(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Novum Testamentum graece. Ad antiquissimos testes denuo recensuit, apparatum criticum omni studio perfectum apposuit commentationem isagogicam praetexuit"

LIBRARY OF 
WELLESLEY COLLEGE 




PRESENTED BY 
"R-of. E.N. HoT-3 ford 



NOVUM TESTAMENTUM 

GRAECE 

AD ANTIQUISSIMOS TESTES DENUO EECENSUIT 

APPARATUM CRITICUM APPOSUIT 

CONSTANTINUS TISCHENDORF 

EDITIO OCTAYA CRITICA MAIOR 
VOLUME N III 

PROLEGOMENA 

SCRIPSIT 

CASPARUS RENATUS GREGORY 

ADDITIS CTJRIS t EZRAE ABBOT 
PARS PRIOR 







LIPSIAE 
J. C. HINRICHS 

1884 



£V1 R 



AD INTERIM. 

Anno 1881, mense Aprili, reliquerant paginae centum 
sexaginta priores larelum, et iam ante completum annum typis 
mandatae sunt paginae plus quam quadringentae quinquaginta ; 
ita ante annum liber paene integer manu scriptus absolutus 
est. At haesi in catalogo codicum minusculorum , in quo 
acquiescere me vetabat notitiae eius quae iam praesto erat 
penuria. 

In Britanniam ergo iter feci ut codices ibi servatos ac- 
curatius cognoscerem. Codices trecentos nonaginta inspexi, 
scilicet qui in Britannia noti sunt omnes praeter duos qui 
suo loco in armariis dominae clarissimae Burdett-Coutts 
nescio quo casu exciderant. 

Codices nunc alios minusculos perlustrare in animo est, 
et ne diutius exspectent amici, partem banc priorem statim 
publici iuris facio. 

Paginae 33 — 68 ipsa Tiscbendorfii verba, ceterae nova 
maxima ex parte praebent; pp.113 — 127 ex errore nonnulla 
quae Tiscbendorfii sunt signis „ " carent. 

Lipsiae, 22 Februarii 1884. 

Caspar Bene Gregory. 

Tristis nuntius allatus est. Ezra Abbotus vir claris- 
simus doctissimus amicissimus die vicesimo mensis martii 
apoplexi obiit. Have, pia anima! 

Lipsiae, 5 Aprilis 1884. 






Ill 



PROLEGOMENA. 



pagiuae 

I. De Tiscliendorfio 1 — 22 

II. De apparatu critico 23 — 44 

III. De legibus in textii constitiiendo 45 — 68 

IV. De grammaticis 69—128 

1. De orthographicis , p. 71 — 113. 2. De uominum for- 
matione, p. 113 — 117. 3. De verborum formatione, 
p. 117—121. 4. De syntaxi, p. 121—123. 5. De yerbis 
compositis, p. 123,124. 6. De singulorum scriptorum 
propriis, p. 124—126. 

V. De textiis forma 129—182 

1. De librorum ordine, p. 131 — 140. 2. De capitibus, 
p. 140—166. 3. De versibus, p. 167—182. 

VI. De textus historia 183—334 

l.De recensionibus antiquis,p. 185—202. 2. De editionibus, 
p. 212—334. 

VII. De codicibu.s uncialibus 335 — 44l) 

• 1. Ad evangelia, p. 345 — 409. 2. Ad actus et epistulas, 
p. 109—117. 3. Ad epistulas Pauli, p. 418—435. 4. Ad 
apocalypsim , p. 435 — 437. 

VIII. De codicibus minusculi.s 

De leetionariis 

IX. De versionibus 

1. De orientalibus. 2. De occldentalibus. 

X. De scrip toribus ecclesiasticis 

1. Dissertatio. 2. Catalogus scriptorum. 

XI. Tabula te.stium .summaria exhibens 

XII. Addenda et emendanda 

XIII. Indices 

1. compendiorum. 2. rerum. 3. locorum SS. 4. ver- 
borum Graecorum. 5. codicum Graecorum. 



i? 



ADDENDA ET EMENDANDA. 



P. 22, 1. 12 lege fueriiit; — - p. 27, 1. 1 pro actuum lege epistulae 
ad Romanos, 1. 20 lege Londinii, ; — p. 28, 1. 7 ab ima lege foil. ; 

— p. 29, 11.7.8 dele quern . . . edidit, ,1.4 ab ima lege quiiiti, ; 

— p. 30, 1. 18 lege noni exeuntis; — p. 31, 1. 7 lege conlationcs ; — 
p. 32, 11.11.12 lege saeculi noni exeuntis, 1. ult. pro hice lege hi; 

— p. 50, adn. 1. 9 lege airadn; — p. 60, 1. 6 lege Neque; — p. 65, 

I. 30 lege in V. T.; — p. 72, 1.14 adde n7i()ooojno).rjij.7iTO)a , 1. 18 
adde 1 Pe 1,17; — p. 73, 1. 23 lege codieuiu; — p. 74, 1. 17 lege 
CD*FG., 1. 5 ab ima lege avunh]Qova(hcu; — p. 75, 1. 7 lege fTi/i- 
(f(i)Viiy, 1. 9 adde aavjxifwvoi Act 28,25, 11. 16 — 19 pone "Gvv (avy) 
ante ;' y. /" in marg ad 11. 11 — 14; — P-7G, 1.3 adde aavvxQnov 
Ro 16,14 cum xDEFG, invitis ABCLP, 1. 12 lege K'' et 1. 13 N*; — 
p. 77, 1.5 dele semi^er, 1.6 post 61 adde (sedsec.eur. tv^tvtiv) etlegeD*., 

II. 2.3 ab ima in marg lege tr {ty); — p. 78, 1. 24 lege FG, 16, invitis 
KD*FG., 1. 26 lege kD*L.], 1. 33 lege invitis sAD, qui habent iyy.vd).; 

— p. 79, 1. 5 post Act 21,31 adde lineas paginae tres ultimas „Cum 
ix/vrrofJivor . . . 36."; — p. 83, 1. 6 lege C ter, adn. 1, 1.3 dele 
comma post gratia; — jj. 87, 1. 10 ante Lc adde [ifoj. 17,5]; — p. 88, 
1. 30 adde (faQf.iuy.ui; — p. 90, adn. 1, 1. 2 lege Abboto; — p. 94, 
1. 5 ab ima lege Gal, 1,1.12; — p. 95 sub finem adde 

"^Yno scribitur ante ayyfAoi' Act 10,22 — clD.riG 1 Co 10,29 — 
afj(i()Ti'c(r Gal 3,22 — ch'fuov -wv Mt 11,7 Lc 7,24 lud 1 2 Apoc 6,13 — 
ar0^(j(jj7iii't]a -wntov 1 Pe 2,4 1 Co 4,3 — avTrja 3lol2 — tO-rdi}' 
Lc 21,24 — hlctyiOTOv lac 3,4 — liovaiav Mt 8,9 Lc7,8 — iovdaio)v 
Act26,2.7 2Coll,24 — ?w«')')'or Mcl,9 — oAoi- Actl0,22. 

P. 98, 1. 8 ab ima dele ad, 1. 3, ab ima lege xUfxaGi; — p. 99, 
1. 7 lege oi-thographiaiu, adn. 1 , 1. 2 lege Gracitdt; — p. 101, 1. 1 
adde GrsbTreg, 1.6 dele totam lineam; — p. 102, inter 11. 2.3 ab ima adde 
u,fi.nXiaTov: Ro 16,8, non ufinktccTor ut Ln™8 Treg WH; — p. 103, 
post 1.12 adde ^((QTt/j.ca 0(7: Mc 10,46 cum EFKMVFl, non ^kqti- 
fA((toa ut editores, 11. 12 — 15 pone ^ccotojvci ante (iaoTiuuToa et ^tjO- 
(fnyr], 1.5 ab ima pro -vitki lege -ma; — p. 104, 1.1 lege aira:, 



ADDENDA ET EMENDANDA. 



1.9 pro suut lege fuerunt, 1.10 ab inia dele P; — p. 105, 1.1 
dele ad; — p. 112, 1. 14 dele comnia post singulis, adn. 1 sub 
lineni adde ; M. Bchanz, Zur Stichometrie, Hermes, xvi, 2, p. 309 — 315; 
Theodorum Birt, Das antike Buchwesen in seinevi Verhdltniss zur 
Litteratur, Berolini a. 1882, p. 157 — 222; — p. 118, 1. 17 , lege 
libenter, ; — p. 121, 1.3 et p. 120, 1. 3 ab ima pone ev'^cc/ui]}' 
Act 26,29 ante tvnoqtiTo-^ — p. 136, 1. 22 lege codicibus et dele 
(et ex errore bibliopegi in codice, 1. 23 dele); — p. 138, 1.3 pro 
summae lege magnae; — p. 139, 1. 2 adde lac lud Pe lo in codice 
Act 33; — p. 141, 1. 13 pro aut lege nihil; — p. 154, 1. 8 lege toti; — 
p. 155, 1. lilt pro 30 lege 31; — p. 156, 1.2 pro 6 lege 5 et dele 
27, 1. 17 lege alias; — p. 158, 1. 5 dele comma post Tregellesius, 
1. lOlege cuidam; — p. 163, adu. 1, 1. ult. lege A|ip. p. 41 ; — p. 172, 
1. 3 pro van lege von; — p. 173, 1. 5 lege Stephanum et post editio 
adde (WH'^), 1.6 post divenditis adde (WH^); — p. 175, 1.3 lege 
WHS 1- 5 post Scr adde WRi, 1. 17 lege WH=^, 1. 19 post Scr adde 
WHS 1-22 lege WH-, 1.24 post Scr adde WH*; — p. 176, 1.6 
dele WH, 1.25 lege WH-^ (non WHS tamen, 1.28 dele WH, 1.34 
dele WH, 1.36 lege AvTLO/Hav, 1. ult lege WH-; — p. 177, 1.2 
post Scr adde WH^ 1. 3 lege Act 13,38.39, 1. 5 lege WHS 1- 7 post 
Scr adde WHS post 1. 10 adde 

— 19,40.41 Kal yno y.n'dL'Vivoy.tv . . . TtccTtj^-.'^^Kul thvtu 

dnbiv, anf/.iat r^j' iy.yJ.rjaiar. 

ver 40 faciunt AV« -/ho . . . txxJ.rjaiar in St B^'^-s^-^-^-^^-s* 

Bmin65 ^1572 gg ^y^ gj^ Cur F Mas W Mt^ G'"''' K Sch 

Tn Sz H Th T; Lu V D. 

ver. 41 a verbis Kal tkvtcc incipit in A^^''* M Be Mt^ G"'" L 

Bl Al Wd Tr Scr WH; Ge Bp lac. 

Bmin67.8o.9o^ cum vcrss. 4.5 Stephanicos in uniim cogant, verss. 

6 — 40 St numeris 5 — 39 signant, nisi quod in B"**"**" 

tres ultimi versus capitis huius errore typographico falso 

numerantur. 

P. 177, 1. 17 dele WH, 1. 11 et 1. 2 ab ima dele WH; — p. 178, 

1. 2 dele WH, 1. 6 lege WHS 1- 21 lege WHS 1. 23 post Scr adde WHS 

1. 26 legp WHS 1- 29 post T adde WHS 1- 31 dele WH, 1. 35 lege WHS 

1.36 post T adde WHS 1-38 dele WH; — p. 179, 1.10 lege WHS 
1. 13 lege WHS 1. 14 post T adde AVHS 1. 21 dele WH, 1. 29 lege 
WHS 1- 30 post T adde WHS 1- 32 lege WHS 1. 35 lege bis WHS 

1.37 post T adde WHS 1-40 lege WH^; — p. 180, 1.1 lege WHS 

1.10 dele WH, 1.22 lege WHS 1-35 lege 12,22.23, 1.36 dele WH; — 
p. 181, 1. 4 dele WH, 1. 12 lege WHS 1- 13 post T adde WHS 1- 1^ 
lege WHS 1- 18 dele WH, 1. 2 ab ima lege vv^ ^'oVf; — p. 182, 



vl ADDENDA ET EMENDANDA. 

1. 13 lege Iv rrj; — p. 211, 1. 2 ab ima lege emendatum, ; — p. 225, 
1. ult post Kusterus adde Amstelaedami; — p. 230, 1.3 lege simi- 
liter, 1. 10 lege Bentleii; — p. 235, col. 2, 1. iilt lege tyco; — p. 236, 
col. 1, 1. 11 ab ima lege Kayw foj., 1. 9 ab ima lege Kayo) fcouv; — 
p. 239, col. 1, 1. 7 lege toi'to)- ; — p. 240, col. 2, 1. 4 ab ima lege 
bis ^Afxrir; — p. 245 , 1.23 pro Van lege Von; p. 247, 1.3 ab ima 
post 61 adde 97.98, 1. 2 ab ima ante 51 adde 23.; — p. 248, adn. 5, 
1.2 lege Verbonds; — p. 250, col. 1, 1.9 pro Act 102 Pa\illl7 lege 
ActK Paul K; — p. 253, col. 2 , 1. 1 lege Laur iv, 30; — p. 257, 
1. 11 lege ActG = L 102 = K, 1. 12 post M adde 117 = K et ante 
51 adde 23. ; — p. 258, 1. 15 lege his proximis; — p. 262, adn. 1, 
1. 5 lege Matt, (auch ; — p. 265, adn. 2, 1. 1 lege quosdam; — 
p. 287—334 lege ubique WH pro H. 



DE TISCHENDORFIO. 



TlSCHENDORF, N. T. ed. 8. IC 



1. De vita . 

2. De scriptis 



pagiuae 

3—6 
7—22 



DE TISCHENDORFIO. 

1. 

DE VITA. 

Natus est Aenotheus Fridericus Constantinus Tisehen- 
dorfius^ die 18 mensis iauiiarii anni 1815 Lengen- 
feldiae Saxonicae. Scliolam Lengenfeldensem egreseus, 
Plaviensem frequentavit, iu qua eiini summos consecutuiu 
esse honores ex scholae tabulis coguovi. Post dies paschales 
anni 1834 in numerum civium academieorum Lipsiensium 
ascitus est, ubi in studia philologica theologicaque toto 
animo annos fere quattuor ineunibebat auspiciis Hermanni, 
Wineri, Winzeri, Illgeuii, Grossmanni, Krehlii. Anno 1840 
ad theologiae licentiati gradum promotus est, veniamque 
legendi impetravit. Eodem anno prodiit editio prima 
Tischendorfiana Novi Testamenti Graece, anno 1841 signata, 
quae laborum ftiturorum pignus fuit. 

