; 

var eg so tamd'e med bogjen som du> 
eg ba dei longe silt funni. 

5. Du take deg inkje anna fyre 
i virkevikune tv&, 

bell du l^t dei kvasse pilin' 
i mjollo slipe og slS! 

6. Du gjeng deg, Steinfinn Fefinnsson, 
nord &t Nipesteine; 

utafyr beve du beimekoma, 
nordafyr beve du beii. 

7. Du legg deg, Steinfinn Fefinnsson, 
upp unde bestebarkje; 

soten kneggjar, i skrimslo ser; 
di^ mk du, Steinfinn, vakne!» 



Digitized by VjOOQIC 



80 



II 



8. Steinfinn tek seg kje anna fyre 
i virkevikune tri, 

hell ban kvesser upp piline sine —■ 
han gjer'e bk slipar og gni. 

9. Steinfinn han var fyresynt, 
han turvte kje smie lengje; 

so reiste han av pk Skumeheii 
heime med heimsens ende. 

10. De var Steinfinn Fefinnsson, 
han gjekk seg kt Nipesteine; 
utafyr hae 'n heimekoma, 
nordafyr hae 'n heii. 

11. Steinfinn ISg unde sotehalsen, 
han S0tan sengji saknar, 

dk kneggja soten, i skrimslo s&g, 
og dk mune Steinfinn vakne. 

12. Um so tala gyvremori, 
tok ho til k mumre: 

«Gakk ut, Skjessa, skjer meg steikj* 
no tek eg til hungre!» 

13. Ut so kom den skumeskjessa, 
ville steikji skjera: 

Steinfinn tenkte med sjave seg: 
aEg sko f^ deg anna gjera!» 

14. De var Steinfinn Fefinnsson, 
tok til piline bjarte: 

skaut han til den skumeskjessa, 
so odden sto i hjarta. 



Digitized by VjOOQIC 



81 



15. Ut kom gamle gyvremori, 
ville pk steikji bli^se; 
Steinfinn tenkte ined sjave seg: 
«No kjem'e du vel til ni^te!» 

16. De var gamle g)rvreniori, 
ville av steikji skjera; 
Steinfinn tenkte med sjave seg: 
«Du biar fulla dera!» 

17. De var Steinfinn Fefinnsson, 
legg ban til Sl skjote; 

de totte gamle gyvrtmoTi 
som hagli or skyi rjote. 

18. cKaldt er ber p^ Skumebeio, 
vinden blses av avle; 
kvasse er dei jokletindan% 
fyk av fonno skavle!» 

19. Steinfinn spente sin bogje fyr kne, 
ban let inkje pilin' trjote: 

skaut ban til gamle gyvremori 
og r&ma i augnemote. 

20. Steinfinn spente sin bogje fyr kne, 
ban utav bondo skaut; 

skaut ban til gamle gyvremori, 
so granin' i augo raut. 

21. Steinfinn spente sin bogje fyr kne, 
ban la p& trea streng, 

skaut ban til gamle gyvremori — 
bo fekk ein bjartespreng. 

22. De var gamle g)rvremori, 
d^ bo datt i barde: 

«D^ bevner meg, alle sm^troUi, 
alt ivi djupe dalar!» 

^ — Liestol og Moe: Norske Folkevisor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



82 

23. Ut kom alle smMroUi, 
gjorde seg av eit gama: 
«Hot-tru okkos mori fattast? 
ho faer kje kjeften sama.» 

24. Ut kom alle smStrolli, 
toke del til k fsele: 
«Hot-tru okkos mori fattast? 
ho slser so hardt med haelo.w 

25. Ut kom alle sm^trolli, 

dei kraup kring kv6r den runne; 
Steinfinn hae kje mindre fyr seg 
hell femten i kvorjom skote. 

26. De var Steinfinn Fefinnsson, 
tok han til & leiast: 
«Hot-tru ho kom den klSre sol 
pa desse skumeheiaf !» 

27. De var Steinfinn Fefinnsson, 
leiddest han k skjote: 
«Takje no den vene brur 
som leikar pk fimom fote!» 

28. So lengje sprunge smStrolli 
— dei ville bruri taka — , 
til dei blivo i kampesteinar, 
standande neri dalar. 

29. So lengje sprunge sm&trolli, 
til soli skein i augo; 

da blivo dei i kampesteinar, 
standande burti haugo. 

30. Sume dei flaug i flintestein 
og sume i kampen grS; 
de vil eg fyr sanning seia: 
dei stande utmed k. 



Digitized by VjOOQIC 



83 



III 

31. De var Steinfinn Fefinnsson, 
sveiper sitt hovu i skinn; 

so gjeng'e han seg i bergje nord 
til sine systar inn: 

32. «Snille er d6, mine systar, 
og snillt so hava d^ vaksi — 
heimatt'e lyt d6 bera meg 
upp& dikkos akslir! 

33. No hava 66 vori i bergje 
berre nokle dagar: 

d6 kunna meg i ermo bera 
ivi dei djupe dalar. 

34. No hava d6 vori i bergje 
berre m&nasdagjen ein: 

de kunna meg i ermo bera 
att ivi skumehei.» 

35. «Vokstren hava me fengji, 
men avlen vantar kon alle; 
men fann mie rysens usketein'e, 
so sille vokstren falle.* 

36. So fann dei rysens usketein'e 
og stakk uti Steinfinns serk; 

di^ fekk Steinfinn deires vokster; 
men alii so bleiv 'en sterk. 

37. «A h0yre d6 mine systar tvo, 
d^ taka ved kristeleg tru! 

Eg gjeng'e meg upp p& land 
og fester meg stolte jomfru.» 



Digitized by VjOOQIC 



84 



38. Systane gange til kyrkje, 
taka ved kristne tru; 
Steinfinn reiser &t bergje nord 
og hentar si unge brur. 

De var Steinfinn Fefinnsson, 
som ette sine systane leitar. 



11. Kong Eirik og Blakkjen. 
I 

1. Kong Eirik og hass mo'er 

— Segli driv fyre vind — 
dei tevler tavl ivi borde. 
— Her tevler so mang ei skjon jomfru. 

2. Den fysste tavl dei tevlde, 
hass mo'er t^rine fellde. 

3. «H0yrer du mo*er eg talar til din: 
kvi feller du dei t^rir so stri? 

4. Anten du gjeng ut hell inn, 

so feller du allti tSrir p^ kinn.» 

5. «Derfyr feller eg t&rir pk kinn: 
blakkjen han bli banamann din.» 

6. «M& eg kje heime fyr blakkjen vera, 
so sko eg lata meg skipe gjera. 

7. M^ eg inkje heime bu, 

so sk6 eg skipe pk have snu.w 

8. Kong Eirik styrer skipe fr^ land, 
hass mo'er sto atte pS kvitan sand. 

9. Kong Eirik styrer skipe pk fjord, 
hass mo'er si' hendar i t&rir tvo. 



Digitized by VjOOQIC 



85 

10. Kong Eirik sigler i i^tte &r, 
blakkfolen spilar i kongjens g&Td. 

11. De niande tek ban til lange, 
ban ville til fa'ers lande. 

II 

12. Kong Eirik styrer skipe til lands, 
og blakkjen mette pi^ kvitan sand. 

13. Kong Eirik klappa pSi folabak: 
«Kj8ere min blakkjen, du vere spak!» 

14. Kong Eirik klappa med love, 
blakkjen spente med bove. 

15. Kong Eirik sette seg ne med stein: 
«No beve blakkjen gjort meg mein. 

16. Kjsere min bro'er, du bentar meg prest, 
og kjaere mi mo'er, du stande meg naest. 

17. Tilegt um morgonen soli upprann, 

— Segli driv fyre vind — 
dk gav kong Eirik upp si tod. 
— Her tevler so mang ei skjon jomfru. 



12. Liti Kjersti. 



1. Mo'eri tala til dotteri si: 

— Ti-lillil baugjen min — 

«Kvi renn'e de mjolk utor brjosto di'?» 

— Dei leika so lett gjenom lunden. 

2. «De er inkje mjolk um de synest s4, 
de er av den mjoen eg drakk igj^r.v 



Digitized by VjOOQIC 



86 



3. «Dei tvo ting er kv6r-are ulik, 

for mjeen er brun og mjolkji er kvit.» 

4. «De nyttar kje lenger k dylje fyr dcg: 
elvekongjen hev lokka ineg.» 

5. «Hev elvekongjen lokka deg, 
hot g^vor hev han gjevi deg?» 

6. «Han gav meg ein silkjeserk, 

den hev eg sliti med sve og verk. 

7. Han gav meg dei sylvspente sko, 
dei hev eg sliti med stor uro. 

8. Han gav meg ei horpe av gull 
til sl^ n^r eg var sutefull.» 

9. Slo ho p& den fysste streng, 

de hoyrde elvekongjen i si seng. 

10. Slo ho p^ den are streng, 
elvekongjen klaedde seg fyr si seng. 

11. Slo ho pk den tre*e streng, 
elvekongjen tala til liten sm&dreng: 

12. «Du sMar ut min gangaren gr^, 
so ri'e me til kongjens g&rd.» 

II 

13. Elvekongjen kom seg Hand i g^rd, 
liti Kjersti ute fyr honom st&r. 

14. Han klappa henne p^ kvite kinn: 
«Kunna du kje dylje fyr mo'eren din? 

15. No sankar du ditt gull i skrin, 

for no hev eg slila ut gangaren min.» 



Digitized by VjOOQIC 



87 

16. Blvekongjen ha seg ein gangare spak, 
han lyfte liti Kjersti upp& hass bak. 

17. So rei dei seg gjenom grene lund, 
der koxn inkje orde av hennar munn. 

18. So rei dei seg gjenom djupe dal, 

liti Kjersti ho gret, og elvekongjen kva. 

19. « Kjersti, Kjersti, still din gr&t! 
du sko i mine gullborgjine r&.» 

20. Som dei kom til bergje fram, 
hennar sm& bonn imot henne sprang. 

21. Sume dei leika og sume dei lo, 
sume strodde perlur for hennar fot. 

22. Elvekongjen tala til dotteri si: 
«Du tappe i ei konne med vin. 

23. Du tappe i ei konne med vin, 
tri villa rkonn du kaste uti.» 

24. Fram kom dotteri smal som ein vond, 
ho dansa ein dans med konna i h6nd. 

25* «H6re er du fedd, og hore er du boren, 
og h6re er dine jomfruklaee skoren?» 

26. «I Norgje er eg fodd, i Norgje er eg boren, 
i Norgje er mine jomfruklaee skoren.» 

27. Den fysste drykk ho av konna drakk, 

dk gloymde ho hurt kven henne ha skapt. 

28. «H6re er du fodd, og h6re er du boren, 
og h6re er dine jomfruklaee skoren?» 

29. «I bergje er eg fodd, og i bergje er eg boren, 
i bergje er mine jomfruklaee skoren. 



Digitized by VjOOQIC 



88 



30. I bergje er eg fodd, i bergje vil eg doy, 
— Ti-lillil haugjen min — 
i bergje vil eg vera elvekongjens moy.^ 
— Dei leika so lett gjenom lunden. 



13. Margjit og Targjei RisvoUo. 
I 

1. Margjit gjeng i lio nord, 
ho blaes i forgyllte honn; 
hoyrer 'a Jon i Vaddelio, 
de aukar honoxn stor sorg. 

— De var mi og alii di 
som jala her unde lio. 

2. Margjit gjeng i lio nord, 
ho blaes i forgyllte pipe; 
heyrer 'a Jon i Vaddelio, 
de aukar honom stor kvie. 

II 

3. «Eg siir gjeva ut best og sM'e, 
venast i lunden gjeng, 

var du Margjit so gla i meg, 
som lauve i logjen brenn. 

4. Eg siir gjeva ut best og sM'e, 
venast du ville rie, 

var du Margjit kjaerasten min, 
og eg sov innmed di sie.» 

5. «H0yrer du Jon i Vaddelio, 
du mk inkje tala sk; 

eg sko hava Targjei Risvollo, 
eg m& meg sjov inkje r&.» 



Digitized by VjOOQIC 



89 



6. Dei l&g i hop den sumarsnotti 
innmed kv6rannas sic; 

notti lei og soli kom, 

dei skjuldest xned sorg og kvie. 

7. Dei l&g i hop den sumarsnotti 
upp& kv6rannas arm, 

notti lei og soli kom, 

dei skjuldest med sorg og harm* 

III 

8. Heimte kom Margjit fruva, 
ho klappa p& durakinn: 
«Statt upp Kristi terna mi, 
du slepper meg fulla inn!» 

9. Til so tala ho Kristi terna, 
av ordi bleiv ho vrei: 
«De samer ingjo jomfruve 
k gange p& skogjen ei.» 

10. «Eg fdr villt p& ville heio 
ikringum ein dvergerunne; 
r&e no Gud fyr minne ferden: 
eg ha s'naer kje heimte vunni* 

11. Eg fdr villt p& ville heio 
ikringum ein dvergestein; 

r&e no Gud fyr minne ferden: 
eg ha s'naer kje hitta heim.» 

12. «F6r du villt p& ville heio 
ikringum ein dvergerunne, 
r&e no Gud fyr dinne ferden: 
du hev visst herre Jon funni! 



Digitized by VjOOQIC 



90 



13. For du villt p& ville heio 
ikringum ein elvestein, 

r&e no Gud fyr dinne ferden: 
tru herre Jon var kje ein!» 

14. wHoyrer du de, du Kristi terna: 
du tar kje mine sorgjine binde; 
du hev kje s6t din foesdagjen 
sveipt'e i heljelinde. 

15. Hoyrer du de, du Kristi terna: 
du tar kje mine sorgjine auke; 
du hev kje s6t din foesdagjen 
sveipt'e i heljelauk'e.» 

16. aHoyrer du de, du Margjit fruva: 
eg sk6 kje di naui fere, 

men eg sko fyr 'o Targjei stande, 
liksom du sjov de vore. 

17. Hev eg noko fortala meg, 
so gjer eg de no so gjonne: 
eg sko eta upp ordi mine 
som S0te natakj0nne.» 

IV 

18. Heim so kome dei brudfolkji, 
inkje ha dei luen hoyrt, 
inkje var lefsune baka 

og inkje var Ijosi stoypte. 

19. De var Targjei Risvollo, 
kom seg Hand i g&rd, 
ute sto ho Kristi terna, 
ho blidt honom fagnar da. 



Digitized by VjOOQIC 



91 



20. Um tala unge Targjei, 

han studde seg pk sitt sverd: 
«Hdre er no Margjit fruva, 
som skroytc sk6 minne ferd?» 

21. Til svara Kristi terna, 

— ho toss vera stadd i vande: 
«Du cr kje lagje, rike Targjci, 
til brudgom med Margjit stande. 

22. Ho er kveisa unde bryst, 
og ho inna svier; 

du er kje lagje, rike Targjei, 
til brudgom med Margjit rie.» 

23. «tD6 gange i stoga, d6 brudmennar, 
66 drikke mj0 av sk&l! 

eg vil meg i hogelofte 
k hoy re pk hennar m&l.B 

24. De var han unge Targjei, 
han sette sitt sverd i stette: 
«No forby* eg mine mennar, 
de sko ingjen koma ette!» 

25. De var han unge Targjei, 

han inn gjenom dynnane gjeng, 

so by han gu moren, 

so gjere kv6r nyt'e dreng. 

26. So breidde'n upp dei dynune 
b&de gule og bl^, 

blei han var'e tvo vene sonir, 
p& kv&re armen l&g. 

27. aHoyr du Targjei Risvollo, 
du gjere de eg be*e deg: 
vil du no lata krisne 

desse tvci drengjin' fyr meg?» 



Digitized by VjOOQIC 



92 



28. «Ja, eg sk6 lata krisne dei, 
eg clrygjer inkje lengje, 
og ingjcn sko f& dc vita, 
fyrr dei er tvei vaksne drengjir.» 



29. Targjei let'e sag kvende klee 
med b^n unde kv&re hende; 
de var Margjits stesste gle'e 
at ingjen Targjei kjende. 

30. Targjei let'e seg kvende klae 
med b&n unde kv&re bond; 
Margjit sit i leynde lofte 
med stor sut og sorg. 

31. Targjei stend unde kyrkjeveggje, 
med' drengjine b&re moll; 

so var de bonom inna klsees 
som eggjine skSre boll. 

32. Targjei stend unde kyrkjeveggje, 
med' drengjine moUi bare: 

so var de bonom inna klaees 
som eggjine boUi skSre. 

33. «H0yrer du rike Targjei, ^ 
bot eg spyrje deg m&: 

bor' gjorde du av bonni dei 
som eg fedde i gj&r?» 

34. «H0yrer du Margjit fruva, 
du bere ingjo kvie: 
presten i leyndom krisna dei, 
dei sova i molli vigde. 



Digitized by VjOOQIC 



93 

VI 

35. Ven'e var no hesten den 
han sjavc Targjei rei, 
end& venare gangaren 
han akta sinne may. 

36. De var Targjei Risvollo, 
reiste xned sorg og sut; 
laus loyp'e brurehesten 
ette Risvollo ut. 

— De var mi og alii di 
som jala her unde Ho. 



14. HugabaU. 
I 

1. Myllardotteri dansar og kve 
og slaer i hop rime med foto, 
gjeng ho seg p& leikarvollen 
Hallvor koningjen i mote. 

2. Myllardotteri dansar og kve, 
so sveiper ho seg i skinn, 
gjeng ho seg i hegelofte 

til Hallvor koningjen inn. 

3. Dei l&g i hop den lange notti, 
enda gjorde den nott; 

upp reis Hallvor koningjen, 
klser han seg p^ so br&tt. 

4. «£r du no lagji til sonen eige, 
um de sk6 so vera, 

du lat han kje fyr mi drdningji koma, 
fyrr han sitt skipe kann gjera.» 



Digitized by VjOOQIC 



. 94 

5. Ho sat atte pk xneyesalen 
vel i xn&nane nie, 

til ho &tte sonen den, 

han var b&de stor og frid'e. 

6. Dei bar de b&ne til kristnane, 
der gjekk vel kvinnur i blandt, 
dei let honoxn navne gjeva 

og kalla han Hugaball. 

7. So voks unge Hugaball 
uti dagane tvau, 

som dei are sm&bonni 
veks'e i &ri sjau. 

8. So voks unge Hugaball 
uti dagane tri, 

som dei are sm&bonni 
i ollom aldre si'. 

II 

9. Hugaball gjeng ph leikarvollen 
iblandt dei drengjine dyre, 

dk gjordest han i hoggo so store, 
de kunna han ingjen styre. 

10. De var dei kongjens senine, 
studde dei seg unde kinn: 
«Haldt no unge Hugaball! 
du veit inkje faren din.» 

11. Hugaball kasta leiksoppen, 
han lyster kje lenger & leike, 
so gjeng han fyr si mo*eri inn, 
hass kinni v&re so bleike. 



Digitized by VjOOQIC 



95 



12. «H0yrer du mi kjsere mori, 
de cr deg slett ingjen vande: 
du seie meg rette fa'ersnavne, 
lat meg kje i blygslo stande. 

13. Du seie meg rette fa'ersnavne, 
de er deg slett ingjen vande, 
anten de so er tjov hell trsel, 
hell de er mann uti lande!» 

14. «£g sko seia deg fa'ersnavne 
de er meg ingjen vande: 
koningjen uti Serklondo 

de er din faren sanne.» 

15. Han tok hatten av hovde se 
og hanskjen av si hand: 

«Takk sk6 du hava mi kjaere mori, 
seie du meg no sant! 

16. Hoyrer du de mi kjsere mori, 
hot eg deg spyrje tnk: 

kv&re sk6 eg utor dinom garde 
anten rie hell g&?» 

17. «£g hev ein fole pk stallen standand^ 
bunden med raue guUband; 

du sk6 kje utor min garden gange, 
alt um han deg bera kann.» 

18. De var unge Hugaball, 
han spring upp& folabak; 
de var hass kjsere mori, 
gav honom eit nevaslag. 

19. De var unge Hugaball, 

han tost unde slagje svingle: 
«De er tvinne vegjir imijjom kon, 
me vita kje n&r me kann finnast.» 



Digitized by VjOOQIC 



96 



20. oHeyrer du de, min saele son'e: 
du sko de inkje so trega; 

meter du noken din uvcn pk veg, 
du sk6 han de saxna gjeva.» 

21. De var unge Hugaball, 
han rei ette vegjen fram, 
so gav han eit nevaslag 
til kvor den meinig mann. 

Ill 

22. De var unge Hugaball, 
han kjem seg riand i g&rd; 
so bind han hesten sin ute 
og sjav inn i stoga g&r. 

23. Um tala Serklandskongjen, 
han ser ivi mennar alle: 
ttVaelkomen er du halvkongssonen, 
so sko me deg no kalle.» 

24. De var unge Hugaball, 

han rister p^ sylvbudde kniv: 
aKallar kje du meg sonen din, 
koste sk6 de ditt liv!» 

25. ffHaldt no unge Hugaball, 
still no du ditt sverd! 

eg sk6 kalle deg sonen min, 
du er de fuUa verd.» 

26. De var unge Hugaball, 

han talar eit ord med vreie: 
aKome no mine broane sjau, 
d6 yppe med meg ein sveiv'e!» 



Digitized by VjOOQIC 



97 



27. Inn spring'e Serklands droningji, 
scie ifr& de fysste: 

«Tvo av mine sonin' cr av hoggo sSrc, 
den tre'e m&tt' augo misse. 

28. Heyrer d6 de, mine ssele S0nin', 
vil de dikkon noko gifte, 

alt de guile i garden er, 
sk6 eg mijjom breane skifte. 

29. Der sit'e tvo jomfruvur nordafjells, 
dei er no so hardeleg bundne, 

den som dei utor b6ndi kann loyse, 
Serkland vil eg honom unne.» 

30. Um tala unge Hugaball, 

han spring'e seg fram ivi bord: 
«De m& inkje lenger dveljast i dag, 
dyre er mo'ers ord.» 

IV 

31. De var unge Hugaball, 
bind han upp segl i rk; 

han let kje pk bunkjen strika, 
fyrr stavnen i bergje st&r. 

32. «H0yrer d6 no, mine broane tvo, 
hot eg dikkon spyrje m^: 
kv^re vil d6 no skipe passe, 
hell d6 vil i bergje inn g&?» 

33. «H0yrer du, unge Hugaball, 
me vil kje i bergje g&; 

me vil helle skipe passe, 

at de reiser kje p^ bylgja bl&.» 

7 — Liest0l og Moe: Norske Polkevisor I. 



Digitized by VjOOQIC 



98 



34. De var unge Hugaball, 
sveiper han seg i skinn; 

han hadde so fager ei foteferd 
alt til dei jomfruvur inn. 

35. «Her sit'e d6 no, d6 jomfruvur tvo 
og spilar med guile de raue, 
kv&re vil d6 no fygje med meg 
hell vera her til dikkos daue?» 

36. « Guile er godt k spila med 
som morgosol og m&ne, 

so unge var me pk kons alder som du, 
dk me her i bergje inn kome. 

37. Guile er godt k spila med 
som fuglen pk lindekviste, 

so unge var me pk kons alder som du, 
d^ me okkos glea miste.» 

38. Hugaball tek'e dei jomfruvur tvo, 
ville hass breane sill' geyme, 
med' han rei seg i bergje inn, 
ville taka guile meire. 

39. D^ han kom seg i bergje inn, 
dk tok hass hesten til tala : 

«De skipe du Hugaball siglde pk, 
no er de langt utp^ have.» 

40. De var unge Hugaball, 

. han blei so ille ivi ord, 
han blikna som de bleike lauv 
og svartna som ei jord. 

41. «Tak no den blk kkpa di 
og brei unde hovane fride! 
kjem'e dk me pk grone jordi, 
de spyrst ivi verden so vie. 



Digitized by VjjOOQIC 



99 

42. Tak no den bl^ k&pa di 
og brei 'a unde min hov! 

so ni& du rie den breie fjord 
som p^ den grone jord.» 

43. De var unge Hugaball, 

han tek'e sin hest med krans, 
de vil eg fyr sanningji seia 
at bergje slost i ein dans. 

44. De var unge Hugaball, 

han tek'e sin hest med spore, 
de vil eg fyr sanningji seia 
at bergje slost i ein logje. 



45. Kongjen han stend i hegelofts-svalir, 
ser seg utivi so vie: 

«No ser eg eit skip pk have fara, 
og ein kar upp& hesten rie.» 

46. De var no hass breane tvo, 
dei styrde sitt skipe i land; 
de var unge Hugaball, 

han rei den fysste pk sand. 

47. De var unge Hugaball, 
han let sitt sverde br&, 

han hoggje til sine breane tvo, 
dei fait i lutir trj&. 



15. Jutulen og stolt 01i. 

1. De var den heilage joleti, 
alle ville til kyrkja ri*. 
So ille bleiv han svikjen med dei runo. 



Digitized by VjOOQIC 



100 

2. Dcr var kje heime hot eit lite viv, 
jutulsonen skunda seg dit. 

3. Der blciv brak og der bleiv brcst: 
jutulsonen or fjelle gjekk. 

4. Stolt 01i s&g seg sud med li, 

s&g ho den jutul p& jennskoren skri. 

5. Stolt 01i fann pk so sleg ei rk: 

ho smclte att dynni, skreidde lokunn' p&. 

6. Ho vigsla og ho sopa g6v, 
ho vigslevatne kring seg slo. 

7. Han klappa p& dynni med Ungane sni&: 

•Statt upp, stolt 01i, skrei lokun' ifr&!» 

8. «Hot er de fyr ein vesal vett, 

i hegtidsnatti spring'e so lett?» 

9. Kinkje er eg nokon vesalmann, 

eg er kongjens son av £ngeland.» 

10. «£r du kongjens son av Engeland, 
so kann du din faders ottesang.» 

11. «Eg hev so lengjc dei geitane gjsett, 
eg hev so lite i bokji Isert. 

12. Min far ha dei geitane hundre og ni, 
eg rokk inkje mei hell eg passa p& di. 

13. Men eg kann horpa bk stille og sl&, 
dei glear seg alle som Iyer upp&.)» 

14. «Kann du di horpa b^ stille og sl&, 
so gakk upp& Ijoren,' eg Iyer upp&!» 



Digitized by VjjOOQIC 



101 

15. Og jutulen han pk gullhorpa slo, 
de stupa i stova bh stolar og bord. 

16. Stolt 01i fann pk so go ei rk: 
ho brendc bro og sv&veltr&. 

17. Jutulen seg frk Ijoren sprang, 
so bjennefellen ette han slong. 

18. Han hae heimatt del miline ni, 
dei tok han i stigji tri. 

19. Der blei brak og der blei brest: 
jutulsonen i fjelle gjekk. 

20. cVselkomen, vselkomen heimatt til meg, 
hor er de vive du flyt'e med deg?» 

21. «Ho brende so mykje de goan ram, 

eg brende meg pk foten, eg slapp inkje fram. 

22. Ho brende so mykje de tukumo, 

eg brende meg pk foten, der som eg sto.» 

23. Ho la til honom unde kinn: 

«Tvi so V0re deg skarvenokjen din! 

24. Tvi V0re deg slik saeling du er, 

so gjorde kje far din han bela til meg. 

25. Han braut upp dei jennlokun' tolv, 
so steig han inn p^ hallargolv.» 

So ille bleiv han svikjen med dei runo. 



Digitized by VjOOQIC 



102 

16. Olov Agjesdotter. 

I 

1. De var Olav i Strandeby, 
ban sit'e fyr breie bord: 
«Kvi tru Olov Agjesdotter 
er komi so vidt pk ord?» 

— Eg ville bo var mi den rosi. 

2. «Ho bev inkje komi so vidt pk ord 
anten fyr gull bell jord, 

men bo bev komi so vidt pk ord 
fyr de bo bell'e seg go. 

3. Ho bev inkje komi so vidt pk ord 
anten fyr gull bell fe, 

men bo bev komi so vidt pk ord 
fyr de bo bell'e seg ven.» 

4. De var Olav i Strandeby, 
ban sMar ut gangaren gvk: 

a No vil me rie kon upp i land 
Olov Agjesdotteri sj^.)» 

II 

5. De var Olav i Strandeby, 
ban kjem'e seg riand i g^rd; 
ute sto Olovs mo'er, 

bo var vel sveipt i m&r. 

6. «H0yrer du Olovs mo'er, 
bot eg spyrje vil deg: 
Er inkje Agje beime 

og Olov, dotter di?» 



Digitized by VjOOQIC 



103 

7. «Agje er inkje heime, 

han rei seg her burt unde li; 
folkje de heve til kyrkja gjengji 
og Olov, de vene viv. 

8. Agje er inkje heixne, 

han rei seg her su unde oy; 
folkje de heve til kyrkja gjengji 
og Olov, den vene ni0y.» 

9. De var Olav i Strandeby, 
han spring'e pk gangaren grk: 
«£g vil meg til kyrkja i dag 
den vene joxnfruva sj&.>» 

III 

10. De var Olav i Strandeby, 
han kom kt kyrkje-le, 

der sette han sitt goe sverd, 
sin gangaren batt han derved. 

11. De var Olav i Strandeby, 
han kom i kyrkja inn; 

der smiler so mang ei stolt'e jomfru 
alt unde de skarlakskinn. 

12. De var Olav i Strandeby, 
han helsar ivi mykje kvende, 
han helsar Olov Agjesdotter, 
ho skyggjer seg med si hende. 

13. «Du tar inkje, Olov Agjesdotter, 
& skyggje deg fyr meg: 

eg heve s6t mang ei jomfru 
eg lika bet'e hell deg.» 



Digitized by VjOOQIC 



104 

14. <Du tar inkje, Olav i Strandeby, 
spotte meg blandt mykje kvende, 
du sko inkje liva den seredag'e 
eg bo'ine til deg sender. 

15. Du tar inkje, Olav i Strandeby, 
spotte meg ut so vie; 

du sk5 inkje liva den aeredag'e 
du S0v'e innmed mi sie. 

16. Du tar inkje, Olav i Strandeby, 
spotte meg so av harm; 

du sk6 inkje liva den aeredag'e 
du S0v'e uppk min arm.» 

17. «H0yr du Olov Agjesdotter, 
vil du no vera mi kjaera, 
kv6r den finger upp& di bond 
sko ringar av raue gull bera.» 

18. «L&nt so heve eg hosur, 
og Itot so heve eg sko, 

lant so hev eg mitt hovugull; 
i pant eg sette mi tro.» 

19. «Heve du l&nt deg hosur, 
og heve du l&nt deg sko, 

du hev inkje l&nt ditt blomekinn 
og inkje di grone jord.» 

20. De var Olov Agjesdotter, 
ho la med si terna r&: 

«No vil me okkon or kyrkja gange, 
so Olav ban sk6 kon kje sj&.» 

21. Ho tok eit gullband av sin arm 
og gav den sokneprest: 

«No gjer du de fyr minne skull: 
du heire den lange lest!* 



Digitized by VjOOQIC 



105 

22. De var Olov Agjesdotter, 

ho t&lde upp peningar mange, 
de gav ho sin sokneprest» 
fyr ho m^tte or kyrkja gange. 

23. De var Olav i Strandeby, 
han gjev'e der liten gaum'e, 
alt med' ho Olov Agjesdotter 
gjekk ut gjenom mannestraum'e. 

IV 

24. D& ho kom seg at kyrkjele, 
ho loyser herr Olavs hest, 

so braut ho sund hass goe sverd, 
alt som ho kunde best. 

25. Ho leyser alle dei raske folar 
som der sto bundne i band, 
so tok ho Olavs i Strandeby, 
pk den rei ho til strand. 

26. De var Olov Agjesdotter, 
ho kom seg ned til strand, 

so loyser ho alle skip og snekkjur 
og skuvar dei langt fr^ land. 

27. Ho leyser alle dei snekkjur ni 
som der var bundne med band, 
og seinst'e Olavs i Strandeby — 
p& den siglde ho av land. 

28. De var Olov Agjesdotter, 
ho skuva snekkja pk fjord; 

si terna set ho i fremre stavnen, 
og sjov ho fyr kro ror. 



Digitized by VjOOQIC 



106 

29. De var Olav i Strandeby, 
ban kom seg &t kyrkje-le, 
sund'e var broti bass goe sverd, 
bass gangaren sto kje derved. 

30. De var Olav i Strandeby, 
ban gl&pte seg ut pk fjord: 
«Hot er de fyr eit forgyllte flay 
som glimar som xnorgosol?» 

31. tDe er inkje forgyllte floy 
som glimar pk bylgja bl&, 
mien de er Olov Agjesdotter, 
de lyser av bennar hkv.n 

32. De var Olav i Strandeby, 
sine bendar i t^rine tvo: 

cHa' eg vori utpk fjorden med deg, 
du ba' kje silt seti rott.B 

33. De var Olav i Strandeby, 
sine bendar i t&rine vrei: 

«Ha* eg vori ut pk fjorden med deg, 
du ba' snart silt komi beim.)» 

34. De var Olov Agjesdotter 
bo vikta med kvite band: 
•Far vel Olav i Strandeby! 
eg reiser p^ eit anna land.* 

35. De var Olov Agjesdotter, 
bo vikta med gule hkri 
•Far vel Olav i Strandeby! 
eg bliv'e enn mey i &r.» 

— Eg ville bo var mi den rosi. 



Digitized by VjOOQIC 



107 

17. Kongssonen av Norigsland. 

1. cHoyr du de, du lisle fugl'e, 
hot eg be'e deg: 

du sk6 reise til Engeland 
k bele fyr nieg!» 

— Ikor han finn'e si jomfru. 

2. tHoss kann eg reise til Engeland 
k bele fyr deg, 

eg kann kje anten brev hell runir 
fore med meg?» 

3. tDu tar kje anten brev hell runir 
fore xned deg, — 

du seie: ein kongsson i Norigsland, 
vil bele til deg!» 

4. De var den lisle fugl'e, 
han fauk ivi hav, 

alii nott hell Ijose dagjen 
han seg kvildi gav. 

5. Alii nott hell Ijose dagjen 
han seg kvildi gav, 

fyrr hell han kom kt bure de 
som kongsdotteri var. 

