(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Nouum Testamentum Domini nostri Iesu Christi latine : secundum editionem sancti Hieronymi ad codicum manuscriptorum fidem recensuit Iohannes Wordsworth"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



OF 





Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



L NOUUM TESTAMENTUM 

LATINE 



WORDSWORTH 



Digitized by 



Google 



banian 

HENRY FROWDE 




Oxford University Press Warehouse 
Amen Corner, E.C. 



Digitized by 



Google 






1 1 

I 

NOUUM TESTAMENTUM 
DOMINI NOSTRi lESU CHRISTI 

LATIN E 

SECUNDUM EDITIONEM SANCTI HIERONYMI 



ERRATA 

Page 51a, note to ver. 38, last line, for r. read gr. 
« 597> » » » 34? first line, /or andimus read audimus 
•> 627, „ „ „ 28, line 19, /(TT ederente. >-<r(K/ ederent <■. 



H^ordswcriA's f^Mtgait 



Ojconii 

E TYPOGRAPHEO CLARENDONIANO 



M DCCC LXXXIX 



Digitized by 



Google 



J 



Digitized by 



Google 



V, ^ 

NOUUM TESTAMENTUM 
DOMINI NOSTRi lESU CHRISTI 

LATIN E 

SECUNDUM EDITIONEM SANCTI HIERONYMI 

AD CODICUM MANUSCRIPTORUM FIDEM RECENSUIT 

JOHANNES WORDSWORTH, S.T.P. 

EPISCOPUS SARISBURIENSIS 
IN OPERIS SOCIETATEM ADSUMTO 

HENRICO lULIANO WHITE, A.M. 

SOCIETATIS S. ANDREAE 
COLLEGII THEOLOGICI SARISBURIENSIS UICE-PRINaPAU 



PARTIS PRIORIS FASCICULUS PRIMUS 
EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM 



Oxonii 

E TYPOGRAPHEO CLARENDONIANO 

M DCCC LXXXIX 



Digitized by 



Google 



c;/ 



! ^P 



Digitized by 



Google 



SJ 



L 



31)1 



1 



\-'f 



IN HOC PRIMO FASCICULO INSUNT HAEC 



PAG. 

Praefatio editorum Prolegomenorum loco Euangeliis Praemissa . . . vii 

Cap. I. De operis ratione et de difficultatibus eius vii 

11. De editorum societate inter se et de illis qui nos adiuuerunt . viii 

III. Codicum manuscriptorum elenchus quos in euangeliis perpetuo citamus . x 

IV. De editione Ric. Bentleii, cum conspectu lectionis Bentleianae et elencho 
codicum in eius usum in Euangeliis collatorum . . . . xv 

V. Codices alii manuscripti in notulis nostris subinde citati . . xxviii 

VI. Editiones praecipuae saepius a nobis uel perpetuo citatae . xxviii 

VII. Editiones aliae, penes nos, in locis difficilioribus citatae . . . . xxix 
VIII. Ueteris uersionis uel ueterum uersionum latinarum codices in Euangeliis 

citati xxxi 

IX. De textus nostri forma xxxiii 

X. De notularum nostrarum forma xxxiv 

XI. Delectus notularum lectoris notatu digniorum xxxiv 

XII. De orthographia codicis Cauensis xxxvii 

Epilogus xxxvii 

Testimonia ipsius Hieronymi de opere suo xxxviii 



Epistula ad Damasum. * Nouum opus facerc/ etc i 

Monitum Anonymnm. ' Sciendum etiam ne quis ignarum,' etc 5 

Eusebii Epistula ad Carpianum. ' Eusebius Carpiano fratri/ etc. ... 6 

Canones I-X 7 

Prologus ex commentario S. Hieronymi in Mattheum. * Plures fuisse/ etc. . 11 
Prae&tio uel argumentum Matthei ignoti auctoris fortasse ex Graeco uersa. 

* Mattheus ex ludaeis/ etc. 15 

Capitula in Euangelium secundum Mattheum in sex columnas diuisa : (i) 
AUVY, (2) C Thomas,, (3) BH0JT aur, Harl, 2797, (4) D5PGQ, (5) J 

(breues),(efYi 18 

Initium Euangelii secundum ICattheum ex codice Sangermanensi Par. Lat. 

11553(^^1): item ex codice Sangallensi 49 40 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM 



41-170 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Vll 



PRAEFATIO EDITORUM PROLEGOMENORUM 
LOCO EUANGELIIS PRAEMISSA. 



Cap. I. De operis ratione et de difficultatibtis eius. 

Undecim fere anni elapsi sunt ex quo editor huic labori, textum sc. Hiero- 
nymianum Noui Testament! ex codicibus antiquis eruendi, manum primam 
adposuit. Opus sane ob multitudinem testium et uarietatem recensionum, ut 
omnes docti sciunt, difEdle est. In quo multa quidem per hoc tempus clariora 
euenerunt, sed multa iam dubia sunt, praesertim cum pauci in hoc codicum 
Latinorum labyrinth© fidi duces exstiterint. Quid antecessoribus suis Desi- 
derio Erasmo, Roberto Stephano, loh. Hentenio, Antonio Carafae, Lucae 
Brugensi, lacobo Leiong, Ricardo Simon, Ricardo Bentleio, lohanni Walker, 
D. Casleio, lohanni Martianaeo, Petro Sabatier, Carolo Vercellone, Constantino 
Tischendorf, F. H. A. Scrivener, Brooke Foss Westcott et F. I. A. Hort, ceterisque 
qui his studiis lucem attulerint haec opera nostra debuerit, partim in fasciculo 
primo textuum ueterum Latinorum Oxonii editorum iam monstratum est^. Sed 
nemo ex his^ quantum scimus, codices in familias, quas critic! uocant, distinguere 
ausus est, nee forsan etiam nunc quae inter uarios fontes ratio intersit diserte 
exponi potest *. 

Causae enim tres sunt ex quibus librarii in textu describendo hue illuc ab 
archetypo Hieronymiano trahi potecant, praecipue in Euangeliis. Primum est 
desiderium quo tenebantur, unius cuiusuis Eqangelii emendandi ad exemplum 
aliorum, ut nihil quod ad sensum necessarium uel utile uideretur omitterent ; 
*unde accidit' ut uerbis Hieronymianis utamur *ut apud nos mixta sint omnia.* 
Secunda est recordatio ueteris interpretationis, uel illius quae Hieronymo ad 
manus fuisse credenda sit, uel alius cuiusdam quae scribae per se nota fuerit. 
Huic etiam adnumeranda est recordatio alius uersionis Hieronymianae uel in 
expositione perpetua Euangelii, ut in Mattheo subinde occurrit, reperiendae, uel 
ex aliis operibus eius collectae. Tertia est correctio ex codicibus Graecis quae 
scribis praesto fuerint, quae praecipue apud Anglo-Britannos et Hibernos di- 
gnosci potest sed etiam in Euangeliis Ambrosianis (M) et alias subinde apparet. 
Sed quibus et qualibus codicibus usi sint correctores, et quibus legibus in utendo 
circumscripti, iudicare uix possumus. His et similibus de causis nobismet in 
praesenti temperamus ne indicium nostrum de codicum inter se ratione et de 

» Old Latin Biblical Texts: No. i. Tke Gospel according to St, Matthew from the St, 
Germain MS, {g\) now numbered Lot, 11553 in the National Library at Paris^ with intro- 
duction descriptive of the MS,, and Jive appendices containing some account of the Latin MSS, 
used by Erasmus and R. Stephens, the Latin and Greek MSS, collated by fohn Walker, with 
some notes of his life, and the chief defects of Martianays collation. Edited by John WcMrds- 
worth, M.A. Oxford, 1883. 

* Aliquid in hac parte bene temtauit Petrus Corssen in praefatione ad Epistulam ad Galatas 
Berolini 1885, idem tamen recte scribit p. 4 * [non] ignoro quaestionem.de quacumque parte Vul- 
gatae ioistitutam prius ad certum quendam finep perduci non posse quam universae ratio cognita 
et perspecta sit.' 



Digitized by 



Google 



viii PRAEFATIO CAP, I. DE OPERIS RATIONE, 

praestantia huius uel illius nimium fidenter proferamus. Prolegomena igitur 
usque ad finem opens, si Deus uoluerit, distulimus; speramus enim nos illo 
tempore non solum pleniore consilio nostro firmatos, sed etiam aliorum uirorum 
doctorum ingenio et prudentia adiutos, multa perspecturos quae iam nos latent 

Quid uero in hoc opere praestitum fuerit paucis exponi uolumus. Imprimis 
cum permultos codices inspexissemus, paucos numero selegimus qui, uel diuersis 
ex patriis uel diuersa ex origine ad nos per saecula longinqua traditi, satis 
amplum spatium et loci et temporis comprehenderent, ut crederemus in uno 
saltem aut altero textum uere Hieronymianum inesse. Non enim multitudinem 
testium pro hac et ilia lectione quaerebamus, sed potius diuersitatem lectionum 
ex codicibus qui uel scholae alicuius uel regionis, si ita dici possit, personam 
gererent. 

Horum codicum uarietates omnes uel ad apices litterarum recensuimus et in 
apparatu nostro fere semper edidimus, etiam eos codices numerando qui lectioni 
in textum receptae fauent, nee minus eos qui tali lectioni aduersantur. Unde 
euenit ut tam philologis, qui historiam linguae Latinae perscrutentur, quam 
theologis utilis fieri possit editio nostra. 

Porro in euangeliis ueterem uersionem ex codice Brixiano adiunximus cum hie 
liber proxime accedat ad interpretationem quam Hieronymus in euangeliis recen- 
sendis ad manus habuisse credendus sit. * Italam ' dicunt hodierni, haec est Itala 
recensio uersionis antiquioris, quae recensio teste Augustino (de doctrina ChristU 
ana ii. 15) ante Hieronymum exactissima credebatur. 

Testes etiam Graecos plerumque ex Tischendorfii editione octaua, ubi operae 
pretium uidebatur, citauimus, et saepissime Latinos ueteres quorum plures ipsi 
separatim edidimus scgi^k n op a^s t, q v^ de quibus plura uidesis infra p. xxxi. 

Cap. II. De editorum societate inter se et de illis qui nos adiuuerunt, 

Restat ut de ratione laborum nostrorum inter se pauca dicamus. Forma 
operis a lohanne Wordsworth tunc temporis in CoUegio Aenei Nasi Oxoniensi 
tutoris munus exercente, circa annum 1877 primis curis descripta est. Qui a 
Delegatis preli Clarendoniani strenue adiutus ^ et ipse et per alios in bibliothecis 
et domi et foris uisendis et codicibus manuscriptis inuestigandis conferendisque 
multum tempus insumsit, ut ex sequentibus per se clarum erit. Anno demum 
1 883 Professor interpretationis Sacrae Scripturae Oxoniensis et Canonicus Rof- 
fensis factus, manum primam notulis componendis et textui S. Matthei consti- 
. tuendo adposuit. In his primum ab amicis quibusdam iunioribus adiutus, ita 

^ Inter alia huius operis gratia suscepta Ddegati a uidua C. Tischendorfii, interueniente 
uiro amicissimo et eruditissimo C. R. Gregory, libros quinque redemerunt, quorum tituli 
sequuntur : — (i) Collatio codicis A cum uulgata Clementina a Tischendorfio fecta : quo anno 
non constat ; (2) Collatio simili modo fiacta cod. I, cum lectionibus aliquot cod. T ex Blanchino 
ut uidetur haustis ; (3) Codex k Bobiensis nunc Taurinensis manu ipsius exscriptus ; (4) Cod. q 
Frisingensis nunc Monacensis simili modo exscriptus; (5) Fragmenta Sangallensia n (Mt 
Mc.), Oy py una cum aliis fragmentis, plerumque aliena manu scriptis. In his est collatio cod. 
Paris Lat. 11955 (uide infra Walkeri a) et fragmenta Marci i. i-vi. 37, xiii. 29-xvi. 2 (sed mut,) 
secundum uulgatam, cum aliis fragmentis uulgatae Sangallensibus, praecipue epp. Paulinarum. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO CAP. II. DE ED I TO RUM SOCIETATE. ix 

progressus est ut a S. Matthei capitulo primo ad S. Marci capitulum septimum 
manu sua notulas componeret et exscriberet. Denique ad regimen ecclesiae 
Sarisburiensis mense Octobri anni 1885 euocatus, tempus sibi deesse ad quotidi- 
anos calami labores mox intellexit et in operis societatem perpetuam Hemicum 
lulianum White mense Augusto anni 1886 adsciuit. Qui et ipse lam anno 1884 
codicem Euangeliorum Harleianum (Z) contulerat et Professoris Willelmi Sanday 
auspiciis rationem ueterum Latinorum inter se sedulo inuestigauerat. Is ergo 
illo anno Sarisburiam migrauit et exinde maximam operae grauioris partem 
sustinuit, et in notulis nouis componendis et in ueteribus recensendis emendan* 
disque, et in schedis typographorum corrigendis. Priores etiam paginas (1-39) 
quae praefationes et capitula continent (opus non parui laboris) ipse digessit, sed 
omnia collegae senioris oculis subiecit. Omnes etiam loci difficiliores,.uel ubi de 
orthographia tantum agebatur, ab ambobus, coniunctis curls et studiis, inuestigati 
sunt, ut ueram in omnibus societatem lectores agnoscere oporteat. 

Amici uero qui in hoc opere parando nobis operam praestiterunt tot sunt ut 
uix numerari possint ; nee quidquam iucundius recordatione est quam doctorum 
hominum sine uUa inuidia in his studiis Christianis beneuola consuetudo. Ex 
Oxoniensibus praedicandi sunt Cancellarius noster Marchio de Sarisburia, qui, dum 
Secretarii Regii ad res externas munus ageret, auctoritate sua in Hispania et in 
Italia nobis uiam muniuit ; t H. O. Coxe, Bibliothecarius semper deflendus, W. 
Sanday in his ut in aliis optimus amicorum, F. Madan, W. C. Bell e coll. Aen. 
Nas. (qui coUationes Walkeri, Casleii et Bentleii, in Euangelia ex libro Tr. Coll. 
Cant. B. xvii. 5 huius operis gratia exscripsit), W. Marsh et J. C. Roper in priore 
notularum parte componenda fidi adiutores, et praesertim G. M. Youngman tot 
codicum acerrimus collator et libri Armachani exscriptor, et adiutrices in multis 
beneuolentissimae E. et J. Johnson Manuelis filiae. Ex Cantabrigiensibus B. F. 
Westcott^ qui haec studiatantopere excitauit, et F.J. A. Hort qui etiam nunc strenue 
et magna cum doctrina fouet ; t H. Bradshaw dilectus quondam bibliothecarius, 
Magister et Socii Collegii S. Trinitatis qui Bentleii libros humanissime commoda- 
uerunt, S. S. Lewis et A. W. Streane ex Collegio Corporis Christi, et Chr. Words- 
worth, Christophori Lincolniensis filius, Coll. S. Petri quondam socius et Ecclesiae 
Glastoniensis Rector. Ex Dublinensibus T. K. Abbott et J. Gwynn, Professorea. 

In Museo Britannico, E. Maunde Thompson et G. F. Warner, rei nostrae 
semper beneuoli adiutores ; in bibliotheca Dunelmensi Willelmus Greenwell, in 
bibliotheca Stonyhurstensi, W. H. Eyre, et Herbertus Lucas. 

Inter Teutonicos Hermannus Roensch, librorum utilissimorum, * Itala und Vul- 
gata' et Noui Testamenti TertuUianei editor, Ernestus Ranke in his studiis ex 
longo tempore impiger, et Petrus Corssen, qui simile nobis opus in manibus 
habet, cui utiles nos fore ut ilium nobis ex corde speramus. Quibus adiungendi 
sunt lohannes Belsheim, Norwegicus, tot codicum editor, nobis amicissimus ; 
et bibliothecarii L. Sieber, Basileensis, et I. Idtenson, Sangallensis, humanissimi 
hominum. Ex Parisiensibus Leopoldus Delisle, doctissimus bibliographus et 

^ Conferendus est maxime tractatus eius Vulgate in Smith's Dictionary of the Bible^ torn, 
iii. pp. 1688-1718. London, 1863. Multa etiam consilio et exemplo eius debemus, praesertim in 
forma operb describenda. 

b 



Digitized by 



Google 



X PRAEFATIO. CAP. III. CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS. 

humanissimus, et bibliographi duo lam celebres Henricus Omont et Ulj^ses 
Robert, alter etiam Pentateuchi Lugdunensis editor, Paulus Meyer Oxoniensium 
amicus, C. Kohler, H. Trianon, ceterique in bibliotheca national! et in aliis biblio- 
thecis curam codicum manuscriptorum agentes, et praesertim Samuel Berger, 
Theologiae inter Protestantes Professor, qui tantum de studiis Biblicis in Gallia et 
alibi meruit. Ex Mediolanensibus Ant. M. Ceriani, doctissimus et dulcissimus, 
et Fortunatus Uilla euangeliorum (M) diligentissimus exscriptor. Ex Floren- 
tinis Nicolaus Anziani humanissimus. Ex Romanis Eminentissimus Cardinalis 
I. B. Pitra, et loh. Bollig qui multum in bibliotheca Uaticana nos adiuuit ; Bar- 
nabitae, Uercellonii amici, et praesertim G. E. Sergio et Carolus Stellati ; 
lohannes Baptista de Rossi quem satis est inter doctos nominare ; G. Palmieri, 
S. Pauli extra muros monachus ; et qui operam nostri gratia in codicibus con- 
ferendis uel exscribendis contulerunt A. Mau, loh. Gatti, losephus Masteri, et G. 
Meyncke, qui codicem R^inensem Epistularum Paulinarum contulit ; et in biblio- 
theca * Vittorio Emmanuele' dicta praefecti uel uice-praefecti D. Gnoly, Ignatius 
Giorgi et Martini. Ex Cassinatibus Prior Krug et alii. Ex Cauensibus Abbas 
Morcaldi, nunc Episcopus, et de Stephano. Ex Matritensibus I. F. de Riano, in- 
stitutionis publicae Director, et praefecti bibliothecis Nationali et Societatis Histo- 
ricae et praesertim Manuel de Goicoechda, et I. Munoz y Rivero, palaeographus. 
Ex Legionensibus Manuel Urena et canonici S. Isidori et Ecclesiae Cathedralis. 
Quibus omnibus gratias et habemus et habebimus et nunc iterum ex corde 
agimus. 

Cap. III. Codicum elenchus quos in euangeliis perpetuo citamus. 
HORUM codicum stemmata componere, ut modo diximus, uix ausi sumus. 
Optimam uero textus formam uidentur plerumque exhibere A, (A, S), Y, H *, U ; 
'S* ; F ; M ; O, X (X« fere= A) ; Z*. Codicis G scriba ut ipse ait de U. T. ' per 
omnes codices oberrans editiones ' perquisiuit In N. T. cum lectiones optimas 
Hieronymianas, tum correctiones ex graeco et ueteres lectiones immixtas habet. 

Boni sunt B, I, J, M*, P, sed uix quantum forsan ex antiquitate colHgi possit. 
Ex una familia sunt D, E, L, Q, R, uel ex Hibemia, uel ex Gallia, uel etiam ex 
Britannia orta. In his correctiones ex graecis codicibus frequenter agnosci- 
mus et lectiones magni pretii. Neque difficile fuerit recensionem Hibernicam 
uulgatae Hieronymianae ex his similibusque codicibus componere. Sed a 
quo uel quibus et quando facta sit uix inueniri potest, quamquam scribae 
Hiberni et Anglo-Britanni de se loqui non adeo tardi sint. Recensiones 
aliae duo, Alcuiniana (K, V) et Theodulfiana (H et H S 0), melius historicis 
notae sunt. Quarum Alcuiniana melior uidetur, et saepe correctiones certas, 
sed plerumque in rebus pretii minoris, exhibet ^. Hispani autem codices (C, T) 
textus formam singfularem praebent, quam nos raro accipimus. Lectiones 
tamen magni pretii in ambobus reperiuntur. Formae Amiatinae propior accedit 
C qui codex mira cum diligentia, quamuis orthographia propria '^, scriptus est. 
Ultimus denique censendus est inter codices nostros W, sc. Willelmi de Hales, in 
usum scholae ecclesiae nostrae Sarisburiensis conscriptus, circa tempus ipsius eccle- 

* De praestantia codicis Uallicellani inter Alcuinianos cf. Sam. Berger de Phisiotre de la 
Vulgate en France^ p. 6. Paris. 1887. ' Uide infra p. xxx\'ii. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP, 111. CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS. xi 

siae nouae dedicationis, quem exempli gratia ex codicibus medii aeui delegimus. 
Sed textus formam non adeo deprauatam exhibet et interdum lectiones bonas et 
singulares ostendit. 

1. A. Codex Bibliorum Amiatinus saec. VII exeunte uel VIII ineunte in coenobio 

Wiremuthensi uel Giruensi, ut uidetur, iussu Abbatis Ceolfridi scriptus et ab 
ecxlem sancto Petro Romae oblatus A.D. 715. Postea in coenobio montis 
Amiatae seruabatur, unde missus fuit in usum editionis Sixtinae, ut ex 
codice Carafiano (q. u.) apparet. Nunc Florentiae, in Bibliotheca Lauren- 
tiana. Nouum Testamentum ediderunt C. Tischendorf 1850 et 1854 et 
S. P. Tregelles (in N. T. Graeco) 1857 etc. Euangelia iterum contulit, et 
ordinem stichorum qui uocantur (quem in hac editione sequimur) descripsit 
et menda nonnuUa editionis Tischendorfianae correxit H. J. W. 1887. Con- 
cordant maxime A, H *, U, Y, et A, S in lohanne. (Confer I. B. de Rossi La 
Bibbia offerta da Ceolfrido Abbate al Sepolcro di S, Pietro Romae 1887, 
Paiaeographical Society II. tab. 6^, 66.) 

2. B. Codex Euangeliorum Bigotianus olim Fiscannensis, VIII uel IX saec, Paris. 

Lat. aSi et 298. Contulit Bentleii gratia loh. Walker cui erat w; iterum 
Matt. Marc. Luc contulit I. S. 1883; lohannem denuo contulit G. M. 
Youngman. (Cf. L. Delisle Cabinet des MSS. de la Bibliothkque Nationale^ 
atlas tab. x. 1, a Paris. 1881.) 

3. C. Codex Bibliorum Catiensis, s. forsan IX, in Hispania ut uidetur septentrional! 

uel mediterranea a Danila quodam scriptus (uide prologum ad Ezechielem) 
litteris Uisigothicis minutis et rotundis. Maxime cum T concordat sed 
formae Amiatinae propior est. Contulit I. S. 1878-9. Totus etiam ex- 
scriptus est ab Abbate quodam de Rossi uersus huius saeculi principium, 
qui liber nunc est Romae Uat. 8484, (Cf. Dom. Bernardum Gaetani de 
Arsigonia in cod, diplomat. Cauensi torn, i, Neapoli 1873, Siluestre Pal/ograpAie 
Universelle partem iii, L. Zi^ler in Sitzungsberichte der k, bayrischen 
Akademie der Wissenschaften phiL-phiL klasse p. 655 sqq. Monaci 1876, Pertz 
Archiv fUr deutsche Geschichtskunde v. 542.) De orthographia uide p. xxxvii. 

4. D. Codex Noui Testamenti Dublinensis olim Armachanus (Book of Armagh) 

s. VIII uel IX, in coll. S. Trinitatis. Huius editionis gratia exscripsit G. M* 
Youngman 1883. Ex una familia originem trahunt D E L Q R. (Cf. National 
MSS. of Ireland part i. pp. xiv-xvii, tabb. xxv-xxix.) 

5. A. Codex Euangeliorum Z>««^//«^«j-/jA.ii. 1 6, s. VII uel VIII, *demanuBedae* 

dictus, qui erat Bentleio K (in libro Tr. ColL Cant. B. 17, 14). Euangelium 
lohannis contulit I. S. 1882 a Willelmo Sanday adiutus. In lohanne cum 
Amiatino maxime concordat : in ceteris non adhibuimus. 

6. E. Codex Euang. mus. Brit. Egertonensis 609, s. VIII uel IX, erat Maioris 

Monasterii Turonensis 87, Calmetio aliisque mm dictus. Denuo contulit 
G. M. Youngman 1884. (Cf. Catalogue of Ancient MSS. in the British 
Museum, Latin p. 30, Lond. 1884.) 

7. 3P. Codex Euangeliorum IX ut uidetur saeculi, olim Eptemacensis Ecclesiae 

S. Willibrordi, nunc Parisiensis Lat. 9389 ; ad finem libri habetur subscriptio 
Proemendaui utpotui secundum codicem de bibliotheca eugipi praespiteri quem 

ba 



Digitized by 



Google 



xii PRAEFATIO. CAP. III. CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS. 

Jeruni fuisse set hieronimi indictione ui p{ost) €on{sulatnm) bassilii u c, anno 
septimo decinto = A.D. 558. Est uero saeculi VIII uel IX. Codicem contulit 
H. J. W. 1887. (Cf. Delisle Cab, des MSS. tab. xix. 8, Pal, universelU 
tab. ccxxvi, Westwood Anglo-Saxon attd Irish MSS. p. 58 tab. xxi.) 

8. F. Codex Noui Testament! Fuldcnsis A.D. 541-546 iussu Uictoris Episcopi 

Capuae scriptus et ab ipso Uictore correctus. Edidit E. Ranke Marburgi 
1868* Euangelia in 'unum ex quattuor* redacta sunt, quod ordinem 
sectionum secundum Tatiani Diatessaron plerumque exhibet, textu uero 
Hieronymiano. Cf. Th. Zahn Tatians Diatessaron Erlang. 1 881, pp. 298-313. 

9. G et^j. Codex Bibliorum noni saeculi olim San-Gerntanensis 15 et 86 nunc 

Parisiensis Lat. 1 1553, Q^^ ^''^^ Walkero m, Roberto Stephano, Lucae Brugensi 
€t Bentleio Germanum latum. In Mattheo uersionem ueterem exhibet et 
inter codices ueteres sub signo g-^ adnumeratur; in reliquis Euangeliis 
est Uulgatae ucrsionis quamuis lectionibus ueteribus saepissime turbatus. 
Codicem contulit I. Walker; Euangelium Matthei separatim edidit I. S. 
et Marcum Lucamque denuo contulit, 1882-3. lohannem denuo contulit 
G. M. Youngman. (De hoc codice pretioso uide Old-Latin Biblical Texts ^ 
no. i. Oxon. 1883 ; cf. p. xxxii infra.) 

10. H. Codex Bibliorum Hubertiantis noni, uel decimi saeculi. Erat olim in 

coenobio Sancti Huberti Ardennensis, nunc est musei Britannici Add. 24142. 
Codex magni pretii cuius manus prima cum Amiatino maxime concordat ; 
contulit I. S. 1883. (Cf. Mus. Brit. Catalogue p. 5 tab. 45.) 

11. 0. Codex Bibliorum Theodulfianus saeculi noni Parisiensis Lat. 9380. Erat 

olim peculium Theodulfi, Aurelianiensis episcopi A.D. 788-821. Multum 
inter se similitudinem Jiabent huius podicis scriptura et Hubertiani ut facile 
ab eadem manu exaratos cr^das; textus Theodulfianus fere semper cum 
correctione codicis Hubertiani concordat. Euangelia contulit uir reuerendus 
Chr. Wordsworth, Prebendarius iam Lincolniensis et Glastoniae in Rutlandia 
Rector. (Cf. Deljsle Cab. des MSS. tab. xxi. 3, et Les Bibles de Th^odulfe^ 
in Bibliothique de V&cole des Chartes tom. xl, 1879.) 
12. 1. Codex Euangeliorum Ingolstadiensisin bibliotheca Uniuersitatis Monacensis 
seruatus ; est saeculi ut uidetur septimi ; in M?ittheo multum mutilus. Contulit 
C. Tischendorf, cuius coUatione ipsi usi sumus, a Delegatis Preli Clarendoniani 
cum aliis similibus Tischendorfii libris manuscriptis pro huius operis usu a 
uidua eius redempta. Uide supra, cap. ii, notam p. viii. 

13. J. Codex Euangeliorum Foro-Juliensis saeculi sexti uel septimi. Mattheum 

Lucam et lohannem edidit I. Blanchinus Eu. Quadr. II, p. 473 etc. Romae, 
1749. Marci Euangelium e codice auulsum fuit et partim Uenetias, partim 
Pragas delatum ; fragmentum Uenetianum uix aut ne uix quidem legi potest; 
fragmentum Pragense (xii. 2i-xvi. 20) edidit I. Dobrowski Pragae, 1778. 

14. K. Codex Bibliorum Karolinus saeculi noni, tempore forsan Caroli Calui 

A.D. 840-876, musei Britannici Add. 10546. Euangelia contulit G. M. 
Youngman. Alcuinianus est et cum V maxime concordat. Sed V melior est. 
(Cf. Westwood Pal. Sacra. Pict. tab. 25, Mus. Brit. Catalogue p. i tab. 42, 43.) 

15. L. Codex Lichfeldensis olim Landauensis, Matthei Marci et Lucae i-iii. 9, 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. III. CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS. xiii 

saec. VIII ineuntis uel VII exeuntis in ecclesia cathedrali Lichfeldensi a fine 
saec. X seruatus ; unde uulgo Codex S. Ceaddae dictus est. Codicis amplam 
collationem edidit uir reuerendus F. H. A. Scrivener, Cantafcr. 1887 ; erat 
Bentleio i in libro Tr. Coll. Cant. B. 17. 5. (Cf* Palaeographical Society I, 
tabb. 20, 21, j^^, Scrivener 1. c, Westwood A.-S. and /. MSS. pp. 56-58 tab, 
23 et Pal. Sac. Pict tab. 12.) 

16. M. Codex Euangeliorum Mediolanensis saeculi sexti, bibliothecae Ambro- 

sianae Mediolanensis C. 39. Inf. Codicem exscripsit uir reuerendus Fortu- 
natus Uilla Ambrosianus, huius editionis gratia. 

17. IT. Codex Euangeliorum Martini-Turonensis litteris aureis saec. VIII exa- 

ratus, bibliothecae Turonensis 22 ; erat Walkero p. Codicem contulit G. M. 
Youngman 1884. 
18.0. Codex Euangeliorum Oxoniensis saec. VII, qui uulgo dicitur * Euangelia 
Sancti Augustini,' sc. coenobii eiusdem nominis Cantuariensis, in bibliotheca 
Bodleiana sub notis 857 et Auct. D. 2. 14, seruatus; erat Casleio i/r. Con- 
tulerunt I. S. et uir doctissimus F. Madan eiusdem bibliothecae uice-Prae- 
fectus. Collationem recensuit G. M. Youngman 1883. (Cf. Westwocd Pal. 
Sacra Pict. tab. 11, no. 5.) 

19. P. Codex Euangelii Sancti Lucae PertisinuSyiTdLgmtnium scilicet ex codice 

purpureo saeculi, ut fertur, VI ineuntis ad capitulum ecclesiae cathedralis 
Perusinae pertinens; habet Luc. L 26-xii. 7, sed multis in locis mutilus. 
Edidit I. Blanchinus Eu. Quadr. uol. 11. App. p. 562. 

20. Q. Codex Euang. Kenanensis (Book oi Kells\ s. VII uel VIII, nunc Coll. S. 

Trin. Dublinensis. Contulit T. K. Abbott et collationem edidit in editione 
codicis ante-Hieronymiani Usseriani (/-j) Dublini 1884. (Pal. Soc. I, tabb. 
55-58, et 88, 89: Westwood A.-S. aiidl. MSS. pp. 25-33 tabb. 8-1 1 et P, S. P. 
tabb. 16, 17, et National MSS. of Ireland ^^r\.. i, pp. x-xii, tabb. vii-xvii.) 

21. R. Codex Euang. Rush%vorthianus uel * Gospels of Mac Regoll a scriba 

Hibemico dictus, qui ob. A. p. 820, Oxonii in bibl. Bodleiana sub nota Auct. 
D. 2, 19 seruatus. Euangelium Matthei uersionem lingua Merciorum exhibet ; 
cetera Euangelia lingua Anglica Northumbrica glossata sunt, ut Lindisfar- 
nensis noster (Y). Casleio et Bentleio erat x* Huius editionis gratia con- 
tulerunt I. S., J. Johnson et G. M. Youngman. Textum uersionis, una cum 
Lindisfarnensi, et collatione Latina ediderunt J. Stevenson et G. Waring (Sur- 
tees Society, The Lindisfarne and Rushworth Gospels 1 854-1 865), et W. W. 
Skeat, secundis curis, Cantabrigiae 1887 etc. (Cf. Westwood A.-S. and L 
MSS. pp. 53-56 tab. 16 et Pal. Sac. Pict. tab. 44, Pal. Soc. I, tabb. 90, 91.) 

22. S. Codex Euang. lohannis nunc Coll. Soc. lesu Sionyhurstensisy saec. VII, 

olim, ut fertur, peculium S. Cuthberti, quod in loculo eius uel saltem in eccle- 
sia Dunelmensi usque ad Henrici Regis VIII tempora seruabatur. Cum 
Amiatino et Dunelmensi (A) maxime, sed non semper, concordat. Contulit 
I. S. 1879. (Cf. Pal. Soc. I, tab. 17, Westwood P. S. P. tab. xi no. 6.) 

23. T. Codex Bibliorum Toletanus, saec. ut uideiur X, olim Hispalensis, deinde 

Toletanus, nunc uero bib. Nat. Matritensis* Codicem pro reuisione Sixtina 
contulit Chr. Palomares A.D. 1588, cuius collatio Romae seruatur in Bibliis 



Digitized by 



Google 



xiv PRAEFATIO. CAP. III. CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS. 

Hentenianis (Lugduni a Gul. Rouille A.D. 1569 impressis) sub nota Uat. 
9508. Collationem impressit Blanchinus Uindiciae Canonic, Scripturar, pp. 
xlvii-ccxvi Romae 1740, ex quo apparet (p. ccxv) in Sixtina recensione ad- 
hibitam non fuisse, dicit enim * sero ftimis ad Card. Antonii Caraphae manus 
peruenit' Primo Romae banc collationem, denique codicem ipsum Matriti 
contulit I. S. 1882. Huius libri * auctor possessorque * Seruandus fuit episco- 
pus Bastigitanae ; qui concessit lohanni sodali suo posteaepiscopo Cordubensi ; 
is codicem Deoobtulit et ecclesiaeHispalensi decimokal. Ian. eraMXXVI= A.D. 
988. (Cf. And. Merino EsctielaPaleographica tab. v et pp. 53-59, Matriti 1 780, 
J. MuSoz y Rivero Paleografia Visigoda de los siglos v al xii^ tabb. viii, ix, 
Matr. 188 £, Ewald et Loewe Exetnpla Scripturae Visigoticae pp. 7, 8 tab. ix.) 

24. U. Fragmenta Matthei (i. i-iii. 4) et lohannis (i. i-ai) Ultratraieciina, ad cal- 

cem Psalterii Cottoniani, s. VII uel VIII,ex schola ut uidetur Northumbrica, 
Amiatino simillima. Exstant photographice descripta in Psalterii editione 
notissima, quae prodiit anno 1873. In nostrum usum contulit uir reu. C. A. 
Heurtley, Professor Oxoniensis Dominae Margaretae. 

25. V. Codex Bibliorum Vallicellanus B. vi, s. IX, Romae seruatus, ubi (in biblio- 

theca * Vittorio Emanuele ' gratia secretarii Regii) contulit I. S. 1883. Inter 
Alcuinianos quos uidimus locum primum obtinere uidetur et sic etiam amico 
nostro Samueli Berger placet ; sed neque codicem Uindobonensem a Lam- 
becio II. p. 403 laudatum, neque Biblia Bambergensia inspeximus. (Confer 
de nostro codice Blanchini Euang. Quadruplex II tab. viii post pag. 600. 
Ecclesia S. Mariae Uallicellana aliquando Ecclesia Nona, alias Oratorii uel S. 
Philippi Neri dicitur. Blanchinus ipse sacerdos Oratorii fuit.) 

a6. W. Biblia mus. Brit. Reg. I. B. xii a Willeltno de Hales, pro Thoma de la 
Wile magistro scholarum Sarum, A.D. 1254 scriptus. Euangelia contulerunt 
H. J. W. et G. M. Youngman. 

27. X. Codex Euangeliorum coll. Corporis Christi Cantabrigiensis no. 286, saec. 
ut uidetur VII, olim, una cum O, coenobii S. Augustini Cantuariensis. Bent- 
leio erat B. Contulit nostri operis gratia uir reu. A. W. Streane, Coll. Cor- 
poris Christi socius. Cum A fere concordat X*^. (Cf. Westwood A.-S, and I. 
MSS. pp. 49, 50, P. S. P. tab. II, 1-4 et Pal. Soc. I, tabb. 33, 34, 44.) 

a8. Y, Codex Euangeliorum InsuUu Lindisfarnensis saec. VII- VIII ab Eadfrido 
(qui in ea sede episcopus fuit annis 698-721 A.D.) aliisque conscriptus ; nunc 
mus. Brit. Cotton. Nero D. iv ; et Bentleio, ut nobis, Y. Codicem ediderunt 
Stevenson et Waring 1854-1865, et W., W. Skeat, secundis curis 1887 etc 
Denuo contulit G. M. Youngman. Cum Amiatino maxime concordat, sed 
manu Anglica non Italica scriptus est. (Cf. Westwood A.-S. and I. MSS. 
pp. 33-39 tabb. 12, 13 et P. S. P, tab. 45, Mus. Brit. Catalogue ut infra p. 
15, tabb. 8-11, Pal. Soc. I, tabb. 3-6, 22.) 

29. Z. Codex Euangeliorum HarleianuSy saec. VI uel VII, qui fuit olim bib. Reg. 
Parisiensis 4582, nunc est mus. Brit Harl. 1775. Fuit Bentleio, ut nobis, Z. 
Codicem partim contulit Griesbach, cui fuit harl. {Symbolae Criticae^ uol. II, 
Halae 1785.) Denuo contulit H. J. W. partim adiutus a Frederico Barone de 
Hugel, 1884. (Cf. Mus. Brit. Catalogue ut infra p. 14, tab. 3, Pal. Soc. I, tab. 16.) 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. IV. DE EDITIONE R. BENTLEIL xv 

Cap. IV. De editione Bentleii^ cunt conspectu lectionis Bentleianae et elencho 
codicunt in eius usum in Euangeliis collatorum, 

De opere Bentleiano confer Works of Ri. Bentley^ ed. Alex. Dyce torn, lii, 
pp. 475 sqq., Lond. 1836, Jacobum H. Monk Life of Richard Bentley torn, ii, 
pp. 118 sqq., 146 sqq., 239, 286-289, ed. % Lond. 1833, Art. Ayres Ellis Bentleii 
critica sacra Cantab. i86a. The Correspondence of Ri, Bentley 2 torn. Lond. 
1842, ed. Chr. Wordsworth (postea Ep. Lincoln.), Westcott Vulgate I.e. pp. 1709, 
1711, R. C. Jebb Bentley pp. 164-168, Lond. 1882, Old Latin Biblical Texts, 
no. I, pp. V, xxiii-xxvi et App. ii-iv, Oxon. 1883, ed. L S. 

In animo habuerat Bentleius nouam Noui Testament! Graece et Latine 
editionem parare, in quo credebat ueram lectionem Graecam cum uera Hierony- 
miana, tam uerborum ordine quam sensu rerum, ita concordare, ut^ cum ex 
bonis codicibus et antiquis emendatae fuissent, uix dubitationi locus relinquendus 
esset. Cuius editionis schema uel programma primum edidit in epistula ad Gul. 
Wake Archiepiscopum Cantuariensem mense Aprili 1716 ; et postea Proposals 
for printing anno 1720, quo anno lohannes Walker operis socius praedicatur. 
Multos codices ipse pro hoc opere contulit, plures et accuratius loh. Walker, qui 
Bentleii gratia in hunc finem laborare anno 1719 inceperat et certe usque ad 
annum 1735 et ultra eadem studia impigre prosecutus est. Sed Walker die 9 
mensis Nou. anni 1741 mortem obiit anno aetatis 49"** et Bentleius anno proximo, 
aetatis suae 8i"^ die 14 mensis lulii anno 1742. Nihil, ut constat, ex his labori- 
bus a Bentleio aut Walkero in lucem editum est, nisi specimen Apocalypseos 
cap. xxii, in programmate anni 1720. Quo modo hoc euenerit accurate omnino 
iudicare non possumus. Conicit certe, quod uerisimile est, R. C. Jebb Bentleium 
temporis progressu, et praesertim cum codicem Uaticanum (B) propius et accu- 
ratius cognosceret, de absoluta concordantia textus Graeci cum uersione Latina 
magis magisque dubitauisse. Sed potius in causa credimus fuisse mortem Walkeri 
praematuram, Bentleii lites, et paralysin quae anno 1738, uirum ilium iam senem 
occupauit. De discordia inter Bentleium et Walkerum orta nihil omnino constat, 
immo nihil suspicandum est. 

Quod ex hoc opere restat, quantum quidem rem nostram tangit, tribus potis- 
simum uoluminibus comprehenditur, in Bibliotheca Collegii S. Trinitatis Can- 
tabrigiensis seruatis, et signatis notis B. 17. 5, B. 17. 6 et B. 17. 14. Qui libri 
Magistri et Seniorum dicti Collegii beneuolentia in huius operis gratiam per nouem 
menses anni 1882, sub tutela Bibliothecarii Bodleiani, humanissime commodati 
sunt. Ex his ergo, ut par erat, multa excerpsimus, multa etiam exscripsimus, 
sed non omnia quantum uoluimus^. 

B. 17. 5 quod est Nouum Testamentum Graecum cum uersione Uulgata^ in 
folio, apud CI. Sonnium Lutet. 1628, continet Walkeri collationes codicum Parisi- 
ensium signatorum notis ayb^riO K\fxvoosec, w^, anno 1719 factas, et Leonis 
Cheualier codicum Turonensium (/xrrv) a Petro Sabatier Walkero traditas, item 
Bentleii collationes codicum Harl. 2788, 2826, et Lichfeldensis (M H f), et D. 

' Nos in his collationibus Bentleianis exscribendis usi sumus editione N. T. nitida, sed non 
in omnibus accurata, Tomaci Neniiorum impressa per DescMe Lefebvre et soc. 1878. 



Digitized by 



Google 



XVI PRAEFATIO, CAP. IV. DE EDITIONE R. BENTLEII. 

Casleii sex codicum Oxoniensium collationes anno 1721 factas, quos notis signauit 
y X (3) V' C. Ex quibus eos qui ad Euangelia spectant infra plenius recensuimus. 
Cf. etiam Old Latin B. 71 no. I, Oxon. 1883. Hoc uoliimen totum (quantum 
nostra intererat) nostri gratia exscripserunt W. C. Bell, et Elizabeth et Janetta 
Johnson. De coUationibus codd. Graec. in hoc uolumine comprehensis, cf. A. A. 
Ellis Bentleii Crit Sacra p. xxxix. 

B. 17. 6 idem liber est, sc. N. T. Graeco-Latinum anni i6jz8, ad mentem 
Bentleii correctum. Notulas etiam continet in chartis interpaginatis scriptas^ 
quarum delectum edidit A. A. Ellis I.e. pp. 49-117. Textus latini correctiones 
nostri gratia beneuole exscripsit Eliz. Johnson mense luKo i88jz. Sed neque cor- 
rectiones graecas (teste idoneo Edwino Palmer, Archidiacono Oxoniensi) neque 
latinas ita Bentleio reuera et penitus placuisse credimus, ut ex eis, uti nunc ex- 
stant, editionem suam in lucem proferre uoluisset. Operae uero pretium aesti- 
mauimus lectiones. latinas omnes ex hoc libro typis mandare — quod nunquam 
antea factum est — ut pateat quantum Bentleius ille profecerit in Clementina 
editione corrigenda. In qua correctione hoc, ut constat, imprimis sibi proposuit 
ut concordantiam graecae lectionis cum uera Hieronymiana ostenderet. Conicimus 
ergo ilium, collationibus aliquot factis, ad conciliationem graecae et latinae lectio- 
nis hac ratione processisse. Si posset testes latinos, uel pauciores numero, pro 
hac concordantia adhibere, uulgatam sine uUa mora ad Graecae lectionis normam 
corrigebat. Si tali autem testimonio destitueretur, hamis rotundis in margine in- 
clusit lectionem, cum graeco concordantem, quam ueram credebat, et pro ea testes 
latinos quaerebat. His denique exquisitis uel oblatis hamos subinde deleuit, ut 
ostenderet lectionem iam codicibus confirmatam esse. Pro exemplis sunt : — 
Matt. V. 8 [mundt) corde quod graecis uerbis o\ Kadapol ttj KapbC<^ respondet sed in 
nuUis codicibus Hieronymianis legitur. Contra in Matt. xiii. 22 ubi hami per- 
lineati sunt ([ > in spinis seminattis est^ pro inuersione testes (quamuis nostro 
ludicip non satis fortes) postea detexit; item ib. 47 ex omnigenere {otn, pisciunt^f 
pro omissione testes inuenit ; et xv. 14 (cadenf) pro futuro(='n-€(rovi;rat) similiter 
testes adhibuit. 

Bentl. in notulis nostris ad huius codicis lectiones refert, nisi aliter notatur* 
B. 17. 14 qui est Sancti Hieronymi Diuina Bibliotheca^ Parisiis in folio, apud 
lo. Anisson 1693 (uolumen sc. ex Martianaei editione primum) continet collationes 
codicum multorum et notulas Bentleii ipsius manu scriptas. Horum codicum 
notitiam ofTert EUisius 1. c. p. xl sq., quorum plurimi sunt ex Bibliotheca Regis, 
cui Bentleius ipse praeerat, ceteri ex aliis Angliae bibliothecis. Nos ex hoc 
uolumine non adeo multa excerpsimus, cum cognouissemus Bentleium non ea 
quae par esset cura codices conferre solitum. Notulas tamen magni pretii et 
coniecturas in eo inuenimus, quarum delectum cum aliis edidit Ellisius asterisco 
signatas, nos pro nobis etiam delectum fecimus. 

Conspectus lectionum Bentleianarum in Euangeliis ex libro Tr. Coll. Cant. 
^. 17. 6 exscriptartitn. 

Notandum est Bentleium signo A pro additione uerborum, ,3" pro omissione et numeris 
arabicis i, 2, 3 etc pro inuersione usum esse. Nos signa nostra ( + , om. et >), ut cum nos- 
trarum notularum usu congruerent, in hoc conspectu adhibuimus. Bami rotundi, ut (mundi), 
{om. uos), (> illam fecistis), indicant lectiones cum graeca ueritate consentientes pro quibus 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIU xvii 



testes latinos Bentleius nondum inuenerat Hami rotundi ferlineatty ut { > in spinis seminatus 
est), {pm, piscium), (cadent), indicant, hoc tesdmonio postea inuento, tales lectiones a codicibus 
confirmatas luisse. Lectiones astertsco signatae — ut, Zara* ; > in somnis apparuit ei'*' ; om. ut 
impleretur . . . miserunt sortem* ; — a nobis etiam in textum receptae sunt. Aliquando etiam 
ubi commodum lectoribus uidebatur lectionem clementinam litteris incUnaHs uel italicis 
praeposuimus cum semi-coli signo, e.g. Matt viii. so nidos\ tabemacula*; impercadt\ in- 
crepauif^. (Hunc conspectum nostri gratia humanissime correxit F. I. A. Hort.) 



Matt. i. 3 Zara*, Esrom* bis ; 7 Abia* his ; 

15 Matthan* bis\ i*j Hague', ergo*; 18 
Cum + (enim) uoluit sed postea deleuit; 20 
> in somnis apparuit ei*. 

ii. I Bethleem* et ter infra 5, 8, 16 (turn 6), 
lerosolyma; 6 r^ai\ reget*; 7 om. eis; 

11 inueneruni: uiderunt; 21 consurgensi 
surgens*. 

iii. 6 > in lordane ab eo* ; 7 a uentura ira : 
a futura ira* ; 9 potens est ; potest* ; 
10 excidetur . , miitetur : exciditur, . . mit- 
titur. 

iv. 4 > pane solo*; uiuet; 5 assumpsit: 
primo uoluit adsumit, sed postea deleuit \ms 
assumit*] ; 6 mandabit* ; 9 >tibi omnia* ; 

12 om. lesus*; 14 prophetam + dicen- 
tem; 15 uiam; 16 > lucem uidit*; 
umbrae : el umbra* ; 18 om. lesus*; 20 re- 
lictis retibus : (f elicta naui) primum, deinde 
relictis naui ; 25 om. de sec. et tert*. 

T. I om. lesus* ; 8 mundo : (mundi) [;'. e. 
uoluit mundi sed testes latinos non inuenit^ 
ut diximus in explicatione praeuid\ ; 1 1 
{pm. wos) priori loco ] 16 > uestra bona 
opera* ; 24 reconciliare* ; offeres : offer ; 
31 ei: illi* ; 32 > causa fomicationis ; 
45 qui solem : (quia} solem ; > malos et 
bonos ; 46 diligatis* ; hoc ; (sic). 

vi. 5 oralis . . eritis : (orabis . . eris), uoluit 
primumy sed postea deleuit ', qui: quia; 6 
oraueris : orabis* ; ostio + tuo* ; 7 exau- 
diantur : (exaudientur) ; 8 quid : quibus* ; 
10 adueniat : ueniat ; 13 > inducas nos; 
14 {om. delicta uestra); 15 om. nobis*; 

16 pareant*; 21 est sec: erit; 22 om. 
tui . . tuus* ; 23 om. ipsae* ; 25 om. 
plusx^r.*; 31 quo: quid; 34 ipsi: ipse*. 

vii. 4 dicis: dices; 17 > fructus malos*; 

18 > fructus malos* et fructus bonos* ; 

19 exciditur* . . mittitur*; 21 {pm. ipse 
intrabit in regnum caelorum); 22 > tuo 
nomine ter* ; 24 supra : super. 

viii. 3 om. lesus* ; eum + lesus pr. uoluit^ 



sed postea deleuit \ 9 om. constitutus* ; 13 

> in hora ilia*; 15 eis: (ei); 17 om. 
nostras* j^f.; 20 nidos: tabernacula* ; 2^ 
om. ad eum discipuli eius* ; 26 om. lesus ; 
imperauit: increpauit* ; 27 quia + et* ; 
28 [uenissent lapsu: uenisset;] 29 om. 
lesu*; 30 > porcorum multorum*; 
31 om. hinc* ; 33 «^: his* ; habuerunt 

13^. 2 > in lecto iacentem ; 5 om. tua* ; an : 
aut* ; 6 > sciatis autem* ; 9 teloneo* ; 
12 medico* ; 18 om. domine* ; 28 > pos- 
sum hoc* ; (pm. nobis) ; 35 circumibat* ; 

> ciuitates omnes* ; 38 mittet : eiciat*. 
X. 5 (ciuitatem); 12 om. dicentes Pax huic 

domui*; 13 om. ilia*; ueniet: ueniat*; 
reuertetur aduos: > ad uos reuertetur* ; 
18 om. ad sec.\ 22 (?fv. usque*; 25 magis- 
ter + eius* ; seruo : seruus* : 28 ( > 
timete eum potius primum utvidetur deinde 
timete potius eum) ; 30 autem + et*; 34 

> uenerim mittere pacem*. 

xi. 4 audistis: (auditis); et uidistis i et 
uidetis; 8 uestiuntur : (utuntur) ; 19 > 
uini potator ; (> amicus et peccatorum) ; 
23 hanc diem: hunc diem*; 30 leue + 
est*. 

xiL I > sabbato per sata* ; 4 quos : quod ; 
(> sacerdotibus solis); 8 > est enim*; 
14 > eum perderent*; 25 desolabitur: 
desolatur*; 27 > erunt uestri*; 36 > 
de eo rationem; 45 > secum septem 
alios spiritus*; 50 mens + el* pr. uol., 
sed postea deL 

xiii. 2 > (in littore stabat) ; 4 om. caeli* ; 
8 centesimum etc. : centum . . sexaginta . • 
triginta; i\dicentis: dicens*; 21 (> ra- 
dicem in se) ; tribulatione et : trib. (aut) ; 
22 ([ > in spinis seminatus est ) /. e. postea 
hamis deletis ex codd. confirmauit ', 23 
centesimum etc.: centum . . sexaginta . . 
triginta; 27 > tuo agro; 30 utraque ( + 
simul); ea(?»j. in*; 32 (> ueniant uolucres 
caeli) ; 37 ait om. illis* ; 38 > sunt filii 



Digitized by 



Google 



xviii PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII. 



nequam ; 47 ex omni genere* i^om, pis- 
cium) ; 54 synagogis : (synagoga). 
xiv. 3 in carcere ; 6 (natali) ; 7 {pm. ab eo) ; 

11 attulii'. tulit*; 12 corpus om, eius* ; 
13 pedesires : pedestri ; 20 (> fragmen- 
torum duodecim cophinos); 22 om. 
lesus* ; 27 (om. lesus); 28 > uenire ad 
te*; 29 (> de nauicula Petrus). 

XV. 5 om. est ; 9 doctrinas om. et ; 12 uerbo 
om. hoc* ; 14 sunt om. et ; ( > caeco si) ; 
cadunii ^cadent}; 17 > quod (inlrat in 
os); 31 ambulantes (+ et); 32 > iam 
triduo ; 34 > panes habetis* ; 36 pisces 
{om. et) ; discipuli {om. dederunt). 

xvi 3 non potestis om. scire* ; 4 om. 
prophetae*; 13 quem + me; 15 illis 
om. lesus*; > dicitisesse; 18 inferni; 19 
solutum om. et*; 20 essei : est ; 21 oportet ; 
26 aui quam: aut (quid); 27 opus eius*. 

xvii. I assumit; 3 apparuit*; 4 tibi unum 
+ et*; 7 {om. eis) ; 10 oportet; (> uenire 
primum); 14 eum (+ et); 20 Dixit: qui 
dicit; e?»i.Iesus; 24didragma*^w; om.^\*. 

xviiL 7 om. illi* ; 9 unioculum [unoculum* 
coni. B. 17. 14] ; 16 autem om. te ; > test- 
iiun uel trium ; 17 autem + et* ; 18 ligata 
om. et; soluta om. et; 23 (> ponere 
rationem) ; 24 debebat om. ei* ; 25 om. 
eius; venumdari; 26 ofab<ii: (adorabat); 
28 (> eum suflfocabat); 32 debitiun ( + 
illud). 

adx. 4 om. hominem*; 9 (> duzerit aliam) ; 

12 qui sec. + eunuchi; castraueruni\ 
eunichizauerunt {sic)\ 16 {pm. bone); 17 
bonus (pm. Deus) ; 19 om. tuum . . tuam*; 
20 om. a iuuentute mea*; 26 illis '. eis; 
28 (> duodecim sedes); 29 reliquit*. 

XX. I est + enim* ; 4 > illis dixit* ; om. 
meam* ; 7 omitti uQl^it meam* sedpostea 
resHtuit\ 9 (om. uenerant); 11 El: (At); 
15 facere (+ in meis); 23 meam uel: 
meam et*; dare (om. nobis); 30, 31 
omilH uoluil (Domine) sedpostea resliluit\ 
34 (om. eorum pr). 

xxL 3 dicite : (dicetis) ; 4 om. totum* ; 1 2 
nummulariorum (+ tMtr\xi el ad fin. uersus 
om)\ 13 (> illam fecistis); 16 dixil: 
dicit*; 21 Tolle + te; 23 (> potestatem 
hanc); 25 Baptisma; 26 \omnibus (err. 



lyp.): hominibus;] hahehanl: habent*; 28 
Homo om. quidam* ; in uineam meam ; 3 1 
Dicunt om. ei* ; praecedunt* ; in regno ; 
33 (> ei circumdedit); 34 (acciperet) 
primo uoluil^ deinde delmil] 38 habebimus : 
(habeamus); 41 om. suam*; (reddent); 
fructus. 

4 occisa om. sunt*; 13 > pedibus 
eius et manibus* ; 17 (> dare censum) ; 
26 ad (septem); 30 n. nubunt neque 
nubuntur sed sunt; om. Dei; 37 ^a: lolo: 
(in toto*); 46 > respondere ei* ; (> in- 
terrogare eum amplius). 

xxiiL om. uers. 14*; 15 circumitis* ; 23 qui: 
quia*; mentam*; 25 parapsidis* (ila el 
26); esUs: sunt*; 27 (e?»i. hominibus); 
29 qui: quia; 31 (> occiderunt pro- 
phetas) ; 37 noluistis ; 38 relinquitur*. 

xxiv.2illis: eis*; (destruetur); 6enimpr.: 
autem; 16 ad: in; 19 (nutricantibus) ; 
20 uestra om. in*; uel: (nee); 23 hie 
om. est* ; 28 om. et* ; 32 > fuerit tener ; 
35 aulem : uero ; 36 > Pater solus* ; 46 
(> seruus ille). 

XXV. I lampadas; 3 (> secum oleum); 5 
(dormiebant) ; 6 (om. uenlt) ; 8 lampadas ; 
9 responderunt (+ autem); 17 similiter 
om. et* ; 18 in terra* ; 19 posuil : (ponit) ; 
20 > mihi tradidisti*; 22 > mihi tradi- 
disti* ; 24 metis : (metens) ; (congregans) ; 
26 semino: (seminaui); 27 committer e: 
mittere* ; 37 pauimus om. te* ; 38 coUegi- 
mus (om. te) ; cooperuimus om. te* ; 40 ex 
his : de his* ; 43 cooperuislis : operuistis* ; 
44 respondebunt om. ei* ; infirmum uel. 

xxvi. 2 fiet : fit ; tradetur : traditur ; 6 > 
esset lesus* ; 10 om. huic* ; 14 dicebatur : 
dicitur; 17 om, die*; 18 lesus: (ille); 
22 (> dicere singuli); 23 parapside*; 
24 traditur*; 26 discipulis (om. suis); 
accipite (om. et); 21 efiunditur; 33 
(om. Et); 36 dixit: dicit; 45 traditur; 
46 tradit; 47 eo pr.: ipso*; (<?»i. missi) ; 
53 possum (+ modo) sed postea dele- 
tum\ 61 aedificare*; 62 Nihil respondes ? 
(quid isti) adu. te test.?; 63 (> nobis 
dicas) ; 64 om. Dei* ; 74 nouisset : (noui) ; 
75 quod: (qui). 

xxviL 2 > eum adduxerunt ; 6 > mittere 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIL xix 



eos; 15 > dimittere populo*; 31 chla- 
mydem; 34 (> bibere uinum) ; 35 om. ut 
impleretur . . miserunt sortem*; 36 eum 
(+ ibi); 40 Va; templum <wi. Dei* ; (aedi- 
ficas); 43 liberet + eum, sed postea 



deleium ; > Dei filius ; 46 om, Et ; horam 
+ uero ; lema* ; > me dereliquisti ; 47 
illic (slantium); 54 > Dei filius*; 57 (cm. 
quidam). 
xxviiL 6 uenite ([om. et*]>. 



In Euangeliis Marci et Lucae, nondum publici iuris factis, asteriscos adposuimus eis 
lectionibus quas pro ueris nunc (Apr. 1889) habemus, sed ultimo iudido de iis nondum lato. 



Mo. i a om. ego* ; om. primo uoluti ante te, 
sedposiea resiitmi] 5 eum : ilium*; ludaea; 
lordane* ; 8 ego + quidem sed posiea 
deteuti; uos to + in sedposiea deleuit\ 9 

> illis diebus; > in ([lordanen} a 
loanne*; 10 > apertos caelos*; i^om. 
etmanentem};{j^(?: (ipsum); laexpellit*; 
13 (?«i. et quadraginta noctibus; 19 > in 
naui componentes retia* ; 24 scio (+ te) ; 
sis', es ; 27 quaenam : quae* ; etiam : et* ; 
34 > loqui tz^ primo sed inuenta auciori- 
iaU restiiuii ea loqui; 36 persecutus*; 39 
{pm. et sec) ; 43 om. est* ; staiimque : 
statim* ; 45 > in ciuitatem introire*. 

ii. 2 et sec. + confestim, sed secundis curis 
dekuif; 8 diciii (dixit) ; 9 surge + et*; 
10 > potestatem habet filius hominis* ; 12 

> ille surrexit* ; 14 Leuin* ; teloneum* ; 

16 > peccatoribus et publicanis/r.; uoluit 
et > pecc. et publ. sec: sed secundis curis 
resiiluil^xibX. et pecc; om. Magister uester; 

17 medicum* ; i[om. enim); 18 quare\ 
cur; 20 ilia die*; 21 maior: (peior); 22 
nouum : nouellum* ; disnimpit ; effun- 
ditur*; 2^ om. Dominus* ; praegredi*; 
26 licet* ; dedit + et ; 27 et sec. om. uoluii 
primo y postea restituit. 

iii. I uirum > aridam habens manum an 
ar. man. hab. non liquet; 5 illi'. illius; 6 

> statim Pharisaei* ; 7 lesus autem : Et 
lesus*; iidicentes + quia; 16 Petnim; 
22 Beelzebul; 24 > stare regnum illud* ; 
26 consurrexit* ; 27 alligauerit*; 29 ha- 
bet* ; 31 ueniunt: (uenit); 35 om. mea. 

iv. 4 om. caeli* ; 6 haberet* ; 8 triginta + 
(et}; 10 erant + cum* ; iscorda*; 20 
triginta + et* ; 24 metietur ; 27 nocte ac 
die*; 29 cum + se* ; 31 in terram/r.; 
38 ////: ei*. 

V. 2 occnrrit + ei* ; 3 > eum poterat*; 4 > 



eum poterat uoluit primo, sed postea resti- 
tuit ^i. eum ; 5 > nocte ac die* ; 7 dicit* ; 
altissimi: summi*; 9 > nomen mihi* ; 
15 mentis + qui habuerat legionem; 17 
> eum coeperunt* ; 21 rursus* ; eum-. 
ilium* ; 23 manus* ; 24 eum sec: ilium* ; 
29 quia: quod*; 30 > cognoscens in 
semetipso* ; de illo : de eo* ; 36 > uerbo 
quod dicebatur audito* ; 37 > sequi se* ; 
40 > erat puella*. 

tL 4 > et in cognadone sua et in dome 
sua*; 7 uocauit: conuocauil* ; 8 (in 
uiam) ; (zonam); 14 > Herodes rex*; 
surrexit ; > operantur uirtutes \nos ino- 
perantur uirtutes]; 21 natali suo*; 23 
quidquid (+ nie) ; 26 om. est* ; 27 sed + 
(statim) ; speculatore* ; (om. in disco) ; 30 
et sec. (+ quae); 31 rediebant* ; > 
manducandi spacium* ; 32 naui* ; 34 > 
multam turbam*; > docere illos*; 35 
dicentes (+ quia); om. hie; praeteriit: 
multa; 37 > denariis ducentis* ; 40 et 
sec. + per* ; 43 (om, reliquias) ; 44 man- 
ducauerant; 45 Bethsaidan; 48 super 
mare* ^/ 49 ; 50 (dicit) ; 52 intellexerant* ; 
55 (7^. se ; 56 aut in ciuitates*. 

vii. 6 interrogant* ; 6 eis + quia primo^ 
postea deleuit'y 7 > colunt me; om. et* ; 
10 patri aut matri*; 15 coinquinare \ 
communicare; 19 intrat: introit*; om. 
uadit*; 21 > cogitationes malae*; 22 
impudicida* ; 28 dicit ei* ; > sub mensa 
comedunt* ; 29 de filia tua* ; 3a depre- 
cantur*; ^^ fecit sec: fecit 

viii. I > illis diebus* numeris in margine 
bis positis semel hami ( ) adiciuntur, senul 
desunt'y 4 illos: istos; > poterit quis* ; 
12 > quaerit signum*; 13 ascendens*; 
om. nauim*; om. et sec.\ 14 > sumere 
panes*; 15 om. et sec*; 17 > lesus 



c 2 



Digitized by 



Google 



XX PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECIIONUM BENTLEII . 



ait illis*; 19 millia + et; 20 panes 
omiiti uolm'i primo^ posiea resiiiuii) 

22 rogabani: ([rogant); 23 interro- 
gauit: (interrogabat) ; quid: aliquid*; 
25 > uiderct clare*; 28 alii pr, 4- 
(autem) primo, sed posiea deleuit autem ; 
29 > dicids esse* ; '^\eos\ illos*; > 
multa pati* ; 34 unit + post* ; seipsum* ; 
35 > earn faciet* prtmoy posiea resHiuit 
fac. earn ; 36 > faciat animae suae* ; 37 
commutationem* ; 38 > confusus fuerit 
me ; > mea uerba*. 

ix. 3 om, et sec,*\ > ^uper terram non 
potest*; 5 (> tabemacula tria); 9 cut- 
quam : cui* ; 1 1 {pm. Pharisaei et) ; 12 
(restituil) ; 14 {pm, suos); 15 lesum: 
eum* ; {om. et expauerunt) ; accurrentes ; 
16 (> conquiritis inter uos); 18 ilium 
pr.: eum*; 19 dicit*; > patiar uos; 
21 > hoc accidit ei; 22 eiun/r. + et*; 

23 om, sunt* ; 24 om, Domine* ; 25 (> 
mute et surde); > tibi praecipio*; 26 
damans*; 31 auiem: (enim) ; 32 > 
eum interrogare* ; 33 esset* ; 34 > inter 
se in uia*; eorum: illorum*; > esset 
maior; 37 me recipit et; > me misit* ; 
45 scandalizat te. 

TL II ait: dicit*; 14 quos: quod; > est 
enim* ; 22 > possessiones multas* ; 28 
om, Et* ad inii,; > Petrus ei dicere*; 33 
{om. et senioribus*} ; 37 Ei pr. : Qui ; 
dixenint (+ ei) ; 38 (baptisma); quo: 
quod ; 39 (baptisma) ; quo : quod ; 40 om. 
nobis*; 43 maior (+ inter uos) ; 46 (> 
multitudineplurima); 47 > filiDauidlesu*. 

xi. I lerosolymae + et Bethphage primo ; 
sed posiea deleuit \ 2 > est contra uos*; 
illuc: illud*; 3 facitis (+ hoc); 6 eis 
sec: eos; II (> uespera iam); 14 > 
quisquam fructum*; 19 egrediebantur ; 
21 dicit*; 23 > monti huic ; 27 (> in 
templo ambularet); 32 Si: Sed; time- 
mus: timebant*. 

xiL 9 faciat ; 12 om. banc ; 13 {om, in) ; 14 

INChNpro 

Iiuo. L I conpletae ; 3 adsecuto ; > 
a principio omn.*: omnibus; 5 illi; 
10 erat populi*; 12 (> turbatus est 



dare; 15 (> illorum uersutiam); 16 {pm. 
ei*); 17 (pm. igitur); 18 (ueniunt) ; 25 
nubunt . . (nubuntur); 28 esset: est; 29 
iuus : noster* ; Deussec, : (Dominus) ; 31 
om. est/r.; 32 om. Deus* ; 37 > libenter 
eum; audiebat; 42 > una uidua*; (> 
minuta duo). 

xiii. 2 {om. onmes}; 3 montem*; 7 om. 
haec* ; 8 contra : super* ; 1 1 > estis 
uos*; 12 insurgent; 20 (> Dominus 
breuiasset) primo, sed posiea resiituit breu. 
Dom. ; 21 Christus + aut; 22 > potest 
fieri* ; 25 > sunt in caelis*. 

xiv. 2 inpopulo: populi*; 11 > opportune 
\!l\\xm. primo, posiea auiem ilium opport.; 20 
om. maniun* ; 2 1 {om. Et) ; traditur* ; 
24 effunditur* ; 25 quia : quod* ; cm. 
hoc*; 27 lesus (+ quia); 28 postea- 
quam* ; surrexero* ; 29 om. in te* ; 30 
om. uoluii tu primo, sed posiea resiituit', 
> bis gallus uocem*; 36 > possibilia 
tibi; 38 om. est*; 40 ingrauati*; 41 
traditur; > trad, filius hominis*; 42 
tradit; 43^: ex*; 45 om. Aue*; 47 
om. uoluii quidam primo, posiea resiituit \ 
49 (> tenuistis me) ; adimpleantur* ; 50 
Tunc: (Et); {pm. discipuli eius) ; 53 
conueniunt* ; omnes (+ summi) ; 54 > 
et calefaciebat se ad ignem* ; 55 > morti 
traderent eum; 58 dicentem (+ quia); 
dissoluo ; 59 non : (nee sic) ; 60 ad ea 
quae tibi obiiciuntur ab his : (quid isti tibi 
obiiciunt); 61 dicit*; om. Dei*; 62 > a 
dextris sedentem* ; om, Dei* ; 72 > 
iterum gallus*. 

XV. 6 > dimittere solebat* ; 7 om. qui sec. 
et erat ; (fecerant) ; 16 emn + intro ; 17 
purpuram ; 20 (purpuram) ; 28 adim- 
pleta* ; 29 aedificas \nos aedificat] ; 33 
per: super; 34 Heloi, Heloi* : lema; > 
me dereliquisti. 

xvi. 4 uident*; 5 stolam candidam; 14 
iis: his*; (surrexisse) ; crediderant* ; 19 
om. lesus* ; sedit*. 

LVCAM. 

Zacharias); 15 sicera* ; 17 Heliae*; in- 
credibiles*; 20 (potens); 25 > mihi 
fecit; 27 {pm. erat); 29 audissei: uidis- 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII. xxi 



set*; (> salutatio ista); 31 (+ et a^ 
tmi^\ 32 (domum); 35 nascitur; (m.tn 
^^* > 39 (montanam) ; 43 > mihi hoc ; 
45 credidit*; tibi\ ei* ; 48 respexit (+ 
in); 49 (magnalia); 50 in progenies et 
progenies*; 52 (sedibus); ^^ recordatus i 
memorari*; om. suae*; 64 > os eius 
illico; 66 Quid*; 67 impletus*; 68 
plebi*; 72 > sancti sui; 77 (in remis- 
sione) ; 79 Inluminare*. 

ii. 2 om, a*; 4 Bethleem*; 12 om. uoluit et 
sec,^ sed posiea restituit\ 14 pax + in* ; 
15 Bethleem*; 18 om. et j^r.; 21 <?z«. 
puer* ; + et ante uocatum ; > concipe- 
retur in utero; 22 (om. eum) ; 25 (> 
erat homo uoluit primo postea repudi- 
auit)\ 27 > parentes puerumlesum; om. 
eius ; 34 illis : illos uoluit primo, postea 
deleuit ; ([ > hie positus est} ; om. in ante 
resurrectionem* ; contradicitur ; 36 pro- 
phetis; suo uoluit primo omittiy postea 
restituit'j 38 redemptionem in Hierusalem; 
42 illis + in*; 45 regressi: reuersi; 47 (> 
audiebant eum) ; 48 uidentes + eum ; 49 
( > quaerebatis me) ; 50 eos : illos*. 

iii. 2 (principe) ; Domini : Dei* ; 4 Esaiae* ; 
7 exiebant* ; 8 quia potest Deus* ; 9 om. 
bonum* ; exciditur* ; mitdtur* ; 16 uenit; 
17 conburet; igni; 18 populum*; 19 (> 
quae fecit malis) ; 22 est + dicens /niwci, 
postea deleuit; complacuit*; 23 (> erat 
lesus). 

iv. i. agebatur in Spiritu* ; 3 (> es Dei) ; 4 
lesus + dicens primo^ postea deleuit ; > 
pane solo*; uiuet* ; 5 om. in montem ex- 
celsum* ; 6 sunt : (est) ; (illam) ; 7 
(erit . . omnis) ; 9 supra*; (> es Dei); 
10 mandabit* ; 17 > prophetae Esaiae* ; 

> eratscriptum ; 18 om. sanare contritos 
corde* ; 19 (in remissione) ; {om. et diem 
retributionis) ; 21 ( > scriptura haec) ; 
22 filius est*; 23 (> similitudinem 
hanc); 25 omnem terram uoluit primo, 
postea deleuit] 27 Neman* ; 28 > ira in 
synagoga ; audientes haec ; 29 supra* ; 34 
qui sis* ; 35 ilium : illi* ; eo : illo* ; 36 
omnes uoluit primo, sed postea deleuit] 38 
(WW. lesus*; '^^imperauit-. (increpauit); 40 

> sol autem* ; 41 Exiebant* : autem + et. 



V. I (turba imieret) ; 2 autem + ex eis ; 3 
rogauit ut . . reduceret ; 7 om. pene* ; 10 
(Simoni) ; 1 1 eum : ilium* ; 1 2 lesum 
om. et ; 13 eum : ilium* ; 16 (desertis) ; 
1 7 (sederat) ; ( > sedentes Pharisaei) ; 
19 (pm. parte); (> inferrent ilium); 
super; 24 > potestatem habet*; dimit- 
tere* ; surge + et ; 25 surgens* ; om. 
lectum*; 27 teloneum*; 30 (> ad dis- 
cipulos eius dicentes); 32 peccatores in 
poenitentiam* ; 35 dies + et ; 36 > 
uestimento nouo* ; rumpet ; conueniet. 

vi. 3 > dixit ad eos ; illo : eo* ; 4 dedit : 
+ et uoluit primo, postea deleuit; 9 > 
lesus ad illos; ([interrogabo} ; male + 
facere; 10 omnibus + illis; eius + sicut 
et altera uoluit primo, postea deleuit; 
12 > diebus illis; 13 (> factus esset 
dies); > ex ipsis duodecim ; 14 quern 
(+ et); 16 om. Et* ad iniL; Scarioth*; 
qui + et sed postea deleuit et ; 1 7 {pm. et 
ante Tyri) ; 19 (> tangere eum) ; 21 (> 
esuritis nunc) ; > fietis nunc ; 22 estis ; 
(> oderint uos); 23 om. est*; 26 > 
bene nobis dixerint*,* 28 om. et*; 29 
Et\ (om.) uel potius (ei); 32 (> gratia 
€St); 33 > benefaciunt nobis; (> gratia 
est); 34 > uobis est; 35 uestros + et*; 
38 bonam om. et*; 39 cadunt: cadent*; 
40 om. si sit*; 41 (> tuo oculo) ; 45 
om. xhesoMTo sec. ; 46 (> me uocatis); 47 
(> meos sermones); sit: est; 48 > 
mouere eam; 49 audiuit . . fecit*; (om. 
suam). 

vii. I intrauit + in; 2 (> erat illi) ; 6 
dicens (+ ei) ; 11 cum eo : ciun illo* ; 12 
ciuitatis + et*; matri* ; i6 (> timor 
omnes); > uisitauit Deus ; 21 > curauit 
multos*; 22 > uidistis et audistis*; 24 
> dicere de loanne*; arundinem (+ a) ; 
agitatam'. moueri* ; 28 (> illo est); 29 
baptismo: (baptisma); 31 om. ait autem 
Dominus*; (> sunt similes); 32 (> in 
foro sedentibus) ; 38 eius (+ flens) ; 
unguebat ; > ung. unguento \nos ungento 
ungebat]; 41 et alius: (at) alius; 42 (> 
utrisque donauit) ; diligiti diliget*; 45 
intraui. 
viii. I ciuitatem et castellum*; 2 > dae- 



Digitized by 



Google 



xxii PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIL 



monia septem* ; 3 Chuzae \nos Chuza] ; 
ei\ eis*; 4 conueniret* ; ^ supra \ super; 
12 (w». hi* ; 13 supra : super ; radicem* ; 
i6uaso; i^audiaits: auditis*; ipadiret 
+ ad*; 2^Einauigantibusi Nauigantibus 
autem*; cessauiti (cessauerunt) ; 25 > di- 
centes ad inuicem* ; > imperat et mari* ; 
26 El nauigaueruni \ Enauigauerunt au- 
tem* ; 27 daemonium tarn : daemonia a ; 
uesiimenioi uestimentum ; 28 tibi <m, est; 30 
inlrauerunt ; 35 (> sedentem hominem) ; 
rti5/x:(Iesu); 37 > timore magno* ; 38 -£V: 
(At); 39 uoluUprimo fecerit ^/ > Deusfec. 
postea utrumque deleuit\ 40 redisset* ; 42 
>filiaunica*; ei\ illi*; ^^quaedam\ (quae); 
46 exisse*; 48^': illi*; >te8aluain; 49 
a principe* ; ilium : (magistrum) ; 51 ue- 
nisset + ad; (> puellae et matrem); 52 
est + enim ; om. puella* ; 53 quod\ quia*. 

Iz. I ipm, apostolis) ; 4 exeatis : (exite) ; 5 
super; 6 circumibanl* ; 9 > audio ego 
talia*; 13 > date illis uos; 14 aulemi 
(enim); 16 {om. suis); 17 (> et saturati 
sunt omnes); 18 > turbae esse; 19 
ueroi autem; > propheta unus*; 20 
> dicitis esse ; Simon : (autem) ; 23 
seipsum*; 24 propter me (+ hie); 25 
(> mundum uniuersum); 26 (> em- 
bueritme); 27 (stantium); 28 >Ioannem 
et lacobum ; 29 factum* ; albus om. et* ; 
32 illo om, erant* ; El : (At) ; 33 cum : 
dum*; '^*j illis sec. illi*; 39 apprehendit 
ilium* ; 44 cordibus : (auribus) ; 45 inter- 
rogare eum*; 47 (cogitationem) ; appre- 
hendens \nos adp.] puerum statuit eum 
secus se*; 48 > omnes uos*; maior: 
(magnus) ; 51 iiet om. in* ; 53 euntis om. 
in*; 65> 6^ ^'^ dicens Nescitis cuius 
spiritus estis | Filius h. non uenit animas 
perdere sed saluare ; 58 Dixilx Et ait* ; 
60 uade om.^X* ; 61 > primum permitte 
mihi*; quaex qui*; suamadi suamin*; 
respiciensi aspiciens*. 

X. 5 > domui huic ; 6 super iUam* ; 10 om. 
autem* ; 1 5 usque ad caelum : usque in c* ; 
16 (> audit uos uoluil primo^ poslea re- 
pudiauil); (> spemituos); >memisit*; 
18 satanan*; 21 (sp. om. sancto uoluif 
primo, poslea ul uidehir sancto resHluil) ; 



quoniam : quia ; 22 qui sit bis* ; 23 om. 
uos* ; 27 adinil. (+ At); 38 (> castellum 
quoddam) ; > nomine Martha. 

zL I > loco quodam*; > et loannes 
docuit* ; 3 hodie : cotidie* ; 7 (> in cubili 
sunt) ; 8 (Tfn. £t si ille perseuerauerit pul- 
sans* ; 11 petet; 13 (> data bona); 16 
Ell (At); i^uidili (sciuit) ; desolatur*; 
([cadit]>; 18 eius: ipsius*; > eiicere 
me*; 20 peruenilx praeuenit*; 22fortior 
illo* ; aufert ; distribuit ; 23 conlra : aduer- 
sum* ; 24 ambulali perambulat*; 25 
om. cam* ; 26 om. secum* ; 28 om. illud* ; 
29 om. prophetae*; 30 Nineuitis*; 31 
Solomonis : plus om. quam* ; Solomone 
[Salomone nos"]; 32 Nineuitae*; plus 
lona*; 33 supra '. super; 34 lucidum 
(est) ; tenebrosum (est) ; 36 (tenebrosam) ; 
iUuminat ; 44 parent* ; /f 5 > nobis con- 
tumeliam* ; 46 portari* ; 48 > quidem 
ipsi*; 53 om. autem*; 54 om. tl\ > 
capere aliquid* ; de : ex*. 

zii. I suos + primum; attendite ( + 
nobis) ; quae est ; 3 dicenlur : audientur ; 
4 quid : quod* ; 7 estis om. uos* ; 8 fuerit 
+ in* ; ilium : in illo* ; 9 denegabitur* ; 
10 dicil: dixerit; 12 quid: quae*; om. 
uos*; 13 > quidam ei*; 14 illi: ei*; 
16 > attulit ager; i^ quia: quod*; 22 
animae om, uestrae* ; induamini : uestia- 
mini*; 23 corpus om. plus; 27 nobis 
+ quia : 28 > in agro est* ; 31 om. 
primum* ; om. et iustitiam eius* ; 33 
ueterescunt* ; 35 om. in manibus uestris* ; 
^^uenirel: uenit; perfodiri*; 4ouos(+ 
ergo); uenit*; 42 (constituet}*; super*; 
{om. illis) ; 43 > seruus ille ; inueniet ; 
44 quia super ; 45 seruos : pueros* ; 
47 multas; 48 paucas; 50 baptisma*; 
coartor*; 51 ([terra}; 52 in duo*; 56 
> terrae et caeli* ; 58 aulem : (enim}. 

xiiL 2/uerinl: fuenmt* ; 4 Sicul: (Aut) ; 
(super) ; Siloam* ; fuenmt* ; 5 > non 
poenitentiam* ; 6 autem om. et* ; 8 dixit* ; 
10 eorum : (quadam) ; 1 2 uidisset* ; om. 
eam* ; 14 non om. in ; 15 Respondit . . 
et dixit* ; 25 ostium /r. + et* ; Domine 
(+ Domine) sed poslea deleuit] 27 dicet 
( + Dico) ; 32 ite om. et* ; tertia om. die* ; 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIl. xxiit 



33 sequent! om. die* ; 34 pinnis* ; (noluis- 
^) >' 36 relinquitur* ; om. deserta*. 

xiv. I om. lesus* ; (principum) ; 2 > erat 
hydropicus ; 6 ( > dixit ad illos sed restt- 
iuit) ; 7 autem om. et; 8 ab eo*; 9 (dicet) ; 
4^incipies}; 12 > et ipsi te*; 13 claudos 
om. et* ; 18 omnes (+ se) ; 25 ([> cum 
eo turbae multae} ; 26 > discipulus esse ; 
28 {om. qui necessarii sunt) ; habet* ; 34 
sal sec. + quoque* ; 35 mittitur. 

XV. 4 eami illam*; 5 {om. earn); 14 > 
consummasset omnia ; 16 (> manduca- 
bant porci); 17 mercennarii* ; om. in 
domo* ; 19 mercennariis* ; 22 anulum* ; 
pedes om. eius*; 27 illi (+ quia); 29 
anms : annos ; 30 suam : (tuam). 

xvi. I uilicum*, ei infra ; 2 uil. {om. tuae) ; 8 
(> saeculi huius) ; 9 mamona* et infra ; 
14 >haec omnia; 15 quod (+ in); 18 

> ducit alteram* ; 19 diues qui: d. et* ; 

21 ad imi. + Et ; om. et nemo illi dabat* ; 

22 sepultus est +.£t; 23 eleuans om. 
autem; 24 aquam ui: aq. <[et]^; 25 om. 
illi ; 26 chaos : chasma ; > transire hinc ; 
28 > locum hunc* ; (tonnenti). 

xvii. 3 om. in te* ; 6 haberetis* ; diceretis* ; 
obediret* ; 7 aut + boues detnde ut uideiur 
ones; dicet*; 8 dicet*; 9 {pm.W)\ 11 
transiebat*; 17 {om. et); 18 rediret (ut); 
20 respondit eis et* ; 27 edebant {pm. et) ; 
ducebant {om. et) ; 28 {om. et ter) ; 29 (> 
sulphur et ignem) ; (> perdidit omnes) ; 

34 nobis om. in* ; 37 illis : eis* ; om. et*. 
xviiL 3 (<?m. quaedam) ; 11 ueluix uel ut; 

20 (> non moechaberis non occides) ; 24 

> ilium lesus*; 27 illis \ (ille); 31 {pm. 
lesus) ; 33 > die tertia*. 

six. 2 Zacchaeus et infra] > erat princeps* ; 
4 eum : ilium* ; 9 sit Abrahae : Abrahae 
est; 13 eis\ illis*; 14 eumx ilium*; 15 
quantum quisque: quid quis ; 17 > 
fidelis fuisti*; eris: (esto) ; 23 illam'. 
iUud* ; 26 om. et abundabit* ; 28 ascen- 



dens + in; 30 in quo introeuntes; 37 
discipulorum: discentium*. 

zx. 3 om. lesus* ; 4 Baptismum* ; 5 inter 
se* ; 7 (> nescire se) ; 14 inter se* ; 19 
hanc: istam* ; 21 eumi ilium*; > in 
ueritate uiam Dei* ; 24 om. ei* ; 25 > 
Caesaris sunt . . Dei sunt* ; 26 liberis : 
filiis*; 31 {om. omnes); 34 > saeculi 
huius* ; 35 habentur ; nubunt* ; du- 
cunt*; 37 Quod I Quia*; ^^om.tx*; 40 > 
interrogare quidquam; 41 > Dauidesse*. 

XXL 5 lapidibus bonis*; 8 eos: illos*; 9 
oportet + enim ; nondum : non* ; 2 1 
fugiant in montes*; 37 uoluit prima (> 
in templo docens), sed postea restituit 
docens in templo. 

xxiL 2 lesum : eum* ; Scarioth* ; 5 > illi 
pecuniam ; 6 turhis : (turba eis) ; 9 dix- 
erunt (+ ei); 10 om. quidam*; 12 > 
nobis ostendet* ; {om. et sec) ; 1 7 accipite 
(+ hoc); 20 funditur; 22 traditur; 26 
minor : iunior* ; 38 > gladii duo* ; 44 
(decurrentes) ; 45 {om. suos); 48 ilUx 
ei*; 49 percutiemus; 55 igni*; atrio; 
ercUx (sedebat); 61 dixit* (+ ei). 

xxiii. 2 > accusare ilium* ; i^om. et secl)^\ 
3responden8(+ ei); 8audiret*; deillo*; 
9 eum : ilium* ; 12 uoluit primo > Pilatus 
et Herodes, sed postea restituit Her. et 
Pil.; 20 eos: illos*; 21 eum: ilium*; 
25 {om. illis*) ; 35 eum : ilium ; 36 eisec.: 
illi ; 40 eum : ilium* ; 48 om. sua ; 49 > 
erant eum* ; 54 Parasceue ; 55 eo : ipso* ; 
uenerant*. 

xxiv. n credebant* ; 12 uidet; om. sola* ; 
i8Cleopas*; 20 > tradiderunt eum ; 24 
inuenerunt : uiderunt* ; 26 {om. ita) : 29 
intrauit + manere ; 32 loqueretur (+ 
nobis) ; 33 illis : ipsis* ; 36 > haec 
autem*; lesus: (ipse); > lesus stetit*; 
38 et sec. (+ quid); 39 > ipse ego*; 
47 Hierusalem; 48 > estis testes*; 49 
uirtutem* ; 53 om. Amen *. 



In Euangelio lohannis asteriscos non addidimuSy cum de aliquot Uctionibus nostris 

nondum satis liqueret. 



loh. L 9 om. hunc ; 20 > ego non sum ; 21 
dicit; 23 Esaias; 26 nesatis: non scitis; 



29 uidet; om.losLrmes; om. ecce sec; 30 
quo (+ ego) ; 31 (WW. in; 38 om. se; 39 



Digitized by 



Google 



xxiv PRAEFATIO. CAP. IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIh 



uenerunt (+ ergo); (<ww. autem); 40 a: 
ab; 44 Bethsaida + de; 51 super. 

it I tertio ; 4 om, est ; 6 uoluit primo > 
hydriae lapideae sed postea restiiuit lap. 
hydr.; 8 {pm, lesus); 9 haurierant; 10 
^w.autem; i3lerosolyma; > lerosolyma 
lesus* ; 16 om, et sec, ; 1 7 > uero sunt ; 
22 surrexisset. 

iii. 2 lesuM : eum ; 3 natus ; 4 > senex sit ; 
renasci\ nasci; 5 (natus); om, sancto; 
8 nescisi non scis; auti et; 10 om. 
in; 13 > de caelo descendit; 15 in 
ipso; 16 > dilexit Deus; 18 credidit; 
20 mala agit; 21 > eius opera; 22 > 
ludaeam terram; 23 adueniebant ; 24 > 
in carcerem loannes; 25 auiem: ergo; 
2 7 quicquam ; ( > datum ei) ; 31 supra bis, 

iv. I quodi quia; 2 quamquam (+ ipse); 
5 Sychar; 6 super; 9 (7^. ilia; (> a me 
bibere); 14 om, ego; 17 (> uirum non 
habeo) ; 20 quia + in ; 25 {om, ergo) ; 
(> annuntiabit nobis); 29 et primo 
uoluit om, sed postea hamos deleuit\ 30 om, 
ergo; 32 dixit; 34 ut sec,\ (et); 37 {om, 
est tert)\ 38 (> non uos); ([laborem}; 
41 om, in eum; 42 (> non iam); 45 
fecerat + in ; 53 {om, erat). 

V. 2 lerosolymis + super; 4 om, uoluit totum 
uersum\ > secundum tempus descen- 
debat; 6 > multum iam; 7 enim: 
(autem); 8 grabattum et infra \ 9 om. 
ille; > illo die; 10 est + et; 11 > 
fecit me sanum ; 13 om, a ; 16 (+ et ad 
init,); 19 > facere a se; guod: (quid); 
22 > indicium omne; 26 > uitam 
habere; 27ei + et; 2S ^lii Dei: ([eius]>; 
^i om. ipso; 35 > exultare ad horam; 
36 {om, ego sec) ; > me misit ; 38 uoluit 
primo > manens in nobis, sed postea resti- 
tuit in u. manens; 44 > potestis uos ; > 
est Deo; 45 sperastis; 47 > meis uerbis. 

vL 5 dicit; 9 inter: (in); 10 faenum; 11 
(> panes lesus]^; 12 (dicit); 14 om, 
lesus: 15 et: (ut) ; 19 super; 21 > fuit 
nauis; 22 abissent; 24 om, in; 27 sed 
(+ cibum); > nobis dabit; 28 (faciamus); 
30 (> facis tu); 31 > manna mandu- 
cauerunt; 33 > descendit de caelo ; 35 
ei{err. fyp) : eis ; 40 autem : enim ; uidet ; 



> resuscitabo eum ego; 41 <?»«. uiuus; 

> descendi de caelo ; 49 > in deserto 
manna; 54 habetis; 60 om, et; 64 spiritus 
(+ sunt) ; 65 > esset traditurus ; 66 (> 
datum ei); {om, meo); 72 Scariothen. 

▼il I om. autem; Galilaea; ludaea; 3 
autem : (ergo) ; discipuli + tui ; 7 guod : 
quia; 8 om, autem; 12 > de eo erat in 
turba; 18 eum: ilium; 25 lerosolymitis ; 
30 (manum); 33 om, eis; > misit me; 
34 > sum ego ; 35 (gentiLum ^ . gen- 
tiles) ; 38 dixit ; 39 nondum fuerat glor. ; 
41 > Christus uenit ; 42 primo uoluit > 
Christus uenit, nisi fortasse de uersu 
errauit: saltem postea restituit uenit Chr.; 
44 eum sec, : ilium ; 45 ilium : eum ; 

48 > aliquis ex principibus; 50 Dicit; 

51 > audierit ab ipso prius ; 52 om. Scrip- 
turas ; > propheta a Galilaea. 

▼iiL 4 (dicunt) ; 6 terram ; 7 ergo : autem ; 
9 exiebant; ov!^, lesus; 11 > amplius 
iam; 12 ambulabit; lumen: lucem; 20 
om. lesus; 22 dixit: dicit; 25 qui: 
quia; 26 > misit me; 27 {om, Et); 
eius : eis ; om. Deum ; 29 > misit me ; 
om, et sec,\ 33 dicis + quia; 35 om. 
autem; 36 > Filius uos; 37 filii: 
semen; 38 om, meum; 42 et uenio 
neque; 45 si: quia; 46 arguit; om. 
nobis; quare + uos; 48 ergo: igitur; 

49 inhonoratis ; 50 quaerit . . iudicat ; 

52 ergo + illi; 54 uester: noster; 56 
meum + et. 

ix. I om- lesus ; eius pr. : sui : 5 > in mun- 
do sum; 7 Siloae; 8 uidebant; 9 est ei: 
eius est; om, uero; 10 tibi: tui; 11 
uoluit primo > meos oculos, sed postea 
restituit oculos meos ; natatoriam Siloae ; 
uidi; 12 om. £t; 14 1^/1^1/ > eius oculos 
primo, sed postea restituit oc. eius; 15 + 
et ante Pharisaei ; > posuit mihi ; 16 qui: 
quia : om, autem ; inter eos : in eis ; 17 
de illo : de eo ; qui: (quia) ; 2 1 loquatur : 
(loquetur); 22 quoniam: quia; (?m. esse; 
2^ Dixit: (Respondit); (?m. eis; 27 iam, 
et (+ non); 28 om, ergo; sis: es; (> 
sumus discipuli); 32 > aperuit quis; 
34 peccatis (+ tu); 38 {om, proddens); 
39 (> mundum hunc) ; 40 om, quidam. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP, IV. CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII. xxv 



X. 5 sequentur; fugient; > alienorum 
uocem ; 8 ueneruni: uoluit primo (+ ante 
me), sedpostea deleuit\ latrones sed non; 

9 pascuam ; 1 1 > (Pastor bonus) ; dat : 
ponit; om, suis: 15 om, meis; 16 (> 
ouili hoc); om. et ante unus pastor; 17 

> Pater diligit ; 1 8 meipso om, et ; 19 Dis- 
semio : uoluit primo ( + ergo), sed posiea 
deleuit; 29 quod: (qui); (maior); 32 > 
opera bona ; uoluit > lapidatis mt primo, 
Sid postea restituit me lap. ; 34 ( > est 
scriptum) ; 38 etsi uno uerho ; > in me 
est Pater; 40 {pm. eum); (primum bap- 
tizans); 42 in eum + ibi. 

3d. 3 om, eius; 4 (> haec infirmitas); 5 
{pm. Mariam) ; 6 infirmatiu" ; 7 haec dixit : 
hoc dicit item (hoc} ; 8 > lapidare lu- 
daei; 9 >horae sunt; ( > mundi huius) ; 

10 Si(+quis); 11 post hoc dicit eis; 
excitem : exsuscitem ; x 4 > dixit eis lesus ; 
18 quasi (+ a) ; 24 qui (prr. typ,) : quia ; 
27 om, uiui; om, hunc; 31 ergo\ igitur; 
33 fremuit; 37 > dixerunt ex ipsis; om. 
nati ; ut + et ; 39 fetet ; > enim est ; 
44 dicit ; 45 om, et Martham ; quae : 
(quod) ; om, lesus ; 48 nostrum + et ; 49 
autem (+ quidam); om, nomine; 50 
uobis: nobis; > homo moriatm:; 51 

• quod: quia; 52 (> pro gente tantum); 
ut + et; 56 ueniat. 

xiL I > fuerat Lazarus ; 3 > capillis suis 
pedes eius; 4 Dicit; *jSimte: Sine; 13 
Osanna; 16 Haec pr, + autem uoluit 
primoy sed postea deleuit \ 16 (> de eo 
scripta); i8 (> hoc eum fecisse); 19 
(proficitis); 22 dicunt; 25 (> mundo 
hoc) ; custodiet ; 26 Pater {om. mens) ; 27 
>hora hac ; 28 >tuum nomen ; 29 >fac- 
tum esse ; 30 > uox haec; 31 (> mundi 
huius); 34 dicis + quia; 35 modicum 
(+ tempus); > tenebrae uos; 40 > 
eorum cor; et intelligant om. non; 42 ut 
de synagoga ; 47 > mea uerba. 

adii. I diem + autem; > eius hora; (> 
mundo hoc) ; 2 Scariothis ; 6 Petrus ? ; 8 

> lesus ei ; habes ; 1 2 eonmi om, et ; sua 
+ et; 14 >uestros pedes; 15 ((?/«. ita); 16 
om. est sec. ; 17 eritis : (estis) ; 18 implea- 
tur ; leuauit ; 23 ergo : (autem) ; 24 dicit ; 



ei (+ die); 25 ille + sic; super; 26 
(Respondet) ; 27 buccellam + tunc ; Et 
dixit: Dicit ergo; a 8 dixit 5 29 quod 
dixisset: quia dicit; 30 > buccellam 
ille; 31 dicit; 35 > mei discipuli; adi 
in ; 36 uoluit primo > postea autem 
sequeris sed postea restituit seq. aut. 
postea; 37 Petrus + Domine; 38 om,ei; 
(> gallus cantabit); (> negesme ter). 

xiv. I (> uestnim cor); 2 (> locum uobis) ; 
3 parauero; 7 > cognouissetis utique; 
cognoscetis : cognoscitis ; 9 cognouistis me : 
cognouisti; Philippe?; uidit his\ Patrem 
/r. (+et); locredis; 13 <?ot. Patrem; 14 
om. me; 17 cognoscitis; 18 (uenio); 20 
uoluit primo > cognoscetis uos, sedpostea 
restituit uos cognoscetis; om. sum; 2a > 
nobis manifestaturus es ; 24 (auditis) ; 27 
(> uestrum cor); 30 (> huius mundi 
princeps). 

XV. 2 tollit; 4 (> fructum ferre); 6 mitte- 
tur: (missus est); arescet: aruit; (colli- 
gunt); eum: eos; mittunt; ardent; 10 
uoluit primo > praecepta Patris mei, sed 
postea restituit Patr. m. praec. ; 13 > quis 
ponat; 15 dicam: dico; facial: facit; 
16 posui uos ut (+ uos) eatis ; 20 om. 
mei; 25 impleatur; > me habuerunt; 
27 perhibetis. 

xvL 2 (interfecerit) ; > se obsequium; 5 
eram At nunc; > me misit; 9 credimt; 

10 uidetis; 11 > mundi huius; om. iam; 
12 > dicere uobis; x'^docebit: (deducet); 
uos + in; 16 (uidetis /r.} ; 17 (uidetis 
/r.}; 19 autem: ergo ; (uidetis /r.]> ; 20 

> in gaudium uertetur; 22 habebitis; 
tollit; 32 om. iam. 

xvii. I > tuum Filium; 3 (> aeterna 
uita) ; > uerum Deum ; i r quos : (quo) ; 
12 ex his periit; X4 > odio eos; 15 eos 
exmalo; \^om.X\x\ 20 eis pr.: his; 21 

> mundus credat; 22 sicut {om. et); 23 
unum (ut) cognoscat; 24 > ego sum; 
25 iuste + et ; 26 qua : quam. 

xviii. 4 dicit ; 7 > eos interrogauit ; 9 eis : 
ipsis: 10 > eius auriculam; dextram; 

11 om. tuum; 18 calefiebant; 21 sim\ 
sum ; 22 ministrorum assistens uoluit 
primo ^ sedpostea restituit ass. ministr. ; 26 



Digitized by 



Google 



xxvi PRAEFATIO. CAP. IV. CODICES EUANGELIORUM IN 



om, ei ; 28 mahducarent om, ut ; 29 <m, 
fonts; 32 > esset morte; 34 + Et ad 
iniL ; > tibi dixerunt ; 36 > mundo hoc 
^^\ 37 > nieam uocem ; 38 . dixit : 
dicit; uoluitprimo > causam inuenio in 
eo sed postea restituit ordinem Clemen- 
tinum ; 40 om, ergo. 

2 uestem purpuream ; 4 Exiit ; om, 
ergo ; > in eo nullam causam inuenio ; 
5 Exiit; > spineam coronam; 6 cla- 
mauerunt ; crucifige om, eum ; 9 dicit ; 1 1 
> esset datum ; > tradidit me ; 1 2 om,Yx ; 
om, enim ; ( > regem se) ; 13 auiem : ergo ; 
locum; 17 om, autem ; 18 > eum cruci- 
fixerunt ; 20 > legerunt ludaeorum ; 25 
Cleopae ; 28 quia + iam ; dicit ; 29 > 
positum erat ; 35 > eius testimonium. 
t. I uidet ; 2 currit ; illis : eis ; 5, 6 uidet 
bis\ 9 oportet; 10 > ad semetipsos 



discipuli; 12, 14 uidet 3/,r; 15 esset \ est; 
17 Patrem uestrum et Deum meum ; 19 
> esset ergo sero ; om, congregati ; 
dicit; 20 > hoc cum; 22 Haec\ Hoc; 
dicit; 23 (+ Si ad init.)\ et: (si); 25 
Dicebant; figuram; 26 > intus disci- 
puli eius ; 29 Dicit ; om. Thoma. 

3 exierunt om, Et ; nauem ; 4 autem + 
iam ; 5 Dicit ; 6 Dixit ; ( > illud trahere 
ualebant); prae: a; 7 Dicit; Simon ( + 
ergo]); tunicam; 9 uident; 12 discum- 
bentium : discentium; 13 [om, Et adinit.)\ 
14 om, suis; surrexisset; 17 dicit ei 
Domine; nosti\ scis; Dicit ei Pasce ; 18 
om, tu ; 19 > hoc cum dixisset ; ao 
uidet; ([tradit]); 21 dicit; 22 Si\ Si(iVa 
Bentleiiis', uoUbat /ortasse Si sic); 23 iste 
in fratres ; lesus + quia ; 24 om, ille ; et 
qui scripsit ; 25 om, posse. 



Codices Euangeliorum in usum editionis Bentleianae collati. 

Codices ab ipso Bentleio collati et maxima ex parte in libro Tr. Coll. 
Cant. B. 17. 14 citati. [Codices nostri uncis includuntur.] 

A. Mus. Brit. Reg. I, D. ix oHm Regis Canuti (Westwood Anglo-Saxon and 

Irish MSS, p. 141, Palaeographia Sacra Pictoria tab. 23). Cf. T. infra. 
[B. Coll. Corp. Christi Cant. 286 = noster X. Uide supra p. 14.] 

C. „ „ „ „ 197 Fragmenta S. Lucae ex Bentleii 4> q. u. infra 
(Westwood A,'S, & I, MSS, p. 49). 

D. Mus. Brit. Cotton Otho B. ix ab igne paene consumptus. 

E. „ „ Cotton. Tib. A. II saec. X ineuntis olim Regis Athelstani (M. B. 
Catalogue of Anc. MSS., Latin, p. 35). 

F. Mus. Brit. Add. 5463 saec. VIII, ex Beneuento olim Ri. Mead. (M. B. Cat. 

p. 18, tab. 7, Pal. Soc. I, tab. 236). Codex bonae notae, sed non optimae. 
H. Mus. Brit. R^. I, B. vii in Anglia scriptus saec. VIII. (M. B. Cat, p. 19, tab. 

,6). 
H. alter (in Tr. Coll. Cant. B. 17. 5). M. B. Harl. 2826, saec. IX-X. (M. B. 

Cat, p. 32) quem codicem, ne cum primo confundatur, semper numero suo 

citauimus. 
[K. Eccl. Cath. Dunelm. A. II. 16 * de manu Bedae' dictus = A noster in S. 

lohanne. Uide supra p. xi.] 
M. Mus. Brit. Harl. 2788 (in Tr. Coll. Cant. B. 17.5) circa A. D. 800 'codex 

aureus* (M. B. Cat, p. 22, tabb. 39-41). Hunc codicem semper numero suo 

citauimus. 
O. Mus. Brit. Reg. I. A. xviii, saec. X olim S. Aug. Cantuar. ex dono Regis 

Athelstani (M. B. Cat. p. 37). 
P. Mus. Brit. Reg. i E. vi, saec. VIII cxeuntis, olim S. Aug. Cantuar., in Anglia 



Digitized by 



Google 



USUM EDITIONIS BENTLEIANAE COLLATI. xxvit 

scriptus (M. B. Cat. p. ao, tab. 17, 18 ; Palaeographical Society I, tab. 7 ; 

Westwood A.'S. &- I, MSS., tab. 14, 15). 
R. Mus. Brit. R^. i E. vii, viii Biblia, saec. IX. 
T. Tr. Coll. Cant. B. 10. 4, eadem manu ac Bentleii A. 

W. Mus. Brit. Hari. 1802 cod. Hibernicus, saec. XII ex Bibliotheca Parisiensi. 
X. Uniu. Cantabr. Kk. I. 24, Euang. Lucae et lohannis, cod. Hibernicus saec. 

VIII? Cf. Westcott Vulgate in Smiths Dictionary of the Bible torn. iii. p. 

1695 a et tab. II. fig. i ad p. 171 2. 
[Y. Cotton Nero D. iv = noster Y. Uide supra p. xiv.] 
[Z. Harl. 1775 = noster Z. Uide supra p. xiv.] 
f. Dunelmensis A. II. 17 saec. ut uidetur VIII, euang. lohannis Marci et Lucac 

cum fragmento Lucae xxi. 33-xxiii. 44 (Westwood A.-S, & /. MSS. p. 47). 
[^. Lichfeldensis = noster L a Bentleio in Tr. Coll. B. 17. 5. collatus.] 
^. Mus. Brit. Cotton Otho C. v. Matthei et Marci, ab igne iniuriam passus. 

Confer C supra (M. B. Cat. p. 20, Westwood 1. c. p. 50). 



Codices Euangeliorum a lohanne Walkero Bentleii causa collati A. D. 1719- 

1720^ (quorum coHationes huius editionis gratia cum aliis ex libro Tr. Coll. 

B. 17. 5. exscripsit W. C. Bell). 
cu Parisiensis Lat. 1 1955, saec. VIII ? aureo-purpureus. Matt. Mc. mutila. Exstant 

Mt vi. 2-xxvi. 42; xxvii. 49-fin. Mc. ix. 46-xi. 13; xii. 23-fin. (L. 

Delisle Cabinet des MSS, de la Bibliothhque Nationale Atlas tab. I. 2, Nou- 

veau traiti de Diplomatique torn. III. tab. xxxviii). Cf. etiam notam ad 

cap. I, p. viii (5). 
c. P. L. 2, Biblia Caroli Calui circa 876 A. D. (Delisle 1. c tab. xxviii, i, 4, 5, 

Silvestre, De Bastard, Jorand, &c.) 
[/x. P. L. 1 1553 = G et gj. Uide supra p. xii.] 
o. P. L. 262, saec IX, Euai^elia ; olim Puteanus. 

[w. P. L. 281 et 298 = B noster, Bigotianus, olim Fiscannensis. Uide supra p. xi.] 
^, P. L. 1 31 71, saec. IX, Euangelia. Codex bonae notae. 

Codices Turonenses quorum uariantes lectiones coU^it Leo Cheualier et Walkero 
tradidit Sabatier. 

[/>. Turonensis 22 saec. VIII = noster M! Uide p. xiii.] 

0-. Turonensis 23 saec. IX, Euangelia. 

T, Turonensis 25 ? saec XII, olim Maioris Monasterii. 

Codices Oxonienses a Casleio Bentleii gratia collati anno 1721, in eodem libro. 
C. Coll. Corporis Christi Oxon. 122, saec forsan XI, codex Hibernicus ; nos cita- 

mus Corp. oxon. 
y. Coll. S. lohannis Bapt. Oxon. 194, saec. XI ; nos citamus s. ioh. oxon. 
[x = R noster. Uide p. xiii.] 
[^ = O noster. Uide p. xiii.] 

^ Plura uidesis Old-Latin Biblical Texts^ no. I, Appendix II, p. 55. 

d2 



Digitized by 



Google 



xxviu PRAEFATIO. CAPP. F, VI. CODICES ET EDITIONES CITATI. 

Cap. V. Codices manuscripti alii in notulis interdtim citati. 

and. = Euangelia S. Andreas Auenionensia, a Martianaeo 1695, et Calmetio 

Comment lift torn. vii. 1726 interdum citata. 
aur. = Codex aureus Holmiensis, saec. VII uel VIII, ed. I. Belsheim Christianiae 

1878, C£ Westwood Ornaments of A,-S. and L MSS., pp. 1-7, tabb. i, a. 
durmach, = Durmachensis (Book of Durrow) saea VI exeuntis, T. K. Abbott in 

ed. codicis Usseriani (r) Dublini 1884. 
emm. = Euang. S. Emmerami Ratisbonae, nunc Monacensia, A. D. 870. Contulit 

P. C. Sanftl Dissert, in aureum ei peruetustum ss.euu.cod.MS. Ratisb. 1786. 
Jloriac. = codicis Floriacensis speculi {ni) fragmenta Ashbumhamensia (cod. Libri 

16). Uide Weihrich in Corp. Scr. EccL Lat. Uindob. torn, xii, p. xl. 
gat = Codex Euang. S. GatianiTyirovitXisx^^ postea Ashbumhamensis, saec. VII ? 

nunc Par. Nouvelles acquisitions franfaises 1587 (Libri 14) ; a Calmetio citatus 

Nouvelles Dissertations 1^^. 44^-4&i^ Paris. 1720. 
gig. = Gigas librorum Holmiensis saec. XIII, Actus Apostolorum et Apocalyp- 

sln cum collatione ceterorum librorum N. T. ed. Belsheim, Christianiae 1878. 
legion. = Biblia S. Isidori Legianensis a Sanctioni presbytero conscriptus era 

968 = 930 A.D., in usum recensioni3 Sixtinae coUata. Quae collatio Romae 

Uat. 4859 seruatur, ubi inspexit I. S. Hie codex in Nouo Testamento 

codicis Carafiani quater laudatur ad Act. ix. 5 sqq., x. 6, xxiv. 6 sqq. Ronu 

V. 16. Uide infra. 

cor. uat. = Correctorium uaticanum saec. XIII, Romae Uat. 3466 (Vercellone N), 
cuius partem quae ad Nouum Testamentum et Apocryphos libros spectat 
huius editionis gratia exscripserunt Aug. Mau (S. Matt.) et loh. Gatti. Cf. C. 
Vercellone Dissertazioni Accademiche No. Ill, pp. 35-56, Romae 1864. 

cor. uat marg. = eiusdem libri margo (Vercellone N*). In margine aliud correc- 
torium nobis ignotum saepe laudatur et symbolo . . designatur. 

cod. caraf. = Lectiones in marline Bibliorum Hentenianorum Plantin. Antuerpiae 
1583, a congregatione Sixtina praesidente Cardinal! Antonio Caraf a scriptae. 
Cf. C. Uercellonium in libro dicto Uariae Lectiones Uulgatae Latinae tom. I, 
pp. xxvii-xxxii, Romae i860, cuius peculium hie liber uidetur fuisse. 

In hoc codice citantur codex Amiatinus (Matt. xxvi. 28, Marc. xiv. 24, 
Act. XX. 29, Rom. iv. 5, v. 16, Heb. xii. 18, xiii. 2), * codex Gothicus' L^io- 
nensis, ut modo dictum est, et * Graecus cod. Uat. uetustissimus et emenda- 
tissimus ' (Matt, xxvii. 35, Luc. xii. ^^^ Act. iv. 5-7, x. 6, xv. 34, xxiv. 6-8, 
Rom. V. 16, 1 Pet ii. 23?, i loh. v. 7). 

Cap. VI. Editiones saepius uel perpetuo citatae. 
Erasm. = Desiderii Erasmi Nouum Testamentum Graece et Latine cuius fere 

semper usi sumus editione Clerici in folio, quae est tomus sextus editionis 

Lugd. Batauae 1705. Codices Erasmiani recensentur in Old-Latin Biblical 

Texts ^ No. I, Appendix I, Oxon. 1883. 
^ = Editio SUphanica Parisiis 1538 in folio, quam citamus ex editione anno 1546 

repetita, cum uariis lectionibus in margine : quorum codicum uide elenchum 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. VII. EDITIONES ALIAE CITATAE. xxix 

Old-Latin Biblical Texts, No. I, App. I. Haec editio Uulgatae Latinae pro 

fundamento est quantum scimus. Huius libri (1546) exemplar penes nos est 
f^ = Editio Henteniana, primum Louanii edita anno 1547 a loh. Hentenio, Mech- 

linensi, et saepissime repetita. Citamus ex Bibliis magnificis Antuerpiae 

editis, Plantin. 1583, quorum in margine lectiones congregationis Sixtinae 

scriptae sunt (cf. cod. caraf). Huius libri exemplar penes nos est. 
§b = Editio Sixtina, Romae 1590. 
® = Editio Clementina, hodie in Ecclesia Romana usitata, Romae i59^« Huius 

libri exemplar penes nos est. 
vg. = concordantia harum quattuor editionum quas perpetuo in notulis citamus. 
Bentl. = lectio Bentleii, quae, nisi aliter notatur, ex libro Tr. Coll. Cant. B. 17. 6 

desumpta est. Citamus etiam aliquando coniecturas Bentleii in libro B. 17. 

14 seruatas. Uide supra, Cap. IV. 
Tisch. = C. Tischendorfii Nouum Testamentum Latine ex triglottis. Lips. 1864, 

quod fere solummodo citamus cum a lectione nostra dissentiat. 
Tisch. uel Tisch. 8 in fine codicum Graecorum uel editionum refert ad editionem 

eius octauam Noui Testantenti Graece, Lips. 187a, ex qua codices graecos 

citare solemus. 
W. H.—N. T. graece a B. F. Westcott et F. I. A. Hort Cantabrigiae editum 1881. 

Cap. VII. Editiones aliae penes nos in locis difficilioribus citatae. 

Cf. Elenchum CaroH Uercellonii Uar. Led. I, pp. xcvi-civ, et II, xxi-xxvi, ubi editiones plus 
179 ab anno 1471 usque ad annum 1599 recensentur. Uide etiam Westcott Vulgate 
p. 1705, et Le Long ed. Masch, Bibliotheca Sacra, 1778-90. 

I. Fr. de Hailbrun et Nic. de Frankfordia Uenet. 1476 in 4to maiore, qui secundum 
Uercellonium similis est ed. Uenet. 1475, * quae est prima inter uenetas et ac- 
cedit moguntinae anni 146a.' 

a. Leonard. Wild de Ratisbona Uenetiis 1481 fol. *Non desunt singulares 
lectiones ' Uerc. 

3. Nicolaus Kesler. Basileae 1487 fol. Non est in Uercellonii elenchis. 

4. Hieron. de Paganinis Brixiensis, Uenet. 1497 ^^ 8^ uel 4^ minore, emendata 

per Petrum angelum de monte Ulmi ordinis Minorum. 

5. lo. Froben, Biblia cum glossa ordinaria, Basileae \^o% fol. Non est in Uer- 

cellonii elenchis. 

6. lacobus Sacon, Lugdun. 15 15 in 8^ 

7. lacobus S€u:ony Lugdun. 1519 in folio cum tabb. ligno incisis expensis Antonii 

Koberger Norimburgensis, cum uariis lectionibus in marg. Non est in 
Uercellonii elenchis. 

8. Nouum Testamentum Erasmianum (Latine tantum) ; Colmariae in aedi(bus) 

Amandi Farckallii anno M.D.XXIII, ex editione ut uidetur tertia anni i^%%. 

9. loh. Mareschal, Lugd. 1531 in 8*>. De qua Uerc. * Refert editionem Stephan- 

icam sub numero 58,' i.e. ed. primam Stephanicam, Paris. 15^8 in folio; cf. 
nos Old-Latin Biblical Texts, no. I, Oxon. 1883, p. 47. 

10. In off. Luc? Antonii/««/^^ Uenet. Ian. 1534. 'Testamentum nouum iuxta uetere 

translationem & gr^ca exeplaria recognitu ac diligentissime castigatum/ 



Digitized by 



Google 



XXX PRAEFATIO. CAP. VII. EDITIONES ALIAE CITATAE. 

in forma minima. Emendationes non paucae ex graeco inueniuntur, e.g. 
Matt. xii. 31 *spiritus autem blasphemia\ xvi. 9, 10 "^ quinque milliuml et 
^quatitwr millium ;' Luc. i. i * quae inter nos plenissimf fidei sunt rerum; ' xv. 8 
^euerrit domum;' loh. vi. ^3 'gratias agents domino;' xxi. la ^discipulorum\ 
ib. aa * si eum ; * Act. xxvii. 5 * uenimus Myram quae est Lyciae ; ' Eph. vi. 13 
' et omnibus perfectis stare ;' Philem. 9 *cum sim talis; ' i Pet. ii. 23 *tradebat 
autem uindictam iudicanti iusie ; * iii. 8 * In suntma autem : omnes una- 
nimes ; ' 2 Pet. ii. 1 1 * non portant aduersum se apud dominum execrabile 
iudicium ; * i loh. iv. 3 * et omnis spiritus qui non confitetur lESVM 
CHRISTVM in carne uenisse ex deo non est.* 

11. Thielmann Vivian Paris Aug. 1534, Nou. Test, eadem forma, quod item ex 
graeco emendatum uidetur, quamuis nihil de hac emendatione dictum sit. Ex 
locis citatis concordat cum lunta Matt. xii. 31, Luc. xv. 8, loh. xxi. 22 sed 
non in aliis. Luc. xix. 37 et loh. xxi. 12 legit recte ' discentium^ et lac, 
iii. 7 * et cetorum.^ 

12. Nouum Testamentum iam quintum accuratissima cura recognitum a Des. 

ErasmO Roter. cum annotationibus eiusdem, Froben, Basileae, 1535 in fol. 

13. [Rob. Stephanus^ Parisiis 1545 in 4** minori. Biblia Latina cum uersione 

Tigurina et notis Uatabli marginalibus.] Exemplar habeo uno uolumine 
comprehensum cum hoc titulo * Biblia Sacra ex omnibus orthodoxorum 
lucubrationibus recognita | Uenetiis apud Petrum Nicolinis de Sabellio anno 
M.D.LI.* Liber tamen mere Stephanicus est. 

14. Rob. StephanuSy Parisiis 1546 in folio (editio ex optima eius 1538 repetita), 
quem librum in hac editione semper citamus sub siglo t q. v. 

15. lacobus Giunta Lugd. 1548 in folio, uel forsan potius anni 1546 (excudebat 
Theobaldus Paganus). Secundum Uercellonium refert ed, Stephanicam 
Parisiis 1532. 

16. Rob. Stephanusy 1555 in 8** (excudebat Roberto Stephano Conradus Badius, 

anno M.D.LV. viii idus Aprilis). Biblia prima cum uersibus hodiemis edita, 
quorum numeros in hac editione sequimur. Lectiones uariae in margine 
adduntur. 

17. Apud loannem Frellonium Lugduni 1556 in 8^ * luxta vulgatam editionem.' 

Typographus in epistola ad lectorem ait * Dein quae ad sacrarum sensa liter- 

* arum pertinere visa sunt non omissurus, versus quoslibet notandos curavi. 

* Quod non sine Numinis nutu initio factum, atque in banc vsque nostram 
' putarim prorogatum aetatem, quo videlicet sensa ipsa, certis distincta ver- 
'sibus, verae Theologiae studiosis et clarius innotescerent, et memoriae 
'facilius mandarentur.* De Roberto Stephano ne uerbum quidem. Typo 
nitido et minuto excusus est liber et uersus hodiemo more distribuuntur. 

18. In officina haeredum Lucae Antonii luntae, Uenetiis 1557, mense lulio in 
folio cum notis Isidori Clarii Brixiani Episcopi Fulginatensis ex secunda 
eius recognitione (De prima editione Isidori Clarii Uenetiis 1542 in fol. apud 
Petrum SchoefTer, dicit Uercellonius * usus est ed. sub n. 58 (i. e. Stephani 

* 1528) at permulta temere nimis reformauit *). 

19. Apud haeredes Carolae Guillard uiduae quondam Claudii Cheuallonii Paris. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. VIII. UETERIS UERSIONIS CODICES. xxxi 

1558 in fol. ex recensione lohannis Benedicti^ cuius editio princeps ebc officina 
Simonis Colinaei prodiit Parisiis, 1541- 

%o. Apud Guliel. Rouillium Lugd. 1569 fol. Editio Henteniana, cum tabb.ligno 
incisis. In hac editione Chr. Palomares collationem cod. Toletani inscripsit 
Uat. 9508 ; cf. T supra p. xiii. 

a I. Apud luntas Uenet. 157a fol. Editio Henteniana. 

1%. Nouum lesu Christi Testamentum Plantin.^ Antuerpiae 1573, in forma mini- 
ma. Ed. Henteniana. 

23. Biblia per Thomam Guarinum Basil. 1578, % uoll. 8** cum tabb. 

24. Biblia Henteniana Plantin. Ant. 1583 in fol. Uide supra |^, p. xxix. 

25. Biblia Sacra Uulgatae Editionis Romae Ex typ. apost. Uat. 1592. Uide 
supra (ZD. 

26. Biblia ad uetustissima exemplaria nunc recens castigata cum lie. sup. Uenetiis 
excudebat Hieron. Poltis 1587. Cum praef. Hentenii. Cum tabb. ligno incisis. 

27. Apud Damianum Zenarum Uenetiis 1599. Idem fere liber ac 26, sed titulo 

nouo et colophone, * Uenetiis Altobellus Salicatius excudebat M.D.XCIX.' 

28. Biblia Sacra Uulgatae Editionis Sixti V et Clementis VIII Romae typis S. 

Congregationis de propaganda fide anno i86f , curante Carolo Vercellone^ qui 
liber editionum Clementinarum uarietates in praefatione recenset. 

Cap. VIII. Ueteris uersionis uel ueterum uersionum codices in Euangeliis ciiaii, 

a. Uercellensis saec. IV uel V, mut. Mt. xxiv. 49-xxv. 1 6, Luc. i. 1-12, xi. 4-^5» xii, 

37-59, Mc. i. 22-34, iv. 17-24, XV. 15-xvi. 20 (xvi. 7-20 ex vg. est). Ediderunt 
I. Blanchinus Euangeliarium Quadruplex Romae 1749 fol. et I. A. Irici 
Mediolani 1748. Nos Blanchini editione usi sumus, quam repetiuit Migne 
Patrol. Lat. tom. xii in ed. Eusebii Uercellensis. 

b. Ueronensis s. IV uel V, mut. Mt. i. i-ii, xv. 12-23, xxiii. 18-27; ^o\i. vii. 44- 

viii. I2erasi sunt ; Lc.xix. 26-xxi. 29 ; Mc. xiii. 8-19; xiii. 24-xvi. 20. Ed. 
Blanchinus. 

c. Colbertinus s. XI, Par. Lat. 254 ed. P. Sabatier O. S. B. Bibliorum sacrorum 

latinae uersiones antiquae seu uettis Italica 3 uoll. in folio Remis 1743-1749 ; 
et denuo I. Belsheim, Christianiae 1888. 

d. Cod. Bezae Cantabrigiensis (D) s. VI. latina uersio ed. F. H. A. Scrivener, Can- 

tabr. 1864, mut. Mat. 1. i-ii, ii. 21-iii. 7, vi. 8-viii. 27, xxvi. 65-xxvii. i, loh. i. 
i-iii. 16, xviii. 2-xx. i ; Mc. xvi. 6-20. Cont. etiam 3 loh. 11-15 et Actus. 

e. Palatinus s. IV uel V, Uindobonensis Lat. 11 85, ed. Tisch. Lips. 1847. Exstat 

tantum Mt. xii. 49-xiii. 13; xiii. 24-xiv. 11 cum detrimento 12 lin. ; xiv. 

22-xxiv. 49 ; xxviii. 2-Ioh. xviii. 12 ; xviii. 25-Lc viii. 30 ; Lc. viii. 48-xi. 

4; xi. 24-xxiv. 53; Mc. i. 20-iv. 8; iv. 19-vi. 9; xii. 37-40; xiii. 2, 3; 

24-^7; 33-36 i.e. uersus 2627, in quibus S. loh. fere totus, et S. Lucas 

(uers. 38 exceptis). Exstat etiam Mt. xiii. 13-23 Dublini ed. T. K. Abbott 

ad calcem cod. Z graeci Dubl. 1880. 
/. Brixianus s. VI, mut. Mt. viii. 16-26 ; Mc. xii. 5-xiii. 32 ; xiv. 53-62, 7o-xvi. 20, 

ed. Blanchinus. 
ffy Corbeiensis i Sangermanensis 21 nunc Petropolitanus Ov. 3 (D. 326) s, VIII 



Digitized by 



Google 



xxxii PRAEFATIO. CAP. VIII. VETERIS VERSION IS CODICES, 

continet euang. Matthei. Ed. Martianaeus una cum collatione g^ Paris. 

1695 et nuper loh. Belsheim, Christianiae 1881. 
ff^. Corbeiensis % Paris. Lat. 17^25, s. V uel VI, mut. Mt. i. i-xi. 6 ; loh. xvii. 

i5-xvlii. 9 ; xx. a2-xxi. 8 ; Luc. ix. 48-x. 21 ; xi. 45-xii. 6 ; et uersus et 

uerba aliquot in Mt. xi ; Mc. ix et xvi desunt. Ed. I. Belsheim, 1887. 
g^. S anger manensis i, s. IX sc. Euang. Matthei in cod. Bibliorum Par. Lat. 

1 1553 (cf. G). Ed. I. S. Old' Latin Biblical Texts, no. I, Oxon. 1883. 
^2« Sangermanensis 2, Euangelia s. X, Par. Lat. 131 69, a Sabatier interdum cita- 

tus, cf. torn. iii. p. xxxv. Codex mixtus. 
A. Claromontanus s. IV uel V Matthei Euangelium ed. Angelus Maius Set. net. 

noua collectio Romae i8a8 tom. iii. p. 257 sqq., cetera euangelia uersionem 

Hieronymianam exhibent, codex hodie ut fertur in bibliotheca Uaticana 

inueniri non potest ; mut. Mt. i. i-iii. 15 ; xiv. 33-xviii. 12. 
i, Uindobonensis Lat. 1235 s. VII Lucae et Marci fragmenta sc. exstant Lc. x. 6- 

xxiii. 10, Mc. ii. 17-iii. 29 ; iv. 4-x. i ; x. 33-xiv. 36 ; xv. 33-40. Codicem 

ediderunt Alter 1791 et Paulus 1795, et I. Belsheim, Lipsiae 1885, cuius 

editionem nostri gratia cum codice denuo contulit Rudolfus Beer 1888. 
j\ Sarzannensis uel Saretianus s. V. Fragmenta S. lohannis. Exstant loh. 1. 

38-iii. 23; iii. 33-v. 20; vi. 29-49; 49-67; vi. 68-vii. 32 ; viii. 6-ix. 21. 

Dissertationem de codice edidit Guerrinus Amelli Mediolani i872,sed usque 

nunc fragmenta inedita manent. 
k. Bobiensis nunc Taurinensis G. vii. i5,s.IV uel V, fragmenta Marci et Matthei, 

Exstant Mc. viii. 8-1 1, 14-16 ; viii. 19-xvi. 9; Mt. i. i-iii. 10, iv. 2-xiv. 17 ; 

XV. 20-36. Ediderunt F. Fleckius 1837, C. Tischendorfius 1847, et I. S. 1886 

Old-Latin Biblical Texts, no. II. 
/. Rhedigerianus s. VII ed. H. F. Haase, Budorigi (Breslau) 1865-6 ; mut. prae- 

sertim in lohanne. Hie liber nobis praesto non fuit, sed interdum ex Tis- 

chendorfii Testamento graeco citatur. 
m. Lectiones e libro de diuinis scripturis siue Speculum qui differt multum et 

forma operis et textu a Specula S. Augustini. Ediderunt Angelus Maius 

{Spicilegium Romanum tom. ix. pp. 61-86 Rom. 1843) e codice Sessoriano, 

et nuper F. Weihrich ex octo codd. una cum Specula S. Augustini Carp. Scr. 

Eccl. Lat. tom. xii. pp. 287-700 Uind. 1887. Ci.floriac. supra p. xxviii. 
n> Fragmenta Matthei lohannis et Marci Sangallensia saec. V. Ediderunt P. 

Batiffol, Paris. 1884 et H. J. White Old-Latin Biblical Texts, II, Oxon. 1886. 

Exstant Mt. xvii. i-xviii. 20 ; xix. 20-xxi. 3 ; xxvi. 56-60, 69-74 ; xxvii. 

62-xxviii. 3; xxviii. 8-20; loh. xix. 13-17 ; 24-42; Mc. vii. 13-31 ; viii. 

32-rx. 10; xiii. 2-20; XV. 22-xvi. 13. Cf. Pal. Soc. II. tab. 50. 
a. Fragmentum Sangallense Mc. xvi. 14-20 saec. VII uel VIII. Ed. H. J. W. 
p. Fragmentum Sangallense loh. xi. 14-44 saec. VII uel VIII manu Hibemica 

ex cod. liturgico : ed. H. J. W. ibidem 1886. 
q. Monacensis Lat. 6224 saec. VII olim S. Corbiniani Frisingensis, a quodam 

Ualeriano scriptus. Mut. Mt. iii. 15-iv. 23 ; v. 25-vi. 4 ; vi. 28-vii. 8 ; loh. x. 

ii-xii. 39, xxi. 8-20; Luc. xxiii. 23-36; xxiv. 11-39; Mc. 1. 7-22; xv. 

5-36. Ed H. J. W. Old-Latin Biblical Texts, no. Ill, Oxon. 1888. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. IX, DE TEXTUS NOSTRI FORMA, xxxiii 

r uel rj. Usserianus i, Tr. Coll Dubl. A. 4. 15 ed. T. K. Abbott, Dublin! 1884 : 

multum mutilus. Cf. Pal. Soc. II. tab. z^. 
r^ Usserianus 2, Tr. Coll. Dubl A. 4. 6 in secundo tomo libri eiusdem coUatus. 
s, Frag^enta Lucae Ambrosiana Mediolanensia C. 73. Inf. B. saec. VI, exstant Luc. 

xvii. 3-29 ; xviii. 39-xix.47 ; xx. 46-xxi. aa. Ed. A. M. Ceriani Mediolani 

1861, ex quo repetiuit I. S. Old-Latin Biblical Texts, no. II, 1886. Cf. Pal. 

Soc. I. tab. 54. 
/. Fragmenta Marci Bernensia, no. 611, saec VI ; exstant Mc i. 2-23 \ li. 22-27 5 

ill. I i-i 8. Ed. Hagen Hilgenfelds Zeitschrift 1 884 ex quo repetiuit I. S. 1 886. 
V. Fragmentum lohannis Uindobonense (Hof Bibliothek Lat. 502), saec. VII (?), 

exstat xix. 27-xx. 1 1, Edd. I. S. et H. J. W. Old-Latin B. T., Ill, 1888. 
a^ Fragmenta Lucae Curiensia, saec V, exstant Luc. xi. 11-29; ^5"* i^34« 

Ed. E. Ranke Marburgi 1872, rep. L S. Old-Latin Biblical Texts, II, 1886. 
5. Codicis Graeco-Latini SangaUensis (A) latina uersio, saec. IX, ed. H. C. M. 

Rettig Turici 1836. 

Hi codices sic plerumque distinguuntur. Europaei sunt a (Matt.), ^2» *» ^'> ^» 
q (quoad Latinitatem) ; A,/, r^ I tali sunt/, q (quoad textum). Africani k, e; 
m. Mixti a (Mc. Lc. loh.), cff^^ff^, g^, {g^, rf, ^. Prope-Hieronymiani /, {aur). 

Cap. IX. De textus nostri forma, 

Capitulorum et uersuum numeros ex Bibliis Stephanicis anni 1555 adposui- 
mus, quae sunt prima Biblia cum uersibus hodiernis quae etiam in serie Oxoniensi 
ueterum Latinorum secuti sumus. Prima enim Noui Testamenti editio cum 
uersibus, quae est Graeco-Latina Stephani, duobus paruis uoluminibus, anno 
1551 prolata, in nulla, quod scimus, ex Oxoniensibus Bibliothecis inueniri poterat 
Plura de his uersibus uidesis in dissertatione Ezrae Abbot in Prolegomenis Cas- 
pari Renati Gregory ad Nou. Test. Tischendorfianum anno 1884 edita. 

In sectionibus describendis, quae litteris maioribus incipiunt, et in lineolis 
per cola et commata, distinctionum loco, diuidendis, codicem Amiatinum sequi- 
mur, qui liber mentem saltem Cassiodorii senatoris, si non Hieronymi, de hac re 
exprimere credendus est. In numeris canonum Tischendorfium fere semper 
sequimun 

Uerba obelis inclusa ueram esse lectionem credimus, quamquam uel panels 
uel nullis in codicibus inueniantur. Talia sunt 'quinque f milium f hominum' et 
'quattuor f milium f hominum' Matt, xvi. 9, 10; 'bonum tibi est f unoculumf 
in uitam intrare ' ib. xviii. 9, et * f euerritf domum ' Luc. xv. 8. 

Uerba uncis inclusa a nobis pro glossa habebantur, sed cum in codicibus 
inessent penitus deleri non poterant Talia sunt ' stupefactus est [expauerunt] ' 
Marc. ix. 15. 

Orthographiam codicum sequimur, et quantum fieri potest in uno quouis 
libro unam formam exhibemus. Sed normam nimis rigidam in rebus huiusmodi 
nobis non imposuimus. Plura de his in Prolegomenis referentur. 



Digitized by 



Google 



xxxi\r PRAEFATIO. CAP. X. BE NOTULARVM FORMA. 



Cap. X. De notularum forma. 

In notulis quae ad ueram lectionis uarietatem pertinent litterae crassiores 
('Clarendon type') ad initium positae textus lemma exhibent, quod interdum 
sequitur lectio graeca, hamis rotundis inclusa ; deinde si lectio Hieronymiana non 
omnino certa sit uel a uulgata lectione discrepet sequuntur auctoritates nostrae ; 
SI fere certa sit sequitur codd. pl{urimt) uel tale quid ; si omnino certa sit nihil 
additur. Deinde prima pars notulae coli hodiemi signo, qui dicitur, semper clau- 
ditur(:). In secunda parte sequuntur uarietates lectionis a nobis minus probatae, 
ita fere ordinatae ut quae proximae uero sint, proxime sequantur, deinde quae 
longius absint. Hae uarietates in classes diuiduntur signo semi-coli(;) qui dicitur. 
Si uero uarietas lectionis mere orthographica sit, uel certe minoris moment!, 
uel ex uno tantum alteroue codice allata, saepissime textus lemma omittitur et 
quae cum eo in prima notulae parte coniungi solent. 
Porro his signis utimur in notulis : — 

> = inuertit uel inuertunt, signo quod certe saeculo decimo sexto in 

usu erat et fortasse antiquius est. 
+ = addit uel addunt. 
om. = omittit uel omittunt. Non utimur signo mathematico — (minus), 

quod cum signo typographico facile confundi potest. 
A* A^, A*, A® etc. = Lectio prima manus primae ; correctio facta 
a prima manu ; correctio a secunda manu ; correctio cuius aetas 
uel auctor distingui non potest. O"", C, R" etc. = correctio 
manus saxonicae uel glossatoris. 3?"^ = lectio marginalis. 

Cap. XI. Delectus notularum in Mattheo lectoris notatu digniorum. 
1. Notae orthographicae : — 



i. I de oithographia nerbornm lesus, Hiesus et 
Ihesus ; iL 6 de oithographia uerbi Israhel ; 
c£. Bmmaatihel t a3, Danihelo xxiv. 15; 
viii. 4 Moses, Moyses etc. ; z. 25 Beelsebnb, 



BeelubtU t\z,\ xzvi. 3 Gaiaphas, CaiphastXQ,\ 
14 Scazioth, Scariot etc. ; 36 Oethaemani, 
Geihsamani etc. ; zzvii. 8 Aoheldeinaoh etc. 
46 heli heli lema sabacthani. 



a. Idem uerbum Graecum diuerse redditum : — 



vi. II iitioiciWy sppersabstantialem ABSP*H0 

JKMKrOQVXZ(RY) vg. Hier.i cotidianum 

CDE3>-»LTW. 
16 a^w/fowriK ; demolitmtar Ea>KO*RZ* : 

exterminaDt ABCDFH0JMM'C«'VWXYZ*. 
▼iii. ao Karwtiafff^us \ tabemaoula B]>3PLO 

X*?Z aur, (FJR BmtUii F) : nidos ACH0 

KMKTVWX^Y vg, Hier. (EQT). 
a6 In^ri/ajaey ; increpatiit AB*H*XY : imper- 

auit reli. sed ex ueit. latt, 
xii. 15 <bcx^/»7acv ; seoesslt AD£3^(f» serie codi- 

cum ad locum lapsu tfx»txxMx)FH0LOQRXY : 

recesat BCJKMMTVWZ vg, 
xiv. 9 roin Bptcovs; iuramentum ACDEH^^FH 

0LMQRTWX«Y: iusiDrandum Ba>*JKKrOV 

x*z. 

xviii. 26 vpoatmivti; orabat AH>FH0JO*WXY 
Z: rogabat BCEKLMM-O^gRTV. 



xix. 10 ywmicSt; muUere Aa»FHOQX«Y: 

nxoreBCEa>-^JKLMJfrRTVWX*Zi5?.^i;fr. 
12 c^ovxiaor; oastraueront A3^FH0MOW 

XY vg. Bier. : eunuchkanenmt BCJKMTVZ 

(ELQR). 
[xxi. 31 i ir/wTOj; primus DEH«0KMKrVWZ« 

vg, : nouisgimus ABCaPFH»JLORTXYZ* sed 

6 l<rxaros D aJii 6 iartpoi uel 6 Ztvrtpos,'] 
xxiii. 33 Tcvj^AioTO ; genimina ABCD9*F0KLlSr 

QRTVWX«YZ«(EH) vg Hier, : progenies JO 

X*Z*(M def,), 
xxiv. i^ 6h\ {>wofA€i¥as; qui aatempeneaeranerlt 

ABEa»FH0O(R)WXyZ»: q. a. pcrmanserit 

CDJKLKTQTVZ*. 
50 rS/y fitMyrw ; ebriis ABDEFH0JMOQT 

WX«Y(C;^-»L): ebriosi8a>*KI{rO*RVX*Zt5f. 
xxvi. 75 iicKavaw; plorauit ABCH0X«Y: fleuit 

DEa>FI(?)JKLMKrOQRTVW^*Z vg. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. XL DELECTUS NOTULARUM IN MATTHEO. xxxv 



3. Itacismus in codicibus recentioribus correctus: — pauca exempla adhibentur, 

eg. 

yi. a6 Uw^p^rt^ ; pluria estia CHOJKKTO'VWZ* 

vg, : plures estis ABDEaPFLMO*QRTXyZ*. 
X. 18 dx!^fffv$t ; daoemini <cdd, plur, et vg. : 

dudmini AFOQY. 
29 vwXciTm; ueneunt BF0JKKrOVWX*Z*«^^.; 

neniimt ACDEa>HLMQRTYZ*. 
zviiL 5 9cx^<M ; snsoipit codd, plur, et vg. : sns- 

cepit EHO*QX*Z* 

4. Contra, itacismus hie illic in codd. recentioribus inuenitur, ut 



xviii. 26 irtffwy; prooidens codd. plur, et vg,i 

procedens ABa>L*0*QRX*y, cf, «. 39. 
zix. 5 HaraK^bf/H ; dimittet codd. plur. et vg. : 

dimittit AH*My. 
xxiii. 34 S(((>£crc ; peraeqiiemini CDEa^KLQRV^ 

WXZ vg. : pcreequimini ABFH©JKrOTV*y. 
xxvii. 43 ^knoi$w ; oonfldlt BEH»0JOrQWX« 

vg.Hier,', confidet ACD3>FH*LM0RTVyZ*. 



viL 19 Itac^rrmi*, exoiditur AB3^MKrX«y: 

exddetnr CDEH>»FH0 JKLOQRTVWX*Z vg. 

fidXKtrai; mittitur ABa>*FMRX«y : mittelur 

CDE3>»H0JKLKrOQTVWX»Z vg. 
xxiil 38 d^fltrai ; relinquitor AFOT*X«Y: relin- 

quetur BCDEa>H0JKLKrQRT<»VWX*Z vg. 

Hier. 
xxvL 14 »a/)o««07ai; tPwUtup ACFMOTX°yZ»: 

5. Interdum praesens per futurum in quibusdam uel in pluribus codicibus 
redditur: e.g. 

▼. 47 mMcTrc ; fiaoitiB codd. plur. et vg. : fadetis 

H0KJfrO'RVWX*Z. 
xii. 25 iprj/wvTai ; desolatnr ai*MKrO*Z* : deso- 

Ubitur ABCDEFH0JKO^QRTVWXyZ*»^. 
xiii. 13 064c dtcovowrt; non arudiunt codd. plur, et 

vg, : non aadient ABFH»QX»yZ*. 
XXL9 6 Ipx^Mcyo; ; qui uentorus est ABS^HJKL 

MJ0rVXyZ» : nenit CDEa>*<'F0OQRTWZ*«^^. 



tradetur BDEaPH0JKLKrQRVWX*Z» vg, 

Hier. 
a8 kKyyw6yuivov\ efPunditur AFHMOY: effun- 

detur BCDEa»0JKLNrQRTVWXZ vg. Hier. 
46 b mpaZt^o^ /x€ ; qui me tradit AHMX«Y : 

q. m. tradet BCDEaPF0JKLKrOQRTVWX*Z 

vg. 



31 irpodyoviTtv ; praeoednnt BCEH»0JKLMlfr 
0*TYX*Z:f^Hier.: praecedent ADa>FH*0- 
QRWX^y^JMT. 
xxvi. II ^x*'-* ; hAhetAB AH>FH0JVWyZ»^C: : 
habebitis BCDEKLMKTOQRTXZ*^ ; eodem 
uersu ?x<T€ sec.; habetia A3>MYZ*SC : habe- 
bitis BCDEFH0JKLM'OQRT<'VWX«^^. 



6. Saepe indicatiuus elegantiae causa per 
pluribus codicibus uertitur — 

iL 6 iriHfu»(T; reget ABCD^-<'FH*KLKrQUVX« 

yZ : r^at E^>♦H•^JRT^^'X* vg. Hieron, 
X. 26 yvoHy$4i<rrrai ; soietur BCDEH>FH0JKLM 

MrOQRVWX*ZS^C:: sdatnr ATX«y^. 
xii. 1 1 hi ^x« I^« ^ ^« rell. ; qui habeat ABEH« 

©JLMKTORWXyZ vg : qui habet CDa>H*K 

QTV. 
xvL 20 5ri aMs l(m» ; qtda ipse esset codd.plur. 

etvg.\ quia ipse est a**TV. 
21 5ri ScT; quia oporteret codd. plur. et vg. : 

quia oportet EF0*RTVX*Z*. 
xrii. 10 5ri *HXc&iir ScT; quod Heliam oporteat 

codd.plur. et vg. : quod Hel. oportet CEJLQ 

RTWZ*. 



subiunctiuum, uel in quibusdam uel in 

xxi. 16 ri 0670c \iyowiiv\ quid isti dicant ABC 
aP-^FH0MKrORVXyZ : quid isti dicunt DE 
H>*JKLQTW vg. 
27 iro««; J&kJiamAFH*MO*y: facio CDES^H* 

0JKLKr(>QRTVWXZ vg 
41 dvo&v<rov<7iy ; reddant codd. plur. i^C : red- 
dent ERTR. 
xxii. 17 «o««; uideatur AFH*MXy : uidetur BC 

DEa>H<^JKLKrOQRTVWZ vg. Hier. 
xxvii. 3 5ri ieaT(Kpi$rf ; quod {uet quia) damnatus 
esset codd. plur. et vg. : q. d. est BCDLRX*. 
13 tcarafiapTvpovciv ; dioant testimonia ASP^F 
HJMXy: dicunt test BC(D)EH>-^KLMX)R 
TVWZ vg. Hier. 



7. Lectiones ab omnibus paene codicibus contra Graecum uel Graecos plures 



iirmatae — 

xL 4 audistis et uidistis codd. et vg, : audistis et 

uidetis CR ; sedgraeci dxo^t Mai 0\iwer€. 
xii. 2 lioet eis omftes excepto C: sed gr. i^^ffriv 

sine cdnoU. 
18 bene plaonit (uel compl.) ^ititni^ meae 

codd. pi. et vg. I b. compl. anima mea DELQR 

cum gr, yi96mjfftp ij ifn/xA t*ov» 

e 



xiii. 22 clf rcU dtcirBas ovaptls ; > est seminatns 
in spinis ACFHKMKrVWX'YZ : >sem.est 
in spinis DEH>JLQ(T) vg ; tantum B(0)RX* 
cum graeco in spinis sem. est. 
38 coUigimus codd, plur. et vg.: colligemus 
DEJQ; graeci uariant inter cvWi^w/uw et 
<nfWi{oiAtv, 



Digitized by 



Google 



TOLXvi PRAEFATIO. CAP. XI. DELECTUS NOTULARUM IN MATTHEO. 



ziii. 34 sine parabolis codd, plur. etvg, : sine para- 
bola DT* cum grcuco x^pif irapafiok^f. 
35 por prophetam codd. poem omn. et vg. : per 

Esaiam prophetam R cum ^. K* 1. 13. 33. 134. 

353 Tisch, T, G, 8, sed om, 'Haalov K^BCD unc. 

II et min, pier, 
xiv. 3 fratris soi codd, plur. et vg, : fr. tni pbilippi 

uel philippi fr. sni DEaP»«H«@QR cum graecis 

omnibus excepto D, sed Tisch, 8 [^tA/mrov]. 
XV. 31 loquentea sine add, codd, vg, cum K i : -i- 

debiles zano&fq gr,pl, 
xvi. 3 om, hypocritae ante fiaoiem codd, paene omn, 

et vg. : + hypocritae QR cum graecis plur, {sed 

om. CDLA min, Tisch, 8). 
xvii. I sssumsit, assumpsit, ads. codd, pcum omn, 

^Sb\ adsumit (ass.) CVJgC^r. «a/KiXafi/3<&rci. 
xviii. 13 gaudebit codd. fere omnes : gaadet W vg, 

cum graecis yoi-p^i {tantum A* x^P*^* 

Notandum est codices Britannos 
esse uideri. 

8. Ubi idem uerbum plus quam semel in pericopa occurrit, uera lectio primo a 
paucis tunc a pluribus deinde ab omnibus uel paene omnibus codicibus fir- 
matur: e.g. 



15 luoratuB erifl codd, pi. et vg. : Incratns es 
CQRT cum gr, Uiphjcas {kteipdijatf D). 

xix. 10 oaoaa homini codd, plur, : causa hominis 
B^^JLR vg. ut prepius graeco 4 oir\a tow 
dtf$pdnrov respondeat, 

xxi. 41 qui reddant codd. plur. iSC : qtii reddent 

xxii. 34 non habens fllimn codd, paene omn. 

et vg,: n. h. filios F cum graeco y^ Ix^av 

riicwa, 
xxvi. 45 tradetiir codd, et vg, : traditnr FY et gr, 

vapa?^SoT€u, 
xxvii. 8 Aoheldemaoh (de orthographia uide ad 

locum) codd, omn. et vg. : bm, graeci, 
55 a longe sine add, codd, plur, et vg,: + 

nidentes uel aspidentes DEH^(L)M(R) cum 

graecis dird ftajtp6$ty $€cffpov<Tai, 



uel Hibernos ex graeco saepius correctos 



iv. 5^/8 awmmlt (wapaXaftfidrti), 

▼L 16, 19, ao demoUantur et demolitur {dupa- 

vICown et d^pai^lCu), 
vii. aa in tao nomine ter (rf af 6v6/utn), 



xxii. 37 in toto corde tno et in tota anima tua 

et in tota mente tua. 
XXV. 21 et 2Z seme bone et supra mnlta. 
CoDtra cf. xxiii. 18 ^ ao in altari et xxvi. 11 

liabetis. 



9. Additamenta in quibusdam codicibus uel editionibus notatu digniora : — 



vii. 6 connersi + canes ^ codd. Sarum et edd. multi, 
X. I a earn sine add, AH^^MO'^: + dicentes pax 

hmc domui BCDE2P-»FH0JKLKrOvQRTV 

WXYZ vg, 
14 de pedibos uestrls sine add, CDE3^JKL 

MrOR*TVWZ vg. Hier, : + in testimonium 

eorum ABFHMQ(R"v)XZ. 
xiiL 43 aures nne add. ACFJKMKTO-T^VXYZ : 

+ audiendi BDEa>H0LQRT«W vg, 
47 ex omni genere sine add. CFHJLMO* : 

+ piscium ABDEH>0KKrO«QRTVWXYZ vg, 
xvi. 3 potestis sine add, ACE3»F0* ?JLMO*QX 

Y^fi: + sdre HO^KKTOoVWZSC ; + cog- 

noscere RT. 
xix. 4 qui fecit ab initio : qui £ hommem ab in. 

uel qui fe. ab in. homines Z*(hominem)5'i6C 

et edd. antiqui, 
ao costodiui sine add, A(B ^)Ca'*H©JKLM 

KTOQVXYZiJ: +a iuuentute mea E(^-»)FR 

10. Lectiones uariis de causis notatu dignae 

▼. a4 ofEbrs. vi. 33 regnmn dei. viii. 7 ait. 
X. 18 et ad praesides et ad reges. xii. 31 
spiritns autem blasphemia. xiv. 14 miser- 
tos est eins. xv. 9 doctrinas mandata. 
xvi 9. 10 qninqne f milium f et quattaor 
tmiliumf. xvii. 5 oomplaoui. 14 genibus 



XX. a8 additamentum uos autem quaeritis de modico 
crescere etc, H"*©©. 

xxiiL 14 Uersum omisimus cum codd, plur, : habent 
(F)H"VC0)Q(R)T vg, Hier, et edd, antiqui, 

xxiv. 36 oaelomm sine add, codd, plur, et vg, : 
•i-neque filius BJOX*. 
4a Uersum omisimus cum codd. plur, et ]^C : 
habent BEHi0ORTXZ^^. 

xxvii. 3a cyreneum sine add, ACDaP*H*JKMM' 
G*^*TVW^^YZvg.Hier,', + uenientem obuiam 
sibi B3>«»(H«H»0)ILO'«"*(Q)RX***>YoZ; + 
uen. in ob. illis £. 
35 mittentes Hne add, CDH'^II^ULMOoRTV 
i6 ; -I- ut impleretur quod dictum est per pro- 
phetam {uel pr. + dicentem) diuisenmt sibi 
nestimenta mea et super uestem meam miserunt 
sortem ABEa^-i^H^^KKTO^QWXYZTRe. 
49 post liberans eum addunt alius autem ac- 
cepta lancea pupungit latus eius et exiit aqua 
et sanguis DEa»«»LQR. 



pronolutus. xviii. 9 inmooalumf. 19 de 
omni re qoaonmqae. a7 dimisit bis, pro 
diriKvoty et d^^«€v ; specimen ignauiat 
Hieronymianae, xxiv. a6 penetraUbos. xxv. 
8 sapientibus. 34 et metis, xxvii. 40 de- 
stroit . . . reaedifloat. 41 dioebant etc, etc. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO. CAP. XII, DE ORTHOGRAPHIA CAUENSIS. xxxvii 

Cap. XII. De orthographia codicis Cauensis. 

HiC codex, quern saeculo nono tribuimus, summa cum diligentia scriptus 
est, tot tamen in uocibus tamque constanter a Latinorum consuetudine abhorret, 
ut uarietates praecipuas uno loco recensere facilius credamus, quam notulas his 
minutiis perpetuo onerare. De patria codicis tantum constat in Hispania scriptum 
fuisse quod etiam perspexit P. Corssen (p. la 1. c). Testantur enim (i) litterae 
uisigothicae, e.g. Bibliis S. Emiliani, in Bibliotheca Soc Historicae Matritensis 
conseruatis, non adeo absimiles, sed minutiores ; (%) nomen scriptoris gothicum 
Danila (cf. subscriptionem Concilii Toletani xvi a.d. 693,et Attila, Agila, Froila, 
Oppila, Uigila, Uintila, etc.); (3) textus cum Toletano, i.e. Hispalensi, et Emili- 
anensi, maxime concordans ; (4) orthographia ipsa. Scriptus est tribus columnis 
in pagina unaquaque (ut H T V), lineis in unaquaque columna 55 uel 54. 

His formis fere semper utitur: — 

ad, adque=at, atque ; aput in Euangeliis ; aextimare uel extimare ; babtizo, 
babtista, babtismus ; dextruere, rarius destruere ; diae, sed die Rom. ii. 5 ; 
eclesia uel aeclesia ; egomed, temed, semed etc. ; exurgo ; hii = hi ; his = is ; 
homnis, hunus, hut cum tnultis similibus ; misterium, sed myst. a Th. ii. 7, Apoc. 
xvii. 5 ; peribere, sed perh. loh. xv. 27 ; poenitentia ; quero ; quod {de numero\ 
rarius quot ; quum (cf. H0T), nisi initio sectionum; reliquid, rarius reliquit; 
sinixtra ; Srahel, Srahelita ; Symon ; uolumptas et uolumtas (cf. T) ; Ysahac. 

Litterae h addictissimus est praesertim in initio uerborum ut ex notulis 
apparebit Cum c commutatur h in amihi Act. xix. 36, hamihi loh. xv. 14, 
inimihi Luc. x. 19, 49, xix. 43, xxiii. la, Col. i. ai, Heb. x. 13, Apoc. xi. 12^ 
(cf. T Rom. V. 10), homihidia Apoc. ix. ai. Formae istare, iscribere, iscire, 
istatim etc., etc. non rarae sunt, neque geiuno, geiunium, magestas. Mirae sunt 
sed non rarae kcarus, kcarissimus, kcaritas, kcapud. Uerbum Hispanicum ' era ' 
occurit in nota ad 2 Pet. iii. 2, ut uidetur pro numero sectionis, et * puUus ' pro 
gallo in capitulatione Matthei xxvii. De ihesu et hiesu scripsimus ad Matt. i. i. 

Ceteras de orthographia quaestiones in Prol^omena distulimus. 



Restat ut uni sapienti Deo gratias quam maximas agamus qui operis pri- 
mum fasciculum, post tot annos, in lucem prodire iam concessit ; et enixe Ilium 
precemur ut in honorem Ipsius, et in ecclesiae Christi Catholicae commodum et 
unitatem his laboribus quantuliscumque uti dignetur. 

lOHANNES SARISBURIENSIS EPS. 
HENRICUS I. WHITE. 

Sarisburiae 
Inftsto 5. Mara Euangelistae 

a. d. MM.CCCXXXXJX. 



Digitized by 



Google 



XXXVlll 



Testimonia ipsius Hieronymi de opere suo. 

Epistula ad Damasum quae sequitur (p. i) anno salutis 383 scripta est. 

Anno 384 scripsit ad Marcellam (Ep. xxvii) Post priorem epistolam ... ad 
me repente perlatum est quosdam homunculos mihi studiose detrahere, cur 
aduersum auctoritatem ueterum, et totius mundi opinionem, aliqua in Euangeliis 
emendare tentauerim . . . ita responsum habeant Non adeo me hebetis fuisse 
cordis . . . ut aliquid de Dominicis uerbis aut corrigendum putauerim aut non 
diuinitus inspiratum; sed Latinorum codicum uitiositatem quae ex diuersitate 
librorum omnium comprobatur, ad Graecam originem unde et ipsi translata non 
denegant, uoluisse reuocare . . . lUi legant spe gaudenteSy tempori seruienies ; nos 
legamus spe gaudentes^ Domino seruientes (Rom. xii. 11, i a sed clausulis inner sis). 
Illi aduersus Presbyterum accusationem omnino *non putent recipiendam; nos 
legamus aduersus Presbyterum accusationem ne receperis^ nisi sub duobus aut tribus 
testibus: peccantes autem coram omnibus argue (i Tim. v. 19 sed noli recipere et 
cm. autem). lUis placeat Humanus sermo et omni acceptione dignus\ nos cum 
graecis, id est cum Apostolo, qui Graece locutus est, erremus : Fidelis sermo et 
omni acceptione dignus (i Tim. i. 15, cf. iii. i). 

Anno 398 scripsit ad Lucinium (Ep. Ixxi. 5). Nouum Testamentum Graecae 
reddidi auctoritati. Ut enim ueterum librorum fides de Hebraeis uoluminibus 
examinanda est ; ita nouorum Graeci f sermonis normam desiderat. 

Anno 404 scripsit ad S. Augustinum (Ep. cxii. ao) . . . si me, ut dicis, in 
Noui Testamenti t emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias ; quia 
plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de meo possint opere iudicare : ean- 
dem integritatem debueras etiam in ueteri credere Testamento, quod non nostra 
confinximus, sed ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. 

De uiris illustribus c. cxxxv. Nouum Testamentum Graecae fidei reddidi ; 
Uetus luxta Hebraicam transtuli. 

* non putent legimus cum cod, Regin. 21$ et ediHone ueteri ap. Uallarsium; cf. Cypr. Test. 
iii. 76 Aduersus maiorem natu accusationem noli recipere ; et 77 Peccantem coram cmmibus 
argue etc^ et Ambr, ad loc. Aduersum presbyterum accusationem ne receperis, omissis nisi sub 
duobus uel tribus testibus. 

t Uallarsius Graecae ut uidetur ex errore typographies 

X Hie maxime notandum est Hieronymum et uerbis suis et exemplis allatis totius Noui 
Testamenti emendationem sibi uindicare, cum de Euangelio tantum scribat S, Augustinus {Ep, 
Hieron, civ. 6) *Proinde non paruas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Euangelium ex 
Graeco interpretatus es, quia paene in onmibus nulla offensio est quum Scripturam Graecam 
contulerimus.' 



Digitized by 



Google 



EPISTULA AD DAMASUM. 



BEATO PAPAE DAMASO HIERONYMUS. 



Epistula ad Damasum exstat ut uidetur sine lacuna in codd, nostris ABCDSPGH0KTVY aur, in 
Z limolis hie illic decurtatis ; item in edd, Hailhrun 1476, Wild, de Ratisb. 1481, Kesler 
1487, Paganini 1497, Froben 1502, Sacon 1515 et 1519, BenedicH 1558, Tisch, * ex Triglottis* ; 
item in Mareschal 1531 et ^ usque ad utfiterant (p. 3). 

Deest auUm in FL {ut udtur) MKTORWX^iSC 

Inscr, beato cum B£H0(J)KTV: beatissimo ACBW editt, plur, pape H0T, papa K. damasso 
DESP, damascoV. Ueronimiis DEHeKV, iheronimas T. 

Item, b. p. d. h. + salutem D, + salntem in xpo K piaefatio s5i hieronimi presbiteri in ennangelio indpit 
b. p. d. h. V. indpit prae&tio sci hier. pres. in eoang. b. papa d. hieronim K. indp. ep^ 
bierSB. ad papa damaso beato dama hieron in xpo salntem our, ordltnr prologns canonom 
nil enangeUomm dedm minntatim distinctionnm b. p. d. hiroSi salntem "S. indpit pro- 
logns X canonnm Y. indpit epistola hieronimi pftJi beato p. d. b. 0. indpit praefatio 
8. ensebii hieronymi in qnattnor euangelia. beatissimo p. d. h. Tisch,; om. G. 

NouUM opus facere me cogis ex ueteri, ut post exemplaria scripturarum 
toto orbe dispersa quasi quidam arbiter sedeam et, quia inter se uariant, quae 
sint ilia quae cum Graeca consentiant ueritate decernam. Pius labor, sed 
periculosa praesumptio, iudicare de ceteris ipsum ab omnibus iudicandum, senis 
mutare linguam et canescentem mundum ad initia retrahere paruulorum. Quis 5 
enim doctus pariter uel indoctus, cum in manus uolumen adsumpserit et a saliua 
quam semel inbibit uiderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in uocem, 
me falsarium me damans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in ueteribus libris 
addere, mutare, corrigere ? Aduersum quam inuidiam duplex causa me conso- 
latur : quod et tu qui summus sacerdos es fieri iubes, et uerum non esse quod 10 



1. > me £Eu:ere 0J^ ; > ex neteri £Eu:ere me 
cogis D. qnogis T. netere £KV. post ezem- 
lOaris ras. unius lit. 3*. scribtnramm EOT; 
cm. D. 

2. qnidem £. et : nt C(hnt) T. 

3. cm. oum V. greca BDE3*0V Y aur. ; graeco 
G. dissentiant D. neritates T. 

4. pericnlossaD. praesnmtio AG V, presnmp- D 
aur. caeteris DJ^. ipstmi dis repetitum in A. 
pr, nice erasum. onmibiiB : hominibns £T (h sup. 
/in.). > iudicandnm ab omnibos D. senis : i in 
ras. 3*, saenis C ; senes DET. 

5. motare Da». lingnas VW* (-am a*»). canis- 
centem A (CG ex sil.) aur. c, + iam H0JKV^. 



mnndo E, mnndnm + et C. retraere T. + et ante 
qnisE. 

6. qnnm ; qni T. manu sua K. assnmpserit 
DKT ; adsnmserit A (B ex sil.) 0Y. cm. a H0. 
saliba Y aur. 

7. imbibit^. disorepare quod: discrepantem 
T. noceEH0*. 

8. clamitans KV^; damans H. 

9. motare DSP. corregere D. + et ante adners. 
E. aduersum ACGJKVYa«r.: -sns BDEH>H 
0TV. > me cansa D ; cansam pro cansa me £ 
consnlatnr D3*. 

10. q,uod : qnam H, qnem 0*. om. et aerom 
non esse E. 

B 



Digitized by 



Google 



S. HIERONYMI 



uariat etiam maledicorum testimonio conprobatur. Si enim Latinis exempla- 
ribus fides est adhibenda, respondeant quibus : tot sunt paene quot co- 
dices. Sin autem ueritas est quaerenda de pluribus, cur non ad Graecam ori- 
ginem reuertentes ea quae uel a uitiosis interpretibus male edita uel a praesump- 
5 toribus imperitis emendata peruersius uel a librariis dormitantibus aut addita 
sunt aut mutata corrigimus ? Neque uero ^o de ueteri disputo testamento, 
quod a septuaginta senioribus in Graecam linguam uersum tertio gradu ad nos 
usque peruenit. Non quaero quid Aquila quid Symmachus sapiant, quare 
Theodotion inter nouos et ueteres medius incedat : sit ilia uera interpretatio 

lo quam apostoli probauerunt. De nouo nunc loquor testamento, quod Graecum 
esse non dubium est, excepto apostolo Mattheo; qui primus in ludaea euange- 
lium Christi Hebraeis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat 
et diuersos riuulorum tramites ducit, uno de fonte quaerendum est. Praetermitto 
eos codices quos a Luciano et Hesychio nuncupatos paucorum hominum adserit 

1 5 peruersa contentio : quibus utique nee in ueteri instrumento post septuaginta 
interpretes emendare quid licuit nee in nouo profuit emendasse, cum multarum 
gentium linguis scriptura ante translata doceat falsa esse quae addita sunt. 

Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quattuor tantum euangelia, 



I. > testimonio maladicomm {Hf) D. testi- 
monium H0. oonprobatur BDSPGJKTVa^r. : 
compr- ACEH0Y^ Tisch. 

a. > adhibenda est G. adibenda CT. totsnnt 
paene (pene a*G) quot (qnod G) codices edtdi- 
mus cum a*G : aUi alUercum uerba paene in pro- 
uerhium abierint, t. s. enim paene (pene AB) q. c 
AB Tisch., t s. paene (pene T) exemplaria qnot 
(quod C) c. CT, t s. exempl. pene q. c. DJY 
a»r., t s. exempl. pene qnod cotices sint £, snnt 
exempl. paene q. c. H0, t enim s. exempl. pene q. c. 
9", t. enim 8. pene exempl. q. c. KV ; cf. Hier,pr, 
in las. cum apnd latinos tot sint exempl. qnot c. 

3. om. sin £ ; n sup. lin. K. om. est D£G. qne- 
renda D aur. quur C0T aur. grecam ABCD 
EH^HTY, giegam aur. horiginem C. 

4. que £. uitiossis D. interpraetibus CaPG0Y 
aur. malae G ; om. D. edita : ta sup. lin., SP; 
aedita D£. addita T (d sec. sup. lin.), rediU J, 
reddita ^. aed. + sunt D. praestunptoribns codd, 
plur. (pre- D) : praesumt- ATVY. 

5. inperitis CEH^JK. aemendata £, hemendata 
C ; +sunt D. dormientibus D. am. aat/r. BGV 
{non A ; omisit lapsu Tisch. in editione Cod. Am.). 

6. motata DH*. corregimus D. uetere E. 

7. om. Quod £. #»». a D. Lxx BD£3*KTV. 
saenioribus C. graecam ABCGH0JKTVY^ : 
grec- DESPowr. om. gradu D. 

8. husqne C. quero C. symmachus ABG JKV 
aur. ^ : simm- D3*Y, simachus E, simmacus T, 
synmiacus C, simacus H, symacus 0. sapiat D. 

9. theodotion BCS^JKVYoMr. ^, item addunt 
-n/inalem codd. omnes, viz. : — teodotion £H0, in- 
teddotion G*, teudition T, teothotion D; sedf^to- 
dotio A Tisch. medins om. A {cod., non Tisch.), 
inddat GH, incedit D. sit: sed K*, sid corr. 



uero T. interpraetatio BCE3*G0Y<Mir. 

10. prouauerunt C. quod : quo G. graecam 
ABH0JKTVY : grec- CD£3?Ga«r. 

11. om. esse A. apostulo G. > math, apost. 
E. mattheo ABCGHKT VY et matheo Ea>0a«r. : 
matteo D ; matthaeo J^ Tisch. iudea CD'S^aur., 
iudeam EG. aeuangelium E, aeuanguelium D. 

13. hebraeis AGH, et -eis BC3^, ebreis T: 
hebraicis KV9, hebraecis Y, haebraeids aur., 
ebraids E, ebreids D. Uteris ^. aedidit E, 
hedidit C. com : dum H0 ; quod DH^KV. 

13. et + in D3*. riuolorum VY: post riu. est ras. 
4 Hit. B. tiametes E. ducet G, qui etiam sic cUs- 
tinguit ducet unio * de fonte quaerendum, etc. uno 
cum DEH>H (uro) 0(«/ udtur)JKVY aur. ^ : unio 
ABCGT. quaerendum D(que-)SPGJKV:quae- 
rendus ABC (que-)EH0Ya«r., querenda T, pre- 
termitto DV. 

14. cotices E;<M«.D. lutianoE,lucanoD. hesy- 
chio AJ Y Tisch. : esychio KV aur. ^, hysichio D, 
aesychioE; hesycio G, hisido 3^, isidoT, 3rsido C, 
esido B, esitio H0. noncupatos D, nuncupate E. 
hominum: nominumAz/^G. assent DEKTatfr.^. 

15. contensio D. hutique C. in + toto ^. 
uetere E. instrumento cocUi. plur. : testamento 
Da><^J aur. LXX DE^TY. 

16. interpraetes BCEa^. aemendare £, he- 
mendaie C. quod licuit K aemendasse E, hem- 
C. quum 0T. 

17. scribturaEJYofir. >es8e&lsaG. queD. 
edita sunt E. 

18. haeo: hoc AH0KVYtf«r. preseni D. 
praefaduncula K, prefatiuncula D, preuat- T. pol- 
licetur ex publicetur K. quatuor E^ ; liil DT 
om. tantum DWJ, sup. lin. scr. C. aenangelia E 
aeuanguelia D ; euangelistas Your. 



Digitized by 



Google 



EPISTULA AD DAMASUM. 



quorum ordo iste est, Mattheus Marcus Lucas lohannes, codicum Graecorum 
emendata conlatione sed ueterum. Quae ne multum a lectionis Latinae con- 
suetudine discreparent, ita calamo temperauimus ut, his tantum quae sensum 
uidebantur mutare correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. 

Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum 5 
secutus Ammonium in decern numeros ordinauit, sicut in Graeco habentur 
expressimus ; quodsi quis de curiosis uoluerit nosse quae in euangeliis uel eadem 
uel uicina uel sola sint, eorum distinctione cognoscat. Magnus siquidem hie in 
nostris codicibus error inoleuit, dum quod in eadem re alius euangelista plus 
dixit, in alio, quia minus putauerint, addiderunt ; uel dum eundem sensum alius to 
aliter expressit, ille qui unum e quattuor primum legerat, ad eius exemplum 
ceteros quoque aestimauerit emendandos. Unde accidit ut apud nos mixta sint 
omnia, et in Marco plura Lucae atque Matthei, rursum in Mattheo lohannis et 
Mard, et in ceteris reliquorum quae aliis propria sunt inueniantur. Cum itaque 
canones l^eris qui subiecti sunt, confusionis errore sublato, et similia omnium i^ 
scies et singulis sua quaeque restitues. In canone primo concordant quattuor, 
Mattheus Marcus Lucas lohannes ; in secundo tres, Mattheus Marcus Lucas ; in 
tertio tres, Mattheus Lucas lohannes ; in quarto tres, Mattheus Marcus 



I. hoido C. om. iste D ; ista H. mattheui 
codd. plur,^ et matheus "DYaur, ; matthaens J^ 
Tisch, marchns C. iohannia BCDEa^oMr. 
codcnm E. grecomm D£3^Y, et greg- aur, 

a. collatione ^. sed sine, cuidit, codd, plur. : 
sed + et AKVY. que CDE {cum ueternm ccniunc- 
tum), a (lect) codd, poem omnes et ^: e AY. 
lectionis + et E. latine CEY. consnitiidine D. 

3. discriparent D. temperanimua BDH^JKV 
fl«r.(-bimn8) cf. Bier, pr, in II, Salom, cal. tem- 
perani : imperanimns A {cod,, male Tisch, temp-) 
C(in-) EGH0T(in-) YT. hiis a>. que D. 

4. motaie DH*. leliquam H. hut C. Hie 
explicit ^ item ed, MareschcU (1531). 

5. canones qaoque ^/r. uncicUibus etrubr.litt, 
ser. est in H, aureis litt, in 0. quos : quod H. 
enseyins B. caesarienses aur, caessariensis 9^, 
cessariensis D. aepiscopus CE3*. alaxandrinum 
D, alezandrinus £. 

6. hammonium C ; ammonuit iVi^//^ E. decern: 
jc. Da>. hordinauit CT(-bit). greco DEa>KY, 
gtegoaur, 

7. expraessimus BESPG aur., expressumus Y. 
habentuxpressimus V. quod cum BCEHTYatfr. : 
quos GKV, quo ADIP. curiosis ex cor- G; 
curiossis D. que C. euangelis SP, -ii £, aeuan- 
gueliis D. uel + in Y. 

8. distinctione : t sec. sup, lin, G. cognoscant 
a*(n emsa) Y*(n expuncta) ; cognosdt K. 

9. cotidbus E. herror C. inolebit aur. dum 
quod (que H, qu^ 0, aliquid D) . . . addiderunt 
(added. G) codd, et edd, {intellige scriptores codi- 
cum ; et minus ^fr idem est ac si dixisset aliquid 
deesse) : uoluerunt edd, ap. Tisch, corrigere in quod 
dum ... in alio qui minus, putauerunt addi debere. 
leeE. alius + inE. aeuanguelista D. 



10. dixit Y, dixerit H0. dum : cum KV. enm- 
dem J {male Tisch, A ; sed cod, eundem). sensum : 
secum aur. 

11. expraesit H*Y, expracssit 'EGaur,, exs- J, 
expresserit 0'vKV. hunum C. ae E, he C. 
quatuor DE. 

I a. caeteros "DJaur, extimauerit C. aemend- 
andos E, hem- C ; em. + esse D. hut C. aput 
BEGJTaur, vantaur. 

13. marchoC. plureE. luceE. atquae E, adque 
CT. mAtthei codd,plur.etmB.ih^EG&aur. mattei 
D: matthaei J Tisch, rursus G* -m G^ mattheo 
codd. plur,, et matheo VEG^aur. : matthaeo J 
Tisch. iohannis et maroi perHneatum in G. 

14. marchi C. om. in ante ceteris AB0Y. 
cacteris DGJ; ueteris {sic) E. que CD; + in 
CDEH0T<z»r. inueniuntur D. quum 0T. ud- 
que D. 

15. kanones aur, confussionis D3^, confus- 
siones E. hominum T. 

16. quequeD. in canone primo n^.H. aureis 
litt,&, quattuor: nil DEHT; q. +euangelia H0. 

17. matheus VEG&aur., matthaeus J Tisch. 
marchus C. iohannis "DK^aur. in + canone 
AG0(ca5 semper)Yaur, Tisch.; omisimus cum 
codd. plur, secundo : 11 D ^/ sic iii, nil, v etc. 
tres : iii E {ifin. ercu.) WT. matheus {et in 18) 
"DE&aur., matthaeus (J) Tisch. marchus C ; 
m. + et aur. 

18. + canone ante tertio AG0Y««r. Tisch. tres : 
III 3T; om. E. mattheus lucas iohannes; 
in quarto tres omisit per negligentiam Tisch. 
+ et ante iohan. aur. iohannis DE3P aur. + ca- 
none ante quarto AG0Y aur, (kan-). quarto: 
iiii DE. tres: III Wl, om. E. matheus DE0 
aur., matthaeus J Tisch. marchus C + et aur, 

6 2 



Digitized by 



Google 



4 EPISTULA AD DAMASUM. 

lohannes; in quinto duo, Mattheus Lucas; in sexto duo, Mattheus Marcus; in- 
septimo duo, Mattheus lohannes ; in octauo duo, Lucas Marcus ; in nono duo, 
Lucas lohannes ; in decimo propria unusquisque, quae non habentur in aliis, 
ediderunt. Singulis euangeliis ab uno incipiens usque ad finem librorum dispar 

5 numerus increscit. Hie nigro colore praescriptus sub se habet alium ex minio 
numerum discolorem, qui ad decern usque procedens indicat, prior numerus in 
quo sit canone requirendus. Cum igitur aperto codice uerbi gratia illud siue 
illud capitulum scire uolueris cuius canonis sit, statim ex subiecto numero doce- 
beris, et recurrens ad principia in quibus canonum est distincta congeries, 

lo eodemque statim canone ex titulo frontis inuento, ilium quern quaerebas nume- 
rum eiusdem euangelistae qui et ipse ex inscriptione signatur inuenies, atque e 
uicinia ceterorum tramitibus inspectis quos numeros e r^ione habeant adnotabis ; 
et cum scieris, recurres ad uolumina singulorum, et sine mora, repertis numeris 
quos ante signaueras, reperies et loca in quibus uel eadem uel uicina dixerunt. 

15 Opto ut in Christo ualeas et memineris mei, papa beatissime. 

EXPLICIT EPISTULA HIERONYML 



1. iohannis TliSaur^y ioahannes J. + canone 
ante quinto AG©Ya«r. (lean-) Tisch, duo: 1 1 
DEH>. mathcus bis BE&aur, ( + et), matthaeus 
J TiscA, et in a. + canone ante sexto AG0Y 
tf«r.(kan-) Tisch, duo : ii Ea». marchus C. 

2. + canone ante septimo AG (canoni) 0Ya«r. 
(kan-) TiscK duo : II ES*. iohannis \ySOaur, 
+ canone ante octauo AG0Y our. (lean-) Tisch. 
octabo TY, hoctabo C. duo : ii E3?. lucas + 
et our. ; > marcus (-chus C) lucas CT. + ca- 
none ante nono AG0Y flttr,(kan-) Tisch. duo : 
II a». 

3. lucas + et aur, iohannis DE9P. + canone 
ante decimo AG0Y tf«r.(kan-) Tisch, hunus- 
quisque C ; uniuscuiusque D. que D. 

4. addiderunt £. + in ante singulis D. singulis 
sine addit, codd, plur. {et A quamquam male 
Tisch, add, uero) : singulis + uero BES^H Tisch, 
euangelis 3*, aeuangueliis D. ad flnem codd. 
plur, : in f. ASP Tisch, 

5. praesoriptus A*G, pre- CD, prescribtus T : 
perscriptus A*Ba»KV^/-btus EJY, cf. superscribtus 
aur, abet T ; <w». E. mineo 0. 

6. numerus /wr. dedmKV; xDS*. husqueC. 



7. sint E. kanone aur. > canone sit W, 
requirendum E. quum 0T. 

8. illut bis G. isdrcC. canone Y, om, «x SP. 
dooeueris C, docebiris V. 

9. principia + singulorum D3*. E uel distincti 
congeries ut udtur^ uel distinctiamgeries hahet. 

10. statim bis repetitum in J. quemque E. 
querebat D. 

11. eiusdem +esse D. aeuangelistae £, aeuan- 
guelistae D. ex inscribtione JYaur,\ scribtionis 
E. signatus 0. atque in ras. scr, W, adque J aur, 

12. uitinia G, uidnio KV, uidno EH0, -na D. 
caeterorum DJ. numerus aur. he {ante r^one) 
C. 

13. quum 0. xecuiris our,, recnrreris E, requae- 
lis G. reppertis BC0T. 

14. reperries aur, repperies codd, plur, et 
loca : ea loca G, ad loca E* {etsup. lin. add. corr.), 

15. hoptoCT. om, ut D9^. ut in xpo u. : te 
in xpo ualere CT. et + ne E. om, et memineris 
mei CT ; > mei memin. BH0. pappa D, papae E. 
beatissimeae E; + amen E. om, opto. . . beatissime 
GJ, item Utt, min, scr, est in A. 



Subscr, expUcit epistuU hieronymi : fere cum BC(iher-)E(aept-)HJ aur, (epistuU J, -oU CH, 
ceteri contractionem habent) : explicit epistola tantum, ; cxpUdt pracfatio G (pre-) K, expUcit hieronimi Y, 
explicit V, finit prologus SP. nihil habent ADT 



Digitized by 



Google 



MONITUM ANONYMUM. 



[INCIPIT ARGUMENTUM EUANGELIORUM. 

Monitum hoc edidimus ex codice K, adiuuantibus editt, Uallarsii {Hier. Op, Tom, X. Ueronae 1740) et 
Thamasii {Op. Tom. i, ed, l/ezsosiy Romcte 1747). Impressit Thorn, t cod. Orat. B. vii et codd. Reginae 
Suetiae. Inscr. ino. arg. enang. cum K : Hieronymus Damaso papae Uall. Thorn, codd. ap, eundem. 

Sciendum etiam, ne quis ignarum ex similitudine numerorum error inuo- 
luat, quod sicubi in subnotatione canonum dfstinctorum, in canone quolibet 
tres euangelistae bis, uel ter, uel quater, aut etiam amplius eundem numerum 
per ordinem habuerint adnotatum, et quartus e contrario discrepantes, quod id 
quod tres illi in eo loco semel dixerint, quartus totiens in corpore uoluminis sui 5 
ponat, quotiens diuersi numeri in eius canone positi sint, contra praedictorum 
numerorum continuatas similitudines. 

Item si in uno quolibet eorum aut etiam duobus, idem in canone numerus 
bis, ter, aut eo amplius reperiatur in ordine conlocatus, et dispar inueniatur in 
ceteris ; dubium non erit quin id quod illius illorumue canonis numeris bis 10 
terque repetitum ab his in uolumine semel dictum sit, alteri uero eorum totiens 
in uno atque eodem sensu loquantur quotiens praetulerint in numerorum adno- 
tatione distantiam. Hoc et in omnium nouem canonum conlatione seruabitur. 
Ceterum in decimo quoniam propria singulorum tantummodo continentur, non 
potest contra id comparatio esse quod solum est. '5 

EXPLICIT ARGUMENTUM.] 



I. etiam : tamen K. qui signamm inepte K. 
a. sioubi K Uail. : sicut Thorn, et Cod. Reginae 
apud UalL distmctioniim cod. Paiat. 49 ap. Thorn. 

3. om. uel ante ter K. quater : qnattnor cod. 
Reg. ap. Wall, enmdem Thorn. 

4. habaenmt Tfumu quod id quod cum Thorn, : 
quod id K cf, Udll. in notulis ; quia id quod UcUl. 
in textu, 

5. dixenmt codd. ap. Thom, todes K. 

6. qaotiet K. sint K : snnt Uall. Thom., item 
titant*ediH'ap. Uall. 

7. continnata Thom. 

8. Itemm K. idem K C/all. {Text.) : ibidem 
Thom., cod. ap. UaU. 

9. ter : + qnattnor K, quod e uulgatis additum 
esse {uel ant quater) iudicat Uall. lepperiatnr Y. 
dispar Uall.i dispaiis Thom.y dUpares K, codd. 
ap. Uall. inneniantur K, edd. ap. Uall. ; item sic 



distinguiiur K dispares inneniantnr. In ceteris etc. 

10. caeteris Uall. Thom. quin id quod K 
Uall.'. qnod id Them, canones Thom. nume- 
ris Thom. : numerus K Uall. 

11. terque K UcUl. : ter Thom. repertitnm K. 
dictum est K; d. esse ostendit edd. ap. Uall. 
alteri uero eor. Uall. Thom. : alter alterine eor. 
K edd. dp. Uall.{ + iiter alterins). toties K. 

1 2. om. in ante uno K. sensnlo qnantns {inepte 
pro sensu loquantur) K. qnoties K. 

13. > et hoc K. 

14. caeterum Uall. Thom. quoniam K Thom. 
codd. ap. Uall. : in quo Uall, {Text,), 

15. conparatio K. soluumK. eet + optoutin 
Christo {Thom,, codd, ap. Uall., sed in perpetuo 
Uall.) ualeas et memineris mei beatissime papa 
UalL Thom. ; omisimus cum K. om. ezpUoit 
argumentum Uall. Thom. 



Digitized by 



Google 



EUSEBII EPISTULA AD CARPIANUM. 



[INCIPIT PRAEFATIO EUSEBIL 

Epistulam Eusehii ad Carpianum edidimus ex codice Y, adhibitis editionibus Thomasii (Op. I. 315 ed, 
UeMzosi) qui e cod. Orat, B, vii, codd, Reginae SueHae, item Alex. 14, PcU. 49 et Uat, 4221, Ulam 
impresseraty et Ucdlarsii {Hier, Op. X. 666) ubi ex Fabricii Editume Bibliothec. Graec, Lib, IV, 
cap, 4 epistula desumpta est ; Erasmus uero {Nou. Test. 1535) grcucam tantum uersumem exhi- 
bet, et dubitant criiici an uersio latina ex Hieronymi manu sit; quod Uallarsius uerisimUli- 
mum esse iudicat, pro certo asserere turn audet, 

Inscr, Inoipit prae&tio eusebii Y : Indpit prologus etuebii episcopi de decern canonibns euangeli- 
ornm Tlicm, Eusebii caesaiiensis epistoU in subseqoentes canones euangeliorom Uall. 

Eusebius Carpiaho fratri in Domino salutem. Ammonius quidem Alexan- 
drinus magno studio atque industria unum nobis pro quattuor euangeliis dereli- 
quit. Namque trium euangeliorum sensus exceptos, omnes similes contextus 
Matthei euangelio quasi ad unum congestos adnexuit ; ita ut eorundem, quantum 

5 ad tenorem pertinet lectionis, sequens iam stilus interruptus esse uideatur. 
Uerum ut, saluo corpore siue textu ceterotum (hoc est euangeliorum), propria et 
familiaria loca in quibus eadem similiterque dixerint scire possis, ac uere disse- 
rere, accepta occasione ex praedicti uiri studio, alia ratione decem numero tibi 
titulos designaui. Quorum primus quattuor in se continet numeros in quibus 

io similia ab uniuersis dicta sunt ; Mattheo, Marco, Luca, lohanne. Secundus in 
quibus tres, Mattheus, Marcus, Lucas. Tertius in quibus tres, Mattheus, Lucas, 
lohannes. Quartus in quibus tres, Mattheus, Marcus, lohannes. Quintus in 
quibus duo, Mattheus, Lucas. Sextus in quibus duo, Matheus, Marcus. Septimus 
in quibus duo, Mattheus, lohannes. Octauus in quibus duo, Marcus, Lucas. 

15 Nonus in quibus duo, Lucas, lohannes. Decimus in quibus singuli dequibusdam 
proprie scripserunt. Et quidem subiectorum titulorum id est argumentum ; clara 
uero eorum narratio haec est. Etenim per singula loca euangeliorum quidam 
numerus uidetur appositus, paulatim incipiens a primo, deinde secundo, postremo 
tertio, et per ordinem librorum ad finem usque progrediens. Itaque per singulos 



2. magnns Thorn., sed gr. voAXi)v. . . ^oirorior 
. . . flaayrjoxifs. qnatuor T^om. derelinquit C/ait, 

3. om. omnea Y Thom. {text.^ add. in mg.). 
oontextua : contentnaqne Y Thom. 

4. matthaei Thom. Uall. oongeatoi; congre- 
gatos Them, {text., non mg.). annexuit Uall. 
eommdem Thom. Uall. 

5. stylus Thom. Uall. 

6. caeteromm Thom. Uall. hoo eat : hie Uall. 
hoc eat enangeliomm non est in graeco ; addi- 
tum ab interprete uidetur. enangeliiim Y, mg, ap. 
Thom., Uall. 

7. dixenint mg. ap. Thom., Uall. diaaerere : dis- 
ceroere Thom. {sed mg. disserete). 

8. occassione Y. deoem numero (8^«a thv 
dpiBfiby) Y Thom. : d. numeronim Uall. 

9. > in se qnatuor {sic) Thom. 



10. matthaeo Thom. Uall. ioanne UaH. 

11. matthaeus Thom. Uall. {bis), mathens 
(*«.)Y. 

12. ioannes ^(d//. mathens Y, matthaens 7>I^m. 
UcUl, iohaxmea : Incas Uall. contra grcucum et 
canones ipsos. 

13. matthaens Thom. Uall. {bis), marona : 
lohannes lapsu Y, uel cum canone septimo con- 
fusus. 

14. matthaens Thom. Uall. ioannes Ucdl. sep* 
timns . . . iohannes uidetur additum esse in Y, sed 
manu prima. 

15. ioannes Uall. 

16. scribsenmt Y. eqnidem Y. 

18. adpositusY. paulfttim-Bcarctft^pof. deinY. 

19. tertio : tres Y et mg. ap. Thom. ad om. 
Y et uncis includit Thom. 



Digitized by 



Google 



EUSEBII EPISTULA AD CARPIANUM, CANON I. 



numeros supputatio per minii distinctionem inuenitur inserta, significans cui de 
decern titulis appositus numerus dignoscitur. Ueluti siquidem primum certum 
est in primo ; si uero in secundo, et eodem modo usque ad decern. Si igitur 
euoluto uno qualicumque de quattuor euangeliis cuilibet capitulo uelis insistere 
et rescire qui similia dixerint et loca propria agnoscere singulorum in quibus 5 
eadem sunt prolocuti ; eiusdem sensus quern tenes relegens propositum numerum, 
quaesitumque eum in titulo quern demonstrat tituli subnotatio, continue scire 
poteris ex superscriptionibus quas in fronte notatas inuenies, qui aut quot de his 
quae inquiris similia dixerint. Ueniens etiam ad reliqua euangelia per eundem 
numerum quern contines uidebis appositos per singulos numeros atque eos in suis 10 
propriisque locis similia dixisse reperies. 

EXPLICIT PRAEFATIO EUSEBIL] 



I. minei Y; lineae Uall, : Gr. Zi^ tuyvafidptoas 
{sed 8(ct rw fiiXxa^os £rasm,), 

a. dedm Y. adpositus Y Thorn, dinoscitur 
V; assignetnr [/all, primas certum est quod in 
primo Thorn, text, {jion mg.), 

3* si aero sec. in secmido TTiom, decim Thom, 

4. qualiqnnmque Uall, de : com Uall, 

5. reeoiTe: repperiri Uai, 4221 ap. Thom, 

6. proloouti; eiusdem ita distinguUur ap. 
TTiom. cum graeco r&wovs tlpu¥ Iv ots icarcl r&y 



Subscr, explicit prae£eitio eusebii Y : nihil habent 



wpoKtlfuyov &pi,$ii6Vf ic.rJK, Uall. prolocuti eiusdem 
sensns qoam tenes, relegens, etc. qoem : qnem- 
quem Y. 

8. poteris (cf(rp) : potes Uall, saperscribtioni- 
bns Y, snprascript- Uall, qtd aut quot ^it6aoi 
Mai rlyts) : quia nt quot Y, qui ant quid Thom, 

9. inquires Y. eumdem Thom, 

10. contines (IWx«<s) : continens Y algx. 14 
ap, Thom,t continent UaU. uat, 4221 ap. Thom, 
adpositos Y. 

11. repperies Y. 

Thom, et UaU, Epistula post prologum ponitur in Y. 



CttHoms continmlur in ACDEH^FGHQKlfrQT (j«/ maior pars dtest) VYZ et in edd.^Sacon 15 19, 
et Erasmi colmar. 1523, Tisch, Desunt in BJ («/ udtur) LMOPRWX^^ Damns ex ed, 
Tischendorfii *ex triglottis' quam in hoc re in textu sequimur. Discrepant multum codices, de quibus uide 
in Prolegomenis, 

CANON I, IN QUO QUATTUOR 



Mt 


Mc 


Lc 


loh 


Mt 


Mc 


Lc 


loh 


Mt 


Mc 


Lc 


loh 


Mt 


Mc 


Lc loh 


8 




7 


10 


141 


50 


19 


69 


384 


166 


266 


66 


318 


199 


300 176 






10 


6 


142 


51 


21 


36 


384 


165 


266 


67 


320 


200 


302 178 






10 


12 


147 


64 


93 


49 


289 


170 


276 


126 


320 


200 


302 180 






10 


14 


166 


82 


94 


17 


291 


172 


279 


166 


325 


204 


310 184 






10 


28 


166 


83 


94 


74 


294 


'76 


281 


161 


326 


205 


311 188 






13 


16 


209 


119 


234 


100 


296 


176 


283 


42 


326 


205 


313 194 


23 


27 


17 


46 


211 


121 


238 


31 


296 


176 


282 


67 


328 


306 


314 196 


23 


37 


34 


46 


220 


132 


239 


77 


300 


181 


285 


79 


331 


209 


316 197 


23 


27 


45 


46 


220 


129 


243 


86 


300 


l8i 


285 


158 


332 


210 


318 197 


70 


20 


37 


38 


220 


129 


361 


88 


302 


183 


287 


i6o 


334 


2T3 


321 201 


87 


139 


250 


141 


244 


139 


250 


141 


304 


184 


289 


170 


336 


214 


324 199 


87 


139 


250 


146 


244 


139 


250 


146 


306 


187 


290 


162 


336 


215 


317 198 


98 


96 


n6 


40 


274 


156 


260 


20 


306 


187 


290 


174 


336 


216 


319 198 


98 


96 


116 


III 


274 


156 


360 


48 


310 


191 


297 


69 


343 


223 


339 304 


98 


96 


116 


120 


274 


156 


260 


96 


313 


194 


294 


172 


348 


227 


332 206 


98 


96 


116 


129 


276 


158 


74 


98 


314 


196 


291 


166 


349 


228 


333 208 


98 


96 


116 


131 


280 


163 


369 


133 


3M 


196 


291 


168 


352 


231 


336 309 


98 


96 


116 


144 


284 


165 


366 


66 


316 


196 


393 


176 


362 


231 


336 211 


133 


37 


77 


109 


284 


166 


366 


63 

















Digitized by 



Google 



CANONES II— IV. 



CANON II, IN QUO TRES 



Mt 
21 



Mc Lc 

6 16 

10 32 

31 102 185 

32 39 79 
39 133 

13 4 
13 

18 

15 
47 
21 
22 



24 

33 
26 

83 
38 
39 



32 
50 
62 
62 
63 
67 
69 

71 

72 
72 

73 

74 
76 

79 

80 

82 

82 

83 

83 

85 

86 65 "4 

88 141 148 

88 141 261 

92 40 80 



22 186 

23 40 
49 86 
62 169 
29 86 



30 
53 



44 

87 



53 "o 

54 87 
54 "2 
66 88 



Mt 
94 
94 

103 

114 
116 
116 
116 
121 
122 
123 
130 
131 
135 
137 
143 
144 
149 
149 

153 
164 
168 
168 
170 
172 

174 
176 

178 
178 



Mc 
86 



Lc 
97 



86 146 

I 70 

24 41 

25 42 

25 166 

26 177 

32 127 

33 129 

34 147 



35 
36 

38 



59 
66 

69 



87 
91 



82 
76 
78 



44 ^^7 
57 90 



12 
35 
43 
36 



79 144 

83 95 

83 206 

85 96 



98 
99 



93 101 
96 102 
95 217 



Mt 
179 
190 
192 
193 
193 
194 
194 

195 
198 
199 
201 
203 
206 

206 
208 
217 
219 
223 

226 
226 
229 
229 
242 
242 

243 

248 
248 
249 



Mc Lc 

99 197 

106 195 

106 216 

107 121 

107 218 

108 162 

108 219 

109 220 

{lO 221 

111 173 

112 222 
114 270 

116 224 

117 232 

118 233 

127 240 

128 241 
130 243 

134 246 
133 244 

135 137 
135 246 
137 237 

137 248 

138 249 
143 209 

143 253 

144 264 



Mt Mc Lc 

251 146 255 

253 148 204 

258 150 a67 

269 151 268 

264 166 15^ 

269 164 228 

271 42 230 

278 160 263 

281 163 268 

286 166 266 

286 i66 267 

296 177 280 

296 177 284 

301 182 286 

308 189 306 

312 193 299 

316 197 293 

317 198 296 
322 202 309 

338 218 322 

339 219 326 

340 220 327 
342 222 323 
344 224 328 
346 226 330 

353 232 337 

354 233 338 



Ml 



Lc 
14 
14 
14 
6 
6 



loh 

I 

3 
5 
2 

25 



69 ^Z "6 



CANON III, IN QUO TRES 



Lc 
65 



loh 
37 



Mt 

64 

90 

90 

97 211 106 
III 119 30 
III 119 114 



68 118 
58 139 



Mt Lc loh 

111 119 148 

112 119 
112 119 
112 119 
112 119 



8 

44 
61 
76 



CANON IIII, IN QUO TRES 



Mt Lc loh 

112 119 87 

112 119 90 

112 119 142 

112 119 164 

146 92 47 



Mt 


Mc 


lob 


Mt 


Mc 


loh 


Mt 


Mc 


loh 


Mt 


Mo 


loh 


18 


8 


36 


304 


"5 


136 


379 


161 


73 


307 


188 


164 


"7 


36 


93 


316 


"5 


138 


279 


161 


131 


331 


201 


192 


117 


36 


95 


316 


"5 


»33 


387 


168 


162 


323 


203 


183 


150 


67 


51 


3l6 


"5 


137 


293 


174 


107 


329 


207 


185 


161 


77 


23 


316 


"5 


150 


»97 


178 


70 


329 


207 


187 


161 


77 


63 


377 


169 


98 


299 


180 


103 


333 


211 


203 


304 


"6 


91 





















Digitized by 



Google 



CANONES V-VIII. 







CANON V, IN QUO DUO 






Mt 


tc 


Mt Lc 


Mt Lc 


Mt 


Lc 


3 


2 


66 «7o 


119 126 


231 


176 


10 


8 


67 61 


125 62 


231 


216 


13 


II 


58 60 


127 128 


232 


142 


i6 


16 


60 171 


128 132 


234 


136 


25 


46 


61 64 


129 130 


236 


136 


27 


48 


65 172 


132 81 


237 


138 


28 


47 


66 66 


134 120 


238 


140 


30 


49 


68 105 


138 168 


240 


141 


34 


194 


78 108 


156 57 


241 


176 


36 


162 


84 III 


158 226 


255 


202 


38 


53 


86 109 


162 161 


256 


205 


40 


52 


93 145 


175 200 


267 


213 


41 


55 


95 160 


182 187 


261 


207 


43 


123 


96 183 


182 189 


262 


212 


46 


153 


96 184 


183 198 


265 


157 


47 


134 


1 03 69 


187 199 


266 


166 


48 


191 


104 71 


197 272 


366 


167 


49 


150 


105 193 


213 235 


367 


158 ■ 


SI 


59 


107 73 


221 181 


270 


229 


53 


"5 


108 116 


228 139 


372 


231 


54 


54 


no 118 

CANON VI 


, IN QUO DUO 






Mt 


Mc 


Mt Mc 


Mt Mc 


Mt 


Mc 


9 


3 


157 72 


224 131 


290 


171 


17 


7 


169 73 


246 140 


293 


173 


20 


9 


160 76 


247 142 


298 


179 


23 


II 


163 78 


250 145 


305 


185 


44 


126 


165 80 


252 147 


309 


190 


77 


63 


169 84 


254 149 


3" 


192 


100 


98 


173 89 


260 152 


330 


208 


139 


45 


180 100 


263 153 


337 


217 


146 


60 


189 103 


276 157 


341 


221 


148 


66 


203 113 


282 164 


347 


226 


15a 


68 


214 120 


286 167 


360 


229 


154 


71 


215 124 
CANON VII, ] 


288 169 
[N QUO DUO 






Mt 


loh 


Mt loh 


Mt loh 


Mt 


loh 


5 


83 


19 33 


1 20 82 


307 


101 


19 


19 


19 34 
CANON VIII, 


185 216 
IN QUO DUO 






Lc 


Mc 


Lc Mc 


Lc Mc 


U 


Mc 


33 


13 


28 17 


91 61 


247 


136 


35 


14 


84 48 


100 75 


377 


216 


27 


16 


89 56 


103 97 


335 


230 


27 


28 











Digitized by 



Google 



lO 



CANONES IX-X. 



CANON IX, IN QUO DUO 



Lc 
30 
30 
262 
26a 
274 
274 



13 
24 

29 
33 



loh 
219 
222 

"3 
124 
227 
229 



Lc 


loh 


274 


231 


303 


182 


303 


186 


303 


190 


307 


182 



Lc 


loh 


307 


186 


307 


190 


312 


182 


Zli 


186 


3" 


190 



Lc 


loh 


340 


313 


340 


ai7 


341 


331 


341 


333 


341 


335 



CANON X, IN QUO MATTH. PROPRIE. 



36 
37 
39 
42 
46 
53 
66 
75 



81 
89 
91 
99 

lOI 

106 
"3 



"5 
118 
124 
126 
136 
140 
161 
155 



167 
171 
177 
181 
184 
186 
188 
191 



196 
200 
210 
212 
218 
222 
227 
230 



CANON X, IN QUO MARC. PROPRIE. 



19 


46 


70 


31 


S8 


74 


43 


62 


81 



88 
90 



92 
94 



lOI 

104 



233 

235* 

239 

245 

268 

273 

283 



303 
319 
324 
327 
346 
351 
366 



236 niaU Tisch, 



123 
132 



186 
213 



CANON XI, IN QUO LUC. PROPRIE. 



I 

3 

6 

9 

18 

20 

22 

29 

3? 



4 

7 

9 

II 

13 
16 
18 
22 

24 
27 
29 
31 



60 
51 
67 
68 

72 

75 
104 
106 

iP7 



33 
36 
39 
41 
43 
46 
60 
62 
64 
56 
68 
60 



113 
117 
122 
124 
131 
'43 

149 
151 

164 



159 
163 
164 
166 

174 
176 
178 
180 
183 



188 
190 
192 
196 

201 
203 
208 
210 
214 



223 
225 
227 
236 
252 
256 

259 
264 
271 



CANON X, IN QUO lOH. PROPRIE, 

62 

64 
66 
68 
7Jt 
73 
76 
78 
80 
81 

84 
86 



273 
276 
278 
283 
288 
296 
298 
301 
304 



89 


"7 


145 


17' 


207 


93 


119 


147 


173 


3IO 


94 


133 


149 


177 


213 


97 


125 


151 


179 


214 


99 


127 


1 53 


181 


216 


103 


130 


165 


189 


3l8 


104 


133 


157 


191 


2 30 


106 


134 


159 


»93 


224 


108 


136 


163 


»95 


336 


no 


138 


166 


300 


338 


113 


140 


167 


ao3 


330 


"6 


143 


169 


305 


.333 



306 
308 
316 
320 
326 
331 

334 
339 
342 



Digitized by 



Google 



PROLOGUS EX COMMENTARIO. 



II 



INCIPIT PROLOGUS QUATTUOR EUANGELIORUIM. 
EX COMMENTARIO S. HIERONYMI IN MATTHEUM. 

Prologus continetur in ABCEHGKKTTY et partim in Z ; exstat et in ^ aliisque editionibus antiquis ; et 
ad init commentaricrum S, Hieronymi in Maitheum {ed, Uallarsii 71 VI i). 

neest in Da>FGJLMOQ(?)RVWXS5JC Tisch. 

Inscr. ; {uide it adfimm epistulae ad Dafnasum) inoipit proloffos quattuor euaageliomm cum BH0T 
(iiii<>'), indpit praefatio einsdem £Y aur^y inc. praef. eaangelii secimdnm matthenm CKT^ item 
prologns sci hieronimi K, nihil habet A. Prologum post Ep, ad Damasum ponunt C£T ; 5" €t 
editt, pier, habtnt Alia einsdem praefJEitio (ex procemio commentarionun qnos scripsit in 
matthaenm). 

Plures fuisse qui euangelia scripserunt, et Lucas euangelista testatur dicens 
Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem rerum quae in nobis 
conpletae sunt sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi uiderunt sermonem et 
ministrauerunt ei,'et perseuerantia usque ad praesens tempus monumenta decla- 
rant, quae a diuersis auctoribus edita diuersarum heresium fuere principia : ut 5 
est illud iuxta A^^yptios et Thoman et Matthian et Bartholomeum, duodecim 
quoque apostolorum, et Basilidis atque Apellis, ac reliquorum quos enumerare 
longissimum est, cum hoc tantum in praesentiarum necesse sit dicere, extitisse 
quosdam qui sine spiritu et gratia dei 'conati sunt magis ordinare narrationem 
quam historiae texere ueritatem. Quibus lure potest illud propheticum coaptari 10 
Uae qui prophetant de corde suo, qui ambulant post spiritum suum, qui dicunt 
Dicit dominus, et dominus non misit eos. De quibus et saluator ih euangelio 
lohannis loquitur Omnes qui ante ine uenerunt fures fuerunt et latrones. Qui 
uenenint, non qui missi sunt. Ipse enim ait Ueniebant, et ego non mittebam 
eos. ' In uenientibus praesumtio temeritatis, in missis obsequium ueritatis est. i& 



1. aenangelia £. scribsenmt £Y, conscriba- 
0Mr. cm. et 5". enanzelista K, aenangelistae £. 

2. > mnlti qnidem H0. multi + qnidem T. 
qncmati C« qne C. 

3. oonpletfte codd. plur, : compl- AH Y (-te) ^ 
Hier. 

4. peisenerentia Y. nsqne in 5". presens aur, 
monimenta ^ Hier. 

5. qne £. ad dinersis £. ahnctoribns C, 
anthoribns^. aeditaoj^r.; editamY. dinersomm 
aur, heresiiuii cum ABC£H, it hereseum aur,^ 
haeies enm Y, haeresnm ^, heresnm 0, eresnm T : 
hereseoQ KKT, bsereseom Hier, itiere : feraere Y. 
prindpio £. om, at £. 

6. aegiptios £, egipdos T. thoman codd, plur. 
(toman T) : -am 0M'T Hier, mathian E0T aur. ; 
mattbiam ^ Hier, bartholomeum codd, plur. {ct 
Ay quamqucun perperam Tisch, -aeum), et barto- 
T: bartbolomaenm aur, ^ Hier. daodecim: 
XII £. 

7. M«. quoque AY. basilides AEY^wr. adqne 



CT aur, <?m. atque apellia £. tLpeXlis codd, plur. 
(app- 0Sr) : apelles AY ovr. hacC relinqnormn 
aur, quos : quorum T. henumerare C. 

8. cum codd, paene omnes, et C praeter morem^ 
A {male Tisch. qnum) ^: quum BT Hier, hoo : 
haec 5". impraesentiarnm uno ductu ^, ait cum 
CEHKMT aur, ^ Hier, : est ABY. cxstitisse 
Hur., extetisse Y* (exst- Y«). 

9. om. dei AY. quonati CT. 

10. istorie E, stone T. iuiae Y. postest aur^ 
ilium H. coabtari C, quoabtari T ; c. + et £. 

11. ITae etc. ex Ezec, xiii. 13 libere, om.. qui Y. 
dicunt + haec Y our* ^ Hier. 

12. > dominus didt H0. aeuangelio £. 

13. ioannis Hier. homnes C. om, taxen B. 

14. qui ante miasi sup. lin. C. misi aur, ips| 
C. om, non ante mittebam K 

15. inuenientibus uno ductu A {neglexit Tisch,). 
praesumptio BET aur, ^ Hier. misis Y. ueritatis 
cum ABC ; seruitutis EH0KKrTY aur. 5" Hier. 

C 2 



Digitized by 



Google 



la 



S. HIERONYMI 



Ecclesia autem quae supra petram domini uoce fundata est, quam introduxit 
rex in cubiculum suum et ad quam per foramen descensionis occulte misit 
manum suam, similis dammulae hinnuloque ceruorum, quattuor flumina paradisi 
in'star eructans, quattuor et angulos et anulos habet, per quos quasi area testa- 
5 menti et custos legis domini lignis mobilibus uehitur. Primus omnium Mattheus 
est publicanus cognomento Leui, qui euangelium in ludaea hebreo sermone 
edidit, ob eoruni uel maxime causam qui in lesum crediderant ex ludaeis et 
nequaquam l^s umbra succedente euangelii ueritatem seruabant. Secundus 
Marcus interpres apostoli Petri et Alexandrinae ecclesiae primus episcopus, qui 

lodominum quidem saluatorem ipse non uidit, sed ea quae magistrum audierat 
praedicantem iuxta fidem magis gestorum narrauit quam ordinem. Tertius 
Lucas medicus, natione Syrus Antiochensis, cuius laus in euangelio^ qui et ipse 
discipulus apostoli Pauli in Achaiae Boeotiaeque partibus uolumen condidit, 
quaedam altius repetens et, ut ipse in prohemio confitetur, audita magis quam 

15 uisa describens. Ultimus lohannes apostolus et euangelista, quem lesus amauii: 

plurimum, qui super pectus domini recumbens purissima doctrinarum fluenta 

potauit, et qui solus de cruce meruit audire Ecce mater tua. Is cum esset in 

' Asia et iam tunc hereticorum semina puUularent, Cerinthi Hebionis et ceterorum 

qui n^ant Christum in came uenisse, quos et ipse in epistula sua antichristos 

ao uocat et apostolus Paulus frequenter percutit, coactus est ab omnibus paene tunc 



I. edesia 0. super AY. petmm Y. > domini 
noce supra petram ^. 

a. discensionis KKT aur^ et -tionis E. oc- 
cnltae E Hier, om, midt E. 

3. dammnele £; damnlae 0^ ffier, hinnu- 
loque codd.pL et edd, (-laqiie E, hynuloqne C, kin- 
B, inn- HY aur.y in- 0T, distin^uit Y dammolah 
innolo qnc) ex Cant, ii. 9. 17, (/: viil 14 Fnge 
dilecte mi et assimilare caprae hinnuloque cer- 
norom: hinnnlomm A. oeruorum + qne CT. 
qaatnor 9", qoadtnor C, qnatnoram E. paradissi E. 

4. emctnans H our, quatnor E^, qnadtnor C, 
Iin<« T. ffic explicit colUUio codicis T. om. et 
ffff /^ ansnilos EKNT^ ; angelos H. annnlos JSTiVr. 
9". habens aur.^ item, marg, in Hier. Uall, om, 
guasi E. aroa cum BCEHKHToKr. ^ Hier, : per 
arcam AY. 

5. castas CEY aur, l^nis pro lig- E. mobi- 
libus ABCEHY(monilibas) aur,y item codd. ap. 
Uall, : immobilibus KKT^ ffier., codd. ap. Uall. ; 
emendatio esse uidetur ut melius cum Exod, xxv. 15 
concordet, quod haec ligna semper ernnt in drcalis 
nee nnqaam extrahentnr ab eis ; et propterea Uall, 
imm- in textum recepit, ex auctoritate Martianaei, 
primum E. mattheus KKTY, et matheos AfiCEH 
aur, : matthaeas ^ Hier. 

6. aenangeliom E. iudea E aur, hebraeo Y^ 
Hier. pro hebr. serm. edidit ob eor. ael max. 
habet tantum ebreoram nomine oel maxime ser- 
mone E. 

7. hob C. om. uel C. caassam Hier., causa 
C Y. qui : que E. iftu E aur. ihesum 0. crediderant 
£H0. 



8. nequaquam BCEHKKT^ Hier,\ nequidquam 
Y, -icquam aur,^ -iquam A. umbram C Hier. ; 
umbra •¥ uel E, deindeomittit usque ad ecclesiastica 
narrat historia. secedente ^; sucoedentem H. 
ueritate CK Hier, leniauant B. 

9. marchusC. interpraes Y a»r. alaxandrinae 
Y. eclesiae 0, aecdesiae aur, 

10. > audierat magistrum 9". 

11. iusta fidem OMT. cestomm: testamentomm 
C. hordinem C. 

12. antiochensis: n sec, sup. lin, M*; anthio- 
B0, antiocensis Y, antheocensis aur, 

13. > pauli apostoli H0. boetiaeque B0Or 
tf«r.(-thiae) ; boetique AY ; bithyniaeque ^ codd. 
ap.Uall. {nontext.); et sic edd. Hailhrun 1476, W»A/ 
de Ratisbon 1481, Kesler 1487, Pof^anini 1497, 
Sacon 1 515 et 1519 {non autem Mareschal 1531). 

14. altius: t sup, lin, Y. proemio 0KY, 
praemio B, prooemio 5" Hier, 

15. iohannis ofir., ioannes ^iVr. quem:daemC. 

16. super ACY aur. : supra BH0KKIT Hier. 
e loh, xiii. 25. 

17. portauit Y. quum <ffifer. 

18. haereticornm 9" Hier, pullularent codd, 
plur, (puln- 0) 5" Hier. : -assent A. oerinthi 
(cher- aur,, cherinti 5^ codd, plur, : oerenthi A 
( Tisch,perperam -inthi) BY ; c. + et aur, heuionii 
B, ebionis Hier. caeterorum 5" Hier, 

19. om. ipse C. epistola 0K Y' aur, 9". anti- 
ohristos ^ Hier, et anti xpos codd,^ antixristos : 
anticristos ABY. 

20. coactus {om, est) H. paene 0Y, pane 
lapsu C : pcne codd, rell, ^ Hier, 



Digitized by 



Google 



PROLOGVS EX COMMENTARIO. 



13 



Asiae episcopis et multarum ecclesiarum legationibus, de diuinitate saluatoris 
altius scribere et ad ipsum ut ita dicam dei uerbum non tarn audaci quam felici 
temeritate prorumpere, ut ccclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur 
ut scriberet, ita facturum respondisse si indicto ieiunio in commune omnes deum 
deprecarentur '/quo expleto reuelatione saturatus in illud prohemium caeloS 
ueniens eructauit In principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus 
erat hoc uerbum : hoc erat in principio apud deum. Haec igitur quattuor euan- 
gelia multum ante praedicta Ezechielis quoque uolumen probata in quo prima 
uisio ita contexitur Et in medio sicut similitudo quattuor animalium, et uultus 
eorum facies hominis et facies leonis et facies vituli et fades aquilae. Prima 10 
hominis facies Mattheum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere 
Liber generationis lesu Christi filii Dauid filii Abraham. Secunda Marcum, in 
quo uox leonis in heremo rugientis auditur Uox clamantis in deserto Parate uiam 
domini, rectas facite semitas eius. Tertia uituli, quae euangelistam Lucam a 
Zacharia sacerdote sumsisse initium praefigurauit. Quarta lohannem euangel- »5 
istam, qui adsumtis pinnis aquilae et ad altiora festinans de uerbo dei disputat. 
Cetera quae sequuntur in eundem sensum proficiunt. * Crura eorum recta et 
pinnati pedes, et quocumque spiritus ibat ibant et non reuertebantur, et dorsa 
eorum plena oculis, et scintillae ac lampades in medio discurrentes, et rota in 
rota, et in singulis quattuor facies. Unde et apocalypsis lohannis post expositi- ao 
onem uiginti quattuor seniorum, qui tenentes citharas et fialas adorant agnum 



1. om, asiae Y. q>i8Coptis KT. eclesianim 0. 
cm, de AY aur, diuinitatem aur, 

2. iscribere C. ab ipsnm aur, foelid ^. 

3. at: et Ifitr., et ita dUtinguit pronimpere. 
£t ccclesiastica etc,\ item eadem distinctione ^ 
prorumpere. Unde et ecclesiastica etc, quod auc- 
toritate codd. ap, Uall, firmaium est. edesiastica 
O. qnnin Hier. cogeret E. 

4. am, ut K eoriberet + se EKKT, {et post 
foctumm ^ Hi€r,) geiunio C. commone Y. > 
diii omn. aur, 

5. depreoarentur (depraec- B) codd, plur. : 
piecarentnr H0KM' a«r.(praec-) Hier,{mg, depr-). 
que expleta £. prohemiom ACHM"; proem. 
B<0KY ctur., prooem. ^ Hier. ; praem. B*E, + 
eKM^, + deE. 

6. emctnauit Y aur. aput aur, et in 7. 

7. hoc nerbum AB: om. hoc CEHKMT aur. ^ 
Hier. ut concordet cum loh. i. i. qxiatuor E^. 
aenangelia E. 

8. mtdtum ABCY : -to EH©KKr aur, ^ Hier, 
MeohieUa AEY aur. ^ Hier,, et hiezechielis KKT : 
ezedhelis B, hiezedhelis C. 

9. nissio £. om. et post contexitur C. sicuti C, 
om. 5". quatuor E^, quadt- C. 

10. a/ aquilae inc. cod. Harl. 1775 (Z). 

11. matheum AE© aur.\ matthaeum ^ Hier. 
9m, matt, signifloat Y. qui : quia A {perpercmt 
qui Tbch.) Y. 

I a. de leiu uid. ad Mt. i. i. fili ^ EY aur. 



abraam Hier. secundum EY, secundus Z* (-da Z*) 
aur, marcus Z* sed corr. in qua BH^ Hier, mg. 

13. eremo ^ Hier., herimo our, auditus H. 
in deserto : in eremo Hitr, mg, 

14. domino aur. quae: qua Y. aeuangelis- 
tam "E, om.9k EKM^. 

15. zaccharia CKZ. zachariam sacerdotem E. 
sumpsisse BCE(-i9e)0 aur, ^ ; summisisse Z* {sed 
mi improbatum). praeflffurauit ABYZ ; -rat CEH 
KKT aur, ^ Hier, quartam BE. ioannem Hier. 
aeuangelistam E. 

16. adsumtis AWVZ^et ass- K Hier, : adsumptis 
BCEZ* aur,, ass- ^. pcnnis KWT Hier, om, et 
post aquilae H. festinans sine add, codd. plur, et 
^ Hier. : f. + et ABY aur, 

17. caetera aur. ^ Hier, secuntur EKKTY aur. 
eundem : n sup. lin. A ; eumdem Hier, sensu KT. 

18. pennati 'KM^ Hier. pedes sine addit. AB 
QY^Hier.i p. + eorum EOTYZawr. quoquumque 
Hier. > ibat spiritus Hier, 

19. ocuUs + ante ac retro E. ao {post scintillae) 
BC(liac)EKM^ aur, ^ Hier. : et AHY. dis- 
curentes E. in rotam B0H, in rota e Y. 

20. quatuor 9, quadtuor C, I IIP' E. et om. Z* 
( + 7?), apocalipsis KL^^sed corr.) aur. ioannis 
Hier. expositione E. 

ai. uiginti quadtuor C, uiginti quatuor 9"; 
xxiiii AEKM*Z. cytharas Z*(cith- Z«), chitaras 
E. flalas ABCHY aur. : ph- EKKrZ«(phy- Z*) 
^ Hier. adorabant Hier. sed -ant mg. 



Digitized by 



Google 



14 



PROLOGUS S. HIERONFMT. 



dei, introducit fulgura et tonitrua et septem spiritus discurrentes et mare uitreum 
*et quattuor animalia plena oculis, dicens Animal primum simile leoni, et se-^ 
cundum simile uitulo, et tertium simile hominis, et quartum simile aquilae 
uolanti. Et post paululum Plena inquit erant oculis, et requiem non habebant 
5 die ac nocte, dicentia Sanctus sanctus sanctus dominus deus omnipotens, qui erat 
et qui est et qui uenturus est. Quibus cunctis perspicue ostenditur quattuor 
tantum debere euangelia suscipi, et omnes apocriforum nenias mortals magis 
hereticis quam ecclesiasticis uiuis canendas. 

EXPLICIT PROLOGUS. 



I. Ailgura ABKZ^ Zr£^. : -ora CEKry(l sup, 
Un.)aur, tonitrua AKKTYZ^tfKr.^-^iVr.: thou- 
BCEZ*. septem : vii EKTZ. sps + dei our, 

a. quatuor E^. leoni ABCH0YZ* 5" Hter, ; 
leonis KM* aur. ; hominis EZ* •*». 

3. mtnloABCH0KZ«a»r.^^i;fr.:iiituUMT; 
leonis E, leoni Z*«*'. hominis ABCKY aur,i 
homini HGKTZ^ ^ Hier, ; uituli E. uitulo t* ** '. 

4. inquid CE fl»r. >crant inquit 9 Z^ilffr. eratE. 

5. dicentes A* {negUxit Tisch,) ¥• erat et qui 



est turn CEHGKKTZ aur. ^ HUr, ; om. et qui est 
ABY. 

6. perspicaae C aur, et perspicue H. quatuor 
E^. 

7. > debere tantum 5". > euangelia debere 
Hier, aeuangelia E. apooriforum codd, plur. 
(apogrip-fl«r.): apocryforumKKTZ; apocryphorum 
4" Hier, naenias ^ Hier, \ uenena codd, ap, Uall. 

8. haereticis KTZ^J/i^r. eclesiastids 0. uiuis: 
uiris K. canenda H ; -dis Y ; + amen EZ. 



Subscr, ezplioit prologus cum CKT ; item ex. pr. quattuor euangeliorum BH0. explicit prae&tio WZ, 
+ indpiunt canones BH ( + l^e felix ut sis felidor) Z ; inc. c. Iiii euangeliorum C0 (qutur). 
Nihil habent AEY aur, ^, Item catwnes post prolcgum ponunt CEH0T, post praefaticnemZ, 
{Desunt in B,) 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEI. 



15 



[PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEI. 



Hoc argummtum continetur in ABCD£3»H@KMTVYZ ; item in edd. Hailbrun^ Wild, de Ratisbon^ 
XesUr, Paganinif Froben 1 50a, Sacon 1515^/1519. Impresseruni etiam P, Sabatarius ^BibL Sacr. 
Lot. Vers,* iii. p. i, ^jc cod, Celbcrtino Parisiensi 4051 («F. L. 354, qui nobis est c) cum uariis 
Uctionibus duorum codd, Turmmsium, etc; et A, Maius ^Scr, Uet, Noua CoU^ uol. ix in 
cperibus Sedulii Scoti ^i * expositiuncuUim ' in hoc argumentum conscripsit {Migne *Patr, Lot,* 
ciiL /. 374). Textus argumenti {Mat) a commentario {Sed.) hie illic cUffert, Ex nostris codd, 
cptimi, hoc loco, uidentur D9^. Deest in FGJLMOQRWX our, ^%(S^Tisch,\ nee uidetur ab 
ipso Nieronymo scriptum esse, Senieniiae tarn perplexae et corruptae sunt ut Hitronymo antiquius 
JaciU credos et und eerie loco {Col. ii. a), uersione HUariana uti uidetur noster, quisquis fuerit, 
etforsan etiam Phil, iii. la. Pro hoc argumento ^, Mareschal, Uiuicm, Junta, Benedictus habent 
descriptionem ex Hieronymi *de uiris illustribus^ desumptam matthens qui et leai . . . nazareos 
Qocabitnr. 

Praeterea in edd. nonnullis {Hailbrun, Wild, Kesler, Sacon 15 15 et 1519) est et alius 'prologus in 
mattheum ' ex Walafrido Strabo desumptus {Patr, Lot, cjdv. 63) matthens cum primo predicasset 
. . . dininitatis sacramentimi. 

Inscr. pnefatio A ; argnmentmn matbei D ; incipit argumentum matthd Y ; item nunc argnmentom 
matthei incipit W ; incipit praefatio ihetonimi in enangelio matthei T, incipit piaefatio hieronimi 
e, incipit prologns matthei euangeliste H. NihU habent BCEKKTVZ. 



Mattheus ex ludaeis, sicut in ordine primus ponitur, euangelium in ludaea 
primus scripsit, cuius uocatio ad dominum ex publicanis actibus fuit, duorum in 
generatione Christi pri^cipia praesumens, unius cuius prima circumcisio in carae^ 
alterius cuius secundum cor electio fuit ; et ex utrisque patribus Christus. 4 



I. Hatthoiis Bff KKTVYZ et math- ACDEH0 : 
matthaeus Mai, ex iudaeis cum D (-eis) W : 
ex indaea BCH0 Sedul, ; in indaea A {perperam 
ex Tisch.) YZ ; om, quasi dittographiam I EOTV 
Z*^,, e, Mai, CUutsulae ex indaeis {i,e. filim 
Abraham et circumcisus) opponitur Tocatio ad 
dominom ex publicanis actibus ut filius Dauid 
secundum cor electus ; duo (patres) enim sunt 
Abraham et Dauid, jf^brma locutionis ex ludaeis 
fere eadem est cum ea quae habetur in ' Canone ' 
qui dicitur ' Muratoriano * lohannes ex disclpulis 
• . • Andreae ex apostolis. Cf, et argumentum 
nostri auctoris in lohannem, lohannes euan- 
gelista mius ex discipulis deL ponitnt + ita 
Ca^H. aenangelimn BE. iudea BES^, iudeam Y. 

a. > primus in iud. 9Z*, om, primus £. 



scribsit EKYZ. ftd dominnm DES^: ad denm 
cett,, a deo c, puplicanis D3*. actus E. duoram 
4- patrum, Mai,, Sed, 

3. generationi Y. sumens D*, pre- mg» cir« 
cumdsdo DE; drcumcisionem Z* (ne erasum), 
-cisioneY. in oame ABCD^HO^^.: camis 
EKMTYZ c Mai. 

4. onius tdidimus cum DES^HeOTVYZ 
(cuus*) c, Sed,, Med,: om, ABC. om, et £• 
utrique Z* {sed corr,), ex utrisque patribus 
cum c (partibus) Mai., Sed,, id est, ex utraque 
seriepatrum ex Abraham et ex Dauid: ex utrisque 
in patribus codd, rell. (t in patr. sup, lin. A, 
partibus H). ohristus sine addit. BCES^OT 
YZ c, Mai,, 5W/.: c + est ADV. 



Digitized by 



Google 



i6 



PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEI. 



Sicque quaterao denario numero triformiter posito, principium a credendi fide in 
electionis tempus porrigens et ex electione in transmigrationis diem dirigens 
atque a transmigratione usque ad Christum definiens decursam aduentus domini 
ostendit generationem, ut et numero satisfaciens et tempori et se quod esset 

5 ostenderet et dei in se opus monstrans etiam in his quorum genus posuit Christi 
operantis a principio testimonium non negaret. Quarum omnium rerum tempus, 
ordo, numerus, dispositio uel ratio, quod fidei necessarium est, deus Christus 
est ; qui factus est ex muliere, factus sub lege, natus ex uirgine, passus in came, 
omnia in cruce fixit, ut triumphans ea in semet ipso resurgens in corpore et patris 

lo nomen in patribus filio et filii nomen patri restitueret in filiis, sine principio sine 
fine, ostendens unum se cum patre esse, quia unus est. In quo euangelio utile 
est desiderantibus deum sic prima uel media uel perfecta cognoscere ut et uoca- 
tionem apostoli et opus euangelii et dilectionem dei in came nascentis per 
uniuersa l^entes intellegant atque id in eo in quo adprehensi sunt et adprehendere 



1. sioane ACDa»KV Mai. : sitque BEKTZ, 
sit quae H0*Y. qustemo denario CD3^: 
qnatexnario den. B£H0KJKrVZ Mai. Sed,, et c 
Xf>M denario; qaaterdenario AY. Hanc serUentiam 
sic itUelligo ; primo Mattkeus ludaeus erat sicut 
Abraham, secundo electus sicut Dauid, tertio a lu- 
daismo in Christum transmigrauit, Sed non solum 
uitam suam mystice ostendit sed perfectionem ordi- 
nis in geneahgia, et opus Christi in singulis per- 
sonis quorum nomina recensuit, possito D£9^. 
praecipinm £. ac credendi Yy ^ reddendi £» 
reddendi sine ac 0. fidem H0* (m erasam), 

2. lectionis H0*YZ» (el- et Z«). porregens 
D, coirigens Y; -i-et ex electione in trans- 
migrationis tempos porrigens H (sed exp. et del.) 
cm. et Mai. ex electione in ABCDa*H(lectione) 
0(ez sup, lin.)K Mai. : electione in (om, ex) C ; 
electio in E(electio. In)KrVYZ, post diem ras. 
3 out 4 litt. W. om. diem dirigene atque a 
transmigratione Y. dir^ens D. 

3. atque ... ad ohriitum om. 3^ C + ^i"-)* 
om. a EZ*. ad Ohristum : DEH^OTYZ* c Mai. : 
in chr. ABCH0YZ*. difiniens ^ (i pr. sup. lin.) 
K ; diff- DE. deonrsam ABDa'HV c Mai. : 
•som CE0KMTZ. aduentus domini codd. 
paene omnes : > domini aduentus A. 

4. numero satisfaoiens et tempori cum ABC 
Da»H : n. satisfJEU^eret et t 0«K(tempore)MT c, 
Mai.f Sed. ; nomerositatis et temporis E0*YZ. 
et se AC3^KSrVZ<' «< *, item se D : esse BEH Y 
Z*, et se esse c, et sic Mai., Sed. 

5. ostenderet cum ABCDa^H : ostendens E0 
KMTYZ c Sed^ Mai, > opus in se ^ Mai.^ Sed, 
montrans ST, monstra trans E; monstiasset C. 
<?sf. in his EYZ. poisnit ESP. 

6. qvorum 3*. > rerom omniun C. > tempos 
remm D. 

7. dispossitio DEH", disputatio BCH. ratio, 



quod fldei neoessarium est, deus ohristus 
est; ita distinguitur in A {perperam Tisch, 
T., q. t n. est. Deos christas est) D3* Mai.; 
H lapsu ut udtur habet ds exps est. Mystice ut 
uidetur dicit Christum $^w \6yov omnibus hisce 
inesu et earum rerum substantiam esse; cf. ad 
Col. i 16 qnoaiam in ipso condita sunt uniuersa 
in caelis et in terra uisibilia et inuisibilia . . . omnia 
per ipsum et in ipso creata sunt, et iterum iL a 
ubi cum Hilario legisse uidetur {de Trin. ix. 6a) 
in agnitionem sacramenti dei Christi, ubi Hieron. 
in agnitionem mysterii Dei Patris et Christi lesu ; 
et 14, 15' delens quod aduersus nos erat chiro- 
graphum decreti • . . et ipsum tulit de medio 
affigens illud cmci et exspolians prindpatus et 
potestates tradu^t confidenter palam triumphans 
Ulos in semetipso, cf. etiam ad Gal. iv. 4. 

8. qui fiactus: qui natus BCD. om. est D. 
uirgine: inceperat muliere scribere sed correxU. 
st4a manu A. om. in oame, omnia D. 

9. cmd H. fincxit E. om. ut DW. eas EZ. 
in semet ipso resurgens bis repetitum 0. semed 
C. post ipso ras, in KT. corpori ut patris D3^. 

10. om. in patribus Alio et fllii nomen c Mai 
patri: in patris H. restitueret ^w ABCD^H : 
zestituens E0KM'VYZ c Mai, in flliis : et fiUi 
EZ (et filiis Z*) ^/ r ; et in filiis 0* (et tfnwa) Y. 

11. om, fine K > esse cum patre 3*. quia t 
qui KM*, aeuangelio D. ntiUe D. 

la. est ABC2P0K : om. DEM'VYZ. dissider- 
antibus D. uocatio Y; uodtionem V. 

13. aeuangelii E» -guelii D. dilectlone BY. 
camem Z*. 

14. uniuersam K intelligant YLMcd, adque 
Ca* ; quae E. id in eo in quo KUS, ^/ in eo in 
quo V : in eo quo BC(quod)EH(quod)0KMZ e 
Mai, adprehensi ADZ* // ai^r^ V7? Mai,i 
adpia - BCa'H0, apprae- EKKTV adpre- 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEL 



17 



expetunt recognoscant. Nobis enim hoc in studio argumenti fuit, et fidem factae 
rei tradere et operantis dei intell^endam diligenter esse dispositionem quae- 
rentibus non tacere. 3 

EXPLICIT.] 



hendere ABDV2?» et appr- YZ* Mai, ; adprae- 
CEa>H01«r, appr- K. Cf. ad Philip, iii. 12 ubi 
uerba adprehensi et adprehendere {cum ffilarto, 
etc.) tursiones antiquas redolent, Hierot^mus enim 
reddit seqnor antem si comprehendam in quo et 
comprehensus sum a Christo lesn. 

I. ezpednnt £, expeterant D. regnoscant £. 
hoc in cum BDa*H0K Mau^ i, e, hoc proposiium 



nobis fuit in scribendo ; > in hoc A ; om, in CEM* 
WZc, studimnBCH. 

2. operatus H. intelligendam H Mau\ in- 
tellegentiam EYZ c, dilegenter D, diligentem c ; 
om. £. om, esse BC0«KMT. dispossitionem D 
£3P. quaerentibus {sine a) A {rnale Tisch, a 
quaer-) et al. pL : a quaer- BY Mai., non quaer- D. 

3. taoere + amen EKTZ c. 



Subscr. ezplioit AY, explicit prologns KTZ, explicit praefatio ©T (pre-) ; e. p. enangelii matthei BC 
(secmidnm matthenm) H, finit argmnentum Da* ( + euangelii matthei), explicit argmnentnm KV Mai, Hie 
sequuntur Canones in KTVZ. 



Digitized by 



Google 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



Capitula exstani in ABCDH*GH0J (capitula et breu€s) KQTUVY. Desunt autem in EFLMKTORWXZ, et in 
^76^^ omnibusque quos uidimus edd, tmtiquis, Kesler 1487 haJbet *Registrum in Euangelium JMatthei continens 
uiginH octo capitula^ quae modema uidentur. 

Insert, uariant mtdtum inter se : incipinnt capitula in eoangelio matthei K, incip, capitula lectid sec mattheum Y, 



AUVY. 
Edidimus tx codice A {ed, Tisch.) cum col- 
iaiicne codd. relL iis lecHonibus omissis 
quae tantttm €ul orthographiam spectant, 
cf. ThoTiiasiumy uol. /. /. 297. 

I. Generationum quadraginta dua- 

rum ab abraham usque ad chris- 

tum ordo narratur. 
n. Natiuitas iesu christi de maria 

sponso eius ioseph angelo reue- 

lante praedicitur. 
III. Natum Christum magi Stella sibi 

duce nuntiante oblatis muneribus 
' adorauerunt. 
IIII. Angelo praemonente ioseph 

cum christo fugit in aegyptiun et 

herodes occidit infantes. 
V. De praedicatione iohannis bap- 

tistae quod uox clamantis sit paeni- 

tentiam agite. 
VL De baptismo christi in iordane 

a iohanne et signo trinitatis patris 

scilicet eius in uoce et utriusque 

spiritus in columba. 

VII. De quadraginta dieram ieiunio 
et diabolo trina temtatione deuicto. 

VIII. Relicta nazareth praedicat 
terrae zabulon et neptalim iuxta 
uaticinium esaiae paenitentiam 
agere iubens. 

Villi. Uocat petram andream ia- 
cobum et iohannem piscatores, 
qui mox secuti sunt eum. 



I. Abrabam : Adam A. 
VJIL <?0».teiTae Thom, 



Cf, Thomasiuniy uoU /. /. 319. 

Edidimus ex Cod, Cau, adhibitis 
innotulis uariantihus Thoma- 
sii lecHonibus; quae tantum 
ad orthographiam spectant 
omisimus, 

Litterae nigriores in cod, rubri- 
catae sunt. 

I. Natiuitas christi. 

ii. Magi cum muneribus 
ueniunt. 

iii. £t ioseph ab angelo 
per uisum admoni- 
tus. cum puero et 
matre eius in egip* 
tum fugit 

iiii. Infantes interficiuntur. 



n. Begresso iHu ex ae- 
gypto nazareth. 
ii. De babtismate Iohan- 
nis in Ihordane. 
iii. De xpi baptimate. 
m. Ihs post ieiunimn 
qtiadraginta dieram 
et quadraginta noo- 
tibns tentatnr a dia- 
bulo. 

ii. Petram et Ihoannem 
piscatores congregat. 



I. liiL interfloiontur + cum 
matre. 

II. Regressio « . . in nazareth. 
iii. xpi baptismo. 

III. noctium. ii. Petium et 
Andream lacobnm et Iohannem. 
oongregat: uocat. 



BH0JT aur. HarL 3797. 
Cf, Thomas, I, p. 334. 
Edidimus ex JTiom, adhibitis 

collationibus codicum. 
Impresserai Thorn, ex codd, S. 

Pauli, Orat, E, 16 et codd. 

Reginae Suetiae* 



I. Natiuitas christi. 
Magorum munera. 
Occultatio iesu. 
Infantes interficiuntur. 



II. Regressus Ihs ex aegypto 
in nazareth a iohanne in 
iordane baptizatus est 



III. Ihs temptatus a dia- 
bolo uicit. 



Petrum et andream, iaco- 
bum et iohannem pisca- 
tores conuocat et cir- 
cumiens uarios languores 
hominum curat. 

II. baptizatur B. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 

capitulatio eaangelii secnndu matheum G, capitnla enangelii secundmn matthaeum, et breues secundum matthaeum J. 
incipit breues eiusdem matthei euangeli H, inciput breues eiusdem enangl 0, incipiunt breues causae secundum 
mat. D, incipiunt breues causae euan secund mattheu Q, incipiunt (tm erascu) bieuis enumeratio euanf . matthei SP, 
incipit dencus (hel- C) eiusdem BC, ^/ T ( + Matthei). Nihil habent AV. 



Da»GQ. 
Edidimus ex codice D lectionibus 
aliorum codd, in notulis ad- 
hibiiis ; its omissis qwu ad ortho- 
grapkiam spedant. 



I. Natiuitas xpi secundum car- 
nem in beth iuda. 

II. Magi mxinera oflferunt et 
Interficiuntur infantes. 



III. Regressio ihu ex egip in 

natza. 
IIII. Babtismus iohannis et 

babtismus xpi in iordane. 

V. Ubi zabulos temptat et 
ieionat xpc xl diebus. 

VI. Ubi iohannis traditus est 
et secessit ihs in cafamaum. 



VII. Petram et AnJ pisca- 
tores uocat. 



I. om, seoondnm oamem 9^GQ. 

II. < infentes interficiuntur ^GQ. 

III. de baptismo ioh. H>GQ. < in 
iordane et zpi baptisma 3*(-mo)GQ. 

V. tcmptauit 2P; + ihm 5PGQ 
iehmauit a»GQ. VI. om. In G. 
VII. +Ubia^iW/.iPGQ. 



J {breues), 
Edidimus ex ed, Blanchini. 



I. Natus est Ihs in Bethlem 
ciuitate Et interfectio paruu- 
lonun. 



II. Ubi loseph admonitus est 
ut fiigeret in Aegyptum et 
regressus est cum lesu in- 
fante m Nazareth. 

III. Ubi lohannes coepit bap- 
tizare et lesum baptizauit. 



IV. Ubi ihs temtatus est a 
diabolo cum ieiunasset quad- 
raginta diebus. 

V. Ubi ihs tradito lohanne 
Baptista coepit praedicare et 
ubi uocauit Petrum et An- 
dream et lacobum et lohan- 
nem. 



K. 
Ex codice ipso transcripsimus. 



I. Generationum nomina et 
quod abraham caput fidei 
sit et natiuitas xpi ex maria. 

II. Magi offerunt munera et 
infantes interficiuntur. 



lU. Regressio ihu ex aegypto 

in nazareth. 
IIII. De baptismo iohannis in 

iordane et xpi baptisma. 

V. Ubi ^ temptatur a diabolo 
etieiunat quadraginta diebus. 

VI. Ubi iohannes traditus est 
et secessit ihs in galileam et 
petrum et andream et iaco- 
bum et iohannem piscatores 
uocat. 



D 2 



Digitized by 



Google 



20 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 
X. Per totam galilaeam praedicat 
omnes sanando languores. 

XL In monte discipulos docens sep- 
tem beatitudines et octauam perse- 
cutionis exponit. 

XII. Discipulos sal terrae et mundi 
lumen appellans praecipit in 
splendore operum patrem glorifi- 
candum. 

XIII. Ob implendam legem uenisse 
se dicens pharisaeonim docet ius- 
titiam superandam, et homici- 
dium lege uetans etiam munus 
offerendum fratris iubet reconcili- 
atione differri. 

XIIII. Consentiendum in uia aduer- 
sario.. non moechandum docens, 
iubet uitia uel caros inemenda- 
biles sub nomine oculi uel dextrae 
scandalizantis abscidi. 

XV. Quod adulter sit qui uxorem 
excepta fomicationis causa demi- 
serit: prohibens etiam omnino 
iurare, docet nee percutienti nee 
expolianti nee angarianti nee pe- 
tenti uel mutuare uolenti resistere. 



XVI. Amandum proximum lege fir- 
mans etiam inimicos praecipit 
diligendos. 

XVII. Elemosynam docet in abscon- 
dito faciendam, quam sinistra 
nesciat, id est appetitio laudis hu- 
manae. 

XVIII. Orationis formulam in sep- 
tem petitionibus tradens ait pec- 
cata nisi dimittentibus non dimitti. 

XIX. Docet sine tristitia ieiimandum 
nee thesaurizandum in terra. 

XX. Lucemam corporis oculum ap- 
pellans nee duobus dominis posse 



XII. praecepit Them, 

XIII. uctatis Tkom, 
XIIII. uia : ira U 
XV. mutuari Thorn, 



iii. Et circumiens gali- 
leam uarios languo- 
res hominum curat 
im. Beatitudo etcetera 
mandata. Id est, 



ii. De homicidio. 
iii. De hoblatione. 



BH0JT aur. Harl 2'^g'^, 



nil, De beatitudine et de 
ceteris mandatis. 



iiii. De hoculo et manu 

heruenda. 
V. De adulterio. 

vi. Huxorem nisi hob a- 
dulterium non dimit- 
tendam. 

vii. De iuramentis. 

viii. De hoculo et dente. 

viiii. Inimicos diligendos. 



X. De helemosynis. 



V. De horatione quo- 
modo horetur. 

i. De geiunio. 
ii. De thesauro in caelum, 
iii. Lucemam corporis es- 
se hoculum. 



IIII. V. de ad. ante 
iv. de ocolo. 

V. {fMH IV. X.) De eleemo- 
synis. Oratio . leianiam. iii. 
oculum + et 



V. Orationem docet et inter 
cetera mandata non esse 
cogitandum de uictu et 
uestimento praedicit 



im. cm, da sec, BH0. 
V. praedicat BH. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



21 



D3H]JQ. 



VIII. De beatitudine et Caetera 
mandata ad discipulos loqui- 
tur. 



VIIII. Non ueni soluere legem 
nt. 



X. Non mechandum. 



XI. De dilectione Inimicorum. 



XII. De aelimoysinis nesciat 
sinistra quid faciat dextera. 



Xin. IN ieiuniis non contris- 
tandum et in oratione non 
multum loquendum et de 
tessauro in caelo. 



Vni. dl8oipulo« + suosH»Q. 

VIIIL noniienitiIisH»GQ. legem 
sed adinplere GQ. 

XII.8Jid8tra-f tnaG. dextera -f 
toaO. 

XIII. +iii ante oratione a>GQ. 
et de tess. in caelo tid cap. XIIII 
ponunt. 



J {preues). 



VI. Ubi docet lesus discipulos 
suos de Beatitudine et dicit 
Uos estis lux mundi. 



VII. Ubi dicit Non ueni soluere 
legem et de iracundia fra- 
trum et de reconciliatione. 



VIII. Ubi de moecatione et 
oculo eruendo etmanudextra 
et uxore non dimittenda 
et omnino non iurare. 



VIIII. De inimicis diligendis et 
eleemosina et oratione in 
abscondito et de oratione 
Dominica. 



X. De ieiunio et thensauro in 
caelo et de oculo quod lu- 
cerna corporis sit 



VII. De predicatione ihu et in- 
firmorum sanitates. 

VIII. De beatitudine et cetera 
mandata. 



Vim. Quod non uenerit ihs 
soluere legem sed implere 
et munus relinquendum ante 
altare et fratri reconcilian- 
dum. 



X. Non moechandum et si 
oculus uel manus scandalizat 
et uxorem non liceat dimitti 
nisi ob fomicationem. 



XL Dedilectioneminimicoram 
et orandum pro eis. 

XIL De helemosinis nesciat 
sinistra et in oratione non 
multum loquendum. 



XIII. In ieiuniis non contris- 
tandum et de thesauro in 
caelo et quod lucema cor- 
poris sit oculus. 



Digitized by 



Google 



22 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 
seruire nee sollicitudinem escae 
et uestis habendam sed regnum dei 
omnibus praeferendum docet, nee 
debere sollieitum esse in eras- 
tinum. 

XXI. De mensura iudieii dieens, fes- 
tueae uel trabis eomparatione facta 
doeet prius propria et post fratris 
uitia reseeanda. 

XXII. Sanetum eanibus poreisque 
non dandnm sed petendum quae- 
rendum pulsandumue praefieit. 

XXIIL Per latam uiam multos, per 
angustam paueos introire testatur 
et falsos cauendos esse prophetas; 
nomine quoque fnietuum bonarum 
et malanim arborum doeet quia 
nee malum uoluntas bona nee 
bonum opus potest faeere uoluntas 
mala. 

XXIIII. Non uoeantes nomen do- 
mini nee uirtutes in eius nomine 
faeientes sed implentes uoluntatem 
dei intrare dicit in regnum eaelo- 
rum adhibita eomparatione aedifi- 
eantis domum super petram aut 
super harenam. 

XXV. Leprosum extensione manus 
ae prolatione uerbi uolo mundauit. 

XXVI. Centurionis puerum eurans 
iudaeos de regno in quo gentes 
promittit uenturos, asserit expel- 
lendos. 

XXVII. Soerus petri dominieae 
manus taetu sanata ministrat et 
multi uaria infirmitate eurantur. 

XXII. pracfigit UY, pracsit Thorn, 

XXVI. uentuias Y Thorn, 

XXVII. sanat U. multifaria <Jro mnlti 
uaria) U Thorn, 



C. 

V. Neecogitandumdeesea 
et uestimento • uolati- 
libus et liliis agri • 
et sollieitudine diei. 

VI. Non esse iudioan- 
dnm. 

i. De fistuea et trabes in 

hoeulo. 
ii. De margaritis ante 

poreos. 
iii. Petendum querendum 
et pulsandum. 



iiii. De pseudoprophetis. 



V. De domo aedifieata 
super petram uel 
arenam. 
VH. Desoendensde mon- 
te leprosum curat, 
i. Puenun eenturionis 
paralyticum curat. 



ii. Soerum Petri e febri- 
bus liberat. 



VI. iiii. post pseudoprophetis 
+ quia non omnis qui dicit mihi 
domine domine intrabit in reg- 
num caelonim. 

VII. curat: mundat 



BH0JT aur. Har,l, 2'j^l, 



VI. Non esse praepropere 
iudicandum. 



De margaritis ante poreos 
non mittendis petendiun 
quarendum et pulsan- 
dum. 



A pseudoprophetis eauen- 
dum. 



Quia non omnes qui dieunt 
domine domine intrabunt 
in regno eaelorum. 

De domo aedifieata super 
petram uel arenam. 



VII. Leprosum mundat. 

Puerum tribuni paralyticum 
curat. 



Socnun petri a febribus li- 
berat. 



VI. om, praepropere /Tar/. 
3797. om. non mittendis BH0 
NarL 2797. dlount + mihi our, 
introibnnt B0 aur, regnum B 
aur, 

VII. om, puerum tribuni J ; 
centurionis pro trib. aur. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



23 



XIIIL Nemo potest n dominis 
seniire et de uolatilibus et 
liliis et solicitudine diei. 



XV. De fistuca in oculo et de 
trabe de margaretis non mit- 
tendis ante porcos. 



XVI. Intrate per angustam 
portam et cauete a falsis pro- 
fetis. 



XVII. Non Omnis qui dicit 
mihi diie dile nl et de domu 
super petram. 



XVin. Discendens As de 
monte leprosum mundauit 

XVIIII. Ubi Pueram Centori- 
onis ihs saluum fecit. 



XX Ubi socrum a febribus 
liberauit ubi quidani dixit 

XIIII. uolatilia G. et liliabus 
Q ; caeli {^o et lil.) G. -^d&ante 
solid G. 

XV. >et de trabe (<w». de G) in 
oculo a*GQ de marg. etc, in cap, 
mWlponif^. >antep.noiimit.a*. 

XVI -XVn in SBetsic infra, 

XVII. dne intrabit in regnmn 
celonim 3*GQ. domn aedincata 
snper petram et haienam 3^GQ. 

XVm. +Eta«/tf disc. ^. 

XVini. cent. + ihs 5PGQ. 

XX. socram + Petri a>GQ advhi 
gnidam inc, XXI in GQ, XXII in 



J {bretus). 
XL De eo quod nemo potest 
duobus dominis seruire et de 
non cogitando quid opus sit 
animae et corpori et de fes- 
tuca et trabe in oculo. 



XII. De duabus niis et de 
falsis prophetis et arbore 
bona et mala 



et quia non omnes intrant in 
regnum caelorum et de do- 
mo aedificata super petram. 



XIII. De paralytico mundato 
et de filio Centurionis. 



Xlin. Ubi socram Petri a 
febribus liberauit et dae- 



K. 
XIIII. Duobus dominis nemi- 
nem debere seruire et de 
uolatilia caeli et de solitudine 
[sic) diei et non iudicandum 
de alienis. 

XV. De festuca et trabem in 
oculo et sanctum non dan- 
dum canibus et petendum 
fideliter. 



XVI. Per angustam portam 
et non per spatiosam intran- 
dum et quod arbor bona 
fructus malos non facit 



XVII. Quod non omnis qui 
dicit dne diie intret in reg- 
num caelorum et de domo 
aedificata super petram et 
harenam. 



XVin. Ubi docet ihs sicutpo- 
testatem habens et descen- 
dens de monte leprosum 
mundauit. 

XVIIII. In caphamaum ingres- 
sus puerum centurionis san- 
auit. 

XX. Socrum petri a febribus 
sanauit et quidam dixit dno 



Digitized by 



Google 



24 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 
XXVIII. Dicenti sequar te, non ha- 
bere se dicit ubi caput re<jjinet: 
et interrogantem discipulum a pa- 
tema uetuit sepultura. 



XXIX. In naui dormiens a pericli- 
tantibus excitatus tranquillitatem 
uerbo restituit. 

XXX. In terra gerassenonim sana- 
tis hominibus daemones ire per- 
mittit in porcos. 

XXXI. In ciuitate sua paralyticum 
curat prius dimittendo peccata. 

XXXII. Matheum uocat, et mur- 
murantibus de publicanorum con- 
uiuio pharisaeis ait male haben- 
tibus opus esse medico similitudi- 
nem panni rudi? ac uini uel utrium 
ponens. 



C. 



XXXIII. Pergens ad resuscitandam 
filiam principis mulierem a pro- 
fluuio sanguinis sanat suscitans 
et puellam. 

XXXIIII. Transiens duos caecos in- 
luminat et muto linguam eiecto 
daemone reddit. 

XXVra. neUt U Thorn, 



iii. De plurimis curis. 



iiii. £t scribae uolentis 
exequi dicit nn abere 
filium hominis hubi 
caput reclinet. 
V. Adque alius relicto 
patris corpore se- 
quatur praecipit. 
vm. In nani emn ex- 
citant dormientem 
disoipuli hut tem- 
pestatem sedaret. 
i. Et in terra grassen- 
orum daemoniaeicit. 

vim. Ubi paralitions 
leotom fert. 
i. Mattheum conuocat. 
ii. Hac fariseis murmur- 
antibus de conuiuio 
publicanorum dicit 
non esse hopus sanis 
medicum. 

iii. Disdpulis Ihoannis in- 
terrogantibus quare 
non geiunarent dis- 
cipuli eius parabu- 
1am panni et scissu- 
rae et hutrium et 
uini ponit 

iiii. Filiam principis mor- 
tuam dum uadit sus- 
citare mulierem a 
profluuio liberat. 
V. Caecis hoculi aperi- 
untur. 



VII. V. + se anit seqtiatnr. 

VIII. > dormientem excitant. 



BH0JT aur, HarL 2797. 
De plurimis curis; et ut- 
mortui mortuos suos se- 
peliant cuidam dicit. 



VIII. Nauigans tempesta- 
tem sedat. 



In terra gerasenorum dae- 
monia eicit. 

IX. Paralyticus curatus lec- 
tum suum portat 

Mattheum conuocat. 

In domo eius discumbens 
pharisaeis dicit non esse 
opus sanis medico. 



X. Parabolam panni et 
scissurae et utrium et uini 
ponit. 



Mulierem a profluuio san- 
guinis liberat et filiam 
principis cuiusdam mor- 
tuam suscitat Caecis ocu- 
los aperit. 



VII. de pluribus c BH ; plu- 
rimos curat aur, 

IX. portat : bainlat BH0 aur, 
cm, in domo eius disoumbeiiB 
BH0J aur. HarL 2797. > 
dicit pharis. @(dicen8)Jaiir. 
sanis: ualidis BH0 ofir. medi- 
cis 0, -cus H, -cum aur, 

X. om, et ante uini H our. 
om, ponit H. +et anU muli- 
erem H. om. sanffoinis BH0 
aur, Harl, 2797. > cuiusdam 
principis H. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



D3>GQ. 
magister sequar te et alio 
dixit ihs sequere me et In 
nauicula donniens exdtatur 
a discipulis. 



XXI. IN terra gerassinorum 
legionem demonium iecit. 

XXII. Ubi Paraliticiim iussit 
Ire cum lecto et matheum 
ucx^t de tylonio. 

XXni. Non egent sani medico 
sed male habentes. 



XXnn. Non leiunant filii 
sponsi quandiu Cum illis 
sponsus. 

XXV. Ubi muliera fluuio san- 
guinis liberatur et filia Prin- 
cipis A morte liberatur. 

XXVI. Ubi caecis oculos aper- 
uit et sordum et mutiun de- 
monium iecit. 

XXVII. Messis quidem multa 
operarii autem pauci et dat 
apostolis potestatem curandi. 

Ad et in naaicnla inc. XXIII in 
a». disoiptilis + suis 3^. 

XXI. +ubi ante in terra H>. 

XXn. leoto + suoa>Q. tylonio 
+ 5iio3>Q. 

XXIII. medicum a>GQ. 

XXIIII. iUU + est a>GQ. 

XXV. profluuio a*GQ. om, san- 
gnixiis W, liberatur : cnratnr 
H>GQ. Ub. j«r.8uacitatura»G(re-): 

Q. 

XXVI. liberanit ante apemit D. 
sed expunctum, om, et ante mu- 
toma^. 

XX Vn. > curandi potestatem G. 



J {breues), 
moniacos multo curauit et 
mari et uento imperauit 



XV. Ubi in regione Gerasen- 
orum duos homines a daem- 
onio liberauit et paralyticimi 
lectum suum portare facit. 

XVI. Ubi Matthaeum uocat de 
theloneo et multi publicani 
recumbunt cum eo et dicit 
Non ueni iustos uocare. 



XVII. Ubi discipuli lohannis 
interrogant de ieiunio et de 
panno et utribus et ubi 
filiam Principis Synagogae 
suscitauit et mulierem a 
sanguinis fluxu sanauit. 

XVIII. De duobus caecis se- 
dentibus secus uiam et uno 
muto daemonium habente. 

XVIIII. Ubi lesusdedit potes- 
tatem discipulis suis et misit 
eos praedicare. 



^5 

K. 
sequar te et alio dixit sequere 
me et in nauicula donniens 
excitatur a discipulis. 



XXI. In terra gerasenorum 
daemonia eiecit 

XXII. Ubi paralyticum iussit 
ire cimi lecto. 

XXIII. Ubi mattheum uocat 
de theloneo et dicit non egent 
sani medico sed male ha- 
bentes et non ieiunant filii 
sponsi quamdiu cum eis 
est sponsus. 

XXIIII. Ubi mulier a profluuio 
sanguinis liberatur et filia 
principis a morte resuscita- 
tur. 



XXV. Ubi caecorum oculos 
aperit et surdum et mutum 
demonium eicit. 

XXVI. Circumiens ihs ciuitates 
infirmos sanauit et potesta- 
tem curationis et nomina 



Digitized by 



Google 



a6 



CAPITULA IN EUANGELIVM 



AUVY. 



XXXV. Omnem languorem curans, 
operarios pro multa messe disci- 
pulos uirtutibus et doctrina con- 
firmat. 



XXXVI. Sicut oues inter lupos missi 
ut non timeant eos qui corpus 
occidunt, clementer informat. 

XXXVII. Gladium se non pacem 
in terram mittere dicens nee amari 
patrem aut matrem super se prae- 
cipiens receptorem quoque iusti 
mercedem iusti accipere mani- 
festat 

XXXVIII. lohannes misitadiesum; 
qui dimissis nuntiis multa de eo 
turbis enuntiat. 

XXXIX. Increpat ciuitates quae 
paenitentiam etiam factis apud se 
uirtutibus non egerunt. 

XL. Confessio laudis iesu refertur 
ad patrem et inuitatio oneratonmi 
et laborantium ad quietem. 

XLI. Discipulorum sabbato spicas 
uellentium reprehensores exemplo 
dauid et circumcisione redarguit. 

XLII. In synagoga manum aridam 
sanat et pharisaeis consilium ad- 
uersus eum facientibus multos 
curat, et prophetia de ipso com- 
pleta memoratur. 

XLIII. Caecum mutumque curans a 
daemonio liberat et in belzebub 



XLII. prophetiam . 
morat Thorn, 



. completam me- 



vi. Surdum et mutum de- 
monium eicitur. 
X. Duodeoim apostolos 
premittit cum om- 
ni dootrina. 



XI. lohi^nnes de oaroere 
ad IHm et His de 
lohanne ad turbas 
loquitur. 

i. Adque increpat ciui- 
tates quia peniten- 
tiam non egerunt. 

ii. Confessio Ihesu ad 

patrem. 
iii. Et iugum domini leue 

est. 

XII. Disoipuli spioas 
uellunt. 

i. Manum haridam sa- 
nat. 



ii. Hominem a daemonio 
caecu et mutQ curat. 

Villi, vi. eioitur + et in prin- 
cipe daemonionun id facere 
didtar. 

X. dootrina + ac dicit quod 
non nenit pacem mittere in terra 
sed gladium. 

XI. i. quia: quae. iii. leue 



BH0JT aur, Harl, 2797. 

Surdum et mutum daemo- 
nium eicit. 

Duodecim apostolos prae- 
mittit cum omni doc- 
trina : et dicit quod non 
uenerit pacem mittere 
super terram sed gladium. 



XL Ihs testimonium per- 
hibet iohanni quod maior 
propheta ipso non sit 
atque increpat ciuitates 
quae credere noluerunt. 



Confessio Iesu ad patrem 
et iugum domini leue esse. 



XII. Discipuli spicas uel- 
lunt. 

Manum aridam habentem 
sanat. 



Hominem a daemonio cae- 
cum et mutum liberat. 



X. om. duodeoim BH0. 

XI. IHs test, de ioh. dicit {pm, 
quod maior propheta ipso non 
sit) BH0J aur. lene BH. 

XII. uellebant aur. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



27 



D^GQ. 
XXVIII. Nomina apostolonim 
dicit quos missit Cum omni 
doctrina. 



XXVini. Si uos persequentur 
in unaduitate fiigite in aliam. 



XXX. Qui Diligit patrem et 
matrem plus quain me non 
est me dignus. 



XXXI. lohannis de carcere ad 
dnm mittit et ihs de iohanne 
loquitur ad turbas lex et 
profetae usque ad ibhannem. 

XXXII. Ubi inproperat coro- 
zain et betzaidan ciuitatibus. 



XXXIII. Confiteor tibi pater 
caeli et terrae quia abscon- 
disti haec a sapientibus et 
reuelasti haec paraulis. 

XXXUII. Ubi discipuli uellunt 
spicas sabbatis. 



XXXV. Ubi manmn aridam 
sanauit et hominem a dae- 

XXVni. dioit qnos : inponit et 
G. doctrina si etc. in eodem cap. 3*. 

XXVIUI. persequraitur a>GQ. 
iinam ciuitatem ?GQ. 

XXX. plus quam : super 3^GQ. 
om. me Q. 

XXXI. dnm: ibma>GQ; > ad 
ilim de carcere GQ. >ad turbas 
loquitur a*GQ. ad lex inc. cap. 
XXXira^; etlexGQ. 

XXXIII. om. caeU et terrae G. 

reuelasti ea a*GQ ; + a sap. D sed 

xpunctum, 

XXXIin. > spicas uellunt a>GQ. 

XXXV. om. et ante hominem Q. 



J {breues), 
XX. Ubi praedicit discipulis 
persecutionem et quod cor- 
pus occidatur non anima. 



XXI. De duobus passeribus et 
dicit quia non ueni pacem 
mittere in terram sed gla- 
dium; 



XXII. Ubi lohannes misit ad 
lesum discipulos suos et 
lesus dicit de eo quod ipse 
est Helias qui uentunis est. 

XXIII. De pueris sedentibtis 
in foro et ubi inproperat 
ciuitatibus quia ei non cre- 
diderunt. 

XXIIII. Confessio lesu ad pa- 
trem et de iugo eius quia 
suaue est. 

XXV. Ubi discipuli Ihu uelle- 
bant spicas et de homine 
in Sjoiagoga qui manum 
habebat aridam; 



XXVI. t)e homine caeco et 
muto quem daemonium ha- 



K. 
apostolorj/zn dicit quos misit 
cum omni doctrina eiui{f) 
prudentes sint sicut serpentes 
monet et quod frater fratrem 
sit tradi turns. 

XXVII. Ubi dicit si uos per- 
sequentur in unam ciuitatem 
fugite in aliam et quod non 
uenerit pacem mittere super 
terram sed gladium. 

XXVIII. Ubi dicit qui amat 
patrem aut matrem plus 
quam me non est me dignus 
et qui uos recipit me recipit. 



XXVIIII. lohannes ad ihm 
mandat tu es qui uenturus es 
an alium expectamus et ihs 
dicit lex et prophetae usque 
ad iohannemprophetauerunt. 

XXX. Ubi proponit parabolam 
de pueris sedentibus in foro 
et improperat chorozain et 
bethsaida quod non egissent 
paenitentiafe. 

XXXI. Ubi confitetur patri 
quod reuelauerit se paruulis 
et quod iuguin illius suaue 
est et onus leue. 

XXXII. Ubi discipuli uellunt 
spicas sabbatis et quOd inis- 
ericordiam uult magis quam 
sacrificium. 

XXXIII. Maniun aridam san- 
auit et dicit licet sabbatis 



E % 



Digitized by 



Google 



a8 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 
dicentes id facere responsione sua 
destruit dicens blasphemiam in 
sanctum spiritum non remitti : 
arborem quoque ex fructu posse 
cognosci, et rationem de uerbo 
otioso in diem iudicii reddi. 

XLIIII. Pharisaeis signum petenti- 
bus ionae signum dari praedicit, 
nineuitas et reginam austri com- 
memorans et de spiritu immundo 
septempliciter in homine redeunte 
disputans. 

XLV. Matrem et fratres discipulos 
dicit uel omnem qui patris eius 
fecerit uoluntatem. 

XLVI. Sedens super mare parabo- 
1am dicit fructus tricensimi, sexa- 
gensimi, et centensimi, quam se- 
orsum exponit discipulis. 

XLVII. Parabolam de zizaniis ponens 
iungit de grano sinapis et fermento, 
postquam exponit zizaniorum pa- 
rabolam discipulis intra domum. 



XLVIIL Thesauri uel margaritae re- 
pertae comparatione proposita si- 
militer parabolam de saginae 
piscibus separandis exponit 



XLIX. Mirantibus se prophetam 
dixit honorem in sua patria non 
habere. 

L. lohannis ab herode occisi caput 
datum refertur in disco. 

XLIII. > spiritum sanctum Thorn, 



iii. Et in principe daemo- 
niorum id facere 
opinantes dextruit 



iiii. Phariseis signum pe- 
tentibus Ionae et 
nineuitarum signiun 
tradit. 



V. Matrem et 
spernit. 



fratres 



XIII. Sedens in naui- 
OTila His turbis pa- 
rabolas exponit: id 

est. 



XIII. i. de seminantis semine. 
y. exsoluit d. parabolas. 



BH0JT aur. HarL 3797. 
Et in principe daemonior- 
um id facere eum opinan- 
tes. redarguit. 



Ionae et nineuitarum sig- 
num pharisaeis promittit. 



Matrem et fratres spernit. 

XIII. De nauicula turbis 
parabolas .exponit. 



i. De seminante semen 




centesimum sexa- 




gensimum et tricen- 




simum. 




ii. De zyzania in trittico. 




iii. De grano synapis. 




iiii. De fermento habscon- 




dito in farina. 




V. Et exoluit discipulis 




parabolam zyzani- 




orum. 




vi. Parabolas de thesauro 




in agro. 




vii. De bona margarita. 




viii. De retia missa in 




mari. 




viiii. Prophetam in patria 


Prophetam in patria sua 


sua sme honore esse. 


sine honore esse dicit. 


2U.111. De Ihoannis ca- 


XIV. De iohannis capite in 


pite in disco. 


disco. 



XII. om, earn aur, redarirait: 
destruit BH0. opinantes de- 
structione et ninen. aur, (de- 
trucdone lapsu^ pro destroi 
ionae, scriptum esse uidetur) 
promitUt: tradit BH (-didit) 
a«n(-det). 

XIU. om, sua aur. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



29 



monio Caecum et mutum 
curauit 



XXXVI. Ubi scribae et faris- 
sei signum petiint ab ihu. 



XXXVII. Mater tua et fratres 
tui foris stant dicunt ad ihm. 

XXXVIII. Sedens In nauicula 
ibs tnrbis parabulas exponit 
et de semine super petram et 
spinas et bona terra semi- 
natum. 

XXXVIIII. De setzanio in tri- 
tico De grano synapis et 
fermento. 



XL. De tessauro in agro ab- 
sconso et de bona margareta 
et de rete misso in man. 



XLI. De iohannis capite in 
disco allato. 

XXXVI. iliu: eoG. 

XXXVII. > stant foris a>Q. 
Utm dictmt ad itim stant foris Q. 

XXXVIII. om, et post exponit 
G. xnspinisG. in bona teira ?GQ. 
item in unum cap. coniungit 

xxxvni et xxxvira a>. 

XXXVnn. frmnento cod, D. 
XL. > absc. in agro H*G ; om. In 
agroQ. 



J {breues). 
bentem curauit et de Bel- 
zebu principe daemoniorum. 
XXVII. De bono thensauro 
et malo et de Pharisaeis 
qui signum petunt et de 
uiris Niniuitis et Regina 
Austri et de inmundis spiri- 
tibus septem. 



XXVIII. Ubi mater eiuset fra- 
tres foris stant et de petrosa 
et de spinis et terra bona 
parabola. 



XXVniI. De zizania et tri- 
tico et grano sinapis et de 
messoribus et consumma- 
tione. 



XXX. De thensauro abscon- 
dito in agro et de rete 
misso in mare et consunmia- 
tione. 

XXXI. Ubi uenit Ihs inPatriam 
suam et dicit Prophetam sine 
honore esse in loco suo. 



XXXII. Ubi dicit quod 
Herodes audiuit famam Ihu 
et quomodo lohannem oc- 
cidit et de capite eius in 
disco et quia discipuli 
eius renuntiauerunt ad Ihm. 



K. 
bene facere et caecum et 
mutum curauit et dicit quod 
nemo intret in domum fortis 
nisi ante eum alliget et quod 
bonus homo de bono the- 
sauro profert bonum et de 
uerbo ocioso. 
XXXIIII. Ubi scribae etphari- 
saei signum petimt ab ihu. 



XXXV. Et dicunt ad ihm mater 
tua et fratres tui fores stant. 

XXXVI. Sedens in nauicula 
parabolam exponit de semine 
supra petram et in spinis et 
reHqua et dicit uestri autem 
beati oculi quia uident et 
aures quae audiunt 

XXXVU. Parabolam de hom- 
ine qui seminauit bonimi 
semen in agro suo et inimi- 
cus superseminauit zizaniam. 

XXXVIII. De grano sinapis 
et fermento et quod iusti ful- 
gebunt sicut. 

XXXVIIII. De thesauro ab- 
scondito in agro et de bona 
margarita et de sagena. 



Deficit K usque ad cap, LXI 
iota coJumna ex codice abscissa. 



Digitized by 



Google 



30 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 
LI. Quinque panibus et duobus pis- 

cibus quinque uirorum milia satu- 

rantur. 
LU. Ambulans supra mare petrum 

mergentem leuat, et in gennesar 

multi fimbriae tactu saluantiu*. 



LIII. Quaerentibiis de non lotis dis- 
cipulonmi manibus ea dicit homi- 
nem quae de corde exeunt inqui- 
nare. 



LIIII. Cananeae filiam a daemonic 
laudata matris fide curauit. 



LV. Multis in loco deserto sanatis, 

quattuor uirorum millia septem 

sunt panibus saturati. 
LVI. Item petentibus dari de caelo 

signum ionae potius dari prae- 

dixit. 
LVIL Fermenti nomine cauendum 

praecipit a doctrina pharisaeorum. 
LVIII. Interroganti domino quem 

eum dicerent homines esse con- 

fessio petri caelorum ab eo cla- 

uibus muneratur. 
LIX. Passurum se praenimtians 

contradicentem petrum increpat, 

et omnem uolentem sequi se docet 

abnegare se ipsimi. 



LIII. > manibus discipnlonim Thorn. 
LIX. nolentem ; uolnntatem UY. 



i. De quinque panibus et 
duobus piscibus in 
quinque milia uiros. 
ii. Ihus supra mare am- 
bulat et petrum 
mergentem aUeuat. 
iii. Et in terra gennesar 
multos languores 
curat. 

XV. De manibus laban- 
dis et de his quae 
de here exeunt, 
i. Quia coinquinant non 
quae intrant in ho- 
minem. 
ii. Filiam mulieris syro- 
phenissae a daemo- 
nio curat, 
iii. Et secus mare galilae 
clodos caecos et mu- 
tos sanat. 
XVI. De septem pani- 
bus et pauois pisci- 
bus quadtuor milia 
hominum saturat. 
i. De signe Ionae pro- 

phetae. 
ii. De fermento pharise- 

orum. 
iii. De episcopatu petri. 
iiii. Quem increpat hac di- 
cit crucem suam de- 
bere toUere hunum- 
quemque qui uelit 
dominum sequi. 
V. Et dicit non uisuros 
quosdam mortem 
donee uideant filium 
hominis in regno 
suo uenire. 
XIV. i. niromm. 



BH0JT our. HarL 2797. 

De quinque panibus et du- 
obus piscibus in quinque 
milia uiros. 

Ihs super mare ambulans 
petrum mergentem le- 
uat 

XV. Quod ea magis quae 
de ore exeunt coinquinant 
hominem. 



Filiam mulieris syrophe- 
nissae a daemonic sanat 
et multos alios sanat. 



XVI. De septem panibus 
in quatuor milia uiros : 



A fermento pharisaeorum 
cauendum christum dei 
uiui filium esse petrus 
confitetur ; quemque post 
paululum christus dure 
increpat. 



XIV. otn, i3i« aur, adlenat 
BH0(all-) aur. (allebat). 

XV. liberat bis H, primo loco 
B0 HarL 2797 Thorn, 

XVI. om. ease HarL 2797. 
quemqae : atqne H. Petrns/r^ 
Christns BH0 sed increpatnr H ; 
om, et Petrus et Christus aur. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



3' 



D3»GQ. 
XLII. De -v. panibus et iv 

piscibus in -v- milia homi- 

num. 
XLIII. Ubi Per mare ambu- 

labat et petrum mergentem 

eleuat 
[XLIII. In terra Gennesar 

multi curati sunt tangentes 

fimbriam eius G.] 

XLIIII. De manibus lauendis 
et De his que de ore exeunt 
que coinquinant hominen 
non que intrant. 

XLV. IN terra gerassinorum 
multi sanati sunt tanguentes 
fimbriam uestimenti ihu. 

XL VI. Filia mulieris a de- 
monio curata est 



XLVII. De 'vn* panibus et 
paucis piscil)us in -im- milia 
uirorum et saducei signum 
petunt ab ihu et de fermento 
pharisseorum De episcopatu 
petri super cathedram. 



XLVIII. Ubi dicit ihs Si quis 
uult post me uenire abneget 
sejpsimi nl. 

In unum {s.n, XLII) coniunpii 
XLI et XLU G. 

XLIII. i)ep : sDpra G, super Q. 

XLim. (XLV in G) que pr. 
loco : quia 3*GQ. 

XLV. om, G ; cnrati 3*Q. nesti Q. 
ms ante ilXu expuncium D. 

XLVI. + Ubi ad init, G ; + De 
Q. mnlierls +quam3*Q, +Cana- 
neae G. cnrauit GQ. 

XLVn. > petunt ab iftn signnm 
a>GQ. pharis. +etQ. fl</de fenn. 
inc. XLVIII in G. oathedram : 
pctramH>GQ. 

XLVIII. abneget seipsum nt: 
tollat cmcem siiam et seqnator me 
H»GQ. 



J {bretus), 

XXXIII. Ubi secessit Ihs in 
desertum et de quinque pa- 
nibus et duobus piscibus. 

XXXIIII. Ubi in monte orat 
et super mare ambulat et 
Petrum liberat. 



XXXV. De manibus lauandis 
et non maledicendum patrem 
aut matrem et quia quod 
procedit de ore coinquinat 
hominem, non quod ingre- 
ditur. 

XXXVI. De muliere Chananea 
cuius filia a daemonio uexa- 
batiu- et sanata est. 



XXXVII. Ubi Ihs sedebat in 
monte, et curabat multos 
caecos et mutos et de sep- 
tem panibus. 

XXXVIII. Ubi in fines Mage- 
dan Pharisaei signum ab eo 
de caelo petunt et quia 
discipuli eius obliti sunt 
panes sumere et de fer- 
mento Pharisaeorum. 

XXXVim. Ubiinterrogatlhs 
discipulos suos quaem eum 
dicerent esse homines et 
ostendit eis quae passurus e- 
rat. 



K. 



Digitized by 



Google 



3^ 



CAPITULA IN EUANGELIVM 



AUVY. 
LX. Dicens quosdam non uisuros 
mortem donee uideant eum ueni- 
entem in regno, mox refertur 
transfiguratus in monte. 



LXI. Pueram lunaticum curat, et 
discipulis de sua impossibilitate 
quaerentibus ait genus illud ora- 
done ieiunioque pellendum. 



LXII. Tributum caesari staterem in 
ore piscis inuentum dari praecepit, 
et eum maiorem fiiturum qui se ut 
paruulus humiliauerit docens ait 
nee minimum scandalizandum, et 
item membrorum nomine uitia 
uel caros incurabiles praecepit 
abscidendos. 



LXIII. De oue erronea et correp- 
tione fratris enuntians et consenti- 
entibus dicit orata praestari et pec- 
canti septuagies septies iubet ig- 
nosci, adhibita parabola semi 
debitoris qui negata conseruo 
miseratione damnatur. 

LXIIII. Cum rationem de libello re- 
pudii temtantibus reddidisset tria 
esse genera docuit eunuchorum. 

LXV. Praecepit oblatos sibi benedi- 
cendos paruulos non repelli. 

LXVI. Secunda domini responsione 
diuite contristato, contemnentibus 
propter se temporalia centuplum 
et uitam promittit aetemam. 

LXVII. Parabola de operariis in uinea 
tempore diuerso conductis adhibita 
unam paremque dicit eos accepisse 
mercedem. 

LXII. praecipit Thorn. Hs. 
LXIII. conMntibas Y, consensibus U. om. 
septies Thorn. 

LXVII. Parabolam A*U. 



XVII. In monte onm 
Moyse et Helia ap- 
paret. 

i. Etuoxdecaeloadeum. 
ii. Unde discentibus He- 

liam iam uenisse et 

non esse susceptum 

manifestat. 
iii. Puerum lunaticum 

sanat 
iiii. Et de fide hut gra- 

nam sinapis dicit 
V. De istatere in hore 

piscis. 

XVIII. De humilitate 
siout puerum. 

i. De manu et pede et 

hoculo heruendo. 
ii. Et ne minimum de 
credentibus scanda- 
lizanduuL 
iii. Quorum angelos fa- 
ciem patris in caelis 
semper uidere tes- 
tatur. 
iiii. Correptio fratrum quod 
indulgeri debeat al- 
terutrum usque sep- 
tuagies septies. 



XviiJJL. Qui oonseruxmi 
suum propter dena- 
rios centum suffooat. 
i. Uxoremnondeberede- 
mitti. EtdeEunuchis. 
ii. Infantes non esse ar- 
cendos Diuites diffi- 
cile intrare in reg- 
num caelorum. 
iii. Et centuplum accep- 
turum qui honmibus 
suis renuntiauerit. 



XVII. ii. descendentibiis. iiii. 
docet 

De staterc in XVIII ponitur. 

XVIIL i. +et ante De manu. 
ii. om, de oredentlbos. 

XVIIII. ii. aroendos + a bcne- 
dictione. introire. iii. recepturum. 



BH0JT our. Harl. 2797. 
XVII. In monte transfigu- 
ratur. 



Puenmi lunaticum saluat 



De statere in ore piscis. 

XVIII. Humilitatem docet 
conferendam puerilitati. 



Et nee minimum fidelium 
scandalizandum quonmi 
angeli faciem patris in 
caelis semper uident 



Corripiendos fratres : et 
saepius indulgendum. 



XIX. Similitudo de illo qui 
conseruum suiun propter 
centum denarios sufifocat 

De Eunuchis. 

Infantes non esse arcendos 

a benedictione. 
Difficile diuitem introire in 

regnum caelorum. 



XVIL curat <M^. 

XVIII. Humilitatem doce 
sicut pueri BH0 aur. angeli + 
eorum aur, om, in oaelis aur. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



33 



D^GQ. 
XL\^IIL In monte Cum moy 
et helia loquitur. 



L. Puenim lunadcum curauit. 
LI. £t De fide dicit granum 
synapis. 

LII. Et dragmam dicit petro 
reddere. 

LIII. De humilitate sicut puer 
et de manu et pede et oculo 
eruendo et de oue erratica. 



LIIII. De correptione fratrum 
et indulgere alter alteri 



LV. Qui conseruum suum 
propter denarios -c* suffocat. 



LVI. Ubi uxorem non debere 
dimitti et de spandonibus. 

LVII. De diuite quod diflBcile 
intrabit in regnum caelorum. 



XL Villi. L, et LI in unum (L) 
coniungit G. + ubi {ad init,) H*G 
Q. loquitur: apparetS^GQ. 

L. +et flk/ iniL H*GQ. saluat 
a*Q, sanat G. 

LL didt + sicut G. >sin.gTan. 3*. 

LII. De dragma 3*Q, didr- G. 
reddere -f- et de statere qui fait in 
ore pisci a»GQ. 

LIIIL indnlgeri debere alterutrum 
G. 

LVI. om. ubi H>GQ. 

LVIL ■¥adinit, De infant. . . es 
quorum manus inposuit et G. in- 
troibit G. 



J {breues), 
XL. Ubi in montem ascendit 
Ihs et Moyses et Helias 
appanierunt et de Heliae 
aduentu dicit. 



XLI. Ubi puerum lunaticum 
sanauit et fidem dicit gra- 
num sinapis. 

XLII. De statere in ore piscis 
et humilitate discipulorum. 

XLIIL De manu et oculo 
eruendo et de centum oui- 
bus et una quae errauit. 



XLIIIL De peccatore fratre 
corrigendo et remittendo 
septuagies septies. 

XLV. De homine rege qui 
seruo suo dimisit debitum 
et ille conseruo noluit dimit- 
tere. 



XLVL De uxore non dimit- 
tenda et tria genera eun- 
uchonim. 

XLVII. De pueris quibus in- 
ponebat manus et ado- 
lescente diuite et quod dis- 
cipuli iudicentTribus Israhel. 

XLVIII. De operariis in uinea 
et qui singulos denarios ac- 
ceperunt. 



Digitized by 



Google 



34 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 

LXVIII. Praedicens se passurum 
matri filiorum zebedaei petenti 
negatis sedibus, ait uolentem fieri 
primum debere potius esse ser- 
uum. 

LXIX. Item alii duo caeci sedentes 
secus uiam inluminati secuti sunt 
eum. 



LXX. Secundum scripturam pro- 
phetiae sedit super asinae pullum 
et ingressus templum eicit uen- 
dentes ; ubi sanat caecos et clau- 
dos clamantibus paruulis osanna 
filio dauid. 

LXXI. Arefacta ficulnea uerbo mi- 
rantibus dicit omnia quae petunt 
credentes accipere. 

LXXII. Interrogantes in qua potes- 
tate mira patraret de baptismo 
iohannis interrogat, iungens para- 
bolam patris in uineam filios mit- 
tentis, concludens in regnum dei 
sacerdotes a meretricibus praece- 
dendos. 



LXXni. Parabolam de uinitoribus 
ponit qui perimentes missos ad se 
seruos etiam filium occiderunt 

LXXIIII. Parabolam de contemtori- 
bus ad nuptias inuitatis. 



LXMII. nolcnti U. 

LXX. > super asinae ptdlun sedit Thorn, 



XX. De primiB nouissi- 
mos fieri. 

i. Parabulam hoperari- 
orum in uineam con- 
ductorum. 

ii. De filiis zebedei Et de 
primis accubitis cae- 
nae. 
iiii. De duobus caecis se- 
cus uiam sedentibus. 

XXI. De hasina et pullo 
eitis. 

i. De hub! nummularios 

eicit de templo. 
ii. Clamantibus pueris 

OsANNA. 

iii. De ficu que harida 

facta est. 
iiii. Interrogatur in qua po- 
testate haec faceret. 
V. Ipse interrogat de Io- 
hannis babtismate. 
vi. £t subiungens para- 
bolam hominis qui 
filios duos in uineam 
mittit. 
vii. £t quod publicani et 
meretrices in regno 
dei multos sacerdo- 
tum et scribarum 
sint praecessuri dis- 
cet 
XXn. Parabola de uini- 
toribtis qui interfl- 
oiunt ad se miasos. 
i. Parabola hubi inuitati 
contemnunt uenire 
ad nuptias. 

XXI. iiii. hoc. vi. om, et. 
snos pro duos. vii. dicit. 



BH0JT aur. Harl. 2797. 

XX. De primis nouissimos 
futuros. 

Parabolam operariorum in 
uineam conductorum. 

De petitione filiorum zebe- 
dei et de accubitu primo 
caenae. 

De duobus caecis secus uiam 
curatis. 

XXI. De asina et pullo 
eius. 



De ficu arefacta. 

Interrogatus in qua potes- 
tate haec faceret, inter- 
rogat de iohannis bap- 
tismate subiungens para- 
bolam duorum filiorum 
in uineam missorum. 



XXII. Parabolam de uinea 
et colonis qui interficiimt 
ad se missos. 

Parabolam de his qui inui- 
tati ad nuptias uenire 
contemnimt. 

XX. operariomm : nineari- 
onun J. > filiorum petitione 0. 
piimis accubitis BH aur. om, 
et de aoc. pr. oaenae 0. oae- 
nae: in caenis B. qnos secus 
uiam curat H. 

XXI. asino B. Interrogatur 
de loh. etc, aur. {om, int in qua 
p. h. fiiceret). baptistae aur. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



35 



DiPGQ. 
LVIII. Et erunt Primi nouissi- 

mi et nouissimi primi. 
LVIIIL De filiis Zebe et de 

primis accubitis caenae. 
LX. De -ii* caecis secus iiiaxn 

sedentibus. 



LXI. Ihs sedens super pullum 

assioae nummularios lecit 

de templo. 
LXII. De arbore fici que arida 

facta est, et homo qui filios 

in uiniam mittit. 
LXIII. Parabulam de pupli- 

canis et meritricibus dicunt 



LXIIII. De uinia locata colo- 
nis ubi interficiunt missos 
ad se et Inuitati contemp- 
nunt uenire ad nuptias. 



LVUII. om, de sec. ^Q. pro 
pri. aoo. oae. habei minimo maiores 
fieri G. 

LX et LXI. in unum (LXI) 
amiungit Q. 

LXI. -i-et ante ifis G, +et cam 
a>Q. sedet G, sederrt H>Q. +et 
ante mmuntilarios G. 

LXII. om. qui Q. Post LXIII 
{quod est LXIIII •in 3>) capiiula 
ncn numerantur in 3*. 

LXin. ParabuUm + didt G. 
item LXII et LXIII in unum cap. 
{sub numero LXI) coniungit G ; et 
om. dicunt ad Jin. 

LXIII et LXIIII. in unum con- 
iungit {s. n, LXIII) Q. didt pro 
dicunt 3^. 



J {breues). 

XLVUII. Ubi Dominus prae- 
dicit passionem suam et 
mater filiorum Zebedaei pe- 
tit sedere eos cum ipso et 
Dominus dicit non discum- 
bendum in primo loco. 

L. De duobus caecis sedenti- 
bus in Hiericho et ubi 
sedit Ihs super pullum 
asinae et eiecit de templo 
uendentes et effudit aes 
eorum. 

LI. De ficulnea quae aruit et 
ubi requirit Ihs de baptismo 
lohannis si de caelo erat. 

LU. De duobus filiis missis in 
uineam quam locauit pater- 
familias et de semis et filio 
quem misit. 



K. 



LIIL De homine rege qui fecit 
nuptias filio suo et inuenit 
ibi hominem non habentem 
uestem nuptialem. 



LXI. Ubi uinitores intcrficiunt 
missos ad se. 

LXII. De rege qui fecit nuptias 
filio suo, et inuitati con- 
tempnunt uenire ad caenam 
et deo {sic) qui non habuit 
uestem nuptialem. 



F 2 



Digitized by 



Google 



$6 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



LXXV. Temtantes de tribute cae- 
saris dando suprainscriptionis 
uel imaginis interrogatione de- 
struxit. 

LXXVI. De uxore septem fratram 
temtantes inrisores resurrectionis 
incredulos arguit sadducaeos. 

LXXVII. De magno legis mandato 
temtatus respondit dilectionis dei 
et proximi primum esse. 

LXXVIII. Interroganti domino cu- 
ius filius esset christus cum re- 
spondissent pharfsaei dauid, audito 
centesimi noni psalmi principio 
tacuerunt. 

LXXVIIII. Non quae faciunt sed 
quae dicunt pharisaei praecepit 
faciendum; multipliciter increpat 
pharisaeos de proselyto, de iura- 
mento, de camelo et culice, calice 
et catino, monumentis eos com- 
parans dealbatis. 

LXXX. Item arguit pharisaeos aedi- 
ficantes sepulchra prophetarum et 
ad hierusalem dicit lapidas eos 
qui ad te missi sunt. 

LXXXI. Discipulis interrogantibus 
signum aduentus et finis saeculi 
multa cauenda praecipit. 

LXXXII. Uigilandum praedicit ne- 
scientibus horam aduentus sui, sub- 
iciens parabolam de decern uir- 
ginibus« 

LXXXIII. Parabolam dicit hominis 
tribus semis talenta diuersi numeri 
commendantis. 

LXXXIin. Ex omnibus gentibus in 
iudicio positurum se praedicit oues 
a dextris, hedos a sinistris. 

LXXVIIIL fecienda Thorn. 
LXXXIIL numeri : nmnmen Y, nnmen 



C. 
XXni. De insoriptione 
et hymagine Cae- 
saris. 

i. De muliere quae sep- 
tem fratres habuit 
ii. Temptatus a fariseis 
interrogat eos de xpo 
cuius filius aesset. 
iii. £t discipulos hut quae 
farisei dicunt sed quae 
faciunt non faciant. 
XXIIII. Increpat Soribas 
phariseoB. 
De proselito de iura- 
mento de camelo etculice 
et calice et catino labando 
et monumentis dealbatis 
et monumentis profet- 
arum et aliis multis. 



XXV. Iherasalem Ihera- 
salem. 

i. De structura templi et 

signis nouissimonmi 

dierum et diebus 

breuiads. 

ii. De pseudochristis et 

pseudoprophetis. 
iii. De aduentu Saluatoris 
et hoccasu elemen- 
torum. 
iiii. De decim uirginibus 
De thalentis. 

V. De ouibus a dextris et 
hedis a sinixtris et 
de operibus coram. 

XXIII. iii. dlount + fiant. 
item fiant pro faciant. 

XXV. ii. de pro et ante 
pseudoproph. 



BH0JT aur, Harl. 2797. 
XXIII. De denarioCaesaris. 



De muliere quam septem 

fratres habuerunt. 
Ihs temptatus a pharisaeis 

interrogat eos cuius filius 

sit christus. 



XXIIII. Increpans scribas 
dicit; uae uobis scribae 
et pharisaei. 



XXV. Arguens inclamat 
hierasalem. 

De occisione prophe- 
tarum. 

De signis nouissimo- 
rum dieram. 



De aduentu saluatoris. 



De decem uirginibus. 
De talentis. 

De ouibus a dextris 
et haedis a sinistris. 



XXIII. quae septem fratres 
dicitnr habnisse 0, quae septem 
fratres habuit BH aur, om. eos 
Harl, %*i^*i aur, filius esset 
BH0, f. est aur, 

XXV. om, arguens inolamat 
BH J : pro arg. inoL etc, ; in- 
crepatio ciuitatis Hierusalem 
aur. {om. Hier.), Hierusalem Hie- 
rusalem BH. om. de 000. prop. 
BHJ Harl, 2707. p. + et lapida- 
tione 0. + et lapid. Hierusalem 
hierusalem aur, om. a dextris 0. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



37 



D2>GQ. 
LXV. Reddite do que sunt dl 
et cessari que sunt cessans. 

LXVL De muliere que .vii- 
fratres habuit et farisseos 
Interrogatos de xpo cuius 
filius esset 



LXVIL Que farissei dicunt ut 
fiant sed que faciunt non 
fiant. 

LXVIII. De prosilito De lura- 
mento et De camello et cu- 
lice et calice et catino et de 
monumentis dealbatis et de 
monumentis profetarum. 



LXVIIII. Jerusalem lerusalem 
que occidas profetas. 



LXX. De pseodoxpo et proxi- 
mante die nouissima et de 
breuitate temponim et *eo- 
doprofetis et -x- uirginibus 
et de tallentis. 



LXXL De segregatione ouium 
et hedorum. 

LXV. > quae dl sunt do et quae 
sunt Caesaris Caesari G. 

LXVL quern septem fratres 
habuerunt uxorem G. et discipulos 
(/n? farisseos) intenogat G. filius 
sitG. 

LXVIL sed : et ^Q. 

LXVIII. de/r» et ante oaUce G. 
ostino + lauando G. om. et ante 
de mon. GQ. 

LXVIIII. intcrficis 3>GQ. 

LXX. otn. et GQ. proximare G 
Q. dici 3*. om. et Q. om, de ante 
breuitate G. ad de Knon et) decern 
uiiij. inc, LXX in Q, LXVIU in G. 



J {breues). 
LIIII. De tribute Caesaris dan- 
do et de muliere quae 
septem uiros habuit. 



LV. De mandato primo et 
secundo et interrogat de 
Christo cuius Filius sit. 

LVI. Ubi dicit Magistram et 
Patrem non uocandum super 
terram et de hjrpocritis et 
de eo qui iurat in templo et 
altare et mentha et anetho 
et calice et parapside et 
monumentis. 



LVII. De structuris templi et 
quod multi uenient dicentes 
ego sum Christus et de 
praeliis et de persecutione 
Christianorum. 

LVIII. De aduentu Antichristi 
et tribulatione multa. 

LVIIII. Ubi dicit De die autem 
ilia et hora nemo scit et de 
seruo fideli et neglego quos 
constituit supra familiam 
suam. 



LXIII. De inscriptione num- 
mi et imagine caesaris. 

LXIIII. De septem fratribus 
qui unam uxorem habuerunt. 



LXV. Discipulos interrogat de 
xpo cuius filius sit. 

LXVI, Ubi dicit facite quae 
dicunt pharisaei et nolite 
facere quae faciunt et ne 
uocemini magistri et qui 
maior est sit minister. 

LXVIL De proselyto et de 
iuramento de camelo de 
culice de calice et catino 
lauandum de monumentis 
dealbatis de sepulchris 
prophetarum. 

LXVIIL De hierusalem quod 
prophetas occidit. 



LXVIIIL De destructione tem- 
pli de pseudoprophetis, de 
nouissimis temporibus. 



LXX. De tribulatione dierum 
et quod signum apparebit in 
caelo de arbore ficu de die 
et hora quod non sciatur 
de seruo quem dns inuenerit 
sic facientem. 



Digitized by 



Google 



38 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AUVY. 
LXXXV. Praenuntiat pascha post bi- 
duum seque tradendum ; refertur- 
que consiliiun iudaeorum et de 
sdabastro ungenti quo mulier eum 
deuota perfudit; uel quod iuda 
triginta argenteis eum placuit 
uenditunis. 



LXXXVI. Series passionis ennara- 
tur, usque ad locum quo ait munie- 
nmt sepulchrum signantes lapidem 
cum custodibus. 

LXXXVII. Resurrectionis similiter 
ordo refertur a uespere sabbati 
usque ad locum quo ait et diuul- 
gatum est uerbum istud apud 
iudaeos usque in hodiemum diem. 



LXXXVIII. Undecim discipulis in 
monte adorantibus baptizandi for- 
mulam tradit et suam eis usque in 
finem saeculi praesentiam poUi- 
cetur. 



LXXXV. Pronimtiat Thom. muliercm 
Y {pro mulier eum) ; mulier U. trig. arg. 
promissis. lesum spopondit tradendum 
Thom. 

LXXXVII. om, apud ludaeoB Thom, 

Subscr. expliciunt capitnla lectionum AY, 
expliciunt U. 

Nihil haUt V. 



C. 
ZXVI. De ludeonmi 
oonsilio de oompre- 
hendendo Iheso. 

i. De muliere quae hung- 

uento perfudit Ihm. 

ii. ludas premium petit 

ut tradat Ihm. 
iii. Caenans de traditore 
suo ad discipulos 
loquitur, 
iiii. Oblatio eius. 
XXVII. Petro dicit quod 
tertio pullo eum ab- 
negaturus' esset. 
i. Horationes Ihu ad Pa- 
trem. 
[iL] ludas Ihm hosculo tra- 

didit. 
iii. Et Petrus auriculum 

abscidit 
iiii. Ihs falsis testibus con- 
demnatur et inlu- 
ditur. 
V. Petrus tertio abnegat 
et lacrimatur. 
[vi.] Ihs pilato traditur. 
vii. £t ludas laqueo se 

suspendit. 
[viii.] De agro figuli. 
viiii. ludicium pylati et de 

barabba latrone. 
XXV ill. FAssio iHu et 
sepultura et reaur- 
reotio eius. 
i. Itemque mandata et 
doctrina eius de bab- 
tismo. 

XXVI. iii. delude traditore. 

XXVII. > abn. eum. 
Subscr, explicit elenchuseuan- 

gelii scdm Matteum C. 



BH0JT aur. HarL 2*1^^. 
XXVI. Iudaeorum consi- 
lium de comprehendendo 
Ihu: et cetera quae in 
caena domini gesta sunt 



XXVII. Petro praedicit 
quod tertio eum negatu- 
nis esset 

Oratio Ihu ad patrem 
et cetera cum traderetur. 



XXVm. Passio Ihu et se- 

pultura et resurrectio eius. 

Itemque mandata et 

doctrinaeius de baptismo. 



XXVII. abnegatums BHe. 

XXVIII. fflu: dfii. 
Subscr, explicit elenchus se- 
cond Mattheum B, explicit 0J. 

Nihil habent HT aur. 
NumeraHone caret aur. 



De aiiis capitulorum generibus plura uidcbis in Prolegomtnis nostris. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MATTHEUM. 



39 



D3>GQ. 

LXXII. De unguento mulieris 
que perfudit caput ihu. 

LXXIIL Et dicit ihs ad disci- 
pulos suos quod unus eum 
traderet et de sacramento 
corporis sui et sanguinis 
dicit. 



LXXini. Petro diict quod ter 
abnegaturus esset et oratio 
ihu ad patrem. Ubi eum 
tradidit iudas etpetrus tertio 
abnegauit et lacrimatus est 
et ubi iudas laqueo suspendit 
et de agro figuli et de pas- 
sione dni ihu. 



LXXV. De resurrectione dni 
et de mandatis eius et de 
babtismo. 



LXXII. De mnliere quae nn- 
gnento G. 

LXXniL ills ante eum sed ex- 
punctum D. ter enm abn. 3*Q, t 
eum neg. G. > iudas emn traaidit 
3X2* om, ubi . . . iadas G. n^at 
. . . lacrimatnr G. laqueo + se GQ. 

LXXV. mu pro dni ^GQ. item 
9^, item et Q» itemqoe G. mandatia 
•i-et de doctiimi 3^Q. mandata et 
doctrina {sine de) G. om, de sec 3P. 

Subscr, Finiimt breues causae eu- 
angelii saecundum mattheum Q. 
Explicit capitnlatio secundum mat- 
thaenm G. 

Nihil habeniVfS, 



J {breues), 
LX. De decern uirginibus et 
de tribus seruis qui accepe- 
runt talenta. 



LXI. De muliere quae unxit 
pedes Ihu et ubi accepit 
Iudas triginta stateres. 

LXII. De Sacramento tradito 
discipulis in Caena. 



LXIII. DePassione Saluatoris. 
LXIIII. De Resurrectione eius. 



Subscr. Explicuenmt capitulati- 
ones. Emmanuel. Amen. 



K. 

LXXI. De decem uirginibus et 
talenta seruis tradita. 

LXXII. De segregatione ouium 
et hedorum. 

LXXIIL Ubi dicit dfis dis- 
cipulis quod pascha post 
biduum esset et de muliere 
quod nnguento perfudit 
caput ihm et quod iudas 
pretium petierit ut traderet 
saluatorem. 



LXXIIII. Ubi iussit discipulis 

saluator ut pararent pascha 

et de sacramento corporis 

suis {sic), 
LXXV. Quod scandalizaturi 

essent discipuli in nocte ilia 

et oratio ihu ad patrem. 
LXXVL Ubi dicit diis tam- 

quam ad latronem uenistis ut 

interrogatur si ipse esset xps. 
LXXVII. Ubi iudas paenitens 

pretium proiecit in templo. 
LXXVIU. Ubi latro dimittitur 

et innocens xps crucifigitur. 
LXXVIIII. Quod ioseph sepe- 

lierit dnm. 
LXXX. Corpus ihu custoditur 

ne a discipulis tollatur. 
LXXXI. Resurrectio dni ihu 

et omnia mandata et de 

baptismo. 



Subscr, Expliciunt capitula in 
mattheum. 



Digitized by 



Google 



Initiiim Euangelii secundum Mattheum in Codice Sangermartensi {g-^et G=^Par. 
Lat 1 1 553, ^^^' ^^) ^^^ ^^^ ' — 

Initium Euangelii Secundum Matth^wm. 

DS FECIT ADAM adam genuit seth seth genuit enos ends genuit cainan cainan genuit 
maleleael maleleel ienuit gereth iareth ienuit enoch enoch genuit mathusalem matu- 
sala genuit lamech lamech genuit noe noe genuit sem sem genuit arfaxat arfaxat genuit 
salath salath genuit eber eber genuit phalech palech genuit ragau ragau genuit senich 
seruch genuit nachor nachor genuit thara thara genuit abraham. 



Item in Sangallensi 49, saec. ix, sic habetur^ quamuis in aliis Codici Sangerma- 
nensi parum similis sit: — 



ds. 

adam* 

seth- 

enos- 

cainan* 

male[le]el 

iareth* 

enoch- 

mathusala* 

lafhli 



fecit adam* 

gen* seth* 

gen* enos* 

geii* cainan* 

gen* 

gen* iareth* 

gen- enoch* 

gen* mat[h]usalam* 

geii* lamech- 

gen* noe* 



noe- 

sem* 

arphaxat- 

salath* 

eber* 

falech- 

ragau* 

seruch- 

nachor* 

thara* 



geii* sem- 
gen* arphaxat* 
gen* salll 
gen* ebtr^ 
gen- falech- 
gen* ragau* 
gen* seruch* 
gen- nachor* 
gen* thara* 
gen* abraham- 



Liber generationis xpi ihu [sic] fill dauid fill abraam \corr. abraham] e,q,s. 

De hoc sectionCi ex Genesi et Luca et Paralipomenis confer * Old-Latin 
Biblical Texts, No. V p. xxxv. Oxon. 1883. 



Digitized by 



Google 



41 



EUANGELIUM 
SECUNDUM MATTHEUM. 



Mattheus in his codiHbus sine lacuna rjfj/a/ ;— ACHeJKLKTQRTVWXYZ, codd. scilicet xvi. In F 
concordaniiam habes ex qtuUtuor euangeliis. In G ex ueteribus uersioniOus conglutincUus est 
aliquot uulgatae Uctionibus hie illic inmistis — gy^ quern separcUim edidi Oxon, 1881. In ceteris 
lacunae sunt ; in B it 18-iii. 7 ; xiv. 30-xv. 8 ; xv. 35-xvi. 9 ; xvii. 2-13 ; xviii. 8-18 ; xviiL 30- 
xix. 7 ; xix. 19-29 ; xx. as-xxL 5 ; xxL 17-28 : in D xiv. 32-xxi. 4 : i« E xv. 1-28 : i« 3* ii 8- 
iv. 4 : in I i. i-xxii 39 ; xxiv. i9-xxv. 14 : iV» M L 1-16 ; i. 25-iii. 12 ; xxiii. 25-xxv. 41 ; xxviii 
20 b : in O i. i-iv. 14 ; viii. 29-ix. 18. 

Itaque in hoc euangelio codices uiginti quattuor nobis praesto fuerunt, Lectiones etiam addidimus ex 
fragmentis Euangeliorum in Psalterio Cottoniano nunc Ulirairaiectino Matt, i. i-iii. 4 camelornm, 
et littera U insigniuimus, Ordo stichorum^ qui uocantur, ex codice Amiatino est, 

Inscr. xjSe fiine in capite pag. A. Inc. eaangl. einsde B. Indpit sancti enangelli principium eiusdem C. 
Initinm aenangelii d&i nfi iHa xpi secnndum mattheun. gloria tibi di £. Indpit euangelium 
secundu mattheu H et similia 3^0. Inc. eng. matt K. In nomine dni nostri ilia xpi indpit 
euangelimn secundum mathenm NT. Indpit euangelium secundum matheum R. Incipit 
euangelium dusdem T. Indpit euuangelium secundu matheum V. Secundum mattheum X. 
Indpit euangdii genealogia mathei Y. In DFJWZ nihil est. In U Indp. in nomine d&i i&a 
xpi euangdia iiii sec. mattheum sec. marcum sec. lucan sec iohannem. 

I. ' 0« 3) Liber generationis lesu christi filii dauid filii abraham 

CODEX BRIXIANUS {/)♦. 

I. ^ Liber generationis iesu christi fili dauid. fili abraham. * abraham genuit isaach 

* Specimen huius codids uidesis in Blanchini Uindiciis Sacr, Script, p. ccclxxxi. Romae 1740. Confer 
Euangcliarium Quadruplex^ tom. ii. p. dlxxvi. et tab. ii. post paginam dlxxxviii. ubi quinque tantum lineae 
exprimuntur. Textum manus primae ex Blanchino edimus, remotis Utteris maioribus. 



I. I. iesn christi vg, et edd. ut uidetur fere 
omnes post annum circiter 1500 : ihu xpi codd. hie 
et infra ntsi aliter notatur^ et sic ths xps, illm 
xpm, iliu xpo. £>e orthographia uocis xpi nemo 
dubitat quin litterae reuera graecae sint et latine 
scribi debeant christi. Sed cum 'Iriaovs plene 
scribitur uariant codd. latt, inter iesus, hiesus et 
ihesus. Nos iesus, iesum, iesu edimus^ quamuis 
et Rankius in codice Fuldensi (1868) et P, Corssen 
in *Epistula ad Galatas * (1885) ihesus, etc. edide- 
rintj et Tischendorfius in Prolegomenis ad Nouum 
Testamentum Amiatinum p. xiii. n, ^1850) in 
eandem partem inclinet, Fatendum est etiam me 
ipsumy ncn ita pridem scripsisse: * In writing 
this name in full I believe ihesus to be the proper 
form ' {Old-Latin Biblical Texts, No, II. /. clix. n. 
Oxon, 1886). Sed argumentis utrinque rursus 
diligenter perpensis me, cum uiris doctisj errauisse 
censeo. 

Primo enim ueteres Latini huic lectioni suffra- 
gari uidentur cum in Pentateucho et in libro losue 
iesum naue {non ihesum) plerumque praedicent. 
Sic certe semper scribitur in Pentateucho Lugdu- 
nensi ; in fragmentis tamen Wirceburgensibus 



{ed,Ranke, Uindob. 1871) IHS, IHM, IHV inuenies^ 
Exod. xxxii. 1 7, Deut, xxxi. 14, 23. Omnes quoque 
in Luc. iil. 29 {exceptis iis qui iose legant, sc, 
dq9) fili iesu habent {sc, abcefff^r, si fides 
editionibus praebenda sit). Nos etiam eodem loco et 
Act. vii. 45 ex bonis codicibus Hieronymianis iesu 
edidimuSf de quibus uide infra. Cf etiam adHebr, 
iv. 8. 

Secundo, quod magni momenti est, codices Graeco- 
Latini Bezae et Augiensis (D d et F/), qui prat' 
cipue in tali re consulendi sunt, Graece scribunt 
I lie, xPc, et Latine per iBs xPs reddunt, ut credos 
litteram K Graecae 17 respondere, cum sine dubio P 
Graecam p referat. Credendum est ergo codices 
illos qui primum in Occidente innotuerint haec 
sacra nomina plenius per compendia expressisse, 
quam ceteri qui ic 5cc tantum habeant, ut »ABC 
cum QnucO'Latinis Laudiano Actuum et Clctro- 
montano Epistularum Paulinarum. 

Fatendum certe est et hiesus et ihesus testimonio 
antiquo uel satis antiquo non destitutos esse, Et 
facile credideris scribam, h littera praemissa uel 
interposita, diaeresim uocalium exprimere uoluisse, 
ne I cum j confundatur. Sic enim bonis codicibus 

G 



Digitized by 



Google 



42 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



2 abraham genuit isaac 

Isaac autem genuit iacob 

iacob autem genuit iudam et fratres 
eius 
^ iudas autem genuit phares et zara de 
thamar 

phares autem genuit esrom 

esrom autem genuit aram 
^ aram autem genuit aminadab 

aminadab autem genuit naasson 



naasson autem genuit salmon 
5 salmon autem genuit booz 
rachab 

booz autem genuit obed ex ruth 

obed autem genuit iesse 

iesse autem genuit dauid r^em 
• dauid autem rex genuit salomonem 

ex ea quae fuit uriae 
7 Salomon autem genuit roboam 

roboam autem genuit abia 



de 



isaach autem. genuit iacob. iacob autem genuit iudam. et fratres eius. ^ iudas autem. 
genuit phares et zara ex thamar. phares autem. genuit ezrom. ezrom autem. genuit 
aram. *aram autem genuit aminadab. aminabad autem. genuit naasson. naasson 
autem. genuit salmon. ^ salmon autem genuit booz. de rachab. booz autem. genuit 
obeth ex ruth, obeth autem genuit iessae. iessae autem genuit dauid regem. 
• dauid autem rex. genuit salomonem. ex ea quae fuit uriae. '^ Salomon autem genuit 



scribi soUt hierosol3nna, etc, {eHam in Hispanis 
iherosolyma), iohaxmes, emmanuhel, israhel, 
abraham et similia multa ubi in Hebraeo aut 
saltern in Graeco aspiratio uel absit uel minus recte 
scribatur, Hiesus forsan parent cum scriptura 
iesns aetaUm habet, cum in codice Bobiensi {k) 
Marci et Matthei saepissime hi* et similia 
appareant {semel tantum in^ et Th"), et semel in 
Monacensi Euangeliorum {q) in Luc, iv. i scribatur 
HIS. Hiesus etiam interdum plene scriptus est in 
Speculo Augustini ed. Weihrich {JJindob, 1887). 
In codicibus nostris ad Luc. iii. 29 fill hiesn 
legitur in GRGMM^OX, et saepius in Cauensi, 
qui huic litiercUi praecipue in initio uerborum, 
addictissimus est, e,g. Mt, xx. 30, 32, xxi. 16, 
xxii. 30; et Act, vii. 45 com hiesu legitur in F 
{^i genealogiam Lucae non habef). 

Centra ihesns plene scriptus uix ante saeculum 
jeptimum inuenitur, ut in cod, Actuum Laudiano 
{j5aec,yrC\.\ in priori libri parte ; sedscriba interdum 
uersus medium librum in hiesus corrigit, qua 
forma semper in secunda parte utitur, ut credcLs 
ilium, errorem dedoctum, scripturam ihesus dam- 
nauisse. In Amiatino {circa a. d. 700) et assecla 
eius Lindisfamensi{Y\ ihesus semel apparet Luc, 
iii. 29. Saepius habetur in Hispanis, e,g, in C 
Matt, iii. 15, iv. 7, viii. 4, 14, 20, xi. 25, xii. i, 
xxvi. 64, xxvii. I, II ; Marc, ii. 15, v. 36; Luc, 
iiL 29 et alibi, et in T Matt, xxiL 20, xxvi. 64, 
Marc, ii. 19, Luc. iii. 29 et alibi. 

In codd. recentioribus et edd, antiquissimis non 
rarum est ut in W Matt, viii. 7, Jo, iii. 5, xx. 15, 
xxL zo, etc. et in editionibus quae mihi praesto 
junt Ft, de Hailbrun et Nic, de Frankfordia, 
Uenet, 1476, et Leon. Wild de Ratisbona, Uenet. 
1 48 1, quae inter iKs (ihus etiam Hailbrun) et 
ihesus fluctuant. Nic, Kesler^ Basil. 1485 // 



Hieron, de Paganinis Uen, 1497 plerumque 
habent iesus etc. 

flUi . . . mii : fill semel K, bis RZ* ; secundo 
loco <P1l> =^ilii Y. habraham C£, abracham LQ, 
abraam D. 

2. habraham £ {non C), abracham LQ, abraam 
D; + autem DLR. hysahac et ysahac C, isac 
^LRQ bis, issaac D bis, ysaao W bis. Post 
iBaao om, autem HKKTXZ. Post iooob om. 
autem H. 

3. iuda E. fares Da*R bis, fhares LQ {bis). 
Bara cum graeco {(apt B) BEFH0KKrTVX»Z 
Bentl, : zarad ACQUX'^Y ; zaret J ; zaram 
DH»LRW vg. fares sec, L (h erasa) RT, pares Z». 
om. genuit L* ( + Ii?). hesrom bis C, hesrom^ 
esros T, esron bit vg. haram CT. 

4. haram T {?ton C), aras LQ. aminadap bis 
K, -daph bis E (h semieras.), naason bis EH {non 
0) KKTQW, nason bis D^ pr, L, misson bis R, 
sec. L. 4^/5. Salomon J, salamon Q, salmo Z°. 

5. salmon autem booz {om. genuit) R. bo^z HL, 
botz D. de : ex {U hie bisetz,6)D; et de W. 
raohab BDESPFHeKM-QVXZ CFaxdfi) : racab 
ACLRTUY, rahab JW vg. (5* laab) TiscA. Cf. 
* De raab modemi, antiqui secundum grecum 
rachab ' Corr, Uat. * . . similiter hahet de raab ' 
Corr. Uat. mg, \Signum • . pro codice nobis in- 
cognito poniiur^ boz LR, botz D. Post boos 
om. autem ABC {non T) a»FH {non 0) U*X. 
obed bis cum BCEFH0JKM'RXZ vg, {Gr. 
iifiifi uel lo^^S): obeth bis AD2PLQTUWY, 
obed . . . obeth V. de ruth H. hiesse sec. CL. 
Post iesse om. autem BFLU*XYZ. dauit pr. H. 

6. dauid {om, autem) T. om. rex JKT. sala- 
monem DLQKZ. que EZ*. huriae C ; om. ex 
ea quae fuit ur. D. 

7. salamon DLRZ. autem +Tex R. roboham 



Digitized by 



Google 



1. 7-I5-] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



43 



abia autem genuit asa 
* asa autem genuit iosaphat 

iosaphat autem genuit ioram 

ioram autem genuit oziam 
» ozias autem genuit loatham 

ioatham autem genuit achaz 

achaz autem genuit ezechiam 
10 ezechias autem genuit manassen 

manasses autem genuit amon 

amon autem genuit iosiam 
^^ iosias autem genuit iechoniam et fratres 
eius in transmigratione babylonia 



^^ et post transmigrationem babylonis 
iechonias genuit salathiel 

salathiel autem genuit zorobabel 
^5 zorobabel autem genuit abiud 

abiud autem genuit eliachim 

eliachim autem genuit azor 
^* azor autem genuit sadoc 

sadoc autem genuit achim 

achim autem genuit eliud 
15 eliud autem genuit eleazar 

eleazar autem genuit matthan 

matthan autem genuit iacob 



roboam. roboam autem genuit abiam. abia autem genuit asa. ®asa autem genuit 
iosaphat. iosaphat autem genuit ioram. ioram autem genuit oziam. 'ozias autem 
genuit ioatham. ioatha autem genuit achaz. achaz autem genuit ezechiam. ^^ ezechias 
autem genuit manassem. manasses autem genuit ammon. ammon autem genuit iosiam. 
^iosias autem genuit iechoniam et fratres eius. in transmigratione babylonis "et post 
transmigratione babylonis. iechonias genuit salathiel. salathiel autem genuit zorobabel. 
^zorobabel autem genuit abiuth. abiuth autem genuit eliachim. eliachim autem 
genuit azor. "azor autem genuit saddoch. saddoch autem genuit achim. achim 
autem genuit eliuth, " eliuth autem genuit eliazar. eliazar autem genuit matthan. mat- 



bis C, roboam . . . roboas, ERW, robu L*, deindt 
robuas L°. abia bis cum graeco FUWY BetUL 
Tisch, : abiam . . . abia ABCa»*HKKrQVXZ9S, 
abiam • . . abias £0* (s eras,) ^C, abiam bis JT, 
abiud bis DH^^LR. 

7y 8. asa bis codd, pi. : asam . . . asa Q, assa bis 
£y asaph bis \yS^^ assaph bis L, assafath bis R. 

8. loaaphat bU cum ABDH>FH0JOrUWXY 
Z vg. : losafat bis QT, iosaphad bis C, iosaphath 
bis RV, iosapath bis £ ; iosafad . . . iosafat L. 
ihonun . . . ioram Q ioram . . . ioras BH'^LQ, 
iuram . . . ioras R. 

8y 9. oziam osias codd, fere omnes et vg, : 
ozyam ozyas C, ioziam iozias R, oziam oziam LTY. 

9. ioatham bis codd, pier. : iotham bis DL, 
iotham iothas R, ioatham ioathas H0Jy ioatham 
ioatha £, ioatham ioathan W, ioatham ioatha 
a** (-as sec. a*^). acaz bis T, acham achas Q. 

9^ io» ezeciam ezecias TZ^Jg, ezeciam 
ezechias "S* (-chiam a*«), etzechiam etzechi D. 

10. manassen manasses cum C£FH0KM*V 
WX^Z (manasse manasses A, sed -sem in edit. 
Tischendorfit) vg.', mannassen mamiasses D (-se, 
-ses) R, manassem manasses BUY, manasen 
manasses 3*, manassen bis JT, manassem bis Q, 
mannes (L*) mannasses L. anmion bis H^H {non 
0), amos bis DLQR. 

10, II. iossiam iossias D, iossiam iosias ^. 

11. Post iosias antem om. genuit £. iaec^^o- 



niam Q, ieconiam JW, ioconiam R*, iochoniam 
Ro. in transmigrationem ABCDa»LQU*Y {ante 
et ftatres linea fere tota erasa in L; Uitera 
prima uidetur esse J ' Scrivener). 

II, 12. babUonis ^ a>KQRTW, babillonis ^ 
£, babilonis . . babiloniae L, babyloniae bis D, 
babylonis . . babilonis W. post transmigratione 
X*Z*. ieconias JKTW, iech. autem ELR. 
saUthiel bis cum AD^H0JLQRUVWXY vg.: 
salatihel bis EFKllfr, salathihel bis C, salatihel 
Z* (-thihel Zo) deinde salathiel, salathihel sala- 
thiel B, salatiel bis T. 

I a, 13. Borobabel sorobabel D, zorobbabel 
bis a*, zorababel bis L, zorbabiel sorbabiel R, 
sorobabiel sorobabel Q. abiuth abiut T. 
eUaohim Hs cum ACDEa>FH0KLMllUVWX 
YZ»^ : eliadm bis BJZ'^gC, eliachim T deinde 
eliciam T* (eliacim T®), heliachim C 3/j. 

14. agzor V*. sadoo bis cum graeco et £JK 
LKTVZ* vg. : sadoc D. sadoch W, saddoc ABa» 
FH0RTUXYZ8. saddoch C. achin bis T. 
achiam achias B ; sed eliachim bis F. 

14, 15. heliud bis C^ heliud heliut T. 
heleazar bis C, eliazar bis ?, eliazar eleazar L, 
eleazar aleazar X, eliazara eliaz D, elizar bis R. 
matthan bis cum BC3*FH0JKM («/ uidetur) 
KTUVXYZT: matthan mattham A, mathan bis 
ERTW vg.y mathan mathas Q, matham bis D, 
matham matha L. 

G % 



Digitized by 



Google 



44 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[1. l6-30. 



"iacob autem genuit ioseph uirum 
marlae de qua natus est iesus qui 
uocatur christus. 

17 (s. 10) Omnes ergo generationes ab 
abraham usque ad dauid genera- 
tiones quattuordecim 
et a dauid usque ad transmigrationem 
babylonis generationes quattuor- 
decim 
et a transmigratione babylonis usque 
ad Christum generationes quat- 
tuordecim. 

"XPI AUTEM GENERATIO SIC ERAT 



(3- «) Cum esset desponsata mater eius 

maria ioseph 
ante quam conuenirent inuenta est 

in utero habens de spiritu sancto. 

19 (4. 10) Joseph autem uir eius cum esset 

iustus et nollet eam traducere 
uoluit occulte dimittere eam 

20 haec autem eo cogitante 

ecce angelus domini in somnis appa- 

ruit ei dicens 
ioseph fili dauid noli timere accipere 

mariam coniugem tuam 
quod enim in ea natum est de spiritu 

sancto est 



than autem genuit iacob. ^* iacob autem genuit ioseph. uirum mariae. de qua natus est 
iesus. qui dicitur christus. 

^^ omnes ergo generationes ab abraham usque ad dauid. generationes quattuordecim. 
et a dauid usque ad transmigrationem babylonis. generationes quattuordecim. et a 
transmigratione babylonis usque ad christum generationes quattuordecun. 

"christi autem generatio sic. erat cum esset disponsata mater eius maria a ioseph. 
antequam conuenirent. inuenta est in utero habens de spiritu sancto. ^* ioseph autem uir 
eius cum esset homo iustus, et nollet eam traducere, uoluit occulte dimittere illam. ^haec 
autem eo cogitante ecce angelus domini in somnis apparuit ei dicens. ioseph fili dauid ne 
timueris accipere mariam coniugem tuam. quod enim ex ea nascetur de spiritu sancto est 



i6. ihosephC. marie W. nooatur: didtur J. 

17. omnes ergo codd, pi, et cor, uaf,: omnes 
Igitor R, omnes autem W, omnes itaque «5f. (5* 
f^iSC) sedcodicibus inuitis. om. ab ante abraham 
HTV. omnes ergo generationes sunt abracham 
L, et cetera uerba huius uers. om. habraham E, 
abraam D, abracham LQ. husqne et talia semper C, 
de quibus uide in proUgomenis. generationes + 
snnt DE^R. quattuordeoim codd, pUrique et &, 
quatuord. ^€ : xini ter H^eKTRVXZ, bis KW, 
XI mm um€t T, quartdecim bis et xiin D, 
qnattnordecem sec. A. et ad danid R. usque ad 
codd. plur, et vg, : nsqne sine ad AQY. trans- 
migratione X*. babilonis bis :^R{semer) TW , 
babillonis bis E. generationes + smit DE'^R. ad 
transm. R a transmigrationem Y. generationes 
+ 8nnt DR ffuic uersui subiungunt omnes 
itaqne (ergo D) generationes ab abraham (abraam 
D) nsqne ad xpm generationes sunt {om. sunt X*) 
XLII (quadraginta duas X*) DH0X*. Ante u, 
18 INCIPIT BVANGBLIVM SECVNDVM MATTHEVM 
Y. InZ in ima pag. m. post, {s, IX uel x) add. 
genealogia hncusq ; incIp buanGl seCd matTh. 
In W culpa ligatorist /oil. 19, ao inuerso ordine 
ponuntur, ita ut xpi autem generatio usque ad il 
8 mihi anU liber generationis legatur. 



18. Litteris capitalibus uel rubricatis incipiunt 
DH^LMTQRVY. De Uctione cibiis%i uidesis scrip- 
tores in Test. Graecum h. I, quum H0T^/ sic saepis- 
sime. disponsata CDE*a>H0LQRT {non Y). 
mater eius codd, et S JSC : mater iesu 9" cf, * cum 
esset desponsata mater eius graecus, antiqui, Zero- 
nymuSy [** Origenes** sic mg.]. In ecclesia mater 
ihu quod in illo euangelio nihil praecessit ad quod 
relatio debeat reddi. Ita Jit in pluribus locis ' {cor, 
uat.) ante ioseph rcu. parua in T. hutero C. 
ante quam uno ductu ABDE3>FHJ KKTVW vg, 

19. iosep C. esset + homo DEH^LR. et 
nolet DEa>L» (et let L») R, nolet {om, et) Q. 
Qoluit + enim E. hocculte C, oculte £. demit- 
tere U, demitere R. 

ao. eo sup. lin, T. ece Y. anguelus D. 
sompnis (^{utsolet)^. apparuit cum BCDE 
WH (apar.) 0J (adpar.) KLMKTQRTVWXY^'Z : 
paruit AFUY*. > app. ei in somnis R, app. in s. 
ei vg,, app. in s. ioseph ^ {cf.ad uers, 18). iosep 
C. flU cum BDE0JKLKrTVWXYZ vg, : fiUi 
ACH*FHMQRU. dauitH. coiugemDL. inea: 
ex ea E3>^LMV. natum est: natum T* (-i-est 
m, 2\ nascetur KTV^ nasceretur LV* ; utrba ea 
natum est in ras, K. est md Jin, uers, om, L* 
( + L«). 



Digitized by 



Google 



I.2I-II.5.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



45 



^^pariet autem filium et uocabis nomen 
eius iesum 
ipse enim saluum faciei populum suum 
a peccatis eorum 
^ hoc autem totum factum est 
ut adimpleretur id quod dictum est a 
domino per prophetam dicentem. 
^Ecce uirgo in utero habebit et 
pariet filium et uocabunt nomen 
eius emmanuhel 
quod est interpretatum nobiscum deus. 
**Exsurgens autem ioseph a somno 
fecit sicut praecepit ei angelus 
domini 
et accepit coniugem suam 
«* et non cognoscebat eam donee peperit 
filium suum primogenitum 



et uocavit nomen dus iesum. 
II. ^ Cum ergo natus esset iesus in beth- 
leem iudaeae in diebus herodis regis 
ecce magi ab oriente uenerunt hiero- 

solymam ^ dicentes 
ubi est qui natus est rex iudaeorum ? 
uidimus enim stellam eius in oriente 
et uenimus adorare eum 
saudiens autem herodes rex turbatus 

est et omnis hierosolyma cum illo 
* et congregans omnes principes sacer- 
dotum et scribas populi 
sciscitabatur ab eis ubi christus nasce- 
retur. 
5 (6.7) At illi dixerunt ei in bethleem 
iudaeae 
sic enim scriptum est per prophetam 



^pariet autem filium et uocabis nomen eius iesum. ipse enim saluum faciet populum 
suum a peccatis eorum. ^ hoc autem totum factum est ut adimpleretur quod dictum est 
a domino per esaiam prophetam. ^ ecce uirgo in utero habebit et pariet filium et uoca- 
bunt nomen eius emmanuel quod est interpretatum nobiscum deus. ^exsurgens autem 
ioseph de somno fecit sicut praecepit ei angelus domini. et accepit coniugem suam '^ et 
non cognouit eam. donee peperit filium suum primogenitiun. et uocauit nomen eius iesum. 
II. ^ Cum ergo natus esset iesus in bethleem iudeae in diebus herodis regis ecce magi 
ab oriente uenerunt hierosolyma ' dicentes. ubi est qui natus est rex iudaeorum 
uidimus enim stellam eius in orientem et uenimus adorare eum. ' audiens autem herodes 
rex turbatus est et omnis hierosolyma cum illo. *■ et congregauit omnes principes 
sacerdotum et scribas populi. et requisiuit ab eis ubi christus nasceretur. '^ at illi 



ai. autem: enim D. salbam C. pecatis R. 

9 a. adimpleretur : tulinpl. CLR, in pi. D. id 
quod cum ABH0KMQUY : quod {pm, id) CDE 
a>FJLM'RTVWXZ vg. per profetam 3>* ; per 
esaiam (is. Q, ess. R, ias. D) prof. D3*^LQR, cf, 
Y qui habet in mg, litt. rubr. a m. p. IN esai A. 

23. om. uirgo L. hntero C. concipiet {pro 
habebit) £. uocabitnr 'E*^Sb, emmanuliel cum 
ABCFH0KMW:NUXYZ: emmannel DEa>TVW 
vg.f inmannhel J, emannel LQ, emanel R. in- 
terpraet. Ea?0LKrRZ». 

24. exsurgeus codd. plur, : exnrg. BCFJTWZ 
vg. autem : ergo J. om. ioseph C. sompno DW, 
sumpno Q, snmno SP*. precepit Y, praecipit D 
(pre-)SPQR, praecipcrat L. > ei praecepit W, 
'sicut precepit ei angelus grecus aniiqui, c&rr, 
fia/, (preceperat mg.), hangelus C, anguelus D. 
accipit 3*Q {non R). coiugem Q. 

25. cognosoebat {lyivmff/ctv) : cognouit (lyvw 
D) T cum u€it. eum L*. primogenitum : uni- 
genitum Q. uooanit : uocabunt £. Drf. M ad iii. 1 2. 

II. I . quum ©T. bethleem cum ABCEFH«^0J 



KKTUVWXYZ Bentl. : bethlem Da>H*LQRT, 
bethlehem vg. iudaeae cum \JX°, iudeae ABFH 
JTYZ*: iudae CD(-8e)KLM'QRVXZ<^i6, iude 
W,iudaEH>FC. dibusL. erodisDRT. horienteC. 
uenieruntD. hierosolymam cum ABF0JKMU 
VYZ* (hieru- m. 3), hierusolimam H*L, hyerosoli- 
mam H, hyeru- D, iherosolymam C, iherosolimam 
T, ierosolimam W, ierosolymam vg.: hierosolyma 
X| ierosolyma Bentl, ; in hierusolimam ER, in 
hyerusolimam Q. 

2. ubi eit . . stllam L*. + {pro est) in mg. R. 
iudeor. CDH»RTW. orientem J, horiente C. 
hadorare C. uenimus + cum muneribus E. 

3. uidens D. auchtem Q. hyeruodis Q, 
herodis EL*R, erodis D. rex sup. lin. H. 
omnes L*. hierosolyma cum ABCFH0JKKr 
UVZ* : hierosolima Y, hierusolima EH^LR, 
hyerusolima D, iherosolima T, ierosolima W, 
ierosolyma vg, cum mo : cum eo Ba*«rLR. 

4. soisoitabatur: interrogabat J. hubiC. ubixps 
nasceretur airamento nigriori et litt, minoribus H. 

5. ad C. om. ei CELIfr°QRT. bethleem 



Digitized by 



Google 



46 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[IL6-I3* 



« et tu bethleem terra luda nequaquam 

minima es in principibus iuda 
ex te enim exiet dux qui r^et popu- 

lum meum israhel. 
7(6.10) Tunc herodes clam uocatis ma- 

gis diligenter didicit ab eis tempus 

stellae quae apparuit eis 

• et mittens illos in bethleem dixit 

ite et interrogate diligenter de 

puero 
et cum inueneritis renuntiate mihi 
ut et ego ueniens adorem eum 

* qui cum audissent regem abierunt 

et ecce Stella quam uiderant in oriente 



antecedebat eos 
usque dum ueniens staret supra ubi 
erat puer 
louidentes autem stellam gauisi sunt 
gaudio magno ualde 

11 et intrantes domum inuenerunt pu- 

erum cum maria matre eius 
et procidentes adorauerunt eum 
et apertis thesauris suis obtulerimt ei 

munera aurum tus et murram 

12 et responso accepto in somnis ne 

redirent ad herodem 
peraliam uiam reuersi sunt in regionem 
suam 



dixerunt ei in bethleem iudeae sic enim scribtum est per prophetam. • et tu bethleem 
iudeae non es minima inter principes iuda. ex te enim exiet princeps qui regat populum 
meum sdrael. 

^ tunc herodes occulte uocans magos. diligenter exquisiuit ab eis tempus quando 
apparuit eis Stella ^ et misit eos in bethleem dicens. euntes requirite diligenter de puero 
et cum inueneritis renuntiate mihL ut et ego ueniens adorem eum. * qui cum audissent 
regem abierunt et ecce stella quam uiderant in orientem antecedebat eos usque dum uenit 
et stetit supra ubi erat puer^ ^^uidentes autem stellam gauisi sunt gaudio magno ualde 
^^ et intrantes in domum uiderunt puerum cum maria matre eius. et procidentes adoraue- 
runt eum. et apertis thensauris suis optulerunt ei munera aurum thus et murram **et 
admoniti per somnium ne redirent ad herodem per aliam uiam reuersi sunt in regionem 



cum codd. (be//leem H) : bethlem D3>0LQRT, 
bethlehem vg, iudaeae cum B0X, et iudeae 
AJQTU: iudaeCFHKLKTRVZ, iudaD^*, iude W, 
iud^ IQC iuda £9^i6. enimxi//. lin. £. scribtum JL. 
cm. est TYZ*. prof. Da>LR, + dicentem BDER. 

6. bethleem codd, : bethlem DS'LRT, beth- 
lehem vg. nequaquam : numquid CT. exiet : 
exeat R. dux : rex £ ; iudex F. reget (iroi/iaycr) 
ABCD^*'^FH*KLM'QUVX«YZ corr, ucU. Bentl : 
regat E3>*H«0JRTWX* coty, ucU. mg, Ilieron, 
vg, israhel codd, plurimi: hysrael D et He 
infraf uel hisrael ; Israel vg, iSI^L A hie illicy 
X semper {nisi Aft. x. 6 ubi iRX), isit W, srahel 
semper C, sAl hie et ctlibi T, sRHL,/^^ semper Z, 

7. herodis LR, erodis D. clam + occultae Q. 
//// uocatis L eraso in- uel re- ? uocauit magos 
dilegenter et didicit D. dedicit (de- in marg,) R. 
hab C. cm, ab eis NT ♦ {sed f in mg. colore diuerso), 
> quae apparuit eis stellae R. stelle W. 

8. mos : eos D3»QR. om. in Z*. bethlem 
DH»LQRT, bethlehem vg. ite {om, et) Da>LR. 
quum ©T. inueneretis EQR; -niretis 3**. (-neritis 
3»»); +eum DE3>'vLQR. renuntiate r^v^. <r/ 
9|^ : renunciate W^C- ut et in ras, K ; om, et L. 
badorem C, adorare Q. Deficit 3* usqtu ad iv. 4. 



9. audissent: uenissent H. habierunt . . ho- 
riente . . husque . . hubi C. Hcce D. stella 
quem L*. supra domum ubi erat puer uidetur 
fuisse in codice quodam ex corr, uat. marg. Ut- 
teres uaricmt supra puerum a b cdg^, super puerum 
k q {cum D graced) supra ubi erat puer/^,, 

10. uideus lapsu R*. gauissi DER. 

11. om, et cui init, Z*. intrantes + in D. 
inuenerunt codd. omn, (inuenierunt D) et vg, eum 
minuse, grace, aliquot et b effx g\ '" uiderunt eum 
grace, plur,^ <if^ 9 Bentl. cum maria matre 
(matri KT*) : et matrem Z* {corr. Z*). eius : sua 
F. procedentes BDLRQX*. hador. C. thensau- 
ris JLZ*, tessauris D, thesaurib; T. obtulerunt 
edidimus hie eum ABDEF0JKLQRTWY vg. 
(hobt. C) et sic infra iv. 24 : optulerunt HMTXZ 
et sic infra edidimus viii. 16, ix. 32, xiv. 35, xviL 16, 
xxii. 1 9, XXV. 20. tus : thus CEJ WX* {mm Y) vg, 
murram cum ABCFQUXY : murra Z, murrham 
J, myrram DH0KKrVW, mirram ELR, mirra T, 
myrrham vg. 

12. sompnis QWY*'. erodem DT. +8ed ante 
per aUam DELQ {non R). reuersi: regressi 
BCT, regessi L, regresi Q. > in tuam r^. R. 



Digitized by 



Google 



IL 13—20.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



47 



^'qui cum recessissent ecce angelus 
domini apparuit in somnis ioseph 
dicens 
surge et accipe puerum et matrem 

eius 
-et fuge in a^yptum 
et esto ibi usque dum dicam tibi 
futurum est enim ut herodes quaerat 
puerum ad perdendum eum 
i*qui consurgens accepit puerum et 
matrem eius nocte et recessit in 
a^yptum 
** et erat ibi usque ad obitum herodis 
ut adimpleretur quod dictum est a 
domino per prophetam dicentem 
ex aegypto uocaui filium meum. 
^® Tunc herodes uidens quoniam inlusus 



esset a magis 
iratus est ualde 
et mittens occldit omnes pueros qui 

erant in bethleem 
et in omnibus finibus eius 
a bimatu et infra secundum tempus 

quod exquisierat a magis 
^^tunc adimpletum est quod dictum 

est per hieremiam prophetam di- 
centem. 
^® Uox in rama audita est 
ploratus et ululatus multus 
rachel plorans filios suos 

et noluit consolari quia non sunt. 
^^ Defuncto autem herode 
ecce apparuit angelus domini in somnis 

ioseph in aegypto ^® dicens 



suam. " recedentibus autem illis. ecce angelus domini apparuit ioseph in somnis 
dicens. surge et accipe puerum et matrem eius et fuge in aegyptum et esto ibi usque 
dum dicam tibi. futurum est enim ut herodes quaerat puerum perdere eum. ^* ille autem 
surgens accepit puerum et matrem eius nocte. et abiit in aegyptum. ^^ et erat ibi usque 
ad obitum herodis. ut adimpleretur quod dictum est a domino per prophetam dicentem. 
ex aegypto uocabi filium meum. 

^^ tunc herodes uidens quod delusus esset a magis. iratus est uehementer. 

et mittens occidit omnes pueros qui erant in bethleem et in omnibus finibus eius a 
bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis. 

" tunc adimpletum est quod dictum est per hieremiam prophetam dicentem. ** uox in 
rama audita est. ploratus et ululatus multus. rachel plorans filios suos et noluit consolari 
quia non sunt. ^' defimcto autem herode ecce apparuit angelus domini in somnis ioseph 
in aegypto "^ dicens surgens accipe puerum et matrem eius. et uade in terram israheL 



13. quQin 0. reoessisseiit : recessisent L, 
regressi essent CT, rcgressisent DR, regresiscnt Q. 
hangelos C, anguelns D. somnis (sompnis QW) : 
somnio A^X'Y et B, M, Reg, i B. vii, somni A«. 
surge accipe om. et %, aegiptom £RT, ae- 
geptum L, egiptmn W. husque C. erodes T, 
herodis LQR, erodis D. qaerat ERW. puerum 
+ istiim DELQ B, M, Reg. i A. xviii. ad per- 
dendum om, eum L. 

14. acdpit £*L*QR. matrem om. eius LR. 
Teoessit : secessit DJLRW vg, \et BentUi DEF 
OW*], surgit E ; -t in ras, K. aegiptnm ELT 
{non R), aegytam Y, egiptmn W, aegypto J. 

15. basque . . hobitum C. erodis DT, berodes 
H* adinpleretnr CDLR. a domino om, EL. 
prof.DLR. aegiptoDELT, cgiptoW. uocabi T. 

16. berodis L*QR» erodis D. berodens lapsu 
fro herodes uidens C. quoniam + iam D. in- 
lusus codd, : illnsus W v^., inlussns R, delussus L, 



dilussus D. esset : est X*. magis H (a"jw/. /i>i.). 
hoccidit C. pueros : infantes Q. erat YZ*. 
bethleem : betblem DLRT, betblebem vg. Post 
betb. om. et X. finibus : r^onibus R. saecnn- 
dum Q. tempus + stellae T m, rec, exquisirat L, 
exquessierat D. 

17. adinpl. CLRY. hieremiam cum ABF0? 
JKITUVXYZ: bierimiam EH, iberemiam CT, 
beremiam Q, berimiam L, birimiam R, here D, 
ieremiam W vg, prof. DLR. 

18. rama: rbama B. bululatus C. rachel: 
racbeal L, racel T. consulari DELQRY. 

19. erode D. apparuit angelus domini cum 
AC (bang.) D(anguelus) EFH0J(adp.) KLKTQT 
UVXY: > angelus domini apparuit RW vg. 
Tisch, {cf, 477CA0S Kvflov ipaiytTai), sompnis W. 
aegipto LT, egipto EW. 

20. israhel, c/. ad uers, 6. enim + omnes T. 
querebant CDEHLRW. 



Digitized by 



Google 



48 



EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM. 



[II. 20-II1. 4. 



21 



surge et accipe puerum et matrem 

eius 
et uade in terrain israhel 
defuncti sunt enim qui quaerebant ani- 

mam pueri 
qui surgens accepit puerum et ma- 
trem eius et uenit in terram israhel 
**audiens autem quia archelaus reg- 

naret in iudaea pro herode patre 

suo 
timuit illuc ire 
et admonitus in somnis secessit in 

partes galilaeae 
et ueoiens habitauit in ciuitate quae 

uocatur nazareth 
ut adimpleretur quod dictum est per 



S3 



prophetas quoniam 
nazareus uocabitur. 
III. ^ <■'• ^) In diebus autem illis uenit 
iohannes baptista 
praedicans in deserto iudaeae 
-et dicens paenitentiam agite adpro- 
pinquauit enim regnum caelorum. 

3 (8- 1) Hie est enim qui dictus est per 

esaiam prophetam dicentem 
uox clamantis in deserto parate uiam 
domini rectas facite semitas eius. 