Die proximo ante diem Reformationis, quam dicunt, 

a. 1840 Parisios profectus est, in qua urbe 

154W — 1844. -i-i 1 • n • • ^/-<\ 

codicem Ephraemi feyri rescriptum (U) 

perite legit, exscripsit, et edendum paravit, codices alios 

* Job. Ern, Volbeding, Constantin Tischendorf in seiner filnf- 
undzwanzigjdhrigen schriftstellerischen Wirksamkeit , Lipsiae a. 1862; 
— Ezra Abbot, The late professor Tischendorf ; Unitarian Revieio, 
Bostoniae, Mart. a. 1875; — C. R. Gregory, Tischendorf; Bihliotheca 
Sacra, Andoverae a. 1876, p. 153 — 193. 



I. DE TISCHENDORFIO. 



in primisque codicem Claromontanum (D) epistularum 
Paulinarum examinavit vel exscripsit, duas Novi Testa- 
men ti Graece editiones emisit; inde autumno anni 1841' 
Hollandiam, aestate anni 1842 fere exacta Angliam visit. 
Parisiis mense ianuario anni 1843 relictis, Basileam, 
Carpentoracten visit, turn Romam, Neapolim, Florentiani, 
Venetias, Mutinam, Mediolanum, Augustam Taurinorum, 
Verouam, fere annum in Italia degens. Parisiis, in Batavia, 
in Anglia, Basileae, in Italia, nulla bibliotheca magna non 
usus est, codices Novi Testamenti Graecos perlustrans, con- 
ferens, describens, eo consilio ut codices omnes unciales, 
quos dicunt, proprio visu cognosceret. Codicem Vaticanum 
ilium magnum, qui Romae est, signo B notatum, hoc tem- 
pore paene non vidit, quod Ang. Mains codicis huius turn 
editionem parabat; Tiscliendorfius ipse, qui codicem videre 
vehementer cupivit, nihilominus Malum in hac codicis 
oecultatione recte egisse contendit; si potuisset fieri ut 
codicem videret, libenter vidisset, sed editor ipse editoris 
curam laudavit. 

Idem consilium manuscriptorum videndorum secutus, 

■ioii 10A' *^^^ 12 mensis martii anni 1844 ex Portu 
1844 — ls43. . . T . 

Liburnico cursum in Aegyptum direxit. 

Praeter codices varios in aliquo numero habendos, in 
monasterio quod est sub monte Sinaitico repperit codicis 
fragmentum postea codicem Friderico -Augustan um dictum, 
quod codicis Sinaitici pars prior est. Palaestina visa, 
Patmi bibliotheca uberrima explorata, Vindobonam venit, 
deinde Monachium, et mense ianuario anni 1845 Lipsiam 
iterum rediit. 

Plurimi Tischendorfium valde vituperaverunt quod 
locum ex quo codicem Friderico -Augustanum deduxisset 
non statim publici iuris fecerit; et multi asseveraverunt eum 
de hac re falsa dixisse. Tiscliendorfius autem, cum in 
animo haberet ipse codicem edere, latebras eius nomiuare 
uoluit, nihil in codicis praefatione scribens nisi: „venerabiles 



1. DE VITA. 



hae membranae antequam ex abiectis deperditisque volu- 
minum autiquorum reliquiis nuper a me protractae sunt, 
semper in Aegypto vel certe in Aegypti vicinia delituisse 
videntur;" nescio an huic loco quoque aptum sit dicere 
nionasterium Ca'irense monasterio ad montem Sinaiticum 
sito praepositum esse. Et qiiis codicem repperisset, si 
Tisehendorfius locum publici iuris fecisset? Porfirius, vir 
doctissimus sed rei palaeographicae non peritus? V. cl. 
Macdonald, miles Anglicus? An viator aliquis? Nemo vero 
rei gnarus arbitrabitur quenquam Tischendorfio excepto 
codicis partem posteriorem quam codicem Sinaiticum dicunt 
tarn celeriter, tam accurate, tali diligentia, tali magnificentia, 
tarn feliciter, editurum fuisse. 

Adiit Londinium Parisios Oxonium anno 1849, quo 
^°^o editio Novi Testamenti Graece quarta 
Liipsiae prodiit, editio prima mter tres 
editiones Tischendorfianas jiraecellentes, quartam a. 1849, 
septimam a. 1859, octavam a. 1869 — 1872. Iterum 
orientis partes a. 1853 visit, et codices varios Graecos 
Syrios Georgicos Arabicos reportavit, quamquam codicis 
Friderico-Augustani partem alteram frustra quaesivit. Anno 
1854 Guelferbytum Hamburgumque venit, a. 1855 Lon- 
dinium, Oxonium, Cantabrigiam,a.l856 Monachium, Sanctum 
Galium, Turicum, tribus illis annis per tempus certum a 
munere suo academico vacans. Editio Novi Testamenti 
Graece septima critica maior, ut supra diximus, prodiit 
annis 1855 — 1858, anno 1859 signata. 

Hos quattuordecim annos desiderio partis codicis Fri- 
ico 1CC0 derico-Augustani alterius tenebatur Tischen- 
dornus. lertmm idque ultimum et felicissi- 
mum iter iniit die 5 mensis ianuarii anni 1859, et 
monasterium Sinaiticum die 31 ianuarii intra vit. Biblio- 
thecas tres monasterii diligenter explora^^t, at codicem non 
repperit. Noluit de codice exquirere, ne eius pretium in 
monachorum oculis augeret, neve quominus eum ^^deret, 



6 I. DE TISCHENDOEFIO. 

impediretur. Die quarto februarii forte contigit, ut oeconomus 

ei codicem monstraret. Laetitia, spe, auimo grato, yix suae 

mentis compos fuit. In cubiculo per noctem Barnabae 

epistulam exscripsit. Caiii codicem totum duobus iuvautibus 

descripsit. Sed codicem in Europam portare ei non con- 

cessum fuit usque ad diem 28 mensis septembris, interimque 

Palaestinam Patmum visit. Mense novembri Petropolim 

venit, mense decembri Lij^siam. Praeter libros alios his 

annis in lucem editos, exscripsit Tischendorfius typis ad 

litterarum formas antiquarum conformatis, tomis quattuor 

maximis, codicem Sinaiticum et ineunte mense novembri 

anni 1862 editionem Russorum imperatori manu sua tradidit. 

Nunc omnium codicum uncialium usu instructus ad 

Novi Testaraenti Graece editionem novam 
1864 — 18^3. n ' 1 

criticam laciendam, partem i^rnnam mense 

octobri anni 1864 edidit. Anno 1865 Angliam visit, 

anno 1866 Italiam. Extremo anno 1872 pars undecima 

editionis Novi Testamenti Graece octavae criticae maioris 

eaque textus pars ultima prodiit. 

Die 5 mensis mail anni 1873 morbo quern apo- 

pl®^^'^ vocant correptus, vitam undeviginti 
l8id — 1874. - T. _ . - 

menses aegre ducens, die 7 mensis decem- 

bris anni 1874 vivere desiit. 

Verbis his paucissimis Tischendorfii vitam tractavi, 
ut lector quasi filo ad res magnas a vii'o gestas com- 
ponendas ducatur. De scholis eius academicis nihil dixi, 
quod haec laborum pars inferior erat; tempus, vim, se 
totum textui Novi Testamenti constituendo dedit. Prae- 
terea, ut recte percipiatur operum ambitus latus et magnus, 
catalogum scriptorum eius adiuuxi. Qui catalogum hunc 
non sine studio legerit, viri industriam, diligentiam, assi- 
duitatem, magnam studiorum varietatem et copiam sane 
mirabitur. 



2. DE SCEIPTIS. 



DE SCRIPTIS. 

Compendia: Leipz. Rep. = Leipziger Eepertorium ; AUg. 
Zeit. (A.) = Allgemeine Zeitung (Augaistae Vindelicorum) ; Jahrbb. 
d. Lit. = Jahrbiicher der Literatur (Vindobonae). 

Hie illic libromm pretiiini nummis Germanicis additiim est. 



1835. [Carmen parvum.] Dem Hen-n Greheimen Kathe von 
Langenn , bei seiner Abberufung von Leipzig nach Dresden 
dargebracht. Abend - Zeitimg , Dresden u. Leipzig, Nr; 104, 
I.Mai 1835. 

1837. Doctrina Pauli apostoli de vi mortis Christ! satis- 
factoria. Commentatio a S. Y. Theologorum Lips. ord. 
praemio regio ornata. Lipsiae : Hiurichs. 8". ff. 4, p. 64. 10 Ngr. 

1838. Maikuospen [earmina lyrica]. Leipzig: Kollmann. p. vi, 
187 1 . 1 TMr. 

1839. Disputatio de Christo, pane ritae, sive de loco evang. 
loann. c. YI. y\. 51 — 59, coenae sacrae potissimum rati one 
habita. Praemio [Ammoniano] ornata. Lipsiae: Koehler. 8". 
p. 83 (1). lONgi-. 

Der junge Mystiker oder die drei letzten Festzeiten aus 
seinem Leben. Eine biographische Skizze von Di\ Fritz. 
Leipzig: Kohler. p. 344 (1). 1 Thh-. 10 Ngr. 

1840. Die Geissler, namentlicb die gi-osse Geisselfahrt nach 
Strassburg im Jahre 1349. Frei nach dem Franzosisehen 
[L. Schneegans]. Leipzig: Fritzsche. p. viii, 64. 10 Ngr. 

Dissertatio critica et exegetica de ev. Matth. c. XIX. 16 et sqq. 

Lipsiae: Koehler. 8". p. 20. 5 Ngr. 
De recensionibus quas dicunt Novi Testament! ratione 

potissimum habita Scholzii. Lipsiae: Koehler. 8". p. 54 (1). 

d. 26. Oct. 1840. Dissertatio ad facultatem legeudi obtinen- 

dam scripta, iterumque publici iuris facta in prolegomenis 

Novi Testament! Graece anni 1841. 



8 I. DE TI8CHEND0RFI0. 

1841. NoTiim Testamentum Oraece. Textum ad fidem an- 
tiquorum testium rccens. brevem apparatum crit. una cum 
variis lectionibus Elzev., Knappii, Scholzii, Lachmanni sub- 
iunxit argumenta et locos parallelos indicavit, commen- 
tationem isagogicam uotatis propriis lectiouibus edd. Steph. 
iii. atque Millianae, Mattbaeianae, Griesbacbianae praemisit 
A.F. C. T. Lipsiae: Koehler. 16". p. Ixxxv (1), 671, ff. 3. 
Duo ex tribus ff. sunt litterae Neapoli datae die festo S. 
lobannis Baptistae anni 1843, huic editioni adiunctae. 

1842. N. T. Or. Ad antiquos testes rec. lectionesque variantes 
Elz. Stepb. Griesbacbii notavit C. T. Paris. : Didot. 8". ff. 3, 
p. iii — xxii, 534, 91. Editio non catbolica. 

N. T. (Jr. et Lat. In autiquis testibus textum versionis vul- 
gatae Latinae indagavit lectionesque var. Steph. et Griesb. 
notavit, V. S. V. Jager in consilium adbibito, C. T. (Editio 
DD. Affi-e arcbiep. Parisiensi dicata.) Paris.: Didot. 1842. 
8". p. (vi), ix, 411, 39. 3 Tblr. 10 Ngr. Editio catbolica. 

Eadem editio sine textu Latino. Paris. 1842, etc. 8". 1 Tblr. 

Znr Kritik des Xeuen Testaments. Studien und Kritik-en, 

1842. (H. 2), p. 496 — 511. 

1843. Codex Ephraemi Syri rescriptus sive Fragnaenta utrius- 
que Test, e cod. Gr. Paris, celeberrimo quinti ut videtur 
p. Cbr. saeculi. 2 tomi. (Vol. ii. Fragmenta Novi Testamenti, 

1843, Vol. i. Fr. Veteris Test. 1845.) Lipsiae: B. Taucbnitz. 
4». Vol. ii. 1843. ff. 4, p. 44, 358; cum tabula. 18 Tblr. 

Bibliscli-ltritisches Sendsclireiben an David Scliulz. (Litte- 
rae datae Romae die 24 mensis iunii a. 1843.) Allgemeine 
Kirchenzeitung , Darmstadii a. 1843, die 25 mensis iulii 
[XXn. n.], coll. 961 — 966. 

AUg. Zeit. (A.) 1843. Nr. 261, Rom, 7. September; 261, Florenz, 
10. September; 297, Romagna, 17. October. 

1844. Allg. Zeit. (A.) 1844. Nr. 101, Malta, 25.Marz; 156, Kairo, 
2. Mai; 192, Reise zum Sinai; 238, Wanderung nacb Jeru- 
salem; 272, Die Insel Patmos; 273, Von Jerusalem nacb 
Nazaretb; 276, Palaologiscber Fund; 308, Wanderungen in 
Constantiuopel; 310 5. Nov. 1844), Atben, 21. October: Zur 
Gescbicbte der Ministerien Maurokordatos und Kolettis. 355, 
Tiscbeudorf. 

Neuer Beitrag- zur neutestamentlichen Textkritik, nament- 
licb zu der dieselbe beti-effendeu Paliiograpbie. (Mit Beigabe 
einer Notiz iiber die griecbiscben Psalmenpapyrus zu London.) 
Studien und Kriiiken, 1844. (H. 2), p. 471 — 496. In primis 



2. DE SCRIPTIS. 



de codice E evangeliorum ; vide p. 487 — 489. de editione 

Tischeudorfiana codicis Ephiaemi. Itenxm separatiin typis 

exscriptus, 1844. 8. p. 26. 
184''). Weihiiachtspredig-t. Bei seiner Heimkehr aus dem Mor- 

g^iilande in seiner Vaterstadt Lengenfeld gehalten. Leipzig: 

Koehler. 8". p. 14. 
Codex Ephraemi Syri rescriptus. Vol. i. Fragmenta Veteris 

Testamenti. ff. 4, p. 11, 177. Cum tabula. 9 Thlr. Vol. ii., 

Novum Testamentuni continens, j^rodiit anno 1843. vide 

supra. 
Rechenschaft ilber meiue haudschriftlichen Studieu auf 

meiner wissenschaftlichen Reise von 1840 — 1844. 

I. Die von mir aus dem Oriente im Original mitgebrachten 

Handschriften , in gi-iecliisclier , sp-ischer, koptisclier, ara- 

bischer, armenischer, atbiopischer, und arabisch-drusischer 

Sprache, p. 1 — 15. 

n. Die Bibliothek in Patmos, p. 15 — 19. Jahrhb. d. Lit., 

Wien, Bd. ex. 1845, Anzeige-Blatt, p. 1 — 19. 

m. Die Patriarchalbibliothek zu Kairo, p. 25 — 30. 