6. «H0yr du de, mi skjone jomfruve, 
hot eg seie deg: 

her er ein kongsson i Norigsland, 
vil bele til deg.» 

7. <Er der ein kongsson i Norigsland, 
vil bele til meg, 

h6re er dk dei brev hell runir 
han sende med deg?* 



Digitized by VjOOQIC 



108 

8. «£g er meg so liten ein fugl, 
i grase eg rann, 

eg kann kje anten brev hell runir 
fere fram.v 

9. «Sk6 eg dr6ning i Norigsland vera 
mens er eg eit barn, 

so sk6 eg skatten p^ bondane leggje, 
og den sk6 bli hard! 

10. Sko eg droning i Norigsland vera, 
mens er eg so ung, 

so sko eg skatten p^ bendane leggje, 
og den sk6 bli tung!)» 

11. «Vil du skatten p^ bondane leggje, 
og den sk6 bli hard: 

Gud lat' deg alii til Norigsland koma, 
anten nott hell dag! 

12. Vil du skatten p^ bendane leggje, 
og den sko bli tung: 

Gud lat' deg alii til Norigsland koma, 
anten g6mol hell ung!» 

13. Og de var den lisle fugl'e, 
kom atte so vrei: 

«Du tar inkje til jomfruva bele, 
de er kort nei!» 

— Ikor han finn'e si jomfru. 



18. Far og dotter. 

1. Kongjen spurde dotter si: 
— MMfri, mi fruva — 
tKven tror den vegjen til bure di'?» 
— Torelille ho ligg'e og lurar, ho lurar. 



Digitized by VjOOQIC 



109 

2. »De tror ingjcn vegjen til bure mi', 
uttas Kristi, terna mi.» 

3. «Gjeng ho so Kristi, terna di, 
med krusa h^re skori umkring?» 

4. «D'er kje krusa h&re skori umkring, 
d'er Kristis flettur ligg i ring.» 

5. «Plar ho Kristi, terna di, 
skjera so stutt'e stakkjen sin?» 

6. «Nar ho fell'e den tykke dogg, 

so stytter den jomfru stakkjen upp.)» 

7. «Hot er de fyr ein gangar gra, 
som kvor dag stend di dynni hj4?)» 

8. «De er inkje gangar gra, 

de er mine gjaesar store og sm&.» 

9. c(£r dine gjaesar laga sk 

med raue gullbeisl og sal upp&?» 

10. <(De er inkje gullbeisl og sal upp&, 
de er deires fjorir gule og bia.» 

11. «Hot er de fyr eit nakje spjut, 
som kv6r dag leikar inn og ut?» 

12. «De er inkje nakje spjut, 

d*er solegeisli gjeng inn og ut.» 

13. «Hot er det fyr eit nytt par sko, 
som kv6r den dag fyr di sengji sto?» 

14. «De var inkje nytt par sko, 
de var mine teflar tvo.» 



Digitized by VjOOQIC 



110 

15. tHot er de fyr eit lite kind 
kv6r morgon graet i bure din'?» 

16. cDe er inkje lite kind, 

de er Bragje, hunden min.o 

17. cEr ban so Bragje, bunden din, 
med silkjereiv og lind unikring?>» 

18. cD'er kje silkjereiv og lind umkring, 
d'er Bragjes rove ligg i ring.» 

19. «De tr5rt'e fyrr vatn i ville bav, 
fyrr de tr5rt*e kvende svar. 

20. Kjennest du med de blo'ute bovu, 
som beng innmed min sadelsbogje? 

21. Kjennest du med den begre band, 
som beng'e i mitt sadelsband?» 

22. «A ja, k ja, eg kjenne mk 

de eg &tte kr bev sovi p& • . • . 

23. Var der ellen i buse di', 

og du var sjav der midt uti!o 

24. cGud forl&te deg, dotter mi, 

so vondt du ynskjer fa'er din!» 

25. tEg ynskjer kje verre fa'er min, 
enn ban bev gjort med dotter si.» 



26. Ho sette ell p^ de kvite lin, 
inne brende bo fa'er sin. 

27. Konungjen derinne brann, 

— MMfri, mi fruva — 
' jomfruva seg kt skogjen rann. 
— Torelille bo ligg'e og lurar, bo lurar. 



Digitized by VjOOQIC 



Ill 
19. Bendik og Arolilja. 



1. Bendik ri kt Solondo, 
ville han sk6a may; 

han var kje lagje til att'c koma, 
difyr so laut han day. 

— Arolilja, kvi sov'e du so Icngje? 

2. Bendik ri kt Selondo, 
ville han sk6a viv; 

han var kje lagje til att'e koma, 
difyr so let han liv. 

3. Han var kje i konungs-garde 
mei hell ei liti stund: 

han vitja uti meyesalen — 
so br& er belelund. 

4. Han var kje i konungs-garde 
mei hell m&nar tvo; 

han vitja kongjens dotter 
med so stor elskog. 

5. Kongjen byggjer guUbrautine 
b^de til og ifr&: 

«Den som dei i loyndo trer, 
han sk6 kje live fkU 

6. Kongjen byggjer guUbrautine 
bkde breie og h&ge: 

«Den som dei i leyndo tror, 
han sk6 live lMe!» 

7. Til svora raustan Bendik, 
han var kje guten faelen: 
«Eg sk6 traa guUbrautine 
fyre kongjens augo bsee!» 



Digitized by VjjOOQIC 



112 



II 



8. Um dagjen ri Bendis. i skogjen ut 
og veicr den ville hjort, 

um notti vitjar han joinfruva 
med kst og elskogs-ord. 

9. Um dagjen ri Bendik i skogjen ut 
og veier den ville r&, 

um notti vitjar han jomfruva — 
de gjell'e hass live p&. 

10. tEg tikje so vent um ditt gule h&r, 
som epli dei dryp pk kviste — 
sael er den som deg m& f&, 

gud bsere den som sk6 misse!» 

11. cEg tikje so, n^r eg sit hj& deg, 
som eg sat uti solskin bjarte; 
n&r eg og du me skyljast kt, 

dk rivnar ba hug og hjarta. 

12. Eg tikje so, nkr eg sit hjk deg, 
som eg sat uti solskin bjarte; 
nkr eg og du me finnast att, 
dk gleast bk hug og hjarta. » 

III 

13. Upp stend kongjen av Solondo, 
klser han seg p^ so br&tt: 
cGud sk6 fyr mine draumo r&e, 
eg droymde so vondt i nott. 

14. Eg heve droymt so vondt i nott 
— Gud fyr mine draumo r&e! — 
um raustan Bendik og Arolilja, 
eg dreymde vondt um dei b&e.» 



Digitized by VjOOQIC 



113 

15. Inn kjem kongjens sm&dreng, 
seie han tiend ifr&: 
«Bendik trer gullbrautine 
foruta kongjens r^.» 

16. De var kongjen av Selondo, 
slser sin neve i bord: 
cBendik sk6 inkje live njote, 
um eg vann all verdsens jord. 

17. Olavskyrkja i Trondeim 
ho er tekt'e med bly: 
Bendik sk6 inkje live njote, 
um ho var tri gongjir ny! 

18. Olavskyrkja i Trondeim 
ho glimiar av gull: 
Bendik sk6 inkje live njote, 
um ho var tri gongjir full!» 

VI 

19. Ut kjem ho Arolilja, 
gjeng'e sin faren imot: 
«Kvi er du ute i otta, 
fyrr upp ris bjartan sol?» 

20. tDi er eg ute i otta: 

eg vil min m&gjen vitje. 
De tikje meg veslaste vera, 
eg m^ kje bryllaupe drikke.» 

21. De var ho Arolilja, 

fait fyre sin fa'er pk kne: 
•Hoyre du de, min sale fa'er, 
Bendik so gjeve du me'!» 

8 — Liettal off Moe: Norske FoIkeTitor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



114 

22. cGakk burt ifr^ meg, Arolilja, 
eg vil deg inkje hoyre! 
De samer so ille mitt goe sverd 
k rjoast i kvende-dr0yre.» 



23. Dei toke raustan Bendik, 
slo ban imot golv; 
femten var dei bastetaugjir 
ikring bass kvite boll. 

24. Dei toke raustan Bendik, 
batt ban med taug og reip: 
um dei var alii so sterke, 
Bendik dei sund'e sleit. 

25. Dei toke raustan Bendik, 
batt ban med reip og taug: 
um dei var alii so sterke, 
Bendik dei sund'e braut. 

26. Fram so kjem'e sm&drengjen, 
alt med si falske rk: 

cD6 tek Aroliljas gule b&r, 
so kann d6 fangjen fkl 

27. D6 tek Aroliljas gule bar 

og bind ikring bendan' kvite! 
So stend'e bugjen isama runnen: 
ban nennest kje b&re slite!» 

28. Dei tok Aroliljas gule b^r 
og batt ikring Bendiks b6nd: 
«Fyrr eg sk6 dette sund'e slite, 
fyrr sk6 eg doy i b6nd!» 



Digitized by VjOOQIC 



115 

VI 

29. Inn kom Mari dr6ningji, 
ho sto i silkje gren: 

<Eg be deg, kjaere herren min, 
at du vil veite meg ben! 

30. Du flutte meg inkje fr& skorvir 
og inkje fra fjorustein, 

du tok meg fr& min fa'ers garde 
og so ven ein festarsvein. 

31. Minnest du hot du lova, 

dk du fiutte meg frk mionno: 
du sille inkje nekte meg 
den fysste ben hell onno? 

32. Minnest du hot du lova, 
dk du flutte meg av sta: 
kv6r den ben som eg ba deg, 
sille allti vera ja?» 

33. «Eg sko inkje nekte deg 

den fysste boni hell den are — 
men Bendik sk6 inkje live f&, 
um de gait um kon alle! 

34. Kvor den ben som du meg be, 
sk6 allti vera ja — 

foruta Bendik sill' live njote: 
de gjeng eg alii ifr&!» 

VII 

35. Dei ba fyr raustan Bendik 
alt de som bea kunna'^ — 
mannen utor mannheimen 

og fiskjen pk havsens grunnar. 



Digitized by VjOOQIC 



116 

36. Dei ba fyr raustan Bendik, 
alt de som bea xn& — 
engjilen av hixnmerikje 

og hindi, i haga l^g. 

37. Dei ba fyr raustan Bendik, 
alt de som hae m&l — 
fuglen p^ villan kvisten 
og b&ne, i vogga l&g. 

38. Dei ba fyr raustan Bendik, 
alt de som hae liv — 
tre-i utor grene skogjen 
og bloman' i fagerli. 

39. De var kongjen av Selondo, 
slaer sin neve i bord: 
«Bendik sk6 inkje live njote 
fyr alle bonir p^ jord!» 

VIII 

40. De var raustan Bendik, 
ban skaut gull av hende: 
tHogg du, Hauk, mitt hovu av 
du er min naerskylde frende!» 

41. So gret ho Arolilja, 

— de totte alle under — : 
belte sprang av mj&ryggjen, 
og sylgja den flaug sund'e. 

42. So gret ho Arolilja, 
bar Ijos pk altarbord: 
belte sprang av mj^ryggjen, 
og hjartae fiaut i bio. 



Digitized by VjOOQIC 



117 

43. aArolilja, Arolilja, 

gr&t inkje fyr meg leng! 

Eg tikje hjartae i meg brenn'e, 

n&r eg ser dine t&rir renn.» 

44. Arolilja kjember hass gule h&r 
og set'e p& silkjeluve, 

Hauk ban hoggje hovue av, 
og drengjen fait p& gruve. 

45. Utfyre kyrkjedynni 

der laut ban Bendik doy; 

i kyrkja, fyre altaren, 

der sprakk bass vene moy. 

46. Utfyre kyrkjedynni 

der let ban Bendik liv; 
i kyrkja, fyre altaren, 
der sprakk bas^s vene viv. 

IX 

47. De var kongjen av Solondo, 
tala til drengjine sm&: 

cD6 gangje i lofte til Arolilja 
og sei 'a inn fyr meg g&!» 

48. Att'e kjeme sm&drengjin', 
seie dei tiend ifr&: 

aD0 er unge Arolilja, 
ligg unde kvislar bl&.» 

49. Upp reis Mari dr6ningji, 
studde bo seg med bord: 
<Du var verd liva eismall'e 
utp& ein oyeskog! 



Digitized by VjOOQIC 



118 

50. Heyr du de, du kongjen, 
so stolt'e som du st&r: 
inkje hev du dotter, 

alii faer du m&g!» 

51. «Ha eg visst dette igj&r, 

at hugjen ha vori so sterk, 
inkje ha Bendik silt live l&ti 
fyr alt de i verdi er! 

52. Ha eg visst dette igj&r, 
at &stin' ha vori so heit, 
inkje ha Bendik silt live l&ti 
fyr alt i verdi eg veit! 

53. Olavskyrkja i Trondeim 
ho er tekt'e med bly: 

inkje ha Bendik silt live l&ti, 
um ho var tri gongjir ny. 

54. Olavskyrkja i Trondeim 
ho glimar av gull: 

inkje ha Bendik silt live l&ti, 
um ho var tri gongjir full.» 

55. Svara Mari dr6ningji, 

rann t&rir p& sylvspennte sko: 
«Gud forl&te deg, herren min! 
Ette-sia er du go.» 



56. Bendik la dei norda kyrkja 
og Arolilja sunna, 
de'voks upp av deires grefti 
tvo fagre liljerunnar. 



Digitized by VjjOOQIC 



119 

57, De voks upp av deires grefti 
tvo fagre liljegreinir; 

del kroktest i hop ivi kyrkjedynni —r 
der stend del kongjen &t meine. 

58. De voks upp av deires grefti 
dei fagre tvo liljeblomar; 

dei kroktest i hop ivi kyrkjesvoli — 
der stend dei kongjen til domar. 
— Arolilja, kvi sov'e du so lengje. 



20. Kong Gaud og ungan Herredag. 

I 

1. Arle var dae um moronen, 
sola hu r0na p& sala; 
upp sto ungan Herredag, 
han tog si soster pk tala. 

— Sj&l var han med te hova. 

2. «A hoyr du dae, kjaer soster mi, 
dae ska du av maeg fraegda: 

aeg vil n^ maeg te Gautland i ^r, 
min fa'ers do k hebna.i» 

3. «A vil du daeg te Gautland i ^r, 
dk rebna dae i mi hoga; 

sk side aeg atte eisem&l 
som einlege fugl i skoga. 

4. A vil du dseg te Gautland i kr, 
k vil du n^ detta gjera, 

tag med dseg han snappan Sjuransvein, 
du la han kje heima vera. 



Digitized by VjOOQIC 



120 

5. Tag med dstg han snappan Sjuransvein, 
og 8& han kappan Tor, 

og 8& han Osmund Flagrekjempa, 
som bu i bergje nord. 

6. Du legg inkje ud dei b&dan 8m&, 
som ligg'e her ude p& sunne; 
men tag du dstg den Dyreknurren, 
som vie g&r soga umme!» 

7. S& toge dei den Dyreknurren, 
dei la han ud p& fjorda: 

d& Herredag kom med all si makt, 
han sokk te fjerde borda. 

8. D& dei kom unne StangeQelle, 
d& flaga dei ette los, 

og sund'e gjekk deira bramr&, 
for hu var gjort udav tros. 

9. Og dae var ungan Herredag, 
han blei n^ detta var'e: 

cA hoyre du, snappan Sjuransvein, 
du skoyde vel detta sama!» 

10. S& skoytte han den bramr&, 
dae gjorde han Sjuran Skjegge: 
der var inkje av & taga 

og inkje te & leggja. 

II 

11. Kjuringen sid'e i Sandsheia, 
han vokter b& geider og f&r; 
han g&r saeg te kongens gard 
og seie der tiend ifr&: 



Digitized by VjOOQIC 



121 



12. cHer er komen eit skjeb til okkan land, 
dse er s& stort som 0ya; 

antell vil dae boren hava, 
hell vil han bela meya. 

13. ^g sto sk lengje og s&g derp^, 
aeg tottest i hugjen leiast: 
sverdan del glima som rabnefjore, 
dei var inkje lett & veia. 

14. ^g sto s& lengje og s^g derp&, 
aeg tottest i hugjen roa: 
sverdan dei glima som rabneQore 
0ve dei store skjebsborda.» 

15. cEr her komen eit skjeb te okkan land, 
som er storre hell du kann nebna, 

sk er dae visst ungan Herredag, 
sin fa'ers do vil hebna.» 



III 

16. Og dae var ungan Herredag, 
han kom der s& vel te r^: 
cMe kjus okke ud et sendebu, 
me kjem'e ustolen p^! 

17. ^g ste daeg, Hogfall, te min dreng, 
aeg veid du er rask te lauba: 
ingjen haug hell velfaren hund 
kann ta den sveinen p& laube. 

8. Du helse Gautlands kongen, 
dei andre tar du kje nebna: 
Imora kjem Herredag med si makt, 
sin fa'ers do k hebna! 



Digitized by VjOOQIC 



122 

19. Du be ban moda i odderstormen, 
at oddan ska inkje gletta; 

og inkje sid' beima i arestein 
og spenn' som ei anna kjetta! 

20. Du be ban kvesse vel sine spjud 
og skjerpe vel sine spjerta, 

og tege ssg kannanns mod i bryst 
og for inkje k&lvebjerta!» 

21. •JEg belse daeg Gautlands kongen, 
fleire sku' aeg inkje nebna: 

imora kjem Herredag med si makt, 
sin fa'ers do ^ bebna. 

22. Han ba du viir moda i odderstormen, 
at oddan sku' inkje gletta, 

og inkje sida i arestein 

og spenn' som ei anna kjetta. 

23. Han ba du sku' kvessa vel dine spjud 
og skjerpa vel dine spjerta, 

og ta daeg karmanns mod i bryst 
og for inkje k^lvebjerta.» 

24. Te svarte Gautlands kongen, 
ban svarte som ein mann: 
c^g ska moda i mora, 

um besten maeg bera kann. 

25. Bere var dae Herredag beima vera 
i revekrottane sine: 

aller stend ban dei boggan ud 
bans fa'er kunne inkje bie. 

26. Bere var dae Herredag beima vera 
i revekrottane sm&: 

aller stend ban dei boggan ud 
bans fa'er kunne inkje st&!» 



Digitized by VjOOQIC 



123 

IV 

27. Dae var alle dei kongens menn, 
dei heldt upp 0ve seg hennan; 
dei ba alle, kver te sin gud, 

at notta m&tte fk enne. 

28. Dae var alle dei kongens menn, 
dei toge te & kvia: 

dei ba alle, kver te sin gud, 
at notta hu m&tte lia. 

29. Dae var ungan Herredag, 
ban skjebte mennan sine: 
haeltan sku' i striden gk 
og haeltan p& skjebe bia. 

30. Og dae var Gautlands kongen, 
ban robte ud ei rodda: 
<Kom nk Tore Noa 

med alle dine trodda!» 

31. Og s^ kom Gugra Joglek&ba, 
hu budde nordanfer Jaeren; 
henne fydde Rangel og Rangelty 
og tolvar kjemper flere. 

32. Og s^ kom Fredje Finnbur, 
ban budde der ude p& Lista; 
men k& mange der var med ban, 
dae veid aeg inkje mied vissa. 

33. Og dae var snappan Sjuransvein, 
ban kom der sk vael te rke: 
«Vaelkomen Tore Noa! 

for me er kjemper b&e.» 



Digitized by VjOOQIC 



124 

34. aA ilia gjorde du, snappan Sjuransvein 
kvi nebnte du maeg s& br&e? 

Me sku' ha sle'i okk' i stallbrolag, 
for me er kjemper b&e.» 

35. cKosse sku' me sle'i okk' i stallbrolag? 
Me tene kver sin herre. 

Mi brynja ska bli i afta heil, 
men di ska g^ i spjerre.» 

36. Og dae var Tore Noa, 
ban tog te sitt langa bein; 

og dae var snappan Sjuransvein, 
ban ba ban sku' helsa beim. 

37. Og dae var Fredje Finnbur, 
ban fer n& allti med liste: 
ban bogde te ungan Herredag, 
so ban si bogre b&nd miste. 

38. Og dae var snappan Sjuransvein, 
ban stokk inkje for den sveite: 
ban kasta b&de brynja og sverd, 
ette Herredags b&nd ban leitte. 

39. S^ tog ban den smitlekrusa 
som Gugra bu ban ga; 

s& smitle ban atte Herredags b&nd 
bu blei s^ go som bu var. 

40. Og dae var snappan Sjuransvein, 
ban lofte sitt sverd med alle: 
ban bogde til Fredje Finnbur, 
ban m&tte te jorda falla. 

41. Og dae var Gautlands kongen, 
ban beldt uppove seg benna: 

aDu beld nk upp, ungan Herredag! 
Du ser eg fattest menna.» 



Digitized by VjOOQIC 



125 

42. Dae var alle Herredags menn, 
dei blei nk alle huga: 

dei rykte eigan med roda upp, 
dei totte kje sverdan duga. 

43. Og dae var Gautlands kongen, 
han tog n& te & langa: 

cN& heve eg livt i airomsett, 
men aldri s6t eigskogjen ganga.» 

44. Og dae var Gautlands kongen, 
han fait pk sitt bara kne: 
c^g be daeg, ungan Herredag, 
du unner maeg nottcfre!» 

45. Og dae var snappan Sjuransvein: 
c^g seie daeg sk eg meine: 

Drikk han drykkjen og S0v han svebnen, 
du stend han inkje heime!« 

46. Og dae var ungan Herredag, 
han lofte sitt sverd med alle; 
han hogde te Gautlands kongen, 
han m&tte te jorda falla. 

47. Og de var ungan Herredag» 
han tog n& te ^ hikka: 

c^g be daeg, Gautlands dronningja, 
du gje okke noge k drikka!» 

48. Og dae var Gautlands dronningja, 
hu gjekk i kjellaren d&; 

for dae kann aeg med sannheid seia, 
hu visste kor eideren l&g. 

49. Og s& kom hu atte igjen, 
og dae gjorde hu med liste: 

c^g drikk'e daeg te, du unge dreng, 
aeg veid du er faelig tyst'e.» 



Digitized by VjjOOQIC 



126 

50. Og dae var snappan Sjuransvein, 
han uti hodne s&g: 

cA heyr, du Gautlands dronningja: 
og detta drikke du 8jM!» 

51. Og dse var ungan Herredag, 
han hodne i hanna rykte, 

han slo dec pk Gautlands dronningja, 
hu sprakk i femtan stykkje. 

52. Sk slo del i hel i kongens gard 
te del fekk last og meina; 
ingjen m&tte levands bli 

uden kongens dotter aleina. 

53. Sk toge dei den skjon jomfru 

og leidd' henne ove skjebsborda: 
«No gje seg daeg ein av mine menn, 
kven som daeg hava torde.» 

54. Og dae var ungan Herredag, 
han seilte n^ heim igjen; 

s& drakk han sin fa'ers gravol 
i hob med sine menn. 

— Sj&l var han med til hova. 



21. Dei tri vilkori. 

I 

1. Kongjen sille fara i kri; 

— Her veks inkje gull — 

han la fyr si dr6ningji vilkori tri. 

— Krist gjeve meg ei jomfru! 

2. Han la fyr si droning vilkori tri, 
ho gjer inkje eitt av alle di. 



Digitized by VjOOQIC 



127 

3. cDu sk6 byggje ein sal utav bly, 
den 8k6 vara i aldro ni. 

4. D6r so set'e du inni ein stol, 
den sk6 glima som morgosol. 

5. Og so sko du eige eit b^n i kr, 
og eg sk6 vera deg langt ifr&. 

6. Og um du inkje gjer. alle tri, 
so sk6 du misse ditt unge liv!)» 

7. Kongjen ban styrde sitt skip ifr& land, 
bass dr6ning stend att'e pk kvitan sand. 

II 

8. Dr6ningji t&lde upp peningan' ny, 
so \6t bo byggje ein sal utav bly. 

9. D^r so sette bo inni ein stol, 
de glima av den som morgosol. 

10. So I6t bo skjera seg jomfruskrud, 
sitt gule b&re de slo bo ut. 

11. Dr6ningji gjekk seg kt strande, 
bo styrde sitt skip av lande. 

12. Dr6ningji bissar upp segl og flamm, 
deri so skriv bo sitt jomfrunavn. 

13. Dk bo kom seg til Skottland fram, 
der motte bo kongjen pk kvitan sand. 

14. «H0yre du, skjon jomfru, eg talar til deg: 
og lyster du no k fygje med meg?» 

15. Han klappa benne p^ kvite kinn: 
«Du sk6 vera allerkjserasten min!» 



Digitized by VjOOQIC 



128 

16. cNei, kjsere min herre, du talar kje so: 
du heire no gjsevar di dr6ning hell 80.» 

17. fEg la fyr mi droning vilkor tri; 
ho gjer inkje eitt av alle di. 

18. Ho sk6 byggje ein sal utav bly, 
og den sk6 vara i aldro ni* 

19. D^r sk6 ho setje inni ein stol, 
og den sk6 glima som morgosol. 

20. Og so sk6 ho eige eit b&n i kr, 
og eg sk6 vera der langt ifr&. 

21. Og um ho gjer inkje alle tri, 
so hev ho misst sitt unge liv. 

22. No gjev eg deg ein rau'e gullring, 
slik ha' kje vori p& dr6ningjis fing. 

23. So gjev eg deg eit korileband, 
d^r stend pk mitt egje navn.» 

24. Dk ho ha' vori der m^nane tv&, 
droningji f6r til heimatt'e tr&. 

25 Dr6ningji skuva si snekkje fr& land, 
att'e sto kongjen p& kvitan sand. 

Ill 

26. Og d& som de lei utette mot host, 
dr6ningji f6r til tyngjast fyr brost. 

27. Kongjen han kom fr& leidingjen heim, 
han skunda so fort og var inkje sein. 



Digitized by VjOOQIC 






129 

28. Dr6ningji var b&de k&t og bli; 
«No hev eg gjort dei vilkori tri!» 

29. Dr6ningji var b&de gla og k&t: 

cNo sk6 me drikke 'kons barsel i &r!» 

30. cHoss kann me drikke 'kons barsol i &r, 
sjav hev eg vori so langt her ifr&.» 

31. Ho 8ynte honom den salen av bly: 
<Og den sk6 vara i aldro ni.» 

32. Ho synte honom den gyllte 8tol, 
de glima av den som morgosol. 

33. Ho synte honom de lisle kind: 

t — Men eg er visst inkje faren din — !» 

34. Dk tok ho upp sitt korileband, 
og der sto pk hass egje navn. 

35. fHev du kje vori fyr Skottlands ey? 
fann du kje der so ven ei mey? 

36. No hev eg gjort dei vilkori tri, 
no m^ du taka mitt unge liv.» 

37* Han klappa henne pk kvite kinn: 

iNei, du sk6 vera allerkjserasten min!» 

38. Fyrr'e tryt'e vatne i storom k, 

— Her veks inkje gull — 
fyrr ho tryt'e den kvende-r&! 

— Krist gjeve meg ei jomfru ! 

9 — Liestel og Moe: Norske Polkevisor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



130 

22. Knut i Borg. 

I 

1. De var fruva liti Kjersti, 
tost vera koxni i vande: 

ho visste kje hot ho sille svara, 
tvo belar fyr borde stande. 
— Knut i Borgji lovar so vene brurir. 

2. De var hennar saele mori, 
ho r&dde so go ei r&: 
cDen eine sk6 du kjose deg, 
den are deg seia ifr&.» 

3. tHelle vil eg hava Knut i Borg, 
i gylltan sMen ri, 

hell eg vil hava kongjen herre Svein, 
i snekkjunne der han skri. 

4. Helle vil eg hava Knut i Borg 
med gyllte aksleb6nd, 

hell eg vil hava kongjen herre Svein, 
han rar ivi femten 16nd.» 

II 

5. De var unge Knut i Borg, 
han ville til bryllaups reie; 
de var kongjen herre Svein, 
han let'e seg klse'i sneie. 

6. De var unge Knut i Borg, 
han ville til bryllaups bu; 
de var kongjen herre Svein, 
han let'e si snekkja snu. 



Digitized by VjjOOQIC 



131 

7. De var kongjen herre Svein, 
ban koxn seg Hand i gard; 
de var unge Knut i Borg, 
ute fyr honom star. 

8. ttVaelkomen kongjen herre Svein, 
vaelkomen hit til meg! 

alle denne virkevika 
hev eg venta pa deg.» 

9. cSnekkja hev lengje fyr lande legji, 
er broti av mykje byrr, 

ha du vilt meg til gjestebos bo'i, 
so ha du vel bo'i meg fyrr.» 

10. Inn kom kongjen herre Svein, 
tredde so hardt i tilje, 
blikna bruri i hogsaete sat 

alt unde dei rosir og liljur. 

Ill 

11. De var kongjen herre Svein, 
ban bratt framat borde snur: 
cStatt upp unge Knut i Borg, 
du verje di unge brur!» 

12. tHoyrer du liti Kjersti, 

du ber'e fyr meg ingjo sut, 
ban plaga allstodt verre fara 
som fangtokji by'e ut.» 

13. De var unge Knut i Borg, 
han sinom sverde bra, 

ban bovde kje kongjen herre Svein 
fyr tykke mannetra. 



Digitized by VjOOQIC 



132 

14. De var kongjen herre Svein, 
han hogg ivi breie bord, 

ban kl03rvde skjoUen og ringebrynja, 
bass bjarta uti tvo. 

15. «H0yrer du de, du Knut i Borg, 
bot eg deg seia ma: 

er der noko botevon, 
Isekjaren sko du fa?» 

16. «Her er ingjo botevon, 
kjsera mi so go: 

bjarta de er sund'e sprukkji, 
de flyt'e uti blo.» 

17. De var fruva liti Kjersti, 
bo beire uti bass b^nd; 
Knut ban snudde veggjen til, 
so gjev'e ban upp si and. 



IV 

18. «H0yrer du fruva liti Kjersti, 
bot er deg likar so ille? 

Nar me sk6 okkon til sengje gange, 
sk6 drengjine borpune stille.» 

19. «Eg er inkje um dine borpur, 
inkje um dine engelske pipur; 
de tikje meg allervesste vera, 
du munde min Knut'en svike.» 

20. De var fruva liti Kjersti, 
bo sette seg i sengji ned; 
de var kongjen berre Svein, 
ban spring'e der veggjen te. 



Digitized by VjjOOQIC 



133 

21. Kongjen sovna fra kvelle britt, 
jomfruva vakjer lengje, 

alt til de li at stundo dei» 
at fuglane skaka vengjir. 

22. De var fruva liti Kjersti, 
ho uppivi seg sig: 

so sig ho de guUbudde sverde 
der uppa naglane lag. 

23. Ho sette odden fyr bringebein, 
de svarar i svanadun: 

«Du statt upp kongjen herre Svein! 
du faer ingjo onno brur. » 

24. Ho sette odden fyr bringebein, 
de svarar i sengjebleie: 

«Du statt upp kongjen herre Svein! 
du faer inkje meyar fleire.» 

25. «Tvi so V0re deg, kjsera mi, 
so sart du munde meg svike! 
eg akta deg til mitt ekteviv 

a ra ivi land og rikje.» 

26. «Alli hev eg vori kjaera di, 
alii di vene mey; 

men dette munde eg akte deg, 
nar Knut i Borgji laut day, 

27. Alii hev eg vori kjaera di, 
alii ditt vene viv, 

men dette munde eg akte deg, 
nar Knut i Borgji let liv.» 
— Knut i Borgji lovar so vene brurir. 



Digitized by VjOOQIC 



134 

23. Hr. Asbjonn og liti Kjersti. 

1. Kongjen og herr Asbjenn Snare 

— den vaelborne mann — | 
drikke jol i Engelands garde. i 

— Den stigjen trer eg kje uti. 

2. aHerr Asbjenn, vil du min magjen vera, 
liti Kjersti, mi dotter, sk6 eg deg gjeva.» 

3. «Hot sk6 eg med liti Kjersti gjera? 

Ho kann kje mi klsee anten sy hell skjera.» 

4. «A ho kann vael bade skjera og sy 
fyr den yppaste riddar som bur i by.» 



5. Herr Asbj0nn han ri'e til naeste by, 
han kauper silkje og skarlak nytt. 

6. Han kauper ba soks og skjaerebla, 
og sender 'a liti Kjersti pa sta. 



7. Ho lae den saumen pa tunne, 
ho skar 'n som ho kunna. 

8. Ho lae den saumen pa tilje, 
ho skar 'n i rosur og liljur. 

9. Liti Kjersti sette seg pa ein stol, 
ho sauma imot den klare sol. 

10. Ho sauma ivi hass herd 

fire riddarar med dregne sverd. 

11. Ho sauma pa hass ermekrans 
tie jomfruvur uti dans. 



Digitized by VjOOQIC 



135 

12. Ho sauma pa hass bryste 
boss riddaren jomfruva kyste. 

13. «Krist gjeve eg ba meg ein trugjen svein, 
som kunna bera. den saumen beim!» 

14. Til so svara den liten smadreng: 

«Berre eg kjende berr Asbjonn fra bass bovmenn.» 

15. «Nar du kjem deg i stoga inn, 
Asbjonn sit fremst i manne-ring. 

16. Nar du kjem deg i stoga fram, 

ban slser guUborpa, ban ber gullband.» 

17. Da ban kom seg i stoga inn, 
Asbjonn sat fremst i manne-ring. 

18. Og da ban kom seg i stoga fram, 
ban slo gullborpa, ban bar guUband. 

19. De fysste berr Asbjonn saumen sag: 
«Krist signe bennar fingar sma!» 

20. Der blei gle'e og mykje gama, 

— den vselborne mann — 

liti Kjersti og Asbjonn drakk bryllaup i sama. 

— Den stigjen tror eg kje uti. 



24. Toreliti og Skakjelokk. 
I 

1. De lei seg til joleti, 

— Ro ut, aerlege menn! 

til vokunne klaeddest de vene viv. 

— A den jomfru! 