4 (9. 6) ipsg autem iohannes habebat 

uestimentum de pilis camelorum 
et zonam pelliciam circa lumbos suos 
esca autem eius erat lucustae et mel 

siluestre. 



defuncti sunt enim qui quaerebant animam pueri. ^ qui surgens accepit puerum et matrem 
eius. et uenit in terram isdrahel. ^ audiens autem. quod archelaus regnaret in iudaea 
pro herode patre suo timuit illuc ire. admonitus autem in somnis. secessit in partes 
galileae. ^et ueniens habitabit in ciuitatem quae uocatur nazareth. ut adimpleretur 
quod dictum est per prophetam. quoniam nazareus uocabitur. III. ^In illis autem 
diebus uenit iohannes baptista. praedicans in deserto iudae ' et dicens paenitentiam agite. 
adpropinquauit enim regnum caelorum. 'hie est enim de quo dictum est per esaiam 
prophetam dicentem. uox clamantis in deserto parate uiam domini rectas facite semitas 
eius. ^ ipse autem iohannes habuit uestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam 



21. qui surgens (5 tk iytpBfis) A (B. de/.) CF 
H0UXYZ: qniconsurgensDEJKLKTQTVWv^., 
exsurgens autem ioseph R. accipit ELQR {nan 
D). 

2a. audiens au quod archilaus regnaret in iudea 
scr, in D lapsu ante defuncti sunt sed expunctum 
et posUa repetitum. quia cum AH0UXY : quod 
CDEFJKLM'QRTVWZ vg. archilaus L*QR. 
archylaus D {sec.\ arcelaus T. iudea DLRTW, 
iudaeam F, iudeam £. heronde L*, erode D. 
temuit L* ? muo ADEFH©LQRT(Ulac ?) UX» 
Y: illo CJKKTV WX*Z vg. ire : irae LQ, uenirc 
T. admonitus: ammon. DKMTVXZ*, amon. 
H ; -I- est T. sompnis W. gaUlaeae cum AF 
WQUXYZ vg. (-grae) : galileae CEKRV, galilec 
TW, galilaee H, galila 0, galilae L, gali D. 

33. > ueniens et R*. ciuitatem EQ {cf. di 
v^iv). ciui D. adinpl. CDLR. om. per proph. 
T. profetas LR, proF D, propheta H {spatiolo se- 
quentCy non rasura), prophetam Z* {gut etiam 
scripHt in margine in isaia scribtum) ; prophetas 
Z". naiareus codd, omn. {exc. J nazaraeus) : 
nazarseus vg. uocabitur : uocauitnr C, uocabit Q. 

III. I. in diebus autem iUis: > in illis 



autem diebus R, In dieb. illis, om. autem DT; 
in illb diebus Q {cf. Gr.). iohannis CEL*RZ*, 
ioannes ^C. babtista CT, babtitzafi D, bap L* (tis 
in mg.). predicans CD. diserto D. iudaeae 
cum AH0JMTUXY, iudeae DKLQRVZ, iudase 
vg. : iudae EW (ae-), ydumeae C ; + penitentiam 
ut udtur Q. 

a. om. et EL«T. penitentiam HLQRTW, poen. 
CDJ. adpropinquauit {^iicw) cum ACDEF 
H*JL*QRTUXYZ*, et appropinquauit Z» cod. 
caraf. C : adpropinquabit H^L«, appropinquabit 
KMTW^lg^. recnumH* celorum W. 

3. qui dictus (quid E*) : de quo dictum DTV 
^Sb, quo dictum M". esaiam cum AEFH0JR 
UXY^": esayam CT, eseiam Z, essaeiam L, 
esseaiam Q, isaiam OTVI^il^, issaiam D, 
ysaiam W. prof. DLR. diserto D. domini: 
dno E*. 

4. autem : enim £. iohannis DEQR, iohanis 
L^ (iohannes L*), ioannes i6C. habebant L^. 
pillis L*QR, pylis E, pelis X*, pelle J. camel- 
lorum DJLQ, camiUorum R. [Post hoc def. U]. 
Bonam : sonam Y, tzonam D zona EZ*. i>elli- 
oiam: pelliceam vg.^ pellicam L, pellicia Z*. 



Digitized by 



Google 



III. 5-'!.] 



EUANGELTUM SECUNDUM MATTHEUM. 



49 



*tunc exiebat ad eum hierosolyma et 

omnis iudaea et omnis regio circum 

iordanen 
«et baptizabantur in lordane ab eo 

confitentes peccata sua. 
7 (10. 5) Uidens autem multos pharisae- 

orum et sadducaeorum uenientes 

ad baptismum suum dixit eis 
progenies uiperarum quis demonstra- 

uit nobis fugere a futura ira ? 
Bfacite ergo fructum dignum. paeni- 

tentiae 
»et ne uelitis dicere intra uos patrem 

habemus abraham 
dico enim nobis quoniam potest dens 



de lapidibus istis suscitare filios 

abrahae 
^® iam enim securis ad radicem arborum 

posita est 
omnis ergo arbor quae non facit fruc- 
tum bonum excidetur et in ignem 

mittetur. 
n (11. 1) EgQ quidem uos baptizo in aqua 

in paenitentiam 
qui autem post me uenturus est fortior 

me est 
cuius non sum dignus calciamenta por- 

tare 
ipse uos baptizabit in spiritu sancto et 

igni. 



circa lumbos eius. esca autem eius erat lucusta et mel siluestrae. ^ tunc exiebant ad eum 
hierosolyma et omnis iudaea. et omnis regio iordanis. ^et baptizabantur ab illo in iordane 
confitentes peccata sua. 'uidens autem multos pharisaeoram et sadducaeorum uenientes 
ad baptismum suum dixit eis. progenies uiperarum quis demonstrauit nobis fugere ab ira 
uentura. • facite ergo fructum dignum paenitentiae • et nolite praeferre uos dicentes quia 
patrem habemus abraham. dico enim nobis quia potens est deus ex lapidibus istis susci- 
tare filios abrahae. *^ iam enim securis ad radices arborum posita est omnis ergo arbor, 
quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. " ego quidem baptizo uos 
in aqua in paenitentiam. qui autem post me uenit fortior me est cuius non sum dignus 



peUitia E. suos: cins ADTYX". aesca DEK. 
Post autem om. eius C. luouBtae cum ACEF0J 
QTXY, locnstae KM'RVZ* vg,, locuste W: 
lucusta HZ*, locusta DL. siluistre D, siluestrae 
CEFLQR, syluestre Ift. Cf. « locuste et mel sil- 
nestre grecus^ antiqui^ glossa, leronymus * cor. tuU. 

5. exiebat : exibat DQ*W vg.yeiixdt Z* (-iebat 
7?\ exiebant EHT. eum + omnis E. hieroso- 
lyima Y, hierusolyma KZ«, hierusolima ELR, 
hyerosolima H, hyerusolima DQ, ierosolyma vg., 
ierosolima W. iudea DELQRTW. circa JOT 
RTVX»WZ vg ; trans T>; om.L. ihordanen C, 
iordannen HX, iordanem F vg > circa iordanen 
et omnis regio E. 

6. om, et bapt. in i. ab eo B {sedtraductor sax, 
habef) ; baptisz. L, babtitz, D. in iord. (ihord C) 
ab eo : in ordine ab eo J ; > ab eo in i. DEK vg.\ 
om. in io. XZ» ( + in io. Z^mg\ 

7. uidiens L*. autem + iohannis D. multas R. 
pbariseo. CW, pharisseo. D, fariseo. LR. sad- 
duceo. C, sadducceo. E, saddoceo. L, saduceo. 
RW, sadu D (x«-). baptis//mu H, babtismun DJ. 
qui J. demonstrabit 9. >uobisdem. E. a ftitura 
ira : > ab ira futura ER, a uentura ira W vg, 

8. fructum dignum : > dig. fr. ER. paen. : 
pen. LRW(.tie), poen. CDJ vg. 



9. ueUltis K^LKTQRY, uelleUs E. inter HR. 
abemus L. abracham L, abraam D, habraham 
BCE. dico autem E. quoniam: quia DELR. 
potest cum ACDFH*LQRTV«'X«YZ : potens est 
BEH«0JKKrWX» vg, potens {situ est) V*. om, 
deus J. de lap. : ex lap. DEFLQZ* abrahae 
cum HJKKTQRVXYZ vg, et abrahe TW, 
abrachae L, habrabae E, abrae CD: abraham 
ABF0. 

10. radicem cum gr, et corr. uai. etc. : radices 
DLRTW. harborum C. possita DELQR. om- 
nis {pm. ergo) LR. qui E. excidetur . . mittetur 
fere omnes et vg. (excedetur J) : exciditnr HV*Z* 

. . mittitur FHV*Z*. in igne EY. Cf.gr, *«- 
K&rr€rai leaX cfc -wvp /StiAXcrai. 

11. Hgo D. uos baptise cumgr. \ > b. uos D 
ERTYz^^. babtizoCDJYZ,babtiszoR;<ww.uosL. 
in aquam H. in paenitentiam plerique (pen. L 
RW, poen. CDJ vg>^\ in paenitentia 0Z, et 
paenitentia E, paenitentiae B, paenitentiam H 
(BH om. in), om. post me R. uenturus est : 
uenit H, cf 6 . . hpx^v^voi, calciamenta {pmnes 
cum i, caltiamenta NT) : calceamenta vg. bap^ 
tisabit cum gr. et BEH«©KM'Q(?)RVWYZ vg, 
etiam babtizabit CT, babtitzabit D. baptizat J: 
baptizauit AFH*LX. in spiritu s. {sic) J. 

H 



Digitized by 



Google 



50 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [iii. la-iv. i. 



M(i2. 6) Cuius uentilabrum in manu 
sua 
et permundabit aream suam 
et congregabit triticum suum in hor- 

reum 
paleas autem comburet igni inextin- 
guibili. 
13(13. 10) Tunc uenit iesus a galflaea in 
iordanen ad iohannem ut bapti- 
zaretur ab eo 
^*iohannes autem prohibebat eum 
dicens 
ego a te debeo baptizari 
et tu uenis ad me? 
^^ respondens autem iesus dixit ei 
sine modo 



sic enim decet nos implere omnem ius* 

titiam 
tunc dimisit eum. 
i« (M. 1) Baptizatus autem iesus confestim 
ascendit de aqua 
et ecce aperti sunt ei caeli 
et uidit spiritum dei descendcntem 

sicut columbam 
uenientem super se 
17 et ecce uox de caelis dicens 
hie est filius mens dilectus in quo mihi 
complacui. 
IV. ^ ^^' ^> Tunc iesus ductus est in de- 
sertum ab spiritu ut temtaretur a 
diabolo 
2 (16. 6) g^ ^-mjj leiunasset quadraginta 



calciamenta portare. ipse uos baptizabit in spiritu sancto et igni : ^' habens uentilabrum in 
manu sua. et purgabit aream suam. et congregauit tritticum suum in horreum paleas 
autem comburet igni inextinguibili. '^ tunc uenit iesus a galilea ad iordanem ad iohan- 
nem. ut baptizaretur ab eo. ^^ iohannes autem prohibebat eum dicens ego opus habeo a 
te baptizari et tu uenis ad me. ^^ respondens autem iesus dixit ei sine modo. sic enim 
oportet nos inplere onmem iustitiam. tunc dimisit eum. ^^et baptizatus iesus. con- 
festim ascendit de aqua, et ecce aperti sunt ei caeli. et uidit spiritum dei descendentem 
sicut columbam et uenientem super eum. ^^et ecce uox de caelis dicens hie est filius 
mens dilectus, in quo bene conplacui ipsum audite. IV. ^Tunc iesus ductus est in 
deserto ab spiritu ut temtaretur a diabolo. 

* et cum leiunasset quadraginta diebus et quadraginta noctibus. postea esuriit. 



12. permundabit cum gr. et BCDHGJKKT 
Q(?)RTVWZ"t{f., mundabitL: pennimdanit AE 
FM {inc. et perm.) XYZ*. haream C. congre- 
gauit EFTX. tritioom (tritt. C0JZ) sunni in 
horrenm (oirenm LR)=rdy nXrw <Atov tls ri^ 
d*o0^iniy, codd, fere omncs ei corr, ucU. et mg, et 
i^i^ : > tr. in horreum (orreum T) suum BT 
X*2W co<L caraf,\ solus W triticum suum in 
orreum suum. comburet cum ADFHKRVXY : 
conbuiet BCEejLMKTQTZ. in extinguibUi D. 

13. galilea CELRTVW, gal! {ut antea ii. aa) 
D. iherdanen C, iordane T, iordanem LMX* 
vg,y iohannen FOTZ^ iohanem Q, ioh- D; 
iohannem etiam ^TJg, ioannem S^^ babtizaretnr 
J ; baptisz. E*, babtite. D. 

14. > proh. autem eum iohannis R. prohebebat 
L*. iohannis DE*L*R, ioannes ^C. autem: 
enim D. Hgo D; + autem W. ad te H ; ate 
0, ite £. baptiszari E*. babtitz. D. uanie 
(IpXV) ' v^es £*, uenisti J. 

15. ihesus plene C uide ad \, 1. deoet (dicet 
L*)nos: > nos decet C. implere (inpl. CDLQ) 
omnem {irXripStam ircurav) : > omnem implere R. 



tunc dimisit (dimissit DQR) eum : &m, L. 

16. baptisatus (babtiz. EJ, babtitz. D) : + est 
R. iesua oonfestim cum gr, cmn. {exc. 435) 3air- 
riae^Ls Z\ 6 IrjiT. cMw BDEH0KLM«QRTWZ vg,i 
confestim {jfm. ills) ACJM^KTVXY et /, .S". ioA. 
axon. * quidam antiqui ' in con uat^ Syr, cu. has- 
oendit C, ascendens J. Post sunt om, ei KT. cell 
W. om, dei C. discendentem DLQR ; + de caelo 
DEQ ; + et J. siout oolumbam (columba J) : 
ut columbam F; + et BHKMMVViZ^ vg. super 
se : in ipsum abg h, 

17. et om, L*. eooe om, T ; Hcce D {ut saepe), 
uox + facta est D. celis W, c^lo T. mihi: 
mid T ; + bene DEJQW. oomplacui cum ADF 
WYt^f., conplacui BCEH0KLKrRTVXZ : oom- 
placuit My conplacuit J. Cf,ad xvii. 5. 

IV. I. disertum D ; deserto EFHJ. ab cum 
ABJLTXYZ: a CDEFH0KMKrQRVW vg, 
temtaretur cum ACFLRTXYZo: temptaretur 
BDEH0JKMM'QRVWZ*, tentaretur vg, ha C. 
dUbulo BDJLQRY. 

a. geiunasset C, ieunasset D. quadraginta 
Hs cum ABCH0JKMQYZ»^.: XLta bis R, XLa 



Digitized by 



Google 



IV. a-iQ.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



51 



diebus et quadraginta noctibus 
postea esuriit 

* et accedens temtator dixit d 

si Alius dei es die ut lapides isti panes 
fiant 

* qui respondens dixit 

scriptum est non in pane solo uiuit 
homo sed in omni uerbo quod pro- 
cedit de ore dei 
^tunc assumit eum diabolusin sanctam 
ciuitatem 

et statuit eum supra pinnaculum tem- 
pi! ® et dixit ei 

si lilius dei es mitte te deorsum 

scriptum est enim quia angelis suis 



mandabit de te 
et in manibus tollent te 
ne forte offendas ad lapidem pedem 

tuum 
^ ait illi iesus 
rursum scriptum est non temtabis 
dominum deum tuum 
^iterum assumit eum diabolus in 
montem excelsum ualde 
et ostendit ei omnia regna mundi et 
gloriam eorum 
^et dixit illi haec tibi omnia dabo si 

cadens adoraueris me 
^^ tunc dicit ei iesus uade satanas 
scriptum est enim dominum deum 



'et accedens ad eum temtator dixit si filius dei es. die ut lapides isti panes fiant 
*cui respondens iesus dixit scribtum est non in pane solo uiuet homo sed in omni 
uerbo quod procedit de ore del ^ tunc adsumpsit eum diabolus in sanctam ciuitatem. et 
statuit eum supra pinnam templi. *et dixit ei. si filius dei es. mitte te ipsum deorsum. 
scribtum est enim quia angelis suis mandauit de te. ut in manibus tollant te. ne quando 
ofifendas ad lapidem pedem tuum. ^ ait illi iterum iesus scribtum est non temptabis 
dominum deum tuum. * iterum adsumpsit eum diabolus in montem excelstun ualde. et 
ostendit ei omnia regna mundi. et gloriam eorum. 'et dixit illi. haec omnia tibi dabo 
si procidens adoraueris me. ^^tunc dixit ei iesus. uade satana scribtum est enim 



hsT,iLLdis DEFKLKTVWZ. hestiriit €£» ei- 
sarih D, eanrit L. 

3. •ooedens + ad emn DELQR. temtator 
mm AFeQTXYZ": tempt BCDEHJKLMlffRV 
WZ*, tent v^. 

4. tHc. IF a u. S mtUilus, dixit +ei DJT. 
acribtomEJYZ. est :+ enim Da**-^ ;+ quia £. 
>icdopaneWX«t^. ninetBLZ*. omjACcontm 
morem, uerbo •!• dei DJ. proceditur D. horeC. 

5. assumit (wn/w^n^i/kb^ct, gr. fere omn,) FM, 
et adsomit a^, Bentl*,, cf, uersum 8 uH ut solet 
tistes aUi turae Uctiani suffragantUTy seupe imm 
scrihae quod prima loco pro mendo habobamt secundo 
pro M&ro agnoscunti assnmsit AHX^'Y^Z*, assmnp- 
sit DKMTWY« vg., adsnmsit RX«, adnonpsit 
BCE^^ejLQTZ* ; perfecium habent tutt. omn. et 
HieroH, comm, Mu et u. S. diabnlas CB^KL, 
zabnlns QR. super D^WZ* {corr. Z*) 2^. pinnam 

6. > es dei Z* (^ gr. *t rov etoC). deorsum T. 
scribtum EJYZ. om. est R. qui* T. hangelis 
C, aggelis M, anguelis D. mandabit {kwrtXttrm) 
r»m CHejKMMTVZ'JI BentLetiam Turoneuses 
Waikeri <t r et 1^ {Par, Lot, 13, 171) et ff^ {ed. 
Belskeim) et gigas ut uidetur : mandauit ABDEi? 
FLQRWXYZ*5'i6C ; perfectum habent patres et 
ueteres iatini plurimi et Hieron* in comm. 



de te : + ut cnstodiant te £ ; ut custodiant te in 
omnibus uiis (uis R) tuis 3*R. et in manibus : 
ut in omnibus L*, ut in manibus DL^i^. tollant 
D5. lapideZ*. 

7. ait: att H. im-i- iterum B. 'ihiampUne C 
nide ad i. 1, mrsum codd. piur. et Z^X^ et vg, : 
mrsus FX*Z*. rursum(-s) scriptum est sic 
amiungmU AB {uidc supra) a^HJYZ et ^ cod, 
caraf.f ei corr. uat, ' runus scriptum est leronjh 
mus, graecust asttiqui : ' rursum (-s F) • scriptum est 
sic distinguunt C(£)FMW; rursum t sic V, 
scribtum J YZ*. soriptum est : om, £ ; + enim 
DLR. temtabis AFQTXYZ«: tempt BCDE^ 
H0JKLMM'RVWZ*. tent vg. 

8. assumit AFMY* et adsumit BC {wapakafi^ 
fi6vti cf, uersum 5) : assumsit XZ\ assumpsit DKM* 
VWY« vg„ asumsit T, adsumpsit £a>H0JLQRZ*. 
diabulus CDa'KL, zabulus QR. monte Y. hos- 
tendit CT. gloria™ T, gloriaeorum E. 

9. iUi : ei vg. tibi omnia codd, pi. {aoi wdrra M 
BC*, etc.) : > onmia tibi £QRTWZ* vg. cadens : 
procidens J, procedens X*. adoraberis T. 

10. dixit ei CTW, didt illi £, ait illi R. ihesus 
plene\^, uade + retro DE3*LQRX« {sup. ras.) 
Z\ satana MT vg., sathana W. scribtum £JL 
YZ*. est enim {yiyftmrrai ^) BCDEa>^JKL 
KTQRTVWZ* o' ^* PValkeH, vg., abed/: om. 

H 2 



Digitized by 



Google 



5« 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[iv. 10-17. 



tuum adorabis et illi soli seniles. 
11 (17. 6) Tunc reliquit eum diabolus 
et ecce angeli accesserunt et ministra- 

bant ei. 
12(18. 4) Qyxm autem audisset quod 

iohannes traditus esset secessit in 

galilaeam. 

13 (19. 7) jEt relicta ciuitate nazareth 
uenit et habitauit in capharnaum 

maritimam 

14 in finibus zabulon et nepthalim 

ut impleretur quod dictum est per 



16 



esaiam prophetam 
terra zabulon et terra nepthalim 
uia maris trans iordanen galilaeae 

gentium 
^* populus qui sedebat in tenebris lucem 

uidit magnam 
et sedentibus in r^one et umbra 

mortis lux orta est eis. 
17 (20. 6) Exinde coepit iesus praedicare 

ct dicere 
paenitentiam agite 
adpropinquauitenim r^numcaelorum. 



dominum deum tuum adorabis. et illi soli seruies. " tunc reliquit eum diabolus. et ecce 
angeli accesserunt et ministrabant eL ^'audiens autem iesus quod iohannes traditus est 
secessit in galileam. ^'et relicta ciuitatem nazareth. uenit et habitabit in capharnaum 
maritimam in finibus zabulon. et neptalim. 

" ut adimpleretur quod dictum est per esaiam profetam dicentem. " terra zabulon et 
terra nepthalim. uia maris trans iordanen galilea gentium. ^^ populus qui sedebat in 
tenebris. lucem uidit magnam. et qui sedebant in regione et umbra mortis, lux orta 
est illis. ^^ exinde coepit iesus praedicare et dicere paenitentiam agite adpropinquauit 



enim A3>*FH0MXYZ*, o* ^^WMeri, h aur,i 
dominum deum : dSi d& V (dnm dj& sed dfi in 
ras. T). om, tuum D. 

1 1, reliqmd CTW. dUbulus CD3>KL, zabulus 
QR ; + in so^m ciui D sed expututum, angneli D, 
hang. C. haccessenmt C, accesemnt M ; + ad 
cnm £• 

13. Uersum totum om, H*, sed additur in marg. 
inf. a m.firtassepr, uel paulo rec, qunm (H®)©, 
autem audisMt + ifts D (audiisset) EKLKTQR 
and. antem) VWZ vg. uett, pi. ei gr, OEL etc. 
qaia £. iohannis D£9^^R, iohanis L, ioannes 
}|}Se. esset: est £. seccesut Q. galileam £9^ 
(Ho)0LQRW, gall («/ soUf) D. 

13. nazaret^T, naszareth E; +et K habita- 
bit ET. in : om, 0*JX* ; + dnitate 9. cafar- 
naom BDLMQT, cafamannm 3^(ii pr. expuncta 
ta semper)^ maritimam aim ABDES'FHeK 
LMKTQRXYZ (elf K. ti^ mapoBaXaoalaa^) : mari- 
tima CJTW vg. cf. 'in chapharnaum ciuitatem 
maritimam iuxta grecum an, et gbssa * corr. uat,, 
*quod in textu ponedatur ciuitatem cancellatum 
est in . .* corr. $tat. mg. sabilon L* (-ulon L«). 

15 {et 15). nepthalim cum ABCEF0«KMXY 
(nept u. 15) Zy: nepthalin Z*, nephtalim Jffu 
neptalim Da»H0*(nepthalim u. i5)LKrQRTV 
(nepth. #1. 15) W ^/ O qui inc. «. 14 sec. cum {b) 
^rf^j,ncphthalim i6(nephta- u. 15) (^Tisch. cum 
gr. VtipBaXtifi ei k 8, nephthali ^. 

14. impleretur cum ABFHOTX«Y» et inpL 
C3>»Q : adimpleretur DE0JKMKrVWX*Z vg., 
adinpl. S^LR. esayam CT, essaiam QR, isaiam 



KMKrVWZJ5iJCi8saiamDa»,ysaiamO'. prof. 
D^LOQR ; + dicentem Ea>LQR aur. Bentl. 
{Kiyovros) ; dicentem eticun habent cdf sedplurimi 
uett. om. 

15. zabilon L* (-ulon L**). ettwcrm codd.etvg.: 
om. terra AFY et gr. D (et d). nepthalim uidt 
u. 13. uiam X Bentl. dg^h et gr. 58or. maris: 
matris Q. iordanen cum ADa?F0KLKrORTV 
WYZ, et ihord. C, iordannen X, ioidanan M : 
iordanem BE^ vg., iordazmem H, iodanem Q. 
galilaeae {VaKikaias) cum AHJMMT^iS, et 
galileae BCDE0KLOQRXY, galUee W: galilaea 
F cod. cctraf. C, galilea a»VZ«, galilae Z* ; nomina- 
tiuum habent graeci D*L, et uet. ffx. 

15. 16. gentium populus coniungunt 0L', et 
> populus gentium H. 

16. sedebat: ambnlabat ^Sb ex uet. Test, cum 
eomm, Hieron, cf. 'populus qui sedebat grecus 
antiqui* corr. $tat. luoem uidit ma^rnam codd. 
pi. ; > uidit lucem m. D vg. : lumen uidit magnum 
KTisch., et 1. u. magnam Y. in regione et 
umbra (Iv x^P? ^ ^'^'f) ^^^ AC(humbra) 
JKMKTQT^WXYZ Bentl. ; in reg. et in umbr. 
DH*FLO : in reg. umbrae BH0V vg. cum comm. 
Hieron. ; in regione umbra quasi in ras. ET* ; in 
reg. et umbre R. horta C. 

17. +et ad init. T. ex inde D. cepit TW. 
predicare D. poenitentiam CDS? vg, penit LW, 
pcnet R. adpropinquauit {^iyyuefp) cum ABC 
DE»a>FJL*OQRTYZ* et appr. MVWXZ^C cod. 
caraf, cor. uat. mg. : adpropinquabit E*H0L* ei 
appr. ICMlBi6. 



Digitized by 



Google 



IV, 18-25.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



^i 



^®Ambulans autem iuxta mare gali- 
laeae 
uidit duos fratres 
simonem qui uocatur petrus et an- 

dream fratrem eius 

mittentes rete in mare erant enim 

piscatores. 

19 (21. 2) E^ ^it jiiig uenite post me et 

faciam uos fieri piscatores hominum 

*»at illi continuo relictis retibus secuti 

sunt eum. 
21 (22. e) Et procedens inde uidit alios 
duos fratres 
iacobum zebedaei et iohannem fratrem 

eius 
in naui cum zebedaeo patre eorum re- 

ficientes retia sua 
et uocauit eos 
Willi autem statim relictis retibus et 



patre secuti sunt eum. 
23(23. 1) Et circumibat lesus totam 

galilaeam docens in synagogis eo- 
rum 
et praedicans euangelium regni 
et sanans omnem languorem et omnem 

infirmitatem in populo 
2*et abiit opinio eius in totam 

syriam 
et obtulerunt ei omnes male habentes 
uariis languoribus et tormentis com- 

prehensos 
et qui daemonia habebant et lunaticos 

et paralyticos 
et curauit eos 
«6et secutae sunt eum turbae multae 

de g^lilaea et decapoli et hieroso- 

lymis et iudaea et de trans ior- 

danen. 



enim regnum caelomm. ^^ cum autem transiret iuxta mare galileae uidit duos fratres. 
simonem qui uocatur petrus. et andream fratrem eius mittentes retia in mare, erant 
enim piscatores. ^' et ait illis. uenite post me. et faciam uos fieri piscatores hominum. 
" at iUi continuo relictis retibus secuti sunt eum. 

° et procedens inde uidit alios duos fratres iacobum zebedei et iohannem fratrem eius 
in nauL cum zebedeo patre eorum componentes retia sua et uocauit eos. "illi autem 
statim relicta nauicula et patre suo : secuti simt eum. ^ et circuibat iesus totam galileam. 
docens in synagogis eorum. et praedicans euangelium regni. et sanans omnem languorem 
et omnem infirmitatem in populo. 

•* et abiit opinio eius in totam syriam. et optulerunt ei omnes male habentes uariis 
languoribus et tormentis conpraehensos et qui daemonia habebant. et lunaticos. et paraly- 
ticos. et curauit eos. ^ et secutae sunt eum turbae multae. a gaUlea et decapoli. et ab 



i8. hambalans C, ambulanc D graecisans, 
antem + ihsBDEH'R v^. insta H. galileae CE 
:seKQRVYZS -lae LZ*, -ke W, gali D. duos : 
-ii- D. symonem CDW hie et alibi, nocabatur 
W'^^KX* et corp.ox, hsji^reamCet fere semper, 
and nr D. retia DE3>**LMQRX*. in mare: 
om. A* ( + mg.) ; in man CE. 

19. illiB + ills DLQRT. et: nt T. > pisca- 
tores fieri Q. 

ao. at : ad C ^/ alibi, relectis J. retibus + 
snis R. > retibus relictis D*. sequuti a>H0X*. 

a I. duo Z* {corr, Z^), .ii- D; om, J. zebedei 
CaPLOQRW, zebaedei BM, zeb- D. ioannem 
Ift^C. zebedeo DEffHLOQRW, zebadeo X. 
xditientes V, refedentes L. uocabit T. 

a a. statim ^m. Z* ( + Z^. relectis J. retibus 
+ suis DELQR. seqauti ©X*. om, eum V ; post 



eum rep, D et procedens . . . com zebe sed ex» 
puftgit. 

as. circuibat HGKTW vg. galileam CEH>0L 
RW, gall D. sinagogis CE3»LRT (sinagogiis 
E*). pred. CD. henang. E, aetmngneliom D. 
sanans : cnrans E. langorem S'HLQTX*. 

a4. habiit hop. C, abit opinnio R ; post abiit 
ras. trium Htt, A. om, eius L*. siriam a»LQRT 
{post ras,), obtulerunt (hob. C) eodd, et vg., cf. 
ad u. II : opt JKTORVZ. abentes C. uaris 
L*QR. langoribus D3>HLRTX*. oompre- 
hensos cum ABFJMWX'Y vg,, et comprae. : 
conprehensos DKOTVX*Z*, conprae. CEa>H0« 
LM-QRZ*. demonia Da»HLQRWZ* abebant 
C. paralit. DES^LKTQRT ; om. et paralyt. W. 

as. seqnutae H0X*, secnte TW, saecutae Q, 
secuti R. turbe multe W. de: a Ea»^R. 



Digitized by 



Google 



54 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[v. i-i 



*(26. 5) 



\ 1 (24. 10) Uidens autem turbas as- 

cendit in montem 
et cum sedisset accessenmt ad eum 

discipuli eius 

et aperiens os suum docebat 

eos dicens. 
*Beati pauperes spiritu quoniam ipso 

rum est r^num caelorum. 
4(26. 10) Beat! mites quoniam ipsi pos- 

sidebunt terram. 
«(27. 6) Beati qui lugent quoniam ipsi 

consolabuntur. 
6(28. 6) Beati qui esuriunt et sitiunt ius- 

titiam quoniam ipsi saturabuntur. 
7(2». 10) Beati misericordes quoniam 



ipsi misericordiam consequentur. 
® Beati mundo corde quoniam ipsi 

deum uidebunt. 
^ Beati padfici quoniam ipsi filii dei 

uocabuntur. 
*^ Beati qui persecutionem patiuntur 

propter iustitiam quoniam ipsorum 

est regnum caelorum. 
11 (80. 5) Beati estis cum maledixerint 

nobis et persecuti uos fuerint 
et dixerint omne malum aduersum uos 

mentientes propter me 
^^gaudete et exultate quoniam merces 

uestra copiosa est in caelis 
sic enim persecuti sunt prophetas qui 



hierosolymis. et a iudaea. et de trans iordanen. V. ^ Uidens autem turbas ascendit in 
montem. et cum sedisset. accesserunt ad eum discipuli eius. ^et aperiens os suum 
docebat eos dicens. 'beati pauperes spiritu. quoniam ipsorum est regnum caelorum. 
* beati qui lugunt quoniam ipsi consolabuntur. ^ bead mansueti quoniam ipsi hereditabunt 
terram. * beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam quoniam ipsi saturabuntur. ''beati miseri- 
cordes quoniam ipsi misericordiam consequentur. * bead mundi corde quoniam ipsi deum 
uidebimt. • beati pacific! quoniam ipsi filii dei uocabuntur. *** beati qui persecutionem 
patiuntur propter iustitiam quoniam ipsorum est regnum caelorum. 

" beati eritis. cum exprobrauerint uos. et persequentur. et dixerint omne malum 
aduersum uos mentientes propter me. "gaudete et exultate. quoniam merces uestra 



galUca CH»0LOQRW, gall D. et + a E. de- 
eapoli codd, fert omncs et vg, : decapolim AXY, 
decapnUa>*LQR. et/^.rexF; +deBDJKLQW 
vg, hierosolyinis cum ABCF0JMM'OVXZ* : 
hierosoli. HY, hierasoli. E3»LR, hiervisoly. KZ«, 
hyerusoli. IXJ, iherosoli. T, ierosoli. W, ierosoly. 
csf . ; + et idamea {ex Mc. iii. 8) £. et iudaoft 
eum BCEFH0LMM'OTX*Z (-ea ELMOT) : et 
de indaca ADH^JKQRVWY vg. (-ea Da>RW). 
et de {ante trans ior.) om, DLR ; et {om, de) M^. 
iordanen AC(ilior)DEF etc, : iordane Vrz«, ior- 
dannen X, ioidanem BJQ vg. ; lord, cum seqq, 
ittngit £. 

V. I. et cum uidisset F. autem + ills D3^*0L 
QR^i6C hasc C; ascendet O. qunm H0 
(iwwC). 

2. et apemit E(app.)LR. hos C. suum + et 
E3»-»L. 

3. celornm W. 

4. 5. De horum uersuum ordim uide Tisck, iV. 
T, Gr. et Esra Abbot de uersibus ap. Gregory, 
Prol. in N. T. Lips. 1884./. i74- 

4. mittes E, mitis O*. poesed. LO*, posid. Y. 



5. quiqni O. Ingnnt A{cod., Tisch. perperam 
-gent)YZ*(f<vr. Z») ; lucent L; + none DEa»LRY»». 
consnlabontnr Da*LR. 

6. hesor. C, essor. DQ. sidnnt iostidam W. 
satuTabantar : consolabantar L. 

7. misseric. DR. quoniam : quia BKMOZ*. 
missericordiam D. consequent Q. 

9. ipai {i^ak BEA al.pl) KXJSmVfk I : om. 
BCDE^FH&JLUOQKTWKZ*vg.uett.pi. fiUO*. 

10. persequtionem D. paciuntur . . . iusticiam 
W. quoniam + ipsi saturabuntur D inepte, sed 
expuHcium, om. est O*. celorum W. 

IT. betiL. maled. nobis: maledixerunt uobis 
D, maledixerint uos EQ, > nobis maledixerint 
3H3; + homines DL«(hominis L*)MRW9".SS. et 
+ cum Y. persequuti 0. fuerit L*; + homines 
KT*. omnem malum MWZ*. mencientes W. 
om. propter me F. 

I a. gaudite L*Q*. exsultate a^LQR. merdt 
BL*QR. copiossa D, coipsa E. om, in caeUs 
E ; in celis W. persequuti 0. prot ffLOQ ; 
+ et ante pro. D(ir/>o^HTac)EH0LQ. qui f. 
ante (hante C) uob : > qui ante uos f. D. 



Digitized by 



Google 



V. 12-^0.] 



EUANGELIDM SECUNDUM MATTHEUM. 



55 



fnerunt ante uos. 
18 (31. 2) Uqs estis sal terrae 
quod si sal euanuerit in quo 
sallietur? 

ad nihilum ualet ultra nisi ut mittatur 
foras et conculcetur ab hominibus. 
14 (sa. 2) Uos cstis lux mundi 
non potest ciuitas abscondi supra mon- 
tem posita 
^^neque accendunt lucemam et ponunt 
earn sub modio 
sed super candelabrum ut luceat omni- 
bus qui in domo sunt 
^•sic luceat lux uestra coram hominibus 
ut uideant uestra bona opera et glorifi- 
cent patrem uestrum qui in caelis est. 
17 (ss. 10) Nolite putare quoniam ueni 



soluere legem aut prophetas 
non ueni soluere sed adimplere. 
18 (34. 6) Amen quippe dico nobis 
donee transeat caelum et terra 
iota unum aut unus apex non prae- 

teribit a l^e donee omnia fiant. 
19(36. 10) Qui grgo soluerit unum de 

mandatis istis minimis et docuerit 

sic homines 
minimus uocabitur in regno caelorum 
qui autem fecerit et docuerit 
hie magnus uocabitur in r^jno cae- 
lorum 
2® dico enim nobis quia nisi abunda- 

uerit iustitia uestra plus quam scri- 

barum et pharisaeorum 
non intrabitis in regnum caelorum 



copiosa est in caelis. sic enim persecuti sunt prophetas. qui fuerunt ante uos. " uos 
estis sal terrae si autem sal fatuum fuerit in quo salietur. ad nihilum ualebit ultra nisi ut 
mittatur foras et conculcetur ab hominibus. 

^^ uos ^stis liuc mundi non potest ciuitas abscondi supra montem constituta. '^ neque 
accendunt lucemam et ponunt earn sub modio. sed super candelabrum, ut luceat omnibus 
qui in domo sunt 

^* sic luceat lux uestra coram hominibus. ut uideant opera uestra bona, et glorificent 
patrem uestrum qui in caelis est ^^ nolite putare. quoniam ueni soluere legem aut pro- 
phetas. non ueni soluere sed adimplere. " amen dico nobis, donee transeat caelum et 
terra, iota unum uel unus apex, non praeteribit a lege, donee omnia fiant ^' qui enim 
soluerit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic homines minimus uocabitur in regno 
caelorum. qui autem fecerit. et ita docuerit hie magnus uocabitur. in regno caelorum. 
^ dico enim nobis, quia nisi abundauerit iustitia uestra plusquam scribarum et pharisaeo- 



13. estes O. terre £. sal heuan. C, taluaaerit 
L*. «ametar ADFMRXYZ cf, Mc, ix. 49: 
talletiir BCEH>HejKLKrOQTVW vg. nihelum 
R, nidiilmn O^W. ualebit D2P"^Q. om. ultra 
DEL. hnltTaC. mitt«feiir: proiciatnr F. hab C. 
^olninibiis T. ffic uersus in duo partes diuiditur 
in idiHcne Henteniana ut sit 1^ uos . . . salietur. 
14 ad nihiliim . . . hominibus: itaque discrepant 
Merswtm numeri usque ad uers. 55 neque per ter- 
Tarn : uide ad uers, 54. 

14. lux + hnios D. habscondi C. monte Y. 
possita DE3PLQR. 

15. ponont Z*. ea CZ*. supra DES^'^QR. 
candellabrum D3^LQ> candillabrum R. ut luceant 
K*R, ut et luceat F, et lucet O^, et lucent Y. 
donm DK^KTQRV, do L*( + mo L*). 

16. uestra bona opera (hop. C) cum gr. codd, 
//.» Bentl. : > bona op. uestra D, op. uestra bona 
E3»LOQTW9^. glorifloent: magnificent £R. 



uestrem L. in caelis (oel. EW) est : > est in c 
BFH0Y. 

17. quoniam: quia CEQT. aut: et DLT. 
pro! DH^LOR. non ueni soluere + legem D corr, 
uat. {mm mg,) cum patribus eUiquot latt, et uett, 
chq. adinpl. CDH»LR. 

18. om, quippe R. oelum W. terri KT, terram 
E*(m^<w.)- iota: itoI>. aut: uelR. apixC. 
praeteriuit (pre- D) OZ*, a lege: ex L FH. 
doneo : nsquequo L ; + ista T. fiant codd, pi, 
et vg, : fiunt A. 

19. qui uero C, qui enim BDL corp, oxon, ; si 
quis eigo R. om. istis X*. >sic docuerit R. 
uocauitur COX bis, celorum W his, fecerit sic 
et doc. Q, f. et sic doc. R, fee. et doc sic 3*^. 
maginus: maximus R. Ceterum D om. qui autena 
fecerit usque adfinem uers., et sic Waikeri ret S, 
ioh. oxon, 

20. Uersum totum om. C. enim : autem EMT^. 



Digitized by 



Google 



5^ 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[v. ai-a8. 



28 



"audistis quia dictum est antiquis 
non occides 
qui autem occiderit reus erit iudicio 
ego autem dico uobis 
quia omnis qui irascitur fratri suo reus 

erit iudicio 
qui autem dixerit fratri suo racha 

reus erit concilio 
qui autem dixerit fatue reus erit 
gehennae ignis 
^si ergo offeres munus tuum ad altare 
et ibi recordatus fueris quia frater tuus 
habet aliquid aduersum te 
**relinque ibi munus tuum ante altare 



et uade prius reconciliare fratri tuo 
et tunc ueniens offers munus tuum. 
26 (36. «) Esto consentiens aduersario tuo 
cito dum es in uia cum eo 
ne forte tradat te aduersarius iudici 
et index tradat te ministro 
et in carcerem mittaris 
*«amen dico tibi non exies inde donee 

reddas nouissimum quadrantem. 
27(37.10) Audistis quia dictum est anti- 
quis non moechaberis 
28 ego autem dico uobis 
quoniam omnis qui uiderit mulierem 
ad concupiscendum eam 



mm non intrabitis in regno caelonim. " audistis quia dictum est antiquis. non occides 
qui autem occiderit. reus erit iudicio. * ego autem dico uobis quia omnis qui irascitur 
fratri suo sine causa reus erit iudicio. qui autem dixerit fratri suo racha. reus erit concilio. 
qui autem dixerit fatue. reus erit gehennae ignis. ^ si ergo offers munus tuum ad altare. 
et ibi recordatus fueris. quia frater tuus habet aliquid aduersiun te. " relinque ibi munus 
tuum ante altarem et uade prius reconciliare fratri tuo. et tunc ueniens offers munus tuum. 
"esto consentiens aduersario tuo cito. dum es in uia cum illo. ne forte tradat te aduer- 
sarius iudicii et iudex tradat te ministro. et in carcerem mittaris. ^ amen dico tibi non 
exies inde donee reddas nobissimum quadrantem. 

^audistis quia dictum est non moecaueris. ^*ego autem dico uobis quia omnis 
qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam iam moecatus est eam in corde suo. 



habund. DESPKTRY. instidaW. pluns L. plus- 
qnain uno turbo D. phariseonun W, farisaeomm 
T, fiariseorum 9*LR, farisseomm Q, (aril D. in- 
trauitis O. in regno BFJM et S. ich, oxon^ 
ceLW. 

a I. hantem . . . hocc. bis C. occidis O*. 

ai, aa. +in ante iudicio 3^ bis {secunda nice 
improbauit corr.). inditio W. 

a a. irascetor YZ* (-d- Z"). buo + sine causa 
BEO {improbauit giossatof^ cum -uett. diz D, 
dicerit L*. firatri : patri R sed corr, gU raca 
Zo vg. + in ante oonoiUo 3^ sed erasum ; 
cni. concmo F. feituae CELQRTZ. gehenne 
ELOR iehennae W. 

83. ofbrea codd, pi. (hofif. C) : offeris D3»R, 
offeres L, offers H«VW vg, om. ad ante altare O. 
abet T. aliqnit Q. aduersns R. 

a4. ante {tfiirpo<T$€v) cum BDEHGJKLMIfr 
O'R'PVWX^Z vg. et multis aliisi ad ACH>FO* 
T*X«Y. adan Q. reoonoiliare {UoKXirpfii) 
codd. pi. Bentl. corr, uat,* et cod. caraf.-. re- 
condliari a>*FH«0ORW vg., et corr. uat. mg. 
(* . . recondliari '). tone : tn E. uenies ELQ* ; 
•i-et 'E{non LQ). often -■ir^<r0cpc {cf. Ronsch 
It. und Uulg p. a94) AJO*XZ* abf* q\ offer 
BC (hoffer) a^FMZ^ fff^kZi offeres DEH0Or 



0»'Q«TVWY vg. Tisch., cdh our. (Iren.), (Aug.) 
Hieron. comm.y Auct. op. imperf.^ offeris Q*R, 
offerres L. anferes ^i ; Jmperatiuum sic forma-^ 
turn habes ostende . . . et offers Mt. viii. 4, et 
pannulam . . . neniens adfers a Tim. iv. 13 ambo im 
Fuidensi ; et alibi. UpoffifUpttt in cod. V ex 
latino pefperam traductum uidetur. 

a5. conaentiena : beniaolos ant 6deli8 lli% cf. 
beniuolns-iscirKowy dy ' tifvow autem graecus dixit 
hoc est benenolens,* Amhros. in Luc. xii. ^pro eo 
quod nos habemus in latinis codicibus consen- 
tiens, ingraecis scriptum est tifvow quod interpre- 
tcUur benenolus aut benignus,* Hieron. Comm. hicf 
* esto aduersario tno benenolus * {sed alibi consen* 
tiens), Aug. de sermone Dom.\ * benignus * Amob. 
aduersari K cyto Q. hes C, eis X'. in uia cum 
eo : > cum eo in uia EW. iudido D. in carcere 
EFMT. 

a6. exies: exibis X*? > quadrantem nouis- 
simum 3^. 

a 7. hant C. moechaberis (/ioixct^«0 cum 
Ea»FH<H=)JKMVWYZ vg. Tuck, et moechabiria 
KT, et mechaberis DLQRW, et moecaberis O: 
moechaneris ABH^X, moecaueris CO*, mecaueris 
T. 

aS. quoniam : quia DELR. muUem W 



Digitized by 



Google 



V. a8-36.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



57 



lam moechatus est earn in corde suo 
**quod si oculus tuus dexter scanda- 

iizat te 
erue eum et proice abs te 
expedit enim tibi ut pereat unum 

membrorum tuorum 
quam totum corpus tuum mittatur in 

gehennam. 
»o Et si dextera manus tua scandalizat te 
abscide earn et proice abs te 
expedit enim tibi ut pereat unum 

membrorum tuorum 
quam totum corpus tuum eat in gehen- 
nam. 
'* Dictum est autem quicumque di- 

miserit uxorem suam det illi libel- 

lum repudii 



^^ ^o autem dico nobis 
quia omnis qui dimiserit uxorem suam 

excepta fomicationis causa 
facit earn moechari 
et qui dimissam duxerit adulterat. 
33 Iterum audistis quia dictum est anti- 
quis non peierabis 
reddes autem domino iuramenta tua 
^* ego autem dico nobis non iurareomnino 
neque per caelum quia thronus dei est 
35neque per terram quia scabellum est 
pedum eius 
neque per hierosolymam quia ciuitas 
est magni regis 
3® neque per caput tuum iuraueris 
quia non potes unum capillum album 
facere aut nigrum 



■• quod si oculus tuus dexter scandalizat te erue eum et proice abs te. expedit enim 
tibi. ut pereat unum membrorum tuorum quam totum corpus tuum mittatur in gehennam. 
* et si dextera manus tua. scandalizat te. abscide earn et proice abs te. expedit enim 
tibi ut pereat unum membrorum tuorum quam totum corpus tuum mittatur in gehennam. 
"^dictum est autem. quicumque dimiserit. uxorem suam. det ei libellum repudii. 
""ego autem dico uobis quia omnis qui dimiserit uxorem suam. excepta fomicationis 
causa, facit earn moechari. et qui dimissam duxerit moechatur. ^ iterum audistis quia 
dictum est antiquis non periurabis. reddes autem domino iuramenta tua. " ego autem 
dico uobis non iurare omnino. neque per caelum quia tronus est dei. " neque per terram. 
quia scabelhun est pedum eius. neque per hierosolymam quia ciuitas est magni regis, 
'"neque per caput tuum ituaberis. quia non potes unum capillum album facere aut 
nigrum. 



cononpisoendnm eodd.pl. etvg. : concupiscendam 
Da»KrQRVX«YZ*, concupescendam E. moeoha- 
tas : moecatus COX*, mech. DLRW. om. earn 
DL. 

ap. si sup. lin. X. hocnins C. tos R. 

(39 et 30.) scandaliszat bis E, -itzat Ifis D. heme 
C. ppoice^ro^.//.: proceB,proieceDE5PQRW, 
proiice J {9wh Y) v^. TiscA. periat 3*. unum : 
ima pars DL ; > imam membr. taor. ut per. R. 
mittator : eat B3*^W eum ^,. gihenn. R, gy- 
henn. Q, gehenna Y ; + ignis 6*. 

30. dextrn CJOTX*Z* z^g; abscide eodd. pi. 
ei C : abednde TW^TgiJ, excide H*0*. proiece 
DE3»R, proiice J vg. Tisch. om. enim CJTX*Z. 
om. tibi DM", periat 3^. eat in gehennam 
(geghennam R, ^^ D, gehenna Y) : mittatur in 
gyehennam Q. uersum totum om. W cum D gr. 

31. autem: enimQ. quicunque]^. demiserit 
0*{semel), dimisserit DEQR et infra, huxorem 
C, uxorerem L*. det ei R vg. libellam D, illi 



bellum L, libmm E. repudi E«R, repuadi L*. 

3a. hux. C. excepto CH0K. caussa D. 
fociet H*. feci* V. moecari CX*, mechari DLRW, 
mecari O. demisam EL, demissam O*. dnxerat 
E*. hadulterat C ; adulterium committit R. 

33. om. iterum F. dictum sit BZ. hantiq. C. 
peierabis cum AF0JMVZ* et Aug. dt Serm. 
Dom. ^T^cf. perierabis BO*, peiurabis H et uet. h : 
periurabis CDEa>KLKrO»'QRTWYZ« vg. et tsett. 
plur. redens Y*, reddens Y*. domino : deo T. 

+ uota ante iuramenta Y. 

34. homnino C. celum EW. tronus £R*T, 
thronum L. Uers, 33, 34 coniungit ^, 

35. scabillum EH^JMKTRV, scabyllum F. om. 
est DR. peduum QRY. > pedum eius est £. 
hierosolymam codd. pi. (hierosoli. H, hierusolt 
EH*L, hierusoly. KZ*, ierosoli. W, ierosoly. vg") : 
hienisalem R, hyerusalem D ; graeci 'Upoa6kufui 
sed *l€/)o. 1V.jFf. > magni regis est E. 

36. capud LQR. iuniberis a>F, iurabis KIKTZ*. 

I 



Digitized by 



Google 



58 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[V. 37-46. 



87 sit autem sermo uester est est non non 
quod autem his abundantius est a 

malo est. 
38Audistis quia dictum est oculum pro 

oculo 
et dentem pro dente 
8» ego autem dico uobis non resistere malo. 
(39. 5) Sed si quis te percusserit in dex- 

tera maxilla tua praebe ilH et 

alteram 
*°et ei qui uult tecum iudicio con- 
tendere et tunicam tuam tollere 

remitte ei et pallium. 
41(39.10) Et quicumque te angariauerit 

mille passus uade cum illo alia duo 



*2 qui petit a te da ei 

et uolenti mutuari a te ne auertaris. 
43 (40. 6) Audistis quia dictum est diliges 
proximum tuum 

et odio habebis inimicum tuum 
*4 ego autem dico uobis 

diligite inimicos uestros 

benefacite his qui oderunt uos 

et orate pro persequentibus et ca- 
lumniantibus uos 
46 ut sitis filii patris uestri qui in caelis est 

qui solem suum oriri facit super bonos 
et malos 

et pluit super iustos et iniustos. 
46 (41. 6) Si enim diligatis eos qui uos 



" sit autem sermo uester est. est. non. non. quod autem abundantius est honim. 
a malo est. ''audistis quia dictum est oculum pro oculo. et dentem pro dente. 
'•ego autem dico uobis. non resistere malo. sed si quis te percusserit in dexteram 
maxillam praebe illi et alteram. *° et ei qui uoluerit tecum iudicio contendere, et tunicam 
tuam tollere remitte ei et palleum. *^ et quicumque te angariauerit mille passus uade cum 
illo duo. *'omni petenti te da. et uolenti mutuari a te ne auertaris. ** audistis quia 
dictum est diliges proximum tuum et odies inimicum tuum. **ego autem dico uobis 
diligite inimicos uestros. benedicite maledicentibus uos. benefacite his qui uos odiunt 
et orate pro calumniantibus uobis et persequentibus uos " ut sitis filii patris uestri qui in 
caelis est. qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluet super iustos et 
iniustos. 

^* si enim diligatis eos qui uos diligunt. quam mercedem habebitis. nonne et publicani 



poteris D. unum: uUum C. oapmum + tuum 
LQ. > capillnm nnnm D. aut : uel R. 

37. > sermo autem |g. oestro R. + et ante quod 
E. hiis E*W. abundantius (hab. CDEM'VY) : 
amplius ^ac d h, post abnnd. om. est Da**L*. 

38. est ■«- antiquis Q. hocul. bis C. om, et 
Da*LQR. pro dentem M*. 

39. amaloEQ. si qui O*. t6Y. percuserit^, 
percusseris W. dextera (dextra COX*R) maxiUa 
tua (tua in mg. B) : dexteram maxillam tuam 
DEKLKTORV W vg. Tisck. prebe CD, praebae L. 
> et UU KM'VZ^ ; ilU {pm, et) TZ*. altera YZ» 
(-a Z«). 

40. ei qui codd, pi. et vg. (> qui ei R) : illi qui 
AFH0X«Y TiV^. tecum + in ffKTCyW^lgiS. 
contennere X*. tonicam DELR. remitte ei 
(d^«s o^y) codd. pi. (et eras, ante ei L), et 
rcmittes (-d4>^<r€is gr. D) ei M : dimitte ei E3** 
QR(dem.)W vg. ; remitte situ ei A(re sup. lin.)'S* 
FJO*XY. 

41. quicunque ^T}^, qui EQ. angariauerit 
(hang. C) codd. pi. et vg.^ angariaberit ATY: 
angarizauerit 3**LQR, angari//z. E, angaritz. D. 



mile a*, millae L. passos H*, pasus H**. cum 
eo J. + et ante alia DHKL(> alia et)OX*Z5'^C 
{non W|g). aUo 3*. duo : .11. D. 

42. qui f autem 9. perit L*. ha te C. qui 
petit a te da ei : omni petenti te tribue ei R 
h {om. te et ei). mutuari codd.pl. i^C cod, caraf. : 
mutuare F^TJg, motuari DH*LQ, mutari R. 

43. est + antiquis E*3*^Q. dileges DQ, di- 
legis a>, diligis CFO*RTX*. pioximum S lapsu. 
odio . . . tuum in mg. additur O. odio habebis 
AC(hod.)3**FH0KM'TV(hod.)XYZv^. : odies B 
DE3>«*JLMQRW. 

44. dilegite D3*L*Q. ««»imicos V. uestros + 
et DELQRT. hiis BE*, is W. hoderunt C. 

> uos oderunt F. borate C. perseq. et calum- 
niantibus uos codd. pi. (calumpniantibus EQW, 
-pnientibus D, -nientibus L; uobis DH>0*Q) : 

> perseq. uos et calumn. M, > calumpnientibus 
uobis et perseq. uos R ; graeci et uett. uariant. 

45. celis W. quia H>*Y. horiri C, orri R. 
facit sup. lin. T. bonus L*Y*, > malos et bonos 
BH. pluet BO*Z* 

46. diligatis (dUe- D) codd, pi. et vg. : diligilis 



Digitized by 



Google 



V. 46-vr. 5.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



59 



diligunt quam mercedem habe- 

bitis? 
nonne et publican! hoc faciunt ? 
*^ et si salutaueritis fratres uestros tan- 

tum quid amplius facitis ? 
nonne et ethnici hoc faciunt ? 
48 estote ergo uos perfect! 
sicut et pater uester caelestis perfectus 

est. 
VI. ^ (**• 10) Attendite ne iustitiam ues- 

tram faciatis coram hominibus ut 

uideamini ab eis 
alioquin mercedem non habebitis apud 

patrem uestrum qui in caelis est 
cum ergo facies elemosynam noli tuba 

canere ante te 



sicut hypocritae faciunt in synagogis 
et in uicis ut honorificentur ab ho- 
minibus 

amen dico uobis receperunt mercedem 
suam 
^te autem faciente elemosynam ne- 
sciat sinistra tua quid faciat dextera 
tua 
* ut sit elemosyna tua in abscondito 

et pater tuus qui uidet in abscondito 
reddet tibi. 
^ Et cum oratis non eritis sicut hypo- 
critae 

qui amant in synagogis et in angulis 
platearum stantes orare 

ut uideantur ab hominibus 



hoc fiaciimt *^et si salutatis amicos uestros tantum. quid amplius facitis. nonne et 
gentiles hoc faciunt. *' estote ergo uos perfecti sicut pater uester caelestis perfectus est. 

VI. *Adtendite ne aelemosynam uestram faciatis coram hominibus. ut uideamini ab 
eis. alioquin. mercedem non habebitis. aput patrem uestrum qui in caelis est. 

'cum ergo facis elemosynam noli tuba canere ante te. sicut h3rpocritae faciunt in 
synagogis et in plateis ut honorificentur ab hominibus. amen dico uobis. perceperunt 
mercedem suam. ' te autem faciente elemosynam. nesciat sinistra tua quid faciat dextera 
tua, * ut sit aelemosyna tua in absconso, et pater tuus qui uidet in absconso. reddet tibi in 
manifesto. *et cum oratis. non eritis sicut hipocritae qui amant in synagogis et in 



EH*^L«Z\ ooBom.J. dileguntDQ. mercidem 
ELQR {non D). abebitis C. puplicani 3»QR ; 
aethnici {sed expunct.) et pnpl. D. 

47. om. si L. salntaueFetis J. quid amplius 
(hamp. C) facitis: om.¥; q. a. fecietis H0KKr 
O^V WX*Z. et ethnioi cumgr, et BCDE(aeth.) 
3'^FKL(aetiii.)MM'(etUn.)0«^T«W vg. : om. et 
AH0JRVXY. 

48. hestote C. om. uos H. om. et FJLR. 
caelistU X. perfectus : misericors W. 

VI. I. attendite codd. pi. : adt. CDEa^JLKTOQ 
RV. iustitam Y*. ut : et F. uidiamini L*QR. 
hab C. merddem EL*QR. abebitis L. apnt 
CJO*X*Z*. ceUsW. 

a. Ific inc. cap. in W. quam H0. facies {gr. 
pi. woiis) cum ADEFJLOQRVX''YZ* : facis 
{itoiw LU al.) BCH0KMMTWX*Z<' vg. ele- 
mosynam ABC(ae-)F©JKMKrVXZ, elemosi. 
HOTW, aelimosi. L, aelymod. E, aelymoysi. D, 
elimoysL 3*QRt eleemosynam vg. : elemosyna Y. 
tuba bis H*. hante C. te sup. lin. T. sicuti C. 
hypocritae codd. pi. et vg. : hipocritae Y, hypo- 
chr. DQ, jrpocr. OZ«, hipochritae H*W(-e), hyppo- 
chritae E(-e)R, h3rprochitae C, hipocbite L. sina- 
gogis a»LQ. om. in sec, C. uici//i E. ab : ex 



W. receperunt codd. pi. (-cip. R) : perdpenint 
DE(-cep.)LQ. merddem snam LQR, merce su D. 

5. facientem 0*Z*. elemosynam cum ABC 
(hel.)F0JKMM'OVXZ, elemosi. HTW, aeli- 
mosi. E, elimoisl. L, elimosy. Q, aelymoysi. D, 
elimoysi. a*R, eleemosynam vg. : aelemos3ma Y. 
nesciat codd.pl. {et A, quamquam perperam Tisch, 
ne sdat) et |Qi&C: ne sdat {cum gr. 11^ yvirrw) 
CFQ(?)TX9; Z dubium est. dhixtra C. qui 
fecial Q. dextra Z*9. 

4. ut : et W. > elim. tua sit Q. elemosyna 
cum AC(ae-)F0JKMKrOVXYZ : elemod. BH 
TW, elimosi. R, elimosy. Q, elimoysi. a>, aely- 
moysi. D, aelimoisi. L, aelymosi. £, eleemos3ma 
vg. in abscondito primo loco om. R. 

4, (i et 18. t^iwaou^Xo semper cum AB*C(hab-) 
FHKKTOTVWXYZ (wiV/. 18) |8i6C: absconso 
semper B*DJLMQR; ceterum uariant (ab- 
scondito \ et 18, absconso 6), E (absconso . . . 
abscondito sic alt. ter), 3* (absconso 4, sed 6, 18, 
abscondito mp.^ absconso mg.)^ 5* (abscondito 4 et 
6, absconso 18) ; om. et pater tuus qui uid. in 
absc. L* hie etu. iS {suppl. L«). uidit R. 

5. quum H0. horatis C, orantis Q* hypo- 
critae codd. pi. {et Y) et vg, : ypocritae 0Z«, 

I 2 



Digitized by 



Google 



6o 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



[vi.5-i3. 



amen dico uobis receperunt mercedem 

suam. 
«Tu autem cum orabis intra in cubi- 
culum tuum 
et clauso ostio tuo ora patrem tuum 

in abscondito 
et pater tuus qui uidet in abscondito 
reddet tibi. 
7 (43. 6) Orantes autem nolite multum 
loqui sicut ethnic! 
putant enim quia in multiloquio suo 
exaudiantur 
® nolite ergo assimilari eis 



scit enim pater uester quibus opus sit 
uobis ante quam petatis eum 
» sic ergo uos orabitis. 
Pater noster qui es in caelis sanctifi- 
cetur nomen tuum 
10 adueniat regnum tuum 

fiatuoluntas tua sicut incaelo et in terra 
^^ panem nostrum supersubstantialem 

da nobis hodie 
^^et dimitte nobis debita nostra sicut et 

nos dimittimus debitoribus nostris 
13 et ne inducas nos in temtationem 
sed libera nos a malo. 



angulis platearum stantes orare. ut uideantur ab hominibus. amen dico uobis quia 
perceperunt mercedem suam. 

'tu autem cum oras intra in cubiculum tuum et claudens ostium tuum ora patrem 
tuum in absconso. et pater tuus qui uidet in absconso reddet tibi in manifesto. ^ orantes 
autem. nolite multum loqui sicut ethnici. putant enim quod in multiloquio suo exau- 
diuntur. ^nolite ergo similare eis. scit enim pater uester quid opus sit uobis antequam 
petatis eum. 

•sic ergo uos orabitis. pater noster qui es in caelis. sanctificetur nomen tuum. 
*® adueniat regnum tuum. fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terram " panem nostrum 
cotidianum da nobis hodie. ^^et demitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus 
debitoribus nostris. ^' et ne nos inducas in temptationem. sed libera nos a malo. quoniam 



hipocritae Q, hipochrite W, hjpochritae H*, hyp- 
pochritae DE, hippochritae LR (-e), hypocrytae C. 
hamant C ; -h stare 'Rabcdhq, sinagogis E^LR, 
synago D ; + stare £. om, in sec, BD. hang. 
C. horare C. reciperunt DEL*Q, recipienmt R. 
merddem ELR, merce D. 

6. oT9,hiAcodd.pl.(hoT'0=wpoatixO' oraberis 
T, oraueris EH*^W vg. intra om. in C. clausso 
D ; cluso H>F0JL*MO*QRZ*. hostio CDa>RW. 
om. tuo O'TZ* vg. {noH cod, caraf,). hora C. 
absoondito : absconso uide u, 4. Fraeterea R* 
om, et p. t. qui u. in abso. {sed-k- in mg. m. p. et 
p.tqnimdet). nidet + teX*, abscondit// X*. 

7. horantes C. nolite om, L. sicnti C. aeth- 
nid E; + fadnnt RYflS"A. quia codd, pi, (qtd 
LY) : quod DERWZ* vg, mult loquio X. 

8. er^o: enim E. assimilari cum AFHK« 
O'T^XYZ* vg„ et ads. BCE«a>0JMKrQVZ» 
(adsimnlari 0)\ cf, y^ olv 6t*oiw$ifTt : assimilare 
K*, adsimilare £*LR, adsimnlare D. eis: eris 
Q*. enim : namque KKr(yVZ. quibus («&v) 
<^»»ABE*FH0L*MX«Y: quid CDE«JKL«KrOQ 
RTVWX*Z vg. opus (hopus C) sit uobis : > uobis 
opus sit DJQR. antequam BDEHOJKMKTVW 
vg, pet. eum (ab eo DEQ) : os aperiatis A cum 
D gr. ayot^t to oto/w. 



9. sio : si X let uidetur. om. uos B?. hora- 
bitis C ; + patrem H«©* ?. Orationem dominu 
cam totamlitteris graeci%antihus habefD \ et^ad 
tnit. Y. es in oaelis cum ADEJLO»QTW(oel.) 
X Y(es)Z» z;^. : > in c. es BCa>FH0KMKrO*RVZ. 

10. adueniat cum ADEH>*<'KM'QRVWX«YZ* 
vg, Hieron,\ ueniat BCa*FH0JMOTX*Z* ; et 
neniet L. uolumtas CT. celo W. 

11. supersubstantialem ABS^H0JKMKrOQ 
VXZ vg. Hier,y super substantiale Y : cotidianum 
CDE3*^LTW; substantialem R ; superstantialem 
cotidianum F. Cf, cor, uat. 'pane nfm sr^stale 
sic hahent ^V anti. glo, et lero, ; Lm, lOP cotidia- 
num.' De hoc lectioHi testatur ipse Hieronymus 
Comm. cut loc. ' Quod nos supersubstantialem 
expressimusy in Grcuco habetur kwtoCotoif * e. q, s. 
odie L ; die F. 

12. demitte BEHKUrO^VY; lemitte ff«»R. 
sicuti C. om. et Y. demittimus B«KKrLO*VX 
Z"; dimisimus B*a*JZ*, dimissimus D ; remitti- 
mus R. deuitoribus OT. 

13. inducas nos (> nos inducas £9*HL) : 
patiaris nos indud DR. temtationem cum AFQ 
TXYZ, cf. temptemtationem L: tempt. CDE3*H 
JKMM^ORW, temptionem V, tent. B vg, Uuera 
O. ha C. Post malo ctdd, amen cor. uat. {et mg.) 



Digitized by 



Google 



VI. i4-ao.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



6i 



14 (**• *> Si enim dimiseritis hominibus 
peccata eorum 
dimittet et uobis pater uester caelestis 
delicta uestra 
^* si autem non dimiseritis hominibus 
nee pater uester dimittet peccata 
uestra. 
le (45. 10) Qxijxi autem ieiunatis nolite fieri 
sicut hypocritae tristes 
demoliuntur enim fades suas ut pare- 

ant hominibus ieiunantes 
amen dico uobis quia receperunt mer- 
cedem suam 



^''tu autem cum ieiunas unge caput 
tuum 
et faciem tuam laua 
1* ne uidearis hominibus ieiunans 
sed patri tuo qui est in abscondito 
et pater tuus qui uidet in abscondito 
reddet tibi. 

19 Nolite thesaurizare uobis thesauros in 

terra 
ubi erugo et tinea demolitur 
et ubi fures effodiunt et furantur. 

20 (47. 6) Thesaurizate autem uobis the- 

sauros in caelo 



tuum est regnum. et uirtus. et gloria in saecula. amen. ** si enim dimiseritis hominibus 
peccata eorum. dimittet uobis et pater uester qui in caelis est " si autem non dimiseritis 
hominibus peccata eorum. nee pater dimittet uobis peccata uestra. " cum autem ieiunatis 
nolite fieri sicut hypocritae tristes exterminant enim facies suas ut pareant hominibus ieiu- 
nantes. amen dico uobis. perceperunt mercedem suam. "tu autem ieiunans ungue 
caput tuum. et faciem tuam laua. ^' ut non uidearis hominibus ieiunans sed patri tuo qui 
est in absconso. 

et pater tuus qui uidet in absconso. reddet tibi. *• nolite thensaurizare uobis then- 
sauros super terram ubi tinea et erugo exterminant et ubi fures eflfodiunt et furantur. 

^ thensaurizate autem uobis thensauros in caelo. ubi neque tinea neque erugo exter- 



vg.y i, e. ^l^iSC ; sed dtlet cod, caraf. et ab omnibus 
codd, nostris abest. Abest etiam ab ab c ff^g^h k 
codd. tut, IcU, Habent amen editiones antiquae 
{et Fell) Cypr, de or, domin. *j sed omittit Hartel 
cum codicibus quattuor, Huronymus in comm, 
post interpretationem orationis sic pergit: * amen. 
Signacuhim oreUionis dominicae est quod Aquila 
interpretcUur fideliter, nos nere possumus dicere,* 
Doxologiam subiungunt 9 {Sangallensis) f et q et 
Ambros, de Sacr. vi. 5 cum amen. In g^ k doxo- 
logia est sine amen. 

14 et 15. dimisseritis DE, demiseritis O ^/ R 
{sec^ yXisec), demisseritis E(sec.)Li et demittet 
KLM'V, dimittit Q{sec.\ 14. eominibns C lapsu, 
om, et post dimittet DLR. om. nobis F. om, 
neeter B. celestis W. > dilicta n. cael. Q. 
deliota : peccata £, at peccata in mg. gl. O. 

15. si autem : si enim D et autem sup, lin, 
> hominibns non dimiseritis 3^. dimis. homi- 
nibus: + peccata eoimn W; demis. peccata 
hominibos eornm R. p. uester : + caelestis DL 
W ; 4- qni in caelis est R. dimittet : + nobis 
DEa»«»LQRWz^^. 

16. qnom HO. gdnnatis CH. siout om, D. 
hyppochritae DER(-te), Mppoch. L, hipoch. a>W 
(•te). demoliuntur £3PKO*RZ*?,demaliantnrex- 
tenninant Q: exterminant ABCDFHQJMM'Cy 
TVWXYZ*, u€tt, Cf, Hier, in Comm, • uerbum 



exterminant quod in ecclesiasticis scripturis uitio 
interpretum tritum est, aliud muHo significat quam 
uulgo intelHgitur, Exterminantnr quippe exules 
qui mittuntur extra terminos. Pro hoc ergo 
sermone demoliuntur semper accipere debemus 
quod graece dicitur i/pajfl^ova* Infra 19, 20 
codices habent demolitur «4^ar/f«« {cf. ad IV. 5). 
Ceterum hie Cor, Uat, 'exterminant enim iuxta 
anti{quos) gio(ssa). leron, alii demoliuntur.* ap- 
pareant DW5C pereant NT. geiunantes C. 
quia : om, WQ^ ; quoniam R. redperunt DEL* 
QR. mercidem EL. 

17. ungue DE0W, hungue C, ungae L. capud 
L. labaX. 

18. ne : ut non J. > hominibus uidearis R. 
uideraris W; +ab E3*^. om, hominibus C. 
geiunans C ; ieiunasse X*(?) et X'Z*. absoondito : 
absconso uide ad u, 4; absdito Z*, abscondito Z\ 
uidit R ; est D. 

19. thesaurisare (tes> T, tessauritz- D) : thes- 
aurizate R, thensaurizate Q** ; + autem L*. 
thensauros J, tes. T, tess. D. hubi C. erugo 
(her. C, acr. Y vg,) et tinea (tenea D) : > thi. et 
erugo R. demollitur R. et ubi {xai Ihrov) cum 
CE0JKLMKrOKJTVWZ t^. Tisch. : om. et AB 
Da>HO*RX Y. om. et ubi f. elt et tar. F. hubi C. 
efibdunt L. furentur Y. 

ao. thensaurizate JQ, tess. D, tehs. R. then- 



Digitized by 



Google 



6z 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM, 



[vi. 20-26. 



ubi neque erugo neque tinea demoli- 

tur 
et ubi fures non effodiunt nee furantur 

21 ubi enim est thesaurus tuus ibi est et 

cor tuum. 

22 (47. 5) Lucerna corporis est oculus 
si fuerit oculus tuus simplex 
totum corpus tuum lucidum erit ' 

23 si autem oculus tuus nequam fuerit 
totum corpus tuum tenebrosum erit 

si ergo lumen quod in te est tenebrae 

sunt 
tenebrae quantae erunt. 

24 (48. 6) Nemo potest duobus dominis 

seruire 



aut enim unum odio habebit et alterum 

diliget 
aut unum sustinebit et alterum contem- 

net 
non potestis deo seruire et mamonae. 
25(49.6) ideo dico nobis ne solliciti sitis 

animae uestrae quid manducetis 
neque corpori uestro quid induamini 
nonne anima plus est quam esca 
et corpus quam uestimentum ? 
2«respicite uolatilia cadi quoniam non 

serunt neque metunt 
neque congregant in horrea 
et pater uester caelestis pascit ilia 
nonne uos magis pluris estis illis ? 



minant. et ubi fures non effodiunt efifurantur. '^ ubi enim fuerit thensaurus uester. illic 
erit et cor uestrum. 

*'lucema corporis est oculus. si ergo fuerit oculus tuus simplex, totum corpus 
tuum lucidum erit. ^ si autem oculus tuus nequam fuerit. totum corpus tuum tenebrosum 
erit. si ergo lumen quod in te est. tenebrae sunt, ipse tenebrae quantae sunt. 

^ Nemo potest duobus dominis seruire. aut enim unum odiet. et alterum diliget. aut 
imo obediet. et alterum contemnit. non potestis deo seruire et mammonae. 

**ideo dico nobis, ne cogitetis animae uestrae quid manducetis. aut quid bibatis. 
neque corpori uestro quid induamini. non ne anima plus est quam esca. et corpus 
quam uestimentmn. '* respicite uolatilia caeli quoniam non senmt neque metunt. neque 



sauros JCJ, tes. T, tdis. R, t^ D. celo W. hnbi 
C. aerugo vg, > tinea neqae erugo R. tenea 
DL*, tynea E. demoUitur L* {non R) ; exterminat 
CT. om. et ante ubi J. hubi C. non in ras. scr, 
Co. effudiunt R. nee : neque DH*. forantnr Q. 
ubi fares n effodiut H furantur sic W. 

21. hubi C. enim est: > est enim E, enim 
faerit Q ; om. enim 9. thensaurus JQ, tes. RT, 
teS. D. ibi est codd. pi. et vg. et Hier. : ibi erit 
DE3*LQR aur.gat. Bentl. cum grcuco ; erit etiam 
^ ^ ^/ft gt^^^q Tert. Cypr. test. Aug. Chrom. 

22. corporis (toO aiffiaros) cum AC3**FJMV 
X«Y Bentl. / : + tui BDE^«<'H0KLM'OQRT 
"WX*Z vg. {sed delet cod. caraf. et tui et tuus), 
uett. abcffxgxh k'i q aur. om. est R. occulus R. 
hoc. C; oculiis sine addit. AFH*JMRVX«YZ 
cum f et gr. KEG al. pi. : + tuus BCDEa>H<^K 
LKTOQTWX vg. ; ceterum > oculus tuus est D. 
+ et ante si f. 3*. hoculus C. > si oc tuus faerit 
simplex vg.^ ^/ > si oc. tuus simplex est R. 

33. om. si autem o. t. n. fuerit L* ; si autem 
nequam faerit L« hoculus C. > faerit nequam 
vg. \ nequam est R. om. totum c. tuum t. erit Y*, 
+ in marg. Y*. tenebrossum D. tenebre. bis W. 



sint H**. tenebrae cum grcuco (rd CKhroi ir^or) 
et AFMO»XY Bentl. et {a)ck\ ipsae tenebrae BD 
H0JKLKrV vg.ff^g^ h, et ipse CEOTWZ bfq; 
> tenebrae ipsae a>,t. ipse QR. quante LO*WY. 
erunt : sunt BEa>**QRT. 

24. >unum enim Q. om. unum C. hodio 
CEQ. abebit L. diliget aut un. sust. et alt. om, 
R*, add. R'' diligit et in mg. aut u. s. et alt.'; 
diligit FLZ* (-et Z«), dileget a>. sustenebit L. 
cotemnet O; contempnet DEa>'0KQRVW (con- 
tempnet etiam lapsu ante diliget D). mamonae 
{jiujL\iw% cum gr, plurimis) cum AE3*FH0MKr 
0(-e)TVXYZ*: mammonae BCDJKQZ* vg, -e 
LRW. 

25. soliciti DQ vg. anime uestre W. uestra 
L*. manducetes L*. neque : aut D. indua- 
mini : uestiamini E. > plus est anima R. hesca 
C, aesca DEK {et corpus quam aesca D*). oorpus 
quam uestimentum (rd aStiM rov kvZit/AaToi) 
CDH>JLRTVXZ* Bentl. a f ff, h{k)q\ corpus 
plus q. u. EKJPTCKJWZ* vg. Tisch. ; corpus 
plus est q. u. AFH0MO*Y Hieron. comm. etbcg^. 

26. respicete L*, uolatili* H*. celi W. quo- 
niam : quomodo E, quae 9. seruunt Q. neque 



Digitized by 



Google 



VI. 27-34-] JSUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



63 



27quis autem uestrum cogitans potest 
adicere ad staturam suam cubitum 
unum? 
** et de uestimento quid soUiciti estis ? 
considerate lilia agri quomodo cres- 

cunt 
non laborant neque nent 
*• dico autem uobis quoniam nee Salomon 
in omni gloria sua coopertus est sicut 
unum ex istis 
^si autem faenum agri quod hodie est 
et eras in clibanum mittitur deus sic 
uestit 
quanto magis uos minimae fidei ? 



^^ noHte ergo solliciti esse dicentes quid 
manducabimus aut quid bibemus 
aut quo operiemur ? 
32haec enim omnia gentes inquirunt 
scit enim pater uester quia his omnibus 
indigetis 
33quaerite autem primum regnum dei 
et iustitiam eius 
et haec omnia adicientur uobis 
^*nolite ergo esse solliciti in crasti- 
num 
crastinus enim dies soUicitus erit sibi 

ipse 
sufficit diei malitia sua. 



congregant in horrea. et pater uester caelestis pascit ilia, nonne uos magis plures 
estis illis. ^quis autem ex uobis cogitans potest adicere ad staturam suam cubitum 
unum. "et de uestimentum quid solliciti estis. considerate lilia agri quomodo crescunt 
non laborant neque neunt. ^dico autem uobis. quia nee Salomon in omni gloria sua 
coopertus est sicut unirni ex istis. ^ si autem foenum agri quod hodie est et eras in 
clibanum mittitur deus sic uestit. quanto magis uos modice fidei. "nolite ergo solliciti 
esse dicentes quid manducauimus aut quid bibemus, aut quid operiemur. '"haec enim 
omnia gentes inquirunt scit enim pater uester caelestis. quia horum omnium indigetis. 
'^quaerite ergo primum regnum dei et iustitiam eius. et haec omnia adicientur uobis. 
** nolite ergo cogitare in crastinum. crastinus enim dies de se ipse cogitauit. suflScit enim 



metunt am, DL, n. metunnt £. in horreo J. 
celestis W. pascet HGL^R. ma + ego antem 
dico nobis E. uos magis : > magis nos 3*JO*. 
pluTis estli (Sia^^pcre) cum C(hestis)H0JKI(r 
0'VWZ*«5f. acff^q-. plnres e. ABDEa>FLMO*Q 
R(lstis)TXYZ bfg^t pins e. h, plurimum discati8>t, 
praefextis 8. 

77. hadicere C, adiecere DQ, adiicere JO* vg., 
addicere £, adidre L. 

28. solidti DLQR vg, hestis C. consyderate 
9", siderate Q. neque codd, pi. et vg. : nee JKL 
WQRZ. nent (i^tfotHTir) cum ABCa^FHKL« 
KTOi'nr^VWXYZ vg % nennt DEa>~^» {expunxit 
n corr. uoUns f arson n improbare) JL^QRI^: 
metnnt M, metent O*. 

29. amen dico antem R ; dico enim L. quo- 
niam : qnia DEL. salamon DQRZ. omnia B*. 
coopertus (opertns 3^*, cooperatus H) est : 
nestiebatnr 'E a cf. uestitns est h. 

30. si enim ^. foennm DEH^J vg.^ fenum LQ 
RW. odie OT. clybannm C. mittetnr DH»»H 
©LKTQVZ®, mititnr K, mittur R. quando Q. 
minlmaft cum codd. pi. (-me C0O*WZ*) 1^: 
modicae DELR(-ce ELR)9 cod. caraf.&€^ 
^y&noToi. Ccterum uaricmt codd. uett. modicae 
abfg^km, minimae cff^l, pnsillae h. Cf, viii. 



36 ubi codd. fere omnes habent modicae. 

31. solicitl jy^ vg, manducauimus O. aut: 
at a* (^sed corr.), bibimus R. quo {et (yZ') 
codd, pi, et vg. : quid CEa>-H^JLMO*QZ*, quod F 
{ri), operiemur (hop. C) : uestiemur L. 

3a. om. enim X. sit W. quia his (hiis EW) 
omnibus : quid horum onmium R. indigitis R. 

33. queriteC. autem: ergoDEQR. regnum 
dei codd. pi, et vg, : om, dei AO*Z* cf. ri^y 
0aai\*lav koI lijv iuuuoaivrjv aifrov ed. Tisch. et 
W.H.^cum^l^g^kmam.EusV.^^^'^Ps.Ath.''^'^: 
Sedgx habet regnum dei, et k regnum et iustitiam 
dei. Uere diet debebat gt (* a quo abest uox dei * 
Sab.) ^ Par. Lot. 13169 saec. x. In O nastro 
suppleuit super lineam m, ant. di, et dei manus 
sax., et dd Z*. iustidam W. haeo omnia (ravra 
wwra) DEH^ORX^Y vg. : > omnia haec ABCFH 
©JKMKTO^QTVWX^Z. adiidentur J «;^. TtscA,: 
prestabuntur D. 

34. noli a**, (-te add. corr. mp.) esse soUioiti 
(soil D) : solliciti (soli, vg.) esse EFQRWX* vg., 
esse solliciti + esse O. in crastlno J. sollicitus : 
soli. D vg sibi ipse ABCDE*FH*0JLTX«YZ*, 
cf > ipse sibi R : sibi ipsi E«H«KMKrO»VWZ» 
vg, sibi ipso ut uidetur X*. suffedt R ; + enim 
DE«3>KQR. maliciaW. 



Digitized by 



Google 



64 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[VII. i-i 



VII. 1 (««• 2) Nolite iudicare ut non iu- 
dicemini 
*in quo enim iudicio iudicaueritis lu- 

dicabimini 
et in qua mensura mens! fueritis meti- 
etur uobis. 
3 (51. 6) Quid autem uides festucam in 
oculo fratris tui et trabem in oculo 
tuo non uides ? 
*aut quomodo dicis fratri tuo sine 
eiciam festucam de oculo tuo 
et ecce trabes est in oculo tuo ? 
*hypocrita eice primum trabem de 

oculo tuo 
et tunc uidebis eicere festucam de oculo 
fratris tui. 



6 (52. 10) Nolite dare sanctum canibus 
neque mittatis mai^aritas uestras ante 

porcos 
ne forte conculcent eas pedibus suis 
et conuersi disrumpant uos. 
7(53. 5) Petite et dabitur uobis 
quaerite et inuenietis 
pulsate et aperietur uobis 
* omnis enim qui petit accipit 
et qui quaerit inuenit 
et pulsanti aperietur 
^aut quis est ex uobis homo quem si 
petierit filius suus panem numquid 
lapidem porriget ei ? 
^'^aut si piscem petet numquid ser- 
pentem porriget ei ? 



diei malitia sua. VII. * Nolite iudicare ut non iudicemini. 'in quo enim iudicio iudi- 
caueritis, iudicabimini et in qua mensura mensi fueritis. remetietur uobis. 'quid autem 
uides festucam in oculo fratris tui. et in tuo oculo trabem non uides. * aut quomodo dicis 
fratri tuo sine eiciam festucam de oculo tuo. et ecce trabis in oculo tuo. '^ypocrita eice 
primum trabem de oculo tuo et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui. 'nolite 
dare sanctum canibus neque miseritis margaritas uestras ante porcos. ne quando concul- 
cent eas pedibus suis. et conuersi dirumpant uos. ^petite et dabitur uobis quaerite et 
inuenietis. pulsate, et aperietur uobis. ^ onmis enim qui petit accipit et qui quaerit in- 
ueniet. et pulsanti aperietur. *aut quis est ex uobis homo, quem si petierit filius eius 
panem. numquid lapidem porrigit ei. '^ aut si piscem petit, numquid serpentem porrigit 



Vn. I. utnoniadioemini : et non indicabimini 
9'J6. Cf, cor. ucU, * nt non indicemini g^ anti. glo, 
et lero. ; Lu, tL et non indicabimim.' ; -^ nolite 
condemnare et non condemnabimini 95, t Luca 
vi. 37, etiam L grtucus, 

2. om.euimJ, iuditioW. iudicaberitis FYZ, 
iudicaueretis O*. indicabemini £*3*R ; iudicaui- 
mini O, indicamini DL; + de uobis £*. qua 
mensura: -ra sup. lin. additur lilt. min. A; 
•i- qua £*. fberetis J ; + in ea £. metietur 
(/A*T/»i7fti<r«roi) cum ACFH0JTVXYZ* : reme- 
tietnr Ba^KMKTQWZ* vg,, remitietnr £LO', remi- 
telnr D, remittietnr R. 

3. nidis bis R. fistncam D3*HL*QR, fystucam 
"E, et sic j^ 5. hoculo C et sic ^y 5, quinquies, 
fraeres L*. trabim D 

4. dices D£0. tuo + frater H>R««W9i5. ainee. 
f. de oc. t. cm. R*, culd, in mg, m, sax, eiiciam JO* 
vg,^ ieciam DS', aeticiam £. om, eooe T. trabee 
cum ABCEKUrO^WXYZ : trabis D3»FH0JL 
MO*QR, trabs 1 vg. > in oculo tuo est £R. 

5. hlppochr. L, hipochr. W, hyppochr. £3>R(-te), 
hyppocr. D, hypochr. O*. eiicc JO* vg,, eidte 
L*^eice L'), iece D. eiicere JO* vg.^ dquere L*, 



eice Z* (eioere \}T?) ; om, D. et tono uidebis 
. . . flratris tui bis repetitum W. 

6. sanctam Q. sanctum dare J. miseritis E* 
ut uid.y mititis £<>. margaretas DR. hante C. 
eas : ea X*. et + canes 9 codd, Sarum 74, i82«, et 
edd, multie.g. Hcdlbrun 1476, Wild\^Z\^ Kesler 
1487, Paganini 1497, Froben 1502, Saeon, Lugd, 
151 5> FrelUmius 1 565, Guarinus Basil. 1 5 78. Cf, 
Erasmum adloc. ' Canes apudgraecos non additur y 
nee aitingitur ah interprete ChrysostomOy neque in 
emendatioribus Latinorum exempt, ac ne in aureo 
quidem [sc, Mechlinensi nunc Escorialenst]* 
Glossa est {cf. corr. uat.) ab interpretatione S. Aug, 
de Serm. Dom. I. 68. 69 farsan deriucUa. di- 
nunpant OW vg.y dirr. M. 

7. querite RW. om. qu. et inu. X*. inuenietisr 
W*. pulsante L*. haper. C. 

8. querit DRW. pulsantia Q. 

9. quem si petierit f. suus: a quo si petit 
fiUus eius £. nunqnid 0»S'(nu- et nun.)]Q bis, 
9, 10. porrigit semel B, bis FJZ*, scdo. loco O*, 
porreget D bis ; dabit L bis. 

10. petet cum ABCMTYZ* : petit DFH0JL 
0*X* cum abfffyg^hq, petierit £a>KM\>QR 



Digitized by 



Google 



VII. ir-i8.] 



EVANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



65 



^1 81 ergo uos cum sitis mail 
nostis bona dare filiis uestris 
quanto magis pater uester qui in caelis 

est dabit bona petentibus se. 
12(64.6) Omnia ergo quaecumque uultis 

ut faciant nobis homines et uos facite 

eis 
haec est enim lex et prophetae. 
18 (65. 6) intrate per angustam portam 
quia lata porta et spatiosa uia quae du- 

cit ad perditionem 
et multi sunt qui intrant per earn 
quam angusta porta et arta uia quae 

ducit ad uitam 
et pauci sunt qui inueniunt eam. 



14 



15(56. 10) Attendite a falsis prophetis 
qui ueniunt ad uos in uestimentis 
ouium 
intrinsecus autem sunt lupi rapaces 
i^a fructibus eorum cognoscetis eos. 
(67. 5) Numquid coUigunt de spinis uuas 
aut de tribulis ficus? 
17 (58. 6) Sic omnis arbor bona fructus 
bonos facit 
mala autem arbor fructus malos fa- 
cit 
isnon potest arbor bona fructus malos 
facere 
neque arbor mala fructus bonos fa- 
cere 



eL ^' si ergo uos cum sids mali nostis bona data dare filiis uestris. quanto magis pater 
uester qui in caelis est dabit bona petentibus se. 

^ omnia erga quacumque uultis ut faciant uobis homines, sic et uos facite iUis. haec 
est enim lex et prophetae. ^ intrate per angustam portam. quia lata porta, et spatiosa uia 
quae ducit ad perditionem et multi sunt qui intrant per eam. ^^ quam angusta porta et arta 
uia quae ducit ad uitam et pauci sunt qui inueniunt eam. 

^ adtendite autem a falsis prophetis. qui ueniunt ad uos in uestitu ouiiun. intrinsecus 
autem sunt lupi rapaces. ^* a fructibus eorum cognoscetis eos. 

numquid colligunt de spinis uuas aut de tribolis ficus. ^^ sic omnis arbor bona fructus 
bonos fadt mala autem arbor fructus malos facit ^^ non potest arbor bona fructus malos 
facere neque arbor mala fructus bonos facere. 



VWX«Z* vg, Tisch, cum c. Variant graeci codd, 
inter alrficu et airman hie et uers, 9. ad Jin, + aut 
si petierlt oumn nunqnid porriget ei scorpionem W, 
ex Luc. zL 13. 

II. bona sine add. codd. pi. et Hieron. comm, 
cum gr. L, 48*" et ffig^li + data {cum gr. piur.) 
BEOrO W vg, etab cfg, hkq, Cyp. Aug. Auct. 
op. impf. fills LR. qui in cael. (eel. W) est : 
caelestis £. +non ante dabit T. bona : spiritnm 
boomn W, ex Luf. xi. 13 (m/ supra). 

1 a. ergo om. Q. qnecumque £ ; quae cumque 
D ; qnaecnnque ^yj^. uultis + bona Q. homines 
+ bona ito ^^LRW ; + ita BDEJQ {oirm\ 
eis ABCFH0JLMQTY: illis DEa>KKrORV 
WX*Z vg. hec W. enim sup. tin. U; om.W. 
om. et W. prof. DH»LOR(te:, prophete W. 

13. intrate + ergo O m. ant.t exp. gl. portam 
in mg. T., quia: quam LQ. lata + est X*. 
porta om: JO*, spatiossa D. uia t est vg. 
imulU Z*. 

14. quam (r£) : qnoniam (^<) W. hangosta C. 



arta cum ABCFH0K etc, : arcta DEJQRc vg. 
Tisch. uia: estuiaDLR, tf/>uiaestTi'^. ad 
itamL*. 

15. adtendite BCDEH>'©JLKrOR ; + autem 
uobis Q; + uobis Da*^LR. prof.Da*LR. houium 
C, obium O. rapacis L. 

16. a: ex BD. eorum: autem 3^. nunquid 
fg. coUegunt D3*. huuas C, ubas O. tribulis 
cum BCDEH>FH0JKLKrORTVWXZ vgi tri- 
bolis AMQY. ficosDH>0*R. 

17. fiructus (-tos E*0*Y) bonos &cit codd.pl. 
et vg, : > bonos ft", fac. EKTR, > fr. fadt bonos 
MQ. mala autem . . . facit om. DL. fiructus 
(-OS OY*) malos : > malos fructus E(-os*)QR vg, 

18. firuotus (-OS OY*) malos : > m. fructus 
QR v^. firuotus (-OS O) bonos : > bonos fructus 
BRfjf.; graecus praeponit semper KOfmaidi. Uersum 
sic inuertunt {contra ueteres etgraecum) non (num- 
quid D) pot. arb. mala bonos fructus facere {pm, 
facere D) neque arb. bona malos fructus (-os £) 
facere DEL. 



Digitized by 



Google 



66 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [vii. 19-26. 



i9omnis arbor quae non facit fructum 
bonum exciditur et in ignem mitti- 
tur 

20 igitur ex fructibus eorum cognoscetis 

eos. 

21 (69. 3) jjqjj omnis qui dicit mihi do- 

mine domine intrabit in r^^um 

caelorum 
sed qui facit uoluntatem patris mei qui 

in caelis est 
ipse intrabit in regnum caelorum. 
22(60. 5) Multi dicent mihi in ilia die 

domine domine 
nonne in tuo nomine prophetauimus 
et in tuo nomine daemonia eiecimus 
et in tuo nomine uirtutes multas feci- 

mus? 



**et tunc confitebor illis quia numquam 
noui uos 
discedite a me qui operamini iniquita- 
tem. 
24 (61. 6) Omnis ergo qui audit uerba mea 
haec et facit ea 
assimilabitur uiro sapienti 
qui aedificauit domum suam supra pe- 
tram 
** et descendit pluuia 
et uenerunt flumina 
et flauerunt uenti 
et inruerunt in domum illam et non 

cecidit 
fundata enim erat supra petram 
2« et omnis qui audit uerba mea haec et 
non facit ea 



*• omnis enim arbor, quae non facit fractum bonum excidetur et in ignem mittetur 
** igitur a fractibus eonim conoscetis eos. 

^ non omnis qui dicit mihi domine domine intrauit in regno caelorum. sed qui facit 
uoluntatem patris mei. qui in caelis est. ** multi mihi dicunt in ilia die domine. domine. 
nonne in tuo nomine prophetauimus. et in tuo nomine daemonia eiecimus. et in tuo 
nomine uirtutes multas fecimus. ^et tunc confitebor illis quia non noui uos dis- 
cedite a me qui operamini iniquitatem •* omnis ergo qui audit uerba mea haec et facit 
earn similabo eum uiro sapienti. qui aedificauit domum suam supra petram. ** et descendit 
pluuia. et uenerunt flumina. et flauerunt uenti. et inpegerunt in domum illam. et non 
caecidit fundata enim erat su petram. ^ et onmis qui audit uerba mea et non facit ea. simi- 



19. omnia + ergo R. harbor C. frnctns L*. 
exciditur (lir«<5irr€Ta«) cum ABSP*MWX^YB€n^/, : 
cxddetur CDEa>»FH0J KLOQRTVWX*Z v^, in 
igne MTX. mlttitup {fi6x\trcu) cum ABH>*F 
MRXoY Benil, : mittetur CDEapiHejKLM-QQ 
TVWX*Z vg. Ceterum uett. lot. He habent 
exciditur . . . mittetur a ; excidetur . . . mittetur 
b cfg^ h q Ambr. Aug, Hieron, comm. ; excedetur . . . 
mittitur >&; exciditur . . . mittitur/*, {Belsh,), 

21. omnes L. michi W ; om, J. intrauit OX. 
in regno FM. celorum, celis W. uolumtatem CO. 
intrauit L*0. in regno B*M. 

22. dicunt mihi TZ* (-cent Z*); >mihi dicent 
DEL, deinde pergit L tuo nomine profitauimus 
(profet. L') omisso in ilia die dne dfie nonne in, 
^/ D in ilia die nonne in nomine tuo profetauimus 
{pm, dne dne). in tuo nomine {r^ of 6y6/uirt) 
ter cum 'EQKBentL cf, ad iv, $, 8 : tuo n., in n. t., 
in t n. L, in nomine tuo /r., et in tuo n. bif BC3^F 
H0JKMKrOTVWX«Z, in nomine tuo bis et in tuo 
nomine tert. DTX*, in nomine tuo ter AY vg, 
Tisch, profet. H*OR. demonia D3>LRW. eicimus 



EH*L*, iedmus D. uirtutemE*. facimusE^QW. 

23. confetebor D ; iurabo EH'*' cum b g, Hil, 
de trin, ix. col. 1027 a, Oros. c. pel. p. 452, Auct, 
op. imp. nunquam W^. discidite L*R. a me + 
omnes EQW95. hoperamini C. 

24. qui + quia Q. om. mea F. hec W ; om. C. 
aaaimilabitur cum AFKQTXYZ*, -liabitur W ; 
adsimilabitur BCEaPH0JLMKrRVZ*, adsimula- 
bitur DO. quaedificauit V, qui ed. W. super 
D3**LQRZ*^5<r«//. supra petram finnam cor. 
uctt. (* finnam nan est in . .* mg.). 

25. <w/.etDKLKrX*Z*( + etZ<). discenditDE 
a>L*R. plubia OT, pluia DH>LQR. uenierunt D. 
irruerunt M {et ff^ W vg. ; inpigerunt E (impege- 
runt etiam cfk q) \ uenerunt L (ofTenderunt a bg^K), 
caecidit C, cicidit DLR*. fundamenta W* (-ata 
corr:). super p. DH>*JLQR«» (supetram R*, cf. 

26. audiuit Q. hec W. similis est BX*; ad- 
similabitur E. uero L*. edif. MW. super CDE 
S^JKLKTRTW^Z vg. harenam codd. pL : harena 
Z*, haerenam Q, arenam a'JLTV*W vg. 



Digitized by 



Google 



VII. J6-VIII. 5.] EVANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



67 



similis erit uiro stulto 
qui aedificauit domum suam supra 
harenam 
VI et descendit pluuia 
et uenerunt flumina 
et flauerunt uenti 

et inruerunt in domum illam et cecidit 
et fuit ruina eius magna. 
28(62.2) Et factum est cum consum- 
masset iesus uerba haec 
ammirabantur turbae super doctrinam 
eius 
29 erat enim docens eos sicut potestatem 
habens ' 
non sicut scribae eorum et pharisaei. 
VIII. i(«3. 2) Cmjj autem descendisset 



de monte secutae sunt eum turbae 
multae 
^ et ecce leprosus ueniens adorabat eum 
dicens 
domine si uis potes me mundare 
*et extendens manum tetigit eum iesus 
dicens 
uolo mundare 

et confestim mundata est lepra eius 
* et ait illi iesus uide nemini dixeris 
sed uade ostende te sacerdoti 
et offer munus quod praecepit moses 
in testimonium illis. 
5(64.3) Cum autem introisset caphar- 

naum 
accessit ad eum centurio 



labitur uiro stulto. qui aedificauit domum suam super harenam. ^ et descendit pluuia. et 
uenerunt flumina. et flauerunt uenti. et inpegerunt in domum illam et caeddit et facta 
ruina eius magna, ^et factum est. cum consummasset iesus uerba haec. admirabantur 
turbae. super doctrinam eius. ^ erat enim docens eos sicut potestatem habens. et non sicut 
scribae eonun. VIII. ^ Descendente autem eo de monte. secutae sunt eiun turbae multae. 

* et ecce leprosus quidam ueniens adorabat eiun dicens. domine si uis potes me mundare. ' et 
extens manum iesus. tetigit eum dicens uolo mundare. et confestim mundata est lepra eius» 

* et ait illi iesus uide nemini dixeris. sed uade ostende te sacerdoti. et ofler munus. quod 
praecepit mojses in testimonium illis. ^post haec autem cum introisset in caphamaimi. 



27. om, et DEKLM'VX*Z* ( + et Z*). om. deso. 
pluuia E. discendit Da>LR. pluia Da>L*QR. 
aenienmt D. om. et ante flau. L. -nnt uenti e- 
perd. inO^et uix spatium est, irrnenrnt M VW vg.^ 
innmt L* ; +ct E*. caeddit C, dcidit DEL*R*. 
ftiit (ijy) : fiicta est E cum abcgxhkq Cyp,^ Luc. 
cal.y Auct. ad Ntm.^ Amob.^ Aug. ; fEicta f, eius 
fodd. : Ulins vg. 

38. quum 0. ills om. X^ f/ + sermones hos 
{sed expunct.) ante uerba haeo. In E hie et viii. 3, 4 
moHogramma est Ir. ammirabantur AFH0K 
MM-QX^YZ* et admirab. BCDEa>JLOTVWX«Z* 
vg. Tisch. : admirantnr R. + multae ante turbae 
a>. turbe W. doctrinam cum ADE*3»H0LMO 
QRXY : doctrina BCFJKMTVWZ vg Tisch. 

29. om. eos R. sicuti C. habens \jiim et) cum 
ABCDFH©KMKrORVWXYZ our. corp. et S. 
ioh. oxon. et Par. lot. 262, 11955 : + et (/ra/) EH* 
JLQ /Ttfr/. 2826, Par. lot. 13171*, vg, Tisch. 
Ceierum omittunt etadcgih Aug. ; adduntfffx h 
q Hieron. comm. scribe W. pharisei C W, ^risaei 
a>LOR (-d 3>LR), fans D. 

VIII. I. quum 0. discendisset Da>LRY ; de- 
scendit £; +ibs ^. saecutae £^ sequu. vg., 
aecute LW ; secuti R. turbe multe W, 



2. liprosus R* ; + quidam DLQR. hadorabat 
C, adorabit T. potis R. 

3. ^m.etR*,adSi/.etR«^. extendiensR. manum 
tetigit eum ills {cum graecis plur.) ABE? 
(manum suam) FH0LMQ(manuum et I5)WX«Y 
Tisch. ; cf. > numum His tet eum CJT ; > ihs 
manum tet eum OTO m. a. VZ vg.\ > ills manum 
suam et tet^t eum R : {om. IOblb) manum tet eum 
DO*X*, cum graecis « BC* etc. Tisch. Treg. W. H. 
Omittunt etiam Dis t Walkeri it ^* {Par. 13171), 
itket delet cod. caraf. ; Tisch. {T. G.) citat etiam 
pro omissions am. et ffx : sed am. ex errore ; et 
edit, Belsh. ff^ tetigit eum iesus, quamuis Mar- 
tianaeusy et post eum Sabatarius^ om. i&s. et con- 
festim hie inc. u. 4 in ]^. mundatus R. 

4. ihesus pltne C, uide i. 1. uide: uade E. 
uade -I- et R. hostende C. om. te R. offer (hoff. 
C) : offers F {cf. v. 24) ; offert M. munus + tuum 
9. praedpit D(pre.)3*LQR. moses cum ABFJ 
MO*QTXYZ: moyses CDEH>H0KM'O«^V*W 
vg. Tisch., mosses L. 

5. cum autem codd, pi. et vg. : post haec autem 
cum DLQ b cfg^ h q ; post haec cum autem R ; 
post hoc autem * cum autem E, introisset + ills 
OQ. ca&maum LR, caphmrnanum ? (u pr. ^- 

K 2 



Digitized by 



Google 



68 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [viii. 5-15. 



rogans eum * et dicens 

domine puer meus iacet in domo para- 
lyticus et male torquetur 
7 ait illi iesus 

ego ueniam et curabo eum 
Set respondens centurio ait 

domine non sum dignus ut intres sub 
tectum meum 

sed tantum die uerbo et sanabitur puer 
meus 
9 nam et ego homo sum sub potestate 

habens sub me milites 

et dico huic uade et uadit 

et alio ueni et uenit 

et seruo meo fac hoc et facit 
10 audiens autem iesus miratus est 

et sequentibus se dixit 



amen dico uobis non inueni tantam 
fidem in israhel. 

11 («5« «) Dico autem uobis quod multi ab 

oriente et occidente uenient 
et recumbent cum abraham et Isaac 
et iacob in r^^o caelorum 

12 filii autem r^ni eicientur in tenebras 

exteriores 
ibi erit fletus et stridor dentium. 

13 (66. 6) Yx dixit iesus centurion! 
uade et sicut credidisti fiat tibi 
et sanatus est puer in hora ilia. 

14 C*"^' «) Et cum uenisset iesus in domum 

petri uidit socrum eius iacentem et 
febricitantem 
Iff et tetigit manum eius et dimisit eam 
febris 



accessit ad eum centurio rogans eum ' et dicens. domine puer meus iacet in domo paraly- 
ticus, et male torquetur. ''et ait illi iesus. ego ueniens curabo eum. 'et respondens ei 
centurio ait domine non sum dignus ut intres sub tectum meum. sed tantum die uerbo et 
sanabitur puer meus. ' nam et ego homo sum habens sub potestatem meam milites et dico 
huic uade et uadit. et alio ueni. et ueniet et seruo meo. fac hoc et facit ^^ audiens autem 
iesus miratus est et dixit sequentibus se. amen dico uobis. nee in israhel tantam fidem 
inueni. ^^ dico autem uobis quia multi ab horiente et occidente uenient et discumbent cum 
abraham et isaac et iacob in regno caelorum. ^* filii autem regni huius expellentur in tene* 
bras exteriores. ibi erit fletus et stridor dentium. " et dixit iesus centurioni uade et sicut 
credidisti fiat tibi et sanatus est puer in ilia hora. ^^ et cum uenisset iesus in domum petri 
uidit socrum eius iacentem et febricitantem. ^° et tigit manum eius. et dimisit eam febris 



punctd). ascessit K. ad emn + quidam DEL. 
> ad eum accessit + qoidam Q. oentiirio om, V* 
sed-k- int. lin, m, rec. ; centorio DLQR. 

6. dfie in mg. D. puer mei L*. iactet R. 
domu DQRV ; + mea DL. paralit DES^LKTR. 
torcetur L. 

7. ait AFMOY {Tisch, W, H. T. Gr.) : et ait 
BCDE3>H0JKLKrQRTVWX {sup, ras,) Z vg. 
ihtsasp/efuCW. 

8. respondit B. centorio LR. ait + illi DLQR. 
uerbum H0. 

9. homo sum snb pot. (sub pot. sup, lin. X) : 
+ constitutus DE0QRT our, gig, cor, uat, (non 
f^^rg^') ««'. ; > homo sub pot + constitutus sum L ; 
constitutus (raffffSfttyos) ex Luca vii. 8 addiia- 
nuntum est^ sed habent etiam graeci KB 4. 238. 421 
^ Chr, {semel)^ eiabcg^hkq {nonf) corp, oxon., 
Hil, ; omittit Hieron, ad loc, snb me : > me 
sub W*. aUo cum ABCDFH0KLMKrOQRTV 
WX^YZS {cf, Rimsch It, und Uulgp, 275) : alii 
EJX*?93BC. meo + dico DELQR. 

10. autem om. L. ihesus plene C. > dixit seq. 



se J ; seq. se + turbis £. non : quia apud nullum 
DL. tantum £*R. >tant fidem non inueni R. 
hisiael D : de aliis uide ad ii. 6. Israel vg, > in 
israhel tantam (idem 3*. 

11. uobis om, E. hor. et hocc. C. et + ab D. 
habraham ET, abraam D, abracham L. isac 3*LR, 
issaac D, isahac T, ysahac C, ysaacW. celorumW. 

12. iiU BE. regni + huius DE^LQR. eiid- 
entur J vg,^ iecientur D, eientur O. ibi codd, pL 
et 615C : ubi Ri6 ; illic a>^. tenebris exteriores 
V. 

13. Sheswi plene C. centorioni DL*R. om, et 
DELWX. crededisti O. sanitus L*. in hora 
ilia {Jkv Tg &f^ U^ivi) cum ABKMYZ*: > in iUa 
hora CDE3>FH0JM'QT(ora)VWXZ« vg\ ex 
ilia hora LOR^, etiam abcgxhq gat.^ forsan ex 
ix. 22 ; sed'm ilia hora habent fffx k our, Cf, ' in 
ilia hora, ^^ anti. glo. habent sic, mm ex * cor, uat 
* In ,, prime erat \J) ex ilia hora, sed correctum 
est in ilia hora ' mg, 

14. neniset E. ihesus plene C. febricantem R. 

15. demisit LKTR, dimisdt Da>. febri//s E. 



Digitized by 



Google 



Vlil.i5-»5] EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



69 



et surrexit et ministrabat eis. 
^•Uespere autem facto optulerunt ei 
multos daemonia habentes 
et eiciebat spiritus uerbo 
et omnes male habentes curauit 
n ut adimpleretur quod dictum est per 
esaiam prophetam dicentem 
ipse infirmitates nostras accepit et 
aegrotationes portauit. 
^ Uidens autem iesus turbas multas cir- 

cum se iussit ire trans fretum. 
19 (68. 6) E^ accedens unus scriba ait illi 
magister sequar te quocumque ieris 
*>et dicit ei iesus uulpes foueas habent 
et uolucres caeli tabernacula 



filius autem hominis non habet ubi 
caput reclinet 
2^ alius autem de discipulis eius ait illi 
domine permitte me primum ire et 
sepelire patrem meum 
*^ iesus autem ait illi sequere me 
et dimitte mortuos sepelire mortuos 
suos. 
28(6».2) Yx ascendente eo in nauiculam 

secuti sunt eum discipuli eius 
** et ecce motus magnus factus est in man 
ita ut nauicula operiretur fluctibus 
ipse uero dormiebat 
**et accesserunt et suscitauerunt eum 
dicentes 



et surrexit. et ministrabat eis. " uespere autem facto 

{Periil hie itUegra pagina codicts, quam/oriasse recens compactor aui non habuit, out extritam 
negUxit magna posteriiaiis damno. Sequitur autem^ ut pagina sequenti l^itur,) 



ministrabat eis codd. nostri amnes et 5C {ainoU 
K^LA I. 33 alii multi)i min. d 5lft {cLin^ 
Graeci plurinii), Hieron, comm, habet eis cum 
a bcgxffx ^ <zfir. ; sedtXq etgig. ; miniatranit illi k, 

16. nesperae C. optulerunt AFJKMKTQV 
XYZ: ob. BDEa>H0L(obtnll. L*)ORTW vg,, 
hob. C ei sic fere semper, multos daemonia 
(dem. DH^LRW) habentes : omnes male habentes 
£. et eioiebat sp. uerbo om. J ; et usque ad 
habentes om, L. eiiciebat vg. Tisch,, ied. D^ 
M*R. spiritus (-os £*) uerbo : spiritus + in- 
mnndos uerbo BDEH»KO wui.Q (-dus Q*)W abck 
q ; > uerbo sps -i- iamundos R. curabit BT. 

17. adinpl. CD2PLR. esaiam cum ABEFH0 
JLOQXY^: essaiam i^, esayam T, hesayam C, 
isaiam KMMTZJ^iSC) ysaiam W, iesaiam R, 
issaiam D. prof. Da>LR. die. + quia DLQ. 
aodi^ 3PLO*QR. aegrotationes cum BH0KM 
WXYZvgettff, ACDEa*FLMTW: aegritudines 
J et egr. ff^QR ; + nostras B^DaPRX*95C. 
poitabit LT. 

18. ihs <ws. a* {suppl, mg,), drca DEH^^'LR. 
iusit Ea'LR ; + discipulos 95» + disc suos BO 
m,a. fretmm V. 

19. acddens L*, acedens R*; + ad eum L. 
unis D ; ait d ER. quoquumque T. yeris C. 

20. om. et Kia^XZ. dbdt HLQ. ei : iUi 
a**OTX«. ihesus///wC. ulpesDL*. foueas: 
u sup. tin. 3*. oeli W. tabernacula {icaraaicri- 
v^ctts cf, Ezech, xxxvii. 37) cum BD«a>LOX* ? Z 
aur.^ ett.-i- ubi requiescant FR Bentieii F, t. + sua 
ubi req. J : nidos ACHeKMKTVWX^Ctw ras.)Y 



vg.Hitron. et n. + ubi requiescant EQT (-cunt EQ); 
nidos tabernacula D* sed nidos expunct. Comci 
potest hie trest potius quam duos, uersiones unius 
ucrH KaTaCMrjv^tts codicibus nostris subesse, sc, 
nidos, tabernacula et ubi requiescant {uel -cunt) ; 
sed ueteres latini habent sic nidos ubi requiescant 
abchq (/ def^ gig,y nidos ubi requiescent ffy 
{Belsh,), n. ubi requiescunt ^„ ubi requiescant 
simplicUer m^ deuorsoria k Cypr, om, autem D. 
hubiC. capudLQRW; + suum EaPQT95. 

21. eius: suis L. ait illi : dixit d E. me: 
mihi L. prinum L. saepelire £ ^Z 2 a, sepilire D 
et 22. 

22. ihesus/^^M/C. sequaereE*. demitteLOV. 
sepelire : sepeliant Z, cf, sine mortui sepdiant, 
a {m), 

23. om. et D. eo : iliu E. in nauioulam (tit 
TairXoiw) f«wABCDJKM'OT(nab.)VWXZ«5f.: 
in nauicula EFH0LMQRY. scquuti 0X*. 

24. motus omnes fere codd. et tg, (o'cur/i^) : 
terre motus Z* {deinde terre erasum est); R sic 
habet et ecce tempestas magna facta est in marl. 
Post mari + erat autem illis nentus contrarius R. 
Post fluotibus + erat autem (enim LQ) illis u. contr. 
(> u. contr. illis Q) DELQ gt gat, ex Mc, vi 48 
< erat enim uentus contrarius eis.* Habent etiam 
hie Graeci 108. 262 ^¥ ydp 6 di^tfios kyitnrtos airroik^ 
Ceterum ita ut : ita in L*. hoperiretur C, opere- 
retur D. operetur R. fructibus L*. uero : autem EJ. 

25. et aocesserunt sine add., codd. fere omnes 
et cod. caraf : + ad eum J^ ; 'l>ad eum disdpuli 
eius DEa***R9J6(5^ («ai frpocrcA^yrcs + ol ^alk^rok 



Digitized by 



Google 



70 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [viii. 25-32. 



domine salua nos perimus 
^ et dicit eis quid timidi estis modicae 
fidei? 
tunc surgens increpauit uento et mari 
et facta est tranquillitas magna 
^porro homines mirati sunt dicentes 
qualis est hie quia et uenti et mare 
oboediunt ei ? 
28 Et cum uenisset trans fretum in re- 
gionem gerasenorum 
occurrerunt ei duo habentes daemonia 
de monumentis exeuntes 



saeui nimis ita ut nemo posset transire 
per uiam illam 

20 et ecce clamauerunt dicentes quid 
nobis et tibi fili dei? uenisti hue 
ante tempus torquere nos ? 

3<>erat autem non longe ab illis grex 
porcorum multorum pascens 

si.daemones autem rogabant eum di- 
centes 
si eicis nos mitte nos in gregem por- 
corum 

®2 et ait iUis ite 



et mari, et facta est tranquillitas magna. "^ illi autem homines mirati sunt dicentes qualis 
est hie. quod et uenti et mare oboediunt ei. " et cum uenisset trans fretum in regionem 
gerasenorum. occurrerunt ei duo daemonia habentes de monumentis exeuntes. saeui nimis. 
ita ut nemo posset transire per uiam illam. ^ et exclamauerunt dicentes. quid nobis et tibi 
iesu fili dei uenisti hue ante tempus torquere nos. ^ erat autem non longe ab eis grex por- 
corum multorum pascentium. ^^ daemones autem. rogabant eum dicentes si eicis nos. iube 
nos ire in gregem porcorum. ""et ait illis ite. at illi exeuntes. abierunt in gregem porco- 



Griesb. Schoh, Tisch. ed. 7 Lachm,) sed del. cod. 
caraf. nos + quia DH^F**. 

26. dixit W. eis + ins EH0RTW9i5C cum 
hcff.h. timiti L. hestis C. modioae fldei-» 
iKiyiincTOi, cf, ad vi. 30: modice fidei LOW. 
anrgens •¥ ihs D. inorepauit (iw€Tlfiffa€y) cum 
AB*H*XY: imperauit B<^CDE3>FH<^0JKLMKrO 
QRTVWZ vg. 7wM.(inp.CH«) ex uetL lot. abg^hq 
(solus k corripait). uento (r^ dt^i/Aqt M* i, 13, 22, 
124, 209 saA. syr.*^ eus^*^ ^ et ab g^hq) cum 
AD^FHQO* {m. a. u. I. indicaf) X«Y : nentis 
BCEa>-»JKLMKrQRTVWX*Zzr^.7'w;^. Uerbum 
imri/iay uictes octies in Euangeliis occurrit^ et bis 
ultra. Uertitur per increpare octies decies, sc. hie et 
Mt. xvi. 22, xvii. 18, xix. 13, xx. 31, Mc. viii. 32, 
Lu. iv. 35, 41, viii. 24, ix. 21, 42. 55, xvii. 3, 
3fviii* I5» 39. 3rix. 39, xxiii. 40 et 2 Tim. iv. 2 ; per 
comminari octies, sc. Mc, i. 25, iii. 12, iv. 39, viii. 
3o» 33> iX' 24* 3L. 13, 48; per praecipere bis, sc. 
Aft, xii. 16, xvi. 20 ; et per imperare bis tantum, 
Lu. iv. 39, et lud. uers. 9. In ultimo horum loco 
increpet certe ntelius fuisset ; uide ibi annotata, 
Ueteres multum uariant inter tLdmaneie {ksemel), 
argnere (r semel), comminari, comperire {pro cor- 
lipere k semel), compere, emendare (d semel), 
imperare, increpare, minari {b semel), obiurgare, 
obseciare {k semel), praecipere, prohibere. 
tranqnilitas D. 

27. homines + illi 0. et uenti {teal ol 6t^.) 
cum AF ? H0JKMOYZ* : om, et BCDELKTQRT 
\V<fX?Z°vg.etabcfigiAq, +m antemBire L, 
faoboediont C, obediont WJ^^C 



28. quom 0. neniisset D, nenissent KTZ* ; 
+ i)is ^&, flretmn + maris £. regionem codd, 

pi. {et X«Z*): r^one BCEFKKrQWX*YZ*. 
gerasenorum AH>FHo0JKMKrOQRVWXYZ* 
vg. : gerassen. BH*TZ* ; gerasin. DL, gerasyn. C, 
gyrasen. £. boccnrrenrnt C, accnrrermit L. duo 
(II D) + homines D£9*LQR. habentes daemonia 
(dem.D3*LW): > daem. habentes £R. monum. 
+ et F. saeui codd. pi. et vg., et seai C3»^LW 
(XoXdroT) : periculosi 3**0(jft/ m. a. in mg. 
indicat u. I. saeui) cum uett. a b c gxh q, sed saeui 
/^ii(seae), pessimi d. ita ut: ita antem 3^ 
{sed ita nt mg.). posdt DEL, posit 3*^. 

29. et eooe dam. codd. pi. et vg. {xdk IZov 
iKpa^av) : et ecce exdam. DL ; et exclam. {om. 
ecoe) H*^ (et cc///clam. H«). [post diiyenteB ad 
ix. 18 deAinota de/. O.] tibi -i- ihn BDKLKTQR 
VZ* vg. fiU cum BDEa>H0KLMlTWXYZ vg. : 
fiUi ACFJQRTV. uenisti hie W ; <wf . huo F. 
uenisti +perdere nos ante tempns, hue ante tempus 
{sed exp. p. nos ante t.) D. nos : nus L*. hante C. 
torquere (torcere R*) : perdere C, ex Mc. i. 24. 

30. longue D. ab eis BDELQX*, et > grex 
pore ab eis R. > mult, pore £ vg. pasoens 
{fioaKOfiimf) : pascentium DEa**»L« (pascentim 
L*), cum abc dfgx h q gat. 

31. demones DH^LRW. autem: uero T. 
rogabant (ira^cxiiXovy) : rogauerunt R. eiids J 
zjf., ieds DR. nos + hinc B9'5C grgem Y. 

32. at : ad ? L*. habierunt . . . habiit C. eooe 
+ magno K^5. inpetu CMRT, impletu V. abit 

L*QR. preceps DW. 



Digitized by 



Google 



VIII. 32-lX. 6.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



71 



at illi exeuntes abierunt in porcos 
et ecce impetu abiit totus grex per 

praeceps in mare 
et mortui sunt in aquis 
^ pastores autem fugerunt 
et uenientes in ciuitatem nuntiauerunt 

omnia 
et de his qui daemonia habuerant 
8*et ecce tota ciuitas exiit obuiam 
iesu 
et uiso eo rogabant ut transiret a 
finibus eorum. 
IX. ^ ^^' ^^ Et ascendens in nauiculam 
transfretauit 
et uenit in ciuitatem suam 
*et ecce offerebant ei paralyticum ia- 

centem in lecto 
et uidens iesus fidem illorum dixit 



paralytico 
confide fili remittuntur tibi peccata 
tua 
Set ecce quidam de scribis dixerunt 

intra se hie blasphemat 
'^et cum uidisset iesus cogitationes 
eorum dixit 
ut quid cogitatis mala in cordibus 
uestris ? 
ftquid est facilius dicere dimittuntur 
tibi peccata 
aut dicere surge et ambula ? 
® ut sciatis autem quoniam filius hominis 
habet potestatem in terra dimittendi 
peccata 
tunc ait paralytico 

surge tolle lectum tuum et uade in 
domum tuam 



rum. et ecce impetum fecit totus grex. i>er praeceps in man. et mortui sunt in aquis. " hi 
autem qui eos pascebant. fugerunt. et uenientes in ciuitatem. nuntiauerant omnia, et de 
his qui daemonia habebant. ^^ et ecce tota ciuitas exiit obuiam iesu. et uidentes eum roga- 
bant ut transiret a finibus eorum. IX. ^ £t ascendens in nauiculam transfretauit. et uenit 
in ciuitatem suam. ' et ecce obtulerunt ei paralyticum. iacentem in lecto. et uidens iesus 
fidem illorum. dixit paralytico. constans esto fili. dimittuntur tibi peccata tua. ' et ecce 
quidam de scribis dixenmt intra semetipsos. hie blasphemat. * et uidens iesus cogitationes 
eorum dixit, ut quid cogitatis mala in cordibus uestris • quid est enim facilius dicere dimit- 
timtur tibi peccata tua. aut dicere surge et ambula. ' ut sciatis autem quoniam filius hominis 
habet potestatem super terram dimittendi peccata. tunc ait paralytico surge, tolle lectum 



33. hantem C. fiigienmt CDH0. neninnt W. 
doitate EH; + et W. niintiamnt L, nanciaae- 
nmt Wise ; + haec E9. dae E. hiis E3>RW, 
hie B, lis 9, eU ]Q5<S:. demonia DH^LRW. 
habuerant codd, fere omnes {et D ei 7}) et vg, 
(rd TWK ZajiiJM¥t^ofi€¥ojv') : habuerant E3*JLMYZ* ; 
habebant QR, cum a b cfgx h q, 

34. tota in A mp. lin. exit LQR ; -f in E. 
hoboiam C. oisso D, nisa W. rogaunt L*, 
xoganenmt L«D ; +enm CER^JS* otn, a T. 

DC. I. et asoendens + iesns cor, uai. {delet mg.) 
^& (r. Gr. C'F al.plus'', item C* al> post wXoioy). 
in TiftTi1ft^''ft"^ (ctf irXoTor) : in nauicnla DEFM 
QRY. 

a. paraliticmn etc, EH semel, DH^LRTW ter, hie 
etu, 6 ; paralitico Y hie et u, 6, sed paralyticum. 
gacentem C. > in lecto iacentem BH^KKTVXZ ; 
iacentem in lectam M*. et uidens : nidens antem 
Ba>KKrVXZ5. fili cum BCDEFHejKLMKTR 



TVWXYZ vg, : fiUi AQ uide i. 20, viiL 29 et 
infra u. 37. remitentur R. om, tua J. 

3. scribiis E. blasfemat DH^LRT, blasphae. E * 
+ qnis potest diroittere peccata nissi solas di D ex 
Marc, ii. 7, Luc, v. ai. Similiter qnis potest 
remittere peccata nisi anns deos a h, 

4. qaum H0. ihesos plem C. dixit + eis R. 
om. ut DL. cogitetis Z* {corr, Z*), cogitis L*. 

5. qaid ; fadlias dicere W. quid + enim DL. 
facilius sup, ras, X. demittantar LV, dimitontnr 
R. peooata + tua DE3>-HrH©KKrQTV^i5C 
aut : om, X* ; an BFL vg, surge//// ( « sargere ?) 
0. hambula C. 

6. sciatis autem codd, omn, cor, uat. : > autem 
sciatis cor. uat. mg, vg, quoniam : quia ELW vg, 
> potestatem habet D. dimittendi (dem. LRV) : 
dimittere aP*Q. paralit Da»LRTWY uide u. a. 
surge + et CDELQR. lectum : grabattum 3*. 



Digitized by 



Google 



7^ 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[IX. 7-15. 



' et surrexit et abiit in domum suam 
® uidentes autem turbae timuerunt 
et glorificauerunt deum qui dedit po- 
testatem talem hominibus. 
9 (71. 2) Yx cum transiret inde iesus 
uidit hominem sedentem in teloneo 

mattheum nomine 
et ait illi sequere me 
et surgens secutus est eum. 
10 (72. 2) £^ factum est discumbente eo in 
domo 
ecce multi publican! et peccatores 
uenientes discumbebant cum iesu et 
discipulis eius 
"et uidentes pharisaei dicebant disci- 
pulis eius 



quare cum publicanis et peccatoribus 
manducat magister uester ? 
12 (73. 2) p^^ iesus audiens ait 
non est opus ualentibus medico sed 
male habentibus 
*^ euntes autem discite quid est miseri- 
cordiam uolo et non sacrificium 
non enim ueni uocare iustos sed pec- 
catores. 
^*Tunc accesserunt ad eum discipuli 
iohannis dicentes 
quare nos et pharisaei ieiunamus fre- 
quenter 
discipuli autem tui non ieiunant ? 
^* et ait illis iesus 
numquid possunt filii sponsi lugere 



tuum et uade in domum tuam. ^ et siu-gens abiit in domum suam. ^ uidentes autem turbae 
admirantes timuerunt et magnificauerunt deum. qui talem dedit potestatem hominibus. 

*et cum transiret inde iesus uidit hominem sedentem in toloneo mattheum nomine 
et ait illi. sequere me. et surgens secutus est eum. ^^et factum est discumbente eo 
in domo. ecce multi publicani et peccatores. uenientes discumbebant cum iesu. et disci- 
pulis eius. ^^ et uidentes pharisaei dicebant discipulis eius. quare cum publicanis et pecca- 
toribus manducat magister uester. ^* iesus autem audiens ait illis. non opus habent sani 
medicum sed male habentes. "euntes aut^In discite quid est misericordiam uolo et non 
sacrificium non enim ueni uocare iustos. sed peccatores. ** tunc accesserunt ad eum discipuli 
iohannis dicentes quare nos et pharisaei ieiunamus frequenter, discipuli autem tui non 
ieiunant. "et ait illis iesus numquid possunt filii sponsi ieiunare. quamdiu cum eis est 



7. habiit C, habit R, aneiiit L^ 

8. om, autem R. turbe W. glorificab. T, 
gloricauenmt Y. > talam {sic) potestatem dedit 
R. 

9. Totus tarsus litt, graecitantibus scr, est in D. 
qnun H0. transire R, transierat 3^*. inde sup, 
tin, T. in teloneo AB3»^FKMQT«(-io)VXYZ« 
vg. (telonaco KTZ*, theloneo CH0RW, thelonio J, 
thyloneo E, tiloneo DL) : ad telonium T*, in telo- 
nenm "S^h « M rb rcXaircoy . CJ. ad telonemn c g^ 
guper telonemn d, mattheum ACH'FHeKMM' 
QTVXZ,matthuD,matheun£LRY: matthaeom 
BJW vg, Tisch, seqnaere E. > surgens et R. 
sequntns BHOX*, icens L. om, eat M*. 

10. om, eo D. domu DKTQRV ; + et DER. 
pnplicani 3*R, plicani D. ihesu plem C. et 
discipuli DL*RY. discipulis suis J. 

11. pharisei CW, pharis D, farisei LR. publi- 
caniis E*, puplicanis DH* et R qui inturtit quare 
magister uester cum pup. et p. m. cum b c gxh q, 
manducat -i* et bibit E cum g^ et graecis * M at, 
fer^ Theoph: ex Marco ii. 16. 



13. ad L*. > audiens ^ Kef, audiens autem 
ills gx ; uctriant graeci 6 Sk dKoCeat Tisch, fV, If, 
cum t^BD{sic)2^S, sah, aetk.y 6 ii *lrfc, dxo^as 
codd, pi, hopus C. ualentibus : sanis BHX* ?, 
ualentibus X*) super rasuram, medico cum A(F 
^/)a>JMOQRXYZ* : medicus BCDEH0KLKr 
RTVW vg,, medicis Z". abentibus C. 

15, enntes autem ////////// misericordiam E 
sed m, recentior supcrscr, didte. quid est /ere 
omnes et T* : quid sit LT*. missericordiam DH*L. 
sacrifitium W. iustus R. peocatores + ad paeni- 
tentiam (pen. HQ) H0Q. 

14. accesserunt : uenerunt H. ioannis J^i&C* 
pharisei W, farisei a*LR, fiuiS D. gdun. C ter 
hie et i^. ieiunt L*. 

15. ait {om, et) KZ*, et add. in mg, Z\ fiUi 
sponsi {cf. ol viol rov vvyipiov D ' co/b.* ap, fVetst.^ 
goth.f sax,, aeth.) codd. et vg. et uett,i cf, Luc. 
V. 5, sed Mc, ii. 19 habetur f. nuptiarum. luoere 
H. quandiu jyS^^^JSi, quam diu A. quum 0. 
aufieretur D, aufurtur OT. hab C ad Jin. i- in 
illis diebus DELQ. 



Digitized by 



Google 



IX. 15-23.] 



EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM. 



73 



17 



quamdiu cum illis est sponsus ? 
uenient autem dies cum auferetur ab 

eis sponsus et tunc ieiunabunt. 
^•Nemo autem inmittit commissuram 

panni rudis in uestimentum uetus 
toUit enim plenitudiaem eius a uesti- 

mento et peior scissura fit 
neque mittunt uinum nouum in utres 

ueteres 
alioquin rumpuntur utres et uinum 

effunditur et utres pereunt 
9ed uinum nouum in utres nouos mit- 
tunt et ambo conseruantur. 
18 (74. 2) Haec illo loquente ad eos 
ecce princeps unus accessit et adorabat 

eum dicens 
filia mea modo defuncta est 



sed ueni inpone manum super earn et 
uiuet 
^•et sui^ens iesus sequebatur eum et 

discipuli eius. 
*^ Et ecce mulier quae sanguinis fluxum 
patiebatur duodecim annis 
accessit retro et tetigit fimbriam uesti- 
menti eius 
** dicebat enim intra se 
si tetigero tantum uestimentum eius 
salua ero 
^at iesus conuersus et uidens eam 
dixit 
confide filia fides tua te saluam fecit 
et salua facta est mulier ex ilia hora 
28 et cum uenisset iesus in domum prin- 
dpis 



sponsus. uenient autem dies, quando auferetur ab eis sponsus. et tunc ieiunabunt ^*nemo 
autem committit commissuram panni rudis. in uestimento ueteri. tolHt enim plenitudinem 
eius a uestimento et peior scissura fit ^^ neque mittunt uinum nouum in utres ueteres alioquin 
rumpentur utres. et uinum efifundetur et utres pereunt sed uinum nouiun in utres nouos 
mittimt et ambo conseruantur. '^ haec illo loquente ad eos. ecce princeps unus. ueniens 
adorabat eum dicens. domine filia mea modo defuncta est. sed ueni inpone maniun team 
super eam et uiuet. 

" et surgens iesus. secatus est eum cum discipulis suis. ^ et ecce mulier quae san- 
guinis fluxum patiebatur. duodecim annis accedens retro tetigit fimbriam uestimenti eius. 
*' dicebat enim intra se si tetigero tantummodo uestimentum eius salua ero. ^ iesus autem 
conuersus et uidens eam dixit constans esto filia fides tua te saluam fecit et salua facta est 
mulier ex ilia hora. ^'et ueniens iesus in domum principis uidens tubicines. et turbam 



16. aatam : enim R. inmittit fere omnesy 
immittit RZ« et vg, : committit (con. SPCJ) D3*LQ ; 
mittit £. oommissnram /ere omn. et vg. : com- 
misiiram.3^, conmissoram CTV. rndi Y. fetus 
R. toUetDH0. plenitudinem: fortitudinem £. 
om, a post eiiia C. scisora £9*R. 

17. mittnnt /////// nouum in utres ////// 
ueteres £ {jied al. m, add. uinu in mg.), om, nouiun 
W. hutres quater C. rumpentur LR. utres -i- 
neteres R. effimdetur DEH«(effudetur H*)0LQ 
{noH R). pereunt fere omnes : periunt DH*, 
peribunt EH«0LR. nouom E*. mittuntur KT; 
ponunt R. bambo C. consemant L* {corr. m. 2). 

18. haeo + autem M {cum graeco L al,* cop.\ 
mo : eo DL. om. ad eos Z* (add. 7?) cum graeco 
I al. fer^^ cop. Hil. eece L. unus : om. D ; 
mium L*. aooessit et : accedens L. adorabat AC 
(had.)DESPFH0JKLMKrRVX«YZ«t5f.: adorauit 
BWX»Z*, adorabit T. dioens + domine BE3>H0 
KltfRVWZ vg. modo om. "S^, suppL mg. def- 



functa D, difiuncta E, defucta V. inpone fere 
omnes et L una litter a ad fin. erasa : impone BJ 
O WX vg. manum -i- tuam BDEH^LQR vg. uiuit 
F. 

19. et surgens : exsurgens DQ {pm. et). om, 
illB L. sequebantur sup. tin. X^ 

20. et om. 3**, suppl. mg. que CE. > fluxum 
(fluzsum L) sanguinis DL. patiaebatur E. duo- 
decim: XII DEaPLRW. fimbriam (fymbriam 
D) uestimenti y^r<? otnnes : uestimentum B cum gi, 

21. titigero D. uestimenta E. saluauero L. 

22. ad L*0. salbam . . . salba C. saluum L* 
(corr. I/). > facta est salua R. ora LT. 

23. quum H0. ueniisset D. hiesus C guod 
rarissimum est. principes R; + cuiusdam E. 
et -h cum R. uidisset : audiisset D ; uidens L ; 
+ ibi BJ et X*. tibicines codd. plur. et vg., 
tibiscines W : tubicines CDEJT, tuuidnes R* {sed 
superscr. b corr. sax.), om. et JY. om. turbam 
Y. tur. + multam T. tu multu antem L. 



Digitized by 



Google 



74 



EUANGELIVM SECUNDUM MA TTHEUM. [ix. 23-34. 



ct uidisset tibicines et turbam tumultu- 
antem 
^ dicebat recedite non est enim mortua 
puella sed dormit 
et deridebant eum 
** et cum electa esset turba 
intrauit et tenuit manum eius et sui> 
rexit puella 
2« et exiit fama haec in uniuersam terrain 

illam. 
27(75.10) Et transeunte inde iesu secuti 
sunt eum duo caeci clamantes et di- 
centes 
miserere nostri fill dauid 
^cum autem uenisset domum acces- 
serunt ad eum caeci 
et dicit eis iesus creditis quia possum 



hoc facere nobis ? 
dicunt ei utique domine 
'^tunc tetigit oculos eorum dicens se- 
cundum fidem uestram fiat nobis 

30 et aperti sunt oculi illorum 

et comminatus est illis iesus dicens 
uidete ne quis sciat 

31 lUi autem exeuntes diflfamauerunt eum 

in tota terra ilia. 

32 Egressis autem illis 

ecce optulerunt ei hominem mutum 
daemonium habentem 

33 et eiecto daemone locutus est mutus 
et miratae sunt turbae dicentes num- 

quam apparuit sic in israhel 
34pharisaei autem dicebant in principe 
daemonionun eicit daemones. 



tumukuantem. dicebat eia. ** discedite. non est enim mortua puella. sed dormit. et inri- 
debant eum. **cum autem electa esset turba. intrauit et tenuit manum eius. et surrexit 
puella. '•et exiuit fama haec in uniuersam terram illam. ^et transeunte inde iesu secuti 
sunt eum duo caeci. clamantes et dicentes. miserere nobis fill dauid. ^ ueniente autem eo 
in domum. accesserunt ad eum caeci illi. et ait illis iesus creditis quia possum hoc facere 
uobis. dicunt ei utique domine. ^ tunc iesus tetigit oculos eorum dicens. secundum (idem 
uestram fiat uobis. ^ et aperti sunt oculi eorum. 

et comminatus est illis iesus dicens. uidete ne quis sciat '' illi autem. exeuntes diffa- 
mauenmt eum in tota terra ilia. ^' egressis autem ilhs ecce obtulerunt ei hominem mutum 
surdum daemonium habentem, ^ et eiecto daemone. locutus est mutus. et miratae sunt turbae 



24. recidite JL*, recidete E, recedete R. > non 
mortua est enim p. R, con est enim paella mortua 
DL, om. enim L. donnioit Q. diridebant D£3^ 
HLMOR. 

25. quum H0. iecta DE*aPL*R. Intrauit + 
in dommn 3^*^R. mannm eius + et dixit paella 
sorge^iS. Hanc Uctionem agncscU cor. uat. sed 
reftrre uidetur ad Luc. viii. Mc. [v] ; delet cor. 
ucU. mg, Cf, et dixit paella exsaxge h. 

26. exit LQR. huniuersam C. 

27. transeontes R. inde iHu (i&s LR non Y) : 
> ilia inde T. seqautiHO. duo oaeoi (ceci KW) : 
•II* {pm. oaeoi) D, dao domam caeci Q. dioentes 
+ dfie D. misserere D3^. in nostri, -ostri sup. 
lin. m. ut uid. pr. X. fili codd. plurimi: filii 
ABC*(i ^rax)a»JQR (F def>i : cf, uers. 2. daait H. 

2$. qnum H0. ueniisset D, neniset R. ad- 
cesseront MO. ad eum + duo D(ii)LRT. oaeoi 
+ rogantes R. om. et ante dioit ?. dicebat D, 
dixit Q. oreditis : credidisti H. > hoc possum 
W vg. > uobis facere D. uobis om. R* ; + uos 



sup. lin. R° ; + at illi £, + et J ante diount. ei : 
enim T. hutique C. 

29 et 30. hoculos C, occulos O semel. 

30. et + statim R. morum ACFH0KMOTV 
\^^<=YZ : eorom BDEH^JLMTQRX* vg iUis : 
eis ER. om. thA R. nequis uno ductu R. 

31. exeuntes: exierunt E. defamauenmt DE 
3*LR. in totam tenam illam {contra graecum) 
BKLMX2RVX*Z», in terram totam illam D, in 
oniuersa terra ilia E, in uniuersam terram illam F, 
per totam terram illam corr. uat. mg. 

32. hegressis C. obtulerunt CDEa>0LORTW 
vg. mutum + et surdum D(8ordum)Ea**»LQR 
cum a b cf* gi. , h q. Contra d tantum kadet 
surdum. ConflcUio est ex duplici interpretatione ; 
uide Hieron. ad h. I. demonium D( + et ante dem.) 
a*LW ; daemonia Y. hebentem L. 

33. iecto DR. demone ^* ; daemonio BE vg., 
demonio DH*^RW, demonia L. loquutus 3*. 
mirati sunt turbae D, mirate s. turbe W. num- 
quam codd. et SdD : nunquam WTJ^. apparuit 



Digitized by 



Google 



IX. 36-x. 3.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



75 



36 (76. 2) El; circumibat lesiis ciuitates 

omnes et castella 
docens in synagogis eorum et praedi- 

cans euangelium regni 
et curans omnem languorem et omnem 

infirmitatem. 
36(77.6) Uidens autem turbas misertus 

est eis quia erant uexati et iacentes 

sicut oues non habentes pastorem. 
87 (78. 6) Tunc dicit discipulis suis 
messis quidem multa operarii autem 

pauci 
^ rogate ergo dominum messis ut eiciat 

operarios in messem suam. 
X.<^*'2> Et conuocatis duodecim disci- 



pulis suis dedit illis potestatem 

spirituum inmundorum ut eicerent 

eos 
et curarent omnem languorem et om* 

nem infirmitatem. 
2(80.2) Duodecim autem apostolorum 

nomina sunt haec 
primus simon qui dicitur petfus 
et andreas frater eius 
^iacobus zebedaei 
et iohannes frater eius 
philippus et bartholomaeus 
thomas et mattheus publicanus 
iacobus alphei 
et thaddaeus 



dicentes. numquam apparuit sic in sdrahel **pharisaei autem dicebant in principe daemo- 
niorum eicit daemonia. ^ et circuibat iesus duitates omnes et castella docens in synagogis 
eorum et praedicans euangelium regni. et curans omnem languorem et omnem infirmi- 
tatem. "^uidens autem turbas misertus est eis quoniam erant uexati et iacentes sicut oues 
non habentes pastorem. 

" tunc dixit discipulis suis messis quidem multa operarii autem pauci. ** ix>gate ergo 
dominum messis. ut mittat operarios in messem suam. 

X. ^£t conuocans duodecim discipulos suos. dedit illis potestatem. spirituum inmun- 
dorum ut eicerent eos et curarent omnem languorem et omnem infirmitatem. * duodecim 
autem apostolorum nomina sunt haec primus simon qui dicitur petrus. et andreas frater 
eius. ^iacobus zebedei. et iohannes frater eius. philippus et bartolomeus. thomas et 



sio : paroit sic CTZ* (app. Z*) ; > sic apparuit 
DR, ei sic peruit B cum D^. u^tt, pi, himel D, 
siahel C, israel W vg, 

34. pharisei CW, paiisei L, £Kri6el R, fisuris D. 
in prindpem CZ*; in belzebnb principe DL, in 
belsebnd in fmndpe Q, cj, b g^ h. dexnonionim 
D2PLRW; +hic FR. iedt DR, aeidt C, ciecit 
£3^, eiidt vg. TUcK demones a^RW; dae- 
monia BE, demonia DL. 

35. drcuibat BHejMIfrVX^Z* vg. (oircumi- 
bfttX«Z*), circnm ibat A. om, iKa BX* \add. X«). 
duitates omnes et oastella (rcb irdXcis ir^aa's Kok 
rdis it^lioa) codd, fere omtus I ^m.etL; > duitates 
& omnes castella £* (omnia £<^), omnes ciuitates et 
castella B vg. synagogiis £*, sinagogis 3^HLRT. 
predicans DO, aeuangelinm £, seoangndium D. 
langorem CD3PLRT. imfirmitatem O; + in 
populo ^^RTc cum c gi gat. et graecis muUis, 

36. autem -h iSis DR. <;m. turbas L. missertus 
DLR. om. eis L. quia: quod F, qui C£QR, 
quae L. hones C, obes O. 

37. dixit 0. maesis etc. £, messes L*, mensis 



R* {corr, m, sax,), mesis a*, hoperarii etc, C, 
operari a^R, oberari L. 

38. ergo: autem L. eiciat (iiefidkjf) cum 
Aa>(de.)H*JKMMX>'QVX«YZ Tuch, (di.) et d: 
mittat BCDH"v0LO*RTX*W5'iMD uftt. relL, 
mitat £, emittat %, 

X. i» et om, J. comnocatis R. duodecm 
A*{corr, A}) ; -xii. D£RW. dedit eis Ea>^QR. 
spirituum: spu Z*, spu^^ Z\ immnndorum 
BDEHW vg, iecerent D, decerent EH*, eiiceient 
W vg. Tisch, langorem a>HLTXZ. 

3. duodecim: 'Xii* DR {fKm W). apostho- 
lomm C; disdpulorum BJOR*XZ^. nomina 
sunt liaeo codd. pi, et vg, cum graeco : > nomina 
haec sunt £QT, > haec sunt nomina W, nomina 
sunt {pm, haec) JL. symon CD£TW. handreas 
C, andrias D. 

3. zebedd BCDGKrORWZ^ zebaedd X, uth^ 
dei B(«f corr,r)'S, iohannis D£a»RZ*(<:<vr. iw./.), 
ioannes iSC* phylippus C£, filippus DT, philipus 
L. bartholomaeus AFHJMQYv^.: bartholo- 
meus BCD£aH3>LKrOR»'WXZ, bartolomaeui T, 

L 2 



Digitized by 



Google 



76 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[x.4-1 



^ Simon cananaeus 

et iudas scariotes qui et tradidit eum. 
6 (81. 10) jj^g duodecim misit iesus 
praedpiens eis et dicens in uiam gen- 
tium ne abieritis 
et in ciuitates samaritanorum ne intra- 
ueritis 
•sed potius ite ad cues quae pcrierunt 

domus israhel. 
^ (82. 2) Euntes autem praedicate dicen- 
tes 
quia adpropinquauit r^fnum caelorum 



®infirmos curate 

mortuos suscitate 

leprosos mundate 

daemones eicite 

gratis accepistis gratis date. 
® Nolite possidere aurum neque argen- 
tum 

neque pecuniam in zonis uestris 
10 non peram in uia 

neque duas tunicas 

neque calciamenta 

neque uirgam 



mattheus publicanus. iacobus alphei. et lebbeus. qui nominatur taddeus. *■ simon chananeus. 
et iudas scariotes. qui et tradidit eum. ' hos duodecim misit iesus praecipiens eis et dicens. 
in uiam gentium ne abieritis. et in ciuitates samaritanorum ne introieritis * sed potius ite 
ad oues quae perierunt domus israhel. '^ euntes autem. praedicate dicentes. quia adpropin- 
quauit regnum caelorum. 'infirmos curate leprosos mundate. daemonia eicite gratis 
accepistis gratis date. * nolite possidere aurum. neque argentum. neque pecuniam in zonis 
uestris. ^^ non peram in uiam. neque duas tunicas, neque calciamenta. neque uirgam. 
dignus est enim operarius mercedem suam. 



bartholomesR*. tomasHT. matthetis AB3P0K 
MKrOQVXZ^/matheusCDEHLRTY: matthaeus 
JW vg. publioantis (pupl. D.) sine addit. 6D0 
LTX cod. caraf, iSC, cum gr, omn, et c dfff^ g\hkq 
9 our, : publ. (papl. 3>R) + et ACEa>HJKMM'OQ 
RVWYZq^ Ttsch., uttU (a?) b, et syr. p- "•• Or, ^' 
•Iphei codd.pl, et alpei £*, albhei L, alfei CDH'R : 
alpbaei M vg., alfiaei JKT ; cf, ad Mc, ii. 14 ; + et 
iudas scelatis £ {cf, et iudas zelotes ab g^h gat,^ 
omisHs et thaddaeus). thaddaeus ABHKMMTQ 
XZ vg, : thatdaeus Y, taddaens J, thaddeus O, Ud- 
dens C3>0V, thadens L, thathens RW, tatthens T, 
tatheua D£; solus k iebbaeus^Af/S/SoTot cum D 
graeco {et d);cf.ti lebbeus qui nominatur taddeus/. 

4. symon CD. oananaeus cum ABKQTVXY 
vg,t €t -eus HKTW: chananaeus J, chananeus 
C0MOZ, cannaneus D, channaneus £3*LR. 
soariotes ABHMKTQTY : scariothes CH»0JKL 
ORVWXZ, scariothis D£, iscariotes vg, qui et 
codd, pi, et vg, cum graecis : om, et DELQRW 
cum graeco ¥ et b cffxgx h k scth, cop, syi^- 

5. duodeoim : -xii. D£?W. missit D. pre- 
dpiens D. om, eis "S* suppl, mg, eis et codd. 
omnes et & (cum D graeco) : om, et cum graecis 
(wapayytiXju aOrois k4yvy) 5^5^ ct ff^. In libris 
tditis unde fluxerit haec correctio nescimus^ sed 
ex ErcLsmo credo, qui uertit * qnibus pracceperat 
dicens.* Editiones uett, cum codd^ legunt prae- 
dpiens eis et dicens ; sc. ex meis ffailbrun 1476, 
Wild 148 1, Kesler 1487, Paganini 1497, Sacon 
15 1 5. Sed Mareschal 1531 et Uiuian 1534 iam 
0mittunt et et Junta Um* 1534 quibns praecepit 



dicens. in uia F. habieritis Q aberitis 3*. Cete^ 
rum L plcme om* in uiam g. ne ab. et in, linea 
forsan praetermissa, om, in ante ciuitates 'S. 
duitatem £. intraueretis D ; introieritis R. 

6. putius 3^R. houes C, obes T. que D. 
perierant R. israhel : iKl X, hisrael D ; cetera 
uide ad ii. 6. 

7. exeuntes Z* sed corr, m, p, erasis -xe-. 
predicate DW. om, dicentes DL. adpropin- 
quauit cum ABCD£a»FJLOQRXYZ» et app. 
MKTWZ^^C: adpropinquabit H0T, appr. K 
V^. celorumW. 

8. inflrmos (infumos R*) curate m. suscitate : 
> mortuos suscitate infinnos curate J. Ceterum 
om, mortuos suscitate fet Hieron, in comm, cum 
graecis muUis etc, leprosos (leprosus BL^OR, 
laeprosos £) mundate : om, T. daemones (dem. 
Da>LOW) cum ACD£a>FH0JKLMKrOQTVW 
YZ vg, : daemonia (dem. BRX) cum graeco 801- 
fi^ria. dedte £R, iedte D, didte vg, Tisch, 
+ quod ante gratis /r. Q. acdpistis DEH'LRY. 
date : reddite T. 

9. possedere W^. peccuniam DL. zoniis £^ 
(i sec, eras.), 

10. in uia (els 696if) codd, et vg, sed in uiam 
a bfh ; + neque panem F ; + neque pecunia £. 
duas : -ii* D. tonicas D£LR. calceamenta J vg,, 
caltiamenta KT. uirgam (uirga Z*, corr, Z*) 
codd, et vg, et Hieron, {sed uirgas, cum graecis 
plurimis, a k)\ + in manibus uestris QR cum 
ab c gx h Hil,'{m manibus q). enim est codd, 
pL et vg, : > est enim CEa>HJKTY ; est {pm. 



Digitized by 



Google 



X. ia-i7.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



77 



dignus enim est operarius cibo suo. 
11(88.2) jjj quamcumque ciuitatem aut 
castellum intraueritis 
interrogate quis in ea dignus sit 
et ibi marfete donee exeatis. 
12 (84. 6) intrantes autem in domum salu- 

tate earn 
^^ et si quidem fuerit domus digna 
ueniat pax uestra super earn 
si autem non fuerit digna 
pax uestra ad uos reuertatur. 
14(86.2) £|. quicumque non receperit uos 
neque audierit sermones uestros 



exeuntes foras de domo uel de ciuitate 
excutite puluerem de pedibus ues- 
tris 
^* amen dico nobis 
tolerabilius erit terrae sodomorum et 
gomorraeorum in die iudicii 'quam 
illi ciuitati. 
16 (86. 6) Ecce ego mitto uos sicut ones in 
medio luporum 
estote ergo prudentes sicut serpentes 
et simplices sicut columbae. 
17(87. 1) Cauete autem ab hominibus 
tradent enim uos in conciliis 



"in quacumque autem ciuitatem aut castellum introieritis. interrogate, quis in ea 
dignus est. et ibi manete. donee exeatis. ^introeuntes autem in domum. salutate eam. 
dicentes. pax huic domui ^ et si fuerit domus ilia digna ueniet pax uestra super eam. si 
autem non fuerit digna. pax uestra ad uos reuertetur. ^^ et quicumque non receperit uos. 
neque audierit sermones uestros exeimtes autem foras de domo uel de ciuitate ilia excutite 
puluerem de pedibus uestris. ^amen dico uobis. tolerabilius erit. terrae sodomorum. et 
gomorreorum. in die iudicii quam illi ciuitati. 

^•ecce ego. mitto uos sicut oues in medio luporum. estote prudentes sicut serpentes et 
simi^ices sicut columbae. ^^ cauete autem uos ab his hominibus. tradent enim uos in con- 



enim) LR. hoperarios C, operarios L* corr, m, a. 
cybo £, duo O. 

II. quamoumque codd.pl. et quamctinque vg. : 
qnacumquc ELMT; sim add. cum ABCDEa>FK 
LMJfTOQRTVXYZ et a{d)g^ qHil.\ + autem H© 
\ivg. Tisch. cumgr. ds ^v V Ay in5x<v et sic cfff^ h k \ 
praettrea habent enim bHUron., nero^i. ciuitate L 
(duitate £, -tem MT cum ceteris), aut : uel £. 
castella T. intraneretis J. quia : qui 3^ {sed 
corr.). in e« (Jkv ain^) codd. pi. et vg. : in eam 
AH0 Y(e&). sit : est BX. exiatis R, exeatns L ; 
•h inde K 

13. salutate : salute F. eam sine addit. A3^ 
MO*, Walkeriip, Hieron. cum uet. k et gr: {Tisch. 
W. H.) : + dicentes pax huic (uhic D) domui 
BCDEa>«i'FH0JKLKrO"H'QRTVWXYZz'^.,r«w 
gr. multis (^<♦DL etc.) et abc dfffi (pax domui 
huic dff^g^ h q Hil. ; ex Luca x. 5. 

13. et si q. f . d. dlgntk /arson addita sunt in 
Y, post m.primam. siquidem EH0V. > domus 
fuerit F. domus sine addit. ACD3*FH©JM0* 
RTY: <wi. L; + Ula BEKKTOQVWXZ tr^. cum 
greucis paucis (M a/.») et ab cfff^ g^ h q. ueniat 
(lXd<iT«) ACE3>*FH0JMOQTX«YZ: ueniet BD 
a^KLKTRVWX* vg cumabc (erit d)fffy g^ h q. 
uestra : digna D* sed corr. si : sin H0KVZ et 
S, ioh. ox, ftierit + domus Z\ reuertatur {km- 
<rTpa^») AC3»*FJMOTX«Ya<;w kqi reuertetur 
BD3>'H0KLM'QRVWX»Z vg, cumabc dfff.g, 
h \ reoertitnr E ; item > reuertetur ad uos vg. 



14. quicunque ?^. reciperit DE3PLR. audie- 
rint Y. sermones -1- meos W lapsu {sed expunc- 
tum). uestros : uos D. de domo (domn DQR) 
uel de ciuitate codd. fere omnes sed de secundum 
om. WZ« vg, Tisch, : > de duitate uel de domo ; 
post ciuitate + uel de castello illo DL ; -1- ^€i 
castella {sic Abbott) illo Q, sic graecus K 4 v^Acws 
4 ic6/jajs, et uel de castello gt, uel du. uel casteUo 
illo Corp. oxon. excutite : exeunte L. de pedi- 
bus uestris sine additamento CDEH^JKLKTO 
R*TVWZ vg. Hieron. et graeco ut uidetur et 
uersionibus omnibus (et abc dfffx ^ q)' + in 
testimonium eonmi ABFHMQXY; + in testi- 
monium illorum R"*'; + in testimonium illis^, h ; 
ex Marco vi. w et Lu. ix. 5. 

15. toUerabilius D3»RW, tollerapilius L* {sed 
p improbat L"). terre HW, ter L* ad Jin. lin.^ + e 
L*. zodomonmi L. gomorraeorum codd, pi. : 
gomorreorum DEH^RZ ; gonmiorraeorum Y ; 
gomoraeorum B ; gumorreeorum L ; gomorrhae- 
orum W vg. duitate V* sed corr, m. p. ciuitati 
•f uel domui DL. 

16. sicuti houes C ; om, L. in medium B. 
ergo + uos D. semplices DH*'. sicuti col. C. 
columbe ORWX*. 

17. cauete: hauete V. autem: ergo CT; 
+ uos D. ominibus C. om, enim O. condlis 
3>LR. sinagogis E(-iis E*)a»LR. flagillabunt 
DH»LR. 



Digitized by 



Google 



78 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[x. 17-25. 



et in synagogis suis flagellabunt uos 
IS et ad praesides et ad r^^s ducemini 
propter me 
in testimonium illis et gentibus. 

19 (88- «) Cum autem tradent uos 

nolite cogitare quomodo aut quid lo- 

quamini 
dabitur enim uobis in ilia hora quid 

loquamini 

20 non enim uos estis qui loquimini 

sed spiritus patris uestri qui loquitur 
in uobis 
2itradet autem firater fratrem in mor- 
tem 

et pater filium 

et insurgent filii in parentes et morte 



eos affident 

22 et eritis odio omnibus propter nomen 

meum 
qui autem perseuerauerit in finem hie 
saluus erit. 

23 (89. 10) Qxim autem persequentur uos in 

ciuitate ista 
fugite in aliam 
amen enim dico uobis 
non consummabitis ciuitates israhel 
donee ueniat filius hominis. 
84 (90. 3) jjqjj ggj discipulus super magis- 
trum 
nee seruus super dominum suum 
** sufficit discipulo ut sit sicut magister 
eius 



ciliis, et in synagogis suis flagellabunt uos. " et ante praesides et reges ducimini propter me 
in testimonium illis et gentibus. ^ cum autem tradiderint uos. nolite cogitare quomodo aut 
quid loquamini dabitur enim uobis in ilia hora. quid loquamini. ^ non enim uos estis qui 
loquimini. sed spiritus patris uestri qui loquetur in uobis. *^tradet autem. frater fratrem in 
mortem, et pater filium. et insurgent filii in parentes. et morte eos adficient. *• et eritis 
odio omnibus propter nomen meum qui autem perseuerauerit usque in finem hie saluus 
erit. ^ cum autem persequentur uos in ciuitatem ista. fugite in aliam. amen dico uobis 
non consummabitis ciuitates isdrael donee ueniat filius hominis. 

** non est discipulus super magistrum. nee seruus super dominum suum. •* sufficit 



iS. et ad praesides et ad reges {cf. «a2 UtX 
^y^ltSvas 8i koX fioffiktis, redditur enim tik kou 
ampliori locutume et ad) cum ACFH0L(regis)Kr 
QX*Y vg. : et ad pr. et (om. ad) reges BD(pres.) 
a>JOrOTVWX*Z Huron., ir/ > et ad n^es et 
pr. ER (praess.) ex Luca xxi. 12 \ cf. uett., ante r. 
et pr. agxhm, apud r. et pr. bcq, ante r. et magis- 
tmtus ky sed ante pr. et reges /^, cf, Orig. I. 158 
Xiii fiaaikicav leai ify^idvofv, ducemini (dx^<rc<r0€) 
BCDEH>H0JKLMKrRTVWTCZ : ducimini AFO 
QY. 

19. qntim H0. aut quid: aut que £♦ {corr, 
m, a), loquamini (XoX^i/rc) fere omnes et vg. : 
loquaemini Q, loquemini ELR*, loquimini D. 
dabitur enim u. in i. hora (hara L, ora T) quid 
loquamini (loquemini ER) : om. QZ* {sed + in 
mg. V) cum graccis DL cd. plus^^, d gx k ftoriac. 
In Cypricmo Hartelii quinquies habentur uerba 
Testim. iii. 16, etEpp. 10, 57, 58, 76, sed in omnibus 
uariant codd, exc, ep, 58 udi clausula habetur sine 
omissione, Optatus om. 

ao. uos estis (hesds C) codd, et vg. : > estis 
uos W ; om. estis S. ioh, oxon. qui : quid CQY 
S. ioh, oxon. loquaemini L, loqnemiid EQR. 
patres Y*. om. qui sec. C. loquetur EQ. 

31. tradat Q. autem: enim E. firatrem om. 



H* sed + in mg, filii om. J {inepte R filium pro 
filii in). mortiD0. afficient ABCFHJMKTQT 
WYZ» vg. ; adficient DEa>0LOZ*, adficiant R. 

33. hodio CE*. omnibus: 4- hominibus DE 
0K1TRVZ9^ ; + gentibus a>"VL. perseuerauit 
R ; + usque BCDE2PH0KLM'QRTV WZ* vg. in 
fineFO. 

33. quum H0. persequentur (persquentur 
L* corr, m, 3) = dia;«a><riy : persecuntur R cum 
graecis DA et d {sed non h). fugete L. in aliam 
codd, et vg* et7}\ in alia KZ* ; -1- et cum in alia 
persequentur uos fugite in tertiam E ; + si autem 
et in alia persecuti uos fuerint fugite et in 
tertiam Q. Simile additamentum est in graecis 
DL I. 13. 33. iiS. 134. 309. 347 al, et in uett, 
a bffx gx'\hk q gat., sed graeci els t^v 6XKypf et ex 
latt. in aliam a bffx gx h q, in alteram gt k. amen 
enim cum KEYMOX^M Tisch. et graecis pluri- 
mis : amen amen M, amen {om. enim) BCD3^H 
©JKLQRTVWX^Zz'^. uoSbisO. consummauitis 
OT, comttabitis (cominabitis Stevenson) Y. is- 
rahel uide ad ^ 6, ueniat: ueniet L* (corr, 
L«). 

34. nee : neque Y3^Z*, 

35. suffecit R. seruus {Mkoi) : semo CDJT 
vg. cum bfffxgt k {ncngx h q) ; seruus ut sit E. + et 



Digitized by 



Google 



X. 35-33.] 



EVANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM, 



79 



et seruus sicut dominus dus. 

(91.10) Si patrem familtas beelzebub 
uocauerunt 

quanto magis domesticos eius 

ne ei^o timueritis eos. 
26(92.2) Nihil enim opertum quod non 
reuelabitur 

et occultum quod non scietur. 

(93. 6) Quod dico nobis in tenebris 
" dicite in lumine 

et quod in aure auditis 

praedicate super tecta 

et nolite timere eos qui occidunt corpus 
^ animam autem non possunt o(xidere 

sed potius eum timete qui potest et 



animam et corpus perdere in gehen- 
nam 
^^ nonne duo passeres asse ueneunt ? 
et unus ex illis non cadet super terram 
sine patre uestro 
^^uestri autem et capilli capitis omnes 

numerati sunt 
^^ nolite ergo timere 
multis passeribus meliores estis uos. 

32 Omnis eigo qui confitebitur me coram 

hominibus 
confitebor et ego eum coram patre 
meo qui est in caelis. 

33 (94. 2) Q^i autem n^jauerit me coram 

hominibus 



discipulo ut sit sicut magister eius et seruo sicut dominus eius. si patrem familias beelzebul 
uocauerunt quanto magis domesticos eius *• ne ergo timueritis eos. nihil est enim opertum 
quod non reuelabitur. et occultum quod non scietur. ^ quod dico nobis in tenebris. dicite in 
himine. et quod in aure auditis. praedicate super tecta. ** et nolite timere eos qui occidunt 
corpus, animam autem non possunt occidere. sed potius timete eum qui potest et animam et 
corpus perdere in gehennam. *• nonne duos passeres asse uenixmt. et unus ex illis non cadet 
super terram. sine uoluntate patris uestri. ^ uestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt. 
** nolite ergo timere multis passeribus meliores estis uos. " omnis ergo qui me confessus fuerit 
coram hominibus. confitebor et ergo ilium coram patre meo qui in caelis est. " qui autem 
negauerit me coram hominibus negabo et ego eum coram patre meo qui est in caelis. 



ante li 3^ pater L ; patremfamUias uno uerba 
yq^. beelsebub «iiw ABCFH0JKMKrVWX 
YZ vg, HieroH, ex 4 Rig, i.2;c/. bcUebub D3> 
O": bekebul R ei S, ioh, oxon,^ uelzebul O* 
€t c sax, fr. syr*^ ; beelzebnd E, belzebnd Q ; 
belzebn T. Graeci et uett. latt. fere omnes cum 1 
scribunt beelzebul afffy^ q^ belzebal d h k, nelze- 
bal b, bcizebul gx {rf- Bcff^/SowX KB et W. H.). 
qnando L. domisticos DLR. 

a6. ne : non CRT ; nee DH^LO. tunneretis J, 
tueritis O* {corr. gi.), nihil (nichfl W) enim 
opertum cum ADa»FKMIPrOVWX«YZ et h, cf. 
nihil opertnm C : n. enim est opertnm BEH0LQ 
RX* vg, Tisch,, n. enim opertnm est JT, et sic 
graeci et uett. latt, habent est non reuelabitur 
(-lauitnr C) et : non reneletnr neqne T (^ cum et). 
ocoltnm D, hoccnltimi C. scietur (7vw<7^i}o'rrai) 
cum BCDE3PFH0JKLMM'OQRVWX*ZJ6i5C 
etab dfh our, : sdator ATX^Y^ cum c gx q, 

37. auditis ((Lrot;crf) codd. pi. et vg, : andistis 
E3U(r, andietis D, audisti H. predicate DW. 

38. hoccidnnt . . hoccidere C. pntius LR, po- 
dns W. > timete eum £R vg. et anlmani et 
oorp. codd. et vg. cum graecis (K)BCDLXn et 

fffx k : om, et ante anlmani et c. BEH^KT cum 
a b c gxh m qy > {et om. et) corpus et animam 



DLR cum Clem. horn. Ir. int. Tert. (3) Lucif, 
perdedere R*. in sehennam codd. fere omnes 
(H*Z*) et vg. cum D grcuco %U yityray et a b c df 
J^igiigchennem) kmq: in gehenna BC(geenna)H* 
LMZ* cum graecis fere omnibus, 

29. duo: dno L; 'ii- D. asse: ase R (gl, 
uertit to him cumende I), ueneunt BF0JOrO 
VWX*Z* vg. (9 uaen.): ueniunt ACDEa>HLMQ 
RTYZ*. illis : eis R. oadet codd. et vg. : cadit 
DE3^R. super: in C. sine patre uestro 
codd. et vg. : sine uoluntate patris uestri 0, sine 
nol. patre uestro £, sine patris uestri uol. qui est in 
caelis D, sme uol. dei patris uestri qui in caelis 
est L, sine patre uestro qui in caelis est Q. Similia 
habent uett. plur. {cf B. F. Westcott in * Smith's 
Bible Dictionary^ tom. \\\.p. 1694, not. k). 

30. om, et LRiS. > numerati sunt onmes R. 

31. nolite: nol in ras. scr. A. timere -I- eos 
DELQ cum graeco M al. multis : multo magis 
DL. > uos meliores estis passeribus R. me- 
lioris L. 

32. confiteuitur C, confitibitur O; confitetur 
A«TX«Y, confitebur L. est in oaelie (-los H* 
corr. m. p.)\ > in cael. est DE3>LQRW(cel.) 

33. Uersum totum om. D. negauerit me: 



Digitized by 



Google 



8o 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[X.33r42. 



n^rabo et ego eum coram patre meo 
qui est in caelis. 
«*(»«•«) Nolite arbitrari quia uenerim 
mittere pacem in terrain 
non ueni pacem mittere sed gladium. 
^ Ueni enim separare hominem aduersus 
patrem suum 
et filiam aduersus matrem suam 
et nurum aduersus socrum suam 
®«et inimici hominis domestici eius. 
37(96.5) Q^i amat patrem aut matrem 
plus quam me 
non est me dignus 
et qui amat filium aut filiam super 

me 
non est me dignus 
^ et qui non accipit crucem suam et se- 



quitur me 
non est me dignus. 
89 (97. 3) Qy} inuenit animam suam perdet 
illam 
et qui perdiderit animam suam propter 
me inueniet eam. 
40(98. 1) Qyj recipit uos me recipit 
et qui me recipit recipit eum qui me 
misit. 
41 (99. 10) Quj recipit prophetam in nomine 
prophetae mercedem prophetae ac- 
cipiet 
et qui recipit iustum in nomine iusti 
mercedem iusti accipiet. 
42(100.6) £|. quicumque potum dederit 
uni ex minimis istis calicem aquae 
frigidae 



^ nolite arbitrari quia ueni mittere pacem super terram. non ueni pacem mittere sed 
gladium. ^ ueni enim separare hominem aduersus patrem suum. et filiam aduersus matrem 
suam. "^et inimici hominis domestici eius. 

"^qui diligit patrem aut matrem plus quam me. non est me dignus. et qui diligit 
filium aut filiam plus quam me. non est me dignus. " et qui non accipit crucem suam et 
sequitur me. non est me dignus. ^ qui inuenit animam suam perdet illam et qui perdiderit 
. animam suam propter me inueniet eam. 