IV. Die Bibliothek des Sinaitenklosters zu Kairo, p. 30 — 40. 

Anhaug zum ersten Artikel (^vide I. supra), p. 40 — 42. Jalahh. 

d. Lit., Bd. cxii. 1845, Anz.-Blatt, p. 25—42. 
AUg. Zeit. (A.) 1845. Nr. 2, Besuch bei Mehmed Ali; 4, 

Jerusalem (hi duo Monatsbldtl em insunt); 92, Leijjzig, 15. Marz; 

226, 227, Koptische Ivloster; 342, Das heilige Grab. 
1S46. Reise in den Orient. 2voll. Leipzig, 1846. B. Tauchnitz. 

3 Thlr. 15 Ngi-. Translatio Auglica a AV. L. Schuckardio: 

Travels in the East. London 1847. 8". p. xvi, 287. 
Mouumenta sacra inedita sive reliquiae antiquissimae textiis 

Novi Test. Gr. ex novem plus mille annorum codicibus per 

Europam dispersis. Lipsiae: B. Tauclmitz. 4". p. 29 (1), 

431. Cum 3 tabulis. 18 Thlr. 
Codex Friderico-Augustanus sive Fragmenta Veteris Test. 

e cod. Graeco omnium qui in Europa supersunt facile anti- 

quissimo. In oriente detexit in patriam attulit ad modum 

codicis ed. C. T. Lipsiae: Koehler. fol. p. 23, flf. 43. 32 Thlr. 

Haec sunt folia quach-aginta tria codicis Sinaitici anno 1844 

inventa. 
Das feste chrlstliche Herz mitten in den kirchlichen Be- 

wegungen der Gegenwart. Predigt am 6. Trinitatissonntag 

1846 in der Universitatskirche zu Leipzig gehalten. Leipzig: 

B. Tauchnitz. 8". p. 15. 



10 I. DE TISCHEXDOEFIO. 

1846. Recheiischaft uher meiiie, etc. 

V. Die Bibliothek des St. Katharinenklosters am Fiisse des 
Sinai. Jalirhh. d. Lit., Bd. cxiv. 1846, Anzeu/e-Blait, p. 45 — 58. 
AUg. Zeit. (A.) 1846. Nr. 3, Der Sinai-, 15, Anglikau. Bis- 
thum in Jerusalem. 

1847. De Israelitaruiu per mare rubruiu transitu. Cum ta- 
bula. Lipsiae: Brockhaus. 8". p. 32. 10 Ngr. 

De lilbro suo: Mon. sac. ined., 1846, et de libello modo dicto. 

Leipz'. Rep., 6. Aug. 1847, vol. xix. p. 201—205. 
Evang-elium Palatiuum ineditum sive Eeliquiae textus evau- 

geliorum Latiui ante Hierou. versi ex cod. Palatiuo purpureo 

IV. vel V. p. Chr. saeculi. Lipsiae : Brockhaus. 4". p. xxvii, 

456. Cum tabula. 18 Thlr. 
Reclieuscliaft ul)er meine, etc. 

Die griechischen Uncialcodices fiir den neutestamentlichen 

Text. Jahrbb. d. Lit., Bd. cxvii. 1847, Anzeige-Blatt p. (1), 

2—24. 
Arbeiten uber die alte latein. Uebersetzung des neuen 

Testaments. 

1. Der Bobbienser Palimpsest auf der kaiserlichen Biblio- 
tliek zu Wien. p. 36—43. 

2. Die Bobbienser Evangelienfragmeute zu Turin, p. 43 — 56. 
Jahrbb. d. Lit., Bd. cxx. 1847, Anz.-Blatt, p. 36 — 56. 

Nacliricht Tom Taticanischen Bibelcodex. Studien und 
Kritiken, 1847. (H. 1), p. 129—152, cum tabula. Iterum 
separatim expressa, anno dato 1846. 8. p. 24, cum tabula. 

Die Manuseripta Tiseheudorfiana in der Universitats-Biblio- 
thek zu Leipzig, mit Einschluss der iibrigen von Prof. Dr. 
Tiscliendorf von seiner orientalischen Reise mitgebrachten 
. . . Manuscripte, u. s. w. Serapeum. Zeitschrift fiir Biblio- 
thekwissenschaft, Handschriftenkunde und iiltere Literatur. 
Leipzig, 28. Feb. 1847, Nr. 4, p. 49 — 61. 15. Mai, Nr. 5, 
p. 65-— 78. 

De vol. 2. libri siii: Reise in d. Orient: Leipziger Repertonum, 
20. Aug. 1847, vol. xix. p. 305 — 307. 

De libro suo: Evangelium Palatiuum: Leipziger Reperionum, 
29. Oct. 1847, vol. XX. p. 161—164. 

1848. Reclienschaft ttber meiue, etc. 

2. Die Bobbienser Ev.-Frag. zu Turin (cont.). Jahrbb. d. 
Lit., Wien, Bd. cxxi. 1848, Anz.-Blatt, p. 50—72; Bd. 
cxxiii. 1848, Anz.-Blatt, p. 40—46; Bd. cxxiv. 1848, Anz.- 
Blatt, p. 1—8. 



2. DE SCRIPTIS. 11 



1848. De libro Boruemaimi: Acta Apostolorum, etc. G-rossen- 
hain 1848, et de editioue Novi Testamenti Graece ab Eduardo 
de Mui'alto facta: Hambui-gi 1846. Leipziger RepeHorium^ 
8. Sept. 1848, vol. xxiii. p. 305—310. 

De libro Tregellesii: The Book of Revelation, in Greek, 
etc. London 1844. Leipziger Repertorium , 29. Sept. 1848, vol. 
xxiii. p. 405 — 409. 

1849. ^N". T. (Jr. Ad antiquos testes rec. appar. crit. multis 
modis auctum et correctum appos. etc. C. T. Editio Lips, 
secunda. Winter (Koehler). S". p. xcvi, 768. 2 Thlr. 20 Ngr. 

Der Geist der Wahrheit. Zeitpredigt am Souutag Cantate 
den 6. Mai, 1849, zu LeijDzig gehalteu. Leij^zig: Winter. 
8°. p. 16. 

Reclienscliaft ul)er meiue, etc. 

2. Die Bobbieuser Ev.-Frag. zu Turin (cont.). Jahrbb. d. 
Lit., Wien, Bd. cxxvi. 1849, Anz.-Blatt, p. 1—71. 

3. Das Evangeliuni Palatinum. Ibid., p. 72 — 76. 

De libro Sclnvartzii: Quatuor Evangelia in dialecto linguae 
Copticae Memphitica, Leipzig 1846 — 47. Leipz. Rep., 1849, 
vol. XXV. p. 6 — 10. 

1850. N. T. Gr. Eec. C. T. Lipsiae: B. Tauclmitz. p. xix, 
412. 27 Ngr. Ed. 2, 1862. p. xxvi, 412. Ed. 3, 1873. 8". 
p. XXX, 437. 1876. 1878. 1879. 1880 ab 0. de Gebhardt. 

Tetus Test. Graece juxta LXX interpretes. Textum Vat. 
Eomauum emendatius edidit, arg. et locos Novi Test, parall. 
notavit, omuem lectionis varietatem codd. vetustiss. Alexan- 
drini, Ephraemi Syri, Friderico -Augustani subiunxit, comm. 
isagog. praetexuit C. T. 2 tomi. Lipsiae: Brockhaus. 8". 
p. Ix, 682, 588 (2). Ed. 2, prolegomenis et epilegom. [i. e. 
Daniel sec. lxx.] insti-uxit. 1856. p. xciv, 682, 616 (2). Ed. 
3, ratione etiam habita thesauri Sinaitici nuper invent! et 
editiouis Maianae codicis Vaticani. 1860. Ed. 4, identidem 
emendata, prolegom. passimque etiam comm. ex cod. Sin. 
abisque auctis. 1869. p. cxii, 682, ff. 2, 616. 4 Thlr. Ed. 5, 
1875. Ed. 6. a v. el. Eberardo Nestleio curata a. 1880. 

Codex Amiatiuus sive N. T. Latine interprete Hieronymo. 
Ex celeberrimo cod. Amiat. omnium et antiquissimo et prae- 
stantissimo nunc primum ed. C. T. Lipsiae: Avenarius et 
Mendelssohn. 6 Thk. Ed. repetita 1854. 4°. p. xlvi, 421. 
Cum tabula. 4 Thlr. 

De libro suo: N'. T. Graece, 1849. Leipz. Rep., 1850, vol. xxx. p. 
1—10; et de Ubro Alfordii: Gr. Test. vol. i. lUd.Ibid. p. 10—14. 



12 I. DE TISCHENDOEFIO. 

1850. De fascicule priino libri: Magazijn voor Kritiek en 
Exegetiek des Nieuwen Testaments. 1850. Leipz. Rep.^ 1850, 
vol. xxxii. p. 67 — 69. 

De 111)1*0 SHo: V. T. Graece juxta LXX inteipretes , 1850. Leipz. 

Rep., 1850, vol. xxxii. p. 233—239, 239—241. 
Allg-. Zeit. (A.) 1850. Nr. 31, Nitriscbe Bibliothek. 
Mezzofaute. Blatter filr literarische Unierhaltung .^ Nr. 176, 

Leipzig, 24. Juli, 1850, p. 703 — 704 (signo "35." sub- 

scripto). 

1851. De evaiigelioruiu apocrypliorum orig-ine et usii. 
Disquisitio bistorico-critica, quam praemio aureo dignam 
censiiit societas Hagana pro defendeuda religione Cbristiaua. 
Hagae Comitum. 8". p. xii, 227. 1 Thlr. 5 Ngr. 

Acta apostolorum apocrypha. Ex triginta antiquis codd. 

Gr. vel nunc primum eruit vel secundum atque emendatius 

ed. C. T. Lipsiae: Avenarius et Mendelssobn. 8". p. Ixxx, 

276. 2 Thlr. 20 Ngr. 
Synopsis evangelica. Ex quattuor evangeUis ordine cbrouo- 

logico concinnavit, brevi commentario illustravit, ad antiques 

testes denuo rec. C. T. Lipsiae: Avenarius et Mendelssobn. 

8». p. Ixvi, 202. 1 Tblr. 10 Ngr. Ed. repet. 1854. Ed. 2, 

emend. 1864. p. Ix, 184. Ed. 3, emend. 1871. p. Ix, 184. 

Ed. 4. 1878. Translatio Tamulica ab H, Scbanzio: Tran- 

quebar 1868. 
De lil>l*0 suo: N. T. Latine interprete Hieronymo, 1850. Leipz. 

Rep., 1851, vol. xxxiii. p. 1 — 9. 
De libro LUckii: Versuch einer voUstiindigen Einleitung in 

die OfFeubarung des Johannes und die apokalyptische Lite- 

ratur iiberhaupt. 2"= Aufl. l'« Lief. Bonn 1848. Studien und 

Kritiken, 1851, p. 419—456. 
De libro suo: Synopsis evangelica., 1851, et de libro Ebrardii: 

Wiss. Krit. d. evang. Gescbichte, 1850. Leipz. Rep.., 1851., 

vol. xxxiv. p. 171 — 176. 
De libro Goodwinii: Anglo-Saxon Legends of St. Andrew- 

and St. Veronica. London 1851. Leipz. Rep.., 1851., vol. 

xxxvi. p. 117—119. 

1852. Codex Claromontanus sive Epistulae Pauli omnes Gr. 
et Lat. ex cod. Paris, celeberrimo nomine Claromontano 
plerumque dicto. Lipsiae: Brockhaus. 4°. p. xl, 599. Cum 
2 tabulis. 24 Thlr. 

De libro suo: Acta Apostolorum Apoa-ypha, 1851. Leipz. Rep. 
1852, vol. xxxvii. p. 5 — 9. 



2. DE SCRIPTIS. 13 



1853. Eyang^elia apoci*ypha. Adhibitis plurimis codicibus 
Graecis et Latiuis maximam iu partem uimc primum cou- 
sultis atqiie ineditorum copia insignibus edidit C. T. Lipsiae: 
Avenarius et Meudelssohn. 8°. p. Ixxxviii, 463. ed. 11. 1876. 

De libro suo; Codex Claromontcmus , 1852; et de libro Hof- 
maiinii: Leben Jesii nach den Apokryphen, Leipzig 1851. 
Leipz. Kep., 1853, vol. xli. p. 129 — 134. 

All?. Zeit. (A.) 1853. Nr. 114, Cairo. 

1854. y. T. trig-lottum Gr. Lat. Crermauice Graecum textum 
addito lectiouum var. delectu rec. Latinum Hieronynii notata 
Clementina lectione ex auctoritate codd. restit. Germanicum 
ad jDri-stiuam Lutheranae ed. veritatem revocavit A. F. C. T. 
Lipsiae: Mendelssohn, ff. 2, coll. cxxvi, p. 930. 2 Thlr. 
Ed. 2 (cum triplici tab. terrae sanctae), 1865. 

Bibeltext des y. T. ; Herzogs Real-Encyklopadie, Bd. II. 

Stuttgart und Hamburg 1854, p. 158—186. 
De libris suis: Eoangelia apocrypha^ et De evangellorum apoc. 

origine et usu. Leipz. Rep.., 1854, vol. xlv. p. 257 — 263. 

1855. X. T. Graece. Editio academica. Lipsiae: Mendels- 
sohn. 16". 1855, p. Ixii, 930-, 1857 (1858), 1861, 1864, p. 
Ixxv, 930, cum dupl. tab. terrae sanctae; 1867, p. Ixxvi, 930; 
1870, 1873 p. Ixxii, 930; 1875. 1877. 1878. 1880. 1881. 

Das Jfeue Testament. Deutsch you Dr. Martin Luther. 
Nach den Originalausgaben revidirt uud bevorwortet. LeijDzig : 
Mendelssohn. 16". p. xxvi, 930. 20 Ngr. Ex N. T. triglotto. 

Monumenta sacra iuedlta. Xova eoUectio. Tol 1. Frag- 
menta sacra palimpsesta sive fragmenta cum Novi turn Ve- 
teris Testam. ex quinque codicibus Graecis palimpsestis 
antiquissimis uuperrime in oriente repertis. Addita sunt 
fragmenta Psalmorum papyracea et ft-agmenta evangeli- 
stariorum palimpsesta, item fragmenta codicis Friderico- 
Augustani. Lipsiae: Hinrichs. 4". p. xlviii, 278. Cum fribus 
tabulis. 10 Thlr. 

Pilati circa Christum iudicio quid lucis afferatur ex Actis 
Pilati. Lipsiae: Winter. 8«. p. 30 (1). 10 Ngr. 

Ton der Wohltliat Christi. Das hochberiihmte Romische 
Zeugniss aus dem Zeitalter der Reformation fiir die Recht- 
fertigung aus dem Glauben. Nach vermeintlicher giinzlicher 
Vei'uichtimg neulichst zu Cambridge wieder aufgefunden. 
Unter Anfiigung des italienischen Originaltextes ins Deutsche 
iibertragen uud bevorwortet von einem evangelischen Doctor 
der Theologie. Leipzig: Dorffiing und Franke. 1855. p. xxxii, 



14 I. DE TISCHENDOEFIO. 

87, 75. Sine textu Italiano 1855. p. xxxii, 87. Editio nova 
recognita, 1856. p. xxxii, 88. Editio 5. recogn. 1856. p. xxxii, 
86. Editio 6. recogn., 1857. p. xxxvi, 86. Vir ci. Hedreu, 
episcopus, libruin Suecice vertit ex ed. 2. 