1 



Digitized by VjOOQIC 



136 

2. Til vokunne klseddest ho Tore, 
den greivedotteri goe. 

3. Til vokunne klaeddest han Skakjelokk, 
den yppaste riddar i kongjens flokk. 

II 

4. Toreliti sette sine ternur i ring, 
sjov ho dansa uta ikring. 

5. Fyre ho gjeng'e som ei sol, 
ette dei dansar som i jol. 

6. Skakjelokk ivi borde sprang, 
sylvbudde knivar or sliro rann. 

7. Sylvbudde knivar or sliro rann 
av ne i Torelitis hand. 

8. Toreliti stakk sine hendar i barm, 
bloe de ut gjenom ermo rann. 

9. Toreliti ho gjeng ette stette, 
si saele mo'er ho motte. 

10 ttHoyrer du Tore, dotter mi, 

kvi renn'e der bio utor ermo di?» 

11. «£g var meg i hegeloft 

min bro'ers seng a reie upp. 

12. Eg breidde upp dei laken sma, 
min bro'ers sverd derunde lag. 

13. De skar meg uti dei fingar fem, 
eg syr alii guile oftar med dem.» 

14. «Du tar inkje, Tore, dylje fyr meg: 
dei Skakjelokks kpiv^ne ^kare de^.» 



Digitized by VjOOQIC 



137 

15. Skakjelokk i dynni sto, 

han lydde pi del jomfruord. 

16. a£g takkar deg Tore, som dulde med meg, 
de raue gull eg gjev'e deg.» 

17. Han tok Toreliti pa sitt kne, 

— Ro ut, aerlcge menn! 

gav henne guUkruna og festarfe. 

— A den jomfru! 



25. Jon Remarsson. 

1. Snekkja ligg'e pi lande, 
og grase unde henne gror: 
her spyrst alii so raske drengjir 
soxn 'n Herre Jon Remarsson! 
— Men sjoen tek'e so mang ein. 



2. De var Herre Jon Remarsson, 
han krusar sitt gule har; 

so gjekk han seg til si fostermor, 
viir spyrje hoss do han sill' fa. 

3. «Og inkje d0yr du pa sotteseng, 
og inkje fell du fyr sverd; 

men akte deg vsel fyr bylgja bla: 
ho bliv'e di seiste ferd! 

4. Og inkje doyr du pa sotteseng 
og inkje fyre pil; 

men akte deg du fyr bylgja bla: 
hp tck'^ ditt unge livlij 



Digitized by VjOOQIC 



138 

5. De var Hcrre Jon Remarsson, 
han snuddest si mo'er ifri: 
«Du sk6 alii liva den heirs-dag'e 
eg spyr'e deg oftar um rl!» 

II 

6. «I kvell so vilje me drikke» 
med' me kann 0le fa, 

i morgo so vilje me sigle, 
um vinden han blase ma!i» 

7. De var gamle skipar Haken, 
vende sine augo mot sky: 
«Den som vil sjoen sigle i dag, 
han kjem inkje livands til by.» 

8. De var Herre Jon Remarsson, 
han var seg ein vagehals: 

«A den som inkje vil sigle i dag, 
han tener sin herren med fals!» 

9. De var Herre Jon Remarsson, 
han studde seg pi sitt sverd: 

«A den som inkje vil sigle i dag, 
han tener sin herren med flserd!* 

Ill 

10. Dei rokest utpa de ville hav 
i dagane ein og tvei: 

alt sat gamle skipar Haken, 
han visst' inkje land hell lei. 

11. «H6re er no den vagehals, 
i fyrrdags slo so stort? 

Me kann inkje ankare kaste, 
og segli dei blaes'e burt.» 



Digitized by VjOOQIC 



139 

12. Og de var gaxnle skipar Hiken, 
talar til liten smadreng: 

«Du hentar meg hit mitt tavlebord, 
lat terningan' hava sin gang!» 

13. Den fysste tcrning, pa tavlebord rann 
— dei tcrningar var so sma — , 

den fait pa Herre Jon Remarsson: 
han sille um skipbord ga. 

14. «No er me so langt av lande komne, 
me kann inkje presten na, 

du skriftar meg fyre mastre-tre, 
Varhcrre sk6 lye derpa: 

15. Ekkjur so heve eg krenka, 
og lokka so mang ei m0y — 
de hev alii komi i hugjen min, 
eg sille pi sj0en day. 

16. Og klostri heve eg rova, 

og kyrkjur heve eg brent — 
de hev alii komi i hugjen min, 
de ha' meg sosso silt hendt. 

17. Kjem'e de noken livands til lands, 
og mi mo'er ho spyr'e da, 

so seg, eg tener i kongjens gard 
og er bade kvik og kat. 

18. Kjem'e de noken livands til lands, 
mi festarmoy spyr ette meg, 

so seg, eg sov'e pa kvitan sand, 
og be ho vil gifte seg!» 



Digitized by VjOOQIC 



140 



IV 



19. Dei var tjuge og sju gong tjuge 
den ti dei droge fra land; 
de var berre fern til lande kom, 
i mijjom dei Herre Jons dreng. 
— For sj0en tek'e so mang cin. 



26. Herr Nilaus. 



1. «De gjere bade snjoar og blaes, 
og veten gjerest kail; 

h0yrer du fruva Signe liti: 
hor sk6 me sla var tjall?» 

— Dei leikar ein leik, 

og den leikjen stend alt utav vreie. 

2. «De gjere bade snjoar og blaes, 
og veten gjerest kail; 

me vil^okkon at Friarlunden, 
der sko me sla var tjall.» 

3. «Eg var meg i fjor at Friarlunden, 
eg vog dine morbroar tri; 

inkje er meg gjelli ettergjevi, 
inkje hev eg b0tt for di.» 

4. «Du fare utor ringebrynja 
og hav pa skjurta bla: 

der er inkje sverd i Friarlunden, 
$om der kann bite pa.» 



Digitized by VjOOQIC 



141 

II 

5. De var bolde herr Nilaus, 
ban kom seg Hands i gard; 
ute sto bispen i Friarlunden, 
ban var vel sveipt i mar. 

6. «H0yrer du bispen i Friarlunden, 
eg belsar deg so bratt: 

kann du fyr ho Signe liti 
lane kon bus i nott?» 

7. «Vaelkomi fruva Signe liti 
med alle dine sveinar, 
foruta bolde berr Nilaus, 
ban ba vel matt seti beime.» 

8. Dei toke bolde berr Nilaus 
og sette b0gast til bords, 

den fysste rett som blei framboren, 
var spott og baingsord. 

9. «Du var i fjor i Friarlunden, 
du vog mine brear tri, 
ingjo boti bev eg fengji 

og inkje spurt ette di.» 

10. «I Qor var eg i Friarlunden, 
eg vog dine brear tri; 

eg ri'e meg pa tingje 
og b0ter fyr alle di.» 

11. De var bolde berr Nilaus, 
ban seg unde borde sag, 
sag ban bae si' systersenir 
daue pa golve lag. 



Digitized by VjOOQIC 



f 142 

12. De var bolde herr Nilaus, 
ban seg ivi borde sprang, 
ban slo vel femten bovmenn, 
fyrr ban fekk sverd i band. 

13. De var bispen i Friarlunden, 
ban glytte upp og sag, 

da fekk bolde berr Nilaus 
pa staen sitt banesar. 

14. De var bolde berr Nilaus, 
ban sinom sverde bra, 
boggje til bispen i Friarlunden, 
ban fait i lytir tva. 

15. «D6 leggje mitt lik i Lucikyrkje, 
der fruvur og m0yar gange; 
skjollen og mitt goe sverd 
sk6 ivi mitt bovue bange.» 

— Dei leikar ein leik, 

og den leikjen stend alt utav vreie 



27. Det var sk silde. 

Det var sa silde og sent om en kveld, 
jeg vidste af slet ingen kvide; 
da kom der et bud ifra kjaeresten min, 
jeg skulde til bende udride. 

— Tvunget baver elskoven bende — . 

Jeg gik mig med il udi stalden ned, 
og klappede gra gangeren pi bagen; 
jeg lagde pa bannem sadlen af S0lv, 
og bidslet, med guld var beslagen. 



Digitized by VjOOQIC 



143 

3. Sa red jeg mig de stive mile frem, 
mens andre monne «0deligcn sove; — 
og veien gik til min kjserestes hjem 
igjennem de m0rkende skove. 

4. Og alle de sma fugle, i skoven var, 
de voldte mig sa stor en kvide; 

for alt det de kvidred og alt det de kvad, 
de sagde, jeg fortere skuld' ride. 

5. Og alle de fugle, i skovene var, 
de gjorde mig sa stor en m0de; 

for alt det de kvidred og alt det de kvad, 
de sagde, at min kjsereste var d0de. 

6. Og som jeg mig kom pa gronnen eng, 
der horte jeg de klokker ringe: 

ikke andet jeg vidste, ikke andet jeg fornam, 
end mit hjerte itu monne springe. 

7. Jeg ilede mig op i h0ienloft, 

som jeg pleied let stedse at gjore: 
der stander de jomfruer alt udi flok 
at klaede min kjserest til dode. 

8. Jeg klappede hende pa hviden kind, 
som for var sa rosende rode: 

Herre Gud bedre mig fattig ungersvend! 
her finder jeg min kjaereste dode. 

— Tvunget haver elskoven hende — . 

28. Jomfruva Ingjebjor. 

Eg veit meg ein sedeli skog'e 
sunna og vesta fyr fjord: 
der veks'e so mange dei sedeli tre, 
dei venast pa jordi som gror. 

— H6re sko sveinen finne jomfruva? 



Digitized by VjOOQIC 



144 

Der veks'e so mange dei sedeli tre, 
bjorkji og so lindi; 
dcr spilar so mange dei aedeli dyr, 
hjorten og so hindi. 

Der spilar so mange dei sedeli dyr, 

ikonne og so duva — : 

ho er setta av aurom lande» 

den rike stolte jomfruva 



1. De var strie stjukmori, 
ris upp um midje natt: 
forskapte ho fruva Ingjebjor, 
som Herre-Per ha' silt havt. 

2. De var strie stjukmori, 
ho framafyr sengji sto: 
•Statt upp, fruva Ingjebjor, 
so &rle og so skjott!» 

3. De var strie stjukmori, 
auka ho syndi stor; 
skapt 'a i ei villande hind 
som spring'e p& oyeskog. 

4. De var fruva Ingjebjor, 
ho upp i sengji reis; 
tiom trilla t&rine, 

i hindehamen ho steig. 

5. De var fruva Ingjebj0r, 
ho upp or sengji sto; 
tiom trilla t&rine, 

i hindehamen ho f6r. 



Digitized by VjOOQIC 



145 

6. Ho la upp& hass hovdegjar 
guile av fingane fern — 

dc var 'o til sorg og kvie 
kv6r dag han s&g upp& dem. 

7. Ho la upp& hass hovdegjar 
guile av fingane ti — 

de var 'o til sut og tregje 
kv6r gong han s&g p& di. 

8. De var han rike Herre-Per, 
vakna og um seg s&g: 
burte var fruva Ingjebjer, 
som p& hass annen l&g. 

II 

9. «H0)rre du, unge Herre-Per, 
du syter no inkje lengje! 
Dotter til Alv & Skeio nord 
er venar hell anna kvende. 

10. Dotter til Alv & Skeio nord 
ho er so ven ein blome, 
ho ligg i sinom sengji sjuk: 
ho ventar Herre-Pers kome.» 

11. « Dotter til Alv a Skeio nord 
er venar hell anna kvende; 
inkje vert ho svart av meg, 
inkje vert eg kvit av henne.» 

12. De var han Alv k Skeio nord, 
han bryggjar og blandar han; 
Herre-Per ri &t oyeskogjen, 
sjav'e trettande mann. 

10 ^ Liest0l oz Moe: Norske Folkevisor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



146 

13. De var han Alv & Skeio nord, 
han bryggjar og blandar vin; 
Herre-Per ri &t 0yeskogjen 
med alle hundane si'. 

14. Han sette snorur i kv6r den kro 
der hindi vani & fara; 

men hindi var so var'e um seg, 
ho ville kje lata seg snara. 

15. [Han sette snorur i kv6r den kro 

der hindi vani k gange; 

men hindi var so var'e um seg, 

ho ville kje lata seg fange. 

Ill 

16. Kjem'e ein liten sm&svein, 
seie han tiend ifr&: 

«Dei s&ge hindi i haga igj&r 
som Herre-Pers hug leikar pa.» 

17. De var strie stjukmori, 
aukar ho syndi mei: 
skapte 'a i den ville orn 
som flyg'e so h&gt ivi hei. 

18. Skaut ho seg or hindehamen, 
flaug so hkgt i tre. 
Herre-Per sto p& gr0ne vollen, 
de gjekk hass hugjen so ner. 

19. Tok han 0ksi upp^ si herd, 
hoggje so langt han m&tte, 

alt til han kjem'e mannen den 
som sedeli skogjen &tte. 



Digitized by VjOOQIC 



147 

20. Kjem'e den gamle mannen, 
var inkje ven k sj&: 
cHegg'e du ne mitt blometre, 
du sk6 inkje fruva f&! 

21. Hoyre du, unge Herre-Per, 
kvi h0gg'e du ne min skog? 
Du faer kje den ville erni, 
fyrr ho faer nianneblo.» 

22. Han skar stykkje utor sin barm, 
kasta det h&gt 'pi kviste; 

0rni skreik, so hkgt ho gol, 
ho ville Herre-Per giste. 

23. Ho sette seg pk sMe-brugda, 
plukka seg som ei duve. 
Skaut ho av seg ernehamen, 
den rike stolte jomfruve. 

24. cEg hev so lengje p& skogje legji 
at 66 mk tikje de furdur; 

eg hev kje anna til foe havt 
hell einer-ber i urdo. 

25. Eg var meg so liti ei hind, 

eg dro meg framte med bakka; 
mine sjau breane kjende kje meg, 
dei pussa pk meg rakkar. 

26. Eg var meg so liti ei hind, 

eg skreidde meg framte med lie; 
mine sjau breane kjende kje meg, 
dei skaut ette meg med pilir. 

27. Gud signe deg, dandis Herre-Per, 
fyr alle go-r&'ine dine! 
Stjukmor mi sit i Trollebotn, 
der grset ho syndine sine.» 

— No heve sveinen funni jomfruva. 



Digitized by VjjOOQIC 



148 

29. Horpa. 

I 

1. Der var tvo systar i ei borg, 

— Ved sande — 

den eine volde den andre sorg. 

— B&ra ber'e so vent eit viv frk lande. 

2. Den yngre kunna spinne lin, 
den eldre kunna kje stie svin. 

3. Den yngre kunna spinne gull, 
den eldre var allti svevnefull. 

4. Den yngre kunna skipa mat, 
den eldre kunna kje tvk eit fat. 

II 

5. Syster tala til syster s&: 
«Me vil okkon til Sjoar-^.» 

6. «Hot sk6 me 'kon til Sjoar-a? 
me hava der ingji klsee tva.» 

7. «Me vil tvk 'kon kvite, 
me er tvo systar like.» 

8. «Du m& tva deg nott og dag, 
du tvser kje av de Gud deg gav. 

9. Um du tvser deg kvit som krit, 
alii vert du di syster lik. 

10. Du m& tvk deg so kvit som du kann, 
alii fser du ein festarmann. 



Digitized by VjOOQIC 



149 

11. Um du tvser deg kvit som bein, 
alii fser du ein festarsvein.* 

12. Den yngre gjekk fyre som ei sol, 
den eldre gjekk ette som orm i jord. 

13. Den yngre gjekk fyre med utslegje h&r, 
den eldre gjekk ette med falske rk. 

14. D& dei kom kt Sjoar-&, 

so fdr dei til & vaske og tv&. 

15. Den yngre sette seg pk ein stein, 
den eldre skuva ho ut fyr mein. 

16. Ho rette upp si kvite hand: 
«A hjarte syster, hjelp i land!» 

17. «Ligg du der, og f& du skam, 
eg vil hava djn festarmann.» 

18. «£g sko gjeva deg gull og jord, 

um du vil hjelpe meg upp or fjord !» 

19. «Ligg du der, og hav du mein, 
eg vil hava din festarsvein.» 

20. «£g sk6 gjeva deg meire: 
eit skip med gogn og greie. 

21. Eg sk6 gjeva deg bsere: 
alle mi' brureklsee.* 

22. «Inkje eg hjelper deg i land, 
utan eg fser din festarmann!» 

23. «Fyrr du sk6 f& min festarmann, 
fyrr 8k6 eg reka so langt eg kann.» 



Digitized by VjjOOQIC 



150 



III 




24. Den eldre blei klsedd i brurehus, 
dei bar for henne dei h&ge voksljus. 

25. »De tek inkje av dei sleri sm&, 
eg toler inkje soli sj&.» 

26. cVael du toler soli skin, 

verre de er for festarmann din.» 

IV 

27. Der kom vind av norde, 
dreiv de likje til fjorde. 

28. Der kom vind av austre, 
dreiv de likje til nauste. 

29. Der kom vind av are land, 
dreiv de likje p& kvitan sand. 

30. Der gjekk tvo pilgrimar ut med S, 
dei 8&g de likje pk sanden l&g. 

31. Dei toke hennar kvite kropp, 
der gjorde dei av ein horpestokk. 

32. Dei toke hennar gule h&r, 
gjorde dei horpestrengjir sm&. 

33. Dei toke hennar festar-ring 
og gyllte horpa rundt i kring. 

34._ aDer sko vera bryllaup i naeste by, 
" ~ vil me prove 'kons horpe ny.» 

i tok den horpa unde skinn, 
gjekk dei i bryllaupsstoga inn. 



Digitized by VjOOQIC 



151 

36. Dei sette seg i durag&tt: 
«Ly8ter d6 heyre ein horpe8l&tt?» 

37. Til svara strengjen fysste: 
cBruri ho var mi syste.* 

38. Til svara strengjen are: 
cBruri ho var min bane.» 

39. Til svara strengjen tree: 
cBrudgomen var min bele.» 

40. Mselte no bruri, rau som bio: 
«Hav ut den horpa, ho gjere uljof» 

41. Svara de brudgomen, bleik som bast: 
«S1^ mei p& horpa, og sl& vel fastt» 

42. Til svara strengjen fjorde: 
«Bruri ho meg forgjorde.* 

43. Til svara strengjen femte: 
cBruri pk k meg spente.» 

44. Til svara strengjen sette: 
«Brudgomen meg forgjette.» 

45. Bruri tr6 pk spilemanns fot, 
so bloe sprang av naglerot. 

46. Bruri tr6 p& spilemanns t&: 

«D6 sl& den norpa i stykkje sm^!» 

47. Dei toke horpa slo imot jord, 
so blei derav ei jomfru go. 

48. Brudgomen heiter p& sveinar tv&: 
cD6 gangje kX skogjen og hogge b&l! 



Digitized by VjOOQIC 



152 

49. Hogge no older og eikje 

og hente so nsever og kveikje.» 



50. Sundag sat bruri i hogsaete boll, 

— Ved sande — 

urn m&ndagjen l&g ho i oske og kol. 

— Bara ber'e so vent eit viv fri lande. 



30. Asaliborgji. 
I 

1. «£g hev so vondt i hovde ni6, 
eg veit inkje kven de veil; 
um eg legg alii so augo isama, 
so fser eg kje sova hell.» 

2. «Hev du so vondt i hovde d6, 
og veit inkje kven de savnar, 
so kaup deg gull og glimestein 
og send de av med ravnar.» 

3. «H0yrer du de, du ville ravnen, 
hot eg talar til deg: 

vil du deg kt anna lande 
a bele til moyo fyr meg. 

4. Hoyrer du de, du ville ravnen, 
fuglen upp& tre: 

du here bo til Asaliborgji, 
best'e so trur eg d6.» 

5. »Hosse kann eg &t anna lande 
a bele til moyo fyr deg? 

eg hev inkje brev hell runir 
k fore dei ifr& deg.» 



Digitized by VjOOQIC 



153 

6. De var ungan Alv'e, 
ban sat i gyllte stol; 

so tok ban del gulljartur 
og batt til ravneklo. 

II 

7. Ravnen sette fjor i v6re, 
fauk ban ivi bav, 

alii nott bell Ijosan dagjen 
ban seg kvildi gav. 

8. Alii nott bell Ijosan dagjen 
ban seg kvildi gav, 

fyrr ban kom &t bogelofte 
der Asaliborgji var. 

9. De var ville ravnen, 
sette seg i svalar: 

tStatt no upp, du Asaliborgji! 
eg lyster med deg tala.» 

10. Ravnen sette seg i svalar, 
rister og skjek sine vengjir: 
«Statt no upp, du Asaliborgji! 
no bev du bo'i fengji.» 

11. «Eg bev so lengje i lofte legji, 
og mykje beve de bendt; 
men alii bev ville ravnen 
fyrr vori til meg sendt. 

12. Gakk du deg p& voUen ut 
der drengjine Ijote doy, 
og inkje gakk i bogeloft 

a bele til vene moy. 



Digitized by VjOOQIC 



154 

13. Gakk du deg p& vollen ut 
der drengjine l&te liv, 

og inkje gakk i hegeloft 
& bele til vene viv.» 

14. «Du tar inkje spotte meg, 
um eg hev drukkji bio: 
for tung'e er mi follogji, 
vond'e og inkje go. 

15. Du tar inkje spotte meg 
um eg hev drukkji bio: 
me v&re tri sams3rskjeni, 
stjukmori var kje for go. 

16. Tri so v&re me kongjens senir, 
og alle v&re me fride; 

den eine blei skapt i ein fr&narorm, 
han skri'e der neri lie. 

17. Den eine ho skapte i franarorm» 
l&gt neri grase k skrie, 

og meg ho skapte i villan ravn, 
dei sendebo bera so vie. 

18. Den tre'e ho skapte i fjerustein, 
han ligg'e ne med k; 

fyk'e eg nott hell Ijosan dagjen 
eg kviler meg derupp&.» 

19. So tok han dei gulljartur 
og kasta i Asalis fang: 
«Dette sender deg unge Alv'e, 
so er hass skiringsnavn.v 

20. oja du ber'e bo'i til unge Alv'e 
og de upp& mi vegne: 

at hev han hug og vilje til, 
so fester han fruva gj0nne.» 



Digitized by VjOOQIC 



155 

III 

21. Ravnen sette fj0r i vere, 
fauk ban ivi hav, 

alii nott hell Ijosan dagjen 
han seg kvildi gav. 

22. Alii nott hell Ijosan dagjen 
han seg kvildi gav, 

fyrr han kom &t bure de 
der unge Alv'e van 

23. Han sette seg p& loftssvoli, 
skok han sine vengjir: 
cSsel'e er du unge Alv'e 
fyr tiend du hev fengji. 

24. Eg ber'e bo fr& Asaliborgji 
og de upp& hennar vegne, 
at hev du hug og vilje til, 
so fester du fruva gj0nne.» 

IV. 

25. De var unge Alv'e, 

han styrde sitt skipe i land, 
og de var hennar ssele faren, 
han rei pk kvite sand. 

26. aHeyr du de, du unge Alv'e: 
gakk deg i stoga inn, 

med' eg gjeng &t hegelofte 
A tala med dotter niin'.» 



27. Silkje og skarlaken 
blei ette jordi breidd, 
so blei Asaliborgji 
ne kt strondi leidd. 



Digitized by VjOOQIC 



156 



28. De var Asaliborgji, 

gjekk ette stettinn inn, 
dei turvte kje Ijose bera 
de lyste av hennar kinn. 



31. Svein Nordmann og Gullbjer. 

I 

1. Svein Nordmann tener i kongjens g&rd 

— Fyr den som er graven unde lie — 
i &tte vintrar og eit &r. 

— For der belar Svein, 

Svein Nordmann langt nordafyr bergom. 

2. Han tener inkje fyr onno len 

hell fyr henne Gullbjer, ho var so skjen. 

II 

3. Svein Nordmann luter ivi breie bord, 
han talar til Gullbjer dei leyndar-ord: 

4. cH0yrer du Gullbjer eg talar til deg: 
lyster du fygje av lande med meg? 

5. Eg 8k6 fere deg p& den oy, 

du kann syrgjelaus liva og syndelaus dey. 

6. Eg sk6 fere deg pk de land, 

du gjeng'e pk guile som hera pk sand. 

7. Der gjel inkje annan fugl hell gauk, 
der veks'e kje anna gras hell lauk.» 



Digitized by VjOOQIC 



157 

S, «Er -de sant som du seier meg, 
so er eg snart ferdug k fygje deg.» 

9. Gullbjer ho samlar sitt gull i skrin, 
Svein Nordxnann salar ut gangaren sin. 

10. Gullbjor ho samlar sitt gull i skM, 
Svein Nordmann stiller sin gangaren gr&. 

Ill 

11. D^ dei kom seg nord unde li, 
d& s&g dei den grefti djup og vi. 

12. tHeyr du Svein Nordmann, eg spyr'e deg: 
kven sk6 liggje i grefti der?» 

13. tFyr min hest er ho for trang, 
fyr min kjserast passa lang. 

14. Atte jomfruvur hev eg havt, 
alle hev eg i gravi lagt. 

15. No sko du den niende vera, 
deires syndir sk6 du bera.» 

16. Lengje sto GuUbjer og tenkte med seg: 
kann inkje mi' runine hjelpe meg? 

17. «Du tente min fa'er i &tte kr, 
eg hev alii luska ditt gule h&r.» 

IS. «Ja, gjonne tnk du luske meg, 

n^r du kje i svevnen svik'e meg.)> 

19. «Krist svike naeg p& Gjeddare bru, 
um du inkje kann meg tru!» 



Digitized by VjOOQIC 



158 

20. Svein Nordmann la seg i Gullbjers fang, 
runesvevnen p& ban rann. 

21. Gullbjer tok upp si raue gull-snor, 

den batt ho kring Svein Nordmanns fot. 

22. Gullbj0r tok upp sine raue gullb6nd, 

dei batt ho kring Svein Nordmanns h6nd. 

23. cStatt upp Svein Nordmann, eg vekkjer deg, 
eg vil kje i svevnen svike degl 

24. Den grefti du hev akta meg, 

no vert ho m&ten fyr sjave deg. 

25. Fyr hesten din er ho hoste trang, 
fyr sjave deg vert ho m&ten lang.» 

26. Gullbjor drog upp ein sylvbunden kniv, 
sette ho den i Svein Nordmanns liv. 

27. «No ligg'e du fyr hauk og ravn, 
enno ber eg mitt jomfrunavn. 

28. No ligg'e du, deg renn'e bio, 
enno gjeng eg ei moy so go!» 

29. So la ho han i si egjo grav, 

— Fyr den som er graven unde lie — 
so rei ho heim til sin fa'ers gard. 

— For der belar Svein, 

Svein Nordmann langt nordafyr bergom. 



Digitized by VjOOQIC 



159 

32. Olav og Kari. 
I 

1. Olav sat heime i &tte &r, 

— Tr0 meg inkje for nsere — 
fyrr han ville si mo'eri sja. 

— P& voUen dansar mi jomfru. 

2. De niende tek'e til lie, 
han ville til si mo'eri rie. 

II 

3. «H0yrer du Olav, sonen min: 
hosse likar du gifta di?» 

4. aSosso likar eg gifta mi, 

som eg drikk'e b^ mj0 og vin. 

5. Sosso likar eg gifta go, 

som kv6r den dagjen & drikke jol » 

6. «£g s&g henne Kari rie 
igj&r med elvesie. 

7. Ho hae kje anna til hest, 

hell kvite bjonnen ho lika best. 

8. Ho hae kje anna til beisle-ring, 
hell fr^narormen ho slengde ikring.» 

9. «De mune dei p& henne Ijuge — 
Gud n^e den som slikt trudde!» 

10. € Hosse kann grase p& jordi gro, 
n&r sonen m& inkje mo'eri tru?» 



Digitized by VjjOOQIC 



160 

III 

11. Olav han spring pk gangaren gr&, 
so hastig ri'e han derifr^. 

12. Kari ho ser seg ut so vie, 

so ser ho 'n Olav ette halline rie. 

13. Ho gjordest b^ bl& og bleik: 
«No ser eg Olav at han er vrei!» 

14. Ho skodde si h6nd, ho skodde sin fot, 
so gjekk ho sin herren syrgjeleg imot: 

15. «H0yrer du Olav, herren min: 
hot tiend fekk du hja mo'eri di?» 

16. ffHo sa, ho s^g deg rie 
igj&r med elvesie. 

17. Du hae kje anna til hest 

hell kvite bjennen du lika best. 

18. Du hae kje anna til beisle-ring, 
hell fr&naronnen du slengde ikring.i> 

19. «De mune dei p& meg Ijuge — 
Gud n^e den som slikt trudde!» 

20. «Hosse kann grase pk jordi gro, 
n&r sonen mS inkje mo'eri tru?» 

21. Han la til henne med tynnyrtein, 
serkjen rivna, og hoUe seig. 

22. Han la til henne med tynnyrkvast, 
serkjen rivna, og holle brast. 

23. «01av, Olav, sia inkje leng'! 

No hev eg fengji min hjartespreng.» 



Digitized by VjOOQIC 



161 

24. Han tok 'a Kari i sitt fang, 

so bar ban benne pk silkjeseng. 

25. «Du dreg'e serkjen utor blo'e, 
du sender ban til mi mo'er! 

26. Du be, bo tvser ban rein'e 
og gifter kje dettar fleire!» 

IV 

27. Kari kom seg til bimmeriks dor, 
jomfru Mari slepte 'a innafyr. 

28. Jomfru Mari tukka fram ein stol: 

<Sit, liti Kari, og kvil din fot!» 

29. «Du tar inkje rydje sess fyr meg, 

eg er inkje for go til stande fyr deg. 

30. Eg er inkje troytt, eg kann vsel st&, — 
men mk Olav bimmerikje f&?» 

31. «Sit, liti Kari, og kvil deg pa — 
Olav ban sk6 bimmerikje fa!» 

32. «£g er inkje tr03rtt, eg kann vsel st^: 
men ma Olavs mo'er bimmerikje f&?» 

33. Jomfru Mari bo svara s^: 

— Tro meg inkje for nsere — 

« Olavs mo'er kann kje bimmerikje fa. » 

— pa vollen dansar mi jomfru. 



11 -^ Liestol og Moe: Norske Polkevisor. I. 



Digitized by VjjOOQIC 



162 

33. Solfager og Ormekongjen. 
I 

1. David kongjen kom seg riand i g&rd, 

— Med de vive var so ungt — 
Solfager sto ute, ho sola sitt h&r. 

— Meg lyster i lunden utrie. — 

2. «Kvi stend'e du Solfager solar ditt h&r, 
hev du ingjo guUkrune & setje upp&?» 

3. Han gav henne guUkrunune tri, 
Solfager tok imot alle di. 

4. Han gav henne gullkrunune fern, 
Solfager tok imot alle dem. 

II 

5. David kongjen sille i leding fara, 
Solfager sille lande taka i vara. 

6. Han stoypte gullkrossen i Solfagers h6nd, 
at ho siir vera kjend pk fremminde 16nd. 

7. Ormekongjen kom seg riand i g&rd, 
Solfager sto ute, ho sola sitt h&r. 

8.. cHoyr du, Solfager, eg talar til deg: 
du svik'e kong David og trulovar meg!» 

9. tDe sk6 kje skje med' eg live hev, 
at eg mi tru til tvo broar gjev.» 

10. So gav han henne dei dvaladrykkjin' tri, 
Solfager ho d&na, 6k ho fekk di. 



Digitized by VjOOQIC 



163 

11. Og der kom bo fyr kong David inn: 
«Solfager er dau, allerkjaerasten din.v 

12. David kongjen ban blei so ille ved ord, 
ban bleikna som bast og svartna som jord. 

13. Dei la'e Solfager pk likeb&r, 

so syrgjeleg ri'e kong David ibj&. 

14. Dei grove Solfager unde moll og stein, 
so syrgjeleg ri'e kong David beim. 

15. Dei jarda likje, og alle drog beim, 

mien Ormekongjen ette kring grefti sveiv. 

16. Han grev'e Solfager or moUi bo l&g; 
Solfager bo vakna og kring seg s&g. 

17. cKv&re vil du no, Solfager, liggje bera day, 
bell fygje p& miitt lande og vera mi moy? 

18. Kv&re vil du no, Solfager, liggje bera lik, 
bell fygje p& mitt lande og vera mitt viv?» 

19. c£g tiss vera for ung'e til liggje unde stein, 
eg lyt belle fygje mied Ormekongjen beim. 

20. Eg tiss vera for ung'e til liggje unde jord, 
eg lyt belle sitje med Ormekongjens bord.» 

III 

21. Kong David gjeng'e vegjen fram, 
der mater ban so gamal ein mann. 

22. Der matte ban so gamal ein mann, 
bar tiend ifr& fremminde land. 



Digitized by VjOOQIC 



164 

23. «Kong David, kong David, eg til deg talar: 
Solfager liver i bjarte gullsalar. 

24. Hoyr du, kong David, du gleym dine sorgjir: 
Solfager liver i bjarte gullborgjir. 

25. Du let'e deg pilegrimsklse'e skjera, 
liksom ein pilegritn mune du vera. 

26. So tek'e du pilegrims-staven i bond, 
so reiser du deg i fremminde lond.» 

IV 

27. Kong David let pilegrimsklse'i skjera, 
liksom ein pilegrim mune ban vera. 

28. So tok ban pilegrimsstaven i band, 
so reiser ban p& Ormekongeland. 

29. David kongjen kom seg gangand i g&rd, 
Solfager sto ute, bo sola sitt b&r. 

30. cA b0yr du, Solfager, bot eg be'e deg: 
ei omoseg&ve so gjeve du meg!» 

31. «Du gjeng'e no deg i stoga inn, 

og sjov sk6 eg bera den maten umkring.» 

32. Alt mied' bo bar den miaten fram, 
bo tok inkje banskane av si band. 

33. cEr de so skikkjen pk dette land: 

dei bryt'e braue mied banskar p& band?* 

34. «De tiss inkje vera vandare mann, 

bell eg m& brjote braue med banskar p& band.» 



Digitized by VjOOQIC 



165 

35. tEr eg inkje no, so var eg den ti 
eg gav gullkrunun' til fcstarmoy mi. 