*° qui recipit uos. me recipit et qui me recipit recipit eum qui me misit. *^ qui recipit 
prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet et qui recipit iustum in 
nomine iusti mercedem iusti accipiet. 

^et quicimque potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae frigidae. tantum in 
nomine discipuli amen dico nobis, non perdet mercedem suam. 



> me necanerit R. om, ego KTV. > in caelis 
estE^LQRtff. celis W. 

34. nolite -h ergo B. arbitnire D. qui* : quod 
BFX*. uenirim R; aeni £. mittere pacem 
(panem H cf, nontibus pro noctibus xiL 40) : > 
paoem mittere BD7RX*. in terram : om, BX* ; 
in terra 'S*{corr, a>»)KrZ*(^<?rr. Z*) cum S, ich, et 
Corp. oxon, ; pmoem nenerim mittere in ter. vg. ; 
nenerim pacem in terram mittere est non ueni 
inepU L. sed gaudinm Q. 

35. seperare D ; sepe | perare L. hominem : 
filiam hominem Q quae conftatio est ex vl6r gr. 
D. 42. 114** d (a def,) c dffxgx h q et &v$pMroy 
gr,plur,fk, om. raom L. filiam: filiam Z* 
{corr. -am Z*). et nnmm aduersua (-som D) 
soonim auam : om. Z* sed+ in imapag. 7?. 

36. inimici -1- non plas qaam me L* {improbcU 
s. m.), homines OVY*. domistid DLR. 

37. patrem + suum O. om, sat matrem 



plus quam me non L (cf. u. 36). patrem aut 
matrem cum graeco BDEa^^HejKKTO^TVW 
XZ vg. : patrem et m. ACa>»FM(det)RY. plua 
quam : saper T. filiam et filiam 3^ {corr. mg,), 
evLper : plus quam JLQ. non est dignus dignus 
tnepte B ; non me dignus Q. 

38. accepit B. ssquatur Da>LQR. 

39. in nenit D. animam suam litteris minori- 
dusX. perdet: perdatKTZ^. illam: eamDW. 
propter : pro R. eam : illam EL. 

40. qui recipit : et qui receperit F, qui reci- 
' perit Q ; det'nde qui me recepit recepit . . recepit EF. 

me recipit : > recipit me DL. recipit (redpet 
O) eum : recepit ilium £ uid. supr. missit DLR. 

41. qui recepit El. profetam . . profetae . . 
profetae DH*LOR (prophete W). mercidem ter 
ELR hie et 4a. mercedem prophetae: om^ 
prophetae NT. 

43. et om. Y* corr, m, r. quicunque 515« 



Digitized by 



Google 



X.43-XI.8.] EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



8i 



tantum in nomine discipuH 

amen dico nobis non perdet mercedem 

suam. 
XI. (101.10) Et factum est cum consum- 

masset iesus 
praecipiens duodecim discipulis suis 

transiit inde 
ut doceretet praedicaret in ciuitatibus 

eorum. 
2(102.6) Johannes autem cum audisset in 

uinculis opera christi 
mittens duos de discipulis suis ^ait illi 
tu es qui uenturus es an alium expec- 

tamus? 
* et respondens iesus ait illis 
euntes renuntiate iohanni quaeaudistis 

et uidistis 



* caeci uident 
claudi ambulant 
leprosi mundantur 
surdi audiunt 
mortui resurgunt 
pauperes euangelizantur 
et beatus est qui non fuerit scandali- 

zatus in me 
"^ illis autem abeuntibus 
coepit iesus dicere ad turbas de io- 

hanne 
quid existis in desertum uidere 

harundinem uento agitatam ? 
®sed quid existis uidere hominem 

mollibus uestitum? 
ecce qui mollibus uestiuntur in domi- 

bus regum sunt 



XI. *Et factum est. cum consummasset iesus praecipiens duodecim discipulis suis. 
transiit inde ut doceret et praedicaret. in ciuitatibus eorum. 

* iohaniies autem. cum audisset in carcere opera christi. mittens discipulos suos. ' ait 
illi tu es qui uenturus es. an alium expectamus. * et respondens iesus ait illis. euntes renun- 
tiate iohanni quae audistis et uidistis. • caeci uident ^laudi ambulant, leprosi mundantur 
surdi audiunt mortui resurgunt pauperes euangelizantur. *et beatus est. qui non fuerit 
scandalizatus in me. 'iDis autem abeuntibus coepit iesus dicere ad turbas de iohanne. quid 
existis in desertum uidere arundinem a uento moueri. * sed quid existis. uidere hominem 



minimlB : minis £. oslioem : potum D* (cal. 
mg.\ frigide LWY. tantum: tatum H. dia- 
oipuli -I- tantum O. 

XL I. eat om. ut udiur'D* ( + I^O- con | con- 
smnasset L. ieatia : + sermones hos D ; -t- aerba 
haec a'^'LQR ; + omnia uerba haec EW. prae- 
oipiena (pre. DV): praecepit E. duodecim: 
.XII. DEa»L»(xpi L*)W. tranaiit (jitrifitj) codd. 
pi. et transiuit 3* : transit ELQR uide adioh, v. 34. 
predicaret DW. 

a. iohannis £2P^LR, ioh— D, ioannes i&C. 
audiisset D, audis»»* H. hopera C. duos (.11 • 
D) : OTn, L cum a b cfh k ; cf. per discipulos ^« 
8td TWK ftoBjjT&r Tisch. W. H. de : ex D. 

3. ait mi codd, pi. et vg. : ait illis DEaP"vJQR 
cum graeco li, et d ; euntes dicite L. Post ait 
iUia + enntes dicite DR gat, ; + euntes dicite illi 
£; + ite et dicite ei J. han C. exspectamns 
E3»KM^Z« {sed s pr. erasa.), 

4. om, iesus A*( + corr.)C ; > ait illis iesus R. 
rennnciate Wis. ioanni^C. audistis et uidistis 
contra graecos et uersiones {uicoverf xai fiXivtrt) 
cum ABD3>H0J KMKTOQT VWXYZ vg (audistis 
inoidistis L) : audistis et uidetis CR, > uidistis et 



audistis E(F) ex Luc. vii. 3 a efJcrf /rai iiKovcart. 

5. ceci W. clodi D, cludi R. hambulant C. 
mundantur -t- et R. sordi D. audiunt + et 
DEJLR. resurgunt : suscitantur D ; + et 
DJL. aeuunguelitzantur D, aeuangeliszantur £, 
euangelizutur R*. 

6. om. est MT. Aierit: erit W. scandalis- 
zatus £. > in me non fuerit sc. LR. om. in me 
J. /» D e/ E in me cum seqtuntibus iunguntur, 

7. > abeuntibus autem illis R. habeimtibus C. 
caepit DLO, cepit W. >de ioh. ad turbas F. 
iohanne (ioan. JSC, ioh- D) ; + baptista Q, bab- 
titza D, baptista L, baptiza R. exi'stis Z ter (7. 8. 9) 
sed i correctoris ter eras, in deserto EFLZ*. in 
desertum? uidere etc.^ sic distinguunt (A)D3*0, 
et in 8. 9. arundinem 0JRW vg, Tisch, agita- 
tam (agitata et ras. H, agitatnm Y) : moueri FL 
cum b dfgi h ; ex Luca vii. 24, 

7, 8. > hominem mollibus uest. ecce q. m. u. in 
d. r. sunt sed q. e. u. arundinem uento agitatam W. 

8. hominem mollibus + uestibns L gat. cum 
graecis plurimis. ecce (eecce L) qui mollibus 
uestiuntur : om, E. domibus : dominibus E* 
(n improbcUa). reguum R, rcgum Y. 

M 



Digitized by 



Google 



8a 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM, 



[xi. 5>-i8. 



* sed quid existis uidere prophetam ? 
etiam dico uobis et plus quam prophe- 
tam. 

10 (103. 2) fjj^ enim est de quo scriptum est 
ecce ego mitto angelum meum ante 

faciem tuam 
qui praeparabit uiam tuam ante te. 

11 (104. 6) Amen dico uobis non surrexit 

inter natos mulierum maior iohanne 
baptista 
qui autem minor est in regno caelorum 
maior est illo. 

12 (105. 5) A diebus autem iohannis bap- 

tistae usque nunc r^^um caelorum 
uim patitur 



et uiolenti rapiunt illud. 
18 (106. 10) Omnes enim prophetae et lex 
usque ad iohannen prophetauerunt 
^* et si uultis recipere ipse est helias qui 

uenturus est 
^* qui habet aures audiendi audiat. 
16(107.6) (3^j autem similem aestimabo 
generationem istam ? 
similis est pueris sedentibus in foro 
qui clamantes coaequalibus "dicunt 

cecinimus uobis et non saltastis 
lamentauimus et non planxistis 
^^ uenit enim iohannes neque manducans 
neque bibens et dicunt daemonium 
habet 



mollibus uestimentis indutum. ecce qui mollibus uestiuntur in domibus regum sunt. * sed 
quid existis. uidere prophetam. etiam dico uobis et plusquam prophetam. 

^" hie est enim de quo scribtum est. ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam 
qui praeparauit uiam tuam ante te. " amen dico uobis non surrexit inter natos mulierum. 
maior iohanne baptista qui autem minor est in regno caelorum maior est illo. 

"a diebus autem iohannis baptistae usque nunc regnum caelorum uim patitur. et 
uiolenti rapiunt illud. 

"omnes enim prophetae et lex. usque ad iohannem prophetauerunt. **et si uultis 
percipere ipse est helias qui uenturus est. " qui habet aures audiendi audiat. 

"cui autem adsimilabo generationem istam. similis est pueris edentibus in foro et 
clamantibus ad alterutrum ^^ dicentes. cantauimus uobis et non saltastis. lamentauimus et 
non planxistis. ^ uenit enim iohannes neque manducans neque bibens et dicunt daemonium 



9. prophetam (prof. D3X)R) : om, L. etiam 
om, C. nobis om, L. om, et D. plusquam Q. 
propheUm (prof. SPO) : profeta DE(proph.)LQR 
{uohiit etiam a* corr.), 

10. hie enim est (o5toj yap i<mr gr. pi.) cum 
ACFHJMOX«Y : > hie est enim BDE3»©KLKr 
QRTVWX*Z vg. ; hie est {om. ydp TUch. W. ff.) 
bg,k. scribtum E0JTYZ. ecoe ego f«i» ACa*F J 
MOQRTWYZ*^^.: <wf. ego BDEH0KLKrVXZ» 
cum gr. Z, et uett. cffx gtr hangelum C, anguel. 
D. hante bis C. preparabit D, praeparauit BF 
OX. uiam suam L. 

11. amen amen M. > inter n. mul. non sur- 
rexit E. ioanne i&C. babtista DL, bapta KT. 
in regnum R. celorum hie et la W. om. est 
sec. Q. 

13.. iohanes O*, ioannis BC. babtistae DLT^ 
babtista T*, baptiste W. husque C. Post nnno 
rcu. 3 litt, X. eaelorum L. uiuolenti 3*QR, ui 
uolenti D. rapinnt: diripiunt Ba'OTOTVXZ 
cum abcdg^hkl, iUut Z* corr. Z». 

13. profetae DH'LOR, prophete EW. husque 



C ; om. V. iohannen : -em DH'JRZ, ioannem 
iSC ; + babtistam L. profetauer. DiPLOR. 

14. et si codd, et vg, cum grcuco : om. et A3* 
H*0*Y (F dep.\ recipere {Jik^aaBai) : percipere 
QRX* ut uid. ; scire B. Variant uett. acdpere rf, 
scire abg^hy audire r, recipere^, aur. 8, percipere 
fk q, elias T vg. 

15. abet CT. aurem F. audiet L {pro -at\ 

16. cui: QpiV {(^rubr.). simile H. estimabo 
LW, extimabo CT, istft T in rasura circa 9 litt. 
om. qui F. coaequalibus codd. vg. Hieron. comm. 
et ffi {grate, toij Iraipots) : coequ. EW, quoaequ. 
C0, quoequ. T, coec. R, caec. L. Contra uett. 
uarie exprimunt rolt Mpois uel dAAi^Xocr inuicem 
a, ad inuicem b c ff^ g^ A, in inuicem ^, aliis d g^ k, 
ad alterutrum /; coaequalibus correctio uideturS. 
Hieronymi. 

17. caecinimus CKO, dc. DL. om. uobis et 
n. salt, lamentauimus F, om. et n. s. lam. R. 
lamentauimus : lamentati sumus C ; + uobis 
£3*LQ. et : ei L. plancxistis E, plancxisti R. 

18. om. enim E. iohannis BDEH'^LRX, 



Digitized by 



Google 



XI. .9-»5] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



H 



1* uenit filius hominis manducans et bi- 

bens et dicunt 
ecce homo uorax et potator uini 
publicanorum et peccatorum amicus 
et iustificata est sapientia a filiis suis. 
20(108.6) Tunc coepit exprobrare ciuita- 

tibus in quibus factae sunt plurimae 

uirtutes eius 
quia non egissent paenitentiam 
21 uae tibi chorazain 
uae tibi bethsaida 
quia si in tyro et sidone factae essent 

uirtutes quae factae sunt in nobis 
olim in cilicio et cinere paenitentiam 

^issent 



** uerum tamen dico uobis 
tyro et sidoni remissius erit in die iu- 
dicii quam uobis 
28 et tu capharnaum numquid usque in 
caelum exaltaberis ? 
usque in infernum descendes. 
(109. 10) Quia si in sodomis factae fuissent 

uirtutes quae factae sunt in te 
forte mansissent usque in hunc diem 
^* uerum tamen dico uobis 
quia terrae sodomorum remissius erit 
in die iudicii quam tibi. 
26 (110. 6) Jq juq tempore respondens iesus 
dixit 
confiteor tibi pater 



habet ^ uenit autem filius hominis. manducans et bibens. et dicunt ecce homo uorax. et 
potator uini. amicus publicanorum et peccatorum. et iustificata est sapientia a filiis suis. 
^ tunc coepit exprobrare ciuitatibus in quibus factae sunt plurimae uirtutes eius quia non 
egenmt paenitentiam. '^ uae tibi chorazain. uae tibi betsaida quia si in tyro et sydone factae 
fuissent uirtutes quae factae sunt in uobis olim utique in cilicio et cinere. paenitentiam 
egissent. "^uerumtamen dico uobis. tyro et sydoni remissius erit in die iudicii quam uobis. 
•• et tu capharnaum quae usque ad caeliun exaltata es usque in infernum descendes. 
quia si in sodomis factae fuissent uirtutes quae factae sunt in te. forte mansissent usque in 
hodiemum diem. ^ uerumtamen dico uobis quia terrae sodomonun. remissius erit in die 
iudicii quam tibi ^ in illo tempore respondens iesus dixit confitebor tibi pater domine caeli 



ioannet iSC* dioont + ecoe R sax, mg, de- 
monimn Da*LRW. 

19. uenit -I- et R. uorax : nolex L ; deuorator 
R ; om, £. puplic D3*R. hamicns C. onu est 
KT* ted corr, m. /. fllllt codd. //. et vg, et filis 
ffLRY : sed Huron, in comm, ' In quibusdam 
iuangeliis legitur . . operibns * et He Tisch,gr, IV, 
H, {ipy^y 

ao. tunc in mg, O'. caepit H, cepit W ; + ills 
BH eum h (tunc ills coepit ^1). eius . . paeni- 
tentiam om, W* supplei, marg, incibns L. 
facte W. plarime DRW. aegisscnt DEL, egre- 
serent R. penitentiam H^^LR, poen. CDJ, peni- 
tenciam "W et u. ai. 

a I. om, uae tibi oh. LQ* (+ in mg, litt, 
miniatis), ne bis RW. ohorasain cum ABMXY 
ixopai^v etc ) : coiazain ©KKTOTV, corazayn C, 
chorozain Q«R, corozain DEa*FHJWZ vg, uae 
tibi sec, : et R* (ne tibi corr, scuc.), bethsayda C, 
bethzaida TXS, betsaida JKT, bezaida L. tiro 3^L, 
thiro R. sidonae L.*(corr, L^R, sydone DEOV. 
facte W^. essent: fuissent Ea^FKTR. queW. 
holim C, olUm DL, olym E. cylido ER. et -1- in 
X«. cyncre ER. pcnit LR, poenit CDH*J, 
penitenc W. aegissent DEL. 



a a. uerum tamen (uno uerbo J Y vg., nerump- 
tamen CW, uenmtamen ^ : amen R. tiro H*L 
TW, thyro R. sydoni DEFR. remissus W, re- 
misins EH'LR. diae C. indid E. > quam nobis 
in die iudicii L. 

33. chapharnanm C, caiamnm L, cafarnaunm 
"B^ised corr,)K, nnnqnid J^, hnsque C ; om, E. 
ad caelum D(cel.>a**LQR. celumW. exaltabiris 
V, exaltaueris BCHLO*TX {seq. ras, fere a tin.) ; 
exaltataesQ; +anQ (^.^D,i)L,«r/Aauta^iO; 
+ et DE cum gx\ + et si exaltata fneris B cum c, 
Cf, Hieron, in comm. * in eUtero exemplari reperi* 
mus et tu capharnaum quae usque in caelum ex- 
altata es, usque ad infema descendes.* hnsque C. 
in inf. : 0m. in E ; ad inf. D JLQ. discendes 3*R, 
discendis DL. facte bis W, facta E. ftiissent : 
essent D. que DW. fortae E. mansisent EL. 
hnsque C, uque L. ad J. hunc codd, pi, : banc 
y^vg. 

34. uemnt. ]^, nemmt. D ; cett. ut u, aa. terre 
W. remisius EH'L. diae C. iudici E. quam 
tibi codd, vg, et f I: quam uobis DL cum gnuc, 
DM"» et abcdffxfftgx hkq, 

a5. ihesus plene C, cf. ad L 1. lespondit ifis 
dicens D. • dixit : dit E. confeteor L, confitebor 
M 2 



Digitized by 



Google 



84 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xi.as-xu.s. 



domine caeli et terrae 

quia abscondisti haec a sapientibus et 

prudentibus 
et reuelasti ea paruulis 
2«ita pater quoniam sic fuit placitum 

ante te. 

27 (111. 3) Omnia mihi tradita sunt a patre 

meo. 
(112. 3) £1; nemo nouit filium nisi pater 
neque patrem quis nouit nisi filius 
et cui uoluerit filius reuelare. 

28 (118. 10) Uenite ad me omnes qui labo- 

ratis et onerati estis 
et ego reficiam uos 
'® tollite iugum meum super uos 
et discite a me quia mitis sum et 

humilis corde 
et inuenietis requiem animabus uestris 
^*^ iugum enim meum suaue est et onus 
meum leue est. 



XII. (114-2) In illo tempore abiit iesus 
sabbato per sata 
discipuli autem eius esurientes coepe- 
runt uellere spicas et mandu- 
care 
* pharisaei autem uidentes dixerunt ei 
ecce discipuli tui faciunt quod non licet 
eis facere sabbatis 
^ at ille dixit eis 
non legistis quid fecerit dauid quando 
esuriit et qui cum eo erant ? 
*quomodo intrauit in domum dei et 
panes propositionis comedit 
quos non licebat ei edere 
neque his qui cum eo erant 
nisi solis sacerdotibus ? 
6 (116. 10) ^ut non legistis in l^e 
quia sabbatis sacerdotes in templo 
sabbatum uiolant et sine crimine 
sunt? 



et terrae. qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus. et reuelasti ea paruulis. ^ ita 
pater quoniam sic complacuit in conspectu tuo. *^ omnia mihi tradita sunt a patre meo. et 
nemo nouit filium. nisi pater, neque patrem quis nouit. nisi filius. et cui uoluerit filius 
reuelare. ■* uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis. et ego uos requiescere faciam. 
••tollite iugum meum super uos. et discite a me quia mitis sum. et humilis corde. et 
inuenietis requiem animabus uestris. ^ iugum enim meum suaue est et onus meum leue est. 
XII. *In illo tempore abiit iesus sabbatis per segetes. discipuli autem eius esurientes. 
coeperunt uellere spicas et manducare. ' pharisaei autem uidentes dixerunt ei. ecce disci- 
puli tui faciunt quod non licet facere in sabbato. ' ad ille dixit eis non legistis quid fecit 
dauid quando esuriit ipse et qui cum eo erant. ^ quomodo intrabit in domum dei et panes 
propositionis manducauit. quos non licebat ei manducare. neque his qui cum illo erant nisi 
solis sacerdotibus. 'aut non legistis in lege quia sabbatis sacerdotes in templo sabbatum 



WX. om. pater D. celi et terre W. qui DET 
WZ* {sed quia Z»). habscondisti C. om. a T. 
om. et post sapientibua R'^ ( + in mg. R*). 
parnolis T. 

26. quoniam : quia EQR. hante C ; coram D. 

37. michi T. et : t lapsu V. nissi D. quis : 
qnisqaam DLQ. nisi filimn D* sed corr, nol. 
filius filius £ sed exp, pr, 

28. honeratiCE^OjhonoratiDLQR. refficiam 
DE. 

30. saanae E. honos CDH^^LRT. eat sec. 
om. CDJLR(j^</+ -fill mg.)TVf vg. cumff^, 

XII. I. abit Q. ihesus plene C uide ad \, \, 
>per sata sabbato LR vg. (^^ sabbatho). 
autem: enim E. hesurientes C£, essurientes 
DLR. caepenmt L, cepenmt W : om. D. 



2. pharisei CLW, pharissei D, farisei R. 
uidentes + illos DLQ cum a b cff^ gi h. Post 
dixerunt om. ei B. fatiunt W. > sabbatis quod 
non licet eis facere R. licet eia omnes {contra 
graecum i^tffuv) cum b c gi h lour. gig. : om. eia 
cod. caraf. C, Tisch. cum fd q {a def.) ; om. eis 
facere sabbatis ff^ (quod non licet facere k). 
facere + in T. sabbathis ^. 

3. ille autem dixit R. legistia -1- quia E. 
hesnriit Q essuriit D, esurit LR. eorant M. 

4. proposs. DR, praeposs. 3*1^ propositiones X. 
comedit W ; manducauit £. quoa : quod Z* 
(corr. 7?) ab d k aur. hedere C ; comedere R. 
hiisEW. soliE. 

5. non sup, tin. O. Iritis T» (sed corr.) ; legis 
C. in l^e 0. quia : qui Z* (sed corr.), > sa- 



Digitized by 



Google 



XII. 6-15.], 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



85 



•dico autem uobis quia templo maior 

est hie 
7 si autem sciretis quid est misericordiam 

uolo et non sacrificium 
numquam condemnassetis innocentes 
* dominus est enim filius hominis etiam 

sabbati. 
9 (116. 2) £^ ^^jjj ij^ jg transisset 

uenit in synagogam eorum 
^**et ecce homo manum habens aridam 

et interrogabant eum dicentes 

si licet sabbatis curare? 

ut accusarent eum 
^^ ipse autem dixit illis 

quis erit ex uobis homo qui habeat 



ouem unam 
et si ceciderit haec sabbatis in foueam 
nonne tenebit et leuabit eam ? 
'^ quanto magis melior est homo oue 

itaque licet sabbatis bene facere 
^^ tunc ait homini extende manum tuam 
et extendit 

et restituta est sanitati sicut altera. 
14(117.4) Exeuntes autem pharisaei con- 
silium faciebant aduersus eum 
quomodo eum perderent. 
15(118.10) lesus autem sciens secessit 
inde 
et secuti sunt eum multi et curauit eos 
omnes 



uiolant. et sine crimine sunt, •dico autem uobis quia templo maior est hie. ''si autem 
sciretis quid est misericordiam uolo quam sacrificium numquam condemnassetis innocentes. 
• dominus est enim etiam sabbati filius hominis. • et transiens inde uenit in sjnagogam eorum 
*®et ecce. homo erat ibi manum habens aridam. et interrogabant eum dicentes. si licet sabbatis 
curare, ut accusarent eum, " ipse autem dixit eis quis est ex uobis homo qui habet ouem 
unam et si caeciderit sabbatis in foueam. nonne tenebit eam. et leuabit de fouea. ^ quanto 
magis melior est homo oue. itaque licet sabbatis benefacere. ^tunc ait homini extende 
manum tuam. et extendit. et facta est sana sicut et altera, ^^et exeuntes inde pharisaei. 
consilium fecerunt aduersus eum ut perderent eum. ^ iesus autem sciens. secessit inde. 



oerdotes in templo sabbatum quia sabbatis niolant 
D. sabbathis etc, 5^. uinolant 3^. cremine 
D3>L. 

6. quia : qui Q. 

7. autem : enim BD gi A. scieretis L, scieritis 
DR. misseric DLR. > nolo misericoidiam 3** 
(sed improbatum). nunqnam J5^. condemp- 
nassetis 'DKS^{ex contempn.)0W, condemnasetis 
R. 

8. > enim est J vg. Tisch, cum grcteco. aetiam 
£. > etiam sabbati fil. hom. R. sabbathi etc, 
^, etin 10, II, 12. 

9. qnnm C0. transiset R; transiret DEM. 
sinagogam C9*RT, sinagoga £, synagogo M, 
snagogam L. 

10. om, et L. et ecoe homo («a2 XUrii Mpoimos): 
-*• erat DH'LQ ; et homo erat ibi R. m. habens 
ftridam (bar. CX): > m. aridam habens Q. 
lidet R- accnssarent E3*Y, accusarint R*. 

11. ipse: illeL. mis: om,T; eisD. habeat 
ABEH«0J(>ovem habeat nnam)LMKrORWX 
YZ vg, : habet CD3»H*KQT(abet)V {ts ^x« D 
c«*, ccteri ts %$ti)y cum b c dfk q d aur, obem O, 
honem C. hnnam C ; om, EKT cumffi gi k. caeci- 
derit C, dc. DLR*. haec (rovro) : hec W; <ww. 



E cum Dgr,adc dfff^g^ h k (ista ^). > in fon. 
sabbatis R. laenabit L, lebabit O, leuauit BRX ; 
eleuabit E, liberabit 3** (leuabit mg.\ eum L. 
> eam et leu. R. 

13. ouae E, hone C. itaque licet sabbatis 
(sabbato F, uobis D) bene faoere (^no uerbo DJ 
tjf.) : om. L. 

13. homoni O* {corr^, extendit + manum 
suam DLR. est : om^ B ; + d R. sanitati 
(e7t^Jj) : sana L. sicut : + et DE3PFJQZ* ; + ex 
L ; graeci &s 4 SxXff {&<Ttl dkkfj L) et sic uett. cum 
HUronymo, 

14. exeuntes (I^cA^^ktcs) : et euntes R. post 
autem rcu, quasi 4 litt, X. pharisd C3PW, 
pharissei DL, ficuissei R. quomodo eum: ut 
\om. eum) T", cum T* dtio uerha omisisset per 
homoeoteleuton, eum ]>erderent {a^h>¥ dmkiaca- 
civ) codd, omnes antiqui : > perderent eum .W vg, 

15. secessit {iv^x^fn\a€¥) cum ADEFH0LOQ 
RXY: recessit BCJKMMTVWZ s?^. ; dvax^V**" 
in Euangeliis uarie redditur sed saepius secedere 
ut Matt. ii. 22, iv. la, xiv. 13, xv. ai ; Marc. iii. 7, 
et sic Act. xxiii. 19, xxvi. 31. Est etiam recedere 
Matt, it 13, 14, ix. 24, xxvii. 5, reverti McUt. ii. 
12, fugere loh, vi. 15. hitox^pt^v etiam uertitur 



Digitized by 



Google 



86 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xii. 16-24. 



^•et praecepit eis ne manifestum eum 

• facerent 
^^ ut adimpleretur quod dictum est per 

esaiam prophetam dicentem 
^* ecce puer meus quern elegi 
dilectus meus in quo bene placuit ani- 

mae meae 
ponam spiritum meum super eum 
et indicium gentibus nuntiabit 
i®non contendet neque clamabit neque 

audiet aliquis in plateis uocem eius 
2® harundinem quassatam non confringet 
et linum fumigans non extinguet 



donee eiciat ad uictoriam indicium 
^ et in nomine eius gentes sperabunt. 
22 (119. 5) Tunc oblatus est ei daemonium 
habens caecus et mutus et curauit 
eum 
ita ut loqueretur et uideret. 
28(120.7) £t stupebant omnes turbae et 
dicebant 
numquid hie est filius dauid? 
24 (121. 2) pharisaei autem audientes dixe- 
runt 
hie non eicit daemones nisi in beelzebub 
principe daemonum. 



et secutae sunt eum turbae multae. '• et comminatus est eis ne manifestarent eum. " ut 
adimpleretur. quod dictum est per esaiam prophetam dicentem. "ecce puer meus quem 
elegi. dilectus meus in quo bene complacuit animae meae. ponam spiritum meum super 
eum. et indicium gentibus adnuntiabit. ^*non contendet neque clamabit. neque audiet 
quisquam in plateis uocem eius. ^ hanmdinem quassatam non confringet. et linum fumi- 
gantem non extinguet. donee eiciat in uictoriam indicium. *^et in nomine eius gentes 
sperabunt. 

^ tunc oblatus est ei homo daemonium habens caecus et mutus et curauit eum. ita ut 
loqueretur et uideret. 

•'et stupebant omnes turbae et dicebant. numquid hie est filius dauid. 

•* pharisaei autem audientes. dixerunt. hie non eicit daemonia. nisi in beelzebul. prin- 



secedere Luc, v. 16, ix. 10. sequuti 0, seqati R. 
ourauit (l^^irewcir) : cuiabat R. eos om, Z* 
( + Z»). 

16. et praeoepit: et praecipit D(pie.)3'HQR, 
praedpiens (1.^. praecipiens) L {pm, et) ; graeci 
icai iwtrlfjajc€¥ uel MvXrj^tw, ne manifestum 
eum : nemini manifestum D. 

1 7. adinpleretnr Ca^L : inpleretur Q. esaiam 
cikid.pl (esayam CT) el ^ : isaiam KMKTVZJgiSC 
ysaiam W, issaiam Da^, essaiam L. profetam 
a»LR. 

18. pner mens + electus corr, uaf. ; ted marg, 
* electus cancellatum est in . .* . helegi C. delectus 
LOR. bene plaouit {f\hU>iei\<i9v) cum AFH0J 
MOY: bene conplacuit BCDEH^KLKTQRTVW 
XZ vg. (compl. KW vg.\ antmae meae codd, pi, 
el vg, (anime mee W) : anima mea (1) )^x4 /mv) 
DELQR, corrigenleSf ut sctepius, ex graecOy cum 
<i^^ g\h q, iuditium W. nuntiabit codd, pi. et 
vg. (nunc. WiS) — dwaTYfAer: nuntiauit O, ad- 
nuntiauit L ; adnuntiabit £Q, annnntiabit D. 

19. damauit BHOX. aliquis in plateis 
uooem eius (n; Ir raJis irXarc/eus rj)v ^w^v a^oO) : 
> in plateis aliquis n. e. DJ, > aliquis uocem 
eius in plateis R. 

30. arundinem 0JLRTW vg, confringuet D, 



confrincet Y, confnget £. linum: lignum C, 
limum L* {p<frr, M), fumicans H, fumigantem 
£JM. extlnquet O, extinget L, extinguet' ut 
uidelur D. eieciat KT, iedat DL, eiidat vg. Tisch. 
+ in ante indicium R. iuditium W. 

21. > sperabunt gentes L. 

32. hoblatns C. om. est DE. est ei-i-homo 
TX^sine est)3»*'LQ(> ei e8t)RW. demonium DH> 
LRW. cecus KW. mutus : + suidus R ; + et 
surdus Q ; duplici uersiom uerbi tccj^s cf, mutus 
a c dffftgx q% mutus et surdus b^ surdus et mutus 
jf^ hy surdus k. curabit T. ut sup. lin, £. loquetur 
V. uideret + et audiret R ^ et and. et uid. h, 

23. stubebant D, stupebant OW-tupe- in ras. 
et sec, sup. lin, £. nunquid ^^, 

24. pharisei C3»W, farisei R, pharissei DL. 
Post autem rasura in £. eiedt EKT, iecit DL, 
elicit vg. Tisch. demones D3*RW, demonia LQ. 
beelsebub ABCF0JKMW'QVWXZ«y., belzebub 
Da>HLOTY: beelzebul E, belzebul R* sed corr. 
m.sax. C/.adT,2$, piinoipe (fipxcvri) BDE^ J 
KLUOQKVWZ^vg,: prindpem ACH0MTX YZ* 
(m semiercud), daemonum cum AHJMOYZ<» 
cum graeci duobus locis idem uerbum habeant 
{iai/U¥ta . . SoifiorW) : daemoniorum BCE0KKr 
TVXZ* •* «^- vg,, demoniorum DH>LQRW. 



Digitized by 



Google 



xn.35-3i.J EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



8: 



«5(i22.2) lesus autem sciens cogitationes 
eorum dixit eis 
omne regnum diuisum contra se deso- 

latur 
et omnis ciuitas uel domus diuisa con- 
tra se non stabit 
^ et si satanas satanan eicit aduersus se 
diuisus est 
quomodo ergo stabit regnum eius ? 
*^et si ^o in beelzebub eicio dae- 
mones 
filii uestri in quo eiciunt ? 
ideo ipsi indices erunt uestri 



^ si autem ego in spiritu dei eicio 
daemones 

igitur peruenit in uos regnum dei 
^ aut quomodo potest quisquam intrare 
in domum fortis 

et uasa eius diripere 

nisi prius alHgauerit fortem ? 

et tunc domum illius diripiat. 
*® Qui non est mecum contra me est 

et qui non congregat mecum spargit. 
81 (123. 2) j^jgQ jj^Q uobis 

omne peccatum et blasphemia remit- 
tetur hominibus 



cipem daemoniorum. '*iesus autem sciens cogitationes eorum. dixit eis omne regnum 
diuisum aduersum seipsum. desolabitur. et omnis ciuitas uel domus diuisa aduersus se. 
non stabit. ''et si satanas satanan eicit. aduersus semetipsum diuisus est quomodo 
ergo stabit regnum eius. *^quod si ego in beelzebul eicio daemonia. filii uestri in quo 
eiciimt ideo. ipsi indices erunt uestri. **si autem ego in spiritu dei eicio daemonia. 
utique praeuenit in uos regnum dei. **aut quomodo potest, quis intrare in domum 
fortis et uasa eius diripere. nisi prius alligauerit fortem et tunc domum eius diripiet 
*^qui non est mecum. contra me est. et qui non congregat mecum spargit. 'Mdeo 



25. ieeus lapsu 5*. dixit {ttvtv) : didt E {sed 
•it in rcts.\ om, eis £. r'gnum £. diiaissnm 
DR. contra: aduersus F. desolatur (Ipi^/xoOrat) 
cum W^liMO*Z* et He Durmachtnsis et Hieron, 
(MSS. ap. Uallars,) Bentl. d : desolabitur ABCDE 
FHejKO-QRTVWXYZ* vg. Tisch, uett,, dcso- 
lauitnr LO". > domus uel ciuitas D {sed impro- 
bcUum) ; om. uel R*( + R«). diuissa D. > contra 
se diuisa L. stauit O. 

26. et si (rai €l) codd., vg. etf\ si enim DLQR 
cum bffx gxq\ cf, Vi a., si autem d (f 2 h\ leai D), 
si ergo Cjff'i h, si et k. sathanas W. satanam J vg 
eidt {UtiAkXti) codd. vg. (iecit DL, eiecit EKTR, 
elicit Wi^^.TjtjrA.): eiciatJ. diuisisus DR, deuisus 
L. quomodo : qm D. ergo sup, tin, M ; om, W^ 
( + mg,)W, stabit : statuit ? O*, stauit O. 

27. om. et Q. ego: ergo LT. beelaebub 
codd. et vg„ belzebub DH^HLTY : belzebul QR, 
beelzebu E. iedo DL, eiecio R, ciicio vg. Tisch, 
demones Da*LRW. fili E. om. in quo ad fin, 
uers. per homoeoteleuton L. iedunt D, eiedunt KT, 
didunt vg. Tisch, iudioes erunt uestri codd. 
pl.^Kfuml toavrai bfiSh^ (^<BD) cum add/J^i.^ 
gxh k I q; > iudices uestri erunt DEQKT vg. cum 
cgfCtgr. 1,124; > erunt iudices uestri RT ; a/iis 
modis graeci etictm uariani, et plurimi huSfv 
ieovnu /epirai, 

28. ego in spiritu dei codd, fere omnes et vg. 
(di sine lineola V) cum minusculis quibusdam 
graecis etfmsyt^ : > iu spiritu dd ego LR cum 
maiusculis graecis et a dffx, , ^ ^ ; in spiritu dei 



{pm, ego) h c gi. iecio DL, eitio W, eiido vg, 
Tisch. demones D3*LRW ; daemonia Q. per- 
uenit codd.omnes et vg. » tipOaat j^adpropiauit a b 
(adprip.?) cff^. ^gi h, adpropinquauit m q, adcele- 
rauit k, et praeuenit d f quod ceteris melius uidetur. 
(ip6afft hoc sensu gemino loco ab Hicronymo 
redditur praeuenit Luc. xi 20 {sed u. I. peruenit) 
et I Thess. ii. 16 ^/ iv. 15. Alio sensu <l>06y€ty est 
peruenire ^om. ix. 31, 2 Cor. x. 14, Philip, iii. 16. 

29. potest quisquam (quisqua K) « 96vaTai 
T« : quis potest R ex grcuco male intellecto rts 
ivyarai A quisquam potest 9 ; cf, quisque potest g% 
{solum aut quis potest sine quomodo h), > in 
domo {sic) fortis intrare E, cf. tU tiJv oiUclav rov 
laxvpmi dfftX9fty A et 5. uassa DE« ? a>LR, ua«» 
O. diri//pere A {ras. unius lit.), deripere L. 
adligauerit D. fortem: forte H. domus E. 
ilUus codd. plur. et vg, : eius DEK*W. diripiat 
(fiidpwAa'Q Tisch. cum NDGKO* etc., dtapvdant 
A) cum ABFHJKOXYZ: diripiet {9iapwd(rtt 
gr. hCELMSVVXTWS' et W. H.) CDEa>©LMKr 
QTVW vg. Tisch. ; eripiet R. 

30. qui + enim Da*^LR. mecum est W. 
oongregat : colligit W, cf, goUigit d. om. meoum 
sec,\.. dispargit ELQ. Hanc lectionem etiam prcu- 
ferre uidetur corr. uat, sed non marg. 

31. blasfemia Da*LR, blasphemie V* {sed corr. 
V*), biasphaemiae E, blasfemi^ T. remittentur 
ELy remittitur H. spiritus a. bl. n. remittetur 
om, JR( + sps blafemia non dimittetur corr. sax. in 
mg,) cum graecis Xal*et agi I. Etiam hominibus 



Digitized by 



Google 



88 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xii. 31-38. 



spiritus autem blasphemia non remit- 
tetur 
^et quicumque dixerit uerbum contra 
filium hominis remittetur ei 
qui autem dixerit contra spiritum 
sanctum non remittetur ei neque in 
hoc saeculo neque in futuro. 
33(124.10) ^u^ facite arborem bonam et 
fructum eius bonum 
aut facite arborem malam et fructum 

eius malum 
siquidem ex fructu arbor agnoscitur 
^* progenies uiperarum quomodo potestis 
bona loqui cum sitis mali ? 



ex abundantia enim cordis os loquitur. 
35(126.6) Bonus homo de bono thesauro 
profert bona 
et malus homo de malo thesauro pro- 
fert mala. 
3c (126.10) Dico autem uobis quoniam omne 
uerbum otiosum quod locuti fuerint 
homines 
reddent rationem de eo in die iudicii 
3'' ex uerbis enim tuis iustificaberis 
et ex uerbis tuis condemnaberis. 
38 (127. 6) Tunc responderunt ei quidam de 
scribis et pharisaeis dicentes 
magister uolumus a te signum uidere. 



dice uobis omne peccatum et blasphemia. remittetur hominibus. spiritus autem blasphemia 
non remittetur hominibus. "' et quicumque dixerit uerbum aduersus filium hominis. remit- 
tetur ei. qui autem dixerit aduersus spiritum sanctum, non remittetur ei. neque in hoc 
saeculo neque in futuro. •'aut facite arborem bonam. et fructum eius bonum. aut facite 
arborem malam. et fractum eius malum, ex fractu enim arbor dinoscitur. " progenies 
uiperarum quomodo potestis bona loqui cum sitis mali ex abundantia enim cordis, os 
loquitur. " bonus homo de bono thensauro cordis profert bona, et malus homo, de malo 
thensauro. profert mala. *• dico autem uobis. quoniam omne uerbum otiosum quod locuti 
fuerint homines reddent de eo rationem in die iudicii. '^ ex uerbis enim tuis iustificaueris. 
et ex uerbis tuis condemnaueris. 

^ tunc responderunt ei quidam. de scribis et pharisaeis. dicentes. magister. uolumus 



sps. autem bl. non remittetur om . r Walkeri, spiri- 
tus autem blasphemia (1) h\ rod wvtvfiaros fikaa- 
frjitia) BFHQVWJ^C el »p. a. blasfemia DLR*, 
cum dfff^ {cf, qui autem in spiritum dei [spm scm 
bf spu SCO A] blasphemauerit, uel simile bff^gx h m) : 
spiritus autem blasphemiae AC£(-phaemie)9* 
(-femiae)0KMKrOT(-femiae)XYZ^iS cum c g^k 
(-femiae) q, Cf, corr, ucU, * sps autem blasphemia 
non remittetur gre^ antt, spiritus est genetiui et 
blasphemia nominatiui casus sicutpatet ingraeco ;* 
et marg, ^ in . , erat prime blasfemie sed correctum 
est blasfemia.* remittitur F ; dimittetur R"*** ; + 
ei£. 

3a. quicunque ?^. dixit L. contra : aduersus 
QR. ei-t-etQ. dixerit J^r.: dilD. remittetur 
sec. : remittet W. seculo W^^. Aituro : furo L. 

33. bonam et om. L,*sed notat s. m, bonum : 
malum D* (bonum corr.). agnoscitur {yi^th- 
CKtrai) codd. pL et vg. : cognoscitur BCEQWX ; 
agnoscetur R ; cf. cognoscetur a fft gi (-nus-^, 
cognoscitur b g^h mq^ agnoscitur c d (adg.) ffx% 
dinosdtur fk. 

34. progentes L. quum C0. habnndanlia CD 
E3>, habundancia W. hos C, 6s V ; + eius T. 

35. bonus-i-enim DLR. thensauro X, tesauro 



T, tessauro D et sic omnes infra ; + cordis 5" ; 
+ cordis sui DER ; + suo T. Cf t^s «ap&'af 
ahrov gr. L I. 22. 33^/ T. R., et cordis /*j^ et 
cordis sui gat. thesauro sec. + cordis sui QR. 

36. quoniam : quia E. hotiosum C, osciosum 
R, otiossum D. quod: quodcumque S^"*'. lo- 
quuti 3^. > in die iudicii reddent de eo rationem 
R, > reddent pro eo rationem in die iudicii E. 
de eo : pro eo EJLQ ; do = deo BT. Cf. Hil. in 
Matt, xii. col. 673 b^ * Omnis otiosi^ id est intpti 
et inutilist dicti raticmm deo esse reddendam* 
Uett. eius, pro eo, de eo =- v€pl avrov. in diem C. 

37. enim: autem D. iustificaberis (-ueris 
BCE*FHLOTX, -biris KTV) . . condemnaberis 
(-demuaueris BCHLCTX, -dempnaueris E*, 
•dempnaberis E*^0RW, -demnabins KTV, -tcmna- 
beris a**, -tempnaberis D) : > condemnaberis . . 
iustificaberis J ; et ex u. t. oond. om. O*, add. in 
mg. inf. corr. ; ex sec. int. lin. T ; uerbis sec. : 
sermonibus E, cf de sermon ibus autem tuis iustifi- 
caueris et de sermonibus tuis condenmaueris k, et 
similiter Cypr. Test. iii. 

38. tun« T. scribiis E*. phariseis W, pharis- 
seis L, farisseis D, fariseis a*RT: pharisaei O. 
uidere : quaere L. 



Digitized by 



Google 



MI. 39-45.] EVANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



89 



89 (128. 6) Qu£ fespondcns ait illis 
generatio mala et adultera signum 

quaerit 
et signum non dabitur ei 
nisi signum ionae prophetae 
*<^sicut enim fuit ionas in uentre ceti 
tribus diebus et tribus noctibus 
sic erit iilius hominis in corde terrae 
tribus diebus et tribus noctibus. 
^^Uiri nineuitae surgent in iudicio cum 
generatione ista 
et condemnabunt earn 
quia paenitentiam egerunt in praedica- 

tione ionae 
et ecce plus quam iona hie 
*«regina austri surget in iudicio cum 
generatione ista 



et condemnabit eam 

quia uenit a finibus terrae audire sapi- 

entiam salomonis 
et ecce plus quam Salomon hie. 
43(129. 5) (i^^jj^ autem inmundus spiritus 

exierit ab homine 
ambulat per loca arida 
quaerens requiem et non inuenit 
**tunc dicit reuertar in domum meam 

unde exiui 
et ueniens inuenit uacantem 
scopis mundatam et ornatam 
^tunc uadit et assumit septem alios 

spiritus secum nequiores se 
et intrantes habitant ibi 
et fiunt nouissima hominis iilius peiora 

prioribus 



a te signum uidere. •• iesus autem respondens ait illis. generatio mala, et adultera. signum 
quaerit. et signum non dabitur ei. nisi signum ionae prophetae. ^sicut enim fuit ionas. 
in nentre coeti. tribus diebus et tribus noctibus. sic erit filius hominis in corde 
terrae. tribus diebus et tribus noctibus. ^ uiri nineuitae surgent in iudicio. cum genera^ 
tione ista. et condemnabunt eam. quia paenitentiam egerunt in praedicatione ionae. 
et ecce plusquam iona hie. **regina austri. surget in iudicio. cum generatione ista et 
condemnauit eam. quia uenit a finibus terrae. audire sapientiam salomonis. et ecce plus 
salomone hie. 

*'cum autem inmundus spiritus exierit ab homine ambulat per loca arida. quaerens 
requiem et non inuenit. ** tunc dicit reuertar in domum meam. unde exiui. et ueniens 
inuenit uacantem scopis mundatam. et ornatam. ^'^tunc uadit et adsumit alios septem 



59. qui respondens alt: reqxmdeiis autem 
dixit J. Groici 6 di dwo/cpi$^9 drw, ait mis : 
>ei8 ait R. adnltra L, adulteria R. qnerit 
DLRW. > qnerit signam D. ioaeW. pro£etae 
DffORZ, prophete W, profete L. 

40. ficLit dis lapm H sed exp. oeti BCFJM 
TWZ« vg. : coeti A {in Test, Uet, uariat inter 
cot. cae. et ce.) DEH>H0KOQV*XYZ*/^i hq,a 
caeti LMH. tribiw : -ill. bis D. nontibns H {cf, 
panem pro paoem x. 34). sio erit etc, ad Jisu 
uers, om. Da**( + in mg.), erit : enim R*'. > tr. 
dieb. et tr. noct in corde tenae R. oorde : nentre 
L. terreEW. 

41. nizdnitae H0J vg., ninnitae DLR, nintnite 
£*(nininete £9rr.)W. inditioW. et oondemna- 
bont usque ad generatione iata if. 43 om, F per 
homoeoteleutony sed aliquid minus haberi notatur 
in mg. coodempnabnnt I>'£9'0RWy condempna- 
bit D*, coDtempnabont L. ea H. quia paene- 
tentiam (jtic) egemnt in pr^dicatione etc, usque ad 
condeDDabnnt {sic) eam uersu 42 om, Y* sed -i- in 
marg. sup, Y*. poenitcntiam CD^JLW vg, 



penitentiam R. a^femnt L. predicatione DW. 
ione W, ionee O. > hie quam iona R c, et h. q. 
ionas a b h\ porro i<ma8 vg. et corr, uat, mg, 

4a. regina austri : regna insti L. iuditio W. 
generatione ista : niriis generationis hnins £W. 
condempnabit £0RW, contempnabit D; con- 
demnauit O ; condemnabunt L*Y^. eam : eos £. 
ha finibus C. salamonis etc, DL, solomonis etc* R. 
et eooe p. q. sa. hio om. Z* sed + in mg. Z*. 
> hie quam solomon Ka b cff^ h q, 

45. oum H*. qum H*'. inmundus (imm. BM 
vg. Tisck.) spiritus {sup, tin. E') exierit : > ihs 
{sic) inmundus exieret L; > exierit spiritus in- 
mundus R. exierit : transient Q. ambulant O*, 
ambulans L, ambulabat Q. harida C querens 
R ; querere D. requiam LR. inueniet CT. 

44. ad domum J. hunde C. ex iui D, exibi O, 
exi Q, exii 3*. inuenit {sine addit, cum graced) 
ACD^FH*JMOQY, uett,plur. abcd/figikq 
B our.: + eam BE3>^H»0KLKrRTVWXZ vg, 
cumcff^h, uocantemL. scopiisE. homatamC. 

45. assumit cum ADH0KMM'QVWX«YZ* 

N 



Digitized by 



Google 



90 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xii. 45-xin. 4. 



sic erit et generationi huic pessimae. 

48 (130. 2) Adhuc eo loquente ad turbas 
ecce mater eius et fratres stabant foris 
quaerentes loqui ei 

*T dixit autem ei quidam 

ecce mater tua et fratres tui foris stant 
quaerentes te 
*8 at ille respondens dicenti sibi ait 

quae est mater mea 

et qui sunt fratres mei ? 

49 et extendens manum in discipulos 

dixit 
ecce mater mea et fratres mei 



**®quicumque enim fecerit uoluntatem 
patris mei qui in caelis est 
ipse mens et frater et soror et mater est. 
XIII. ^^*^*^^ In illo die exiens iesus de 

domo sedebat secus mare 
*et congregatae sunt ad eum turbae 
multae 
ita ut in nauiculam ascendens sederet 
et omnis turba stabat in litore 
^et locutus est eis multa in parabolis 
dicens 
ecce exiit qui seminat seminare 
* et dum seminat 



spiritus. nequitiores se. et intrantes habitant ibi. et fiunt nouissima hominis iUius. peiora 
prioribus. sic erit et generationi huic pessimae. *• adhuc eo loquente ad turbas. ecce mater 
eius et fratres. stabant foris quaerentes loqui ei. *^ dixit autem ei quidam ecce mater tua. et 
fratres tui. foris stant quaerentes loqui tecum. ** ad ille respondens. ait dicenti sibl que 
est mater mea et qui sunt fratres mei. *• et extendens manum suam super discipulos suos 
dixit, ecce mater mea et fratres mei. ^ quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in 
caelis est ipse meus frater et soror et mater est. XIII. * In illo autem die exiens iesus de 
domo. sedebat secus mare, 'et conuenerunt ad eum turbae multae. ita ut nauiculam 
ascenderet sedere et omnis turba stabat in litore. 'et locutus est eis mujta in parabolis 
dicens. ecce exiit qui seminat seminare. *et dum seminat. quaedam caeciderunt secus 



vg.y assnmet F: adsumit BCH^^^JLORTX^Z, 
adsnmmit E, snmit 9**. > secoin septem (>vii- 
D) alios spiritus DLQRX* (? ras. c, 4 litt. post 
assmnit sed secnm haheturpost spiritus). septem : 
•vii. DEW. spiritos E*. om, seomn E^i. 
nequitiores Da*; +quamE^iA. abitant 0*. fiant 
R. > illins hominis R. sio erit et gen. h. pess. 
tm. X*Z* sed addunt X«Z». om. et DELQ. 
pessimi B, pessime WX®, paessime K 

46. athnc MXY, adnc T. eo loquente + ihn E. 
fratrisO; +eiusDa*L. stabant foris (foriis E*) 
«clati(«rciaay ^oj\ > foris stabant DLR, foris stant 
Q. qnarentes OR, querentes DW, quaerens V, 
quaeren {sic) L. ei : eam T ; com eo DLQ. 

47. eccce L. om, tua Z* sed-k- Z*. fratris Y*. 
stabant W. querentes DR. te: loqni tecum 
DLQ. 

48. ad CO. me {6 Zk dwoKpiBtis) cum ADF 
X*Y/, c/,miK: ipse BCEH'GJKLMKrOQRTVW 
X*Z vg. et be ff^gx A(ipse autem) q, respondens 
dicenti (dicente H*Z*, corr. H^Z') slbi om, E {et 
Xgroicus om, rf Xiyoyri), que est DW. et qui : 
aut qui T cum D graeco et a dffx A >& y, an qui ^, 
{ita Calmet sed aut qui Belsheim), fratris V. 
> fratres mei qui sunt R. 

49. et om, E*L. crten'*«»8 X. manus H^JKKT 
X'''Z. disoipulos sine additamento cum ACH*M 
OQX^Y Hieron. comm. (sed disc suos in textu) et 



graeco A: + suos BDEa>FH'0JKLKrR(8Uo)TV 
WX*Z vg.y graeci fere omnes et ab c d/ff^- 2 ^i 
(discipulis suis) h k q, et fratres mei om. E. 

50. et extendens manum cut init, D sed exp, 
quicunque 57^. om, enim R. fecerit L. uolum- 
tatem C. et ftuter cum ABCa>FH0JMKrORV 
X*Y et minusculis gnucis {e,g. 13) quibusdam et 
b effi k {sed ordine inuerso e) : om, et cum graecis 
plurimis DEKLQWX«Z vg. Tisch, ; om. et frater 
utudturT*{ + corr,y om, et ante aovor^, mater 
+ mea Q. 

XIII. I. diae C; tempore E. ex iens D. om, 
ills W. et exiens de domo sedebat etc. F. dede 
lapsu W*. domu DLQ. sens L. 

a. congregati D, -te W. ad: et R*. turbe 
multe W; om. multae R. in nauiculam (cit 
wXoiw): om. in TV*; in nauicula DEH0LQR. 
hascendens C. omnis turba {vas 6 ^X^of) 
stabat: omnes turbae stabant DEJQ corp. oxon. 
{et omnes stabant L), cum abff^h, litore codd. 
et 9: littore ]gi6C >in litore stabat uoluit 
Bentleius cum graeco^ sed sine auctoritate codicum 
meorum, 

3. loquutus 0. om, est W, om. eis L. om, 
multa Q. in parabulis 3^» in paruulis R* ; om.'L, 
om. dicens J. exit 3^QR. seminare -i- semen 
suum Cfi'Sb ex Luca viii. 5 ut obseruat corr. uat, 

4. saeminat C. quedam D, quadam L. caeci- 



Digitized by 



Google 



XIII. 4-13.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



91 



quaedam ceciderunt secus uiam 
et uenerunt uolucrcs et comederunt 
ea 

* alia autem ceciderunt in petrosa 
ubi non habebant terram multam 

et continue exorta 3unt quia non habe- 
bant altitudinem terrae 

• sole autem orto aestuauerunt 

et quia non habebant radicem arue- 
runt 
^ alia autem ceciderunt in spinas 

et creuerunt spinae et suffocauerunt ea 
*alia uero ceciderunt in terram bonam 

et dabant fructum 

aliud centesimum 

aliud sexagesimum 



aliud tricesimum 
^ qui habet aures audiendi audiat. 
^^ Et accedentes discipuli dixerunt ei 

quare in parabolis loqueris eis ? 
11 qui respondens ait illis 
quia nobis datum est nosse mysteria 

regni caelorum 
illis autem non est datum. 
12(132. 6) Qui enim habet dabitur ei et 
abundabit 
qui autem non habet et quod habet 
auferetur ab eo. 
13 (133. 1) i^jgQ j^ parabolis loquor eis quia 
uidentes non uident 
et audientes non audiunt neque intelle- 
gunt 



uiam. et uenerunt uolucres et comederunt ea. * alia autem caeciderunt in petrosa. ubi non 
habebat terram multam et continuo exorta sunt quia non habebant altitudinem terrae. ' sole 
autem orto. estuauerunt. et quia non habebant radicem aruerunt. ''alia autem ceciderunt 
inspinis. et ascenderunt spinae. et suffocauerunt ea. • alia uero caeciderunt in terram bonam. 
et dabant fructum. aliud centesimum. aliud sexagesimum. aliud tricesimum. • qui habet 
aures audiendi audiat *^ et accedentes discipuli eius dixerunt ei. quare in parabolis loqueris 
eis. ^ad ille respondens ait illis. quia nobis datum est nosse inysterium regni caelorum. 
illis autem non est datum. " qui enim habet dabitur ei. et abundabit. qui autem non habet. 
et quod habet auferetur ab eo. "propterea in parabolis loquor eis. quia uidentes non uident. 



derant EZ*, cic. DLR, aenieniDt D. uenenerunt Y. 
nolocris O ; + cadi {ex Luca viii. 5) QR vg, cum 
graecU sat multis et bff^h et corr. uat. {ted non 
matg.) ; improbat caeli cod. cctraf, commedenmt 
£. eamH. 

5. alia aero X*. dciderunt DLR. petrossa D. 
hnbi C. om, non L. habebant cum £3^JKL 
MTIT«W vg, cor, uat. mg. et b c gi, cf, habent k : 
habebat ABCDFH0MOQT*(abebat)VXYZ cor, 
uat.* et d f ffx h q^ cf. erat effx i Graeci cTxev sed 
post oSrr6,. exorta : orta J. quia non habebant 
(8ick rh /«) ^x***') ^^^' P^' ^^ ^S' • <1- ^- habebat T* 
(ab.)Z*. terreX. 

6. horto C ; ortu R, ezorto W ; mortao Z* 
(orto Z^. estnanenmt RW. quia int, lin. O ; 
qui DH*R. non habebant (abebat T*) radicem : 
> radicem non hiSt D. radcem L. haraenint C. 

7. om, autem L. caeddernnt C, cic. DLH. 
spine W. sofifocanemnt L. 

8. alia : alii D. uero : antem L vg, caedde- 
rnnt C, dc. DLR. dabunt EQ. alint CH**Z* 
ter^ Y semel, centensimnm £Z*, centisimmn Y, 
centiasimnm W\^ ; 'C- DR. sexagensimum CE3*Z*, 
sezagissimnm L ; ax* DR. trioensimnm CS'FZ'^ 



tricentissimnm £, trigesimnm ^, trigissimnm L ; 
xxx. DR. 

9. audiat: andiet L. 

IQ. adcedentes O, acddentes L. di8oipuli + 
eius H0R cum graecis aliquot et abc dfgy h {non 
Jfi. t q). om, ei R. parabnlis Ca*LR, parapolis Z. 
loqueris eis {cum graeco) BDE^^FH'>&JKLU 
KTOQRTVWXZ vg. : om, eis ACH*H*0*Y. 

II. iUis/r. : eisD. noseD. mysteria (mist. 
3*LRTW cor. uat.) : misterinm DEQ, mysterinm 
^ cum a c d fffigi I q corp. et S, ioh. oxon., cf, 
sacramentimi k {sedmysXsnK e, mis. by arcana ^1 A), 
celornm W. > datnm est Q. 

I a. dauiturO. el: iUi D. habnndabit CLW, 
abundanit E*0*. qui autem : ei autem qxd BX* ; 
et qui K abet bis C. et quod : aetiam quod £. 
Pro et quod habet cor, uat. marg. 'et quod 
uidetur habere ' si rem recte perspicio, ex xxv. 29 
{tit monet cor, uat.), auferetur (d^acTOi) : 
aufertur 0*, auferatur R. hab eo C ; ab eos W. 

13. + et fl^ init, uers, H*. parabnlis a**LR. 

loquor eis : loqueris ds DE, loquor nobis corp, 

oxon. quia + non W* {sed expunctum), uident 

+ & andie W* {sed exp,), non audiunt {n^ic 

N % 



Digitized by 



Google 



9% 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xiil. 14-19. 



15 



^* et adimpletur eis prophetia esaiae di- 
cens 
auditu audietis et non intellegetis 
et uidentes uidebitis et non uidebitis 
incrassatum est enim cor populi huius 
et auribus grauiter audierunt 
et oculos suos cluserunt 
ne quando oculis uideant 
et auribus audiant 
et corde intell^ant 
et conuertantur et sanem eos. 



16 (184. 6) Uestri autem beati ocuH quia 
uident 
et aures uestrae quia audiunt 
^■^ amen quippe dico uobis 
quia multi prophetae et iusti cupierunt 
uidere quae uidetis et non uiderunt 
et audire quae auditis et non audierunt 
18 (136. 2) uQg ^fgQ audite parabolam semi- 

nantis 
^* omnis qui audit uerbum regfni et non 
intell^t 



et audientes non audiunt neque intellegunt. ^*et adimpleretur in eis prophetia esaiae 
dicentis auditu audietis. et non intellegetis. et uidentes uidebitis. et non uidebitis. "incras- 
satum est enim cor populi huius. et auribus grauiter audierunt. et oculos suos cluserunt. 
nequando oculis uideant et auribus audiant. et corde intellegant. et conuertantur. et sanem 
eos. ^® uestri autem beati oculi quia uident. et aures uestrae quia audiunt. "amen dico 
uobis. quia multi prophetae et iusti. cupierunt uidere quae uos uidetis. et non uiderunt et 
audire quae uos auditis. et non audierunt "uos ergo, audite parabolam seminantis. 
" omnis qui audit uerbum regni. et non intellegit uenit malus. et rapit quod seminatum 



dicowvci) : non audient ABFH*QX*YZ* ; ueteres 
pUrumque at uidentes non uideant et audientes non 
audiant uel similia ut ab c {[{efD gr.) effy. xh k\ 
itd HUranymus in comm. etfq cum nobis. Lectio 
audient unde fluxerit nescio. neque : nee Q. 
intelligunt 0JW vg, ; intellegant E ; intellegent 
H* (-gunt He). 

14. et {ink graeci fere omnes, mii rirt D) cum 
CH>*FHJMWJ8C : ut {sine auct. grace,-) ABDE 
a^^eKLKTOQRTVXYZT^ gat., S, ioh, oxon. ; 
uett. uel et uel tunc, sed et ut g^. adimpletur 
(dwrXiy/xnmtt) cum C(adin.)JMO*T*WJ^C <»/, 
inpletur ^*, cf, adimpletum H {^sine est) : adim- 
pleatur AFOTPYXeYZ^^ ; adimpleretur BDE 
0QX*, adinpl. S^^^LR ; adimpleritur O* sine auct. 
grace; wk>)pcj0^ufTai (D*') exprimitur ab im- 
plebitur uel compl. cdj^^.tgikk, impletur a, 
completur q, adimpleretur /* ; om, b. eis codd, pi, 
et a c gx\ in eis CBP^'FTWZ* vg, cum f fft gx ; 
in illis bffi h, super eos k ; om, a c g^. profetia 
D3*LOR, prophetiae E* {^corr, m, p,), isaiae 
DKMM-OVWZIftiSe, hesayae C, esayae T, 
iessaiae L, issaie 3^. dioena (4 Xiyowra) AC'S* 
FH0KMKrO*TWXYZ cum k: dicentis BDEJ 
Le(-tu8 L*)0(-te8)QRV(-tes)9 {sine auct. grace) 
cum a b cfffx,tgv h q, dicentes d {Xifwca), et 
non + audietis neque B ; (» X etiam est rasura 
fere unius lincae, non intellegetis (06 /a) 

<rvi^€) codd, pi, et 0'Z*, non intelligetis W vg. : 
non inteUegitis B(neque)DJLORXZ*, -igitis H0». 
uidentis H. uedebitis/r. D. uideuitis sec. O. 

15. incrasatum DER. om, enim T. > enim 



est BX. snribuB -i- suis ( + airw KC) D3>LQR 
cum b c gt h {k7), andiemnt (fficotKray) : au- 
diebant J. hoculos C, occ. D. om. tnos Z* 
( + Z*). olnaemnt cum ACFH0JMO*YZ«, clua- 
serunt R, dauserunt BKKrO««-TV WXZ* vg. Tisch. 
dffi, 2 : concluserunt D£3^L g^ A, conclusserunt 
Q. hoculisC > uideant oculis R «r^. intelligant 
H0JKW vg, conuertatur Z*, lincolam dcleuit 
corr, sane R. Post hunc ucrsum + et itenmi 
incrasatum est cor populi huius et aures eorum 
obstruerunt et oculos suos conpraeserunt ne 
quando conuertatur et sanem eos Q ex aliqua 
uersione tfobis ignota, 

16. hoculi C. quia (5tO : qui LQRTW. uestre 
R. quia sec: quae HLR, que T* (e in ras.); 
qui D. 

17. anien quippe (Aa«^ l^gr, plurimi) : om. 
quippe {cum KX gr.) CO*RT abc fff^. , g^. , h. 
>dico uobis quippe quia L. profetae SPLOR, 
profaetae D, prophete W. cupierunt : uoluerunt 
£. quae (/r.) : que H ; 4 uos L. uidistis £J ; 
audetis Q. uiderunt : audierunt Q. audire 
quae + uos DL. audistis BCE3PJ0X*. om. et 
aud. q. aud. et non aud. R. 

18. ergo: autem DLQ. parabulam CSlSi, 
saeminantis C, seminantes O'^. 

19. omnia + enim Ho0R. audit : audierit F. 
intelligit H0JKTW vg. malua {b mxmipln) : ma- 
lignus DLQR ^ A. rapuitR; +illudQ. saemina- 
tum et saeminatus C. hie est q. s. u. seminatus 
(•turn T) est: om, J. >sem. est secus uiam 
R. 



Digitized by 



Google 



XiH. 19-^5.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



93 



uenit malus et rapit quod seminatum 
est in corde eius 

hie est qui secus uiam setninatus est 
^ qui autem supra petrosa seminatus est 

hie est qui uerbum audit 

et continuo cum gaudio accipit iilud 
" non habet autem in se radicem 

sed est temporalis 

facta autem tribulatione et persecu- 
tione propter uerbum 

continuo scandalizatur 
^ qui autem est seminatus in spinis 

hie est qui uerbum audit 

et sollicitudo saeculi istius et fallacia 
diuitiarum suffocat uerbum 

ct sine fructu efBcitur 



**qui uero in terram bonam seminatus 

est 
hie est qui audit uerbum et intell^t 
ct fruetum affert 
et facit aliud quidem centum 
aliud autem sexaginta 
porro aliud triginta. 
24 (137. 10) Aliam parabolam proposuit lUis 

dicens 
simile factum est r^;num cadorum 

homini qui seminauit bonum semen 

in agro suo 
^cum autem dormirent homines uenit 

inimicus eius 
et superseminauit zizania in medio 

tritici et abiit 



est in corde eius. hie est qui secus uiam seminatus est ^ qui autem supra petrosa semi- 
natus est. hie est qui uerbum meum audit et continuo cum gaudio accipit illud. *^non 
habet autem in se radicem sed est temporalis, cum autem facta fuerit tribulatio uel perse- 
cutio propter uerbum continuo scandalizatur. ^qui autem in spinis est seminatus hie est 
qui uerbum audit et sollicitudo saeculi buius et fallacia diuitiarum suffocat uerbum. et sine 
fruetum efficitur. ^qui uero in terram bonam seminatus est hie est qui audit uerbum et 
intellegit. et fruetum affert et facit. aliud centesimum. aliud autem sexagesimum. aliud 
tricensimum. ** aliam parabolam proposuit eis dicens simile est regnum caelorum. homini 
qui seminabit bonum semen in agro suo. ^ cum autem dormirent homines uenit inimicus 



ao. super SPLORW r^. pctrosam X». semi- 
na/Z/tus T, saeminatns C. nerbnin + dei 6". 
> audit nerbmn QR. comtinao C. accepit JO, 
reccpit E. niut Z* {corr. Z^. 

ai. abet C ; habens £. autem \ om,Vi\ + h' 
L*. > temporalis est Q. tribulatio E*, -i-ne ui 
mg, E»?. et: hac E, ac Q. perseqnutione 0; 
persecnUo E*. ne sup, Kn. E«; perse sic R. 
scandaliszantor £, scandalizantor W. 

a a. est sem. in spinis {contra orditum grace.) 
cum AC(8aem.)FH0KMMTWX«'YZ : > semi- 
natus est in spinis DES^JLQ vg., seminatu est in 
spinis T ; in spinis seminatns est (els rcb imvBas 
ffvaptis) BRX*; est in spinis seminatns O. 
uerbum + dei 9. solidtndo R vg. ; sollicitudines 
C. secnli C vg, istius : hnius J. fallatia EHK. 
dimtamm D. suffocant DELQ (cum pluralis in 
quibusdam prcuccdat eg. uoluntates a, uoluptates b 
firsan ex dyavai pro dw6rff ucl drdrai) ; suffocauit 
R. efficiuntur E. 

33. in terram bonam {M r^ koX^v 77V) cum 
D3>FKLMlfrOQRTV W vg.*, > in bonam terram 
E: in terra bona ABCH0JXYZ. saem. C. 
audit: autem lapsu Z*, corr, Z^. om. uerbum 
TW. > uerbum audit L. intclligit 0KJTW vg. 



adfert DEff^^JLMKTRZ ; afferet F ; tfw . V. om. 
etfiocitE. aliut/ltfrCa>*(-da>*)Z*(-dZ>). oentum 
ABFH*KMKrOVXYZ» (c D): centesimum CH« 
0JTWZ* vg,y centissimum LQR, -e-mum E. 
alium £. om. autem EJ. sexaginta A etc. 
(uc. D): sexagesimum H«0JTWZ* vg., sexa- 
gensimum C, sexagissimum LQR, LXmum E. 
porro aUud {contra graecum h U) ABDFH0JK 
LMKrORVXYZ(aUut*) : aUud(.t) uero CTWv^. 
Tisch. ; alium E, aliud Q sine aduerbio. triginta 
A etc. (.XXX. D): tricesimum Ho0JTW915, 
trigesimum Z^^Ci tricensimum CQ, tridssimum 
R, triginsimum L, trigentiisimum E. 

a4. pambulam C9*LR. proposuit («a/>l9i7ircr) : 
propossuit DES'L ; possuit R. iUis : eis ES'LQ. 
simile {sequitur rcu. unius lit. X ; + enim W) 
factum est {dtftoi^Ofj) : simile est ER corp. oxoH. 
Hier, om, oaelorum C. > homini regnum 
caelorum Q. qui seminauit (saem. Q seminabit 
T) "= (nrclfiayTt : qui seminat (<nr€(pow) E cum 
graecis multis, cf. seminanti dh k ^Aug. saemen C. 

35. quum {non C). dormierent R*, doimi- 
crunt R«, dorrent O. hominis O*. in imicus D. 
superseminauit (super sem. AD, supersaem. C, 
superseminabit T) codd. et vg. » M^vupty : semi- 



Digitized by 



Google 



94 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xiii. 26-31. 



2« cum autem creuisset herba et fructum 
fecisset 
tunc apparuerunt et zizania 
2'' accedentes autem serui patris familias 
dixerunt ei 
domine nonne bonum semen seminasti 

in agro tuo ? 
unde ergo habet zizania ? 
^* et ait illis inimicus homo hoc fecit 
serui autem dixerunt ei 
uis imus et colligimus ea ? 
2»etait non 
ne forte colligentes zizania 



eradicetis simul cum eis et triti- 

cum 
^® sinite utraque crescere usque ad mes- 

sem 
et in tempore messis dicam messori- 

bus 
coUigite primum zizania 
et alligate ea fasciculos ad comburen- 

dum 
triticum autem congr^ate in horreum 

meum. 
81 (137. 2) Aliam parabolam proposuit eis 

dicens 



eius et superseminauit zizania in medio trittici. et abiit. ^ cum autem creuisset herba. et 
fructum fecisset. tunc apparuerunt et zizania. ^accedentes autem serui patris familias. 
dixerunt ei. domine nonne bonum semen seminasti in agro tuo. unde ergo habet zizania. 
^ ad ille dixit eis. inimicus homo hoc fecit, serui autem dixerunt ei uis ergo euntes colli- 
gimus ea. ^ at ille ait eis non. ne forte colligentes zizania eradicetis simul et tritticum. 
^ sinite utraque crescere. usque ad messem. et in tempore messis dicam messoribus colligite 
primum zizania et alligate fasciculos. ad comburendum ea. tritticum autem. congregate in 
horreum meum. ^ aliam parabolam. locutus est eis dicens. simile est regnum caelonim. 



naoit (iinttipiy graec, mult.) ueit, e q, BUanta 
codd, pi, ei vg, (zyz. CE, zez. DL) : zizania 0, cf.. 
zizaniam c et notata u, 26. trittici BC0OX*Z. 
habiit CT, abit R. 

a6. qnnm (non C). crenesset L. erba CT, 
haerba R. tunc : + et T ; om, L. apparoeront 
(adp. J) : apparuit £R, apparant L. om. et 
DEa*LQR (sed + et post zizania ER) corp, oxon, 
liiania (zyz. CE, zez. DL) : zizaniae H«0. 

37, patris familias {uno uerbo J^(S^ : patri f. 
DEQ, ad patrem f. LR cum h sed sine auctoritate 
graeca, saemen C. seminas** O ; graeci uariant 
inter Hanupas et fantipts, unde ergo ^, lapsu, in 
D. hnnde C. e'go V. lizania (zyz. CE, zez. 
D) : zizaniam BH°0, zezaniam L. 

aS. om. et ad init. J. facit R. serai autem 
dizerant ei codd. pi. et vg. {et ttwov gr. plur. cum 
fff^ h q ; sedxi-ywaiv kBCD et dicunt abc eff^gi k)'. 
> dix. antem ei semi R, cf. ordinem D graeci eta b 
c effigi (fi) k' uis imus codd, et vg. : nisimns R, 
uissimus ? L* (iiis//lmu8 L°) ; uis ibimus J ; grcteci 
contra poem omnes 04k€is oZv dw€XB6vrfi «.r.A. cum 
fq (ergo), sedom. oiv D gr. 35a* et ids imns abce 
ffi, nis euntes d, euntes h^ nis eamus k. ooUigimus 
cum ABF0KMKrORTVWXYZ vg., coUegimus 
Ca*H, cnll^;imus L : colligemus EJQ, coUeg. D. 
Graeci uariant inter irvWi^vfuv et avXXiio/xtv. 

ap. ait + eis QR; + ilUs E; cum D graeco, 
et similiter uett. abfhk. coUegentes DH**L. 
Bisania (zyz. CE, zez. DL): azaniam H<^ et 



fortasse Z* qui habet ras. eradicetis (her.) simul 
cum eis et {om. et L) triticum (tritt. BC0TXZ) 
hoc ordine BCE3>0JKLMKrRTVWX*Z|5i6C 
Hier. cum grcucis plurimis Upt^diarjTt &fia airrots 
[icai] t6v aiTov, sed non habent graeci xai ; similiter 
eradicetis cum eis simul et triticum D, et eradi- 
cetis simnl {om. cum eis) et triticum 9 cum 
ab c f ff^ gv^q'' > eradicetis simul et triticum 
(tritt. O) cum eis AFHOX«Y cum D graeco et d 
{€itpi(waijT€ afut leai rov <ruTov <rv¥ <wt<hs) ; > simul 
et triticum cum eis eradicetis Q. 

30. + sed fl</ init. DELQR corp. ox. cum a be 
gi. t h. senite R*. sinete H*. hutraque C. cres- 
cere usque in mg. addita H. cresdre simul 
(<rwav£6vt(r$ai quod nullus alius, quod scio, ZxUin' 
orum exprimif) L. husque C. mensem L, mesem 
3^, missem R. mesis a*L, missis KT. messoribus 
(msessoribus £) + meis DLQR cum h gat. corp. ox, 
CoUegite D3*, collite L. sisania (zyz. CE, zez. 
DL) : zizaniam H<=0. alligate (adl. J) : coUegite 
L. ea: cam H0 {forsan pro ea in); om. T. 
fasciculos sine in {cum graecis LXA i a/.) codd, 
pl.y uett. etiam £asciculis £ a, fascicule R : + in 
ante fasciculos {tU ZtcyAs) vg, cum ff^et cf. eam 
H0. comburendum cum ABFMKTOQRWX 
YZ* vg\ cumb. J: conb. CEH>H0KLTVZ*, 
concub. D. tritticum BC0OTXZ. <;j!v. autem L. 
congregat//e a* {ras, unius lit.) ; congrega L. 
orreum LRT. 

31. +et adinit,B, parabulam DH'LR. pro- 



Digitized by 



Google 



XIII. 31-36.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



95 



simile est r^num caelorum grano 

sinapis 
quod accipiens homo seminauit in agro 

suo 
quod minimum quidem est omnibus 

seminibus 
cum autem creuerit maius est omnibus 

holeribus 
et fit arbor 
ita ut uolucres caeli ueniant et habitent 

in ramis eius. 
88(188.6) ^i^jjj parabolam locutus est 

eis 
simile est r^num caelorum fermento 
quod acceptum mulier abscondit in 

farinae satis tribus 



donee fermentatum est totum. 
34 (139. 6) Haec omnia locutus est iesus in 

parabolis ad turbas 
et sine parabolis non loquebatur 

eis 
»5 ut adimpleretur quod dictum erat per 

prophetam dicentem 
aperiam in parabolis os meum 
eructabo abscondita a constitutione 

mundi. 
36 (140. 10) Tunc dimissis turbis uenit in 

domum 
et accesserunt ad eum discipuli eius 

dicentes 
dissere nobis parabolam zizaniorum 

agri 



grano sinapis quod accipiens homo seminauit in agro suo '* quod minimum quidem est 
omnium seminum. cum autem creuerit. maius est omnibus olerlbus. et fit arbor, ita ut 
uolucres caeli ueniant. et habitent in ramis eius. "aliam parabolam. locutus est eis. 
simile est regnum caelorum fermento. quod acceptum mulier abscondit. in farinae mensuris 
tribus donee fermentatum est totum. ** haec omnia locutus est iesus in parabolis ad turbas. 
et sine parabolis nihil loquebatur eis. ^ ut adimpleretur quod dictum est. per prophetam 
dicentem aperiam in parabolis os meum. eructuabo absconsa. a constitutione mundi. 
^ tunc dimissis turbis uenit in domum iesus. et accesserunt ad eum discipuli eius. dicentes. 



posfoit Ea*R, praei>ossuit L (wapiBrfKW graeci 
plurimi, sed l^AXrjffty DL* i. 13. 124. 346 guod 
sequuntur a b cdeffft h k ; sed proposnit ff^ gi q, 
synapis D£, sinapit C, spinapis Y. saeminaait C, * 
seminabit T. 

32. om. quidem Q. saeminibus C, seminb. L. 
maliu : maior KZ* {corr. Z*) cum D graeco etc. 
est : fit £Q. seminibus o. a. or. m. est omnibus 
om.¥ per homoeotel, holeribus cum ABCDE3* 
FHeKMKTQWYZ, holoribus J, horelibus V: 
oleribns 'S*V,{sed puncto praemisso)OKTX vg. 
Tisck. et fit: effit Y. cdi W. uenient L. 
inhabitent LQ, habitant 3^RY. 

33. parabolam DH^LOR. loqatitiis0X*,Ioqatn8 
U ^ sine addir, cum CFH0JKMKrOTVWX 
\Zvg,: -¥ diceasABDESPLQRTiscA.hqcumgr, 
KCLMUX 13. 124. 126. 243 Tisch. cdonun W. 
quod accepto DE*0 (quo accepto ^1), cf. quod 
accepto Os (non a) q ad Lc, xiii. 19 ; quod acdpit 
£*. abscondit in fiarinae om. £. farine W ; 
-na DQR. tribus : •ill. D. fermentum est L. 

34. hec W. loquutus 0,' loqutus L. om. ills R 
^ > ad turbas in parabulis R. in parabulis DH^L, 
in pambobis Y. et sine parabolis (-bulls a*L 
0*R) non loquebatur (-quaebatur £, -quaeuatur 



L) eis codd. pi. vg., a {b) cf (nihil) ffi gi h (ilUs) q 
aur.fft : et sine parabola (-bula D) n. 1. eis DT* 
cum graecis ut udtur omnibus, cf. sine parabolis uel 
-a 8, sine parabola d, sine similitudine k, sine para- 
bolas e, om. Z* ( + in mg. T? ut k. etc.). 

35. adimpleretur cum AJWX^Y corp. oxon, 
Harl. 2826. et adinpl. DS^LR: impleretur BFH 
eKMKrVX*Z vg. Hitr.y et inpL CELOQT. 
diotum erat ACa>*FHLMTY vg. Tisch. : d. est 
BDEH»*(«/ i«*«/')0JOrOQRVWXZiri^r. per 
+ esaiam R cum gr. K* 1. 13. 33. 124, 253 Tisch, 
Cf. Hieron. ad loc,'. * Legi in nonnullis codicibus 
et studiosus lector forte reperiet idipsum^ in eo loco 
ubi nos posuimus et uulgata habet editio ut imple- 
retur quod dictum est per prophetam dicentem, ibi 
s'criptum per isaiam prophetam dicentem;' Ipse 
credebat uerum esse per asaph prophetam. pro- 
fetam Da>LOR. parabulis a>LR. 6s Y, hos C. 
heructabo C, eructibo E, eructuabo BFHJMM'Y, 
cf Ronsch. It. und Ug. pp. 363, 467. absconsa 
a>^LQR. 

36. dimisis £L, demissis OR. om. in E. 
dioentes -i- domine Q. dissere ((pp&ooy) ABCD 
£*H>(disere)FHJKLMM'OQRVXYZ: edissere 
E*0TW/«/^., sed enam, {9taad<t»rrw K*B PV. II.) 



Digitized by 



Google 



96 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xiii. 37-46. 



*^ qui respondens ait 
qui seminat bonum semen est filius 
hominis 
^® ager autem est mundus 
bonum uero semen hi sunt filii regni 
zizania autem filti sunt nequam 
^^inimicus autem qui seminauit ea est 
diabolus 
messis uero consimunatio saeculi est 
messores autem angeli sunt 
***sicut a-go coUiguntur zizania et igni 
comburuntur 
sic erit in coosummatione saeculi 
^^ mittet filius hominis angelos suos 
et coUigent de regno eius omnia scan^ 
dala 



et eos qui fadunt iniquitatem 
** et mittent eos in caminum ignis 
ibi erit fletus et stridor dentium 
^ tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno 
patris sui 
qui habet aures audiat. 
^ Simile est regnum caelorum thesauro 
abscondito in agro 
quem qui inuenit homo abscondit 
et prae gaudio illius uadit et uendit 
uniuersa quae habet et emit agrum 
ilium. 
*^Iterum simile est regnum caelorum 
homini negotiatori 
quaerenti bpnas margaritas 
*« inuenta autem una pretiosa margarita 



edissere nobis, parabolam zizaniorum agri. ^ ipse autem respondens dixit eis. qui seminat 
bonum semen est filius hominis. ^ ager aulem est hie mundus. bonum autem semen, hi sunt 
filii regni. zizania autem sunt, filii maligni. ^ inimicus autem qui seminauit ea est diabolus 
messis uero consummatio est saeculi. messores autem angeli sunt ^ sicut ergo coUiguntur 
zizania^ et igne comburuntur. sic erit in consummatione saeculi huius. ^mittet filius 
hominis angelos suos. et colligent de regno eius. omnia scandala. et eos qui iaciunt ini- 
quitatem ^'et mittent eos in caminum ignis, ibi erit fletus et stridor dentium. *^tunc iusti 
fUlgebunt sicut sol in regno patris sui. qui habet aures audiendi audiat ^ iterum simile est 
regnum caelorum. thensauro absconso in agro. quem inueniens homo, abscondit. et prae 
gaudio eius uadit omnia quae habet uendet. et emet agrum ilium, ^iterum simile est reg- 
num caelorum. homini negotiant!, quaerenti bonas margaritas. ^'qui inueniens. unam 



^ ^fftii ^ 9* ToaitL dk, paraboltm (-alam CS 
LR) : + tritid et DaP«^RT(tritt)W gat., corp. 
wm., sint a$tct. graeca, sisanionim codd, et L 
hie et infra : tyz. CE, zez. DR. 

$7. ait codd. pmnes sine add, : -i- illis vg. emm effi 
{Belsk,) gt gat. ; -f eis/^ q. saemiDat et •acmen 
C. bonum in mg. Y. > filius hominis est £R. 

38. Ml mondoa: hie mimdus R, hie m. est £, 
est hie m. Da^^. nero : autem CD. saemen 
C. hii BCDEa>HLORTWXZ*. sunt om. Z* 
( + Z^. > filii sunt Ttffki T. zyzania C, zez. 
DR. xetaoi £*. antem+hii W. > smit filii a>. 
fOii (-li £) sunt neqtuun : f. s. diabnli neqaam Q. 

39. saeminaoit C ; seminat E. earn 0. diabolus 
Da^KR, zabuliis a^^L ; > diabolus est E. maesis 
£, messes L. secnli CW9|^. messetes D* (e sec. 
ejtpMMCt.y. sntem : uero £Q. hangell C, aggeU 
M, angaeli D. 

40. sioat : si R. coU^gmitiir D. lis. C hie, 
zyz. £, zez. D. igne 5. oombnrontar ef. u. 30, 
cobunrntur O, conbnnmtmr Ca^HJKLKTTVZ: 
conbmentnr DFR corp. axon, (comb.), erit + et 
EL cum K gr, et eg^ secnli C5T6. 

41. mittet (dvooTiAcr): mittit H cum graecis 



paucis et e h, hangelos C, agg. M. ooUigent 
(<ruAAl£ov<r(y), collegent a> : colliget 0*. 

4a. mittent ifiaXiBwnv) codd. pL et Z^vg.i mit- 
tnnt (iSaxXowriK «*DX) FHMOX«Y cum e etcodd 
ap. Lackm., mittet BRX'*'. ignnm W ; + ardentis 
ER ut Aug. deciM.deiJoLi. ibi : illic R. 

43. fdlgebunt (kickiio^o%MHp) i fulgebant R. 
> sicut sol ftilgebimt E. patris sni cum A3?*F 
MOV et c dfgi h k Hiiron, comm. Tisch. : eonmi 
BCDES^HejKOTQRTVW vg. cum a bff,. , q 
{alii ipsoram ; mci e) ; om. X sed rasura est ^ 
iineae. abet CT. aures sine addit. ACFJKM 
VrO''T*VXYZ cum graecis ti*Betadei: +aa. 
diendi BDE3>H0LQRT«W vg. etc. cum graecis 
plurimis : <>m. qui b. a. audiat O*. 

44. oelomm W et 45. tiiensanro JZ*. ab» 
sconso D» habscondito C. qui inuenit (<6/M6y) : 
inueniens E (q. inuenit K sed in* in ras.). habsc 
C. pre D. om. et ante uendit Z* ( -»• Z*). uadet 
et uendet CT. huniuetsa quae abet C; omnia 
quae habuit R. emet CT. 

45. om. negotiatori F. qnerenti LRW. bonas 
margaretas RY, bonam margaritam D cotp. ox.*. 

46. in uenta D. una pretioea (praet. CEa'H 



Digitized by 



Google 



XIII. 46-54.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM, 



97 



abiit et uendidit omnia quae habuit 
et emit eam. 
^^ Iterum simile est regnum caelorum 
sagenae missae in mare 
et ex omni genere congregant! 
*8 quam cum impleta esset educentes et 
secus litus sedentes 
degerunt bonos in uaSa 
males autem foras miserunt 
*® sic erit in consummatione saecuH 
exibunt angeli et separabunt malos de 
medio lustorum 
*®et mittent eos in caminum ignis ibi 
erit fletus et stridor dentium 



*^ intellexistis haec omnia ? 

dicunt ei etiam 
«2ait ;lHs ideo omnis scriba doctus in 
regno caelorum 
similis est homini patri familias 
qui profert de thesauro suo noua et 
uetera 

63 et factum est cum consummasset iesus 

parabolas istas transiit inde. 

64 (141. 1) Yx ueniens in patriam suam 

docebat eos in synagogis eo- 
rum 
ita ut mirarentur et dicerent unde huic 
sapientia haec et virtutes? 



praetiosam margaritam. abiit. et uendidit omnia quae habuit et emit illam. *^ iterum 
simile est regnum caelorum. retiae missae in man. quae ex omni genere piscium 
coUegit. *'cum autem inpleta esset eduxerunt eam ad litus et sedentes elegerunt 
bonos in uasis suis malos autem foris proiecerunt. *'sic erit in consummationem 
saeculi. exibunt angeli. et separabunt malos de medio iustoram "^et mittent eos in 
caminum ignis, ibi erit fletus et stridor dentium. " ait illis iesus intellexistis haec omnia 
dicunt ei utique domine. " at ille ait eis propterea omnis scribae doctus. in regno caelorum. 
similis est homini patrifamilias. qui profert de thensauro suo. noua et uetera. *' et factum 
est. cum consummasset iesus parabolas istas. transiit inde. ^ et ueniens in patriam suam 
docebat eos in synagogis eorum. ita ut mirarentur. et dicerent unde huic sapientia haec et 



LKTOZ) margarita (-eta L) = lm voXi^i^ov fio/)- 
yaphrp^, codd, ei vg. ; littcris minorHms X : > una 
maig. pretiosa (praet. QR) DQR corp. ox. habiit 
HT. uendit D3*V. omnia : uniuersa ER. que 
D. abuit C. 

47. sagene W, saginae DiPH*LKrRX-ne)Y, 
sangnine ? R*. mlsse W, misae ELRY. in man 
CDR. et cum BCDejKLMMTVWZ vg. et 
graecis omnibus : quae Q, que E. ; om. AFHOR 
XY ; uett, per reUUiuum reddunt quod etc. ex 
omni genere situ add. cum CFHJLMO* dg^ k 
durmach. et Walkeri € a <p HarL 2826; + 
piscium {sine auct. graeca) ABDEa>0KKrO«QR 
TVWXYZ vg, Tisch. ex uett. abc efff^ ff^g^ h 
q r^ congregati QX* ; congregat D. 

48. qnam cum i^fyf Src) : et cum (5tc Zk D'') D, 
cumqne R, et similiter cum autem a b {e)fg\ hff^ 
{k)ql. impleta (inpl. CDa»LO) esset (ItXj/- 
/Mu^) : inplete essent R, conplessent B ; om. X*. 
ducentes DR ; porro eduxerunt ad litus et sedentes 
Q cum graecis «* •* *BDP etc, et uett, q, ed. eam ad 
etc. a b/A,ed. id ad etc.fft, educent eam ad etc. 
d, posuerunt (impos. k) illud ad etc. e k, duxerunt 
esLmetc.il, littus BJ^iSC uassa DEH^LQR ; + 
sua Q. missenmt D2PLQ* > miserunt foras R. 

49. sio + enim J. erit + et £. seculi C9|^. 
aggeli M. sepeiabunt L. demidio D*. 



50. et emittent Y*; et mittunt T {cum je* 
D^X 06kKovoty\ et mittet Z*. eos: ignis A 
inepte. camminum X^, caminunum L. ibi : ubi 
E. 

51. + dicit eis ad initium D, + ait illis E, 
+ dixit eis Q corp. ox., sic kiyti airrots 6 Irjffovs 

praemittitur in graecis plurimis et et dixit a, ait 
illis ilis/, dixit autem eis g^, et ait illis ills h, didt 
eis ills q. intellegitis R. hec W. dicunt H. om, 
ei RZ* {corr. Z'). edam W ; + dlie D3P*<'QR 
corp. ox, cum graecis plurimis et uett, 

52. + et »/ init, a>**0~*Q. iUls + dis a*, 
omnes O. sdba L. ductus £. oaelomm -!• 
i/f/itnaxi simile est regnum cselorum £. similis : 
simile BY. om, est R. homini: om, B*; 
omni L. patrifamilias J(?)W vg, proferet Z*. 
tesauro LT. noba T. 

53. quum 0. om, iKs parabolas L. parabulas 
istas ^^R; parabolam istam £. transiuit Q, 
transit R. om. inde R. 

54. sinagogis E«3*LKrO*RW, sinagogiis E*. 
> ut ita H. dirent O*, dicemt L. huic : hie V. 
sapienda W. om, haeo R. uirtutes {al Zvyd/uit) 
cum BCDEa*'^H«(uirtus + es)0JKLMM*QRTV 
WZ vg, Tisch, Hieron. comm. uett. omn, sed uir- 
tulem a : uirtus A3>*FH*0XY. 



Digitized by 



Google 



98 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xiil. 56-xiv. 5. 



^ nonne hie est fabri filius ? 
nonne mater eius dicitur maria 
et fratres eius iacobus et ioseph et 
simon et iudas? 
*^ et sorores eius nonne omnes apud nos 
sunt? 
unde ergo huic omnia ista ? 
^^ et scandalizabantur in eo. 
(142. 1) lesus autem dixit eis 
non est propheta sine honore nisi in 
patria sua et in domo sua 
*^ et non fecit ibi uirtutes multas 
propter incredulitatem illorum. 
XIV. (^*^' 2) In illo tempore audiit hero- 



des tetrarcha famam iesu 

* et ait pueris suis hie est iohannes bap- 

tista 
ipse surrexit a mortuis 
et ideo uirtutes operantur in eo. 
3 (144. 2) Herodes enim tenuit iohannem 
et alligauit eum 
et posuit in eareerem 
propter herodiadem uxorem fratris sui 
*dicebat enim illi iohannes non lieet 
tibi habere eam 

* et uolens ilium oeeidere timuit popu- 

lum 
quia sieut prophetam eum habebant 



uirtutes. ^ nonne hie est fabri filius. nonne mater eius dicitur maria. et fratres eius iacobus 
et ioseph et simon et iudas. " et sorores eius. nonne omnes aput nos sunt, imde ergo huic 
omnia ista. *^et scandalizabantur in eo. iesus autem dixit eis. non est propheta sine 
honore nisi in patria sua. "et ideo non ibi fecit uirtutes multas propter incredulitatem 
illorum. XIV. ^ In illo tempore audiuit herodes tetrarcha. famam iesu. ' et ait pueris 
suis. nynquid hie est iohannes baptista. ipse surrexit a mortuis. et ideo uirtutes operantur 
in illo. 

' herodes enim tenens iohannem alligauit eum et misit in eareerem propter herodiadem 
uxorem philippi fratris sui. ^ dicebat enim ei iohannes non licet tibi habere uxorem fratris 
tui. ^et uolens ilium oeeidere. timuit populum. quia sieut prophetam eum habebant 



55. om, nonne Mo est flibri flliuB X*Z*( + 2?). 
f. miufl + ioseph D3>QR; > filius fabri EW, 
€t + ioseph E. nonne sec, : et L ; nonne et 3*. 
mater eius: +quiE*; +queE«. > dicitur maria 
[ + ioseph ercks^ mater eius R. et fratres {koX ot 
d5€\<f>oi) codd, (-tris O) et vg, : et fiater Kfst credo 
T, sed dubium est), iaoobus codd, et vg. : iacob 
a**OR; pofro sic pergutUx iacobus symon et 
iohannes et iudas D ; iacobus (iacob R) et iohannis 
et ( + ioseph £) simon et iudas ER ; iacobus et 
iohannis et ioseph et simon et iudas 3^**'Q. 
iohannes etiam pro ioseph habent graeci K*DEFG 
MSUVXr^/^. symon CW. iuda Y. 

56. soror T. om, omnes Z*( + 2?). aput *CE 
3*^0. > nonne aput nos sunt omnes E. omni* O. 
ista in mg. additum T. 

57. scandalizabuntur Q> scandalitzabantur D, 
scandaliszantur E. in eum E g^, dicit R. eis : 
om, R ; illis E. profeta 3*LO. profeta R. om, 
sua pr, T. et {pm. in) domo H. domu DLRV. 
suo \sec.) B. om, et in d. sua Z*( + Z*). 

58. et + ideo DEa*QR. morum : eoium EJ 
QRT. 

XIV. I. audiit cum ACH0JMO*XYZ* i -iuit 
BDE3>KLM'O^RTVWZ* vg. herodis ERL, 
erodis D. tetrarcha {6 T4Tpa6pxrfs KCZA, 6 
rtrpdpxn* rell.) cum ABDa>JKMQR«XYZ* vg„ 
tetmrca Z': tethrarca F, tethrarcha KT, tetharoa 



HZ*, tctarcha C0OTV, tethracha W. tetracha 
ELR*; cf, thetarcha g^, tethrarchis k {e def,), 
fammam E. de ihu Q. 

2. pueris suis ^t> /a/j<i C. suis + numquid DE 
3>QR. iohannis DE9**LR,ioannesi6C. babtista 
CDR, babtiza L ; + quem decoUaui R corp, ox, ; 
+ quem ego decoUaui DEa***QT et legion, ; et 
similiter graec, D ^etad dffy^ gt h gat. Post ipse 
ras. 2 litt. a*, operantur codd. et vg. et uett., et 
operatnr L : moperantur OY cf. Mc. vi. 14. eo : 
iUo EW. 

5. herodis BESP^R, hirodis L, erodis D. enim 
(7<&/>) : autem 0J. tenuit {Kpari^aoi) : timuit L. 
iohannen MXDRZ, ioannem %^, om, et posuit in 
0. pr. herodi L lineaforscm praetermissa, possuit 
E3*QR ; + eum QT. in oaroerem codd. pi. et 
vg. : in carcere {kv ipvKatcri) H0QT cum d k (car- 
care) d. herodiaden V, erodiadem DRT. hnzorem 
C ; + phUippi H«0 aur. gig. ; item post sui + 
filippi D, + philippi EQ, + pilippi a**»R : graeci 
omnes {excepto D) addunt post ywaiica. et sicfh q hy 
post sui bffi gt gat. corp. ox. ; Tisch. in textu grcuco 
omittendum suspicatur cf. Mc. vi. 17, Luc. iii. 19. 

4. om, enim 9^( + mg'\ iUi iohannes (iohan- 
nis DEa^^I^ ioannes iSC) codd. paene omn. cum 
uett, et gr. plur. {sed > Icwdy. aini? K^BZ 251, #/ 
om. ccbr^ K* 24*. 28 al,) : om. iUi ioh. R. hauere L. 

5. mum : eum KLM'QRVZ corp, oxon, hoc- 



Digitized by 



Google 



XIV. 6-14.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



99 



« (145. 6) j)jg autem natalis herodis salta- 
uit filia«herodiadis in medio et pla- 
cuit herodi 
^unde cum iuramento poUicitus est ei 
dare quodcumque postulasset ab eo 
8 at ilia praemonita a matre sua 
da mihi inquit hie in diseo caput iohan- 
nis baptistae 
» ct contristatus est rex 
propter iuramentum autem et eos qui 
pariter recumbebant iussit dari 
lomisitque et decoUauit iohannem in 

carcere 
^^ et allatum est caput dus in disco 



et datum est puellae et tuHt matri 
suae 
^^et accedentes discipuli eius tulerunt 
corpus et sepelierunt illud 
et uenientes nuntiauerunt iesu. 
18 (146. 3) Quod cum audisset iesus secessit 
inde in nauicula 
in locum desertum seorsum 
et cum audissent turbae secutae 
sunt eum pedestres de ciuita- 
tibus 
M et exiens uidit turbam multam 
et misertus est eius et curauit languidos 
eorum. 



' die autem natalis herodis. saltauit filia herodiadis in medio triclinio. et placuit herodi. '^ unde 
cum iuramento pollicitus est ei dare, quodcumque postulasset ab eo. * ad ilia praemonita a 
matre sua. dixit da mihi in disco caput iohannis baptistae. • et contristatus est rex. propter 
iuramentum autem. et propter simul discumbentes. iussit dari. ^^et mittens decoUauit 
iohannem in carcere "et ablatum est caput eius in disco, et datum est puellae. puella 
autem attulit matri suae. ^* et accedentes discipuli eius. tulerunt corpus eius. et sepelierunt 
illud. et uenientes nuntiauerunt iesu. 

^ audiens autem iesus secessit inde in nauicula. in locum desertum seorsum et cum 
audissent turbae saecutae sunt eum pedestres de ciuitatibus. ^* et exiens iesus. uidit turbam 



ddere C. profetam D3*LOR. enin: om. Rj 
memn Y* {scd corr.), 

6. diae C. natali O; Latini libere uertunt, 
cum Graeci legant ytvtffiots Sk ytvo/jUvois uel 
AyofUroti, ytvtfficffv 9i ytyofihaw uel dyofxiwaw {et 
sic fere dffikV)^ nisi ex uarietcUe graecorum cani- 
ciendum sit ytvtaiois ii sine participio. erodis D. 
filiam £ ; om. filia her. Q. erodiadis D, herodis 
T* {corr. T* uel •). in medio (Iv rf A*^<ry) : + 
triclinio DEH>H«0QRTW corp, ox. cum b c efff^ 
gi h q. erodi D. 

7. hunde C. om. est T*( +x«/. lin. T» uel T»). 
qnodcunque 9|^. postolasset L. hab C. 

8. ad CO. premonita D. da mihi inquit 
(inquid CEe*W) = Wj /loc ^<r(y, cum ABCa»H0 
JKLMM'0*VWXYZ« vg. : inquid da mihi R, 
dixit da mihi DQ cum D graeco ttwtv 96s fioi et 
similiter dixit da mihi abc d /{ff^) ftg^hk q, 
Utrofnque lectionem confundunt dixit da mihi 
inquit (inquid ET) E(0'jTZ*. hio {S>U)\ om, 
CDERT cum b cfffyfftg^ h sed hie in disco q, in 
hoc disco a, hie {om. in disco) </, hoc in catino k. 
> caput ioh. bap. in disco Q. capud RW. 
iohannes O*, ioannis i6C. babtistae CDLR, bap- 
tiste W. 

9. om, et RW. om. est R. rex : herodis Q ; 
rex + herodis (er. D) DE. iuramentum ACDE 
3>-^H©LMQRTWX"YTRC cum a bfff^g^ hq : 



iusiurandum BH>*JKKrOVX*Z5 cum cdff^k. 
om. autem DEL. et + propter BEQX*. eos qui 
pariter recumbebant {roin frwavaxei/Upovs): 
simul recumbentes E cum abcff^g^hq cf,f\ + 
eo R. iuait E2PLR ; + autem D. 

10. missitque DL. decolauit LR, dicollauit O. 
iohannen KM'OZ, ioannem JgJSC carcerem EH 
OZ. 

11. adlatum CDES^'^JT, alatum O. capud 
RW. pueUae (pueUe W) et: + puella QR; + 
ilia BEa>"^. om. et tuUt matri suae g^ {sed 
corrector add. puella autem adtullit m. s.). tulit 
(ffvf7«€y) : attulit vg., ad tulit Q, atulit J ; dedit 
LR. matris suae EO. 

I a. om. eius E. toUerant LR* (tulL R«). 
corpus (rd irr&fM uel aQ/m sine avrov) ABCFH 
LMOVXYZI^C : + eius DEa^JKKTQRTWr^. 
sepilierunt D, sepelierunt R. iUud -f- in mono- 
mento E ex Mc. vi 29 et sic F. nunciauerunt W. 
ihesu//^if^ Q,^cf.ad\.\\ ihs Y. 

13. quum C0. audiisset et audiissent D. > 
ihs audisset W. in nauiculam H0RT5 {sed graeci 
kv it\oi(f). desertum {(prjfwy) codd. pi. et X«Z* 
vg. : secretum B et forsan X*Z*, destum L, cf, 
destatum k. s*orsum O. turbe W. saecutae 
R, secute W, secuti H*, sequutae 0, sequtae L. 
pedestris B3>»H. 

14. ex lens D. missertus DQ. om, est Q. 

O % 



Digitized by 



Google 



lOO 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xiv. 15-22. 



15 (147. 1) Uespere autem facto accesserunt 
ad eum discipuli eius dicentes 
desertus est locus 
et hora iam praeteriit 
dimitte turbas 

ut euntes in castella emant sibi 
escas 
^•iesus autem dixit eis non habent ne- 
cesse ire 
date illis uos manducare 
^■^ responderunt ei non habemus hic nisi 

quinque panes et duos pisces 
^® qui ait eis afferte illos mihi hue 
^®et cum iussisset turbam discumbere 
supra faenum 



acceptis quinque panibus et duobus 

piscibus 
aspiciens in caelum benedixit et 

fregit 
et dedit discipulis panes 
discipuli autem turbis 
^®et manducauerunt omnes et saturati 

sunt 
ettuleruntreliquias duodecim cophinos 

fragmentorum plenos 

21 manducantium autem fuit numerus 

quinque milia uirorum 
exceptis mulieribus et paruulis. 

22 (148. 6) E^ statim iussit discipulos ascen- 

dere in nauiculam 



multam. et misertus est eis. et curauit infirmos coram. " uespere autem facto, accesserunt 
ad eum discipuli eius dicentes. desertus est hic locus, et hora iam praeteriit. demitte turbas 
ut euntes in castella. emant sibi escas. ^'iesus autem dixit eis. non habent necesse ire. 
date illis uos manducare. ^^ad illi dixerunt el non habemus hic. nisi quinque panes et 
duos pisces. ^* et ait illis iesus. adferte mihi eos hue. ** et cum iussisset turbam discumbere 
supra fenum acceptis quinque panibus et duobus piscibus aspiciens in caelum benedixit. et 
frangens dedit discipulis panes discipuli autem turbis. ^^et manducauerunt omnes. et 
saturati sunt, et sustulerunt reliquias fragmentorum duodecim cophinos plenos. **qui 
autem manducauerunt erant uiri quasi quinque milia. exceptis mulieribus. et paruulis. ^ et 



eius (!»• a{n6v L Orig,) cum AC3>iFH0KLKrO 
T«VWX«Y*ZJ5ri^w., cf, 1111^, : eis BDE^JMQ 
RX*Y»' vg, Tisch.f cum graecis plurimis = W 
cirrws uel W airrotis, et ustt, illis a b c fft g\ ^y 
€\% fffx ; solus D^ »€pi adr«Dy«*de eis </, pro iUis 
q ; om, T* cf, i. i. eorsum R. 

15. nesperae C. disoipiiU eius : discipulis L. 
dlsertus DL, desuitiu Y*. > locus est £L. ora 
O, honun H* {sed m €^p.\ preteriit D, praeterent 
L. demitte ORY, demite L. castell® E« sup, ras, 
hemant sibi hescas C. > aescas sibi D* (aesc. 
etiam £). 

16. eis: illis E3*FLR. ^/». habent D. neces- 
sire R. om, nos H*L* : > uos illis 3**^ et for son 

17. responderunt {bis scr, in T*sedpr, erasum) 
ei-h dicentes Q, sed graeci ol Z\ kiyowrtv airrf, 
hiic a* et E*. quinque : -v. DEQRW et > panes 
•v. Q. duos : .11. DE*(iio« E«). piscis O. 

18. eis cffdd. p/ur, et vg,, et illis ELR (ahroii 
P solus) : om, D cum graecis, adferte DEH^JLKT 
ORTVZ. >huc Ulos mihi OTVZ, mihi hue 
illos D, illos hue mihi B, illos michi hue T(?)W, 
mihi illos hue vg.^ illos mihi {pm, huo) X* ; graeci 
yuoi J^8c aJtmnin et fioi airrohs £5c, om, £8c D I et 
uett, pi. 



19. et cum bis lapsu E. quum C0. iusissct 
D3^, iusiset h ; uidisset W. turbam codd. et vg, 
{rbv 6x^v D, non dgt) cum a b cfff^.^gy h q\ 
turbas (ro^t ly(\owt) J V cum graecis fere omnibus, 
discumbere : e fin. st4p. ras, E ; discubexe L*. 
supra : super JRWZ* vg, faenum codd. pi, : 
fenum BKORWXZ*, foenum DEH>JLr^. aeeiptis 
K quinque : -v. DRW. duobus : -ii. D, 11* ; E, 
duosH. haspiciensC; aspidentes H. celumW. 
Post fregit om. et L. discipulis + suis DEJLQR. 
om, panes B cum 243* bffi h, autem •¥ dederunt 
QT«(j«/. /wf.)i6 ; cf. + posuerunt b cum syr, cu. et 
pesh. memph, turbas V*. 

aa om, et cut init, E. om. et cutte tulerunt 
F. tullerunt R. duodecim: -xii. DE3>FRW. 
cop^'inos 0, ehophinos O, eofinos FLMR, eoffinos 
DE ; sed > eoffinos xii E, > fragmentorum duod. 
coph. plenos J. 

a I. quinque: -v. DEFRW. millia vg.\ W R. 
mul. et paruulis (paruolis T, parbulis O) : 
> pueris et mulieribus E cum Dgr.i abc {nonf) 
ffxffigv^ 9> infantibus et mul, d. 

a a. statim iussit (iusit H'LR) discipulos AC 
3>FH*LMTWXY ubi graeci uariant: st iussit 
d. ^- sues BH°0JKKrORVZ et st. iussit discipulis 
suis Q ; St. iussit + ihs discipulos 9|^ ; st. iussit + 



Digitized by 



Google 



XIV. aa-ax.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



lOI 



et praecedere eum trans fretum donee 
dimitteret turbas. 
23(149.2) Et dimissa turba aseendit in 
montem solus orare. 
(150. 4) Uespere autem faeto solus erat 
ibi 
2*nauieula autem in medio mari lacta- 
batur fluctibus 
erat enim contrarius uentus 
**quarta autem uigilia noctis uenit ad 

eos ambulans supra mare 
2«et uidentes eum supra mare ambu- 
lantem turbati sunt dicentes quia 
phantasma est 
et prae timore clamauerunt 



^"^ statimque lesus locutus est eis dicens 
h9.bete fiduciam ego sum noHte timere. 

28 (161. 10) Respondens autem petrus dixit 
domine si tu es iube me uenire ad te 

super aquas 

29 at ipse ait ueni 

et descendens petrus de nauicula am- 

bulabat super aquam 
ut ueniret ad iesum 

30 uidens uero uentum ualidum timuit 
et cum coepisset mergi clamauit di- 
cens 

domine saluum me fac 

31 et continuo iesus extendens manum 

adprehendit eum 



statim iussit discipulos ascendere in nauiculam et praecedere eum trans fretum. donee dimit- 
teret turbas. ^ et dimissa turba. aseendit in roonte solus orare. uespere autem facto, solus 
erat ibi ^ nauicula autem in medio mari iactabatur fluctibus erat enim contrarius uentus. 
•• quarta autem uigilia noctis. uenit ad eos iesus ambulans super mare ^ uidentes autem 
eum discipuli eius. supra mare ambulantem. expauerunt dicentes. quia phantasma est et 
prae timore exclamauerunt. '^ statim autem locutus est eis iesus dicens habete fiduciam. ego 
sum nolite timere. * respondens autem ei petrus dixit domine. si tu es iube me uenire ad 
te super aquas, '•ipse autem dixit ueni. et descendens petrus de naui ambulabat super 
aquam ut ueniret ad iesum. ^ uidens autem uentum ualidum. timuit et cum coepisset mergi 
exclamauit dicens domine saluum me fac. '^ continuo autem iesus extendens manum adprae- 



Ois disdp. + 8U08 E, et > st. ills discipulos suos 
iussit D ; st. compulit (i}v^7«a(rcy gr, omn., com- 
pollit ccrr, uat. mg., cf, coegit </, cogit e) ihs 
disdpnlos i6(!D. hascendere C. in nauicalam 
(dy ra »Aofov) CDH0JKLORTVWX«Z* vg, cum 
bfffi.^qi innamCTilaABEa>FMKrQX*YZa<:^iA. 
et precedere DW ; nt praeoederent Q. doneo -l- 
il>se DQR ex Mc. vL 45, sine auct. graec, sed cum 
a b cffigi h q (nonfff^, demitteret OR, demitter| 
retL. 

33. dimisa £3^L, demissa O, demisa R. monte 
FH. horare C. nesperae C. 

34. midio R*. iectabatur D, iactanator L ; 
aezabatnr J. enim: autem DEQR {sed grcteci 
ydp) ; + illis DQR ; + eis E ex Marco vi. 48. 
> uentus contrarius EQR. 

25. om. autem L. nootis lapsu H. eos 4* ihs 
DR. hambulans C. tnprs codd, et % : super 
BLTWX*Z»51ftC. 

26. supra codd, et % : super W^^i^C. hambu- 
lantem C. quia: quod F. phantasma ABCF 
HeMQXYt^f. : fantasma DE^JKOTORTVWZ. 
esset O. pre D ; pro Q. 

27. statimque : continnoque R. ihesus plene 



Cc/.adLi, loqutus0L. fyduciam E. > nolite 
timere ego sum E. 

28. autem + ei DER cum graecis plurimis ; et 
> autem petrus 4- ei R. om, domine D. > si 
tu es domine J. si om. T*. iuue O*. > ad te 
uenire ESPMT vg. cum graecis multis ; sed uenire 
ad te cod, caraf. aquam 9. 

29. at : ad C ; et DR. discendens DSPL, dis- 
oendiens R ; descendit E. om, de Y. nauicula T. 
ambulauit 3^(-bat mg.) ; ambulat D. supra £. 
aquam : om, R mare £Q. iAm : dnm E. 

30. uero {pi) : om, 3** ( + mg.) ; ergo D. 
ualidum fere omnes ( - laxop^v BKID et grtuc, 
cett.) cum uett. : om, R cum graecis KB* 33 numph, 
quum 0. caepisset L, cepisset W. mergi codd, 
pi, et vg. : merged AOXY, -iri 3»*. > saluum 
me fac dne R. salbum C. Post uero deficit B 
usque ad eorum xr. 8. 

^i,om,ihBE, extendiensR. manum + 8uam 
R. adprehendit cum DJMX*Z«: adpraehendit 
Ea>H0LORZ* adpraeendit C, adpraehendit Q ; 
apprehendit ATVWX«Y vg. Tisch., appraehendit 
FKM*. eum : ilium £. et {om, R) ait im codd, 
et vg. : dicens W*0, modice FLOWZ*. duui- 
tastiL. 



Digitized by 



Google 



10:2 



EUA NGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xi v. 3 i-xv. 5. 



et ait ilH modicae fidei quare dubi- 

tasti? 
82 (162. 6) Yx cum ascendissent in nauicu- 

1am cessauit uentus 
^qui autem in nauicula erant uenenint 

et adorauerunt eum dicentes uere 

filius dei es. 
s4 (153. 2) Et cum transfretassent uenerunt 

in terram gennesar 
**et cum cognouissent eum uiri loci 

illius miserunt in uniuersam r^io- 

nem illam 
et optulerunt ei omnes male habentes 
^et rogabant eum ut uel fimbriam ues- 

timenti eius tangerent 
et quicumque tetigerunt salui facti 

sunt. 



XV. (^^' ®^ Tunc accesserunt ad eum 
ab hierosolymis scribae et pharisaei 
dicentes 
^ quare discipuli tui transgrediuntur tra- 
ditionem seniorum ? 
non enim lauant manus suas cum pa- 
nem manducant 
8 ipse autem respondens ait illis 
quare et uos tran^redimini mandatum 
dei propter traditionem uestram ? 
*nam deus dixit honora patrem tuum 

et matrem 
et qui male dixerit patri ud matri 
morte moriatur 
«uos autem dicitis quicumque dixerit 
patri uel matri munus quodcumque 
est ex me tibi proderit 



hendit eum et ait illi. modicae fidei. quare dubitasti. '*et cum ascendisset in nauem 
cessauit uentus. •'qui autem in nauicula erant uenerunt et adorauerunt eum dicentes. uere 
dei filius es. •*et cum transfretassent uenenint in terram genesaret. ''et cum cognouissent 
eum uiri loci illius. miserunt in uniuersam regionem illam. et obtulerant ei omnes male 
habentes. ^ et rogabant eum ut tantum uel fimbriam uestimenti eius tangerent et quicumque 
tetigerunt salui facti sunt. XV. * Tunc accesserunt ad iesum scribae et pharisaei ab 
hierosolymis dicentes. ' quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum. non enim 
labant manus cum panem manducant. ' ipse autem respondens ait illis. quare et uos trans- 
gredimini mandatum dei. propter traditionem uestram. *deus enim praecepit dicens honora 
patrem tuum et matrem tuam. et qui maledixerit patri uel matri morte moriatur. 

^uos autem dicitis quicumque dixerit patri uel matri munus quodcumque est ex me 



3a. cum asoendiiient (qaom 0, hasc. C) ^ 
itfofidyrw uel kii$6wronf, codd, pi. it ^IQC : cum 
ascendisset E0RX*571t>f A. om.in'SO, nanicufai 
EM. caessanit C. 

33. erat L. nenienmt D. adoranmt L, hadora- 
uenmt C. Post adorau. dtficiunt tria folia in D 
usque ad uerba quod dictum est xxi. 4. filius 
dei {cum D graecc et uett. pUtr., et Hieron. comm.) 
codd. fere omnes et vg. : > dei filius QW cum 
graecis etc. es + tn QR cum D grcteco. Post 
Mitem def. £ usque o^ ait illi xv. aS. 

34. traosfretasset 0*Z*. terra KTZ^. gexmesar 
ACHMOXY : genesar l^FejOTTYW vg-, ge- 
nessar Z, genezar LQ, genessareth R. 

35. quum 0. om. eum H**( + «r^.)H*( + eu wr 
sup. lin.), uori L'^. Ulius : + adorauenmt eum 
et R; + uenemnt et adorauerunt eum et 3*"*^, 
cf. adorabant (-rauerunt ^) eum tX ab c ffx.x Hil. 
missenmt R. huniuersam C; omnem 3^(uniu. 
mg^. obtulerunt a*LZ* vg.., hobtulenmt C, obtul- 
lerunt R. om. omnes M". malehabentes uno 
uerbo ; m. abentes C. 



36. om. et sec. Q. quicunque 9]^. titigerant 
R*, tetigerant KTR'^Z*, tetigerint Z*. salbi C. 

XV. I. hierosolymis A0JMKrOQTVXY : 
hyerosolymis H, hierusolymis K, hierusolimis 
a*LR, ieroeolimis W, ierosolymis Z vg., iheroso- 
lymis C. scribe W. pharisei W, fariasaei R, 
farissei L, farisei CS. 

a. traditionem (ri^r vapdSo^ty) codd. ]^C : 
traditiones KKTVWZ^^ cum g^ q Hieron. comm. 
saeniorum C. labant CO*X. > manus suas 
lauant Q. quum C0. panem: pam L. man- 
ducent V* {corr. V*) — kaBlwriw cum graecis fere 
omnibus. 

3. transgrediemini a*LQR. mandata Z* {corr. 7?). 

4. patrem tuum {rhv wripa) A3^H0KKrO 
QRT^X'^YZo: om. tuum C^*FJLMT»VWX*Z* 
vg. matrem : + tuam ^*»K«QR. om. et {ante 
qui) L. male dixerit codd. pi. : maledixerit A 
{cod. non TiscA,)SJWY vg. Tisch. morietur 
:^JRX*. 

5. uos autem dicitis uel patri uel matri suae 
quicumque dixerit Q. quicunque )^. matri: 



Digitized by 



Google 



XV. 6-16.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



103 



* et non honorificabit patrem suum aut 
matrem 
et irritum fecistis mandatum dei prop- 
ter traditionem uestram 
^ hypocritae bene prophetauit de uobis 

esaias dicens 
^ populiis hiclabiis me honorat cor autem 

eorum longe est a me 
® sine causa autem colunt me docentes 

doctrinas mandata hominum. 
^® Et conuocatis ad se turbis dixit eis 

audite et intellegite 
11 non quod intrat in os coinquinat ho- 
minem 
sed quod procedit ex ore hoc coinqui- 



nat hominem. 
12 (166. 10) Tunc accedentes discipuli eius 

dixerunt ei 
scis quia pharisaei audito uerbo scan- 

dalizati sunt ? 
^8 at ille respondens ait 
omnis plantatio quam non plantauit 

pater mens caelestis eradicabitur. 
14 (166. 6) Sinite illos caed sunt duces cae- 

corum 
caecus autem si caeco ducatum prae- 

stet ambo in foueam cadunt. 
16 (167. 6) Respondens autem petrus dixit 

ei edissere nobis parabolam is- 

tam 



tibi proderit. • et non honorificat patrem suum. aut matrem suam. et inritimi fecistis man- 
datum dei propter traditionem uestram. ^ypJcritae. bene prophetauit de uobis esaias 
dicens. * adpropinquat se mihi populus hie ore suo et labiis suis me honorat cor autem 
eorum longe est a me. 'sine causa autem me colunt docentes doctrinas. et mandata 
hominum. ***et conuocans ad se turbam. dixit eis. audite et intellegite. ^non quod intrat 
in OS coinquinat hominem. sed quod procedit ex ore hoc coinquinat hominem. "tunc 
accedentes discipuli eius. dixerunt eL scis quia pharisaei audito uerbo hoc. scandalizati 
sunt. ^' at ille respondens ait. omnis plantatio. quam non plantauit pater mens caelestis. 
eradicabitur. "sinite illos. caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caeco ducatum 
praestet ambo in foueam cadunt. " respondens autem petrus dixit ei edissere nobis para- 



+ suae 3*^(5^. Q). momisL*R*,manrisY. quod- 
cimqiie 9|^. om. est J. > ex me est Q. 

u, 6. inc, et non honorifloabit edd, Henteniana 
(1^) Sttph, 1555 qttem secuti sumus, et alitu 
multae : inc. et ixritum feoistiB Steph. Gr, 1576, 
idd, Ehemrianaef Lachm, Tisch, etc. : uid, Tisch, 
prol. in N. T, {Gregory) uoL iii. /or. \,pag. 174. 

6. non honorifloabit {oh fti^ rnk4\aiC) 0JMKr 
TVX» vg, : non honorificanit ACffFHKLOQR 
WX*YZ. ant: ad Q; et R. matrem sine 
addUamtnto Aa»*FHMO*QWY cum b ff^g^ et 
graecis T« minusc, : +8iiam Ci^^^JKLKTORT 
VXZ vg. Tisch. cfffy q I our., et gr, plur, et 
sec. om. J. inritum Ca*JLRZ*. om, del L. 

7. hjpochritae C, hipochritae a*'L, hipocritae 
a**, hyppochritae R, yppocrite T, hypocrite W. 
profetaiiit3>LR. isaias KMKrVWZ|^i6C, esaaias 
R, issaias a^L, hesayas C. 

8. labisi^LR. honorat: horatV. longne L. 

9. om, autem KT. > me oolant S^QRT. doo- 
trinas (-naY*, doctmas L) Hne add. FHJO* 
(+ est 0«)X*YZ* Par. lot. a.aea". 11955. 13171*, 
ccdd. Erasm.^fftq Bentl.^ etgr. ; cf. Es. xxix. 13 ^/ 
Mc. viL 7 : + et ABCH>0KLMKrQRTVWX«Z* 



vg. Tisch. abc {fyfff^gx Cypr. Hieron. et ad Tit. 
i. 14. 

10. cnmuocatis O*. inteUigite CH0JKOTW 
«5f., intell^^ete Y. 

11. > in OS intrat Q. 66 Y, hos C ; + homintmi 
T. coinqninant R, qnoinqninat C, quo inqoinat 
0L. hominem : hominum L. hore C. hoo in 
hominis mutare uohUsse uidetur T«. coinqninant 
R*, qnoinqninat C0L(qno in.)T, coindnat Y. 

13. om. ei L. pharisei CW, ferisaei R, fiuissei 
L, £arisei 3». audito + hoc SPQRW ; uerbo + hoc 
KTZ* vg. Hieron. ; hoc etiam est in uett.pl. 

13. ad CO. ille: ipse W. celestisW. eradi- 
canitnrO*. 

14. sinete H*FR. ceci etc. semper W. sunt + et 
^i6C, corr. uai. (sed margo detet et) eodicibus 
inuitis. dnds O*. oecorum T (cec. in rasura). 
uoluit ut udtur > caeconmi duces 3^. cecns R. 
si caeo. duo. praestet om. O* sed+ m. a. prestet 
CLMZ*, praesUt GR, praeset Y. hambo C. 
fobeam T, oadunt : cadent (vtcrovvrcu ) H**LQ. 

15. ei : eis W. hedissere C, edisere 3?, dissere 
LQ, disere R. parabulam H>*LO*R. om. istam 
BX (cum graecis «BZ. i mempk. Orig.). 



Digitized by 



Google 



I04 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xv. 16-36. 



i«at ille dixit adhuc et uos sine intel- 

lectu estis? 
^■^ non intellegitis quia omne quod in os 
intrat in uentrem uadit 
et in secessum emittitur ? 
" quae autem procedunt de ore de corde 

exeunt et ea coinquinant hominem 
^^de corde enim exeunt cogitationes 
malae 
homicidia adulteria 
fornicationes furta 
falsa testimonia blasphemiae 
*^ haec sunt quae coinquinant hominem 
non lotis autem manibus manducare 
non coinquinat hominem. 
^ Et egressus inde iesus secessit in partes 
tyri et sidonis 



22 et ecce mulier chananaea a finibus illis 
egressa clamauit dicens ei 
miserere mei domine fili dauid 
filia mea male a daemonio uexatur 
28 qui non respondit ei uerbum 
et accedentes discipuli eius rogabant 

eum 
dicentes dimitte eam quia clamat post 
nos. 

24 (iM. 6) Ipse autem respondens ait 

non sum missus nisi ad ones quae peri- 
erunt domus israhel. 

25 (169. 6) At ilia uenit et adorauit eum di- 

cens domine adiuua me 

26 qui respondens ait 

non est bonum sumere panem filiorum 
et mittere canibus 



bolam istam. ^' iesus autem dixit, adhuc uos. sine intellectu estis. ^^non intellegitis quia 
omne quod in os intrat in uentrem uadit. et in secessum emittitur. ^" quae autem procedunt 
ex ore de corde exeunt et ilia coinquinant hominem. ^'de corde enim exeunt cogitationes 
malae homicidia adulteria fornicationes furta falsa testimonia. blasphemiae. **^haec sunt 
quae coinquinant hominem. non lotis autem manibus manducare. non coinquinat hominem. 
^ et egressus inde iesus secessit in partes tyri et sydonis. *" et ecce mulier chananaea a 
finibus illis egressa. clamauit ad eum dicens. miserere mei domine fili dauid. filia mea 
male a daemonio uexatur. ** at ille non respondit ei uerbum. et accedentes discipuli eius. 
rogabant eum dicentes. dimitte eam quia clamat post nos. ** iesus autem respondens ait. 
non sum missus nisi ad oues quae perierunt domus isdrahel. ** at ilia ueniens adorauit eum 
dicens domine adiuua me. '• qui respondens ait. non est bonum accipere panem filiorum. 



16. ad CO. ille -I- respondens BX*. athncXY, 
aducT. 

17. + et »/ init, R. intelligitis C0JTW vg., 
intellegistis L, intell^:is R. om, quia F. 6s VY, 
hos C. in seoessum (ctr d^cdpwva) codd, pL et, 
vg, (seoesnm Q) : in secessu AMY. emittitur (l«- 
iS^XXfrai) codd. pL et vg., emittetur L : mittitur 
0*R ; lecessit mittitnr Q. 

18. bore C. om, et ea usque ad exeunt u. 19 
R it interp, sax, et ea {pm, ea J) : haec Q {cf, D 
gr. licuva) ei cffiy ilia d, quoinquinant C0T, quo 
jnq. L, coincinant Y. hominem liti, min. X. 

19. om, enim W. cogitationis O. male CK 
RW. homidd'aT. > furta /«7j/ bias. Q. fels^O. 
blasfemiae H'LQR, -phemie W ; item -i- auaritia 
nequitia doli Q. 

30. hae FO*Z*. om, quae W. quoinquinant 
C0QR» coincinant Y. co incinant L {sed co ex 
m. 2). manlbtia : hominem L. co inquinat sec, 
L, quoinquinat C0RT ; coinquinant HK*QX*. 
coincinant Y. 

21. ihesus C plene, uid, adli, partis O. tiri 



aPLT. sydonis 0W. 

22. ohananaea ABKMNTQVX YZ<t^5e : cha- 
nanea 0«OW, cananaea JZ*^, cananea CFH0*T, 
cannanea ^R, cannania L. illis: illius JO*Y. 
hegressa C, egresa L. dicens ei (c/. UpaitvaOr^ 
Xkyovaa gr. pi.) cum B«H>*H0JKLMKrOTVWX 
YZ vg., Hieron.^ cg^; ^/ > ad eum dicens 3*^R : 
dicens {sine ei cum gr. KBCZ etc.) AB*CFTiscA. 
cum uett. a {b de/,) d efffi ffx ^, q. misserere a?L> 
miserire O. fill B5P«0JKMKrOTVWXYZ vg : 
filii ACH»*FHLQR. mala H. addaemonio H, 
adaemonio 0, a demonio a*ORWY, -ia L*(-io 
L«). 

23. om. non R. om. et aoo. disc, eius L. om, 
eins T. dicentes -i- dne B. demitte LO. 

24. respondens ait: respondait illis R. misus 
LR. houes C. perierant F. israhel uide ad ii. 6. 

25. ad CO; et V. om. et post uenit Z*. 
adorabit 0«, adorebat LR. adiuba Z*. 

25, 26. > qui respondens ait dne adiuua me W. 

26. non est ^ enim F sed concordantiae causa 
ex Mc. vii. 27. 



Digitized by 



Google 



XV. 27-34.] 



EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM. 



105 



■^ at ilia dixit etiam domine 
nam et catelli edunt de micis quae ca- 
dunt de mensa dominorum suorum 
'* tunc respondens iesus ait illi 

o mulier magna est Ades tua Aat 
tibi sicut uis 
et sanata est Alia illius ex ilia hora. 
29(160.6) £^ ^^jjj transisset inde iesus 
uenit secus mare galilaeae 
et ascendens in montem sedebat ibi 
*^et accesserunt ad eum turbae multae 
habentes secum mutos clodos caecos 

debiles et alios multos 
et proiecerunt eos ad pedes eius et 
curauit eos 
'^ ita ut turbae mirarentur 
uidentes mutos loquentes 



clodos ambulantes 
caecos uidentes 

et magnificabant deum israhel. 
^ Iesus autem conuocatis discipulis suis 
dixit 
misereor turbae 

quia triduo iam perseuerant mecum 
et non habent quod manducent 
et dimittere eos ieiunos nolo ne defi- 
ciant in uia 
^ et dicunt ei discipuli 
unde ergo nobis in deserto panes 

tantos 
ut saturemus turbam tantam ? 
** et ait illis iesus quot panes habetis ? 
at illi dixerunt septem et paucos pis- 
ciculos 



et mittere canibus. "^ at ilia dixit etiam domine. nam et catelli edunt de mids quae cadunt 
de mensa dominorum suorum. * tunc respondens iesus. ait illL o mulier magna est fides 
tua. fiat tibi sicut uis. et sanata est filia eius. ex ilia hora. 

^ et cum transisset inde iesus uenit iterum iuxta mare galileae. et ascendens in montem. 
sedebat ibi. ^et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum. clodos. caecos. mutos. 
debiles. et alios multos. et proiecerunt eos ante pedes iesu. et curauit eos. ^ ita ut turbae 
mirarentur. uidentes mutos loquentes. debiles sanos. et clodos ambulantes. et caecos 
uidentes. et magnificabant deum sdrahel. ''iesus autem conuocatis discipulis suis. dixit 
misereor turbae huic quia iam tres dies sunt quod perseuerant mecum et non babbit quod 
manducent. et dimittere eos ieiunos nolo, ne forte deficiant in uia "et dixerunt ei disci- 
puH eius unde nobis in deserto panes tantos. ut saturentur turbae tantae. ^ et ait illis iesus. 



37. ad CO. etiam (edam W): ntiqne CR. 
oateUi: catiiU3^(catiiUiSP^)LQR. bednntC. de 
mensas Q. dominomm : demoniomm R* {^corr, 
uoluU m, sax.), 

aS. tunc respondens ills : et tunc F, cf, Kot 
cTircir ecbry Mc, viL 29. ait ei Q. cm. o ante 
mnL JR cum Dgr. 259 (non d), mnlien L*. 
aiont + tn JL. sanata : sana facta R. iUins 
ACFH0LMO-KJRY : eius BSPJKKTO^TVWXZ 
vg. Tisch. ; cm. £. 

39. qnum C0. transiset EL. cm. inde R. 
uenit + itenun QR cum a b c f ff^ g^. , (iw« 
t ffx k q). gaUleae BEa>0JKORV, galilee 
CWX, galiliae L. in monte HY. ibi: ilUc 
T. 

50. tnrbe mnlte W. abentes C; habens L. 
habentesecum Z*. mutos: multos T*. mutos 
( + ct HR) clodos (claudos EOTRVWZrM^rA., 
dados L ; item + et R) caecos (cecos TW) debUes 
cum ABCEa>(F ^/)H*KLMKrQRTVWX«YZ : 
> mutos caecos claudos (dodos X) debiles JX* 
vg. Hurcn. ; > mutos caecos debiles dodos O, 



> mutos suidos ( -i- et H) dodos caecos debiles 
H%. eos -I- omnes Q. 

51. itaut-i-etL. turbeW; tuibaT. uidentes 
+ autem T. mutos: multos T*Y. locentes L; 
•f-et J. clodos: claudos EJKKTRVWZ vg., 
dudos L. hambulantes C ; -i- et J. cecos LW. 
deum : dominum Q. israhel uide cut ii. 6. 

3a. uocatis Q. miserioT LR, mesereor H*; 
+ huic R. turbe W ; + huic LQ. triduo iam : 
>iam triduo E; triduum est in quo L, triduum 
est iam quod QR. cm. et post manducent Q. 
demittere BRX*. cm. eos E. geiunos C. diffi- 
dant E. 

53. hundeC. diseitoL. ^m. panes £. tantos: 
adtintos R ; cm, E. ut saturemus (sademus W) 
turbam tantam (£<rrc xo/>r<i<rai tyKw roaovrop) 
codd. et vg. : ut saturentur turbae tante L, ut 
saturarentur turbae tantae E, ut saturentur turbae 
multae Q, ut saturentur tante turbe R. 

34. et ait illi W. >et ihs ait illis Q. cm. 
illis 3^. quot : quod CLMO. habetes O. ad O. 
dixerunt -i-ei H. septem : -vii. ER. 

P 



Digitized by 



Google 



io6 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xv. 35-xvi. 4. 



**et praecepit turbae ut discumberet 

super terrain 
s« et accipiens septem panes et pisces 
et gratias agens fregit 
et dedit discipulis suis 
et discipuli dederunt populo 
^ et comederunt omnes et saturati sunt 
et quod superfuit de fragmentis tule- 
runt septem sportas plenas 
^ erant autem qui manducauerant quat- 
tuor milia hominum 
extra paruulos et mulieres 
^et dimissa turba ascendit in nauicu- 
1am 



et uenit in fines magedan. 
XVI. ^^"-^J Et accesserunt ad eum 
pharisaei et sadducaei temtantes 
et rogauerunt eum ut signum de caelo 
ostenderet eis. 
2 (162. 5) ^t jUg respondens ait eis 
facto uespere dicitis serenum erit 
rubicundum est enim caelum 
8 et mane hodie tempestas 
rutilat enim triste caelum 
^^•^••'faciem ergo caeli diiudicare nostis 
signa autem temporum non potestis. 
*Generatio mala et adultera signum 
quaerit 



quod panes habetis. at illi dixenint septem et paucos pisciculos. "et praecepit turbis 
discumbere super terram. " et accipiens iesus septem panes, et pisces. gratias agens. fregit 
et dedit discipulis suis. discipuli autem. dederunt turbis. "^et manducauenint omnes. et 
saturati sunt et sustulerunt reliquias fragmentorum septem sportas plenas. ^ erant autem 
qui manducauerant quattuor miUia uirorum exceptis mulieribus et paruolis. ••et diroissa 
turba ascendit in nauiculam. et uenit in finibus magedan. XVI. ^ £t accedentes ad eum 
pharisaei et sadducaei. temtantes rogauerunt eum ut signum de caelo ostenderet illis. 

* at ille respondens ait illis. facto uespere. dicitis serenum erit. rubicimdum est enim 
caelum, 'et mane hodie tempestas. rutilat enim triste caelum, ypocritae fadem ergo 
caeli diiudicare nostis. signa autem temporum non potestis. 

' generatio mala, et adultera. signum quaerit et signum non dabitur eis. nisi signum 



35. praecipit a>LQR. difloumberet ABCFH* 
KMOVX«YZ*: discumbcrent EaPH^GJLNTQRT 
WX*Z" «5f. Tisch,\ graeci dyarccrciy. supra 

36. aooipiens -I- ihs 0LQWZ*. septem: -vii. 
EFLRW. piscis O*. et gratias agens : bene- 
dixit Q ; gratias egit et R. <m. tit post fregit ST. 
populo : dedemnt L lapsu rep, 

37. commederunt £. toliemnt R. septem: 
.vn. EFLRW. 

38. autem : om, T ; enim W. qui mandu- 
cauerant A(B <i;f/.)CEFHLMOQ?RXY: qui 
manducauenint 3»0JOrVWZ et codd, IValkeri 
ut udtur, vg. Tisch,, et -berunt T. quattuor codd, 
pL\ quatuorSPLv^.; aiii. £, -uii* Zu/ni R^xiiii. 
millia vg, hominum : uirorum {6»lp*i) Kr(ui- 
uorum)RZ^ paruolos IT, paruulis J. mulieribus J. 

39. demissa O, dimisa EL, demisa R. uenit : 
uenerunt L. finis O. magidan L, mageda Y. 

XVL I. om, ad eum L. pharisei COW, 
pharisaei L» farisaei R, -sei 3^. sadducei €3*0, 
sadducae K, saducei LO«RW, > sadd. et phar. E. 
temtantes («/ iy. i) ACJQTXY: temptantes 
codd, reli, et Tisch., tentantes vg. om. et J, om, 
et rog. T*, om, et rog. eum E ; graeci Ixrip^viv 
uil iw7jp^rri(rt» sine letd sed post participia duo, 
interrogauenmt J. ut: ht C lapsu, celo W et 
sic infra 3, 4. 



a. at: etV. responden^O. tiBCodd.pl.: illis 
ER-" vg. ; om, R*W cum D graec. Y**" et uett, 
multis, uespere O, -ae C. dicetis L. Post erit 
•h quia rubicundus -i- celum R corr, sax. in mg. ; 
-I- eras ELR gat, cor p. ox, {post erat et post 
ras.)\ + in eras Q. ruuicundum O, rubicundus 
H^. > enim est J ; om, enim Q. caelum + cum 
nubibus Q et similiter ab cff^gi gat, {non e/J\ 
gt q), De Aac pericope Hieron, comm, * Hoc in 
plerisque codicibus ncn habetur^ et omittunt bt/fiat 
usque w aiW<r0c KBVXr. 

3. mane -i- dicitis Q. hodiae C, odie T ; om. R. 
rutulat L. tristae O, cum triste R ex ueteri lee- 
tiofte cum tristitia b c {e)ffifftgi q- caelum •»- 
bipochritaeQ, -f- byppochritae R cumgrcucis multis 
et b efffi gi'; ex Luc. zii. 56. faciam L. diudi- 
care J, iudicare LMQ(R)T«X* ; indicare T*. 
> nostis + uos iudicare R ; > nostis ezistimare £. 
**™porum O ; et tempera R. potestis sine add, 
ACE3>F0* ? JLMO*QXY515 cor. uat, (• antiqui 
non habent scire *) : -1- scire H0«KKrOVWZ5SC ; 
-I- cognoscere RT ; grcuci plerumque omittunt^ 
ceteri uariant inter UvaaOt doKifid(€tv, i6y, Tnuycu, 
9otuft^(*rff (TwUrt ; quippe uariantium copia in 
hoc loco omissionem pericopae magnopere con- 
firmat, 

4. >signum et adultera R. querit HLW. dauitur 
LO. ioneW; •^prophetae (prof. LQR, -ete E) 



Digitized by 



Google 



XVI. 4-ia.] EVANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



107 



et signum non dabitur ei nisi signum 

ionae 
et relictis illis abiit. 
* Et cum uenissent discipuli eius trans 
fretum obliti sunt panes acci- 
pere. 
«(i64.2) Qui dixit illis 
intuemini et cauete a fermento phari- 
saeorum et sadducaeorum 
7 (165.6) at illi cogitabant inter se di- 
centes. 
Quia panes non accepimus 
® sciens autem iesus dixit 
quid cogitatis inter uos modicae fidei 
quia panes non habetis ? 



® nondum intellegitis neque recordamini 
quinque panum 
quinque fmiliumt hominum 
et quot cophinos sumsistis ? 
^° neque septem panum 

quattuor fmiliumf hominum 
et quot sportas sumsistis ? 
^^ quare non intellegitis quia non de pane 
dixi nobis 
cauete a fermento pharisaeorum et 
sadducaeorum ? 
^2 tunc intellexerunt quia non dixerit 
cauendum a fermento panum 
sed a doctrina pharisaeorum et saddu- 
caeorum. 



ionae prophetae. et relictis illis abiit. *et cum uenissent discipuli eius trans fretum obliti 
sunt panes accipere. • iesus autem dixit illis. uidete et cauete uos a fermento pharisaeorum et 
sadducaeorum. "^ illi autem cogitabant intra se dicentes. quia panes non accepimus. • sciens 
autem iesus dixit quid cogitatis inter uos modicae fidei quia panes non accepistis. • non- 
dum intellegitis neque recordamini quinque panes in quinque milia hominum et quod 
cophinos sustulistis. ^^ neque septem panes in quattuor milia hominum. et quod sportas 
sumsistis. "quomodo ergo non intellegitis quia non de panibus dixi nobis, cauete a 
fermento pharisaeorum et sadducaeorum. ^' tunc intellexerunt quia non dixit cauendum a 
fermento panis sed a doctrina pharisaeorum et sadducaeorum. 



EKLQR vg, cum graecis plurimis et uetL habiit 
CE. abit L. 

5. qumn C0. tran KT*. hobliti C, obli X. 
aooipere (XajSeiV) codd, pi. (accepere O) et vg. : 
tollere H"*0M, cf. tollere secum ff^y emere e, 
sumere q^ inponere k. 

6. intuemini (dparc) codd, et vg. et intninuni 
O : adtendite nobis (uos R) QR^i ; uariant ueteres 
adtendtte (att) uobis a fermento a b cff^, nidete et 
canete uos a ferm. fffi {pm. uos), uidete cauete a 
ferm. e, uidete et atendite a ferm. q. phariseorum 
CW et II, I a, fariseorum ffL, farissaeorum R. 
et sadduoaeomm (sadduce. C3*X, saducae. RY, 
taduce. LW, sadduccae. £, sabducae. J ; et sic 
infra 11,12, sed ibi sadd. J) : om X*{ + litt. min. 
X«) a cum graecis U 115. 235. y«»t«» Chrys. 
Ambros. Ambrosiast, 

7. ad CO. intra se ELRTWC cod. caraf. ac- 
dpimus a»HLQR. 

S. ihesns C plene\ + cogitationes eorum L 
(eorum bis) QR corp. oxon. gt, cf. cor. uat, mg, et 
quibus cogitantibus dixit ab gxffx Lucif dixit : 
+ eis H»0KKrO'V(ei H*) ; ^/ ait + illis E. intra 
uos R cod. caraf C modice HLOW. abetis C. 

9. nondum -i- enim LR corp. ox. intelligitis 
C0JK<OTW vg., intellegetis E. recordamini : 
meministis R. quinque (-v. EW) panum (panium 
£3^) : de q. panibus LQR. q. fmiliumt uel 



v.fi. cf.Kadxvr, 21 {rStvwfvraKiaxi^^^comcimus 
ex Hieronymo q. panum et q. millium b. . . . septem 
p. quattuor millium h. cf quinq*milium \ -bus 8, 
et q. milium a, illorum q. m. ^ : quinque ('V* R) 
milia ACH*MO*RXYZ* ^^ ; et q. (-v. W) milU 
WZ^(millia) fftq\ et q. milibus LQ b d {pm, 
et) ; in q. milia BH>H»©JOrO«TV cff^ Tisch., 
in q. millia ]g JSC ; in v E. om. et R. quot : 
quod COT ; quae E. cofinos M, coffinos EH'LR. 
sumsistis Aa>»HTXYZ« : sump. BCEa>»0JKL 
MKTORWZ* vg. Tisch. om. et quot usque ad 
+ milium -i- hominum u. 10 V. 

10. Uersum om. R; + corr. sax, et de vii 
panes iiii milia hominum 7 q^t sporte accipistis. 
neque + in E. septem : 'Vii. LW. panium 
E2P*; panes LQR"". q. tmiliumf {rStv rtrpaKKT' 
X<Aifluv) Hieron., q. milium t -bus 8 : q. milia ACH 
M YZ* e ; q. milibus d ; et quatt. (quat. S'L) milia 
aPLOQTWXZ*9(mmia) a ^ /^ ^1 ^ ; in q. m. B? 
OJKMTwM. cff^, in quat. (quatt. iS) millia JgiSC; 
in III! E. quod CLOVX*. sumsistis Aa>* 
HLXYZ: sump. BCEa>»0JKMKrOTVW vg. 
Tisch, 

11. intelligitis CE0JKTW Z5f. ; intellegistis R. 
de panibus R. dixit H*R. cauetae E ; + uos R. 
pharis. et sadd. uide u. 6 (saduc. 3P*, sadd. 3^^). 

I a. Versus litt. minoribus X. quia : quod R. 
non + de panibus Q. dixit E. cauendo X; 

P a 



Digitized by 



Google 



io8 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xvi. 13-ai. 



i8(i««. 1) Uenit autem iesus in partes 
caesareae philippi 
et interrogabat discipulos suos dicens 
quern dicunt homines esse filium 
hominis ? 
^^at illi dixerunt alii iohannem bap- 
tistam 
alii autem beliam 
alii uero bieremiam 
aut unum ex propbetis 
'^dicit illis uos autem quem me esse 

dicitis ? 
^^respondens simon petrus dixit tu es 

cbristus Alius dei uiui. 
17 (167. 10) Respondens autem iesus dixit 
beatus es simon bar iona 



quia caro et sanguis non reuelauit ttbi 
sed pater meus qui in caelis est 
18 et ego dico tibi quia tu es petrus 
et super banc petram aedificabo eccle- 

siam meam 
et portae inferi non praeualebunt ad- 
uersum eam 
^® et tibi dabo claues regni caelorum 
et quodcumque ligaueris super terram 

erit ligatum in caelis 
et quodcumque solueris super terram 
erit solutum in caelis. 
20(168.2) Tunc praecepit discipulis suis ut 
nemini dicerent quia ipse esset iesus 
cbristus. 
*^Exinde coepit iesus ostendere disci- 



^' cum uenisset autem iesus in partes caesareae philippi. interrogabit discipulos suos 
dicens. quem me dicunt homines esse filium hominis. ^' at illi dixerunt. quidam iohannem 
baptistam alii autem eliam. alii uero hieremiam aut unum ex prophetis. ^ dicit eis iesus. 
uos autem quem me dicitis esse. ^ respondens autem simon petrus dixit tu es cbristus filius 
dei uiui. ^^ et respondens iesus dixit ei. beatus es simon bariona quia caro et sanguis non 
rebelauit tibi. sed pater meus qui in caelis est. ^' et ego tibi dico. quia tu es Petrus. et 
super banc petram. aedificabo ecclesiam meam. et portae inferni non praeualebunt 
aduersus eam. ^ et tibi dabo claues regni caelorum. et quaecumque ligaueris super terram. 
erunt ligata et in caelis. et quaecumque solueris super terram' erunt soluta et in caelis. 
^tunc praecepit discipulis suis. ut nemini dicerent quia ipse esset iesus christus. ^ exinde 



caneteLQR. paninm £3^L, paninm R. adoc 
tiina 0. ad doctrina EH, de doctrina Q. farisseor, 
R, feriseor. a*, parisseor. L*. sadduce. £PX etc, 
tdd, u. 6. ad Jinem + ndtendert sibi L(-dire)QR. 
15. om. autem £. cm, in partes M. caes- 
sardae £, cessariae 3^(-reae)R, cessare L, cesaree 
W. pilippi R, pilipi L. quem + me BE*JLOR 
TZ* cum graecis plurimis et uett, ; sed cf, Hieron, 
in comm, ^ Nan dixit quem me dicunt esse 
homines sed filittm hominis.* > homines dicnnt 
£. > esse hommes 3*. esse, f. sic distinguit ^. 

14. ad CO. om, alii £L cum D gr, a d eff^ 
fff gy. iohannem cum BEH>0JKKrRWXZ^, 
ioannem 5SC : -nen ACHOTVY, -am L. 
babtistam R, babtissam L. alii {deinde rasura 
£) autem heliam (eliam T vg.) : > alii heliam 
autem X* ; alii autem heremiam LR*(hier. R"). 
Deinde hieremiam (iher. C, hyer. H, ier. W vg) : 
heliam LR. prophaetis £, profe. S^LOR. 

15. illis: illi Q; + ihs BEa>-^LORWXZ* 
vg. cum C gr, al. pauc. b effft gi. , g {ncn a eff^. 
> dicitis esse CLT. 

16. respondens + autem QRT. symon CW. 
uibi T. 

1 7. dixit sine add, Aa*rH0O*X Y cum graecis 



feretmnidus: + ei BCEa>-<rJKLMKrO«QTVWZ 
vg. Hieron. Tisck, ; -i- illi R. symon C. bariona 
FLRY, cf. Ba/N(ura Tisch.y baMona vg, et int. 
tin, £. sangis L, saguis O^. renelabit RT ; + te 
£* sed expunctum, oelis W. 

iS. ««». et W. > tibi dico J ut gra e c um ex- 
primeret 90i Xtr/v, quia : qui R ; om, L. om. et 
sec, FY. edif. W. edesiam CT, aecclesiam E, 
aedesiam WUL*, aedessiam R. porte £W. in* 
femi BEa>H0KL»rQRX*Z corp. ox., cum a f. 
praenalebant M*. aduersum ACH0 JMOTYZ« : 
aduersus B£a»FKL»rQRVWX*Z* vg. 

19. dabes T. celorum W et infra, om. et 
quodcumque ligaueris usque ad prim, oaelis 
F. quaecumque JQ. ligaueris in ras, T; 
adligaueris J ; solueris (in ras,) KK erunt ligata 
JQR ; + et EaP^H*0QRW vg. quaecumque sec, 
loco JLQ» quaecunque R. superram O. erunt 
soluta JLQR; + et E0OQR W r^. 

ao. praecipit H^LOQ, predpit R. esset: est 
"S^^TW cum graecis omnibus, thmi^ncodd, plur.it 
vg. et Hieron, diserte cum grcuds plurimis *lfjaoOs 
6 Xpiffrit et d/gt Iqi xps (d JLpiar6t KBLXFAn 
etc. etab effi. , gC) 0*R, etXtsin ras, scr, 3*. 

ai. cepit LW et aa. Hu tantum codd. latt. 



Digitized by 



Google 



XVI. ai-a8.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



109 



puHs suis quia oporteret eum ire 

hierosolymam 
et multa pati a senioribus et scribis et 

principibus sacerdotum 
et occidi et tertia die resurgere. 
22 (169. 6) Et assumens eum petrus coepit 

increpare ilium dicens 
absit a te domine non erit tibi hoc 
^ qui conuersus dixit petro uade post me 

satana 
scandalum es mihi quia non sapis ea 

quae dei sunt sed ea quae hominum. 
24 (170. 2) Tunc iesus dixit discipulis suis 
si quis uult post me uenire 
abn^et semet ipsum 
et tollat crucem suam et sequatur me 



'^ qui enim uoluerit animam suam saluam 
facere perdet earn 
qui autem perdiderit animam suam 
propter me inueniet eam 
^*quid enim prodest homini si mundum 
uniuersum lucretur 
animae uero suae detrimentum' pa- 

tiatur ? 
autquam dabithomo commutationem 
pro anima sua ? 
27 (171. 10) FJiius enim hominis uentUrus est 
in gloria patris sui cum angelis suis 
et tunc reddet unicuique secundum 
opus eius. 
28(172.2) Amen dico nobis sunt quidam 
de hie stantibus 



coepit iesus ostendere discipulis suis. quia oportet ilium ire in hierosolymis et multa pati a 
senioribus. et scribis. et principibus sacerdotum. et occidi et tertia die resurgere. "et 
adsumens eum petrus coepit increpare eL dicens propitius esto dbi domine et non 
erit tibi hoc. ^ ad ille conuersus dixit petro. uade post me satana scandalum mihi es quia 
non sapis quae dei sunt, sed quae hominum. ^tunc iesus dixit discipulis suis. si quis 
uult post me uenire abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. ^qui 
enim uoluerit animam suam saluam facere i>erdet eam. qui autem perdiderit animam suam 
propter me inueniet eam. ^quid enim proderit homini. si totum mundum lucretur. animae 
autem suae detrimentum patiatur. aut quam dabit homo commutationem animae suae, 
'^futurum est enim ut filius hominis ueniat in gloria patris sui cum angelis suis et tunc 
reddet unicuique secundum opera eius. 

^amen dico nobis quia sunt quidam de hie adstantibus qui non gustabunt mortem. 



omms quos cognoui^ sed *\y\fiovi Xpurr^s H*B* cop, 
liostendere C, ostendire L ; ostenderet Z* ; om, T*. 
oporteret (hop. C) : oportet EF0*RTVX*Z* ut 
graecum Jci exprimat cum abed ef {non ff^ 
fftgi-%9' om. eam K*. ire + in ELQRT ^f^m 
graeco els. hierusolimam £3*R, •3nnam Z^ hyero- 
solimam H, hyera. Q, him. L, ierosolymam (ihero. 
C) W 9^. : hierosolymis Z*, hierusolymis K. saen. 
C. et + a J, deinde > princ sac. et scribu J cum 
graecis fere omnibus miX dpx- tal ypaf^/Jt. et hoc 
ordine d effi q \ solus A ex graecis uidetur cum 
latinis facere, hoccidi C. tertiae L*, -ie L«. 

aa. astumexui BFKMNTWXZ* vg. : ads. ACE 
a>HeJLOQRTVYZ* Tisch, mum : eum L ; om, 
E cum a b cfffg^, dlcexui : et dicere ELR corp, 
ox.cumT>gr.2iZabcdjftgx' abssit B. tiui O*. 

as. qni : quia L. post me : retro me KTVZ*, 
S. ioh, et corp, oxon, ; retro post me a b, retro 
Hieron. comm, satana ACH*JMKrO*TVX«YZ 
vg, : satanas BE^FH»0KLQRW(sath.)X* corp, 
ox,, satanan O. michi W. sapis {om, ea) EJ. 
> sunt dei Q. aed ea quae -i- soot HQ. 



34. > dixit ilis HR. abn^^at LR. semetipsum 
uno ductu JWY vg., semed ipsum C ; seipsum ER, 
se ipsum sibi LQ corp, ox. toilet L. sequar R. 

35. salbamC. facireL. perdatR. qui autem 
sec.x et qui R. perdide R. me int. tin, O, 
eam : ilUm EL. 

26. enim: autem Q. prodeestJO^Z*. mundum 
huniuersum C, > uniu. mund. B3*K1TQVX*Z, 
> totum mundum R. anime . . sue W. detri- 
nentum L. dauit LT. commotationem £PL; 
commercium R. 

37. flliuB enim: nam filius LR, filius autem 
EO, fil. quidem C, filius tantum M. hangelis C. 
om. et R. tu"« £. redet L, reddit H. hunicuique 
C, unicu'que £. secundum: iuzta R. opus 
(T^y f^ivgr. plurimi) ABC(hopus)a>(F <i^H 
KMKTOVXYZ Huron, cor. uat. : opera (tA Ipyoi 
«*F I. aa. aS etc:) E0JLQRTW vg, cum uett, 
aliquot, eius : suum SP, sua R. 

aS. de his L, de hiis Q. adstantibus LQT. 
qui : quia L. gustabant L. 



Digitized by 



Google 



no 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xvL a8-xvii. 8. 



qui non gustabunt mortem 
donee uideant filium hominis uenien- 
tem in regno suo. 
XVII. Et post dies sex assumsit iesus 
petrum et iacobum et iohannem fra- 
trem eius 
et ducit illos in montem excelsum 
seorsum 
> et transfiguratus est ante eos 
et resplenduit fades eius sicut sol 
uestimenta autem eius facta sunt alba 
sicut nix 
8et ecce apparuit illls moses et helias 

cum eo loquentes 
*respondens autem petrus dixit ad 
iesum 
domine bonum est nos hie esse 



si uis faciamus hie tria tabema- 

cula 
tibi unum et mosi unum et heliae 
unum 
«adhuc eo loquente ecce nubis lucida 
obumbrauit eos 
et ecce uox de nube dicens 
hie est filius meus dilectus 
in quo mihi bene complacui 
ipsum audite 
« et audientes discipuli ceciderunt in fa- 
ciem suam 
et timuerunt ualde 
■^ et accessit iesus et tetigit eos 

dixitque eis surgite et nolite timere 
^ leuantes autem oculos suos neminem 
uidenmt nisi solum iesum 



donee uideant filium hominis uenientem in regno syo. XVII. ^£t post dies sex 
adsumsit iesus petrum. et iacobum et iohannem fratrem eius. et duxit illos in montem 
excelsum seorsum* 'et transfigurauit se in conspectu eorum. et resplenduit facies eius 
sicut sol. uestimenta autem eius. facta sunt alba sicut nix. *et ecce apparuerunt 
eis moyses et helias. cum eo loquentes. ^respondens autem petrus dixit ad iesum 
domine. bonum est nos hie esse, si uis faciamus hie tria tabemacula tibi unum et 
moysi unum et heliae unum. 'adhuc eo loquente ecce nubes lucida obumbrauit 
eos. et ecce uox de nube dicens hie est filius meus dilectus in quo mihi bene con- 
placuit. ipsum audite. 'et audientes discipuli caeciderunt in faciem suam et timuerunt 
ualde. ''et accessit iesus et tetigit eos dicens surgite et nolite timere. 'leuantes autem 



XVn. I. et + factum est ELQR cum I^iy irtro 
it uett pi. (tion f q), sex : .vi* W. assumsit 
BFHMX, adsumsit ALOQRTYZ*. adsumpsit a> 
©JOZ*, assumpsit EOTW^iS {pmms contra auct. 
graecam vapa\afifi6pu)i adsumit CTiscA., assumit 
Vf^C ct cor, uat. {sedmarg, assumpsit) ; assumens 
HicroH, Perfectum uideturexLuc. ix. 2%fluxis5ey 
legitur enim in tuteribus ab c efffi. tg\9 ^tc,^ 
etiam suscepit d, ioannem JSC. daoit: duxit 
QR«(dixit R*)6'i5 cf, cor, uat, * in eccUsia assump- 
sit .. . duxit.* mos : eos £ ; illis ST. sehorsum 
C. 

a. Deficit B usque cut finem uersus 13. trans- 
flguratus : praefiguratus W. hante C. re- 
splendeuit R, resplendidit Q. sunt: sun ST. 
alba:^»f. R*( + R*") ; Candida H>^. sioutnix: 
nelut nix £. 

3. om. eooe R. aparuit L ; apparuenmt JKM* 
W vg, lUis : eis KMORVX*Z. moses ACFM 
XYZ : moyses EH0JKLM*ORVW vg, moiscs a>, 
molses T. helyas W, heleas L, elias T vg, cum 
UloR. 

4. ihesum C. om, dne M cum s scriv, et syr. cu, 
nos : nobis £a'H0LOK2R. hiic £. 



faciam a>*MO*Y cum graecis NBC* et bffi, om, 
hlo sec, JRZ*( + Z*) cum 2^2* gr. etffi gi. trca K 
LKTR^V. taueinacula O. > unum tibi Q. om. 
et prim. H0TWX* mosl AFMXYZ: moysi 
CEHejKLKTORVW vg, moisi 3>, molsi T. 
belie CW, elie T, eliae vg, 

5. + et <«/ init. J. athuc X^Y, aduc T. 
loquente + et 0. nubis AH>*FHMOQTXY 
nubes 0JKKrVWZr^., nubs CEH>^LR. hobum- 
brauit C, obumbrabit T ; inumbrauit ha b eff^ n* 
om. eoce sec. R*(-i-R»«). uos Z* (uox V). 
om. est Z* {forr. 7?). om. bene L. oomplacui 
{cf. Iv f M6/cffffa uel rjMKfiaa) cum W Hieron. 
vg.y a b cffi {de orthographia cf. Luc. xii. 3a et 
infra complacuit), et conplacui Ea^JKLKTC^QR 
VZ corr. uat. d ff^ g^^ 8, cf. sensi e ; confer iii. 17, 
ubi codd. fere omnes personam primam habent : 
complacuit ACFH0MXY et conpL 0*T f g^ q, 
placuit m cf Luc, iii. a a in te complacuit mibi. 

6. et + ecce LQ. caecider. C, dcider. LR*. 
faciam LR. 

7. eos : illos X. dixitque : et dixit Q. sur- 
gcte O. om. et tert, CJKMTVX* ( + X«). 

8. boculos C. uedemnt L. 



Digitized by 



Google 



XVII. 9-17 3 EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM, 



III 



• et descendentibus ilHs de monte prae- 
cepit iesus dicens 
nemini dixeritis uisionem 
donee Alius hominis a mortuis re- 
surgat 
10(173.6) Et interrogauerunt eum discipuli 
dicentes 
quid ergo scribae dicunt quod heliam 
oporteat primum uenire ? 
11 at ille respondens ait eis 
helias quidem uenturus est 
et restituet omnia 
^'dico autem uobisquia helias iam uenit 
et non cognouerunt eum 
sed fecerunt in eo quaecumque uolue- 
runt 



sic et Alius hominis passurus est ab 
eis 
^^tunc intellexerunt discipuli quia de io- 

hanne baptista dixisset eis. 
14 (174. 2) Et ^.yuj uenisset ad turbam 
accessit ad eum homo genibus pro- 

uolutus ante eum ^* dicens 
domine miserere Alio meo 
quia lunaticus est et male patitur 
nam saepe cadit in ignem 
et crebro in aquam 
!• et optuli eum discipulis tuis et non po- 

tuerunt curare eum. 
^"^ Respondens iesus ait o generatio in- 
credula et peruersa 
quo usque ero uobiscum ? 



oculos suos neminem uiderunt nisi solum iesum. • et descendentibus illis de monte prae- 
cepit eis iesus dicens nemini dixeritis banc uisionem. donee filius hominis a mortuis 
resurgat. ^* et interrogauerunt eum discipuli eius dicentes quid ergo scribae dicunt quod 
heliam oportet primum uenire. ^Mesus autem respondens ait illis. helias quidem ueniet 
primum et restituet omnia. ^' dico autem uobis. quia helias. iam uenit. et non cognoue- 
runt eum. sed fecerunt ei. quaecumque uoluerunt. sic et Alius hominis passurus est ab 
eis. ^ tunc intellexerunt discipuli. quia de iohanne baptista dixisset eis. 

^' et ciun uenisset ad turbam. accessit ad eum homo genibus prouolutus. ^ et dicens. 
domine. miserere Alio meo quia limaticus est. et male patitur. fi-equenter enim cadit in 
ignem. et aliquando in aquam. " et obtuli eum discipulis tuis. et non potuerunt curare 
eum. " respondens autem iesus ait o. generatio incredula et peruersa. quousque ero uobis- 



9. discendenUbos 3*FLR, descentibiis KT. 
m5tem O*. praecipit 3'LQR ; + eis {cum graeco 
aifTOis) H'?LORX<^5e; + ilUs 0. om. ills 
dioexis nemini J. uisionem + banc W^R. 
homi (/fi0 bominis) L. *mortai8 T. 

10. > discipuli dicentes eum W. disoipnli + 
eius R. ergo : enim Q. scribe ELW. quod : 
quia F. eliam vg, oporteat : oportet ^ ^t C 
Oiop.)EJLQRTWZ* ; > primum oportet QT. 

11. ait eis CH*0JKLMKrORTVWXYZ vg. 
cum gi, ait iUis EFQ HUron. faur,, > eis alt L: 
ait tanium KATisch, a b c d ffx- ^ dixit ty dixit 
illis q ; uariant graeci. elias Tvg, om. quidem 
uent. ad helias «. i a propter homoeoteUuton L. 

I a. quia: quod Ea**». elias T vg. cognu- 
enmt R. in eum X*. quaecunque ?^. hab C. 

13. intellexsenmt C. di*cipuli O. ioanne iSC 
babtista L, baptiza 'S*, -izU 3*^ dixisset : dixit 
CEH>^Q. oiw. eis A^FHVO*XY. 

14. quum % {non C). ueniss L. turbam 
(Px^w) codd. et vg,: turbas JLQR. genibus 



prouolutus {-^oyvvtrw) EH JKLKTRVWZ vg. b c 
fffx qr cf. Tac. Ann. xi. 30, xii. 18 : g. prouolutis 
ABCa>F0MOQTXY (>p.g. e)ff^, g.prouolutibus 
gu Z' prouolutans a, adgmiculans d. hante C. 

15. misserere L. flUo meo {rhv vl6v) BCFH 
0KLMKrOQRTVWX*Z*v^.: fiUi mei AE^(fili 
E*)H»JO*X«YZ*. patitur (initrxci) : torquetur 
R cum b. sepe a>LRW. om, et sec, JZ* ( + Z«). 
in aqua NTZ*. 

16. optuli cum A (F</4/:)HJKMKrQTVYZ«: 
obtuli BEa>0LOWXZ*«if.,hob.C.obtulli K^cf.ad 
IL II. om, eimi ST. tuis: suis L. om. eum 
sec, BL. 

17.+ tunc ad init. J. respondens sine addit, 
codd, ^/ 36 : + autem ER^iSC HUron, Tisch, cum 
graecis, ait + illis E. quo usque A etc.^ quo 
husque C, quousque 0JWY vg. : quoad usque O, 
usque quo R. Deinde usque quo codd,^ husque 
quo C, usquequo JW v^. : quo usque M, quousque 
0. paciarW. adferte BEaP0JLORZ* (aff. Z^ ; 
+ mihi Q. om, huo L. > ilium hue EQR. 



Digitized by 



Google 



112 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xvii. 17-35. 



usque quo patiar uos? 
afferte hue ilium ad me 
** et increpauit eum lesus 
et exiit ab eo daemonium 
et curatus est puer ex ilia hora. 
19 (175. 5) Tunc accesserunt discipuli ad 

iesum secreto et dixerunt 
quare nos non potuimus eicere ilium ? 
^ dicit lUis propter incredulitatem ues- 

tram 
amen quippe dico uobis 
si habueritis fidem sicut granum sina- 

pis 
dicetis monti huic transi hinc et trans- 

ibit 
et nihil inpossibile erit uobis 



^^ hoc autem genus non eicitur nisi per 

orationem et ieiunium. 
22(176.2) Conuersantibus autem eis in 
galilaea dixit illis iesus 
filius hominis tradendus est in manus 
hominum 
28 et Occident eum 
et tertio die resui^et 
et contristati sunt uehementer. 
24(177. 10) Yx cum uenissent caphamaum 
accesserunt qui didragma accipiebant 

ad petrum et dixerunt 
magister uester non soluit didragma ? 

ait etiam 
et cum intrasset domum praeuenit eum 
iesus dicens 



25 



cum. usquequo patiar uos. afferte hue ilium ad me. " et comminatus est ei iesus. et con- 
festim exibit ab eo daemonium. et curatus est puer ex ilia hora. ^*tunc accesserunt 
discipuli ad iesum secreto et dixerunt ei. quare nos non potuimus eicere ilium. "^ iesus 
autem dixit illis. propter incredulitatem uestram. amen dico uobis si habueritis fidem sicut 
granum sinapis. dicetis monti huic. transi hinc illuc et transiet. et nihil inpossibile erit 
uobis. **hoc autem genus in nullo eicitur. nisi in oratione et ieiunio. "conuersantibus 
autem eis in galilaea dixit illis iesus futuru est ut filius hominis. tradatur in manus 
hominum ""et Occident eum. et tertia die surget. et contristati sunt nimis. ** uenientibus 
autem eis in caphamaum. accesserunt qui tributum exigebant ad petrum et dixerunt. 
magister uester. non soluit tributum. '" et ait etiam. et cum intrasset in domum praeuenit 



17. 18. om. «d me et Z* (-1- Z*). 