1855. Anecdota sacra et prof ana ex oriente et occidente allata, 
sive Notitia codicum Gr., Arab., Syriac, Copt, Hebr., Aethiop., 
Latin., cum excerpti,s multis maximam partem Graecis et 
35 scripturarmii antiqiiissimarmnspeciminibus [ed. 2,exemplis]. 
Lipsiae: Graul. 4«. p. xvi, 240 (2). Cum 4 tabb. 8 Thlr. Editio 
repetita, emendata, aucta. Liixsiae: Fries. 1861. 6 Thlr. 

Allg-. Zeit. (A.) 1855. Nr. 278, Wohltliat Christi; 279, Die 
^^aticanische Bibelhandscbrift und eine Audienz bei Gre- 
gor XVI. 6. Oct. p. 4457 — 4459; 352, Aegyptischer Fund; 
353, Wendt's Atlas. 

1856. Herinae Pastor Graece, ex fragmentis Lipsiensibus 
instituta quaestioue de vero Graeci textus Lipsieusis fonte. 
Ex libro: Patrvmi apostol. opera edit. Dressel. Lijjsiae: 
Hinrichs. 8**. p. xvi, 66. 

Litterae Tischendorfii de controrersia Urauiaiia, Lipsiae 

die 13. Febr. datae, Neue preussisclie Zeitung, Sonntag 17. Febr. 

1856. ? Etiam litterae Lipsiae, Febr. a. 1856. datae, 

Dresdner Journal, Nr. 30. 5. Febr. 
Beilag'eii zu Alex. Lykui-gos's Enthiillimgen liber den Simonides- 

Dindorfscheu Uranios, l'« Aufl. p. 26 — 32. 2«« Aufl. Leipzig 

1856, Fritzsche. p. 67—85. 
Literarisches Centralblatt, Nr. 20, 1856, 17. Mai, coll. 323. 

324. Verba panca (Lipsiae, die 10 Mail anni 1856 data) 

contra professorem Lepsium, de conti-oversia Uraniana. 
Neue documentliche Schriftforschung'en auf deutschen und 

englischeu Bibliotheken. Deutsche Zeitschr. fiir christl. Wissen- 

scJiaft, Berlin 1856. Nr. 2, 3. p. 9—14. 17—19. 
Allg. Zeit. (A.) 1856. Nr. 46, 75, Leipzig; 120, Simouides; 

248, Hirt des Hernias (3. Sept. p. 3964); 253, Miinchen; 312, 

Leipzig; 334, 's Norddeutschland. 

1857. Momimeiita sacra iuedlta. Nora collectio. Vol. ii. 
Fragmenta evangelii Lucae et libri Genesis ex ti'ibus codi- 
cibus Graecis V. VI. VIII. saeculi uno palimpsesto ex Libya 
in Museum Britaunicum advecto, altero celeberrimo Cottouiano 
ex flammis erepto, tertio ex Oriente nuperrime Oxonium 
perlato. Addita sunt et Novi et Veteris Testam. fragmenta 
siuiilia nuperrime in codicum sex antiquiss. reliquiis inventa. 
Lipsiae: Hinrichs. 4». p. xlvii, 322. Cum tabula. 16 Thlr. 



2. DE SCRIPTIS. 15 



1857. Drei Avissenschaftliche Ferieureisen mit eiuem Kiick- 
blick auf friihere Eeiseforschungeu. Theologisches Literatur- 
blait, 21. Marz, 1857, Nr. 12, coU. 257—266. Etiam in: 
AH(j. Zeit. (A.) 1857. Nr. 10. 

De libro suo : Anecdoia sacra et profana, 1855. Leipziger Re- 

perioiium, 1857, vol. Iviii. p. 129 — 138. 
Allg. Zeit. (A.) 1857. Nr. 10, Drei Ferienreisen ; 100, Oiko- 

nomos; 188, Grossmauu; 225, Leipzig; 241, Russland; 265, 

'sSachsen; 281, Leipzig. 
Der Sinai uud sein Kloster. p. 1 — 14. (Separatim typis ex- 

scriptas ex libro Johannes Album, Cl>emnitz 1857. p. 341 — 354.) 
Neue Arlbeiten uber theolo^isclie besonders biblische 

Schriftdenkinale zu Miinchen, St. Galleu unci Ziiiich. 

Deutsche ZeitscJirift fur christliche Wissenschaft und cTiristliclies 

Lehen^ Berlin 1857. Nr. 7. 8., 14. und 21. Februar, p. 54—56, 

57 — 61. 

1858. N. T. (xr. et Lat. Ex ti-iglottis. Lipsiae: Mendelssohn. 
16». 1 Thlr 10 Ngi-. 

Allg-. Zeit. (A). 1858. Nr. 28, Leipzig; 99, Mai's Bibelwerk; 
113, Buusen's Bibelwerk; 123, 's Sachsen; 143, Winer; 190, 
205, Leipzig. 

1859. N. T. Gr. Ad antiquos testes denuo rec. appar. crit. omni 
studio perfectum appos. comment, isag. praetexuit A. F. C. T. 
Editio septima critica maior. Lij^siae : Winter. 8". p. cclxxviii 
(2\ 696 (1), 681 (2). 8 Thlr. 10 Ngr. Accessit anno 1860. 
Notitia codicis Sinaitici, p. xvi. 

N. T. Gr. Editio septima critica minor. Lipsiae: Winter. 8". 
p. cxxxviii (2), 422; (1), 473. 

Epistula Ca'iri die 15. Martii data, ad virum cl. De Falken- 
stein, de codice Sinaitico. Leipziger Zeitung ^ Wissenscliafiliche 
Beilage, 1859. Nr. 31, April. 

AUg. Zeit. (A.) 1859. Nr. 10, Dresden; 110, Tischendorfsche 
Auffindungen; 165, Jerusalem; 291, Triest; 350, S. Peters- 
burg. 

1860. Moimmeuta sacra inedita. Nova collectio. ToL iii. 
Fragmeuta Origenianae Octateuchi editiouis cum fragmentis 
evangeliorum Graecis palimpsestis ex codice Leidensi folioque 
Petropol. quarti vel quinti, Guelferbytano codice quinti, 
Sangallensi octavi fere saecuU Lipsiae: Hinrichs. 4**. p. xl, 
300. Cum 2 tabulis. 16 Thlr. 

Notitia editiouis codicis Bibliorum Siuaitici auspiciis im- 
peratoris Alexandri U. susceptae. Accedit catalogus codicum 



16 I. DE TISCHENDORFIO. 

nuper ex oriente Petrojjolin perlatorum, item Origenis scholia 
iu Proverbia Salomonis partim nunc ijrimum jjartim secun- 
dum atque emendatius edita. Lipsiae: Brockhaits 4". p. 124. 
Cum 2 tabulis. 3 Thlr. 10 Ngr. 

1860. ]?facliricht von der im Aufti-age seiner kaiserlicheu Majestat 
Alexander 11. imternommenen Herausgabe der Sinaitischen 
Handschrift. Leipzig: Giesecke und Devrient. 8". p. 33. 
Typis privatim excusus; ex libro modo dicto haustus. Mease 
augusto anni 1860. datus. 

AH?. Zeit. (A.) 1860. Nr. 11, Bibelhandschriften; 166, Lage 
der Christen. 

1861. Allg-. Zeit. (A.) 1861. Nr. 28, Leipzig; 35, Mission-, 
154, St. Petersburg; 311, Codex Zacynthius. 

Litterae Tisclieudorfli contra censuram A. Kueneni (datam 
Lugduni Batavorum mense ian. anni 1861, publici iuris 
factam in Algemeene Konst- en Letterbode, 1861. No. 6, 9. Feb., 
p. 41'' — 44"), ex nescio quibus actis diurnis haustae, typis 
exscriptae in St. Petersburger Zdtung., Nr.105, 14.Mai 1861. p.421'' . 

1862. Aus dem lieilig-en Lande. Mit 5 Holzschu. und 1 lithogr. 
Tafel. Leipzig: Brockhaus. p. x (1), 375. 2 Thlr. 10 Ngr. 
Translatio Gallica: Terre Sainte. Paris 1868. ff. 2, p. 312. 
Exstat etiam translatio Suecica. 

Biblioruin codex Siuaiticiis Petropolitamis. Auspiciis 
augustissimis imper. Alexandri II. ex tenebris protraxit in 
Euroijam transtulit ad iuvandas atque illustrandas sacras 
litteras ed. C. T. 4 veil. fol. Petropoli (Lipsiae: Giesecke 
et Devrient). Cum 21 tabulis. 230, posthac 175 Thlr. 

Torwoite ziir Siuaitisclieii Bibelhaudschrift. Als Manu- 
script gedruckt. Leipzig: Giesecke und Devrient. 4*". p. 51. 

All?. Zeit. (A.) 1862. Nr. 290, Warschau; 356, Codex 
Sinaiticus. 

Besuch der Grossfiirstiu Coustautiu im Harem des Sultans. 
Leipzigev Zeitung, Wissenschaftliche Beilage, Nr. 37. 8. Mai 
1862. p. 173, 174. 

1863. N. T. Sinaiticum sive N. T. cum epistula Barnabae et 
fragmentis Pastoris. Ex codice Sin. accurate descripsit A. 
F. C. T. Lipsiae: Brockhaus. p. Ixxxi (1), if. 148. Cum 
tabula. 6 Thlr. 

Die Anfechtung-en der Sinaibibel. 16. Feb. 1863. Leipzig: 

Fleischer, p. 24. 5 Ngr. 
Waffen der Fiusterniss wider die Sinaibibel. Leipzig: 

Winter, p. 30. 5 Ngr. 



2. DE SCEIPTIS. 17 



1863. AUg. Zeit. (A.) 1863. Nr. 195, Leipzig. 

1864. X. T. Graece et Germaiiice. Ex triglottis. Cum du- 
plici tabula terrae sanctae. Lipsiae: Mendelssohn. 16°. p. Ixxv, 
xxvi, ff. 930, 2 vol. 1 Thh". 10 Ngr. 

N. T. Latine. Textum Hieronymi notata Clementina lectione 
ex auctoritate antiquiss. codicum restituit C. T. Lipsiae: 
Meudelssolm. 16". p. Ixxv, 930. 20 Ngr. Ex N. T. triglotto. 

Allg. Zeit. (A.) 1864. Nr. 149, St. Petersburg; 256, 257, 
Warschauer Erinneruugen ; 296, Berlin. 

De libro Sabae: Specimina palaeographica codd. G-r. et Slav, 
biblioth. Mosq. Synodalis, 1863. Literarisches Centralblati, 1864. 
Nr. 23, coll. 548—550. 

Berichtigung'. Zeitschift fur loissenschaftliche Tlteologie, 1864. 
(vii.i, p. 202—210. Contra Hilgenfeldium (vii. p. 74 — 82); 
respondit Hilgeufeldius p. 211 — 219. 

Ueber das Leben Jesu. In libro: Verhandlungen des drei- 
zehnten evangelischen Kirchentages zu Altenbiu-g im Septem- 
ber 1864. BerUn: W. Herz. p. 67—70. 

1865. N. T. Gr. Ex Sinaitico codice omnium antiquissimo 
Vaticana itemque Elzeviriana lectione notata ed. C. T. Lipsiae : 
Brockhaus. 8«. p. Ixxxix, 616 (1). Cum tabula. 4 Thb. 

Memoir on the discovery and antiquity of the Codex Siuai- 
ticus by C. T. Read at a meeting of the Royal Society of 
Literatm-e, Feb. 15, 1865. 8«. p. 26. Cum 2 tabulis. (LibeUus 
Ungua Gallica conscriptus.) 

Monumenta sacra inedita. Noya collectio. ToL t. 
Epistulae Panli et catholicae ex libro Porphyrii episcopi 
palimpsesto, etc. Lipsiae: Hiurichs. 4**. p. xxiii, 364. Cum 
tabixla. 16 Thlr. 

^Vauu wurden unsere Evangelieii verfasst? Leipzig: Hin- 
richs. 1. und 2. Aufl. 1865. Editio in populi usum 1865, 
p. 64. 4. Aufl. JuU, 1866. 8°. p. xv (1), 130. 15 Ngr. 
Translationes ternae G-allicae, Anglicae, Americanae, duae 
Suecicae, singulae etiam Danica, Batava, Italiana, Russica, 
Turcica. 

Apocrjphen des N. T. Herzog's Real-Encyklopadie, Bd. xix.' 
Gotha 1865. p. 73. 74. 

Barnabas. Ihid. p. 168. 

Bibeltext des y. T. Ibid. p. 187 — 195. Disquisitio haec 
multos viros doctos diu latuit. 

Allg. Zeit. (A.) 1865. Nr. 1, Leipzig; 62, 77, 82, London; 
106, Bibeliibersetzungen; 138," Leipzig; 146, Entgegnimg. 

TISCHENDORF, N. T. ed. 8. 2C 



18 I. DE TISCHENDORFIO. 

1865. Noch ein Paar Worte zur Fragre : Wann wurdeu unsere 
Evang-elien verfasst? Mit einem Nachworte iiber den Hirten 
des Hennas. Allgemeine Kirclien -Zeitung, Damistadt, 2. Septem- 
ber 1865. Nr. 70, p. 553 — 557. 

Zur neutestameutlicheu Textkritik. Neue Eoangelische 
Kirchenzeiiung , Berlin, 21. 28. Oct. 1865. Nr. 42. 43. coll. 
665—667. 678 — 680. 

1866. Apocalypses apocryphae Mosis, Esdrae, Pauli, lohannis, 
item Mariae dormitio additis evaugeliorum et actmmi apo- 
ciyphorum supplementis. Maximam partem nmic primum 
ed. C.T. Lipsiae: Mendelssohn. 8°. p. Ixiv, 172. IThlr. lONgr. 

Pseudepigrapheu des A. T. Herzog's Real-Encyklopiidie. 
Bd. XX. Gotha 1866. p. 431. Dicit se Testamenta duo- 
decim patriarcharum editurum esse. 

Allg, Zeit. (A.) 1866. Nr. 28, Leipzig; 147, Ulfilas Fragmente; 
272, Leipzig. 

Ueber die Vaticauische Bibel und meine Reise nach Rom. 
Levpziger Zeitung, 1866. Nr. 43, Wisse)isch. Beilage p. 189 — 192. 