36. £r eg inkje no, so var eg den gong 

eg stoypte gullkrossen i Solfagers hond.» 

37. Solfager ho Ijrfter p& pilegrimshatt : 
«Er du kong David, du seie meg satt!» 

38. «A hoyr du, Solfager, hot eg spyr'e deg: 
vil du kje heimatte fygje med meg?» 

39. «So gj0nne eg ville fygje med deg, 

n&r eg visste at Ormekongjen sakna kje meg.» 

40. Kong David han s&g uti si bok: 
Ormekongjen er vikjen so langt av krok. 

41. Kong David han tok ut Ormekongjens hest, 
so rei han heimi med den han ha' fest. 



42. Ormekongjen kom av ormegarden heim: 
Solfager var burte, den vene mey. 

43. Ormekongjen vart so splitrande vrei, 

— Med de vive var so ungt — 
at han flaug sund'e i flintestein. 

— Meg lyster i lunden utrie. 



34. Tor Brynjulv og fluga. 

1. Tor Brynjulv han sit unde stoguvegg, 

han byster sitt h&r, han kjember sitt skjegg. 
— Hei og h&! Hugjen leikar so vie. 



Digitized by VjOOQIC 



166 

2. Tor Brynjulv sparkar, han er so k&t: 
«Eg aktar meg til §l bele i &r! 

3. Hoyre du myhank, xnin frende, 
du sk6 bera bo aust til kvende.» 

4. c£g sk6 bera bo, b&de aust og vest — 
eg veit inkje h6re din hugjen er fest.» 

5. cDu sk6 bera bo aust til fluga, 
ho stend'e fest i min huga!» 

6. cMen hosse kann eg til fluguland? 
du veit no fluga er belevand.» 

7. «Du helsar fluga med Mvors-ord: 
eg er den sterkast' p& denne jord!» 

8. Myhankjen tvser'e si kvite hand, 
so drog han seg til fluguland. 

9. Myhankjen kjem seg riand i g&rd, 
fluga stend ute, slaer ut sitt h&r. 

10. c£g helsar deg, fluga, eg talar til deg: 
Tor Brynjulv han aktast &. bele til deg. 

11. Her stend'e du, fluga, b& fager og fln: 
eg tikje du er Tor Brynjulv so lik.» 

12. c Hosse kann eg vera Tor Brynjulv lik, 
for han er fatik, og eg er rik? 

13. N&r eg sit fyre herrebord, 

so bukar han i den svarte jord. 

14. N&r eg sit et'e av sylvarfat, 
rotar Tor Brynjulv i motting-sta. 



Digitized by VjOOQIC 



167 

15. N&r eg sit ct'c ost og egg, 

ligg'e Tor Brynjulv undc kamar-vegg.» 

16. Myhankjen slo fluga unde kinn: 
cDe sk6 du hava fyr kjeften din!» 

17. cKnipp!» sa fluga, ho snipt' ein gr&t: 
cN&r sk6 okkos bryllaup st&?» 

18. «De facr stande i denne v&r, 
med' alle sm&flugune heve m&l.» 

19. Fluga ho f6r seg &t rjomeholk, 

ette kotn Tor Brynjulv med alt sitt folk. 

20. Der vart brak uti brurcferd, 
myhankjen spokte med nakje sverd. 

21. Og der vart leven i brurefiokk, 
Tor Brynjulv datt n'i ein tjoruholk. 

— Hei og h&! Hugjen leikar so vie. 



35. Rabnabrydlaupe i Kr^elund. 

1. L&ngt i auster i Kr&kelund 
dar er so vakker ein by; 
adle dei dyr i verdse er, 
dei s^nkast dar uti. 

Bj0dnen han er yppaste kar i skogjen. 

2. Bj0dnen sat uti bakkje, 

og mangt so munne han hugsa: 
«Ska eg S0mja dan breie Qord, 
v&t d&, vert'e mi buksa.» 
Bj0dnen visste seg ingjse rk i skogjeti. 



Digitized by VjOOQIC 



168 

3. cS6te heve eg dan heile nott 
med grit og idle lit: 

S0te deg, Hallvar, lena meg skuto di, 
meg ber slett ingjen bit. 
Eg er bo'en te brydlaupsgard i skogjen. 

4. Eg er bo'en te brydlaups 
uti rabnabur; 

rabnen ska han brudgom vera, 
trano vera bans brur. 
Eg ska vera kjokemeistar i skogjen. » 

5. Sio kom ulven laupande, 
sp6dde seg som ei pil: 
cGjeva vilde eg inkvart godt, 
eg vore tvertove ei mil. 

Di eg ska verta klokkar i skogjen. » 

6. Ottren smaug han i ei v6r, 
vart han var ein fisk; 

dan so skjenkte han brudgomen, 
da vart deira ottebisk. 
Ottren var deira fiskar i skogjen. 

7. Kj0tmeis8c komi hu fykande 
med ein vesal m61e kj0t; 
dan la hu te gjestabo's, 

da smaka hadla S0tt. 
Kj0tmeis8e var hu tenestepika i skogjen. 

8. Hjasen kom han byksande, 
datt han pi si nasa, 

han skunda seg uti bakkjen ne, 
han haurde ikodne blisa. 
I)LOdne bles i lur^n uti skogjen. 



Digitized by VjOOQIC 



169 

9. Orrcn kurra 'punde bj0rke-rot, 
fann ein vesal makk; 
dan so skjenkte ban brudgotnen, 
ban fekk guss 1st og takk. 
Orren ban var kokkjen uti skogjen. 

10. Ein feit smorklakk bar bono fram, 
— bu var deira kokke-taus — 
dan lint' bu med seg beiman-te; 
kjetto gav ei mus. 

Kjctto var bu dyreskyttar i skogjen. 

11. Haukjen gav ein kjukling, 
dan stal ban som ein tjov. 
Kriko svara: « Stolen kost 
bava me inkje bebov.» 

Brudgomen sa: «Oss vantast kost i skogjen. « 

12. Hanen gav ein flabbr0-leiv, 
kom uta stabur; 

spanka, sparka, gjorde seg te, 
gol ban «Kui-ku-lurU 
Han var deira songemeistar i skogjen. 

13. Sporven skulde ban drikka skaffa, 
da la dei bono pa; 

fann ban seg eit malta-kodn, 
da gjorde ban mungat pa. 
Sporven var ban xnungatsmann i skogjen. 

14. Ein S0tmjelks-kjdes' pa deira fat 
dan munne svalo bringa; 

dan kj0pte bu 'tav ein «dank-jou-niaat». 
Dei toko med kvat dei fingo. 
SvalQ bu var brura-pika i skogjen. 



Digitized by VjOOQIC 



170 

15. Suggo gav eit kamshove, 
komparute og kling, 
h6ve stoppa, havrasupa, 
sk6ke-drykk og bleng. 

Dar var ba' saup og syra i skogjen. 

16. Reven gav ein lepsekling, 
levragraut og kumla, 
levrakaka, kalvadans, 
kjsese, skj0r og gamble, 

rjomasold og mosebryxn i skogjen. 

17. Krossbr0, kabbretta, setebro, 
da gjekk te brydlaupsgard, 
rognakaka, levrakling, 
kjsesa ost og rav. 

Da gav geitse, borisk-sleikjar i skogjen. 

18. Kn0ost, tvibryggja og brennevin, 
range dravle og grant, 

da gav lerko songefngl; 
gankjen gav eit nant. 
Gankjen vara mnngitsman'n i skogjen. 

19. Ulven stend i kj0rkje-le, 
st0e seg pa sitt sverd, 

ser ban seg at strandse ne 
so fager ei fugla-ferd. 
Han ser trano trinande i skogjen. 

20. Han ser brurse trinande 
med si' hoge bein, 
hegren med sin lange hals 
han er henna leiesvein. 

Mndolpen buldra pa trumbo uti skogjen. 



Digitized by VjOOQIC 



171 

21. Dar vart mokje glira, 
halvo meira gaxnan, 

ulven skulde han klokkar vera, 
han kunde ikkje ringja saman. 
Reven var dan treiskaste kar i skogjen. 

22. Sauen var deira foresmann, 
kadla var han te prest; 
gjekk han seg i kj0rkjo inn, 
las so vakker ein tekst. 

No tok pa a kveldast uti skogjen. 

23. No tok pa a kveldast, 

dei kunde ikkje lenger bia; 
dei skunda seg te brydlaupsgarden, 
magjen bar pa a svia. 
Dar gjordest som ei slupsing uti skogjen. 

24. Hjasen utav si dristigheit 
fekk han seg ein brand'e, 
skaut han triar skyte av, 
dar rab'est kver ein mann'e. 

Han gjorde som ei frosing uti skogjen. 

25. Brudgomen tek'e si brur med seg, 
set'e seg i hegssete; 

mj0dlo hine gjestenne 
yppest stor skitlseta. 
Da er alt um hegheitae i skogjen. 

26. Sporven sette seg manna hogst, 
han tottest ikkje vera liten. 
Kj0tmeis8e bykste hu hono nest 
og sette seg i brikjae. 

Gasae hu var kleva-kana i skogjen. 



Digitized by VjOOQIC 



172 

27. Skjor'se skulde hu skjenkja 
i mekjen mannatrong: 

hu kunde seg ikkje p^ golve snu, 
di vele var for lingt. 
No belt mungat'e pi i skogjen. 

28. Uglo drog ut task-hakjen, 
bykste hu eve borde; 
hogga vilde hu kjotmeisae. 
Kj0tmei8se tok te orde: 

«Di skitl&t, meg finst rett um i skogjen. » 

29. Ulven drikk utav sylverskil, 
slengje han henne mot golv. 
Inn so kjem han bamse bonde: 
cEg trur du rir deg sj0lv.» 

— «Var herraste, famen, haldt meg inkje i skogjen !» 

30. Upp sprang sporven l0Stig og gla, 
dansa han med merrse; 

tala te henne: «Vara deg, 
eg byks' ikkje din hov forderva.» 
Hjorten han tuta i bukkahodn uti skogjen. 

31 Inn kjem krako hoppande 
med si svarta hetta: 
«Sitje no adle heil og saele! 
ere d6 no adle mette? 
Vilja d6 so britt hald' upp a eta i skogjen ?» 

32. Te svara ornse, gamla gomor, 
i brikjse dar hu sat: 
«Oss hev ikkje skorta i dag 
korkje drikka elde mat; 
guss Ise have d6 som te hava 16te i skogjen!* 



Digitized by VjOOQIC 



173 

33. Bj0dnen vart han rusande, 
gjorde han i si brok; 
sume hava da lote pH seg, 
del gruva dei fa alder nog. 

Maten se da yppaste gras i skogjen. 

34. Dar vart mokjen elskogjen 
uti rabnabur; 

rabnen tek'e si trana i fang, 
hu var so knetse ei brur. 
No drog kver xnann te sino uti skogjen. 

35. Foro dei ikkje vael i danna ferd 
uti rabnabur? 

Gud lat oss fara evindeleg vsel! 
Ska'e i brudgom og brur. 
Gud late dei alder dagjen trivast i skogjen! 



36. Hustru kann deile med sin bonde. 

1. [Da de lei til ottemal, 

hanen f6r til gala, 
kjeringji|vekte upp mannen sin, 
han sille pa kvenni mala. 
— Hustru kann deile med sin bonde. 

2. Som han hadde mali 
ei tunne eller tvo, 
reiste han seg heimatt 
og gjorde pa varmen go. 

3. Som han ha gjort pa varme 
og ellen i ovnen brann, 

tok han seg rokk og snelle, 
sette seg og spann. 



i 



Digitized by VjOOQIC 



174 

4. Som han hadde spunni 
ei snelle eller tvo, 

tok han seg ei klseebytte, 
reiste at ai tvo. 

5. Som han hadde tvegji 
og fagre klaei skein, 
hengde'n dei att'e pa gardle'e, 
sjav'e gjekk han heim. 

6. So vaskar han bommen 
so sopar han g6v; 

alt han hadde onna, 
fyrr hell upp rann sol. 

7. So gjekk han seg at h0gelofte, 
og vekte upp hustru si: 

cStatt upp, statt upp, hustru mi, 
hev eg tvegji klaei di.» 

8. «H0yrer du de, du bonde, 
du tar inkje vera so mjuk; 
du var inkje so i fjor, 

de bile eg lag sjuk. 

9. Lat no du upp dynnane, 
mied' eg gjeng'e inn, 
kjem'e dei pa nakkjen miin, 
skam fa ryggjen din!» 

10. Som ho komi i stoga inn, 
tro ho pa eit stra: 
cSkam so fare ryggjen din, 
kvi tek du kje slikt ifra.v 

11. So tok ho ei kinne, 
som sto pa ein hjell: 

cNo sk6 du, bonden, kinne, 
og de sk6 vera snegt!» 



Digitized by VjOOQIC 



175 

12. Sotn han hadde kinna 
og ville taka salt, 

treiv han upp i osketrogje 
og skjemde ut smore alt. 

13. So klinte ho ein kling'e 
og la'e innmed vegg: 

cNo sk6 du inkje fa dogurden din, 
fyrr h0nun' hev vorpi egg.» 

14. Tok han sine tuppur 
og knepte i eit skinn : 
•Verpe, verpe, tuppune mine, 
so faer eg dogurden min!» 

15. H0nune dei var nie, 
og eggji var berre sjau. 
cSkam fa deg du skalkjen din! 
no hev du stoli tvau !» 

16. Kjeringji reiste at beitekosten, 
braut ho kvisten harde; 
fysste dengde ho bonden sin, 
jaga han so av garde. 

— Hustru kann deile med sin bonde. 



37. Tjovane. 

1. Steinfinn og Stale 

— Min gangaren gra — 
dei var tjovane bae. 
Enno stend'e gangaren i grone lunden og biar meg. 

2. Dei var broane beste, 

og dei var skalkane vesste. 



Digitized by VjOOQIC 



176 

Steinfinn var go'e til kvea, 
men Stile var baere til stela. 



4. cKvIre vil du at bure stela, 
hell vil du at stoga kvea?» 

5. «Eg vil hell i stoga kvea, 
hell eg vil at bure stela. 

6. Eg er lettare pa mitt mal, 

og du er baere til fa lasan' ifra.» 



7. Stale gjekk at bure stela, 
Steinfinn gjekk i stoga kvea. 

8. «H0yrer du Ase goe: 
ma eg kvea um tjovar?» 

9. «Du ma kvea mest'e du vil, 
nar de kjem okkon inkje til.» 

10. tStel du lereft, hell stel du lin, 
stel so de som er noko fint. 

11. Stel du fleskje ne or rot, 
gloym inkje istre til var sko. 

12. Qlip so deg i korgji full, 
der hev kona si beste ull. 

13. Glap so deg litt bsere hit, 

der stend'e bondens peningskrin.v 

14. Um tala fruva Ase: 

cEr vare dynnar i lase?» 



Digitized by VjOOQIC 



177 

15. «Ja, vare dynnar er i las, 

men Gud ra um lyklane er kje hjS.» 

16. «Kis3 ut, kiss ut, liten pus, 
no vil hustru tenne i Ijus. 

17. Kiss ut, kiss ut, puse, 

no kjem hustru med ljuse.» 

18. StSle utor bure sprang, 

— Min gangaren gra — 
Steinfinn utor stoga rann. 
— Enno stend'e gangaren i grone lunden og biar meg. 

38. Tosstein tala til staven sin. 

1. Og Tosstein tala til staven sin, ban Tosstein: 
«Og meinar du isen ber meg heim?» sa'n Tosstein, 
i gnell . . . i gnell . . . i gnellande frosten. 

2. Og staven tala til Tosstein so: «Du Tosstein 1 
Gakk ut pa isen, so faer du sja, du Tosstein, » 
i gnell . . . i gnell . . . i gnellande frosten. 

3. Han Tosstein ut pa isen skrei, ban Tosstein, 
og bae beini unda'n glei, ban Tosstein, 

i gnell . . . i gnell . . . i gnellande frosten. 

4. Og Tosstein sokk, og staven flaut fyr'n Tosstein, 
og alt de mjole vart upp i graut, fyr'n Tosstein, 
i gnell . . . i gnell . . . i gnellande frosten. 

39. Tnils med bogjin. 

1. Kjett^ gjorde bade kvein og grein: 
ho matte kje njota sin arestein, 
cKiss ut!» sa Truls med bogjin. 
cKiss ut, kiss ut!» sa Truls med bogjin. 

12 — Liestel ogf Moe: Norske Folkevisor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



178 

2. Truls han tente i kungjins g&rd; 
han fekk inkje Ion pk femtan ar. 
«Gjev l0n!» sa Truls med bogjin. 

«Gjev Ion, gjev lenli sa Truls med bogjin. 

3. cA ingj6 l0n hev du fortent, 

for alle mine byrsur hev du utskjemt.* 

cGjev lonfv sa Truls med bogjin. 

• Gjev Ion, gjev l0n!» sa Truls med bogjin. 

4. «A alle mine hestar heve du sprengt, 
og stalldj^r^ heve du mot meg stengt!» 
«Gjev lonlv sa Truls med bogjin. 

«Gjev Ion, gjev l0n!» sa Truls med bogjin. 

5. Truls tok upp ein pengepung, 

og dreiv til kungjin midt i munn. 
cKyss den!» sa Truls med bogjin. 
«Kyss den, kyss den!» sa Truls med bogjin. 

6. Truls tok kungjin i har og skjegg 
og slongde han upp pa femte vegg. 
«Gjev godt!» sa Truls med bogjin. 

«Gjev godt, gjev godt!» sa Truls med bogjin 

7. cEg hev inkje anna a gjeva deg i Ion, 
hell eg gjev'e deg min bogje so skjon.i 
«Send hitlv sa Truls med bogjin. 

«Send hit, send hit!» sa Truls med bogjin. 

8. Truls han gjekk seg til fjorden ne, 
so kom der ein bantise fuksandes te. 
«Kom hit!» sa Truls med bogjin. 

«Kom hit, kom hit!» sa Truls med bogjin. 

9. Truls han spende sin bogje for kne, 

so skaut han den bamsen, so han datt ne. 

«Ligg der!» sa Truls med bogjin. 

«Ligg der, ligg der!» sa Truls med bogjin. 



Digitized by VjOOQIC 



179 

10. Truls han slipte si' knivar sma, 
sp byrja han til pa bamsen a fla. 
ffEg flaer!» sa Truls med bogjin. 

«£g fiaer, eg fi8er!» sa Truls med bogjin. 

11. Truls han slongde den fell pa bak, 
so gjekk han fram til kungjins gard. 
ffGu dag!» sa Truls med bogjin. 

«Gu dag, gu dag!» sa Truls med bogjin. 

12. «Eg trur denne fellen han slepper har.» 
aDu laug som ein tjov, eg skaut han igjar. 
Far V8el!» sa Truls med bogjin. 

«Far vsel, far vael!» sa Truls med bogjin. 

13. Truls han gjekk ette vegjen fram, 

der kom han ette ein koyrandse mann. 

«Bi litt!» sa Truls med bogjin. 

«Bi litt, bi litt!» sa Truls med bogjin. 

14. Truls han seg uppa vogn6 sprang, 
forr koyraren visste eit einaste grand. 
«K0yr fort!» sa Truls med bogjin. 

•Koyr fort, koyr fort!» sa Truls med bogjin. 

15. Truls han gjekk seg til skjenkjarhus. 
Der sat nok6 svaddar,- drakk seg eit rus. 
ffSkjenk hit!« sa Truls med bogjin. 
«Skjenk hit, skjenk hit!» sa Truls med bogjin. 

16. «Mi hev kje den visen i okkos land, 

mi skikkar kje til nokon fremmin mann.v 

•Alt eitt!» sa Truls med bogjin. 

aAlt eitt, alt eitt!» sa Truls med bogjin. 

17. Truls han gjorde den stova rein; 
dei matte pa dj^r6 kver einaste ein. 
«Herut!» sa Truls med bogjin. 
«Herut, herut!» sa Truls med bogjin. 



Digitized by VjjOOQIC 



180 

18. Truls han sette seg i hegsaetbenk: 

han drakk og takka seg sjav for skjenk. 

«Drikk ut!» sa Truls med bogjin. 

«Drikk ut, drikk ut!» sa Truls m^d bogjin. 



40. Den bakvende verdi. 

I natt, a i natt! 

eg lag og eg datt, — 

eg totte at verdi var bakvend radt. 

1. Laksen leika i furutopp, 

han gnaga borkjen av greinir; 
og ikonn spila pa havsens botn 
og velte store grasteinar. 
I natt, a i natt! etc, 

2. Honune kalva, og kyri ho v6rp, 
og tre'i dansa i skogjen, 

og skreik gjorde soli, og manen han gol, 
og klakkane sam utpa fjorden. 
I natt, a i natt! etc. 

3. Og dynni var burte, og veggjen var hoi, 
og de rauk og de brann burti engjo; 

der blaekta ein prest, og der preka ein sau, 
og bikkjune flagsa med vengjo. 

I natt, a i natt! 

eg lag og eg datt, — 

eg totte at verdi var bakvend radt. 



Digitized by VjOOQIC 



TILLEGG. 



50 stev or Setesdal. 

1. Hoyr di dette, di gjentu unge, 
no lyt di kve'e mae mal a tunge; 
blomen bleiknar a dagjen skri, 

& ho renn so fort dykkos ungdomsti. 

2. Dei tenkjer vel at eg kve av gle'e, 
men ai» ai» ai, d'ae av sorg a tregje; 
dei tenkjer vel at eg ae so kat, 
men eg tikje hjarta de brest av grat. 

3. Bin andlitsven'e ae gama have, 
ein faktegrei'e ae au de same; 
ein andlitsven a ein faktegrei, 

eg veit kje kvae eg vil hav' av dei. 

4. Han hev her alii i dalen vori, 
so andlitsven'e som Olav Skori, 
a alii kjem han her atte mei 
so fakteven i so turegrei. 

5. D'ae vandt a gange, d'ae vandt a stande, 
d'ae vandt ver' ven*e ibl^ndt so mange; 
d'ae vandt a vere bS ven a grei, 

fysst at adde sko'ar a vi' sja feil. 



Digitized by VjOOQIC 



182 

6. Alii Hti a alii stor'e, 
alii ven'e Sl alii Ijot'e, 
a alii rik'e a alii ring: 

dei kann alii sni meg for nokon ting. 

7. Hev du hoyrt han, a hev du s6t han? 
Ai, ai, ai, ai, han se grei um nettan'! 
fysst eg hoyrer hass vene mil, 

de ae plent umogeleg sove da. 

8. De 8e no alii ko bare laete, 
at garegutan' ska' vere baere, 
for sm0r,a jor-epli, ost a brau, 
de kann mi fa mse ein laus'e au. 

9. Sitt hjartesar tor han alii le'e, 
um annans suti va snart i kve'e; 
for si egjo sut fann han alii or, 
men ho lag i bringa som klaka jor. 

10. Den gjenta kome di visst ti' sakne, 
so kit'e kjem ho her alii atte; 

de kann nog hende so snal a grei, 
men so kit a lettliva — alii mei. 

11. Dei spotte meg for eg ae kje ven*e: 
eg kann kje venleikjen av dei lene; 
dei spotte meg for eg ae kje grei: 
de ae same skaparen som ti' dei. 

12. Dei leynde kvellane mi hev halli, 
han sei' de sjav, han dei gleymer alii; 
dei loynde kvellane'^mi hev havt, 

dei han alii gleymer, de hev han sagt. 

13. Ai, ai, ai, ai, du min gut'e ven'e, 
du lig for lengje pi hjartelene; 
du lig for lengje pa armen min, 

dei kjem visst ti' bleikne mi' unge kinn. 



Digitized by VjOOQIC 



183 

14. Der stend ei fure der nor i mone, 
der hev eg sta'i a dust' o' skone; 
der hev eg treftst mse min gut'e fin, 
i so dusta snjoren o' skone mi'. 

15. D'se alii gama ti' Heista kame, 
si' vene Margjit hev blivi kane; 
d'ae alii gama i Heista tun, 

si' ho vene Margjit hev dansa brur. 

16. Som morgosolae pa ristin' leikar, 
so ae ho lettsleg mi gjente greie, 
um eg 8e sturen a alt gjeng tratt, 
fysst eg treffer hse, ae mitt hjarta fjagt. 

17. Stundom re'i a stundom gjengji, 
a vaga live for vene kvende; 
stundom strenda a stundom rott, 
a vassa fossan' so mang ei nott. 

18. Eg a du mi ae no so like, 
§i bae tvo ae mi like rike; 

de ville gjeve ein druste klang, 
fysst du va kjedding a eg va mann. 

19. Eg gl03niier alii den eine gongjae, 
mi sto mae bore a roktest hondae. 
Ein laus a grei utfor glase sveiv — 
de tottest myrkna um solae skein. 

20. Ho ba han ville der alii kame, 
ho tolde inkje ho pa han glapte; 
ho ba han ville kje far' der fram, 
for ho tolde inkje a hoyre han. 

21. Koss kann du tenkje du kann var' gleymd'e, 
som ae so vael unde hjarta goymd'e. 

Koss kann du tenkje eg gloymer deg, 
som ae i hjarta mitt lagde ne. 



Digitized by VjjOOQIC 



184 

22. Nei, alii eisemo kor eg fer'e» 
fysst eg han jamt inni hjarta ber'e. 
Nei, alii eisemo kor eg se; 

fysst han ee i hjarta, so ee han mee. 

23. Eg tikje vondt um min gut'e k&t'e, 
han gjeng pa skorvin' a bliv so vate. 
Eg tikje vondt um min gut'e grei, 
han lyt ver' pa skorvin' i eleveir. 

24. Kjem eg at fjose, kjem eg at lea, 
addesta hev mi seti roa; 

alii kjem eg at noko hus, 
utta mi hev seti der, eg a du. 

25. Skogjen rundt ikring garen stend'e, 

der kve eg jamt fysst eg eismadd gjeng'e. 
Eg ser kje gjente, eg ser kje gut, 
men de svorar bare fra berg a nut. 

26. Der eg ae fedd a der eg ae ala, 
ae toddemona a slette gara; 

der eg hev heime der se so vent, 
der 8e toddemona a garen slett. 

27. De ae so leidt utyv' heian' gllpe, 
der eg hev sulla mae eg va kat'e; 
de ae so leidt utyv' heian' sjS, 
der eg hev sulla mae eg va ban. 

28. De ae so dauvlegt p^ heian' vere, 
fysst greie gjentu lyt heim a skjere; 
da ae de dauvlegt pa heian' sll, 
utyv' hottemyra mae lite pS. 

29. No ae her kvellen, no vi' mi stidde, 
no ae solae gladd'e av Olavs smidje; 
no ae her kvellen, no vi' mi heim, 
no ae solae gladd'e av Reyneskleiv. 



Digitized by VjOOQIC 



185 

30. No vi' eg av gjaete adde dagjen, 
no vi' eg av nor i Jarbudalen; 
no vi' eg av nor ti' Jarbutjenn, 

S der vi' eg treffast mse guten min. 

31. Anne Drivsli, de djarve kvende, 

ho gjaeter geitan' for Austa drengji; 
ho gjseter geitan' so langt mot nor, 
a der gjeng ho suUar so eisemo. 

32. Du vene Vassli, du vonde strondae, 
der gjeng ho Anne mae rahoysfongjae ; 
stundom ho slo, a stundom ho bar, 
de va plent umogeleg halle lag. 

33. Fiskarvegjen se vond'e gange, 

men Uppsta-gjentun' se verre fange; 

Fiskarvegjen ae vond'e ga, 

men Uppsta-gjentun' ae verre fa. 

34. Anund Suleskar va ei kjempe, 
a Sigri Dysje so grei ei gjente; 

men ho svora nei ti* so hsev ein kar, 
for der va for audsklegt i Suleskar. 

35. Ti' Skamedal tor eg inkje kame, 
der 3e so kaldt der vi' alii tine; 
husi ligg'e ut-a ei rein, 

de gustar a blaes'e tileg a seint. 

36. De 3e dei venast her ae mae Bykle, 
d'ae Ingjer Nesland a Sigri Dysje; 
d'ae Ingjer Innestog grei a snal, 

a ho staute Guro fra Bjonnara. 

37. Den lisle gjenta fra Raulandsstrondi, 
d'ae ho som vev'e dei vene bondi; 
ho ae so lettliva, gla a kat, 
hennes mil ae venar hell felellt. 



Digitized by VjjOOQIC 



186 

38. De va so leidt eg siir guten treffe, 
at eg siir hugjen min ti' han leggje; 
den banehugjen han 8e so lei» 

han dreg i lengdse alt mei a mei. 

39. De £e so gama i mae deg tale 
um adde minne fra bandomsdage, 
som grodd' i hugjen da mi va sma, 
de ae so gama a tenkje pa. 

40. Fysst de ae ei du vi' gjonne have, 
so ska' du sjalnaste mae henn' tale, 
so ska' di gauge i tvo-tri ar, 
liksom di alii kveraire sag. 

41. I lag a sellskap eg guten skydde, 
so dei siir tru eg han lite vyrde; 
fysst at eg eisemo att han fann, 

a so tott' eg ingjen va grei som han. 

42. Den lisle gjenta ho lag i tanka, 
ho totte guten pa dynnae banka, 

so reis ho upp a vill' slepp'an inn, 
da ho sill ti' sja, va de ingjen ting. 

43. Den eine motte ho ne i gjore, 

den aire hoyrd' ho pa fjoren rodde; 

so mange tanka a stor uro, 

da ho kom i hug ho ha lova tvo. 

44. Den lisle guten, den spretteleggjen, 
Sl ette gjentun' ae han som kleggjen; 
a liksom kleggjen so fyk han fram, 
fysst gjentun' reiser, so surrar han. 

45. Ailei hev eg deg alii lova, 

ko bil & bil atte mae mi stroka; 

ailei lovar eg alii hell, 

ko bil a bil atte, kvell a kvell. 



Digitized by VjOOQIC 



187 

46. Eg totte gama, eg totte loglegt, 
han kom a fria ti' meg so sloglegt; 
og sossi slo han sin tale fram: 
koss ha du lika ein spilemann? 

47. De ae kje undr i um eg ae bleik'e, 
som heile sumare lyt'e breie, 

ture mse drengjo kver laurdagsnott, 
a danse sundagjen ette non. 

48. Som nutan' blanar fysst solse dalar, 
so blotnar hjarta fysst guten talar; 

for kvert de or han hev ti* meg slengt, 
3e som regn a sol pa ei tjurr'e eng. 

49. So ae stevae a so ae male, 
som fljote hesta pa isen hale, 
so kve dei stevse pa dalevis, 
liksom fljote hesta pa hale is. 

50. Stevi mi' dei sku alii tijote, 
fyrr tryt'e vatne i Araksfjorae; 
stevi mi* dei gjev alii traut, 

de ae liksom regneo* skyo raut. 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



INNLEIDINGAR OG 
MERKNADER 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



i. Draumkvsddet 

Moltke Moe hev fortalt um da han fyrste gon- 
gen hoyrde Draumkvaedet: «For mit syn stiger et 
billede frem: den forste gang jeg i Telemarken horte 
Draumkvaedet sunget. En fattig husmandsstue heit 
oppe i en avdal; hostvind og piskende regn mot 
ruten; gjennem de gisne gulvplanker en ulidelig track; 
og pa stabben borte ved gruen, midt imot mig, den 
bedagede sangerske selv. Hun lette med moie de 
halvglemte vers frem i hukommelsen, og malet som 
bar dem, var skjselvende og sprukket. Men efter- 
som mindet klarnet og stemningen grep hende, fik 
rosten varme, og de furede, magre kinder begyndte 
at rodme. Det var koralens hoitidelighet, salmens 
inderlighet, ekstasens henrevethet, av og til som en 
fjern, dirrende dm av kirkeklokker. Jeg begyndte at 
skjonne at dette kvad kunde ga fra mor til datter og 
fra far til son i syv hundrede ar, magte at fylde 
slegt efter slegt med sin hoihet og sin helhetsstem- 
ning. Det var som jeg saa ind gfennem torv og sten 
til en sunken tid, en tid med oprindelighet og dimen- 
sioner og av vidunderlig enkelthet. Men sa Qern, sa 
fjern. Den gamle sat for mig som en attegloyme fra 
laengst henfarne dager.» 

Dette kvaedet, som kunde gjera slik ein verknad, 
og som hev vore kalla cdet 13de arhundredes og 
hele middelalderens ypperste digtning i Norge»» hev 
me berre i ei uheil form. Da det vart uppskrive i 



Digitized by VjjOOQIC 



192 

19de hdr., gjekk det endl segner um at det hadde 
vore mykje lenger. Det som finst, er atterstedor etter 
eit st0rre kvsede. Men nar ein, som Moltke Moe 
hev gjort, held alle uppteikningane innat einannan 
og granskar sjelve emnet i diktet, eygnar ein saman- 
hengen: Olav Asteson fell jolekvelden i ein djup 
ekstatisk svevn, og vaknar ikkje att fyrr trettande dag 
jol. Da rid han til kyrkje, set seg i kyrkjederi og 
fortel kva han hev dreymt. Han hev s6t livet att- 
um gravi: skirseld, himmerike og helvete. Ferdi til 
den andre verdi var full av uhygge og redsle. Han 
laut ned pa havsens botn og so uppatt til skyene, 
der var hege fjell og djupe dalar, og han hayrde koss 
det dura elvar under jordi, men elles var alt stilt. 
Og tmanen skin'e og vegjine falle so vie*. Han 
kjem til ein stor tornemo og fer yver den, enda han 
riv sund kapa si og sting sund fetene, og han nar 
da fram til brui yver til den andre verdi, den guU- 
lagde Gjallarbrui. Ho er ikkje god a ga: heng hegt 
i lufti, er sett med sylkvasse piggar og tindar, og 
skrscmelege dyr held vakt. Berre dei rettvise sjelene 
slepp yver. So lyt han vassa yver nokre botnlause 
myrar, og da fyrst er han komen til den verdi der 
dei avlidne er, t andre heimen». Fyrst fser han sja 
dei fagre solljose engene i Paradiset — tdet lyser 
ivi vene lond». Men det varer ikkje lenge fyrr Guds 
ssele moder byd honom a fara til Brokksvalene, for- 
halli til pinslestadene : «der skal domen stande», 
den fyrebils-domen som sjeli fser straks etter dauden. 
So kjem den mektuge skildringi av domen med dei 
tvo herane somi meter einannen, djevleheren fra 
nord pa svarte hestar, engleheren fra sud pa kvite 
hestar. St. Mikael lyfter domsbasunen og kallar 
sjelene fram for domen, og syndesjelene skjelv som 
ospelauv for vind, og alle graet for syndene sine. — 
So fer han gjenom skirselden og helvete, «og det 



Digitized by VjOOQIC 



193 

veit Gud i himmerik kor mang ei naud eg 
Straffi svarar til syndi: drapsmannen lyt bera den ' 
ban bev drepe, med seg kvar ban gjeng og stend, 
den som bev flutt merkestein, ma bera pa gloande 
jord, den gjeruge som badde ei ctrong* sjel, er smida 
fast i ei kape av bly. Til slutt gjev Olav Asteson 
OSS den Iserdomen som desse takande synene bev 
prenta inn i bonomi: gode gjerningar faer si len i 
den andre verdi, dei fylgjer den daude p§ den siste 
ferdi og vernar ban mot vondt; men det gode ma 
vera gjort med beil bug, utan fals; «tunga talar, men 
sanning svarar pa domedag» lyder det manande um- 
kvaedet til denne siste bolken. 