18. eum: Ulum BM W v^. ; eiCJTX*Z\ demo- 
muma*LORW. -pver inepte'L, <»^ ez ma hora R. 

19. aooeMemnt : + ad eum £ ; + ei L. dia- 
oipnU + eius £. > ad ibm disdpoli W. secrete 
R. > secreto ad ihm J. om, et RY. dixerunt 
+ ei a*«^R. quare nos : re nos int, lin, T. 
potnemns H. eiecere EKTV, iecere LR, eiicere 
vg, Tisch, mum : emn £. 

ao. -I- et «/ iVwV. QR. dixit QR vg, illis : eis 
Q; + ills BEFH»0OrO«X*Z vg. uestnim R. 
om. quippe CT. si: nisi L«. abueritis 0. 
sicuti C ; at R («/ udtui^, sjnapis £ ; + et IPO. 
> hnic monti F. transi hinc situ add. ABCE 
a>FH0JKMMrORTVWXYZ5S cum graeco 33, 
HieroH. comm.^ gf, gat. /: -i- illuc {Jkicti graicifere 
omfus) 'LC)f7jSt(S'Tisch. et a b cfff^.tgi n q, transi 
hie illo d, transi illoc e. 

31. genus -I- daemonium F, cf. daemonii a e, 
demonium d n, iedtur LR, eiecitur £Kr, eiidtur 
vg, Tisch. horationem C. > ieiunium et ora- 
tionem R. geiunium C. 

22. -¥ et ad intt. Q. oonuersantibus (<n;(rr/>c- 
^lUvw KB. i) codd. fere omnes, vg. Hieron. cum 



^ ^fff^Sx' *^^' conuocantibus L ; redeuntibus^,, 
reuertentibus c, cum autem regrederetur ipse e. 
eis: illis QR. gamaea AFHJMOTXcY vg, 
gaUlea CaHSKLKTRVWZ : galilaeam BX*, gaU- 
leam £Q. dicit T. iUis: eis £LR. fiUus 
hominis tradendus est : futurum est ( + enim R) 
nt filius hominis tradetur su QR corp. ox., futurum 
est ut f. h. tradendus est £ «/ soiet duos lectioms 
inepte componens ; cf. futurum est ut f. h. tradatur 
a b cffft g\nqr, incipiet f. h. tradi d effi. 

33. hocc. C. tertio ACFLMOXYZ : tertia 
B£H>H0JKKrQRTVW vg Tisch. diae C. re- 
surgit F. contristatis {om. sunt) L. ueementer 
T, uehimenter R, uechimenter L. 

24. quum 0. uenisent L ; uenisset YZ* {corr. 
Z*) ; -I- ad £ ; -i- in Q. cafamaum Q, ca&mauum 
"^{sed corr.)!.^ charoaum 0. dedragma ER, 
didrachma H*(-a H*)Y vg, didragmam 0. ac- 
oipiebant : exigebant £ cum ab c fff^ g^ n q. 
dixerunt + ei B0KMM'O«'RVWX*Z* vg. om. 
uester T*. soluet 0. dedragma £R, didrachma 
H Y vg., didragmam 0, detrama L. 

25. ^^f«t/. + etBQ; +atilleX*. ait : an R 
lapsu. etiam (eciam W) : utique £R ; autem L ; 



Digitized by 



Google 



XVII. 35-xviii. 7.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



lis 



quid tibi uidetur simon ? 

reges terrae a quibus accipiunt tribu- 

tum uel censum ? 
a filiis suis an ab alienis ? 
2*et ille dixit ab alienis 

dixit illi iesus ergo liberi sunt filii 
^ ut autem non scandalizemus eos 
uade ad mare et mitte hamum 
et eum piscem qui primus ascenderit 

toUe 
et aperto ore eius inuenies staterem 
ilium sumens da eis pro me et te. 
XVIII. ^'*- 2) In ilia hora accesserunt 
discipuli ad iesum dicentes 
quis putas maior est in regno cae- 
lorum ? 



*et aduocans iesus paruulum statuit 

eum in medio eorum ^ et dixit 
amen dico nobis nisi conuersi fueritis 
et efficiamini sicut paruuli 
non intrabitis in regnum caelorum 

* quicumque ergo humiliauerit se sicut 

paruulus iste 
hie est maior in regno caelorum 

* et qui susceperit unum paruulum talem 

in nomine meo me suscipit. 
6 (170. 2) Qyi autem scandalizauerit unum 

de pusillis istis qui in me credunt 
expedit ei ut suspendatur mola astnaria 

in collo eius 
et demergatur in profundum maris 
~ uae mundo ab scandalis 



eum iesus dicens. quid dbi uidetur simon reges terrae. a quibus accipiunt tributum uel 
censum. a filiis suis an ab alienis. ^ et dixit ei petrus. ab alienis. ait illi iesus. ergo liberi 
sunt filii. *^ ut autem non scandalizemus eos ... . uade ad mare et mitte hamum. et eum 
piscem qui primus ascenderit toUe. et aperto ore eius inuenies in eo denarium. ilium 
sumens. da eis pro me et te. XVIII. ^In ilia hora accesserunt discipuli ad iesum 
dicentes. quis putas maior est in regno caelorum. 'et aduocans iesus paruulum. statuit 
eum in medio eorum ^ et dixit, amen dico nobis, nisi conuersi fueritis. ut efficiamini sicut 
paruuli non intrabitis in regno caelorum. ^ quicumque ergo humilauerit se sicut paruulus iste. 
hie maior erit in regno caelorum. ^et quicumque receperit unum paruulum talem in 
nomine meo me recipit. 'qui autem scandalizauerit. unum ex pusillis istis qui in me 
credunt expedit ei. ut suspendatur mola asinaria in collo eius. et demergatiu' in profundum 
maris, ^uae huic mundo. ab scandalis. necesse est enim ut ueniant scandala. uerum- 



cam Z* (etiam 7?), qirain 0. intrMset sine add, 
ACFH0OT*XY : + in (elf r^v oXk\o») BEiPJKL 
MKTQRT'VWZ vg, Tisch, preuenit W. ihesiis 
C. symon CEW. a quibus om. a** ( + w^.)« 
fills LR. ban C ; nel R. alenis L. 

26. et me dixit codd.^ vg, et abfftgx ^^^'$ At 
ille d. ^ : dioente autem illo (eo R) LQR ; dixit ei 
(om, X«) petrus X*. c/, dicit ei p. g, et dixit ei p. 
/; didt illi d, at ille respondens ait ffi, L autem 
respondit e ; uariant graeci. alenis L ; + et B3* 
HO. dixit sec, : dicit C, dixitque W. im : illis 
E. Ilia : dixi W ; om. E*R* ( + cor, sax.), ergo : 
autem ergo E ; ego L. liberii £, liueri O. 

aj. autem : ergo BQ. "candalizemus O, scan- 
daliszemus £. amum CHJM*0>QRT, chamum 
Y* ; + tuum QR. primum a>HR, prius 0J. 
hascenderit C, ascendit M. aperte L. bore C. 
inneniens EL ; + ibi LQR. stateram LKT, starem 
0^ {-t- te m, rec), staturam R. illam R. eia: 
i Uis E. om, et te O* ( + «r. rec). 

XVIIL I. ora T. pu////tas E; om. X sed 
^asura est, celorum W. 



a. Uersum totum om. R* sed + in marg, [et] 
aduocans [i]b8 paruulos [s]tatuit in medio eorCL 
om. etZ* {sed + 7?) . aduocas O. iSla paruulum 
in ras. K, paruolum C, parabulum L «/ 11. 5. 

3. dixit -I- illis E. parnoU Y. intrauitis O, 
intiabis K* (-itis cor, sax.), in regnum (tls Ti)r 
fiaaiKfUu^) B«<:a»0JKLMQRTVXZ vg, Hieron, 
cf. xix. 33, xxL 31 etc, : in i^no AB*E1 HKTOWY 
cum abed e/ffifftgi ^ 9' celorum W «/ ». 4. 

4. om. ergo R. paruolus Y. hio eat (o^ot 
hiri¥) : bic erit Q ; bic tantum R* ( -1- est cor, sax). 
> maior est MT. 

5. susciperit B3*LR, recepit £. > unum talem 
in n. m. paruulum R. paruolum FY, parabulum 
L. om. talem F. auacipit {fiix^f^)* suscepit 
EHO*QX*Z*. 

6. scandaliszauerit E, -izaberit Z* (corr, Z^), 
•dauerit H* (liza super scr). om. unum L. pus- 
sillis 3^R ; minimis Q. om. ei R. asynaria E*, 
assy. E^, assi. LR. in : om. J ; ad E. coUum E. 
dimergatur 'S, 

7. om, uae mundo ab scandalis W. uae: 

Q 



Digitized by 



Google 



314 



UUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xviii. 7-ia. 



necesse est enim ut ueniant scandala 
uerum tamen uae homini per quern 

scandalum uenit. 
8 (180. 6) Si autem manus tua uel pes 

tuus scandalizat te abscide eum et 

proice abs te 
bonum tibi est ad uitam ingredi de- 

bilem uel clodum 
quam duas manus uel duos pedes 

habentem mitti in ignem aeternum 
•et si oculus tuus scandalizat te erue 

eum et proice abs te 
bonum tibi est f unoculum f in uitam 

intrare 



quam duos oculos habentem mitti in 
gehennam ignis. 
10(181.10) Uidete ne contemnatis unum 
ex his pusillis 
dico enim nobis quia angeli eorum in 
caelis semper uident faciem patris 
mei qui in caelis est 
^^ uenit enim Alius hominis saluare quod 

perierat. 
12(182.6) Quid nobis uidetur? si fuerint 
alicui centum ones 
et errauerit una ex eis 
nonne relinquet nonaginta nouem in 
montibus 



tamen uae homini ill! per quem scandalum ueniet "si autem manus tua uel pes tuus. 
scandalizat te abscide eum et proice abs te. melius est enim tibi in uitam ingredi debilem 
uel clodum quam duas manus uel duos pedes habentem mitti in ignem aeternum. * et si 
oculus tuus scandalizat te. erue eum. et proice abs te. melius est enim tibi. cum uno 
oculo in uitam ingredi. quam duos oculos habentem. mitti in ignem aeternum. ^^ uidete 
ne contemnatis unum ex pusillis istis. dico enim nobis, quia angeli eorum in caelis semper 
uident faciem patris mei qui in caelis est. "uenit enim filius hominis saluare quod perierat. 
^' quid uobis uidetur si fuerint alicui homini centum ones, et errauerit una ex eis. nonne 



H- autem LQ ; + enim R. mtmdo -i- huic LQR. 
hab C; a BEH>KM'RO*VZ* t?f. scandaUis E*. 
ut ueniant (lA0<<y) codd, vg. etf\ at uenire solita 
ineptia E ; aenire LR cum abed effi ff^ gi n q, 
nerumtamen JYSSQ^ ueramptamen W, uenmtamen 
J^, iieram^*men O. homini situ add, codd, plur. 
{etiam F), Hieron, et d gy aur, : + illi HLQRT vg. 
fum graecis BEGH a/. pier, et uett, a b cffft n qh 
{et illi hom. eff^. > uenit scandalum a*Q. 

S. Aatem : enim £. uel : nes Z*. om, tnuB 
B. ab scandalizat V, scandaliszat £. abscinde 
51^. earn : eam BQ. proiece ELR, proiice vg, 
Tisch. habs C > est tibi QRX^. ad uitam 
ingredi debilem (deu. CHT) uel olodimi (uel 
daudum KMMTVWX vg, Tisck,y domum L): 
ad uitam ingredi d. {om. uel dodum) CJ; 

> ingredi debilem ad uitam uel clodum QR, 

> debilem uel daudum (a erasd) in uitam uenire 
£. manus ue' V. habente H, habenti R. in 
(^m, Y*) ignem (igne// H) aeternum (etemum 
CW) : > in oeterMm (sic) ignem R»«, uidetur 

fuisse in gehennam ignis ttt uersu 9. 

9. Def, Badu,i%, hoculus C. scandalizet Q» 
scandaliszat E. proiece ELR, proiice vg, Tisch. ; 
-I- eum W. post bonum ras. 4 litt, X. > est tibi 
S^QR. funooulumt {fJu>p6^$akiioVy cf. Accium 
ap. Cell, iii. 11 ^ de Cychpe uel tnaxime quod 
unoculus^fV/ Plaut. Curcul, iii. i. 393 'unocule 
sabu * ex com, Canurariiy et 394 ' nam ei sunt 



unocuH,* et Solin, 15 (35) ^ Arimcupi unocula 
gens,') edidimus cum Bentleio Tr, Cant. B. 17. 14, 
coniectura satis facili-, uno oculum H, unum oculum 
E*, cum unum oculum Z*, uno oculo A0LY ; 
cum uno oculo E'a^JKNTOVXZ* cod, caraf, Si^S. 
Hieron, corr, uat, Tisch. j et e f\ unum oculum 
habentem C^^hun. hoc.)MRTW corp. oxon. ^ 
cum cffi. s (^1), cf. oculum unum habentem a {n), 
nno oculo habentem gat.^ oculum habentem b\ 
unum oculum habere et Q ; luscum F {ex Mc, ix. 
47) et h. Bentl, coniecerat etiam nnioculum cum 
a quibusdam in Plauto legeretur uniocule, cf, *cum 
comite unioculo ' Ditmar. I. iy. ap, Ducange. in 
uitam intrare (regnare F cf. Marc, ix. 45) codd. 
pi. et vg. : ad uitam intrare EL ; ingredi in uitam 
Q. hoculos C. habentem: habere et Q uid, 
sup, gechennem L. 

10. contemnatis («ara4^poi^ffi7Tc),contempnatis 
0W: condemnatis Ea>LQX* (condempn. EQ) 
corp, et S. ioh, ox.^ condempnamini R. ex his 
(hiis A^^ pusillis (puss. 3*LR) : de pusiUis (puss. 
Q) istis EQ ; + qui credunt in me LQR* {sedexp.) 
corp. ox. ; > qui in me credunt Y^cf.bc dffi. tgi % 
{m). enim : autem E. quia : qui Q ; om.J. angeli 
(hang. C) : oculi R* {cor. m, sax.), in oaelis 
(eel. W) : om. R*. mei : uestri R* (cor, m, sax.), 
caelis O, cells W. 

11. Post hominis spat turn est in E. 

12. aUcui (aliqui W)+ homini Q. centum: 



Digitized by 



Google 



XVIII. 13-19.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



i'5 



et uadit quaerere earn quae errauit ? 

13 et si contigerit ut inueniat earn 
amen dico uobis quia gaudebit super 

earn magis quam super nonaginta 
nouem quae non errauerunt 

14 sic non est uoluntas ante patrem ue- 

strum qui in caelis est ut pereat 
unus de pusillis istis. 
15(183.6) s{ autem peccauerit in te frater 
tuus 
uade et corripe eum inter te et ipsum 

solum 
si te audierit lucratus eris fratrem 
tuum. 



16(184.10) Si autem non te audierit ad- 
hibe tecum adhuc unum uel duos 
ut in ore duorum testium uel trium 
stet omne uerbum 
^■^ quod si non audierit eos die ecclesiae 
si autem et ecclesiam non audierit sit 
tibi sicut ethnicus et publicanus. 
18(186.7) Amen dico uobis quaecumque 
alligaueritis super terram erunt 
ligata et in caelo 
et quaecumque solueritis super terram 
erunt soluta et in caelo. 
19 (186. 10) iterum dico uobis quia si duo 
ex uobis consenserint super terram 



relinquet nonnaginta nouem in montibus. et uadit quaerere eam quae errauit. " et si con- 
tigerit. ut inueniat eam. amen dico uobis. quia gaudebit super eam. magis quam super 
nonnaginta nouem quae non errauerunt. ** sic non est uoluntas in conspectu patris uestri 
qui in caelis est. ut pereat unus de pusillis istis. ** si autem peccauerit in te frater tuus uade 
et corripe eum inter te et ipsum solum, si te audierit lucratus es fiatrem tuum. " si autem 
non te audierit adhibe tecum adhuc unum uel duos, ut in ore duorum testium uel trium 
stet omne uerbum. *^quod si non audierit eos die ecclesiae. si autem ecclesiam non 
audierit. sit tibi sicut ethnicus et publicanus. " amen dico uobis. quaecumque ligaueritis 
super terram. emnt ligata et in caelis. et quaecumque solueritis super terram erunt soluta 
et in caelis. 

*• iterum amen dico uobis quia si duobus ex uobis conuenerit super terram. de omni 



•c- FR, centnrones V. houes C. errsuerit -I- et 
Q. reUnquet (d^crci BL 1 24. 157. 346) cum A(B 
def.) CEa>H0KLMKrOQRTVXYZ abcdef 
gi n : relinquit {dipirjiriv D ^,) FJ vg, Hier&n, ; 
relinquid W ; graeci plurimi dtp^ls. nonaginta 
(-genta LR rf ». 13 5P) nouem (nobem O) : 
nonaginta et nouem M ; .xcviiii. £F. montibua : 
deserto E ex Luc. xv. 4, cf, carr, uat. qui Origenem 
dehacrt laudaL uadet C£FKLKr(^ cum e h gat. 
S. ich. et Corp. oxon. {cf. itfrfffftt H 1 3. 1 24. 346 et 
pergens qnaeret </, ibit m) ; graeci /ere omnes fiyxfr. 
querere LR. errauerit ER, -neiat Q. 

13. cotigerit O*, contingent R. inueniet RV. 
gaudebit ,/^^ omms (gandenit C) et Hieron. cum 
A* (xa/)€r) a b cfff^ fftg\hmnq\ gaudet (x«^/«« 
fere omnes) W vg. Tisck. cum d e et Par. 131 71*. 
caper eam {^cf. Mc. vi. 34, viii. i, etc^ CEH*F©J 
KLMNTOQRTVWZ vg : super ea AHO*XY 
Hieron. > magis gaudebit super eam R. nona- 
ginta et nouem etc. ut uers. 12. nonaginta ix W. 

14. uolumptas C, uolnmtas T. hante C. 
iMitrem neetrum {vajphi hyjSnf) codd. pi. : p. nos- 
trum ut uidetur Z*, p. meum R*". celis W. 
pariat R. unum Z* {corr. Z»). pussiilis a»LR. 

15. si autem: quod si R. oorripe: argue EQ 



cum d Hil. eum in ras. T. te et : tcmct JO 
XZ*. eris codd. vg. a b cff^ our. : es CQRT cum 
graecis fere omnibus (Uipiijaas, sed D Uip^a&) 
etdefff^g^ hqrl. 

16. non te codd. pi. : > te non R vg. ; om. te 
J cum graecis fere omnibus et q. adhibe (adibe 
CT, athibe X*) tecum adhuc (aduc T, athuc Y) 
codd. et vg. : > adhuc adhibe tecum Q ; om, 
adhuc KT. testium uel (aut C) trium codd. pi. 
cum grcucis fere omnibus : > uel trium testium 
E3>0LOQRW vg. cum graecis K i et eff^. tgi^thq. 

17. aecclesiae ES*, aeclesiae L, aeclessiac R, 
edesiae C, eclesie T, ecclesie W. si autem: 
quod si R. et : om. a>JLQWZ*( + Z<) vg. {sed^- 
cod. caraf)\ nee E. aecclesiam E3^, aecles. L, 
aecliss. R, ecles. C. sicuti C. ethnicus (aethn. 
a>) et pubUoanus (pupl. ^LKT) codd. pi. et vg. : 
gentilis et pub. Q gat. ; pub. et gentilis R {cf gens 
aut pub. e) ; eunucus et pub. W. 

18. quecumqueW. allegaueritis H, aligau. O*, 
alligab. Z* {corr. Z*). ligata et: ligata e F. 
celo bis W ; caelis bis E3>^, semel ad finem L. 
herunt sec. loco C. 

19. iterum: +amen ER cum graecis plurimis 
etab cfg^. , 4 « ; + dixit amen Q ; + audita d. 

Q % 



Digitized by 



Google 



ii6 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xviii. 19-37. 



*de omni re quacumque petierint fiet 
illis a patre meo qui in caelis est 
*<^ ubi enim sunt duo uel tres congregati 
in nomine meo ibi sum in medio 
eorum. 
21(187.6) Tunc accedens petrus' ad eum 
dixit 
domine quotiens peccabit in me frater 

meus et dimittam ei ? 
usque septies ? 
22 dicit illi lesus non dico tibi usque sep- 
ties sed usque septuagies septies. 
23(188.10) ideQ adsimilatum est regnum 
caelorum homini regi 



qui uoluit rationem ponere cum semis 
suis 
'•^*et cum coepisset rationem ponere 
oblatus est d unus qui debebat decem 
milia taienta 
^« cum autem non haberet unde redderet 
iussit eum dominus uenundari 
et uxorem eius et filios et omnia quae 
habebat et reddi 
28 procidens autem seruus ille orabat eum 
dicens 
patientiam habe in me et omnia red- 
dam tibi 
**' misertus autem dominus serui illius 



re quacumque petierint. fiet illis a patre meo qui in caelis est. ^ ubi enim sunt duo uel 
tres. congregati in nomine meo. ibi sym in medio eorum. ^ tunc accessit ad eum petrus et 
dixit ei. domine. si peccauerit in me frater meus. quotiens dimittam ei. usque septies. 
^ dicit illi iesus. non dico tibi usque septies. sed usque septuagies septies. ^'propterea 
adsimilatum est regnum caelorum. homini regi qui uenit rationem facere cum seruis suis. 
'^qui cum coepisset discutere oblatus est ei unus qui debebat decem milia taienta. ^cum autem 
non haberet unde redderet iussit eum dominus eius uenundari. et uxorem eius et filios. et 
omnia quae habebat et reddi debitum. ^procidens autem seruus ille rogabat dominum 
suum dicens domine. patientiam habe in me et omnia tibi reddam. ^ misertus autem 



otn, quia 3^( + mg^ . si duo ex a. oonaenaarint 
(-rent L) : si connenerint duo ex uobis Q et sic 
fere d; tuteres plurimi duobns ei connenerit re : 
reae £. quaomnque (oS k&^) cum BRTXZ: 
qaaecnrnqne A*£H0MOY et quae cum que 
L; quamcumqueA'C^FJKITO*QVWiSC7VjM., 
quamcunque ]g, et quamcuque ^; quacumque et 
meUus groico respondet et lectio esse uidetur ex 
qua et quaecnmque et quamcumque diriuari pas- 
sint, petiuerint 3^ (u expunctc^^ > a patre meo 
fiet + cum illis Q et om, qui in o. est. celis W. 

ao. hub! C. am. enim R. doo sup. tin. El. 
iM». in/r. L. ibi + et ego £QR. 

31. >ad eum petrus EH'GM cum graecis 
piurimis. dixit + ei R. quotiens (-ies AeiCKT 
VZ« vg. Tisck. cf, xxiiL 37) peccabit (uit BCFO 
TX*Z*) in me cotid, pi, et vg, : > quotiens (-ies 
W) in me peccabit (-uit L) ES'L ; quoniam (quod 
R ^t) si peccauerit in me QR g^ cf. si peccauerit 
in me uett. pi. et : quoties QR ; <m^. W. de- 
mittam LKTV. ei: eius £. us que L*, husque 
C; +inQR. 

a 3. Uersum totum in mofgine habet Y. dixit 
?^. dico : dicam F. husque C {et semper) ; om. 
W*{-¥ mg.)W ; -i-in R. om. septies sed usque 
per hcmoeotel. L. usque septuagies et septies LQ, 
usque ad septies septuagies R. 

33. adsimilatum cum ABCE3^JLMOQRT 



X«YZ*, adsimuL HO*, assimil. FKV WX*Z* vg : 
similatum KT cum e, ceieri uett. uariant. celorum 
W. 

34. quum 0. caepisset L, cep. W. ponere -i- 
cum seruis suis £. hoblatus C. debat K; -fei 
W vg. dedm £L ; -x. FRW (decemilia Z). 
millia vg. tallenta R, taienta^ Z* sed corr. 

35. quum 0. hunde C. rederet L, reddere F ; 
ret CNT confusione orta ex -de in unde (hunderet 
C). iusit 3PLR. dominus -i- eius £ vg. uenun- 
dare H*. huxorem C. fUios + eius R. que W. 
abebat C, habebant R. reddi (dirodo^yoi) sine 
addit. cum CWFll&JUO*TVVfX*Z* vgffieron. 
et e, cf restitui d: + debitum AB£KLKrO««QR 
X«YZ* cum ueteribus ceteris, reddere uel reddi 
debitum 8. /V^/ debitum -i- tantum R ; cf tantum 
absque debitum durmach. 

36. procidens codd. pi. et vg. : procedens AB 
H»L*0*QRX*Y f<?r/. ox. om. ille Z* (+ Z*). 
orabat codd. pi. et vg. : rogabat BC£KLMKrOQ 
RTV Hieron. cum cfffx gt gat. ex uersu 39 ; ob- 
secrabat e ; adorabat dq ; graeci habent wpotrtinjytt, 
quod uerbum tredecies in Mattheo occurrit et 
semper alias redditur per adorare, quod melius hie 
fuisset. dicens + dne 3^^J ff^ g^ q, padenciam 

W, patientia H. me -1- dne £LQRT« h. 

37. missertus L; +est 3*LR. om. autem L. 
om. dominus T* ; spatium longius inter dominus 



Digitized by 



Google 



XVIII.27-XIX.I.] EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



117 



dimisit eum et debitum dimi- 
sit ei 
«8 egressus autem seruus ille inuenit unum 
de conseruis suis qui debebat ei cen- 
tum denarios 
et tenens sufTocabat eum dicens redde 
quod debes 
**et procidens conseruus eius rogabat 
eum dicens 
patientiam habe in me et omnia red- 
dam tibi 
^ ille autem noluit 
sed abiit et misit eum in carcerem 
donee redderet debitum 
^^ uidentes autem conserui eius quae fie- 
bant contristati sunt ualde 
et uenerunt et narrauerunt domino suo 



omnia quae facta erant 
82 tunc uocauit ilium dominus suus et ait 

illi 
seme nequam omne debitum dimisi 

tibi quoniam rogasti me 
^non ergo oportuit et te misereri con- 
serui tui sicut et ego tui misertus 

sum? 
^et iratus dominus eius tradidit eum 

tortoribus quoad usque redderet uni- 

uersum debitum 
*^ sic et pater meus caelestis faciet nobis 
si non remiseritis unusquisque fratri 

suo de cordibus uestris. 
Xix.(i8»-«) Et factum est cum con- 

summasset iesus sermones istos 
migrauit a galilaea. 



dominus seruo illi. dimisit cum: et debitum dimisit ei. "egressus autem seruus ille inuenit 
unum ex conseruis suis qui debebat ei centum denarios. et tenens eiun. suffocabat dicens. 
redde mihi quod debes. ^procidens autem conseruus ille ad pedes eius. rogabat eum 
dicens patientiam habe in me et omnia reddam tibi. ^ ille autem noluit. sed abiit et misit 
eum in carcerem donee redderet debitum. '^uidentes autem conserui eius quae fiebant 
contristati sunt ualde. et uenerunt et nuntiauerunt domino suo. omnia quae facta fuerant 
** tunc uocauit eum dominus eius. et ait illi. seme nequam omne debitum dimisi tibi. qui 
erogasti me. ^ non ergo oportuit et te misereri conseruo tuo. sicut et ego tui misertus 
sum. ^ et iratus dominus eius. tradidit eum tortoribus quo ad usque redderet uniuersum 
debitum. ^ sic et pater meus caelestis faciet uobis. si non dimiseritis unusquisque fratri 
suo de cordibus uestris peccata eorum. XIX. ^ et factum est. cum consummasset iesus 



H semi 3^. Msni miuB : illi semo Q. dimissit 
bis L, pr, loco 3^. debitum (debetnm W) : pr<um, 
omne £. dimlBit stc, (dimit H*, demisit O) : 
remisit (d^irci^) Kcf,u. 35, remissit Q ; distinctuh 
nem inUr dwikwrof ei ixftificof seruant etiam uttt.y 
remisit abch, et donanit ^1 ; sed non defff^ q (r). 
•i : iUi £. 

a8. hegressns C, egrestis L. >iUe senins L; 
terni iUins E. debat K* ut supra u. 24. oentuzn : 
'C' R. soffbcabot ES'LR. debes : dabis L. 

39. prooidens codd, pi, et vg, : procedens BE3^ 
lX)*(corr. 0")RXY. rogabat (wapc/wiXci) : ro- 
ganit 6. padendam W, patientia H ut supra 
u. a6. 

3a B de/. a noluit | usque ad repudli | et 
six. 7. habiit CEMRT, abit L. missit LR. in 
carcere C. redderet -i- omne T ; -»- oninersmn 
a**», cum C grate, al^ g^, deuitum O. 

31. Post autem rasura est in £ ubi eratforsan 
conserni dupl, om. et pr, R. narrauerunt (nara. 
L) codd. et vg. : narrantes Q ; nnntianenmt £3^^ 
JR. om, omnia Z* (sed+ Z?). erant cum A(B 



i^)^FHO*Y: faeiant CEejKLMKTOQRTV 
WXZ vg, Hieron, 

33. uocabit T. auus: eins Q. om, et R. 
dixit 3^. iUi : ille R. neqna J, uide nos in pro- 
legomenis ad g^ p. zxxix. sq, omnem JZ*. deni- 
turn C. demisi ORX. 

33. nonne Ea>^JLRTWY vg, om, ergo J. 
hoportnit C ; oportnerat R ; oportet 3**^. om. et 
te X*. missereri L. conseruo tno QRT uett, 
{exc. q), sicnti C. om, ego R. soS T. 

34. iratus + est £R. eius + et 3*R. quood- 
nsqoe uno ductu A3*FJ, quoad husque C, quons- 
que W. huniuersum C ; omne £. 

35. celestis W. remiseritia: dimiseristis J. 
hunusq. C. om. suo X sed ras, fere 10 litt, 

XIX. I. quum 0, cun V. oonsunmiasset : 
summasset Q. ser. istos : ser. hos Q ; uerba haec 
£. migrauit : transtulit se QR (-tull.). galilea 
CE3»0LORVW, galilaeam H. finis O*, finibus 
O***. iudeae C3*LO, iudee EW, iudae R ; iudaea 
Y ; + et XZ* {sed exp,) cum a cffx ^ ihoidanen 
C, iordanem M vg. 



Digitized by 



Google 



ii8 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[xix. 



1-9. 



Et uenit in fines iudaeae trans lordanen 

2 et secutae sunt eum turbae multae et 

curauit eos ibi 

3 et accesserunt ad eum pharisaei tem- 

tantes eum et dicentes 
si licet homini dimittereuxorem suam 

quacumque ex causa ? 
* qui respondens ait eis 
non l^istis quia qui fecit ab initio 

masculum et feminam fecit eos 
«et dixit propter hoc dimittet homo 

patrem et matrem et adhaerebit 

uxori suae 
et erunt duo in carne una ? 



• itaque iam non sunt duo sed una caro 
quod ergo deus coniunxit homo non 
separet 
^ dicunt illi quid ergo moses mandauit 

dari libellum repudii et dimittere ? 
*ait illis quoniam moses ad duritiam 
cordis uestri permisit nobis dimit- 
tere uxores uestras 
ab initio autem non sic fuit. 
9 (190. 2) Dico autem nobis quia quicum- 
que dimiserit uxorem suam nisi ob 
fornicationem 
et aliam duxerit moechatur 
et qui dimissam duxerit moechatur. 



sermones istos. transtulit se a galilaea. et uenit in finibus iudeae. trans iordanen. 'et 
sequte sunt eum turbae multae. et curabit eos ibi. ' et accesserunt ad eum pharisaei tern- 
tantes eum et dicentes. si licet homini dimittere uxorem suam. quacumque ex causa. 
^ iesus autem respondens ait illis. non legistis quia qui fecit ab initio masculum et feminam 
fecit eos. " et dixit, propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adherebit uxori suae, 
et emnt duo in came una. * itaque iam non simt duo sed una caro. quod ergo 
deus coniunxit. homo non separet. ''dicunt ei quare ergo mojses mandauit dari 
libellum repudii et dimittere earn, 'ait illis. propter duritiam cordis uestri. permisit 
uobis moyses dimittere uxores uestras. ab initio autem non fuit sic. 'dico autem 
nobis quia quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob causam fomicationis. et aliam 



2. saecnte £, secnte OW, sequtae L, aequutae 
0X. tnrbe multe W. ouranit (l^c/xivcvo'cv) : 
curabat Q. 

3. pharisei CW, farissei LR, farisei 3^. tem- 
tantes ACFTXY: tempt. E(temptatcs)H>H0JK 
LMKTOQRVWZTwM., tent vg. et dicentes: 
dicebant R. boxorem C. suam -i- nisi ob fiinii- 
cationem £. qoacimqae ?^. om. ex M. 

4. qui reap, ait eis ; respondit et ait illis Q : 
etiam illis £J. om. qui sec, T. qui feoit: + 
hominem ^'iSC, + homines cor, uat,* {non tng.), 
ab initio: + hominem Z* {sed notauit corr,) ; 
•f- ds R. Leciio hominem uel homines unde 

Jltixerit nesciOi sed cf, horn, Clem, iii. 54 {ap. Tisch.) 
6 ydp KTiaas 6,v dpxyjs t6v dv$pcavoy dpa€v ical $^kv 
kvoifi<r€¥ airr6y, et auct, op. imperf. in Matt, horn, 
33 {ap. Sab,) qui fecit homines ab initio, etc. 
Habent etiam hominem editiones ueteres e,g, 
Hailbrun 1 4'j6, IVild i^Si, Kesleri^T, Paganini 
1497, Sacon 1 5 15 et 15 19, etiam Benedictus et 
StephanuSy sed non Mateschal 1531, nee Uiuian et 
lunta 1534, neque Hentenius, ab initio rep. 
lapsu K. faeminam C. eos + ds R. 

5. dimittet (iroraAff^Ci) cum CH^FH^eJKKTO 
QTVWXZ vg : demittet LR ; dimittit AH*MY ; 
relinquet E cum uett, b c defff^gx h m. om. homo 



J. adhaerebit cum HOJKMKTQVXYZ* vgx 
adher. AESPFLORWZ* ader. CT*, hader. T«. 
huxori C. sue W. carnae L. 

6. iam : etiam L ; om, QR. oaro -i- est E. 
ergo : autem E. dns T* ut uid. coniuncxit £F0. 
seperat R, separaret H*. 

7. moses cum ACFMO*QXYZ uide supra ad 
viii. 4 : moyses Ea»H0JKKrO»RV vg, Tisch,, 
moises LT W. mandabit T. dari codd, pL : dare 
(SoOroi) H0Xv^.; +illi Q. libelum L, librom 
MY. repudi R. demittere L ; + uxores E ; -h 
uxorem Q,b cff^ 

8. +et a/ inU. BEH«0OrO»»VZ. moses B 
etc, uide u. 7 : moyses E{sedpost nohiM ponitur)"^ 
H&JKU^{non 0*)RVW vg, Tisch,, moises T. 
duriciam W. permist R, permittit L. demittere 
L. uxores uestras litt, minor, X ; huxores n. C, 
ux. uestros L. om, ab init. au. n. s. ftilt E. 
sio fuit cum ABCH>FH0LMOQRY : > fait sic 
{yiyovfv oOrcof) JKWTWVfXZvg Hieron, Tisch. 

9. om. uobis F. quicunque ?^. dimisserit E, 
diserit R* {corr, m, sax,), hnxorem C. nisi ob 
famicationem E; nisi ob causam fomicationis Q 
Corp. oxon. ; sine causa fomicationis R. haliam L. 
duxerit : + a marito Q ; + iam R. moecatur X*, 
mechatur LRW. om. et qui dimissam duxerit 



Digitized by 



Google 



XI3L IO-18.] EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



119 



10(191.10) Dicunt ei discipuH eius 
si ita est causa homini cum muliere 
non expedit nubere 
^^qui dixit non omnes capiunt uerbum 

istud sed quibus datum est 
"sunt enim eunuchi qui de matris utero 
sic nati sunt 
et sunt eunuchi qui facti sunt ab ho- 

minibus 
et sunt eunuchi qui se ipsos castraue- 

runt propter regnum caelorum 
qui potest capere capiat. 
13 (192. 2) Tunc oblati sunt ei paruuli 
ut manus eis inponeret et oraret 
discipuli autem increpabant eos 



^* iesus uero ait eis sinite paruulos 

et nolite eos prohibere ad me uenire 

talium est enim regnum caelorum 
1* etcum inposuisset eis manus abiit inde. 
16 (193. 2) Yx ecce unus accedens ait illi 

magister bone quid boni faciam ut ha- 
beam uitam aeternam ? qui dixit ei 
^''quid me interrogas de bono? 

unus est bonus deus 

si autem uis ad uitam ingredi serua 
mandata 
^® dicit illi quae ? 

iesus autem dixit 

non homicidium facies 

non adulterabis 



duxerit. moecatur. et qui dimissam duxerit moecatur. ^®et dixerunt ei discipuli eius si 
ita est causa hominis cum uxore. non expedit nubere. "ad ille dixit eis. non omnes 
capiimt uerbum istud sed quibus datum est. " sunt enim eunuchi. qui ex utero matris. sic 
nati sunt et sunt eunuchi. qui facti sunt ab hominibus. et sunt eunuchi. qui se ipsos 
castrauerunt propter regnum caelorum qui potest capere capiat. " tunc oblati sunt ei par- 
uuli ut manus eis imponeret et oraret. discipuli autem eius prohibebant eos. ** iesus 
autem ait iUis. sinite paruulos. et nolite eos prohibere uenire ad me talium est enim 
regnum caelorum. ^ et inponens eis manus. abiit inde. ^' et ecce unus accessit ad eum et 
dixit magister bone quid boni faciam. ut habeam uitam eternam ^^ qui dixit ei. quid me 
dicis bonum. nemo bonus nisi unus deus. si autem uis ad uitam ingredi serua mandata, 
^ ad ille dixit ei. quae, iesus autem dixit, non occides. non adulterabis. non furaueris. 



moeohator T* {sed-^ in mg. T*) cum gr. «C»DLS 
69 a/.» Tisch, 8, W. H., et ab deff^.^g^hl mr 
{non gat. et mm ^'Eut uult Tisch) ; sed redduntur 
turba in c f q, dimissa H, dimisam 3^L, de- 
misam R, dimesam O*. dixerit L; + iam R. 
moecatur C, mech. LRW; adulterium committit E. 

10. homini cum ACH>*FH0KMKrOQTVWX 
YZ Hieron, comm, : hominis (rov iofOpintov) 
Ba*^JLR vg. Tisch, efff^ \\ax\Eabc d g^hmqr. 
muliere cum AH>*FHOQX<^Y d : uxore BCE3»^ 
ejKLMKTRTVWX^Z Ifieron. comm., vg., Tisch. 
igracci /itrii rrjs ywcuxdi) et a be e{vjiOTem)fffi. ^ 
gxhm q ("'ore) r. expetit H. 

11. qui dixit : + illis W vg. ; om. E. istut Z* 
(-d Z*) ; istum R. 

I a. om. enim HR. iunnchi ter R. hutero C. 
om. sic L. eunuci secundo loco HT et eunchi L. 
om. qui sec. Y. ominibus T. Post ennuohi 
tert. + zauenmt in marg. inepte cor. sax. O. 
seipsos uno ductu JM vg. castrauerunt cum 
Aa>FH0MOWXY vg. Huron, comm. bis, corr. 
uat. marg. et uett. b c d e f ffx (excas.) ffigx hh\ 
eunuchizauerunt {<t{jvo<ix^aw) BCJKMT(-ciz.)VZ 
(euni.) corr. uat.* Bentl. et a our., ennnchiau. E, 
eunuchan. Q, iunuchau. LR ; ueteres reliqui eunu- 



chos fecerunt q, spadouauemnt m, desunt r r^ 
celorum W. 

13. hoblati C. paruoli Y. inponeret C3*F0 
KLKTOQTZ : imponeret ABEHJMRVWXY vg. 
et horaret C ; et curaret JR ; om. L. antem •»- 
eius BRX«. eos codd. pi. et vg. : eis BCELTZ* 
{corr. Z»), eus W. 

14. uero in ras. X ; autem EOR. sinite (sinn. 
L) paruulos et nolite eos (pm. eos W) pro- 
hibere (> proh. eos B) ad me uenire (> uenire 
ad me J) cum gr. dl^crc rd irai8/a «a2 /x^ tewK^trf 
{-ffriT€, -fjT€) airdt ik$(Tr wphi kfU {fi(), codd. pi. et 
vg. : > s. p. ad me uenire et nol. eos. proh. £9^, 
> s. p. uenire ad me et nol. eos {pm. eos Q) proh. 
OQR(/:iWir.x. i4,Zr.xviii.i6. > enim est LQX. 
celorum W etT int. lin. 

15. quum 0. inpos. BCJKTOQRTZ et inposs. 
EH>L: impos. AFH0KMVWXY tjf. om. eis O. 
habiit C. 

16. om. unus £. bonae L. abeam CO*. > 
uitam habeam J. 

1 7. de bona L. unus est + enim £. > in* 
gredi ad uitam L ; ad uitam uenire Q, et > uenire 
ad uitam R. manda R* ( + ta /». rec). 

18. didt: dixit FR; +ille Q. queW +sunt 



Digitized by 



Google 



120 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xix. 18-27. 



non facies furlum 
non falsum testimonium dices 
^® honora patrem et matrem 
et diliges proximum tuum sicut te 
ipsum 
^^dicit illi adulescens 
omnia haec custodiui quid adhuc mihi 
deest? 
21(194.2) ^j|. jjij iggyg gj ^Jg perfectus 

esse uade uende quae habes 
et da pauperibus 
et habebis thesaurum in caelo 
et ueni sequere me. 
22 (196. 2) Qyj^Tj^ audisset autem adulescens 

uerbum abiit tristis 
erat enim habens multas possessiones 



23 iesus autem dixit discipulis suis 
amen dico nobis quia diues difficile in- 
trabit in regnum caelorum 
** et iterum dico nobis 
facilius est camelum per foramen acus 

transire 
quam diuitem intrare in regnum cae- 
lorum 
2^ auditis autem his discipuli mirabantur 
ualde dicentes 
quis ergo poterit saluus esse ? 
^^ aspiciens autem iesus dixit illis 
apud homines hoc inpossibile est 
apud deum autem omnia possibilia 
sunt. 
2"^ Tunc respondens petrus dixit ei 



non falsum testimonium dices, ^'honora patrem tuum et matrem. et diliges proximum 
tuum sicut te ipsum. ^ dicit illi adulescens. omnia haec. custodiui a iuuentute mea. quid 
adhuc mihi deest. ^ ait illi iesus. si uis perfectus esse, uade uende omnia quae possides. et 
da pauperibus. et habebis thensaunim in caelo. et ueni sequere me. ^' hoc audito adulescens 
abiit tristis. erat enim habens multas possessiones. ^iesus autem dixit discipulis suis. amen dico 
uobis. quia difficile diues intrabit in regnum caelorum. ** iterum autem dico uobis facilius estca- 
melum per foramen acus transire. quam diuitem introire in regnum caelorum. ^ auditis autem 
his discipuli. mirabantur ualde dicentes quis ergo poterit saluus esse. ^ aspiciens autem iesus 
dixit eis. aput homines hoc inpossibile est. aput deum autem omnia possibilia sunt ^ tunc re- 



R. dixit : + eiJ; + illi X. homioidium (-dum 
£) faoiea : occides F ; -i- nt in deuteronomio £ et 
om, non adnlterabis. adulteranis O*. > inrtnm 
facies F, > non falsnm test, dices non fhrtum 
facies £. 

19. om, honora p. et matrem J. patrem 
+ tnnm CFH0KlfrO— RTWXZ vg, Huron, 
matrem + tnam £R vg. Def, B ad u, 39. et 
diligea codd, pi. et ^C cor. uat, : om. et 9J^ ; et 
dileges a»L, et dUigis CFX, et dilige O. teipsnm 
unc ductu vg. 

aa im : ei L. adnleaoens codd. pi. (had. C) : 
adnlisoens 3^H, adolescens EJKTQRW t^^. TtA-.^., 
adolisoens a^^KLV. hec W. > haec omnia £. 
onatodiui sine additamento A(B <i^/)C3^H0JK 
LMKTOQVXYZ cor. uat. marg., cod. caraf. % cum 
KBL I. 2a/; ^,. , / : + a inuentute mea EH*^(> a 
iaa.mea custodiui) FRTW^gC cor. uat.* cum ahce 
ffft ^ 9 etgraecis plurimis^ et a iuuentute d ; ex Mc, 
X. ao et Lc. xviii. ai . aduc T, athuc MY. dest O*. 

ai. ait : didt R. uade + et EH'LR. uende : 
+ omnia £ff^LQW6'^ {non J^C) ; + omnia 
bona R. abebis O, habis Q, ha | bis L. then- 
saurum JO, thesauro H. celo W. om. me R. 

a a. quum 0. om. autem O* ut udtur. > 
autem audisset H'O. aduleaceni codd, pi. (had. 



C) '. adolescens A3>JQRWY vg. TVj^-^.. adoliscens 
£KLM'V. uerbum : uerba R {^on Q) ; + haec 
QR. habiit C, habtit R tritis L» tristes O*. 
enim : autem QRT. > multas habens R. 

33. dixit : ait T. > disc, suis dixit Q. diuis 
O*. > difficile diues £. > dificele est diuitem 
intrare Q. deficele L, dificile R, diffi<*le O. 
intrauit T; est intrare R. in regnum (cit f^ 
fiaaiXtlav) codd. pi. et vg.: in regno AHX«Y 
cf. xviii. 3. celorum W 

24. iterum-f amen Q. uobis: +etL; -fquia 
J. om. est H* (sed+m. recentior). eet + enim 
£Q. camellum H'JLR, camelum 9. tranaire 
om. O* ? sed add, m, sax. intrare om, £. in 
regno FHZ. celorum W. 

35. audistis Z* ; audientes Q. om. autem £. 
hiis W ; om, Q. discipulis H* {corr. H}), mira- 
bantur + et timebant a*LQR(-bunt) corp, oxon. 
ualde (a^pa) codd. pi. et vg. : om. A*( + in mg.) 
£. ergo : ego T*. potest R. salbua C. eaae : 
fieri a»**. 

a6. haspiciens C. dixit: ait £. iUis: eis 
3>JKKrOQVX*Z. aput COT ^,X/r. imposs. 
vg.f inposibile H (-li H*), inpossibele L. om, 
autem sec. K* (sed+ corr. jox.). posibilia H. 

a;, respondit petius dicens Q, respondit petrus 



Digitized by 



Google 



XIX. a7-xx. 5.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



121 



ecce nos reliquimus omnia 
et secuti sumus te 
quid ergo erit nobis ? 

28 (196. 10) lesus autem dixit illis 

amen dico uobis quod uos qui secuti 

estis me 
in r^eneratione cum sederit filius 

hominis in sede maiestatis suae 
(197. 6) sedebitis et uos super sedes duo- 

dedm iudicantes duodedm 
tribus israhel. 

29 (198. 2) E^ omnis qui reliquit domum 
uel fratres aut sorores 

aut patrem aut matrem 

aut uxorem aut filios 

aut agros propter nomen meum 

centuplum accipiet 



et uitsim aetemam possidebit. 
30(199.2) Mui^i autem erunt primi no- 
uissimi 
et nouissimi primi. 
XX. (300. 10) Simile est enim regnum 
caelorum homini patri familias 
qui exiit primo mane conducere opera- 
rios in uineam suam 
*conuentione autem facta cum opera- 
nts 
ex denario diumo 
misit eos in uineam suam 
3 et egressus circa horam tertiam 
uidit alios stantes in foro otiosos 
^ et illis dixit ite et uos in uineam 
et quod iustum fuerit dabo uobis 
* illi autem abierunt 



spondens petnis dixit ei. ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te quid ergo 
erit nobis. 

*" iesus autem dixit illis. amen dico uobis quoniam uos qui secuti estis me in resurrec- 
tione. cum sederit filius hominis supra sedem maiestatis suae sedebitis. et uos super 
duodecim sedes. iudicantes duodecim tribus sdrahel. ''et omnis qui relinquet domum. 
uel fratres. aut sorores. aut patrem. aut matrem. aut uxorem. aut filios. aut agros 
propter nomen meum centuplum accipiet. et uitam aetemam possidebit "^multi autem 
enmt primi nouissimi et nouissimi primi 

XX. ^ Simile est enim regnum caelorum. homini patri familias. qui exiit prima mane 
conducere operarios in uineam suam. * conuentione autem facta cum operariis. ex denario 
diumo. misit eos in uineam suam. ' et egressus circa horam tertiam uidit alios stantes in 
foro otiosos. ^ et ait illis ite et uos in uineam meam. et quod iustum fuerit dabo uobis. 
'illi autem abierunt et iterum exiit circa horam sextam et nonam. et fecit similiter. 



et dixit R. lelinqnimus CLO»*QRY ; dimisstmus 
£. seqnnti 0X*. onu ergo L. 

38. iUifl : eis JKM'OVZ. sequnti 0X. hestis 
C. in generatione H>-»LQR ; + ista 3>^QR. 
qnm H, qnnin 0. sederet H. sedem F. mages- 
tatis C, magis. O. sne W. dedebitis V (d n^.). 
snpra T. dncxleoem his 3** (-dm corr, mp.), 
•xii. bis ERW, sec. L. iarahel uide ad ii. 6. 

39. omnes H^O. reUquit (d^ircy) codd, pL, 
reliqaid CO : reliquerit E0JQR* vg,y reUnquerit 
R*^, liqnerit L. domum ant R. hoxoiem C, 
nxores L. uel fiUos J. agroa + ant domos H***® 
JO. xnropter nomen meum: propter me et 
propter eiumgeUam Q ex Marco x. 39, ^ F qui 
cum Lc, xviii. 39 sic componit propter regnmn 
caelorum et nomen meum et propter euangelium. 
acdpet L ; -f hie R. etemam W. possedebit L, 
possidebunt F. 

30. Molti Uttera maiore L ad initium pericopae. 



autem: enim O* {corr, O^, om, erunt M. 
> nouissimi primi et primi nouissimi R. 

XX. I. om, enim CEJLQKK*( + corr,)Z*( + 
Z^ vg, cum b c effi gi. « sed addit enim cod, caraf, 
celorum W. patrifamiUas JY vg,^ patri £uniliae 
M. exit R. hoperarios C. neneam L. 

3. om, autem £. &cto L. hoperariis C, 
operaris L, operarins R. danario T, dinario XZ* 
{corr, Z*). diemo L, deumo R. ueniam E, 
uiniam R. suam {pL^ov) codd, pi, et vg,\ om, 
AFY. 

3. egresus 9^LR. oram OT. > otiosus in f. 
stantes Q. hotiosos C, ociosos W. 

4. > dixit illis 3>OR vg, >et uos ite Q. 
uineam sine addit. (t6v dftvtXShm BD et codd, 
w«//0 A(rt^)BEFKMVXYZJ5 : +meamCH*H0 
JOTOQRTW cod caraf. 6"^C. dauo 0». 

5. ille cui init, H. om. autem sec. R. exiuit 
O; abiit E. circam £. oram T. nouam L. 

R 



Digitized by 



Google 



laz 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[XX. 5-14. 



iterum autem exiit circa sextam et 
nonam horam et fecit similiter 
•circa undecimam uero exiit et inuenit 
alios stantes 
et dicit illis quid hie statis tota die 
otiosi ? 
■^ dicunt ei quia nemo nos conduxit 
dicit illis ite et uos in uineam. 
• Cum sero autem factum esset 
dicit dominus uineae procuratori sue 
uoca operarios 
et redde illis mercedem 
incipiens a nouissimis usque ad pri- 
mos 
9 cum uenissent ergo qui circa undeci- 
mam horam uenerant 



acceperunt singulos denarios 

10 uenientes autem et primi arbitrati sunt 

quod plus essent accepturi 
acceperunt autem et ipsi singulos de- 
narios 

11 et accipientes murmurabant aduersus 

patrem familias *^ dicentes 
hi nouissinii una hora fecerunt 
et pares illos nobis fecisti 
qui portauimus pondus diei et aestus 

18 at ille respondens uni eorum dixit 
amice non facio tibi iniuriam 
nonne ex denario conuenisti mecum ? 

i*tolle quod tuum est et uade 
uolo autem et huic nouissimo dare 
sicut et tibi 



* exiiens autem et circa horam undecimam. inuenit alios stantes in foro otiosos et dixit eis. 
quid hie statis tota die otiosi. '^ad illi dixenmt eL quia nemo nos conduxit. dicit eis ite et 
uos operamini in uineam meam. et quod iustum est accipietis. ' cum sero autem factum 
esset dicit dominus uineae procuratori suo. uoca operarios et redde illis mercedem suam. 
incipiens a nouissimis. usque ad primos. * cum uenissent ergo qui circa undecimam horam 
uenerant. acceperunt singulos denarios. ^ uenientes autem et primi. arbitrati sunt, quod 
plus essent accepturi. accepenmt autem et ipsi singulos denarios. ^^et accipientes. 
murmurabant aduersum patrem familias. " dicentes. hi nouissimi. una hora fecerunt et 
pares illos nobis fecisti qui portauimus pondus diei et aestus. ^at ille resp)ondens uni 
eorum dixit amice, non tibi facio iniuriam. non ne denarium placuisti mecum ^toUe 



> horam nonam QV*. om, et fecit 9^. simi- 
militer V, similliter L. 

6. circam O*. hundecimam C, nndecim £, 
.XI* R. uero + horam R. inuenit (cS/ycv): nidit 
R»(ftfrr.R««'). aUios K. stantes •*V. dixit MR. 

> otiosi tota die R. hotiosi C, ociosi H W. In 
L omnia sic confunduniur inuenit alios stantes et 
didt iUis quid hie statis tota die circa undecimam 
nero exiit et in otiosi. 

7. <M». ei L. condndt R* {corr. R**). uineam 
(oiniam R) sine addit, codd. pi. et fSi cum cffi m q : 
•f meam BES^^^LOQRTWX'T^C cum graecis 
muUis et uett. DeincU pergit T et quod instnm 
fnerit dabo nobis cum syr. cur. et hierus. copt. {codd. 
a) aetk. arabb. et auct. op. impf. in Matt. hem. 34. 
ap. Sadat.; e. q. i. f. acdpietis / (est) A g 9 cum 
graecis plur. 

8. qnum 0. > antem sero OQ, > antem semm 
R. om. factum T sed ras. est post euet quod bis 
scriptum uidetur. fiicsset L* (tum e in mg.). 
dicit inter tin. O. niniae LR, nbee W. pro- 
cnratnri E. sue improhauit R*^. hoperarios C. 
redde: trade JZ* {corr. Z*). merddem ELR. 
ha C. nouissimo £. husque C. 



9-23. In uersibus his multa in L uix cmt ne uix 
quidem legi possunt. 

9. quum 0. ergo: autem £Q. uenisent L. 
hundecimam C, .xi."»*n» R. oram T. uenerant 
E¥L(qucui -riant)X" ; +et O. ^et 10. aodperunt 
bis £9*, acdpienmt bis B. acdpienmt . . . acdp- 
erunt R. 

10. om. et pr. RW. plus : amplius J. om. 
autem sec. LR. et ipsi int. tin. V; et ipse 
H, et ipsis O*. 

11. acdpieientes L. aduersum H*TZ»; contra 
F. patremfamilias uno uerbo J Y vg. 

12. dicen*esKr. hiiBCE3»HL?0RWZ*. una 
hora codd. fere omnes (om T) et vg. cum uett. fere 
omn. : unam horam (jda^ £pay) LMR gi, unam 
hora H'0 {sed una in ras. H). > nobis illos H. 
nonis O*. qui : quia L. pundus R ; bonus W. 
aestus (estus Ca*TW) codd. pi. et vg. cum uett. pi. 
et Hieron. : aestum (t^k «ai^wi«) Q ^ A « corp. ox.^ 
estum R. 

13. ad C. amicae R. dinario R ; -f diumo R. 
nenisti 3**, conuen. 3**». 

14. toUe repet. H. 



Digitized by 



Google 



XX. 15-33.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM, 



123 



*^ aut non licet mihi quod uolo facere ? 
an oculus tuus nequam est quia ego 
bonus sum ? 
^* sic erunt nouissimi primi 
et primi nouissimi 
multi sunt enim uocati 
paud autem electi. 
17 (201. 2) £^ ascendens iesus hierosolymam 
assumsitduodecimdiscipulos secreto 
et ait illis 
i« ecce ascendimus hierosolymam 
et filius hominis tradetur principibus 

sacerdotum et scribis 
et condemnabunt eum morte 
**et tradent eum gentibus 



ad deludendum 

et flagellandum et crucifigendum 

et tertia die resurget. 

20 (202. 6) Tunc accessit ad eum mater 

iiliorum zebedaei cum filiis suis 
adorans et petens aliquid ab eo 

21 qui dixit ei quid uis ? 

ait illi die ut sedeant hi duo filii mei 

unus ad dexteram tuam 
et unus ad sinistram in r^^no tuo. 

22 Respondens autem iesus dixit 
nescitis quid petatis 

potestis bibere calicem quem ego bibi- 

turus sum ? 
dicunt ei possumus 



quod tuum est. et uade. uolo autem et huic nouissimo. dare sicut et tibi. *' haud non 
licet mihi facere de meum quod uolo. an oculus tuus nequam est. quia ego bonus sum. 
*• sic erunt primi nouissimi et nouissimi primi. multi enim sunt uocati. pauci autem electi. 
'^ et ascendens iesus in hierosolymam. adsumsit duodecim discipulos seorsum in uia. et 
ait illis. ^^ ecce ascendimus hierosolymam et filius hominis tradetur principibus sacerdotum 
et scribis et condemnabunt eum morti. " et tradent eum gentibus ad inludendum. et flagel- 
landum. et crucifigendum. et tertia die resurget. ^'tunc accessit ad eum mater filiorum 
zebedei cum filiis suis. adorans et petens aliquid ab eo. ^ ipse autem dixit ei. quid uis. ait 
illi. die. ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram tuam in 
regno tuo. ^respondens autem iesus dixit illis. nescitis quid petatis. potestis bibere 
caHcem quem ego bibiturus sum. aut baptisma baptizari quo ego. dicunt ei. possumus 



15. mihi in ras. H, michi W ; + in mdi E ; 
+ daie mea QR. quod uolo ti^we : et quod 
nolo in meis f. Q ; quodqne nolo t R. faoere + 
de re mea O* sed expunxii O^, cf, QR supra, ban 
C. hocolus C, oculos 1ST, tnos H*. nequa J. 

16. aunt enim AB^FJLMKTRVXYZ: >emm 
simt CEH0KOQT W v^. Tisch. autem codd, pi. : 
nero E^^HO««QR vg, Tisch. ; om, T. hdecti 
C, eUecti a* (1 sec. expuncta). 

17. *8cettdens T, accedens C ; asoendit J. ills 
•f in T. hierosolymam (clr *Upoa6\viuC) JMKT 
VX*Z*, ihero^olymam C, iherosoUmam T, hiera- 
solymam KZ', hiernsoUmam ^*»Q(hyer.)K, iero- 
solimam W, ierosolymam vg.x hierosolyma B, 
hiernsolima £; hierosolymis A(F i^.)OX«Y, 
hyerosolimisH, hierosolimisa^; -i-etJ. asaum- 
•it cum AHQXY {cf. adiY. 5), assumpsit KLMW 
15?., adsomsit TZ", adsumpsit CEa»0JWrORVZ» 
TiscA. : adsumit B (assnmens F ex Marc. x. 23). 
dnodecem H>* (-dm 3>0, xii. EKTRW. diacip. 
+ snosBEH«0JOQRW. ait : dixit :^(sed aU •^. 

18. hierosolymam AC0JMM'QVXYZ*, hie- 
rosolymam K2^, hiernsoUmam Ea^LR, hieroso- 



limam O, iherosolymam T, ierosolymam vg.^ 
ierosolimam W : hierosolyma F, hierusolyma B ; 
hierosolimis H. trad i tor L. condempnabuit E0 
RW. om. eum E. morte codd. vg. Hier. uett. 
plur. cf. Catontm ap. Sin. Ep. 71, 15 omne huma- 
num genus . . . morte danmatnm est\ mortem H*0*, 
morti dfgx {Graeci plurimi ^ovitfrtif sed c{s $diwrw 
M TiscA. 8, om. B oetA. et uncis inchtdunt W. ff,). 

19. deludendum cocUL pi. : inludendum J, 
mudendum K* ? vg. flagiUandum H^R, flagiUen- 
dum L. cruci figendum Y. 

ao. ad : ab L. zebedei CEa'HLRXW, zebae- 
daei F. filis LR. hadorans C, adoran L ?. hab C. 

21. dixitque JKMTVXZ* (corr. Z*). uis + et 
H10O*". ait: at R. dlo ut: dicunt H*; ut 
(«w. dio)R. hU BCEH0*LORTWZ*; om. 3*. 
om. mei D. dextram JZ*, dexterram O. unus ad 
sin.: dnus a sin. EJ; unus et sin. R* {corr, 
R-"). sinixtramCT; +.tuam ORTWXZ. 

aa. autem: -I- illis R. dixit: + Ulis a^Q; 
+ eis F. > calicem bibere QR. uibiturus O*. 
diount ei {Xiyovaw avrf graeci D excepUt) BC^ 
aPFJKLMM-OQRTVWXYZtsf. : om. ei AH0. 

R % 



Digitized by 



Google 



1^4 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xx. 23-30- 



*3ait ilHs calicem quidem meum bibetis 
sedere autem ad dexteram meam et 

sinistram 
non est meum dare uobis 
sed quibus paratum est a patre meo. 
24(208.2) £t audientes decem indignati 

sunt de duobus fratribus 
26 iesus autem uocauit eos ad se et ait 
scitis quia principes gentium dominan- 

tur eorum 
et qui maiores sunt potestatem exer- 
cent in eos 
*• non ita erit inter uos 



sed quicumque uoluerit inter uos maior 

fieri 
sit uester minister 
^ et qui uoluerit inter uos primus esse 

erit uester seruus. 
28(204.4) Sicut filius hominis non uenit 
ministrari sed ministrare 
et dare animam suam redemptionem 
pro multis. 
29(206.2) Et ^rredientibus illis ab hie- 
richo 
secuta est eum turba multa 
80 et ecce duo caeci sedentes secus uiam 



^ ait illis. calicem quidem meum bibetis et baptisma quo ego baptizor. baptizamini. sedere 
autem ad dexteram meam uel ad sinistram non est meum dare uobis sed quibus paratum 
est a patre meo. ^ et audientes decem indignati sunt de duobus fratribus. ^ iesus autem 
uocauit eos ad se et ait. scitis quia principes gentium dominantur eorum. et qui maiores 
sunt potestatem exercent in eis. ^ non ita erit inter uos. sed quicumque uoluerit inter uos 
maior fieri, sit uester minister. ^ et quicumque uoluerit inter uos primus esse erit uester 
seruus. ^ sicut enim filius hominis non uenit ministrari. sed ministrare. et dare animam 
suam redemptionem pro multis. ^ et egrediente eo ab iericho secuta est eum turba 
multa. ^ et ecce duo caeci. sedentes secus uiam. ut audierunt quod iesus transiret excla- 



23. et ait O. iUis -i-ilis QR. > meum quidem 
L. om. quidem £. bibitis R. om. autem B. 
dextram BJ. om. meam R*. et sinistram codd, 
pi. et %i nel sin. cod. caraf. 9^C ; et ad sin. 
CaP*H«0T (senis. H»*, sinix. CT, Uem a* T) ; nd 
ad sin. JKKTVZ* ; nel a sin. E ; aut ad sin. ^*« 
(sinis.)LQR. sin + meam R. uobis: nobis L. 
paratum : datnm Z* {corr. Z^. 

* 24. et audientes: and. autem J. aud.-i-ilU 
aPLQ*. dedm EKL ; .x- R W ; + disdpuU H»0O. 
sun* 0. dubus R {corr. R*«). 

• 25. uocabit L ; conuocauit K om. et R. ait 
+ eis BO. quia : quod E. > gentium principes 
LR. earum X ; in eos J. et qui mai. s. p. e. 
in eos (eas et om. in X*) : et Stumaces potentantur 
eorum E situ auct. uet, Def, B cut xzi. 6. 

26. quiqumque T ; qui C. 

27. serbus T. 

28. animam// E. suam + in 5S> redemp- 
tionem Ca>FH0JKLMWrOQRWZ vg.\ redem- 
tionem A(B <i^)TVXY, reddeptionem E. > pro 
multis redemptionem R. Post hunc uersum se- 
quitur hoc cutditcunentum in H"*^0, uos 
autem quaeritis de modico crescere et de maximo 
minui quu (cum O) autem introieritis ad caenam 
(cen. O) uocati nolite recumbere in superioribus 
(ri sec. ex corr. O) locis ne forte dignior te super- 
ueniat et acoedens is qui te inuitauit dicat tibi 
adhuc inferins accede et confimdaris si autem 



recubperis in inferiori (ferior| O*) loco et adnenerit 
humilior te dicet tibi qui te inuitauit accede adhuc 
superius et {om. 0*\ +c. sax.) erit tibi hoc utilius ; 
iocus notatur, tinea apposita in O ubi cutscripsit 
manus saec. X?. 'Mirum unde istud additum; 
cum lucas parabolam de inuitatis ad nuptias et 
primos accubitus eligentibus dedmo canone, ubi 
m(attheu)s sua non communia dicit» referat' quod 
refertur ad numerum in margine LclxxviiL Cf. 
Sabatarium ad k. I. et Tisch. W. H. t. 2 ad toe, 
Extat tantum in D inter graecos, sed habetur 
cUiquo modo in ab c d effvtgi {sed tantum uos 
autem quaeritis de pusiUo crescere et de minoxe 
maiores fieri) gt {sed omissis quae in gi sunt) h m 
i^ii) » ^f <*f^'f emm., B. M. Reg. I. B. vii {^ide 
Westcott,' Vulgate; Smith, Diet. ofBible.p. 1712) 
et Reg. I. A. xviii {Athelstani). 

29. et ^. R* ( + R«~). illis AEHWX«Y vg, 
Hieron. : eis Ca>F0JKLMKrOQRTVX*Z. hab 
C. iericho 0*MW vg.^ ierico T, hericho L. 
seouta (sequta 0) est eum {om. eum J) turba 
m. {cum graecis exc. D et paucis ediis) codd, pi, et 
vg. : secutae (secute W, sequutae X, sequte T) sunt 
eum turbae multae (-be -te W) ROTWX* cum 

30. ecee L. ceci RW. audientes E. quia: 
quod 00. hiesus C uide ad \.x. om. et EJQ. 
exdamauerunt X*. nostri : nobis Q. flli EFH 
0JKMM'OTVWXYZ vg. : fiUi ACa>LQR. 



Digitized by 



Google 



XX. 30-XXT. 5.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



i«5 



audierunt quia lesus transiret 
et damauerunt dicentes 
domine miserere nostri fili dauid 
»Uurba autem increpabat eos ut tace- 
rent 
at illi magis clamabant dicentes domine 
miserere nostri fili dauid 
w et stetit iesus et uocauit eos 

et ait quid uultis ut faciam uobis ? 
^^dicunt illi domine ut aperiantur oculi 

nostri 
^ misertus autem eorum iesus 
tetigit oculos eorum 
et confestim uiderunt et secuti sunt 
eum. 
XXI. («>«-2) Et cum adpropinquassent 



hierosolymis 
et uenissent bethfage ad montem oli- 

ueti 
tunc iesus misit duos disdpulos ^ dicens 

eis 
ite in castellum quod contra uos est 
et statim inuenietis asinam alligatam 

et puUum cum ea 
soluite et adducite mihi 
^ et si quis uobis aliquid dixerit 
dicite quia dominus his opus habet 
et confestim dimittet eos. 
4 (207. 7) jjqq autem factum est 
ut impleretur quod dictum est per pro- 

phetam dicentem 
* dicite filiae sion 



mauenmt dicentes miserere nostri domine fili dauid. "^turba autem increpabat eos. ut 
tacerent. at illi magis clamabant dicentes miserere nobis domine fili dauid. ''et stetit iesus 
et uocabit eos et ait illis. quid uultis ut faciam uobis. ""dicunt illL domine ut aperiantur 
oculi nostri. •* misertus autem eorum iesus. tetigit oculos eorum. et confestim uiderunt. et 
secuti sunt eum. XXI. * Et cum adpropinquassent hierosolymis. et uenissent in beth- 
phagae ad montem oliueti tunc iesus misit duos discipulos suos. * dicens eis. ite in castellum. 
quod contra uos est. et statim inuenietis asinum alligatum. et pullum cum eo soluite. et 
adducite mihi. 'et si quis uobis aliquid dixerit. dicite quia dominus his opus habet. et 
confestim dimittet eos . . * hoc autem factum est. ut adimpleretur quod dictum est per 
prophetam dicentem. 'dicite filiae sion. ecce rex tuus. uenit tibi mansuetus. et sedens 



31. turbe W. increpabant EW. eU CTX«Z*. 
taceren* 0. at: ad O. om, dne R. misserere 
a>R. filUACa>LOQR. 

3a. et : tunc X ; om,Z* hiesa C. nocani 2^ 
(+t Z*), uocabit T. eos + ad se Q. uultia : 
uisV. 

33. mi : ei R. om, dlie X*. dfie at aperi- 
antur in rasura in Z. apereantor H*. hoctdi C. 

34. missertiis L ; + est £R. eorum : eis Q ; 
om. ET. hlesus C n. i. i ; + et R. hocnlos C. 
post Tiidenmt om, et R. sequnti X*. sequti 0. 
eum : Him £. 

XXI. I. qnum ; om. £. adpropinquassent 
C:^H0JLORX<'Z* et appr. AFKMTVWYZ* 
vg. cum graecis piur. ijyyiaay : adpropinquasset 
MQX*; adpropinquaret E«<77«<r«v C»V"v etc, 
hierosolymis AC£F0JMM'OQVXYZ* : hiernso- 
lynus KZ*, iherosolimis T, hierusolimis WLR'^', 
hyerosolimis H» ierosolimis W, ierosolymis vg, 
om. hier, etxkeiilaBentK*sed+corr,sax. uenisset 
E cum graecis aliquot et gat.Jft*$ «enit ^ ; + in Q. 
bethfii«e ACE^H©KLMM'QRTVWYZ. beth- 
faget J : bethphage FOX vg, ad : in £— ds cum 



graecis BC* S2^g^ et d c e ffi.tM n g r. olibcti 
OT, holibeti C, olieti R. tune: tunt lapsu H. 
missit L. om. duos R* {^sed^ R«»). disoipulos 
codd, (-us F) et vg, : de disdpulis L ; + sues Ea**» 
KMT. 

a. dioens sine add, R* ; + illis R*^. contra : 
tra L. >*"* contra uos T. innenitis asiname 
lapsu 9. assinam ELR et sic infra, alligatam : 
ligatam J. pullum •»- eias X^ addncete O* ; 
+ eum F. 

3. q"isO. hiisEW. hopnsC. dimittet eos : 
demittet uobis R, dimittit (-tct X^) //uos X. 

4. Hoc uersu incipit rursus O uerbis quod 
diotum est. 

autem + totum ERW cod. caraf. SC cum graecis 
plurimis et gat. g^ q. impleretur AEH*MO 
(implcritur 0*)YZ et inpl. CELT : adimpleretur 
H'»0JKM'VWX vg.\ adinpl. 3>QR(adinplere R* 
+ tur R***). per : + aeseiam Q, + esseiam R, 
+ essaiam D. profetam D3^LR, profeta Q. 

5. filieW. syonC. etwbdBJiB codd. fere omnes 
et%\ om. et W6'5SC7KrfA. assinam ELR. om. 
mium A*QR* ( + R«»). subiugalem R. 



Digitized by 



Google 



126 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



[XXI.5- 



«3. 



ecce rex tuus uenit tibi mansuetus 
et sedens super asinam et pullum 
filium subiugalis. 

6 (208. 2) Euntes autem discipuli fecerunt 

sicut praecepit illis iesus 

7 et adduxerunt asinam et pullum 

et inposuerunt super eis uestimenta 
sua 

et eum desuper sedere fecerunt 
s plurima autem turba strauerunt uesti- 
menta sua in uia 

alii autem caedebant ramos de arbori- 
bus 

et stemebant in uia. 
9(209.1) Turbae autem quae praecede- 
bant et quae sequebantur 

clamabant dicentes 

osanna filio dauid 



benedictus qui uenturus est in nomine 

domini 
osanna in altissimis. 
10 (210. 10) £t cum intrasset hierosolymam 
commota est uniuersa ciuitas dicens 
quis est hie ? 
"populi autem dicebant 
hic est iesus propheta a nazareth gali- 
laeae. 
i2(2u.i) Et intrauit iesus in templum 
dei 
et eiciebat omnes uendentes et emen- 

tes in templo 
et mensas nummulariorum 
et cathedras uendentium columbas 
euertit 
13 et dicit eis scriptum est 
domus mea domus orationis uocabitur 



super asinum. et pullum filium subiugalis . . 'euntes autem discipulL fecerunt sicut 
praecepit illis iesus. "^ et adduxerunt asinum. et pullum. et imposuerunt super eum uesti- 
menta sua. et sedit super eum. ^ plurima autem turba. strauerunt uestimenta sua in uia. 
alii autem caedebant ramos de arboribus. et stemebant in uia, • turbae autem quae praece- 
debant et quae sequebantur. clamabant dicentes. osanna filio dauid. benedictus qui uenit 
in nomine domini. osanna in excelsis. ^^ et cum introisset in hierosolymam. commota est 
uniuersa ciuitas. dicens quis est hic. ^turbae autem dicebant. hic est iesus propheta 
a nazareth galileae. 

^ et intrauit iesus in templum dei. et eiciebat omnes uendentes. et ementes in templo. 
et mensas nummulariorum euertit. et cathedras uendentium columbas. ^et dixit illis. 
scribtum est domus mea domus orationis uocabitur. uos autem fecistis eam speluncam 



6. praecipit 3*LQ, prec. D. > i!is illis L j eis 
ihsE. 

7. assinam "E^ras. inter n et a)LR. pnUum + 
dus BEH«0. inpoBuenmt AC(F d€f.)^JKWX 
OQTVYZ, inpossu. H^LR, imposu. HWX vg. : 
posuenmt E, possuenmt D. super eis AC(F de/.) 
HMTY: super eos B0JOVWXZ* vg. c d g^ Z 
Tisch. ; super eum DKKTQZ* a b efff^.^ h q\ eis 
3*L; eiER. desuper: super L. 

8. plurimae au. turbae DQR. alii: alia E. 
cedebant Ea>HLORWZ» {corr. Z»). de arbori- 
bus : arborum D. in uiam Y. 

9. turbe W, turba H*R. precaedebant D, 
praecidebant H*Q, precedebant W; cedebat R. 
sequaebantur L, sequib. O ; secebatur R. o sanna 
AF, 6s anna V, osanna O, ossanna D, osianna C, 
ossianna R, bosanna vg. (hosan-na 6"). Alio : fill 
DELWZ* {corr. Z»), filii 3P*QR. beneditus Y. 
uenturus est ABa>*HJKLMKrVX(uentur est) 
YZ* : uenit CDEa>^(F)0OQRTWZ» •< * vg. uett. 
o sanna AF, 6s anna V, ossanna DL, osianna C, 



ossianna R, hosanna vg. os. in altissimis : om. 
T» ; OS. in excelsis DEQRT* c dfg^ h I our. 

10. quum H0. introisset R ; transisset X*. 
hierosolymam ACFH0JMKrOQVXYZ» : hie- 
rusolymam BKZ', hierusolimam DE3PR, ihero- 
solimam T, ierosolimam W, ierosolymam vg. ; 
hierusolimis L. commotata D. huninersa C; 
tota O. quis : qui T*. 

1 1 . populi autem dicebant (o2 Z\ 6x^01 IXctov 
graeci fere otnnes) codd. pi. et vg. : populns a. 
dicebatABX«Y. ^m.Oiall et/orsanE^. profeta 
Da*LR. naszareth E, nasaret TYZ. galileae 
CE3>FH0KLM'ORVZ, galUieae D, galilee W. 

12. ntrauit sic inc. uers. D. templo H. 
iecebat LR, eicebat 9^. iedebat D, eiidebat vg, 
Tisch. ; eiciebant Q. hementes C. nummolar. 
BY, numular. DW vg, catedras T. uendenti m 
H* uendentes m H*. columpnas W. heuertit C, 
et uertlt Y, subuertit J. 

13. et dioit : dicens Q, dicit R. om. soriptnm 
est £* sed + in mg. E^. scribtam BE^TZ. est + 



Digitized by 



Google 



XXI. 13-21.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



127 



uos autem fecistis illam speluncam 

latronum. 
u (212. 10) El; accesserunt ad eum caeci et 

claudi in templo et sanauit eos. 
16 (213. 6) Uidentes autem principes sacer- 

dotum et scribae mirabilia quae 

fecit 
et pueros clamantes in templo 
et dicentes osanna filio dauid 
indigfnati sunt ^® et dixerunt ei 
audis quid isti dicant ? 
iesus autem dicit eis 
utique nuniquam legistis quia ex ore 

infantium et lactantium perfecisti 

laudem ? 
17(214. «) Et relictis illis abiit foras extra 

ciuitatem in bethaniam 
ibique mansit 



i«mane autem rcuertens in ciuitatem 

esuriit 
i« et uidens fici arborem unam secus 
uiam 
uenit ad eam 
et nihil inuenit in ea 
nisi folia tantum 
et ait illi numquam ex te fructus na- 

scatur in sempiternum 
et arefacta est continuo ficulnea 

20 et uidentes discipuli mirati sunt di- 

centes quomodo continuo aruit ? 

21 (215. 6) Respondens autem iesus ait eis 
amen dico nobis si habueritis fidem et 

non haesitaueritis 
non solum de ficulnea facietis 
sed et si monti huic dixeritis tolle et 

iacta te in mare fiet. 



latronum. ^^ et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo. et sanauit eos. ^ uidentes 
autem principes sacerdotum. et scribae mirabilia quae faciebat iesus. et pueros clamantes 
in templo et dicentes. osanna filio dauid. indignati sunt. ^' et dixerunt ei. audis quid isd 
dicunt. iesus autem dixit eis. utique non legistis quod ex ore infantiym et lactantium per- 
fecisti laudem. *'' et relictis illis abiit foras extra ciuitatem in bethaniam. et requiebit illic. 
"mane autem reuertens in ciuitatem esuriit. "et uidens fici arborem unam secus uiam 
uenit ad eam et nihil inuenit in ea. nisi folia tantum. et ait illi. numquam ex te fructus 
nascatur in aeternum. et arefacta est continuo ficulnea. ^ et uidentes discipuli mirati sunt 
dicentes. quomodo continuo aruit ficulnea. ^quibus respondens iesus ait. amen dico 



enim quia R. horadonis C. noca^tor O ; + 
omnibiis gentibns R ex Mc. zi. 17. illam: eam 
DEFWQRVZ. speloncam DLR. latronis D. 

14. ceci LW. Glodi DE®. 

15. principes sao. : pharissadQ. scribe HW. 
mirabililia L. que D. feoit + i&s DEQR. om. 
•t sec, T. 0fn, in templo et dicentes M ; om, 
et dicentes Q. o sanna F, 6 sauna AK, 6s anna 
V, ossazma DL, osianna C, ossianna R, hosanna vg, 
fUio : fill DELZ* {corr. Z% fiUi ff^QR. 

16. om, ei K»rZ»( + Z»). audi ff. dicant 
ABCa^-^THeMITORVXYZ: dicmit DEa>»JKL 
QTW vg, Tisch, hiesus C uide ad i. 1. dicit 
codd. pi. (X<7«) : dixit CEa>LR vg. cum uett.plur, 
hntiqne C : nos {pro utique) F. nnnqnam J^" : 
non DQR. om. quia X*Z*(+Z*). here C. 
lactantium codd. fere omnes et A quamquam 
Tisch. perperam -entiiun. Cf. Ducange s. u. : lac- 
tentium W vg. perficisd L. 

17. iUis : iUi H ; +ilXs T. habiit C foris J. 
oet^miam O, bethania ET. Ibique : et ibi R. 
mansit + et docebat eos de regno del E {in Z 
rasura est 5 uel 6 litt. quae in marg. cuUitae 



fuerant). Hoc additamentum agnoscunt corr. uat, 
et corr. apud Tisckendorfium ut 'in ecclesia* i.e. 
in lectionibus ecclisiasticis : sed cane, corr, uat. 
marg. Post abiit deficit B usque ad homo 
uersu 28. 

18. hesnriit C, esnrit D, essurit L. 

19. uidens : nidit DLQR. ficns E, feci LW. 
> arb. fid R. uiam + et LR. uenit : neniens 
X» {corr. Xo). om. et X* nichn W. om. in F. 
eam E. > tant. folia J. tantam W. mmi«»^ 
H, nnnqnam ||. harefacta C, are £&cta D, arida 
facta QR. iicalnia R. 

20. aruit-f ficuhiea DLQR(-ia). 

21. om. autem E. om. ait eis R (//</+ ait iUis 
R*^) ; om. eis DT. amen Hs repet. D {sed sec. 
expunct.), abneritis T. haessitanerids E, hed- 
teneritis Ca>KMTZ, hesataneritis DR. aesitaueri- 
tis J, ees. O, aessitaneritis L ; hesitanerisds W ( + 
in corde F sed ex Marco est), ficnhiia R. fadtis M. 
om. sed R. om. si sec. D. toUe sine additamento 
cum codd.plur. et vg.ff^.^ hqr: + te DEFLMQR 
TW a efgx aur. ; gratci dfiOifri teai fikifiifri unde 
tollere et iactare c, tollere et mittere b, tollere et 



Digitized by 



Google 



128 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxi. 22-27. 



22 (216. 4) £|. omnia quaecumque petieritis 

in oratione credentes accipietis. 

23 (217. 2) Et ^^jj^ uenisset in templum 
accesserunt ad eum docentem 
principes sacerdotum et seniores populi 

dicentes 
in qua potestate haec facid ? 
et quis tibi dedit hanc potestatem ? 
^*Respondens iesus dixit illis 
interrogabo uos et ego unum sermo- 

nem 
quern si dixeritis mihi 
et ^o uobis dicam in qua potestate 



haec facio 
^^ baptismum iohannis unde erat ? 
e caelo an ex hominibus ? 
at illi cogitabant inter se dicentes 
si dixerimus e caelo 
dicet nobis quare ergo non credidistis 
iUi? 
^^ si autem dixerimus ex hominibus ti- 
memus turbam 
omnes enim habent iohannem sicut 
prophetam 
^''^et respondentes iesu dixerunt nesci- 
mus 



uobis si habueritis fidem. et non haesitaueritis. non solum de ficulnea facietis. sed et si 
monti huic dixeritis, tolle te et iacta te in mare fiet. ''et omnia quaecumque petieritis in 
oratione credentes accipietis. ""et cum introisset in templiun. accesserunt ad eum docentem 
principes sacerdotum et seniores populi dicentes. in qua potestate haec facis. et quis tibi 
dedit hanc potestatem. ^ respondens autem iesus dixit illis interrogo uos et ego unum ser- 
monem. quem si dixeritis mihi. et ego uobis dicam in qua potestate haec facio. ^ba- 
ptismum iohannis. unde erat e coelo an ex hominibus. at illi cogitabant intra se dicentes. 
si dixerimus e caelo dicet nobis, quare ergo non credidistis ei. ^ si autem dixerimus ex 
hominibus timemus turbas. omnes enim habebant iohannem sicut prophetam. '^et 
respondentes ad iesum dixerunt nescimus. ait illis et ipse nee ego uobis dico in qua 
potestate haec facio. 



mitte te d; et sic cor, uat, ' toUere et iactare in 
mare fiet graecus sic kabtt et Mr. xi [23] toUere 
et mittere gr, et Lu, xvii. [6] de arbore mora 
eradicare et transplantare ; propter quod (?) male 
dicitur tolle [+ te int, tin.'] nam r mutatur 
in t'; sed marg, '. . toUe et iacta te in mare 
fiet et tamen in Mr» xi p dicit toUere et mit- 
tere. I^iaota te: mitte R. in mail C£; in 
uU T. 

22. qnecnrnqne D, qnsecnnqiie ||. horatione 
. C ; nomine meo D. aocipietia + a patre meo J. 

23. qnnm ©H^, qum H*, neniisset D ; + dns 
ihs H. in templo H*Z», corr. H«Z». om. do- 
centem HR cum ab c effx g\hl et graeco 44*^. 
syr, cu, saeniores C. hec W. faci ( + s corr,) 
H*. ant qnis a»-<l.. > dedit tibi FR. 

24. respondit KT ; + autem DRW. dixit Oils 
ADEa>FH©LMRTX<'Y, et dixft eis JOTOQV 
WX*Z*«5f. Tisch,i ait eis Z*; dixit tantum C. 
interrogano O*; interrogo FO**. sermonem 
quem: nerbumqnodE. /W/ sermonem + didte 
mihi R. om, ai H*Y. di//xeritis H. om. uobis 
T ; > dicam nobis H. in quam potestatem Z*, 
in qna potestatem H, in qua potesta L. hec 
CTW. fetioW. 

25. baptismum ut Mc. xi. 30, babtismnm DLR : 
baptismus TW vg, ffieron,, baptisma Hieron. 



comm,y d, Ueteres plerumque baptismum (fiim- 
TtfrfM) et sic corr. uat. et marg. ex correctiom^ ubi 
fuerat utrinque baptismus. ioannis ^C €t sic 
infra ; iohannem R. hunde C. erst : fuit E ; 
ras. 2 uel z litt, post erat H. de caelo EW 
(celo) ; + erat E. han C. ad C. ille H. intra 
DE0QR. de caelo EH*R*««W(cel.)X» ; he caelo 
C. om. quare R. ergo: uos Q. credidisti ilU 
Y ; credidistis ei D ( + nobi ante ei sed expunct.) 

26. om. autem Q. omnis NT*, habent (ix^^^^ 
fere omnes) codd. pi, et H et corr. uat. : habebant 

DEa>0JLOQRTWX*9^C Hieron, comm. et corr, 
uat, marg, cum gr. i cU, pauc, ttxov, a cfg^ h q, 
cf.haibxLenmiffi, iohannem {ut iii. ii)cum'D'3^¥ 
H0JKLKrO-«QRWZ9» : iohannen ACMO* 
TVX ; iotiam E ; ioannen Y*, -nem Y«^C. 
■lout : sunt R* {corr, R««). profetam Da>LOR. 

27. responderunt {et + et ante dixerunt) E. 
. hiesu C J illm H ; ad ifim DRWX* ; ei Q. neo : 

non R. ego : ergo Y. > uobis dico WL, quam 
. potestatem Y. hec CW. £aoiam r«m AFH*M 
0»Y: fado CDEa>H^JKLKrO'QRTVW(fatio) 
XZ vg. Hieron, Tisch, et uett. ; sed faciam ucrum 
credoy uix enim ex coniectura oriri poterat ; 
Graeci habent votw. In Mc. xi 33 legimus faciam 
cum codd. plur., in Lcxx-.Z fado cum codd. omn. 



Digitized by 



Google 



XXI. 27-3^.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



129 



ait illis et ipse 

nee ego dico uobis in qua potestate 
haec faciam. 
28(218. 10) Quid autem uobis uidetur? 
homo babebat duos filios 
et accedens ad primum dixit 
fili uade hodie operare in uinea mea 
^ ille autem respondens ait nolo 
'^postea autem paenitentia motus abiit 
accedens autem ad alterum dixit simi- 
liter 
at ille respondens ait eo domine et 
non iuit 



" quis ex duobus fecit uoluntatem pa- 

tris? 
dicunt primus. 

Dicit illis lesus amen dico uobis 
quia publicani et meretrices praece- 

dunt uos in r^^um dei 
^^uenit enim ad uos iohannes in uia 

iustitiae 
et non credidistis ei 
publicani autem et meretrices credi- 

derunt ei 
uos autem uidentes nee paenitentiam 

habuistis postea ut crederetis ei. 



*• quid autem uobis uidetur. homo quidam. habuit duos filios. et accedens ad primum. 
dixit fili. uade hodie operari in uineam. ■• ille autem respondens ait nolo, post autem. 
paenitentia motus abiit. "^accedens autem ad alterum. dixit illi similiter : at ille respondens 
ait eo domine et non ibit. »^quis igitur ex duobus fecit uoluntatem patris. dicunt ei. 
primus, dicit illis iesus. amen dico uobis. quia publicani et meretrices. praecedunt uos 
in regnum dei. ""uenit enim ad uos iohannes in uia iustitiae. et non credidistis ei. pub- 
licani autem et meretrices crediderunt ei. uos autem uidentes nee paenitentiam egistis 



28. om, antem !ff*(j^</+Ifn). nidet'r 0. > 
uidetur nobis QR. homo situ add. ABa>*FH»J 
LOYZ* et <f> Walkeri : + quidam CDE3>^H*0KM 
UTQRTVWXZ? vg. Hieron. uett. {exc. d) ; dnnde + 
qui £. habebant L. duos : -ii. D. accidens QR. 
filii Aa»LRT. odie T, hodiae C : <ww. R* {std-^ ho- 
die R*^ ; in rasura scr. K. hoperare C ; operari 
W^. ' > operare hodie E. in uineam (-iam D) 
meam DEHJKMOQR*»*TWZ*, in uiam meam 
R* 

29. ille autem : at Ule £. ait : dixit 3P* {sed 
corr. mg.), potea O. om. autem V. penitentia 
Ca*T, -cia W; poenitentia B vg,\ paenitentiam 
£*, poenetentiam L. habit L ; abit •(- in uineam 
snam Q ; -(- in uinam ei uett. abed effx. s h. 

30. aoecedens L. autem int. lin, 0. dixit + 
illis Q. iuit eodd. pi (iit S*) : ibit AZ. Hi 
uersus tramponutUur ab RT« et cod. Usseriano 2 
(TV. Coll. Dub. A. 4, 6 = r,) cum graecis B 4. 13. 
69. 124. 238. 262. 346 et uersionibus aliquoty quern 
ordinem sequuntur etiam W. H. ; legunt autem 
sic ille antem respondens {om. r^ dixit (ait T) eo 
dSe et non iuit (iit R, habiit r,) accedens (accessit 
r^ antem ad alteium (alium r,) dixit similiter at 
iUe respondens ait (ille autem rei r,) nolo et 
postea (postea uero T^ et postea r,) paenitentia 
(penit. T«, penet r,) motus (ductus r,) abiit ( + in 
uinia r,). 

31. quia + ergo LT. fiicitQ. uolumptatem C, 
uolumt. T. dicunt + ei BDE3>^KMJfrRV vg. 



primus DEH*0KMKr\rWZ* vg. Par. 13171 ffarL 
2788. 2790. 2795. 2797. 2823. 2826, Add. 9381. 
11848. 11849, Egerton. 873, Cotton. Tib. A. II, 
et gat. emm, c f q Z cor. uat. : nouissimus (6 i<r» 
Xaros D) ABCH>FH*JLORTXYZ» et B. M. Reg. 
I. A. xviii, I. B. vii, i. E. vi, Add. 5463 (i. e. 
Bentleii F) corp. oxon. cum uett.plur. abdeffx.xgx 
hrr^ aur. \ ambas lectiones confundit dicunt primus 
ei nouissimus Q. Hie maxime conferendus est 
Hieronymus qui in textu legit nouissimus deindi 
pergit ' Sciendum est in ueris exemplaribus non 
haberi nouissimum sed primum ut propria iudicio 
condemfteniur. Si autem nouissimum uoluerimus 
legere manifesta est interpretation ut dicamus in^ 
telligere quidem ueritmiem ludaeoSySedtergiuersari, 
et nolle dicere quod sentiunt^ sicut et baptismum 
lohannis scientes esse de caelo dicere noluerunt* 
dicit : ait Q. puplicani Da^LR. meritrices DL, 
meletrices O*. praecedunt {itpo6.yovaiv) BC 
(praeo. uos bis r^^.)EH»0JKLMKrO*TVX*ZJft 
Hieron.i praeoedent ADH>FH^O~QRW (pn.) 
X^y^'^C Tisch. ; uariant ueteres : praesentem ha- 
bent a cefff^gx q^futurum b d (antecedent)^ k. 
in regnum (elf r^ ^aoik^iw) ut r. 20, vii 21, 
xviii. 3, xix. 23, 24, cum ESP^KWVfSt&d^/J^ : in 
regno codd. rell. 6" Hieron. et uett. plur. 

32. enim int. lin. X; autem W. iohannis 
DE*3*LQRX et ioannes ]^^C. > iohan. ad uos 
BDKQ. institie E, -cie W. crededistis KT, gredi- 
distis O, credistis K ; credidisti K puplicani 

S 



Digitized by 



Google 



I30 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxu 53-40 



88(219. 2) Aliam parabolam audite 

homo erat pater familias 

qui plantauit uineam 

et saepe circumdedit ei 

et fodit in ea torcular 

et aedificauit turrem 

et locauit earn ag^icolis 

et peregre profectus est 
5* cum autem tempus fructuum adpro- 
pinquasset 

misit seruos suos ad agricolaa 

ut acciperent fructus eius 
»5 et agricolae adprehensis seruis eius 

alium ceciderunt alium occiderunt 



aiium uero lapidauerunt 
®*iterum misit alios seruos plurea pri- 
oribus 
et fecerunt illis similiter 
"nouissime autem misit ad eos filium 
suum dicens uerebuntur filium meum 
^® agricolae autem uidentes filium dixe- 
runt intra se hie est heres 
uenite occidamus eum 
et habebimus hereditatem eius 
8»et adprehensum eum eiecerunt extra 

uineam et occiderunt 
*^ cum ergo uenerit dominus uineae 
quid faciet agricolis illis ? 



postea ut crederetis ei. " aliam parabolam audite homo quidam erat paterfamilias qui plan- 
tauit uineam. et saepen circumdedit earn et fodit in ea torcular et aedificauit turrem et 
locauit eam agricolis et peregre profectus est. ^ cum autem tempus fructuum adpropin- 
quasset misit seruos suos ad agricolas. ut acciperent fructus eius. ^ et agricolae adprahensis 
seruis eius unum caeciderunt. alium occiderunt alium uero lapidauerunt. ^iterum misit 
alios seruos plures prioribus. et fecerunt eis similiter, ^nouissime autem misit ad eos 
filium suum unigenitum dicens. reuerebuntur filium meum. ^agricolae autem. uidentes 
filium dixerunt intra se. hie est heres. uenite occidamus eum et habebimus hereditatem 
eius. "et adprahendentes eum eiecerunt eum extra uineam. et occiderunt. **cum ergo 



P3^LR. om, autem W. meritrices DL. om, 
•i D. penitentiam C3*R, poenit. D, poenet. 
LW vg, abuistis C. post ea Y. > ut postea Q. 
credideretis B, crederitis X*. 

33. parabalam D3^'LOR. audite : di in ras, 
a corr, scr, O. uiniam DR ; + suam D. saepe 
AFHX b, saepae Y, item sepe C0Z* q\ saepem 
BEKM emcf. Mc, xii. i, saepen/, sepem DH>JL« 
KTORTVWZ* vg, Tisch, Hitron, cff^. ,^j A. septem 
L*Q. circimdedit 9g. ftidit E, fodi F. torcolar 
E, tnrcnlar L. edificaait CLW. turrem + in 
medio eius £ ex Esaia v. 2, cui Uciicni etiam 
Jtuffragatur cor. not., sed mm marg, agriculis 
BHLR perigre a»» (pere. H«). 

34. qaum H0. frnctnm EKr(R) ; fructus J. 
•dppopinquasaet BCDEH>H0JLMO(R)TXeZ*, 
appr. AFKKTVWYZ* vg. : adpropinquaret QX». 
> adpropinquasset fractum + uiniae R. missit 
DLR. seraus O*. suos: tuos R; om, YJL. 
ad: et Y. agriculas HLRT. accipirent O; 
acdperant Y. fructos O* ; fructum R. 

35. et agricolae : om, et L ; et agricole W, et 
agricnlae HLR ; > agricole autem E ; + uenerunt 
Q. adprehensis ACDJMOTVX? et adpraeh. 
BEa>FRZ» et adpraech. LQ : appreh. KW YZ> vg. 
Tisch,, appraeh. H©Kr. om, eius Z*. ceciderunt 
F0MO*K'-TVW vg et caecid. A*BCEJKXZ : 



cederunt H>HLO«R*Y et caed. A«DKrQ. alium 
+ autem E. hoccid. C, accid. L*. alius uero 
lapidabant Q. > alium uero lapidauerunt et 
alium occiderunt R. 

36. + et a/ init, R. iterum -i- autem £. missit 
Da>LR. 

37. missit DH^LR. dicens + forsitan EF et cor, 
ucU.* sed Hon marg. reuerebuntur DQR ; + for- 
sitan T ; •(- forte ^& ; sic etiam grace, 16 add. 
law et b c effth forte uel forsitan ex Luc. xx. 13. 

38. agriculaeHL(-le)RT, agricole \V|^. filium 
+ eius K intra: inter LW. haeres J^. 
hoccidamus C. habebimus haereditatem J^l^> 
habebim[us in mg."] heriditatem L; habeamus 
hered. DE ; nostra erit hereditas R ; graeci oy^yAw 
uel KaTaax&/i*y. 

39. adprehensum CDJMOTX*Zs adpraeh. 
BEa>©Z», et adpraech. L : appre. AKQVWX'Y 
vg. TiscA., et apprae. FHNT ; adpraeso eo R* {sed 
superscr. -hen. R«) ; + eidamus D {sed expunctum), 

> iecerunt eum R. om. eum E*. iecicrunt DL, 
eicerunt FM, eicierunt 3*, egecerunt C ; + eum M*. 

> occiderunt et eiecerunt extm uineam E. uiniam 
DR. hocciderunt C ; +eum3^*^. 

40. quum H0. ueniret H*, ueniet X*. uiniae 
DR. uinee W. agriculis LR ; colonis F et E* {uel 
coloniis). 



Digitized by 



Google 



XXI. 41-XXli. 4.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM, 



131 



41 aiunt illi malos male perdet 
et uineam locabit aliis agricolis 
qui reddant ei fructum temporibus 
suis 
^didt illis iesus numquam legistis in 
scripturis 
lapidem quern reprobauerunt aedifi- 
cantes hie factus est in caput an- 
guli 
a domino factum est istud et est mira- 
bile in oculis nostris ? 
^ ideo dico uobis quia auferetur a uobis 
r^^um dei 
et dabitur genti facienti fructus eius 
44 et qui ceciderit super lapidem istum 
confringetur 
super quem uero ceciderit conteret 
eum. 



45 (220. 1) Yx cum audisselit principes sacer- 
dotum et pharisaei parabolas eius 
cognouerunt quod de ipsis diceret 
*«et quaerentes eum tenere timuerunt 
turbas 
quoniam sicut prophetam eum habe- 
bant 
XXII. ^^^* *^ Et respondens iesus dixit 

iterum in parabolis eis dicefts 
2 simile factum est regnum caelorum 
homini regi 
qui fecit nuptias filio suo 
^et misit seruos suos uocare inuitatos 
ad nuptias 
et nolebant uenire 
♦ iterum misit alios seruos dicens 
dicite inuitatis ecce prandium meum 
paraui 



uenerit. dominus uineae. quid faciet agricolis illis. ^ dixerunt ei. malos male perdet et 
uineam locauit aliis agricolis. qui reddant ei fructus temporibus suis. ^'dicit illis iesus. 
nunquam legistis in scribturis lapidem quem reprobauerunt aedificantes. hie factus est in 
caput anguli. a domino factum est istud. et est mirabile in oculis nostris. *' ideo dico 
uobis. quia auferetur a uobis regnum dei. et dabitur genti facienti fructus eius. ** et qui 
caeciderit super lapidem istum. confringetur. super quem uero caeciderit. conminuet 
eum. ^ et cum audissent principes sacerdotum et pharisaei parabolas eius cognouerunt. quod 
de ipsb diceret. **et quaerentes eum tenere. timuerunt tiu-bas quoniam sicut prophetam 
eum habebant. XXII. * Et respondens iesus. iterum dixit eis in parabolis dicens. * sinule 
est regnum caelorum homini regi qui fecit nuptias filio suo. ' et misit seruos suos. uocare 
inuitatos ad nuptias. et noluerunt uenire. ^ iterum misit alios seruos dicens. dicite inuitatis. 



41. -f et a/ init. £. aiunt : dicnnt £Q. male- 
perdet uno ductu 0. perdiit Z* tU uidetur sed 
corr, m, /., perdit F. niniam DO*R ; + suam 
ESP'^eO^W »^., sed delet snam 0«^ et cod, caraf, 
locanit E^FH^OTXYoZ* {sed corr. 7>). alU LR. 
agricnlis LR, agricoliis £. reddant codd. pi. et 
cor. ucU. cod. caraf. ^C : reddent ER^J^j exgraeco 
^MM)Cowii¥ ; leddunt K. el : et 3** ; ei et a**«. 
frnctnsBCT; +mJ. 

43. nnmqnam (nunquam H) : numquid non J; 
quid non R. scribturis EJOYZ ; + in psalmo £. 
edificantes W. > est £&ctus 9^ {corr, cod. caraf. \ 
capud ELRW. angili H* factus sec. Da>»LQ 
RX* cum abc effi. t h q {non fg^y facta d. istut 
7^ {corr. Z»), iste X*?. et eat: hoc est DLQR. 
mirabilis F, ammirabilis X*, a mirabile X^. 
occuUs R, hoculis C. 

43. dauitur O*. Post &oienti ras.fere 7 lUt. X. 
frnctof O* ; fructum DQR. 



44. om. et D. caeciderit bis C£, cidd. his 
DLR, cedderit W ?. istom (iustum L*) + non R. 
confringuetur DL, confringitur O* ; infringetur J. 
s. quem autem F. 

45. et oum (quum CH0) aadissent (uenissent 
R*) : audientes autem J. pharisei CTW, farissaei 
R, fans D, farissei L, farisei 3^. parabulas DH'LR. 
Post eius ras. quasi 3 litt. X. 

46. querentes CDELR*^; uolentes R*. quo- 
niam: quiaEQ. propheta £. profetam DS^LOR. 

XXII. I. didt W. > eis in paiabolis C. 
parabulis DH'^FLR. om. eia Q. om. dioens 
RW. > dixit {pro dioens) &s E. 

3. om. fjEtotum DQRW. eaelorum L, eel. W. 
nubtias TY. 

3. missit DL; misemnt W. seruosuos T. 
inuitatores J. nubtias BXY. noluerunt DQRX*. 

4. + et a/ init. R. missit DLR. alios ■¥ suos 
E*. seraos + suos JKKTVZ. dicete ?. om. 

S 7, 



Digitized by 



Google 



13* 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxii. 4-13. 



tauri mei et altilia occisa et omnia 
parata uenite ad nuptias 

* illi autem neglexerunt 

et abierunt alius in uillam suam 

alius uero ad negotiationem suam 
« reliqui uero tenuerunt seruos eius 

et contumelia adfectos occiderunt 
7 rex autem cum audisset iratus est 

et missis exercitibus suis perdidit 
homicidas illos 

et ciuitatem illorum succendit 
^tunc ait semis suis nuptiae quidem 
paratae sunt 

sed qui inuitati erant non fuerunt digni 

• ite ergo ad exitus uiarum 

et quoscumque inueneritis uocate ad 



nuptias 
^® et egressi semi eius in uias 
congregauerunt omnesquos inuenemnt 

malos et bonos 
et impletae sunt nuptiae discumben- 
tium. 
11(222.10) intrauit autem rex ut uideret 
discumbentes 
et uidit ibi hominem non uestitum 
ueste nuptiali 
^^ et ait illi amice quomodo hue intrasti 
non habens uestem nuptialem ? 
at ille obmutuit 
^^tunc dixit rex ministris 
ligatis pedibus eius et manibus 
mittite eum in tenebras exteriores 



ecce prandium meum paraui. tauri mei et saginata occisa sunt et omnia parata. uenite ad 
nuptias ' illi autem neglexerunt et abierunt alius ad agrum suum. alius uero ad negotia- 
tionem suam. ' reliqui uero. tenuerunt seruos eius. et contumeliis affectos occiderunt. ^ et 
audiens rex ille. iratus est. et mittens exercitum suum. perdidit homicidas illos. et ciuitatem 
illorum succendit. 'tunc ait semis suis. nuptiae quidem paratae sunt sed qui inuitati 
erant. non fuerunt digni. * ite ergo ad exitus uiarum et quoscumque inueneritis. uocate ad 
nuptias. ^^et egressi semi illi in uias. congregauerunt omnes quos inuenemnt bonos et 
malos. et implete sunt nuptiae discumbentium. ^intrauit autem rex ut uideret discum- 
bentes. et uidit ibi hominem non uestitiun uestem nuptialem. ^ et ait illi. amice quomodo 
hue intrasti non habens uestem nubtialem. at ille obmutuit. ^ tunc dixit rex ministris. 
alligate ei pedes et manus et tollite eiun. et mittite in tenebras exteriores ibi erit fletus et 



ST. om. et pr, D. ftltms + mea R. 
ocdssa DEQR, hoccisa C ; + sunt Q^^C ; ras. 
in T in qua innitatis ut udtur scriptum erat, 
parata -I- sunt ©O-Q. nubtias XY, nupdas W. 

5. neclcxcnint CT. habienmt C. aUi DQR. 
pm. suam /r. R. alii DQR. uero : om, J ; 
antem 3^R. negociationem V. 

6. aeruofl : ler | tantum L. eius : saos D. 
contumilia DH^LNTR ; coDtomeliis BH'0 vg. cor. 
uat, mg. adfeotos cum ADa*JLR«*YZ*, et 
adfectos H ; affectos CF0KMMTVWXZ« vg, 
Tisch, : adflictos BEOQR* ; gracci tantum dfipiaav 
Mai dwiKTfa^ay, hoccidenint C. 

7. qanm H0. audiss tantum L. est + nimis 
T. misais (misis £9*L) ezero. suis (vi/affos rd 
crfnr€6iMLra airrov fen omnes) codd. pi, et vg, : 
missit ezercitnm suum (rd arpdnvfia a^ov D gr, 
I. II 8. 209. 238) et DQR fere cum abc defffx- % 
hq (mittens d f), bomicidias RY. iUonim: 
eonixn R. auooendit : snboertit T. 

8. nnbtiae BY, nuptie W. panite W. herant 
C. ftieront : sunt DQR. 



9. ad: ex R* (ad R*«). ex itns D. om, et Q. 
qnosquumque H. innenieritis O ; inneneietis L ; 
inueniretis Q. nnbtias XY. 

10. egresi 3^L ; egressis £* ; + sunt F. in nia 
R. post uias rcu. in £. om, omnes £. quoa : 
qui T ; quotqnot D£(^j: qnodqQod)QR. innenie- 
nint D ; + et D. > bonos et malos £H*ORX*. 
iiiipletae(-teWY): inpl. CDE*a>FORT. nnbtiae 
CTXY ; nnptie W. discnmbentibus DR. 

11. ibi hominem Hs lapsu K. nestem H. 
nubtiaU BTXY, nupciali W, nuptiale Z» {corr, 
Z% 

12. amicaeR. nnbtialem BTXY, nnpdalem W. 
at (ad C) me obmutuit (hobm. C, omm. HKM 
M'VW, obmo. R) : om, F. 

13. dixit rex {pm, rex R* sed-¥ R*^) : rex dicit 
£. legatis HO* ; alligatis J ; alligate enm £. 
pedibus eius et manibus codd. pi.', pedlbns 
{om, eius) et manibus JQ ; > manibus et pedibus 
eius B zr^. ; > manibus et pedibus {om. eius) D£ 
LR; pedibus eius T* (-t-et manibus UU, lin,)\. 



Digitized by 



Google 



XXII. 13-24.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



133 



ibi erit fletus et stridor dentium 

1* multi autem sunt uocati 
pauci uero electi. 

i» (223. 2) June abeuntes pharisaei 
consilium inierunt ut caperent eum in 
sermone 

!• et mittunt ei discipulo^ suos cum hero- 
dianis dicentes 
magister sctmus quia uerax es 
et uiam dei in ueritate doces 
et non est tibi cura de aliquo 
non enim respicis personam hominum 

IT die ergo nobis quid tibi uideatur ? 
lieet censum dari caesari an non ? 

18 cognita autem iesus nequitia eorum ait 



quid nie temtatis hypocritae ? 
^* ostendite mihi nomisma census 

at illi optulerunt ei denarium 
^® et ait illis iesus 

cuius est imago haec et suprascriptio ? 
^^ tlicunt ei caesaris 

tunc ait illis reddite ergo quae sunt 
caesaris caesari 

et quae sunt dei deo 
22 et audientes mirati sunt et relicto eo 

abierunt. 
2^ In illo die aceesserunt ad eum sad- 
dueaei 

qui dicunt non esse resurrectionem 

et interrogauerunt eum ^dicentes 



stridor dentium. ^* multi enim sunt uocati. pauci autem electi. " tunc abierunt pharisaei. 
el consilium inierunt. quomodo eimi caperent in uerbo. ^^ et miserunt ad eum discipulos 
suos cum herodianis dicentes. magister scimus quia uerax es. et uiam dei in ueritatem 
doces et non est tibi cura de aliquo non enim respicis personam hominum ^^ die ergo nobis, 
quid tibi uidetur. licet censum dari caesari. aut non. ^ cognouit autem iesus. nequitiam 
eorum et ait. quid me temptatis hypocritae. ^'ostendite mihi denarium census, at illi. 
obtulerunt ei denarium. ^ et ait illis cuius est imago haec. et superscribtio. '^ dixenint ei. 
caesaris. tunc ait illis iesus. reddite ergo quae sunt caesaris. caesari. et quae sunt dei. 
deo. " et audientes. mirati sunt et relicto eo. abierunt ** in ilia die. aceesserunt ad eum 
sadducaei qui dicunt non esse resurrectionem. et interrogauerunt eum ^ dicentes. magister. 



> manibns eius et pedibus corr. uat, +et {ante 
mittite) EQ. mitte V». ibi : ubi D ; illic R. 

14. autem : enim RW vg. Tisch. om, sunt 
JR». TiociR*( + «mit^/atR«"). aelecti C. 

15. habeuntes C. pharisei CEW, phar»«ei O; 
£mtsei DLR, farisei 3^. inieront : iecenint 
DLQR. carperent T* (r /r. semi-erasa), etun : 
ifem W cor. uat, {post ras. etun). 

16. immittnnt X {ui propius reddat dvoo'WAAov- 
aiv ?), cf, immisenmt ffi. herodianiis E, erodianis 
D, hirodianis L. hes C. et niam: inoiam R. 
non enem T*?. respioia (-it L) : + ad DLQR ; + 
in £. peisonas DQR. hominis JO. 

17. uideatnr AFH*MXY : uidetur BCDEa> 
.H'QJKLM'OQRTVWZ vg. Tisch. Hieron. Sed 
uidetur credo esse correctionem, partim ex ueteridus, 
gut omnes sic le^unt, partim ex graeco boicu, 
oenBam dari similiter cum ACa»FH0JLMWX 
YZ* Hieron. {et comm. solui) et dari a c efjff\. « q 
cf. Mc. xiL 14 : censum dare (8owa<) BDEKITOQ 
TVZ* vg. Tisch. b d g^ A, et dare censum R cf. 
Zc. X3L 22. cesari TW, caessari R, cessari D9^L. 
an : aut BCELQT. annon um ductu IfT. 

iS. cognouit . . . nequitias T. quid me tem- 
.%fM» hypooritae int, tin, X. temtatis {ui iv. i. 



etc.) cum AHQT«XZ« (temtastis T*) : temptatis BC 
DEH>F0JKLMKrORVWYZ» Tisch,, tentatU vg. 
hypodiritae CLY, byppocbritae DE, hippochritae 
B^ hipocrite a>(-tae)T, ypocriUe Z<», ypochrite W. 

19. bostendite C. nomisma codd. pi. et cor, 
uat. et corr, in marg.i numisma DJO»*W vg. 
Hieron. ; nummlsma ES^LR ; nouissima 0*X* ; 
nominis T. censue T*. ad C. optulerunt {uide 
ad U. II) AFH JKMKTOQVXYZ* : obt BDES* 
0LRTWZ* vg., bobt. C. 

ao. hiesus C, ibesus T cf. ad i. 1. "hymsugo C, 
ymago W. > et bee W. suprascriptio Aa>H* 
MY«Z* et suprascribtio FJO*Y»: superscriptio 
BCDH'eKM-QRTVW^jf. Hieron., super scriptio 
L ; superscribtio O^XZ* super scribtio E. 

a I. cessaris etc, D3^LR, ces. etc. W. tunc ait 
mis red. ergo q. s. o. om. propter homoeoteleuton 
L. illis: eis E; + iBs JQR. > cessari quae 
cessaris sunt R. >quae caesaris (caesari T*) sunt 
caesari CT. que bis D. 

a a. babierunt C. 

a3. ilia QR. diae C. om. ad eum DR. > 
sadducaei ad eum Q. sadducei CSP, saducad Y, 
saducei DLRW, sadduccaei E. om, et R. 

a4. mosea cum ABCFMOQRXY^Z : moyiei 



Digitized by 



Google 



134 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxii. 24-34. 



magister moses dixit si quis iQortuus 

fuerit non habens filium 
ut ducat frater eius uxorem illius 
et suscitet semen fratri suo 
** erant autem apud nos septem fratres 
et primus uxore ducta defunctus est 

et non habens semen 
reliquit uxorem suam fratri suo 
*• similiter secundus et tertius usque ad 

septimum 
a^nouissime autem omnium et mulier 

defuncta est 
28 in resurrectione ergo cuius erit de sep- 
tem uxor ? 
omnes enim habuerunt eam. 
*• Respondens autem iesus ait illis erratis 



nescientes scripturas neque uirtutem 

dei 
®"in resurrectione enim neque nubent 

neque nubentur 
sed sunt sicut angeli dei in caelo. 

31 De resurrectione autem mortuorum 

non legistis 
quod dictum est a deo dicente nobis 

32 ego sum deus abraham et deus isaac 

et deus iacob ? 
non est deus mortuorum sed uiuen- 
tium 

33 et audientes turbae mirabantur in doc- 

trina eius. 

34 (224. 6) pharisaei autem audientes quod 

silentium inposuisset sadducaeis 



moyses dixit, si quis mortuus fuerit. non habens filios ut ducat frater eius uxorem 
illius. et suscitet semen fratri suo. ^^ erant autem aput nos. septem fratres. et 
primus uxore ducta. defunctus est et non habens semen reliquit uxorem suam fratri suo* 
^ similiter autem et secundus. et tertius usque ad septimum ^ nouissimae autem omnium et 
mulier deiiincta est. ""in resurrectione ergo, cuius de septem. erit uxor omnes enim 
habuerunt eam. '•respondens autem iesus ait illis. erratis nescientes scribturas, neque 
uirtutem del ^ in resurrectione enim. neque nubent neque nubentur. sed sunt sicut angeli 
in caelo. " de resurrectione autem mortuorum non legistis quod dictum est a deo dicente 
nobis. ^ ego sum deus abraham et deus isaac et deus iacob non est deus mortuorum sed 
uiuorum. ^ et audientes turbae mirabantur in doctrina eius. 

^pharisaei autem audientes quod silentium inposuisset sadducaeis. conuenenint in 



DE3>«H0JKKrTVY« vg. ; moiset a>*LW. dicit 
T; mandauit nobis £, cf, hfpw^v i^uv Mc, xii. 19, 
Luc, XX. 28 ; etiam rasura est fere \uel $ lUt, in 
K post dixit, ubi potest fuisse nobis ; cf, scripsit 
nobis e. Aierit 4- et E. hens R* (ab supcrscr,), 
fllimn codd, et vg, : filios F ex graeco uel ex Marco 
xiL 19, cf, Ercumum ad k.l,^ non habens filinm. 
Ita magno consensu habent omnes IcUini codd. quos 
mihi uidere contigit^ eticun uetusti ac manu 
descripti, cum grcuci constanter habeant /4J> ixw 
riK¥a non hab^s liberos.* om. at W. edncat L. 
fratrem LW. om, eius R. hnxorem C. illis O* 
(n superscr.), suscitat D. sen R* (em superscr.). 

25. erat D. autem Hsy lapsu L. aput BC 
^T. .VII. DFRW. et primua : primusque W. 
uxore (box. C, uxorem H*) ducta deftuiotua : 
uxorem dnxit defnncta R. om, et R. om, semen 
W. reliquid BCOTWX; relinqnit Z». om, 
suam J. 

26. similiter + et ER. ai* et .in* nsqne ad 
•VII. D. husque C. -Vli. mum R. 

27. nouissimae B*, nooissima £J. om, et T. 
defunctus R. 



28. septem: -vii. DERW. hnxor C. ea L. 

29. om. autem Q. om, iUis R. scribtmas 
BEJOYZ. 

30. resoirectionem K. enim: ergo DLR; 
autem T. sed sunt: sed erunt DEJQR6'^Cr 
se I derunt L ; erunt etiam e et plures pairum ap. 
Sabot, hangeli C, angueli D, angili L. om, dei 
EZ»( + Z'). celoW. 

31. autem: ergo R; > mortuorum autem Q. 
legitis T*. quod : quia F. a deo : a dno DE^ 
0JLR ; et > nobis a dno dicente J. dicentem O*. 

32. habraham £, abraam DT, abracham LR. 
hysahac C, issac D, ysaac W, isac WL ; item > 
et ds iacob et ds is. L. non est : non dixit T. 
uiuentium : uiuorum FG*(corr, sax.)X* ; + ds R. 

33. om, et a*, turbae (-e W) : scribae E. 
admirabantur Q. om. eius D. 

34. pharisei CH'W, farissd DLR(-aei), fharisad 
V. om. autem E. audientes quod: uidentes 
quia F ; cum audientes quia Q. imposuisset KW 
vg.f inpossuisset DEH^Y, inpossuiset L. >inp. 
sadducaeis silentium Q. sadduceis CSPT, saduceis 
DLRW, sadduccaeis E. conuenierunt D; coo- 



Digitized by 



Google 



JCXII. 34-46]. EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



ns 



conuenenint in unum. 
^ Et interrogauit eum unus ex eis l^is 

doctor temtans eum 
86 magister quod est mandatum magnum 

in l^e ? 
37 ait illi iesus 
diliges dominum deum tuum in toto 

corde tuo 
et in tota anima tua 
et in tota mente tua 
^hoc est maximum et primum man- 
datum 
89 secundum autem simile est huic 

diliges proximum tuum sicut te ipsum 
^ in his duobus mandatis uniuersa lex 



pendet et prophetae. 
41 (226. 2) Congr^atis autem pharisaeis 
interrogauit eos iesus *^ dicens 
quid nobis uidetur de christo ? 
cuius filius est ? 
dicunt ei dauid 
*^ ait illis quomodo ergo dauid in spiritu 

uocat eum dominum dicens 
4* dixit dominus domino meo sede a 
dextris meis donee ponam inimicos 
tuos scabillum pedum tuorum. 

45 Si ergo dauid uocat eum dominum 

quomodo filius eius est ? 

46 (226. 2) E^ nemo poterat respondere ei 

uerbum 



unum ad eum. '*et interrogauit eum unus ex eis legis doctor, temtans eum et dicens. 
*" magister quod est mandatum magnum in lege, '^ait illi iesus diliges dominum deum 
tuum. ex toto corde tuo. et ex tota anima tua. et ex tota mente tua. " hoc est primum. 
et maximum mandatum. ^ secundum autem simile est huic. diliges proximum tuum sicut 
te ipsum. *^ in his duobus mandatis. uniuersa lex pendet. et prophetae. 

** congregatis autem pharisaeis. interrogauit eos iesus ** dicens. quid nobis uidetur de 
christo. cuius filius est. dicunt ei. dauid. ^ ait illis iesus. quomodo ergo dauid. in spiritu 
uocat eum dominum suum dicens. ^ dixit dominus domino meo. sede ad dexteram meam. 
donee ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. ^ si ergo dauid in spiritu uocat eum 
dominum. quomodo filius eius est ^' et nemo poterat ei respondere uerbum nee ausus fiiit 



gr^^aemnt R. in unnm ex corr, £ ; + ad eum 
L ; + adnersns eum Q bcdefft h ; cf. awrljfx^oav 
Iv a^hv D, connenenrnt in annm ad emn^I 

35. miam T*; qoidam Q. ex ipsis Q. dotor 
Y. temtans {cf. ad u, 18) AH*LQTXYZ«: 
temptans BCDEH>FH»0JKMKrORVWZ*7Vjir>4., 
tentans v^, eum : om, R* ( + ccrr, sax,) ; + et 
dicens E ; + dixit R. 

36. quod: qnid DR. maffnnm: magnm L; 
mains 0JO ; + et primnm Q. > m. mandatum C. 

37. +et ad init. R. dUigis CXZ* {corr, Z^) ; 
dil^es D£PR ; dilegis L. tuum bis lapsu C. in 
toto o. BCDH>LQRT: ex t. c. AEFH0JKM 
KTOVWXYZ vg, Tisch, om. et sec. L. in tota a. 
BCDH»H0JKLMM'QRTVWZ vg.x tri. a. AEF 
ox* lY \ cf. canonem nostrum cui iv. 5. in tota 
mente codd.plur. et vg. : ex t m. FO ; graeci ter Ik, 
sed Mc, xii. 30 If unde ex in Matt, irrepsisse uide- 
tur ; uariant hie ueteres in . . in . . in ^ £- dffx. « 
^, A ^ ; in . . in {tertia clausula omissd) gi.; ex . . 
ex. . ex f; ex . . ex . . in . . in e {additur enim 
in omni iostitia). 

38. hoo est {inne add.) BCDE3PFH0JLMO*Q 
RTVWX*Z* vg. Hieron. : + enim AKK^O«X«YZ^ 
maximnm (magnnm E) et pr. (pprimnm T) 



mand. : > primum et max. m. F, > mand. mag- 
num et primum R ; graeci ij {pm. D) /act^i/ «a2 
m^&mi uel vpdmj (ij wp.) ital fify6X7j. 

39. om. est £R. diligis CFHX, dUeges D£PLR. 
teipsum uno ductu J. Ific inc. cad. L 

40. hiis E*IW, is H. duabus E ; .ir* D. 
unuucrsa L*; tota C(E)0R. pendit H*. > 
pendet tota lex E. profetae DaPOR, profete L, 
prophete W. 

41. phariseis C3*W, farisseis DL, farissaeis R. 

42. > est filius Y. dicut Z* {corr. Z'). dauit 
L. 

43. ait : didt E. om. ait illis NT. illis + ills 
BEDH^OQR cum grcucis pluribus etfffx . quomo 
K. nocauit R. dominum : dns T*. 

44. adextris uno ductu Y ; a dexteris D. soab- 
mmn AE*3>FJKLMKrVXZ» : scabellum BCD 
E«0OQRTWYZ* vg. Tisch., scapellum H. 
peduum LR. 

45. dauid + in spiritu DEH^^FQW. nocauit 
ORZ*. > eum dfim uocat J. 

46. i>otest L. > ei respondere X vg. aussns D. 
> ex nia die quisquam a>KKrO*(W corr. 0')V 
X*Z. quisquam: quicquam L*; quis R* et > 
quis fuerat {sic) R. illo W. diae . . hamplius C. 



Digitized by 



Google 



136 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxii. 46-xxiii. 9. 



neque ausus fuit quisquam ex ilia die 

eum amplius interrogare. 
XXIII. (*27. 10) Xunc iesus locutus est 

ad turbas et ad discipulos suos * di- 

cens 
super cathedram mosi sederunt scribae 

et pharisaei 
^ omnia ergo quaecumque dixerint uobis 

seruate et facite 
secundum opera uero eorum nolite 

facere 
dicunt enim et non faciunt 
4 (228. 5) Alligant autem onera grauia et 

inportabilia et inponunt in umeros 

hominum 



digito autem suo nolunt ea mouere. 

6 (229. 2) Omnia uero opera sua faciunt ut 

uideantur ab hominibus 
dilatant enim phylacteria sua 
et magnificant fimbrias 
* amant autem primos recubitus in cae- 

nis 
et primas cathedras in synagogis 

7 et salutationes in foro 

et uocari ab hominibus rabbi. 

8 (230. 10) Uos autem nolite uocari rabbi 
unus enim est magister uester 
omnes autem uos fratres estis 

®et patrem nolite uocare nobis super 
terram 



quisquam ex ilia die amplius eum interrogare. XXIII. * Tunc iesus locutus est ad turbas. 
et ad discipulos suos '^dicens. super cathedram moysis sederunt scribae et pharisaei. 

' omnia ergo, quaecumque dixerint uobis seruate et facite. secundum opera uero 

eorum. nolite facere. dicunt enim. et non faciunt. * alligant enim onera grauia. et inporta- 
bilia. et inponunt super umeros hominum. digito autem suo. nolunt ea mouere. " omnia 
uero opera sua faciunt ut uideantur ab hominibus. dilatant enim phylacteria sua. et 
magnificant fimbrias uestimentorum suorum. ' amant autem primos discubitus in cenis. et 
primas cathedras in synagogis. 'et salutationes in foro. et uocari ab hominibus rabbi. 
* uos autem nolite uocari rabbi, unus est enim magister uester. omnes autem uos fratres 
estis. • et patrem. nolite uobis uocare super terram. unus est enim pater uester. qui in 



> interrogare earn amplius ex ilia hora Q. > 
interrogare amplius £. 

XXIII. I. loqtititns 0IX. om. ad sec, BJKM' 
O^sed-^-m. sax.)VZ. om.wionla, 

a. catedram T, cadhedram R, cathedra XZ. 
mooi ABCMOQXYZ: moysi DEaPHeUKKTR 
TV W vg, Tisch,, moisi L ; mosis F. sedent R. 
scribe LW. pharisei CW, farissaei R, ferisaei a», 
farissei L, faxisei D ; + diccntes R*»* in mg, inepte, 

3. om, ergo £W. que cumque D, qu^cunque 
]^, inter quae et cumque ras, unius lit, A. 
dixerint -1- in J. obseruate OX. > facite et 
seruate JR. facete a** {sed corr.\ hopera C. 
>uero opera EHQRTW. eonun: illorum E. 
am, enim T. ipsi et Q» > et ipsi R. 

4. alligant codd. pL et vg. : adligant J ; alli- 
gauit Q. autem codd. pL T cum ab c ffi. , g^, ^ 
lq\ enim DEa*ILR|gi^C ^/A; uariant graeci, 
honcra CDEaHDRT. inportabilia codd. pi. : imp. 
MWX« vg, inport et i. in h. hominum ex m. rec, 
ut udtur K. imponunt HIMW vg, umeros codd, 
pi. : humcros CDa>0KLORTWXYc vg Tisch., 
humero J ; numeros Z* ; + suos T*. degito L. 
nonlunt H. Post ea rcLs, i uel 2 litt. X. > 
mouere ea Q. 



5. uero: om a**( + »f^.); ergo DQX. hopera 
C. om. stia LR. om. ut a** ( + H**). uidiantur 
R. hab C. ominibus T*. phylacteria BCE0I 
JKMKTVZ* vg. : phylasteria W, philacteria AFH 
O-^QXYZ*; fylacteria 0*T. filactiria 3*LR, 
filactyria D. om, sua F. magnificauit R. fym- 
brias D, fimfrias O ; fymbriam E; + suas DO'^R; 
+«uestimenti sui E. 

6. autem BCDGJKLMKTVWZ vg ffieron. 
cum graecis multis et uett, {graecietiam multi rf): 
enim AEa»FHOQRTXY cum graecis 157 «/.» et e, 
recubitus ABCH^eKM'QVWXZ* vg : -tos D^SP 
FH*JLMO*RTYZ» ; accubitos D*E. oaenis AD 
a>H©IKLJfrQVZ : cenis BCE°FMORTWXY, 
ceniis E*; coenis J {sed dubito) vg. catedras T. 
synago D, sinagogis H*HLW, synagogiis E*, 
snagogis R. 

7. salutationis E*. ominibus T. rabi W et in 

M.S. 

8. autem: uero E; enim R. uocare EH*Z* 
enim est ABD0LMQXY : enim {om. est) R ; est 
{pm. enim) C; > est enim E3*FHIJKKrOTV 
WZ vg, omnes autem : omnes enim DH^RXY. 
om. estis R* {add, corr. sax^, 

9. uocare : om, R* {add. corr, sax.) ; uocari D. 



Digitized by 



Google 



XXIII, 9-^s] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



137 



unus enim est pater uester 
qui in cadis est 

10 nee uocemini magistri 

quia magister uester unus est chris- 
tus. 

11 (»!• ft) Qui maior est uestrum 
erit minister uester 

M qui autem se exaltauerit humiliabitur 

et qui se humiliauerit exaltabitur. 
18 (288.5) Uae autem nobis scribae et phari- 
sad hypocritae 



quia dauditis r^^num caelorum ante 

homines 
uos enim non intratis 
nee introeuntes sinitis intrare. 
16(233.10) Uae uobis scribae et pharisad 

hypocritae 
quia circumitis mare et aridam 
ut faciatis unum proselytum 
et cum fuerit factus 

facitis eum filium gehennae duplo 
quam uos. 



caelis est "neque uocemini magistri unus est enim magister uester christus. "qui autem 
maior est uestrum. erit uester minister, ^qui autem se exaltauerit humiliabitur. et qui se 
humiliauerit. ezateabitiu*. ^uae autem uobis. scribe et pharisaei hypocrite, qui denoratis 
domos uiduamm. sub optentu prolixe orationis. propterea sumetis pluriorem damnationem. 
uae uobis scribae, et pharisad hypocritae quia dudetis regnum caelorum ante homines, 
uos enim non intratis neque introeuntes. sinitis intrare. ^uae uobis scribae et pharisaei 

pmnes quot uidimut edd, antiq. s.g. HaUbrun 
1476, WmdeRaiish.i4,%i,Kesler\^%7,Pagam$U 
1497, Erasmus, Froben 1503, Saam 1515 it 1519, 
Mareschal 1531, Uiuian 1534^ /fiii/a 1534, Bene- 
dictus 1558 etc,^ cum be ffft h (r) r, I et graecis 
minusc, uix multis {sed ante uers, 13 habent EFG 
HKMA etc,, al, pier,) ; legunt uero sic OM nobis 
Mribae et \pm, scr. et F) pharia—i (phariss. Q» 
fiuissei R) hypocritae (hypuchr. (}» hippochr. R, 
ypocrite T) qui (qnoniam QR b r,quia vg. Hieron^ 
oomeditU (commecL R, comedatis Q; deaoratia 
Y fh ; om. I nm A) domos (-ns QZ Ifurm,) 
uidnarom ( + et 9) oeoasiona lonca orantes 
(occass. loQge or. R, orationis loogae occaaioQe or. 
leg., oratione longa or. T, oratioaet longas or. vg, 
J/teroH,, sab obtentu prolixae orationb ¥/, occa* 
sione p. o. A) propter hoe (propterea ^/9, pro hoo 
A ; om. F) amplius aooipialis (> ace. ampl. QR 
b cjft ^f *cc. mains A, ace. maiorem F, snmetis 
plnriorem/) indifdnm (daninatioQem ¥/) FQRT 
{cf. H«*e uers. 13) Leg. vg. Hierm. b cffft h (r) 
r, 8; om. q a uers. 13 usque ad u. 29; uerba 
ttpo^iuau fMtttfA wpofftvx^fui^oi mulium torseruni 
interpretes, cf. • Old Lot. Bibl. Texts; II, pp. xciT, 

XCT. 

15. ne W; -t-antem ?W. scribe W. phaiisel 
CW, &iissaei R, fiiiisaei W, £uissei L, fiuisd D. 
hyppochiitae DE, hipochrite LW, hippocfaritae R, 
hippocritae a*, ypocritae Z«. quia : qui DEdJK 
MrQTVZ*(f*rr.Z*). oiroumitis BCDffFHeiK 
MO*QRT*Z et drcnm ttis L, drcnmisds £: dr- 
cnitis AKrO«T«VWXY «5f., drcnistis J. haiidam 
C ; aridnm E. om. ut fbo. on. pr. E. proielitnm 
FWX*, prosilitnm DffLRT*, prosUytnin H*. 
qnnm 0. fiiciatis 3^R. gehenne lOW, gehenac 
Ry gechennae L. Post uos pergit R uae nobis 
scribae et fiuissd bippockritae qA commrditis 

T 



> nobis nocare a>. enim est ABCDF0IJLM 
X«Y: enim (<Hw. est) R*T; > est enim ESPHKM* 
OQVWZ; >est antem R-«? et X*?; + nobU 
BO— X«. celisW. 

10. neq: R; ne CT. nodmini HX. >nnns 
est nester magister Q. 

11. om. est nestmm Q; om. uestrum K^ 

> nester minister DRW. 

13. >se antem 3>R. ezaltaberitT. >ezalta« 
nerit se Q. hnmilianitnr OZ* {corr. Z'). hn- 
miliaberit Z ; hnmiliat W. ezaltanitnr LO. 

13. yxit^ hie et infreL. ms. autem £R. scribe 
W. pharisei CW. farissaei R, fuissd L, &risaei 
'S, £urisei D. hypochritae CY, hyppochritae DE, 
hippochritae R, hippocritae W, hippocrite L, 
hypocrite W, ypocritae T(-te)Z«. quia : qni DK 
M^QTWYZ*. dnditis BCEH>FH*MR. celomm 
W. hante C. homines in ras. T; hominis L; 
hominibns 0, deiside p^rgU nae nobis scribae et 
pharisaei hypociitae( -te H"*^ qui comeditis domos 
nidaanmi oratione longa orantes propter hoc nt 
amplins acdpiatis indidnm et sic H"^ {eadem 
moHu quae addidit nos antem etc. zx. aS ; etiam A 
etfl proipomtnt uersum 14 uersui 1 3. uos enim 
(imt 'fip) : nos antem DES^FLQR cum M graeco 
H uett.ffi.^ mtrastis T*. neque D; sed W. 
sbetis I^ sinites O* ; snstinetis J. introiie EKST 

vx*z. 

14. Totum uersum omisimus cum codd. plur. 
tad effi gx. , {et graecis KBDLZ minusc. Orig.) 
corr. uat. (qui notat hunc uersum iuuemri ' in 
canone yin in quo duo tantum concordant Luc. xx 
[47] et Mc. xii [40]') cod. caraf. qui habet 
*Sumptae ex cap. xx Luccu in fim'' \ uersum 
kahentij) H"f et %{in medio uers. 13, uide iH 
mnnatata)qR{post u. is)T L^ienensis S. IsidoH, 
Vg' fficron. (sed preuterit in commemtario) et 



Digitized by 



Google 



138 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxiil. 16-33. 



i<* Uae uobis duces caeci 
qui dicitis quicutnque iurauerit per 

templum nihil est 
qui autem iurauerit in auro templi 
debet 
"stulti et caeci quid enim maius est 
aurum an templum quod sanctificat 
aurum? 
^® et quicumque iurauerit in.altari nihil 
est 
quicumque autem iurauerit in dono 
quod est super illud debet 
'^ caeci quid enim maius est 

<lonum an altare quod sanctificat 
donum ? 



2® qui ergo iurat in altari iurat in eo et 
in omnibus quae super illud sunt 

21 et qui iurauerit in templo 

iurat in illo et in eo qui inhabitat in 
ipso 

22 et qui iurat in caelo 

iurat in throno dei et in eo 
qui sedet super eum. 

23 (234. 6) Uae uobis scribae et pharisaei 

hypocritae 
quia decimatis mentam et anethum et 

cyminum 
-et reliquistis quae grauiora sunt legis 

indicium et misericordiam et fidem 
haec oportuit facere 



hypocritae quia circuitis mare et aridam. ut faciatis unum proselytum. et cum factus fuerit. 
facitis eum filium gehennae duplo quam uos. ^' uae uobis duces caeci qui dicitis. quicunque 
iurauerit in templum nihil est qui autem iurauerit in aurum templL debitor est. ^^stulti et 
caeci. quid enim maius est. aurum. an templum quod sanctificat aurum. ^ et quicunque 
iurauerit in altare. nihil est. si quis autem iurauerit in donym quod est super illud. debitor 
est. ^* stulti et caeci quid enim maius est. donum an altare. quod sanctificat donum. ^ qui 
ergo iurauerit per altare. iurat in eo. et in onmibus quae super ilium sunt ** et qui iura- 
uerit in templo iurat in illo. et in eo qui habitat in ipso. ^ et qui iurauerit in caelo. iurat 
per trhonum dei. et in eum qui sedet super eum. ^ uae uobis scribae et pharisaei hypo- 



domos nidtianun occassione longe orantes propter 
hoc ampllus acdpietis iudiciu de guibus uide 
supra ad 14. 

16. ne W. caedi E*, ced LW. qui dioitis : 
quid dicitis L; 4tm, J. <qiiicimque ^7^. per 
templnm ; in t BDLQR. nichil W. in anro 
EKIPrQTVA^^Z* vg,\ in aurum ABCDa»FH0LM 
ORXYZ*. <ww.tempUZ*( + Z*). debet (A^c^Xfi) 
ABCa»FH0JKMTVWX«YZ»J5i6C : debitor est 
DELKTOCdebetor O* sed corr, m. xflAr.)QRX*Z»^ 
Hieron, £um a c dfffx- 1 ^ ^i- 1 (^^'^ debet b t gi), 

17. om. et R. ceci KLW, caedi E. maus L. 
om. est Q. han C. 

18. quiquumque H, quicunque ^JSt* in altari 
BCa>FH0JMKrO-TVWYZ» v^. (in alteri 0»): 
in altare ADEKLQRXZ*. nichil W. quicumque 
A«BCD(qui cumque)H>FHJKL(qui cum que)MM* 
OQTVWXYZ vg. (quicunque ^) : qui A*E0R. 
om. autem W. in domo W*. >quod super 
Ulud est Q. illut Z* {ccrr. Z'). debet : debitor 
est DELQR, debetor est O. 

19. caeci 3* expunxit corr» sed nihil in mg, 
addidit ; ced LW, caecii £ ; + stulti X. om, est 
X. han C ; aut E. 

ao. ergo: autem V*. iurauerit £R. in altari 
CH«0TW«;^. md.adi%: in altare ABDEH^FH* 



JKLMKTOQRVXYZ. iurat j^r.+etD. qucW 
> sunt super illud J. illut Z* {corr. Z»). ttud T. 

21. et qui iur. in templo in ras, K. qui: 
quicumque a***WJ5(!D ; quicunque ^Tf^, iurat + ct 
R. in mo : in ipso D* {corr. D^. qui in- 
habitat (t^ learoucowri) ABPFMOX^Y e f ff^i 
qui habitat BCDEH0JICLKrQRT(abitet)VWX*Z 
vg. Hieron. c ff^g^-t ^ ^ f^tur^ habitanti d 8, dtf, 
abq, 

2 3. iurauerit R. celo W. trono LTZ* (t<?fr. 
Z"). in <um Z* (in eo Z*). sedit R. super 
eum : super ipsum K 

33. ue + autem, // scribe W. pharissad C, 
pharisd W, farissad R, faiissei L, farisd D. 
hypochritae CD, hippochritae H*(-critae)R, hyp- 
pochritae E, hipochrite L, hipocrite W, ypocritae 
T(.te)Z«, hypochitae Y. quia : qui DFRVX«W 
T^C. mentam codd. pi. et vg. : mentham BJ 
Tisch.y mentem L, menta H. anethum {fian\Bw) 
ABJMQX«YZ «5f.: anetum E^FH0IKl{rOTV 
WX*, hanetum C, anetam D* {sed a n^, €orr.), 
aretum L, annetum R. oyminum ABCFH0KM 
KrOQVYZ*«5f. : dminum TWZ«, cymminum DE, 
cimminum ^LR, qniminnm J, cuminum X. 
reliquistis (d^mrc) codd. pL et vg, : relinquitis 
0X^ queD. legis +etR. iuditium W. mis- 



Digitized by 



Google 



XXIII. 23-29 1 EUANGELIVM SECUNDUM MA TTHEUM, 



T^Vi 



et ilia non omittere. 
»* Duces caeci 
excolantes cuHcem 
camelum autem glutientes. 
26(23«.5) Uae uobis scribae et pharisaei 
hypocritae 
quia mundatis quod deforis est calicis 

et parapsidis 
intus autem pleni sunt rapina et in- 
munditia 
** pharisaee caece munda prius quod in- 
tus est calicis et parapsidis 
ut fiat et id quod deforis est mun- 
dum. 



27(237.6) Uae uobis scribae et pharisaei 

hypocritae 
quia similes estis sepulchris dealbatis 
quae aforis parent hominibus speciosa 
intus uero plena sunt ossibus mortu- 

orum et omni spurcitia 

28 sic et uos aforis quidem paretis ho- 

minibus iusti 
intus autem pleni estis hypocrisi et 
iniquitate. 

29 (238. 6) Uae uobis scribae et pharisaei 

hypocritae 
qui aedificatis sepulchra prophetarum 
et ornatis monumenta iustorum 



critae. quia decimatis mentam. et anetum. et cyminum et reliquistis quae grauiora sunt 
legis. iudicium et misericordiam et fidem haec oportuit facere. et ilia non omittere '* duces 
taed. excolantes culicem. camelum autem gluttientes. '^uae uobis scribae et pharisaei 
hypocritae. qui emundatis. quod de foris est calicis et parapsidis. intus autem. pleni estis 
rapina. et iniustitia. * pharisaee caece munda prius quod intus est calicis et parapsidis. ut 
fiat et id quod de foris est mundym. ^uae uobis scribae et pharisaei hypocritae. quia 
similes estis sepulcris dealbatis. quae a foris parent hominibus speciosa. intus uero. plena 
simt ossibus mortuorum. et omni spurcitia. ^ sic et uos. a foris quidem paretis hominibus 
intus autem pleni estis simulatione. et iniquitate. ^uae uobis scribae et pharisaei 



iusti. 



sericordiam P. hoportnit C. non omittere 
(horn. C, omm. V): non (+ ras, quasi 7 lUt^ 
mitti X*. 

24. ceci W, caecii £. exoolantes (excnl. 3*Nr, 
exculentes EL) oulioem (cal. T*) : > cnlicem 
exspuentes R; item + et R***. cameUum BD3*J 
LR. glutientes DEJMOQTZ* v^. (glucientes 
W): gluttientes ABCFH©KLICrVXYZ\ deglu- 
tientes WR. 

25. ue W. scribe W. pharisel CW, farissaei 
R, £Euisaei 9*, £Euisei D, farissei L. h3rpochritae 
CY, hippochritae aP(-critae)L(-te)R, hyppochritae 
DE, ypocrite T, ypochrite Z«, hipocrite W. quia : 
qui E^RVW^i {fum uero C ut uersu 23). de 
foris Tisch, parapsidis (iro^^fJoy) AB3*FH©J 
KMKTQVWX^YZ : parabsidis CDEILO«RTX*, 
paratsidis O* ; paropsidis vg, autem : aero Q. 
pleni sunt(7^/4ov<r«v)ABEa>FHUKLMM'OVYZ : 
pleni estis CD0RTWX vg. Hierm., etiam c ef 
ffi ip 9 ^f') ; pleni estis sont Q. inmunditia 

codd. pi, : imm. KW(-dicia) vg, Tisck. ; inmnndia 
O*. 

26. pharisaee FGKKTOQYZ vg. : phariseae 
JV, Pharisee ABCEHMTW, pharisaeae X, phari- 
sae 2P, iarissaee K, farisee D» farisseae L. cece 
W, caecae E, caeci H* ; ecce L. parabsidis {c/. 
35) CDEILO*"RX* paratsidis O*; paropsidis 



vg. ut fiat : et fiat R. et id : id (om, et) 3*«» 
LJ^i^C; et {om. id) D; om. H'*R. de foris 
TiscA. ; defores L ; foris {cm. de) E. 

27. ue W. scribe W. pharisei CW, farissaei 
R, £mssei L, farisei D. bypochritae CD, hi;)- 
pochritae aP(-critae)R, hyppochritae E, hipochrite 
L. ypocritae VZ« et -te TW. Fast hypocritae 
de/. M usque ad [an]gelis xxv. 41. quia : qui V. 
om. estis R. sepulchris codd. pL et vg. : sepulcria 
DOT^^w scr. pr. erasum)V^Z. quae (que D) 
aforis : quaea foris 0, quae a foris J Tisch.y 
quae aforiis E*, quae foris FH*T. > speciosa 
hominibus Q. speciossa D. intus autem D. 
hossibus C. portuorum L. omnis D*Z*. spur- 
titia K, spurcicia W. 

28. aforiis E* ; a foris DJ Tisch, quidem ap- 
paretis DH*0R ; > paretis quidem £PL ; > 
apparetis quidem Q. hominibus iusti: hypo- 
chrite hominibus Q. intus : iustus inepte L. 
hyporisi H*, hypocrissi R, hypochrissi D, hypochrisi 
L, hippocrisi H*, hippochrisi E, ypocrisi MTVZ«, 
ipochrisi W, hypocrisin H*©. 

29. ue W. scribe W. farissaei R, farisei D, 
farissei L, pharisei a*W. hypochritae C, hippo- 
chritae ER, hippocritae 3*, hipochrite L, ypocritae 
VZc et -te TW, hipochitae Y; om. DQ. qui; 
quia CE*W67^. aedificatis: similes estis W* 

T 1 



Digitized by 



Google 



I40 



EUANGEUUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxiii. 30-37. 



30 ^ dicitis si fuissemus in diebus patrum 
nostrorum 
non essemus socii eorum 
in sanguine prophetarum 
^1 itaque testimonio estis uobismet ipsis 
quia filii estis eorum qui prophetas 
occiderunt 
82(889.10) £|. ^Qs implctc mensuram pa- 
trum uestrorum 
^ serpentes genimina uiperarum 

quomodo fugietis a iudicio gehennae? 
84(240.6) i^jgQ ^^^^ ^Q mitto ad uos 

prophetas et sapientes et scribas 
et ex illis occidetis et crudfigetis 



et ex eis flagellabitis in synagogis ue-» 

stris 
et persequemini de ciuitate in ciuitatem 
35 ut ueniat super uos omnis sanguis iustus 
qui effusus est super terram 
a sanguine abel iusti 
usque ad sanguinem zachariae filii 

barachiae 
quem occidistis inter templum et altare 
8«amen dico nobis uenient haec omnia 

super generationem istam. 
87 (241. 6) Hierusalem hierusalem quae oc- 
cidis prophetas 
et lapidas eos qui ad te missi sunt 



fajpocritae. quia aedificatis sepulchra prophetarum. et ornads monumenta iustonmi. ** et 
dicitis si fuissemus in diebus patrum nostrorum. non essemus socii eorum. in sanguine 
prophetarum. ^itaque testimonium perhibetis nobis medpsis quia filii estis eorum qui 
prophetas occiderunt. ^et uos impleds mensuram patrum uestrorum. ^serpentes progenies 
uiperarum. quomodo fugietis a iudicio gehennae. 

^ideo ecce ego mitto ad uos prophetas et sapientes. et scribas. et ex illis occidetis. et 
crucifigeds. et ex eis flagellabids in S3magogis uestris. et persequemini. de ciuitate in dui* 
tatem. ^ut ueniat super uos omnis sanguis iustus qui e£fusus est super terram. a sanguine 
abd iusti. usque ad sanguinem zachariae. filii barachiae quem occidisds inter templmn et 
altare. •• amen dico nobis, quia uenient haec omnia, super generadonem istam. ^ hieru- 
salem. hierusalem quae occidis prophetas et lapidas eos qui missi sunt ad te. quodens uolui 
congregare filios tuos. quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alls suis et 



tepnlcra E*OTZ {^nm D). profetarnm Da>LOR. 
homatit C. monomenta £, numumenta R. 

30. et + qui T. dicetis BH* ; •«- quia DELQR. 
foMsemiis R. ptx>fetanim DH^OR. 

31. itaque + in BH'^. testimoniiim DLQR. 
vobismetipsia J vg, profetas DS^LOQR. hoed- 
denint C. 

3a. implete ABHejKKTQVXYZ vg. (inplete 
CDa^FLOT, cf, iii. 15 etc,^ : impletis E, inpletis 
R. mensnra Y. patmnm R. nestnim O*. 

33. sezpente« + et T. genimina (Tcwi^fioTa) 
ABCDaPF©KLKrQRTVWX«YZ*nf.^i^w. cum 
ffi gi «t gemina EH : progenies JOX*Z* cum cf\ 
sedgtoxnMoabdiff^hqr, InditioW. gehaennae 
Y, gehenne DO*W, geennae B, gechennae L. 

34. ideo + dico nobis 5" {ante ideo W* scr, do 
tid exp, corrector^ am, eooe R. cm. ego E*K 
LZ. mitto : mlsi R. profetas DSPLOR. fim. et 
/r. X*Z* (corr, Z*). om. et post scribas AFY 

T^ucA. hocddetis C, occidids O ; occidistis R. 
cradfigitis O ; crndficetb L ; cradfigisds R. ex 
mis 3PL; om. E. flagillabitis SPL; flagellaniHs 
O ; flagillastis R. sinagogis E«?LT, sinagogiis 
£*. cm. et p0si nestrie D. perseqaemini 



(a«5^*r€) CDEa>KLQRV»WXZi5r. : pcrseqnimini 
ABFH0JKrOTV*Y. de dnitatem O* {sed m 
erasa), 

35. nos if$t. lin. T. sanguinis Y* (n sec. erasa). 
efltisus £3^LY. sanguine -t- cnim E. abeli F. 
> iusti abd R. husque C. om. a san. abel 
i. u. ad san. W. zacchariae CFHGJKOVZ, 
zacharie EW, sachariae L, zaccarie T. fiU BFT* 
XY. barachie W, baimde T. hocddistis C; 
ocddenmt H*0. in O* (ter superscr.). 

36. hec W. > istam generationem E. 

37. hyerusalem hjerusalem D, hierusalem iern- 
salem H, hirusalem iantum L, iernsalem Hs\ftfg» 
ihernsalem ihnlm quae occidis prophetas atramento 
nigriori et m. for san recentiori C. que D. ocddes 
F. profetas DH^LOR. ad te miesi (misi 3»R) 
■nnt : mittuntur ad te F ^/ ^ Iren. Lucif. Cat. 
ap. Sabot, qnotiens {cf. xvUi. ai) BCDE»FH*I 
JLORTWXZ et quotins E« : quoties Aa»H«0K»r 
QVY i5f. Tlsch. congrege T*. tuoa: suos Y; 
sequitur ras. 3 litt. X. quenomadmodum KT, 
qnemammodnm FKVX YZ* ; sicut DE ; quomodo 
J. alas + snas DEa*H0LQT; alis + sub FR. 
om.^\T^{corr. Z% 



Digitized by 



Google 



XXIIL 37-xxiv. 8.] EUANGELIVM SECUNDUM MA TTHEUM. 



141 



quotiens uolui congregare filios tuos 
quemadmodum gallina congregat pul- 
los suos sub alas et noluisti 
»«ecce rdinquitur uobis domus uestra 

deserta 
Mdico enim uobis non me uidebitis 
amodo 
donee dicatis benedictus 
qui uenit in nomine domini. 
XXrV. ^^ «> Et ^ressus iesus de 
temple ibat 
et accesserunt discipuli eius 
ut ostenderent ei aedificationes templi 
sipse autem respondens 

dixit eis uidetis haec omnia ? 
amen dico uobis non relinquetur hie 
lapis super lapidem qui non destru- 
atur. 
,(M3. 2) Sedentc autem eo super montem 
oliueti 



accesserunt ad eum discipuli secreto 
dicentes 

die nobis quando haec erunt 

et quod signum aduentus tui 

et consummationis saeculi ? 
^ Et respondens iesus dixit eis 

uidete ne quis uos seducat 
^ multi enim uenient in nomine meo di- 
centes ^o sum christus 

et multos seducent 
• audituri enim estis proelia 
et opiniones proeliorum 

uidete ne turbemini 

oportet enim haec fieri 

sed nondum est finis 
■^ consurget enim gens in gentem 

et regnum in r^num 

et erunt pestilentiae et fames 

et terrae motus per loca 
® haec autem omnia initia sunt dolorum. 



nolmsti. '•ecce relinquetur uobis domus uestra deserta. '•dico enim uobis quia non me 
uidebitis amodo donee dicatis. benedictus qui uenit in nomine domini. XXIV. 'Et 
egressus iesus de templo ibat. et accesserunt ad eum discipuli eius ut ostenderent ei aedificia 
templi. * iesus autem dixit eis. uidetis haec omnia, amen dico uobis. non relinquetur hie 
lapis super lapidem qui non destniatur. ' sedente autem eo super montem oliueti. accesse- 
runt ad eum discipuli secreto dicentes. die nobis, quando haec erunt et quod signum 
aduentus tui. et consumationis saeculi. ^et respondens iesus. dixit ds. uidete. ne quis uos 
seducat 'multi enim uenient in nomine meo. dicentes quia ego sum christus. et multos 
seducent. * audituri autem estis proelia. et opiniones proeliorum uidete ne terreamini. 
oportet enim haec omnia fieri, sed nondum est finis, ''exurget enim gens super gentem. et 
regnum super regnum. et erunt pestilentiae et fames, et terremotus per loca. • haec autem 



38. relinqiiitiir (d^rroO AFO (relinqaintnr 
0*)T^«Y cum bff^ : relinquetur BCDEa>H0JK 
OrQRTeVWX*Z vg, Huron, cum c efff^ g^, , h 
qr^\ cf, demittetur d, diserta D. 

39. enim: autem EQR. non me: nonne 
inepte L. uldenitis C; sequiturras. it fere litt, 
K. hamodo C, a modo Tisch, 

XXIV. I. 9m, et CZ*. egresns K, gresus O* 
(e superscr,\ ihesns piene C ; om, R* ( + corr. 
sax,). aooessenmt + adeumC^PQ. hostenderent 
C; ostendenmtY. eis £*. aedificationem BCD 
EIQRTWX* (ed. TW). 

a. dixit. elB codd, pi : dixit illis BCELRTW 
vg.\ ait idis dixit illis D {sed ait illis exp^^. 
uidetes O*. ■«bis O. relinq'tur O. hue E*. 
lapes E*. dextruatur C, distmatur D3PL. 

3. eo : mo L; eum Z* (eo Z») ; ftu E. olibeti 
BT, hoUbeti C, olieti R. diMipnU {sim add,) 



ACH^FH'JKLMTVWYtjf.: + eius BDEH'eO 
QRXZ cum chret graeds satis muUis. dicentes 
+ ei D. hec W. tignQm + erit T {for- uat, mm 
mg). oonsummatione R, consQmatio T. seculi 
C]|C, saed R* ( + -ul- cor, sax,), scii T. 

4. dixit: ait R. eia: illis DE. quia: qui Z* 
(corr, Z*), aednoat +xllo modo £. 

6. audituri enim eatis : aud. autem e. CDHL 
OTX*Z; audietis enim Q; audietis R. prelia 
DT, prael. 5". hopiniones C, opinniones R, 
opioniones E. prellonim DT, prael. 5". uedete 
H*. turbimini H*; conturbemini W; timeatis 
J our, hoportet C. hec W. eat : statim W. 

7. consuzgent O*. regnum in : regnum contra 
F, r. super E. pestilentie E, -de W ; pestilentia 
Z. terre EFW. teiraemotus uno ductu DJ. 

8. hec W. aatem : enim £ ; ^m. R. inida W, 



Digitized by 



Google 



142 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxiv. 9-ao: 



«(244. 1) Tunc tradent uos in tribula- 
tionem et Occident uos 
et eritis odio omnibus gentibus 
propter nomen meum. 
10 (245. 10) Yx tunc scandalizabuntur multi 
et inuicem tradent 
et odio habebunt inuicem 
^^et multi pseudoprophetae surgent et 
seducent multos 

12 et quoniam abundabit iniquitas 
refrigescet caritas multorum 

13 qui autem perseuerauerit 

usque in finem hie saluus erit. 

14 (246. 6) Yx praedicabitur hoc euangelium 

regni in uniuerso orbe 
in testimonium omnibus gentibus 



et tunc ueniet consummatio. 
16(247.6) Qyxxti ergo uideritis abominati- 
onem desolationis 
quae dicta est a danihelo propheta 
stantem in loco sancto 
qui legit intellegat. 
16 (248. 2) Xunc qui in iudaea sunt fugiant 

ad montes 
1'^ et qui in tecto non descendat 
tollere aliquid de domo sua 
i« et qui in agro non reuertatur 

tollere tunicam suam. 
19 (249. 2) Uae autem praegnatibus 
et nutrientibus in illis diebus. 
20(250.6) Orate autem ut non fiat fuga 
uestra hieme uel sabbato- 



omnia. initia sunt dolorum. 'tunc tradent uos in tribulationes. et in conuenticula. et 
potestatibus. et coram regibus stabitis. et Occident uos. et eritis odio omnibus gentibus 
propter nomen meum. ^et tunc scandalizabuntur multi. et tradent alterutnim. et odio 
habebunt inuicem. " et multi pseudoprophetae insurgent et seducent multos. ^* et quoniam 
abundabit iniquitas. refrigescit caritas multorum. "qui autem perseuerauerit usque in 
finem. hie saluus erit. " et praedicabitur hoc euangelium regni. in uniuerso orbe. in testi- 
monium omnibus gentibus. et tunc ueniet finis. ^ cum ergo uideritis. abominationem deso- 
lationis quod dictum est a danielo propheta. stante in loco sancto. qui legit intellegat* 
" tunc qui in iudaea sunt fugiant ad montes. *^ et qui in tecto est. non descendat tollere 
aliquid de domo sua. "et qui in agro est non reuertatur tollere uestimenta sua. "uae 
autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. ''^ orate autem. ut non fiat fuga uestra 



9. Cunc V lapsu, nos : nos L. in tribula- 
tionem (fff Bkb^iv) BCE3»H0JLKrQRTW t^f. : 
in tribulatione ADFKOVXYZ. hocddent C. 
hodio CT<^ ; om, L. gentibus : hominibos D. 

10. ^xv.etFL. scandalitzabrnitur D, scandalisz. 
£; scandalizabont C. innioem + se D£3^H«0 
QR. > innicem hodio habebunt T* ; hodio 
etiam C. 

11. pseudo prophetae Y, pseudoprofetae 3*0, 
pseudoprophete W ; seodo profetae DL(-te)R cf, 
uers, 24. insurgent R. 

12. om, et DR. om, quoniam J. habundabit 
CDEa>RW; abundauit KTOZ^C, hab. L. in- 
iquitas + et DERX. refrigerescet DEL, re- 
frigerescit R. charitas vg, 

13. perseuerauit R; permanserit CDJKLKTQT 
VZ* {corr. Z') ; + in amore dl R sine auct tut. 
husque C. salbus CT. 

14. praedicaaitur O, predicab. D. aeuangelium 
E, aeuangu. D. in pr, om, D. huninerso C. 
horbe C, orbi D, orbei V ; mundo E ; quodfturit 
in K* ncn liquet \ +terramm R ^ ^. consum- 



matio + saeculi R. 

15. quumH0. uideretisLR. abhominationem 
DEa^OTRVW, ab hominationem L,habomin.C. 
desolationes V*; desolutionis D; om, £. dicta 
sunt DRT. a : in KTZ* {corr, Z«). danihelo A 
{cod. et sic Tisch, ed, 2"*») BCFHeHfTOQX: 
danielo DE^JLRTVYZ; danihele K; daniele W 
vg, profeta DH>LOR. stante W. leget B ; -h et 
E. inteUigat H0JW z^f. 

16. in iudea DEH^RW; inuidia L. fugient 
D0LT. in montes FKLKrRWX*Z* (ad Z*) ; in 
montibus J. 

17. teoto + estBFHc0O««. discendat DSPLR, 
descendet T, descendant E*X. > aliquid tollere 
J. domuDLM'QRV. 

18. reuertetur DH»0. tonicam DEH>LR^ 
tunic • am A. 

19. ue W. praegnatibus AF(pre.)H0VX : 
praegnantibus BCEJL*QTWYZ'z5f. 7ij<:^., preg- 
nantibus DH^KM'OZ*, prignantibus R. nutrianti* 
bus R. in sup. lin, X. 

ao. borate C. autem : ergo DR. ut non : 



Digitized by 



Google 



XXIV. 31-30.J EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



Ui 



21(251.2) Erit enim tunc tribulatio magna 
qualis non fuit ab initio mundi usque 
modo neque fiet. 
22(262.6) Et j^jsi breuiati fuissent dies 
illi 
non fieret salua omnis caro 
sed propter electos breuiabuntur dies 
illi. 
23 (263. 2) Tunc si quis uobis dixerit ecce 
hie <:hristus aut illic 
nolite credere. 
24(264.6) Surgent enim pseudochristi et 
pseudoprophetae 
et dabunt signa magna et prodigia 
ita ut in errorem inducantur si fieri 
potest etiam electi 
** ecce praedixi uobis. 



26 (256. 6) Si ergo dixerint uobis 

ecce in deserto est 
nolite exire 
ecce in penetralibus 
nolite credere. 

27 (266. 6) Sicut enim fulgur exit ab oriente 

et paret usque in occidentem 
ita erit et aduentus filii hominis. 

28 (267. 6) Ubicumque fuerit corpus 
illuc congr^abuntur aquilae. 

29 (268. 2) Statim autem post tribulationem 

dierum illorum sol obscurabitur 
et luna non dabit lumen suum 
et stellae cadent de caelo 
et uirtutes caelorum commouebuntur 

30 et tunc parebit signum filii hominis in 

caelo. 



^eme uel sabbato. " erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fiiit ab initio mundi usque 
modo. neque fiet. ^et nisi breuiati fuissent dies illi. non fieret salua omnis caro. sed 
propter electos. breuiabuntur dies illi. * time si quis uobis dixerit. ecce hie est christus aut 
illic. nolite credere. *• exurgent enim pseudochristi et pseudoprophetae. et dabunt signa 
magna et prodigia. ita ut in errorem inducant. si fieri potest, etiam electos. ** ecce praedixi 
«obis. ^ si autem dixerint uobis. ecce in deserto est. nolite exire. ecce in penetrabilibus 
nolite credere. ^ sicut enim fiilgur. exit ab oriente. et paret usque ad occidente. ita erit et 
aduentus fill hominis. ^ ubicimque fiierit corpus illic congregabuntur. 

aquilae. *• statim autem post tribulationem dierum illorum. sol obscurabitur. et luna 
non dabit lumen suum. et stellae cadent de caelo. et uirtutes caelorum commouebuntur. 
•'^et tunc apparebit signum fill hominis in caelo. et tunc plangent omnes tribus terrae. et 



ne R. fiad T*. hieme {x^iiiSfvoi) : liyeme CH J, 
yeme T, cheme R ; in hyeme ^75» ^ hxemt Sb(S^ 
idelet in tod, caraf.). sabbatho ^^. 

ai. om, ttino JZ* {sed+Z^. mimdi : saeculi 
ER a be dffi, ^kqr. husque C ; + nunc D* {sed 
txp^, nee D. om, tursum X* sed + ad cakem pag, 

22. breWati CLOX ; adbrebiad T; bre^ati H>; 
breniat W. fniss | nt L. fieret : fnerit D. salba 
C. omnes O*. helectos C. brebiabontur H0O 
TLZ*{forr,T?), 

23. dixerit: dixemntL. hio + est BE©0«(w/. 
Un, £t jajr.)TWX*Z* vg, aut + ecce E. 

24. seodo xpi D, seodoxpi R, seudo xpi L, 
psendocristi 3P. psendo prophetae Y : psendoprof. 
a*0, psendoprophete W; seodo profetae O, sendo- 
profetae R, seudo profetae L. <mt, magna £. 
cm. ut Q. in errore H Y ; merorem L ; in terroFem 
O*. *ndncantur D; induantUfQ; indncant mnltos 
R. > potest fieri B. aelecti C ; electos R. 

J5. predixi D. 

26. ergo: enimR. disertoD. in sec, sup, lift. 



J^, penetraUbus ACD (poen.) H JQTW«X vg. 
Hieron, et a bff^g^ h : penetrabilibus BE(paen.)H* 
FeKLKTOR V W*YZ etfl ; cf, cubiculU c, cubiculo 
t/, promptuariis e, hospitio^i, domibus q, 

2*1, sicuti C ; si E ; si ait L. enim : ergo L. 
fulgor CDEaPH»JLORY ; fulgere Z* {carr, Z»). 
exit {^(4pxfTai) codd, pi. et vg, : exiit BEQRVX. 
horiente C. apparet DQR, aparet L. usque ad 
G*{corr, m. sax.) R. occidente C(hoca )FTZ*(r<7rr. 
Z*). occidente mitta erit L. 4>m, et sec. DKKTQ? 
RVZ. filiX* 

2%. ubiquumque H0, ubicunque^^^, ibicumqne 
lapsu V. illic LW vg, oongregabuntur + et 
EH»0T vg. cor. uat. mg. aquile LW. 

39. om. iUorum Z* ( + Z*). hobscurabitur C, 
obscurauitur O. 4mt. et Z* ( + Z*). dauit O. 
stillae B*, stelle LW. celo etc, W. mouebuntur 
E. 

30. apparebit DESPQR cor, uat. mg. ; pareuit 
O*. ^li LX. celo W. plangent (-guent D, 
-geret Q) : + se DEFL a cff^ q; +super se QRW. 



Digitized by 



Google 



144 



EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM. 



(269. 2) Yx tunc plangent omnes tribus 

terrae 
et uidebunt filium hominis 

uenientem in nubibus caeli 
cum uirtute multa et maiestate 
*^ et mittet angelos suos 

cum tuba et uoce magna 
et congregabunt electos eius a quat- 

tuor uentis 
a summis caelorum usque ad terminos 

eorum. 
** Ab arbore autem fici discite parabolam 
cum iam ramus eius tener fuerit et folia 

nata 
scitis quia prope est aestas 
^ita et uos cum uideritis haec omnia 
scitote quia prope est in lanuis 



[XXIV, 30-3S. 

**amen dico nobis quia non praeteribit 
haec generatio 
donee omnia haec fiant 
^ Caelum et terra transibunt 

uerba uero mea non praeteribunt 
36 (260. 6) De die autem ilia et hora nemo 
scit 
neque angdi caelorum 
nisi pater solus. 
87(261.6) sicut autem in diebus noe 

ita erit et aduentus filii hominis 
^ sicut enim erant in diebus ante dilu- 
uium 
comedentes et bibentes 
nubentes et nuptum tradentes 
usque ad eum diem quo intrauit in 
arcam noe 



uidebunt filium hominis. uenientem in nubib caelL cum uirtute et gloria multa. ^ et 
mittet angelos suos cum tuba et uoce magna, et congregabunt electos eius a quattuor 
uentis. a summis caelorum usque ad terminos eorum. ""ab arbore autem fici discite para- 
bolam. cum iam ramus eius tener fuerit. et folia nata. scitis quia prope est aestas. ^ ita et 
uos cum uideritis haec omnia fieri scitote. quia prope est ad ianuis. '^amen dico nobis quia 
non praeteribit haec generatio donee omnia fiant. ** caelum et terra transibunt. uerba autem 
mea non praeteribunt. ''de die autem ilia et hora. nemo scit neque angeli caelorum 
neque filius nisi pater mens solus. "^ sicut autem in diebus noe ita erit et aduentus fili 
hominis. ^ sicut enim erant in diebus illis ante diluuium manducantes et bibentes. nubentes. 



omnis Y*. et aid.: tone nid. J. nuuibus C; 
nubus L. caeUi £*, cell W. qanm H. multa : 
magna £Z* ex Luc, xxi. 2*1 rf, cor. uat, ; + et 
gloria T«. magestate C, maistate L ; -i-^celsa R. 