Introductio brevis, Lipsiae die 31 mensis decembris a. 1866. 
scripta, in librum : Johann Wiuckelmann's Versuch einer Alle- 
goric besouders fiir die Kunst. Saecularausgabe. Heraus- 
gegeben von A. Dressel. Leipzig 1866, Mendelssohn. 4. 
p. iii. — V. 

Der Fund eines Kleinodes auf dem Sinai. Daheim, vol. 2. 
p. 207—210. 219 — 221. 

Eine Audienz bei Pio Xouo. Daheim, vol. 3. p. 30 — 32. 

1867. N. T. Taticauum. Post Angeli Mail alionimque im- 
perfectos laborcs ex ipso codice ed. C. T. Lipsiae: Giesecke 
et Devrient. 4". p. 1, 284. Cmn tabula. 4 Thlr. 20 Ngr. 

Api)endix codieum celeberrimorum SinaiticiVaticaui Alexan- 

drini. Lipsiae: Giesecke et Devrient. 4°. p. xx, 52. Cum 

tabula. 
AU^. Zeit. (A.) 1867. Nr. 182, Leipzig; 210. 211, Codex 

Vaticanus; 273, Sachsisch. Min. Pras.; 278, Leipzig. 
L'Authenticite de nos quatre evaug-iles maiuteuue. Reponse 

k un article de la Revue de theologie [Strasbourg, 1867. v. 1. 

p. 1 — 34. ceusura editionis quartae libri Tischendoi-fii : 

Wann wurdeu u. s. w. , a Rumjjfio Argentoratensi scripta]. 

Bulletin tJieologique , Paris 1867. No. 3, 25 juillet, p. 214—230. 

Scripsit Tischendorfius Lipsiae die 24 martii. 
Introductio et commeutatio ad tabulas libri a Theodoro Rabe : 

Aus dem heiligen Lande. 1867. (1866?) 



2. DE SCRIPTIS. 19 



1867. Erinnerung-en an die grossfiirstliche Statthalter- 
sehaft in Warschau. Daheim, vol. 4. jj. 72 — 75. 

1868. Pliilonea inedita altera, altera nunc demirni recte ex 
vetex'e scriptura eruta. Lipsiae: Giesecke et Devi'ient. 8". 
p. XX, 155. Cum 2 tabulis. 2 Thlr. 

Griechische Paliiog-rapliie. Vortrag. lulibro: Verhandluugen 
der 25. Versammlung deutscher Philologen uud Scliidmauner 
in Halle . . . Oct. 1867. Leipzig 1868. p. 42—48. 

Allg:. Zeit. (K) 1868. Nr. 23, Leipzig; 57, Novum Testamen- 
timi; 327,Ueber Schleiermacher ; 334, Zui* SchleiermaclierFeier. 

1869. Monumeuta sacra inedita. Xova collectio. Vol. Ti. 
Apocaljpsis et actus apostolorum cum quarti Macca- 
baeorum libri fragmento, item quattuor evaugeliorum i-eliquiae. 
Ex duobus codd. palimp.s. octavi fere et sexti saec. altero 
Porphyi-ii episcopi, altero Guelferbytano. Lipsiae: Himichs. 
4°. p. xvii, f. 1, p. 340. Cum tabula. 16 Thlr. 

N. T. Gr. Ad antiquiss. testes denuo rec. apparatum crit. 
omui studio perfectum apposuit commeutat. isagog. prae- 
texuit C. T. Editio viii. critiea maior. Vol. i. [Ew.] 1869. 
p. 968. 6 Thk. 5 Ngr. Vol. ii. [Act.— Apoc] 1872. p. 1044, 
Lipsiae: Griesecke et Devi-ient. "Notantur interim," in vol. i. 
p. XX, vol. ii. p. (3). 

The New Testament. The authorised English Version; with 
introduction, and various readings from the three most 
celeV)rated manuscripts of the original Greek text. Leipzig: 
B. Tauchuitz. 16«. p. xvi, 414 (1). Cum tabula. (Publici 
iuris factus Natalitiis anni 1868.) 16 Ngi'. Exemplaria 45,000 
venum iverunt anno prime. 

Die Aeclitheit unserer Evangelien. Vortrag zu Bremen ge- 
halteu. Gotha: Perthes, p. 28. Translatio Auglica: Are 
our Gospels genuine, or not?; a T. J. Ormerod, Norwich, 
Eng., 1869. 8". p. 28. 

Appendix Novi Testam. Vatican!. Inest Apocalypsis ex 
cod. unciali Vatic. 2066. cum supplementis et . emendatiouibus 
N. T. Vatican). Item illusti-atur editio cod. Vat. Romana 
nupervima. Lipsiae: Giesecke et Devrient. 4". p. xviii, 20. 
15 Ngi-. 

Conlatio critiea cod. Sin. cum textu Elzevirian© , Vatic. 
quoque cod. ratione habita. Lipsiae: Mendelssohn, p. xxii, 
109. 15 Ngr. 

Monumenta sacra inedita. Nova collectio. Vol. iv. 
Psalterium Turicense purpureuni septimi fere saeculi 



20 I. DE TISCHENDORFIO. 



addito Danihelis libro ex cod. prophetarum Marchaliano nunc 
Vaticano VI. vel VII. saeculi. Lipsiae : Hiurichs. 4". p. xxiii, 
296. Cum tabula. 16 Thlr. 

1869. All^. Zeit. (A.) 1869. Nr. 178, Leipzig; 346, Marien- 
dogma. 

1870. Respousa ad calumnias Romauas. Lipsiae: Brockliaus. 
8'*. p. 54. 10 Ngr. Die 31 octobris anni 1869 data. Aiiimad- 
verte diem esse Refoimationis anuiversarium. 

Monumenta sacra inedita. Nova collectio. Vol. ix. 
Codex Laudianus sive actus apostolormn Gr. et Lat. ex 
cod. olim Laudiauo iam Bodleiano sexti fere saeculi. Addita 
sunt nonnuUa ex celebri cod. proplietariim Marchaliano Vati- 
cano. Lipsiae: Hinrichs. 4°. p. xxxiv (1), 248. Cum tabula. 
16 Thlr. 

1871. Die Sinaibibel. Ihre Eutdeckung, Herausgabe und Er- 
werbuug. Nebst 2 Tafelu. Leipzig: Griesecke uud Devrient. 
8«. ff. 2, p. 93. 24 Ngr. 

Allg. Zeit. (A.) 1871. Nr. 191. 192, Synode. 

1872. Die eyaug^el. Alliance-Deputation an Kaiser Alexander 
zu Friedrichshafcu. Zur Abwehr der groben Eutstellungen 
und Verleumdungen des Herrn v. Wursteuberger. Leipzig: 
Brockhaus. p. x, 40. 8 Ngr. 

N. T. Graece. Ad antiquissimos testes denuo recensuit 

C. de T. Editio critica minor ex ed. viii. maiore desumpta. 

Pars i. Lipsiae: Mendelssohn. 8°. f. 1, p. 608. Pars ii. 

Lipsiae: Hinrichs 1877. fF.2. („Notantur interim"), p. 609—1056. 
Allg. Zeit. (A.) 1872. Nr. 181, SerailsbibUothek. 
Die Pilatusakten und das Johannesevangelium. Allgemeine 

Ecangelisch-Luiherische Kirchenzeitung , Nr. 23. Leipzig, 1872. 

7. Jun. coll. 413—418. 

1873. Clementis Roniani epistulae. Ad ipsius cod. Alexan- 
drini fidem ac modum re^jetitis curis ed. C. de T. Lipsiae: 
Hinrichs. 4°. p. xx, 44. Cum tabula. 3 Thli-. Editio prima 
in: App. codd. celeberrim, etc. 1867. 

Ual>en ivir den iicbteu Schrifttext der Eyangelisten und 
AposteH Leipzig: Griesecke und Devrient. 8°. p. 25 (1). 
Cum tabula. 15 Ngr. A W. A. Smithio translatus: Pres- 
byterian Quarterly and Princeton Review, Oct. 1874. 

Biblia sacra Latina Yeteris Testam. Hieronymo interprete 
ex autiquissima auctoritate in stichos descripta. Vulgatam 
lectionem ex editione Clementina principe a. mdxcii et Ro- 
mana ultima a. mdccclxi repetitam testimonium comitatur 



2. DE SCRIPTIS. 21 



codicis Amiatini Latinonim omnium antiquissimi. Editiouem 
institiut suasore Chi-. Car. Josia de Buusen Th. Heyse, ad 
finem perduxit C. de T. Cmn tabiila. Lipsiae: Brockhaus. 
8«. p. Ixxii, 991. 5 Thlr. 10 Ngr. 

1873. ^. T. Gr. Ad editionem siiam viii. crit. maiorem conformavit, 
lectionibusque Sinaiticis et Vaticauis item Elzeviriams in- 
struxit C. de T. Lipsiae: Brockhaus. 8°. p. xxxii, 419. 
Prolegomena huius editionis, quae ultima Tischeudoi-fio curae 

fiiit, data sunt mense ianuario anni 1873. 



1874. Liber Psalmorum. Hebr. atque Lat. ab Hieronymo ex 
Hebraeo conversus. Consociata opera edd. C. de Tischen- 
dorf, S.Baer, Fr.Delitzsch. Lipsiae: Brockhaus. 8". p.xvi, 190. 

* * 
* 

Legentium intererit cognoscere quomodo Tischendorfius editiones 
suas numeraverit: i. 1841 Lipsiae; — ii. iir. 1842 Parisiis; — 
IV. 1849 Lipsiae; — v. 1850. 1862. 1873. 1876. 1878. 1879. 1880. 
Lipsiae: Tauchnitz; — vi. 1854. 1855. 1857. 1858. 1861. 1864. 
1867. 1870. 1873. 1875. 1877. 1878. 1880. 1881 (Triglotta et 
academica) Lipsiae: Mendelssohn; — vii. 1859 mai. et min.; — 
vui. 1869 — 1872 mai. et min. [ix. 1873 Lipsiae: Brockhaus.] 

* * 



Multa praeterea molitus est, ex quibus haec apponimus: 
Monumenta sacra inedita. Nova coUectio. Vol. vii. (Chry- 
sostomi cod. Guelferbytanus vi. fere p. Chr. saecuh, cum aliis 
Chrysostomi fragmentis unciahbus). Vol. viii. (Reliquiae textus 
sacri utriusque ex pluribus codd. palimps. aliisque veterrimis). — 
N. T. Gr. Editio viii. crit. maior. Vol. iii. (Prolegomena). — 
N. T. Gr. Editio viii. crit. minor. (Prolegomena). — Reliquiae 
Graecarum litterarrmi antiquissimae sive Menandri, Euripidis, Cassii 
Dionis fragmenta ex membrauis iv. et v. saeculi. Item fragmenta 
grammatica ex foliis palimpsestis saec. vii. — De evangeliorum 
apocr. similiumque librorum origine et usu. — Palaeographia 
Graeca. Cimi tabulis plus centmn formae maximae, etc. 

Ex his quae edere Tischendoi-fius cogitaverat, vereor ut libri 
quos ultimo loco commemoravi prodituri sint. Nam vir ille cla- 
rissimus multa et magna, quae mente et memoria volvebat, ipse 



22 I. DE TISCHENDOEFIO. 

quidem celerrime pviblici iuris erat facturus, si tempus ei con- 
cessimi fuisset; haec tamen cmn non uisi trunca quaedam schedis 
commisisset nemo fere ex uotitiis eius maxima exiguis excutere 
et in libros redigere poterit. 

Editionem Novi Testamenti Graece criticam oetavam, utriusque 
formae maioris et minoris, speramus pro viribus uostris his paginis 
ad finem perductum iri. 

Monumentormn sacroi-um ineditorum volumeu septimum, quod 
Chiysostomi scripta coutinebit, edendum cui-abit bibliothecarius 
Gottingensis Oscar de Gebhardt, quem inter omnes constat esse 
harmn rermn peritissimum. Simulatque prolegomena baec absoluta 
fuerit, mihi in animo est Monumentorum volumen octa\aim, reliquias 
textus sacri continens, edere. 



23 



n. 



DE APPAEATU CRITIC O. 



24 



paginae 

1. De codicibus Graecis 25 — 33 

2. De antiquis interpretatioDibus .... 34 — 37 

3. De scriptoribus ecclesiasticis .... 37 — 42 

4. De edition! bus 42 — 44 



25 



II. 



DE APPARATU CRITICO. 



Ad editionem suam hanc octavam conficiendaui , quam 
JTJL. sane ultimam fore sperabat, fecit Tisclieiidorfius omnia 
ut apparatum criticum ipse loeupletaret et ea quae ab 
aliis ex quoeunque fonte hausta erant pernderet com- 
poneretque in notas suas, quatenus necesse esset, unde fit 
ut editio copias in primis quod ad lectionum variarum 
testes attiuet singulares atque eximias praebeat. In appa- 
ratu critico distinguenda sunt quattuor liaec : codices Graeci, 
versiones antiquae, scriptores ecclesiastici , editiones. 



1. 

DE CODICIBUS GRAECIS. 

Primum breviter dicendum est, qui codices Tisclien- 
dorfii opera detecti, in criticum usum conversi, editi, tran- 
scripti, conlati sint, turn quibus codieibus ab aliis vel 
editis vel conlatis Tischendorfius usus sit. 
(1.) Hi detecti sunt a Tischendorfio : 
N: codex Sinaiticus, nunc Petropolitanus, solus totum No- 
vum Testamentum integrum continens, saeculi quarti; 



26 n. DE APPAEATU CRITICO. 