Draumkvsedet boyrer til visionslitteraturen: 
dei tallause forteljingane som skildrar ei ferd til eller 
ei burtrykkjing til den andre verdi. Grunnlaget for 
desse diktingane er ei tru som ein finn naer sagt alle 
stader og til alle tider, trui um at sjeli lyt gjera ei 
lang ferd etter dauden, fyrr bo nar fram til det 
landet der bo skal vera. Men utav denne trui 
bev det vakse fram ei ny tru: at det er mogelegt 
i levande live a gjera denne ferdi, og sidan venda 
attende til manneverdi. Fra den kristne millom- 
alderen (serleg etter ar 1000) bev me ei mengd for- 
teljingar um slike ferder, og Draumkvaedet er ei av 
dei. Mange av dei einskilde dragi i desse diktingane 
kann me fylgja attende til gamile-tidi og til Auster- 
landi, til gresk, jedisk, persisk og egyptisk tru. 

Me veit ikkje kven bev dikta Draumkvaedet, 
men det mia ba vore ein stor diktar. Og ikkje veit 
me kvar det er dikta; det er funne i Norig berre, 
og det er visseleg norsk fra fyrsten; dei fleste upp- 
teikningane er fra Telemark, men ein finn far etter 
det vestigjenom Agder til inn i Rogaland. Heller 
ikkje veit me nar det er dikta; det likjest mykje pa 
nokre visionar fr§ tidi ikring 1200 og utetter til 

13 — Liestel og Moe : Norske Polkevisor. X. 



Digitized by VjOOQIC 



194 

1250 (Godskalks vision 1189, Turkils vision 1206, 
den norrene umsetningi av Tundals vision og av 
Gundelinus's vision), so det m& truleg heyra denne 
tidi til. Det botnar alligjenom pa katolsk tru og 
tenkjemate. 



J. R&ma dt visionen. 

1. einkvan nytan drengjen ein eller annan dugande 
kar. — Kven Olav Asteson er, veit me ikkje; sume hev 
meint at det var Olav den heilage; Moltke Moe tnidde at 
Asteson var ei umlaging av det ^amalnorske &stsonr, &star- 
sonr, «kJ8erleiks son» av &st, kjeerleik, «Guds elskede sen, 
dstsonr, hvem Herren har vist sin sserlige yndest og n&de». 
Det rimelegaste er kanskje at det er ein elles ukjend 
mann, som hev heitt Olav og vore son til Aste. Manns- 
namnet Asti meter ein ofte i gamalnorsk tid. — 4. fljot 
rask, snar. — 5. lestine dei heilage tekstene (av gamalnorsk 
lest lesestykke). — 6. gaum «opmerksomhet>», akt 

11. Fyremmling av visionmren. 

8. fotspor fylle dvs. gjera etter det eg hev gjort. — 
bliom dativform av adjektivet blid. — 10. dikje n. hengje- 
mjrr, seylehol, pel. — 11. W^e vatne det vigde, heilage 
vatnet, den fle^mande elvi i dedsrikei — 12. ferde-mo mod 
(treytt) av ferdi. — 13. sote m. svart hest, her um helhesten. 
— ottefitglan* morgonfuglane, dei fuglane som syng tidleg 
um morgonen. — 14. auromheim den andre verdi. — trA 
langvarig, som gjeng langsamt. — 15. kvdrfom kvart (dativ 
av kvdr kvar og ein. — fro vis, kunnskapsrik (av gamal- 
norsk fr6dr). 

///. Ferdi til dodsriket 

16. uteksti er ei forvending og samanblanding av tvo 
av dei vanlegaste ordi: i visionslitteraturen : extasis visioneer 
burtrykkjing, og exitus utferd, um sjeli som fer ut or le- 
kamen. — tynnyrmog tomemo. Etter dei millomalderlege 
visionane*var det pA grensa av den andre verdi ein mile- 
lang mo, tetts&dd med tomer, som flengde sund fotene p& 
ferdamannen. Tomene stod so tett at moen vart likna inn- 
kX ei hekle (sjA heklemog i str. 46). — 18. GJallarbrui var 



Digitized by VjOOQIC 



195 

etter den heidne trui den gulMagde brui yver elvi GJ9II; 
yver denne brui f6r dei til Hel. Her hev Gjallarbrui falle 
saman med den tr&dsmale brui som dei kristne i millom- 
alderen trudde var millom denne verdi og Sndeheimen; 
dei meinte at ho var sett med kvasse piggar, og at skrseme- 
lege dyr heldt vakt der. — i vinde i lufti. — odd hokyn 
av all: heil; heile brui er gull-slegi, og det er spikar-oddar 
p& kvar ein tind. — 19. ting her: skapning, vette. — 21. Vidse- 
tnyrane eller Gagletnyrane er dei uhorvelege S0kkjem3rrane 
som etter den millomalderlege trui fanst i dedsriket og som 
seinka sjeli p& ve^en hennar. — 22. der hev kje sta'i meg 
grunn eg fann ikkje grunn nokon stad. — tned rapa moll i 
munn med gravmold i munnen, dvs.: som daud mann. — 
23. krok mothake. 

IV. Ferdi i dodsriket L 

24. votno dei dei vatni. — brunne; brann (impf. fl.). 
— bid svart (jfr. kolblS=: kolsvart); «der isane brann svarte», 
dvs. der det samstundes var isande kulde og brennande 
hete; denne pinsla mater ein jamleg i skildringi av livet 
etter dauden i visionane. — 25. med raue gull p& hende 
med raude guUringar pS handi. — 26. Grimar&sen : visionane 
talar ofte um ein stor Sls i den andre verdi. — Sk&lestrond 
husstrandi (av gn.skali hus, stove). Visionane nemner fleire 
gonger hus i den andre verdi. Pave Gregor den store talar 
i sine «Dialogi» um nokre hus som ligg ved dedselvi; der 
bur dei som nok hev gjort godt her i verdi, men som hev 
sulka sjeli med kjcftslyst. — Gjallarhylen hel i elvi Gjyll, 
som Gjallarbrui gjeng yver. Visionane fortel um koss ein 
lyl vassa elvar i dedsriket, og veit um fleire vegar for 
sjelene: di syndugare sjeli er, di verre er dei k fara. — 
27. vetterstig vetterbrauti, vettervegen; mange stader trur 
dei at vetterbrauti er eit slag sjeleveg, som dei avlidne 
gjeng, n&r dei fer til den andre. yerdi. — 28. Brokksvaline 
tyder kanskje forhalli til trengslone (av eit gamalengelsk ord 
broc naud, trengsle). 

V. Fyrebilsdomen. 

29. Pilegrimskyrkja er det same som brokksvaline. — 
30. Grutte gr&skjeggje er djevelen. — brass n. sverm, sleng, 
Ifikt fylgje. — 32. s&le-Mikkjel «sjele-Mikael)). Etter den 
katolske trui er erke-engelen Mikael hovding for Guds engle- 
her; ban tek imot sjeli, nSr ho fer ut or lekamen (av det 
kjem namnet sSleMikkjel); han veg dei vonde ogdei gode 



Digitized by VjOOQIC 



196 

gjemingane p& vekti si, og viser sjeli til den staden ho 
skal vera fyrebils (til domedag). — 33. tvist stilt. NSr 
Kristus er med her ved fyrebilsdomen, so kann det snaudt 
vera upphavlegt i kvaedet. Fyrebilsdomen er truleg seinare 
blanda saman med den endelege domen p& domedag:. — 
37, Her meter me den trui at alle til slutt vert seele, ei tru 
som ovrar seg her og der i visionane, men som kyrkja 
aldri stadfeste. 

VI. Ferdi i dodsriket II. 

38. Kva andre lina tyder, er uvisst. — gjekk i jordi 
til knes; det er ein drSpsmann som gjeng og ber p& den 
han hev drepe, og den drepne er so tung at han sakk til 
knes i jordi. — 39. &t manne dei av det gamalnorske at 
manni peim «&t den mannem*. — i dessom heime i denne 
verdi. — 40. deild f. merkestein, marke-skil. — 41. bonno 
dei: av gamalnorsk bQrnum |)eim dei borni. — stoje stod 
(impf. konj. av stande). — banne burt forbanna. — 42. hoggje 
bogg (impf. av hogge). — 43. tvei tvo. Dei fser si straff, for 
di dei gifte seg, end& dei var skyldfolk. Den katolske 
kyrkja hadde strenge forbod i den vegen. — 44. Syslehuse 
er straffestaden for troUdom. Namnet heng kanskje i hop 
med det gamalengelske siisl sorg, pine, straff, serleg um 
dei evige straffene. — vinne f. arbeid. — 45. hyggje tenkjer. 
— tjorukjetil tjarekjel. — brytje lema sund, hogga kjot 
smStt til koking. Medan dei straffene som er umtala i str. 
38—43 er i purgatoriet, reinskings-staden, so er straffi her (og 
truleg i str. 44) i sjalve helvete. 

VII. Loni for gode gjemingar. 

46. 1 f0esheiznen her i vwdi, medan ein lever; f0es- 
heitnen tyder den verdi der ein hev sitt fede, upphelde. 
Meiningi er: Ssel er den som her i verdi gjev den fatige 
sko. — heklemog sj& str. 16. — 47. sumlug svimrug, 
«svimmel)). — 48. borsk harsk. — gau geying. — 50. hsoe 
hsede, spott. At djevlane hseder og spottar syndesjelene, er 
eit heller vanlegt drag i visionane. — 51. kjellarbrsse er 
truleg dei store is-mengdene som er umtala i mange vi- 
sionar og her i kvsedet str. 24. 



Digitized by VjOOQIC 



197 



2, Maria, 

Det er ikkje nemnt i visa kven denne ckvinna» 
er. Men av innhaldet og av namnet i andre former 
av visa, kann ein sja at det er Maria Magdalena 
som er xneint. 

Sjelve Bibelen fortel ikkje stort um henne. Ho 
fylgde med Jesus fra Galilsea; i Lukas 8,2 er det sagt 
at sju vonde ander var fame utor henne, og i til- 
legget til Markus stend det at det var Jesus som 
dreiv dei ut. Ho var med millom dei kvinnone som 
stod eit stykke undan og sag pa, da Jesus vart kross- 
fest. Like eins var ho millom dei kvinnone som 
drog til gravi og vilde salva Jesu lekam, og tillegget 
til Markus segjer at Jesus syntc seg fyrst for Maria 
Magdalena, etter han var uppstaden. 

Alt tidleg tok dei til a tru at denne kvinna var 
den same som Maria, syster at Lazarus, og som den 
synduge kvinna som salva Jesu foter. Ikring ar 600 
slo pave Gregor den store dette fast. Men det er 
fyrst i den seinare helvti av millomalderen at me 
finn legenden um Maria Magdalena. Legenden 
fortel at ho var ei fager kvinne av kongeleg aett. 
Ho forde eit syndugt liv, til Jesus fekk umvendt 
henne til anger og hot. Da dei kristne i Jerusalem 
vart forfylgde og Stefanus leid dauden, vart Maria, 
Marta, Lazarus og mange fleire sette ut pa det opne 
havet i ein bat utan ror. Dei kom til slutt til Mar- 
seille. Maria arbeidde ei tid med a kristna landet, 
men drog seg so attende til oydemarki og levde der 
i 30 ar. Ho vart metta av englesong, ikkje av jor- 
disk mat. Det var Marta som levde i sju ar i 
skogen, at gras og roter og'frukter og sov pa kvister 
med ein stein til hovudpute. 

Det er pi legenden at den vidgjengde folkevisa 
um Maria Magdalena byggjer. I dei romanske landi 



Digitized by VjOOQIC 



198 

held visa seg i det heile til legenden, men i Eng- 
land og dei nordiske landi er legenden blanda saman 
nied den bibelske forteljingi um den samaritanske 
kvinna. 

Visa ma ha kome til dei nordiske landi i mil- 
lomalderen alt; ein ser det m. a. av at ho reknar 
med prestecelibatet. 



1 . s&l sjel. Jfr. umkvsedet i Draumkvsedet : Tunga talar 
og sanning svarar p& domedag. — 4. tvei tvo. — 11. aller- 
vesst allerverst. — 12. skrifte i skriftem&let setja ein til k 
gjera eitkvart til bot, refsa. — 15. skrift f. refsing, straff (eig. 
skriftemSl, pSlegg som skriftefaren gjev den som skrifta^. 
— 16. SDJor m. sne. — 17. blikna bleikna. — 24. til din til 
deg (din er gamal eigeform styrd av til). 



3. Torgjusdetrane. 

Denne visa finst i alle dei nordiske landi, men 
her i Norig hev me ingi uppteikning som er fuU- 
stendig p& slutten; kvedarane kunde berre i stuttm&l 
fortelja koss det gjekk. 

Det finst ei fransk, proven^alsk og norditaliansk 
vise som hev dei tvo hovuddragi den nordiske visa 
er bygd upp p&: dotteri vert drepi av revarar ute 
i skogen; revarane kjem til foreldri hennar, mod 
kjenner att nokre eigneluter som dotteri hev havt, 
og mordarane vert tekne. 

Denne sud-europeiske visa hev kome til Norder- 

landi, og der hev dei sett til eit par drag, som halv- 

vegs hev gjort henne til ei religios vise. Ein finn i 

v&r visft. som i fleire norske visor, ei umstendeleg 

av koss den fagre hogborne moyi klaer seg 

J bunad. Men her er dette draget sett saman 

moyi er so likesael n^r det gjeld kyrkje- 



Digitized by VjOOQIC 



199 

gonge; ved stasen hennar vert det noko syndigt, som 
fortener strafif, og ho m& lata liv. Men diktaren hev 
ikkje makta & gjenomfera dette. Han hev samstundes 
medkjensle med meyi, av di ho faer so hard ci ref- 
sing. So let han Ijos tendrast pS xnordstaden til & 
syna at ho hev sona syndi heilt og vorte heilag- 
menne. Det synet visa hev p& xneyi, svingar heilt 
um, og det vert poetisk noko usamanhangande 
og uheilt ved visa. Men det let seg tyda ut fr& 
millomalderleg katolsk synsstad. Ho gjorde ei grov 
synd, d& ho neitta & gS til kyrkja og lyda messe. 
Men ho sona alt med dauden sin, og det hender 
straks eit under soxn viser at det er so. 



1. tvei tvo, er hankynsformi, som er nytta her til k fk 
rim pA del — 2. bur = jomfhibur. — prud yen, staut. — 
3. din genitiv av deg, stjrrt av biar. — 8. rekkjer loyser upp, 
slser ut. — 10. hovugull hovudprydnad av gull (kjennemerke 
p& meyi, den gifte kvinna bar «de kvite lin>»). — 11. aksla 
tok p& seg, kasta yver herdane. — 13. vaddare ferdafant, 
tiggar (g;n.vallari). — 14. Maria m0y jomfru Maria; & tena 
Maria tnery vil segja Sl vera nonne. — 16. kv&re kva for ein 
av tvo ting. -- skjosklege skjotleg, snagt. — 18. br& lyna, 
blinka. — hoggje hogg (impf. av hogge) — lytir av lyt el. 
lut del. 



4. Den vonde stjukmori. 

Dette er ei mykje vidgjengd vise. Ho finst p& 
norsk, islendsk, faeroysk, svensk, dansk, tysk, ven- 
disk, bohmisk, polsk, littauisk, estlandsk. Det er gjort 
ovmange uppteikningar av visa i dei nordiske landi. 
Ein kann greidt sj& at det upphavleg hev vore ei og 
same visa, men det hev vakse fram ei mengd avbrigde 
med mange nye episke drag. Ho hev vore so um- 
tykt og sungi med slik samhug at det hev lokka til 
nydiktingar. 



I 



Digitized by VjOOQIC 



200 

I Norig hev me tvo formingar: ei kjelegare og 
mindre fager, men kanskje upphavlegare form, der 
den avlidne mori kjem til borni i heimen; og ei meir 
kjenslerik, som hev det takande draget um at borni 
gjeng til gravi at mori og graet henne tibake til jordar- 
riket. 

Visa byggjer pS den gamle tanken at saman- 
hengen millom denne vcrdi og livet pk hi sida av 
gravi ikkje er heilt broten, men at dei avlidne i visse 
hove kann koma attende til jordi. Ofte finn ein 
fortalt at dei som lever att, kann grata den av- 
lidne til bake til jordi. Eller au kann det vera at 
den avlidne gjeng heimatt, av di han hev noko ugjort 
eller noko S retta p& i denne verdi. 

Trui pa at den avlidne kann fylgja dei som lever 
etter, i deira glede og sorg, kjem au vent frami i den 
danske folkevisa um cFaestemanden i graven »• Der 
kjem den avlidne festarmannen um natti til festar- 
moyi si og bankar pS. Ho slepper han inn, og han 
fortel da: 

For hver en gang du grseder, 

din hu gjares mod, 
da st&r^min kiste forinden fuld 

med levret blod. 

For hver en gang du kvseder, 

din hu er glad, 
da er min grav forinden omhsengt 

med rosensblad. 

Jamsides med dei gamle formingane av visa um den 
ori, er Rahbeks umdikting: «Den fromme 
sotteseng ia» vel kjend her i landet. 



pSi jordi (av fold jord, land). — undo mollo 
— 3. iitte bonni tri fekk tri born.— 4. sjukje 
im sjukdom. — laest vart liggjande sjuk. — 
hdr kvar, boss korleis). — 8. skde skoda, sj& 
skoren er trcdd korleis gonglaget er. — hdr 



Digitized by VjOOQIC 



201 

ho er iodd her: kva folk ho er av. — 11. jarda jorda, jord- 
festa. — 13. b&re bar (fl.). — 16. kind barn. — 23. NSr ha- 
nane gjel, mS etter gamal tru attergangarar i grav, o^ ymis 
troUskap vert maktlaus. — 25. stjukson styvson, astifs0n». 
— 26. lyen lett Sl hayra, 1yd. — 31. Den raude, den kvite 
og den svarte hanen finn ein umtala i mange folkediktingar. 
-— 35, tiom tidt, ofte ;(gn. tiSum). — 39. stri streng, hard. 



5. Kvikjesprakk. 

I Norig og pk Faereyane hev dei havt diktingar 
um tri brer, Kvikjesprakk, Iven og Brand, som alle 
var storkjempor. Heile denne diktkrinsen synest k 
ha kome upp i seinare luten av xnillomalderen, og 
m^ vera nydikting pS gamalt grunnlag. Som ein 
vil sj&i er folkevisone uni Kvikjesprakk og Iven Er- 
ningsson uvanleg lange til norske folkevisor k vera, 
og likevel kann ein merka — heist i visa um Iven 
Erningsson — at mykje m& vera burtkome. Visone er 
knytte saman ved det at Iven er med i b&e, og i 
feroysk er det beintfram so at b&de Kvikjesprakk- 
visa og Iven-visa er taetter av eitt stort kvsede: Ivint 
Herintsson. 

Kjempa Kvikjesprakk heyrer ein ikkje um i dei 
gamle sogone. Men likevel er visa um han dikta 
endefram etter soga um Rolv Gautreksson. Soga 
hev vorte avstytt og hendingane samandregne, men 
emnet er lett k kjenna att likevel. Rolv Gautreks- 
sons saga fortel um tri vande beleferder, og det er 
forteljingi um den tridje og vandaste som ligg til 
grunn for visa. Asmund, fosterbror til Rolv Gaut- 
reksson, aktar k fri til Ingebjerg, dotter av ire- 
kongen. Dei tel han ifr&, men han dreg av stad like- 
vel. I England slaest Asmund og Rolv med ei l0ve, 
som tvo av mennene kt Englandskongen med svik 
hadde slept laus p& dei ; men dei faer hogge leva i hel. 



Digitized by VjOOQIC 



202 

— D& del kom til Irland, tok ire-kongen imot dei 
med spott-ord, det vart strid, og b&de Asmund og 
Rolv vart fanga og kasta i ei djup hole. Men kongs- 
dotteri Ingebjerg sytte for mat og drykk til dei, og um 
ei tid fekk dei hjelp fr& heimlandet sitt. Ire-kongen 
vart fanga og laut festa dotter si til Asmund, men 
ban fekk halda livet, av di dotted hadde vore so 
hjelpsam. 

Som ein ser, er det mest same forteljingi som i 
visa. Men namni er umbytte, som so tidt i visor 
som er dikta etter sogor. I eit faeroysk avbrigde av 
visa finn ein att namni Ingebjerg og Irland, so namne- 
likskapen med soga mk ha vore sterre irk fyrsten. 
Namnet Rosamund hev kome inn fr& den gamal- 
norske Elis saga ok Rosamundu, som me hev i ei 
handskrift fr& Sudvestlandet. 



I. v&re var (fl.). — Dei tri Emingssanene er Kvikje- 
sprakk, Iven og Brand. Kva dette um k vinna hjelmen 
siktar til, veil me ikkje. Visa er her noko uheil. — Julland 
Jutland, hev kome inn i staden for Gautland i soga. — 
2. gilje bela, fri. — 3. J de soma sinne i same stundi, 
med det same (sinn n. gong, tid, stund; j£r. nokosinne, her 
i sinn o. s. b.). — Girkland er gamalnorsk namn pS Grekar- 
land. — 5. freiste reyna seg hardt. — 6. hovdreng riddar- 
svein. — 7. iiVe mi' livet mitt (dat). — 'o honom. — ll.lieste- 
svein stalldreng. — 12. dige digre (fl. av dig'e diger). — 
Unne r&ka og tala med. — 13. skjemsfe stuttaste (av gn. 
skammr stutt). — 14. Tridje lina er uskynande. — skjmv'e 
skjelv. — raust modig, dugeleg. — dreng dugande kar, vak- 
sen mann. — 15. med vigdo der det bur folk, frammed dei 
vigde kyrkjegardane og dei dyrka markene. — long gamal 
hokynsform av lang. — Byrteskogjen er truleg ei umlaging 
av det mytiske namnet Bertangaskog i Didrikssaga; i visa 
er namnet sett i samband med grendenamnet Byrte i Mo 
i Telemark. — gdtu f. veg; heist n3rtta um smal veg med 
gjerde pk sidone. — - 16. snarp rask, snegg. — valske milir 
er fleire gonger nemnt i folkevisor og gamalnorske sogor; 
valsk velsk, som kjem fr& eller hoyrer til Valland (Nord- 
Frankrike). — 19. hjarteblaug reddhuga. — 20. ihJA hj& seg. 



Digitized by VjjOOQIC 



203 

ved sida. — 21. helsarm&l royst til k helsa med. — Gnne 
&t lasta, spotta. — i freo i fred. — 22. mid serend, sak. — 
kunna fortid av kunne; her: skyna seg pk, ha dugleik til. 

— 23. hd h&d, (hseding. — 24. r& her i&je rettleiding, men 
= gn. rd5 giftarm&l, parti. — 25. kipt rykt. — i ^a/ar i gol- 
vet (Qalar gamalt fleirtal av fj0l; gn. fJ9l, fl. fjalar). -— 
26. tilje golvtilje, golvplanke. — 27. broysk skoyr, veik. — 
28. veie fella, fanga. — 29. t&lde talde (avtelja).— 30. braoke 
skada, brjota, forvrida. — 33. toss tottest, tyktest. — 34. hoggje 
hogg (impf. av hog^e). — 36. mo mod, traytt, sliten. — 
37. og bar og bar mj0den fram til gjestene. — i sesse ban 
sail ssetet der han sat. — 38. fjotur fotlekkje. — bejar lekkje 
(gn. beja). — myrkestoga fengslet. -— 40. radt sn0gt, skjott. 

— 41. kasta tavl spela brettspel. — 42. med= med di at si- 
dan, av di. — hot ein utan ein, berre ein kjem att. — 45. satt 
sant. — 46. tr0yte venta, drygja, tovra. —- 47. ban sinom 
borde skaut sleprtte til, velte bordet — 52. til min til meg. 

— 53. eg er inkje um eg bryr meg inkje um. — 55. brd lyna, 
glimta. — 56. me meg. — 57. oye slita pS, ^bruka so det 
vert rin^are. — heile hjerne. — 59. alle heile. — 61. karsk 
rask, kvik. — hurd derskive (dynn tydde i gamal tid berre 
d0ropning). — 63. vml av sin styrkjen naut hadde godt 
gagn av styrken sin. — 64. drepa hauk og hund vil segja 
I drepa alt bSde folk og fe. — 65. av trauste med heil hug. 

— 68. eitt ein ting. 



6. Iven Emingsson. 

Denne visa er ikkje som Kvikjesprakk bygd pk 
nokor soge som me no hev; men mange av dei ein- 
skilde dragi kjenner ein att fr& dei gamalnorske ro- 
mantiske sogone, som vart umsette frS fransk i kong 
H&kon H&konssons tid og utetter. 

Iven er ingen annan enn den store kjempa 
Ivein eller Ivent, ein av dei gjaevaste kjempone hj& 
den keltiske segnkongen Artur. Pk gamalnorsk hev 
me ei heil saga um honom; men det er andre 
kjempeverk dei fortel um han der. I visa er dragi 
um sjukdomsdrykken og koss Iven vart loynd, l&nte 
frS Mirmants saga. Mykje av forteljingi um Galite 



Digitized by VjOOQIC 



204 

er teke fr& det franske kjempekvscdet Galien. Ferdi 
til Trollebotn er eit vanlegt drag i troUvisone (jfr. 
nr. 14: Hugaball, og nr. 10: Steinfinn Fefinnsson). 
Som ein vil skyna av dette, xn^ visediktaren ha havt 
god kjennskap til dei gamle sogone, og ein kann 
segja at denne visa er halvvegs ei Iserd etterdikting. 



1. Ein m& tenkja sag at Iven og fylgjet bans er ute i 
skogen og myrkret kjem jrver dei. — til sine monno til 
mennene sine. — Me vil kon &t garde giste me vil gjesta 
OSS pS ein gard. — gladt av glad bjart, str&lande; ber um 
rustningi. — 3. ekkje enkje. — 5. beidast krevja. — av 
ekkjunne av enkja (dat. eint). -— 7. gama glede, moro. — 
9. breste vanta, skorta, svikta. — bitrebranden det kvasse 
sverdet. — feste festa til giftarm&l, tnilova. Det var sume 
stader skikk at dei skulde balda i sverdet n&r dei gjorde 
ein eid eller bagtidsam lovnad. — 10. mo*i minne mor mi 
(tninne er dativform). — 12. tned valle medvald. — isterke 
halle i bard pine, ivondt bald. — 13. meg nauige tok vald- 
tok meg. -- 14. vinne bot skaffa betring. — 15. kind bam. 

— snjall dugande. — ryse rise. — 16. eig*e fser, lyt — 
tomt i ro (av gn. adj. tomr fiinyUig, ledig). — \B, &t mine 
hollo til mine bailer. — 20. faji^e taka p&, skakka. — 25. &t 
stundo dei til den tidi. — frid ven. — 27, 28. Ein slik snegg 
vokster finn ein ofte i folkevisor og eventyr, t. d. folkevisa um 
Hugaball (nr. 14) og eventyret um Lange-Jon. — i oUom aldre 
si ibeile silevetid. — 29. sopp ball. L. 3— 4: det vart bl&tt der 
ballen berre kom eit litegrand innSt; det var ikkje leik for 
kvinnor. — siyrme streyma til. — 30. skulebroane skule- 
kameratane. — honom vreie vreide p& ban. — somre S0me- 
legare, bovelegare. — 32. gjordest vart. — steistoga stein- 
stova. — ss6l kjser. — 33. hot hev de min fairen vorti kva 
bev det bendt far min. — 34. i blygslo stande skjemmast. 

— 36. S0londo Sudlandi. — Jallsson jarleson. — snurrfant 
vesalmann. — 40. heilevitg Isekjedrykk. — 41. kjose velja 
ut, taka fyre. — 43, sylvbudd sylvprydd, innlagd med sylv. 

— 44. undfe lin : ei gift kvinne eller ei enkje bar ein bovud- 
duk av kvitt lin; mayi bar bovudgull. — 45. so tok han i 
evne ban tok i [det] evne (dvs. Srsak) til k segja. — glipe- 
garp spottar, skjemtegauk. — 46. mentaskap mannsleg, fin 
framferd. — 47. lyvhonn laekjebonn (lyv medisin, laekje- 
dom). — 48. dannis dugande, fuUgod. — 49. med sveitte so 



Digitized by VjOOQIC 



205 

han sveitta. — 51. gjurda gjordi, sdlgjordi. — 52. frmgde = 
fresge vidgjetne. — 54. / loftssvolo i svali pk hegeloft. — 
avriDgskjempe yvergongskjempe, ovleg stor kjempe (=^gn. 
afrekskappi). — 56. Jonn jam. — 57. frA odd til ende frSi 
ende til annan. — 59. i teste bragje i beste velmakt, i beste 
alder (av brag m. velmakt, glans). — 60. brjote stoag brjote 
lanse (um riddarar). — 64. fyg fylg. — 67. pd sinne sengji p& 
sen|;i si (dativ). — 68. bsere betre. — 69. lyvi oil fullkomen, heil 
Isekjedom (oil n. fl. av all, gn. 9 11). — boll hall (gn. hgll). — - 
72. bratt br^tt. — Trollebotn tyder Trollviki. Forfederne 
v&re tenkte seg at Nord-Norig var landfast med Grenland, 
soleis at sjaen mot nord vart ei stor vik, Trollabotnar; der 
hoyrde troll og risar heime. — 73. mugg my, «mygg». — 
74. botto hattane (dat. fl.). — koss sagde seg (av kvedast); 
han sa at han ikkje vilde spara v&pni. — 75. oil alle (inkje- 
kyn fl.; gn. 9 11). — 77, 78. Mest heile forteljingi um ferdi 
til Trollebotn er gleymd; berre desse tvo strofane stend att. 
— 80. tv& og tzj& tvo og tri (akk. fl.). — 81. manne dei den 
mannen. — beite brande f& sverdet til k bita. — skirings- 
navD deypenamn. — slott dagdrivar, landstrjukar. — 86. rau 
fortid av j^oe gjera raud. — 87. mun skilnad til det betre, 
bate, fyremun. 



7. Balle Buansson. 

Dette er ei av dei mest kjende brurerovs-visone. 
Her i landet er ho funni i Telemark, Setesdal og 
Vest-Agder. Den formi som er prenta her er fr& 
Setesdal. I Telemarki plar helten heita Palmen 
(eller Palle) Burmansson. 

Visa er kjend i Sverike, Danmark og p& Faer- 
0yane. Det ser naerast ut til at ho er dikta i Sk^ne. 

4. sjala vitja. — 5. fuUtekjen fuUt dugande, hillgod. ~ 
9. brumosse brurmesse, messe ved eit brudlaup (gn. 
bri^5messa) —14. rei riding, m&te k rida pk, — 1 5. gjengje 
fylgje. — ti&tt lengta etter. -- 16. settee uppmed sitt bak 
sette henne attum seg pk hesten. — 19. spilar leikar, ledar 
p& seg. — silkjelinde silkebelte. — 21. tvse tvo (hokyn). — 
tn&r mSrskinn. — 23. bauk vart n3rtta pk veiding. — stie L 



Digitized by VjOOQIC 



206 

av gn. stia avgjerdt rom til fe. — rieklme ridedrakt. — 
28. ko kva. — flytje ei brur vil segja: fara heim ei brur. 

— 29. sverje seg til mein gjera galen eid ( jfr. meinsvoren). 

— 32. dynni deri. — 38. ekkje enkje. 



8. Herren Jenn&r. 

Emnet i denne visa gjeng attende til ei gamal 
forteljing um Rosaxnunda, dronningi kt den vidgjetne 
longobardkongen Alboin. Kronisten Agnellus fr& Ra- 
venna, som skreiv ikr. kr 834, fortel dette um Rosa- 
munda: Ho drap mannen sin Alboin (573). Til det 
fekk ho hjelp av ein tenar Helmichis. Ho renide i 
lag med Helmichis, og gifte seg sidan med honom. 
Dei kom til Ravenna, som dS stod under byzantinsk 
styre, og der r^dde ein stathaldar Longinus. Han 
vart hugteken i Rosamunda og bad henne fk Hel- 
michis or vegen, so vilde han gifta seg med henne. 
«Ein dag d^ Helmichis kom ut or badet, kom Rosa- 
munda med ein kalk med vin og gift. So snart han 
merka at det var ein daudedrikk, tok han kalken fr^ 
lippone og gav han til dronningi med dei ordi: «Drikk 
du au saman med meg!» Ho vilde ikkje. Da drog 
han sverdet og stod yver henne med: tDrikk du 
ikkje, so stikk eg deg!» Anten ho vilde eller ei, laut 
ho drikka, og i same stundi deydde dei b^e.v 

Denne forteljingi er nytta i den kjende nord- 
italianske folkevisa um Donna Lombarda (av Domina 
Longobardorum, dvs. den lombardiske kvinna eller 
dronningi). Ein kann steg for steg fylgja utviklingi av 
denne visa, ettersom ho vandrar fr^ Nord-Italia aust- 
og nordetter til albanarane og dei slaviske folkeslagi, 
og vest- og nordetter til Pyrenearhalvoyi, England 
og Norderlandi. 