31. et + tunc F {ex Marco xiii. 37). mittent W ; 
mittitH*. angnelosD. cu»0. tab// ras. 2 iitt. 
X*. om. et posi magna Z* ( + Z*). congrega- 
bfmtnr £*; congregabit Ifi. aelectot C. eius: 
snos QR. quatuor DEa*LR^C; -ini. F. 
uentia: +etH^LOQZ*; -t-caelisR; -^ceiicor. 
Mat.* {non mg,). oelonim W. hnsqne C. 

3a. ficns £ ; fico B3*J ; nid K. parabnlam 
SP^LOR. qnnmH0. ramosO^R. estasRTW; 
ae8tns£Z*(r<7rr. Z»). 

33. ita : sic £. qnnm 0. nideietis LQ. haeo 
omnia: haec (hec W) fieri E*W; h. o. + fieri F 
{ex Mc. xiiL 39 ravra 7(v^ficya). quia : qnoniam 
a*, om. in R. et in iannis cor. uat* nmi mg. 

34. non int. lin. O. preteribit D, praeterintt 
O*. > generatio haec ERW vg. om. haeo pr. D. 
om. haec sec. JKTRZ* cum bfff^ ; hec W. > haec 
omnU W. fiat Y*. 

35. tenam £*OW* > terra et Q. uero: 
aatem BD£R vg. preteribimt D. 



36. diae C. illo £F. angneU D. odomm 
W ; m caelo O^ ; + neque filius BJOX* cum 
graecis N*<*BD 13. 28. 86. i2^etab cdefffx-xhl 
q r aur. Cf. ^ In quibusdam Latinis codicibm 
additum est neque filius quum in graecis et 
maxime Adamantii et Pierii exemplaribus h«c 
non habecUur adscriptum ; sed quia in nonnullis 
Ugitur disserendum uidetur. Gaudet Arims et 
Eunomius quasi ignorantia magistri gloria 
discipulorum sit,* etc., Hitron. ad loc, > solus 
pater CF vg. 

37. aicut: si D. autem: enim CEQRT; 4- 
fuit D£R. om. erit usque ad diebus u. 38 L. 
<ww.etKBrRVZ*( + Z»). fiUB£0*X*Y. honUE. 

38. diebus + illis £TX. dilluuinm TZ", diUi* 
bium O*, diluium 3^LR. commedentesE. nibentes 
O* ; + et DLOQR«»«. nubentes om. R*( + R*-). 
et nuptum (nub. BCX*Y) : et nuptui JT vg., 
cor. uat. mg. ; ad nuptium Q ; post bibentes /tff^ 
et uzores ducentes usque, etc. E. ad eum diem s 
ad iUum d. R; in eum d. £; ad eum in d. Q. 
intrauit: introiuit BCH»FJO*WX*Z* (^»m Z*\ 
in archam CT; in area DHJZ*. > noe in arcam 
EQRty. 



Digitized by 



Google 



XXIV. 39-49.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



145 



3»et.iion cognouerunt 

donee uenit diluuium 

et tulit omnes 

ita erit et aduentus filii hominis. 
40 (262. 6) Tunc duo erunt in agro 

unus assumetur 

et unus relinquetur 
^ duae molentes in mola 

una assumetur 

et una relinquetur. 

43 (2«3. 6) Uigilate ergo quia nescitis 

qua horadominus uester uenturus sit. 

44 (2«4. 2) iji^ J autem scitote quoniam si 

sciret pater familias qua hora fur 
uenturus esset 
uigilaret utique et non sineret perfo- 



diri domum suam 
** ideo et uos estote parati 
quia qua nescitis hora 
filius hominis uenturus est. 
46 (266. 6) Quis putas est fidelis seruus 
et prudens 
quern constituit dominus suus supra 

familiam suam 
ut det illis cibum in tempore? 
*7 (266. 6) Beatus ille seruus quern cum ue- 
nerit dominus eius inuenerit sic faci- 
entem 
*® amen dico nobis quoniam super omnia 

bona sua constituet eum. 
*9(267. 6) Si autem dixerit malus seruus 
ille in corde suo 



et nuptum tradentes. usque in diem quo intromit noe in area *• et non cognouerunt. donee 
uenit dilluuium et perdidit omnes. ita erit et aduentus filii hominis . . . . ^ tunc, duo erunt 
in agro unus adsiunetur et unus relinquetur. ^ duae molentes in mola una adsumetur et alia 
relinquetur. ^ duo in lecto uno. unus adsumetur et alius relinquetur. *' uigilate ergo, quia 
nescitis. qua die dominus uester uenturus est. **illud autem scitote quia si sciret pater 
familias qua hora fur uenit uigilaret utique et non sineret. perfodiri domum suam. ** ideoque 
et uos estote parati. quia hora qua nescitis. filius hominis uenturus est. ^quis nam est 
fidelis seruus et prudens. quern constituit dominus eius supra familiam suam ut det illis cibum 
in tempore. *' beatus ille seruus. quern con uenerit dominus eius inuenerit facientem sic. 
^ amen dico nobis, quia super omnia bona sua constituet eum. ^ si autem dixerit malus 



39. oognQemntR. dillaoium Z*, dilaium 3*LR. 
tuUit R. post erit om, et QRZ* (+ 7?), fiU 
BEX*. 

40. dao : 'ii* D. > eront duo JRW. as- 
smnetup DFHKM'VWX*Z« vg, : ads. ABCEa> 
eJLOQRTX«YZ* Tisch. htinus sec, C; alter 
FT. relinqoitur B, relinqtnr O* et in ». 41. 

41. Uersumprorsusom.^cumff^,^ in mola: 
lllmmo\AJll £ ; ad molam DR. ima bis repetitum 
H (/r. iras.y > ana relinquetur et una assumetur 
D. ammmfttar etc, ut supra, ettma: et altera Q. 

43. Uersum sic habent duo in lecto unus adsume- 
tur (ass. 7}*^%) et unus (alter X) relinquetur BEH '0 
ORTXZTi^ cum graecis B. is,69 et adcde {ante 
uers. \i^fff\- 9 {ambo omisso 41) h qgat, {non uero 
gvtlr r, 8), uH efm lecto uno cum graecis. De 
his cf, cor, uat. * Quidam modemi addunt duo in 
lecto unus assumetur et alius relinquetur tamen ? 
est Lu, xvii. [34] ; ' sed codex qui in margine 
laudatur (. .) uidetur sic legisse. 

43. uigelate DL. ergo: itaque Q. nescitis -f 
qua die uel DE3^«*^R. om. hora L. sit: est 
DJKTQRV. 

44. illut C. quoniam : quia E. paterfamilias 



J. u. esset : u. est JZ* {corr, Z*) ; ueniiet EF. 
uigelaretD. hutiqueC. siniret HOTX*. perfodi 
CTWX* vg. 

45. ideo : ideoque BCDcE3*FH«©JLQT corr, 
uat,* {non mg.), et uos estote (stote H) : > 
estote et uos Q. qna nesoitis hora (qua expunct, 
H) : > nescitis qua hora DE0KLM'QRTVZ<= corr, 
uat, ; > qua hora nescitis a*C)*«*X*. uentura R. 
est + filius D inepte, 

46. quis putas : quis nam LR, quis nam putas 
X*. > quisnam est putas Q. > fidelis est L. om, 
et prudens D. constuit O ; constituet ER. om, 
suus H**( + mg.)J, supra codd. pi. et cor, uat, : 
super BCDEa>H0JLQRTX» vg, Tisch, cor, uat. 
mg, cybum E, duum C. 

47. quum 0. uenerit : inuenerit O*. dominus 
eius codd. pi. et vg, : om, eius A*H. > inuenerit 
dns eius sic facientem cum uenerit Q. inuenirit H 
{sed prime uoluit inuenit). 

48. amen : uere F. quoniam : quia £. supra 
B. constuet O. 

49. om, malus R. > ille seruus DER ; > in 
corde suo malus ille seruus Q. fecit FHR ; faciei 
T. <?xv. mens E. uenire •!> ad me Q. 

U 



Digitized by 



Google 



146 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxiv. 49-xxv. 8. 



moram facit dominus meus uenire 
^ et coeperit percutere conseruos suos 
manducet autem et bibat cum ebriis 
" ueniet dominus serui illius 

in die qua non sperat et hora qua 
ignorat 
** et diuidet eum 
partemque eius ponet cum hypocritis 
illic erit fletus et stridor dentium. 
XXV. ^*«»- 1®> Tunc simile erit r^num 
caelorum decem uirginibus 
quae accipientes lampades suas 
exierunt obuiam sponso et sponsae 
2quinque autem ex eis erant fatuae 
et quinque prudentes 



^ sed quinque fatuae acceptis lampadi- 
bus 

non sumserunt oleum secum 
* prudentes uero acceperunt oleum in 

uasis suis cum lampadibus 
** moram autem faciente sponso 

dormitauerunt omnes et dormierunt 
^ media autem nocte clamor factus est 

ecce sponsus uenit 

exite obuiam ei 
^ tunc surrexerunt omnes uirgines illae 

et omauerunt lampades suas 
® fatuae autem sapientibus dixerunt 

date nobis de oleo uestro 

quia lampades nostrae extinguntur 



senius ille in corde suo. moram facit dominus meus uenire. ^ et incipiet percutere conser- 
uos suos. mandycet autem et bibat cum ebriosis. ^* ueniet dominus serui illius in die qua 
non sperat. et hora qua ignorat "* et diuidet eum partesque eius. ponet cum hypocritis. 
illic erit fletus et stridor dentium. XXV. *Tunc simile erit regnum caelorum decem 
uirginibus quae accipientes lampadas suas exierunt obuiam sponso. et sponsae. * quin- 
que autem ex eis erant prudentes. et quinque fatuae. 'sed quinque fatuae. acceptis 
lampadibus suis. non sumserunt oleum secum. * prudentes uero acceperunt oleum in 
uasis suis cum lampadibus. ° moram autem facientem sponso. dormitauerunt omnes. 
et dormierunt. 'media autem nocte clamor factus est. ecce sponsus uenit. exite 
obuiam ei. ^tunc. surrexerunt omnes uirgines illae. et omauerunt lampadas suas. 
'fatuae autem. sapientibus dixerunt. date nobis de oleo uestro. quia lampadae nostrae. 
extingimtur. • responderunt prudentes dicentes. ne forte non suflficiat nobis et nobis ite 



50. ceperit LW ; coepit R. percuterit R. con- 
senins H, conserbos O*. mandncat H*R. bibit R, 
bibet L. ebreis L, ebris 3^, hebriis C ; ebriosis 

:^KKro*RVx*z vg. 

51. ueniet + autem R. diae C. qnain his T^, 
om. et h. quA ig. J. 

53. dinidinit R. om, eum DR. > partem 
eiusque R. pooat T. hypochritis CD, hyppo- 
chritis E, ypocritis TVYZ«, hippochritis LR, 
hippocritis 3^, hipocritis W. mio : ibi W. 

XXV. I. erit codd. et vg, et corr. uat.^i est T 
corr, uat, mg. celonun W. decim £P ; ^x* DEX 
RW. qneD. lampades n^m AC D3>H>0 J KLNT 
QRTVWX«YZ« vg,, et lapades E: lampadas BF 
H»OX*Z*. exierunt + in E; + ad? A* {sed 
erasum) ; + antem Q. hobniam C, obiam LQR. 
tponse W. 

3. quinque : 'V* ERW. om. autem Q. fatue 
CHW. om. et q. prudentes ^u. 3) sed q. fatuae 
per homoeoteleuton F. quinque sec, : •¥• ERW ; 
sequitur ras. a lift. A. 

3. quinque: v. DERW. fatue W. lampa- 
dibus + suis DEH^^R. >'non t. oleum secum 



ace. lampadibus Q. sumserunt AFHTXYZ : 
sumpsenmt BCDE3>0JKLKrOQRVW vg. Tisch. 
holeum C. 

4. uero : autem R. accipenmt DE3*LR. 
holeum C. uassis DES^LRY. lampadibus + 
suis DH>"»Q. 

5. mora HNTZ. facientem X. dormitaberunt 
T. om. et dormierunt E<^. dormiuerunt Q. 

6. factus (fatus Q) est •»- et DR. uenit uenit J. 
obiam LR. ei : illi E. 

7. uirginis DR. ille ELW. hoinauerunt C. 
lampadas BF. 

8. £Bitue LW. post autem ras. ^ out *j litt. H'. 
sapientibus : prudentibus D* {sed corr.) ; graeci 
habent semper <pp6vifioi etc, sed ueteres plerumqu4 
cum uulgata concordant cum kaheant pradentes 
cUibi et sapientibus hie sc, b cfgx h q^ sed pru- 
dentibus^ ; contra d et r, habent ubique sapientes, 
sapientibus. De textu Africanc uix possumus 
iudicare cum deficiat /, nee Cyprianus opem 
praestet: sed credo duos fuisse hoc loco uersiones 
quarum una habuerit sapientes et stultae {d) et 
altera prudentes et fatuae. dizierunt L. date : 



Digitized by 



Google 



XXV. 9-19.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



147 



® responderunt prudentes dicentes 
ne forte non sufficiat nobis et uobis 
ite potius ad uendentes et emite uobis 
'^ dum autem irent emere uenit sponsus 
et quae paratae erant intrauerunt cum 

eo ad nuptias 
et clausa est ianua 
^' nouissime ueniunt et reliquae uirgines 
dicentes 
domine domine aperi nobis 
*^at ille respondens ait amen 

dico uobis nescio uos 
*^ uigilate itaque quia nescitis 

diem neque horam. 
14 (269. 2) Sicut enim homo per^re profi- 
dscens uocauit seruos suos 
et tradidit illis bona sua. 



15 (270. a) Et uni dedit quinque talenta 
alii autem duo 
alii uero unum 
unicuique secundum propriam uirtu- 

tem 
et profectus est statim 
^^abiit autem qui quinque talenta ac- 
ceperat 
et operatus est in eis 
et lucratus est alia quinque 
^^ similiter qui duo acceperat 

lucratus est alia duo 
1® qui autem unum acceperat 
abiens fodit in terra et abscondit pe- 
cuniam domini sui 
Impost multum uero temporis uenit do- 
minus seruorum illorum 



potius ad uendentes et emite uobis. ^^dum autem irent. emere uenit sponsus. et 
quae paratae erant intrauerunt cum eo ad nuptias. et clausa est ianua. ^'postea 
autem uenerunt relique uirgines dicentes. domine domine aperi nobis, ^quibus re- 
spondens dixit amen dico uobis quia non noui uos. ^'uigilate ergo quoniam nescitis 
diem neque horam. "sicut enim homo peregre proficiscens. uocauit seruos suos. et 
tradidit illis substantiam suam. ^"et uni dedit quinque talenta. alii autem duo. alii 
uero unum. unicuique autem. secundum propriam uirtutem. et profectus est. " statim 
autem abiit qui quinque talenta acceperat et operatus est in eis. et lucratus est alia 
quinque talenta. " similiter, et qui duo acceperat lucratus est et alia duo. " qui autem 
unum talentum acceperat. abiit et fodit in terram et abscondit pecimiam domini sui. "post 



da H*. olo R* (j«/ corr. m, sax.), lampadms X. 
Dostre RW. extin^nuitar ccdd. : extiDguimtiir W 
ty., TiscA. 

9. respondemnt : respondens L; + antem 
DLQ. dioentes: +dixeTQntX*; +non DELR. 
soffiat D, snficiet L. patios 3^LR, pocins W. 
ad + eoi L. emitte LV*. 

10. hemere C. que D. parate LORW, partae 
H ; preparatae D ; cm. Y. intrannmt L* in- 
tiubenmt T. nnbtias BY. claossa D. 

11. nonissimae BQX, nooisime L, nonisseme 
O* ; graeci Hffrtpw 94, sed codices nostri pUrumque 
turn reddurU hi\ + autem DEQR / ; + uero W^, vg. 
Hicron. Tisch. nenimit ; uenerunt 3*0«RW, cf. 
^\0oy D ^r. c df. cm. et JTZ*. relique DORZ ; 
relinque LY*(-quae). apere R. 

12. ad C ; et £. a't O ; eis C. amen amen D. 
uobis : + quia R ; + quod DL. 

13. uigelate D, vgilate L. itaque + et orate T« 
€&r. uat.* non mg. > horam neque diem Q. 
hora H ; + qua d&s uester uenturus est HQ {ex 
xxir. 42). 

14. siout: si £<>. om. enim LR. homo + 
quidam W. perigre SPR ; om. CFH*JXZ*( + Z») 



gx. proficicens E, profedscens L. > prof, homo 
per. H>. uocabit T. 

15. quinque: -v. DEFRW. tallenta L. ali 
£ bis\ alteri D. om. autem Q. duo: -ll- DE. 
uero : autem Q. unum : •!• E ; + et a^^'Q. 
hunicuique C, uni cuice L. propr. uirtutem: 
opera sua L. > statim profectus est X. > pro- 
fectus est statim ^* autem abiit R. istatim C. 

16. R uide supra 15. babiit C, abit LQ. om. 
qui Y*. quinque : ^v. DERW, quinta KT, cumque 
L. tallenta LythalentaC. acciperat £9^R, acdperet 
L. om. et operatus est usqtu ad acceperat uersu 
20 per homceoteleuion O*, sed + in mg. inf. 0\ 
hoperatus C. om. est 3^( + mg.). eis : ea T. alia : 
+ in Q ; + duo qui L. quinque : -v. DEFRTW. 

17. simiUter : + et DHLQW vg. ; + autem et 
R. duo : 'li* bis DE. acciperat E3^R, acciperet 
L. est + et O* jn/ udtur, sed erasum. 

18. autem : uero R. unum : •!• E ; + talentum 
Q. acciperat E3H3, acciperet L. > acceperat 
unum R. abiens : habens L. om. in X*( ^X^)). 
tenam EHJLO*TWX vg. paecuniam K 

19. tempus O*. post seruorum rasura 4st in 
E. possuit 3^LR ; potui O*. 

U 2 



Digitized by 



Google 



148 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxv. 19-34. 



et posuit rationem cum eis 
*®et accedens qui quinque talenta ac- 

ceperat 
optulit alia quinque talenta dicens 
domine quinque talenta mihi tradi- 

disti 
et ecce alia quinque superlucratus 

sum 
^' ait illi dominus eius 
euge serue bone et fidelis 
quia super pauca fuisti fidelis 
supra multa te constituam 
intra in gaudium domini tui. 



*^ Accessit autem et qui duo talenta ac- 
ceperat 
et ait domine duo talenta tradidisti 

mihi 
ecce alia duo lucratus sum 
^ ait illi dominus eius 
euge serue bone et fidelis 
quia super pauca fuisti fidelis 
supra multa te constituam 
intra in gaudium domini tui. 
^Accedens autem et qui unum talen- 
tum acceperat 
ait domine scio quia homo durus es 



multum uero tempus uenit dominus seruorum illonim. et posuit raditionem cum eis. * et 
accedens qui quinque talenta acceperat. obtulit alia quinque talenta dicens. domine quinque 
talenta mihi tradidisti. ecce alia quinque superlucratus sum. ** et ait illi dominus eius. euge 
serue bone et fidelis. quia super pauca fuisti fidelis super multa te constituam intra in 
gaudium domini tui. ^accedens autem et qui duo talenta acceperat dixit, domine duo 
talenta tradidisti mihi. ecce alia duo talenta superlucratus sum. ^ait illi dominus eius. 
euge serue bone et fidelis. quia super pauca fuisti fidelis. super multa te constituam. intra 
in gaudium domini tui. ^accedens autem. et ille qui unum talentum acceperat ait. domine. 
scio te. quia homo durus es. metis, ubi non seminasti. et congregas ubi non sparsisti. 



ao. acddens O*. qtdnque: -v. quater DEF 
RW. thalenta hie et alibi C, tallenta L bis {sed 
tert. et 23, talenta). acciperat Ea*R, acdpcret L. 
optuUt AFHJKKTOQVY: obtuUt BDEa>0TW 
XZ vg,, hobtulit C, obtullit LR ; + ei T. om, 
talenta R. om, dioens D*. om, dna L. qninqoe 
tert. : quique L. > tradidisti mihi SPRTW vg. ; 
> dedisti mihi Q. om, et CBEH&KLQK»^{uide 
fV)TVWX*Z vg, Tisch, ; om. et eooe R»( + ecce 
tantumR*^); >ecoeetJ. qninque + talenta J. 
super lucratus D. 

31. +etadinit, QR. eitiB : mens R*. serae 
bone (9ov\f Aya04 codd. gr. omn,) cum DEHLO 
QRW v^., et cdfff^ t^tgiq rl\ cf.u. 23 ubi hunc 
ordinem plures sequuntur codd. : > bone serue ABC 
(bonaeseruae)H>F0.JKMTVXYZa^Afl«r. fideles 
X*. super panoa {hti dXlya) codd. et vg. : supra 
p. X*. paucae L. > fidelis fuisti Q. supra 
multa (liri woKKSni) cum HKKrX*Z et Bentleio 
{Tr, Coll. B. 17. 14) ex B. M. i B. vii, i E. vi, 
I E. vii, viii, add. 5463 {Bentleii F), Cotton, Tib, 
A. ii ; legunt etiam sic Walkeri o {Par. F, I., 262) 
<t> (F. L.i^tyt) et S. ioh. oxon. : super multa ABC 
DEa'FGJLOQRTVWY vg. Tisch, Cf, uers, 23 
ubi plures huic lectioni nostrae suffragantur, et 
uersionem Turicensem *in pands fuisti fidelis multis 
te praeBdam,* et Anglicanam a. D. 1603. paucae 
L. domini + deiBOR*. 

23. aooessit autem et : et accessit Q ; acces 



alter et L, accessit et alter R ; accedens autem ^ 
KKTVZ ; a. autem + ad eum et OX*, duo : -II. 
DE {sed duo sec, D). thalenta C, tolentu 2:*(-U 
Z*). acdperat BEH*, acdperet L. et ait {om, et 
KKTVZ) : dicens R. dua Z» {corr, Z^), thalenta 
C. taUenta R. > mihi tradidisti CDERTo 
(mihi tr. mihi T*) ; deinde + et R*. eooe + et 
J. > duo alia R. superlucratus RT, super 
lucratus Q. 

33. + et a/ init, JQ. dominus : deos W. 
serue bone (8oi;Ac iiyaBk uid. ad u, 21) BC(seruae 
bonae) DEa>F0JKLKrOQR(>8.b.euge) VWXZ 
vg, uett.pLi bone serue AHTY cum uett, h (bene) r. 
super pauoa {kvii 6\lya) codd. pi, et vg. : supra p. 
HX. supra multa {M woXkSw) ABFH*KOTX 
YZ Bentl. : super multa CDEa^H^^JLKTQRVW 
vg Tisch,, cf, usrs, 31. multe L. domini + dd 
BLOR. ttuiW. 

34. om, etK, UllentumL. acdperat BESHDR, 
acdperet L ; + et EH«0 W. om, quia E. durus : 
austerus W, cf, austeris b {ex Luc. xix. 3i). es et 
AH>FH0OQY: es {om. et) BCDEJKLKTRTVW 
XZ vg, Tisch, \ graeci BtpiCvy quod non inepte 
redditur et metis, qtiod, qui corrigebant, mm satis 
perspicientes delebant et ut graeco propius accede- 
rent ; Bentleius uoluerat metens sed non reperitur 
nisi in d, metes Z* {corr, Z') cum c q, hubi C 
bis, saeminasti C, semen. O; seminas JL. om. 
ubi non sparsisti D. sparasti L. 



Digitized by 



Google 



XXV. 24-33.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



149 



et metis ubi non seminasti 
et congregas ubi non sparsisti 
25 et timens abii et abscondi talentum 
tuum in terra 
ecce habes quod tuum est 
2« respondens autem dominus eius dixit ei 
seme male et piger 
sciebas quia meto ubi non semino 
et cong^rego ubi non sparsi ? 
27oportuit ergo te mittere pecuniam 
meam nummulariis 
et ueniens ego recepissem utique quod 
meum est cum usura 
» toliite. itaque ab eo talentum 

et date ei qui habet decem talenta. 
23 (271. 2) Omni enim habenti dabitur 
et abundabit 



ei autem qui non habet 
et quod uidetur habere auferetur ab 
eo. 
30(272.6) £|. inutilem senium eicite in 
tenebras exteriores 
illic erit fletus et stridor dentium. 
81 (273. 10) Qyyxti autem uenerit filius homi- 
nis in maiestate sua 
et omnes angeli cum eo 
tunc sedebit super sedem maiestatis 
suae 
^^et congregabuntur ante eum omnes 
gentes 
et separabit eos ab inuicem 
sicut pastor segregat oues ab haedis 
®5 et statuet oues quidem a dextris suis 
haedos autem a sinistris 



^et timens abii. et abscondi talentum tuum in terram. ecce habes quod tuum est. 
*" respondens autem dominus dixit ei seme male et piger. sciebas quod meto ubi non 
semino. et colligo ubi non sparsi. *^oportuit ergo te. committere pecuniam meam 
nummulariis. et ueniens ego. cum usuris utique recepissem quod meum est. *• toliite 
itaque ab eo talentum et date ei qui habet decem talenta. ''omni enim habenti 
dabitur et abundabit ei autem qui non habet et quod uidetur habere auferetur ab eo. ^ et 
inutilem senium proice in tenebras exteriores. illic erit fletus et stridor dentium . . . •* cum 
autem uenerit filius hominis in maiestate sua. et omnes sancti angeli cum eo. tunc sedebit 
super sedem maiestatis suae. ** et congrabuntur ante eum omnes gentes. et seperabit eos 
ab inuicem sicut pastor segregat oues ab haedis. ^ et statuet. oues a dextris suis haedos 



25. timens + ego DLQR (et ad taL tuum 
atramtfUo pallidiore D). habii C, abed L. om, 
et EH*, abscondit L*. thalentam C, taUentam 
L. in terra {pm, T*) : snb terra O (iw. rec, *at in'). 
cm, eat cidfin. L. 

26. om. eius DL. gemae malae C, semae 
male L. scibas F. qnia + ego Q. hnbi C bis, 
saemino C. simino O*. 

27. hoportoit C. om, te 0. mittere {fioKw) 
ABCEH>HJKMTXcY : conmittere FO*, comm. D 
0LOQRVWX*Z vg. paecnniam E, peccnniam 
DR. nnmmalaris a*LY(-is), nnmulariis JW vg,^ 
nnmmolariis C. > ego uenient KR. redpissem 
DH*LR«, requipissem R* hutique C; om, T. 
meum erat J. nsnram Z* ; . hnsnra C ; ussnra 
DLR ; nsnriU E* et -ris E«Q. > cum nsoris quod 
meum est Q. 

28. tollete a?0. itaque : utique X ; om, R. 
hab £. tbaleotum ^ -ta C, tall. LR. ei : illi 
KT ; £Wi. R, abet T. dedm KL ; -x- DEFRW. 

29. enim: autem ?X*; om, L. dauitnr O*. 



habundabit CDUTRC-uit), abundauit OZ\corr, 
Z'). abet C. om. et £. uidetur habere (abeie 
C): habet R. auferatur B, aufertur T. om, ab 
eo "'et inutilem seruum L. 

30. et inut. : > inutilem autem DQ. iedte DL 
R, eiecite Q, eiicite vg. Tisch. ; mittite T </; + foras 
qabcdff^.^ foris hq, imc : ibi EJW; ubi Q. 

31. cum (quum H0) autem : et cum DR. > 
fil. hom. uenerit W. uenerat £. magestate et -tis 
C. hangeU C, angueli D ; + eius Sb, sedet R* ; 
+ is J. sede 0*. sue W. 

32. gentes + terrae Q. seperabit D ; separauit 
BFOTX ; + ante V. hab C bis, abinuicem uno 
ductu T. sicuti C. obes OT, hobes C. haedis 
ADff0QXYZ» : hedis BCEFHKLWTORVWZ*, 
edia T ; hoedis J vg, 

33. statuit OR. oues (houes C) quidem (-dam 
F) : > q. oues DQR. dexteris D. om. suis R. 
haedos ADa?FH©LQRXYZ : hedos BCEKKTO 
VW, edos T ; hoedos J vg, ha C. sinixtris CT; 
+ suis D. 



Digitized by 



Google 



I50 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxv. 34-41. 



'*tunc dicet rex his qui a dextris eius 
erunt. 
Uenite benedicti patris mei 

possidete paratum uobis regnum a 
constitutione mundi 
^ esuriui enim et dedistis mihi mandu- 
care 
sitiui et dedistis mihi bibere 
hospes eram et coUegistis me 
3« nudus et operuistis me 
infirmus et uisitastis me 
in carcere eram et uenistis ad me. 
^^ Tunc respondebunt ei iusti dicentes 
domine quando te uidimus esurientem 

et pauimus 
sitientem et dedimus tibi potum ? 



^ quando autem te uidimus hospitem et 
collegimus te 
aut nudum et cooperuimus ? 
^^ aut quando te uidimus infirmum aut 

in carcere et uenimus ad te ? 
*<^ Et respondens rex dicet illis 
amen dico uobis 

quamdiu fecistis uni de his fratribus 
meis minimis 
mihi fecistis. 
*^Tunc dicet et his qui a sinistris 
erunt 
discedite a me maledicti in ignem ae- 

temum 
qui praeparatus est diabolo et angelis 
eius 



autem a sinistris. ^* time dicet rex his qui a dextris eius erunt uenite benedicti patris mei. 
possidete regnum paratum uobis a constitutione mundi. '^esuriui enim et dedistis mihi 
manducare. sitiui. et potastis me. hospes eram. et collegistis me. ^ nudus. et cooperuistis 
me. infirmus fui. et uisitastis me. in carcerem fiii et uenistis ad me. '^ tunc respondebunt 
ei iusti dicentes domine. quando te uidimus esurientem et pauimus aut sitientem et potaui- 
mus. ** quando autem te uidimus hospitem. et coUeximus aut nudum et cooperuimus. 
*• aut quando te uidimus infirmum aut in carcere. et uenimus ad te. *® et respondens rex 
dicet illis. amen dico uobis quamdiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. 
*^ tunc dicet et his qui a sinistris erunt. discedite a me maledicti in ignem aetemum. qui 



34. dicit O*. hiis CE*a>RW. dextcris D. 
possedite LR, possedete D3*, possidite O*. > 
regniun paratum aobis L*Q, > regnum qnod a. 
paratmn est DR ; paratum est u. r. itupte £. a 
ooxiBt. : ab origine D£R(oreg.) c djf^ 8. 

35. aesuriuj C, essuriui DL, esuriu"! 0» essurii 
a»*. om. mihi EO*. dedisti sec. HLO*T*Y; 
didislis R. michi W. hospis BDa>OR, opes T*, 
ospesT*. coUegistia BDEaP^H'0JKQTWX*Z 
vg.y et collig. CLR: coUexistis Aa>*FH*KrOVX«Y. 
> Clausulas sic inuertit J infirmus et u. me, 
hospes eram et c me {om. nudoa et op. me), in 
carcere eram et u. ad me. 

36. om. nudus et op. me JX* ; nudua -i- eram 
QR; +fui a>». hoperuistis C ; cooperuistis Ea>"v 
0KKrRVZ*iiS. uissitastU D ; uisitasti L. carcerem 
0*Z*. in c. eram (*k ^wAoirJ li/jujw) cum BCEH* 
0(cam)JKLKrOTVWXZ vg., Huron. : in c fui 
QR ; in c. tantum, ADa'FH*Y. om. ad KW. 

37. ei: om. WW \ + etHeW; +raj. 4«^/5 
liit. K. hesur. C, essur. DL. pauimua : + te 
BYiiS; +te aut EiP^QR. sitientem (sic. W) : 
+ et pauimus D* sed expunctum. 

38. om. autem D. ospitem T. ooUegimus 



cum BCDEa>^H'0JKLTWX*Z vg., Hieron., et 
coUig. QR: colleximus Aa*FH*KrOVX«Y. om. 
aut D. CO operumus L ; cohoperuimus C ; 
opcruimus H*T ; + te BCDEa>0JKKrOQTVW 
XZ vg.f contra graecum, 

39. quando : quante E*. aut in oaroere (^ 
hv ^.) BD0JKLKrORTVWX*Z vg. Hitron. : et 
in c. ACEa»FHX«Y; uel in c Q. carcerem BCF 
HJLOXYZ*. 

40. dicit LO. quandiu Da*LO*RT. de : ex 
QRTW vg. hiis CE*QW. > ex minimis his fir. 
meis R, > ex hiis minimis fr. meis Q. om. fir. 
meis T* ; om. minimis O* ( + 0»). 

41. dicent Z*. et his: rex et his H«0; rex 
hiis R ; his {fim. et) LQTZ; om. et his J. hiis 
CE*RW. ha C; "iid A*Y. sinixtris C, senistrii 
a>*L ; + eius DEQR. dicedite V*, discendite Y. 
ame 0, ama H. ctem. W; aetemam L*. qui 
ppaep. est Aa>FHKLKrOQTVXYZ* (pre.) ftre 
cum q\ qui paratus est BCDE0JO*WZ*r^.^*^fWf. 
corr. uat. f\ quem praeparauit pater mens R fert 
cum ly gr. et ab c dffi.^gi hrr^, sed plurimi ex 
his parauit diabulo BCS^LRVZ*. ang. D. 
an]gelis inc. rursus M. 



Digitized by 



Google 



XXV. 43-xxvi. 5.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



151 



42 esuriui enim et non dedistis mihi man- 
ducare 
sitiui et non dedistis mihi potum 
^^hospes eram et non coUegistis me 
nudus et non operuistis me 
infirmus et in carcere et non uisitastis 
me. 
♦* Tunc respondebunt et ipsi dicentes 
domine quando te uidimus esurientem 

aut sitientem 
aut hospitem aut nudum 
aut infirmum uel in carcere et non 
ministrauimus tibi ? 
*fi Tunc respondebit lUis dicens 
amen dico nobis 

quamdiu non fecistis uni de minoribus 
his nee mihi fecistis 



*® et ibunt hi in supplicium aetemum 

iusti autem in uitam aetemam. 
XXVI. (274.1) Et factum est cum con- 
summasset iesus sermones hos om- 
nes 
dixit discipulis suis 

* scitis quia post biduum pascha fiet 

et filius hominis tradetur ut crucifi- 

gatur. 
3 (275. 6) Tunc congr^ati sunt principes 

sacerdotum et seniores populi 
in atrium principis sacerdotum qui di- 

cebatur caiaphas 

* et consilium fecerunt ut iesum 

dolo tenerent et occiderent 
5 dicebant autem non in die festo 
ne forte tumultus fieret in populo. 



paratus est diabolo et angelis eius. ^ esuriui enim et non dedistis mihi manducare. sitiui. 
et non dedistis mihi potum. ^ hospes fiii et non suscepistis me. nudus et non coopeniistis 
me. infirmus et in carcerem et non uisitastis me. ^^ tunc respondebunt ei et ipsi dicentes. 
domine quando te uidimus esurientem au sitientem. au hospitem. au nudum, au infirmum. 
au in carcerem et non ministrauimus tibi. ^ tunc respondebit illis dicens. amen dico nobis 
quamdiu non fecistis uni de minoribus his nee mihi fecistis. ^^ et hibunt hii. in suplicium 
aetemum, iusti autem in uitam aetemam. XXVI. ^Et factum est postquam consum- 
masset iesus sermones hos omnes. dixit discipulis suis. * scitis. quia post uiduimi pascha 
fiet et filius hominis tradetur. ut cmcifigatur. 

" tunc congregati sunt principes sacerdotum et scribae et seniores populi. in atrium 
principis sacerdotum qui dicebatur caiphas. 

* et consilium fecerunt ut iesum dolo tenerent et occiderent. " dicebant autem non in 
die festo. ne forte tumultus fieret in populo. 



4a. hesarini C, ess. DL. om, non W. dedisti 
HO*Z*. sitibi T. potum : bibere R, beire Q. 

43. hospis BDS'OR, ospes T. ooUegistiB BC 
DEir0JKOTWX*Z vg., Hieron,, et collig. a>^L 
QR : collexUtis Aa*FH*MKrVX«Y. nudu X* 
{add. s fin. corr.) ; + eram DQ; + fui 3**. 
hoperuistis C. coopernistis ESP^QKSi {cf. uers. 
36). carcerem O*. nisitastia (uiss. D, uissitasti 
L) me : nenistis ad me Q. 

44. respondebunt + ei CH«0TW vg, Hieron. 
dicenes 0*. om. dne L. te om. 'S* ( + H»»). 
hesur. C, essnr. DL. om. aut sitientem O* 
( + O). sidentem W. ospitem T. aut nudum 
bis £* ; om, R. uel in o. codd. omnes : ant in c 
vg. carcerem EHOZ*, carcem L. ministrabimns 
FT. te D* (tibi IK). 

45. respondebit (-ait C) iUis : resp. et illis W; 
respondebitur ipsis X*. om. amen dioo nobis 
M. quandiu Da>LM0*R9. uni etc. : uni ex his 
fratribns meis ambnlantibns in nomine meo mihi 
nee fecistis Q. hiis* CE*\N^ ; om. J. fecisOstis K. 



46. et : tunc D ; et tunc 3*^. ibun* 0, Ibunt 
K. hii BCDE*3*LRTWZ*. suplicium DL, 
snpplitium W, etem. Hs W. 

XXVI. I. et factum est : factum est autem 
DR sed inuitis ueteribtis. ills + omnia uerba haec 
ll*{5ed exp.) r r^. sermone M. om. hos J. om, 
disc, suis R* ( + ihs disa suis K*^). 

2. uiduum OX, bidum D. pascaDO. trahetur? 
O*, traditur O". crudBcatur L. Ab hoc uersu 
usque ad u. 15 adscribuntur in mg. subinde litterae 
S et C {=Sacerdos et Chorus?) in E manu pos- 
teriori. 

3. saeniores C. in atriis J. principes L. did- 
batur O, decebatur L ; didtur E. oaisphas AF 
MQY cum graecox caiphas BEH0JKLKrOVW 
XZ vg.^ caifJEis Da*R, cayfas T, chayphas C, 
chaiphas I. 

4. om. etprim. H. om. et occiderent propter 
homoeoteleuton L. hocciderent C. 

5. autem : enim R* {corr. sax.), diae C. > 
in pop. fieret R. 



Digitized by 



Google 



15* 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvi. 6-15. 



6 (276. 1) Qyxra autem esset iesus in beth- 

ania in domo simonis leprosi 

7 accessit ad eum mulier 

habens alabastnim ungenti pretiosi 

et effudit super caput ipsius recum- 
bentis 
s uidentes autem discipuli 

indignati sunt dicentes 

ut quid perditio haec ? 
• potuit enim istud uenundari 
multo et dari pauperibus 
10 sciens autem iesus ait illis 

quid molesti estis mulieri ? 

opus bonum operata est in me 



"nam semper pauperes habetis uobis- 

cum 
me autem non semper habetis. 
12 (277. 4) Mittens enim haec ungentum hoc 

in corpus meum ad sepeiiendum me 

fecit 
^®amen dico uobis ubicumque praedi- 

catum fuerit hoc euangelium in toto 

mundo 
dicetur et quod haec fecit 

in memoriam eius. 
14 (278. 2) Tunc abiit unus de duodecim 

qui dicebatur iudas scarioth 

ad principes sacerdotum ^^ et ait illis 



' cum autem esset iesus in bethania in domo simonis leprosi. '' accessit ad eum muleir 
habens alabastrum unguenti praetiosi. et effudit super caput eius recumbente eo. 

' uidentes autem discipuli eius indignati sunt dicentes. ut quid perditio haec. ' poterat 
enim istut uenundari multo praedo et dari pauperibus. ^^ quod cognito iesus ait illis quid 
molesti estis mulieri opus enim bonum operata est in me. ^^ nam semper pauperes uobis 
habetis me autem non semper habebitis. 

** mittens enim haec imguentum hoc super corpus meimi ad sepeiiendum me fecit. 

" amen dico uobis ubicunque praedicatum fuerit hoc euangelium in toto mundo dicetur 
et quod haec fecit in memoriam eius. ^^ tunc abiit unus ex duodecim. qui dicitur iudas 
scariothes. at principes sacerdotum ^' et ait illis. quid uultis mihi dare et ego uobis eum 



6. qniun H0. essed T*. oni, Hhn K\ + corr. 
sax.), > iesus esset v£. sed corr, cod, caraf. 
betania O*. domu DL, domum RZ* (-mo Z«). 
symonis CDETW. laeprosi E. 

7. adcessit O*. > mulier ad earn B. abens 
C. alaba//stnim H, alauastium R* {corr, sax.), 
olbastmm L. unganti cum ABD(F Mc.)K&UY 
Z«: unguenti Ea^JKLKTOQRTVWXZ* vg.Tisch,, 
hunguenti C. praetiosi BEa>H0*JLM'OR, pre- 
tiossi D, preciosi W. inftidit DR cum a d, perftidit 
d. supra 2*^. capud LRW. ipsitiB : eius E* 
3*»*LQR. reoombentis : recumbente ipso DE* 
LOQR*X*, €i rcc. eo 3»"v, cum a b c/{iec, eo)/*, 
h q r r^ (recumbentib ; E«). 

8. di»cipuUR; + eius (J. perd»««o R. hecW. 

9. potui Q. om, enim W^. stud Z* (iatud 
Z'); hocQT. uaenundariWv^. multo (voXXov) : 
praetio magno 3'**^R ; pretio multo DL ; multo 
pretio BY*^y m. praetio £J ; multum O, euid. gloss, 
ptU? 

10. molestis estis M; +huic BEH^eKKTOV 
WZ» vg, {post mul. X*?). hopus C; <ww. R*; 
-l-enim R'^VZ'Jg^C (e erasa post opus in A). 
> bonum opus DEH*LQ. hoperata C. 

11. om. nam Q. habetis {,tx^ri) A^FH0JV 
WYZSll^C: corr. uat, marg.; habebitis BCDEK 



LMKTOQRTXZ'iiS. om, me aut. n. s. habebitis 
T* {sed + in mg, m* rec), habetis sec. (Ix*^*) 
AaPMYZ*SC : habebitis BDEFHOJKLKTOQR 
T«VWXZ^^iiS, et abeb. C. 

12. >haec autem mittens unguentum hoc R. 
mittiens L*. om, haeo T. ungentum AEFHM 
RZ«: unguentum BDa^OJKLKTOQTVA^'XYZ* 
vg,, hunguentum C. > hoc unguentum T. saepeL 
E, sepell. O, sepiL D, sepelendum Y. 

13. hubicumque C, ubicunque ^^ ; ubicumque, 
et pred. D. om. hoc F. aeuang. DE. mundo : 
orbe QR. dioetur : narrabitur QR r,. > fecit 
haec EQ. haeo + narrabitur E* {sed exp.), me- 
moria MTZ*. eius : ipsius Q^b c h q r^. 

14. habiit C. de : ex 0. duodecim : 'Xii. 
DEH»FRW. dicebatup AHJ(dicib.)Yz5f. I^teron- 
/; r {cf, uocabatur c) : dicitur BCDEa>F0IKLM 
KTOQRTVWXZ cod. caraf., ab dff^g^.^hq, 
soarioth BCEa>FH0IKL«MOQRTVWXZ abg^ 
r 5: scariot AY ff^, scharioth KT, scariotha 
L* c, carioth h {hie), scariota q\ isscariotha 
D ; scariotes J d Tisch., iscariotes vg., is- 
cariotis Hieron, >ad pr. sac qui dicitur iudas 
scarioth Q. 

15. quod Z* (quid Z*). miV. dariY*. ^m eum 
D. > tradam eum R. at iUi : ait illis O* {sed 



Digitized by 



Google 



XXVI. i5-a4.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



^5i 



quid uultis mihi dare 
et ^o uobis eum tradam ? 
at illi constituerunt ei 
triginta argenteos 
16 et exinde quaerebat oportunitatem ut 

eum traderet. 
1^ Prima autem azymorum accesscnint 
discipuli ad iesum 
dicentes ubi uis paremus tibi 
comedere pascha ? 
18 at iesus dixit ite in ciuitatem 
ad quendam et dicite ei 
magister dicit tempus meum prope 

est 
apud te facio pascha cum discipulis 
meis 
i» et fecerunt discipuli sicut constituit illis 
iesus 



et parauerunt pascha. 
*® Uespere autem facto discumbebat cum 

duodecim discipulis. 
21(279.4) Et edentibus illis dixit amen 
dico uobis 
quia unus uestrum me traditurus est. 
22(280.1) Et contristati ualde 
coeperunt sing^li dicere 
numquid ego sum domine ? 
23(281. 2) aj. jpgg respondens ait 

qui intingit mecum manum in parap- 

side hie me tradet 
24 Alius quidem hominis uadit 

sicut scriptum est de illo. 
(282. 6) Uae autem homini illi per quem 

filius hominis traditur 
bonum erat ei si natus non fuisset 

homo ille. 



tradam. at illi statuerunt ei xxx. argenteos. ^* et exinde quaerebat opportunitatem ut eum 
traderet 

^^ prima autem die azimonim accesserunt discipuli ad iesum dicentes ei. ubi uis 
paremus tibi manducare pascha. "at ille dixit ite in ciuitatem ad quemdam et dicite ei. 
magister dicit. tempus meum prope est. aput te facio pascha cum discipulis meis. "et 
fecerunt discipuli. sicut praecepit illis iesus et parauerunt pascha. ** uespere autem facto 
discumbebat iesus cum duodecim discipulis. ^et edentibus illis. dixit amen dico uobis. 
quia unus uestrum traditurus est me. "et contrisuti ualde. coeperunt singuli dicere num- 
quid ego sum domine. ^ at ipse respondens ait qui intingit mecum manum in parapside 
hie me tradet. ^ filius quidem hominis uadit sicut scribtum est de eo. uae autem homini 
illi per quem filius hominis traditur. bonum erat illi si natus non fuisset homo ille. 



corr,). trigenta L; .xxx- Da^FKTRVWZ, xxx** 
E,xxxaT. 

i6. om, et £*. qnerebat CDILR ; qnaerebant 
X*. oportonitatem codd, pi. (hop. C) : opport 
FZ vg.\ oct»nsionem K eum + moiti £H. 
traderet + Ulis R. 

17. prima autem sine addii, ACHnMTVY*Z 
Bentl. cgxffxq (r) : + die BDEa>FH«arKLKrO 
QWY« vg, Hieron.^ et > pr. die autem RX ; rf, 
cor. uai.* * Graecus non habet die ; ' sed mg. aliter 
habet. azimorom FHJTVWX, azemonmi D3» 
LR, aziemorun £. iheram pUne C. > ad itim 
discipiili W. hnbi C. om. tibi L. > pascha 
(-ca D) comedere DR ; manducare pacha Q. 

18. dixit : + eis E ; + ei R. quemdam B<!D. 
dicete W, dicit* D. magister d. t. m. p. eet 
lapm repet. O et dicet pr. loco, aput 3>FZ* {forr. 
Z»). feitio W. pasca D it in 19. 

19. diBcip. + eius D. sicuti C. oonatitnit : 
praedpit QR* (constituit R*") abfhr. illi Z* {sorr. 



Z*) ; + dSs D* {sed exp.). ihesus C. pambenmt 
T, praeparauenmt EL. 

ao. uesperae C. discubuit LR; -i- iKs T«. 
duodecim : -xii. DEFRW ; om. J cum syr. sch. 
Or, int. 3. 896 {ap. Tisch,), discipulis sine add. 
AD3>HMQRY : + suis BCEFQJKLKTOTVWX 
Z vg. Hieron.f sed graeci fitrA rwv Mktea fuxSijTw. 

a I. aedentibus CD ; comedentibus £; mandu- 
cantibus L. dixit + ilis E. nestrorum O*. 
traditurus (tradeturus X*) est : tradet LQ. 

aa. contristati : + sunt DEa^LR ; + sunt et Q. 
ualde : nimis L ; + et DR. caeperunt L. num 
quid Y, nunquid ^J^. 

2S- ift^- quibus ille respondens dixit L. at : ad 
O. intinguit CEaPOLT*; intinget J, -guet D; 
intigit O*; tingit Z* (corr. 7?). in <7m. A*(-l- 
corr:). parabside CDEIRTX*, paiopside vg.\ 
papsidem O*. 

a4. + et a/ init. DEQ. > hominis quidem X. 
uadet J. sicuti C ; om. EM^. scribtum EJOY*Z. 



Digitized by 



Google 



154 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvi. 25-31. 



25(288.10) Respondens autem ludas qui 
tradidit eum dixit 
numquid ^o sum rabbi ? 
ait illi tu dixisti. 
S6 (284. 1) Caenantibus autem eis accepit 
iesus panem et benedixit ac fr^it 
deditque disdpulis suis et ait 
accipite et comedite hoc est corpus 
meum. 

27 (285. 2) £|. accipicns calicem gratias ^it 

et dedit illis dicens 
bibite ex hoc omnes 

28 hie est enim sanguis meus 

noui testament! 
qui pro multis effunditur 



in remissionem peccatorum 
*• dico autem nobis 
non bibam a modo de hoc genimine 

uitis 
usque in diem ilium cum illud bibam 
uobiscum nouum in reg^o patris 
mei. 
80(286.6) £^ hymno dicto exierunt in 

montem oliueti. 
31 (287. 4) Tunc dicit illis iesus 
omnes uos scandalum patiemini in me 

in ista nocte. 
(2«8* «) Scriptum est enim percutiam 

pastorem 
et dispergentur oues gr^s 



^respondens autem iudas qui traditurus erat eum dixit numquid ego sum rabbi, ait illi 
iesus. tu dixisti. ** caenantibus autem eis accepit iesus panem et benedicens fregit et dedit 
discipulis suis dicens. accipite et edite. hoc est enim corpus meum. ^ et accipiens calicem 
gratias egit et dedit illis dicens. bibite ex hoc omnes ^ hie est enim sanguis meus. noui 
testament! qui pro multis effundetur in remissione. peccatorum. ^ dico autem uobis quia 
non bibam amodo ex hac generatione uitis usque in diem ilium, cum illud bibam uobiscum 
nouum in regno patris mei. 

^ et ymno dicto. exierunt in montem oliueti. ^ tunc dicit illis iesus. omnes uos scan- 



de eo LQR*(r<7rr. s<uc>fl, ue W. nae autem : 
nemmtamen nae R. om. homini L. > illi 
homini uoluU Z* sed in scr, correxit traditur 
(irapo3i«0Tm) ACFMOTX«YZ* 4od. carqf. cum 
abdfg,\ tradetur BDEa>H0JKLIfrQRVWX* 
Z* vg. Huron, cffi.^hqrh, Millius laudat lee- 
tiones Ueltsianas it Sabatariui MS, i fro wapadoBi/j- 
atrai \ sed de his nihil adnotat Tisch. ; Uelesianas 
ex latinis codd, sunt, bonom + enim 3*M*. Post 
en^t pergit non nas hominem L, et non nasci ille 
homo R* {expunctis non nasci ille et superscr. ei 
si natos non fnisset . . . iUe R^') ; deinde ei : illi 
EX* ? ; + homini J. > non natns a>Q. Cf, 
bonom erat homini illi non nasci b cff^* 

35. respondit QR. tradidit eum: traditnnis 
erat enm DQR ; > eum traditurus erat J ; > tr. 
eum erat L ; > tr. est eum K eum + et Q. dixit : 
om. DR* ( + corr. sax.) ; + ei Q. num quid Y, 
nunquid^. rabi EW; +et H«0. ait: at E. 
lUi + ilis DEJLQR cum V^ab cfff^ h q, dbdstis 
Y*. 

36. ooenantibuB CDEH0IJKKrOQV: cen. 
ABffFMTWXYZ, cann. R, coen. vg. >ipsis 
autem mandncantibus L. accipit H'LQR, accaepit 
D. om, et {Jost panem) Z*( + Z»). hac CT. 
deditque : et dedit DL ; dedit T. om, auis H'M. 
et ait: dicens LQR. accipete 3*. om. et Q. 



commedite E, comidite O*, comedeteSP; edite Q ; 
manducate LR ; + ex hoc omnes Q cum b. hoo 
est + enim DES^JQR. meum + quod confnngitur 
pro saeculi uita Q at i Cor. xi. 24 et loh. yi. 51. 

97. aooipiens + liis X. egit + et benedixit F. 
diciens R*, dices T. biuite R, bibit Z* {corr. Z»). 

28. om. enim 3^( + mg.), om. meua W. nobi 
L. pro + uobis et F. > qui efiundetur pro nobis 
et pro multis Q. efldnditur {kitxvw6iitvov) AFH 
MOY a d: cflfundetur BCDEH>0JKLM'QRTV 
WXZ vg. Hieron. uett. plur, Cf, cod. caraf, * omnes 
codd. grae. et ex lati. cod. mot. amati, legunt effun- 
ditur.* remisionem LR ; remissione CEH**FT. 

29. autem : enim K. uobis + quia DESP^LQ 
R. amodo vg. ; om. J. de hoc geniminae L, 
d. h. gemine Z* {corr. Z*), d. h. degenemine ?. 
husque C. in diem iUum BCD£?FH«0KMKr 
OQRT VWXZ vg., Hicron., ^/ > in ilium diem L ; 
in die illo J : in diem {om, iUum) AH*Y repug- 
nantibusgraecisetuett. quumC0T; quoLQX*? 
(qum X«) ; quod R. iUud codd, pi, et vg, (iUut 
Z*) : iUum AH*MT*XY g^\ om. "L, nobum O ; 
om.T*, 

3a imno LRT, ymno D3»WZ«. holiueti C. 
olibeti OT, olieti R* {corr. scuc.). 

31. dioit iUis t&8 : dixit ills discipulis suis L; 
ait disc suis R. omnis Rm«. patimini O*, pacie- 



Digitized by 



Google 



XXVI. 32-39 ] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



155 



'*postquam autem resurrexero praece- 

dam uos in galilaeam. 
88(289.1) Respondens autem petrus ait 
iUi 
etsi omnes scandalizati fuerint in te 
^o numquam scandalizabor 
Wait iJH iesus amen dico tibi 
quia in hac nocte 
ante quam gallus cantet 
ter me n^abis. 
3« (2do. 6) j^i^ iu j petrus etiamsi oportuerit 
me mori tecum non te negabo 
similiter et omnes discipuli dixerunt. 



m 



86(291.1) Tunc uenit iesus cum illis 
uillam quae dicitur gethsemani. 
(292. 6) £^ dixit discipulis suis 

sedete hie donee uadam illuc et 
orem 
®^ et assumto petro et duobus filiis zebe- 
daei 
coepit contristari et maestus esse. 

38 (293. 4) Tunc ait illis 

tristis est anima mea usque ad mor- 
tem 
sustinete hie et uigilate mecum. 

39 (204. 1) £t progressus pusillum 



dalum pademini in me in hac nocte. scribtum est enim. percutiam pastorem. et dispar- 
gentur oues gregis. ** sed postquam resurrexero. praecedam uos in galileam. . *' respon- 
dens autem petrus ait illi etsi omnes scandalizati fuerint in te. ego numquam scandalizabor. 
^ ait illi iesus amen dico tibi quia in hac nocte. antequam gallus cantet ter me negabis. 
**ait illi petrus. etiam si me opportuerit mori tecum non te negabo. similiter et omnes disci- 
puli dixerunt. ^ tunc uenit cum eis iesus in locum qui dicitur gethsamani. et dixit discipulis 
suis sedete hie donee uadam illuc orare. '^ et adsumpto petro. et duobus filiis zebedei. 
coepit contristari et maestus esse, '^tunc ait illis iesus tristis est anima mea usque ad 
mortem, sustinete hie et uigilate mecum. '* et progressus pusillum procidit in faciem suam 



mini W. om- In isti^ noote Z* ( + Z*). scribtum 
EOTYZ. am. enim L. percudam W ; om. D* 
( + w^.)- dlBpepgentup BCDEa>FH0KLMKrO 
QRVW v^. I dispaigentur AJTXYZ. obes T, 
hones C. gregis -i- sni EL« 

3a. postquam autem : sed cnm L. snnezero 
D. precedam D, praecidam R* (corr, sax.), 
gaUleam CEaP0KLRVW, galeam O*, galiliam 
0«, galilaea KTZ*, gali D ; + ibi me nidebitis Ho0 
(tfjr cap. xxviii. 7) cum a, 

33. ait mi: dixit L; dixit eiR; aiteiW; ait 
iantuMj £P. et si DJ. scandalisz. bis £ (/r. hco 
corr,). nxmqnam 9^ ; nnm T. 

34. ait: didt L. om. amen dioo tibi R* 
( + in mg.). qnia : quod L. om. in DF. ante- 
qnam FJ VY vg. n^auis O. 

35. etiam si J, aetiamsi Q ^damsi W. > me 
oportnerit O*. hoportuerit C, opoitet. T. om. 
me R. moi* O. dixienmt L. 

36. > lbs uenit D. om. His ES** ( + iwt^.). in 
uillaHJZ*; inagramL^A(agro). quae dicitur 
(qui d. DEFLR, quae ditur 0«) : om.J, gethse- 
mani cum BC0M WX«Z" vg. ffi g^. , : gethsamani 
QRZ*/, gethzamani E ; getsemani J, getsamani </* 

ff^ r; getzemani D ; gedsemani V, gedsamani Tad; 
gessemani KKTO'X* ? g, gessamani c h ; geszemani 
0»; gesemani Aa>FHO*Y; gezamani L; + hie 
O*. et dixit: et didt JL; ait R*(<:<7rr. sax.). 
cm. suis a^( + m^.)H*. sedite LR. hiic ER. 



uadam : eam L. > et Ulnc E. et orem (hor. 
C) : orarem Q ; adorare R ; orare L. 

37. assumto HMTXYZ" : adsnmto ACF0IQZ* : 
adsumpto BDEa>JLOR Tisch.\ assumpto KM 
VW vg. et: de Z* {corr. Z% duobus: -ii. D. 
filii* O, filis L. fiHus Y. zebedei CEaPHLORW, 
zebe D ; [ + iacobmn et iohannen F ex Mc. xiv. 33]. 
caepit L, cepit W. maestus BH(0c ?)IKNrVXY 
ZJgiSC: : mestus ACDEH>F0»?MORTW, metus 
L, moestus[Jr/Q?]5'71wfA. aesse C. 

38. ait : dicit L. animam meam O* ; + ualde 
T ut redderet wtpikwos, cf. xxvii. 33. husque C. 
morte H, mor L. sustinite J. hiic E. nigelate 
DL. 

39. progresns L, progessus KT. posiUum H*, 
pussillum DH'R. post iUo J ; om. L. procedit 
D£3*LOX. fadam R. horans C. pater sine 
add. {cum graecis LA, i. 209 aiy* Tisch. 8) AFL 
R*X*?Y««/» a «: pater mi Ba>HJOrOQR*« 
VX«Z vg. [Ifieron.] ff^\ mi pater CDE0IMTW 
Hieron. comm. gi ; pater mens b c dfffg hq r. 
possibile est: fieri potest L. transeat a me 
codd. pi. et vg. et Hieron. comm. cum gr, et uett. : 
om. a me A9^H*Y. istae E. uemmtamen CJ 
Y^ uemntamen ^^^ uerumptamen W ; sed tamen 
R* (corr. sax.), siout pr. : quod D. siout tu 
(<&s tfvO sine add. ACH»*(F)H*JKMKrVWY*Zo 
vg. Hieron. comm.fffi g^q: + uis BDEaP«*H«0 
LOQRTXyZ* a b cfft g% h r. 

X a 



Digitized by 



Google 



156 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvi. 39-47. 



procidit in faciem suam 

orans et dicens pater si possibile est 

transeat a me calix iste. 
(295. 1) Uerum tamen non sicut ego uolo 

sed sicut tu. 
40 (296. 2) Yx uenit ad discipulos et inuenit 

eos dormientes 
et dicit petro sic non potuistis una hora 

uigilare mecum ? 
*^ uigilate et orate ut non intretis in tem- 

tationem. 
(297. 4) Spiritus quidem promtus est 
caro autem infirma. 
42 (298. 6) Iterum secundo abiit et orauit 

dicens 
pater mi si non potest hie calix tran- 

sire 



nisi bibam ilium fiat uoluntas tua 
*^ et uenit iterum et inuenit eos dormi- 
entes 
erant enim oculi eorum g^auati 
^ et relictis illis 
iterum abiit et orauit tertio 
eundem sermonem dicens. 

46 (299. 4) Tunc uenit ad discipulos suos 

et dicit illis 
dormite iam et requiescite 
ecce adpropinquauit hora 
et filius hominis tradetur in manus pec- 

catorum 
*^ surgite eamus 
ecce adpropinquauit qui me tradit 

47 (800. 1) Adhuc ipso loquente 

ecce iudas unus de ducxlecim uenit 



orans et dicens. pater meus. si possibile est transfer a me calicem istum. uerumtamen non 
sicut ego uolo sed sicut tu. *®et uenit ad discipulos suos et inuenit eos dormientes. et 
ait petro. sic non potuistis una hora uicilare mecum. ^ uigilatte et orate, ut non intretis in 
temtationem. spiritus quidem promtus est caro autem infirma. 

** iterum. secundo abiit. et orauit dicens. pater meus si non potest, hie calix transire 
a me. nisi illud bibam. fiat uoluntas tua. ^et uenit iterum et inuenit eos dormientes. 
erant enim oculi eorum grauati, ^ et relictis illis. abiit iterum et orauit tertio eumdem ser- 
monem dicens. ** tunc uenit ad discipulos suos et ait illis. dormite iam et requiescite. ecce 
adpropinquauit hora. et filius hominis tradetur in manus peccatorum. ** surgite eamus. 
ecce adpropincpiauit qui me tradet. *^ et adhuc eo loquente ecce iudas unus ex duodecim 
uenit et cum eo turba multa cum gladiis et fustibus missi a principibus sacerdotum. et 



40. aexiit : inuenit L*. discipulos + snos BD 
Ea^FI-^JLM^ORXo vg, dixit Q. sic ? n5 » ; 
Sid cod, caraf, ^SbQL sio non et sic codd, potuisti 
QR. ora T. uigelarc D. 

41. nigelate D. horate CL. hnti non C ; ne 
LR. intratis Z* {corr, Z^). temtationem AH 
LQTXYZ: tempt. BCDE3»F0IJKMKrORVW 
Tisch, ; tent. vg. promtus AFHOQTX Y : promp- 
tns BC0JMWZ* vg, Tisch,', prumtus LZ»; 
pramptos DEa^OTRV. cm, wi CUT, autem: 
aero Q. 

43. iterum secundo: itermn antem sec L' 
mg. ; iterum antem (am, sec.) D. habiit CL. 
horaoit CL. pater mens R* (corr, R*) cum b df 
ff%q\ pater mihi L. potest: potni W. hiic £. 
> calix hie F. calix transire <>» m^. x^. SP ; item 
om, calix ut udtur I. transire -h a me DQR cum 
gr,muU.etfff^q. nisi + ntR. iUudO. > ilium 
bibam Da*IQR cf.ab dfff^ hql. uolumptas C. 

43. «»uenit O. hoculi C, ocli R* {corr, sax.), 
om. eorum T*. grauati + a somno £. 



44. om, illis R. iterum : am, J ; + et E. 
habiit CT. horauit C, orabit T. tenao W. 
euntem L ; sequitur ras, 3 out 4 litt. 3*. 

45. dicit : ait O^R. om. iam F. requiestite 
O*. om. ecce F. adpropinquauit BCDa^FJL 
MOX* et appr. AH*QTX«YZ» zjf. Tisch, : adpro- 
pinquabit E0IRZ*; appropinquabit H^KJSTVW. 
ora LT. tradetur cocUl, et vg. et Hieron, a c df 
ffi' i^iq^^ aur,f graecis inuitis : traditur (wapaSi- 
9oTat) FY b h, Cf. ad uers, 34 ; hie etiam iau- 
dantur Uel, et MS, i. manus + hominum QR* 
(sed exp.), 

46. adpropinquauit ABCD£7FLrLMO*RT 
X* et appr. H*QX«YZ^iiSCrw;i. : adpropin- 
quabit eO«ZS" et appr. ffKKTW ; appropinquat 
V. qui me tradit (6 mpa^Mt /ic) AHMX«Y : 
q. me tiadet BCDEa^FQJKLKTOQRTVWX* 

ZV£. 

47. -i-etad imt, FJ. athuc CFMXY, aducT ; 
+ autem £. ipso: eo BQR vg^l ipse M. de: 
ex Q. duodecem 3^; -xu- DERW. gladis LH. 



Digitized by 



Google 



XXVI. 47-55.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM, 



157 



et cum eo turba multa 
cum gladiis et fustibus missi 
a principibus sacerdotum 
et senioribus populi. 
48 (301. 2) Qyj autem tradidit eum dedit illis 
signum dicens 
quemcumque osculatus fuero ipse est 
tenete eum 
*^ et confestim accedens ad iesum 

dixit haue rabbi et osculatus est eum 
fio dixitque iUi iesus amice 
ad quod uenisti ? 
tunc accesserunt et manus iniecerunt 

in iesum 
et tenuerunt eum. 
61(302.1) Et Q^^Q unus ex his qui erant 
cum iesu 



extendens manum exemit gladium 

suum 
et percutiens seruum prindpis sacer- 
dotum 
amputauit auriculam eius. 
62 (303. 10) Tunc ait illi iesus conuerte gla- 
dium tuum in locum suum 
omnes enim qui acceperint gladium 
gladio peribunt 
^* an putas quia non possum rogare pa- 
trem meum 
et exhibebit mihi modo 
plus quam duodecim legiones ange- 
lorum ? 
^* quomodo ergo implebuntur scripturae 

quia sic oportet fieri ? 
65 (804. 1) Iq ilia hora dixit iesus turbis 



senioribus plebis. ** qui autem tradebat eum dedit eis signum dicens. quem osculatus fuero 
ipse est tenete eum. *• et confestim accedens ad iesum dixit, habe rabbi, et osculatus est 
eum. ^ dixit autem illi iesus. ad quod uenisti amice, tunc accesserunt et manus iniecemnt 
in iesum. et tenuerunt eum. "et unus ex eis qui erat cum iesum. extendens manum. 
exemit gladium suum. et percussit senium principis sacerdotum et amputauit auriculam eius. 
^ tunc ait illi iesus. conuerte gladium tuum in locum suum. omnes enim qui peremerint 
gladio gladio peribunt ^ an putatis quia, non possum rogare patrem meum et exhibebit 
mihi plusquam duodecim milia legiones angelorum. " quomodo ergo implebuntur scripturae 
prophetarum quia sic oportet fieri. 

"in ilia hora dixit iesus turbis tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus 



missi cadd. (misi Ea'LR) c^. ffieran, : om, FM 
cum graecis et d g^, saenioribus C. 

48. tradebat F. eum : iUam D£. dederat F. 
illis : eis (^ d D. diciens R*. quemcnnqae ]^, 
qnenconqne 5*. hoscnlatiis C, ocnlatos L, onsca- 
latns? X*. eum : Ulom £. 

49. Post confestim + ras.fere 8 litt, K ; con in 
ras. aP. accidensR. haue ADEa>HMQRXY: 
habe BCFO*TZ ; ane ©JKLKTVW vg. Hieron. 
rabi W. hoscalatns C. om. est L. 

50. dixitque Uli ihs : et dixit UU ihs £ ; ihs 
autem dixit illi J. mi : <?m. R ; iUis H*. > ad 
qnod u. am. Q cum "Dgr.a (c)f. ad quod (4^* 5) 
codd, et uett. et cor. uai.* : ad quid TW vg. Hieron. 
cum cff^ cor. uat. mg. amice : + fee Q ; + fee 
D ; difficultas oritur ex uocibus ambiguis \^ 6 ; 
codices nostri per relatiuum exprimunt^ quod 
giossa indigent uel ea quae in (D)Q est {cf, loh, 
xiii. 37 i »oi€rff woi7jao¥ rdxtov) uel simili e.g. 
'Hoccine est ad quod uenisti?*; cum DQ inter- 
pretoHtur Euthymius Zygadenus^ Meyer, Field, 
(• Otium Noruicense'*), et Keuisio Angliccma A. D. 
1 881. ingecerunt C, iniederunt D, inienmt X. 

I om. H**( + mg.)L. 



51. hunus C. hiis CE*RW. qui erat W. ex 
tens L» extendit? X* manum + et ELY«^«-'. 
eximit DR. om. suum LR*. percudens W ; 
percussit £0QRX*Z. sacerdotum + et £Ho0Q 
0*RX*^*Z. hamputauit C ; absddit R. auricolam 
D. eius + dexteram R ex loh. xviii. 10. 

53. omnis JCR*. acdperint gladium BD£ 
^LY ; aceeperit gL J ; acdpiunt gl. QRX* ; per- 
cusserint gladio O*. + in ante gladio D£3^*^ 
QR*(x^^gaudi R* ri?rr. R»). peribit J. 

53. han C ; om. W. pussum O* ; possim JR ; 
+ ^o £ ; + me Q. et exibebit C£LT ; et exibit 
R* (corr, sax.) ; ut exhiberet Q c/. uett. aliquot 
posae me rogare et Hieron. in Is, c. 50 lib. xiii. ad 
Jin. . . ut exhiberet . . . om. modo DR* {corr. 
sax.), plusquam Df^i&^. duodedm A; -xil- 
BDEFLRTW; + milia BJOXZ cum b cfff^g^ 
h r, hangelorum C. 

54. quomo L. om. ergo T. inplebuntnr CD 
aP(inpe.*)LO. scribturae BEFJOYZ* («vr. Z»), 
scripture W. sic : si Q. hoportet C ; oportMit? 
X* 

55. ma + autem R* sed exp, ora T. ihs -i- 
disdpolis D* sed exp. tamqn L ; tanquam ^ ; 



Digitized by 



Google 



158 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvi. 55-62. 



tamquam ad latronem existis 

cum gladiis et fustibus comprehendere 

me 
cotidie apud uos sedebam docens in 

templo 
et non me tenuistis. 

66 (306. 6) Hoc autem totum factum est 

ut implerehtur scripturae prophetarum 
tunc discipuli omnes relicto eo fuge- 
runt 

67 (306. 1) ^|. jiii tenentes iesum 

duxerunt ad caiaphan principem sacer- 

dotum 
ubi scribae et seniores conuenerant 

68 (307. 4) petrus autem sequebatur eum a 

longe 



usque in atrium principis sacerdotum 
et ingressus intro sedebat cum ministris 
ut uideret finem. 
69 (308. 2) Principes autem sacerdotum et 
omne concilium 
quaerebant falsum testimonium contra 

iesum 
ut eum morti traderent 
•^ et non inuenerunt 
cum multi falsi testes accessissent. 
(809. 6) Nouissime autem uenenmt duo 

falsi testes ®* et dixerunt 
hie dixit possum destruere templum 

dei 
et post triduum aedificare illud 
^^ et surgens princeps sacerdotum ait illi 



conpraehendere me. cottidie apud uos sedebam docens in templo et non me tenuistis. 
" hoc autem totum factum est ut adimplerentur scribturae prophetarum. . tunc discipuli 
omnes relicto eo fugerunt. °^ at illi tenentes iesum, duxerunt ad caiphan. principem sacer- 
dotum. ubi scribae et seniores conuenerant. "petrus autem sequebatur eum a longe 
usque ad domum principis sacerdotum. et ingressus intra sedebat cum ministris ut uideret 
finem rei. ^ principes autem sacerdotum et seniores et omnes concilium quaerebant falsum 
testimonium aduersus iesum ut eum morti traderent. ••et non inuenerunt 

et cum multi falsi testes accessissent. non inuenerunt culpam. nouissime autem 
uenenmt duo falsi testes " et dixerunt hunc audiuimus dixisse possum destruere templum 
dei. et post triduum aedificare illud "et exurgens princeps sacerdotum. ait illi nihil 



qnassi R {sed s exp,), existis (l^i^X^crc uel -art, 
gr.) : uenistis (ffAftirf D) BDEa>*^L abed ff^h 
^ + 5 ; nenisti R ; + ad me D* {sed exp.). gladis 
a*LR. oomprehendere AMQWX vg. ; compiaeh. 
HIY; conpreh. BFJORTZ et conph. K V, conpraeh. 
E3**«©Ifr, conpraech. L, conpraeendere C ; adpre- 
hendere D. adprae. 3^. ootidie codd. pL : 
cottidie HXZ, cotidiae C, cottldiae O ; qaotdidie 
0, qnotidie D nf.; + autem Q. aput ffFLO. 
> in templo docens £R. > tenuistis me D. 

56. om. autem Z* ( + Z*). om, totum F. > f. 
est totum X. implerentup ABFH*ILMQTWY, 
inplerentur C : adimplerentur H«©(u sup. lin,)!^ 
OVXZ" vg.y adinplerentur DESPJR, adimpleretur 
KTZ*. scribturae BEFOXYZ, scripture W. 
prophaetarum £, profet. DS'LOR. om, tunc L. 
discipuli + cius EQR*. omnes om, K* (super 
eius ser. omnis R***). relecto O. eo : illo J. 
fugierunt CH0T ; abierunt D* (corr. mg.), 

57. iHm: eumR. adduzeruntR; duxerunO*; 
+ eum EQ. oaisphan AMQY cum graecoi 
caiphan BEHnOTOVWXZ' ; caifan ^LT, 
cayphan C ; caipham H*0JZ* vg., caifam DH**^R. 
hubi C ; quo KKT VX*Z. scribe W. senores E* ; 



farisei T. omuenenmt ELR. 

58. autem: om, Q; uero 3*0. a longue D, 
alonge 5*. husque C. in : ad Z* {corr, Z*). 
principes L. ingresus 3*. intro : in atrio L. 
finem + rei EH^^i'HceLQTXZ* b d (rd riXos D)/; 
+ eius rei R* ; similiter exitimi xfixaff^hnqr, 

59. princeps 5* cum a n, omne : uniuersum E. 
concylium E, consilium TV*, querebant DLRW. 
contra: adueisus £. >ut morti tr. eum Q. 
accessisent 3*. 

60. inuenierunt D ; + et ER ; -1- eum et L. 
quum CH0, cum K. accessisent DR, accesserent 
L. > cum m. f. testes ace. non inuenerunt in eum 
quincam {sic) Q. nouisslmae BX*. uenierunt D. 
duo : •il* D. 

61. distruere D3^LR, dextruere C ; •<- hoc QR ; 
etpost templum + hoc D£3^^. et post triduum 
(et post tri in mg, 0«) : et post tertium diem E. 
aedificare (ed. T): reaedificare D3>^H<'0O'W 
(reed.) vg, ; resuscitare E ; aedificabo R. iUut Z* 
\corr, Z'). 

6a. om. et LR*( + ^^rr. jor.). exsurgens R. 
princens O* nichil W. respondis ACF0MT ; 
respondens HQY; respondeasV. que D. isti: 



Digitized by 



Google 



XXVI. 6a-.7i.] EUANGELIVM SECUNDUM MA TTHEUM. 



159 



nihil respondes ad ea quae isti aduer- 
sum te testificantur ? 
•^iesus autem tacebat 
et piinceps sacerdotum ait illi 
adiuro te per deum uiuum 
ut dicas nobis si tu es christus filius 
del 
64 (310. 1) di^^jt jjii jgsus tu dixisti. 

Uerum tamen dico nobis 

a modo uidebitis filium hominis se- 

dentem a dextris uirtutis 
et uenientem in nubibus caeli. 
•6 (311- 6) Tunc princeps sacerdotum sci- 

dit uestimenta sua dicens 
blasphemauit C^^^'^) quid adhuc ege- 

mus testibus ? 
Ecce nunc audistis blasphemiam 



^•quid nobis uidetur? 
at illi respondentes dixerunt 
reus est mortis. 
67 (313. 1) Tunc expuerunt in faciem eius 
et colaphis eum ceciderunt 
alii autem palmas in faciem ei dede- 
runt 
®^ dicentes prophetiza nobis christe 

quis est qui te percussit ? 
69(314.1) Petrus uero sedebat foris In 
atrio 
et accessit ad eum una ancilla dicens 
et tu cum iesu galilaeo eras 
'0 at ille negauit coram omnibus 

dicens nescio quid dicis. 
71 (316. 1) Exeunte autem illo ianuam 
uidit eum alia 



respondes ad ea. quae isti aduersum te testificantur. •• iesus autem tacebat. et respondens 
princeps sacerdotum ait illi adiuro te per deum uiuum ut dicas nobis, si tu es christus filius 
dei. *^dicit illi iesus. tu dixistL uenimtamen dico nobis amodo uidebitis filium hominis 
sedentem ad dexteram uirtutis et uenientem in nubibus caeli. . •* tunc princeps sacerdotum 
conscidit uestimenta sua dicens : 

blasphemauit. quid adhuc egemus testibus. ecce nunc audistis blasphemiam eius 
••quid uobis uidetur. at illi respondentes dixerunt. reus est mortis. •^ tunc expuerunt in 
faciem eius. et colaphis eum caeciderunt. alii autem palmas in faciem ei dederunt •• dicentes 
prophetiza nobis christe quis est qui te percussit. ••petrus uero sedebat foris in atrio. et 
accessit ad eum una ex ancillis dicens. et tu cum iesu galileo eras. '^^ at ille negauit coram 
omnibus dicens. nescio quid dicis : ^ exeunte autem illo ianua uidit eum alia et ait his qui 



wn, D ; + dicont Q. adnersus F. > testificantur 
(-atur L*) aduersmn te LR. 

63. et princeps: princeps aatem DE. nobis: 
nobis Q. dei + uini CD(2RT(nibi) cum graecis 
mulHs etffx. 

64. dixit 0. iUi: ei R.. ihesns CT. nemm- 
tamen CFJYi^Cy nemmptamen W, uenintamen 
91^. amodo JY. uidebitis : sedebitis D. om. 
sedentem R* ( + sax.), a dextris (-eris D) : ad 
dexteram 3^LR ; + dei? X*. uirtutis : + dei 
FT vg,t ex Luc, xxii. 69 ; + altissimi Q. nnnibus 
C. celiW. 

65. sacerdotum his lapsu L. dioens : ait L. 
blasfemaoit DS'LR, blasfemabit T, plasphemauit 
V ; + hie D. aduc T, athuc Y, ahuc E. egimus 
OR, hegemns C. andististit L; andinimus £. 
blasfemiam DS^LQRT, blasphemia Y ; + eius 
DEQR*. 

66. inn. at Uli L. respondentes : respondemnt 
et R ; + omnes F. morti B0T. 



67. exspuernnt Bl^r. colafis BMTVZ, colophis 
DR*. ceciderun ©*, caeciderunt EFJVXZ*; 
caederunt BLKTYZ^ cederunt DS'IR. in fade 
JZ* ei: eius DEFL(Q)R vg,\ om, 1, > de- 
derunt in f. eius Q. 

68. profetiza nobis D3?(ti €xpuHcL)LOK ; pro- 
phetizabisC. est + isteF. om. ieF, percusit?. 

69. uero : autem £Q. foras K ; + cum minis- 
tris 3^. anceUa Da^LR. dioens: dixit £. 
galileo CDEa>0KLORW. 

70. meinrasuraK. nenegauitO. omnibus: 
hominibus E. nesoio quid codd, et vg, et uett, : 
nescio quod A*, dicitis V. 

71. mo + in H. ianua IR. alia sine addit, 
(dXAiy) ACD^H*JLMRTX*: + ancilla BEFHC0K 
M'OQ(ancella)V WX^Z vg,^ cum T>gr.a bcff^hnq 
r ra ; ancilla {om. alia) Y. hiis CERW ; eis BQ. 
> ibi erant Q. om. iHu L. naszareno £, nazareo 
L» nazoreno X. 



Digitized by 



Google 



i6o 



EUANGELTUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvi. 71-xxvii. 4. 



et ait his qui erant ibi 
et hie erat cum iesu nazareno 
^* et iterum negauit cum iuramento 

quia non noui hominem 
"^^et post pusillum accesserunt 
qui stabant et dixerunt petro 
uere et tu ex illis es 
nam et loquella tua manifestum tefacit 
'* tunc coepit detestari et iurare quia non 
nouisset hominem 
et continuo gallus cantauit 
75(316.2) Yx recordatus est petrus uerbi 
iesu 
quod dixerat prius quam g^us cantet 
ter me negabis 



et eg^essus foras plorauit amare. 
XXVII. (317. 2) Mane autem facto 
consilium inierunt omnes principes 

sacerdotum 
et seniores populi aduersus iesum 
ut eum morti traderent. 
2 (818. 1) El; uinctum adduxerunt eum. 

Et tradiderunt pontio pilato praesidi. 
8 (319. 10) Xunc uidens iudas qui eum tra- 
didit quod damnatus esset 
paenitentia ductus rettuHt triginta ar- 

genteos 
principibus sacerdotum et senioribus 

* dicens 
peccaui tradens sanguinem iustum 



erant ibi. et hie cum iesu nazareno erat ^et iterum negauit cum iuramento dicens quia non 
noui hominem. '^ post pusillum autem accedentes qui ibi stabant dixerunt petro uere et tu 
ex illis es. nam et loquella tua manifestum te facit. ^^ tunc coepit detestari et iurare. quod 
non nouisset hominem. et continuo gallus cantauit. '^^ et recordatus est petrus uerbi iesu 
quod dixerat ei. prius quam gallus cantet. ter me negabis. et egressus foras fleuit amare. 
XXVII. ^ Mane autem facto consilium fecerunt omnes principes sacerdotum et seniores 
populi aduersus iesum ut eum morti traderent *et uinctum adduxerunt eum et tradiderunt 
pontio pilato praesidi. "tunc uidens iudas qui eum tradidit quia ad indicium ductus est. 
paenitentia ductus, reuocauit triginta argenteos principibus sacerdotum et senioribus 
^ dicens. peccaui tradens sanguinem iustum. illi autem dixerunt. quid ad nos tu uideris. 



7a. nagftoit: regnauit L*. iuramento + 
dicens DH^-^^LQR*. om, quia R* {sed + sax,), 
nouisset EKKTV. 

73. posillnm T, pussiUnm DH'L. > qoi 
stabant accesserunt R. qui + ibi ES^^^QX*. 
•tabant: erant 3^^. om, et post uere DLY. 
loquella codd, //. : loquilla O, loquela DH^OTV 
WZ« vg., Tisch. 

74. tunc + ras, 3 litt. T. caepit L, cepit W. 
detestare MR ; deuotare £. nouissent L*, nouisse 
O* {corr, gi,), cantabit T. 

75. am. est £9. dixerat + quia J T. priusquam 
unc ductu A J. negauis FLO. egreaaua + petrus 
F{ex Luc, xxii. 34) W. foris X*. plorauit amare 
{lKKava€v micpSfs) ABCH0X«Y <p WalkeH et b c 

ffi{h)q\ fleuitam. DE^FI? JK(L)M»rO(Q)RTV 
WX*Z vg, Huron, Tisch,fgx\ fleuit amarissime 
DR* 5 ; > amarissime fleuit LQ(-ae) ffx r, ; 
«XcUc<y Hs tantum occurrit in Mattheo hie et 
ii. 18 rachel plorans filios suos; in Marco bis^ 
V. 39«iplorati8, et xiv. 72-flere ; in Luca mmiesj 
nbi paene semper est flere (vi. ai, as, vii. 13, viii. 52, 
xix. 41, xxii. 6a, xxiii. aS) sed semel yii. 3a non 
plorastis et ib. 38 n&n redditur ; in lohanne contra 
septies est plorare (xi. 31, 33 bisy xvi. ao, xx. 11 



sep$el,iZi 1 5) «/ semel flere (xx. 1 1 ) ; iVf locis parallelis 
Marc, xiv. 7 a, Luc, xxii. 6a codices nostri non 
uariant, ex quo colligo fleuit hie ab iis deriuatum 
esse. 

XXVII. I. autem: om, T; iam R. inierunt 
{ikafiov) : fecerunt BLO\corr, g/.)QR, eum Dgr, 
(iwolriffcaf) a efr^, om, omnes J. saeniores C, 
seniorib; O* ; omnes L. aduersum OZ* {corr, Z*). 
ihesum pkne C uide ad Li, om, eum L. 

a. > adduxerunt eum uinctum F ; > uinctum 
eum duxerunt K tradederunt O* ; + eum 
DH0. pylato DR. presidi DT, praessidi W* 
(s eras.) R. 

3. uidens : uidit L. > iudas uidens Q. qod 
©♦; quia BCDa>LQRT. dampnatus DE0RW. 
esset : est BCDLRX* ut gr, Martttpierj propius 
reddant, eum b e df{z,d indicium ductus est) gi h 
(indicatus est), paenitentia codd, pi, (-am E) : 
penit KRW, penet L, poenit. DH* vg, ductus : 
motus E. rettulit eum ABIMOTXZ; retulit 
CDE^FH0JKLKrQVWY»^. Tiseh,, retuHit R. 
trigenta H>L; -xxx- DlfTRVWZ, xxx»* ET. 
saenioribus C ; + populi R. 

4. peccabi T ; + dne D. tradens + ras. 3 
litt. L. 



Digitized by 



Google 



xxvn.4-i2.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



i6i 



at illi dixerunt quid ad nos ? tu uideris 
fi et proiectis argenteis in templo 

recessit et abiens laqueo se suspendit 
6 principes autem sacerdotum 
acceptis argenteis dixerunt 
non licet mittere eos in corbanan 
quia pretium sanguinis est 
7consilio autem inito emerunt ex ill is 
agrum figuli in sepulturam peregri- 
norum 
8 propter hoc uocatus est ager ille achel- 
demach ager sanguinis usque in ho- 
diernum diem 



^ et tunc impletum est quod dictum est 

per hieremiam prophetam dicentem 

et acceperunt triginta argenteos pre* 

tium adpretiati 
quern adpretiauerunt a filiis israhel 
'*^et dederunt eos in agrum figuli sicut 
constituit mihi dominus. 

11 (320. 1) lesus autem stetit ante praesi- 

dem 
et interrogauit eum praeses 

dicens tu es rex iudaeorum ? 
Dicit ei iesus tu dicis 

12 (321. 4) ^^ ^yy^ accusaretur a principibus 



* et proiectis argenteis in templo recessit et abiens laqueo se suspendit. • tunc principes 
sacerdotum acceptis argenteis dixerunt non licet eos mittere in corban quia praetium san- 
guinis est ^ consilium autem accepto emerunt ex illis agrum figuli ad sepulturam peregri- 
norum 'propter hoc uocatus est ager ille ager sanguinis, usque in hodiemum diem. 
* tunc adimpletum est. quod dictum est per hieremiam prophetam dicentem. et acceperunt 
triginta argenteos. praetiimi adpraetiati. quod adpraetiauenint filiis rael *° et dederunt eos 
in agrum figuli. sicut praecepit mihi dominus. ^Mesus autem stetit ante praeddem. et 
interrogauit eum praeses. dicens tu es rex iudaeorum. dicit ei iesus. tu dicis. 

**et cum accusaretur a principibus sacerdotum et senioribus. nihil respondit. "tunc 



5. pro iectis D; proiectus H. > in templo 
aig. T. om, in R. am, arg. i. t. r. et ab. laqueo 
L linea ut uidetur perdiia ; sed potest fittsse lectio 
proiectus se snspendit; cf. Act. i. 18 »/w7>^ ttv^- 
fKTos kxdxrjaty /i4aos. secessit DE. om, et F. 
habiens C. siisqKndit D*. 

6. principes autem : princeps autem H* ; tunc 
piindpes LR ; tmic autem princeps Q. accaeptis 
R. dixuntH* >^o8 mittere J LQTv^.; > eos 
mitti DR. corbanam C^ ; corbonan KKT ; 
coibooam jMi corban T>WhR* {corr, sax.); 
curban Q. praetium CEa>FH*0*JLKrOXY. 
prednm W. > est sanguinis QR. 

7. initio LR ; -f- inter se J. aemerunt C. om. 
tfpaU. K*(-i'Corr, sax.), saepult £; sepultura 
HKKT. perigrin. Da»L. 

S. lioo sup. tin. K, uoo. est + et H^. agger C. 
iUe + lingua eorum T ; graeci legunt simpliciter 
Uh IkX^^ b &fp^ itettvot iyp6s ai/Maros Un rijs 
ciitup€¥ {sed D deficit) ; IcUt. omnes exc./t addunt 
adieldemach {uel tcUe quid) et multi etiam hoc est 
uel quod est etc,^ ex Act. L 19 £<rrc Kki^nvoA rb 
X^^oy ittwo rg lHq, biaXixTqf abrSry *AM(\9a/idXf 
rdvr' icnv X'^P^ atfutrof. Uariant autem sic ; 
aoheldemach ABCDH>FH©IMKrOQRVWXY 
Hieron, cum b cff^ g^. ^hr^\ achel demach EL, 
acheldonac a, acheldemagh Z» acheldemas r\ 
achedema^h K ; aceldemach ff^ {Belsheim), acel- 
demac T, aceldemae J, aceldema q ; echeldemach 
d\ haceUdama 5*, haceldama ]^J6C. aoheld. 



«Vwfl^.ACDFH*X»Y: + hoc est BH«0JKMKrO 
VWX*Z vg, (hoc X^adfi; + qnod est EaP-»QR 
^ ^J%^i' %^^^^t\ + id est LT. bagger C. husque 
C. odiemum LT, hordiemum E*, hodiemom 0«. 

9. et tuno AH0MO*Y cum gr. K* : tunc {om. 
et) BCDEa^FJKLKTO^QRTVWXZ vg Hieron. 
Tisch. cum graecis et ceteris, inpletum DH*LR ; 
adimpletum E. hierimiam £, hyerimiam H, 
heremiam DL(Q)R, ieremiam BW vg.^ iheremiam 
CT. profetam DaPLO(Q)R. >prof. heremiam 
Q. acciperunt EH', accipierunt R; accipiens D. 
triginta: xxx- DFORVWZ; xxx»* EMT ; 
tringenta SPL. praetium BCE3>FHJKrO*. ad- 
pretiati cum DE(adpt)0IKMTX*Z. et adpraet. 
BCaPFJLKTOR: appret. AQVXeY vg Tisch., 
appraet. H, apprec W. quem : quod £Q. ad- 
pretiauerunt cum D©IKMTV(adpt.)X*Ze, et 
adpraet. BCEH^FJLKTORZ*, ad prec. W : appret. 
AQX^Y vg. Tisch., appraet H. a flUis (dird 
vlSfv) : filii CDH>"vLQT«. filiis R*T*. israhel uide 
ad ii. 6» hisrael D. 

10. figuri Y* (-11 corr.). sicuti C. mid T. 

11. ihesus plene C uide ad i. 1. presidem D. 
inteiTogabit T. praesis ELR, preses D, praesens 
0*{corr. gi,)X. dioens : ns in ras. scr. W ; om. 
R*( + sax.), iudeorum H'LW ; + et R. dicit ei 
codd. : dicit illi W|gi6C, dixit UU <^ Huron. 

I a. qum 0*, quum C0«. accu»saretur Ea*LY; 
-rentur D*. principus D. saenioribus C. nichil 
W. respondebat EQR. 

Y 



Digitized by 



Google 



l62 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvii. i2-2a. 



sacerdotum et senioribus nihil re- 
spondit 
^^tunc dicit illi pilatus 
non audis quanta aduersum te dicant 
testimonia ? 
^* et non respondit ei ad uUum uerbum 
ita ut miraretur praeses uehementer. 
i5<322.2) Y^x diem autem soUemnem con- 
sueuerat praeses dimittere populo 
unum uinctum quern uoluissent. 
J«(323. 4) Habebat autem tunc uinctum 

insignem qui dicebatur barabbas 
" congregatis ergo illis dixit pilatus 
quem uultis dimittam nobis 
barabban an iesum qui dicitur christus ? 
i8sciebat enim quod per inuidiam tradi- 
dissent eum. 



19 (824. 10) Sedente autem illo pro tribu- 

nali 
misit ad ilium uxor eius 

dicens nihil tibi et iusto illi 
multa enim passa sum hodieper uisum 

propter eum. 

20 (325. 1) Principes autem sacerdotum et 

seniores 

persuaserunt populis ut peterent ba- 
rabban 

iesum uero perderent. 
*^ Respondens autem praeses ait illis 

quem uultis nobis de duobus dimitti ? 

at illi dixerunt barabban. 
22(326.1) DJcit illis pilatus quid igitur 
faciam de iesu qui dicitur christus ? 

dicunt omnes crucifigatur 



dicit illi non audis. quanta aduersum te testificantur. ^^et non respondit ei ullum uerbum. 
ita ut miraretur praeses uehementer. **per diem autem sollemnem. consueuerat preses. 
dimittere populo unum uinctum quem uoluissent ^* habebant autem tunc uinctum insignem 
qui dicebatur barabbas. ^^ congregatis autem illis. dixit pilatus. quem uultis dimittam uobis. 
barabban an iesum qui dicitur christus. ^^ sciebat enim quod per inuidiam tradiderunt eum 
^* sedente autem illo pro tribunali. misit ad ilium uxor eius dicens. nihil tibi et iusto illi. 
multa enim passa sum hodie per uisum propter eum. . **princeps autem sacerdotum et 
seniores persuaserunt populis. ut peterent barabban. iesum uero perderent. ** respondens 
autem pilatus preses ait illis. quem uultis ex duobus dimittam uobis. at illi dixerunt. 
barabban* ^ dicit illis pilatus quid igitur faciam de iesu. qui dicitur christus. dixerunt ei 



13. tu»« T; <wf. L. mi: ei R. pylatus D. 
te + testificantur et £. dioaat testimonia A3^ 
FHJMXY: dicunt test BCEa>"^KLKrORTV 
WZ vg, Hieron, Tisch., et > test, dicunt D ; 
testificantur Q. 

14. om. ad T. hullum C; unum £. miretur 
E. praesis a»*LR, presis D. preses FTW. 
uehimenter D«R, uechementer L, uechimenter D* ; 
multum Q. 

15. sollemnem codd. pi. et i6C: soUempnem 
D0LRW, solennem 5*, soUennem jg ; [festum F 
ex Marco], consuerat DH*LQT ; constituerat R. 
preses DFT, praesis LR. demittere R. > populo 
dimittere J vg, om, unnm X*. uintum X. 
quemcumque H*. uoluisset 5". 

16. habebant E0KLM. ^m. autem M*V. tunc: 
om, EQZ*( + Z») ; + unum BEKKTO'R VWX'^Z g„ 
sed sine auctoritate graeca ; cf. Luc, xxiii. 1 7, loh, 
xviii. 39. oinotum + quem uoluissent L. > in- 
signem uinctum D. barrabbas R, bamabas Z* 
{corr, 2?) ; + qui propter homicidium missus 
foerat in carcerem H'»»0W ex Luc, xxiii. 19, cf. 
Mc, xv. 7. 



17. ergo: uero EJ ; autem R. pylatus DR. 
demittam LO. barrabban R, barraban W. ban 
C; autQ. 

18. per inuidia Z* (r<?rr. Z*). soiebat . . . tradi- 
dissent frpet, lapsu T*. 

19. mo : eo R. missit DLR ; accessit E. 
mum : eum Ea>»OQRWX* vg, nicil T. nichU 
W. tibi(<roO: + sit Da>^R, ^/ > sit tibi BELQ. 
et iusto : de iusto Q. pasa E» passas R. hodiae 
CO, odie T. uissum D3». propter ilium ER* ,p. 
illo R«) ; per ilium L. 

ao. principes etc, (pi 8i Apxitptts) BDE3*H«9 
JKLKTOQRTVWZ vg. : princeps ACFH*MX Y 
cum fhq. saeniores C ; + populi D3*. pcr- 
suasserunt D3PLR. populo E*R ; om. L. baraban 
L, barrabban W, bamaban Z*. uero : autem D. 

ai. preses DFW, praesis L, praessis R; om. T. 
uultis + dimittam D* sed exp. duobus : •li> D. 
demitti LZ ; dimittam QX*. banubban W. 

a a. dixit DL9. pylatus CDR. igitur: ergo 
EF. iaciemus E. + qui ante dicunt 9^. cruci- 
figetur R. Secundum Clem, et Tisch. IcU.y uers. 23 
inc. ad dicunt omnes ; nos Stephanum sequimur 



Digitized by 



Google 



xxvii. 23-39.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM, 



163 



*^ ait illis praeses quid enim mali fecit ? 
at illi magis clamabant dicentes cruci- 
figatur. 
24 (327. 10) uidens autem pilatus quia nihil 
proficeret 
sed magis tumultus fieret 
acceptaaqua lauit manus coram populo 

dicens 
innocens ^o sum a sanguine lusti 
huius uos uideritis 
^ et respondens uniuersus populus dixit 
sanguis eius super nos et super filios 
nostros. 
28 (828. 1) Tunc dimisit illis barabban 



iesum autem flagellatum 
tradidit eis ut crucifigeretur. 
27(329.4) Tunc milites praesidis suscipi- 
entes iesum in praetorio 
congregauerunt ad eum uniuersam co- 
hortem 
^ et exuentes eum 
clamydem coccineam circumdederunt 
ei 
^^ et plectentes coronam de spinis posu- 
erunt super caput eius 
et harundinem in dextera eius 
et genu flexo ante eum inludebant di- 
centes haue rex iudaeorum. 



omnes cmcifigatur. *• ait illis praeses. quid enim mali fecit, illi uero uehementer clamabant 
dicentes. cmcifigatur. ^ uidens autem pilatus quia nihil proficeret sed magis tumultus fieret. 
accepta aqua, lauit manus coram populo. dicens innocens ego sum. a sanguine huius iusti 
uos uideritis. ^ et respondens uniuersus populus dixit, sanguis huius super nos. et super filios 
nostros. * tunc dimisit iDis barabban iesum autem flagellatum tradidit ei^ ut crucifigeretur . . 
^ time milites praesidis susceperunt iesum in praetorio et congregauerunt ad eum uniuersam 
cohortem. *et exuentes eum. induerunt eum tunicam purpuream. et clamidem coxineum 
circumdederunt ei. **et plectentes coronam de spinis. posuerunt super caput eius et harun- 
dinem in dexteram eius. et procidentes ad pedes eius inludebant eum dicentes. habe rex 



*555> Hmtenium et Tisch. gr., ed, 8. r/c, cum 
quibus uersus inc. ad ait iUis. 

23. miB : Uli V*. praesis L, preses DW ; 
pylatus ER. Graeci ttariant 6 8i i^^iiijy ifij 
codd, pi, ; Afyct ahroX^ b 1^7. DL i ut nos ; b Vk 
^<h KB 33. ^. loa. male E*H*M*R—. mi : 
illis E* ; + molto T, ut propius reddat wtpiaaSn 
cf. xxvi. 38. clamauenmt Q. 

34. iiidentes H* pylatus CDR. quia nihil 
profloeret (-it H*, profec. O*) : nihil proficere E. 
tamnltum fieri E. tninaltns + in populo 3*<^R, 
lauauit H»^R ; labit X. maniu + suas Ea>^H. 
ooram + omni C(homni)EQ. > ego innocens 
Q. ha C ; om, L. sanguinem Z*. om. 
iusti E. > huius iusti W. uideretis aP*LO; 
ttidetis R. 

35. respondit Q. huniuersus C; omnis LR. 
populoB + ei J. dixit : om, R* ; dicens R***. 
eiuB : huius LT. nostros : uestros Q. 

36. dimissit DH'LY. baiabbam |gC> baraban 
L, barrabban W. iKu ut uid. H*. autem : uero 
Q. flagillatum D3PLR ; flagellis caesum FJ ex 
Marco xv. 15. cradfigetur ER. 

37. om, tunc F. presidis DT; om, J. sus- 
cipienmt DR. in praetorio codd, (pre. CTYW) : 
in praetorium (cfe rd wpaunitpiw) D(pre.)E v£, 
congiegabenrnt T. huniuersam C. coortem L. 

38. exoentes (kK^cwrts) codd, pi, et vg. 



(excuentes E*, excuente E«, exsuentes ut uidetur 
X* et X«): exeuntes D*a>lLQRT*V, Tuck, 
lapsu. Post eum pergunt induerunt tonicam 
purpuream et clamydem c. c. ei. Q> clamidem et 
ind. eum tunicam p. clamydem c c. el Y*. 
clamydem cum ABIJKMOXYj^r. : clamidem 
EH>FH»MTVWY^.; clamideH«0; dammidem 
C ; chlamidem Z*, chlamydem Z^ vg, ; calamidem 
DLR. coccyneam E, cocineam DR, coccinea 
H<>0^ circunded. ^7^. ei : eum KT ; + et uestem 
purpuream E9*^(-iam). Additamenta haec in 
E3^*^QY ex loh, xix. 3 sunt «a2 l/i6rioy irop^vpow 
wtpUfioKoy aitrdv. Ueieres abc dff^ q pro exuentes 
habent induerunt {cum K«»BD 157), ^/ D ^. 157 
abc dfff^ h gat, addunt de ueste purpurea ; uide 
Tischendorfium cut locum, 

39. flectentes 3** {sed corr,) ; plec*entes O. 
choronam C. spinis •<- et E. possuerunt S'L ; 
inpossuerunt Q. capud BRT. harundinem 
codd, pi, : arund. 0JLORTW vg, Tisch, in + 
caput D* sed exp. dexteram DH^'JLQR ; dextia 
M9. om. eius R. flexu BFH0RTY. hante C. 
> inlud. .ante ut udtur Q. illudebant W vg, ; 
+ ei D vg,, ffieron,y corr. ucU.*^ mm mg, ■« Mwoi^ay 
ain^ gr. fere omnes et uett, plur, {sed om. cum 
codd, nostrisgr. minusc. 7 et uett. bffi gi. a), haue 
codd. pi, : habe BCHO*T, aue DGJKMltVW vg. 
iudeorum CDS^LRW, 

Y % 



Digitized by 



Google 



164 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvii. 30-37. 



30 (330. 6) Et expuentes in eum 
acceperunt harundinem 

et percutiebant caput eius 
et postquam inluserunt ei 
exuenint eum clamyde 
et induerunt eum uestimentis eius 
et duxerunt eum ut crucifigerent 
32 (331. 1) Exeuntes autem inuenerunt homi- 
nem cyreneum nomine simonem 
hunc angariauerunt ut tolleret crucem 
eius. 
83(332. 1) Et uenerunt in locum qui dicitur 



golgotha 
quod est caluariae locus. 
34(838.4) Et dederunt ei uinum bibere 
cum felle mixtum 
et cum gustasset noluit bibere. 
36(3.14.1) Postquam autem crucifixerunt 
eum diuiserunt uestimenta eius sor- 
tem mittentes 
^ et sedentes seruabant eum. 
87 (335. 1) Et inposuerunt super caput eius 
causam ipsius scriptam 
hie est iesus rex iudaeorum. 



iudaeonim. ^ et expuentes in eum acceperunt harundinem et percutiebant caput eius. '^ et 
postquam illuderunt eum exuerunt eum clamidem et induerunt eum uestimenta eius. et 
duxerunt ut eum crucifigerent. ^' exeuntes autem. inuenerunt hominem cyrineum nomine 
simonem. hunc angariauerunt. ut tolleret crucem eius. .. '^ et uenientes in locum qui dicitur 
golgotha quod est caluariae locus. ^ dederunt ei bibere. acetum cum felle mixtum. et cum 
gustasset noluit bibere. ^postquam autem crucifixerunt eimi. diuiserunt uestimenta eius 
sorte mittentes. ^ et sedentes seruabant eum illic. " et imposuerunt super caput eius. cau- 



30. expuentefl codd. fere omms et vg, : ex- 
spuentes A. om. in F. acdpcnmt DE3*LO*, 
acdpienmt R, accepenin 0*. arundinem 3^JL 
ORTW «5f. Tisch. percuciebant W ; percutienmt 
R. capudBERWY. 

31. inlussenmt DLR ; inlnxerunt Z*, illusenint 
W vg. ei : eum QR. exsuerunt 0*X. om, eum 
R* ( + sax.), clamyde AKMOXY : damide CH 
0MTVW ; clamydem U, damidem BEH»FQR«, 
calamidem DLR*, dilamidem Z*, dilamydem Z^ 
vg, om. eum E. uestimenta eius E ; uestimentis 
sttis D3**Q. adduzenmt R ; induxerunt L {graeci 
enim Miyorfni). crnci6gerint H* ; crucifigeretur 
LQR ; patUnte graeco tU rb aToupwrtu sed inuitis 
uett. 

3a. -t-ttadtmf.T, exuentesCKT. inuenierunt 
D. oyreneum (cf. mattheum etc.) cum ABC0IK 
MKTOVXYZ : cyrineum DEFR, cyrin eum Q, d- 
reneum HTW, drineum 3*, drenium L, cyrenaeum 
J vg., Tisch. oyr. Hne addit. ACDaP*H*(H«0 
uide i»>a)JKMM'0*«'='TVWX^Y* vg Huron, 
cum fffi ^if''+ ucnientem obuiam (obiam RY«, 
obbiam X*) sibi B^-htilQi - .-RX*«« » Y^Z ; + 
uenientem in obuiam Ulis £ ; •<- uen. in obiam sibi 
Q ; + uenientem de uilla corr. uat.* ncn mg. (ex. 
Luc. xxiii, 26) ; simtie additamentum kabet D 
solus ex grcucis cfr iviMmffftv airod et ex uett. 
uenientem obuiam sibi a b cff^ h (> o. s. u. </), 
uen. ob. ei^,. symonem CDEJWX*; + uenientem 
obuiam sibi et tale quid H"*'. hangariauerunt 
C, angarizauerunt D^^'LQR, angariszau. E. tol- 
lerentR. 

33. oenenm 0*, uenienmt D. in loown : om. 



£ ; ad 1. Q. golgota T ; golgoltha X ; golgatha 
W ; golgoltlia eticrni A gr, {turn V) et syr. hierus. 
cf. ad loh, xix. 17. quod: quae B. est: 
nominatur Q. caluarie MTW. loous + nominatus 
LR cumffi. 

34. > bib. uinum £Q. feUem O. mixto J ; 
mistum vg. quum C0. custasset M. 

35. om, autem Z* ( + Z*). diuisserunt DL ; 
+ sibi BQX. mittentes situ additanunto {cum 

gr.plur. et uett. dfff^. ^g, f) CDa>*H*ULMO<»RT 
ViiS cor. uat. marg., cod. caraf * Graecus cod. Uat. 
uetustissimus et emendeUissimus, omnesque lot. MS. 
non habcnt uerba uirgula signata habentur autem 
lo. 19 *: + ut impleretur (adimpl. £, inpl. "S^) quod 
dictum est per prophetam (profetam ^^Q 
+ dicentem B£^«»0KKrOQWXZ^C -^»^<w».) 
diuiserunt sibi {pm. NTO*) uestimenta mea (> u. m. 
s. BO*X, s. mentimenta menea Z*) et super uestem 
meam (uestimenta mea BO, uestimentum meum X) 
miserunt sortem ABEa>-»H«0KM'O*QWXYZ5' 
15c cor. uat. Hieron. {ex loh. xix. 24) cum graecis 
A 1 etc. et a d cg^h q rr^t. 

36. Uersum om. H*T* c. serbabant O ; ob- 
seruabant B. [eum + iicH graeci fere omnes, et 
illic f solus latinorum.'] 

37. imposu. BHJKWZ vg., inpossu. H'LR. 
capud BR. > eius caput T*. caussam Dfl, 
cusam T*, causa £. om. o. ipa. sor. L. sciib- 
tam BEJOTXYZ. hec + hie est R* (h«c 
R*', dein linea per medium se ducta est), ihm : 
om. DEa*"*^QW cum graecis multis et a 6 
ffx q, cf. Mc. et Luc. ; + xps LR. indeonim 
CDa>LRW. 



Digitized by 



Google 



XXVII. 38-45-] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



165 



38 (336. 1) June crucifixi sunt cum eo duo 
latrones 
unus a dextris et unus a sinistris. 
89 (387. 6) Praetereuntes autem blasphema- 
bant eum 
mouentes capita sua *^ et dicentes 
qui destruit templum 
et in triduo illud reaedificat 
salua temet ipsum 
si filius del es descende de cruce. 
41 (838. 2) Similiter et principes sacerdotum 
inludentes cum scribis et senioribus 
dicebant 



*2 alios saluos fecit 
se ipsum non potest saluum facere 
si rex israhel est descendat nunc de 

cruce 
et credimus ei 
** confidit in deo liberet nunc eum si uult 
eum 
dixit enim quia dei filius sum. 
44(389.2) I J ipsum autem et latrones qui 
crucifixi erant cum eo inproperabant ei. 
46(840.2) ^ sexta autem hora tenebrae 
factae sunt super uniuersam terram 
usque ad horam nonam. 



sam eius scribtam. hie est iesus rex iudaeorum. " tunc crucifixissent cum eo duos latrones. 
unum a dextris. et unum a sinistris. *• praetereimtes autem blasphemabant eum mouentes 
capita sua ** et dicentes. qui destrues templum dei et in triduo illud reaedificas. salua temet- 
ipsum. si filius dei es descende de cruce. ** similiter et principes sacerdotum inludentes 
eum. cum scribis et senioribus. et pharisaeis dicebant. ** alios saluos fecit, se ipsum non 
potest saluum facere. si rex sdrahel est descendat nunc de cruce. ut uideamus. et creda- 
mus ei. ^ confidit in deum liberet nunc eum si uult eimi. dixit enim quia dei filius sum. 
**idipsum autem. et latrones qui crucifixi erant cum eo inproperabant ei . . *"a sexta 



38. oraomzi sunt : cniciflzerunt DH^FLR, 
crocifixeraiit XRi Q. ooxn eo: earn L*. duos 
EH^LQR, -11. D. uiram bis £. dexterit D. 
hmiiis sec. L. a senistris 'S, ha sinixtris C. 

39. pretere. D. blasfemabant DSPLRT ; blas- 
phemaaenint Z* ; blasphemant Q. 

40. dioentes sine add. ACa>*HVMQTXY : 
+ na BDaP^(F ex Mc. xv. a9)ILOQR ; + uah 
EH«0KWrO*VZ vg. Hieron. ; + tiath W. de- 
strait (dext. C, dist. DSP) . . . reaediflcat (reed. C 
W) cum BCDa>*FH*IJKMKrOVWZ corr. uat, 
cf, dissolnit . . . aedificat d. destrnet . . . reaedificat 
gx»6 ttaraX^Mf . . . oUeoioftShf : destniebat . . . reae- 
dificabat AX"Y Tisck. cum a cff^ qrHiL Ambr, ap. 
Sab,y lectio forsan ex ueteribus deriuata utalia hoc 
loco in A ; destruis . . . reaedificas H*0T(redif.) vg. 
Hieron. corr. ual. pig., g^ ; distmebas (destr. X et 
Jkr//.) . . . TcaedificabasE (raced.) :^^LQRX*/>^i A « ; 
deinde destnies . . . reaedificas/, distruas . . . redi- 
ficabas r^ templmn sine addit. BCFH0JLMO* 
RTX*Z* cum g^hi + dei ADEfflKKTO^^VW 
X«YZ* vg. Hieron. Tisch., a b cff^. a g^ q. triduo : 
triduum O^* ; tribus diebns W. illut Z* (-d TT) ; 
om. V^ \ + iteniin J. > reaedificabas illnd (J ; 
> redificas illud T. salba O ; + autem Q. 
temetipsnm JW^ vg.\ te ipsum DLQR; temed 
ipsnm T. es + rcu. O ; hie interpungit Vf ut sit 
salua te«8i filius dei es. decende A*; discende 
DEffLR ; + nunc BQR ex uers. 4a. 

41. et : om, J ; + omnes R. iUndentes W vg. ; 



inlndebant Q ; + com £. tcribiis E*. saenioribiis 
C ; pharisaeis cum abff^q. dicebant {^iKvfw) 
Ea»»FJKMlfrOVWXZ vg Hieron., cum abed/ 
jffi.thqrr^i dicentes ABCDa>-^H0LQRTY et 
gi. s cum graecis D 71*. 

4a. salbos CT. seipsom W vg. > sal. f. non p. 
E. salbnm CT. israhel uide ad it 6: hisrael 

D. om. eat E*{ + E^). disoendat D3*LO«R, dis- 
cedat O*, discebat E*, discendebat E«. credemns 
DEQ. 

43. confidit BEH'0JKM*QWXZ« vg. Hieron. 
^fffv% q tt vi conf. b d {gr. irivoi$tw, pauci tl 
wiwotBew): confidet ACDaPFH*LMORTVYZ* 
aur. et si confl ah. in deo : in dfi D?R ; in dno 
CEQT ; + et LQR ; + ideo F. > nmic lib. LQR. 
nunc eum si uult eum BFM Y cum graeco et a 
bed (liaeret)/^ {pm. nunc) g*h qrl^cf. Ps. xxii. 
9 Heb. et LXX, et nnnc si nnlt enm X^iSiSD et ita 
grace, cod. et unus ex lot, ap. cod. caraf, : nnnc enm 
8innltACDE2PH0UK(L)KrO(QR)TVWXZ9it 
ff^ /i« aur. > fiL dd BDff KTORTW vg 

44. idipsnm JW vg. om. id O*. om. autem 

E. oruciflxi erant: fixi erant A*CH*T**<'»OC 
YZ* {corr. Z*) ; cmdfixerant L, cmcifixerunt R, 
cmdfixi sunt 'S. cum: enm L*. inpoperabant 
H*, impr. XW vg.^ inproperant R. 

45. Ad init. + et {om. R) postquam cmdfixns est 
(crucifixemnt L) L*QR cum a be. om. autem Q. 
tenebre facte W. hnninersam C. hnsqne C. ad : 
in ER. oram T. 



Digitized by 



Google 



i66 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvii. 46-51. 



46 (341. 6) Et cjrca horam nonam 

clamauit iesus uoce magna dicens 
hell heli lema sabacthani 
hoc est deus meus deus meus 
ut quid dereliquisti me ? 
*^ quidam autem ilHc stantes et audientes 
dicebant 
heliam uocat iste. 
48 ,342. 2) E^ continue currens unus ex eis 
acceptam spongiam impleuit aceto 
et inposuit harundini 



et dabat ei bibere. 
*^ Ceteri uero dicebant sine uideamus an 

ueniat helias liberans eum. 
60 (343. 1) Iesus autem iterum damans uoce 

magna emisit spiritum. 
51(344.2) Et ecce uelum templi scissum 
est in duas partes 
a summo usque deorsum. 
(345. 10) Et terra mota est 
et petrae scissae sunt 
*^et monumenta aperta sunt 



autem hora tenebrae factae sunt, super uniuersam terram usque ad horam nonam. *• circa 
horam autem nonam clamauit iesus uoce magna dicens. heli. heli. limasabacthani. hoc 
est. deus meus. deus meus. ut quid me dereliquisti. *^ quidam autem. illic stantes. et 
audientes. dicebant. quia helian uocat iste. ** et continuo adcurrens imus ex eis. accepta 
spongea impleuit aceto. et imposuit harundini. et dabat ei bibere. *• ceteri autem dicebant 
sine uideamus si uenit helias saluare eum. ^ iesus autem. iterum damans uoce magna, 
emisit spiritum. " et ecce uelum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum. 
et terra mota est. et petrae scissae sunt, '^•et monumenta aperta sunt et multa corpora 



46. et oiroft honun 6C£9>FH0JKLMKrOR 
T(oram)VWX*( + neroX«)Z vg. Hitrm. cum ffi 
gi. s : circa horam uero AY(Xc) Tisch, quae UcHo 
prcteferenda uideretur Hplurium codicum auctori- 
iaii niteretur^ et > circa uero horam D r, ; circa 
autem horam Q c ; circa hor. autem a dfff^ h \ 
circa autem {pm, horam) q^ circa horam {pm. 
autem) b, nonam X* et X« (X* deleuerat no), 
exclamauit H*0*R. heU heli cum ACH>^FH*I 
JLMQRTWXY. et hel i hel i D. eli eli vg. : heloi 
heloi BEH^eKKTOVZ, heloei a**, lema sabao- 
than! cum AF©I*J*(«w ductu)MOX^Y: lamma 
sabacthani vg. {urn ductu ]^), lema sabactani H, 
lema sabachtani BZ, lemasabacdani C ; lama 
sabacthani 3*RX^ lama sabactani D, laba sabac- 
thani Q ; lamath zabacthani £ ; lemazeptani J^ 
lama zaptani YM{uno ductu)\, lama zabthani T, 
lama zabatani W, lamasabatha L. Graeriuariant, 
Tisch, 8 legit ^Xtl ijktl Ac/id ffafiax9w*l, W, H, 
'EXmi i\ojl kffA^ eafiaxOaytl et mg. 'HKti ^Xtt XapA 
(aupOay^L UarietcLS oritur ex duplici traditione^ 
aramaica sc. et hebraica ; aramaica fuisse uidetur 
'3553^ npb 'njH 'n^H {cf, Mc. xv. 34 qui tradi- 
tionem aramaicctm propius sequi uidetur) ; hebraica 
est Fs, xxit 2 *?P»?U{ noj \H »Sj«; Uma et 
zaptani, zabatani etc, uerba hebraica rri^b ^/ ^^n 119; 
propius sequi uideniur, Cf, (ai^>&avfi D* gr. 
zapthani d h, zaptani b, sapthani ^. hoo : quod 
JKKTVZ. om.mexiBprimumJQX*, utquidF; 
quare ERT. >me dereliquisti EJLOfRT, et me 
diril. D, me direL Q. dereliquis me Z* (corr. Z*) ; 
reliquisti me F. om, me X. 



47. mio St.: milites stantes J. om, et Z*. 
eliam T vg. ; helaam V*. 

48. occurrens QR. ex iUis Q ; + et J. accepta 
spongia J. spongeam £K, spungiam 0*Ty 
spungeam 3*Ly sponguiam D; -i-et R. inpleuit 
CDaPF; implebit T. acaeto L, acoeto BDE» 
acceto CR. om, et T. inposuit codd. pi, : imp. 
BWX vg.^ inpossuit a^LR; posuit J. arundini 
a>0JLORW»^. TUch.\ harundinem E«. 

49. caeteri DILR vg. uero + se D*. han C ; 
si E ; + uidiamns an lapsu L. ueniet L. elias T 
vg. Uberans: et liberans J*; et liberat R, et 
liberaret Q ; liberare DE3^. Post eumpergunt 
sic alius autem accepta lancea (-da R r,) pupungit 
(pupunguit D, pupugit Harl., popungit a*^) latus 
eius {om, eius 2*^) et cxiit (exiuit Reg,, exit L) 
aqua et sanguis (-gis Q) DEH^^LQR r„ HarL 
1023, B. M. Reg. I E vi, corp, oxon,y et alius 
autem accepta lancea pepungit et aperuit latus 
eius et exiuit sanguis et aqua gat,, fere cum 
graecis «BCL(U)r 5. 48. 67. 115. 127* quod ex 
lohanne xix. 34 deriuatum uidetur, prcucipue cum 
hoc loco ante mortem Saluatoris trad tur factum. 
Ex Tatiani DicUessaronplerumque ortum creditur, 
seduide IV. If., * Select Notes! p, 22 et Ciasca, p. 93. 

50. exclamans QR'^, exclans R*; clamauit L. 
aemisit C, emissit DLR. 

51. scisum Ea>LRY. est: & H»; c & H". 
ha s. husque dehorsum C. petre IW. sdsae ESP 
LO*R; scisse T«W ; fissae CT»?. 

5a. monomenta £. sun @*. qui dormienmt 
ELOiR»«w»; donnientium DH^O^R^X*. re- 
surrcxerunt BCJO»TX, 



Digitized by 



Google 



xxvn. 53-61.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



167 



et multa corpora sanctorum 
qui dormierant surrexerunt 
^ et exeuntes de monumentis post resur- 
rectionem eius 
uenerunt in sanctam ciuitatem 
et apparuerunt multis. 
64(846.2) Centurio autem et qui cum eo 
erant custodientes iesum 
uiso terrae motu et his quae fiebant 
timuerunt ualde dicentes 
uere dei filius erat iste. 
66 (847. 6) Erant autem ibi mulieres multae 
a longe 
quae secutae erant iesum a galilaea 
ministrantes ei 
^ inter quas erat maria magdalene 
et maria iacobi et ioseph mater 



et mater filiorum zebedaei. 
67 (348. 1) Cum sero autem factum esset 
uenit quidam homo diues ab arimathia 

nomine ioseph 
qui et ipse discipulus erat iesu 
^® hie accessit ad pilatum 
et petiit corpus iesu 
tunc pilatus iussit reddi corpus. 
69 (849. 1) Et accepto corpore ioseph 

inuoluit illud in sindone munda 
^ et posuit illud in monumento suo nouo 
quod exciderat in petra 
et aduoluit saxum magnum ad ostium 
monumenti et abiit 
61 (360. 6) Erat autem ibi maria magdalene 
et altera maria 
sedentes contra sepulchrum. 



sanctorum, qui dormierant surrexerunt ^ et exeuntes de monumentis. post resurrectionem 
eius. introierunt in sanctam ciuitatem. et apparuerunt multis • . ^centurio autem et qui 
cum eo erant custodientes iesum. uiso terremotu. et his quae fiebant. timuerunt ualde 
dicentes. uere dei filius est iste. ^ erant autem ibi mulieres multae. a longe uidentes. quae 
secutae erant iesum a galilea ministrantes ei. '^ inter quas erat maria magdalene et maria 
iacobi. et ioseph mater et mater filiorum zebedeL '^cum autem sero factum esset uenit 
quidam homo diues ab arimathia nomine ioseph qui et ipse discipulus erat iesu. '^hic 
accessit ad pilatum et petit corpus iesu. tunc pilatus iussit dari corpus. *• et accepto corpore 
iesu ioseph. inuoluit illud in sindone munda *^ et posuit eum in monumento suo nouo. quod 
exciderat in petra. et aduoluens saxum magnum ad ostium monumenti. abiit. *^ erat autem 



53. et exetmtefl: et etintes L; exeuntes {pm, 
«t) Z* (corr. Z*) ; exenntes autem J. aeneront : 
abienmt D. adparueruiit O, appamnt L, apanie- 
runt (a /r. in ras.) W. > multis app. DQR. 

54- centorio DLR, centhurio C, oentori Y. 
Dim + et R. uisso D, uisu 6H. terraemotu 
Dej v£., tene motu FKTWZ, temmotu O. hiis 
CEnV ; ea R. que D. uere + di Z*. dei fllina 
e. cikU. pi. : > fil. dei e. Da»ORW vg^ > dei erat 
fil. Q. iste: ipse D. 

55. om, mtdieres L. multe W ; + uidentes 
LR. a lonj^e D, ilonge ^; -h uidentes hoc loco 
VE a dc df ff^ hq r^Z\ + aspicientes H*©M 
cum Graecis irnb iMKp6$w $€wpovcai {tpStaai 300). 
om, quae H*. saecutae E, sequutae 0IX*Z| 
sequtae L, secute W. fuerant CDEQRWX. 
galilea CDEa>0KLORVW. ei : Uli QR. 

56. magaftlene AH JLMO*QTWXYZ* vg. : 
magdalenae BCD£9^F0OrcyVZ« ; oiagdalena 
R. om, mater pr. R. et mater sec, : om, L ; 
+ quae E. zebedd CE3»LRW, zebe D. 

57. quum H0. > autem sero CDELQRT vg. 



9kXiX»m erasum'S^, factomH*. habC. arimathia 
codd. pi. et Sb : -atia CHTZ*, -ahia O*, -athaea 
^C. iosep T, iosph O. erat : fuerat £. > erat 
discipulus L. 

58. pylatum CDR. petiit (jlrfftraro) CH'0K 
MTVXZ* vgr. Hieron. et petiuit L, peciit W: 
petit ABDE2PFH*JMOQRYZ*. pylatus CDER. 
iusit a^L. reddi (dToSo^yoc) : dari DELQR 
cum f g^ h r r^l gat. corpus: +eiu8 BO*; 
+ illuR*. 

59. et acoepto corpore ioseph : et cum acci- 
pisset ioseph corpus ihn L. ioseph: ihu QR ; 
+ ihu et E. om. inuoluit mud Y. iUut JZ* 
{corr. Z'). syndone DEW. mundo L, 

6a possuit H»LQR. illut Z*{corr, Z»); eum 
LQ. monoment bis E. om. suo 'SP*( + mg.). 
om. nouo J. ad (ante ostium) : et QR* ; ab 
R***. hostium CDH^ILOT. habiit C, abit Q; 
discessit L. 

61. erant BH*0O'X {graeci ^). om. autem 
D. >m. magd. ibi E. magdalenae CD3^01K 
IPTOJ^VYZ; magdalena LR. sepulcrum TZ^ 



Digitized by 



Google 



i68 



EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. [xxvii. 62-xxviii. 5. 



•2(861.10) Altera autem die quae est post 
parasceuen 
conuenerunt principes sacerdotum et 

pharisaei ad pilatum *^ dicentes 
domine recordati sumus quia seductor 

ille dixit adhuc uiuens. 
Post tres dies resurgam 
** iube ergo custodiri sepulchrum usque 
in diem tertium 
ne forte ueniant discipuli eius et fu- 

rentur eum 
et dicant plebi surrexit a mortuis 
et erit nouissimus error peior priore 
•^ ait illis pilatus habetis custodiam 

ite custodite sicut scitis 
**illi autem abeuntes munierunt sepul- 



chrum 
signantes lapidem cum custodibus. 
XXVIII. (352.1) Uespere autem sabbati 
quae lucescit in prima sabbati 
uenit maria magdalene 
et altera maria uidere sepulchrum 
^ et ecce terrae motus factus est magnus 
angelus enim domini descendit de 

caelo 
et accedens reuoluit lapidem 
et sedebat super eum 
3 erat autem aspectus eius sicut fulgur 

et uestimentum eius sicut nix. 
* Prae timore autem eius exterriti sunt 

custodes et facti sunt uelut mortui. 
6 (368. 2) Respondens autem angelus dixit 



ibi maria magdalene et altera maria sedentes contra sepulcrum. ^altera autem die. quae est 
post parascedem. conuenerunt principes sacerdotum et pharisaei ad pilatum •'dicentes. 
domine recordati sumus quod seductor ille dixit adhuc uiuens post tertium diem resurgam. 
•* iube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium. ne forte uenientes discipuli eius 
fiirentur eum et dicant plebi. resurrexit a mortuis. et erit nouissimus error, peior priori 
•* ait illis pilatus. habetis custodes ite et custodite sicut scitis. •* illi autem abeuntes munie- 
runt sepulcrum signantes lapidem cum custodibus. XXVIII. * Uespere autem sabbati 
quae lucessit in prima sabbati. uenit maria magdalene et altera maria. uidere sepulcrum. 
• et ecce terremotus factus est magnus angelus autem domini descendit de caelo et accedens 
reuoluit lapidem ab osteo. et sedit super eum. ' erat autem aspectus eius sicut fulgur. et 
uestimenta eius Candida sicut nix. 

* prae timore autem eius exterriti sunt custodes et facti sunt uelut mortui. ' respondens 



63. diaeC. ^»i. post FH*Y. queD. parascene 
J, parascnen D, paraschenen KZ, parascefen T. 
conneniemnt + omnes D. pharissei C, pharisei 
W, £mssei LR, farisei ^, faris- D. pylatum 
CDER. 

63. reoordati: rememorati LR. qui*: qnod 
Ea^^LQRZ* {corr. 77). sedoctor KT. dixerit J. 
athnc FMY, adnc T. niuiens R. om, adh. uin. 
B. tris dies 3* ; tertium diem ELQR, .IIL diem D 
cum a bfff^ h q (r) gat, 

64. custodire H* gx* sepnlcnun DTZ«, saepul- 
chmm £. hnsque C. in : ad J. diem tertium 
(-u™ 0) : diem .ill- D ; hodiemnm diem L. 
uenient L. dioant (cfTotMriir) : dicent (kpovffiy 
D^ef d) R* ; dicmit R«. om. plebi L. resurrexit 
T. priori BDH>»Hi0JLO. 

65. ait: tXlapsuTfi* pylatusDER. ouotodiam 
{leouarwUmf) : custodes {jpvXoKai D*) J cum a b c 
dfff2 gi q ; milites DLQR* h r gat, ite + et J. 

66. habeuntes CO ; euntes D. muniem 0. 
> cum custodibus mun. sep. s. lapidem QR* {et 4- 
c. custodibus iterum ad fin. R*^). sepulcrum 
DHTZ<^, saepulchrum C. onm onatodibus latini 



cum D*gr. utr^ rvy <l>v\dKaiy {graeci ceteri /*. 7^5 
KwcrvXios) : om, D ; + et discesserunt DEQR*. 

XXVIII. I. uesperae CE, uespera a**, sabbato 
F ; sabbathi S^g bis. que DEW. lucessit EW ; 
lucescet Z; ludescit R. uenit: en in ras, "S, 
magdalenae BCDEa>0IKLKrVYZ, -lena R. 
sepulcrum DTZ«, saepulcbrum CE. 

2. terraemotus D0J vg.^ terre motus 0{uno 
ductu)VfZ, terrimotus E. aggelus M, anguelus D. 
enim : autem Ea>V. discendit DH>LQR ; ^/ > de 
c. disc. Q. celo OW. reuolbit T. eum : earn Y«. 

3. autem: enim ABX'^Y contra grcucum et 
ueteres, haspectus C. sicuti bis C. ftilgor CDE 
a^H^ULQR. uestimentum (rd Mvtia) cum 
ABCF0JMOQWX«Y35C/;, cf, uestitus de : ues- 
dmenta DEa>HKLIfrRTVX*Z^i5, a b cfff^ g^, , 
hqr gat. aur, eius sine culditamento codd, omnes 
{exceptis briiannicis) et vg,, cum cffi g^, 3 aur, : 
+ Candida DE3*"»L a bff^ h q r gat. ; + candita 
R ; + candidum Q 8 ; + albus d e. 

4. pre DW. erteriti KLY. udud BILRW, 
ueluti C. 

5. aggelus M, anguelus D ; + d5i BEH»0OXZ*. 



Digitized by 



Google 



XXVlii. 5-13.] EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM. 



169 



mulieribus 
nolite timere uos 
scio enim quod iesum qui crucifixus 

est quaeritis 
• non est hie surrexit enim sicut dixit 
uenite uidete locum ubi positus erat 

dominus 
^ et cito euntes dicite discipulis eius quia 

surrexit 
et ecce praecedit uos in galilaeam 
ibi eum uidebitis 
ecce praedixi uobis. 

8 (354. 2) Et exierunt cito de monumento 

cum timore et magno gaudio 
current es nuntiare discipulis eius. 

9 (3w. 10) Et ^^g Jesus occurrit illis dicens 

hauete 



illae autem accesserunt et tenuerunt 

pedes eius 
et adorauerunt eum 
*^tunc ait illis iesus nolite timere 
ite nuntiate fratribus meis 
ut eant in galilaeam 
ibi me uidebunt 
*^ quae cum abissent 
ecce quidam de custodibus uenerunt 

in ciuitatem 
etnuntiauerunt principibus sacerdotum 

omnia quae facta fuerant 
'^et congregati cum senioribus consilio 

accepto 
pecuniam copiosam dederunt militibus 

^^dicentes 
dicite quia discipuli eius nocte uene- 



autem angelus. dixit mulieribus. nolite timere uos. scio enim quod iesum qui crucifixus est 
quaeritis. ^ non est hie surrexit enim sicut dixit, uenite et uidete locum, ubi positus erat 
dominus. "^ et cito euntes dicite discipulis eius quia resurrexit a mortuis. et ecce praecedit 
uos in galileam ibi eum uidebitis. sicut dixit uobis. * et exierunt cito de monumento cum 
timore et gaudio magno currentes nuntiare discipulis . . ut autem abierunt nuntiare disd* 
pulis eius. * et ecce iesus occurrit illis dicens. habete. illae autem accesserunt et tenuerunt 
pedes eius. et adorauerunt eum. ^^ tunc ait illis iesus. nolite timere ite nuntiate fratribus 
meis. ut eant in galileam et ibi me uidebunt. ^* quae cum abissent ecce quidam de custodibus 
uenerunt in ciuitatem et nuntiauerunt principibus sacerdotum onmia quae facta fuerant. 
^et congregati cum senioribus. consilio accepto tollentes pecimiam copiosam dederunt 
militibus ^ dicentes. dicite quia discipuli eius nocte uenerunt et furati simt eum nobis dor- 



timere: timore W. iHm + xprnEL^o/. qaeritis 
CDL«W, quiretis L*. 

6. hio + sed Q. uenite nidete (8c?rc lZ*rt) 
ABa>JMOVYZ^, q : uenite et uid. CDEFH0KL 
KTQRTWX vg. Hieron. cum abc effi, ^hr gat. 
aur, hubi C. possitus DH*LR. 

7. sdtoW. eunteY. discipuli £^ einB sup. /tn, 
add. O. surrexit codd. pi. et vg. Hieron, : resur- 
rexit CT/; BUT. sine addit. cum codd, plur. et vg. 
Hieron., et T>gr. 7Pe, uett. abdeff^g^hh. + a 
mortuis (d»d tb&v vticpw graeci) DFJLQR cum cf 

ffigtg gat. aur. om. et JZ*( + Z^). om. eooe X* 
cumTigr.^^etabcff^h. praecedetH0JLT^iS, 
precedet D (-dit D»?); praecidit OR. galileam 
CDEa^KLORWZ. uideuitis O; + et ER*T»?. 
ecce praedixi (pie.W) codd. plurimi et vg. Hieron. 
g^ q : ecce dixi (J8o^ cTwor) CElLR*Tc cum abed 
effx. s h igat., Hart. 2788. 2826 et Walkeri aocr 
et cod. caraf. ; sicut dixit DQ / corp. oxon. ex 
Marco xvi. 7 ; om. ecce praedixi uobis 3*. 



8. ex iemnt D ; -¥ mulieres E. monomento E. 
magno gaudio AFHMY quod prcuferendum 
uidetur cum ostendat magno cum gaudio tantum 
iungl non cum timore: > gaudio magno (x^fMr 
;»€riAi7s)BCDEa»0JKLKrOQRTVWXZt;^. Tisch, 
Hieron, cum uett. quod scio omnibus, current 0, 
nnndare WiSC discipuU T*. e'us O ; suis Q. 

9. iliu L. hoccurrit C, occurit L. auete D0J 
KKTRV vg., aue te W; habete BCa>^HOT; 
habetae L. illae: ille LRW. adorabenmt T; 
adoraunt L. om. eum F. 

10. timere + sed DELR. nundate WiSiED. 
galileam Ca>0KLORVW, gall D ; + et J. 

11. que W. quum C0 ; om. L. habissent C. 

abiissentDJLv^.; +etH. qui dam (rax. 

9 /rV/.) E. uenierunt D. nuntiaberunt T, nunciau. 
Wise ; adnuDtiau. DR. que D ; quaecumque X*. 

12. saenioribus C consilium Y. peccuniam 
D, paec. E. copiossam D. 

13. > uenierunt nocte D. sun* 0. 

Z 



Digitized by 



Google 



170 



EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. [xxviu. 13-30. 



runt et furati sunt eum nobis dormi- 
entibus 
1* et si hoc auditum fuerit a praeside 
nos suadebimus ei 
et securos uos faciemus 
^* at illi accepta pecunia 
fecerunt sicut erant docti 
et diuulgatum est uerbum istud apud 
iudaeos usque in hodiemum diem. 
*® Undecim autem discipuli abierunt in 
galilaeam in montem ubi constitu- 
erat illis iesus 
^■^ et uidentes eum adorauerunt 



quidam autem dubitauerunt 
*®et accedens iesus locutus est eis di- 
cens 
data est mihi omnis potestas 
in caelo et in terra 
^^ euntes ergo docete omnes gentes 
baptizantes eos in nomine 
patris et filii et spiritus sancti 
^ docentes eos seruare omnia quaecum- 
que mandaui uobis 
et ecce ego uobiscum sum omnibus 
diebus usque ad consummationem 
saeculi. 



EXPLICIT EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM. 



mientibus. ** et si hoc auditum fuerit a praeside. nos suademus ei. et securos uos faciemus. 
**at illi accepta pecunia fecerunt sicut erant docti. et diuulgatum est uerbum istud apud 
iudaeos usque in hodiernum diem. " undecim autem discipuli abierunt in galileam in 
montem in quo constituerat illis iesus. *^et uidentes eum adorauerurtt. quidam autem 
dubitauerunt. " et accedens iesus. locutus est eis dicens. data est mihi omnis potestas in 
caelo et in terra. " euntes ergo docete omnes gentes. baptizantes eos in nomine patris et 
fili et spiritus sancti. '^ docentes eos seruare omnia quaecunque mandaui uobis. et ecce ego 
uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. amen. 



14. preside D. snadebemus E ; saademos TZ* 
{corr, Z*). faciamus R {^cum graecis multis 

15. pecconiam O* ?, peccunia W, paecuniam E. 
cm, erant Q. dooti eodd. fere omnes : edocti Q 
vg,\ instructi L. deuulgatum BDEiPOR; deful- 
gatum L. istut Z* {corr. T?)\ hoc D. aput a>LT 
WZ* {corr. Z») ; + omnes B. iudeos Da>LRW. 
hasqne C. 

16. undeoim: -xi. Da>. diaoipuli + eius DE 
LR. habienint C. galileam CD3>KLORVW. 
hubi C. mia : eU KMTZ. 

17. eum bis lapsu L. hadorau. C, adorab. T. 
dubitaaeront : adorauenmt Z* {corr, Z*). 

18. ont. ills Q. loqaatns IXZ, loqutns @. 
omnes ORY. celo W. om, in sec, 0*. 

19. ergo + nunc DELQR. baptizantes (bab. 
DH>LRT) eos (eas DR) : om. V*. fiU EFLY. 
spo LY. 



30. docente E, om. eos KT. obseniare DES^L 
QRX* gat, qnecumqae DW, que camqne V. 
mandabi T. om. ego E. hasqne C. saecnli 
(sec W<n^) sifu additamento BCDEa>(F)0KKr 
TVWZ* vg Hieron. : + amen AHJOQXYZ* {de- 
Juit M post mandaui uobis) ; + finit finit L ; + 
finit amen finit amen finit R. 

Subscr, ezpUcit euangeUum secundum 
mattheum cum BK^cUfbreu, et matheum)H0J 
(matthaeum) KMTV(a*^^.) X {^abbreu.) Z (exp. 
enang.) : eoangeliom secondnm mattheum explicit 
Y; finit euangelium secundum mattheum amen 
do gratias litteris cursiuis 3*, deinde litt. capu 
talibus et rubris ♦INIT euangelium secundum 
MATTHEUM ; expt A {cod. ; perperam Tisch. in 
proleg. p. xvii expUdt euangelium secundum 
mattheum) ; €xnAiKiT AevANrveAicoN kata 

MATTHVM CPmTVM ATKV6 ♦INITVM IN «HRIA 

MATTHI. D ; nihil habent ut uidetur CLOQRW. 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MARCI. 



171 



[PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MARCI. 



PraefcUio haec contitutur in codd, nostris ACDE3»H0OrOQTVWXYZ lour., ediiioniimsque antiquis 
Hailbrun 1476, Wild dt Ratisbon 1481, Paganini 1487, Frobm 1502, Sacon 15 15 et 15 19, 
Beneduti.Par. 1558 ; cf. et Thomasium uol. I //. 303, 328, 329 ; impresserunt etiam Sabatofius 
uol. III. /. 185 ex codice nostra ueteri c cum uariis lectionibus codd, Turonensium, et A. Mains 
in operibus Sedulii Scoti qui ' Explanatiunctdam ' conscripsit (Migne *Pair. Lat.^ ciii./. 279). 

Deest autem in BFGIJLM %Sb€, 

In ^, MareschcU it^^i, Benedic to 1558 {ante praifationem nostram)et Erasmo {graece tantum /card 
^oMppdviov) habetur alia praefatio ex Hieronytno *de uiris illustribus * desumpta Marcus discipulus 
et interpres petri . . . succedente dbi aniano. 

Itetn ante praefationem nostram habet codex noster T. Incipit praefatio euangelii scdm marcmn. 
Marcus qui et colobodactilus est nominatus ideo quod a cetera corporis proceritatem digitos 
minores habuisset ; hie discipulus et inter pretes fuit petri ; quem sequtus sicut ipsum audierat 
referentem. rogatus rome a frib ; hoc brebe euangelium in italic partibus scribsit ; quod quum 
petnis audisset probabit eclesie que legendum sua auctoritate firmabit ; uerum post discessum 
petri. assumto hoc euangelio quod ipse confecerat perrexit egiptum ; et primus alexandrie epi- 
scopus ordinatus xpm annuntians constituit illic eclesiam ; Tante doctrine et uite continentie fuit 
ut ones sectatores xpi ad suum cogeret imitari exemplum. Explicit prologus. 

Inscr, incp— praefatio A, incipit praefatio marco H, incipit praefatio secundum marcum £, incipit 
praefatio sci hieronimi prb in marco 0, incipit prologus secundum marcum O, incipit prologus 
in marcum Cy incipit prologus cod. apud Sabot,, incipit prologus secundus T, incipit argumentum 
Y, argumentum marci D, argumentum in marcum Sed., incipit argumentum marci enang 9*, 
incipit argumentum in euangelio mard K, incipit argumentum euangelii secundum marcum 
ISTV cod, apud Sabai,^ incipit secundum marcum GJ {sed praefatio deest^L^ indp. praeph. euang. 
secun. marcum aur,y nihil habent CWX ?. 

Marcus euangelista dei et Petri in baptismate filius atque in diuino sermone 
discipulus, sacerdotium in Israhel agens, secundum carnem leuita, conuersus ad 
fidem Christi euangelium in Italia scripsit, ostendens in eo quid et generi suo 
deberet et Christo. Nam initium principii in uoce propheticae exclamationis 
instituens ordinem leuiticae electionis ostendit, ut praedicans praedestinatum 5 
lohannem filium Zachariae in uoce angeli adnuntiantis emissum, non solum 



1. marchusCT. euangegelistaaf/r., aeuangelista 
£, aeuanguelista D. dei sine ctddit, cum ACDE* 
a*H*OTWXYZ* clSed,', + electus E'Cetlectus) 
H»0OrVZ'» our,, edd. et + beati 0. petro E ; 
-t- apostoli 0, + et apostoli H^ babtismate DT. 
adque COQZ*. om, in E. 

2. sacerdotiu 0* (m superscr.). om. in israhel 
KTV. hisrael ut semper D, srahel CT. agene : 
om, H** {suppl, mg.) \ fungens H0. saecnndum 3*. 
came /. laeuita 9^, leuuita aur, 

3. aenangelium £, aeuanguelium D. hytalia C, 
ithalia E; italiam Z*/. om, in itaUa D. scribsit 
ETYZ aur, ; conscripsit H'0O, et -bsit X. hos- 
tendens C. quid codd. plur, et h} et edd.i quod 
A*OX aur. om, et pr, aur, sue : om. DH* ; sni 
H* {corr, IV), 

4. deberetur CT. om, et H*( + W). uocem 



DH>Q. prophetice O*, profeticae DS^Q; pro- 
phetiae Y, -de W ; prophetica HZ®. 

5. hordinem CT. laeuiticae a*, leueticae D, 
leuitice O. helectionis C ; lectionis h*{praemisit 
eA^; neg/exitTisc/i.)K^OXYl, hostenditC. ut 
cum ADH&MOyV^'XYledd,: eta>; £Wi. CEKTZ. 
predicans D. praedistinatum EH^KTY aur., et 
pred. D. 

6. iohnem O* ; om. /. > ioh. praed. KKTVWZ^r 
Sed. om. filium aur, zachariae A3BX, et -rie £ : 
zacharia M", sachariae D ; zacchariae CH0KV 
YZ, zaccariae O, -rie T. uocem DS'OQ/. hangeli 
C, angu. D. adnuntiantis AWWWc et ann. D 
KTV Sed., edd: enuntiantis C(hen.)EH»0OXYZ 
(enunc.) aur, ; nuntiantis H*; et nuntiis /. emis- 
Bum codd, plur. {et A, quamquam Tisch. perperam 
immissum) et edd. : haemissum C, emisum a'Q. 

A a 



Ll-f*'^ 



Digitized by 



Google 



IJ2 



PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MARCI. 



* uerbum caro factum ' sed et corpus domini per uerbum diuinae uocis animatum 
initio euangelicae praedicationis ostenderet, ut quis haec legens sciret cui initium 
camis in domino, et dei aduenientis habitaculum, deberet agnoscere, atque in se 
uerbum uocis, quod in consonantibus perdiderat, inueniret. Denique perfecti 

5 euangelii opus intrans et a baptismo domini praedicare deum inchoans non 
laborauit natiuitatem carnis quam in prioribus uiderat dicere, sed totus in primis 
expulsionem deserti, ieiunium numeri, temtationem diaboli, congregationem 
bestiarum et ministerium protulit angelorum, ut instituens nos ad intellegendum, 
singula in breui conpingens nee auctoritatem factae rei demeret, et perficiendo 

lo operi plenitudinem non n^aret. Denique amputasse sibi post fidem poliicem 



1. oaro: camem EKKrWX*Z* edd. et cum 
AD3PH'0OrVW/: <?;w.CEH*OTXYZ ai#r. do- 
mini situ addit. ACEH*KM'OVWX YZ / aur, : 
+ in omnia Da»H»0QT c Sed., edd. per uerbum 
om, H* ( + H*). uerbum diuinae uoois: uer- 
bnm caro factumis lapsu C. dinineE. annima- 
tnmO. 

2. initio codd. plur. : initium H*H0QX. euan- 
geliaeE; diuinae D. predicationis D. hostenderet 
CT. ut quia edidimus cum D3*W our., et ut si 
quis H» : ut qui AEH*0KKrOVXYZ c I Sed., edd. ; 
om. CT. legens codd. et H* : legere ut udtur H* ; 
legeret / marg. in Sacon 15 15 et 1519. cui 
initium etc.^cui grcUiam referre deberet lector de 
Jncamatione et Karaffxriv^tau * dei aduenientis* 
certior /actus a Marco qui Jesum Christum filium 
Dei initio euangelii praedicaret et sic lo/tanni 
Euangelistae {si ita did /as sit) uiam ostenderet. 

3. oarnis + crederet Q. in domino : in deo 
EKKTVWZ" c Sed; a deo H*. et dei cum 
ACDHT: et ihu EH0KM'OWXYZ c aur. Sed.; 
et in 'An 0*V /. aduenienti EH. abitaculum O. 
hab. sine addit. AY : + caro codd. cett. c I Sed., edd., 
sed glossa uidetur, c/ Joh. i. 14 uerbum caro factum 
est et habitauit in nobis, deueret O*. hagnoscere 
C. adque Ca>OQZ*. ae + per DQ(semper Q*). 

4. berbnm O*. quod : quae /. in consonan- 
tibus: om. in H; in consequentibus /. De hoc 
* nodo inextricabili* c/. Sedulium, qui explicat * in 
Mattheo et Luca ' quos sjnoptistas uel <rvyowriieoi6s 
iam uocamus ; idem coniecisse uidetur prodiderat 
pro perdiderat sed in codicibus suis mm inuenisse ; 
perdiderat /orsan « incassnm quaesiuerat, in 
Mattheo sc. et Luca, qui neque filium dei habent in 
initio Euangeliorum neque Esaiam et MaUuhiamin 
hoc loco re/erunt, qui uerbum uocis id est praedicct- 
tionem Baptistae uaticinantur. perdideret at Q. 
denique sine addit. CDaPKMTVZ*: +et AEH 
0OXYZ* c I aur. Sed, ; + cum W edd. perfeclio 
HOYZ*. 

5. aeuangelii £, -guelii D; euangeli 3^Z*. 
hopus C. intrans (intnmsi W; +monstrans in 
se Q) et : intrans D ; intrasset EHZ* aur. a : om, 
QY ; in ras. scr. H ; in O. babtismo D ; bap- 
tisma OX. predicare D; praedicans OX. om. 



praed. deum EH*, dum Q. incoans OXYZ*, 
incohans T, inquoans C ; inuocans H. 

6. lauorauit O. prioribus(priobu8 Q) : operi- 
bus D. uiderat ACEKKTOT VWX c Sed. : uicerat 
Da*HYZ aur.; didicerat /; uincerat Q. di- 
cere : diceret O. totus codd. plur. c Sed., qui in 
explanoHuncula sua habet *■ totus itaque dicitur uel 
plenus uel perfectus quia plena et per/ecta de 
domino retulit * : totius H*0W edd. ; totum AY. 
in primis codd. paene omnes c Sed. qui addit * in 
primis dicitur uel in principcUibus euangelii sui 
locis * ; exprimens 0*OWX edd. 

7. expulsionem DQf/i 0/. 1 73 ad /in., iicfidWti 
enim Mc. i. la ^expellit uel expulit : explosionem 
A*3*, expositionem A* roll, (exposs. E) et edd, 
Credimus, mcnente Woelfflin, hos errores ex scrip- 
tura expolsionem deriuatos esse, diserti D ctur. ; 
+ a sed expunct. H. ieiunium numeri codd. (gei. 
C, muneri Q) c I Sed., qui notat * quare ieiunium 
numeri et non potius numerum ieiunii dixerit, nisi 
quia eminentior est numerus quam ieiunium. Non 
enim numerus propter ieiunium, sed propter sacra- 
tum numerum ieiunium illudtot dierum et noctium 

/uerit transactum * : > numerum ieiunii 0p. 173, 
edd, HcUlbrun, Wild, Sacon 15 19, et ieiuniii {sic) 
numerum Scuon 151 5. temtationem ATVYZ«, 
temtatione X : temptationem rell. diabuli D9* aur. 

8. uestiarum O. anguelorum D, hangelorum C. 
ut instituens : et instruens CT. inteiligendum H ; 
intell^enda D ; intelligentiam 3P ; + ac H ^ Sed,, 
mm autem edd. >ad int. nos T. 

9. brebi O ; breuia YZ*. conpingens CEH0K 
KTOVXZ / aur., et -guens DSP ; compingcns ATY; 
configens Q. ahuctoritatem C. facte E; fact! 
XZ*; factori /. rei demeret: retdimeret H; 
rei adimeret DSPQ aur., redimeret /. 

9-10. perfloiendo operi cum AC(hop.)Da*T 
c Sed.; perfidendi operi YZ*; perficiendi operis 
EH0KM'OWXZ« / aur. edd.; perficiendi {om, 
operis) V ; * Sicque suo operi euangelico perficiendo 
plenitudinem mm negauit, dum plenum opus ex 
omnibus qucu scribere coeperat, licet breui sermone, 
per/ecif Sed. 

10. necaret O. deniquae O*. hamputasse C. 
fidem : idem O*. policem D, pullicem a*. Marcus 



Digitized by 



Google 



PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MARCI, 



173 



dicitur ut sacerdotio reprobus haberetur,sed tantum consentiens fidei praedestinatae 
potuit dectio, ut nee sic in opere uerbi perderet quod prius meruerat in genere, 
nam Alexandriae episcopus fuit. Cuius per singula opus scire et euangelii 
in se dicta disponere et disciplinam in se legis agnoscere et diuinam domini in 
carne intell^ere naturam ; quae et nos primum requiri, dehinc inquisita uolumus 5 
agnosci, habentes mercedem exhortationis, quoniam qui plantat et qui rigat unum 
sunt, qui autem incrementum praestat deus est. 

EXPLICIT.] 



a Marcione KoXofioddtervkos uideiur dictus {ap. 
Hippolyi. haer. vii. 30) utpote ignanus {Act. xiii- 
I3f 3nr. 38), sed hie ad uerbum reddUur^ et sic 
colobodactilus inT p, 171. 

T. polliceii|di dicitur /. dicetur H* {carr. H*). 
ut: et Q. repronus O. praedistinata E3*Q 
(-des.)Y et pred. D. 

2. helectio C. hopere C. perderet. Quod 
prius meruerat in genere nam sic distinguit KT. 
perdiderat Q. 

3. nam + et KM^VZ. halexandriae C. aepi- 
scopus C9^Q. ouius (cui £) scilicet erat mnnus, 
iul tale quid subaudiendum monet Hortius, per : 
et aur. hopus C ; + est D ; + fuit W edd. ; cf. Sed. 
* his senteniiolis omnibus uerbum quod est uolumus 
per zeugma subnectendum est, ut sit sensus cuius 
per singula opus scire uolumus' etc., sed inepte^ 
scire et ACDHTWXZ" aur. edd. et scire tantum 
YcSed.1 sdret EHOKKTOVZ*/. heuang. C, 
aeuang. E, aenangu. D. 



4. > dicta in se D. disponeret OZ*, et om. seq. 
et Z*. disciplina /. agnosceret CH*OY ; a cog- 
noscere est Q. et sec, sup. lin. O. 

4-5. domini in came cum AD3*K: > in 
came domini CH'OCyTWX^: Sed, edd. ; in camem 
deum O*; in came {pm. dfii) EKTVZ®/ a«r., et 
in camem YZ* ; in came iliu H*. 

5. intelligere HT c Sed, edd., intellere lapsu W ; 
intellegeret Y. et nos cum A^DSPKM'V: in 
nos A«CEH0OTWXYZ c I Sed, edd. primi D \ 
+ oportet KVW. requiriri E; nequiri WY; 
requiri oportet edd. (eloqui op. Paganim). de- 
hinc : dein CT. inquaesita DQ ; inquisitam H ; 
+ qui sita Q. 

6. hagnosci C ; agnoscere / aur. merddem H'Q 
aur. exortationis CKT^OQZ/, exorationis E. plan- 
tant O. rigant HO ; inrigat DQ. 

7. prestat CD ; dat H0O/. om. eBtJin. CW ; 
cf. I Cor. iii. 6, 7, 8, sed Hieronymus legit qui 
incrementum dat deus. 



Subscr, explicit A, explicit praefatioCEKTV, explicit prologus HOX, explicit argumentum K, exp praefatia 
euangelii marci Z, expl. pracp. secund. marcu aur., finit axgumentum mard C ; nihil habent H*0QTWY. 

Deinde sequitur in Item alia praefatio. 

Petrus apostolus secundum historiae fidem claudii temporibus de orientis partibns adneniens rome 
xpm praedicare coepisset Ita sermo eius uninersorum mentes pladdo inlnstrauit adnentu ut qnotdidie 
audientibus eum nulla umquam satietas iieret Unde neqne anditio dus sola sufTecit sed marcum eiusdem 
petri disdpulum omnibus precibus exorant ut ea quae ille nerbo praedicabat ad perpetuam eorum com- 
monitionem habendam scripturae traderet ut domi forisque in huiuscemodi uerbi meditatione permaneant 
Nee prius ab obsecrando desistunt quam quae orauerant inpetrarent Et haec fuit causa scribendi huius 
quod secundum marcum dicitur euuangelii Petrus nero ut per spm scm rdigioso se spoliatum comperit fiirto 
delectatus est fidem illorum per haec deuotionemque considerans factnmque confirmauit et in perpetunm 
l^endam scripturam eclesiis tradidit Huius mard in prima epistola sua idem petms quam de urbe roma 
scribit meminit In qua tropice romam babylonam nominat qnum didt Salutat uos ea quae in babylone 
edesia est et marcus filius mens Hie enim marcus secundum camem de genere sacerdotali descendens leuita 
conuersns ad fidem xpi petri in baptismo filius erat Qui postea ad egyptum pergens inibi euangelinm 
praedicauit et ipse primus eclesiam apud alexandriam constituit in qua et primum ipse episcopus fuit Hie 
igitur secundum locum in euangelistarum ordine tenens leonis figurem gerens Quia statim in euangelii sui 
principle quasi leo in heremo exclamat dicens Uox clamantis in deserto Sdlicet quia de excelsis accipiens 
spm uniuersa in mysterio sublimia xpi gesta contexuit Omissa enim camali dus generatione statim a bap- 
tismi genemtione exorsus Expulsionem deserti Numemm idunii Temptationem diaboli bestiaram congrega- 
tionem et ministerium protnlit angeloram Ut xpm sequi uolentibus et originem primae natiuitatis oblinioni 
tradendam monstraret et renuntiantibns saccule nullis cedendum diaboli temptationibus edoceret. 



Explidt praefatio. 



A a 2 



Digitized by 



Google 



174 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



Capitula exstant in ACD3»GH0J {capUula et brettes) KOQTVXY. 

Desunt autem in BEFILMMTRWZ, et vg,, omnibusqiu quos uidimus edd. antiquis. exc, Kesler 1487 in quo 
habetur registrum capita xvi continens. 

Inscr, : indpiunt capitula lectionnin A, incipiont capitula marco H, indpiunt tituli scdm marcum V, indpiunt 
capitulae secundum marcum : incipiunt capitula lectionum Y, incipit aelencus C, incipit capitulatio paiabolarmn 



AHVY. 
Edidimus ex codice A {ed, Tisch.) cum col- 
IcUiont codd, rell. cf, Thomasium, uol. /. 
A 303. 



I. Esaiae testimonio iohannes an- 
gelus id est nuntius appellatur et 
praedicatio eius baptismusque re- 
fertur. 

II. Christus praedicans baptizatur 
ubi trinitatis panditur sacramen- 
tum. 

III. De uocatione petri andreae ia- 
cobi et iohannis piscatorum. 

nil. In synagoga de homine spiri- 
tnm inmundum metuentem et con- 
fitentem expellens sua ab homini- 
bus potestate laudatur. 

V. A socru petri febre uerbo tactuque 
depulsa uaria cunctos infinnitate 
curauit. 



VI. Leprosus uerbo quo ait uolo 
mundatur et curatio paralytic© 
cum remissione tribuitur pecca- 
torum. 

VII. Leui qui et mattheus de teloneo 
uocatur et pro publicanorum con- 
uiuio querella uel obiectio phari- 

I. testimonium Y. 
III. petPi + et Thorn, 

V. socrum H. factuque Y. infirmitatem 
H. 

VI. uero que ait H. 

VII. phariflaeorum + adhibita H (-habi- 
ta H*). 



COT Harl. 2797. 

Cf, ThomcLsium^ dot, /. /. 330. 

Edidimus ex codice C adhibitis 
in notulis uariantibus lectio- 
nibust exceptis iis quae ad 
orthographiam spectant. Lit- 
ter at nigriores in codice rubri- 
catae sunt. 

I. De lohanne babtista 
aet Tiiotu aet habitu 
aeiuB. 

De babtismo Ihu et temp- 
tatione aeius. 



Petrum andream et la- 
cobum et lohannen 
sequi iubet 

De homine qui spm in- 
mundum habuit sanato. 



II. De sooru petri a 
febribuB liberatam. 



De leproso. 
De paralytico. 



lacobum aifei sequi iu- 
bet aput quem cum 
publicanis conbibit. 

I. > et andream Thorn, am. 
sanato et Alex, 14 ap. Thorn. 

II. liberata (tarn ©J + et aliis 
multis quos ihs saluauit I/arl., 
Thom.j sed Alex. 14 cum C con- 
cordat, laoobum: Lcuin 0. 
> iubet sequi ^/ + qui 0. 
conuiuit Alex. 14, conbibat 
Thom. 



J ibreues) OX Par. Lot, 10438. 

Cf. Thorn. I. p. 328. 

Edidimus ex codice O uarianti* 
bus lectionibus, nisi ad meram 
orthographiam spectantUms, in 
notulis adhibitis. 



I. De iohanne baptista et 
uictum et abitmn eiusdem 
baptizatus ihs et temtatus 
uicit. 



II. Petrum et ceteros sequi 
iubet hominem ab spiritu 
inmundo eripit 

socrum petri a febribus li- 
berat et alios multos curat 
iacobum alphei sequi iu- 
bet et iudaeis dicit non 
esse opus sanis medicum. 



I. et uictu et habitu 0« (ab.)X 
Thorn. \ de uictu et hab. J. ills: 
dominus Thorn. 

II. > inmimdo spiritu JX 
Thom. medico J. 



Digitized by 



Google 



i75 



SECUNDUM MARCUM. 



etnsdem 0, indpit elencns secundum marcum T, capitula euangelii secundum marcum ei breues secundum marcum 
J, inc tituli secundum marcum O, incip breues causae secundum marcum DQ, incipit capitulacio secundum marcum 
G, incipit breuis disputatio cata marcum 3P, indpiunt capitula in euangelium mard K, inc capituli Z {capitula 
desuntf indpiunt capitula X). 



DH>GJ {capitula) Q (a«r.). 

Edidimus ex codice D lectiombus aliorum codd. in notulis ad- 

hibitis txceptis its quae ad orthographiam tantum spectant. 



I. £t erat iobannis babtizans ihm et uenit super eum 
sps dm et fuit ihs in deserto temptans eum zabulus. 



IL et Postquam traditus est iohannis predicauit ihs et 
uocauit discipulos et hominem a spu inmundo cu- 
rauit. 

III. Socrum petri a febribus liberauit et querebant 
eum turbae ut saluarentur. 



nil. £t rogauit ihm leprosus et ciu^uit eum Et sanans 

paraliticum dixit ei Tolle grabatum tuum et uade. 
V. et lacobus secutus est ihm. 



I. om.&t ad init. J aur, eum : ihm J aur. dni : dei 3*Q ; 
8cs aur. ; om. J. om. ftiit aur. om. ills. G aur. temptans 
eum sab. : temptatus a*GQ aur.^ et > temt. in des. J. 

II. om. et cut init. aur. praedicabat aur. discipulos + suos 
J aur.^ et > ut udtur disc. s. uocauit J. curauit : sanauit 9^G J 
aur. 

III. om. a febribus 3P*. om. eum aur. saluentur aur. 
IIII. et : om. aur. ; ubi J. curauit : mundauit S'GJQ aur. 

om. eum Q. inc. V et sanans S'GJQ aur. ei : et aur, gra- 
batum : lectum G. om. et uade G. 
V. om. est aur. il&in : eum G. 



K Harl. 3790 None. Bamb. 

Ex codice K transcripsimusy lectionibus cod. 
Harl.t Euangeliarii Nancaeanif saec. ix ex. 
et cod. Alcuiniani Bambergensis A. i. 5 in 
notulis adhibitis. 



I. De baptismo iohamie de dno ihu bap- 
tizato de eius ieiunio in deserto. 



II, De predicatione dfii ihu. De apo- 
stolorum uocatione de homine ab in- 
mundo spiritu liberato. 

III. De socrum petri febribus relaxatam 
de his qui a uariis saluati sunt lango- 
ribus. 

IIII. De predicatione diii ihu in deserto 
de emundatione leprosi. 

V. De paralytico sanato per tectum sub- 
misso. 

VI. De iacobo alphei ad apostolatum 
uocato de discipulorum iohannis et 
pharisaeorum disceptatione. 



I. iohannis Nanc. Bamb. 

II. hominem . . . liberatum Harl. 

III. saluati : sanati Natu. Bamb. 
IIII. om. ifiu Harl. Nanc, 



Digitized by 



Google 



176 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AHVY. 

saeorum panni ueteris et uini uel 
utrium comparatione refellitur. 



VIIL Pro spicarum in sabbato uul- 
sione reprehensoribus increpatis 
sequitur manus aridae restitutio. 

Villi. Consilium contra eum faciunt 
pharisaei deseruiente sibi nauicula 
tangentes eum diuersis infinnitati- 
bus egroti sanantur. 

X. Duodecim discipulos ad praedi- 
candum uerbo conlatis uirtutibus 
mittit et in beelzebub eum posse 
dicentes redarguit inremissibilem 
esse dicens in spiritum sanctum 
blasphemiam et matrem ac fratres 
eos uocat qui patris fecerint uolun- 
tatem. 



XI. Docens proponit parabolam se- 
minantis et suis eam seorsum ex- 
ponit clara manifestatione disci- 
pulis. 

XII. Lucemam sub modio non po- 
nendam uel dbrmiente homine 
sata eius crescere et de grano 
sinapis dicit. 

XIII. Tempestatem uerbo compes- 
cens et daemones eiciens ire con- 
cessit in porcos. 

X. om, eXpost mittet {sic) Y. fecerit Y. 

XI. Beorsiim + discipulis Thorn, 



C0T Harl. 2797. 
Murmurantibus iudaeis 

dicit non aesse hopus 

sanis medicus. 
De geiuniis discipulorum 

et filiis sponsi. 
De hutribus et uino. 
HI. De spiels quas 

diseipuli uellebant. 
De eo qui manum hari- 

dam habuit. 
Et hubi daemones Ihm 

confitentur. 

Duodecim apostolorum 

aelectio. 
De behelzebub principe 

daemoniorum. 
Et fortiore ligando. 
Et peccantibus in spm 

scm non remitti. 

im. De matre aet fra- 
tribus eius. 

De parabola saeminantis. 



Luchernas sub modio. 

De bona mensura. 

De parabola herbae spi- 

cae et plenum fructum. 
De synapis grano^ 
Hubi in naui dormit et 

exurgens tempestati 

imperat. 



II. medico ; + sed male ha- 
bentibus codd, ap. Thorn, sponsi 
+ et Thorn. 

III. de duodecim Harl. et de 
fort. Thorn, pcccanti Harl.^ 
Thorn. 

nil. de lacerna Thom. 
plena fractu Thom.\ pleni fru- 
menti et codd. ap. Thorn. 



J {breues) OX Par. Lai. 10438. 



III. Diseipuli uellunt spicas 
manum aridam habentem 
sanat 



duodecim apostolorum elec- 
tio de behelzebub prin- 
cipe demoniorum. 



IIII. Matrem et fratres sper- 
nit parabulam seminantis 
dicit 



nauigans tempestatem sedet 
daemonum legionem ab 
omine expellit 



III. > spicas nellimt X et 
J sed lacuna a sp. usque ad ma- 
trem c. IIII. sanat : + sup. lin, 
demonnm confessio O^ behel- 
sebub : be sup. lin. add. O^ 

IIII. sedat JO'X Thom. de- 
monium X. homine JO*X Them. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MARCUM. 



177 



Da>GJ {capihUa) Q {aur,\ 

VI. Non est opus sanis medicis sed male habentibus et 

non possunt filii sponsi leiunare sponso presente. 



VII. Discipuli uellere spicas sabbatis coeperunt. 



VIII. In synagoga hominem manu arida sanauit. 



Villi. Omne regnum aduersum me non stabit et qui 
dixerit In spu sco non remittetur ei. 



X. et hii sunt fratres mei qui faciunt uolunlatem patris 
mei. 

XI. ecce exiit qui seminat seminare et dum seminat nt. 



XII. homo missit semen et cum dormit et exiit semen 
et fecit spicam et missit falcem. 

XIII. Et dormiens In nauicula ihs facta tempestate ex- 
citatus conpiscuit uentos et mare. 



VI. sanos G. > sanis opus J. medicus 3*GJQ aur, > ie- 
innare filii sponsi GJ {pm, sponsi) Q aur. 

VII. + nbi ad inii, G. uellentes sp. sab. mandncabant 9*JQ 
aur., enellentes sp. sabbato {pm, mand.) G. 

VIII. + nbi cul inii. G, + et J. bominem habentem manum 
aridam H'Q our.., hominis mannin aridam J, mannm aridam {pm. 
hom.) G. sanauit + ihs aur. 