Qact. fragmentum parvum, nunc Petropolitanum , actuum, 

saeculi septimi; 
I: fragmenta septem palimpsesta, nunc Petropolitana, evan- 

geliorum, actuum, epistularum, saeculorum quinti sexti 

septimi ; 
;^paui. fragmenta duo, nunc Petropolitana, epistularum 

ad Galatas et ad Hebraeos, saeculi fere noni; 
O^: exemplum Guelferbytanum hymnorum ex Lucae 

evangelio sumptorum, saeculi noni; 
Qpaui. fragmentum parvum, nunc Petropolitanum, epi- 

stulae alterius ad Corinthios, saeculi fere sexti; 
T'^: fragmenta, nunc Petropolitana, evangelii lohannis, 

saeculi fere sexti; 
T^: fragmenta Romana, evangeliorum Matthaei Marci 

lohannis, saeculi fere sexti; 
r : codex, nunc partim Bodleianus Oxoniensis partim Petro- 

politanus, evangeliorum Lucae et lohannis integrorum 

Matthaei et Marci fere integrorum, saeculi noni; 
S^: fragmenta pauca, nunc Lipsiensia, evangelii Matthaei, 

saeculi septimi; 
0^: fragmenta Petropolitana, Matthaei et Marci, saeculi 

fere septimi; 
S^ : fragmenta Petropolitana, Matthaei et lohannis (lohannis 

sunt a Porfirio reperta), saeculi sexti; 
0^: fi'agmentum parvum Petropolitanum, evangelii Lucae, 

saeculi fere octavi; 
A : codex, nunc Bodleianus, evangeliorum Lucae et lohannis 

integer (Mt Mc vide infra, p. 27. 11. 6. 7), saeculi noni; 
11: codex, nunc Petropolitanus, quattuor evangeliorum, 

saeculi noni; 

Item evangeliarium palimpsestum , nunc Lipsiense 
(codex Tischendorfianus V in bibliotheca Paulina univer- 
sitatis), saeculi fere noni; codex Lipsiensis, Tischen- 
dorfianus VI, continens fragmentum epistulae ad Hebraeos 
ex praxapostolo , saeculi decimi; codex palimpsestus bis 



1. DE C0DICIBU8 GEAECIS. 27 

rescriptus nunc Petropolitanus, fragmenta actuum et epistulae 
secundae ad Corinthios coutinens, saeculi fortasse noui.^ 
Praeterea codices minusculis litteris script!, quattuor evan- 
geliorum codex Lipsieusis (codex Tischeudoi'fianus IV in 
bibliotheca Paulina universitatis) saeculi decimi vel potius 
fortasse undecimi; codex Matthaei et Marci, nunc Petro- 
politanus, saeculi fere decimi ; - quattuor evangeliorum codex, 
nunc Petropolitanus, saeculi duodecimi;^ fragmenta codicis 
evangeliorum, nunc Petropolitana , saeculi duodecimi;^ 
actuum codex insignis 61, nunc Musei Britannici, anni 1044; 
fragmenta praxapostoli , nunc Petropolitana, saeculi fere 
duodecimi.^ 

(2.) Hi primwn a Tischendorfio in cr'iticum usum 

eonversi sunt praeter quos ipse detexit codices: 

F": fragmenta pauca Parisiensia, evangeliorum actuum 

epistularum, saeculi fere septimi, quibus maxima ex 

parte Tischendorfius primus usus est; 
I^: fragmenta pauca 2:)alimpsesta, Musei Britannici, evan- 

gelii lohannis, saeculi fere quiuti; 
N: fragmenta purpureo-argentea,Vindobonae, Londinii Ro- 

mae, in primis in insula Patmo, sen^ata, Matthaei 

Marci Lucae lohannis, saeculi fere sexti, ex quibus 

Tischendorfius Patmia primus adhibuit; 
O^: codex Bodleianus, hymnorum ex Lucae evangelio, 

saeculi noni; 
Qbpaui. folium Moscuense, fragmentum parvum ej)istulae 

ad Ephesios, saeculi sexti (vol. 1, pag. v est R); 

^ Tischendorf, Notitia etc. Lipsiae a. 18G0, p. 50 num. 15. 

2 Ibid. p. 58 num. 2. 3 Ibid. p. 60 num. 4. 

* Ibid. p. 64 num. 16. 

^ Ibid. p. 63 num. 11. De codicibus Veteris Testamenti deque 
aliis a Tischendorfio invenfis, vide Anecdota sacra et profana, Lipsiae 
a. 1855, ed. repetit. a. 18G1, et librum Notitia etc. ante laudatum, item 
praefationem ad editionem eius quintam Veteris Testamenti Graece 
iuxta LXX. intt. , Lipsiae a. 1875, p. vi. 



28 II. DE APPARATU CRITICO. 

0^: codex Veronensis, hymnorum ex Lucae evangelic, sae- 

culi sexti; 
0*^: codex Turicensis, hymnorum ex Lucae evangelio, sae- 

culi septimi; 
O^: codex Sangallensis , hymnorum ex Lucae evangelio, 

saeculi noni; 
O^: codex Moscuensis, hymnorum ex Lucae evangelio, 

saeculi noni; 
pact cath paui apoc . codex palimpscstus , in libris v. cl. Porfirii 

episcopi Petropolitani, actuum epistularum apocalypsis, 

saeculi fere noni ineuntis; 
Qpaui. fragmenta papyracea, quae v. cl. Porfirii episcopi 

Petropolitani sunt, epistulae jtrioris ad Corinthios, 

saeculi fere quinti; 
R: codex palimpscstus, nunc Musei Britannici, fragmenta 

multa evangelii Lucae continens, saeculi sexti; 
j^paui . fragmentum Cryptoferratense, epist. 2 ad Cor, saeculi 

fere octavi (in app. crit,; uou vol. 1, pag. v.); 
T'^: fragmenta Romana, Lucae et lohannis, quae partim 

Tischendorfius primus adhibuit; 
T'^: fragmenta, a v. cl. Porfirio inventa, evangelii Matthaei, 

saeculi fortasse sexti; 
W^: fragmenta rescripta, Neapolitana, Matthaei Marci 

Lucae, saeculi fere octavi; 
W*^: fi'agmenta Sangallensia, Marci et Lucae, saeculi noni; 
W^: fragmenta Cantabrigiensia, evangelii Marci, saeculi 

fere noni; 
W®: fragmenta Oxoniensia, evangelii lohannis, saeculi 

fere noni (fol. 7 nova Athona contulit v. cl. P. E. Pusey) ; 
S^ : fragmenturd Porfirianum, evangelii Matthaei, saeculi sexti ; 
0^: fragmenta Porfiriana, Matthaei et Marci, saeculi sexti; 
©8 : fragmentum Porfirianum, evang. lohannis, saeculi sexti ; 
6^: fragmenta Graeco-Arabica, Porfiriana, evangelii Mat- 
thaei, saeculi fere decimi. 

Item evangeliaria Venetum et Carpentoractense. 



1. DE CODICIBUS GRAECIS. 29 

(3.) Hi editi sunt a Tischendorfio ; 
N: vide ante; ter editus; 
B: codex praestantissimus Vaticanus, cui desunt non nisi 

epistulae ad Hebraeos pars, epistula ad Timotheum 

utraque, ad Titum, ad Philemonem, apocalypsis, sae- 

euli quarti; 
j^apoc. codex Vaticanus apocalypsis, quern Tischendorfius 

venia transcribendi non concessa ex collatioue edidit, 

saeculi octavi exeuntis; 
C: codex Ephraemi Syri rescriptus, Parisiensis, maiorem 

Novi Testamenti partem contiuens, saeculi quinti, qui 

codex ante editionem Tiscliendorfianam minime accurate 

laudatus erat; 
j)paui. cofjgx Claromontanus, Graeco-Latinus, Parisiensis, 

epistularum Pauli, saeculi sexti; 
E*<=*: codex Laudianus, Graeco-Latinus, Bodleianus Oxonien- 

sis, actuum, saeculi sexti exeuntis, quern Hearnius 

non satis recte ediderat; 
F^: vide supra; 

I: \ade supra; P: vide supra; 

L^^^: codex Parisiensis, quattuor evangeliorum, saeculi fere 

octavi ; 
]\jpaui . fragmenta Hamburgensia et Londinensia epistularum 

ad Corinthios et ad Hebraeos, saeculi noni; 
N: vide ante; edidit Tischendorfius partem antea notam; 
0*: vide supra; 
P*^^^: codex rescriptus, Guelferbytanus , in primis Lucae 

cum fragmentis Matthaei Marci lohannis, saeculi fere 

sexti, quem Knittelius imperfecte ediderat; 

pactcathpaulapoc. ^.j^^g g^p^,^^ . 

Q,®^"^: codex rescriptus, Guelferb}i;anus, fragmenta Lucae 
et lohannis continens, saeculi quinti quem Knittelius 
imperfecte ediderat; 

R: \ade supra; 

W^ : fragmenta Parisiensia, evangelii Lucae, saeculi fere octavi ; 



30 n. DE APPARATU CRITICO. 

W : vide supra ; 

Y: fragmenta Barberina Romana, evaugelii lohanuis, sae- 

culi fere octavi; 
S^: vide supra; 

Item fragmenta palimpsesta duorum evaugeliariorum, 
altera Venetiis (unde veu) altera Romae in bibliotheca 
Barberina (unde barb) inventa, saeculi fere octavi. 

Parabat praeterea Tiscliendorfius editionem codieum 
horum: G^'^* N^^^ partis nuper inventae N?'^"! Op^"' Qp^"1 

'J'abcd 0bcdefgh_ 

(4.) Hi exscripti sunt a Tisehendorfio : _, 

jjpaui. fragmenta Coisliniana, a Montefalconio iam edita 
neque accuratissime, et folia duo Moscuensia quae 
V, el. Sabas partim edidit facsimili anno 18G3, et 
pars nova, folia quattuor Porfirii episcopi et Antonii 
arehimandritae , epistularum Pauli, saeculi sexti (folia 
novem nova Atliona edidit Duchesnius); 

M®^^: codex Parisiensis, evangeliorum, saeculi noni; 

O®^^': fragmenta Moscuensia, evangelii lohannis, saeculi 
fere noni; 

11: vide supra; 

(5.) Hi conlati sunt accurate a Tisehendorfio: 
E®^^: codex Basileensis, evangeliorum, saeculi octavi; 
ppaui. codex Augiensis, nunc Cantab rigiensis, epistularum 

Pauli, saeculi noni exeuntis, a viro eruditissimo 

F. H. A. Scrivenero accuratissime editus a. 1859; 
G®^^: codex Musei Britannici, evangeliorum, saeculi noni 

vel decimi; 
H®^^: codex Hamburgensis, evangeliorum, saeculi noni 

vel decimi; 
jjact. codex Mutinensis, actuum, saeculi fere noni; 
K^^^ : codex Cyprius, nunc Parisiensis, evangg., saeculi noni ; 
Lact cath paui . codex Romanus, act. et epist., saeculi noni; 
Qb paui . folium Moscuense, epistulae ad Ephesios, saeculi sexti ; 



1. DE CODICIBUS GRAECIS. 



31 



S: codex Vaticanus, evangeliorum , anni 949; 

U: codex Venetus, evangeliorum, saeculi fere decimi; 

X: codex Monacensis, evangeliorum, saeculi fere decimi; 

F: vide supra; 

A: Tide supra. 

Contulit etiam Tiscliendorfius multos locos evangeliarii 
Carpentoractensis, saeculi noni. Ad aliquot collationes 
Tischendorfianas post etiam valuit Tregellesii industria, ad 
id ipsum Lipsiam profecti ut eas cum suis conferret. 

CONSPECTUS CODICUM SUPRA DICTORUM. 



Detecli. 


Primum adhibiii. 


Editi. 


Exscripti. 


Conlati. 


K 


pa 


K 


Jjpaul 


Eevv 


Qact 


I" 


B 


M«" 


ppaul 


I 


Jfevv 


gapoc 


Qevv 


QevT 


>^paul 


0" 


c 


n 


Hew 


0» 


Qb paul 


J)paul 




Hact 


Qpaul 


0-= 


gact 




gew 


fb 


0* 


Fa 




Lact cath paul 


"Jd 


0« 


I 




Qb paul 


r 


Of 


!*> 




s 


e» 


pact cath paul apoc 


Lew 




u 


6" 


Qpaul 


JJ^paul 




X 


6-= 


Revv 


N 




r 


e«» 


Rpanl 


o» 




A 


A 


T" 


pew 






n 


rpc 

w 

ef 


pad cath paul apoc 

Qeyy 

jjevT 

w 

Y 








e'' 









Restant codices A J}^^^^^^ Ep^-^i F«^^ Gp^^i G^^"^ 
Kcathpaui T« W^ V Z A S S. Ex his iam editi sunt: 
A: codex Alexandrinus , nunc Londinensis, qui magnam 

Novi Testamenti partem continet, saeculi quinti; 



32 II. DE APPARATU CRITIC O. 

D: codex Bezae Graeco-Latinus, Cantabrigiensis, evan- 

geliorum et actuum, saeculi sexti; 
F: codex Boreeli, nunc Kheno -Traiectinus, evangeliorum, 

saeculi noni exeuntis; 
Qpaui. codex Boernerianus, Dresdensis, epistularum Pauli, 

saeculi noni exeuntis; 
Qbact. codex Vaticanus Romanus, fragmenta actuum, sae- 
culi noni; 
Z: codex rescriptus Dubliuensis, fragmenta evangelii Mat- 

thaei, saeculi sexti; 
A: codex Graeco-Latinus, Sangallensis, evangeliorum, sae- 
culi fere noni; 
S: codex rescrij^tus Zacynthius, nunc Londinensis, evangelii 
Lucae fragmenta, saeculi octavi. 
Tiscliendorfius non solum editionibus horum codicum 
praeter G^^^* quam accuratissime usus est in lectionibus variis 
conligendis, sed etiam codices omnes ipsos praeter G^'^^'^ et Z 
codicem Dublinensem, ipse percurrendo examinavit palaeo- 
grapliicae maxime rationis causa. 

Lectiones codicum Moscuensium utriusque saeculi fere 
noni, K epistularum et V evangeliorum hausit Tischen- 
dorfius ex ojaere Matthaeiano, quamquam codices ipse 
etiam percurrit. 

Lectiones fragmenti Cantabrigiensis T*^ evangelii Mat- 
thaei ex appendice ad N. T. Gr. Tregellesianum hausi — 
notitiam fragmenti Oxoniensis W^ evangelii Marci hausi 
ex descri2:)tione Vansittartii in actis philologicis ; — lectiones 
nonnullas codicis S Rossanensis excerpsi ex notitia huius 
codicis a vv. ell. Gebhardtio Harnackioque edita. 

Denique E, codex Graeco-Latinus, Sangermanensis, 
nunc Petropolitanus, epistularum Pauli, saeculi fere noni, 
cum apographum vitiosum codicis D sit, quod ad Graecam 
saltem partem attinet minoris aestimandus est. 

Ex codicibus uncialibus supra dictis accesserunt ad 
eos qui iam septimae editioni adhibiti sunt, hice: 



1. DE CODICIBUS GEAECIS. 33 

1. ad evangeUa vigiuti: S N pars nova (O^) (R pars nova) 

T pars nova T^ T^' T^ T*^ W (\V«) (W^: v. cl. 
Vansittartius non exhibuit lectiones fi-agmenti WO 
r pars nova 0'^ 0-= 0^ 0« 0f 0s 0^ S n (S); 

2. ad actus quattuor: N G G^ P; 

3. ad epishdas catholicas duo: N P; 

4. ad epistulas Pauli octo: N H pars nova N O P Q R; 

5. ad cqiocahjpshn duo: N P. 

De codicibus uncialibus haec. 

CODICES MINUSCULI. . 