Digitized by VjOOQIC 



207 

4. g&rd og stdr danske former for gard og stend. — 
5. tilmin til meg (gamal genitivform st3rrd av tiT). — 6. KJersti 
er tema hj& fru Ingebjerg. — 7. kje hot berre. — 9. hellA 
eller 6g. — 10. so grande so fint, so sm&tt. — 11. sjov sjolv 
(hokynsform; han^n heiter sjav i telem&let). 



9. Villemann og MagnilL 

Mange av del nordiske folkevisone gjeng um 
menneske som vonde vette faer vald yver. Til denne 
krinsen hoyrer v&r vise, berre at her er det ein vond 
lagnad som gjer at nykken faer makt yver Magn- 
hild. Men den kjserleiken som Villemann ber til 
henne, gjev honom storre makt enn dei vonde vetti; 
ban fser jamvel vendt sjolve lagnaden og bergar 
henne. 

Skildringi av den underfulle makti det ligg i to- 
nane, er det mest sermerkte ved visa. Sovorne 
skildringar finst h]k mange folk, men forteljingi her 
i visa minner mest um den greske Orfevs-segni. Den 
trakiske songaren Orfevs vart gift med ei nymfe Ev- 
rydike. Ein dag ikkje lenge etter brudlaupet gjekk 
ho yver ei eng. Der vart ho stungi av ein orm som 
l&g loynd i graset, ho doydde og f6r til skuggelandet. 
Men Orfevs tolka si sorg so fagert p& lyra, at fuglane 
og dyri i skogen, og jamvel tre og steinar fylgde etter 
han. Til slutt for han ned til daudeheimen, og song 
so vedunderleg til lyra at Evrydike fekk lov til k 
fylgja han attende, men berre p& det vilk&ret at han 
ikkje skulde snu seg og sj^ etter henne, fyrr dei var 
heilt uppe p& jordi. Dette heldt Orfevs, til han s&g 
dagsljoset ivk opningi i jordi; d^ glytte han attum 
seg, og med det same kvarv Evrydike for alltid. 

Denne segni var vidgjeti bide i gamletid og mil- 
lomalder. Ho kom til dei keltiske folki au. Etter 
ei bretonsk forming tok ein engelsk diktar seg fyre 



Digitized by VjOOQIC 



208 

&, laga henne um til ei romanse, Sir Orfeo. Her er 
det xnyrke og tragiske ved den greske segni teke hurt. 
Daudeheimen er uinb3rtt med alvelandet, og kjser- 
leiken sigrar heilt, med di songaren vinn den ban 
elskar attende og lever lukkeleg med henne. 

Det engelske diktet skildrar det me vilde kalla 
ei bergtaking, men vkr vise skildrar ei burtforing til 
vassheimane: det er nykken som tek Magnhild. 
Dette hev kome inn fr& ei tysk-vendisk folkevise, 
Meyi som druknar. Den nordiske visa er komi 
upp ved at ein diktar hev sameint tvo segnstraumar, 
ein frk England og ein fr& Tyskland^ og ho er kjend 
i Danmark, Sverike, Norig og pa Island. I Vest-Tele- 
mark hev dei bytt um det framandslege namnet 
Villemann med det heimlege Gaute, og med namni 
Gaute og Magnhild hev so visa kome til Island. 



1 . m0y festarmey. — prud ven, staut. — leike spela. — 
gulltavl n. brettspel med temingar eller brikkor av gull. — 
bur n. jom£rubur. -— lifleg (dansk) Ijuvle^. ~ 3. gr&te (med 
objekt) gr&ta for. — 7. holl n. her: mi kvite hud, min vene 
skapnad. — 9. bonns for botns, eigeform av botn m. Det er 
ikkje fyrst og fremst for systeme sine ho graet, men for di 
det er sp&tt at ho sjelv skal missa livet sitt p&same staden; 
i andre formingar av visa heiter det beintfram: «De er sp&tt 
eg sk6 drukne 1 Vendels &». — 14. foUoge f. forloge, lagnad. 

— 16. let si ferd i rekkje skipa fylgjct sitt i rad og rekkje. 

— \S.raut f all, gleid (av zjote).— 19. stolt fornem, byrg(nyita 
um hegeetta kvinnor). -- 25. leik m. sl&tt, musikk-stykke. — 
26. leika av iopp, leika av tre spela so topp og tre ^ekk 
av. — 28. den e/ne, dvs. Magnhild, dei tvo dvs. dei tvo 
systeme til Magnhild, sj& str. 9. — 30. sprakk i hardan stein 
vart til stein, sprang i flint; sprakk er ei gamal form for 
sprang. — 31. Det Magnhild segjer hev fyrebiletet sitt i 
Lukas evangelium XI, 27 : «Saelt er det liv som bar deg, og 
dei brjost som du saug». — 32. & eig (av eige). 



Digitized by VjOOQIC 



209 



10. Steinftnn Fefinnsson. 

Dette er ei typisk trollvise. Ho fortel um ei 
ferd til Trollheimen ; Skumehei er eit av del mange 
namni som folkevisone hev pk heimstaden ^t trolli. 
Fyrem&let med ferdi er her i visa, liksom i fleire 
troUvisor (Asmund frsegdegjseva, Kappen Illugjen, 
Hugaball) og i mange eventyr, &, berga kvinnor som 
trolli hev teke. 

Men Steinfinn-visa hev ikkje fenge hovudemnet 
sitt fr& andre visor eller fr& eventyri. Ho hev det 
fri ei norron soge, Orvarodds saga. Det som 
mest skil Steinfinn-visa fr& andre troUvisor, er at 
Steinfinn hev nokre piler som hev vorte makelaust 
gode ved troUr&der (han hev late dei «i nnjollo slipe 
og sl^» i tvo vikor). D& det kjem til strid med trolli, 
r&kar han gyvremori med desse pilene, fyrst i augo 
og so i hjarta. — Um Orvarodd er det fortalt at han 
hadde nokre makelaust gode piler som rSka alt det 
han skaut pk. I Risaland skaut han bkc augo ut or 
eit troUkvende med dei. Sidan gjekk han ein gong 
i ein stor skog, og der var han um natti hjk ein 
ukjend mann og fekk av honom tri piler til, som var 
endi gjsevare enn dei han hadde fyrr. Desse nye 
pilene nytta han ein gong i ein strid mot ei troll- 
kunnig kvinne, og han rkka henne fyrst i augo og 
so i hjarta, like eins som Steinfinn i visa r^kar gyvre- 
mori. I visa er desse tvo gongene Odd skyt, blanda 
san^ian. Det er likevel lett k sjk at visa hev ISnt 
emnet fr& soga. Visediktaren hev sett det inn i ei 
r&me som var vanleg i visor og eventyr, med di han 
let Steinfinn draga ut pk leiting etter dei bergtekne 
systerne sine og berga dei. 

I Norig kjenner dei visa i Vest-Telemark berre, 
og i Sverike hev dei funne henne ein einaste gong. 

14 — Liestsl og Moe: Nortke Folkevisor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



210 

Ho er truleg dikta i Sud-Norig; der hev dei, som 
xne skal sj& av nseste visa, halde uppe minnet urn 
Orvarodd heilt til v&re dagar. 



1 . komumann gjest, framand. — bonden er tiltale-form; 
i folkevisone kann dei nytta den bundne formi i tiltale au. — 
feii eitlirkanta plaggsom vart nytta til ferdaplagg og sengje- 
plagg. — Steininn er eit vanlegt gamalnorsk namn. FeGnn er 
ikkje kjent.'elles; det m& tyda «den rike Finn». —2. seventy 
eventyr stend her i den gamle tydingi: bending, livsben- 
ding, forteljing, soge. — 3. tvs^ tvo (hokyn). — Skume- 
heiar dei myrke beiane (av adj. skuzn; jfr. Trollebotn «der 
ingjo soli skin»). — 4. tamd ovd. — longe for len^e sidan. 

— si'if skula (perf. ptc). — 5. virkeviku arbeidsvike; jfr. virke- 
dag. — znjoU laus og turr sn0. — sl& bamra, smida (jfr. 
sl& saum, sl& mynt) — 6. heimekoma beimferdi, vegen beim. 

— heii Skumebeii. — 7. sote svart best. — i skrimalo ser 
faer ein gljrtt av skrymtet {skrimslo dat fl. av skriinsl(e) 
skrymt, troll). — 9. fyresynt synt fyre&t koss ban skulde 
fara. — 11. I ordlagi «unde sotehalsen», «unde bestebarkje» 
bev me leivor av ei utgamal folketru um at ein kann sj& 
yvernaturlege ting n&r ein ser igjenom eit bol. Det kann 
vera lyklebolet i ei kyrkjedor, skokleauga, eit bol etter ein 
kvist i ein planke o. s. b. Dyri kann sj& vetti ; n&r ein koy- 
rer og besten tverrstansar, skal ein sj^f under budlageteller 
gjenom beisleringen, og d& vil ein kunna verta vis med um 
det er vette eller skrymt som beld besten. Steinfinn ser 
vel gjenom beisleringen eller millom fotene p& besten. — 
12. mumre tala med naseljod, wsnovle)). — Gyvremori er 
den gamle gygri, trollmori. ~ Skjessa, gn. skessa, tyder 
beint fram jotunkvende; skumeskjessa er dk det m3rrke jotun- 
kvendet. — 13. s/ave seg seg sjelv. — 15. til m&te til rettetid, 
til pass. — 17. rjote pres. fl. av ijote (ryi, raut, roti) falla. — 
18. av avle med makt, med velde. — fyk av fonno skavle som 
fyk av den gamle (forne) snoskavlen. — 19. trfote taka ende, 
slutta. — augnemot romet millom augo. — 20. utav hondo 
skaut skaut pili av stad. — granine lippeb&ri, munnskjegget, 
verb&ri. — raut impf. aw rjote spretta, falla. — 21. han la p& 
trea streng m& vel tyda «ban skaut tridje skotet». — hjarte- 
sprang det som sprengjer bjarta. — 22. i harde av adjektivet 
hard; ein m4 tenkja seg til eit ord som «naud» el. likn.: 
«d& bo fall i bard naud)). — 23. gjorde seg av eit gama 



Digitized by VjOOQIC 



211 

hadde det til moro. — 24. fsole reddast. — 25. kvorjom kvart 
(dat). — 27. Urn rask, snar («fim p& foten»); fimom fote er 
dativ cint. — 28. sprunge sprang (fl.). — 30. kamp stein, 
kampestein. Steinfinn narrar trolli til k vera ute tilfsoli 
sprett; so gjcng dci i stein. — 32. snill, her = snjall, 
dugeleg, heev, klok, modig, god. Det er fortalt i fleire seg- 
ner um menneskje som kjem til jetunverdi, at dei vert storre 
og sterkare, medan dei er der. — 34. m&nadsdag ein dag 
4 vikor etter ein annan. — 35. avlen styrken. — usketein 
ynskjestav. — falle hova, falla etter einannan, passa. Troll 
plar hava ymse vedunderlege ting; det er t. d. eit vanlegt 
eventyrdrag at den guten som bergar jomfrua, faer seg ein 
drykk i berget, og d& vert han mykje sterkare enn fyrr. 



//. Kong Eirik og Blakkjen. 

Medan Steinfinn-visa byggjer pk eit par einskilde 
bolkar i Orvarodds saga, so hev denne visa sjolve 
r^mia for Orvarodds saga til grunnlag. 

Dk Orvarodd var ung, var det ei kvinne som 
splidde honom at hesten Fakse skulde verta banen 
bans. Orvarodd slo hesten i hel, grov han ned og 
drog so hurt i mange kr. Pk sine gamle dagar kom 
han heimatt. Dk hadde hovudskMi kt Fakse kome 
uppatt, og det rann ein orm utor henne og stakk 
Orvarodd, og det vart banen bans. Soleis gjekk spk- 
domen fram likevel. 

Dette er ei mykje gamal forteljing. Ho var i 
millomalderen knytt til russekongen Oleg, Ruriks 
ettermann. Kronikeskrivaren Nestor fortel at Oleg, 
soleis som det var sp^tt honom, fekk banen sin av 
ein orm, som kom krekande ut or hausen pk hesten 
hans, lange tider etter at hesten var daud. Alt 
Br&vallakvaedet, som vart dikta i lite hdr., nemner 
Odd den vidfarande fvk Jseren, som ink vera den 
same som Orvarodd. Etter Orvarodds saga var 
Odd fr^ garden Berurjod i Sogndal i Dalane ved 



Digitized by VjOOQIC 



212 

Jseren. Saxo Grammaticus, som skreiv ikring 1200, 
talar um kong Odd av Jseren. Og det er mykje 
nxerkelegt at i Dalane hev segnene um Odd levt 
heilt til v&r tid. I 17de hdr. hoyrde sogeskrivaren 
Torxnod Torfseus desse segnene, og so seint sonx i 
1872 vart eit skip kalla «Kong Odd» til minne um 
Orvarodd. Dei fortalde i Dalane at kong Odd budde 
p& det gamle Berurj65r (Berrjod, Berijo). .Han &tte 
ein best som heitte Fakse, og um denne hesten var 
det sp^tt at ban skulde verta banen bans. So at 
ikkje sp&domen skulde g^ fram, let ban besten skjota 
ved ei tjorn, som enno beiter Faksetjorn. So var 
ban viking i fleire ^r. D^ ban kom beimatt, fann 
ban bausen av den skotne besten, og ban spende til 
ban; men med det same rann det ut ein eiterorm 
or bausen og stakk Odd, og det vart banen bans. 
Dk ban skulde doy, bad ban um at dei vilde baug- 
leggja ban p^ ein stad der ban kunde boyra bane- 
gal, klokkeslag og sjobrak. So jordfeste dei ban pk 
Oddsfjell noko vestanfor Rsegeijord. 

Som ein vil sj&, er det denne soga som visa 
byggjer p&. Men fleire ting er umlaga. Innleidingi 
i visa er tilskipa etter innleidingi til visa um Ville- 
mann og Magnbild (nr. 9), og det er mori som sp&r, 
ikkje ei sp^kvinne. Kong Eirik fer til sjos liksom kong 
Odd i segnifr^ Sogndal, men versi um mori som «stend 
atte p^ kvitan sand» og vrid bendene sine, er van- 
lege episke flogvers. Visa bev mistydt draget i segni 
um at Odd spenner til bovudet, og trur at blakken 
spenner til Odd, so det vert banen bans. Denne 
mistydingi forer atter med seg at visa lyt lata blakk- 
folen vera i live. Like eins er den boni Odd kjem 
med dk ban skal d0y, umlaga i sambove med slut- 
ten av fleire andre folkevisor. Endi visa soleis bev 
vorte mykje avbleikt, er bo likevel merkeleg ved at 



Digitized by VjOOQIC 



213 

ho hev halde uppe dette gamle soge-emnet; ho er 
eit vitnemM um kor kjende og kjsere forteljingane um 
Orvarodd hev vore i Sud-Norig. 

I . dei tevler tavl ivi borde dei sit ved bordct og spelar 
brettspel; teWe spela tavl (brettspel). — 10. spila leika seg. 
— 11. lange lengta. 

12. Liti KjerstL 

Dette er vel den mest vidgjetne av bergtakings- 
visone. Ho er kjend i alle dei nordiske landi og 
Skottland. 

Liti Kjersti hev lenge elska elvekongjen i loynd, 
og ho hev fenge fleire born med honom. Av andre 
uppskrifter av visa kann me sji at elvekongjen hev 
teke borni inn til seg med det same dei var fedde. 

Me hev fleire forteljingar um menneskje som 
hev fenge ein gloymsledrykk hji vetti. Like eins er 
det ei vanleg tru at den som et eller drikk i berget, 
kann aldri koma ut att. Desse truene er visst eld- 
gamle. Hji naturfolki Ann me den trui at eit men- 
neskje i levande live kann gjera ei ferd til landet ^t 
dei daude; og ein kann koma attende, dersom ein 
berre aktar seg for k eta eller drikka i dauding- 
landet; gjer ein det, vert ein verande der alltid. 
Dette og mange andre drag synest k visa at alve- 
folket upphavleg hev vore det same som avlidne 

menneskje. 

* 

4. elvekongjen alvekongen; elv m. (fl. elvir) er tcle- 
marksk form for alv.— 6. sve m. svide. — 15. Meiningi er: 
No 1^ du gjera deg ferdug, for no er eg komen med best 
og vil hcnta deg &t bcr^ct. — 23. villarkonn trollr&d til & 
laga gleymsledrjrkk av; eig. korn el. klump som viller ein, 
jfr. koma p& villstr&. — 24. vdnd m. tein, liti stong, smal 
kjepp. 



Digitized by VjOOQIC 



214 



13. Margjit og Targjei Risvollo. 

Sophus Bugge fortel at «de to Kvinder, som 
kvad Visen for mig, mente begge med Bestemthed, 
at J6n i Vaddeli6 var en Tusse eller Bjergmand.! 

Dei tvo gamle kvedarane hev visst rett i dette. 
Visa let seg tyda best, n&r ein tek henne p& den 
m&ten, og etter heile sitt lag hoyrer ho heime mil- 
lom dei visone som skildrar samkvaemet med yver- 
naturlege vette og dei fylgjone det kann fk for men- 
neskjet. 

Av dei diktingane som skildrar elskhug millom 
eit menneskje og eit yvernaturlegt vette, hev me 
fleire flokkar. Nokre skildrar koss eit menneskje vert 
teke inn i vetteheimen med makt eller med list; 
andre skildrar koss ein mann eller ei kvinne elskar 
eit yvernaturlegt vette, men dei vert verande kvar i 
si verd, og fyrst lenge etter finn folk ut koss til 
stend. Til denne flokken hoyrer bide »Liti Kjersti» 
og «Margjit og Targjei Risvollo». I «Liti Kjersti* 
endar det med at Kjersti vert kvervd i berg. I « Mar- 
gjit og Targjei Risvollo » hev festarmoyi &t Targjei 
Risvollo late seg lokka av bergmannen Jon, og ho 
foder bergmannen tvo soner nettupp ved det leitet 
dk ho skal halda brudlaup med Targjei. Den dra- 
matiske knuten i visa er uleysande, og diktaren hev 
hogge han midt yver: han let b&de Margjit og dei 
tvo sonene hennar doy. Soleis endar elles fleire av 
dei millomalderlege diktingane um elskhug millom eit 
menneskje og eit vette: det vert til slutt dauden for 
menneskjet. Fleire av dei islendske alve-segnene 
minner mykje um v&r vise. 

Me m& tenkja oss at elskhugen millom berg- 
mannen Jon og Margjit hev vart heller lenge. Jon 
hev gjeve henne eit gyllt horn, som ho skal bl&sa 
pa, nar ho er i naud. Ho gjeng med Jons barn, og 



Digitized by VjOOQIC 



215 

da det lid til brudlaupet xned Targjei, gjeng ho «i lio 
nord» og blses i hornet. Jon veit d& at ho er i naud, 
og «de aukar honom store sorgjir*. Dei motest enda 
ein gong. Me ma tenkja oss at Jon vil ha henne 
inn i vetteheimen, men dei bandi som bind henne 
til manneverdi er sterkare. Ho dreg heimatt, og 
«dei skildest med sorg og kvide». Men det kosta 
henne mykje a taka denne avgjersla, «eg ha so naer 
ikkje heimatt vunne», segjer ho til terna. Da so 
terna lastar henne for atferdi hennar, svarar ho at 
terna treng ikkje gjera sorgi verre for henne; terna 
hev ikkje set enden pa sin livsdag ; ho kann au koma 
i naud. Terna byd seg da til a taka imot festar- 
mannen. Da Targjei kjem, hev Margjit fedt tvo S0- 
ner. Borni er truleg klene, og etter gamal lov skulde 
dei da til presten med dei straks, so sant dei kunde 
na prest ; det galdt um]^at borni kunde verta doypte, 
so sjeli kunde koma i himmerike og lekamen i vigd 
mold. Til a dylja det som hev hendt, klaeder Tar- 
gjei seg i kvinneklaede. Presten doyper borni i loyn- 
dom, dei doyr og vert jorda i vigd mold. Targjei 
kjem tilbake til Margjit og fortel henne koss det hev 
gjenge. Me ma tenkja oss at ho doyr medan Targjei 
er der, og visa endar med det takande biletet av 
den vene brurehesten som loyp laus « etter Ris- 
vollo ut». 



1. auke gjera, valda. — Jala ropa eller hua med syn- 
gjande m^l, lala, lilla. —-3. 1. 2: den venaste (hesten) som 
gjeng i lunden; 1. 4: lauve brenn b&de bjart og heitt i 
elden; like eins, bjart og heit, skulde hennar kjaerleik til 
honom vera. — 5. sjov sjelv (hokynsform av sjav). — 
6. skjuldest skildest (av skiljast), — • 8. beimte heimatt. — • 
durakinn t darstolpe. — 9. samer somer seg for. — ei 
^eine. — 10. dvergerunne runne, busk der dvergane held 
til. — minne ferden gamal dativform: ferdi mi. — s'ngsr so 
naer. — 13. elvestein stein der alvane held til; alv og dverg 



Digitized by VjOOQIC 



216 

er her nytta med same tyding. — 14. biade gjera hardare. 
— feesdag livsdag; jfr. f0esheimen denne verdi. — helje- 
linde synest k vera samansett av bel daude og Unde breidt 
band (nl k binda kring klaede, heist reivar) og skulde soleis 
tyda daudeband. Meiningi er: det er best du aktar deg 
sjelv; du hev ikkje levt din livsdag til endes og veit ikkje 
kva som kann henda deg. — 15. Dette verset hev same 
meiningi som det lyrre. Kva beljelauk er, veit me ikkje; 
det siteir kanskje tU gamle gravskikkar der lauk hev vore 
nytta. — 16. fruve hegbori kvinne, ugift eller,gift. — f0re 
umtala, gjera kjend ved tale. — 17. gf0nne gjerne. — nata- 
kjonne «n0ttekjeme». — 18. beim til gards. — brudfolk 
brudlaupsfolk. — luen luren. — 19. fagne taka imot, helsa 
n&r ein tek imot — 20. skr0yte pryda, vera til prydnad for: 
«som skal pryda fylgjet mitt». — 21. lagje fastsett av lag- 
naden («lagnaden vil ikkje at du rike T. stend brudgom 
med M.»). — rik fornem, mektug. — 22. kveisa som kjen- 
ner verk og pine, s&r. — 24. stett f. bursstett, burstropp. -— 
27. tvei tvo. — dreng her: gutebam. — 31. bdre og skdre 
fortid fl. av bera og skjera. — 35. sinne si (dat). 



14. Hugaball. 

Denne visa er funni i Vest-Telemark berre, og 
der var det einast ei gamal kone, Anne Aanundsdotter 
Lillegaard i Lardal, som kunde henne nokolunde heilt, 
da samlarane kom. Bade Landstad, Jorgen Moe og 
Sophus Bugge hev skrive upp visa etter henne. 

Det er ei merkeleg soge som Hugaball-visa hev 
attuna seg. Visediktaren hev ikkje funne upp emnet 
sj0lv. Han hev lant noko her og noko der, men 
likevel hev han makta a setja det saman til eit heil- 
stoypt kunstverk. 

Sj0lve hovudgrunnlaget er underleg nok den 
gamle legenden um Pontius Pilatus, som er vel kjend 
fra folkeboki um Pilatus. Fra millomalderen hev me 
legenden i mange formingar. I den norrene Gy8- 
inga-saga er han fortald soleis: 

Det var ein gong ein konge, Tirus, som var 



Digitized by VjOOQIC 



217 

mykje kunnig i stjernetyding. Ein gong han var pa 
veiding, kom myrkret yver han i skogen. Det var 
klSr himnael, og han skyna av stjernone at una han 
den natti kunde raka ei kvinne, skulde han verta f&r 
til ein stor og mektug og vidgjeten mann. Han var 
langt burte fra dronningi si, og difor let han henta 
at seg ei myllardotter. Ho var hja honom um 
natti. Sidan fekk ho ein son, som ho kalla Pilatus. 
Kongen hadde sagt at ho skulde senda sonen at 
honom, og det gjorde ho d& han var tri ar gamal. 
Han voks upp i kongsgarden sanxan med bror sin, 
son at dronningi. Pilatus var ovundsjuk pa broren 
og drap han. Kongen sende da Pilatus til Rom, so 
dei kunde verta kvitt han. I Rom var Pilatus i lag 
med ein kongsson, og det enda med at Pilatus drap 
honom au. Da sende dei han til oyi Pontus til a 
vera hovding der. Folket der var so ilt og hardt 
at det ikkje tolde nokon hovding yver seg. Anten 
kom da Pilatus til a verta drepen, som han fortente, 
eller fekk han kua det hardlyndte folket, og det f6r 
au vel. Pilatus fekk baygt dei harde nakkane, og 
vart difor ein vidgjeten mann. 

Det er lett a sja at denne forteljingi ligg til 
grunn for Hugaball-visa. Bae stadene er helten son 
at ein konge og ei myllardotter. Kongen er saman 
med myllardotteri ei natt berre og dreg so fra henne, 
men segjer at dei skal senda den sonen ho kjem til 
a fa, at kongsgarden. Da den unge guten kjem til 
kongsgarden, vedgjeiig kongen at han er flir hans, og 
let honom veksa upp i lag med borni sine. Han 
kjem i strid med halvbrorne (-broren) og drep dei. 

Det er same forteljingsskemaet bade i legenden 
og i visa, og ein so sermerkt likskap som at helten 
i bae hove er son at ein konge og ei myllardotter, 
er heilt avgjerande for spursmalet um samanhengen. 
Men so er det au berre skemaet som er sams. El- 



Digitized by VjOOQIC 



218 

les hev visediktaren fare fritt fram. Han hev ikkje 
berre bytt um namnet pa helten, inen gjort ban um 
til ein eventyr-figur, ein oskeladd: sonen til myllar- 
dotteri, guten som hev vakse upp i avkroken, kjem 
til kongsgarden og veit a greida seg, ja ban gjeng 
langt framum dei ekte kongssonene i styrke og mod. 
Som oskeladden i eventyri gjer ban ei ferd langt mot 
nord og bergar tvo jonafruer fra trolli. Visediktaren 
bev boygt Pilatus-figuren inn under ein vanleg even- 
tyrtype. Det ser ein av namni au: myllardotteri er 
namnlaus, liksom enkjesonen, kolbrennaren o. a. i 
eventyri; Hugaball er ikkje noko vanlegt namn, men 
ei poetisk nemning, «kjenning», som tyder «den bard- 
buga», «den modige» (den som er «ball» i abugi»). 
Fleire drag i forteljingi, t. d. tilburden pa leikvollen 
og ferdi til Trollebotn, er vanlege i folkediktingi ; det 
er sovore som visediktaren bev teke fra andre kantar. 
Men trass i all umdikting og alle Ian kann ein enno 
sja koss den gamle Pilatus-legenden bryt med den 
vanlege folkevisetypen ; det er ikkje, som ein skulde 
ba venta, kongen som bryt seg inn i buret til moyi 
eller kjem at far bennar og faer vera der um natti, 
men det er moyi som kjem til kongen i bogeloft. ' 
Dette kann ein tyda ut fra Pilatus-legenden, der kon- 
lyllardotteri og bo kjem til ban. 
ongen og myllardotteri finn ein 
Carl den store, men der au ser 
: Pilatus-legenden som ligg til 



lan som er ustyren (ball) i hug. — 
foto slser takti med fatene, kved og 
2. skinn n. skinnk&pe, k&pe. — 
lagnaden. — sonen eige fk ein son. 
iset eller romet der kvinnone heldt 
7au tvo (eig. inkjekynsform). — 8. / 



Digitized by VjOOQIC 



219 

ollom aldre si i heile si levetid. — 9. dyr ypparlcg, £ramifr&. 

— 11. v&re var (fleirtalsform). — 12. i blygslo stande turva 
skjemmast. — 14. Serkland landet &t saracenarane, Afrika; 
ogso um landet ved elvane Eufrat og Tigris. — 16. kv&re 
kva for ein av tvo ting. — - 18. nevaslag jfr. riddarslaget, som 
skulde vera det siste slaget den frie mannen hadde & tola. 

— 19. tvinne tvo (ulike); meiningi cr: her Ijrt me skiljast. 
-— 21 . kvdr den meinig mann kvar einaste mann. — 22. sjav 
sj0lv. — 23. halvkongssonen som berre halvt (her: p& fars- 
sida) er av kongseett. — 26. sveiv m. dust, strid. — 27. seie 
ifr& de fysste det fyrste ho sa [var desse ordi]. — 28. noko 
kanskje. — 29. nordafjoUs her: i trollheimen. — 30. dyr som 
ein m& setja hogt og retta seg etter. — 31. bunkje m. dekk, 
dekkslast: dei let ikkje seglet falla. — 34. sveiper haa seg 
i skinn tek k&pa p& seg. — foteferd f. gongelag, fotlag. — 
35. spilar med leikar med. Dei tenkte seg at det var store 
mengder av sylv og gull i berget — 36. L. 1—2: det er so 
gildt for augo som ei str&lande morgonstund med soli i 
aust og den bleike m^nen i vest. (I berget m4 dei sakna 
soli).— 37. L. 1—2: Det er so gildt k h0yra pk klangen av 
gullet som k hetyra pk fuglesongen i lindi den bjarte mor- 
gonstundi. — 40. ivi ord dk han heyrde dette. — 41 . I seg- 
ner er det fleire gonger fortalt koss den troUkunnige kann 
fljuga p& ei k&pe. — 42. m& kann. — 43. krans m. hjulet pA 
sporane. — bergje slost i ein dans berget skalv dk han reid 
(sM hamra; sleppalaus; fera frk stad til annan). — 44. iein 
logje so gneistane spruta. — 47. brd lyna, glimta. — tijd tri. 



15. Jutulen og stolt 01L 

Denne visa hev vore best kjend i Aust-Telemark 
i det seinare, enda Vest-Telemark er mykje rikare 
pa visor, og ein dessutan kann sja at visa er konxi 
vestantil. Ho er funni pa Fseroyane au. Grunnen 
til at visa hev siege so djupe roter i Aust-Telemark, 
er at jutulen vart halden for son til Helga i Helge- 
notra, og visa soleis pa ein mate vart heimfest til 
Heiddal. Helga i Helgenotra var fra Tveiten, ein 
stor gard i Heiddal. Ein kveld ho stod i burssvali, 
hoyrde ho eit forunderleg fagert spel ved ei eik i 



Digitized by VjOOQIC 



220 

naerlciken. Ho gjekk burtat. Der stod det ein ung 
ven mann og spela. Han gjekk fyre og spela, Helga 
laut fylgja. Dei stana ikkje, fyrr dei kom til eit hogt 
fjell uppi heii, og der vart bade spelemannen og 
Helga burte. Dei provde a ringa henne utatt med 
kyrkjeklokkor, og dei hadde alt fenge henne heimatt 
i svali pa Tveiten. Da ho vilde taka i klinka, brast 
toget som heldt kyrkjeklokka, og klokka datt ned i 
urdi. Med det same vart Helga burte att, og dei 
sag henne aldri meir. Fjellet vart heitande Helge- 
notra. — Det er um denne hendingi at Jorgen Moe 
hev dikta det velkjende diktet sitt, <iHelgenotra». 

Men visa hev upphavleg ingen ting a gjera med 
denne segni. Dei er sette saman av di ein i bae 
h0vi hev bergmannen som lokkar med det fagre 
trollspelet sitt. Visa og segni byggjer pa same trui: 
bergfolk vil gjerne gifta seg naed kvinnor or manne- 
verdi. Og visa hev gripe ein situasjon som ein stun- 
dom moter i folkesegnene, og som hev noko spa- 
nande ved seg: I den farlege joletidi, da alle troU- 
makter er lause, vert ei kvinne verande att aleine 
pa ein gard, medan alle dei andre er til kyrkje. So 
kjem det sterkaste av alle vette, jutulen, og vil fa 
tak i den veike kvinna. Det vert da ein ordstrid, 
der det gjeld a fa det siste ordet, eller det pa ein 
eller annan maten vert eit nappetak millom manne- 
klokskapen og trollstyrken, og mannevitet ber sigeren 
heim. 



1. runo dat. fl. runer; her: trollr&der. — 4, j0nnskoren 
skoen av jam; jetnane hev oftc jamb&tar, jarnsko, jarn- 
stenger i visone. — 5. dynni deri. — 6. vigsla signa med 
krossteiknet. — g6v golv. — 8. vett m. skapning, vette. — 
10. ottesang, her um den teksti som dei song i otta (ved den 
fyrste av dei kanoniske tidene). — 15. For trollspelet l3rt 
allting dansa, jfr. Veslefrik med fela, Tuftefolket p& Sand- 



Digitized by VjOOQIC 



221 

flesa o. fl. — 16. Etter folketrui vernar bred og sv&vel mot 
uvetti. — 21 og 22. ram og tukumo er trollmM for bred og 
sv&vel. — 23. skarvenok m. vesalmann; nok liten vantriv- 
ning, reddhare. — 24. sssling m. stakkar. — bela fri. 



16. Olov Agjesdotter. 

Dette er visst ei dansk vise fra fyrsten. Det er 
fleire danske malformer i uppskriftene, og Strandeby 
er eit jysk namn. Det finst danske uppskrifter av 
visa fra 16de hdr. alt. Men den norske formi er 
mykje ulik den danske, og visa ma i alle hove ha 
levt lenge her i landet. Peder Syv segjer at visa 
gjeng um historiske hendingar fra aret 1386; men 
det er urad a finna noko prov for det. 