Villi, et cum (ubi G) multos infinnos sanauit (-ret aur. sal- 
nauit J ; curauit H^G ; + et G) apostolos nominatim uocauit (no- 
cat J) 3*GJQR aur. Et inc. X ad onixxe regnum 5PGJQ aur. 
adnersus se diuisum H^GJQ aur, om. aoo GJ. 

X. om. hii sunt J. 

XI. +et ad init. GQ; ^ et XI in unum {sub titulo X) con- 
iungit J. seminat /r. -i- et Q. am. dum seminat G. 

XII. + ubi ad init. 3PJ. om. et post dormit GJ aur. semen : 
seminans impte D. 

XIII. et : om. aur. ; ubi J. > itis in nau. J. om. facta 
temi>estate G. excitatur et G. uentum G aur. increpauit 
uento et mari et silnit J. 



K J/ari. 2790 JVanc. Bamb. 



VII. De discipulis sabbato spica uellen- 
tibus. 

VIII. De hominis manum aridam sani- 
tati restitutam. 



Villi. De populorum conuentu et in- 
firmorum curationes duodecim apo- 
stolorum nominibus. 



X. De iudaeorum blasphemia et de ma- 

tre dni uel fratribus. 
XL Parabolam seminantis et seminum 

diuersorum. 



XII. De hominis seminantis semen et 
metentis et sinapis similitudinem 
grani. 

XIII. De discipulorum in man periculo. 



Villi, curationes + de Bamb. 



Digitized by 



Google 



178 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AHVY. 



XIIII. Uadens mortuam suscitare 
filiam iairi mulierem a profluuio 
sanguinis sanans suscitat protinus 
et puellam. 

XV. Mirantes doctrinam et uirtutes 
fabri iilium dicunt audientes ab eo 
non esse prophetam sine honore 
nisi in patria sua. 

XVI. Mittens duodecim praedica- 
turos praeceptis instruit conlata 
gratia sanitatum. 

XVII. Herodes tenens iohannem die 
sui natalis occidit caputque eius 
saltationis praemium in disco filiae 
tradit. 



XVIII. De quinque panibus et duo- 
bus piscibus quinque uironim milia 
saturauit. 

XIX. Quarta noctis uigilia uenit ad 
discipulos ambulans supra mare. 

XX. Accusant pharisaei discipulos 
non lotis manibus manducantes et 
increpantur ab eo de parentum 
inspretione uel de ceteris expo* 
nente quae possint hominem in- 
quinare. 

XXI. Mulieris syrophenissae filiam a 
daemonio liberat. 



XXII. Muto surdoque uocem resli- 
tuens dicit effeta. 

XV. om^U^-i-mm^, W. 
XVII. tradct H. 

XIX. uenicns H. super TAom. 

XX. sprelione H Thorn, quae: +8int 
quae H. possent A'. 

XXI. mulieri H. 



C0T Harl. 2797. 

Et de daemone cui no- 
men legio fuit. 
V. Arohisiiiagogi fliift in 
dum iret resusoitare 
mulierem a profluuio 
sanguinis liberat. 

Puellam suscitat. 

Prophetam in patria sua 
sine honore aesse. 



Duodecim discipulis pre- 
cepta dat aet premittit 
aeos. 

De capite lohannis. 



VI. Begressi discipnli ad 
Him. 

De quinque panibus aet 
duobus piscibus. 

Ihs hambulans super mare 

uenit ad discipulos. 
De diuersis languoribus 

sanatis et manibus. 
Et quod non quae intrant 

in hominem quoinqui- 

nant hominem. 

VII. De fllia syrophe- 
nissae a demonio 
saluatam. 

Hubi surdum aet mutum 
curauit. 

nil. > fait legio 0. 

V. honore esse + dicit Tliom. 
{non autem Alex. 14). om. duo- 
deoim 0. et praemittit eis 
Thorn, ; om. 0. 

VI. discipuli: apostoli 
Harl.y Thorn, om. et duobus 
piscibuB 0. piscibus ••- quinque 
milia nirorum satnrantur AUx. 
14 ap. Thorn. de diuersis 
proem, et Thom. de manibus 
; + et uascnlis lauandis Thom. 
in homine Harl.^Thom. cui Jin. 
+ sed quae exeunt de homine 
codd. ap. Thom. 

VII. snluata Harl., Thom,\ 
liberata 0. 



J {bretus) O Par, Lot, 10438. 



V. Archisynagogi filiam 
mortuam suscitat 



prophetam in patria sua sine 
honore esse dicit 



duodecim discipulos prae- 
mittit cum praeceptis 

de capite iohannis. 



VI. Regressi apostoli ad 
ihm de quinque panibus 
et duobus piscibus quin- 
que milia uirorum saturat 
ihs supra mare ambulat 



ea magis coinquinare ho- 
minem quae exeunt de 
ore. 

VII. Filiam syrophenissae 
a daemonio liberat sur- 
dum et mutum curat di- 
cens ei epheta 



\. -k-ad init. mulierem a pro- 
fluuio sanguinis liberat O*. 

VI. regressis apostolis JX 
Thom, apostolorum O*. milibus 
0^ saturauit Thom. ambulat + 
de diuersis languoribus sanatis 0^ 

VII. filia O*. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MARCUM. 



179 



DH>GJ {capituld) Q (a«r.). 
XIIII. In regione gerasinorum hominem a legione 

mundauit. 
XV. Et cvim filiam principis a morte saluaret et mulie- 

rem a profluio sanguinis sanat 



XVI. Non est profeta acceptus in patria sua. 



XVII. Et missit xii discipulos suos ut predicarent et 
curarent infirmos. 

XVIII. Et herodes decollauit iohannem et uenierunt 
discipuli ad ihm et refficit eos. 



XVIIII. De 'U* panibus in .u. milia hominum. 



XX. Ubi super fluctus ambulauit et infirmos curauit. 

XXI. INLotis manibus manducare non coinquinant 
hominem. 



XXII. Non licet tollere panem filiorum et dare canibus 
et mundata est puella a demonio. 

XXIII. Hominem sordum et mutum curauit ut audiret 
et loqueretur. 



XIIII. + ubi «</ i«iV. G. legione + daemoniomin GJ. muii- 
dauit : liberanlt G. 

XV. et cum filium D ; de filia et post prin. + quatn G. mor- 
tuis SPJ our. saluaret : snscitat G. om. et sec, H'JQ. sanauit 
J ; saluat Q, -auit aur. 

XVI. + ubi didt ad init. G. 

XVn. et : om, aur. ; ubi G. misit •(• iHs J aur, om, suos 
3*GJ. predicare et curare G. > infir. cur. aur, 

XVIII. et : om. aur. ; ubi GJ. herodes : ioli D. > ad itlm 
disc 3* ( + eius) Q. refllcit : curauit D*. 

XX. flnctus + maris GJ aur, ctirauit : sanauit aur., -at GJ. 

XXI. + ubi ad init. G. non lotis 3*GJQ aur. manducare : 
edere GQ our. coinquinant : commnnicat GJ aur. 

XXII. tollere : sumere H'GJ. dare : proicere J. mundauit 
puellam GJ aur, 

XXIII. + ubi ad init, J. > mutum et snrdum G. sanauit G. 
aur. 



K Harl, 2790 None, Bamb, 
XIIII. De homine a daemonum legione 

liberato. 
XV. De filia archisynagogi uel de mor- 

tuosa muliere. 



XVI. Dns ait propheta honorem in sua 
patria non habet. 



XVII. De discipulis ad prcdicandum a 
dno missos. 

XVIII. De obtruncatione iohannis. 



XVIIII. De apostolorum refectione et de 
quinque panibus piscibusque duobus. 

XX. Dns super aquas discipulis adue- 
nisse. 

XXI. Quaestio manuum inlotorum dni 
quae responsio. 



XXII. De syrophenisse mulieris filia a 
daemonio liberatam. 



XXIII. De surdo a dno mutoque sanato. 



XIIII. daemonum + r K. 

XV. archisynagogis Harl, emoruosa Harl, 
Nanc, 

XVII. ad iio inepte disiunctum K. 

XXI. manum K Harl^. inlatorum K Nanc. 
Bamb, dfiique Harl, Nanc, Bamb. 



B b 



Digitized by 



Google 



i8o 



CAPITULA IN EVANGELIUM 



AHVY. 
XXIII. De septem panibus et paucis 

pisciculis quattuor hominum milia 

saturauit. 
XXIIII. Pharisaeis signum quaeren- 

tibus dari negat et doctrinam eorum 

praecepit sub fermenti nomine 

praecauendum. 

XXV. Caecum paulatim curat et ut 
nemini diceret imperat. 

XXVI. Interrogantibus quern eum 
dicerent petras christum dei con- 
fitetur et mox quia domino pas- 
surum se dicenti contradixerit ar- 
guitur. 

XXVII. Qui perdit inquit animam 
suam propter me inuenit eam nee 
gustaturos quosdam mortem donee 
uideant eum in regno eius sta- 
timque transfiguratus inducitur et 
iohannem heliae passuri ipse si- 
milia passum dicit. 



XXVIII. Omnis populus uidens do- 
minum pauescens occurrensque 
salutat et iillus cuiusdam incredu- 
litatem suam iuuari precantis a 
daemonio liberatur. 

XXIX. Tradendum se praenuntians 
et discipulos quid in uia tractassent 
interrogans docet primatum non 
esse quaerendum. 

XXX. Uirtutem in eius nomine fa- 
cientes non sinit prohiberi et de 
abscisione membrorum scandali- 
zantium figuraliter docet. 



XXIII. plsdculos H. 
XXIIII. praecipit H. praecanendam Y 
Thorn. 

XXVI. dei : om. H ; did cod. ap. Thorn, 
contradicit A»HY Thom. 

XXVII. inueniet Thom, neo gfost. etc. : 
negator quosdam mortem uisuros Thom. 
ad fin. dicitur Tliom. 

aXIX. pronontians Thom. 



C0T Harl. 2797. 

De septem panibus in 
quattuor milia homi- 
num. 

Phariseis querentibus hab 
eo signum monet ca- 
ueri a fermento phari- 
seorum et herodiano- 
rum. 

De sputo caeco hoculos 
haperuit. 

Petrus confitetur ipsum 
hesse christum. 

Et eidem petro dicit sa- 
thanas hac negantem 
se negaturum. 

Et quosdam non uisuros 
mortem nisi uiderint 
regnum dei. 

In monte cum moyse aet 
helia conloquitur. 

Unde descendens inter- 
rogatus de heliae ad- 
uentu dicit aeum uen- 
turum sed et iam ue- 
nisse. 

Non aeici posse spiritum 
inmundum nisi per 
horationem et geiu- 
nium. 

vm. nt qui unit primuB 
aesse flat nouisBi- 
muB. 

Et non aesse prohiben- 
dum qui in nomine 
aeius uirtutem facit. 

et de calicae aquae frigidae. 



VII. in quattuor : aet quin- 
que lapsu C. > oculos caeco 
Thom. ipsum : illnm Thom. 
uiderent 0. > ieiunium et 
orationem Harl.^ Thom. 

VIII. uirtutes 0. 



J {breues) OX Par, Lot, 10438. 
de septem panibus in quat- 
tuor milia hominum 

monet cauere a fermento 
pharisaeorum 



de sputo caeco oculos aperit 

petro post confessionem 
suam dure increpat 



in monte transfiguratur 



non posse spm inmundum 
eici nisi per ieiunium et 
orationem dicit. 



VIII. Humilitatem docet 



et non esse prohibendum 
qui in nomine eius uirtu- 
tem facit 

Et de calicae aquae frigidae 



VII. caneri J Thom. caeci 
Thom. aperuit Thom. petrum 
JO' Thom. > non eici posse 
sp. imm. JX Thom. 

VIII. om. etpost facit Thom. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MARCUM. 



181 



Da»GJ {capiiula) Q (fl«r.). 
XXIIII. De -uii- panibus in 'Un* milia hominum Cauete 
a fennento farisseorum et saduceonim el caecus dixit 
uideo homines ut arbores. 



XXV. Et dixit ihs quem me dicunt homines esse Et 
Dixit qui unit me sequi tollat crucem suam. 

XXVI. Et In monte uissi sunt cum Uiu moy et helias. 



XXVII. Puerum a demonio curauit quem discipuli le- 
cere non potuerunt. 



XXVIII. Dixit ei iohannis uidimus quendam iecentem 
demonia qui non sequitur nobiscum et De manu et 
pede et oculo eruendo non debere dimitti uxorem et 
suscipere regnum ut puer. 



XXnn. panes G. hominum + nbi dicit GJ; et ad ubl d. 
inc. XXIIII J, inc. XXV a*G cmr, om. et aaduo. H*GJQ aur, 
sicut 3*GJ aur. arbores + ambalantes GJ aur, 

XXV. ubi dicit J ; dicit simpliciter aur. ; ubi interrogat G. 
> esse homines G, > esse dicunt homines aur., > esse me 
dicunt hommes J. ad dixit (om. et) inc. XXVII ^ ; dicit G. 

XXVI. m : ubi J ; om. aur. 

XXVII. demonio + immundo J. ouraoit : mundauit 3'GJQ 
aur. 

XXVIII. +ubi ad inii. J. om. ei aur. iohannes + dne aur. 
>eicientem quendam G. om, et pede GJ. ad non debere inc. 



K Harl. 3790 None. Bomb, 
XXIIII. De septem panibus cauendum- 
que a pharisaeorum fennento. 



XXV. De caeco inluminato. 

XXVI. Quem dno propheta homines 
aestimarent. 



XXVII. De transfigiu-atione diii in 
monte et a daemonio cuiusdam filio 
liberato. 



XXVIII. De sua passione dfis resurrec- 
tionemque apostolis antedicit. 



XXIIII. pharisaeorumque Harl. 

XXVI. dominus Ncmc, 

XXVII. om, in monte Nanc. 



B b 2 



Digitized by 



Google 



i8a 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AHVY. 



XXXI. Pharisaeos de uxore dimit- 
tenda quaerentes mosi testimonio 
conuincit et infantes a se uetari 
prohibens benedicit 



XXXII. De difficultate diuitum in- 
trandi in regnum dei mirantibus 
disdpulis ait contemtores bonorum 
saecularium centuplam cum per- 
secutionibus recepturos, 

SXXIII. Item praedicens se occi- 
dendum sedes petentes iacobmn 
increpat et iohannem de principatu 
gentiles prohibens imitandos humi- 
litatis exemplo monstrato. 

XXXIIII. Bartimaeus caecns men- 
dicans inluminatur et seqnitur. 

XXXV. Mittit adduci puUnm asinae 
cui sedens audit a turbis osanna. 

XXX VI. . Egressus de templo ficul- 
neae maledicit regressusque uen- 
dentes eicit arefactaque ficulnea 
mirantibus ait orantes credendo 
accipere postulata. 

XXXVII. De potestate percontanti- 
bus iudaeos ipse de baptismo io- 
hannis interrogando conuincit et 
de uinea colonisque pessimis para- 
bolam ponit. 



XXXVIII. Temtantes de reddendo 



XXXII. saecularionim Thorn. 

XXXIII. de principatnm H. exempla 
cod, ap. Tfiom. monstrando Thorn, 

XXXV. adduci pullum : ad discipultiin 
H* {corr. W) Y. cui: cuius H. audet 
H ; audiuit T/iom. 

XXXVI. ciedt Thorn, om. uendentes 
eic. arefactaque Y. 

XXXVII. percontantes H Thorn. 



C0T Harl. 2797. 
Hac de oculo manu et 

pede heruendo. 
Et bonum est sal. 
Huxoretn non debere di- 

mitti. 
Infantes non arguendos. 

Uenditis onmibus aele- 
mosynam dandam. 

Et difficile diuitem in- 
trare in regnum dei. 



Vnil. Quae aei hessent 
uentura praedioit. 

De filiis zebedei. 



De caeco mendicante cu- 
rate. 
De pullo hasynae. 

De nummolariis de tem- 
plo hegectis. 
De ficulnea quae harida 

facta est. 
De peccatis fratrum re- 

mittendis. 
X. Interrogatns in qua 

potestate haeo fa- 

oeret 
de lohannis babtismo in- 

terrogat. 
Parabola de uinea et co- 

lonis. 
De denario caesaris. 



VIII. om.deatiieoovlollarl. 
bonum esse sal Thorn, regnum 
caelorum 0. 

Villi, hasynae -h et daman- 
tibus Osanna Thom. {non autem 
Alex. 14). quae arefacta est 
Thom. 



J {breues) OX Par, Lot. 10458. 



uxorem non dimittendam 

infantes a benedictione non 
esse arcendos 

uenditis omnibus elemosy- 
nam dandam 

et quia difficile diues in reg- 
num caelorum sit ingres- 
surus. 



Villi. Et uentura sibi prae- 
dicit petitio filiorum zebe- 
daei 



de caeco mendicante curato 
de pullo asinae. 



X. Interrogatus in qua po- 
testate haec faceret para- 
bulam de uinea et colonis 



et denario caesaris 



Vin. dimittendam + nisi ob 
fomicationem X Thom. a bene- 
dictionis se archendos O*. essar- 
cendos Thom. om. in an^e reg- 
num. JX Thom. et difficile di- 
uites inire in r. cael. O*. 

Vim. euentura JX Thom. in- 
terrogatus e. a. s. in IX ponit 
Thomy et inc. X non XI ad de 
pseudo ohristiB. 

X. interrogatur OX. parabola 
T^om. uineam OX*, colonis : 
agricolis J. de denario Thom., 
et de den. J. caesaris bis scr. 
O*. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MARCUM. 



183 



DH»GJ {^capUula) Q (ow.). 



XXVIIII. Qui pecuniam habent difficile intrabunt in 
regnum. 



XXX. Qui uoluerit In uobis esse primus erit omnium 
seruus. 



XXXI. quendam Caecum barthimeum secus uiam se- 
dentem inluminauit ifos. 

XXXII. sedente Au super pullum assinae turbae cla- 
mabant ossanna. 

XXXIII. Cum maledixisset arborem ficus et uendentes 
ieciebat de templo. 



XXXIUI. Babtismum ioh~ de caelo an ex hominibus. 
XXXV. De uinia et colonis qui occiderunt heredem. 



XXXVI. reddite do que di sunt et que cessans cessari. 



XXVnil JQ, inc, XXX G aur., inc. XXXI a>. om, debere 
"S. uxor aur. et + debere GJ aur. suscipi J aur, regnum 
+ dei a*G J aur. 

XXVIIII. pecunias GJ aur, regnum : + caelomm 5PGJQ ; 
+ dei aur, 

XXX. in uos a>GJ. XXX ei XXXI in unum {sub tUulo 
XXXIII) cap. cmiungit H>. 

XXXI. + ubi ad init. GJ. om, barthimeum GJ aur. > se- 
dentem secus uiam a*GJQa«r. om. iHs J. 

XXXII. sedentem ifim a*GQ, sedentibus aur., ubi sedet ills . . . 
et J. om. assinae aur. clamant G. ossanna + in excelsis J. 

XXXIII. Cum maledixit ifes a*Q, aur, (-dicet), ubi male dixit 
ibs J ; > ubi arborem iicus maledicit G. et : ubi J ; om. aur. \ 
hie inc. XXXV J. eicit G. 

XXXIIII. +etad inii. J. iia habet G ubi interrogat baptisma 
iohannis e, q. s, 

XXXVI. +ubi dicit ad inii. J. > quae dei sunt {om. sunt 
G) deo 3*GJQ aur. om. quo sec. G. oessaris + sunt H'J. 



K //ari, 2790 JVdnc, Bamb. 



XXVIIII. Si licet uxorem dfis interro- 
gatus dimittere debere. 



XXX. £t quia diues difficile saluabitur. 



XXXI. Suam secundo dns discipulis in- 
dicat passionem petitionemque filio- 
rum zebedaei. 



XXXII. De caeco nomine barthimeo. 

XXXIII. De pullo asine dno adducto. 

XXXIIII. De fico arente uendentes 
ementesque templo arcenti. 



XXXV. In qua potestate haec diis face- 
ret a sacerdotibus arguitur dni uero 
responsio. 

XXXVI. De parabolam uineae locate 
cultoribus. 

XXXVII. De interrogatione pharisaeo- 



XXXIII. + a ante dno Bamb. 
XXXV : XXXVII lapsu K. 
XXXV. om, a Nanc. 



Digitized by 



Google 



1 84 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AHVY. 
caesaris tribute consequenter ex 
suprascriptione uel imagine con- 
futauit. 

XXXIX. Sadducaeis de muliere sep- 
tem fratrum uxore temtantibus ob 
incredulitatem resurrectionis ex- 
probrat. 

XL. Scribae de mandate legis in- 
terroganti geminum dilectionis os- 
tendit et cuius sit filius christus 
interrogans docet ex principio 
psalmi centensimi noni salutatio- 
num quoque eorum in foro am- 
bitum notat. 

XLI. In gazophilacium pauperem 
uiduam duo minuta mittentem 
cunctis dona iactantibus praefert. 

XLII. Aedificationes templi mon- 
strantibus praenuntiat niituras et 
de diuersis ultimi temporis tem- 
tationibus futuris prolixius dispu- 
tans seductiones ammonet prae- 
cauendas. 



XLIII. Diem aduentus solum patrem 
scire dicens nescientes eam seruos 
uigilare praecipit et orare. 

XLIIII. De alabastro ungenti uel 
proditione iudae traditoris ac prae- 
paratione paschae refertur nee non 
et cenae eius mysticae panditur 
sacramentum. 



XXXVIII. caesari H. amputauit ut 
udtur H*. 

XL. dileotioniB + praeceptum Thorn. 
> filius sit II. ambito H. 

XLI. uidua H. 

XLin. praecepit H. 

XLIIII. pasohae : parascheue H. 



C0T HarL 3797. 



De muliere quae septem 
fratres habuit. 



£t scribae dicit non aesse 

longe a regno dei. 
Adque interrogat quo- 

modo dicitur xps filius 

dauid. 
[Monet cauendum a scri- 

bis.] 
De uidua et gazophyla- 

chio. 



J {breues) OX Par. Lot. 10438. 



de muliere quae septem fra- 
tres habuit 



et quendam scribam dicit 
non longe esse a regno 
dei 

adque interrogat quomodo 
dicatur xps filius dauit 
cum sit dns 

de uidua et gazophilacio 



Et de templi structura. de templi structura. 



XI. De pseudoohristis. 

Et passione martirum. 
Et commotione saeculi. 
Et aduentu xpi. 
De arbore ficus parabola. 
Et quod diem iudicii nemo 

sciat. 
Propter quod docet uigi- 

landum. 

XII. De hnnguento su- 
pra caput iHu aeffti- 
80. 

ludas sacerdotibus domi- 

num prodet. 
Adparatus paschae. 
Dominus dicit ab huno 

eorum tradendum. 



X. > non longe esse Thorn. ; 
non longe es 0. dauid: dei 
lapsu C. monet o. a soribia 
om. C. om. et ante de templi 
Thorn. 

XI. et de passione Tliom. 
parabolam Harly Thorn. 

XII. snper Them. om. 
aeffiiso 0. + et ante adparatua 
Harl. eorum + se HarL, Thorn. 



XI. De pseudoxpis 
et passione martyrum 
et commotione saeculi 
et de aduentu xpi. 



XII. De ungento super ca- 
pud ihu effuso 

et de proditione iudae qua 
dnm tradidit et cetera. 



X. mulieremO*. cuidam scri- 
bae O^ adque: utqueO^ diis 
+ cauendum a scribis O'. struc- 
tura : scriptura O inepte. de 
pseudoprophetis {sic) in X ponit 
J. pseudoxpi O. commotionem 
O, -nes X*. 

XII. (XI J Them.) supra J. 
qua: quia J. post iudae tan/um 
et caeteiis mandatis X. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MARCUM. 

DH*GJ {capituia) Q {our.). 



185 



XXXVII. De .1711- fratribus qui unam uxorem habue- 
runt et dilegere dm et proximum. 



XXXVIII. Et Cum interrogaret de xpo cuius filius 
esset dixit Cauete a scribis. 



XXXVIIII. Et laudauit ihs uiduam que quadrantem 
in gatzofilacium mittit. 

XL. Et Cum diceret de lapidibus templi designauit no- 
uissimum tempus. 



XLI. Et mulier quaedam Cum perfunderet ihm unguen- 
to abiit iudas ut traderet eum. 



XXXVII. fratres G aur, 
bere G aur. 

XXXVIII. om. et ad init. aur, 
G. eaaot : sit a>GJQ aur, ; + et J, 

XXXVIIII. et: ubiSPGJ; om, aur. 
qmidr. in gozophylacio a*GJQ aur, 

XL. et ouxn dioeret : ubi dicit G. 
designat G. 

XLI. et: ubi GJ. am. quaedam G. otun perftinderet : 
quae perfiidit J ; perfiindit tantum, G. unguento + et G. ut 
traderet : et tradidit a*J. XLI et XLI I in unum coniungunt 
H'GJQ aur., ut sit XLIII in 3>G, XLII in JQ aur. 



habuenmt et : + de hero J ; + de- 
interrogaretur inepte D ; + et 
> miserat (misit aur.) 
lapides aur. templi et 



K Harl, 2790 Nanc. Bamb. 
rum si licet censum caesari dari re- 
sponsio uero diii. 

XXXVIII. De septem fratribus unam 
habentibus mulierem et alterius in- 
terrogationem quod esset primum 
mandatum in lege. 

XXXVIIII. Interrogatio dni quomodo 
scribae dicant xpm filium esse dauid. 



XL. De muliere duo minuta in dei do- 
nario iactanti. 

XLI. De templi destructionem. 
XLII. De signis nouissimi temporis. 



XLIII. De muliere effundentis ungen- 
tum diii capite et iudae traditum. 

XLIIII. De dni caena et caetera quae 
in ea acta sunt de dfii oratione et 
iudae traditione iudaeorumque inlu- 
sione. 



XXXVII. dare Harl. 

XL: XXXVIIII lapsu K. minita K*. 



Digitized by 



Google 



1 86 



CAPITULA IN EUANGELIUM 



AHVY. 



XLV. TraditioniB ac passionis eius 
gesta narrantur. 



XLVI. Resurrectionis eius perinde 
breuiter ueritate monstrata quo- 
nindam incredulitas clementer ar- 
guitur et ascensio atque a dextris 
dei consessio uel discipulonim 
praedicatio signis sequentibus in- 
dicatur. 



XLVI. om, eius Tliom. concessio H. 
Subscr. explicit capitula H, explicit se- 
cundum marcum Y ; nihil habet A. 



C0T Harl 2797. 



Hoblatio. 

Petro praedicit negatu- 
rum. 



Orationes Ihesu. 

Traditio ludae ludaeis. 
Xm. Frinoipes interro- 
gant tUm et oondem- 
nant aeum. 

Petrus tertio negat. 

Ihs pilato traditur. 

Pilatus dlmisso barabba 
Ihm flagellatum cnici- 
figendum tradit. 

Passio ihu et sepultura et 
resurrectio eius ex mor- 
tuis post resurrectio- 
nem mandata et has- 
censio aeius in caelis. 



hoblatio + ihu 0. praedioit + 
se0 Thorn, 

Xni. om, ex mortnis post 
resmrectioxiexn 0. ad caelos 
0.. 

Subscr. explicit aelencus C, ex- 
pliciunt capitula parabolarum 0, 
explicit elencus secundum mar- 
cum T. 



J {hreues) OX Par. Lot. 10438. 



XIII. ludicium principum 
quo condemnant ihm 



passio ihu et sepultura et 
resurrectio eius. 



Subscr. Alleluia amen explicit 
breuis secundum marcum J, expt 
capitula marci O; explicuemnt 
capitula inc ipse lib. a. 



Digitized by 



Google 



SECUNDUM MARCUM. 



i87 



DH>GJ {capitula) Q (a«r.). 
XLII. £t Ciun discipulis manducauit ihs pasca. 
XLIII. Et dixit ihs hoc est corpus meum et sanguis qui 

pro multis effundetur. 
XLIIII. Et Cum dixisset petro ter me negabis ait orate 

ne inlretis in temptationem. 
XLV. Cum duceretur ^s ad caifan quidam sequebatiu* 

amictus syndone. 



XLVI. Et ductus est ihs ad passionem. 



XLVII. Post resurrectionem apparuit apostolis et dixit 
qui crediderit et babtizatus fuerit saluabitur et qui 
non crediderit contemnabitur et receptus est in caelis 
dils. 



XLII. > et manducauit i&s cam discipulis pascha 3^GJQ aur, 

XLIII. et dixit : dixit aur, ; ubi dicit G. om, metun G. san- 
guiB -I- mens GJ aur, fnndetnr J. om, qui p. m. e£Etiiidetiir G. 

XLIIII. et oum d. : ubi dicit G. negabis + et G. intretlB : 
ueniatis H'GJQ aur. om. in a**. 

XLV. cum ducebatur 3* ; ubi dudtur G. sequebatur + eum 
a*. XLIIII, XLV, et XLVI in unum coniungit aur. sub tit. 
XLIIII ; XLV et XLVI in unum coni. a>GJQ. ut sit XLV in 
J, XLIIII in H'GQ. 

XLVI. (mt. iHs a>*G. 

XLVn. apparuit + i&s GJ aur. baptizatur f. inepte D. om. 
et tert. Q aur. damnabitur a*GJQ aur. > ills in caelum GJ. 

Subscr. expt. secundum marcum G, expliciunt capitulationes 
secundum marcum J. nihU habent D3^Q? aur. 



K Harl. 3790 Nanc. Bamb, 



XLV. De passione dfii et eorum quae 
in ea gesta sunt. 



XLVI. De resurrectione dni et ubi ma- 
riae uel discipulis apparuit. 



Subscr, expliciunt capitula in euangelio 
marci K ; explicit capitul. Nanc, ; expliciunt 
capitula Bomb. 



CC 



Digitized by 



Google 



i88 



DE CANONUM NUMERIS IN FINE EUANGELII 
SECUNDUM MARCUM. 



Duas, ut uidetur, diutrsas traditiones Canonum numeri in Codicibus nostris inscripti repraesentant ; 
qtiarum una non ultra uersum 8 capitis xvi canones exhibet ita ut ultimos duodecim uersus uel 
nescire uideatur {de quo uide Tisch. T, G. % ad loc. p. 406), uel uno tenore, ut alii creduni, cum 
praecedentibus in Ecclesia legendos proferre; altera canones usque ad Jinem euangelii adnumerat. 
Ambae aulem traditiones parent antiquitatem sibi uindicant, F enim, licet pericopen Marci integrant 
non seruet^ singulos tamtn uersus hie illic retinet numeris usqtu ad uersum 20 in ntargine adpositis. 

Ita autent legunt codices quos scrutari potuimus. 



xvi. I. et cum transiss^t . . . 


A ' 


B 


C 

230 


a> 


F 


G 


H 





I 


K 


M 





T 


V 


X 


Y 


Z 


230329 

i 


330 


231 


230 230 


330 


330 


230 


332 


330 


230 


330 


230 


330 


230 


3. et ualde mane .... 


as. 


330 


231 


231 


— 


331 


231 


331 


331 


331 


333 


331 


231 


331 


331 


231 


231 


6. qui dicit iUis 


'^' 


331 


233 


333 


— 


232 


233 


333 


233 


232 


334 


(333) 


232 


232 


333 


233 


232 


8. at illae exeuntes . . . 


333333 


333 


333 


— 


333 


333 


333 


333 


333 


— 


333 


333 


333 


333 


333 


333 


9. sorgens autem .... 


— 


— 


PJ 


334 


(333) 


— 




— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


10. ilia uadens nuntiauit . . 


— 


— 


— 


— 


(333) 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


12. post haec autem . . . 


— 


— 


335 


— 


334 


— 


— 


— 


— 


334 


335 


334 


334 


— 


— 


— 


334 


14. nouissime recumbentibus 


— 


— 


— 


— 


334 


— 


— 


— 


334 


335 


236 


— 


— 


333 


— 


— 


— 


15. et dixit eis 


— 


— 


— 


— 


334 


— 


— 


— 


— 


— 


337 


— 


— 


- 


— 


— 


— 


20. ill! autem profecti . . . 


— 


— 


— 


— 


334 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 


— 



Digitized by 



Google 



189 



EUANGELIUM 

SECUNDUM MARCUM. 



Marcus in his codicibus sine lacuna exsiat :—KQD'^G{qui in Matt, ^r<z/^OH0IKLKrOQRTVWXYZ, 
codd. scilicet xx ; F habet concordantiam ex quattuor euangeliiSy ideoque ex hoc euangelio uersus 
integros ncn plus LXXV. In J euangelium Marci auulsum fuerat et partim Pragam partim 
Uenetias delatum ; quae fragmenta Pragae sunt, a cap, xii. 21 scilicet usque ad Jinem euangeliij 
edidit I. Dobrmvsky^ Pragae 1778 ; quae Uenetiis sunt uix aut ne uix quidem legi possunt, 

Ceteri codices nostri lacunas habent-. — B i. 27-43, iii. 7-22, vii. 20-34, x. 15-27 ; E vi. 56 a</ Jinem 
euangelii; M vi. lo-viii. 12, Itaque codices uiginii quinque in hoc euangelio nobis praesto sunt. 

Inscr, indpit euangelium secundum marcum CH^HOKMKTRVXY. incipit secundum marcum G 
{post lohannem et Lucam)J(^, item * nunc i orditur • srag \ Hum • iliu xpi • sec • marcum | E. 
indp. euangelium eiusde OT. nihil hadent ut uidetur A{ita ex notulis nostris apparet^ sed Tisch, 
proLp. xvii. ' et euangelia et praefationes euangeliorum prcupositum habere solent indpit *)BDLWZ. 



I * ^' *) INITIUM euangelii iesu christi 
filii dei 
*sicut scriptum est in esaia propheta 
ecce mitto angelum meum ante faciem 

tuam qui praeparabit uiam tuam. 
»(*• 1) Uox clamantis in deserto 



parate uiam domini 
rectas facite semitas eius. 
* (3. 6) Y\xiX. iohannes in deserto 
tizans 

et praedicans baptismum paenitentiae 
in remissionem peccatorum 



bap- 



CODEX BRIXIANUS. 



I. * Initium euangelii iesu christi filii dei. ^ sicut scribtum est. in esaia propheta. 
ecce mitto angelum meum ante faciem tuam. qui praeparabit uiam tuam ante te. ' uox 
clamantis in deserto. parate uiam domini. rectas facite semitas dei nostn. ^ fuit iohannes 
baptizans in deserto. et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum. 

NM, Corb, I (Sabatier) citatur ad « . v. 1 1 sub nota ffx > sed haec folia hodie exstare non uidentur si 

reuera ex eodem codice fuerint. 



I. I. Uersum primum litteris magnis habent 
EKKTR. initium et uett. : principium W cf,Hieron, 
Ep, LVlI Pammcuhio de opt. genere interp, {t. i, 
/. 31 1 ed. VaUars?) ' Marcus discipulus Petri ita 
suum orditur euangelium Principium Euangelii 
Iesu Christi sicut scriptum est in Isaia propheta * 
e, q. s. aeuangelii £, -guelii D, heuangelii C, 
euanglii L, euangeli 3^ ; -t-dninTi T>Egat, om,Yb}aL 
xpi Z»( + Z»). fiU BGH*Y: flu ut uidetur L*. 

a. icribtum EGO*XYZ*. om, est £*. in esaia 
(ess. L, is. DHKMKTZgiSC ys. W, aesia E, iesia 
Q, csaya CT«, ISAI V) propheta (prof. Da>"#LO) 
codd. fere omnes et vg, cum gr, ((BDLA 33. a/. 25 
fere et uett, a b dfff^ Iq aur,y [in a]esie et in pro- 
phetis r : in profetis H** cum graecis AEF etc. ; 
om, T* quae lectio magnopere praeferenda uideretur 
si auctoritati codicum graecorum niter etur, (i) 



nunquam enim alias Marcus ipse ad nomina 
prophetarum prouocat, cf ad xiii. 14, (2^ uariant 
multum codices graeci et uersiones in hoc loco, (3) 
prior a uerba non sunt ex Esaia' sed ex McUachia ; 
cf. Edd, eooe. sim additamento codd, latt, quod 
scio fere omnes et ^ cum graecis BD 28 : + ego 
Wf^^C. anguelum D. haute C. preparabit 
DEV, praeparauit GI^CZ*. uiam tuam + ante te 
DEG0KQVWZ vg. cum graecis multis et fff^ 
(uiam meam ante te). 

3. + et iterum ad init, G. clamantes O*. 
diserto D. eius : dl nostri EKT cum D^* 34 mg, 
Tov $€ov if/Aov et a b cfjf^ t\ cf. et DE ad u, i. 

4. iohannis DEa>»LO*R, ioannes ^C. babti- 
zans D9*LRy baptiszans E. predicans D. bab- 
tismum DS^LRT. poenitentiae CDL vg, pen. H*, 
penitende W. remisionem L, remissione 0*. 

C C 2 



Digitized by 



Google 



190 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[1. 5-1 1. 



*et egrediebatur ad ilium omnis iu- 

daeae regio 
et hierosolymitae uniuersi 
et baptizabantur ab illo in lordane 
flumine confitentes peccata sua. 
• Et erat lohannes uestitus pilis cameli 
et zona pellicia circa lumbos eius 
et lucustas et mel siluestre edebat 
■^ et praedicabat dicens 
(*• ^> uenit fortior me post me 
cuius non sum dignus procumbens 
soluere corrigiam calciamentorum 
eius 



10 



11 



ego baptizaui uos aqua 

ille uero baptizabit uos spiritu sancto. 

e^* 1) Et factum est in diebus illis 

uenit iesus a nazareth galilaeae 

et baptizatus est in iordane ab 10- 

hanne 
et statim ascendens de aqua 
uidit apertos caelos 
et spiritum tamquam columbam 

descendentem et manentem in ipso 
et uox facta est de caelis 
tu es filius meus dilectus 

in te complacui. 



' et egrediebatur ad ilium omnis regio iudaeae. et hierosolymitae. et baptizabantur ab 
illo in iordane flumine. confitentes peccata sua. * erat autem iohannes. uestitus ex pilis 
cameli. et zona pellicia. circa lumbos eius. et lucustas. et mel siluestre edebat. ^et 
praedicabat dicens. uenit autem fortior me post me. cuius non sum dignus. pro- 
cumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. * ego quidem. baptizo uos in aqua, ille 
autem baptizauit uos in spiritu sancto. * et factum est in diebus illis uenit iesus. a nazaret 
galileae. et baptizatus est a iohanne. in iordane. ^^ et statim. ascendens de aqua, uidit 
apertos caelos. et spiritum tamquam columbam descendentem super eum. " et uox uenit 



5. egrediebatur (If ciro^cro t<ABD etc) codd. 
pi. et uett. f ffi I r^i egrediebantur (lf€irop<v- 
ovro EFHLSVr etc) BCG*T*Z* et bqrt[2it.)\ 
ucniebat KT c. ad eum DKTW vg. iudeae BCD^ 
G«KL(M'«)0«RVZ«, iudee W, iudaea XZ* BentL, 
-ea E, iudae G*0* Y. ^m. regio E. > regio iudaeae 
KT*. hierosolymitae ABGHMCM'^OQVXZ* : 
hiernsolym. KZ', hiernsolim. D3^R, hierosolim. 
0Y, hierosolam. E, hyrusolim. L, iherosolym. C, 
iherosolim. T, ierosol3rinitae vg., ierosolimite W. 
hier. uniuersi (hun. C) : > omnis hier. KT. 
babtiz. DH^LR, baptisz. K hab C. in iordane 
(|y ry 'lopWv];) codd, pi, et cad. caraf, (ihord. C) : 
in iordanis DER vg, om. flumine KT cum D^* 
et a b c dffi q t aur. pecca R* {corr. sax.). 

6. et erat : > erat autem NT. iohannis DEH*' 
LR, iohaninis O*, ihoannes C, ioannes ^C ; + ipse 
KT. uestitus : indutus M*. pylis CE«(piliis ? E*) 
R, pellis Q, pilos G. camelli B«D3»LQR, camiUi 
B* ; camelorom 9i&. om. et zona p. c. 1. eius et 
KT cum Thr. a b d ff^r t sed habent et sec zona 
peUiceav^., zona pillicia HR*, zonam pelliciam M. 
lumbos suos EQ ; lu tantum O* {corr.gl.). luous- 
tas AB3>0LMOR*XYZ (lucusta X*): locustas 
CDHIKM'QR*«'TVW vg, Tisch., locastas E*, lo- 
caistas E«. locusta G. silbestre C, siluestrae EGNTY, 
syluestre 9^. aedebat CDGL. 

7. et : qui KT. pred. DH, pmedicat L. dicens + 
quoniam G. ueniet W^^%ff^. ^w.me/r.DE*^H. 
cm. post me Wl cum graecis A / park. scr. etff^. 



om. procumbens GKT cum gr. D 38. 256. 2'^a be 
ff.it. solbereC. corregiamDE.corigiam^. calcia- 
mentorum codd. (-arum G*) : calceamentorum vg. 

8. ego + quidem KT cum gr. ADPrAII etc et 
<^dfff^r. babtizaui Da*LR; baptiszaui E; 
baptizo BGW, babtizo CDT {praesens cum gr. D 
al. pauc et be dfl r t). aqua codd. pi. et vg. : in 
aqua DEca»'"<'G<'Nr cum abcdfg^lrt gat, 
aur. ; in aquam G* ; om. E*. iUe : ipse KT. uero : 
autem GKT; am. D. baptizabit (babt. D^LR, 
baptizauit BGKrO*Z) uos : > uos baptiszauit E* 
(-bit Ee). uos + in DEH^-'GNTOQR*". om. uos 
in s^u SCO R* ( + mg.). om. sj&u sco L. 

9. et factum est : factum est autem KT. > in 
illis dieb. MT Benil. uenit : et uenit KT ; inuenit 
G. om. a T. nazaret T, naszareth E. galileae CD^ 
GeKJ^ORV, -lee EW, -lae L. baptisz. E, babtiz. 
DH*LR. in int. lin. R^ iordanem G, -nen Bentl. 
ab : a KOR*VW vg. iohane C, ioanne ^C 
> a (ab E) io. in iordane E vg, 

10. et statim asc. : ascendens autem GKT b^ et 
ascendens a d {kqI dya^ivaw D^. 'scendens T. 
apertos caelos (eel. W) : > caelos apertos vg. 
spiritum: +s5m H«0OR°Z^i^ ; +dei B. tan- 
quam J^C. discend. DE3^LR*. et manentem 
{Koi fiivov ^C 33. 362 al. 10) cum codd, fere omn. 
'^S"> b ffi I I aur.'. om, KT Bentl. cum graecis 
plur, et acfr. in ipsum G ; super ilium KT. 

11. facta est {Jk-ikv^ro «oBLP etc) codd.pl, vg, 
et uett. pi. : om. GKT dff.^ t cum graecis K*D ; + ad 



Digitized by 



Google 



I. Ia-19.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



191 



12(6.2) £^ statim spiritus expelUt eum 

in desertum 
*^ et erat in deserto quadraginta diebus 
et quadraginta noctibus 
et temtabatur a satana. 
(7. 6) Eratque cum bestiis 
et angeli ministrabant ilH. 
u (8. 4) Postquam autem traditus est 10- 
hannes 
uenit iesus in galilaeam. 
(9. 6) Praedicans euangelium regni dei 
'* et dicens quoniam impletum est tem- 
pus 
et adpropinquauit regnum dei 
paenitemini et credite euangelio. 



'® Et praeteriens secus mare galilaeae 
uidit simonem et andream fratrem 

eius 
mittentes retia in mare 
erant enim piscatores. 

17 (10. 2) £|. dixit eis iesus 
uenite post me 

et faciam uos fieri piscatores homi- 
num 

18 et protinus relictis retibus 

secuti sunt eum. 

19 (11. 6) E^ progressus inde pusillum 
uidit iacobum zebedaei et iohannem 

fratrem eius 
et ipsos in naui componentes retia 



de caelis dicens. tu es filius mens dilectus. qui mihi bene complacuisti. " et statim 
spiritus eduxit eum in desertum. *' et erat in deserto. quadraginta diebus. et temtabatur 
a satana. et erat cum bestiis. et angeli ministrabant ei. ^^ postquam autem traditus est 
iohannes. uenit iesus in galileam praedicans euangelium regni dei '^ dicens. quoniam 
inpletum est tempus. et adpropinquauit regnum dei. paenitemini. et credite euangelio. 
" et praeteriens. secus mare galileae. uidit simonem et andream fatrem eius mittentes 
retia in mare, erant enim piscatores. ^^ et dixit eis iesus uenite post me. et faciam uos 
fieri piscatores hominum. ^ et protinus relictis retibus suis. secuti sunt eum. " et pro- 
gressus inde pusillum. uidit iacobum zebedaei et iohannem fratrem eius. et ipsos in naui. 



cum LQ. de celis WY* ; de caelo X* ; + dicens 
KTX* ; + audita est G. dileotus : carissimns NT 
ff^. in te : in quo G cum gr. Am etc. b ; in quern 
d\ + bene DGQ. oomplaotii ABMWYZ vg. ; 
conpl. CDEH^GHOKLM-OQRTVX. 

12. statim: protinus M^ <i ff%- expellit {^k- 
/5<UA€i)AB^H*LMOQX«'YZ*: expulit CDEGH^ 
eiKM'RTVWX*Z« vg.bclh aur., duxit a, ed. /, 
tulit^, eiedt d. eum: ilium EG. in deserto 
DEG ; om. L. 

13. om, et erftt L. om. et e. in deserto G*. 
in des. : ibi Q. quadragenta semel L; XL bis 
DERT V W Y. > dieb. quadr. KT et om, et quadr. 
noot. KT^a {cf. /) Bent/, temtabatur AHQT 
XYZ: tempt. BCVE^G&IKLMWORYW Ttsck, ; 
tent vg. sathana CW, satanan G. cratquae L* ; 
et erat GKT. quum T. bestis S'LR, besteis O*. 
hangeli C, angueli D. iUi : ei CDEGLKTRT. 

14. + tt ad init. 3*. postquam autem : om. 
autem R*; sed postquam G ; et factum est post- 
quam W c. iohanes O, iohannis DEH>'GLR, 
ioannes ^(JD ; + in carcerem L. galileam CE3*G 
KOTORVW* (ea Wc), gaU- D. predicans DE. 
aeuang. E, euuang. W, aeuangu. D. regni dei : 
regni {om. dei) D3**( + dei"^) aur.\ dei {om. 
regni) NT cum iCBL etc. bcff^t. 



15. om. et G, om. et dioens KT cum gr. K* c. 
impletum (inpl. CDEH*LORT) est tempus: 
impleta (adimpleta M') sunt tempora GKT cum gr. 
T>etabc dff^ r t. adpropinquauit BCD3»H*M 
KrO*RTZ*, et appr. AEO«QYZ»zf^. Tisch. : adpro- 
pinquabit H*0IVX, appropinquabit K W ; adpro- 
piauit G; propinquauit L. penitemini KW; 
-etimini O* et -itimini O® ; poenitemini DS^KTzg'. ; 
paenitoemini E. creditae Z*\ -f in FG. aeuangelio 
E^ aeuangu. D. 

16. preteriens DV. seous int. tin. T. galileae 
CD3>GKM'0RV,galileeEW,galilaeL. symonem 
CDEW. handream C, andraeam 0, andriam L. 
mittens R* {corr. sax.), recia W. in mare codd. 
et vg. : in mari (Iv tJ $a\d<r(r\f gr.fere omnes) L r. 
Forsan etiam mare ablatiuus est ui infra v. 13. 

1 7. om. eis R*( + sax.), om. iesus D. &tiam G. 

18. Versus est in ras. in K. protenus V. 
retibus : retiis suis G ; onmibus ab c dff^ r et 
D<^. sequuti 0IXZ, secute R. 

19. progresus WV,. inde : in R* ( + de scuc.) ; 
om. G. pussillum a>LR. zebedei BCE3PGHLO 
RW, zebaedaei VZ, zeb- D. iohanen O*, 
iohannen Y, ioannem ^C. componentes codd. 
et vg. : conp. CDEa>GH0LORZ. recia W ; + 
sua ER. > componentes retia in naui vg. 



Digitized by 



Google 



1^2 



EUAKGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[l 20-37. 



^et statim uocauit fllos 
et relicto patre suo zebedaeo in naui 
cum mercennariis secuti sunt eum. 
21 (12. 8) £^ ingrediuntur capharnaum 
et statim sabbatis ingressus synago- 
gam docebat eos. 
22(18.2) Yx stupebant super doctrina 
eius 
erat enim docens eos quasi potestatem 

habens 
et non sicut scribae. 
28 (14. 8) E^ gj.j^^ i^ synagoga eorum 

homo in spiritu inmundo 
et exclamauit ^dicens 



quid nobis et tibi iesu nazarene? 

uenisti perdere nos ? 

scio qui sis sanctus dei 
26 et comminatus est ei iesus dicens 

obmutesce et exi de homine 
2« et discerpens eum spiritus inmundus 

et exclamans uoce magna exiit ab 
eo 
^ et mirati sunt omnes 

ita ut conquirerent inter se dicentes 

quidnam est hoc ? 

quae doctrina haec noua ? 

quia in potestate et spiritibus inmun- 
dis imperat et oboediunt ei 



componentes retia. ^ et statim uocauit illos. et relicto patre suo zebedaeo in naui cum 
mercenariis secuti sunt eum. " et ingressi simt capharnaum et continuo sabbatis. ingressus 
in synagogam iesus docebat eos. ^ et stupebant super doctrinam eius. erat enim docens 
eos. quasi potestatem habens. et non sicut scribae eorum. ^ et erat in synagoga eorum. 
homo qui habebat spiritum. inmundum. et exclamauit '^ dicens. quid nobis et tibi 
iesu nazarene. uenisti perdere nos. scio te qui sis sanctus dei. ^ et comminatus est ei 
iesus dicens. obmutesce et exi ab eo. * et discerpens eum spiritus inmundus. et ex- 
clamans uoce magna discessit ab eo. ^ et mirati sunt omnes. ita ut conquirerent inter se 
dicentes. quidnam est hoc. quae doctrina haec noua. quia cum potestate. et spiritibus 



20. uooanit : connocauit L. illos : eos EH'^^Q. 

> illos nocanit T. relecto O*. patri C. zebedeo 
CDEa*GLORW, zebaedaeo XZ(-deo). mercen- 
nariis cum codd, plur, : mercenariis DH**GH vg.^ 
merciimariis Y, mercinariis E3**<', -ris LR. se- 
quuti 0IO*. 

21. ingredietur R; egreditintur L. cafamaam 
BL, caphaTnanmn SP'R. statim sabbathis }^ ; 

> sabbatnm statim G. ingresns H^ ; introgressus 
E ; om. "Lcumgroicis NCI^ etc. ; + in (ante syn.) 
CGKLO*QRTVWXZ» vg. Tisch. cum graeco els 
T^ cvv, sinagogam H*LQRW ; synagoga G, synago 
D; +et Q. do|||cebat E. 

22. doctrinam Da>G0LMOQRTVZ. om, eius 
L. erantKT. sicnti C. scribe W. 

25. om. et CK. sinagoga E9^LR. eoroin : 
indaeomm E ; om. G. > homo in synago^ eoram 
D. in spiritum EG. immnndo MZ' vg. Tisch.j 
inmnndum G*, -dn G«, immnndnm E. 

24. nonis O. om. et E*. ills L. nazeiene K, 
naiarenee E. uenisti + ante tempus 9^ et cor. 
uai. {non mg.\ cf. Aug. in loh. i. Tract, vii {uol. 
1H> /• 3, pag. 343) et Eus. dem. euang. p. 272, ed. 
1688 ^X^cs ir/>d KOipov ex Matt. viii. 29 confusione 
orta inter hunc et dcumoniacos Gadarenos. soio 
codd. nostri et vg. et uett. bed efff^ gt 9 *'% i^rf- 
ar)l {non A) cmr, cum gnucis plurimis : sdmns 



Iren. Tert. Aug. cum i<LA ; + te ( + <r€ ^. omn>i 
E b e^ fgt q ^ {non d I r^). qui sis (Ws fT, cf. 
Mt. X. 19. Act. xiii. 25) CEH>«*G€)IKT*VZ}8C 
bcde/g^/b^ Tert. Aug. Vigil-Taps., et qui scis 
M, quisis NT, quis sis R* : quis es ABa>*HOR*" 
XY «* ; quia sis D3^LT«W r^ aur.y quia sic Q ; 
quod sis 9i6. Conicimus cum Bentleio Hieronymum 
uoiuisse te qui es quae lectio est Irenaei iv. 6,/. 234 
Mass. scimus te qui es sanctus dei et q ; quis es 
latine did uix potest, sanctus : scis L. 

25. ofn. est Q. om. ei T*. om. ills G b cumgr, 
D 142*. obmutesce codd.plur. et vg. : hobm. C, 
obmutisce G, -tuesce R, obmotesce L ; ommutesce 
jffcOVWXY*; ommutesccre KT* ut melius pas- 
siuum <fniMrjri exprimeret? et exi (-ii R, -hi 
G) de (ab EG) homine : -hsps inmunde D9*^G 
R ; et exiit spiritus inmundus Q. 

26. et discerpens (-iens R) eum spiritus in> 
mundus (imm. EM vg. Tisch,) et exdanuuiB 
(exclamauit EW) : discerpens eum spiritus in- 
musdus et exclamauit Q. uocem G. exiit cum 
DH*L vg. tantumy sed uide Mt. viii. 34, ix. 26 etc., 
Mc. iv. 3, vii. 29, ix. 26, xiv. 68, Lc. i. 9, ii. i, iv. 
Hi 35 (l^- • cxiuit codd. plur., exibit B, exuit G. 

27. conquerercnt C ; + eum L. quae codd. : 
quaenam vg. ; que + est W. om. haec DV. 
> noua haec KT. noua + est DS^LR. quia : qua 



Digitized by 



Google 



1.^8-35.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM, 



^93 



*8et processlt rumor eius statim in 

omnem r^onetn galilaeae. 
29 (16. 2) Yx protinus ^jredierites de syna- 
goga 
uenerunt in domum simonis et an- 

dreae 
cum iacobo et iohanne 
^decumbebat autem socrus simonis 
febricitans 
et statim dicunt ei de ilia 
^^ et accedens eleuauit eam 
adprehensa manu eius 
et continuo dimisit eam febris 
et ministrabit eis. 



32 Uespere autem facto cum occidisset sol 
afferebant ad eum omnes male ha- 

bentes 
et daemonia habentes 
^^et erat omnis ciuitas congregata ad 

ianuam 
3* et curauit multos qui uexabantur ua- 
riis languoribus 
et daemonia multa eiciebat. 
(16. 8) £^ jjQj^ sinebat loqui ea 
quoniam sciebant eum. 
35 (17. 8) £^ diluculo ualde surgens 

egressus abiit in desertum locum 
ibique orabat 



inmundis imperat. et oboediunt ei. ** exiit autem rumor eius statim. in omnem regionem 
galileae. *• et protinus. egrediens de synagoga. uenit in domum simonis. et andreae. 
cum iacobo. et iohanne. ^ socrus autem simonis iacebat febricitans. et statim retulerunt 
ei de ilia. ^ et accedens adpraehensa manu eius eleuabit eam. et continuo dimisit eam 
febris et ministrabat eis. ^ uespere autem facto, cum occidisset sol. adferebant ad eum. 
omnes male habentes. et daemonia habentes. ^ et omnis ciuitas conuenerat ad ianuam. 
^ et sanauit multos male habentes uariis languoribus. et daemonia multa eiciebat. et non 
sinebat loqui daemonia quoniam sciebant eum. ^ et diluculo ualde surgens egressus. 



D. potestate : + est Q ; + et uirtute T. et 
{fLtUi sp.) : etiam WJ^^^ ; + in K ; om, G^. 
immnndis MWX vg. Tisch,, inmmidiis E*. Ab 
iinpe|rat usqut cui fitum u, 4a de/, B. inperat 
CO*, hoboedhmt C, obediunt LWY vg, 

iS. rumor eius statim: iterum tanium G. 
ens L. omnem : nninersam £R. galileae C£3* 
GHKM-ORV, -lee W, -lae L ; gali- D. 

39. protenus V ; om, G. egredientes (k^^\96v' 
T« H ACL eU.) codd, (heg. C) i;g. « : egrediens (l^cX- 
tf(wB/wi««x^.)E(aeg.)MTXVA egressus Gbcff^q 
auKfinoctdaisde r. sinagoga £3?LR. nenienmt 
D ; nenit EGKTX*. symonis CDEM*RWX, semonis 
L. handreae C, andraeae 0, andriae DL, andrea 
£, andree W. iacob R. iohane O*, ioanne i^C. 

30. discumbebat H>*»HL«(-bant L*) W ?, recnm- 
bebat 6". symonis CDEKTRW. statim dicit T* : 
mmtianernnt (^OT. statim) G. el:illiT. deipsaZ*. 

31. acddens LO*, accendens uf udtur Y*. 
helenanit C, elenabit MT, leuanit £R, laenanit L. 
eam + et DH'LY. adprehensa ADEGHMOQ 
X*Z*: adprac. CH^ILKT, adpraech. R, appre. KV 
WX^Z* Tisch,^ appreensa T, et praehensa Y, ad 
praehensam ; + autem T. manom 0. > ad- 
prehensa m. eins eleuanit eam G. demisit GVT, 
dimissit D3^L. om. eam L. febriis £*. 



3a. nesperae C ; uespera 0». qnnm C0. hoc- 
cideret C ; decubuisset G non autem uetL afDare- 
bant codd, pi, et vg,\ adferebant DEH^ILO'R, 
offerebant KT, etferebant Z* (aflF. Z*). abentes C ; 
+ naris langoribus LQ, -»• uariis languoribns G, 
cum Xy^f et uett, b c deff^ q r. et daemonia (dem. 
DH^ORWX^Y) habentes (jroi to^ ^aiitwiio- 
fUvovs) : et demoniacos L ; om. X* ut uidetur et Z*. 

33. om. erat G. > omn. cin. erat L. er. con- 
grigata L ; conueniebat G c ff^, conuenerat /; sed 
graeci ^v . . , kmovmjy/UyTj uel kwtff, jjy uel ^ 
avpTjyfihnj, laTinam + eius G cum gr.Vc dj% q, 

34. mnltos + et £. naris LR. langoribus 9^H 
LRTV. daemonia (dem. D3»LOWY) multa: 
qui daemonia habebant G d ff,g, heidebat C, 
ieciebat DL, eieciebat KT, eiiciebat O* vg, Tisch. 
et non sinebat loqui ea (> ea loqui DEGR vg^ 
quoniam (quia KO'QVZ) so. eum (zpm eum 
esse G /, eum xpm esse ©KT) : om, Y* sed+ in mg, 
Y* ; gr. ^Sctaov a^^ Xptarbv {uel rbw Up,) §Tviu 
ueiXp. airrbv tTvat N'BCGLM. 

35. deluculo D^GLO*Z. om.xtaXdeG. surges 
O* ; exsurgens G ; + et ELQR. hegressus C, 
egresus L; om, EG; +et CE, +est et T, +e8t ihs 
et KT ; graeci pi, i^ijxetp icai dv^X^cv. abit L. 
horabat C. 



Digitized by 



Google 



194 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[1. 36-44. 



^® et persecutus est eum simon 

et qui cum illo erant 
^^ et cum inuenissent eum dixerunt ei 

quia omnes quaerunt te 
^ et ait illis eamus in proximos uicos et 
ciuitates 
ut et ibi praedicem 
ad hoc enim ueni 
^® et erat praedicans in synagogis eorum 
et omni galiiaea 
et daemonia eiciens. 
40 (18. 2) Yx uenit ad eum ieprosus de- 
precans eum 
et genu flexo dixit 



si uis potes me mundare 
*^ iesus autem misertus eius 

extendit manum suam 

et tangens eum ait illi uolo 

mundare 
*^ et cum dixisset statim discessit ab eo 
lepra 

et mundatus est 
*^et comminatus ei statim eiecit ilium 
** et dicit ei 

uide nemini dixeris 

sed uade ostende te principi sacer- 
dotum 

et offer pro emundatione tua 



abiit in desertum locum, ibique orabat. ^ et consequti sunt eum simon. et qui cum eo 
erant. '' et cum inuenissent eum dixerunt ei. quia omnes te quaerunt. ^ et ait illis. 
eamus in proximos uicos et ciuitates. ut et ibi praedicem ad hoc enim ueni. '• et erat 
praedicans in synagogis eorum per omnem galileam. et daemonia eiciens. ^® et uenit ad 
eum. Ieprosus. deprecans eum et genu flexo dixit, si uis potes me mundare. ^ iesus 
autem misertus eius. extendit manum suam. et tetigit eum. et dixit ei. uolo mundare. 
** et cum haec dixisset statim discessit ab eo lepra, et mundatus est *' et comminatus est 
ei. et statim dimisit ilium. ** et dixit ei. uide. nemini dixeris. sed uade ostende te 



36. perseoutus est («oTeK<wfev KBMV tf/r., -w 
ACDLFA'n etc.^ cum CDMQR*VX«« -5<f«//., per- 
sequutus c. H*IX*Z*, pcrsequutus {j)m. est) T : 
sccutus est AHOR**«WY aur,, sequutus e. Z", se- 
qutus e. ; prosecutus est K vg. Tisch. ; consecutus 
est 3^«HrL /; subsecutus {pm. est) £ ; consecuti sunt 
Gad{f)ff^ q r\ persecnti sunt KT, snbsecnti s. b^ 
aecuti 8. c (. symon CDERW. mo : eo R. 

37. oum in ras, "SP; quum C0. ioaeniissent 
D ; uidissent NT. earn + et Q. quia + ergo L. 
qneront CDH ; qua//enint L (quachenint ? L*). 

38. mis : ad illos E ; + its 3»««LQR. ut (unt 
R*) et 1. pr. : >et ut ibi predicem DE; ad 
praedicandum G ff^qr, ad hoc : et hoc Y. om, 
enim £. ueni (IX^Xv^ A0' min,) ; sed KBCL 33 
kifik9ov et ADrn etc, i^OJikv$a, 

39. predicans D. sinagogis E«(-iis E*)a*LRW, 
sinagogys Y. et + in GKTOW vg. omni galiiaea 
(-lea CDSPKTRW, -leae L) : omnis gal. E ; totam 
galileam G. demonia D^LOW. ieciens D, 
ieieciens L, eieciens 3*, eiiciens O** vg. Tisch. ; 
eicientes KT. 

40. Ieprosus -(- qoidam D. depraecans C3*GH 
ILKTORXY. genu flexu H0QR ; om, G cum 
a b cff^ raur. et gr. BDGVetc, dixit codd, et C : 
dicit ^T^% ; dicens {cum gr, Xiywv uel Km. \4ycjVj 



G uett. {exc./) ; + ei W vg. ; + dfle EH0KrOQ 
(ex Mt. viii. 2). 

41. i&B autem misertus (miseratus Y) eius 
(+ et 0*, + dixit T* sed del.) extendit (et ex- 
tendens E) m. s. et tangens eum {bis lapsu H) 
ait (dixit T) : et extendens m. s. i&s et tangens 
eum ait G ; ills autem misertus est et ait Q : graeci 

ai/Tov jcai Xcyti ; sed D opyic$€is et iratus a djf^ r*, 
om. ilU T. om, uolo L. 

43. quum C0. dixiset L. om. cum dixisset 
G. dixisset sta in rcu. A. discesit L, dicessit 
W. laepra E. om, et L. 

43. Post uersum 42 pergit et inspiciens dls austri 
( » austeri) uultu eicit eum Q duplicem sc, uersionem 
uers. 43 seal k/xfipiftrjadfxwos aiir^ €it$ifs k(4fia\G^ 
a{rr6y, conminatus O', cominatus LO*^ : + est BC 
DE3>-<'G0IKLM'OQRWXZ»v^. <ww.eiR. statim 
cum AH»H*IMYZ* BentL: et statim KV ; statim 
et BCDEGLKTQRTXcZ'; statimque H»0OWX* 
vg eiecit ikiifia\€y) BEIKMKTOTVWZ, egecit 
C, iecit DL : eicit AaPH0QRXY ; dimisit Gad/ 
ff^q r, ilium : eum T. 

44. dicit (Xi^fi): dixit MT. ei : illi W. uede 
pr, D. nemine G. hostende C. > sacerdotum 
principi D. hoffer C. hemund. C, aemund. E, 



Digitized by 



Google 



1.44-11.6.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



^95 



quae praecepit moses in testimonium 
illis. 
45 (19. 10) ^^ iiig ^ressus coepit praedi- 
care et diffamare sermonem 
ita ut iam non posset manifeste in 

ciuitatem introire 
sed foris in desertis locis esse 
et conueniebant ad eum undique. 
jl 1 (20. 1) Et iterum intrauit caphar- 
naum post dies 
et auditum est quod in domo esset 
* et conuenerunt multi 
ita ut non caperet neque ad ianuam 
et loquebatur eis uerbum 



^et uenerunt ferentes ad eum para- 
lyticum 
qui a quattuor portabatur 
*et cum non possent oflFerre eum illi 
prae turba 
nudauerunt tectum ubi erat 
et patefacientes summiserunt grabat- 
tum in quo paralyticus iacebat 
^cum uidisset autem iesus fidem illo- 
nim ait paralytico 
fili dimittuntur tibi peccata. 
®Erant autem illic quidam de scribis 
sedentes et cogitantes in cordibus 
suis 



sacerdoti. et oflfer pro emundatione tua. quae praecepit moyses in testimonium illis. 
*" at ille egressus. coepit praedicare. et diffamare sermonem. ita ut iam. non posset 
palam iesus in ciuitatem introire. sed foris in deserti^ locis esse, et conueniebant ad eum 
undique. II. ^ £t iterum intrauit caphamaum post dies, et auditum est quod in domo 
esset. * et confestim conuenerunt multi. ita ut non caperet usque ad ianuam. et loque- 
batur eis uerbum. ' et uenerunt ad eum. portantes in grabato paralyticum. inter 
quatuor. * et cum ofiferre eum non possent prae turba. nudauerunt tectum ubi erat iesus. 
et patefacientes. submiserunt grabatum. in quo paralyticus iacebat. " cum uidisset autem 
iesus fidem illorum. ait paralytico fili dimissa sunt tibi peccata tua. • erant autem. illic. 



emant. D. que D; donum quod Q. precepit 
W ; praecipit D(pre.)H*QRY. pracipit L. moses 
ABGHMO*XYZ: moyses CES^eiKLKTOKjRV 
vg. Tisch. ; myses D ; moises TW. Ulls : ilU H>. 

45. at: sst Z*, et WY9. illae Y*; <m, 9. 
egresos L ; ingressus K. cepit RW. predicare D. 
defamare DESPR*(difiun. sax.), ut iam : etiam ? 
D, Qt etiam 3?, nt {pm. iam) G. > non iam L. 
possent E»; possit DS^IUfTO^Q. in ciuitate i. 
EFZ* ; in dnitem i. O* ; > introire in ciuitatem 
QW vg, foriis E. lociis E*. esse {^v sed om, 
B I03) : esset O vg, cnmneniebant O. nndiqoae 
G. 

II. I. oin, et L. intrauit : introit L ; + in Z*. 
cafamanm L, caphamanum ^*(J^•^ u pr. expuncta) 
R. post dies : om, E ; + octo W9i6 cor* uai, 
{mm mg.). In Clementina quam secutus est Tisch, 
uersus a incipit et auditum est. domn DQRV, 
domnm G. 

a. et + confestim G cum graecis multis et uett. 
confestim c dfff^ q (r), continno ^, protinns a, 
connierunt D. multi + ad enm L. caperent H0 
M*W, graeci enim x^P*"' M^^ ''^ ^P^^ '^^ B^pav ; 
+ domns DELQ corp, oxon, neque + ante Q. 
loqnebantor? Y*, loqnibatnr O*. 

3. adferentes ad eum BG; >ad eum ferentes 



^vg-\ > ad eum offezentes L. paraliticum D£? 
HLRWY. qui a : j^ « quia D. quatuor DE^ 
LR9J5 ; iiii«' T. ferebatur X«. 

4. quum C0. offerrere E, hofferre C, offere R ; 
accedere G {et om, eum illi) cum gr, multis et 

fere a b c e ff^ g^q r, > eum offerre 5PO. om, 
illlD. pre D. nutauerunt Q. hubi C. epat + 
ifes EH»0KrQ. patefacientes {i(opfiiami) codd, 
et vg, cum fl (ra) : om, G cum gr,Ty et a b c d e 
fftqr, submiserunt a*LW vg. ; submisierunt R, sub- 
misserunt D ; inmiserunt G. grabattum (// infr, 
u, 9, 1 1, 1 a, vi. 55, loh. V. 8 etc) BGIKKTCyQXZ* : 
crab. MVZ« ; grau. L ; grabatum AE^H0O»RW 
S^C, grauat. CDTW Y, grabb. ^ et sic infra, in 
quo {i<t» f ACEG etc) codd. et vg, : ubi (jSww 
\KSDL) G a. paraliticus D3»LRWY, paraUcus E. 
iacuerat (i)v 6 w, tcaroKiiftivos D, erat . . . iacens d) L. 

5. cum (quum H0) uidisset autem codd. pi, : 
> cum autem uidisset vg. ; > et cum uidisset Q. 
om. ills D. ait : dixit DL. paralitico DEH»LR 
WY. filu A3>GLQR. demittuntur V; dimit- 
tentur L ; didimittuntur lapsu W. peocata + tua 
BDEGLOR*" vg, 

6. illic quidam codd, et vg. : > quidam illic 
(rtvis rStv yp. l/iffi) E; quidam {pm. mHo) D. 
scribiis E*. suis : om.D; + dicentes Qabcder, 

D d 



Digitized by 



Google 



196 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM, 



[II. 7-14- 



7 quid hic sic loquitur ? 
blasphemat 
quis potest dimittere peccata nisi 
solus deus? 
®quo statim cognito iesus spiritu suo 
quia sic cogitarent intra se 
dicit illis quid ista cogitatis in cordibus 
uestris ? 
* quid est facilius dicere 

paralytico dimittuntur tibi peccata 
an dicere surge et toUe grabattum 
tuum et ambula ? 
^®ut autem sciatis quia potestatem 
habet filius hominis in terra dimit- 
tendi peccata 
ait paralytico 



^^ tibi dico surge toUe grabattum tuum 

et uade in domum tuam 
^^ et statim ille surrexit 
et sublato grabatto abiit coram omni- 
bus 
ita ut admirarentur omnes 
et honorificarent deum 
dicentes quia numquam sic uidi- 
mus. 
13(21. 2) Yx egressus est rursus ad mare 
omnisque turba ueniebat ad eum et 
docebat eos 
'*et cum praeteriret uidit leuin alphei 
sedentem ad teloneum 
et ait illi sequere me 
et surgens secutus est eum. 



quidam de scribis sedentes et cogitantes in cordibus suis. "^ quid hic sic loquitur blas- 
phemat. quis potest dimittere peccata. nisi solus deus. ■ quod statim. cognoscens iesus 
spiritu suo. quod ita cogitarent intra se. dicit illis. quid ista cogitatis in cordibus uestris. 
• quid est facilius dicere paralytico. dimittuntur tibi peccata tua. aut dicere surge tolle 
grabatum tuum et ambula. *® ut autem sciatis. quia potestatem habet filius hominis super 
terra dimittendi peccata. ait paralytico. " tibi dico surge tolle grabatum tuum et uade in 
domum tuam ** et statim ille surrexit. et sublato grabato. abiit coram omnibus, ita ut 
admirarentur omnes. et honorificarent deum dicentes. quia numquam sic uidimus. " et 
egressus est iterum iuxta mare, et omnis turba. ueniebat ad eum et docebat eos. " et 
praeteriens uidit leuin alphei. sedentem ad theloneum. et ait illi. sequere me. et surgens 



7. locitur L. blasfemat Da^LKTR. quia : quid 
W. poterit Q. demittere HV. om. peooata T* 
(W+iVf w^. T»). 

8. om, statim DG cum gr. D a8. 6^2V^ et abc 
ff-^q r, ills + in GKXZ. suo : sancto ELW g^ 
gat quia : quod G, qui O*. sic : si T* ; om. 
G cum gr. B. loa a r. intra se (4v IcwroTs) codd. 
pi. et vg. : inter se ABY. dixit G cum gr. pi. 
quid ita B ; quid sta O* {corr. gl.). 

9. paraUtico DE3»HLRWY. demittuntur V. 
pecca E; + tua BDEH^LKTO^QRT. an: aut 
CE3>^GILQTW. > surge et ambula tolle 
grauatum tuum L. surge et toUe ({7. /ra2 ipov 
ABW^rAefn etc.) codd. et cor. uai., Bentl., a dff^ r 
aur. : surge tolle B(^w». surge B*)a>*( + et H>>)H 
XJ^uidt supra)TVi vg. Tisch. grabattum codd. 
pi.: crabattumMVZ«; grabatum EG*H0WJ5^(a:, 
grauatum CLTY, grabbatum R9. ambula: uade 
B ; + in domum tuam 'RLipost gr. tuum uid. supr.) 
Q cum affi g^ r et grcucis D 33. 

10. > fil. hominis habet potestatem Q vg. 
dimittenti E. paralitico DSPLRWY. 

11. surge toUe cocUi. pi. et vg. : surge et tolle 



EH'^LMKTQR. grabattum ut supra : crabat- 
tum MZo, grabatum EG*0W vg., grauattum D, 
grauatum (XT Y. tuum + et ambula D. domum 
tuum G. 

13. iUe surrexit et BCDE3»«»GHc©IKLMIfr 
OQRTVWXZ et > surrexit ille et vg. : ille surrexit 
{om. et) Aa>*H*Y. crabatto MVZ«; grabato 
EH0W vg, grauato CLTY, habiit C, abit L; 
+ inde ^&. omnibus + tulit £. admirarentur 
BCEa>GKrO*'TZ* et amm. ADH0IKO*VXYZ« : 
mirarentur LMQRW vg. deum: dominum Q. 
nunquam OS^^- sec W. 

13. egresus L; regressus D. rursum GR*^. 
et mare Y. omnisquae RY. omnesque turbae 
ueniebant 9^^ ; et omnes turbae quae ueniebant Q. 

14. quum C0. preteriret D. uidi D. leui 
DG«VV vg.f leuiui V, leuim M ; iacobum G* cum 
gr.D 13. 69. 124 text., et ab c de ffxr, alphei 
codd. pl.\ alfei DH'G'LT; aiphaei vg. Tisch. 
teloneum codd. plur. : theloneum BCGR«»«WX, 
telonium vg., telonum R*, tiloneum L, tyloneum 
E, toloneum T. sequere (om. me) 6. sequutus 
0IX. om.entT*. 



Digitized by 



Google 



II. 15-20.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



197 



1* (22. 2) £^ factum est cum accumberet 

in domo illius 
multi publicani et peccatores simul 

discumbebant cum iesu et discipulis 

dus 
erant enim multi qui et sequebantur 

eum 
^*et scribae et pharisaei uidentes quia 

manducaret cum peccatoribus et 

publicanis 
dicebant discipulis eius 
quare cum publicanis et peccatoribus 

manducat et bibit magister uester? 
17 (23. 2) Hoc audito iesus ait illis 
non necesse habent sani medicum 
sed qui male habent 



non enim ueni uocare iustos sed pec- 
catores 
^^ et erant discipuli iohannis et pharisaei 

ieiunantes 
et ueniunt et dicunt illi 
quare discipuli iohannis et pharisae- 

orum ieiunant 
tui autem discipuli non ieiunant ? 
^^ et ait illis iesus 
numquid possuntfilii nuptiarum quam- 

diu sponsus cum illis est ieiunare ? 
quanto tempore habent secum spon- 

sum non possunt ieiunare 
*® uenient autem die^ cum auferetur ab 

eis sponsus et tunc ieiunabunt in 

ilia die. 



sequtus est eum. '** et factum est. cum discumberet in domum eius. multi publicani. et 
peccatores. simul discumbebant cum iesu et discipulis eius. eranf enim multi qui et secuti 
sunt eum. " et scribae et pharisei. uidentes eum. manducantem cum publicanis. et 
peccatoribus. dicebant discipulis eius. quare cum publicanis et peccatoribus manducat et 
bibit magister uester. " hoc audito iesus ait illis. non opus habent sani medicum. sed 
qui male habent non enim ueni uocare iustos. sed peccatores. ^^ et erant discipuli 
iohannis. et pharisaei ieiunantes. et uenerunt et dixerunt illi. quare discipuli iohannis 
et phariseorum ieiunant tui autem discipuli. non ieiimant. ^* et ait illis iesus. numquid 
possunt filii sponsi. quamdiu sponsus cum illis est ieiunare. quanto tempore secum 
habent sponsum. non possxmt ieiunare. ^ uenient autem dies cum auferetur ab eis 



15. quum C0, cm O*. adcnmberet CT, acumb. 
Y*; accninbeient £^ cum graeco D xaraiettfAtyvy 
avrojp et uett. discombentibas eis uel illis, recum- 
bentibns illis etc., abed efft r. domu D3*QV. 
iUius : eius G. puplicani D'f LR. discumbebat 
E*. ihesu plene C, cf. Mt, i. i. eiuB : suis QW. 
enim : antem E. qui et (o! «a2 ^. D bfffx g%) 
ccdd. fere omnes et ^iST : qni om. et {situ auct, 
gr. sedgt.pL om. of) M'QV^iS cum a c eff^ I q aur. 

16. et soribae (-be W) : scribae G* ; > scribae 
antem G*'. pharisei CKTW, pharesad G, farisei 
Da?, farissei L. uidentes: dicentes W*, > 
nidentes scr. et phar. F. manducare O*. cum 
I>eccstoribuB et ( + cum D) publ. (pupl. D3*L) 
codd. fere omnes cum gr. BDL 33. jp* ^/ a ^ f ^ r 
aur. : > com pnbL et peccW vg.fff^ id. dixerunt 
5'i6- otim publ. (pnpl. DH'IL, -niis £*) et peoo. 
codd. et vg. : > cum pecc. et pnpl. Q. om. et 
bibit D. bibatG. om.mAe^teT uester YBentt. 

17. Iflu X. om. illis G. non + enim W. 
medicum : medico DS^LKTQRW vg. mele E*. 
abent C. om. enim hBentl. i>ecoatores + in 
paenitentiam EG ex Luc. v. 3 a. 

18. enmt G. iohanis bu O*, iohannes pr. Y, 



ioannis bis &(S^ pharisei a*W, farissei DL ; 
pharisaeornm GKT cum gr. EFGHL etc. et affx ^< 
geiunantes C. ueniunt et : uenientes X*. illi : 
ci HL. quare cum AG0ILM WX«Y vg. : cur BD 
E3»HKM'<>QRVX*Z^^»//., quur CO*T. phari- 
seorum W, farisseorum L, fariseorum a*, faris" D. 
geiunant bis C. 

19. ihesus T pierte, cf. Aft. i. i. num<i»w X; 
nunquid O^^^. nuptiarum codd. et vg. et b ff^ 
(tur.y nubtiarum BCTY, nupciarum W: sponsi 
GWqacdefffig^itqd. Cf. Aug. de Consensu 
Euang. lib. a § 63 '"Item illud de sponsi filiis quia 
non ieiunabunt quamdiu crmi eis est sponsus 
similiter interposuerunt Mattheus et Marcus^ 
nisi quod Marcus filios nuptiarum appellauit quos 
ilk {Mt. ix. 15) sponsi quod ad rem nihil 
interest^ quandiu 3P. > cum illis sponsus est D, 
> cum illis est sponsus EG. geiunare C, iunare L. 
quanto tempore habent (abent C). s. sponsum 
n. p. ieiunare (gei. C) : om. BDFG cum grcucis 
DU I. 33 etc., et a b d eff^i I etrut uidetur. 

aa om. autem G. quum C0. ab ipsis L. tunt 
Z* {corr. Z% in ilia die (^i' !«€% rg inkkpt^ 
«ABCDA etc:) ADa*H0MQXY cum dff^ilq 
D d a 



Digitized by 



Google 



198 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[11. a 1-36. 



^* Nemo adsumentum panni rudis 
adsuit uestimento ueteri 
alioquin auferet supplementum nouum 

a ueteri 
et maior scissura fit 
^^et nemo mittit uinum nouellum in 

utres ueteres 
alioquin disrumpet uinum utres 
et uinum effunditur 
et utres peribunt 
sed uinum nouum in utres nouos mitti 

debet. 



23 (2». 2) £t factum est iterum cum sab- 
batis ambularet per sata 
et discipuli eius coeperunt 
praegredi et uellere spicas 
^ pharisaei autem dicebant ei 
ecce quid faciunt sabbatis quod non 
licet ? 
^ et ait illis numquam l^istis 
quid fecerit dauid 
quando necessitatem habuit 
et esuriit ipse et qui cum eo erant ? 
^* quomodo introiit domum dei 



sponsus. et tunc ieiunabunt in illis diebus. '^ nemo additamentum panni rudis. assuit 
uestimento ueteri. ne auferat supplimentum nouum. a ueteri. et peior scissura fiat. 
" et nemo mittit uinum nouum. in utres ueteres ne dirumpat uinum nouum utres. et 
uinum eflfiindetur. et utres peribunt. sed uinum nouum in utres nouos mittunt et ambo 
conseruantur. *• et factum est. ut sabbatis ambularet per sata et discipuli eius iter facientes 
coeperunt uellere spicas. ** pharisaei autem dicebant ei. ecce quid faciunt discipuli tui 
sabbatis quod non licet. ^ et ait illis. non legistis. quid fecerit dauid. quando necessi- 
tatem habuit et esuriit ipse et qui cum eo erant. ^ quomodo introiit in domiun dei. sub 



BentL\ in illis diebus BCEa>^GIKLKrORTVWZ 
vg. cum graecis plurimis etabc efffi g^ (r?) 8 our, 

21. nemo + enim DEH'^LM'QR. adsnmen- 
tmn cum BCDH>*G0ILMKrO*Q (adsumentum 
commes8uram)RZ* dff^ i q aur., et ass. AHKO'*^' 
VWX«YZ» vg. c: additamentum X*/; commis- 
suram E*(comis. E«)3^^^, cf. Q; iniectionem /, 
insumentum a, plagulam /. pannis T*. mdia : 
noui E b, adsuit cum CDE(t sup, //«.)a>G0ILKr 
OQRTX«Z* deff^i iq aur.: assuit AH^assuis H*) 
KMWyfX*YZ'vg.6c/; adsuet B ; insuit 8, mittit 
a, superconpraehendit /. uestimento : uesti L. 
Ad alioquin Ace uersu usque ad alioquin sequenti 
om, G* sed + in ima pag. auferet (<Jp€r H ut 
udtur solus) cum ADEa»H0MORX«Y r^. oxtm, 
d{tpu D) i: aufert {alpu fere omnes) BCFGcIKL 
KTQTV WX*Z vg, Tisch, qSaur.; toUit abcef^ /, 
ne 9,u£srat/(pro alioquin auf.) ; -i- et L. suppli- 
mentum B*LY/y snbplementum E, suplementum 
Z* (corr. Z*). nouum (icaivSv) : nobum T. ha C. 
uetere K. sdsura EG. 

aa. mittit (^oAAci) : mittet H^0Q. nouellum 
{ut discrimen inter viov hie et Hoxif6v u,2\ ponant) 
codd,plur, (nob. 0*)cum dff^ g^ lgat,£(enil. : nouum 
FGWX vg. cum a b cfff^ iqr aur, hutres quater 
C et uteres quater L. disrumpet (M£« MBCDL 
33) cum ACDH>H0KM(dirr.)KrO*RTVWXYZ, 
et dirumpet OS'^C cf. bff^ i q r, nmipet EF aur, : 
disrumpit {pfiacti plurimt) BILQ q* BentL^ diium- 
pit J^, disrumpi et G. uinum tert, : ipsud F. efltin- 
ditup {Ux^iTcu gr. pi,) cum ABCFHMO*TYZ 



cod caraf. Bentl. : efTundetur D<^disrumpetnr D*) 
E3»G0IKIJrO»'RVWX vg Tisch,, et > eflfundetur 
uinum Q. peribunt (fivokovmai) omnes, nobos 

B. mittidebat L ; + et utraque seruantur EH^^'M' 
QR r, gat. ; + et utraque conseruantur D ; + et 
ambo conseruabuntur GH«0; cf, et ambo ser- 
bantur e, et ambo conseraantur/^ ml dfMp6r*pot 
(rwTTjpovrr<u gr. 118"^. 36*« ; ex Aft. ix,!^ gr, lot, 
et Luc, V. 38 gr. ? lot, 

33. om, est E*. quum C0 ; + dominus 9i6C 
sabbathis 9^. > sabbatis cum W. hambularet 

C. abularct L ; ambularent Z* ; + ihs Da>LQR r,. 
om,etpost9BX9k'L(iSb. cepenintLW; coepissent0Z. 
praegredi (pre. Z* corr, Z') et (d8dv woiuv) : pro- 
gredi et DWv^. ; om, G. > praegredi coeperunt E. 

34. farissd L, pharisei DW. quid + disdpuU 
tui W ; // faciunt (fatiunt G) + discipuli tui BG 
H'0KLKrOQVXZ9i6 cum graecis DM i. 13 etc., 
etabcd {non e l)f{g%) iqr {non r,) /, sed uarit 
ponunt uett, sabbathis 51$, salbatis lapsu C. 
lioet sineaddit. {i^tffrtw) codd. plur. vg.,, et efilqt 
8 aur. : + eis G cum D grcuco et b c d\ + illis 
^ff%^\ + eis facere Q. 

35. om. et Z. illis + ills E. nunquam O^Y 
?j$ ; nee hoc G ex Luc, vi. 3 iAXk tovto, quid : 
quod G. feoerit : fiedt L, graeci enim iwohjct^ et 
sic a. qando 0*; cum EG. neo. habuit et 
esuriit (essuriit DH*, esurit R, essuit L, esuriret G 
cf.E): > esuriret et nee. habuit E. ipse in mg, 

D. eo : ipso D, illo G. 

36. introiit ABCD2PGH0IKMKrORTVYZ : 



Digitized by 



Google 



II.36-1IT.5.] EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



199 



sub abiathar principe sacerdotum 
et panes propositionis manducauit 
quos non licet manducare nisi sacer- 

dotibus 
et dedit eis qui cum eo erant ? 
27 (25. 2) j;^ dicebat eis sabbatum propter 
hominem factum est 
et non homo propter sabbatum 
*®itaque dominus est filius hominis 

etiam sabbati. 
III. ^ Et introiit iterum in synagogam 
et erat ibi homo habens manum 
aridam 
* et obseruabant eum si sabbatis curaret 



ut accusarent ilium 
*et ait homini habenti manum aricjam 
surge in medium 

* et dicit eis 

licet sabbatis bene facere 

an male ? 
animam saluam facere 

an perdere ? 
at illi tacebant 

* et circumspiciens eos cum ira 
contristatus super caedtate cordis 

eorum 
dicit homini extende manum tuam et 
extendit 



abiathar sacerdotem. et panes propositionis manducauit quos non licebat manducare. 
nisi solis sacerdotibus. et dedit eis qui cum eo erant '^ et dicebat eis sabbatum propter 
hominem factum est. non homo propter sabbatum. ^ itaque dominus est filius hominis. 
etiam sabbati. III. * Et introiuit iterum iesus in synagogam. et erat ibi homo, habens 
manum aridam. " et obseruabant eum. si sabbatis curaret. ut accusarent ilium. ' et ait 
iesus homini. qui habebat manum aridam surge sta in mediiun. * et dixit ad illos. licet 
sabbatis benefacere. an male, animam saluam facere. an perdere. at illi tacebant. 
* et circumspiciens eos cum ira. contristatus est in caecitatem cordis eorum dixit homini. 



introiuit WX tjf., introit E ; intrauitLQ. domum 
Aa»H*MKrO*Y /-ffiVr^wf. Ep. LVii % 9 (ingressus 
domam) : in domum {th t. oIk^ BCDEGH«0IK 
LO'QRTVWXZ vg, Tisch. uett. abiathar : abia 
Mf«M. 3*; abiatar T, abitliar R. prindpi IPT, prin- 
dpem G0*XZ*. panis O*. propossitionis L, pre- 
poasitionis Da*(prae.). quos : quod Z* {corr. Z*). 
lioet m^OTiv) Aa>0*Y Bmtl,'. Hcebat BCDEGH 
eKLMKTOJQRTVWXZ vg. cor, uat.cumabcde 
fffv %tl q r^^ cuir, Hieron, Lcr, + ei DE. nisi 
■aoerdotibuB («^ M ^<>^ Itp^is ml tw Uptvatygr. 
//.) cupt A(s-ccrd.)a**H0KMVWXYZ3|C etad 
ftiiidd solis sac. CDE(8oli)H>-^GLNrQRT9i6 
cum gr, D minusc, satis tnultis fi6voii r. Up. ci uett, 
h cfffx gtlqrr^ (/) aur» \ nisi sac. solb BO 8 ; ^x 
Matthio xii. 4 cl /<^ r. /. ft&yotSf ucl Luc, vi. 4 c^ iiii 
pJofw roin UptTs. eia : hiis E ; ci V ; + et 9 ; 
> et eis Bentl. eo : ipso E ; om. L. > et dedit 
e. q. c. eo erant quos n. licebat m. nisi solis sac. G. 

37. sabbathum Hs 5^^. popter Y. homines G. 
om. eat D9^. om. et sec. 3*. 

a 8. itaqne : dico antem nobis G adeff^ 1. om. 
ertaP*( + «i^.). sabbathi^lB. 

IIL I. introiit ADH»*GIMY cf. ad ii. a6 : 
introiuit CEa>-»H0KLM'RTVWXZv^.; hitroibit 
BO, introuit Q. iterum in (mUiv ci?) BCDE 
a»"»GH»0IKKrOQRTV*WXZ vg : iterum {pm. 



in) A3»*H*LMV<'(in expunctum)Y. sinagogam 
3^LQ. abensC. >manum habens E. haridamCO. 
3. hobseruabant C. eum + etiam G. sabbathis 
51$. > sabbatis si Q. accussarent DH^LR, ad- 
cusarent G. mum : eum D*GKRZ. 

3. habeutem V. haridam C. in medio KZ* 
{corr. Z*). 

4. dicet E ; dixit G cum gr.'D etab cdefi q r. 
eis : illis KT ; ad illos Q ab c dfff^ i qr\ + si 
GKKTOZ*. sabbathis 51$; +aliquid G. bene 
fiaoere + animam suam D* sed exp. han C bis, 
animam + suam D. ^Ibam CT. tacuenmt G. 

5. circuminspiciens H(^»«www)TXZ* ; circum- 
spedens L. ira : indignatione G, cum uett. ff^ i 
q r aur, ; et D**" iier opyjjs cw\vw. uertitur 
cum ira indignationis d, oontristatus + est 3*Q. 
super caecitate {M Tp wwpoicti gr, pi.) AT vg. 
{cf. Ps. cxiii. I s. misericordia tua et ueritate tua et 
Draeger Syn. % 300) cf. in caecitate b : s. caecitatem 
BCDEGeiMKTQRVXYZ, et s. cecitotem 3>HKL 
OW, cum uett. a e (in c.f)lq aur. 8 (supra) ; 
uett. rel. s. emortua corda eorum d (cordis) i {r\ 
s. emortua illomm corda c, s. ilium et emortua 
illorum corda ^ ; sed vtKpc&an ingraecis codd. non 
inuemtur. eorum : illorum M* ; om. T*. dixit 
G0. rest, est : + statim G ; + d L. manus 
illius KLOQT*VXZ BenlL ; manus eius G. 



Digitized by 



Google 



200 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[I.I. 



5-1 1. 



et restituta est manus illi. 
6(26.4) Exeuntes autem statim phari- 
saei cum herodianis 
consilium faciebant aduersus eum quo- 
modo eum perderent 
^ et iesus cum discipulis suis 
secessit ad mare. 
(27.1) Et multa turba a galilaea et 
iudaea secuta est eum 
® et ab hierosolymis et ab idumaea et 

trans iordanen 
et qui circa tyrum et sidonem 
multitudo magna 



audientes quae faciebat uenerunt ad 

eum. 
® Et dixit discipulis suis 
ut nauicula sibi deseruiret propter 

turbam ne comprimerent eum 
^® multos enim sanabat 
ita ut inruerent in eum ut ilium tan- 

gerent 
quotquot habebant plagas ^^ et spiritus 

inmundi 
cum ilium uidebant procidebant ei. 
(28. 8) Et clamabant dicentes 

tu es filius dei 



extende manum tuam. et extendit. et restituta est manus eius. ^ exeuntes autem con- 
tinuo. pharisaei cum herodianis consilium faciebant aduersus eum. quomodo eum 
perderent. '^ iesus autem. secessit cum discipulis suis ad mare, et multa turba. a 
galilea. et iudaea secuta est eum. ^ et ab hierosolymis. et ab idumea. et qui erant 
trans iordanem. et circa tyrum et sidonem. multitudo magna, audientes. quanta 
faciebat. uenerunt ad eum. ^ et dixit discipulis suis ut nauicula sibi deseruiret. propter 
turbam ne comprimerent eum. ^^ multos enim sanabat. ita ut inruerent in eum. ut 
ilium tangerent. et quodquod habebant plagas. " et spiritus inmundos. cum uiderent 



6. cm. statim GLM*R. pharisei DW, farissei 
L. > phar. statim T vg, herodianiis E*. fatie- 
bant G. eum pr. : om, L ; illm EGKV. Deficit 
"^post perderent usque ad desoenderant u. 22, 

7. et {bis lapsu D) ilu codd, et cod, caraf. : il5s 
autem G vg, quimi CH. a mare H. > tarba 
multa Q. galUca CDEa^GKLKTORW ; dHnde et : 
+ a LQ ; + de R. iudea DE3>LOQRW. sequuta 
est 0IX ; secutae sunt C. 

8. om, et ad init. A3»H0XY. hierosolymis 
{UpoaoX^IMv) codd, pi, : hierusolymis EK, hieruso- 
limis DSPLKTR, hyenisolimis Q, hierosolimis Y, 
ieros. W, ierosoljrmis vg. Nomen ciuitatis triplici 
forma graece et latine exstat, Graece ltpoa6Kv/jui 
{uel ItpoaSXvfta Westcott et Ilort) neutro plurali 
etfeminino singulariy et UpovaoK^fi {Up, W, H.), 
latine hierosolyma, (-orum), -is, et -a, -ae, et 
hierusalem. Mattheus forma prima et secunda 
utiiur, et semel tantum tertia in uerbis ScducUoris 
lamtntantis hierusalem hierusalem quae occidis 
prophetas cap. xxiii. 37. Marcus et lohannes 

forma plurali Upoc6\vfui, -ow fere semper uti 
uidenturt cui usui codices nostri plurimis locis 
respondent, sc. hie et u. 2a, viL 1, x. 32. 33, xi. (i). 
II. 15. (27), (XV. 41), et loh. i. 19. ii. 13. 23, iv. 20. 
21. 45, ▼. I. 2, X. 22, xi. 18. 55, xii. 12. In Marco 
tamen xi. i, fluctuant grcuci inter Upowrak'qfA et 
ltpoa6\v/M, nostri inter hierosolymae, hierosoli- 
mam, et hierosolymis; cf. etiam xi. 27, et xv. 41. 
Lucas fere semper scribit UpowjaKfifi ; cf. ad Luc. 
ii. 22, ubi de usu eius plura collegimus, om, ab 



sec. D. idumea ES^KlfTORWXZ, edumea L, 
ydumea C, idumia D, idomaea G. et de trans 
iord. Q. iordannen O, ihordanen C, iordanem 
GMX vg. ; deinde om. et O*. qni + erant W. 
tirum H'LT. sydonem CDEIfrXZ* {corr. Z»). 
que D. £atiebat G, faciebant T*. uenierunt 
D. 

9. et dixit -f iesus ^Sb. at nauicula (m 
wXoi&piov) AH0KMKrOQVYSC: ut in nau. 
CDESPGILRTWXZ-TiS. deseruirent E«GH«eiK 
WXY«Z^Ti6. conprimerent DEH^GLKTO, com- 
prem. Y, compraem. H*, conpraem. R. 

10. sanauit Ea**« cum dff^ et graecis plurimis, 
inruerent {kwiitiirrov) : irr. KW vg, ; inruerunt L ; 
ruerent 3*. tanguerent D, tangarent L. quot- 
quot : quodquod CGOTX. qu. sine addit, cum 
CG0ILMQTVWZ vg., et uett. et graecis fere 
omn, : + autem coniungentes cum uersu sequenti 
ADa»HKKrORXY; +enim E; ^. et quodquod 
habebant plagas et spiritus inmundos y^ icai, $<roi 
K, r, X. gr. A 28. haberent T. plagas : flagella 
M, cf. Fs. xc. 10, et uerbera a, 

11. inmundi (imm. HM vg,)\ inmundos DE 
(inam.)a>^KKrORZ* ? (inmundi Z sed i in rasura) 

/8, imm. e\ immundis X; inmtmdus r^, quum 
C0. om. mum K. procedebant Da»0OQRZ*; 
proiciebant se E, ^ superruebant e, ei: ante 
eum 0/. et exclanutbant GKV. dicentes + quia 
O Bentl. filius : fius Y. Hentenius et Clem, inc. 
uers, 12 tu es f. d. sed Stephanum ut semper 
sequor 1555. 



Digitized by 



Google 



III. 12-21.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



20I 



^^et uehementer comminabatur eis ne 

manifestarent ilium. 
13 (29. 2) Yx ascendens in montem uocauit 
ad se quos uoluit ipse 
et uenenint ad eum 
^* et fecit ut essent duodecim cum illo 

et ut mitteret eos praedicare 
^^ et dedit illis potestatem curandi infir- 

mitates et eiciendi daemonia. 
16 (30. 2) j;^ inposuit simoni nomen pe- 
trus " et iacobum zebedaei 
et iohannem fratrem iacobi 



et inposuit eis nomina boanerges quod 
est filii tonitrui 
^^ et andream et philippum et bartholo- 
meum et mattheum et thomam et 
iacobum alphei et thaddeum et 
simonem cananaeum 
^® et iudam scarioth qui et tradidit ilium. 
20 (31. 10) Yx ueniunt ad domum 
et conuenit iterum turba 

ita ut non possent neque panem 
manducare 
^^etcumaudissentsuiexierunttenereeum 



ilium procidebant ante eum. et clamabant dicentes. quia tu es filius dei " et multum 
comminabatur eis. ne manifestarent ilium. " et ascendens in montem. uocauit ad se 
quos uoluit ipse, et uenerunt ad eum. " et fecit duodecim ut essent cum eo. et ut mit- 
teret eos. praedicare euangelium. '** et dedit illis potestatem curandi infirmitates. et 
eiciendi daemonia. ^' et imposuit simoni nomen petrus. *^ et iacobo zebedaei. et iohannen 
fratrem iacobi. et inposuit eis nomina. boanerges. quod est filii tonitrui. ** et andream. 
et philippum. et bartholomeum. et mattheum. et thomam et iacobum alphei. et tad- 
deum. et simonem cananeum. ^* et iudam scariolhen. qui et tradidit eum. ^ et uene- 
runt in domum. et conuenit iterum turba. ita ut non possent neque panem manducare. 
^ et cum audissent de eo scribe et ceteri. exierunt tenere eum. dicebant enim. quoniam in 



12. necmenter T, uechim. DL; om. G cum bee 
ffti q r. conminabatnr O ; comminabantur X. 
om. ne L. iUum : eum EH*R ; + quoniam 
sdebant eum (ilium T) GT b g^q ; + quoniam sc. 
cum xpm esse {cum gr. Q) a t\ + sciebant enim 
cum^, cf, i. 34 et Luc, iv. 41. 

13. ascenditE*. > ipse uoluit D. uenierunt D. 

14. essent : n in rets, 3*. duodecem 3** ; .xii- 
DERW ; om, M. eos : illos H. praedicare 
sine addit, {KTjfri<r<T€iv gr. pi.) eum CEIKMQRTW 
(pred.)Z vg,all aur.j et apredicare V : + euan- 
gelimn ADCpred.aeuanguelOa^GHGLKTGXYrww 
gretec, D et uett, b d efff^ i q r r^ i, 

15. poteste O. curandum G*. imfirmitates L ; 
nalitudiues E* dff^ q r t. ieciendi DL, eieciendi 
a^KTV, eiidendi vg. Tisch, demonia D3>LOW ; 
+ et ut drcumeuntes {diuidunt LT) praedicarent 
(pred. D) euangelium (aeuang. E, aeuangu. D) 
DELQT et sic fere a c e g^ gat. sine auct. graeca. 

16. inposuit DGKTOTVZ et inposs. ffLR: 
imp. codd, rtll, et vg, ; posuit W ; + N E. symoni 
CDRWY, simone G. petms codd, pi., vg. et uett. 
b c dfffi ii ri petrum {yrirpov greuci excepto A) 
DEH>LQR cum a eff^ g^ q Bentl. 

17. zebedei CDH>GLORVW. ioannem CJMID. 
iacobi : eius Qt gt cum greeds G 28. 69. 271 a/. 
10; deinde om, et G. inposuit DE0KrOTVZ, 
inposs. 3*LR : imp. codd, rell. et vg. ; inposui : G. 



nomna Y. boanarges W, boanaerges Z*, boar- 
nerges a*, -gis Q, boar-nergis' R, bamarches L. 
fili V. thonitrui CGR. 

18. andriam 0, handresm C, andram L. 
philyppum CH, philipum Y, pilippum L, filippum 
DOT. bartliolomenni^^i/.//»r. : bartolomeum 
GT, tholomeum L, bartholomaeum Y^ vg. Tisch. ; 
deinde om. et 3P ; + iudas e. matthenm codd.plur. : 
matheum E3*LRT, matteum D, matthaeum vg, 
Tisch, thomanZ*. alphei r<?^.//«r. : alphiL,alfei 
Da>T, alphaei vg. Tisch, thaddeum KLOVXZ : 
taddeum C3>GH0KrW,thatheumEQR*»*, tatheum 
DT, taddaeum AY, thaddaeum MR* vg. Tisch. ; 
lebbeum a ^(-aeusy^, i q r cum gr. D; om. e, 
symonem CKTRW. cananeum GO, cannaneum 
Da^LlKTR, chananeum EWZ, channaneii V, chana- 
naeum ©«(h sup. iin.)l, 

19. scarioth EGHeiKMKTOQTVWXZ: scariot 
AY, scharioth CR, scarioh L; scariothis Da*; 
iscariotem vg. qui et (ft? koL gr. fere omnes) AG 
H0KMMTXYZ' vg. : qui {om. et) CDE^ILOQ 
RTWZ* cum graeco M. iUum : eum G. 

20. et uenerunt Q. ad: in G; om,E; + eum 
D*. conneniunt + ad eum D. turbae D. om. ita M. 
possint ER ; + iterum manducare D*. neque : nee G. 

21. quum C0. andiissent D. sui {ol nap* a^ov) : 
discipuli E ; discipuli sui DW gat. ; sui discipuli 
aP^ ; de eo scribae et ceteri G cum graeco D (/wu 



Digitized by 



Google 



20Z 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[ill. 3i-a8. 



dicebant enim quoniam in furorem 
uersus est. 
22(32.2) E^ scribae qui ab hierosolymis 
descenderant dicebant quoniam 
beelzebub habet 
et quia in principe daemonum eicit 
daemonia. 
23(33.2) £|. conuocatis eis in parabolis 
dicebat illis 
quomodo potest satanas satanan ei- 
cere? 
^et si regnum in se diuidatur non 



potest stare regnum illud 
^'^et si domus super semet ipsam dis- 
pertiatur 
non poterit domus ilia stare 
^^ et si satanas consurrexit in semet ip- 
sum dispertitus est 
et non potest stare sed finem habet 
^'nemo potest uasa fortis ingressus in 
domum diripere 
nisi prius fortem alliget 
et tunc domum eius diripiet. 
28(34.2) Amen dico uobis 



furorem uersus est. ^ et scribae qui ab hierosolymis descenderant. dicebant. quoniam 
beelzebul habet. et quia in principem daemoniorum eicit daemonia. *' et conuocans eos 
in parabolis. dicebat illis. quomodo potest satanas. satanan eicere. ^ et si regnum. 
aduersus se diuidatur. non potest stare regnum illud. ** et si domus. aduersus semet- 
ipsam dispertiatur. non potest domus ilia stare. *• et si satanas. consurrexerit in semet- 
ipsum dispertitus est. et non potest stare, sed finem habet. " nemo potest uasa fortis 
ingressus in domum eius diripere. nisi prius fortem alligauerit. et tunc domum eius 
diripiet " amen dico uobis. quia omne peccatum dimittitur filiis hominum. et blasphe- 



orc fiKCvaaif w€pi avrov ot ypafiftanis /eat oi Xoivoi) 
et uett, dfffi g^ % q r, de illo scr, et cet. a b, de eo 
scr. et pharisaei r , > de eo exienmt detinere eiim 
scr. et ceteri e\ pergit r qui ab hier[iisalem 
asce]Dderant ezienint te[Dere eum]. exeunt L. 
> quoniam dicebant enim G. in ftirorein (furore 
iEKZ'C) uersus (conuersus 3^) est : demens factus 
est G, sed ueti. exsentiat eos bff2 h exentiat eos 
a d q cum D c^c<rraTcu avrow i. e, ationiios facit 
popuias {cf. ML xii. 23 i^iarcarro vayrts ol 5x^0*) ; 
in extasi est i ; cum uulgaia concordant f I our. ; 
cum uersu sequenti confundunt beelzebub habet 
etc, c e\ + et expauit Q. 

32. scribe W. hab C. hicrusol]nnis K, hieru- 
solimis DEH'KT, hirusolimis LR, iherosolymis C, 
ieros. vg.^ ierosolimis W. discenderant CDE3*I 
KTR ; descenderent V*, discenderent Q, discenderunt 
L. dicebant + insanit T. quoniam: om. L; 
+ in W ^/ a beelaebub ad eioit in rasura. 
beelBebub ABCa>0KMM'OVWXYZ vg et 
belzebnb DHRT : beelzebul GQ, beelzebud £, 
bel zephb L. om, et D. principem G. daemonum 
cum ABCGHM, demonum 3*Y cor, uat. mg,i 
daemoniorum E0IOrORVXZ vg, Tisch,, dem. 
DLQTW cor. uat, heicit C, eiecit KTR, eicet O, 
iedt DL, eiidt vg. Tisch, dem. Da>LWY. 

33. parabulis Ca^'LR. ilUs : eis LQR ; + dfis 
ihs G. quomodo : quo L. om. potest L. 
sathanas CW. satanam X, sathanan CW, satan 
L. eiecere a*RV, ieccre DL, ciicere vg, Tisch, 

34. diudatur L. potest (Si^arac) : poterit DE 



LR. stare regnum mud (illut Z*, ilium B)« 
a-roBrpfoi 4 &0.0, \K^ivj\ codd. et uett. : st. reg. illius 
AHOY ex Mt. xii. 36 ; > regnum illud stare vg, 

25. semed ipsam T ; semetipsam Y vg, \ semet 
ipsa G; semet in ras, A. dispartiatur Z, dis- 
perciatur W, dipertiatur NT. poterit (Svi^cTot 
KBCLA) cum BCDEa>GH0IKLMKrORTVXYZ 
et ai: potest (Swaro* gr.pl.) AQW vg, Tisch, et 
uett. pi domus {om. ilia) 3** ; > ilia domus W^, 
stare + sed finem habet X. 

36. om, et si s. ad potest stare £, et sed finem 
habet quasi recentius additum. om, si DL*. 
sathanas CW. consurrexit {ivkarif) ADa^MKT 
OQRTX^YZ*: consurrexerit BCH0IKLVWX*Z« 
vg, Tisch, semed CT. disperditus R. cons, in 
semet ip. ad stare : satanan eicit diuisns est super 
se et non poterit stare regnum eius G cf, uett. sat. ex- 
peUit diu. super se regnum eius non potest stare sed 
f. h.^2, sat. eicit disp. est super se non poteststare reg- 
num eius sed finem habet q (r) et d (dispertitur), sat. 
eicit dispertitus in se n. poterit st. r. eius b. potest 
(«vvaToi omnes ut udtur) cum BCFKLQRTVX*Z 
etacfaur,', poterit ADEH>GH0IMKrOWX<^Y 
vg, I Tisch, stare : istare C. habet : habere NT. 

37. uassa DE3?LR. ingiesus LR. om, in 
A*MT. fortem amget (rdy l<rxvp^ ^<rv) ^odd, 
pi, et vg. : f. alligauerit D3^-«0 Bentl. ; > alli- 
gauerit fortem R ; alligauerit( om, fortem) E. do- 
mus sec. C. deripiet ACT, diripet H*, diriperet V. 

38. dimittuntur G. fills L. blasfemiae CD3> 
LT, -phemic W, w»iphemiae O ; quibus bltta- 



Digitized by 



Google 



III. 28-iv. 2.] EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



203 



quoniam omnia dimittentur filiis ho- 

minum 
peccata et blasphemiae quibus blas- 
phemauerint 
*® qui autem blasphemauerit in spiritum 
sanctum 
non habet remissionem in aetemum 
sed reus erit aetemi delicti 
^ quoniam dicebant 

spiritum inmundum habet. 
31 (35. 2) £^ ueniunt mater eius et fratres 
et foris stantes 
miserunt ad eum uocantes eum 
M et sedebat circa eum turba 
et dicunt ei 

ecce mater tua et fratres tui foris 
quaerunt te 



^ et respondens eis ait 

quae est mater mea et fratres mei ? 
^ et circumspiciens eos qui in circuitu 
eius sedebant ait 
ecce mater mea et fratres mei 
3* qui enim fecerit uoluntatem dei 
hie frater meus et soror mea et mater 
est. 
ly 1 (36.2) £^ iterum coepit docere ad 
mare 
et congregata est ad eum turba 

multa 
ita ut in nauem ascendens 

sederet in mari 
et omnis turba circa mare 
super terram erat 
^ et docebat illos in parabolis multa 



miae quibus blasphemauerint "• qui autem blasphemauerit in spiritum sanCtum. non 
habet remissionem in aetemum. sed reus erit aetemi iudicii ^ quoniam dicebant spi- 
ritum immundum habet. '^ et uenerant mater eius. et fratres eius foris stantes. misenmt 
ad eum uocantes eum. ^ et sedebant circa eum turbae multae. et dicunt ei. ecce mater 
tua. et fratres tui. et sorores tuae stant foris quaerentes te. ^ et respondit eis dicens. 
quae est mater mea. aut qui sunt fratres mei. " et circumspiciens eos. qui in circuitu 
eius sedebant ait. ecce mater mea et fratres mei. ** qui enim fecerit uoluntatem dei. hie 
frater meus. et soror et mater est. IV. ' Et iteram coepit iesus docere ad mare, et 
congregata est ad eum tiu-ba multa. ita ut in nauem ascendens. sederet in mari. et 
omnis turba. in litore stabat ^ et docebat eos. in parabolis multa. et dicebat illis in 



phemaaerint {^aa hy fikour<pfjfi^<rcoffiv) : q. blas- 
fcmanerint Da*L; q. blasphemauenmt BCVWX 
Z^, -semanenrnt £, -emaberimt T; cm, G cum 
abc effi iqr Cypr, Test. in. a8, Ep. xvi. 3. 

39. blasfemauerit D3^L, -femaberit T. om, in 
pr, £. babet : habebit 5'^(2D cum c ; habebit in se 
L. remisionem LRY. om, in aetemtun G cum 
graecis D i. a a. a8. aop. 2V et a b eff^ q r, etera. 
bis, W. delicti {hiia^yarro^ MBLA etc>^ codd, 
pi (dilicti DL, dilecti O) vg, uett.i iudicii {npia^tui 
gr,pl.)Tf. 

30. didebant R; +eain G. inmundnm ABC 
D3»GH0LKrOQRTVXYZ: immmidDm EKMW 
vg. habet : habere G. 

31. uenixknt (Jepx^^^fu gr, pL) cadd, et vg. : nenit 
(l/)X«Tcu KDG etc.) a^G etabdefftqr\ uenc- 
mnt sine auct. gr, X c /, firatres + eius DQ. 
foriis £*. inisseniDt D3^. uocantes + ad R. 

33. sedebant c e. turbae (kicABfjrro A) L, c/. et 
nenernnt ad emn tnrbae e. fratris G ; om. tui R ; 
+ et sorores tuae abc dfff^ q (tui) cum gr. ADEH 



etc, Tisch, 8. querunt D ; quaerentes Q. te + uidere L, 

33. et respondena ( + ills BNTO) eia ait (ei O*, 

> ait eis BlITWX, eis dixit Q) : qui respondens 
dixit illis G. que DW. mea et + qui sunt BEIKT 
OTWX. 

34. circuminspiciens ^{sed in ras.)X. ei"s O. 
sedebant ait : sedebant eis Z* (sed correxit Z'). 
om. mei Q. 

35. uolumptatem C, uolumt T. > meus frater 
G. om. mea EG. mater : pater H. > mater 
mea et soror est D. 

IV. I. iterum coepit (caep. IL, cep. W) : 

> coepit iterum G. ad : et R. congrigata L. 
om, est D. ad eum + omnis D* {sed exp.). ut 
(om. E*) in nauem (-im DTW) codd. cum gr. : 
ut nauem V, ut nauim vg. {om, in) ; pergit G 
ascenderet et sederet et omnis turba stabat in litore. 
hascendens C ; ascenderet L. om. sederet L. 
in mare a>* (-ri 3»*). 

a. om, et L. iUos : eos EGLQRZ* vg. ; ill in 
ras, A. parabulis DS^'GLR. 

Ee 



Digitized by 



Google 



204 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[IV. a-i 



et dicebat illis in doctrina sua '^audite. 
Ecce exiit seminans ad seminandum 
* et dum seminat 
aliud cecidit circa uiam 
et uenerunt uolucres et comederunt 
iUud 
^ aliud uero cecidit super petrosa 
ubi non habuit terrain multam et 

statim exortum est 
quoniam non habebat altitudinem 
terrae 
® et quando exortus est sol exaestuauit 
et eo quod non haberet radicem ex- 
aruit 



■^ et aliud cecidit in spinas 
et ascenderunt spinae et sufTocauerunt 

illud 
et fructum non dedit 
® et aliud cecidit in terram bonam 
et dabat fructum ascendentem et cres- 

centem 
et afferebat unum triginta 
et unum sexaginta 
et unum centum. 
*Et dicebat qui habet aures audiendi 

audiat 
^®et cum esset singularis interrogauerunt 
eum hi qui cum eo erant 



doctrina sua. ' audita, ecce exiit. seminans. ad seminandum. * et dum seminat aliud 
quidem cecidit circa uiam. et uenerunt uolucres. et comederunt illud. " aliud uero. 
cecidit super petrosa. ubi non habuit terram multam. et statim. exortum est. quia non 
habebat altitudinem terrae. ^ sole autem orto. extuauit. et eo quod non haberet radicem. 
exaruit ^ et aliud. cecidit in spinis. et ascenderunt spinae. et suflfocauerunt illud. et 
fructum non dedit. ' et aliud cecidit in terram bonam. et dabat fructum ascendentem et 
crescentem. et afferebat. unum tricensimum. et unum sexagensimum. et unum centen- 
simum. ' et dicebat. qui habet aures audiendi audiat. ^^ et cum esset singularis. inter- 



3. andite bis X. om, exiit L. saeminans ad 
saeminandom C et sic infra, 

4. et pr. + factum est LQ a cum graecis fere omn. 
leal iytytro. dnm : cnm 3^. seminaret L. aliut 
Ca*»GHT. caeddit CEZ*, cicidit DL, decidit R. 
oirca : secns Q c ff^ ex Mt, ziii. 4 ; super D* {sed 
<AxQ9kinmg,)\ iuxtaa^. uenienmtD. noluores 
+ cacli vg. cum gr. paucis et aff^g^i qr cor, uat, 
{sed non mg,) ex Luc, viii. 5. commederunt E. 
Ulut GHZ*. 

5. aliut H^^GHZ*. om, uero EQ. caecidit 
CEZ*, cicidit DLR. supra BEH^^GKTX ; +loca 
G d, petrosam cum g^ 1, petrosam ternun a \ 
petrossa D. hnbi C. habuit : habebat (cTxo') 
X* {sedcorr.) cumffx, om. multam R. exortum 
{pm. est) L. quoniam : quia 0MQ. habebant 
£ ; habuit C. 

6. exhortus X ; exortum E*. exaestuauit 
codd. pL (exeaes. G) // vg, : aestuauit {kitavi»arla^ 
omnes ut Mt. xiii. 6) BEOX*Z* {corr. Z*\ 
haestuauit C, estuauit T, extuauit L. et eo codd. 
pi. et vg. : eo {om. et) AH©*OXY ; et ex eo R. 
habuit EGL, habebat vg., habueret K {sed hab 
in ras.), exaranit L. 

7. +tt ad init. 0" {sed postea deletum). aliut 
CH**GH. caecidit CEZ*, cicidit DL. in spinas 
ijtls rds dtcdyBas) codd, pi, et vg, : in spinis ACH*I 



MWY. aso. spinae (-ne W, -ncac Q) et suffo- 
oatierunt (soff. 3*, subf. L, offocauerunt M) illud 
(-t HZ* corr. Z*) : in crescent i bus spinis suffocatum 
est G cumffx ^ ''• > non dedit fructum L. 

8. aliut Ca**GH. caecidit CEZ*, cicidit DL. 
bonum G. fructum + bonum Q. hascendentem 
C ; nascentem H, cf ascendem q. afferebat BC 
KMKTQTVWXZ* vg, cf i. 3a, Mt. xvii. \*i etc, 
adf. ADEa>G(-ant)H0ILORYZ». hunum ter C. 
trigenta Y, tringenta L ; .xxx. DRW ; tricensimum 
CG, trices. BT, treces. O, triges. 5"^, xxxmu E. 
om, et post triginta |g,SC. sexagenta 9^LY ; 
•LX. DRW; sexagensimum C, sexages. BOTV^, 
sesages. G, LXmii £. centum: -c- R; centesimum 
BCGOTTiS, cmum E. 

9. habet aures : habes lapsu Z* {corr. T?), 
audiat : andiet L sed non infra ; -i- et intelllgens 
intellegat G cum uett, b dff^ i r {ut ucUur)^ etiam 
et qui intell^t intell^at a, cf, gr. D scoa o trwttMf 
cwfieroa, 

10. quum C0. singularis f et 1* ? Z. eum -f- 
dicentes Q. hU CDESPH<=0*ILRTWZ*. om, 
qui W. eo : om, E ; illo D. erant : fuerant T ; 
+ •Xii> D. otmi duodeoim {<rhu rots 9i68cica gr, 

pi.) ABDH(quum H*)LMOQRY cod, caraf (.xii. 
DL) : de dnodedm T ; dnodedm {om, oum) CE 
H»(duodccem*}0IKKrVWXZ zy. (.xii- EVWZ). 



Digitized by 



Google 



IV. 10-18.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



ao5 



cum duodecim parabolas 
11 et dicebat eis 
uobis datum est scire mysterium regni 

del. 
(87. 1) jiijg autem qui foris sunt 
in parabolis omnia iiunt 
1* ut uidentes uideant et non uideant 
et audientes audiant et non intel- 

legant 
ne quando conuertantur 

et dimittantur eis peccata 

13 et ait illis nescitis parabolam banc 

ct quomodo omnes parabolas cog- 
noscetis ? 

14 (88. 2) Qyi geminat uerbum seminat 



1* hi autem sunt qui circa uiam 

ubi seminatur uerbum 
et cum audierint confestim uenit sa- 

tanas et aufert uerbum quod semi- 

natum est in corda eorum 
^* et hi sunt similiter qui super petrosa 

seminantur 
qui cum audierint uerbum statim cum 

gaudio accipiunt illud 
^^ et non habent radicem in se 

sed temporales sunt 
deinde orta tribulatione et perse- 

cutione propter uerbum confestim 

scandalizantur 
1^ et alii sunt qui in spinis seminantur 



rogauerunt eum. hi. qui cum eo erant. cum duodecim dicentes. quae est haec parabola. 
" et ait illis. uobis datum est scire mysterium regni dei. illis autem qui foris sunt, in 
paraboHs omnia iiunt " ut uidentes uideant. et non uideant. et audientes audiant et 
non intellegant nequando conuertantur. et dimittantur eis peccata. ^' et ait ilHs. nescitis 
parabolam banc, et quomodo. omnes parabolas cognoscetis. ^* qui seminat uerbum 
seminat ^ hi autem sunt qui circa uiam seminati sunt qui neglegenter uerbum sus- 
cipiunt et cum audierint. continue uenit satanas. et aufert uerbiun. quod seminatum 
est. in cordibus eorum. ^* et hi sunt similiter, qui super petrosa seminantur. qui cum 
audierint uerbum. statim cum gaudio suscipiunt illud. '^ et non habent radicem in se. 
sed temporales sunt, deinde orta tribulatione. et persecutione. propter uerbum con- 
festim scandalizantur. ^ et hi sunt, qui in spinis seminantur. qui uerbum audiunt. 



parabolas ?LRZ ; de parabolis £ gat, ; qoae est 
parabola hec T ; parabolam W vg.y parabnlmn D ; 
+ ezponere W cor. uat, {sed non mg^ ; sed interro- 
ganemnt eum discipnli eios quae esset parabola 
ista Gfere cum a {b) c dff^ i q (r). 

XI. dioebat eia: ait illis G. uobis + autem 
aP. scire ABD2P*H0IMM'OVWXYZ cor. uat,f\ 
noase CE^^KLQRT vg, c ff^ aur. ex ML xiii. 
II, Lu£, viii. 10 ; cognusoere G a b d i q\ graeci 
pi, yiwr<u, sed cUiqui omittunt cumffi, misterium 
CDEa»LOTWY. om. antem Q. foriis E*. 
rant : + non est datum sed G ; + omnia Y. in 
parabolis a?>GLR. omnia flunt codd.pl, (-ant £) 
et vg. : didtur G cum graecis D a8. 64. 134. aP* tt 
h c dff^ i r, omnia dicuntur a q. 

13. +etad intt, W, ut uidentes uid. et non 
uideant (audiant T*Z* sed corr, Z», aspldant G) : 
ut et uidentes uideant D. intelligant HOW vg, 
demittentur V, dimittentur L; dimittam G cum 
diq r^iemiXXamffr pecoata + sua H. 

13. parabul. bis D3PGLR. hunc W. cognu- 
scetisG. 



14. saeminat bis C, et sic infra, 

15. hii CDEa>GLORTWZ*. > sui^t autem L. 
hubi C; quibus G. seminantur £. et cum: 
equum C, et quum 0. audierint O, audirent Y. 
sathanas CW, satas Z* {corr, Z*). auferet a*KL 
NTOZ cdiqr our. , auferat G. in corda e. ABD 
£H0ILMKrOQRX^YZ* cum dff^ aur. : in corde 
e. CGKTX*Z« bfi g^ q rgat, ; in cordibus e. VW 
vg. cor. ucU. cum gr. pi, kv toTj tcap^cus airrSfv et 
afi \ in eis (Iv ain6i% KCLA» c2s a^ovs B etc.^ c 8. 

16. hii CD£aPGLORTW. simmter qui : 
sim. et qui £ ; > qui similiter D ; qui sim. qui L. 
supra BEa^GOKTRT. petrosam O, petrossa Da>. 
> et hii qui supra petrosa seminantur hi sunt G. 
quum pr, C0. accipiunt: susdpiunt £. illut 
GZ* {corr, Z«). 

17. om, non T. horta C. persequtione D0, 
persequu. I. confestim : statim C'P (post rasuram 
9 litt.) ; continue £. scandaliszantur £^ scandali- 
zentur NT. 

18. alia K*. spinis + sunt V*. hii CDEHIL 
ORTW. 

Ee 2 



Digitized by 



Google 



ao6 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[iv. 18-35. 



hi sunt qui uerbum audiunt 

19 et aerumnae saeculi et deceptio diui- 

tiarum 
et circa reliqua concupiscentiae intro- 

euntes suffocant uerbum 
et sine fructu efficitur 

20 et hi sunt qui super terram bonam 

seminati sunt 
qui audiunt uerbum et suscipiunt et 

fructificant 
unum triginta 
et unum sexaginta et 
unum centum. 
(89. 2) £^ dicebat illis numquid uenit 

lucema ut sub modio ponatur aut 

sub lecto ? 



nonne ut super candelabrum pona- 
tur? 
22 (40. 2) Non enim est aliquid abs- 
conditum quod non manifes- 
tetur 
nee factum est occultum 
sed ut in palam ueniat 
^^si quis habet aures audiendi 

audiat. 
24 (41. 2) Yx dicebat illis uidete quid au- 
diatis 
in qua mensura mensi fueritis 
remetietur uobis et adicietur uobis. 
26 (42. 2) Q^i enim habet dabitur illi 
et qui non habet etiam quod habet 
auferetur ab illo. 



*• et per sollicitudines saeculi huius. et inlecebras diuitiarum et ceterae concupiscentiae. 
introeuntes suffocant uerbum. et sine fructu eflficitur. ^ et hi sunt, qui super terram bonam 
seminati sunt qui audiunt uerbum. et suscipiunt. et fructificant unum tricensimum. unum 
sexagensimum. et imum centesimum. ^ et dicebat illis. numquid accendunt lucemam. 
et ponunt earn sub modio. aut sub lecto. nonne ut super candelabrum ponatur. " non 
enim est aliquid absconditum. quod non manifestetur. nee factum est occultum. sed ut 
in palam ueniat. *• siquis habet aures audiendi audiat. ** et dicebat eis. uidete quid 
auditis. in qua mensura mensi fueritis. remetietur uobis. et adicietur uobis credentibus. 
'^ qui enim habet dabitur illi. et qui non habet. etiam quod habet auferetur ab illo. 



19. cnimnae CaP^KTR*, cnimpnae LR««, 
erampne W; aenimna H0MO, enunna H**, 
aeriipna £, erampna D ; aenimnas Y ; et ^ fin. in 
ras, scr, est in A. secnli CW vg. aeromn. saeo. 
(a2 fUfHfxyat roO alSwos) : soUicitadines nictus et 
errores mandi G, cfi uett, d q, item soil, uictns et 
delectationes m. ^, sollicitudinibus uicti et de- 
lectationibus m. r, per soUicitadinem uictns et in 
errore saeculi b^ prae soUicitudine uictus et errore 
mundi i {a def^, deceptione T. diniciarum W, 
diuiamm R. oiros reUqaa: reliqu^ G, circa 
reliquas T. concupiscencie W, concupiscentias T. 
introeuntes : introentes K ; simul incidentes G. 
soffocant 3*. fructo O. efUcitor (ylvtrcu gr. pL) 
AB3>H*IMVWXYZ«y.: effiduntur CDEGH»0K 
LKTORT, officiuntur Q. 

30. hii CDEH>ILORW. om. sunt G. supra 
BCEG0KIJTOQRTVZ* {corr, Z% seminati 
sunt : seminalur E* ? {corr. E^) ; + hi sunt G, 
+ hii sunt DH**»LQR. > uerbum audiunt L. 
hunnm ter C. triagenta 3* (a pr, in ras.) ; -xxx- 
DLRW; tricesimum BGOT, tricens. C, triges. 
5"^, xxxmu E; deinde om, et a*X* vg. unum sec. : 
aliut G. sexaginta : -LX. DLRVW ; sexagesimum 
BGOT9i6, sexagens. C, LXmu IL; deinde om, et 3". 



unum tert.i aliut G. centum: ^C* R; cen- 
tesimum BGQT^^. centensimum C, cmum £ ; 
om. L. + ad fin, qui habet aures audiendi audiat 0. 
31. nunquid 5^^. uenit : accenditur G (D 
onTerai) cum c deff^ % r, cf.fi lucenna ut uidetur Y. 
s. m. poniatur L. leoto ; leotum G. supra DE3* 
H'0LNrQRX*. candalabrum R, cantell. L, can- 
deU. D. 

33. > est enim L vg. >enim absc est ali- 
quid W. aliqui<^ H {in litura) ; aliud D. habsc 
C. non sup. tin, H. non manifestatur D ; noni- 
festetur L. hocc. C, ocultum L. sed ut : quod 
non ^%. in palam (pallam G) ueniat (c<r ^. lA^ 
An etc.) : palam ueniat MWY ; > u. in p. 9 cum 
gr. KCDI^ etc. 

34. audiastis Q, auditis KT. in qua + enim G. 
remecietnr W ; remitietur LORV ; remici. H, 
remitti. D. om. uobis pr. E. et adicietur 
(adiedetur KT, adiedtur L, adiidetur vg. Tisch.^ 
dicetur T) uobis (uos R) : 0m. DG h t gai, {cum 
graecis DG 114. 7»«'. 2^). 

35. quis? X*. abetC(/<rr); +et Q. dauitur 
O. iUi: d DE3>*Q. om. non D. edam W. 
aufferetur D. ab iUo : ab eo GL vg. ; ab " eo 
ab"illoE«r. 



Digitized by 



Google 



IV, 36-33.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



207 



26 (48. 10) gt dicebat sic est regnum dei 
quemadmodum si homo iaciat semen- 
tem in terrain 
^^ et dormiat et exsurgat nocte ac die 
et semen germinet et increscat dum 
nescit ille 
*^ ultro enim terra fructificat 
primum herbam deinde spicam 
deinde plenum frumentum in spica 
^ et cum se produxerit fructus 
statim mittit falcem quoniam adest 
messis. 
80(44.2) Et dicebat cui adsimilabimus 
regnum dei 



aut cui parabolae comparabimus 
iliud? 
3^ sicut granum sinapis 
quod cum seminatum fuerit in terra 
minus est omnibus seminibus quae 
sunt in terra 
*^ et cum seminatum fuerit ascendit 
et fit maius omnibus holeribus 
et facit ramos magnos 
ita ut possint sub umbra eius 
aues caeli habitare. 
33 (45. 6) £t talibus multis parabolis lo- 
quebatur eis uerbum 
pi^ut poterant audire 



* et dicebat illis. sic est regnum dei. quemadmodum si homo, mittat semen in terram 
^ et dormiat. et exurgat nocte. ac die. et semen germinet. et increscat. dum nescit 
ille. " ultro enim terra fructificat. primum herbam. deinde spicam deinde plenum granum 
in spica. * et cum produxerit fructum. statim mittit falcem. quoniam adest messis. 
*^et dicebat. cui adsimilabimus regnum dei. aut cui parabolae. comparabimus illud. 
" sicut granum sinapis. quod cum seminatum fuerit in terram. minus est omnibus, semini- 
bus. quae sunt in terram. '* et cum seminatum fuerit. ascendit. et fit maius. omnibus 
holeribus. et facit ramos magnos. itaut possint sub umbra eius. aues caeli habitare. " et 



26. dioebat: +eis DX ; + illis £3^c. reg- 
num dei : r. caelorum Q. quemammodnm IKYZ^ 
om. si T CUM graecis KBDLA etc. homo iaoi^t 
(fiyefMowos^AXiQ gr. pL) AH»0MWX vg. /, et homo 
iaceat FH*IY ; > iaciat homo BKTVZ', > ieciat 
homo KT, > iaceat homo C, homo iactat £L(iec.)Q 
( + et), h. iactet GR i r et homo semen iactet 1/, 
> iactet homo q^ > adiciat homo aur. ; homo fa- 
dat D, > faciat homo 3*OZ* ; homo mittat ab c 
f, sementem (sae. C)'^aw6pw codd. vg. et /: 
semen GLQ uett. ; + iaceat D. in terra EH^KT. 

27. et obdormiat G. exurgat CMO*TWZ vg, 
noote ao (hac C) : n. et G vg, et semen (sae. C) 
^K.b cw6posi ac s. K genninat Q. inorescat: 
crescat BNT. nesciat C. cm. me £. 

28. Holtro C. enim + in H. erbam T. spi- 
cam: spinam Y. plenum: e in ras, A. tnx- 
mentom : triticum G b c e; fructum B ; granum 
dfq, in spicam KM*GQZ. 

29. et com se produxerit firactos {trav tk 
wapajKa uel mipaioi 3 isapw6s) codd, pi, {pm, fracttis 
I^*) S ff\ ^*'^' ' ®t cum pr. fructus {om, se) (ST /; 
et cum pr. fructum G d/q ; et cum sero pr. fr. X, 
et cum ex se pr. fir. ^ i6, et cum fructum fece[rit] a, 
et c fructum ediderit b, et c mutauerit fructum c, 
cum autem produxerit fructus 8, cum tradiderit 
fructus e, mittit (dirp<rr^AA€i cf, lotl iv. 13 Heb, 
et LXX) : mittet GH»0«VW ; om. L. hadest mes- 



sis C ; > messis adest B9^0 ; adest tempus mes- 
sis H'0. 

30. dicebat (bant L*) : + eis NT. adsimilabi- 
mus f««* ABCEa>FGH©IMKrQRX«YZ», et -aui- 
mus OT : adsimulabimus D, -animus L ; assimi- 
labimus KVWX*Z« vg, cui parabolae (-bole 
EW, -bulae Da*LR) : in qua parabola G, cum d 
(-uola) e ; in qua similitudine bf in quam parabo- 
lam cffi i q, comparabimus cum AB(-au.)FG 
HIMQX^C: cumparabimus 0(-au.)Y; conpara- 
bimua CDEH^eOTRTVWZJI^ ; conpauimus L. 
illut a>GH. 

31. sicut {iKgr.pL) : sicuti C; sic est enim si- 
cut L ; sic est ut {piioia fortv D) DS^KTQR g^, 
granum: enim T. synapis CDE, senapis Z. 
quum C©; om, Q. saem. C. fuerit in terram 
BOR Bent/, om, minus est ad in terra L. mi- 
nus : minor B, minimum £3P*^R. que D. sunt 
in terram GO*. 

32. quum 00. saeminatum C; natum ^Sh, 
om, ftierit DR. hascendit C, ascendet V; +in 
arborem ^Sb cor, uat*. (non mg,), fit maius 
(maior L, magus H*) : statim maius est Q. homn. 
C. oleribus LT vg. Tisch, possint: sint L. 
humbra C, uumbra W*. celi W. habitare : in- 
habitare G b c d et q. 

33. tcOibus: aliisG. parabulis DS^^GLR. lo- 
quaebatur L. om. eis G. prohut C. poterent R. 



Digitized by 



Google 



2o8 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[IV. 34-V. 2. 



^sine parabola autem non loquebatur 
eis 
(46.10) seorsum autem discipulis suis 
disserebat omnia. 
3«(*7.2) Et ait illis illa die cum sero 
esset factum 
transeamus contra 
^et dimittentes turbam adsumunt 
eum 
ita ut erat in naui 
et aliae naues erant cum illo 
37 et facta est procella magna uenti 
et fluctus mittebat in nauem 
ita ut impleretur nauis 
**et erat ipse in puppi supra ceruical 
dormiens 



et excitant eum et dicunt ei 

magister non ad te pertinet quia 
perimus ? 
^^ et exsut^ens comminatus est uento 

et dixit mari tace obmutesce 

et cessauit uentus 

et facta est tranquillitas magna 
*^ et ait illis quid timidi estis ? 

necdum habetis fidem ? 

et timuerunt magno timore 

et dicebant ad alterutrum 

quis putas est iste quia et uentus et 
mare oboediunt ei ? 
V.^ Et uenerunt trans fretum maris 

in regionem gerasenorum 
* et exeunti ei de naui statim occurrit 



talibus multis parabolis. loquebatur eis uerbum prout poterant audire. '*sine parabola 
autem non loquebatur eis. seorsum autem. discipulis suis. disserebat omnia. ^ et ait illis 
in ilia die. cum sero esset factum, transeamus contra, '•et dimissa turba, adsumsemnt 
eum. itaut erat in naui. et aliae naues erant cum illo. " et facta est procella uenti magna, 
et fluctus ascendebant in naui. itaut inpleretur nauis. ^ et erat ipse in puppe. supra cer- 
uical dormiens. et excitantes eum. dicunt ei magister. non ad te pertinet. quia perimus. 
'• et exurgens comminatus est uento. et dixit mari. sile obmutesce et cessauit uentus. et 
facta est tranquillitas magna. ^ et ait illis. quid timidi estis. quomodo nondum habetis 
fidem. et timuerunt timore magno et dicebant ad alterutrum quis putas est iste. quia et 
uentus et mare oboediunt el V. * Et uenerunt trans fretum in regionem gerasenorum. 
* et exeunte eo de nam. statim. occurrit ei homo de monumentis in spiritu inmundo. 'qui 



34. parabula D3**GLR. sehorsum C autem : 
tamen G ; <mi, £*. diserebat 3* ; loqaebatnr £. 
homnia C. 

35. Inc. in illa die cum sero esset factum ait illis 
ihsG. madle ABCEH*MTY: > die illa D3>* 
Corp. ox. ; in illa die H'0n.QRWX vg. Tiseh. ; in 
die illa aP^KKTOVZ; graeci enim kv Utiry tJ 
ilfiip^. qnnm 0. om. aero T* (corr. T*). 

36. dimittens DT. turba £. adsmntint AB 
CEa>GH0ILIfrOQRXcYZ*: ass. DKMTVWX* 
Z* vg-. om. earn R. ut erat {(Sn ^v) in naui 
BCEGILQRTW vg. %utt. pl.\ ut erant in n. 
AH0MXY Iq our. ; > ut in n. erat KVZ. > ut in 
n. erant D3P1^0. alie OW. nauis erant G. et 
aliae n. erant om. D. 

37. £eu:tus G*. mittebat codd. pi. vg. et uett. : 
mittebant EX our. ex gr, rd fevfmra MfiaXXtv ; 
ascendebant / in nauem codd. pi. : in nauim D 
vg. ; in naui Z. itta R. impleretur codd. pi. et 
vg. : inpleretur CDa'LM'OC-itur^R. naues B. 

38. > ipse erat E, in pupi D3*, in puppim G ; 



■». nauis L; +til)* (sedexpunct.). super EFH*OW 
vg. Tisch. domiens Z*{corr, Z*). et excitantes 
eum {deindi om. et) die. 0. dicant G*. dicent Z* 
{corr. Z»). ei codd.pl, : illi E 15^ . Tisch, quia: 
quod X«. 

39. exurgens MOTWZ 9^.; exiensC. taoexMw 
add. codd. pi. et vg. cum graeco : + et AFLT. ob- 
mutisce G, ommutesce FH0MWXY, omotesce L. 
et oessauit (caess. C) : eccessauit T. trancillitas 
L, tranquiUtas G. 

40. qui<> Y. magno timore codd.panu omn, 
{et A, perperam Tisch. tim. magn.) : > timore 
nuigno {<p6fioif V^h^) W vg. Tisch.^ et sic Par. Lai, 
13171, Harl. a8a6 et odd. ant. > iste est W. 
quia {om. et) BCGT. uenti KW. > et mare et 
uentus D. hoboediunt C, obediunt LWY vg. 

V. I. uenierunt D^ ueniunt LQ. in regione 
BQZ. gerasenorum codd.pl. (a in ras, H) et vg. 
et uett. cf. Mt. viii. 38 : gerassen. BH*, geresen. W, 
gyrasen. £. 

2. exeunti (exeunt Z*, exeunte B) ei (l^cAJ^m 



Digitized by 



Google 



V.3-1I.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



ao9 



ei de monumentis homo in spiritu 
inmundo 
'qui domicilium habebat in monu- 
mentis 
et neque catenis iam quisquam eum 
poterat ligare 
* quoniam saepe compedibus et catenis 
uinctus 
disrupisset catenas 
et compedes comminuisset 
et nemo poterat eum domare 
'^ et semper nocte ac die in monumentis 
et in montibus erat 
damans et concidens se lapidibus 
*uidens autem iesum a longe 



cucurrit et adorauit eum 
'^ et damans uoce magna dicit 
quid mihi et tibi iesu fili 

dei summi ? 
adiuro te per deum ne me torqueas 
® dicebat enim illi exi spiritus inmunde 

ab homine 
® et interrogabat eum quod tibi nomen 
est? 
et dicit ei legio nomen mihi est 
quia multi sumus 
^0 et deprecabatur eum multum 

ne se expelleret extra regionem 
^^ erat autem ibi circa montem 

grex porcorum magnus pascens 



domicilium habebat in monumentis. et neque catenis iam. quispiam poterat eum ligare. 

* quoniam sepe compedibus et catenis alligatus disrupisset catenas, et compedes comminu- 
isset nee quisquam poterat eum dominare. " et semper nocte ac die in monumentis. et in 
montibus erat. damans, et concidens se lapidibus. ^ uidens autem iesum a longe. cucurrit 
et adorauit eum. "^ et damans uoce magna, dixit quid mihi et tibL iesu fili dei simuni 
adiuro te per deum. ne me torqueas. ^ dicebat enim illi. exi spiritus inmunde. ab homine. 

• et interrogabat eum. quod tibi nomen est. at ille respondit. legio mihi nomen est. quia 
multi simius. '^ et depraecabatur eum multum. ne expelleret eos extra regionem. " erat 



ain^ AH etc) codd.pl. et vg.^ I: exexmte eo <I^€X- 
$6vros airov fi^BCLA etc.) D/y cf. exeunte ipso b^ 
exetmte r^ ; cum exissent e^ descendentibiis illis c^ 
exenntibus illis d {cum D***)^,. de naue V*. om. 
ststim R cum gr, "R et b c eff^ s. hoccnrrit C. 
om. ei KVWZ« vg. cor. uat. mg. > homo de mon. 
KT ; homo {om. de mon.) D. in : et Z* (corr. 
7?). inmnndo codd. pi. : immmido EMXW vg. 
Tisch. ; om. D. 

3. Post domicilium ras. 3 litt. K. nqne L. 
cathenis {et u. 4) W, canis O* (te superscr.). iam : 
cum E {et rursus enm infrc^ ; om. W {cum AC^ 
n al. pi.) i q r. enm poterat codd. pi. : emn po- 
ttierat ; > poterat eum M vg. Tisch. cum gr. 

4. quoniam: quia Q. sepe DH^LQRW Y. com- 
pedibus cum ABCEHIKMTVWXY vg. : cump. 
R, conp. DH^FGeLIfrOQZ ; et > conp. sepe Q. 

> catenis et comp. £. disrupisset codd.plur. : di- 
rnpisset W vg. ; disrnpitset H* ; disnmipisset BD 
S^KKTO; ditmmpisset M; disrnptas L. catinas 
R, cathenas W. conpedes DS^FGH^eLWOR. 
conminuisset FG, conminuiset R, commimuisset 
O*. poterat codd. et uett.pl. (posset d ff^ i q^ 
posse e) : nalebat (fo-xvc) b, ualeret c. > enm 
poterat L. domare : dominare £. 

5. semper -f in L. hac C ; et E. diae C. 

> die ac nocte vg. om. in monum. et F. mon- 
tibus in ras. Z. damans BCEFG0IKLO*QR 



TVWX*Z vg. cum gr. et bf « aur. : et clamans 
ADa'HMKrOvX'Y/; «^//. exclamans^<//a»^r; 
potuit et clamans ex exclamans fluxisse. > lap. 
se cone £. 

6. a longne D, ilonge 9^. > a longe ilim O. 
concnrrit Y ; cocunit L ; occnrrit FH^0Z* {corr, 

7. clamans: exclamans GQ. ma«na +et Q. 
dicit (A^7€i gr. pi.) codd. plur. et I h aur. : dixit 
DEH'M'QRTW vg. cum \y^ al. pi. etbcdeffft 
qr\ +eiH»0KVXZ. xsdhiinras.O. tibi +e8t 
mnlier D {sed mnlier expunctum). ihs G. filii 
ACDLQRT. summi codd. : altissimi W vg. ex 
Luc. viii. a8. deum + uerum W. om. me D. 

8. dicebant D. iUi +ill8 H*-vL. exii LR. 
spiriteY. immnnde EWX*Z« z'^. TUch, hab C. 
homine : + isto 9i6 ; + et exiit 5P*». 

9. interrogauit 3P^G*. quod: quid QW. di- 
dt ei : dicebat ei R ; dicit illi H>* ; dicunt illi D ; 
dixit {om. ei) G. nomen mihi est codd, pi. : 
> mihi nomen est LQZ*? vg. ; > nomen est mihi 
EG. om, quia multi sumus E. 

10. om. et L. depraecabatur ES^HLORYZ*, 
diprecabatur D ; deprecabantur G (deprae.) ^%, 
om. multum G. se : eos G ; om. F. 

11. pascens : pascensium Q cum M°ALA bdq\ 
om, D ; + in agris ^J6 cor, ua^. {turn mg.) sine 
auct. gr. 



Digitized by 



Google 



2IO 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[v. 12—19. 



^^et deprecabantur eum spiritus dicen- 
tes 
mitte nos in porcos ut in eos intro- 
eamus 
^^ et concessit eis statim iesus 
et exeuntes spiritus inmundi introie- 

runt in porcos 
et magno impetu grex praecipitatus 

est in mare 
ad duo milia et suffocati sunt in mare 
^^ qui autem pascebant eos fugerunt 
et nuntiauenint in ciuitatem et in agros 
et ^ressi sunt uidere quid esset facti 
^* et ueniunt ad iesum 



et uident ilium qui a daemonio uexa- 
batur sedentem uestitum et sanae 
mentis 
et timuerunt 
^® et narrauerunt illis qui uiderant qua- 
liter factum esset ei 
qui daemonium habuerat et de porcis 
^^ et rogare eum coeperunt 

ut discederet a finibus eorum. 
18 (48. 8) Cumque ascenderet nauem 
coepit ilium deprecari qui daemonio 
uexatus fuerat ut esset cum illo 
^ et non admisit eum 
sed ait illi uade in domum tuam ad tuos 



autem ibi iuxta montem grex magnus porcorum pascens. " et deprecabantur eum demonia 
dicentes. mitte nos in porcos. ut in eos introeamus. "et concessit eis statim iesus. et 
exeuntes spiritus inmundi. introierunt in porcos et magno impetu grex praecipitatus est in 
mari. erant autem quasi duo milia. et suflfocati sunt in mare. ** qui autem pascebant eos. 
fugerunt. et nuntiauerunt in ciuitatem. et in agros. et egress! sunt uidere quid esset 
factum. " et uenerunt ad iesum. et uident ilium qui a daemonio uexabatur sedentem ues- 
titum. et sanae mentis, et timuerunt. " et narrauerunt illis qui uiderant. qualiter factum 
esset ei qui daemonium habuerat. et de porcis. " et coeperunt rogare eum. ut discederet a 
finibus eorum. "cumque ascenderet in nauem coepit eum deprecari. qui a daemonio 
uexatus fuerat. ut esset cum illo. " et non dimisit eum sed ait illi. uade in domum tuam. 



13. depiaec. EGHI*LOYZ*, diprec. D' ; di- 
praec. H*R. spiriti + immnndi E. in eos introue- 
amus R* ; > eamus in eos Q. 

1 3. et o. e. 8. ilLB om, T* {^sed add. T rec^. con- 
oesBit (IWrpc^fv) : praecepit G, permisit abeiq, 
eia : ei C. > ihs et statim G. inmndi G* ; inamundi 
EMWX vg, Tisch, > in porcos intr. B. introye- 
runt C ; intrauerunt L. inpctn CLOT ; impetum 
H ; + habiit E ex Mt. viii. 33. grex : gres X*. 
precipitatns DW, praecipatos Z* ; graeci &pftTjc€¥ 
^ dyiXrj Kard, rov icfnjfiyov. cm. est Z. zoare pr, : 
man Z* ; + erant autem Ba^KTO cum graecis A 
Cn al, //. et uett. afgx il\ + erant enim X. ad 
codd, pi. et vg. : quasi {ofs) Ba*0O ; et G. dn«> O. 
millia vg. ad duo milia om, D. om. et GQ. 
sofiFocati L. in mare ABFGHKMQX*Y : in ma 
L; in mari CDEa>0m'ORTVWX«'Z vg. TiscA.; 
ablatiuus mare etiam poetis notus est ut Lucr, vi. 
695, Quid. Trist. v. 2. 20, et Pont. iv. 6. 46 {Ister 
In caput Euxino de mare uertit iter) et gram- 
maticis ; uide supra ad'i. 16, iv. I. 

14. fugierunt CD0T. nunciau. W, nuntiab. T. 
in ciuiUte CDH»*FLT. om. in L. agris CT. 
egresi R, gresi L. foctum {ut expr,gr, rb ytyoy6s) 
3**<'XJ^S(I. > fecti quid esset L. 



15. uenemnt 3»^QR<r. nidemnt Q. ha C. 
demonio D3*LR*"W. uexabantur O*. sane EI 
OY. mentis sine additamento codd. pL et vg. et 
uett. cum gr. D I7.*37 : +qui (quae B) habuerat 
legionem i^hv Iitx7^<^ "^^^ \tytShm) BH^GIfTO 
Bent/, cum Dunelm. A. II. 16 et A. II. 17, M» B, 
Cotton. Otho C. V, Add. 5463. 

16. qui: quid D; que T. esset: est DL. ei : 
om. D ; +et S^^'Q ; et {sine ei) BM ; et de eo L. 
demonium DH*LOR*"'W, daemonio G. abuerat 
C. porciis E*. 

17. ceperunt W. > coeperunt eum vg. disce- 
dereret L, descederet KT. a finibus (d»d gr, pi.) 
ADEa^GKLKTQRVWXYZ : de finibus {U A) BC 
H0IMOT vg. eorum : u~ in ras. scr. A. 

18. quumque H0. ascendenmt Y; +in CL 
QR. nauim D vg. cepit W. depraecari BEa>IL 
ORYZ*, diprec. D ; deprecare M et depraec. G ; 
rogare CT. daemonio (dem. a*LR*«X, daemo- 
nium H*) uexatus {haniovicOtli) codd. pi. et 3** : 
a daemonio (dem. D3*TW, daemonia 3^) uexatus 
CDEa>"v0KMTVWZ'z{f. uexatusfaerat: uexa- 
batur B. 

19. et : ihs autem ©KVZ cum ]>• etc., etbde 
ff^ i {non l) g r/As uero c aur, admisit : ammi- 



Digitized by 



Google 



V. 19-28.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



211 



et adnuntia illis quanta tibi dominus 
fecerit et misertus sit tui 
Wet abiit et coepit praedicare in de- 
capoli 
quanta sibi fecisset iesus 
et omnes mirabantur. 
21 (49. 2) g^ ^mjj transcendisset iesus 
in naui 
rursus trans fretum conuenit turba 

multa ad ilium 
et erat circa mare 
^et uenit quidam de archisynagogis 
nomine iairus 
et uidens eum procidit ad pedes 
eius 
*8 et deprecabatur eum multum dicens 
quoniam filia mea in extremis est 



ueni inpone manus super earn ut salua 
sit et uiuat 
2* et abiit cum illo 
et sequebatur eum turba multa et 
comprimebant ilium. 
^* Et mulier quae erat in profluuio san- 
guinis annis duodecim 
^®et fuerat multa perpessa a complu- 
ribus medicis 
et erogauerat omnia sua 
nee quicquam profecerat 
sed magis deterius habebat 
^^ cum audisset de iesu 
uenit in turba retro 
et tetigit uestimentum eius 
^® dicebat enim quia si uel uestimentum 
eius tetigero salua ero 



ad tuos. et adnuncia illis. quanta tibi dominus fecerit et misertus est tui. ^ et abiit. et 
coepit praedicare in decapoli, quanta fecisset ei iesus. et omnes mirabantur. ** et cum trans- 
fretasset iesus. in naui rursus. conuenit turba multa ad eum iuxta mare. ^ et ecce uenit 
quidam archisjnagogus. nomine iairus. et uidens eum. procidit ad pedes eius. ^ et de- 
precabatur eum multum dicens. quoniam filia mea. in extremis est. ueni inpone manum 
super earn, ut salua sit et uiuat ^ et abiit cum illo et sequebatur eum turba multa et 
comprimebant ilium ^ et mulier quaedam quae erat in profluuio sanguinis, annis duodecim. 
^ quae multa fuerat perpessa. a plurimis medicis. et erogauerat omnia sua. et nihil profe- 
cerat. sed magis. deterius habebat. "^ cum audisset de iesu uenit in turba retro, et tetigit 
uestimentum eius. ^dicebat enim. quia si uel uestimentum eius tetigero. salua ero. 



sit FKMVZ", admissit D3PL; dimisit EX»//; 
penniait cff^ ; sinnit b. annuntia DKTVX*Z' 
^3^ annnnda "W^C* adannnntia Y. > fecerit 
dns KT. feceiat H*. misseitns DL. sit: est 
BCEFG*T. tui: tibi D. 

30. caepit D, cepit W. predicare DW. de- 
capuli DH**R, decapilli L, diecapoli V ; decapo- 
lim F/decapulim G. sibi: tibi sibi D* (tibi 
expunct.) ; illi F. homnea C. 

ai. Inc, cum aacendisset autem lbs in naui et 
neniaset trans fretum iterum conuenit etc, G. quum 
C@. transcendisset (traac. K, trans sc £) : aa- 
cendisset GX*^^. om, i&s L. nauem X, nauim 
6". > mrsus in naui Q. mrsum W vg. tuba Y* 
(superscr, r Y*). mom : eum E vg, cir O* ( + ca 

aa. quidam + uir £. arohisyn. CGH^IK 
MQRVWXZ vg. : archisin. D2PL {duobus uerbis) 
KT, ardasin. T, archesyn. ABH*OY, archi ayna- 
gogiia £*. n. iayma CT, nomin iarua L. procedit 
BDa»LQRX»; piocidens K. 



33. depraecabaturBEGILORYZ*,diprecD,di- 
praec. 3^. om. earn R. quoniam : quia Q. ez- 
trimis LRY. impone WX* vg,\ imponere Q. 
manus : manum GW9J6C ; manuum Q ; + tnam 
G'Tj^. ut: et H. salba C. 

34. om, mo L. om. eum R. comprimebant 
ABC0IMQTWXY vg : conprim. D3>GHK*LM* 
O VZ, conpraem. £, compraem. R ; conprimebat K^ 
ilium : eum vg. 

35. que D. profluio DS^LTY, profiuo R. duo- 
decem a>*; -xii. DERWZ. 

a6. om. et L. ftierat : erat T. perpesa Y. con- 
pluribus Ea>G0IKLMTZ ; cumplurimis Q, con- 
plurimis R. mediciis £*. aerog. C. nee : om. L ; 
ne £. quidquam CORj^. proficerat BD£3^GIL 
MKTGRVZ. <w». magis £R. 

37. quum H0. audiisset D. in turbam QZ*. 
nestimenta X*. 

38. enim + intra se LQ. quia : quod F. om. 
uel T*. nestimenta DE. aalba ero C ; saluaro 
L, saluauero R. 

F f 



Digitized by 



Google 



212 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[v. 29-38. 



^ et confestim siccatus est 
fons sanguinis eius 
et sensit corpore quod sanata esset a 
plaga 
^®et statim iesus cognoscens in semet 
ipso uirtutem quae exierat de eo 
conuersus ad turbam aiebat 
quis tetigit uestimenta mea ? 
8^ et dicebant ei discipuli sui 
uides turbam comprimentem te et 
dicis quis me tetigit ? 
32 et circumspiciebat uidere 

eam quae hoc fecerat 
83 mulier autem timens et tremens sciens 
quod factum esset in se 
uenit et procidit ante eum 
et dixit ei omnem ueritatem 



^*ille autem dixit ei filia fides tua te 
saluam fecit uade in pace 
et esto Sana a plaga tua. 
** Adhuc eo loquente ueniunt 
ab archisynagogo dicentes 
quia filia tua mortua est 

quid ultra uexas magistrum ? 
^^ iesus autem uerbo quod dicebatur 
audito 
ait archisynagogo noli timere tantum- 
modo crede 
^■^ et non admisit quemquam sequi se 
nisi petrum et iacobum et iohannem 
fratrem iacobi 
^* et ueniunt in domum archisynagogi 
et uidet tumultum et flentes et heiu- 
lantes multum 



"•et confestim. siccatus est fons sanguinis eius. et sensit in corpore. quod sanata esset a plaga. 
^^ et statim iesus. cognoscens in semetipso. uirtutem quae exierat de eo. conuersus ad turbam 
ait. quis tetigit uestimenta mea. " et dicebant ei discipuli eius. uides turbam. comprimentem 
te. et dicis. quis me tetigit. *' ipse autem circumspiciebat uidere eam. quae hoc fecerat. 
" mulier autem timens et tremens, sciens. quod factum esset in se. uenit. et procidit ante 
eum. et dixit ei. omnem ueritatem. •* iesus autem dixit ei. filia. fides tua te saluam fecit, 
uade in pace, et esto sana a plaga tua. " adhuc eo loquente. uenerunt ab archisynagogo. 
dicentes. quia filia tua mortua est. quid ultra uexas magistrum. ^ iesus autem. audito hoc 
uerbo. ait archisynagogo. noli timere. tantummodo crede. ^ et non ammissit quemquam 
sequi se nisi petrum et iacobum. et iohannem fratrem iacobi. " et uenit in domum archi- 



39. siccatam C. fonsangaiiiis L. eius: iUius 
L; <ww. D. corpori BCGIKTXZ. quod: quia 
vg. cm, a DEBP* ( + mg.). 

30. cognoscens G. semed CT. > in semetipso 
cogn. vg, que D. de eo : ab eo Da* ; de illo vg, 
cm. conuersus D. aiebat : agebat C, ayebat T° ; 
ait L; dicebat G. stetigit L ; tetigerit V. 
. 31. sui: eius BEG; illius Ca^^^KLQRTVZ. 
conprim. BCH^^^GeiKKTORVXZ, conprem. D^, 
conpraem. EL. quis : qui D. 

3a. circum spiciebat A, circunspic. ^, drcum- 
spec. Q, circuminspic. TXZ* ; + itls Q. uidere 
su/f. ras. Q. que D. facerat R. > feceret hoc Q. 

33. autem: uero vg, tremens et tremens C 
iapsu, om, et tremens G. soiens : insciens Z* ; 
•(- ob hoc quod fecerat absconse a cum D gr. mtn, 
-¥ quod fecerat occulto ^(-tum) ff^ir\ esset : est 
H. procedit DH>LRQ. hante C. homn. C. uiri- 
tatem Z*, 

34. iUe : ihs D3^0KrO. saluuam L. 

35. athuc X, aduc T. eo : illo T. ueniunt : 



uenerunt R ; + nuntii 6'J6(-cii). ab archisyna- 
gogo CEG0IMOQRX*Z (-ga Z*) cod, caraf, C, 
et ab archisin. jyS^hiduobus i4erdis)W, ab ardie- 
syn. ABHX«Y, ab ardssin. T* (s dc/,) : ab archi- 
synagogi V sensum exprimens \ ad archisynagogum 
KWTgiS fft {cf. Luc, viiL 49 uH nonnulH ad 
principem synagogae legunt) ; if. ad archisynagogo 
q, ad principem synagogae b. hultra C. 

36. ihesus C uide ad Mt, i. i. uerbo q. d. 
audito codd. omncs ei BentL : > audito uerbo q. d. 
vg, Tisck.f grcuci enim djeoiieas uel mpcucotitras 
rby X6yo¥ KaXo^fuvov. archisyn. BCEGH^GIK 
MQRVWX*Z(.ga Z*) vg : archisin. BWhiduod. 
U€rd.)1ffr, ardssin. T, archesyn. AH*OX«Y. ti- 
mere + et a**«. 

37. ammisit FKMVZ*. admissit D3*L ; dimisit 
X. quenquam GZ. sequi se codd. omnes et Bentl. : 
> se sequi vg. Tisch.^ graeci enim pronomcn prae- 
mittunt airf &xo\ov$fjirai uel similia. ioannem 
^C. fratrem + eius D sed expunct, 

38. in : ad OKT. archisynagogi CEH<0IK 



Digitized by 



Google 



V.39-VI. 2.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



ai3 



^ et ingressus ait eis 
quid turbamini et ploratis ? 
puella non est mortua sed dormit 
^ et inridebant eum 
ipse uero eiectis omnibus 
adsumit patrem et matrem puellae et 

qui secum erant 
et ingreditur ubi erat puella iacens 
*^ et tenens manum puellae 
ait illi 
talitha cumi quod est interpretatum 
puella tibi dico surge 
*^ et confestim surrexit puella et ambu- 
labat 
erat autem annorum duodecim 



et obstipuerunt stupore maximo 
*3 et praecepit illis uehementer ut nemo 

id sciret 
et dixit dari illi manducare. 
VI. ^ (^^- ^) Et egressus inde abiit in 

patriam suam 
et sequebantur ilium discipuli sui 
^ et facto sabbato coepit 

in synagoga docere 
et multi audientes admirabantur in 

doctrina eius dicentes 
unde huic haec omnia et quae est 

sapientia quae data est illi 
et uirtutes tales quae per manus eius 

efficiuntur ? 



synagogL et uidit turbam flentem. et heiulantem multum. ^ et ingressus. ait eis. quid tur- 
bamini. et quid fletis. puella non est mortua. sed dormit. **^ et inridebant eum. ipse uero 
eiectis omnibus, foras adsumpto patrem et matrem puellae. et eos qui cum eo erant 
introiit ubi erat puella iacens. *^ et tenens manum puellae. ait ei. talitha. cumi. quod est 
interpretatum. puella. tibi dico. surge. *'et confestim surrexit puella. et ambulabat. 
erat autem annorum xii. et obstupuerunt omnes stupore magno. ** et praecepit illis uehe- 
menter. ut nemo hoc sciret. et iussit illi dari manducare. VI. ^ Et egressus inde. abiit 
in patriam suam. et secuti sunt eum discipuli eius. ' et facto sabbato. coepit docere in 
synagoga. et multi audientes. admirabantur in doctrina eius dicentes. unde huic haec 
omnia, et quae est haec sapientia quae data est illi quod uirtutes tales per manus eius ef!i- 



MQRVX*Z vg. : archisynagogo BG ; cefgri ut 
supra, sed archisin. W. uidet : uidit E^{sed it 
in ras.)GB}&KLQRTYWX^ f ff^ I = i^^pti ; 
nident H*. cmnuultiim Q. om, et {flnte flentes) 
D. am, et hei. xnultiim et G. heiolantes £, 
hidulantcs L, eiiilantes CQRTVWZ vg, Tisch,, 
inlantes D. 

39. ingresus LR. eis: illis BEO vg, dor- 
miuit Q. 

40. inridebant DW vg, ipsae D*. egectis C, 
iectis DL, eiactis Q. homn. C. adsumit etc, 
cum gr, codd, et vg, (ass. KMVWX*Z' t^f.) : ad- 
snmet O* ; adsumpsit (ass. T, adsmns. 0Z*) Da* 
G0LTZ ; assumto patre et matre F. puelle W. 
> erant secum E. om. et post erant Z*( + Z^. 
ingreditur {(tUmop^UraC) codd. plur, et cod. caraf. 
Sb€; ingrediunturDEffGIKlfrORVWZTS. hn 
bi C. > puella erat vg. 

41. puellae (-le W) : eius F ; + et E. > puel- 
lae manum V. taUtha ABH*KMOX*YJ5J6C • 
thalitha FGIM-VX^Z', thaHta Z*; tabitha CDS^ 
H»eLW6", thabitha EQR, tebiU 2P*T. -cumi. A, 



comi DLQ, cumii R, chumi G. om, est T. in- 
terprae. BCEa^eiKTORYZ*. om, -terpretatum 
pueUa L. 

43. hamb. C. duodecem 3**; xii. DELRW. 
obstipuerunt ABFGHGIMKTOTVXZ et hobstip. 
C : obstupuerunt DE3PKLQRWY vg. Tisch, ; + 
parentes eius E ex Luc. viii. 56 ; + omnes L cum 
D^' cffftgi i q, stupore i^^ktrrr^w , . . ixtrrA- 
cti): timoreB. maximo (magx. D*^ g expunct,) 
magno {graeci enim fieyAky) GR vg, 

43. praecipit D(pre.)3*LQR. eis D. uechi 
menter D, uehimenter L, ueementer T. huti C 
et K*. dixit (thtv): iussit WX*^5. dari 
dare EG. 

VI. I. ^wi. et pr. Z* ( + Z«). egresus L. abit L , 
ibat E. sequaeb. EL. iUum : eum DH>*W vg. 
sui : illius BCEOTZ ; eius ^P^{sed in ras.)GJ.QR, 

a. sabbatho 9JQ. caepit L. sinagoga 3*LKr 
synagogam C. ammirab. D5P*IKMMTVX*Z^ 
in: super X*. doctrinam GO. huic: om. R 
hie V ; hui Z*. > omnia haec G*. om. et LQR. 
que ter D. iUi : ei R. manus eius : m. illius T. 
F f 3 



Digitized by 



Google 



214 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[VI. 3-1, 



* nonne iste est faber filius mariae frater 

iacobi et ioseph et iudae et simonis ? 
nonne et sorores eius 

hie nobiscum sunt ? 
et scandalizabantur in illo. 
4 (51. 1) El; dicebat eis iesus 
quia non est propheta sine 

honore nisi in patria sua 

et in cognatione sua 

et in domo sua 

* et non poterat ibi uirtutem ullam fa- 

cere nisi paucos infirmos inpositis 
manibus curauit 
•et mirabatur propter incredulitatem 
illorum. 
(52. 2) Et circumibat castella in circuitu 
docens. 



7 (68. 2) Et conuocauit duodecim 
et coepit eos mittere binos 
et dabat illis potestatem spirituum in- 
mundorum 
®et praecepit eis ne quid tollerent in 

uia nisi uirgam tantum 
non peram non panem neque in zonaaes 
^ sed calciatos sandaliis 

et ne induerentur duabus tunicis. 
10 (64. 2) Et dicebat eis quocumque intro- 
ieritis in domum 
illic manete donee exeatis inde. 
n (66. 2) Et quicumque non receperint uos 
nee audierint uos 
exeuntes inde excutite 

puluerem de pedibus uestris 
in testimonium illis. 



ciuntur. 'nonne iste est faber filius mariae frater iacobi et ioseph et iudae. et simonis. 
nonne et sorores eius hie nobiscum sunt, et scandalizabantur in illo. ^ et dicebat eis iesus. 
quia non est propheta sine honore nisi in patria sua. et in cognatione sua. et in domo sua. 

* et noluit ibi uirtutem ullam facere. nisi paucos infirmos curauit. inponens eis manibus. 

• et mirabatur super incredulitate illorum. et circuibat iesus castella. in circuitu docens. 
^ et conuocauit duodecim. et coepit eos mittere binos. et dedit eis potestatem. spirituum 
immundorum. * et prohibuit eis ne quid tollerent in uia. nisi uirgam tantum. non peram. 
non panem. neque in zona aes. * sed calciatos sandaliis. et ne induerentur duabus tunicis. 
^^ et dicebat eis. quocumque introieritis in domum illic manete. donee exeatis inde. " et 



3. nonne hie X* vg. est + ioseph G. faber 
Alius mariae (6 riierw 6 vlds rjjs M. KABCDL 
AH etc.) ACH»iKMKrO*VW(marie)X«^YZ vg./I 
q\ fabri filius et m. BD3>G0OcQRT(marie)X* 
cum a b c e {gt) i r et minusculis grtucis ; fabri 
filius m. £ ; faber filius et m. H" ; > filius fabri 
et m. L. iosep Y* ; iosetis a d cum gr. 'BDLh.{non 
8) etc. ; om. cff^ i. iude W, indeae R. symonis 
CDE. nonne {om. et) LQR. om. eius LR. om, 
hie E. in mo : in eo DR. 