Quamquam Tischendorfius omni opera atque studio 
incubuit in codicum uncialium usum, tamen in hac etiam 
editione octava conficienda codices minusculos non neglexit, 
multa codicum liorum testimonia sane delens propter copias 
novas ex testibus praestantioribus , multa nihilominus vel 
addens, vel accuratius defiuiens, quos ad usus editiones 
Novi Testamenti Graece a Wetstenio, Griesbachio (erat prae- 
terea in manibus Tischendorfii exemplar Novi Testamenti 
Wetsteniani in quo Griesbachius lectiones aliquot codicum 
minusculorum manu adscripserat) , Scliolzio, Tregellesio, in 
primis a Mattliaeio iustructas, et conlationes Bircliii, Alteri, 
Dermoutii, Rinckii, Fleckii, Reichii, Muralti adhibuit, maxi- 
mis autem copiis a viro de codicibus et uncialibus et 
minusculis optime merito F. H. A. Scrivenero acceptis, qui 
anno 1853 conlationem viginti codicum Anglicorum ad 
evangeliorum textum et anno 1859 lectiones ex quinquaginta 
codicibus in fine editionis codicis Augiensis jDublici iuris 
fecit. Praeterea multis locis in testimonium invocavit 
Tischendorfius codices minusculos supra dictos^ in oriente 
repertos, praesertim codicem 61 testem textus actuum 
maxime insignem. 



^ Vide sujira, p, 27. 
TiscHENDOEF, N. T. ed. 8. 3C 



34 II. DE APPAHATU CRITIC O. 



2. 

DE ANTIQUIS INTERPRETATIONIBUS. 

VERSIONES LATINAE. 

Inter antiquas interpretationes impendit Tischendorfius 
maximam curam versionibus Latinis cum Vulgatae, quam 
dicunt, stirpis turn Italae, quibus quidem pliires ob causas 
praeter eeteras magna est in restituendo ipsorum apostolorum 
textu auctoritas. 

Atque ex Italis quidem documentis non satis habuit 
aliquot prae ceteris deligere dubia laude ornata, 
sed quidquid eorum aetatem tulit religiose in rem 
criticam convertit. Ex celeberrimis Blanchini et Sabatarii 
operibus petiit lectiones codicum a Vercellensis , — b Vero- 
nensis, — c Colbertini, — / Brixiani, — ff^ et ff'^ utriusque 
Corbeiensis, — g^ et ^^ utriusque Sangermanensis ; — 
item i Vindobonensis ex Alteri transcriptione ,. — I Rehdi- 
gerani Vratislaviensis ex editione Friderici Haase, — 
h olim Claromontani nunc Vaticani ex editione Angeli 
Mali, — s Ambrosiani ex editione Ceriani, qui quidem 
omnes ad evaugeliorum textum spectant; — item d Canta- 
brigiensis ad evangelia et actus ex Kiplingii et ex Scriveneri 
operibus, — / codicis Graeco -Latini Augiensis epistularum 
Pauli ex Scriveneri editione (re vera est Vulgatae versionis 
textus , hie illic e textu Graeco corruptus), — g Boerneriani 
Dresdensis ad epistulas Pauli ex ipsius codicis editione 
Matthaeiana, — ff Corbeiensis ad lacobi epistulam ex 
lohanne Martianay; — item m codicis antiquissimi Speculi 
Pseudo-Augustiniani per totum fere Novum Testamentum 
ex adnotationibus vel editione Angeli Maii. 

Edidit ipse Tischendorfius codices hos Italos: — 
d Claromontanum , epistularum Pauli, cum Graeco eiusdem 
codicis textu, — e Palatinum nunc Vindobonensem, 



2. DE ANTIQUIS INTERPRETATIONIBrS. 35 



evangeliorum , — e Laudianum, actuum, — g'^^df sive 
guelph Guelferbytanum, fragmenta epistulae ad Romanos, — 
k Bobbiensem nunc Taurinensem, fragmenta Matthaei et 
Marci antiquissima. 

Ad edendum ex apographis suis destinaverat: — 
n Sangallensem , fragmenta evangelii Marci saeculi fere 
quinti, — o Sangallensem, versus extremes evangelii Marci, 
saeculi septimi vel octavi, — p Sangallensem, fi-agmentum 
evangelii lohannis saeculi septimi vel octavi, — q Mona- 
censem, evangeliorum, saeculi fere sexti. 

Denique addidit lectiones ex his codicibus : — e Sanger- 
manensi nunc Petropolitano, epistularum Pauli, saeculi 
noni, — r Monacensi, epistularum Pauli, saeculi quinti 
vel sexti, quern vir cl. Leo Zieglerus nunc edidit, — 
s Vindobonensi , fragmenta rescripta actuum et duarura 
epistularum catholicarum (in ejjp. cath. est Vulgatae textus). 

Etsi Italicis Latini textus testibus et aetate et 
auctoritate cedunt, tamen utraque ratione prope 
iLlis accedunt antiquissimi nostri Vulgatae codices, 
quorum fere triginta eosque milleuarios omnes ad appa- 
ratum adhibuit TLschendorfius, plurimos excerpens ex Saba- 
tarii Bibliis Latinis, ex Evangeliario quadruplice Blanchini 
atque eiusdem Vindiciis canonicarum Scripturarum , ex 
Griesbachii Symbolis criticis, ex editione Novi Testamenti 
Matthaeiana, ex libellis Sanftli et Dobrowskii, ex adnota- 
tionibus Alteri et Lachmanni, ex editione codicis Fuldensis 
a viro cl. Ernesto Ranke facta. 

Edidit ipse Tischendorfius codicem Amiatinum, et 
praeterea adhibuit codices Sangallensem saeculi sexti, Ingol- 
stadiensem Monacensem saeculi septimi, passim conferens 
codices Guelferbytanum saeculi quinti, Parisiensem saeculi 
septimi. Lectiones codicis Taurinensis ex litteris v. cl, 
Peyronii videtur hausisse. Nisi fallor, codices Vulgatae 
novos nullos ad editionem banc octavam adhibuit, lectionura 
autem testimonia hie illic locupletavit. 



36 n. DE APPARATU CRITIC O. 



VERSIONES ORIENTALES. 

In versionibus orientalibus excutiendis nisus est Tischen- 
dorfius operibus virorum linguarum orientalium peritorum. 
Non pauca ex Tregellesii N. T. Gr. haiisit. 

Lectiones interpretationis Syriacae quamPeshito vel sim- 
; plicem vocant ex editione Schaafiana, S}a*iacae 

quam Curetonianam vocant ex editione Guilelmi 
Cureton, Syriacae quam posteriorem sive Philoxenianam 
vocant ex editione a Josepho White publici iuris facta, 
variae codicum Philoxenianae versionis Assemanianorum 
ex libro praestantissimo Adleri, Evangeliarii Hierosolymitaui 
ex nupera editione comitis Fraiicisci Miniscalchi Erizzo, 
haustae sunt. 

Lectiones interpretationum Memphiticae , Saliidicae, 

Basmuricae quotquot ad evangelia spectant 
AesYptiaoae. ,. . ^ \ .. , ,. • ^^r 

ex editione bcnwartzii , interpretationis Mem- 
phiticae quotquot ad actus epistulas apocal}q)sim spectant 
ex editione Wilkin sii, fragmentorum Sahidicorum ex 
opere Woidii haustae sunt, Miinteri libello de versione 
Sahidica atque Engelbrethi libello de Basmurica non 
neglectis. 

Consuluit Tischendorfius in lectionibus Aethiopicis 

. , , . notandis versionis Aethiopicae interi^retationem 
Aethioniea. ^„ . t. ^ / , 

a Chr. Augusto Bode lactam, multa quoque 

apposuit quae vir cl. Gildemeisterus ex editione Thomae 

Pell Piatt ad maximam Novi Testamenti partem excerpsit. 

Hausit Tischendorfius lectiones interpretationis Arme- 

. . nicae in primis ex editione Novi Testamenti 

Anneiiica. ^ r^ , , . , . 

Graece bcholziana hac in re bene mstructa, 

addidit etiara quae in Wetstenii Novi Testamenti Graece 

exemplo Griesbachiano , in Alteri circa lectiones Arme- 

nicas et Georgianas animadversionibus , in Petermanni 

commentario ex Armenica et Iberica in epistulam ad 

Philemonem, uotata invenit. 



3. DE SCEIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 37 

Biblia polyglotta Londinensia lectiones Arabicas prae- 
buerimt; praeterea Novi Testamenti Milliani 
exemplar notis plurimis Christiaui Benedicti 
Michaelis linguarum orientalium peritissimi insigne, Er- 
penii lectionem multis locis suppeditabat. His accesserunt 
Scbolzii notae ex Vaticano libro, lectiones fi'agmentorum 
Tisehendorfianorum Lipsiensium epistulae ad Colossenses 
a viro cl. Gildemeistero erutae, lectiones aliquot codicis 
epistularum Pauli niiper Petropolim translati et aetate et 
origine insignis. 

VEESIOXES OCCIDEXTALES. 

Postquam de interpretationibus Latinis atque orien- 
talibus expositum est, restat utnotemus de versionibus qiiattuor 
occidentalibus, Tischendorfium lectiones hausisse — Gothicas, 
in quibus non mediocre rei eriticae momentum est, ex editions 
virorum ell. de Gabelentz et Loebe, — Slavonicas ex iis 
quas Dobrowsky cum Griesbachio commimicavit, item 
uonnullas ex adnotationibus Eduardi de Muralto, — 
Anglo- Saxonicas ex Beniamin Thorpii editione, — Franeicas 
quotquot ad Mattliaei evangelium spectant ex editione 
I. Audreae Schmelleri. 



DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Tischendorfio patrum scripta in rem criticam convertenti 
patebat immensus laborum campus, quem etsi totum emetiri 
ei minime licebat, tamen non potuit quin multa quae in primis 
vim habere \'idebantur ad negotium criticum adiuvandum 
omni studio susciperet. 

Propterea quaecumque textus sacri testimonia ex tribus 

primis saeculis supei'sunt ex ipsis fon- 
Saecula tria prima. ., , . „ . , 

tibus hausit. Pertment hue patrum 

apostolicorum opera, unde paulo saepius reliquis adferenda 
erat Polycarpi epistula. Cum Ignatio etiam interpolatae 



38 II. DE APPARATU CRITIC O. 



eius epistulae excussae sunt, cum Clemente Romano etiam quae 
eius nomine circumferuntur Homiliae. Adhibita sunt prae- 
terea fragmenta ex evangelic Hebraeorum vel Ebionitarum 
ve\ Nazaraeorum a veteribus exscripta. lustini non raro, 
in evangelic potissimum Matthaei, habita est ratio ; sed neque 
ea neglexit Tischendorfius quae lustini nomini adscripta sunt, 
ut expositio rectae fidei, epistula ad Zenam, quaestiones et 
responsiones ad orthodoxos, quo librc saepe usus est, item 
epistula ad Diognetum. lustino aetate proximus est Marcion. 
Eius quidquid apud Epij)haniura et Tertullianum aliosque 
esse perhibetur, id omne diligentissime perquisivit, unde 
commentarius ad Lucae evangelium ac plures Pauli epistulas 
magnopere locupletatus est. Cum Marcione componere 
licebit gnosticos eos multos, quorum reliquias patres 
servarunt, ut Theodoti Antitactarum aliorumque Clemens, 
Heracleonis Origenes, Ptolemaei Carjiocratis Encratitarum 
aliorumque Epiphanius, Valeutinianorum Marcosiorum 
aliorumque Irenaeus, Valentini Basilidis Apellis Doee- 
tarum Naassenorum Peratarum aliorumque Hippolytus in 
Philosophumeuis nuj^er repertis, ut praetei'eamus similia: 
ex istis vero omnibus iucrementa apparatus Tiscliendorfii 
petita sunt. Pertiuet hue etiam Pistis Sophia, liber gnosticus 
saeculi fortasse tertii Sahidice scriptus. Item rationem habere 
plaeuit idoneis locis protevangelii quod dicitur laeobi, 
evangelii Pseudo-Thomae, actuum quae feruntur Pilati. 
A quibus apocrypharum litterarum luminibus ad ipsos 
patres redeunti, praeter eos qui raro adhiberi poterant, ut 
Athenagoras, Theophilus, Petrus Alexandrinus, Gregorius 
Thaumaturgus, commemorandi sunt Irenaeus, quem quidem 
paucis exceptis ex veterrimo tantum interj^rete Latino 
novimus, Clemens Alexandrinus, Origenes, Hippolytus, 
Dialogus contra Marcionitas, Constitutiones quae dicuntur 
Apostolicae, Methodius. Ex his omnibus testimoniorum 
multo plura eaque ipsa curiose delecta in hanc editionem 
conlata sunt quam in aliam ullam priorem. 



3. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. S\) 

Nec vero tribus primis saeculis acquiescendum Tischen- 
dorfio videbatur, etsi immensam messem prae reliquis cum 
Clemente et Irenaeo praebebat Origenes, cuius etiam inter- 
pretes, a Lachmanno plane neglectos neque a Griesbachio 
iu Symbolis criticis excerjjtos, persaepe consuluit. Per- 
rectum igitur est studiis eius ad patres quarti et quinti 
saeculi, quorum ex numero in primis nominandi sunt Eu- 
sebius, Didymus, Athanasius, Epiphanius, Basilius. Eusebii 
demonstratio evangelica, pro multitudine locorum sacrorum 
ibi adscriptorum primo loco ponenda, libri contra Mar- 
cellum cum tot ipsius Marcelli locis, historia ecclesiastica, 
commentarii in psalmos et in Esaiam (et in Lucam apud 
A. Maium), eclogae propheticae, fragmenta permulta ab 
Angelo Maio edita, in quibus etiam sunt quaestiones 
evangelicae ad Stephanum et ad Marinum , saepissime 
magnoque cum fructu adhibita sunt: gra\ns etiam eo est 
Eusebius quod scriptorum antiquiorum multa fragmenta 
passim usus critici servavit; venit in mentem Polycratis, 
Apollonii, lulii Africani, epistulae ecclesiae Viennensis et 
Lugdunensis, Phileae, Dionysii Alexandrini. Sed etiam 
reliqui quattuor modo indicati plurima praebuerunt a prioribus 
editoribus neglecta. Et Epiphanius quidem difficilem usum 
propterea habuit quod, cum editionis Peta\danae index indicet 
paucissima, per omnes fere paginas examinandus erat; 
in Didymo yero multum profuerunt Guerikii liber de 
schola Alexandrina catechetica et Mingarellii index libri 
de Trinitate. lam sequuntur triumyiri, „yersati nocturna 
manu yersati diurna," Chrysostomus, C}aullus Alexandrinus, 
Theodoretus , quorum nomina aliquot locorum millibus 
adscribenda erant. Ad Chrysostomum subsidium gra\'is- 
simum nactus est Tischendorfius ex codice saeculi sexti 
septemdecim homilias in Matthaeum continente, quern 
transcripsit Guelferbyti; praeterea etiam codicum Moscuen- 
sium plerumque ratio est habita. Cyrillum autem Alexan- 
drinum magno studio eo libentius excussit cum ex 



40 II. DE APPARATU CRITIC O. 

commentariis eius in lohannis evangelium, quae ad verbum 
perceusebat, satis intellexisset textum scriptorum eius non 
male ad nos pervenisse. Etiam alterius Cyrilli, episcopi 
Hierosolymitaui, opus eatecheticum perlustravit totum. Item 
Theodori Mopsuesteni fragmenta ex catenis collecta, item 
locis multis Chronieon paschale; item lohannis Damasceni 
plura, maxime commentarios in Pauli epistulas et quae in 
parallelis saeris ad easdem spectant, ratione habita in primis 
eodicis Ru^^efucaldensis saeculi fere octavi; item maxime ad 
apostolorum actus et epistulas catholieas, propter antiquiorum 
testimoniorum paueitatem, Theopliylactum (in actis ex 
duplici textu ac triplici) et Oecumenium; item ad evan- 
gelia Euthymium. Ad evangelium lohannis singulari studio 
■^ Nonni metaphrasim adhibuit; item ad apocalypsim Andreae 
et Arethae commentaria, quorum priora quidem non tantum 
ex duobus codicibus dudum excussis, sed etiam ex insigni 
codice Coisliniano a se ipso Parisiis pertractato dedit. Ad 
Aretham vero dudum editum addere licebat ea quae I'ecenti 
memoria Crameri industria in catena exhibuit. 