1. komi so vidt p& ord vorte so vidgjeti (jfr. Meitgodt 
ord p& seg). — ros poetisk nemning for kvinne. — 2. go 
gjsev, meet -- 4. kon=^ okkon oss. — 10. kyrkje-le kyrkje- 
gardsport — 12. skyggja skyla, leyna, geyma. — med si 
hende med handi si. — 18. hovugull hovudprydnad av gull 
som mayar bar. — 21. lest f. lesestykke, den heilage teksti 
som vart upplesi i kyrkja. — 28. sjov bo fyr &ro ror ho 
sj0lv sit med &rane og ror. — Qoy n. skip. — 31 . Legg merke 
tU fargebragdi i denne og dei naeste strofane: bylgja bl&^ 
det gule h&ret, den kvite handi. — 32. silt skula. — 34. vikta 
vinka, vitta. 



17. Kongssonen av Norigsland. 

Hovudemnet i denne visa er det same som i 
nr. 30 Asaliborgji: ein fugl vert send langt av stad 
til a bela til ei jomfru. Skildringi av koss fuglen 
flyg, er mest like eins i bae visone. Nokolunde same 
emnet (og nettupp same umkvsedet) finn ein att i ei 
uprenta dansk folkevise, men det er likevel ymse 



Digitized by VjOOQIC 



222 

serxnerkte ting ved den norske visa som gjer at ein 
lett kjem pa den tanken at det ligg ei historisk hen- 
ding attum. Ingi onnor alvorleg folkevise hev ei 
mislukka friing til hovudemne eller einaste emne; 
i visone plar alltid ein fugl som er bodberar, herma 
ordgrant det svaret ban hev fenge; aldri elles finn 
ein maken til ei sovori umlaging av svaret som her, 
so det beint fram vert eit avslag (tde er kort nei»). 
Namni tNorigsland* og tkongssonen av Norigsland*, 
og den ting at det er tale um a leggja skatt pa ben- 
dene, viser au til eit historisk grunnlag. Det ma 
vera eitkvart serlegt som hev skapt alle desse av- 
viki fra den vanlege folkevise-typen. 

Men det er vandt a finna ut noko visst um kva 
historisk bending det er som ligg til grunn. Sophus 
Bugge og Moltke Moe meiner at det er nokre hen- 
dingar i slutten av 13de hdr. Den 22de oktober 1295 
gjorde Audun Hestakorn, som var 3rverskattmeister 
hja kong Eirik Magnusson, ein avtale i Paris um 
giftarmal millom hertug Hakon Magnusson, bror til 
kong Eirik, og greivinna Isabella av Joigny. Sam- 
stundes gjorde Audun avtale um at den norske kon- 
gen skulde hjelpa den franske kongen i krigen mot 
England med 300 skip og 50 000 mann; for det skulde 
den norske kongen fa 30 000 pund sterling. Det bi- 
letet almugen kunde laga seg av dette, matte vera 
so pa lag: ein giftarmalsplan millom kongssonen 
Hakon og ei framand fyrstinne, tunge utreidslor som 
var ventande. Almugen hev so sett desse tvo ting sa- 
man soleis: den framande fyrstinna sette harde og 
tyngjande vilkar for giftarmalet. Dette hev vakt 
harme, og i denne barmen er visa skapt. 



1. ikor=^ dansk ibvor. — 2. runir leyndomsfuUe teikn. 
— 3. tar tarv, treng. ~ 4. fauk flaug. — - 9. mens er eg medan 
eg er. 



Digitized by VjOOQIC 



223 



18. Far og dotter. 

Visa um dei snogge svari finn ein i alle del 
nordiske landi og i Skottland. Naerskylde visor finn 
ein i Sud-Europa au. 

Dei nordiske vise-uppskriftene kloyver seg i tvo 
flokkar : ein austnordisk (svensk, dansk) der ein bror 
sp0r ut syster si, og ein vestnordisk (norsk,' fseroysk, 
islendsk) der faren spor ut dotter si. 

Umkv8edet i visa er heist so a taka at Malfrid 
er namnet pa dotted, og millomslengen er da eit ut- 
rop som er lagt riddaren i munnen. Torelille er 
vel namnet pa terna. Ho ligg og lurer og finn ut 
um elskhugen millom kongsdotteri og riddaren. Ho 
er ei av dei tfalske* ternone, som ein ofte meter i 
folkediktingi. 



2. uttas utan. — 7. di dynni hj&: ved dori til buret 
ditt. — 11. nakje bert. — 12. soie^eisie solstrMe. — IS.icindn. 
bam. — i hure din' i buret ditt (dativ). — 17. Und = linde 
sveipelist. — 19. iijote taka ende. — fyrr de tryfe kvende 
svar fyrr kvinnor vantar svar. — 23. buse df huset ditt. — 
sfav sj0lv. — 27. rann sprang, remde. 



19. Bendik og Arolilja. 

Denne visa er runni or tvo kjeldor: den danske 
fornsegni um Hagbard og Signe og den romantiske 
soga um Tristram og Isond. 

Soga um Hagbard og Signe er kanskje den eld- 
ste av dei danske heltesegnene, og ho vart tidleg 
vidgjeti i alle dei nordiske landi. Ho fortel at Hag- 
bard elskar Signe, dotter til kong Sigar. Men han 
kann ikkje fa henne, for han hev drepe brorne hen- 
nar i ei vikingferd. Da klaer han seg ut som ei skjold- 



Digitized by VjOOQIC 



224 

xn0y og fser pa den miten kome inn i jomfruburet 
hennar. Men del finn ut kven ban er, ban vert 
fanga og skal bengjast. Da del skal fora bonoxn til 
galgen, kjem dronningi, mor til Signe, fram og byd 
ban eit drikkeborn, so ban kann drikka sitt eige 
gravel; bo vil rett njota den stundi da bo fser bemn 
for sonene sine. Men Hagbard tek byrg imot bornet 
og segjer: tEg tek det med den bandi som drap so- 
nene dine. Ubemnd gjeng eg ikkje berifra, men du 
lever aldri den stundi som gjev deg att det du bev 
mist eller loyser det pant du bev bja Hel.» Da 
ban stod pa galgebakken, bad Hagbard dei bengja 
kapa bans upp fyrst, og dei so gjorde. Snart logar 
buret at Signe upp; bo brenner seg sjolv inne. Di 
bed Hagbard dei skunda seg og festa ban i galgen ; 
no lengtar ban berre etter a doy, sidan festarmoyi* 
bans bev synt truskapen sin og gjenge fyre og opna 
Hels portar for bonom. — Men med det er ikkje 
soga ende; fra bavet kjem vikingen Hake, bror til 
Hagbard. I vill bemntorste fer ban gjenom dei store 
skogane til Sigars borg, drep alle dei der er og bren- 
ner borgi. 

Visaum Bendik ogAroliljabyggjer pa denne soga. 
Me bev visa i tvo formingar, som bae er norske fra 
fyrsten. Den eine kjenner me fra Finnmark, fra 
Danmark og fra Faeroyane; den fortel au um bem- 
nen yver drapet pa Bendik. Den andre er funni i 
Telemark berre; det er den me bev ber i boki. Den 
bev ingen ting med um bemnen, men samlar seg 
beilt um elskbugen millom Bendik og Arolilja og 
tonar ut i ei lyrisk bevding av at kjaerleiken rekk 
attum gravi. 

Medan den danske visa um Havbor og Signe- 
lill beilt byggjer pa fornsegni, so bev den norske 
visa um Bendik og Arolilja lant mykje fra Tristram- 
soga, ikkje berre i and og tone, men i mange ein- 



Digitized by VjOOQIC 



225 

skilde drag. T. d. at hjarta spring pa Arolilja da 
Bendik ma lata liv, at del vert jorda pa kvar si side 
av kyrkja og at det renn upp tre fra gravene og 
krokjest i hop yver kyrkjetaket. 

1. Arolilja av gamalnorsk Qlrilin liljan dvs. Qlri^n den 
liljefagre. — Solondo (dat. fl.) Sudlandi. — skda skoda, sjA 
p&; her: velja ut. — han var inkje lagje det var ikkje so 
laga. — 3. moyesal kvinnestove; her truleg = jomfrubur. 
— beie/uiid f.Marhug; hr& er belelund er eit ordteke: hugen 
&t ein friar (bele) er br&. — 5. gtdlbraut f. eig. gullveg, guU- 
bakke, er her truleg ei gull-lagd bru (svalgang eller tropp) 
som fiorer inn i jomfruburet. — b&de til og ifr& vonleg: til 
jomfruburet og fr& kongsgardsbygningen. — 7. raust modig, 
dugleg. — hade inkjekyn av b^e. — 8. Jomfruve hegbori, 
ugift kvinne. — dst f. kjaerleik. — 9. r& rddyr. — 10. dzjupe 
hanga ned: «heng lutande ned frd kvisten». — 11. skyljast 
skiljast. ~ 12. Gnnast koma saman, tala saman.— 15. sm&dreng 
page, ungtenarhj&fornemmefolk. — 17. hly var det d3rraste 
tekkjefanget i millomalderen. — 19. Me md tenkja oss at 
kongen i sinne set av stad til buret k\ Arolilja, men at ho 
ser han og gjengtil mots med han og vil hindra hanfrS k 
koma inn. Ho eig ikkje tanke um at kongen kjenner til at 
Bendik hev «tr0tt guUbrautinew. — 20. di difor. ~ veslast 
(av vesal) verst> leidast. — drikke bryllaup vera gjest i 
brudlaup. Meiningi er: brudlaupet er halde utan eg var 
beden. — 21 . me' meg. — 22. sama hova, soma seg. — rjoast 
verta raud. — droyre m. blod og vaeske som renn ut or eit 
skr, — 23. del, dvs. kongsmennene. — sl& kasta. — boll n. 
hold, kj0t; her: lekam. — 27. so stend'e hugjen i sama 
runnen so ihopvaksne er hugane deira. — 29. veite meg 
bon svara ja pi mi bon. — 30. Hytje er jamleg bruka um 
k fljrtja heim ei brur. — skorv f. steinut og naki bergflate 
i heiane. — /jf orustein strandstein. Meiningi er: «Dutokmeg 
ikkje upp av ingen ting, ikkje irk den nakne heii eller den 
steinute strandi; eg kom irk ein gard der eg hadde alt som 
godt var, jamvel ein ven festarmann, dk du lokka meg til k 
fylgja deg.» — 31. monno dat. fl. av mann, — onno onnor; 
her uregelrett for are andre. — 32. kvbr den b0n, dvs. svaret 
pk kvar den boni. — 33. gjelle um vedkoma, «um me so alle 
skulde bota for det». — 35. mannen utor mannheimen 
xnenneskjet or menneskjeverdi. — 36. m& kann, form&r. — 
i haga l&g som \kg i heimehagen. Emnet i denne bolken 

15 — Liestel og: Moe:'Norske Folkevisor. I. 



Digitized by VjjOOQIC 



226 

av visa er at all naturi bed for Bendik. A hjelpa ein med 
& S3rrgja var ein Mmenn skyldnad for vener og frendar i 
millomalderen. Visa tek naturi med millom dei andre vener 
som sytCT for Bendik. Naturi speglar av mannesorgi. Mo- 
tivet hev sin grunn i ei tru som ein meter i all primitiv 
folkediktin^: heile naturi hev liv og sjel. Jfr. mjrten um at 
heile naturi gret d& dei vilde i& Balder attende fr& Hel. — 
40. gull fingerring eller armband av gull. — skaut av hende 
drog av handi (han vilde gjeva det til Hauk). — frende 
skylding. Bendiks ben kjem seg av den gamle settebyrg- 
skapen: ingen som stod ligare eller var av ringare aett, 
skulde ha lov til & taka livet bans. — 41. mj&rygg smal- 
rygg. — sy^'a sylgja. So strid var grdten hennar at beltet 
og sylgja gjekk sund. — 42. IJos p& altarbord Ijosi som var 
tende til sjelemesse for ein avliden; her: ein som skulde 
day. — 44. Arolilja kjemmer h&ret og samlar det under 
huva, so lokkane ikkje skal verta blodute. Hugsa joms- 
vikingen Harald Bueson etter slaget i Hjerungavigl — 
45. sprakk impf. av springe bresta, springa sund. — 47. sei'a 
byd henne. — 48. kvislar fl. av kvitel'^ sengeteppe av uU. 
— 52. &stin' bunde fleirtal av Ast kjserleik. Fleirtal er her 
som i gamalnorsk n3rtta um innbyrdes kjserleik millom 
mann og kvinne, men adjektivet heit syner at dei hev gl03rmt 
at Astin' er fleirtalsform. — 53 og 54. Eiden ki kongen i 
str. 17 og 18 vender etter episk skikk attende her> og syner 
korleis kongen sjrter for di han var so stuttsynt. — 56 og 
57. norda, sunna nordanfor, sunnanfor. — graft grav. — 
liljerunne og liljegrein viser at telemarkingane il^je hev 
kjent lilj'a. — &t meine til meins. — 58. svol sval, svalgang. 



20. Kong Gaud og ungan Herredag. 

Den fyrste som skreiv upp denne visa, var axnt- 
mann Holm i aret 1786. Han fann henne pa Lista, 
og fri siste helvti av 19de hdr. hev me fleire upp- 
teikningar fra same bygdene. Visa er elles funni 
fleire stader pa Agder og i Telemark, men ingen stad 
i so heilsleg ei form som pa Lista. Me prentar 
henne difor pa listamal, og held oss berre til dei 
nyare uppskHftene, so folk kann sja kor godt visa 
hev halde seg i minnet heilt upp imot vare dagar i 



Digitized by VjOOQIC 



227 

ei bygd der det elles i det seinare ikkje hev vore so 
sers mykje folkevisor. 

Nar visa hev halde seg so godt, er grunnen den 
at ho hev vorte heimfest i Spind og Herad, og lo- 
kalinteressa soleis hev hjelpt til a halda henne uppe. 
Herredag skal ha butt pa Darey i Spind sogn ; i naer- 
leiken er det fleire store urder, som hover godt til 
revegoymsle (sja str. 25 og 26 i visa). Fire kilo- 
meter fra Daroy pa hi sida av Qorden mot nordvest 
ligg Stangefjellet (str. 8 i visa). Ikring 10 kilometer 
nordvest fra Daroy ved ein arm av Oftefjorden eit 
stykke inn i landet ligg Gautland i Herad. Det var 
der kong Gaut budde, og der hev dei til det siste 
vist atterstodor av slottet bans og noko av gravi bans. 
Amtmann Holm fortel: aHalvdelen af bans Grav 
er endnu tilsyne ongefser 4 Alen lang, omlagt med 
Stene; men den anden Halvdeel formedelst Op- 
rodning udarbejdet, hvor der da fandtes et Stykke 
af et Svaerdw. Heimfestingi hev gjenge so vidt at 
jamvel ordet odderstormen (str. 19), som kjem 
av gamalnorsk odda stormr «strid, bardagev, er 
tenkt som eit stadnamn ved Oftefjorden («£n Bugt 
tet ved Landet, hvor endnu skydes Odder [oter]» 
segjer Holm). 

Heile denne heimfestingi kann ikkje vera upp- 
havleg. Gautland ma fra fyrsten ha vore det same 
som Gotland i Sverike. Nar visa hev kome til Lista, 
er ikkje godt a segja. Ho er naerskyld med faeroyske 
visor, og saman med ymse andre visor er ho eit 
vitnemal um gamalt samkvaeme millom Agder og 
Faeroyane. 

1. Herredag er hr. Dag; titel og namn hev runne 
saman. — sj&l sjelv. — te hova til kongsgarden. — 2. frsegda 
spyrja, reyna. — 3. i mi hoga i min hug. — 4. snapp djerv. 
— Sjuransvein Sigurd svein, Sigurd F&vnesbane. — 5. Icap- 



Digitized by VjOOQIC 



228 

pan kappen, kjempa. — Osmund Flagrekjempa er den same 
som Asmund Fraegdegjaeva i den telemarkske visa. Bdde 
guden Tor og kjempone Sigurd og Asmund er troll eller 
risar her i visa. — 6, Dyreknurren er gamalnorsk 
d^ri kn9rrinn dvs. det dyrverdige store skipet. — 7. te 
fjerde borda: kjempone var so tunge at skipet sokk til det 
fjorde bordet ovantil. — 8. tros halvrote turt trevyxke. — 
10. skjegge forvendt for seggje dugande kar. — II. kjuring 
hyrding, hjuring. — 12. bela fri til. — 13. veia fella, fanga. 

— 14. roa rugga att og fram. — 16. kjus av kjosa velja. — 
koma ustolen p& koma so ein ikkje stel seg innpd ein og 
tek pd honom uvarande. — 17. bang hauk. ~ velfaren god 
til & springa. — 19. odderstorm stormen &t oddane, ei poetisk 
umskriving for strid. — gletta gleppa, mislukkast. — are- 
stein Arestein, gruvestein. — 20. spjerta m& vera eit slag 
v&pen, men me veit ikkje noko naerare um det. — 25. reve- 
krottane reveholone; her um tronge, vesale rom. — hie halda 
ut, tola. — 29. skjebte skipa, ordna. — bseltan helvti, dei 
halve. — 30. rodda remse. — trodda troll. — 31. Gugrajogle- 
k&ba er gygri Jorunn Joklek&pa. — f^dde fylgde. — - 34. kvi 
nebnte du mseg s& br&e: det var ei gamal tru at ndr dei 
nemnde ei kjempe ved namn i striden, so kunde han ikkje 
ha lukka med seg lenger, men vart anten sdra eller drepen. 

— 38. sveite blod, vaeske. — 39. smitlekrus krus med lae- 
kjande smyrje eller salve i. -— 40. med alle er forvendt av 
med avle av all makt. — 43. langa lengta. — airomsstt i 
tvo aettleder. — 45. L. 3—4: Faer han drukke og sove, so 
tek du han ikkje att i heimen hans. — 48. eideren eiteren. 

— 49. fselig fseleleg, skraemeleg. — 52. last m. skade. 



21. Dei tri vilkori. 

Emnet i denne visa er sers forvitnelegt. 

Visa byggjer pk den norrene Magus saga. 
Denne soga h0yrer med milloxn dei roxnansogone som 
dei sette i hop so mange av i Norig i 13de og 14de hdr., 
den tid da Hakon den gamle og ettermennene hans 
styrde landet. Hovudemnet i soga er fransk ; det er 
den velkjende forteljingi um dei fire Haimons-sonene, 
fire jarles0ner som lag i strid med Karl den store. 
Men den norrone sogeskrivaren hev sett til ei inn- 



Digitized by VjOOQIC 



229 

leiding um korleis keisar Karl kom til verdi, og kor- 
leis det gjekk til milloxn foreldri bans. Dette hev 
frS fyrsten vore ei liti soge for seg sj0lv, soxn ikkje 
hadde noko med Karolingane a gjera, og denne stub- 
ben er det den norske folkevisa er bygd pa. Ho 
fylgjer soga so nogje at ein kann sja kva form av 
soga det er som visediktaren hev kjent. Soga finst 
i tvo formingar, ei eldre og stuttare og ei yngre og 
lengre. Denne siste ma liggja til grunn for visa; 
det finst fleire drag i visa som ein finn att i den 
yngre formi, men ikkje i den eldre. Biles hev folke- 
visa st3rtt heile forteljingi sterkt av, og teke hurt 
namni og mange einskilddrag. 

Men ein kann fylgja vise-emnet enda lenger att- 
ende og vidare ikring. Hja nokre tyrkisk-tatariske 
folk i Ilidalen (pa landeskilet millom Sor-Sibiria og 
Vest-China) fortel dei eit eventyr som syner slik lik- 
skap bade i stort og smatt med innleidingi til Magus 
saga at det ma vera ein naer samanheng millom dei. 
Anten ma eventyret ha vandra fra Norig austyver, 
eller ma det ha kome til Norig austanfra. Ser ein 
no pa emnet, gar ein snart at det hev ein sterk au- 
sterlendsk svip; det hev ikkje noko grunnlag i det 
roynlege livet i millomalderen, men ein kann hoyra 
um sovorne hendingar hja austerlendske kongar. Og 
alle tvil um at emnet hev upphavet sitt i Auster- 
landi, kverv hurt, nar ein finn plent det same att i 
tvo indiske (bengalske) eventyr. Det er gamalt i 
India; for alt for tusund eller halvtanna tusund 
ar sidan hev det vore uppskrive i indiske boker, og 
alt da var det noko avstubba. Emnet hev kome til 
Europa pa tvo vegar: umfram den formi som hev 
kome til Norig gjenom Nord-Europa, hev det kome 
ei til Sud-Europa. Denne siste formi meter me 
m. a. hja den italianske diktaren Boccaccio, og etter 



Digitized by VjOOQIC 



230 

han att hev Shakespeare nytta henne i spelstykket 
sitt tNir enden er god, er allting godtv. 

Folkevisa um tDei tri vilkoriv er berre funni i 
Telexnarki. £i uppteikning av visa kallar kongen 
for kong Kristian, dg det er tydelegt, soleis som L. 
Daae hev gissa pa, at dette er meint pa kong Kri- 
stian I. Han hadde gift seg i oktober 1449, var so 
pa ferd rundt um i Danmark fra januar 1450, f6r til 
Norig ut pa varen, og kom ikkje heimatt fyrr i ok- 
tober 1450; men 17 dagar fyrr han kom heim, fekk 
dronningi hans ein son. Dette var ein tilburd som 
folk matte leggja merke til i dei dagane, og dei kunde 
da lett koma til a festa visa pa kong Kristian. Visa 
ma alt ved det leitet ha vore til, og sidan den yngre 
formi av Magus saga er sett i hop noko fyre 1350 er 
det rimelegast a tru at visa er dikta so pa lag ar 
1400. 



3. i aldro ni i nie mannsaldrar. — 10. skrud n. stas- 
klaede, prydnad. — sitt gule hiure de slo ho ut: meyi gjekk 
i gamal tid med utslege hir. — 12. flamm fanemerke (mil- 
lomalderleg latin: flam in a). — 14. fygje fylgja. — 23. ko- 
rileband koralband, perleband. — 24. fara til b3rrja, taka til, 
«begyndte». — tyngjast verta tung (um ei kvinne med bam). 
— 29. kons vArt. — 33. kind n. barn. 35. fyr i, pA. — SkoU- 
land hev i visa kome inn i staden for dei tyske namni i 
soga. — 38. tryt'e pres. av tzjote taka ende. — r& utveg, 
list. Denne strofen finst au i nr. 18. 



22. Knut i Borg. 

Denne visa er funni i Norig, pa Island, pa Fser- 
oyane og i Danmark. Namnet kong Svein forer ein 
lett^^inn^ pa den tanken at visa er historisk, men det 
hev ikkje lukkast a setja henne i samband med nokor 
historisk bending. 



Digitized by VjOOQIC 



231 

1. tost = tottest tyktest «tykte sjolv at ho var komi i 
knipe». — sille skulde. — bele friar. — 2. kjose velja. — 
3. snekkje var i gamal tid namnet p& eit slag langskip. — 
5. reie gjera i stand. — sneie skjera til, klyppa. — 6. bu 
laga, gjera ferdig. — 8. alle heile (jfr. all dagen = heile 
dagen). — virkevika arbeidsvika (jfr. virkedag). — 9. gjeste- 
bo brudlaup. — 12. fara verre tapa. — fangtokji bunde fl. 
av fangtak\ som fangtokji by'e ut som byd seg fram til 
strid. — 13. sinom sverde brd svinga sverdet sitt {brd impf. 
av gn. breg5a svinga). — hovde T&ka, trefte. — mannetrd 
trengsle, tr&kking av folk, mannetron^. — 19. e^^ er inkje 
um eg hev ikkje hug til, eg bryr meg ikkje um. — 2\, At 
stundo dei til den tidi. — skaka skjek (pres. fl.). — 22. gull- 
budd gullprydd, innlagd med gull. 



23. Asbjenn og liti KjerstL 

Denne visa er kjend i alle dei nordiske landi, 
men Danmark er fyrste heimstaden hennar. Asbj0rn 
i visa er den danske stomiannen Esbern snare (d. 
1204), bror til biskop Absalon. Men det er vel 
berre namnet bans som er historisk her. Denne 
kvike glade visa hev visseleg vore mykje umtykt, og 
sungi mang ein gong nar kvinnone sat ved saumen 
sin. Ho kastar tElskovens farverige Skjser over de 
daglige Forholdv. 



6. soks f. heilsaks. — skjmre m. klinka saks. — 7. saum 
ty til & sauma av, ((Sjrtoi*. — skjera klyppa til. — 10. herd f. 
aksel. — 13. svein tenar. — 14. sm&dreng m. aerendsvein, 
ung tenar hjd fomemme folk. — 20. gama n. moro, skjemt. 



24. toreliti og Skakjelokk. 

I millomalderen hadde dei ei vokenatt, voke 
(vigilia) framfyre dei store hogtidene. Det var guds- 
teneste i kyrkja til visse tider pa natti, og det sam- 



Digitized by VjOOQIC 



232 

last di gjerne mykje folk ved kyrkja. Til a tr03rta 
tidi, n&r del ikkje lydde messa, hadde dei leik og 
song m. a. Til slutt vart voke beint fram nytta um 
leikstemnor um natti, gjerne under open himmel. 

Det er til ei sovori stemne at denne visa forer 
OSS. I dansen faer Toreliti den eine handi sund- 
skori, da Skakjelokk hoppar yvcr bordet og knivane 
hans sprett ut or sliri. Toreliti hev i loynd Skakje- 
lokk kjaer, og ho vil dylja burt denne tilburden, so 
Skakjelokk ikkje skal koma i nokon vande for hen- 
nar skuld. Skakjelokk skynar kvar ho hev hugen 
fest, han stig fram og tek henne til si festarmey. 

Same visa finst i Danmark, og ei liknande i 
Tyskland. 



1. viv n. kvinne (gift eller ugift). — 3. Skakjelokk ty- 
der Ristelokk; skakalokk finst som tilnamn fr& gamalnorsk 
tid. Jfr. Shakespeare, «Ristespjot». — 6. sylvbudd prydd 
med sylv, sylvholka. Skakjelokk hev sete ovanum bordet, 
og d& laut han hoppa yver bordet, um han vilde fram fort; 
bordet stod tett upp til veggen. — sliro dat. fl. av slir(e), Ordet 
vart i gamalnorsk alltid bruka i fleirtal. Her er det kanskje 
tenkt p& ei tvislir, sidan det er fleire knivar. — 8. ermo dat 
fl. ermane. — 9. stett f. steinar som er lagde til & g& yver, 
tram framfor ei dor, tropp. — 13. Det stend Toreliti i tan- 
kar at ho ikkje lenger kann sauma kunstsaum, som alle 
hogbome meyar burde kunna (jfr. f3nTe visa); me m& au 
hugsa p& den sterke mothugen som dei i millomalderen 
hadde mot kroppslege Ijrte. — 14. sir^eskar(fl.). — ^5.dynDi 
don. — 17. festarfe festarg&ve. 



25. Jon Remarsson, 

Denne visa synest a ha kome til oss fra 
Danmark. Jon Remarsson er den danske stor- 
mannen Jon Regmodsson av Hvide-setti i fyrste 
hplvti av I3de hdr. Men visa kan ikkje upphavleg 



Digitized by VjOOQIC 



233 

vera dikta um herr Jon, for ho synest a vera ei 
umdikting av den namngjetne skotske visa um Sir 
Patrick Spens, og det er trulegt at denne visa att 
byggjci* P^ eit historisk emne: giftarmalet millom 
den norske kongen Eirik Magnusson og den skotske 
prinsessa Margrete i 1281. Det skotske skipet som 
f0rde henne hit, kom pa heinivegen ut for harde 
hauststormar, og dei fleste stormennene som var 
med, drukna. I dei skriftlege frasegnene me hev 
fra millomalderen um sendeferdi, finst det fleire ting 
som samstavast merkeleg godt med visa um Sir Pa- 
trick Spens. Visa fortel at det dreiv i land fleire 
ting fra Sir Patrick's skip; dei gamle frasegnene 
segjer at sumt av det sendemennene hadde med seg, 
dreiv i land, m. a. nokre dokument. Enno ligg ekte- 
skaps-traktaten i Tower; han hev vore gjenombleytt 
av sj0vatn og her denne paskrifti: tSkriven i dupli- 
kat ved Berwick, og det eine eksemplaret sendt til 
Norig [til underskrift], men pa attervegen falle i vat- 
net, da dei kongelege sendemennene drukna». Fyrr 
kontrakti vart send til Norig, gjorde dei norske sende- 
mennene og mange skotske stormenn eiden sin pa 
henne. Millom dei var Patrick, jarl av Dunbar, 
og son hans, Patrick. I sume uppskrifter av visa 
um Sir Patrick Spens synest dette hendet a vera 
ihopblanda med eit anna liknande hende i Norigs og 
Skottlands historie. Den fyrrnemnde dronningi Mar- 
grete doydde alt 1283; men det levde etter henne ei 
nyf0dd dotter, som au fekk namnet Margrete og som 
fekk Skottlands krune i 1286. Ei sendeferd for til 
Norig og skulde henta prinsessa, «m0yi fra Norig», 
til Skottland, men ho doydde pa yverferdi. Etter ei 
frasegn, som ikkje er palitande, miste ho livet i ein 
storm. 

I visa um Jon Remarsson er det blanda inn 
drag fra ei onnor vise um stprmfare pa sj0en. Der 



Digitized by VjOOQIC 



234 

er det ein syndefull mann um bord som er skuld i 
stormen. Guds rettferd vil rdka ban, liksoxn bo r^ka 
profeten Jonas pa skipet, og som i forteljingi um 
Jonas kastar dei lut, so del kann finna ut kven ill- 
gjerningsmannen er. 



1. snekkje f. langskip, herskip. — dreng m. dugande 
kar. — herre bruka dei i millomalderen som tiltale At kon- 
gar, prinsar, jarlar, og som titel for riddarar og hoge pre- 
latar. I visone er det tidast riddartitelen som er meint. — 
2. boss kva, kva slag. ~ 3. seiste siste. — 5. heirsda^^e heiders- 
dag. — 6. m& pres. av mdga kunna, formd. — 8. fals n. svik. — 
9. fls^rd f. svik. — 10. rokest impf. fl. av rekast liggja og 
drfva, verta kasta hit og dit. — de ville hav det opne havet, 
rom S}0 (vill ogso = uroleg, ustyxleg). — 11. slo so stort 
bruka so store ord. — 12. tavlebord spelbord, bord til ter- 
ningspel. — 13. Her hev me ei minning um ein gamal 
nordisk skikk: & kasta lut um kven skulde springa yver 
bord i ein storm og ved det stilla uveret. Men i den heidne 
folketrui var det eit offer ein soleis gav det miskunnlause 
folkertui var dei loyndomsfulle maktene som heldt til i det. 
Her i ivsa er det ei synde skuld Jon skal sona med & g& 
yver bord, og me hev soleis ein innverknad frd den bibeslke 
forteljingi um Jonas. — rann f6r, kom i fart — um skip^ 
bord ut yver skipssida. — 14. Me kann ikkje f& skrifta syn- 
dene vfire og f& avleysing av presten. Difor gjer Jon sitt 
skriftemai framfyre mastri: med rdi var ho som ein kross 
pA laget. Bade tanken um at skriftemAlet var naudsynlegt. 
og at krossen eller krossformi hadde so mykje &. segja, viser 
tydeleg til katolicismen. — du skriftar meg du skal taka 
meg til skrifte. — 15. ekkje f. enkje. — 17. kvik levande.— 
k&t glad, kipen. — 19. mijjom millom. 



26. Herr Nilaus. 

Dette er vel upphavleg ei dansk vise, som alt 
tidleg hev kome bade til Norig og Sverike. 

Hendingane er i Danmark lagde til Jylland. Det 
er eit brurfylgje som dreg yver tden jydske hede». 



Digitized by VjOOQIC 



235 

Det vert uvfer med sno og vind, brudgomen skynar 
at bruri ikkje kann halda det ut, og vil at del skal 
S0kja livd einkvar stad. Bruri meiner at dei kann 
taka inn hja morbror hennar, bispen av Friarlunden; 
men brudgomen er lite moda pa det, av di ban aret 
fyrr hev fellt dei tri brorne til bispen og ikkje hev 
fenge greidt saki med boter. Men ban vil gjerne 
retta seg etter alle ynske fra bruri, og gjev etter da 
ho lovar honom ei skjorte som det ikkje kann bita 
sverd pk. Som ventande var, nyttar no bispen hovet 
til a taka hemn. Fyrst vert dei tvo systersonene til 
Nilaus fellte, og i den striden som kjem etterpa, 
vert bade bispen og Nilaus drepne. Bispen nyttar 
eikor troUr^d, so den bla skjorta som Nilaus hev 
fenge av Signe, ikkje kann hjelpa honom. 

Visa er ille medfari i den norske tradisjonen, og 
der vantar fleire gode drag som finst i den danske 
visa. Men draget um trollradene er sermerkt for 
den norske visa, og det er greid samanheng og stor 
fynd og kraft i den avstytte norske formingi. 



1. veten vetren, vinteren. — gjerest vert — tjall tjeld, 
telt — 3. vog impf. av vega drepa. — gjell skuld; frendane 
hev ikkje gjeve upp kravet sitt. — for di for det (dr&pet). — 
5. bold modig (dansk). — 6. fyr ho Signs liti vil segja : for 
hennar skuld, sidan ho er med. — kon oss. — 7. Bispen 
svarar ikkje Nilaus, men talar berre til bruri og byd he nne 
velkomi «med alle dine sveinar». — 8. hidngsord beiske 
ord, h&d-ord. — 9. ette di etter det {& fA bot). — 10. alle di 
dei alle. Millom str. 10 og 11 vantar det ikkje so lite i visa. 
I den danske visa er det so at dei fser fred alle so nser 
som dei tvo systersenene til Nilaus; dei skal sona for dei 
gamle dr&pi. Det vert ein kvass strid og dei fell. DA kann 
ikkje Nilaus halda seg roleg lenger. men dreg sverdet og 
byrjar striden att. — 12. bovmann tenestmann hjA ein 
hovding. — 14. sinozn sverde hr& svinga sverdet sitt (hrH 
impf. av gn. breg5a svinga). — hoggje impf. til hogge. — 
lytir (fl. av lyt el. lut) stykke. — 15. V&pni hans skal hanga 



Digitized by VjOOQIC 



236 

p& veggen eller p& ei sule 3rver den staden der han er 
gravlagd i kyrkja. Det finst fleire dome p& at v&pni vart 
upphengde soleis. 