4. eis: om. R; illis L vg. non: nemo £. 
profeta D9*L. > in sua patria T; in patriam 
suam G. et in oognatione (cognitione QZ*) sua 
(^i' rg <nrfy€V€l<f ofrrov tantum K* 2^ : cett. cvy- 
ytv€v<riv uel ffvyyiytciy) : om. M cum gr. j(* c. 
et in domo (>n DQRVZ) sua : om. e. > et in 
dom. s. et in cogn. s. KTW* vg. 

5. et + ideo DE3>. ibi : illic £. uirtutem 
uUam {<Mi/uc» 9vrafu») cum ABC(hnIlam)3>H* 
(-es H»)©IKrO'QRTWX<»Y vg./it) : > ulam uirt. 
G ; uirtutes uUas O* ; uirtutem multam D£LM « ^, 
oirtutes multas KVX*Z cj^^gt r. paucus G. imfir- 
mos L. inpossitis D£3^LR, impositis KX vg, ; ut 
possi//tis Q. manibus + illis 0. 



6. mirabantur DE. incrudulitatem T. illorum: 
eorum BDEa>0KLMRVX*Z vg. circumibat 
ACDH»»H0IL(flrfw*. «w'^)QRTXY : circumiebat 
B, circuibat EH»*GKMKrOVWZ vg.\ + iHs G. 
castellam Q. dodcens L, do//cens £. 

7. conuocauit {wpocitaXtTrtu plur. sed wpo<r- 
tcaXtcdfAtvoi petuc.) : uocauit vg, duodecem "S* ; 
.XII. DELRW. om. et EH*. cefJ W. eos : iUe 
D. illis: eis H^'H'LQR; eis illis E; Ulos V». 
spiritum Y. immundorum ELMX* vg. Tisch. 

8. praedpit D(prc.)a>LQR. in uia codd. pi, et 
vg,\ in uiam («{» bUv) (dT'*^ {Bentl,), nisi uir- 
gam (-ga GKT) : om. T*. in Bona (ziona E) : in 
zonam (els r^ (a^v) G {BentL). 

9. set H. calciatos codd. (-tus L): calceatos 
vg. sandalis DE»H»L«Y; scandalis L*Q*(-Is)R. 
duabus : -IL D. tonicis DEc3>LV, tonidis E*. 

10. quocunque 5^. om. in T. domo H. 
exiatis 3*. In M deest quatemio xv post quo- 
cumque usqtu ad yiii. i a generati | oni isti. 

11. om. et %, quicunque T; + locos L. red- 
perlnt BDEa>LR ; receperit YZ*. nee (neque DE 
a^^'R) audierint (-rit Z*) uos {pm. 'T): om,G, 
excute Q. pulberem C, pulueren Y. peditibus D*. 



Digitized by 



Google 



VI. la-i;.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



ai5 



12 (M. «) Et exeuntes praedicabant 

ut paenitentiam agerent 

13 et daemonia multa eiciebant 

et ungebant oleo multos aegrotos et 

sanabant. 
14(57.2) £|. audiuit herodes rex mani- 

festum enim factum est nomen eius 

et dicebat 
quia iohannes baptista resurrexit a 

mortuis 
et propterea inoperantur 

uirtutes in illo 



^*alii autem dicebant quia 
helias est 
alii uero dicebant propheta est quasi 
unus ex prophetis. 

16 (68. 2) Q^Q audito herodes ait 
quern ego decollaui iohannen 

hie a mortuis resurrexit. 

17 (59. 2) jpgg gj^jj^ herodes misit ac tenuit 

iohannen 
et uinxit eum in carcere 
propter herodiadem uxorem philippi 

fratris sui quia duxerat earn. 



quicumque non receperint uos. nee audierint uos. exeuntes inde excutite puluerem de 
pedibus uestris. in testimonium illis. amen dico nobis, tolerabilius erit sodomis. aut 
gomoris in die indicii. quam illi ciuitati. ^et exeuntes praedicabant. ^'et unguebant oleo. 
multos aegros. et sanabantur. 

^*Et audiuit herodes rex. manifestum est enim factum nomen eius. et dicebat quia 
iohannes baptista. resurrexit a mortuis. et propterea. operantur uirtutes in illo. **alii 
autem dicebant quia helias est. alii uero dicebant. quia propheta est. quasi unus ex pro- 
phetis. *• quo audito herodes dicebat. quem ego decollaui. iohannen. ipse resurrexit a 
mortuis. ^^ ipse enim herodes. misit et tenuit iohannen et alligauit eum. et misit in carcere. 



12. om. et DEH*( + »i^.)H*LY. exeuntes + 
illi QR. prcdicabant DW, prad. L*, praedi|bant 
Z^{forr,Z% poenitentiamCDL»^,,peii.H>RW; 
paaiitentia Z* {corr, 2?). 

13. demonia Da*LW; daemoni O*. iedebant 
DLy eieciebant M", eiiciebant vg, Tisch, unge- 
bant codd. pi, et vg, : unguebant C(himg.)DG0K 
LKTORX ; ungueDtes £. holeo C. aegrotos D 
FH0XY, et egrotos Aa>*(G) ^: a^ros BEIOT 
QVZ vg, Tisch. abc dfff^ r 5, egros SP-i'LORTW 
aur,, hegros C ; infinnos /. sanabantur 0WX6'«S. 
> et multos egrotos sanabant G. 

14. andiit Z. herodes (er. T, herodis EH^R, 
erodis D, hirodls L) rex : > rex herodes W® vg. 
Tuck, rex + ait 0O. > est enim factum L. dioe* 
bat: dicebant (f«/«^a^. BD6. 371) BM'rt*^/^,. 
quia : quod R. iohanes Y, iobannis BD£3*^LOR, 
ioannes J6C babtista C2P, babtiza DL. surrexit 
DELQW Bentl,\ resunexisset RZ* {forr, Z»). 
Inoperantur {kv^^rfovaw) uirtutes a**Z* et in- 
opinantur u. AX^Y, <f, Mt. xiv. 2 : operantur u. C 
(hop.)Ea>»H0IKLM'OQRTVW*X*Z<»//(^ip/FM) 
Bentl, Tisch,, et > uirtutes operantur BDGW« vg,^ 
a{p)Zex Mt.'xx^,2\ efficiunturu.r^^i^r. inope- 
Taxi pro kvtfr>ftCv legitur Tert, adu. Marc. v. 17 * in- 
operatus est in Christum ualentiam suam * =ȣph. 
1. 19, 20 imrd TJ^y hipy€iay rov Kpdrovs rijs laxt^s 



alrov ijiy iv^pyrjfftv Iv r^ xp^ffrf k.t. \, et Hieran, 
Horn, Origen, in Euch, I, lu 1^ t. v./. 969 ed, 
Uall, * scupe et hoc mcUitiae artifex inoperatur ne 
pecccUor ad paenitentiam redeat'' {Ronsch * It. und 
Uulg: p, 194, Goelzer * Latiniti de St, Jiromt' p. 
183). om, in RT*. 

15. om, autem £. om. die. q. h. est R. qtda : 
qui D. haelias H, elias T vg. uero: om, £; 
autem CDa>*T. dioebant sec. + quia a>~«H«e 
mW*yfZ^vg. Tisch, profeta Di^LR. est: + et 
7?. profetis Da»LR, prophaet. E. 

16. quo: qua R. herodis ES'^R, erodis D, 
hirodis L. om. ego R. decolaui BS'R ; om. L. 
iohannen ABTVXYZ, e COJft, ^sm DaPGH0K 
\JS£Q2?^, ioannem S^i iobannis (o^ros 'laxb^yi/r K) 
ER. hic A. surrexit DLQ ; resuxit T ; resurgens 
E* {corr, m, multo rec.), 

17. enim : autem L. erodes T; cett. ut u. 16. 
missit Da>L. hac C ; et DSPOTO VZ. iohannen 
AHOTXYZ: -em BCDE3>G0KLKrQRVT» 
Tisch., ioannem j6C. uincxit EH^KTOR ; inclusit 
G sine auct, uet, in carcerem CDGRTWT)^^. 
herodiadem cum BDEa>H0IKL(hir.)10rOQRT 
(er.)VWXZz;f. : herodiadam ACGY. huxoiemC. 
phylippi C, pilippi DRT, philipi L. > fr. sui p. E. 
om, p. ft. s. usque ad uxorem fi. 18 Q*. 
eumH*Y. 



Digitized by 



Google 



2X6 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[VI. 18-35. 



18 Dicebat enim lohannes herodi 
non licet tibi habere uxorem 
fratris tui 
^* herodias autem insidiabatur illi et uo- 

lebat occidere eum nee poterat 
^^herodes enim metuebat iohannen 
sciens eum uirum iustum et sanctum 

et custodiebat eum 

et audito eo multa faciebat et Hbenter 

eum audiebat. 

21 (60. 6) Et j^um dies oportunus accidisset 

herodes natali suo caenam fecit prin- 

cipibus et tribunis et primis galilaeae 

^^cumque introisset filia ipsius herodiadis 



et saltasset et placuisset herodi si- 
mulque recumbentibus 
rex ait puellae 

pete a me quod uis et dabo tibi 
^^et iurauit illi quia quicquid petieris 
dabo tibi 
licet dimidium regni mei 
^quae cum exisset dixit matri suae 
quid petam ? 
at ilia dixit 

caput iohannis baptistae 
2* cumque introisset statim cum festina- 
tione ad regem 
petiuit dicens 



propter herodiadem. uxorem philippi. fratris sui. quia duxerat eam. " dicebat enim lohannes 
herodi. non licet tibi habere uxorem fratris tui. " herodias autem. insidiabatur illi. et uo- 
lebat eimi occidere. et non poterat. "^herodes enim. metuebat iohannem. sciens eum 
uirum iustum. et sanctum, et custodiebat eum. et audiens eum multa faciebat. et libenter 
eum uidebat. '^ et cum dies oportunus accidisset. herodes tempore natalis suL cenam fecit 
prindpibus. et tribunis. et primis galileae. 

^ £t cum introisset filia herodiadis. et saltasset. et placuisset herodi. et his qui simul 
cum illo recumbebant. ait rex puellae. pete a me quod uis. et dabo tibi. ^ et iurauit illi. 
quia quidquid a me petieris. dabo tibi. usque ad dimidium regni mei. ^^ exiit autem puella. 
et dixit matri suae, quid petam. et ilia dixit, caput iohannis baptistae. 

*^et ingressa continuo. cum festinatione ad regem. petiuit dicens. uolo. ut des mihi 



18. iohannis DE^^LR, ioannes ^C hirodi L, 
erodi D, herodis R*»*; im E. > erodi ioh. T. 
habere + eam L. hux. C. 

19. herodias : herodis E3*»FQR, erodis D, 
herodes H**, herodi H*, erodiadas T, hirodiadis L. 
inaidiabattir (li^ctxcr) codd, et uett. : insidiebatnr 
D, insedieb. R. iUi : ilium R. uolebant Q. hocc. 
C. > eum occ. Q. nee : etnon T. 

so. herodis etc, ut u, 17. enim: antem £R^. 
iohannen ACHTXYZ* ; -em BDE^GGKLKTO 
QRVZ«^ Tisch. ; ioannem j6C. om, iustum 
et L. et pr, + quod R. sanctum et + ideo X. 
eo + quod D3PLQ. multo DE. fatiebat G. 

ai. quum C©. hoportunus C, oportunos G; 
opportunus vg, accedisset BEGLQ, accedesset O, 
accessisset DH». herodis BCE3»»RZ», erodis T, 
hirodis L; om. D. nataU suo {rohytvtaloitainov), 
V {ex correctione ut uidetur Alcuiniatta) Z* cum 
Par, lea, 3, Turtm, <rr M. B, Harl, 2826, Cotton, 
Tib, A. II, Reg. I. E. VI, codd, Victor, ap, ^T, BentL, 
a b d, et tempore natalis sui / {def, M) : natalis 
tui ABC(^. sui C*)DEa>FGH0IJKOrOQRT 
VfXYvg.Jft IqZf (natalis herodis c i aur.)y cf. cor, 
uat, mg, *non dicitur in natali suo,* et similiter Luc, 
Brug. oaenam ACDH0ILM'OQVZ* : cenam 



BE3>FGKRTWXYZ«, coenam vg, gaUleae BCE 
3>GKrOR, galiliae DL, galilee W. 

22. quumque H^®, qumque H*, introiisset D, 
introuisset 3** (u improbat cor,), herodiades BOZ, 
erodiodis DT, hirodiadis L. placuissset Y. herodii 
R, erodi D, hirodi L. simul et L. puelle W. 
petite R. om. et dabo tibi D. 

23. om, et iurauit , . . dabo tibi Z*( + Z>). 
UU + multa LQR. quidquid CFGHORXY^e. 
petierit T* ?. lioet : si X* ; + etd G. dimedium 
DH>KV, demedium ELRY. 

24. quae (que W) : om, T* ; et T'^. quum 
C0. exiisset D. sue W. at ilia ^ 8i) cum 
DE2PO(ad)WX<' vg, M. B. Reg I. E. vi. Cotton, 
Otho B. IX, Add, 5463 {Bentleii F) et Dunelm, A. 
II. 16, / ctur,^ ad ilia b q r, ilia uero cff^y ilia autem 
« : et ilia ABCFGH©IKLM'QR(illam)TVX*YZ 
a dfi, capud ELRWY. ioannis J6C ; iohannes 
OX. babtistae CD3»R, -te L, baptiste W. 

35. quumque H\quum H*)0 ; quaecumque E 
(quec.)R. introiisset D. confestin. uno verbo ER, 
om, cum T*. ad legem L*. om. ut Z*( + Z«). 
protenus V. om. mihi E. om. in disco A*( + A*), 
capud ELRWY. ioannis %^. babtistae CDa>, 
-te L ; baptiste W. > cap. iohannis b. in disco Q. 



Digitized by 



Google 



VI. 35-32.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



217 



uolo ut protinus des mihi in disco 
caput iohannis baptistae 
^et contristatus rex propter lusiuran- 
dum et propter simul recumbentes 
noluit earn contristare 
^ sed misso speculatore praecepit adferri 
caput eius in disco 
et decoUauit eum in carcere 
28 et attulit caput eius in disco 
et dedit illud puellae 
et puella dedit matri suae 
^ quo audito discipuli eius uenerunt et 
tulerunt corpus eius 



et posuerunt illud in monumento. 
30 (61. 8) £|. conuenientes apostoli ad iesum 
renuntiauerunt illi omnia quae ^e- 
rant et docuerant. 
3i(62.io)Etaitillis 
uenite seorsum in desertum locum et 

requiescite pusiUum 
erant enim qui ueniebant et rediebant 
multi et nee manducandi spatium 
habebant. 
32 (63. 6) Yx ascendentes in naui 

abierunt in desertum locum seor- 
sum 



in disco, caput iohannis baptistae. *• et contristatus est rex. propter iusiurandum autem. 
et propter simul recumbentes. noluit ei negare. ^'sed confestim misit speculatorem. et 
praecepit aflferri caput eius. isque abiens decollauit eum in carcere. ** et attulit caput eius 
in disco, et dedit illud puellae. puella autem dedit illud matri suae. *• quo audito discipuli 
eius uenerunt. et tulerunt corpus eius. et posuerant illud in monumento. ^ et conuenientes 
apostoli ad iesum renunciauenmt illi omnia quae egerant. et docuerant. ^ et ait illis iesus. 
uenite seorsum. in desertum locum, et requiescite pusillum. erant enim qui ueniebant. et 
rediebant. multi. et nee manducandi. spatium habebant. ^ et ascendentes in naui. abie- 



36. oontrifltatus sine add. (irfplXwos ytvSfitvos:) 
cum A3»»HOX«YZ«^^//. di/i + est BCDE3^F 
G0IKLNrQRTVWX*Z* v^, c dfffr r 8 a«r., cf, 
tiistis factus est rex a, contristatus f. est rex ^. Post 
rex distinguufU 9^C 1593 etc^ turn autem cod. 
caraf. Sb et (E^ '592. ins iurandum A {male Tisch, 
unc duciu) D ; inramentum F (ex Mt. xiv. 9) ; 
iurandum L. et propter simul : sed pr. sim. ^. 
reomnbentes : discumbentes vg. ; recumbentibns 
X*Z\corr, Z'). noluit : uoluit RY ( + uel noluit 
mg,), contristare {»SiO€Trj(rat) incautius redditur 
cum eodem uersu habeamuscontnsititQs alio sensu; 
sed sic est etiam dff^ I qr\ con|{ jtristare T : con- 
tristari KTW i (8) ; earn spemere a, ei negare b c 
\pm, e\)f. > contristare earn L. 

37. sed : et ^ ; + sibi L ; + statim B {BetUl.). 
miso ER ; + confestim H^LR. speculatore {cf, 
imoartiXtu 6 0€ur. (TvtKovXdTopa) codd.pl, : spiculatore 
CaPKV vg, c quasi a * spiculo', cf, Goelter * Lot, de 
S,Jirome^ p. 51 ; spiculare KT. praecipit a*LQR, 
piecepit D. adferri ABEGHLRY(ad // f.)Z* : 
afferriCa^eKM-OQTVWXZ^zff. TUch.\ aufferriD. 
capud LRWY. om. et decoll. usque in disco u, 
aS Z*( + Z*). in disco cum gr, C A al pauc. : {pm. 
Bent I.), decolauit R, deolauit L. in carcerem G. 

28. Inc. uers, aS et decollauit |g. attulit 
AH0KQTVWXYCZ vg, : atulit Y*, adtuUt BCD 
Ea>GIKrOR, adtulUt L. capud ELRY. iUut 
GHZ*(iwr. Z«). puelle W. dedit sec. ; dlcit Y. 
matris suae Q, matii sue W. 



29. uenienmt D. tullcrunt LR ; attulenmt T. 
corpus : caput E*. om, corpus eius 3**( + mg, ). 
possuerunt a'LR. illut OZ*{corr. Z^). monomento 
E ; monumentum G. 

30. conuenientes ; cum uenissent F etiam 
nuntiauerunt illi omnia quaecumque fecerant. 
renuntiauerunt (renunc. .SC) : enuntiau. R, 
nundau. W. iUi : ilia Y ; ei DH» vg, que DW. 
aegerant E; egerunt L. et docuerant GL; om, 
D ; et quae doc. (Bentl.), 

31. illis + ihs 3^^. uenite + uos R. seorsum 
(seh. C)+eamus BM'O*'. in disertum 1. D; > 
in 1. des. E. et requiescite (recies. L et forsan 
3P^, sed scriptura partim abscissa esf) pusiUum 
(pos. O, puss. Da*LR) : om. X*. enim : autem 
£. nenebant L. et rediebant (redibant vg, ) : om* 
F. multi et BCEGIKLKTOQRTVWXZ vg\ 
multi {pm. et) AD3*H0Y. manducandi spatium 
codd, nostri omnes : > sp. mand. W" vg, contra 
gr. oH^l 4>ay€iv tineaipow, 

32. ascendens Q. in naui ABDEH>GH0LO 
QRX«YZ* a c d f ff^ i I q d Bentl, : in nauem 
CIKKrTVWX*Z' r Tisch,, in nauim vg, ; graeci 
habent sic ledt dv^\$oy {uel -$w) €ls fprj/tov rinoF 
T$ (uel iv T$ uel Iv) wXol^ codd, pi., /eat dya0ayrt? 
tls rb irXoToF AvriKOov th Ip, r&nov D 66^, Lectio 
nostra uidetur ex ueteribus latt, Jluxisse, sed ab 
Hieronymo sine correctione relicta, cum graeci 
plurimi datiuum kaberent, habienmt C. disert 
D. seorsum : s sec, eras, Q ; sehorsum C. 



Digitized by 



Google 



2l8 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[vi. 33-39. 



^et uiderunt eos abeuntes 

et cognouerunt multi et pedestres 

de omnibus ciuitatibus 
concurrerunt lUuc 

et praeuenerunt eos. 
^ Et exiens uidit multam turbam lesus 

et misertus est super eos 

quia erant sicut oues 
non habentes pastorem 

et coepit docere illos multa. 
86 (64. 1) Yx. cum iam hora multa fieret 

accesserunt discipuli eius dicentes 

desertus est locus hie. 

Et iam hora praeteriuit 
s«dimitte lUos ut euntes in proximas 



uillas et uicos emant sibi cibos quos 

manducent 
^ et respondens ait lUis 
date eis uos manducare 
et dixerunt ei 

euntes emamus denariis ducentis panes 
et dabimus eis manducare 
^® et dicit eis 
quot panes habetis ? 

ite et uidete 
et cum cognouissent dicunt 
quinque et duos pisces 
^et praecepit illisutaccumberefacerent 

omnes secundum contubernia super 

uiride faenum 



runt in desertum locum, seorsum. ^ et uiderunt eos abeuntes. et cognouerunt eos multi. 
et pedestres de omnibus ciuitatibus concurrerunt illuc. et praeuenerunt eos. et conuene- 
runt ad eum. ^ et exiens iesus. uidit turbam multam et misertus est super eos. quia erant 
sicut oues non habentes pastorem. et coepit docere illos multa. 

^ £t cum iam horae multae fierent. accessenmt ad eum discipuli eius. dicentes. quia 
desertus est hie locus, et iam hora praeteriuit. ** dimitte illos. ut euntes in proximas uillas. 
et castella. emant sibi panes, quia quod manducent non habent. ^ et respondens iesus. ait 
illis. date illis uos manducare. et dixenmt ei. euntes. emamus panes denariis ducentis. et 
dabimus eis manducare. ^ et dicit eis. quod panes habetis. ite et uidete. et cum cogno- 
uissent dixerunt ei quinque panes et duos pisces. *• et praecepit illis iesus. ut facerent eos 
discumbere. omnes secundimi contubernia super uiride faenum. 



33. habeuntes C. cognnenint L. multii V*. 
pedestris H* ; pedestrae Q, -tre B ; peatri R. de 
{cumgraecis omnibus) BEGKTRTWX* vg, et dflq 
rlaur.\ et de ACDa>H0IKLOQVXcYZ(j)>rw» 
ex conflatione prcupositionum ex de correcta in et 
de ; uteri uett. exa,9ib b cfff cm, eiuitatibus L. 
oonourremiit : cncnirerunt LRW6" ; et cunrenmt 
D ; occurrenmt Q. muo : u in ras, scr. 3^. et 
praeiL (pern. R, prenenier. D). eos {cum KBLA 
/ 8 aur.") : et uenenmt ibi a (pm. ibi) </(^ i illuc) ; 
•f mu owTfkBoy avrov D min.^ et connenernnt illuc 
b; + et conn, ad eum/^ cum gr. Am, etc, 

34. om, et 3**( + mg, )L. exiens + inde E3**». 
> uidit ihs turbam multam KOVXZ ; > u. turbam 
m. ihsL zrf. ^/ ^ G {sine ills); > u. turbam ihs m. 
KT ; > i^ uidit turbam multam D3^ et sic Y. (sine 
moltam). missertus D9^L. om, est suj^er T. 
quia: qui EGLQR. erat L. dcuti houes C. 
caepit LR, cep. W. doceret illos R ; docere eos 
EV ; > illos docere vg, 

35. quum C0. hora : mora TY. horae multae 
fierent R. dicentes : + est R ; + quia BentL 
disertus Y. > locus est £. loons hie : om, hio 
Bentt, cum gr, > hora iam DE ; iam mora X<^, 



iam ho C* (ra super scr, ). praeteriuit codd, plur, : 
praeteriit BG(L)X* vg., et preteriit DW ; praeter- 
ibit HITXc; > praet. hora L ; hora mnlU BentL 

36. demitte a'V, dimittite X. mos: eos E. 
euntes in + castella D* sed expunctum, proximos 
L*. cybos E, duos T ; escas 3*^. mandncarent L. 

37. respondentes V*; +ihs E3*^. ait iUis 
(eis DH>*) + ihs H^0R. date eis AH0KKrWX«Y 
{recte ut discrimen personarum ostencUmt) : date 
illis BCDEa>Gc(-os G*)ILOQRTVX*Z t?f. Tisch. 
uos BEG©KM'ORTVXZSJ6C cum graecoetbcd 
fff^ lqhaur,i om, ACDa>HILQWY^. et sec, : 
illiautemG. dixemtY. exeuntesQ. emimnsGT, 
ememus T* ; eamus W, emeamus R. <iftiii^yi|^ 
(-ris 3*LR) ducentis (-es O j .CC* R) panea: >dnc. 
denariis (din. E*) p. DEW vg,, > panis denariis 
docentis G. dauimus OX. eis codd, pi, : Ulis vg, 
Tisch, ; ei l>*{corr, D'**). 

38. eis •!• ihs Q. quod panes CG(-is G*)OR. 
quum C0. cognonisset G*. dicunt + ei E0LQ 
RT«. quinque : .u. £R ; + panes D3PLQ. duo 
Z ; .11. DE. 

39. praecipit D(pre.)aPFLQRY. illis : ds D ; 
+ ihs BH^KTO. accumbere (disc. X*)&oerent : 



Digitized by 



Google 



VI. 40-48.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



219 



*®et discubuerunt in partes per centenos 

et per quinquagenos 
*i et acceptis quinque panibus 

et duobus piscibus 
intuens in caelum benedixit 

et fregit panes 
et dedit discipuHs suis 

ut ponerent ante eos 
et duos pisces diuisit omnibus 
*^ et manducauerunt omnes 

et saturati sunt 
*^et sustulerunt reliquias fragmentorum 

duodecim cophinos plenos 

et de piscibus 
** erant autem qui manducauerunt quin- 
que milia uirorum. 



45 (66. 6) E^ statim co^t discipulos suos 
ascendere nauem 
ut praecederent eum trans fretum ad 

bethsaidam 
dum ipse dimitteret populum. 
46(66.2) E^ ^yy^ dimisisset eos abiit in 

montem orare. 
47 (67. 4) E|. ^.yjj^ gg^Q gggg^ g^^ nauis 

in medio mari 
et ipse solus in terra 
** et uidens eos laborantes in remigando 
erat enim uentus contrarius eis 
et circa quartam uigiliam noctis uenit 

ad eos 
ambulans super mare 
et uolebat praeterire eos 



^ Et discubuerunt per contubemia. plurimi per centenos. et per quinquagenos. ** et ac- 
ceptis quinque panibus. et duobus piscibus aspiciens in caelum, benedixit. et fregit. et dedit 
discipulis suis. ut ponerent ante eos. et duos pisces diuisit omnibus. ^ et manducauerunt 
omnes. et saturati sunt. *' et sustulerunt reliquias fragmentorum duodecim cophinos. et de 
piscibus. ^ erant autem qui manducauerunt panes, quinque milia uironun. ^'et statim 
coegit discipulos suos. ascendere in nauem. ut praecederent eum trans fretiun. ad beth- 
saidam. dum ipse dimitteret populum. ^ et cum discessisset ab eis abiit in montem orare. 
*^et cum sero esset factum, erat nauis in medio marl et ipse solus in terra, "et uidens 
eos laborantes in remigando. erat enim uentus contrarius illis. et circa quartam uigiliam 



accambent L. homnes C. saecnndum L. contu|| 
bernia G,-iiemia O, -bemio Z*, -ermia W. uiridem 
OZ*, -ae E. fenum KLRWZ*(f<vr. Z«), foenum 
D3»G vg, 

40. discambnenmt L, discambemnt SP. in 
partes (wpaffiai wpaataC) codd, pL et vg, et b dff^gt 
iB : per partes X ; per singnlas arias L ; eas ste R, 
sed reliquiae sunt credo hoe litterae Uctionis per 
areas {uel huiusmodi) in apographo, quam etiam 
uoluit Bentleius (7r. ColL Cant, B. 17. 14); 
ceteri ueterum habent sic plurimi r, per contn- 
beniia /, conuiuia r, conniaia per contubemia i, 
areas et areas q ; cf, dinisi in niridaria Erasmus, 
per oent. et per {pm, EGKT t^^.) quinquagenos: 
oenteni et qainqnageni X*. 

41. quinque : -u- DEW. et duobus (-ii- D) 
piscibus (piisc. £, pic. O) : om, R. intuens: et in- 
tendensR. om,ixiW, celnmW. ^m. dedit L.hante 
C duos : -II- D. dinissit DL ; + in O. homn. C. 

43. mand. + et R. honmes C. 

43. snstnUemnt L. om. uoluit reUquias Bentl, 
frgmentonim L, fram. O*, frangm. G. dnodecem 
»♦ ; .xn. DEW. cofinos H>LR, coff. DE, cophy- 



nos H. plenos + plenos plenos {sic) G. piso. •(• 
similiter E. 

44. am, autem T*. qui manducanerant X 
Bentl, ^ cf, ad viii. 9. quinque : ^u- DERW. 
millia W vg, 

45. statim coegit (qnoegit C, cogit LR) : •(• iBs 
E ; > coegit statim X<'. > suos disc. L. hascen- 
dere C ; + in H*LQ. nanim D vg. preced. D. beth- 
saydam C, betbz. D, bets. G, bez. L. demitteret 
G«(-re G*)OV, dimiserit R, dimittet Z*{corr. Z"). 

46. qunm C0 ; + ipse D. demisisset V, di- 
mississet DEY, dimisiset R, dimissiset L. habiit 
C, abit R. montem + solos 0. horare C. 

47. quum C0. saero C. esset + iam QR 
by et cf, iam erat nauis a dff^ /, et er. enim longe n. b ; 
rpf voAof TO wXoiov D min. nanes O. midio R. mare 
G^ cf. ady, 13. 

48. rimigando O. eis : illis G. et circa codd, 
omnes 9JQC et dfff^ I q quamuis prtucedat uidens : 
om, et <S ; graeci koX lli/v , , , w€pl uel KaX c78cy . . . 
Koi vtpl. quartam: •iiii> D. ad eos + ills R> 
ambulans (anb. L; om, C) super (-ra DES'*' 
W6'j60 mare : > s. m. amb. Q. preterire D. 



Digitized by 



Google 



220 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[VT. 49-56. 



*^ at illi ut uiderunt eum 
ambulantem super mare 
putauerunt phantasma esse 
et exclamauerunt 
^^omnes enim eum uiderunt 
et conturbati sunt 
et statim locutus est cum eis et dixit 

illis 
confidite ^o sum nolite timere. 
M (68. 6) Et ascendit ad illos in nauem 
et cessauit uentus 
et plus magis intra se stupebant 
^ non enim intellexerant de panibus 
erat enim cor illorum obcaeca- 
tum. 
58 (69. 2) Yx cum transfretassent peruene- 



runt in terram gennesareth et adpli- 

cuerunt 
^cumque egressi essent de naui con- 

tinuo cognouerunt eum 
'^^et percurrentes uniuersam r^ionem 

illam 
coeperunt in grabattis eos qui se male 

habebant circumferre ubi audiebant 

eum esse 
^* et quocumque introibat in uicos uel in 

uillas aut in ciuitates in plateis po- 

nebant infirmos 
et deprecabantur eum ut uel fimbriam 

uestimenti eius tangerent 
et quotquot tangebant eum salui fie- 

bant. 



noctis. uenit ad eos iesus ambulans super mare, et uolebat praeterire eos. *• at illi uidentes 
eum ambulantem super mare, putauerunt phantasma esse, et exclamauerunt. ***omnes 
enim uiderunt. et conturbati sunt, et continuo locutus est ad eos. et dixit eis. constantes 
estote. ego sum. nolite timere. ^ et ascendit ad illos in nauem. et cessauit uentus. et 
plus magis intra se stupebant et mirabantur. " non enim intellexerant de panibus. erat 
enim cor illorum. obcecatum. ^ et cum transfretassent. uenerunt in terram gennesareth, 
et adplicuerunt. " et egressis eis de naui continuo cognouerunt eum. ^ et percurrentes. uni- 
uersam regionem illam. coepenmt in grabatis. eos qui male habebant. circumferre. ubi 
audiebant eum esse " et quocumque introibat in castella. uel in ciuitates. aut in uillas. in 
plateis ponebant infirmos. et deprecabantur eum. ut uel fimbriam uestimenti eius. tange- 



49. ad CO ; et E. om, ut E*Z*( + Z*). super 
mare (me R*, corr, R*«*) : supra mare (E)9^(!r. 
> sapra m. amb. £. put. + emn T. fiuitasma 
BDEH>G©KLRTVZ, fastasma C, 

50. homnes C. enim: qui LR; enim qui E. 
eum {pm, B*, + B*) uiderunt : > uid. eum vg, 
loquutns 0IX. om, est C. oum eia (es R) : 
cum illis H. dixit (didt uoluU Bentl) iUis: 
dixit eis H «y. confidcte 3PGHLR*T«X*. ego 
sum -I- et Q. 

51. nauim DW vg, plus magis {Xiav Ik vc/mo'- 
crov) codd. et vg, : magis {om. plus) E. > stnp. 
intra se G. stup. + et mirabantur R b dfq r our. 
cumgr. ADXrn etc,^ stupebant cum admiratione a, 

52. inteUezerant (<n;t^«air) ABH^OWXY 
Z*-** Bentl b dflq r our, : intellexenmt CDEa»G 
H*IKLM'QRTVZ' vg. a cff^ », inteUexeft 5. de 
manibns R*. erat autem L. morum : eorum W^ 
GT vg, hobcaecatum C, obcec 3PL0WY, ob- 
dc. R. 

53. quum C0. fretassent G. praenenerunt E; 
uenerunt G vg, in terram + gerazenorum D sed 
exp, gennesareth codd, pi, : genesareth H'KR 



VW^C, genez. D^, geniz. L ; gennasereth ; 
genesar ET(genn.). om. et sec. R. adplicuerunt 
Ea>G0LMX)Z* / et appl. AHIKQVWXYZ" vg, 
Tisch. : adplicauerunt BCDR / 8, appl. T ; om,, et 
adpl. abc dffx i q r our, cum gr.D, i. 28. 209. 

54. quumque CH0. hegressi essent C; egressns 
es. W* ; egressissent E, egressent L. om. de naui 
Z*( + Z^). cognuerunt L. eum + uiri loci illius 
Q ex Mt. xiv. 35, 

55. huniuersam C. caeperunt DR, cep. W. 
grabattis («/ cap. ii. 4, 9, 1 1, 1 2) ABDH>H0KX« : 
crabattis V, grabbattis KT, grabbatis QR, grabatis 
EGWX*Y vg. ; grauattis L, grauatis CTZ*, cra- 
uatis 0Z°. om. se 5P*RTX* Bentl, abebant CL ; 
habent E*. ubi: ibi W. > eum audiebant E. aesseC. 

56. quoquumque CH ; quocunque ^1!^. intro- 
iebat X*^; introeat K in umas: et uillos R. 
aut du. CKKTRTVWZtjf. oiuit. + et BEOQ. 
in plateis (cv reus irXar&ats DQ^) : in foro et in 
pi. a, sed gr. pi. kv r, dyopous, punebant O. deprae- 
cab. BEGILORYZ*,diprecab. D3>. tangueretD* 
{nsuperscr,) quodquod COG, tanguebantD. salui: 
sani B. Post eum deficit E tisque ad Luc, vii. 24. 



Digitized by 



Google 



VII. iH5.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



221 



VII. * ^^' ^^^ Et conueniunt ad eum phari- 
saei et quidam de sciibis 
uenientes ab hierosolymis 
' et cum uidissent quosdam ex discipulis 
eiuscommunibus manibus id est non 
lotis manducare panes 
uituperauerunt 
spharisaei enim et omnes iudaei nisi 
crebro lauent manus non manducant 
tenentes traditionem seniorum 
* et a foro nisi baptizentur 
non comedunt 
et alia multa sunt quae tradita sunt 
illis seruare 



baptismata calicum et urceorum et 

aeramentorum et lectorum. 
5(71.6) E|. intertogant eum pharisaei et 

scribae 
quare discipuli tui non ambulant iuxta 

traditionem seniorum 
sed communibus manibus 

manducant panem ? 
'at ille respondens dixit eis 
bene prophetauit esaias 

de nobis h3^ocritis 
sicut scriptum est 
populus hie labiis me honorat 

cor autem eorum longe est a me 



rent et quodquod tangebant eum. salui fiebant VII. * Et conuenerunt ad eum pharisei. 
et quidam de scribis. qui uenerant ab hierosolymis. ' qui cum uidissent. quosdam ex 
discipulis eius. communibus manibus. idest non lotis manducare panes, uituperauerunt. 
* pharisaei enim. et omnes iudaei. nisi crebro lauerint manus. non manducant. tenentes 
traditionem seniorum. * et redeuntes a foro nisi baptizentur. non comedunt et alia multa 
sunt quae tradita sunt illis seruare. baptismata calicum. et urceorum. et erameniorum. et 
lectorum. * deinde interrogauerunt eum pharisaei. et scribae. quare discipuli tui non se- 
quuntur traditionem seniorum. sed non lotis manibus manducant panem. ' at ille respon- 
dens. dixit eis. bene prophetauit esaias de uobis. hypocritis. sicut scribtum est. populus 



Vn. I. cnmaeniunt L; conuenerunt QT, cam> 
tienemnt R, connenienmt D. om, earn L. pharisei 
W, pharesaei G, parisei R*, pharissei R«, farissei 
L, pharisaeis H, pharis D. scribnis L. hiemso- 
l3rmis KZ', hierosolimis STX, hiemsolimis D3^Y, 
himsolimis LR, iherosolimis T, ierosolymis vg,^ 
ierosolimis W. 

a. qnum C0. nidisset V*. discipnli Z*{corr, 
Z*). eiuB: suia Q; + et Z*. conmunibus O, 
cmnrntmibns R, commonibns D3^*LQ, commanis 
T. lotis + manibus D. panem H^ITX. nita 
peranfenint l^duobus turbis), uiturauenmt O*^; 
-t-eosBGKT. 

3. pharisei DH'W, farissei L, pariei R*, pharissei 
R«. enim : autem Da^-M^Z ; om, R. omnis H. 
iudeiCH'LRW. nisi + prius G. orehro codd. omn, 
et vg. ■• wkv6l e(sugr,H etfg^ I aur. gig. : tuteres 
plerumque reddunt irvyft^ {uel criy/ij ?) momento 
n, subinde ^, pugillo cff^ i q r, primo {vvtcfoj D) d 
(pm.d), Uuentfw/wBDH^FGHeiOTQRVWZ' 
cqiet labcnt CLOTXZ* / : lauerint A vg. Tisck. 
cum a b dfff^ i r r„ et lauerent Y : sed haec lectio 
ex uett. derivaia uidetur, manus + suas L. 
manducant + panem BOX«. tradirtones KVWX« 
Z. saeniorum C. 



4. a foro: + redeuntes BO(/)8; + uenientes 
9J6 ; + quum (cum H) uenerint W&T/ere cum D^ 
J^w lA^oKTiK et abc dfft il qr aur. ; de publico 
redeuntes X. babtizentur CDH^LR. conmiedunt 
W. om, sunt KKTVX^Z; sun* L. que DW. 
babtismata CDSPLR. calicem R. urcaeomm R, 
orceorum DTX«, urcheorum KTO, horceorum C. 
eramentorum C^l/WTV, 

5. interrogant {ivtpwr&irty) ABCH*K*?QY 
cod. caraf. Bentl. : interrogabant a>GH'0IKcLlPr 
ORTVWXZ vg., -gauenmt D. pharesaei G, 
pharisei DW, farisei S'R*, issei LR*-. scribae 
(-be W) +diccntes H^LOQRX*. disc, tui non 
hamb. C ; > non. amb. disc tui D. traditiones 
X* ; tradionem L. saen. C. commonibus Di^' 
LQ, communis T. > mand. manibus L. man- 
ducant + U sed exp. D. 

6. ad C ; et G. dixit eis + quia R. profe- 
tauit D3»L0R, prophetabit T. isaiasDH^KV^ 
j6C esayas CT, eseias L, esseias R, ysaias W. 
> de nob. esaias B. hyppocritis 3*, hippocritis R, 
ypocritis OTVWZ«, hypochritis KT, hypochrytis 
C, hyppodirilis D, chippochritis L. scribtum OZ. 
lauiis O, labis a^LR. me : meis R. honorant T ; 
diligit abcet ayawa D. longuc D. est : abest BDfT. 



Digitized by 



Google 



222 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[vn. r-15. 



^ in uanutn autem me colunt 

docentesdoctrinaspraeceptahominum 
• relinquentes enim mandatum dei te- 
netis traditionem hominum 
baptismata urceorum et calicum et 
alia similia his facitis multa 
® et dicebat illis 
bene irritum facitis praeceptum dei ut 
traditionem uestram seruetis 
^® moses enim dixit honora 

patrem tuum et matrem tuam 
et qui maledixerit patri aut matri 
morte moriatur 
^^ uos autem dicitis 



si dixerit homo patri aut matri corban 

quod est donum 
quodcumque ex me tibi profuerit 
^* et ultra non dimittitis eum quicquam 

facere patri suo aut matri 
^^ rescindentes uerbum dei 
per traditionem uestram quam tradi- 

distis 
et similia huiusmodi multa facitis. 
^* Et aduocans iterum turbam 
dicebat illis 
audite me omnes et intellegite 
^* nihil est extra hominem introiens in 
eum quod possit eum coinquinare 



hie. labiis me honorat. cor autem eorum. longe est a me. '^ sine causa autem me colunt. 
docentes doctrinas et praecepta hominum. 

^Relinquentes enim mandatum dei obseruatis ea quae ab hominibus sunt tradita. 
baptismata urceorum. et calicum. et alia his similia multa facitis. • et dicebat illis. bene 
inritum facitis mandatum dei ut traditionem uestram statuatis. ^® moyses enim dixit, honora 
patrem tuum. et matrem tuam. et qui maledixerit patri. aut matri. morte moriatur. " uos 
autem dicitis. si dixerit homo, patri aut matri. corban. quod est donum. quodcumque ex me 
tibi proderit. " et ultra non dimittitis eum quicquam facere patri suo. aut matri. " rescin- 
dentes uerbum dei. per traditionem uestram. quam tradidistis. et similia huiusmodi multa 
facitis. ^*et conuocans omnem turbam. dicebat eis. audite me omnes. et intellegite. 
" nihil est extra hominem. introiens in eum. quod possit eum comquinare. sed quae pro- 



7. om, autem T. > colunt me X* BetUL doo» 
trinas sine add. ABH*IOYZS h dff^ I q et gr, cf, 
Mt,xv,g: +et CD^GHJ0KLIfrQRTVWX6"J6C 
cum a cfiaur, ; +in {i.e. in praecepta « If t4X- 
fiara !) 8. precepta DW, praeepta L ; mandata Q. 

8. enim : autem DX* ; eum R. mandatum 
(T^ IvToKiiv) BCFGHi0ILKrOQRTVWX*Z vg. : 
mandata ADa»H*KX<'Y. tenetis (KparuTt) AB 
Ca^^FGHIKlfrOTVWX'YZ' vg. : tenentes D3>^ 
0LQRX*Z*. tradicionem H, tradifonem W; 
traditiones 3^^X*T|g j6. babtismata CH'L, babtisma 
D. urcaeomm R, orceonim D, ureeorum L, hor- 
oeorum C. > caL et urc. I*X. > his similia G. 
hiis CL. om. simma T*. fooitis: fadetis T; 
factis D; faciunt F; facientis X*; fecistis ^Shl 
+ similia D* sed exp. 

9. inritum DH*GLORZ». fecistis ^T^. prae- 
peptum : mandatum KfOQ ; mandata DiiP*. tra- 
dicionem H. seruitis R ; teneatis T^S* ; statuatis 
a b cfffi i q r, tradatis d, anj<njT€ D min. 

ID. moyses CH^GKLKTQVW vg. Tisck., moises 
RT, mois D. patri aut : patri uel RW vg. 

II. patri + suo R. matri + suo R. coruan L. 
om. quod est donum R. quodquumque CH, 



quodcunque ^3S ; + est R. ex me : + est W ; 
ezeme L. profuerit : proderit Bif "'LR. 

1 2. hultra C, ultro Y. dimittetis LQT ; dimittis 
G^H; dimittas R. eum: eam R. quidquam 
CZ*i6C. aut : uel G. matri + suae X*. 

13. rescendentes OR, rescidentes D ; resdnditis 
L. i»er : propter W. uestram + stultam XZ abc 
diqrefD^. tradistisR. similia + uestro L. > 
facitis multa G. 

14. aduocans (irpotricaXtffdfuvos) : uocans L. 
kerum Z. turbas 9. pm. dicebat illis M*. 
honmes C. intelligite CGH0TW vg. 

15. nichU W. om. est Z*( + Z"). hominum Y. 
introyensC. posset LQT. coinquinare (leocycMrou) 
codd. piur. et vg. et quoinqu. C0RT, colnc L 
cum a b f I q 8 aur. : inquinare K, communi- 
care c d ffx {BeniL)t communem facere 1. sed 
que DH. > procedunt de homine G. sunt que 
DW. communicant {kowowto) cum ACS^H 
0XMTWY6^C cor. uat. mg. cfff^inaur.\ 
et conm. G, common. R, conmon. Q, commun- 
cantX": coinquinant BD3^KOVX*Zj6 cor. uat.*, 
ab dq\ confuse legit L procebant hominem ilia 
sunt quae comonicant coinent. 



Digitized by 



Google 



VII. 15-25.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



223 



sed quae de homine procedunt ilia 
sunt quae communicant hominem 
^•si quis habet aures audiendi 

audiat. 
17(72.6) El; ^unj introisset in domum a 
turb^ interrogabant eum discipuli 
eius parabolam. 
>*Etaitillis 
sic et uos inprudentes estis ? 
non intellegitis quia omne extrinsecus 
introiens in hominem non potest 
eum communicate ? 
19 quia non introit in cor eius 
sed in uentrem et in secessum exit 
purgans omnes escas 
*o dicebat autem quoniam quae de homine 
exeunt ilia communicant hominem 



^^ab intus enim de corde homi- 
num cogitationes malae proce- 
dunt 
adulteria fornicationes homicidia ^^ fur- 
ta auaritiae nequitiae dolus inpudi- 
citia oculus malus blasphemia su- 
perbia stultitia 

^3 omnia haec mala ab intus procedunt 
et communicant hominem. 

24 Et inde surgens abiit in fines 
tyri et sidonis 
et ingressus domum neminem uoluit 
scire et non potuit latere 

2«mulier enim statim ut audiuit de eo 
cuius habebat filia spiritum inmun- 
dum 
intrauit et procidit ad pedes eius 



cedunt de homine ilia sunt quae communicant hominem. ^" si quis habet aures audiendi 
audiat " et cum introisset in domum. a turba. interrogabant eum discipuli eius. parabolam 
istam. " et ait illis. sic et uos inprudentes estis. nondum intellegetis quia non omne quod 
extrinsecus est introiens in hominem non potest eum communicare. ^ quia non introit in 
cor eius. sed in uentrem. et in secessum exit, purgans omnes escas. ^ dicebat autem quia 
quae de homine exeunt, ilia communicant hominem. '* ab intus autem de corde hominum. 
procedunt cogitationes male, adulteria fornicationes. homicidia. " fiirta. auaritia. nequitia. 
dolus, liuido. inpudicitia. oculus malus. blasphemia. superbia. et stultitia. " omnia haec 
mala, ab intus procedunt. et communicant hominem. 

** Et exsurgens inde abiit in fines tyrL et sidonis. et ingressus in domum neminem 
uoluit scire, et non potuit latere, "^sed continuo cum audisset mulier de eo cuius filia 



16. si qtda : qui G. > aures habet Q. 

17. quum CH*0. introuisset W^iyi expuncta)^ 
introiset T, -ssent Q ; -1- ihs 0. in domom ad 
turba G. ras, 3 aui 4 Htt. inter turba et interro. 
A. turba + et sedexp. I. am. earn R. parabulam 
Da>»GLR, parabola X«. 

18. illis : eis R. inprudentes codd, : impr. W 
*!r> i prudentes L. estis + et T. non : nondum 
R. intelligitis CGH0TW z^^. homne C ; +quod 
GOQ. extrinsecus (intrinsecus X®) introiens: 
a foris intret G, cf.z foris introit a. om, in B*. 
om, eum R. commonicare DH^^QR ; coinoinare 
commonicare sic L ; coinquinare i6. > communi- 
care eum GW. 

19. quia: quoniam DLQ; quod O. introit 
(€l<riro/)ei;cTO<) codd, pL: introiit BDGH»0IX; 
introiuit KTO'R ; intrat Q vg. ; intrauit L. in 
coide D0? uentrem + uadit H«v0KTX*Z vg. 
{sine auct, gr.). et {pm, in) L. exiit DH'0IL. 
homnes C. aescas IK, hescas C. 

30. dicebant QR. que D. om. de X. post 
iUa dejicit Bad u. 34. communicant (common. 



D3^, conmun. G): communicat T; coinquinant 
"^^Sbf quoinqu. Q, coinc. L. homin L, ominem R*. 

a I. male RWY; om. D. > malae cog. vg, 
adultera R. 

2a. furta + falsa testimonia Q ex Mt, xv. 19, 
cf. Orig. ap, Tisch. hie {u. ai). abaritiae O, 
auaride W. nequitiae (necitiae L, nequicie W). 
dolus (dolos L). inpudicitia (imp. Y^, inpuditia 
; inpudicitie T, impudidtiae W vg.) : om. Y* 
( + Y*) ; + inuidia G. hoculus C, occulns R. 
blasfemia jySK ; blasphemiae M'O, blasfemiae LQ; 
pluralem habent \y^' etc, et uett. b c g^. superuia 
L. stulticia W. 

23. homnia C. >mala haec Q. comunicant 
W, commonicant Da*^LQ ; coinquinant Sh. 

34. Inc. et exsuigens inde dls abiit G. et ad 
init. 6is lapsu D. abit L. fines : finibus QVX*, 
finies X"; finem R. tin S'LRT. sydonis CD0. 
ingresus L; egressus Q; +in CQT. latere: 
late R. 

25. mulier enim : m. autem MX) ; + quaedam 
G. om, enim statim tisqtu ad mulier u, 26 D. 



Digitized by 



Google 



224 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM, 



\yi\. 26-34. 



26 erat autem mulier gentilis 

syrophoenissa genere. 
(78. 6) £^ rogabat eum ut daemonium 
eiceret de filia eius 

27 qui dixit illi 

sine prius saturari filios non est enim 
bonum sumere panem filiorum et 
mittere canibus 

28 at ilia respondit et dicit ei 

utique domine nam et catelli sub 
mensa comedunt de micis puerorum 
Met ait illi 

propter hunc sermonem uade exiit 
daemonium de filia tua 



^® et cum abisset domum suam 
inuenit puellam iacentem supra lectum 

et daemonium exisse. 
SI (74. 10) Et iterum exiens de finibus tyri 

uenit per sidonem ad mare galilaeae 

inter medios fines decapoleo^ 
'^et adducunt ei surdum et mutum et 

deprecantur eum ut inponat illi 

manum 
^^ et adprehendens eum de turba seorsum 

misit digitos suos in auriculas 
et expuens tetigit linguam eius 
^et suspiciens in caelum ingemuit et 

ait illi 



habebat spiritum inmundum intrauit ad eum. et procidit ad pedes eius. ^ erat autem mulier 
gentilis. syrophoenissa genere. et rogabat eimi. ut daemonium eiceret de filia eius. ^ iesus 
autem ait illi. sine prius saturari filios. non est enim bonum. sumere panem filionmi et 
mittere canibus. '• ad ilia respondit ei dicens. utique domine. nam et catelli sub mensa. 
comedunt de micis puerorum. '* ad ille dixit ei. uade propter hunc sermonem. exiit daemo- 
nium de filia tua. ^ et cum abisset in domum suam inuenit filiam suam iacentem supra 
lectum. et daemonium exisse. *' et iterum exiens de finibus tyri. uenit per sidonem. ad 
mare galileae. inter medios fines, decapoli. ^ et oflferunt ei surdum. et mutum. et depre- 
cabantur eum. ut imponeret ei manum. ^' et adsumens eum a turba seorsum. misit digitos 
suos. in auriculas eius. et expuens tetigit linguam eius. ^ et aspiciens in caelum, ingemuit. 



> cuius filia habebat spiritum inmundum statim 
ut audiuit de eo G. de eo : ab eo L. cuius : 
huius R. habebat (habet L) fiUa : > fil. habe- 
bat X* vg. . spm immundum min. lUt. X. 
immundum KWXZ« vg, Tisch. in*^'"* •' O; 
introiuit et SP-i'X*. procedit H^OQRX*. 

26, autem : enim LKTQW vg» {non cod, cara/), 
syrophenissa CD0KVX*, sirophen. M'W, syra- 
phoenissa Z* (corr. Z*), syrophynissa O, sirophi- 
nissa 9*, -isa R, sirofenisse T, sero poedsa L. genera 
O* ; gerc R. rogabant T*. demonium DH>LOR 
WY; daemonic H. ieceiet D(L), eicceret S^KT, 
eiioeret vg. Tisch, > de fil. eius ieceret D. 

27. qui dixit im (iUis Y; om, F) : et ait ad 
illam G. sine : sene Q. om. prius D. saturari 
•I- in R. om, enim T. sume^ O ; accipere G. 

a8. reap, et dicit (dixit vg.) ei (ilU vg. ; om, 
D): respcndens ait G; respondens dicit iUi X*. 
hntique C ; om. b c dff^ i{r) et sed et ; m aKKa tcai 
D min. catuli D^QR, catuUi L ; canes X* ; + in 
R. messaD; mensamGO; •!- dominorum suorum 
Q, ex Aft, xv. 27. > comedunt sub mensa vg, contra 
ord. gr, > de micis comederunt R. 

29. et ait : tunc ait X* ; at {pm. ait) R. iUi : 
illis GO ; + ilis DaP««^GH»©OQX. > propter 
serm. hunc uade Q, > uade pr. hn»c serm. G. 
+ et DT. exiet RT; exit L. demonium 



DH»LRW. de fllia : a filia GZ» {corr, 7?) vg. 

30. quum C0. habisset C ; abiisset DY vg. ; 
abiset G. ad domum LQ. om. suam R9. super 
RT. demonium D3»LRWZ. exiisse D vg,\ 
exisset L ; + de ea OKT ; + ab ea X. 

31. tiri H»LRTW ; + et Q. sydonem CD0 ; 
sodonem H ; sidonia R ; (8(d ^Ctwoi ((BDLA 33 
21* cum ab c dfff^ i Inr r^l our, sed tyri et si- 
donia uenit q), gaiileae CH»G0OrORZ, -ee W, 
galiliae L, gal! D. medio R. finis R. decapuleos 
a**, decapolis R, decapulis L, decapoU T. 

32. adducut G, adducent F. eis F. sordum D3*. 
depreoantur (ira/xii(oA.oO(rtv gr, fere omnes) cum 
AH*QX« Bentl, et depraec FY /, cf, rogantes a, 
deprecantes r {om, b) : deprecabantur H'GI^KM? 
TVWX*Z vg. et depraec. Ca^GLOR aur„ diprec 
D, cum c dfffi i q (r,) 8»iraf>c«^ovK gr, 33 non 
autem DA. inponat (imp. WX« vg.) : inponet 
L, inponeret GRTX*, inponant Q. 

33. adprehendens ADFHKTZ* et adprae. 
Ca>G0I*ORY, adpreendens T, adprehendens L: 
apprehendens KQVWXZ" vg. sehonum C; 
deorsum Q; eorum L. missit DH'. degitos SP. 
auriculas + eius GeKLKTQVW vg. Tisch, ei 
expuens (exsp. G) : expuensque OV(exsp.)Z ; 
expuens tantum, K. tegit 0*R. om, eius R. 

34. et suscipiens RY. om, in D. celum W ; 



Digitized by 



Google 



VII. 34-viii. 6.] EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



225 



effetha quod est adaperire 
3* et statim apertae sunt aures eius 
et solutum est uinculum linguae eius 
et loquebatur recte 
^ et praecepit illis ne cui dicerent. 
(75.8) Quanto autem eis praecipiebat 
tanto magis plus praedicabant 
87 et eo amplius admirabantur dicentes. 
^®" ®) Bene omnia fecit 
et surdos fecit audire 
et mutos loqui. 
VIII. ^ In illis diebus iterum cum turba 
multa esset nee haberent quod man- 
ducarent 
conuocatis discipuHs ait illis 
2 misereor super turbam quia ecce iam 
triduo sustinent me 



nee habent quod manducent 
^et si dimisero eos ieiunos in domum 
suam deficient in uia 
quidam enim ex eis de longe 
uenerunt 
* et responderunt ei discipuli sui 
unde istos poterit quis hie 

saturare panibus in solitudine ? 
^ et interrogauit eos 
quot panes habetis ? 
qui dixerunt septem 
® et praecepit turbae discumbere supra 
terram 
et accipiens septem panes 

gratias agens fregit 
et dabat discipulis suis ut adponerent 
et adposuerunt turbae 



et ait illi. eppheta. quod est adaperire. ^ et statim apertae sunt aures eius. et solutum est 
uinculum linguae eius. et loquebatur recte. ''et praecepit eis. ne cui dicerent. quanto 
autem eis praecipiebat tanto magis illi plus praedicabant. "^ et eo amplius ammirabantur. 
dicentes. bene omnia fecit, et surdos facit audire. et mutos loquL VIII. ' In illis autem 
diebus. iterum cum turba multa esset. et nee haberent quod manducarent conuocatis iesus 
discipulis ait illis. ' misereor turbae huic. quia ecce iam triduo mecum sunt, et non habent 
quod manducent. ' et si dimisero eos ieiunos in domos suas. deficient in uia. quidam enim 
ex eis. de longe uenerunt. 

* Et responderunt ei discipuli eius. unde istos hie potest quisquam saturare panibus in 
solitudine. * et interrogauit eos quod panes habetis. at illi dixerunt. septem. • et praecepit 
turbae. discumbere super terram. et accipiens septem panes, et gratias agens. fregit et 



+ et QR. om. et ait D. effetha {hfxpoBd ml 
k<p^0d) cum A©«VXY Par. Lot. 13171. 13174, 
uetL c /, epphetha Z', ephphetha T^C, ephphe- 
thah )g, in d latine non redditur tantum graece 
hr<pa$d: eflfeta Da>FH0*ILTW corp. oxon. 
Harl. 2788. 2826, b r, efpheta G, epheta R cor, 
uat, our., ephpheta C q, epphete BKlfrOQZ*/*, 
cf. epita a, efiecta d. adperire R; aperire DH* 
QW. 

35. iwf et R. aperte W; adapertae C*. om. 
et sec, L. om. est D. lingue W. loquibatur O; 
quebatur X*. rectae CR. 

36. praecipit SPQRY ; predpit DL. quanta H*. 
predpiebat W ; predpit D. predicabant D. 

37. amplius in ras. W. ammirab. DFIKTV 
XZ*. fadt bis LR gat.; sec, CDSPFQ Bentl. 
sordosD. 

Vm. I. > diebns illis vg. qatim C0. > multa 
turba esset F ; > turba esset multa T. esset : + et 
L; +cum iliu OW^^ cor. ucU.* ^ graecus aniu 
gio.'' \ nulli autem codd, gr. ap. Tisch. quod: 



quid 'S^. discipulis 4- suis ®*7{Utura post diso .) 
T. ^»f. illis LR. 

2. miseor K, misserior DL. super turbam B 
CGIKLKTOQRVWXZ' vg., et s. tern turbam D 
(teni expunct) : super turba AffHQYZ* ; turbe 
T ; deinde + istam GQ cf. turbae huic gat. ecce 
iam : etiam L. manducareDt D*. 

3. dimissero D?, demissero L. geiunos C. 
domus suas Q. deffident D, defidant GR ; ne de- 
fident V. > quidam ex eis enim T; quia qui- 
dam ex eis Q ; quidam ex eis tcmtumt DK* ut 
udtur. longue uenierunt D. 

4. sui : eius G. hunde C. istos : ipsos L ; illos 
vg. > quis hie poterit DG ; quis poterit hie vg. 

5. interrogabit T. om. eos G. quod CGO*. 
panis G. septem : -uii* DRT. 

6. praedpit :^LQRY, precipit D. turbe W. 
supra ABCGHOTOXY : super Da>0ILQRTV 
WZ vg. septem : -uii. DRTW. panis G. agiens 
L. et dedit Q ; deditque L. adpon. . . . adpos. 
ABCDGH0KrOQYZ* et adposs. :^LR: appon. 



Digitized by 



Google 



226 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[VIII. 7-15. 



■^ et habebant pisciculos paucos 
et ipsos benedixit et lussit ad- 
poni 
® et manducauerunt et saturati sunt 
et sustulerunt quod superauerat de 
fragmentis septem sportas 
® erant autem qui manducauerunt quasi 
quattuor milia 
et dimisit eos 
^° et statim ascendens nauem cum disci- 
pulis suis uenit in partes dalma- 
nutha. 
11(77.4) £^ exierunt pharisaei et coepe- 
runt conquirere cum eo 



quaerentes ab illo signum de caelo 
temtantes eum 
12 (78. 6) gt ingemescens spiritu ait. 
Quid generatio ista quaerit signum ? 
amen dico uobis si dabitur 
generationi isti signum. 
^^ Et dimittens eos ascendens 
iterum abiit trans fretum 
^* et obliti sunt sumere panes 
et nisi unum panem non 
secum in naui. 
16 (79. 2) Et praecipiebat eis dicens 
uidete cauete a fermento pharisaeorum 
et fermento herodis. 



habebant 



dedit discipulis suis. ut apponerent ante eos. et apposuerunt turbis. "^ habuerunt autem et 
paucos pisciculos. et ipsos benedixit. et iussit adponi. ' et manducauerunt et saturati sunt, 
et sustulerunt quod superauerat. de fragmentis. septem sportas. ' erant autem qui mandu- 
cauerunt. quasi quattuor milia. et dimisit eos. ^^ et statim ascendit in nauem cum disci- 
pulis suis. et uenit in finibus dalmanutha. ^* et exierunt pharisaei. et coeperunt disceptare 
cum eo. quaerentes ab illo signum de caelo temtantes eum. 

''Et ingemescens spiritu suo ait. quid generatio ista signum quaerit. amen, dico 
uobis. si dabitur generationi huic signum. " et relictis eis ascendens iterum nauem. abiit 
trans fretum. ^* et obliti sunt sumere panes, et nisi unum panem. non habebant secum in 
naui. ^ et praecepit eis dicens uidete et cauete a fermento pharisaeorum. et a fermento 



. . . appos. IKTVW vg. Tisch. ; apponenint . . . 
appos. 7? ut udtuTj apponerent . . . adpos. X. 
turbe W ; om. R. 

7. abebant C, habebunt Y. pisoioulos : disci- 
pulos /a/j« R*. insita^LY. adponi ABCa»GH 
©LKrOQRYZ* : app. DIKTVWXZ« vg. Tisch. ; 
+ illis LQ. 

8. manduoauemnt + omnes W. sustullemnt 
LR. snperauemnt T ; super erat L ; superfnerant 
Da>(-rat). septem: -uii. DRTW. sportas -t- 
plenas a»"HfLQR. 

9. qui manduoanerunt {pi <paiy69r€i) cum A 
{sic cod. ; Tisch. male -rant) BCD^GHGIKLKT 
QTVX«YZ cor. uat., codd. ap. Walker, et Bentl., 
afi k I qr r^ aur., r/; vi. 44 : qui manducanerant 
ORWX* vg. Tisch. cum b c dff^forsan ex Mi, 
XV. 38 uH plusquam perfectum meliori codicum 
auctoritati nititur, quassi L. quatuor a**9'^; 
•nil. T ; .uii. D(«/ udtur)R. miUiaz;^. ; +homi- 
nnm LQ. dlsmisit G ; dimissit V3P, 

10. hascendens C. naaim DW vg. ; in nauem 
GKLQ. post suis spcUium 6 litt., non ras. K. 
dalmanuth B ; dalmattntha W. 

11. et in mg. O. pharisei W, -sae H, pharesaei 
G, farisaei R, farisei D3^L, farissei Q ; + ad earn 
LQ. cepemnt W; caeperunt DR. qnerentes 



DL. ab illnm X^ab nio X*); ab eo D3>^. 
dae Y. celo W. temtantes AHOQTXYZ: 
tempt. BCDa»G0IKLKrRV Tisch. ; tent. W vg. 

12. et + ipse G. ingemiscens HIKW vg. Tisch, 
spiritu sancto L ; in spiritu suo G. querit CDLR^ 
> signtmi quaerit G vg. si : non LQ. dauitur O. 
generati | oni inc. rursus M. siignum sec. D. 

13. demittensDKT; dimittiens LR. ascendens 
iterum sine addit. AC(hasc.)H»*GHRTYZ ff^ 
Corp. oxon., aur. Bentl.y et gr. t(BCLA ; et ascen- 
dens tantumy D : + nauem aP*<^IKLMKrOVWX« 
HarL 3788, cor. uat. et uett.paene omn,, > nauem 
iterum B ; ascendit nauem iteram et X*, et ascen- 
dit iterum nauim et vg.^ cf. d; ascendit iterum in 
nauem {om, et) Q; graeci rell, jt&Kiy i/ifidif tts 
vkotov uel t6 v\, habiit CQT, abit L. 

14. hobliti C. sunt 4- discipuli eius 0LMQR. 
sumire L. > panes sumere vg. (panem 9^. 
habent Q. om. seoum F. in uia lapsu G. 

15. precipiebat D; praeciebat L*. uidete 
oauete (graec. plur. dpart fi\ivtT€) ABCDa»H*I 
MRWYZ* gat.f cor, uat. mg, et cauete {pm. 
uid.) T a(cauate)>&, uidete (pm, cau.) d dff^ ir9: 
uidete et cau. GHM5>KLKrOQVXZ» vg„ cor, 
uat.*, c f I aur, firmento L. phariseorum 
DW, pharissae. R, farise. L, farrisseorum 3** 



Digitized by 



Google 



VIII. 16-23.] EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



2^7 



i«(8o.c) Et cogitabant ad alterutrum 

dicentes 
quia panes non habemus 
^^ quo cognito iesus ait illis 
quid cogitatis quia panes non 

habetis? 
nondum cognoscitis nee intellegitis ? 
adhuc caecatum habetis cor uestrum ? 
'* oculos habentes non uidetis 
et aures habentes non auditis 
nee recordamini ^* quando 

quinque panes fregi 

in quinque milia 
quot cophinos fragmentorum plenos 

sustulistis ? 



dicunt ei duodecim 
*" quando et septem panes 
in quattuor milia 
quot sportas fragmentorum tulistis ? 
et dicunt ei septem 
^ et dicebat eis quomodo nondum in- 
tellegitis ? 
22 (81. 10) Et ueniunt bethsaida 
et adducunt ei caecum 
et rogabant eum ut ilium tangeret 
^^ et adprehendens manum caeci eduxit 
eum extra uicum 
et expuens in oculos eius inpositis 
manibus suis interrogauit eum si 
aliquid uideret 



herodis. '• et cogitabant inter se inuicem dicentes. quia panes non habemus. *' quo cognito 
iesus. ait illis. quid cogitatis. quia panes non habetis. nondum cognoscitis. nee intelle- 
gitis. adhuc caecatum habetis cor uestrum. ^oculos habentes. non uidetis. et aures 
habentes non auditis. nee recordamini *• quando quinque panes fregi. in quinque milia. 
et quod cophinos fragmentorum plenos sustulistis. et dixerunt ei duodecim ^ quando autem 
et septem panes, in quattuor milia. quot sportas plenas fragmentorum tulistis. ad illi dixe- 
runt septem. ^ et ait illis. quare ergo nondum intellegitis. ** et uenerunt in bethania. et 
obtulerunt ei caecum, et rogabant eum ut ilium tangeret. ** et adprehendens manum caeci. 
eduxit eum foras extra castellum. et expuens in oculos eius. impositis manibus suis. in- 
terrogauit eum si aliquid uideret. 



Ht udhtr, et sec, + a FGQ. om, fermento sec. 
L. erodis DY; erodianonun T, herodianorum 
ik, 

i6. alteratrum : altemm 7^{corr. 7?), 

17. > ait iUis iesns vg. cogitatis + in cordibas 
nestris LQ. panem LT. non + habemns D sed 
expunct, cognoscetis LQR ; cognasdtis G. neo 
BCGH^eiKLMKTQRTVWZzy.: nequeADa>H* 
OXY. intelligitis CGH0TW vg, athuc MY, 
adnc CT. cecatnm W. > caecatum adhuc I^ 

18. hoculos C. uidentes LQ. om, et DR. 
audieotes LQ. neque Y. 

19. u. Ins DRW, uq. T ; -U- sec, BF. om. in 
Y*( + w^.). millia D* vg.\ + hominum GLQ ; 
+ uirorum W^ ; + et {cum gr. NCDM A etc.) ADI 
WY vg. Bent I. dflhaur, ; + ex qnibus abcr\ cum 
nostris consentiunt ff^ k q, quot : quod CGMOT. 
cofinos FLT ; cophynos C. crni, fragmentomm 
DMKTO. cm, plenos DSP*M. sostnUstis 
(fpoTf) codd, et vg. et a c dfi 1 5 aur, : sumpsistis 
C ; superfnenmt ^ ; tulistis ^^^ ; cf, u. 20. duo- 
decem 3* ; -xii. DFR. 

30. om, et pr. BKVZ. septem : .uii. DFRT 
W. quatuor WIS^ ; iiii. DFRT. millia vg, ; 
+ homfaram L ; + hominum et Q. quod CGOV. 



sportas : dispossitas L. om, fragmentonun X* 
tulistis «/«r€) ABCH0ILMKrO(tulestis*)QR 
(tullistis)TWXYZ« vg., c dfff^lqZ aur. : sustu- 
listis (ut cum u. 19 concordet) DH^FGRVZ* a », 
abstulistis >&. om, et sec, CDWT , septem: 'Ui I. 
DFRT ; fifiBaviav D gr. 262 et a d/Jj% ilqr. 

21. intelligitis CGH0TW vg. 

22. uenerunt L ; -1- in Q. bethsayda C, beth- 
zaida DL ; bethsaidam QW vg. caecum : 
caelum Q, centum W. rogant 'GDLBentl. cum 
graeco ; rogat uel -ant ll*{correxit H*). > ilium 
ut eum T; eum ut eum a*^R. tangerent H*, 
tanguerent D. 

23. adprehendens manum ADHMOQ, adpri. 
m. G, adprae. m. H*0RY, appre. m. X* ; et sicfffx 
( + et)/: adprehensa manu M'V, adprae. manu BI* 
LZ*, apprae. m. KTWZ* vg.^ adpraeensa m. C, cum 
a c kZ aur. ; adprehens manu X* ; adprehendit 
manum . , tX b {d) i q r\ -¥ eius L. caeci eduxit 
(ceci W ; hedmdt C) : caeoeduxit Q ; ced deflens 
eduxit L. eum: ilium X*. expuunsL. hoculos 
C. eius in mg. O*. impositis KMXW vg.^ in- 
possitis D?LR. interrouit KT; interrogabat 
(Ivi/p^&ra) Bentl. eum sec. sup. tin. H. aliquid : 
quid D vg. 

Hh 



Digitized by 



Google 



aa8 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM, 



[VIII. 24-32. 



** et aspiciens ait 
uideo homines uelut arbores ambu- 
lantes 
**deinde itenim inposuit manus super 
oculos eius 
et coepit uidere 

et restitutus est ita ut uideret clare 
omnia 
*• et misit ilium in domum suam dicens 
uade in domum tuam et si in uicum 
introieris nemini dixeris. 
27 (82. 1) 5;^ egressus est iesus et dis- 
cipuli eius in castella caesareae 
philippi 
et in uia interrogabat discipulos suos 

dicens eis 
quern me dicunt esse homines ? 
^® qui responderunt illi dicentes 



iohannem baptistam 
alii heliam alii uero quasi unum de 
prophetis 
*® tunc dicit ilHs 
uos uero quem me dicitis esse ? 
Respondens petrus ait ei 
tu es christus 
30 (83. 2) g^ comminatus est eis ne cui 

dicerent de illo 
3^ et coepit docere illos 
quoniam oportet filium hominis multa 

pati et reprobari a senioribus 
et a summis sacerdotibus 
et scribis et occidi et post tres dies 
resurgere 
^ et palam uerbum loquebatur. 
(84. 6) Yx adprehendens eum petrus 
coepit increpare eum 



** Et aspiciens ait. uideo homines, uelut arbores ambulantes. ^ deinde iterum imposuit 
manus super oculos eius. et fecit eum uidere, et restitutus est ita ut uideret omnia clare. 
**et dimisit eum in domum suam dicens uade. in domum tuam. et si in castella introieris 
nemini dixeris. ^ et profectus est iesus et discipuli eius. in castella caesareae philippi. et in 
uia interrogabat discipulos suos dicens eis. quem me dicunt esse homines, '^illi autem 
responderunt dicentes.. iohannem baptistam. alii autem heliam. alii uero quasi unum ex 
prophetis. '• tunc dicit discipulis suis. uos uero quem me dicitis esse, respondens autem 
petrus ait ei. tu es christus. ^ et comminatus est eis. ne cui dicerent de illo. '* et coepit 
docere eos. quoniam oportet filium hominis multa pati. et reprobari a senioribus. et a 
summis sacerdotibus. et ab scribis. et occidi. et post tres dies resurgere. '^et palam 
uerbum loquebatur. 



24. om, ait L. uelnd 0LW, ueUut G, ueluti C. 
harbores C, arbore R. hambnlantes C. 

25. deinde: et L. <;/«. iterum R. imposuit 
KMWX vg.^ inpossuit a*LR. manum R. hoculos 
C. cepit W. restituta KT, restutus R, restitus L. 
ut itU, lin. T. > clare uideret GW« vg. 

26. missit D? ; dimisit T. mum : eum R. in 
uico CM. nemine G, uide W, If. Inirod, § 140. 

27. egresos L, ingressns BO^. om. est CH* 
( + H*) . <ww. in pr. T. casteUa (-ela V*) codd.plur. 
et vg. : castellum W ; castello AX^ ; u€tt. aliq, 
om.f vis. :— caesaream a i q r, caesarea bff^ caesa- 
riam d cum J}^ ; sed in castella ccfk I (8) our. 
et gr, €h rd$ ic&fiai k. caesareae : caesaraeae M, 
cesareae VZ, cessareae H^KT, cessariae DLR, ces- 
aree W. philipi DY, philipphi a*, phylippi C, 
filippi T. interrogauit X*. dicentes R ; sequitur 
litura 3 litt. 0. om. eis DSPT. om. me 0. esse 
homines : > hommes esse T ; 4- filinm hominb 
BH'0O ^jc iW. xvi. 13. 



28. dicentes + alii D^"^ cor. uat*. ioannem 
i^C iohannen ABH0V ; iohannes Y. babtistam 
a*L, babtizam D. eliam T vg. uero + heremiam 
Q. quassi L. de : ex KT. profetis D3>LOR. 

29. ad init. duae litt. (sn ?) ercuae O. om. illis 
W. > esse dicitis IPTQ vg, respondens + simon 
R. <ww. ei D*( + fw^.)L. christus + filins D j^^ 
expunct. 

30. conminatus G. om. est LR. 

31. cepit W. iUos: eos G vg, cor. uat. 
quoniam : quia Q. hoportet C. > pati multa 
vg. saenioribus C. sommi* O. hoccidi C; 
deinde om. et L. post (t sup, lin, O) tres (•ill* 
D) dies (dieis R) : tertia die G cum d. 

32. uemom loquibatnr O*. adprehendens 
ADHLMKTOTX*, adprae. BC3>0IRZ*, adprae- 
hindens G : apprehendens KQVWX«YZ« vg. Tisch, 
petrus o. i. eum bis X. cepit W, caepit D. eum 
+ dicens domine propitins (-dns H) esto tibi nam 
hoc non erit Hc0 cum a b n ex Mt, xvi. 22. 



Digitized by 



Google 



viiu 33-ix. I.] EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



229 



*^ qui conuersus et uidens discipulos suos 

comminatus est petro dicens 
uade retro me satana 
quoniam non sapis quae dei sunt sed 

quae sunt hominum. 
3* (86. 2) £^ conuocata turba cum disci- 

pulis suis dixit eis 
si quis uult post me sequi 

deneget se ipsum 
et toUat crucem suam 

et sequatur me 
^qui enim uoluerit animam suam sal- 

uam facere perdet eam 
qui autem perdiderit animam suam 

propter me et euangelium saluam 

eam faciet 



^^ quid enim proderit homini 

si lucretur mundum totum et detri- 
mentum faciat animae suae ? 
^■^ aut quid dabit homo commutationem 

pro anima sua ? 
88 (86. 2) Q^i g„ij^ ^g confusus fuerit et 
mea uerba in generatione ista adul- 
tera et peccatrice 
et filius hominis confundetur eum cum 
uenerit in gloria patris sui cum an- 
gelis Sanctis. 
IX. 1 W (s'^- 2) Et dicebat illis 

amendicouobisquia suntquidam de hie 
stantibus qui non g^stabunt mortem 
donee uideant regnum dei 
ueniens in uirtute 



Et adprehendens eum petrus. coepit increpare eum. " iesus autem conuersus. et uidens 
discipulos suos. comminatus est petro. dicens. uade retro me satana. quoniam non intellegis 
quae dei stmt, sed quae sunt hominum. ^ et conuocata ad se turba cum discipulis suis« 
dixit eis. si quis uult post me sequL abneget semetipsum et toUat crucem suam. et se- 
quatur me. *^ qui enim uoluerit animam suam saluam facere. perdet eam. qui autem 
perdiderit animam suam propter me. et euangelium. saluam faciet eam. '* quid enim pro- 
derit homini. si lucretur totum mundum. et detrimentum faciat animae suae. ^ aut quid 
dabit homo commutationem pro anima sua. ^ qui enim me confusus fuerit. et mea uerba in 
generatione ista adultera et peccatrice. et filius hominis confundet eum. cum uenerit in 
gloria patris sui cum angelis Sanctis. IX. i ('') £t dicebat illis. amen dico uobis quia sunt 
quidam de hie stantibus, qui non gustabunt mortem, donee uideant regnum dei. uenientem 



33. comnersus G. didpulos R. conminatus 
GO. retro + post D. om, me Z. sathana CW; 
satanas DH^IKKTOQRX*^., satenas L. sapis -t- 
ca QW. que sec, D. > hominum sunt D(sui8 
pro sunt)KOVZ. 

34. cumuocata O*, conuoca G*. post me sequi 
ABCaPH0I*LMOQRTX«Y cod, caraf,, Bentl, d 

fifft) iqi sequi post me by post me uenire G gat. c i 
our., pott me uenire et sequi 8 ; me sequi DKlfTYW 
X*Zvg. Tisch., > sequi me a n, deneget : neget 
KO{/ortasse negat) VX*Z* cor. uat.* ; abneget LQ. 
seipsum uno uerbo fiGMT; semet ipsum IP0T(8e- 
med)W vg. Tisch. ; -1- sibi Q. om. et t. or. suam R. 

35. hanimam C. salbam C. perdat D3P*G. 
perdiderit : i pr, in rets, O. et : inueniet lapsu 
D sed expunct. ; + propter L. aeuanguelium + 
meum D. saluum G ; sal uaT. > faciet eam G 
vg. Tisch, 

36. om, enim R. homini : -mini Hit, min, O. 
lucreatnr L. > totum mundum DI*R. faoiat 
{cf, lucretur) Da>G(fatjat)ILMKrOQRVWXYZ 
vg., ueU, plur., fecit /: faciet ABCH0KT r,. 
> animae suae fedat vg, anime sue W. 



37. quid : quam D. dauit O*. commotationem 
D^LR ; commutationis KKrVWX*Z vg, cor, uaf. 
pro animam suam O*, pro animam sua G. 

38. enim : autem 9^. om. me D. oonAisus 
(Iwttoxw^) ABCH»*FG0IMOV«XYZSC Par, 
Lot, 131 71, codd, antiq. ap. ErcLsm,^ cor. uat,, et 
a b cfffi (t) n get confussus DLR : confessus a*^ 
(.esus)HKMrQTV*W5'i^ corp, oxon. cumdklrr^ 
> confusus fuerit me Bentl, > et uerba mea Q 
vg. ; om, D. peccatricae CI. conftmdetur (Iv- 
mayw^avTox) cum ABCH«0KMKrO*VXZSC 
Par. Lot. 13171 d i k n, confundet DH>GIQR a 
b cffft q r, confudet L : confitebitur H*?0«TW5'iS 
Corp. oxon., confidetur Y, confitetur /, confidet r^ 
quum C0. angelis (hang. C, agg. M, angu. D) 
Sanctis codd. plur, et Yi* et vg. : angelis suis KV, 
angelis suis Sanctis H^0. 

DC. I. Incepimus ad et dicebat illis cum 
Stephano 1555 et ^TJft Tisch. Nou, Test. Graec. ed, 
8 etc, : inc. cut et post dies sex (ST vg. Tisch, ad* 
stantibus T. uidiant L. uenientis W. cor. uat. mg, 
oirtute f sua LQ. 

II h a 



Digitized by 



Google 



230 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[ix.2-9. 



2 (ix. ^) Et post dies sex adsumit lesus 
petrum et lacobum et lohannem 
et ducit illos in montem excelsum 

seorsum solos 
et transfiguratus est coram ipsis 
8 (2) et uestimenta eius facta sunt splen- 
dentia Candida nimis uelut nix 
qualia fullo super terram 
non potest Candida facere 
4(3) et apparuit ilHs helias cum mose 

et erant loquentes cum iesu 
5 (*) et respondens petrus ait iesu 
rabbi bonum est hie nos esse 
et faciamus tria tabemacula 
tibi unum et mosi unum et heliae unum 



6 (*) non enim sciebat quid diceret 
erant enim timore exterriti 

7 («) et facta* est nubes 

obumbrans eos 
et uenit uox de nube dicens 
hie est filius mens carissimus audite 

ilium 
® ^"^ et statim circumspicientes 

neminem amplius uiderunt 

nisi iesum tantum secum 
(®) et descendentibus illis de monte 
praecepit illis ne cui quae uidissent 

narrarent 
nisi cum filius hominis a mortuis 

resurrexerit. 



in uirtute. 2 ^' *) et post dies sex adsumsit iesus petrum. et iacobum. et iohannem. et 
duxit illos in montem excelsum seorsum solos, et transfiguratus est coram ipsis. 3 W et 
uestimenta eius facta sunt splendentia Candida nimis. uelut nix. qualia fullo. super terram 
non potest Candida facere. 4 (') et apparuit eis helias cum moyse. et erant conloquentes cum 
iesu. 5 (*)et respondens petrus. ait ad iesum. rabbi bonum est nos hie esse, et si uis 
faciamus tabemacula tria. tibi unum. et moysi unum. et heliae unum. 6 W non enim sciebat 
quid diceret erant enim timore exterriti. 7 W et facta est nubes obumbrans eos. et uenit 
uox de nube dicens. hie est filius mens dilectus ipsum audite. 8 (^)et confestim circumspi- 
cientes. neminem amplius uiderunt secum nisi iesum tantum. 9 (^) descendentibus autem illis 
de monte. praecepit eis. ne cui enarrarent quae uiderant. nisi cum filius hominis a mortuis 



2. 8dz : -ui' D : septem Q. adsumit {^n^aXayi^ 
3(lir€i) ABCHeKTX'Y/, ass.IMX*Z«J5^C adsmnet 
O : adsumpsit D30LQRZ*(-msit)^., assumpsit 
KT(-insit)VW5' cum uetU rell qui perfectum 
hahent. ioannem %(^, duxit W. exelsum T. 
sehorsam C. solos {gr, Kar* 28/aK ii&vovs) cum 
BGKMVW vg, bcf i ^, cf. solus cum soils k : 
solus ACDa>H0ILKrOQRTXYZ gat., cod. ap, 
Erctsm,f a dfft I* n q 9 {non A) our. 

3. eius : ipsius 3^R. factas (pm. unt) L ; 
facta ipm. sunt) W* sed+mg, splendentia: ent 
in ras, T ; splendencia W ; splendida 3**G ; + et 
GH«0W vg, Candida + nix D sed expunct. 
splend]entia . . . qua[lia ////. min, scr, K. ueluti 
C, uelud LW, uellut G ; sicut K*{corr, K*). om. 
uelut nix F. terra GO?. >non potest super 
terram vg. 

4. aparuit L. elias T vg, oum mose ABG 
MOXYZ : c moyse CH^HeiKMTQRVW «^^. Tisch., 
c. moise L, c moisl R, c moj D ; et moises T. 

5. om, respondens L. post petrus ras, fere $ 
litt,l\. > ait petrus LQ ; petrus dixit X*. iesu: 
om, L; ad iesum QX*. hio nos esse {contra 



graecum) ABH0MORX«YZ et nobb hie nos esse 
H> : > nos hie esse {ifims &bt dtvai) CDGIKMTV 
WX* vg. Tisch, cum c dfff^ i ql aur, ; hie esse 
L ; nobis hie esse 1 ab{Ji)lr\ nobis esse hie Q ; 
deinde om. et QT cor, uat, mg, faciamus 4- hie 
W. trea 3^>GL ; ill- D. tauemacula O. uoluit 
> tab. tria Bentl. cum grace, pi, om. et ante mosi 
iS. mosi ABMORXYZ, mose G : moysi H>H0I 
KLKTQ vg, Tisch, y moyie CV, moisi TW, moy D. 
helie W, eliae T vg, 

6. sciebantT*. quid: quod Z*(t<?fr.Z*). enim: 
om. L ; autem AX. 

7. nubisa>*H*MY; nMh&'D'S^Mal.Tetabdff^n, 
hobumbrans C, obbrans O. est sec. : om, L ; es Z"". 
karissimus KTTW, kcarissimus C, charissimus vg, 

8. drcunspicientes 7}^, circum specientes L, 
circumspiciens O*, drcuminspidentes TZ. om» 
secum D. 

9. discendentibus Da*LO*?R. de montem G. 
-necipit H^LQR, prec. D. cui : cuiquam vg. b. 

que Z* ; quod 5". narraret X* ; dicerent G c r, 
quum C0. iillius L. ressurexerit D ; resurrexit 
9*, et > resurrexit a mortuis Q. 



Digitized by 



Google 



IX. 10-18.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



231 



10 (3) (88- 10) Yx uerbum continuerunt 
apud se 
conquirentes quid esset 

cum a mortuis resurrexerit. 
u (10) (89. 6) Yx interrogabant eum dicentes 
quid ergo dicunt pharisaei et scribae 
quia heliam oporteat uenire primum? 
12 (11) qui respondens ait illis 
helias cum uenerit primo 

restituet omnia 
et quomodo scriptum est in filium 
hominis ut multa patiatur et con- 
temnatur 
18 (**) sed dico uobis quia et helias uenit et 
fecerunt illi quaecumque uoluerunt 
sicut scriptum est de eo. 
14 (13) (90. 10) Et ueniens ad .discipulos 



suos uidit turbam magnam circa eos 
et scribas conquirentes cum illis 
16 (14) gt confestim omnis populus uidens 

eum stupefactus est 
[expauerunt] et accurrentes salutabant 

eum 

16 (15) gt interrogauit eos quid inter uos 

conquiritis ? 

17 (16) (91. 2) £|. respondens unus de turba 

dixit 
magister attuli filium meum ad te 

habentem spiritum mutum 
18(17) qui ubicumque eum adprehenderit 

allidit eum 
et spumat et stridet dentibus et arescit 
et dixi discipulis tuis ut eicerent ilium 

et non potuerunt 



resurrexerit. 10 Wet uerbum continuerunt aput seipsos. conquirentes quid esset cum a 
mortuis resurrexerit 1 1 (^**) et interrogabant eum dicentes. quid ergo dicunt scribae. quia 
heliam oportet primum uenire. 12 W qui respondens ait illis. helias cum uenerit primo 
restituet omnia, et quomodo scribtum est in filium hominis. ut multa patiatur. et contem- 
natur. 13^') sed dico uobis. quia et helias iam uenit. et fecerunt illi. quaecumque uolue- 
runt. sicut scribtum est de eo. 14^^) et ueniens ad discipulos suos. uidit turbam multam 
circa eos. et scribas altercantes cum eis. 15 (") et confestim. omnis populus uidens eum. 
stupefactus est. et adcurrentes adorauerunt eum. 16 (^^) et interrogauit illos. quid inter uos 
conquiritis. 

1 7 (^*) £t respondens unus de turba dixit, magister attuli filium meum ad te. habentem 
spiritum mutum, 18 C^) qui ubicumque eum adprehenderit. allidit eum et spumat. et stridet 



10. Uersus bis scr,pr. uice eras. T. nerbom H* 
(-urn H»). aput CffGORZ*. quidertZ; quod 
esset hoc T. quum C0. 

11. inteiTOgauemnt G. quid ergo (Src^./^) 
coeld, vg. et afl 8 aur, : qui enim L ; quia b dfft i > 
quid utique c; quare k q r, dicent C. uoluit 
om, phar. et Benil, pharisei W, forisei DSP, 
£uiss. L. scribe W. eliam T vg, oporteat 
{gr. «€«) Aa^HeiMKrOWXY^", cf. Aft. xvU. 10: 
oportet BCChop.)GKLQRTVZ}B^(ff: ^^'//^./^ 
I q r h our, ; oporterit D ; om. i. > primum 
uenire DH*KOVZ et uett., sed aduenire pri- 
mum /. 

12. miateisKT. eliasTv^.^/i^. 13. quumC0. 
primuO*. re8tituitG*(-5^«//.). scribtum DLOYZ. 
de filium O*, de filio O*. paciatur W. con- 
tempnatur Da»G0LKrWY; condcmpnatur QR. 

13. om. et Da**RTW. quaecunque ^^ ; 
quanta G. scribtum GOYZ. 

14. woLQ%omittere uoluit Bentl, magna magnam 
lapsu V. scribes K, sribas Y*. couquerentes T. 

15. eum : ilim KTW vg.^ cor. uat. mg. stupe- 



factus est [expauerunt] ^^o^^. ^t$a/i0^<rav 
uel i^tOafxfiijOTj, ex duplici ut liquet uersione, sed 
non/acile est iudicare in quam partem inclinauerit 
Hieronymus'y c/.stapefACtus est/ {Bentl.), expaue- 
runt b c dff^ i r, expauit q aur. ; codd. nostri st. 
est ezpau. AH>*FH*Y : st est et expau. BCD 
a>-»GH>©IKLMKrOQRVWXZ vg. Tisch. I 5; 
stupefacte (-ti corr,) sunt et expau. T. ct adcur- 
rentes a»^L( + ei)R; et occurrentes DKTW gat.\ 
accurrentesque KLO*VXZ ; et gaudentes e dff^ ik 
{i.e. wpoaxtpovTts T) pro vpoarpiX'), ct cadentes b, 
cf. O. L. Bibl. Texts, 11./. 116. saluabant R. 

16. interrbgabat L. conqueritis H. > conq. 
inter uos uoluit Bentl. 

17. adtuli BCGKTOR, adtulli L; attulit Y. 
meum sup, lin. X. > ad te filitmi meum T. 
abentem C. mutum (jiXaKxiv) codd. plur. et vg. 
d fff2 ^ I ^ atir. : inmundum D3^LQR gat, a b q, 
mutum inmundum i, > inmundum mutum c, 

18. qui: sequiturras. uniuslitt.K, ubicunque 
W?^, hubicumque C» cumque L; ubique D 
adprehenderit cum ADHMNTQX et adprae. BC 



Digitized by 



Google 



232 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[ix. 19-25. 



19 <i8) qyj respondens eis dicit 
o generatio incredula 

quamdiu apud uos ero ? 
quamdiu uos patiar? 
afferte ilium ad me 

20 (i») et attulerunt eum 

et cum uidisset ilium statim spiritus 

conturbauit eum 
et elisus in terram uolutabatur spumans 

21 (20) g|- interrogauit patrem eius 

quantum temporis est ex quo hoc ei 
accidit ? 
at ille ait ab infantia 

22 (21) et frequenter eum et in ignem et in 

aquas misit ut eum perderet 



sed si quid potes adiuua nos 

misertus nostri 
28 (22) j^us autem ait illi 

si potes credere omnia possibilia cre- 

denti 

24 (23) et continuo exclamans pater pueri 

cum lacrimis aiebat 
credo adiuua incredulitatem meam 

25 (24) et cum uideret iesus concurrentem 

turbam 
comminatus est spiritui inmundo di- 

cens illi 
surde et mute spiritus 
ego tibi praecipio exi ab eo 

et amplius ne introeas in eum 



dentibus suis et arescit. et dixi discipulis tuis. ut eicerent ilium, et non potuerunt. 19 0') et 
respondens eis. dixit o generatio incredula. quamdiu aput uos ero. quamdiu uos patiar. 
adferte ilium ad me. 20 (") et attulerunt eum ad ilium, et cum uidisset eum spiritus in- 
mimdus. statim conturbauit eum. et cadens in terram. uolutabatur spumans. 21 (•^)et in- 
terrogauit iesus patrem pueri dicens. quantum temporis est. ex quo ei hoc accidit. at ille 
ait. ab infantia. 22 (")nam frequenter eum. et in ignem misit et in aquam. ut perderet 
eum. sed si quid potes adiuua nos. et miserere nobis. 23 (^) iesus autem ait illi. si potes 
credere, omnia possibilia sunt credenti. 24 Wet continuo. exclamans pater pueri cum 
lacrimis dixit, credo domine adiuua incredulitatem meam. 25 (^) cum autem uidisset iesus. 
quia concurrit turba. comminatus est spiritui inmundo. dicens illi. surde et mute spiritus 



a>0ILORY, adpreen. T, apprehen. KVWZ« vg, 
Tisch, : adprehendit FG(adprehm.*) ; deprehen- 
derit Z*. >adpr. eum C. amdit {Ml<rcii) Dff 
eiKMRTVWXZV^ ft adL ABCH»LOQYZ* qi 
allidet W a b i et adlidct GH* uett, relL elidit c, 
elidet i aur., coUudit Jd, applontat </, om. Z; et> 
eum allidet F. eum : ilium vg. stridit CKO*RTV. 
harescit C. dixit HR. iecerent DL, decerent 
H^KT, eiicerent vg, Tisch, eum D. poterant D. 

19. dixit GLQRX*Y vg. > dicit eis BW, dixit 
eis Q, dixit ei G. generatio : + mala L ; + praua 
et cor. uat, om. quamd. ap. uos ero D. quandiu 
bis LJft, sec. DH>6r. aput Ca>GORZ* hero C. 
> ero aput uos G. paciar W. > patiar uos G 
Benil. afferte {cf. i. 32, iv. 8, Mt. xiii. 23, xiv. 
i8i?/f.)F0KMQVWX*Z«z;^.: adf. ABCDH>GHI 
LKTORTX^YZ*. 

ao. attulerunt {cf. u. 17, et vi. 28) DH'HIKM 
VWXZ vg, attull. Y, atull. R : adtulerunt ABCG 
©L(adtull.)Kr(3QT. quum C0. mum : eum L 
vg. conturbabit T, conturuauit O. eum sec. : ilium 
vg.\ puerum F. elisus (-iss. DR) in terram 
{mtn^ lu\ T§s T^s) ACD3>FGH0I*MOXY vg. 
codd. Walkeriy b q r9 our. ; elisus in terra BI«KL 



KTQRT VWZ cor. uat. dil; cadens in terram a c 
ffft ; conddit super terram et k. nolutatur C. 

21. eius + dicens BKTO. quamtum H. > ei 
hoc ace. vg., > hoc ace. ei Bentl. ; om. hoc TX*. 
om. ei Da*, accedit a*, acccdit h*{sed corr.), 
at : et LY^. hab C. infiuida W. 

22. om. et ante in ignem CKOTVWX*Z vg. 
ignes X* ut udtur. om. in sec. L. aquam DG9 ; 
aqua Z*{corr. 7}) \ quas L, missit DL. om^ si 
L. adiuba TX. mesertus M; miserere T; et 
miserere L. potes usqtu o^ illi si i^. 23, om* D. 

23. om. autem T. possebilia L ; + sunt BH« 
^WOlW^Lvgc flour. 

24. om. continuo F. la hrymis ?^, lacrymis 
i^C. ait G ; agebat O. credo sine addit. ACDH* 
GH*LMRY Bentl, dik I r et gr. NABC*DL : 
+ domine BFHceiKKTOQTVWXZ vg.,abcfq 
(> dom. credo) 8 aur., gr. plur. adiuba Z. 

25. quum C0. uidisset 5*. ihcsus C. cuncur* 
rentem O*, currentem L. conminatus FY. spi 
NTR. immundo M vg. Tisch. om. UU R. > mute 
et surde uoluit Bentl. precipio CDW. > pme- 
cipio tibi vg. exii R. hab . . . hamplius C. ne ; 
non GMZ*. introias L. 



Digitized by 



Google 



IX. 26-35.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



«33 



26(25) gt clamans et multum discerpens 

eum exiit ab eo 
et factus est sicut mortuus 
ita ut multi dicerent 

quia mortuus est 

27 (26) iesus autem tenens manum eius ele- 

uauit ilium et surrexit. 

28 (27) (92. 10) g^ ^^um introisset in domum 
discipuli eius secreto 

interrogabant eum 
quare nos non potuimus eicere eum ? 
29(28) et dixit illis hoc genus in nullo 

potest exire nisi in oratione et 

ieiunio. 
80 m (93. 2) Et inde profecti praetergredie- 

bantur galilaeam 



nee uolebat quemquam scire 

81 (30) docebat autem discipulos suos 

et dicebat illis quoniam filius hominis 

tradetur in manus hominum 
et Occident eum 
et occisus tertia die resurget 

82 (31) ^^ jjij ignorabant uerbum 

et timebant eum interrogare. 
33(32) (94. 10) £^ uenerunt capharnaum 
qui cum domi esset interrogabat eos 
quid in uia tractabatis ? 
34(33)(96.2) AtiUitacebant 

siquidem inter se in uia disputauerant 
quis esset illorum maior 
86 (34) e|. residens uocauit duodecim et ait 
illis 



ego tibi praecipio. exi ab eo. et amplius ne introeas in eura. 26 (**)et clamans et multum 
discerpens eum. exiit ab eo. et factus est sicut mortuus. ita ut multi dicerent. quia mor- 
tuus est. 27 (*•) iesus autem tenens manum eius. eleuauit eum. et surrexit 

' 28 C*') Et cum introisset in domum. discipuli eius. secreto interrogabant eum dicentes. 
quare nos. non potuimus eicere eum. 29 (*) et dixit illis. hoc genus in nullo potest expelli 
nisi in oratione et ieiunio. 30 (*®) et inde profecti iter faciebant per galileam. et non uolebat 
quemquam scire. 3i(^)docebat autem discipulos suos. et dicebat illis. quoniam filius 
hominis tradetur in manus hominum. et Occident eum. et occisus. tertia die resurget. 
32 ('^)at illi. ignorabant. hoc uerbum. et timebant eum interrogare. 33 (^*) et uenit in ca- 
pharnaum. et domum ingressus interrogabat eos. quid in uia cum alterutro tractabatis. 
34('')at illi tacebant. inter se enim conquirebant. quis esset illorum maior. 35 Wet resi- 
dens uocauit. xii. et ait illis. si quis uult primus esse, erit omnium nouissimus. et 



26. om, et O*. olamans et multum discer- 
pens {icpi^as Koi iroXAc^ airap&^as gr, fere omn.) 
cum BCGIKLMO cL mnltmn et d.)KrTVZ df i I 
{q) our. BentL : exdamans et m. disc DOR(desc.) 
WX vg, Tisch. ; excl. multum et disc, {gr, A et al. 
pauc^ H*0 5 ; excl. et disc, {om, multum) F ; 
excL multum disc. {om. et) AH*H*Y, et clamans 
multum disc. Q ; uariant uett. rell. clamauit (excl. 
c) et dissipanit c k, exclamauit et multum discer- 
pens fftf exclamans cum multum conlisisset a^ 
exdamans autem ille spiritus immundus discer- 
pens b, exiuit R ; et exit Q. hab C. eeo Q. 

37. om. tenens T* ; > manum eius tenens T'**'. 
aeleuauit C, et leuabit T. mum : eum DH^^FKT 
RY vg. Tisch. surrexit + et reddidit ilium patri 
suo T ex Luc. ix. 42. 

28. quum C0. introiisset D, introuisset 3^(u 
exp,). om. In LR. om. eius DH*. eum/r. + di- 
centes Ho0M. om. nos T. decere KT, iecere DL, 
eiioere vg. Tisch, ilium R. 

29. dicebat 0. iUis + ihs DLQ. potens Y. 



horatione C. ieiunio: eiunio '3^*{sed corr,)K* 
(sed corr.) ; ienio K ; geiunio C ; ieiuniis T ; ieiu- 
nium H. 

30. praegred. X*, pretergred. DHL, praetergrad. 
T. gaUleam Ca>GKLM'ORWY, gali D. nee : 
et ne L. uolebant QT*. quenquam 9. 

31. autem: uoluit enim BentL traditur B. 
hoccident C. hocdsus C, occissus D3^; om. G. 
tertia : *iii. D. diae C. 

32. ad O, et usque uerbum iitt. min. om.. 
uerbum et timebant R. > interrogare eum vg, 

33. uenierunt D. caphamauum S'^R; cafar- 
naum L. quum CH*0. esset (7cv^/i€vo;) cum 
AFGH*KMKrOVXZ|^ Erasm. Bentl. (a) c d (/) i 
qh'. essentBCDa>HMs>ILQRTWYT^(a:^>&/tf«r. 
interrogabant T*Y, interrogat C. quid : qui O*. 
tractabitis NT et -uitis O*. 

34. at : t tantum, lapsu V. tacuerunt O. intra 
G. > in uia inter se BT vg, disputauenmt CL 
KTOQRT. > quis eorum {sic) maior esset vg. 

35. resedens DO, residiens R; respondens a*. 



Digitized by 



Google 



234 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[IX. 35-43. 



si quis uult primus esse 
erit omnium nouissimus 
et omnium minister 

86 (s6) g^ accipiens puerum statuit eum in 

medio eorum 
quem ut complexus esset ait illis 

87 (36) quisquis unum ex huiusmodi pueris 

receperit in nomine meo me recipit. 
(96. 1) £^ quicumque me susceperit 
non me suscipit 
sed eum qui me misit. 

88 (37) (97. 8) Respondit illi iohannes dicens 
magister uidimus quendam in nomine 

tuo eicientem daemonia qui non se- 
quitur nos et prohibuimus eum 
89(38) iesus autem ait nolite prohibere 
eum 
nemo est enim qui faciat uirtutem in 
nomine meo 



et possit cito male loqui de me 

40 (39) qui enim non est aduersum uos pro 

nobis est. 

41 (40) (98. 6) Quisquis enim potum dederit 

nobis calicem aquae in nomine meo 
quia christi estis 
amen dico nobis non perdet 
mercedem suam. 

42 (41) (99. 2) Et quisquis scandalizauerit 

unum ex his pusillis credentibus in 

me 
bonum est ei magis si circumdaretur 

mola asinaria collo eiud et in mare 

mitteretur. 
48 (42) (100. 6) Yx si scandalizauerit te manus 

tua abscide illam 
bonum est tibi debilem 

introire in uitam 
quam duas manus habentem 



omnium minister. 36 (**) et accipiens puerum. statuit eum in medio eorum et conplexus 
eum. dixit illis. 37 ^^ quisquis unum ex huiusmodi pueris. receperit in nomine meo. me 
recipit. et quicumque me recipit. recipit eum qui me misit. 38 (") respondit autem illi 
iohannes dicens. magister uidimus quendam in nomine tuo eicientem daemonia. et pro- 
hibuimus eum. quia non sequitur nos. 39 (^) iesus autem dixit nolite prohibere eum. nemo 
est enim qui faciat uirtutem in nomine meo. et possit cito male loqui de me. 40 (^) qui 
enim non est aduersus uos. pro nobis est. 41 (^®) quicumque enim. potum dederit uobis. 
calicem aquae frigidae in nomine meo. quia christi estis. amen dico uobis non perdet mer- 
cedem suam. 42 (*^)et quiciunque scandalizauerit unum ex his pusillis. credentibus in me. 
bonum est illi magis. si circumdaretur mola asinaria collo eius. et in mare mitteretur. 
43 (^*) et si scandalizauerit te manus tua. abscide illam. bonum est tibi debilem introire in 



duodecem aP* ; .xii-DLRW. primu 
R. erit: fiatL. om. omnluin sec. 



uocabit T. 
L. on 
F. 

36. jmemin + et D. que O*, quem O'. ut AD 
a>H0MOY: cum BGIKKTQVW^Z vg, Tisch,, 
quum CT ; om. L(quem cum plexus)R ; ueit. una 
ucce cum; ut uidetur etnendatio Hieronymiana 
esse. complexuB ABH(L uide rt//r.)MQWXcY 
vg. I conpl. CDa>GeiKM'ORTVX*Z. esset : est 
seetQ. 

37. qoisqnis + enim G. mmm: autem T. 
cuius modi L. reciperit BDff L(rerecip.)QR ; ff 
> in nomine meo reciperit Q. om. in nom. meo 
uspie ad me susceperit D. recipit : recepit Z^ 
quicunque W^J^. suscif erit B3*LRY. suscipit : 
suscepit H*0. missit DS'R. > misit me vg, 
Tisch. 

38. respondens H«0; respondet G«. iohannis 
CDH>*LRXY*, ioannes 5C om. dicens W; 
sequitur rasura forsan ei 3*. magister in ras. 



K. quemdam GC. iecientem DL, eiidentemv^. 
Tisch. demonia Da>LW. proibuimus CLXZ. De 
uett. uide W. H. Introd. % 141. 

39. proibere CGT. nemo : non T. £Uiat G ; 
fecit BDaP*H*LQW. uirtum R*( + te R*«). om. 
in nomine {ad fin. pag.) L. posit GL, posuit D, 
posset T. mala 1. T ; maleloqui D. 

40. aduersus L. 

41. om. enim W. > dederit potum W. aque 
W ; + frigidae W% gat. cor. uat.* hf, et frigide 
OT ; ex Aft. z. 42 . nobis sec. ^ quia QR gat. mer- 
cidem LR, mercem Q. 

42. quic quis L ; si quis T. scandalizaberit TZ^. 
hiis RW ; om. D. pussiUis Di^LKTR. om. est 
D. ei : iUi a**»QR. drcumddaretur KT. assina- 
ria D3^L. + in ante coUo Q. in mari G. 

43. scandalizab^t TZ. habsdde C, absdnde 
B vg. eam a*»^L, introire : introre L, ingredi 
R. ad uitam DKV. duas : -li. D. ire : iure R. 
gehennem Y, gechenam L, gychennam Q. om. in 



Digitized by 



Google 



IX. 43-X, I.] EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



^ZS 



ire in gehennam in ignem inextin- 

guibilem. 
44 (43) (101. 10) ubi uermis eorum non mo- 

ritur et ignis non extinguitur 
^ ^^> et si pes tuus te scandalizat 

amputa ilium 
bonum est tibi claudum 

introire in uitam aetemam 
quam duos pedes habentem 

mitti in gehennam ignis inextingui- 

bilis 
*6 (45) ubi uermis eorum non moritur et 

ignis non extinguitur 
47 (*«) quod si oculus tuus scandalizat te 

eice eum 
bonum est tibi luscum 

introire in r^num dei 



quam duos oculos habentem 

mitti in gehennam ignis 
48(*'') ubi uermis eorum non moritur et 

ignis non extinguitur 
49 (*«) omnis enim igne sallietur 

et omnis uictima sallietur. 
60(4fl)(io2.2) Bonum est sal 

quod si sal insulsum fuerit 

in quo illud condietis ? 
habete in uobis sal 
et pacem habete inter uos. 
X, 1(103.6) Et jjjdg exsurgens uenit in 

fines 

iudaeae ultra iordanen 
et conueniunt iterum turbae ad eum 
et sicut consueuerat iterum docebat 

illos 



uitam. quam duas manus habentem. mitti in gehennam in ignem inextinguibilem. 44 (^) ubi 
uermis eorum non moritur. 45 (^) et si pes tuus scandalizat te. abscide eum. bonum est tibi 
clodum introire in uitam. quam duos pedes habentem mitti in gehennam in ignem inextingui- 
bilem. 46 Wubi uermis eorum non moritur. et ignis non extinguitur. 47 (*•) quod si oculus 
tuus scandalizat te. eice eum. bonum est tibi unum oculum habentem introire in regnum 
dei. quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. 48 (^'') ubi uermis eorum non 
moritur. et ignis non extinguitur. 49 (*•) omnis enim igne salietur. et omne sacrificium sale 
salietur. 50 (*•) bonum est sal. quod si sal insulsum fuerit. in quo condietur. habete in 
uobis salem. et pacem habete inter uos. X. ^ £t inde exsurgens uenit in fines iudeae trans 
iordanen. et conueniunt iterum turbae ad eum. et sicut consueberat iterum docebat eos. 



euUe ignem H*( + H')QRVY. ignis inextinguibilis 
Q. om, in ignem . . . moritur et u. 44 L. 

44. hub! C, Ibi V. morietur GKM'»R. ex- 
tingnetnr KMTQTZ ; extintingnitur L. 

45. 45-6 (mt, uersus D. > scandalizat te 3*GKr 
y^ Bintl., Bcandalizaucrit te L. hamputa C. 
cum G. > tibi est KKTOVZ. clodum G0, clu- 
dem L. introirae Y. etemam CW, aetema O. 
abentem C. gechenam L. inextingmbili K ; non 
exttngnibilis Q. 

46. bubi C. morietur KKTRZ. ignia -i- eorum 
O. extinguetur KMTZ, extingur L. 

47. Uers, 47-48 om. Z*, suppL in marg, Z*. 
Mt. si Q. hoculus C, occulus R. eiece KT, iece 
DL, dice vg. Tisch, > tibi est ffKT ; tibi in 
mg, D ; om: est R. lusoum : caecum R. intro- 
irae Y. duos : .11. D. hocnlos C. om, mitti L. 
gehennem Y, geennam Z*. 

48. hubi C. morietur GKKTRTV. ignis + 
eorum a>^R. stinguiturG; extinguetur KMTV. 

49. omnis (homnis C, onmes GO) enim {pm, 
L) igne (igni BL, ignis W^Yi go/.) sametnr 
(sali. BC0IKOV^. vg, Tisch,, examinantur G) 



et omnis (homnis C, omnes O) oiotima ( + sale 
FGW cor. not* vg, Tisch, Ambr,) samettir (sali. 
BCG0IKIPrOV»^. Tisch.) cum codd, fere omnibus, 
vg. et grcucis plurimis ACNX etc. : omnis enim 
igne salietur D / 5 ; omnis enim uictima salietur 
1 cff^\ omnis hostia insalabitur a; omnia autem 
substantia consumitur k {i. e. ohata pro Owria, et 
oi'ciXa;. pro eiki aXiff.), et omnis enim uictima sale 
salietur 6 {{), omne enim sacrificium sale salietur 
d; omnis enim igne salietur et onme sacrificium 
sale salietur/, omnis enim ignis allietur et oomis 
uictima sails allietur q ; cf. was ydp trvfli AXiffO^atrai 
(K)BLA I. 161. Tisch. 8, fV, H, (uide Westeott 
et Hori ^Introduction * § 142). 

50. insalsum Da*H gat. illut GZ*. condietur 
M. om. hftbete in nobis sal SP*( + m^, sal : 
salem BC^^LQRTX*Z*. > inter uos habete D. 

X. I. inde: exinde 3**«QR. exurgens CMOT 
Z vg, ; surgens D3»*KrW. finis O. om. nenit in 
fln. D. iudeae CS^ILKTORVZ, iudee W, iudae D. 
hultra C. ihordanen C, iordanem GS^MRTV vg. 
conuenerunt L. turbe W. > ad eum turbae Q. 
consuerat Da>LO*QR. mos : eos gp"<JLQR. 
I i 



Digitized by 



Google 



2^6 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[X. 2-1 



^et accedentes pharisaei 
interrc^abant eum 

SI licet uiro uxorem dimittere 

temtantes eum 
^ at ille respondens dixit eis 

quid uobis praecepit moses ? 

* qui dixerunt moses permisit Hbellum 

repudii scribere et dimittere 
^quibus respondens iesus ait 
ad duritiam cordis uestri scripsit uobis 
praeceptum istud 

• ab initio autem creaturae 

masculum et feminam 
fecit eos deus. 
^Propter hoc relinquet homo patrem 
suum et matrem 



et adhaerebit ad uxorem suam 

* et erunt duo in came una 
itaque iam non sunt duo 

sed una caro 

* quod ergo deus iunxit 

homo non separet. 
10(104.10) E^ j,^ domo iterum discipuli 
eius de eodem interrogauerunt 
eum. 
ii(io6.2)Etdicitiins 
quicumque dimiserit uxorem 

suam et aliam duxerit 
adulterium committit super eam 
" et si uxor dimiserit uirum 
suum et alii nupserit 
moechatur. 



' et accedentes pharisaei. interrogabant eum. si licet homini uxorem dimittere. temtantes 
eum. * at ille respondens. dixit eis. quid uobis praecepit moyses. * qui dixerunt. moyses 
permisit Hbellum repudii scribere. et dimittere. 'et respondens iesus ait illis. aduersus 
duritiam cordis uestri. scribsit uobis moyses. praeceptum istud. • ab initio autem creaturae. 
masculum et feminam fecit deus. "^ propter hoc relmquet homo patrem suum. et matrem 
suam. et adhaerebit uxori suae. ' et erunt duo in came una. itaque iam non sunt duo sed 
una caro. • quod ergo deus iunxit. homo non separet. ^° et in domo iterum discipuli eius 
de eodem sermone interrogauerunt eum. " et dixit illis. quicumque dimiserit uxorem suam 
et aliam duxerit. adulterium committit super eam. ^'et si mulier duniserit uirum suum. 



a. et a/ init. cm, Q spatio tamen relicto, 
accidentes LKT. pharissaei R, pharisd DH^W, 
£Bui8sdL. emn: ilium CT. liceret Z*(<-<?rr. Z^. 
hnzorem C ; + suam 0. demittere KTY. tem- 
tantes ABTXYZ: tempt CDffGHOIKLMKTO 
QRVW Tisch,, tent vg. 

3. ad O. precepit D, praecipit 3*QR, prec. L. 

3. 4. motes bis codd, plur, : moyses bis C3*H0 
KMM'QV vg.,pr. W ; moises bis T, pr. L, sec. W ; 
moy bis D. 

4. tfm.qiiidixerantmosesL.R*( + R'). permissit 
3^LR, premissit D. libelom repudi L. repudii 
sor. et dimittere Hit. min, in ras. K. demittere 
KT. 

5. dnriciam W. scribsit GOZ*, scrip- D. 
nobis + moses G. preceptmn D. istut Z*, istum 
H ; iUud a»^W ; hoc a>-vR. 

6. om. creaturae L. faeminam CO*Y, foemi- 
nam ?|g. 

7. propter hoc (IrciMF nnnfAi gr, plur.) 
ACD2PHIMQRTVY codd. ap. Walker, vg et a 

/it /: et dixit propter hoc B0KLKrOWXZ b c dff^ 
q rjgat, (dicens) cumgr. DN minusc. ; et bene dixit 



propter hoc G. relinqmtO*yrelinqiiidB. 0m. homo 
L. om. suum LVW. matrem + suam D0Q. 
adhaerebit cum H0KMVYZ« vg. : adher. ABC 
Da>GILKrQRT(ader.)WZ*(-redebit) ; adhereuit 
OX. ad uxorem (hnx. C) suam {pm. Y) : nxori 
suae a^^LM'QRTCsue) ^. cf. HcUch 'Essays in 
Bibl. Gk.'p.i^o. 

8. duo : •ii> bis D. om. iam DL. > caro mia D. 

9. iunxit ABCGH*IMO*QTXY c/I, et iuncxit 
^P*0^ : coniunxit DH»KW vg. TiscA., cor. uat. 
cum fft qy coniuncxit S^-^LKTRV abdk (r), 
forsan ex Mt. xix. 6. separat Q. 

10. domu DLQV. om. de eodem Z* (+ Z*). 
> interrogauerunt eum de eodem QR. om. eum 
L. 

11. dixit KKTOVZ; ait G vg. qui cumque D, 
quicunque?^. dimisserit DH^. huxoremC. et 
sec. in mg. H. conmittit CG, comittit L ; com- 
mittat D*(-it corr.). super ea B. 

12. huxor C. dimisserit D^L, demiserit H*. 
alii : alio T* ; ali W{spatio tamen relicto). nub- 
serit CIMTXY, nubs erit L. mechatur LW, moe- 
catur C, mecatur T, moecha&ur G. 



Digitized by 



Google 



X. I3-20.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



^37 



13(106.2) Et offerebant illi paruulos 
ut tangeret illos 
discipuli autem comminabantur offe- 
rentibus 
i*quos cum uideret iesus indigne tulit et 
ait illis 
sinite paruulos uenire ad me et ne pro- 

hibueritis eos 
talium est enim regnum dei 

15 amen dico uobis 

quisquis non receperit r^num dei 
uelut paruulus 
non intrabit in illud 

16 et complexans eos et inponens manus 

super illos 
benedicebat eos. 



17 (107. 2) Et ^um egressus esset in uiam 
procurrens quidam genu flexo ante 

eum rogabat eum 
magister bone quid faciam ut uitam 
aeternam percipiam ? 
^® iesus autem dixit ei 
quid me dicis bonum? nemo bonus 
nisi unus deus 
^® praecepta nosti 
ne adulteres ne occidas ne fureris 
ne falsum testimonium dixeris 

fraudem feceris 
honora patrem tuum et matrem 
2^ et ille respondens ait 
magister haec omnia obseruaui a iu 
uentute mea. 



ne 



et alio nupserit moechatur. " et offerebant illi pamulos. ut eos tangeret. discipuli autem 
eius comminabantur ofiferentibus. ^* quos cum uideret iesus. indignatus est. et ait illis. 
sinite paruulos uenire ad me. et nolite prohibere eos. talium est enim regnum dei. ^' amen 
dico uobis. quicumque non receperit regnum sicut paruulus. non intrabit in illud. "et 
conuocans eos. inponens manus super illos benedicebat eos. ^^ et cum egressus esset in 
uiam procurrens quidam genu flexo ante eum rogabat eum dicens. magister bone quid 
faciam. ut uitam aeternam possideam. "iesus autem dixit el quid me dicis bonum. nemo 
bonus, nisi unus deus. " haec praecepta nosti. non moecauens. non falsum testimoniimi 
dices, non fraudem facies. honora patrem tuum. et matrem tuam. ^ at ille respondens ait 



13. hoflf. dis C, auferebant G, cf. Mt, v. 24. 
parnnlus G. tangueret D. eos DH*GW. 

14. quo8 : quod BentU quum C©(u sup, lin,). 
nidisset G. senite G, sinete a*, parulos 0*{corr, 
O*). ad expunxit Z«. ne: non H**». prohi- 
bnertis R, proibneritis L. > enim est Q vg, dei : 
caelorum L gat^, 

15. dtf, Bctdu. 37. amen . . . dei litt. min. scr, 
X. quisquis HeiKKTO^VWXYZ vg. ff^ I l\ 
qnisque A(quis que)CD3*LMO*QRT b d {sic 
€iiam yiii. 35, 38 quisque enim confiisas fiierit me 
a n^ cf. Plautum et rccentiores Apuletum, 
Aurelium Uictorem, Sidonium^ Ausonium, Pru- 
dentium^ ap, Dredger, * Hist, Syntax der Lett. 
Sprache.^ p. 84. Lips. 1874) ; qui G c our. ; ceteri 
ueteres qnicumqae a f k q. redperit DH*LR. 
uelud LW. parbolus C, panms L. intraoit OX ; 
introibitTZ*. illut CGHZ*. 

16. conplexans CDH^GLM'ORT; complectens 
G. imponens I*Z vg. manom GL. benedicebat 
eis GM. 

17. quum C0. egresus L, hegressus C ; in- 
gressus K cor. ucU, mg. uia IKVWZ^5 cor. 
uat. non autem cod. caraf. quidam -i- in L. flexu 
FGH0QR cf, Mt. xxyii. 29. rogatbat G, roga- 



bant Q. eum sec. sine addit. AD^GH^IMQR 
YI5C cor. ucU.* Z cum graecis plurimis : + dicens 
CH'eKLKrOTVWXZ^"^ Par, Lot, 11955 cor, 
uat, mg.f cum a b {c) dfk I qr aur, et gr. 13. 69. 
121, 124 eta/, pauc. bone in ras. K,fueratforsan 
bonunL qui R*( + d R*"). eternam C{utsaepius) 
W uit. aet. recipiam Q ; > habeam uitam aeternam 
L ex Mt. xix. 16. 

18. dicit L. bonum : u dubium G. nemo : 
non est T. di liU. min. Y*. 

19. precepta DW. om. ne ad. ne oocidas L. 
ne : non G semper, adnlteris A*(-e8 A^)H*H*(«/ 
$idtur)OYZ*; adultereris KT, adulterabis G, adul- 
terbis Q. hoccidas C ; occides GH'0Q. furoris 
L ; furaberis G. dicas L. ne fraudem feoeris 
(£Eicias T) : om. L. matrem -1- tuam DLR. 

ao. et ACGH0LMKrORTY : at D3>IKQVW 
XZ vg. Tuck, ait sine addit. AyGMO*VXY 
cumckq aur, : + UU CDH(-ni sup. tin.)mKLW 
OQRTWZ vg. Tisch. cum bdflr(p)\ +ei a, 
magister : ■¥ bone KKTOZ ; + bona V. > omnia 
haec DH>KILOQVZ cor. uat., omnia hec TW, 
honmia haec C. seruani DKTQ; conseraaui C, 
conseruabi T. iubcntute O. mea : litt. min, Y' ; 
me D. 

I i 2 



Digitized by 



Google 



238 EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 

21 (108. 2) iggyg autcm iHtuitus eum dilexit 
eum et dixit illi 



[x. a I— 29. 



unum tibi deest 

uade quaecumque habes uende et da 

pauperibus 
et habebis thesaurum in caelo 
^ et ueni sequere me. 
J82 (109. 2) Qyj contristatus in uerbo 
abiit maerens 
erat enim habens possessiones multas 
*^ et circumspiciens iesus ait 
discipulis suis 
quam difficile qui pecunias habent in 
regnum dei introibunt 
2*discipuli autem obstupescebant in 
uerbis eius 
at iesus rursus respondens ait illis 



filioli quam difficile est 
confidentes in pecuniis 
in regnum dei introire 
^* facilius est camelum per foramen acus 
transire 
quam diuitem intrare in r^num dei 
*®qui magis admirabantur 
dicentes ad semet ipsos 
et quis potest saluus fieri ? 
^"^ et intuens illos iesus ait • 
apud homines inpossibile est sed non 

apud deum 
omnia enim possibilia sunt apud deum 
'^ coepit petrus ei dicere 
ecce nos dimisimus omnia 
et secuti sumus te. 
29 (110. 2) Respondens iesus ait 



illi. magister haec omnia obseniaai a iuuentute mea. *^ iesus autem intuitus eum. dilexit 
eum. et dixit illi. unum tibi deest. uade uende omnia tua. et da pauperibus. et habebis 
thensaurum in caelo. et ueni sequere me. '^ ad ille contristatus in hoc uerbo. abiit tristis. 
erat enim habens diuitias multas. ^ et circumspiciens iesus. ait discipulis suis. quam diffi- 
cile qui pecunias habent. in regnum dei introibunt. ^ discipuli autem eius mirabantur in 
uerbis eius. at iesus. iterum respondens. ait illis. filioli quam difficile est confidentes in 
pecuniis. in regnmn dei introire. ^ facilius est. cameliun per foramen acus transire. quam 
diuitem intrare in regnum dei. '• ad illi eo amplius mirabsmtur. dicentes ad semetipsos. et 
quis potest saluus fieri. ^ et intuens eos iesus. aput homines impossibile est. apud deum 
autem possibile est. omnia enim possibilia sunt apud deum. ^ coepit autem petrus dicere 
ei. ecce nos dimisimus omnia, et sequuti sumus te. ^ quibus respondens iesus ait. amen 



31. intuitus : intuens T; 4-estL. dilexit eum 
{frt^tniaw airrhv) codd, et vg, et uett.pL («^/ ilium): 
om, L et DX*(om. d. e. et) ; osculatus est eum d q 
(ilium), cf. Field O, N, ad loc, dixit ei vg» uade + 
et D. quae cumque D, quaecunque ^^, cumque Y. 
abcs C. uinde G, unde R. tessaurum D. celo 
W ; caelum G*(-lo corr^, ueni + et D. om, me 
IM^-^forsan m.p.), 

aa. in uerbo: + eius T; + hoc L; om. D. 
habiit C. abit L. maerens AHeiKMTVXYZ* : 
merens CD^LKTORWZ*; moerens vg, Tisch.\ 
tristis G. om.&nioL L. abensC. possesiones Y, pos* 
•issiones O*. > multas possessiones DKTR vg. 

23. om. et Z*. drcum spiciens AO, circun* 
spiciens ?%; circuminspiciens FHTX. diBcile 
©LKTR, def. ff, diffiddle O. pcccunias D. om, 
in KT. introire D. qui peounlas ad quam 
diilloile u. 24 om, "L propter homoeotel. 

24. didpuli R. hobstupescebant C; admira- 
bantur G ky mirab./. eius : om. D; suis C. at 
^iesus : iesus autem G. rursum H*0. res dens X*, 



pon add. cor, iUis : tf/» R ; ds SP. fllioli : fi in 
r<w. KT; -li sup, lin, add. a»; +0 Y. difidle a»0 
KTR. confitentes R, confidestes L. peccuniis D; 
pecunis H'LR ; deinde om. in CKLTX*Z. 

25. est: + enim 3*. cameUumDSPLOR. foremen 
L. transire: intrare W. intrare : om. L ; introire X*. 

36. ammirabantur KTVX*Z*, mirabantur QR. 
semed CT. quis : qui Z*. salbus C. 

27. intuens illo ihs O* et intuens in illos ills cor, 
mos : eos DG. > As iUos T. aput pr, ORW. 
homines : + hoc H(j»/. lin.yd ; + quidem LQ. 
impossibile M vg, aput sec, CSOKL*, om, om. 
en. poss. s. ap. deum C. om. enim X*. posiUlia 
O. aput tert. GORZ*. apudm L*. dm in mg. Y. 

28. +eta^tW/.DGH»0KLVWZ»«5f.; +tuncX*. 
cepit LW. > d petrus dicere W vg., > petrus di- 
cere ei Q. om. ei G dioere : om, di 0*( + 0«). 
dimiss. D9* ; relinquimus G, reliquimus k q cf, a 
(relictis omnibus), sequuti 0IX.te + quid erit nobis 
Q ; + quid ergo erit nobis gat,, ex Mt, xix. 37. 

29. -f et <u/ init. T. respondit L. > ait iesus 



Digitized by 



Google 



X- 29-34.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



339 



amen dico uobis 
nemo est qui reliquerit 

domum aut fratres 

aut sorores aut matrem 

aut patrem aut iilios 

aut agros propter me 

et propter euangelium 
qui non accipiat centies tantum nunc 

in tempore hoc 
domos et fratres et sorores et matres 

et filios et agros cum persccutio- 

nibus 
et in saeculo futuro uitam aetemam. 
81(111.2) Multi autem erunt primi no- 

uissimi et nouissimi primi. 



30 



32 (112. 2) Erant autem in uia ascendentes 

in hierosolyma 
et praecedebat illos iesus 
et stupebant et sequentes timebant 
et adsumens iterum duodecim coepit 

illis dicere 

quae essent ei euentura 
®* quia ecce ascendimus in hierosolyma 
et filius hominis tradetur 

principibus sacerdotum et scribis 
et damnabunt eum morte 

et tradent eum gentibus 
^et inludent ei et conspuent eum et 

flagellabunt eum 
et interficienteum ettertiadie resurget^ 



dico uobis. nemo est qui relinquat domnm. aut fratres. aut sorores. aut matrem. aut 
patrem. aut uxorem. aut filios. aut possessiones propter me. et propter euangelium. 
^ qui non accipiat centuplum nunc in tempore isto. domos et fratres. et sorores. et matrem. 
et filios. et agros. cum persecutionibus. in saeculo futuro uitam aetemam. '^ multi autem 
erunt primi nouissimi. et nouissimi primi. 

^ Erant autem in uia. ascendentes in hierosolymam. et praecedebat illos iesus. et 
mirabantur. et sequentes eiun timebant. et adsumens iterum duodecim coepit illis dicere. 
quae essent ei uentura. ^ quia ecce ascendimus hierosolyma. et filius hominis tradetur 
principibus sacerdotum. et scribis. et condemnabunt eum morte. et tradent eum gentibus. 
^ et inludent eum. et conspuent in eum. et flagellabunt eum. et interficient eum. et tertia 
die resurget. 



D. relinqnerit IfTO. matrem : m /r. in ras. A. 
> patrem ant matrem BDH^GKTOW vg. cum, gr. 
KANX etc, (6) Ir^. cm. aut patrem Z*( + Z*). 
aeoaDgueUum D. 

30. accipiet GLQT9|^ ; recipiat X*. centiens 
Z, cencies W. tatum H*(n sup, lin,), >hoc 
tempore F. hoc + qui antem reliqnerit Viabdff^ 
et D gr, domns GL, domo R. domos . . . perse- 
oationibus et om, Q^cket gr, K*. onm : in M. 
per8eoiitionlbn8^<y^.//f^r. (persequu. Da*0IT) : 
persecati omnibus R ; persecntoribns AY. om, et 
MR. seculo CT'yfSt \ om, F. > ftituro saeculo KT. 
ftituro : nentnro Q. etemam W ; + accipiet V^ 
ab c dffti conseqnetnr k cum gr,!); + qui antem 
reliquerit domum et fratres et sorores et matres 
et filios et sigros cum persecutionibus et in futuro 
uitam aetemam accipiet Q. 

51. hemnt C. primi /r. in ras. m, 2. T. 

32. om, in sec, KV vg, hierosolyma {*Upo<T6' 
Xr/w) ACGHOQTX'YZ* et hierusolyma BZ», 
hierusolimaDSPLRjhierosoIimaKT: hierosolymam 
01 V Tisch.y hiem8ol3rmam K, ierosolymam vg,, 
ierosolimam W ; hierosolymis MX*, precedebat 
illos D ; praedicabat illis L. stubebant L. om. 



et seq. timebant L. timebant + eum B0KrO, 
> eimi timebant GX*. om, et LZ*. assumens FK 
T VWX*Z* vg, iterum + illos L. duodecem a* ; 
.XII. DRW. caepit L, cepit W. que DT. > ei 
essent T. euentura ABC«Da>H0IMX*YZ»J^iSC 
aff^n-, uentura C*GKM'OQRTVWX«ZS' ^. 
cor. ucU. b c dfk q r our, ; futura L. 

33. ascindimus G. in cum ABH0LMOYZ j 
om. CDSPGIOTQRTVWX vg, hierosolyma 
AHMOXZ*. -lima Y. hierusolyma BZ', -lima 
3^R, hirusolima L: hierosolymam G0V Tisch,, 
hieru. K, hierosolimam CKT, hieru. Q, hyemsoli* 
mam D ; ierosolymam vg., -limam W, iherosoli- 
mam T. traditur O*. principis L. soribis sine 
addit. ABDa>GH*MRXY cod. caraf, Bentl, uett. 
plur, etgr, + et senioribus C(8aen.)0IKLKrOQT 
VWZzy. cor, uat, c lour, \post soribis in H est •[•, 
sed adnotatio si qua erat, non apparet, dampna- 
bunt D0M11W ; condamnabunt I*(con expunctX 
eum morte (moiti BCGTXZ): multi eum L 
inepte, tradunt V. gentibus + ad delndendum D. 

34. iUudent W vg, conspuunt 6 ; conpuent L. 
eum/r. : om, KM11VX*Z ; eineum W(i. e. ei W*, 
in eum W*). flagillabunt DLR. eum sec, om. 



Digitized by 



Google 



a40 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[X. 35-4i. 



36 (118. 6) Yx accedunt ad eum iacobus 

et iohannes filii zebedaei dicentes 
magister uolumus ut quodcumque pe- 
tierimus facias nobis 
»« at ille dixit eis quid uultis 
ut faciam uobis ? 

37 et dixerunt da nobis ut unus 

ad dexteram tuam et alius 
ad sinistramtuam sedeamus in gloria 
tua 
3^ iesus autem ait eis nescitis 
quid petatis 
potestis bibere calicem 

quern ego bibo ? 
aut baptismum quo ego baptizor bap- 
tizari? 



3^ at illi dixerunt ei possumus 
iesus autem ait eis calicem quidem 

quem ego bibo bibetis 
et baptismum quo ego baptizor bap- 
tizabimini 
*<*sedere autem ad dexteram meam uel 
ad sinistram 
non est meum dare 
sed quibus paratum est. 
41 (114. 2) Yx audientes decem coeperunt 

indignari de iacobo et iohanne 
** iesus autem uocans eos ait illis 
scitis quia hi qui uidentur principari 

gentibus dominantur eis 
et principes eorum potestatem habent 
ipsorum 



"Et accessenmt ad eum iacobus et iohannes. filii zebedaei dicentes. magister. uo- 
lumus ut quodcumque a te petierimus. facias nobis. " iesus autem dixit eis. quid uultis ut 
faciam uobis. ^ illi autem dixerunt ei. da nobis, ut unus ad dexteram tuam. et alius ad 
sinistram tuam. sedeamus in gloria tua. "iesus autem. ait eis. nescitis quid petatis. 
potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum. aut baptizare baptismum. quo ego bap- 
tizor. " at illi dixerunt ei. possumus. iesus autem ait eis. calicem quidem quem ego bibo« 
bibetis. et baptismum quo ego baptizor. baptizamini. *° sedere autem ad dexteram meam. 
aut ad sinistram non est meum dare uobis sed quibus paratum est. ** et audientes decem. 
coeperunt indigne ferre de iacobo et iohanne. ** iesus autem uocans eos. ait illis. scitis 
quia hi. qui uidentur praeesse gentibus. dominantur eis. et principes eorum potestatem 



KMTXZ. et interfloient codd, plur, : om, et 
AH*Y. diemKT*. 

35. emn : iUum BCKLOTVZ. iacob LX*(-us 
sup, Un, X'). iohannis DH'LOR, ioannes i6C. 
fill G. zebedd CDi^GHOTORZ. dioentea 
post rets. G. nolinias {sic) L. om, ut Y. quod- 
conqne ^^. iatias G ; fiELciat W. 

36. dixit : ait BD^M'O. om. eia G. fatiam 
G, faciem L. 

37. et a/ iniU : qui BNTX* Bentl. dixerunt 
-♦• ei T {BetUl,\ dexteram codd, plur, et vg. cf. 
Mt. XX. 31 : dextram AHMQ Tisck. om. tuam 
pr. G. alius : nnns DR gai. sinixtram CT. om, 
tuam sec. GQ. gloriam tuam H*M*T. 

38. eia : illis H. petatis : pntatis R. bibere : 
libere inepte Q. > calicem bibere R. quam D. 
bibo aut b. q. e. baptizor om. L. bibo : bibitnms 
smn GW gat. babtismum CD3** ; baptisma 
{Bentl,)\ baptism© a*^(bab.)0MKrQR Z5f. quo: 
quod GZ BeniL babtizor C, babtitzor D. babti- 
zari CDLZ*. 

39. ad O ; om.G. possimusH. ait : dixit Q. 
ait eis + iiescitb quid petatis potestis bibere cali- 



cem quem ego bibo aut babtismo quo ego babtiszor 
babtizari ths autem ait eis D. om, quidem BD. 
quem ego bibo tn ras. K. quem : quam D*. bibo : 
bibiturus sum G. babtismum QWLY \ baptismo 
©MKTW^iSC bab. D; baptisma % {BentL). 
quo : quod CT Benil. babtizor CD3*L, baptiszor 
O ; babtizaborT. babtizabimini CD^baptizabemini 
3^(babt)KrR ; baptizamini O, babtizamini L. 

40. dexteram codd. plur. et vg. : dextram 
AGHMX. om, meam LX. sinixtram CT ; + meam 
L. meum: mecum L. dare sine addit, {cum 
graec. omn.) AH*MYZ cod. caraf. Bentl, a b dff^ 
i q aur. : + uobis BCDa^GH^eiKLKTOQRTVW 
X vg, cfk (nobis) / r 8. 

41. decim a**L; -x- DRW. coeperunt (ccp, 
a*W) indignari (indiginari L) : indignati sunt D 
^% gat, q, om, de a**( + mg:), et sec, + de T. 
iohanni 'S*, iohannen Z*, ioanne ^C- 

42. uoca°s G; conuocans B. quia: qui L* 
( + a L^). hii BCD3>GRTW. principari gen- 
tibus: principes gentium esse G. dominantur 
partim in ras. T ; -entur L. eis : eorum D. 
ipsorum : eorum D. 



Digitized by 



Google 



X. 43-51.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



241 



^^ non ita est autem in uobis 
sed quicumque uoluerit fieri maior erit 
uester minister 
** et quicumque uoluerit 
in uobis primus esse 
erit omnium seruus. 
45 (xib. 4) Nam et filius hominis non uenit 
ut ministraretur ei sed ut ministraret 
et daret animam suam redemptionem 
pro multis. 
46(116.2) E^ ueniunt hiericho 
et proficiscente eo de hiericho 

et discipulis eius et plurima multi- 
tudine 
filius timaei bartimeus caecus sedebat 
iuxta uiam mendicans 



*^ qui cum audisset quia iesus nazarenus 
est coepit clamare et dicere 
fili dauid lesu miserere mei 
*® et comminabantur ei multi 
ut taceret 
at ille multo magis clamabat 
fili dauid miserere mei 
*® et stans lesus praecepit ilium uocari 
et uocant caecum dicentes ei 
animaequior esto surge uocat te 
^® qui proiecto uestimento suo 

exiliens uenit ad eum 
fi^ et respondens iesus dixit illi 
quid uis tibi faciam ? 
caecus autem dixit ei 
rabboni ut uideam 



illorum habent. ^' non ita est in uobis. sed quicumque uoluerit maior esse in uobis. erit 
uester minister. *^ et quicumque uoluerit in uobis primus esse erit omnium seruus. 

*^ Nam et filius hominis non uenit ministrari. sed ministrare. et dare animam suam 
redemtionem pro multis. ^ et uenerunt in iericho. et proficiscente eo inde cum discipulis 
suis. et plurima turba. ecce quidam caecus filius timei. bar-timaeus. sedebat iuxta uiam 
mendicans. *^ qui cum audisset. quia iesus nazarenus est. coepit clamare et dicere. iesu fili 
dauid. miserere mei. *• et comminabantur illi multi. ut taceret. at ille. multo magis clamabat. 
fili dauid miserere mei. *• et stans iesus iussit eum uocari. et uocauenint caecum, dicentes 
ei. bono animo esto. surge uocat te. ^^ qui proiecto uestimento suo. exiliens uenit ad iesum. 
**et respondens dixit iUi iesus. quid uis faciam tibi. caecus autem dixit ei. rabboni. ut 



43. > est antem ita KfO ; est ita 'T{om. autem) ; 
enim ita est G. in uobia : inter nos Q. uobis : 
om, T ; bobis O. qnicanqae Tj^. om. uoluerit 
fieri ad et quiouxnque ». 44 D. > fieri a. T. 
> maior fieri X. maior + inter uos {BentL) cumgr, 

44. et qnicimque Tj^; qnicnmque antem L. 
primus esse -1- in nobis primns esse Q. 

45. nt ministrare V. dare R. redemptionem 
CDa>GH0IKLMOQVW vg, : redemtionem ABKT 
TXYZ, redtionem R. 

46. uenerunt LQ ; +in 3***. hiericho pr, 
DH»-»GH©ILMKrZ», iher. cor, uat,, her. Q, ier. W 
vg., in hiericho R : hierichum ABCa>*KOVXYZ*, 
iher. T, cf, Uerc, '* Uar, Lectr ad Num. 
xxvi. 3. de hiericho BCD5PGH0IK {sed 
de in ras.) MT (iher.) VXZ, <?/ de hericho 
LQR, de iericho W vg. : hiericho (om, de) 
AM'0(-co)Y. discipuli A*W*QY{corr. A^KP). 
om. ^Xpost eius X. multitudne R; multitndo L. 
uoluit > mult, plurima Bmtl. + cuiusdam ante 
tim. Q, et post tim. L. timei LQRWZ, thimei 
D ; thimaei BG0 ; deinde bartimeus {cf, matthens 
etc) cum ABCH>HILMORTX, et barthimeus DG 
KTW, barthimeas Q : bartimaens cum graeco KV 



YZ vg, Tisch., et barthimaeus 0. cecus 2PW. 

> uiam iuxta Q. 

47. qum 0*(u superscr. 0^). audiisset D. 
quia: qua C lapsu\ +cum G. nazareus DH*. 
esset KTO ; transiret G. caepit L, cepit W. filii 
A2PLQR. dauit H. iesu plene GZ vg. et ihu 
B«CDa>H^0IKMRTVWX : iesus AH*LOQY; 
om. B*. >iesu fiU dauid G vg. misserereD? 
L. 

48. conminabantur GV, cumminabantur R; 
commmabatur X*. ei Aa'"<;H0IMRWX»Y vg. : 
iUi BCDa»*KLKrOQTVX*Z. multi : om. WX.^ ; 
multitudo OX*, ad O ; et G. post Ule ras. 4 aut 
5 litt. T. clamauit AH ; clamat SP*. fiUi AD* 
a>LQR. dauit H. misserere DL. 

49. om. et ad init. R. praecipit ?LQR, pre- 
cepit DW; iussit G. cecum a»W; om. X». 
animequior CS^GTW, animiquior M ; animae 
quior H, animae equior R, anima equior L, animo 
aequior Q. 

5a uestimento: operimentoX*. exsiliens KKT. 

51. respondens: +ini D; + ei Q. iUi : ei 

D ; ^. Q. > UU iesus dixit BCSPKLKTORTVZ. 

> tibi uis Wtjf. uis ut tibi BKrO«X*. fatiamG. 



Digitized by 



Google 



24'2 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



[X.53-XI. 7. 



**iesus autem ait illi uade fides tua te 
saluum fecit 
et confestim uidit et sequebatur eum 
in uia. 
XI. 1 (117.2) E|. cum adpropinquarent hie- 
rosolymae et bethaniae ad montem 
oliuarum 
mittit duos ex discipulis suis 
2 et ait illis 
ite in castellum quod est contra uos 
et statim introeurttes illud 

inuenietis puUum ligatum 
super quemnemo adhuc hominum sedit 
soluite ilium et adducite 



^ et si quis uobis dixerit quid facitis ? 
dicite quia domino necessarius est 
et continuo ilium dimittet hue 
4 (118. 2) g|. abeuntes inuenerunt puUum 
ligatum ante ianuam foris in biuio 
et soluunt eum 
« et quidam de illic stantibus 
dicebant illis 
quid facitis solucntes puUum ? 
« qui dixerunt eis sicut praeceperat illis 

iesus et dimiserunt eis 
^ et duxerunt puUum ad iesum 
et inponunt illi uestimenta sua et sedit 
super eum 



uideam. ^ iesus autem ait illi. uade fides tua te saluum fecit, et confestim uidit. et seque- 
batur eum in uia. 

XL ^ Et cum adpropinquaret hierosolyma in bethfage. et bethania. ad montem oliueti. 
misit duos ex discipulis suis. ' et ait illis. ite in castellum. quod est contra uos. et statim 
introeuntes in eum. illic inuenietis puUum ligatum. super quem nemo adhuc hominum sedit 
soluite ilium et adducite. ' et si quis uobis dixerit. quid soluitis pullum dicite quia domino 
necessarius est. et continuo ilium dimittet hue. 

*■ Et abeuntes inuenerunt pullum ligatum. ante ianuam foris. in biuio. et soluenmt eum. 
* et quidam de illic stantibus dicebant illis. quid facitis. soluentes pullum. ^ at illi dixerunt 
eis. sicut praeceperat illis iesus. et dimiserunt eos. '' et adduxerunt pullum ad iesum. et 



cecus W. dicit C. rabbi GL q, domine rabbi (a) 
bdff^il>gr, 

5a. ait : dixit KKTORVX^Z cfft k q aur. IIU : 
ei KKr(m fw^.)OVX*Z. salbum C; saluam Q. 
niam AY. 

XI. I. qiramCH. adpropinquarent (Itt^^^ov- 
<r«r KABCL etc) codd.plur, et r «, appr. KTVZ* 
vg, Ttsck.f adpropinqaassent a : adpropinquaret 
(1irt^(€P uei 'ffw D al. paut.) KTX* dfff^ k I q, 
appr. W c i, adpropinquasset G, adpropiaret b. 
hierocolymae cum ACH0IMOQTVXZ* et 
hiemsoljrmae BKZ^ hienisolimae SPLR, hyemso- 
limae D, hirosolymae Y, ierosolymae vg.^ -lime 
W : bierosolimam Kf ; hierosolymis G ; graeci 
Upovaak^fi et Upoa6kvfia, cf, ad iii. 8. et betha- 
niae codd. plur, (bithaniae R, bethania G), vg, 
cum uett. et bethania a ^, et bethaniam cff^ir, et 
in bethaniam d, in bethania ky et graico D 
Orig, diserie : in bethphage (-gae O, -geth X) et 
bethaniae GOX*, in bethphaiae et beth. B, ex Luc, 
xix. 29 ut udtur, cum «^//./ (bethania) Z (betha- 
niam) q (et bethpage et bethania) / (et bethph. et 
bethaniae) et graecis plur, ; et bethphage W cum 
gr,y scr,^sah, montam Q. olibamm BT,holinanim 
C ; oliueti L gcU,, olieti Q. mittet O. duoi : -ii- 
D. ex : de Q. 



a. om. etpr. V. om. ite Q. > contra noB est 
DLKTRWz;^. introentes 0*( + u O'). iUud (elf 
airHp^) cum AD^€)MOQRX«Y gat, BentL, etii: 
illnc BCGHIKLMTVWX*Z vg. cor, uat„ cum 
fl aur. ; uett. rell. om, pnlom Q ; + asinae 0L, 
+ ass. Q. ligatum : tnm sup, tin, D ; alligatum 
X*. nemo : ne G. adhuc : om, G ; aduc T, 
athuc MX«Y. > adhuc nemo DLR. > sedit ad- 
huc hominum X^ solute RjSoIuete 3*. addoceteH*. 

3. quia: quiZ*. facitis + hoc LQ^.(^^if//.). 
dicetea*; <7m.D. dfisT. <wf. ilium L. dimit- 
tet : dimittit GQ, demittet X ; ^/ > dim. ilium G ; 
remittet a c q cf, m&Xiv KBC*DLA. om. hue I^ 

4. habeuntes C. inuenierunt D. alligatum G. 
ianua L. om, foria T. uiuio O ; transitum G 
fft /, -tus c, -tu bdq, soluenmt CTX*. ilium C. 

5. adstantibus X. 

6. eis : ei T* ; eos X* ; illis R ; om, W, aicuti 
C. praeciperat BS^KTR, prea D, preciper L. 
dimisserunt D^L, dimisierunt R, demisemnt F. 
eis sec, : eos 9iJ Bent/. {ditpfjita¥ adroit). 

7. om, et ad init, Q. adduxerunt D3PQX. et 
inponunt codd. piur.^ et imp. M vg. : et inpos- 
suerunt DQR; et inponentes KTOZ; inponentes 
V, imponentes KX*. om. et tert. Z«. eo BKZ* 
{corr, Z»). 



Digitized by 



Google 



XI. 8-15.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



M3 



' multi autem uestimenta sua strauerunt 

in uia 
alii autem frondes caedebant de ar- 

boribus et stemebant in uia. 
9 (119. 1) Et qyj praeibant et qui seque- 

bantur clamabant dicentes 
osanna benedictus qui uenit 

in nomine domini 
10 benedictum quod uenit 

regnum patris nostri dauid osanna 

in excelsis. 
n (1^. 6) Et introiuit hierosolyma 

in templum 
et circumspectis omnibus 

cum iam uespera esset hora 

exiuit in bethaniam cum duo- 

decim 



^^et alia die cum exirent a bethania 

esuriit. 
^3 Cumque uidisset a longe 
ficum habentem folia 
uenit si quid forte inueniret in ea 
et cum uenisset ad eam 

nihil inuenit praeter folia 
non enim erat tempus ficorum 
^* et respondens dixit ei 
iam non amplius in aeternum 

quisquam fructum ex te manducet 
et audiebant discipuli eius. 
^^ Et ueniunt hierosolyma 
(121. 1) gt ^yjjj introisset templum 
coepit eicere uendentes 
et ementes in templo 
et mensas nummulariorum 



inposuerunt illi uestimenta sua. et sedit super cum. ' multi autem uestimenta sua strauerunt 
in uia. alii autem frondes cedebant de arboribus. et stemebant in uia. • et qui praeibant 
et qui sequebantur. clamabant dicentes. osanna. ^** benedictus qui uenit in nomine domini. 
benedictum est regnum quod uenit. patris nostri dauid. osanna in excelsis. " et cum in- 
troisset iesus hierosolyma in templum circumspexit omnia, et cum iam sera esset hora. exiit 
in bethaniam. cum duodecim discipulis. ^^et alia die cum exirent a bethania. esuriit. 
" et cum uidisset a longe arborem ficus habentem folia, uenit quasi aliquid inuenturus 
in ea. 

Cum autem uenisset ad eam. nihil inuenit in ea nisi folia, non enim erat tempus 
ficorum. ^* et respondens dixit ei. numquam amplius in aeternum quisquam ex te fructum 
manducet. et audiebant discipuli eius. ** et uenerunt iterum hierosolymam. et cum intro- 
isset iesus in templum. coepit eicere uendentes. et ementes in templo. et mensas nummu- 



8. istranemnt C; snbstraaenmt X*. alii: aU 
L. fronde G ; fondes R* ; frindones L. cedebant 
DHeKKTOWZ; cedenmt W; scidebant GQ; 
+ ramos R. 

9. et /r. : e euanuii X. preibant DL ; praece- 
debant GR. sequebantur A. ossanna DR, os 
anna LV^ hosanna vg. 

10. benediotnm : benedictus L. quod : qui 
Q. > dauid patris nostri D9^. ossanna DR, o 
sanna H, os anna LV, hosanna C vg, 

11. introibit O, introiit Da*, introult Q ; intrauit 
G. hierosolyxna AMOQXZ*(r«»f graecis^ cf. «. 
15) €t -ima MT, hierosolyma BZ' et -ima 2P, 
herosolyma I, himsolyma R, hyerusolima D : 
hierosolymam CGH0V Tisch.^ hierusolymam K, 
iherosolimam T, iero8ol3rmam vg. et -imam W ; 
in himsolimam L. in templo GK. circnm spectis 
A, circnnsp. ^; circominspectis X*Z*. quum 
CH0. uespera codd, et vg.: uespere A3**HIX 
(•ae)Y. uoluit > nesp. iam Bentl. exiuit eodd. 
plur. (hex. C) : exiit DH**M vg, Tisch. bethania 



CGHM*TZ*. duodecema**; .xii.DLR; +dis. 
dpulis sois LQ. 

13. aliam H* (m expunctd), quum C0. exi- 
erent H* (e sec. erasa\ exiret CMTW ; irent A. 
a : om,T\ de a^R. bethania + cum xii- DitP 
(c. duodecem* -cim^)Q. esurit KT, essuriit DQ, 
hesuriit C. 

13. quumque H0. longne + ibs D. ficulnenm 
X*. uenit + uidere D(*f uidere)LQ gat. inueneret 
L. hi eam Z' ; -1- fructum O. quum C0. 
uenisse* O. om, ad eam G. nichil W. preter 
DH ; nisi X*. non : nondum F. 

14. hamplius C. etemum CW. > ex te 
fructum quisquam vg,, > ex te q. fr. Bentl,, > quis- 
quam ex te fructum GL(fractusR). om. firuotumZ*. 

15. ueniunt -I- iterum BNTCK*^. hierosolyma 
codd.plur„et hieru. GKRZ*, hierosolymam KTY 
Tisch,, hieru. itPL, ierosolymam vg., rusolimam D, 
ierosolimam W : in hyerusolimam Q, in ierosoli- 
mam cor. not, ; graeci ut supra l€po<r6\v/ta et sic 
uersu 17. quum C0. introiset Q, introuisset 3**(tf 

K k 



Digitized by 



Google 



244 



EUANGELIVM SECUNDUM MARCUM, 



[XI. 15-24. 



et cathedras uendentium columbas 
euertit 
i« et non sinebat ut quisquam 
transferret uas per templum 

17 et docebat dicens eis 

non scriptum est quia domus mea 
domus orationis uocabitur omnibus 
gentibus ? 

uos autem fecistis earn 
speluncam latronum. 

18 (122.1) QuQ audito principes sacerdotum 

et scribae quaerebant 
quomodo eum perderent 
timebant enim eum quoniam uniuersa 
turba admirabatur super doctrina 
eius. 

19 (123. 10) Yx cum uespera facta esset 

egrediebatur de ciuitate 



^® et cum mane transirent 

uiderunt ficum aridam factam a 
radicibus 
^^ et recordatus petrus dicit ei 

rabbi ecce ficus cui maledixisti aruit. 
22 (124. 6) Ei^ respondens iesus ait illis 

habete fidem dei 
^ amen dico uobis 
quia quicumque dixerit huic monti 
tollere 

et mittere in mare 
et non haesitauerit in corde suo 
sed crediderit quia quodcumque dixerit 
fiat 
fiet ei. 
24(126.4) Propterea dico uobis 
omnia quaecumque orantes petitis cre- 
dite quia accipietis et ueniet uobis. 



lariorum. et cathedras uendentium columbas euertit ^' et non sinebat ut quisquam transferret 
uas per templum. *'' et docebat dicens eis. nonne scribtum est. quia domus mea domus 
orationis uocabitur. omnibus gentibus. uos autem fecistis earn speluncam latronum. ^* quo 
audito principes sacerdotum. et scribae quaerebant quomodo eum perderent. timebant enim 
eum. quoniam uniuersus populus admirabatur super doctrina eius. " et cum uespera facta 
esset egrediebatur de ciuitate. ^ et cum mane transirent. uiderunt arborem ficus aruisse a 
radicibus. ^ et recordatus petrus. ait illi. rabbi, ecce arbor ficus quam maledixisti aruit. 

" Et respondens iesus ait illis. habete fidem dei. ^ amen dico uobis. quia quicumque 
dixerit monti huic. tollere hinc. et mittere in mare, et non haesitauerit in corde suo. sed 
crediderit quia quodcumque dixerit fiat, fiet ei. ** propterea dico uobis. omnia quae- 



exp^ ; + in W tjg'. caepit L, cepit W. eiecere ICT, 
iecere DL, eiicere vg, Tisck, templom sec, CGX* 
Z*. messas D. numulariorum vg. catedras T. 
heuertit C. 

16. om, non 0*( + »i. ant,yN. senebat H* 
(sin. corr.). ut quisquam transferret uas AG 
GHeiMMTRWXcy vg. : > ut q. uas transferret 
BCDa'KLCtrans ferret)OTVX*Z ; quisquam ut 
uas tnmsferet Q. 

17. >eis dicens Z* ; eos dicens GW; dicens 
illis L ; dicens tantum D. non ACa»*H*IMQX<» 
Y*Z*/: nonne BD3**»G©KLKrORTVWX*Y«Z« 
vg. afq ; ceteri uetLom, scribtum GZ* ; scibtum 
Y*(r add. cor^. qu*a B. horationis C; ras. 
inter oetn'S^, uocauitur O. omnibus : cunctis 
H. speloncam DR. 

18. scribe L(-Ac/orsan m. /.)W. querebant L. 
>quomodo eum perderent quaerebant D. quoni- 
am : quia Q. huniuersa C. >admirabatur turba W. 
ammirabatur IKM VX*Z^ ; mirabatur R ; admini- 
bantur D, ammirabantur T, mirabantur Q (ras. 
ante m). doctrinam DH>*»GLOQRZ. 



ig. ad tnit, uersus et e L cetera desunt. quum 
CH0. uespere a**X*. fectum X*. begrediebatur 

C, egrediebantur Bentl. cum gr. ABKM* etc. 

ao. quum C0. transierent R ; transiret GLKT ; 
transissent T; transfretasset gat, haridam C. 
> a radicibus &ctam G. 

ai. recordatus: redatusL; +est M'R. dixit 
0MW vg. oui : cum Q*R. haruit C. 

33. om. quia BC3^(quiacumque* sed a ercua ita 
ut quicumque sine quiayia/)KRTVZ. quicunque 
9, quicum H. dixit L. > monti huic BDH^OT 
OVZBentl. (rf Spti tojjt^) ; huic monte H. toUe et 
mitteteKTO. mariCDT. haesitauerit BCSIKNT 
QVXY vg. : hes. AGHMOWZ, hess. DH>L, es. R, 
esitaberit T, c/. Aft. xxi. a i . credederit O. quodcun- 
que ^^. om. fiat D. fiet : om. R ; fiat L. om, ei G. 

34. propter ea D. om, omnia Y. qnaecunqne 
^^, quecumque DW. petetis LKT ; petimus Q ; 
petieritis G; et > petieritis orantes X*. credere 

D, credire Q. ueniet AB*Da>GHLMQRY : 
uenient B«C0KrOT^ ; euenient IKWZ vg. cor, 
uat.y euaenient V {TLperlin. cor.), om. uobis D. 



Digitized by 



Google 



XI. 35-32.] 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM. 



245 



j6(i26. 6) £t ^»unj stabitis ad oran- 
dum 

dimittite si quid habetis aduersus 
aliquem 
ut et pater uester qui in caelis est 
dimittat uobis 
peccata uestra 

26 quod si uos non dimiseritis 

nee pater uester qui in caelis est 
dimittet uobis 
peccata uestra. 

27 (127. 2) Yx ueniunt rursus hierosolyma 
et cum ambularet in templo 
accedunt ad eum summi sacerdotes et 

scribae et seniores 
^ et dicunt illi 
in qua potestate haec facis ? 



et quis tibi dedit banc potestatem ut 
ista facias ? 
^^ iesus autem respondens ait illis 
interrogabo uos et ego unum uerbum 

et respondete mihi 
et dicam uobis in qua potestate haec 
faciam 
^^baptismum iohannis de caelo erat an 
ex hominibus ? 
respondete mihi 
3^ at illi cogitabant secum dicentes 
si dixerimus de caelo dicet 
quare ergo non credidistis ei ? 
3^ si dicemus ex hominibus 
timebant populum 
omnes enim habebant iohannem quia 
uere propheta esset 



cumque orantes petieritis. credite quia accipietis. et uenient uobis. ** et cum stabitis ad 
orationem dimittite si quid habetis aduersus aliquem ut et pater uester qui in caelis est. 
dimittat uobis peccata uestra. ^ quod si uos non dimiseritis. nee pater uester qui in caelis 
est dimittet uobis peccata uestra. ^et uenerunt iterum hierosolymam. et cum in templo 
ambularet. uenenmt ad eum summi sacerdotes. et scribae. et seniores. ^ et dixerunt ei. 
in qua potestate haec facis. et quis tibi dedit banc potestatem. ut haec facias. ^ iesus autem 
respondens ait illis. interrogo uos et ego unum uerbimi. respondete mihi. et dicam uobis 
in qua potestate haec faciam. '^baptismum iohannis. de caelo erat. an ex hominibus. 
respondete mihi. '' at illi cogitabant intra se dicentes. si dixerimus de caelo. dicet nobis, 
quare ergo non credidistis ei. ^ si autem dixerimus ex hominibus timemus populum. omnes 



35. qmim C0. stauitis O* adorandnm 0M ; 
ad horandum C. dimitte T; demittite LV. 
adneiBiiin AHX^. et inUr liruas G ; om, KV. 

> et ut 0*Q. cells W et 36. > est in caelis O. 
demiUat KV, demittet L. 

36. Totum uersumom.'L^propferhomoeoteletUon, 
uos: om. T*(suppL cor,), non om, Z* lapsu\ 

+ Z*. demiseritis a>RVX, dimisseritis DQ; 
+ hominibiis Q. demittet KV, dimittat R, dimittit 
M. nobia: uos T. 

37. Ad inii, ras, umus Hit, O. uenenmt G. 
mrsnm BCT ; iterum G. hierosolyma {gr. Upo- 
ifoXvfm ut supra 11 ^/ 15) legimus cum graeco, et 
hienisolima 3?*, cf, ad iii. 8 : hierosolymam codd, 
plur, et Tisch.y hierosolymam BKZ', hierosolimam 

KTY, hieni. S^^^R, hyenu D, him. L, ihero. T, 
iero. W, ierosolymam vg, qnnm C0. hambularet 
C ; ambulaient DZ*(n exp.), templum QR. > in 
templo ambularet (Bent/,) cum gr, accessenmt 
RW, acdsenmt Q. scribe HW. saeniores C. 

> seniores et scribae 3^. 

38. dicunt ei vg, inuitis codd, hec W. > dedit 
tibi W vg, lata: haec H*^R. 



39. om. respondens G. interrogo KT. om.et 
sec, G. respondite CLORT. mihi ut dicam L. 
hec W. fatiam G, facio DLKTW. 

30. babtismum CDL ; baptismus WX* vg, 
ioannis ^C. celo W. han C. ominibus T. 
respondite CH*(-ete H^)LORTX. mllil + et 
dicam uobis in qua potestate haec &cio D. 

31. at : ait Y. iUe O* ut udtur, sed corr. se- 
onm : inter se GQ. de caelo (celo W) : de terra 
D* {corr, mg.) ; om. C. dioet sine addit. {Jkpu 
gr. plur.) ADaP*GHIMRWX«Y|5e^, / (dicit) 
Z : •«- nobis {ip€i lifuv M minusc, A^^ci h/uif D* ; 
e Aft, X7d. 35) BCa>-<^K(L)KrOQTVX*Z Par. 
lot. 1 31 71, Reg, 363, S. iok, et corp. oxon., 
9i6 a dc dfi q r aur, gcU, ; om, k. > dicet ergo 
uobis {sic) quare non L ut udtur. om, ergo QT. 
crededistis GV, gredidistis O, credistis D. 

33. si (cay D al. plus 15) codd, et Z', et vg, : 
sed {iXXd gr. plur.) Z*l^Bentl, dioemus BCa>G 
HQIKLMKTQTVZ Par. lot. 2 et 13171, Peg, 
363, S, ioh. et Corp. oxon., et k i: dixerimus A 
RWX«V vg. a b dffft ilqr aur. ; dicimus OX* f , 
dicamus D. hominbus Y, ominibus T. Umemus 
K k a 



Digitized by 



Google 



24^ 



EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM, [xi. 33-xil. 7. 



*^ et respondentes dicunt iesu 
nescimus 
respondens iesus ait illis 
neque ^o dico uobis in qua potestate 
haec faciam. 
XII. 1 (128.2) Et c^^it iiUs in parabolis 
loqui 
uineam pastinauit homo 
et circumdedit saepem 
et fodit lacum 
et aedificauit turrem 
et locauit earn agricolis 
et per^re profectus est 
* et misit ad agricolas in tempore senium 
ut ab agricolis acciperet de fructu uineae 
*qui adprehensum eum ceciderunt et 
dimiserunt uacuum 



* et ilerum misit ad illos 
alium seruum 
et ilium in capite uulnerauerunt et 
contumeliis affecerunt 
^ et rursum alium misit 
et ilium occiderunt 
et plures alios quosdam caedentes 
alios uero occidentes 
« adhuc ergo unum habens filium caris- 
simum 
et ilium misit ad eos nouissimum 
dicens quia reuerebuntur filium 
meum 
■^ coloni autem dixerunt ad inuicem hie 
est heres 
uenite occidamus eum 
et nostra erit hereditas 



enim sciebant. quia uere propheta erat iohannes. " et respondentes dixerunt ad iesum. 
nescimus. et iesus dixit illis. neque ego dico uobis in qua potestate haec facio. XII. * Coepit 
autem illis in parabolis loqui. uineam plantauit homo, et circumdedit saepe et fodit lacum. 
et aedificauit turrem. et locauit earn agricolis. et peregre profectus est. * et misit ad agri- 
colas in tempore seruum. ut ex fructibus uineae darent illi. • qui appreensum eiun caeci- 
derunt. et remiserunt uacuum. * et iterum misit ad illos alium seruum. et ilium in capiie 
uulnerauerunt. et contumeliis adfecerunt. et rursum 



DH^GLKTQRW^^C. <7ffJ. populum D. abebant 
C. iohannen Z, ioannem ^C. profeta D3*LO. 

33. diount(X47ov<rti^)r«OTAGH0IMWY^ar/. 
3788, vg.ql\ dixenmt BCDI^KLKTOQRTVXZ 
S.ioh.et Corp. oxon.ab c dik Ir^aur, iesu: Tisch. 
in notulis ad cod, A (/. ixxin) perperam * in codice 
ilia : lineola altera erronea est * ; ipse codex tanium 
dia habet\ ad iesom CKMTVXZ; ad iesu O. 
> ad iesnm dixemnt M". resi>0]iden8 : et resp. 
BGKTOW vg. Tisch. ; resp. autem G ; respondit 
Q. fatiam G ; facio QT gat, 

XII. I. caepit DL, cepit W. om, ima G. 
parabulis DH^^LR. uiniam DLR, uinea G. 
pMtinauit : planUuit D3^R ; + quidam H«0. 
oiroumdedit aaepem (vc/>ti^«cv <ppayn6v) hoc 
ordine codd. plur., vg. et ab c dffft i I q rhet 
c uallo k. >%. circumdedit Da»KKrOVX( + ei)Z 
aur. ; seddiuerse scribunt drcum dedit A, circund. 
^ «. et saepem AH0IMORXY a b d r ^i 
sepem BDH^GKLKTQW vg. Tisck. c ff^i q\ 
saepe CVZ /, sepe T /. edificauit W, aedificabit 
T. turrim DW vg. ; om, Y*( + marg.). agriculis 
LR. ag'icolis Y. perigre L. 

a. missit DH>. ad: et Q. agriculas BLO*R. 
agriculis LRY, agrigolis O. acdpcrit G. niniae 
DLR, uinee W. 



3. adprehensum ADHM(adprehenso)KrOX* 
Z*, adprehinsem G*(-sum cor.\ adpraeheusum 
BCa>0ILRY: apprehensum KQTVWX«Z« vg. 
Tisch. eoM. ceciderunt A2P*H0KOWX w, 
caec. BCGIMVZ : cederunt a>«LKrRTY, caed. Q ; 
occiderunt D*(ccci«l. in mg. manu modema), 
dimisserunt D9*, dimisienmt R, misserunt L ; re- 
miserunt G ; + eum DL. 

4. missit Da>. om. in BCKLO*TX*Z*. in 
capite (ca expunxit Z^) uulnerauerunt (!«€- 
t^CLkajLOiaw) recte, cf. Field O. N. in loc.'. multauenmt 
c't decollaueruDt>&; ceciderunt^. conlumelis H**R, 
contumiliis D3*'(-lis). afficerunt BMKTX*; ad- 
fecerunt Ca'GHnORZ*, adficerunt D. om. et 
contumeUis <td misit u. 5 L. 

5. rursus Y. missit D3*Q; + seruum Q. 
hocdderunt C. pluries M. cedentcs D3*H0KL 
KTGW. hoccidentes C. 

6. athuc MX*Y. unicum X*. > habens unum 
D.