27, Det var s& silde. 

£nd^ denne visa er all igjenom dansk i malform 
og visseleg er komi til Norig utanfra, so er ho teki 
med her likevel, og det av fleire grunnar. Ho hev 
vore mykje sungi og sers vel umtykt hj^ almugen, 
og ho hev her i landet fenge ei form som poetisk 
stend yver dei fleste utanlandske avbrigdi. 

tDet var s^ silde » er ei av dei vanlegaste visone 
i nyare nordisk Mmugetradisjon i det heile. Ho xn^ 
ikkje vera so lite gamal heller. Alt i 1573 skreiv ei 
ung dansk adelsdame dei 6 fyrste strofane av henne 
i ei poesibok, og den ting at ho gjeng so vide ikring, 
vitnar au um heller h0g alder. Ho er kjend fra 
flnsk, vindlandsk, slovensk, tysk, fransk og italiansk 
umrade. 



28, Jomfruva Ingjebjer. 

Denne visa er kjend fra Norig, Fseroyane, Sve- 
rike og Danmark. Ho er ei av dei merkelegaste av 
umskapingsvisone. 

Det er ei utgamal folketru at menneskjet kann 
skifta ham. Bin troUmann kann skifta ham etter 
som han sjolv vil; men han kann au kasta ham 
p^ andre, um dei ikkje vil det. I eventyri er 
det tidast ei vond styvmor som forskaper styv- 
borni; men til slutt vert dei berga, og d^ kjem 
hemnen yver styvmori. I dei vestnordiske eventyri 
er styvmori ofte av troU-aett, og med det same styv- 
borni vert umskapte, faer dei den forunderlege evna, 



Digitized by VjOOQIC 



237 

at del kann leggja ein enda verre troUdom pk styv- 
mori att. Denne troUdomen rakar henne, so sn0gt 
styvborni fser att sin rette skapnad, og difor gjer 
styvmori alt ho kann til a hindra at dei vert ut- 
loyste. I dette draget ligg dk fr& fyrsten grunnen 
til at so sn0gt vilkaret for utleysingi er uppfyllt, sit 
styvmori i Trollebotn.* 

I Jomfruva Ingjebjer er det Herre-Pers store 
kjserleik og offervilje som bergar jomfruva. Det er 
ei l0yndomsfull makt som driv ban til a jaga etter 
hindi og orni utan fred og kvild, og ei likso l0yn- 
domsfull makt fser den umskapte jomfruva til a tra 
etter mannekj0t, enda ho synest vera heilt hind og 
heilt 0rn, so ho berre r0mer for Herre-Per. Det 
djupaste i mannehugen sit djupare enn trolldom 
kann na. 



ssdeli gild, framifrS, Ksedelig)). — L. 4: dei venaste som 
kann gro pi jordi. — hdre kvar. — jomfruve ugift, hogbori 
kvinne. 

av aurom lande fr& eit anna land. — rik mektug, for- 
nem. — stolt fornem, byrg, drusteleg (um hegsetta kvinnor). 

Desse innleidingsversi skildrar den staden der den um- 
skapte jomfruva ferdast i hinde- og erneham. Ho er fr& 
vaurom lande», ho hoyxer ikkje til der hind og orn hev 
heime; ho er eit menneskje, men eit umskapt 

1. stri hard, vond. — stjukmor styvmor, (tstedmom. — 
uzn midje natt ved midnatt. — fruve hegbori kvinne, ugift 
eller gift. — 3. auke her: gjera, valda. — villande aukande 
form for vill skygg, var. — oyeskog oydemark. — 4. Horn 
tidt og tr&tt — hindehsan : dei tenkte seg umskapingi soleis at 
den som vart umskapt, tok p& seg hamen &t det dyret han 
vart umskapt til ; Ingjebjer «steig», «f6r» i hamen. — B.hovde- 
gj&r f. hovudgjord. — guile av Gngane fern ringane p& den 
eine handi (av Gngane ti pfi bde hendene). — 'o honom. — 
8. l&g hadde lege. — 12. hryggjar dvs. bryggjar 0I. — blan- 
dar dvs. blandar honning med vatn og lagar mj0d. — 

* Siste verset i visa hev fenge ein kristeleg svip frfi 
visionsdiktingi. 



Digitized by VjOOQIC 



238 

14. vani var van til. — 16. sm&sveiD = sm&dreng tenar. — 
17. skapte *a umskapte henne til. — 20. den gamle xnannen 
er ei^aren. — blometre blemande tre. — 21 . mannehlo : blod 
av eit levande menneskje er etter den ^amle folketrui ei 
av dei vanlegaste og tryggaste rSdene til & loysa eit for- 
skapt menneskje or trolldomen. — 22. Han dvs. Herre-Per. 

— 'pi = uppi. — giste gjesta, vitja: no kunde og vilde ho 
koma til han. — 23. sdle-brugde f. den uppboygde kanten 
framme og bak pfi ein ridesM. — plukka seg som ei duve 
plukka seg som ho vilde kneppa dyrehamen upp. — 24. p& 
skogje legji halde til i villmarki. — fardur eit under: at de 
mk tykkja det er eit under. — einirber einebeer, briskebeer. 

— i urdo i urdene. — 25. dro drog. — framte med langs 
med. — rakkje m. hanhund, motsett bikkje f. — 27. dandis 
dugande, gjaev. — go-r&ir gode og gagnlege rdder. — Trolle- 
botn, eig. Trollviki, er det vanlege namnet pk troUheimen. 

— grsBt ho syndine sine graet for syndene sine. 



29. Horpa, 

Visa um «Horpa» eller «Dei tvo systarv er ei 
av dei mest vidgjengde og best kjende av folkevisone 
vare; ho er funni bade pa Serlandet, Vestlandet og 
Austlandet. Biles hev ho vore vel kjend i alle dei 
nordiske landi og i Skottland og England. 

Men em net gjeng endi mykje vidare enn visa 

sjolv; ein finn det att i andre visor og i segner og 

eventyr so a segja den vide verdi ikring. Det byg- 

gjer pa utgamle truer um sjelevandring og umskaping. 

Ein avliden kann koma att i andre former, t. d. som 

ein vokster eller som eit dyr. Me hev alt mett eit 

utslag av ei sovori tru i forteljingi um dei tvo trei 

som voks upp pa gravene at Bendik og Arolilja. I 

dei eventyri som hoyrer hit (og som ein finn bade i 

T7„-^«.«^ Asia og Afrika), er det t. d. fortalt um ei 

uk gjente, som drep syster si. Pa gravi kt 

epne renn det upp ei selje. Det kjem ein 

og lagar seg ei fieyte av denne selja, og n^r 



Digitized by VjOOQIC 



239 

dei blaes pa fl03^a, hoyrer dei malet at den drepne i 
fl0yta; det fortel um drapet og kjem med klagemal 
mot mordaren. Eit egyptisk eventyr, som me hev i 
ei uppskrift fra 14de hdr. fyre Kristus, fortel noko 
liknande. 

Fram igjenom tidene, fra dette egyptiske even- 
tyret og til «Jan van Huysums Blomsterstykke» av 
Wergeland, hev den tanken som ligg til grunn for 
visa um «Horpa», sett diktarhugen i rersle. Den 
persiske diktaren Omar Kajjdm (ikr. 1100) segjer: 

Eg trur at sk^i som eg held i hond, 
ho hadde fyrr i tidi liv og &nd, 
og fagre smil pk raude lippur log, 
der vinen glitrar uppmed rosa rond. 

For ein gong — de var kveld, og alt var stilt — 

s&g eg ein pottemakar hamra vilt 

p& leiren sin, og leiren kviskra l&gt 

og loyndomsamt: «Far snilt, bror min, far sniltl 

Eg var ein gong eit mannebSn som du, 
og hjarta bivra millom tvil og tru, 
og hugen leika millom elsk og hat, 
til eg vart mold og laut i moldi bu.)» 

(Seippels umsetning). 



2. stie Stella. — 4. skipa mat setja maten fram, reida 
p& bordet — 6. tv& vaska. — 8. tvssr vaskar (pres. av tvi), 
— 15. fyr mein til skade, pfi vondt —- 24—26. Av denne 
bolken er det berre att desse tri strofane. Den eldre systeri 
vil p& ein eller annan m&te dylja seg for brudgomen. Ter- 
none hennar hev ein mistanke um at brudgomen er sviken 
pa eikor vis. — 35, unde skinn under den skinnkvarda 
kappa. — 36. durag&tt dorkarm, doropning. — 38. bane bane- 
mann, daude. — 39. hele friar. — 42. forgforde, her: ferde 
i ulukke. — 44. forgjette gleymde. — 48. heiter kallar. — 
49. eikje n. eik, det som er av eik (eikeved). — kveikje n. 
turre ting til d tenda med, tendeved. 



Digitized by VjOOQIC 



240 



30. AsaliborgjL 

Visa um Asaliborgji eller «Ravnen ber'e bb» er 
ikkje funni andre stader enn i Norig. Men liknande 
visor finst i mange land, av di dei einskilde dragi i 
visa er kjende vide ikring. Bade fuglar som ber 
bod (jfr. nr. 17: Kongssonen i Norigsland) og 
menneskje som er umskapte til fuglar (jfr. nr. 28: 
Jomfruva Ingjebjer) er mykje vanlege i folkediktingi. 

Biles er emnet i visa um Asaliborgji merkelegt 
ved det at ein finn det att i soga um den heilage 
Osvald. Der au er det fortalt um koss ramnen fiyg 
i fleire dagar og netter yver havet fyrr han rekk 
fram, koss han kviler pa ein stein, koss jomfrua tek 
imot han og faer det brevet og den ringen som friaren 
hev sendt, koss jomfrua sender det bodet attende at 
friaren skal koma med ein fiote og henta henne (som 
i nokre av vise-uppskriftene) og at han skal hava 
eigneluter av gull med seg. Men her kann det ikkje 
vera som vanleg at visa byggjer pa soga; Osvalds 
saga er ei umsetning fri tysk og kann ikkje vera eldre 
enn fra tidi ikring 1500, og etter alt a d0ma er visa 
mykje eldre. Samanhengen er ikkje utgranska enno. 



1. i hovde m6 (av gn. i h9f5i m6r) i hovudet mitt. — 
veil valdar, er skuld i. — 1. 3: um eg aldri so mykje let att 
augo. — 2. i hovde d6 (av gn. i hgfSi f^r) i hovudet ditt. 

— savnar samlar. — gull prydting av gull. — 4. d6 deg. 

— ^6. gidljartur jarteigner av gull. — 12. dreng dugande 
mann. — Ijote lyt (pres. fl.). — 14. mi foUogji lagnaden min. 

— 16. frid ven, god. — fr&narorm glansande, slikjande orm 
(gn. frdnn ormr av adj. frdnn glimande, skinande). — 
skapa i umskapa til. — 19. skiringsnavn doypenamn. — 
20. gjonne gjerne. — 28. ette stettinn etter stetti; av stett f. 
steinar eller steinhellor som er lagde til k gfi pfi yver tunet; 
tram eller liti tropp (t. d. framfyre ei dor eller ved eit gjerde). 



Digitized by VjOOQIC 



241 



31. Svein Nordmann og Gullbjer. 

Visa um Svein Nordmann eller «Kvinnemor- 
darenv er vel den folkevisa som hev kome vidast 
ikring av alle. Ho finst pa norsk, islendsk, svensk, 
dansk; tysk, hoUandsk, engelsk, fransk, spansk, por- 
tugisisk og pa fieire av dei aust-europeiske mali. 

Upphavleg ma Svein Nordmann ha vore eit 
yvernaturlegt, halvt demonisk vette. Ein hug til a 
lokka kvinnor med seg og drepa dei, hev heyrt med 
til vctte-naturi hans. Nar han syng um det lukke- 
lege alvelandet, er det ei troUdomsmakt i songen 
hans som ingi kvinne kann sta seg imot. Han hev 
alt drepe atte kvinnor; men so rakar han pa ei som 
er so klok og r&dsnar at ho ikkje berre bergar seg 
sjolv, men fser gjort det av med honom au. Grunn- 
emnet i visa er difor det same som i so mange andre 
visor: ei tevling millom trollmakter pa den eine sida 
og mannevitet p& hi. 

Nserskyldt med visa er emnet i det velkjende 
eventyret um «Riddar Bl&skjegg» ; der au er det eit 
vondt vette som lokkar kvinnor til seg og drep dei. 

4. fygje fylgja. — 7. Gauken var i folketrui ein mykje 
viktug fugl; dei kunde bruka han til k taka varsel p& ymis 
vis, og den som kom under gauketre og fekk klsedt seg av 
og P& 3 gonger, kunde ynskja seg 3 ting og vera stod p& 
§L fk dei. Lauken er etter eit gamalt ord «de yppaste gras 
uti skogjenw. I eit bamerim heiter det: 

Till till i tara. 
Imorgo skal me fara 
langt burt i djupe dalar 
til elvekongens salar. 
Der er so godt k gjste, 
der fell ingi vaete. 
Der veks'e lauken, 
der gjeFe gauken, 
o. 8. b. 

16 — LletUl og Moe: Norske Polkevitor. I. 



Digitized by VjOOQIC 



242 

16. runir lefyrnd kunnskap, trollr&der. — 19. Gjeddare bra 
Gjallarbru (jfr. Draumkveedet str. 18—23 og merknadene til 
desse strofane). — 24. m&ten fyr sjave deg heveleg for deg 
sj0lv. — 25. boste vel mykje, altfor. — 28. deg renn*e bio 
blodet ditt renn. — go lytelaus. 



32. Olav og Kari. 

Denne visa kjenner dei bade i Norig, Sverike 
og Danmark, men ho er visseleg norsk fr& fyrsten. 

Det upphavlege grunnlaget for visa er truleg for- 
teljingi um den frankiske prinsessa Klotilde, dotter 
til Klodevig. Etter at faren var avliden, vart ho i 
aret 526 gift med vestgotarkongen Axnalarik. Han 
var ein ihuga arianar, og ho var katolik. Difor tok 
han pa a vera hard mot henne, slo og pinte henne. 
Til slutt sende ho bror sin, Childebert, ein serk (eller 
ein duk), som var sulka av hennar eige blod. Han 
skunda seg a hemna den uretten ho hadde lide, 
stridde mot Amalarik og vann. Dei ferde Klotilde 
attende til Frankar-riket, men ho deydde pa heim- 
vegen. 

Denne soga var vel kjend og mykje umtykt i 
Frankrike fram igjenom millomalderen. Ho gjekk 
um ei kvinne som vart forfylgd og vart martyr for 
den rette trui ; difor kunde dei nytta henne pa preike- 
stolen jamvel, og me linn henne au i preikehand- 
b0ker for prestar. Det er difor berre rimelegt at 
ho vart emne for ei folkevise. Denne visa hev fra 
Frankrike kome til dei andre romanske landi, og alt 
i millomalderen ma ho ha kome til Norig. Men 
folk hadde etter kvart gloymt motsetningi millom 
arianisme og katolicisme. Det laut ei onnor grunn- 
gjeving til. I Norderlandi, der dei ikkje kjende kjet- 
tarar i kyrkjeleg meining, sette dei inn motsetningi : 
katolsk kyrkjeleg tru p& den eine sida, og storre 



Digitized by VjOOQIC 



243 

eller mindre leivningar av heidendom i tru og skikk, 
dvs. troll dom pa hi sida. 

Den norske visa hev all igjenom ein millom- 
alderleg dim. Enda ho er uppskrivi 300 — 400 ar 
etter at protestantismen vart innferd, hev ho dei 
katolske meiningane ubrigda: Jomfru Maria er him- 
meldronningi og byd den saele velkomen til himme- 
rike. Den skildringi me fser av trollkvende, viser 
attende til heidendomen jamvel. Um j0tunkvendet 
Hyrrokkin fortel Snorra Edda at ved Balders bMferd 
reid ho pa ein varg og hadde hoggormar til taumar. 
P& ein sk&nsk runestein fra lOde hdr. finn ein bi- 
letet av ei kvinne som rid pa ein ulv med ein hogg- 
orm til taumar. 



1. nsere naer. — sj& vitja. — 3. gifte f.kone. — 4,dnkke 
bd mj0 og vin er ei poetisk umskriving for k njota den 
h0gaste lukka. — 5. drikke jol : joli var den storste hogtidi 
i Sret, den tidi som var rikast pS njotingar. — 6. I denne 
og dei nseste strofane er Kari skildra som trollkvinne. — 
med elvesie millom alvane» jamsides med dei; elv er tele- 
marksk form for alv. — 8. beislering her = beisl. — frd- 
narormen den glinsande, slikjande ormen (av det gamal- 
norske adjektivet frdnn glinsande, glimande). — 10. Det 
er likso naturleg og sjolvgjeve at ein son trur mori si som at 
graset gror pa jordi. — 11. gangare er i visone poetisk 
namn pfi hest. — 12. hall f. bakke. — 14. skodde si bond 
drog hansken pfi handi. — syrgjeleg sorgfull. — 21. tyn- 
nyrtein tornegrein, klungergrein. — 23. boUe seig kjotet 
laga groper. — 23. leng' lenger. — bjartespreng m. det som 
sprengjer hjarta, <(hjartemeinsom gjev meg bane». — 26. tvser 
pres. av tv& vaska. — 28. tukke fram flytja, skuva fram. 
I Telemarki er det enno skikk at ein skal «tukke fram ein 
stol» til den framande. Telebondene hev fort yvtt til himme- 
rike deira mSte k fagna ein gjest pS. — 33. Den siste boni 
gjeng for vidt for jomfru Maria. 

Visa hev ein utifrS god dramatisk bygnad. Str. 1—10 
er fyrste akt, 11-26 andre, 27—33 tridje. Akt svarar til akt 
og forer handling! fram stutt og fyndigt. Og akt for akt er 
det ei sterk stiging, so me til slutt stend i himmerike. 



Digitized by VjOOQIC 



244 



33. Kong David og Solfager. 

Sophus Bugge segjer um denne visa: 

«Jeg har ved at felge denne Ballade tilbage til 
dens Oprindelse maattet tsenke paa, at Naturforskerne 
ved Norges Strand, hvorimod Verdenshavet skyller, 
h0it op imod Nord har fundet vegetabilske Stoffe, 
som af Havet er fert over fra tropiske Egncs Flora. 
Gjennem Bestemmelsen af disse Stoffes Hjemsted 
har de S0gt at felge de Strommes Gang, som har 
baaret dem op til Norden. Saaledes finde vi ogsaa 
i den nordiske Folkedigtning Frembringelser, hvis 
Udspring maa seges i det fjserne Syden, og som hos 
OS endnu ikke ganske har tabt sit fremmedartede 
Prseg, skj0nt deres Udvikling, efter at de har fsestet 
Rod i Norden, er bleven paavirket af den hjemlige 
Eiendommelighed. Ved at undersege disse Frem- 
bringelsers Elementer kan vi ssettes i Stand til no- 
genlunde at felge Gangen af de Strsmninger, som 
har f0rt dem mod Norden. Den Ballade, som jeg 
her skal omtale, er ikke, som det synes, bleven 
baaren frem af nogen af de brede Stromme, der for- 
binde den nordiske Balladedigtning med tysk og en- 
gclsk Poesi. Jeg tror her at spore et enkelt Bslge- 
slag af en Kulturstrom, som i samme Retning kun 
sjselden har fundet Vei til vore Strande.v 

Her i landet er visa funni i Telemark berre. 
Dit hev ho kome fra Sverike. Elles er ho funni i 
Danmark au. I Norig var M. B. Landstad og Sophus 
Bugge dei fyrste som skreiv henne upp, men i Dan- 
mark gjeng uppskriftene attende heilt til 1600 og i 
Sverike til 17de hdr. 

Sjolve vise-emnet er kome til dei nordiske landi 
frS Russland. Der finn ein det i segner og folkc- 
visor, og ein kann fylgja det attende til 16de hdr. 
I den eldste svenske viseuppskrifti heiter Orme- 



Digitized by VjOOQIC 



245 

kongen beint fram Noug&rds Konge, d. v. s. Novgorods 
konge. 

Den russiske forteljingi hev upphavet sitt i ei 
sudslavisk (bulgarisk-serbisk) forteljing. Det finst eit 
serbisk eventyr med same emnet. Dei slaviske for- 
teljingane m^ ha eit byzantinsk upphav, og me 
kann skyna at emnet ma ha vore kjent i 12te hdr. 
i minsto. Den byzantinske forteljingi hev ikkje berre 
vandra nordyver, men vestyver au; det finst millom- 
alderlege formingar av henne fra Tyskland, Fran- 
krike og Portugal. 

Bin kann ikkje fylgja sjolve emnet lenger enn 
til den byzantinske forteljingi. Men rstene sine 
hev det i hebraiske frasegner um kong Salomon (ikkje 
kong David) og Aschmedai, hovdingen yver demo- 
nane. Desse fr&segnene atter hev vakse seg fram 
av ymist som vert fortalt um kong Salomon i Bi- 
belen, so at ein gjenom mange millomlekkar og 
mange brigde kann finna samanheng millom visa um 
• Kong David og Solfager» og Bibelen. 



13. syr^yeie^^sorgfulL "ihjd innmed. — 15. yarda jorda 

— 17. kv&re kva (av tvo ting). ~ hell eller. — fygje ^Igja 

— 19. tiss tykkjest, synest — 30. omoaeg&ve f. gftve til ein 
som treng» olmose, «almisse». ~ 31. sjov sjelv. — 37. satt 
sant. — 39. gjonne gjerne. 



34. Tor Brynjulv og ftuga. 

Denne visa heyrer til den krinsen av folkevisor 
som dei kallar dyre visor. Dei gjeng um dyri, 
deira liv og ferd og samkvaeme med menneskja. Alt 
er sett i samhove med manneverdi. Bide i ^ 
og dyre-eventyret er det alltid so at dyri 
fer at som menneskje; men samstundes he\ 



Digitized by VjOOQIC 



246 

fuUt sin dyre-hatt og sine dyre-scrmcrke. At tilhevi 
i dyre- og manneverdi soleis renn i eitt, cr nettupp 
det sermerkte ved folkedikting av dette slaget. — 
Millom dyrevisone er det ein fiokk som skildrar 
dyrebrudlaup. Umfram Tor Brynjulv hev me p& 
norsk «Raninebrudlaup i Kr&kelund», og sovorne visor 
finn ein vidt ikring i Europa, ikkje minst i nord og 
aust. 

Visa um Tor Brynjulv er kjend i Sverike, Dan- 
mark og Tyskland. Etter den danske formi er det 
at P. M. M0ller hev laga det velkjende diktet «Tor- 
bisten og fluen» («Torbisten kravler af morken hul»). 



I. Tor Brynjulv tordivelen. — 5. huga av huge m. 
sinn, tanke, hug. — 6. belevand krsesen med ums3ni til 
friarar. — • 10. bele fri. — 13. buka grava, rota. -— 14. mot- 
tingsta m. mekdunge. — 15. kamar m. vandhus, privet 



35. Rabnabrydlaupe i Kr&kelund. 

Visa um ramnebrudlaupet er den fyrste norske 
folkevisa som vart prenta. Me hev henne pa eit 
fiogblad fra 1647 alt. So gamalt er ikkje noko anna 
prent p& norske bygdemal; me hev difor ikkje nor- 
malisera m^lferet noko storre, men gjev malformi 
pa lag som ho er i det eldste flogbladet, i eit anna 
fiogblad fr& same hundradaret og i Vibeke Bilds 
handskrift (fra ikr. 1640—1650). Milet er fra Horda- 
land, men er noko uppblanda med ord fra andre 
kantar. Me hev uppskrifter fra 18de hdr. (fra Sogn, 
Hallingdal og 0ysterdalen), og visa er funni i munn- 
leg tradisjon i 19de hdr. 

Fra fyrsten hev truleg visa kome fra dei slaviske 
landi. Eit svensk prent er fra 1633, fr^ Tyskland 



Digitized by VjOOQIC 



247 

kjenner me ei tilsvarande vise fra 1530 alt, og i del 
slaviske landi er det mange sidestykke til ramne- 
brudlaupet. Um slike dyrebrudlaup, sja innleidingi 
til Tor Brynjulv og ftuga. 



3. sote sete (av sitfa). — lena Idna. — 5. spodde skunda. 

— 6. vor bryggje (oteren smaug millom bryggjesteinane). 

— ottebisk morgonmat, frukost — 7. hadla (av hardla) sers, 
ovleg. — 8. haurde hetyrde, — 9,guss i» guds Ion. — 13. mun- 
gj&t tunt 0l. — munng&tsmann den som stend for skjenk- 
jingi. — 14. sotznjelkskjmse ost av set mjelk. — ein adank- 
jou-maaU ein som segjer <(dank-jou-maat». dvs. ein hol- 
lending (dank-jou-maat er hoUandsk og tyder: eg takkar 
deg kamerat). — taka med taka imot — 15. kamsbove fiske- 
hovud stoppa med ballar av fiskelever og mjol. -— kompa- 
nite komparutor, ballar eller kakor av fiskerogn og mjol. — 
bleng saup. — 16. kumla klubb, ballar av mjol og jordeple. 

— gumble gumbe, raudkoka ost av fersk mjolk.— 17. kab- 
bretta tunn ost av samankoka myse. — kjmsa ost ferdig- 
ysta ost. — rav det feite kring uggane p& kveita. — 18. kno- 
ost knod-ost, kna-ost. — tvibryggja sterkt ol. — range dravle 
raud dravle. — vara varsla (n&r munngStsmannen skulde 
skjenkja). — 20. leiesvein bruresvein, fylgjesvein. — 22. /o- 
resmann foringsmann. — 23. slupsing stSk (eig. <iplasking»). 

— 24. tii&r skyte tri skot (?). -- 25. skitlmta fAfengd, «for- 
faengelighed». — hogheitss forrangen. — 26. manna hogst 
0vst av alle mann. — brik stutt benk. — Mevek&na reide- 
kona. — 28. task-hakjen lummekniven; her: ule-kloi som 
er goymd i fjorene. — 28. skitl&t fdfengd. — meg Gnst rett 
um finn eg rimeleg (sagt p& spit). — 29. V&r herraste famen 
er vel ei banning: «v£ herres tre, f&men». — 32. som te 
bava lote som hev late til, havt kostnaden. — 33. Idt lune, 
humor. — m&ten m&tehaldet. — 34. knotee av knoten 
fin, hsv. 



36. Hustru kann deile med sin bonde. 

Denne visa kjenner dei i alle dei nordiske 
landi og endS vidare ikring. I dei gamle danske 
visehandskriftene fra 16de og 17de hdr. finn ein 



Digitized by VjOOQIC 



248 

henne fleire gonger. Ho heyrer til ein stor flokk av 
visor som gjeng um kor vondt ein kann ha det i 
ektestandet. 



1. ottem&l tid til k risa upp eller taka tilmed arbeidet. 
— deile trettast, kivast. — 4. reiste At Ai tvo dreg til elvi 
eg vaska. — 5. gardle'e gjerde-ledet. — 6. gov golv. — 
10. tro trodde. — 15. tvau tvo (n.). 



37. Tjovane. 

Denne gode skjemtevisa er kjend i alle dei nor- 
diske landi. P^ Island vart ho uppskrivi i 17de hdr. 
alt. Dei norske namni Steinfinnur, Stdlir og ^sa i 
den islendske uppskrifti, syner at visa er komi til 
Island fra Sud-Norig, so ho ma vera heller gamal 
her i landet. 

Ein ma tenkja seg at buret stend eit lite stykke 
fra stova. Steinfinn gjeng inn i stova og kved so 
h0gt at Stale (som er i buret og stel) kann hoyra. 
det heile tidi. Husfolki sit inne og lyder pasongen; 
ingen gjeng ut, og ingen heyrer at det er folk i buret. 
I songen nyttar Steinfinn hovet til k minna StSle um 
3niiist han bsr stela; til slutt varslar han StMe um 
at det kjem folk, og dei romer bae. 



4. kv&re kva for ein av tvo ting. -— 9. nAr de kJem okkon 
inkje til n&r det inkje vedkjem oss, gjeng ut jrver oss. — 
II. r6t n. rom under taket i eit hus, matvaror som heng 
under taket (kjotrot, fieskerot). 



38. Tossiein. 

Soleis som me hev prcnta visa her, syng dei 
henne i Robyggjelaget. EUes er ho vel kjend i 
landet, heist pS Sorlandct og Vestlandet. Ofte er 



Digitized by VjOOQIC 



249 

ho mykje lenger; men framhaldet gjev visa ein heilt 
annan d&m, med di det vert fortalt koss dei flette 
skinnet av den drukna, spila det upp pa veggen, og 
gjorde sidan sko og klsede av det. T. d.: 

So slipte dei knivar b&' store og smS, 
nokre til halda og nokre til flS. 

Den tid dei fl&dde hans hokeskjegg, 
d& fann dei ei g&s pk femtan egg. 



Eller: 



So spila dei upp den kallehud: 
ho rokk alt fr& stova til litLebu. 



So gjorde dei upp den kallehud 
til tolv par stevlar og tolv par sko. 

So var der kje att hot ein liten lapp : 
den gjorde ho^ seg av ein kyrkjestakk. 

Ei liknande vise hev dei i Jylland. Men der cr det 
kjerringi som S0kk; 

Og kjsellingen sank og posen fled, 
og alt hendes mel det blev til grod. 



39. Truls med bogjen. 

Denne skjenatevisa hev ein nyare svip i sumt. 
I det noko grove synet ho hev pd helten, likjest ho 
pa visa um Ramund unge, men ho hev ikkje som 
Rimund-visa nokon samanheng med gamal norron 
bokheim. Truls-visa ma vera heller gamal likevel, 
for ho hev vore kjend vide ikring i landet, og 
dei hev funnc hcnnc i Sverike au. I Danmark h0y- 
rer me gjete henne alt so tidleg som i 1664. Den 
uppskrifti me prentar her cr frS Aseral. 



' d. e. kjerringi &t Tosstein. 



Digitized by VjOOQIC 



250 

I. areatein Srestein, gruvestein. Denne strofen skildrar 
Truls som oskeladd. Medan han er heime, held han seg 
ved &ren, liksom oskeladden i eventyret. I neeste strofe 
meter me han att i kongsgarden ; han er i teneste der, nett- 
upp som oskeladden i eventyri. — 4. stBdldfrd stalldori. — • 
6. vegg veggestokk, veggbjelke. Femte yegg er den femte 
stokken nedanfrS golvet ; i del gamle stovone med del breide 
stokkane var det hegt upp& veggen. — slongde slengde. 
— 8. fakaa lufsa. — 10. hyrja til taka fat p& med kraft og 
ihuge. ~ 15. svaddar karar, sellar. — 16. mi me, vi. 



40. Den bakvende verdi. 

Visa um den bakvende verdi (aDen bakvende 
visa») finst vide ikring i landet, og me hev henne i 
mange avbrigde, som kann vika sterkt av fra kvar- 
andre. Ho hev vore kjend her i landet lenge; ei 
uppskrift fra Hallingdal skal vera fra 1645. £i dansk 
uppskrift er fra 16de hdr. og sameleis ei svensk. 
Nserskylde visor linn ein i mange land» og ein kann 
fylgja dei langt attende i millomalderen. Dei hoy- 
rer med til ein fiokk av visor som ein kann kalla 
Ijugar-visor : dei haugar upp alle slag urimelege og 
unaturlege ting. Liksom dyre-visone svarar til dyre- 
eventyri, soleis svarar Ijugar-visone til Ijugar-even- 
tyri. 



2. vorp = vaip (av verpe). — klakk m. fiskegrunne i 
sj0en, skalle. — 3. dynn dor. — engjo (dat.) engene. 



Digitized by VjOOQIC 



TILLEGG 



50 stev or SetesdaL 



3. as gazna have er det gildt (gaman) & ha (til mann). 

— 4. turegrei greid & vera i lag med, fylgjast med og roda 
med. — 5. adde alle. — 6. IJot stygg. — ring fatig. — snd 
sneida, gjeva sneid-ord. — 12. mi me, vi. — 13. hjartelene 
hjarteledi, hjartesida (eg hev halde av deg so lenge). — 
bleikne o: av sut (um du gjeng frft meg). — 16. beo henne. 

— 17. streDda gjenge strendene. — 19. roktest hondm gav 
einannan hendene. — ein laus ein laus kar, ein som ikkje 
eig gard. — 21. vai' verta. — 22. eiseino{t) eismal, Sleine.J — 
23. skorv naki slette i heiane. — eleveir ver med regn- 
skurer. — 25. eisemadd (m.) eismal, ^eine. — 26. toddemona 
furemoar. — 28. dauvlegt keidsamt, langsamt, audt stilt. — 
heim heim i bygdi. — skjere skjera korn. — hottemyra 
myrar fuUe av smStuvor. — 29. stidde setja buskspen 
inn. — 34. Suleskar ligg aller ovst i Siredal. — 40. sjalnaste 
sjeldnaste. — 45. ailei onnorleis. — ko berre. — 50. gjeve 
traut taka ende. — raut av ijote falla, detta, glida ut. 



Digitized by VjOOQIC 



AVSTYTTINGAR 



adj. 


adjektiv. 


adv. 


adverb. 


akk. 


akkusativ. 


dat 


dativ. 


eig. 


eigenleg 


eint 


eintal. 


f. 


femininum (hokyn). 


n. 


fleirtal. 


gen. 


genitiv. 


gn. 


gamalnorsk. 


hdr. 


hundraddr. 


impf. 


imperfektum (fortid). 


inf. 


infinitiv. 


kODJ. 


konjunktiv. 


L 


linje. 


m. 


masculinum (hankyn) 


n. 


neutrum (inkjekyn). 


osb. 


og so burtetter. 


pres. 


presens (notid). 


ptc. 


particip. 


sir. 


strofe. 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC 



Digitized by VjOOQIC