Potiora igitur haec quidem ex Tischendorfianis circa 
patres Graecos laboribus. Ex iis autem qui passim tantum ad- 
hibiti sunt, sive ipsi pauca reliquerunt sive rarius scripta eorum 
a Tischendorfio consulta sunt, notabiliores saeculorum trium 
priorum iam supra commemorati sunt; addendi vero sunt 
alii permulti, quorum satis erit nominasse Amphilochium, 
y Anastasium Sinaitam, Caesarium, Cosmam, Ephraim Syrum 

ex vetere interprete Graeco, Euthalium, Eutherium, Leontium 
Byzantinum, Marcum Diadochum, Marcum Monachum, 
Maximum Confessorem, Gregorium Nyssenum, Philonem Car- 
pasium, Photium, Theodotum Ancyranum, Tituni Bostrensem. 

Denique hue pertinent quae ex catenis peti poterant 

,, subsidia critica. Quo in litterarum genere catenae 

in omnes Novi Testamenti libros eminent quae 

debentur curis I. A. Crameri, viri studiosissimi ac meri- 

tissimi. Octo volumina quae foras dedit, non pari ilia 



3. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 41 

quidem pretio, excussit Tischendorfius omnia, consultis 

iu.super catenis quas dudum Possinus et Nicephorus recen- 

tique memoria A. Maius publicarunt. Prodeuut ex illis 

libris in commentario editionis huius Tischendorfii j^i'aeter 

alios iam notatos, in quibus primum locum tenet Origenes 

propter fragmenta praestantissima commentarii dudum 

deperditi in epistulam ad Ephesios, Aeaeius, Ammonius, 

Apollinaris, Asterius, Diodorus, Gennadius, Hesychius 

Hierosolymitanus , lohannes Geometer et 01ym2:)iodorus 

(uterque ex A. Maio), Procopius (potissimum ex Mce- 

phori libris), Severianus, Victor, alii. 

InLatinistestimoniisexscribendis semper atqvie inprimis 

_ ... usus est Tischendorfius celeberrimo Sabatarii 

I'atres Latini. . , , . , 

opere, mdeque permulta in banc editionem 

adsumpta sunt quae priores editores praeterierant ; tamen 
non proi'sus abstinuit a consulendis ipsorum patrum editio- 
nibus. Praeter Irenaei enim interpretem, quern ubique ex 
editionibus Lipsiensi Stierenii et Cantabrigiensi Harveii 
hausit, et Origeuis interpretes, quos certe saepe contulit, 
passim ab eo allati sunt ex ipsorum operibus, Sabatario vel 
tacente vel non satisfaciente, Tertullianus, Cyprianus, Lucifer, 
Hilarius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius et Am- 
brosiaster ; item Latine versi Archelaus et ,,Iacobus Nisibenus" 
sive potius ut nunc scimus Aphraates vir sapiens Persicus, 
ut praetereantur h. 1. Didymi Athanasii aliorumque interpretes ; 
item per actuum maxime textum Beda; item ex magna 
Gallandii collectione auctor libri de rebaptismate, Nova- 
tianus, auctor libri ad Novatianum, Caesarius Arelatensis, 
Faustinus, Orosius, Orsiesius, Pacianus, Salvianus aliique. 
In primis vero locupletare apparatum criticum contigit 
ex egregiis Victorini commentariis in epistulas ad Galatas, 
ad Philippenses, ad Ephesios, ab Angelo Maio primum 
editis, ad quae accedunt alius Victorini (?) ad apocalypsim 
adnotationes apud Gallandium; item ex fragmentis textus y 

Itali quae antiquissimus tractatus ad priora Lucae 



v/ 



42 n. DE APPAEATU CRITIC O. 

capita praebuit, ex codice Ambrosiano rescripto ab Angelo 
Maio erutus. 

Ceterum in adnotationibus patristicis in hac editione 
octava loci ipsi ad quos resjiicitur longe accuratius quam in 
prioribus indicati sunt. Hoc ibi maxime necessarium videbatur 
ubi editiones accurato indice carent, ut in Epiplianio, in 
Cyrillo Alexandrino, in multis aliis. Abstinendum vero 
omnino erat indicationibus eiusmodi ubi commentarii ex 
singulorum ordine exscribuntur, ut Chrysostomi, Theodoreti, 
lohannis Damasceni, Theophylacti. Saepe vero ipsa verba 
antiquorum, ubi singularem gravitatem habent, adscripta sunt. 

4. 
DE EDITIONIBUS. 

Editionem Elzevirianam anni 1624 (passim etiam 
editiones posteriores Elzevirianas , in primis annorum 1633 
1656 1670 1678) et tertiam Robert! Stephani anni 1550 
(passim etiam Millii, Wetstenii), item Griesbachianam Da- 
vidis Schulzii curis auctam, Scholzii, Lachmanni (editionem 
maiorem, passim minoris ratione habita) ubique notavit. 
Atque simul, ut iam ante fecerat, lectiones omnes Gries- 
bachio magis minus ve suspectas vel commend atas exhibuit 
Tischendorfius , additis insuper passim iis quae docta manus 
Davidis Schulzii adnotavit. 

Atque haec quidem de incrementis apparatus critici 
ex quattuor operum generibus. JNIiuime ignorabat Tischen- 
dorfius quam multa etiamnum deficerent ut perfectus atque 
absolutus omnibus numeris esset apparatus; neque dubitabat 
quin passim subrepseriut errores, sive ipsius incuria sive 
typographorum, quod praesertim ad apocalypsim valde dolen- 
dum est. Id vero ut in commentario editionis septimae ita in 
commentario huius editionis maximi momenti est, quod non 
modo ad omnes lectiones in textum receptas qua nituutur 



4. DE EDITIONIBUS. 43 

auctoritate notatum est, sed etiam aliorum (Griesbachii, 
Lacliraanni) lectionibus ipsisque Elzevirianis testes sunt 
appositi. Ita demum vitari ac praecaveri videntur frequen- 
tissimi circa testes errores, qui apud plerosque commen- 
tariorum auctores invaluerunt. Orti enim inde sunt quod 
ex Wetstenii, Griesbachii, Scholzii ratione auctoritates veteres 
non adscribebantur nisi lectionibus ab Elzeviriaua diversis. 
Cui nialo nee maiore Lachmanni editione satis subventum 
erat, ex qua,- cum ad repraesentandum antiquum „orien- 
talem" textum testes tantum paucissimi iique non sine 
arbitrio delecti adhiberentur , magnus rursus pleroruraque 
error ortus est, ac si qui orientalem constituebant Lach- 
manni textum, iidem ullo modo satisfacere possent de vero 
apostolorum textu quaerentibus idque circumspecte et cum 
religione facientibus. Neque vero acquiescendum videbatur 
in apponendis testimoniis ad lectiones cum Tischendorfianas 
tum aliis editoribus iisque magni nominis probatas, sed 
quidquid ab ipsorum auctoritate testium aliquam commen- 
dationem habet, vel, ut res exactius definiatur, lectiones 
omnes in uncialibus codicibus inventas, et si quae etiam 
invitis illis sive propria ratione sive reliquarum auctoritatum 
consensione aliqua praestant, in apparatu exhibendi con- 
silium et cura erat. Consilium hoc erat, haec cura: in negotio 
enim tam late patente tamque difficili aliquid passim 
praetermissum esse, quamvis iam in Prolegomenis su^jple- 
menta et emendanda contineantur , non dubitandum est. 
Neque id quod dictum est tantum ambitum habet ut etiam 
manifestos errores quoslibet^ (quorum in nuniero minime 

^ Eiusmodi sunt fxiu ^I'v/ija avrcc&lovi'Tta Phil 1,27 in fg, 
y.(u iiuwa pro xac tjucov ut in A edituni est 2Thess2,l, Tircc 
vfina d-eXtjai, vufia tOfxtv, rjxuvaa qior)]a ItyovO)], iCwv pro tyoiv, 
loa Tvloi pro ota arvloi, tr vuwr utvn, ut est Iohl5,7 in L, 
tanldy/i'taor pro-riOrJ^rj, anolrjuoa pro (cnodr]uoo, o vioG jiro ovToa: 
quae omnia in A scripta sunt, antaTtilccr y.airoi', t<fayiOfxtv, tniwutr. 
Praeterita sunt talia plerumque, inulta tamen in commentario locum 
invenerunt ; erat enim etiam cur exhiberentur singulai'is passim causa. 



44 II. DE APPARATU CRITIC O. 

formae liberioris legis grammaticae ponuntur) aut quae leviter 
scriptura differunt^ universa Tischendorfius adnotaverit: 
Deque enim incousideratae sedulitatis appetebat laudem, nee 
magis viros doctos librum adhibituros suum inutili obruere 
mole quam utilia docere malebat: verura persuasum habebat 
eiusmodi in rebus bonum praestare delectum et suae id 
in primis editioni eonveuire. 

Siugularis autem apparatus Tischendorfiani virtus 
cernitur in eo quod ad aliquot lectionum centeua iudicii 
quod secutus est brevissirae ratio est reddita. Quibus ab 
exemplis eerte hoc conclusum iri sperabat, nusquam temere 
hoc vel illud praeferri aut reici. Pertinet hue etiam quod 
dicta antiquorum grammaticorum passim adscripta sunt, 
saepe ex Stephani Thesauri editione Didotiana. Denique 
non ingrata fore arbitrabatur Tischendorfius quae de accen- 
tuum usu quem ad modum in codicibus octavi noni decimi 
saeculi similibusque observatur adnotavit.^ 

* Hue pertinent itacismi phirimi, ut i] ;'«A{A«<oi Lcl3,2 K,toig 
fri^o^)]a Lc 13,17 T"""'*^, o/^irom, xoivcu^ia, lotnovf.iii'oa, ^Xauon^u, 
(Ju pro aot, TiQoatxoivovv, XfiTOv^yna, liTovQ-yfiK, oixttav pro oixiav, 
(lrjj.iiov, fyfU'coaxsi', naQuyfirfTcn, Xeiar, u^fiv)], item f« et e promiscue 
posita ut tq((i'aiQ0j{}^rjOcii', item ueglecta adliteratio, ut ivnooad-tv, 
i:V^Xe\puGa,rivyty.iv, OL'v^ovXt,op,€vneGovToo. Quorvim quidem omnium 
exempla hand pauca data sunt, sed non constanter notata. Explicatur 
de his ac similibus generatim in Prolegomenorum capite IV; quod 
idem fit de ovto) et ovtojg atque de r tiftXxi'GTiy.ov, quorum utrumque 
paucis tantum uotabilioribus locis in ipso commentario tractatum est. 

^ Praeterea de editione hac octava et de iis quae huius editionis 
propria sunt vide infra Prolegomenorum caput VI, 2, (4). 



45 



III. 



DE LE GIBUS 

IN TEXTU CONSTITUENDO. 



46 



paginae 

Textus depravatio antiquissima 47 — 53 

Leges: 53 — 54 

1. Peculiaria pro siispectis habenda . . . 54 — 56 

2. Quae orta sunt ex errore librariorum arcenda 57 — 60 

3. In parallelis dissensio anteponenda . . 60 — 63 

4. Lectio reliquaruni fons, probabilis . . . 63 — 64 

5. Auctorum propria tenenda 64 — 68 



41 



III. 



DE LEGIBUS 

IN TEXTU CONSTITUENDO. 



In constituenda textus recensione, Tischendorfius sibi has 
leges scripsit: 
Textus petendus est iinice ex antiquis testibus, et 
potissimum quidem e Graecis codicibus, sed interpretationum 
patrumque testimoniis miuime neglectis. Itaque omnis 
textus conformatio ab ipsis testibus proficisci debebat, ut 
iam factum est in editione quae anno 1840 prodiit, non 
ab Elzeviriana, quam receptam vocant, editione. Testibus 
autem diserepantibus primo loco ponenda sunt ea quae 
tuentur codices Graeci antiquissimi i. e. a quarto inde 
usque ad nonum fere saeculum scripti. Rursus in his 
qui vetustate antecellunt iidem auctoritate praevalent. Haec 
auctoritas ut magnopere augetur si interpretationum ac 
patrum accedunt testimonial ita non superatur dissensione 

^ Quod enim paucissimi tantiim codices Graeci iique soli testau- 
tur (nisi est eiusmodi quod nou potest nisi a Graecis firmari, ut 
OTiwa et fj'«, ev^va et svd-fo)a, ut multae formae grammaticae 
etc) id facile ita potest ortum putari ut alter ab altero transcriptum 
habeat. Non item vero si accedunt veterum interpretum ac patrum 
testimonia. Ita Mt6,25 <fayt]T8 sine addito praeter s nP testantur 



48 in. DE KEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

plurimorum yel etiam omnium codicum recentiorum i. e. 
eorum qui a nono saeculo usque ad decimum sextum 
exarati sunt. Istud enim dubitari nequit, recentiores 
longe plerosque ex iis fluxisse codicibus qui ante annos 
fere mille per ecclesiam Graecam cum publica quadam 
auctoritate adhibebantur indeque et ipsos publicam illam 
quaudam et constantem formam induisse. Ea vero forma 
per varias manus variosque casus derivata est ab usu 
priorum saeculorum, ubi fontium et consuleudorum et 
emendandorum magna licentia erat. Ex quo sequitur, 
cum antiquitatis laudem quae antiquissimorum codicum 
lectionibus sine dubio iuest eandem posse recentioribus 
inesse testibus, quamvis id per se minus probabile sit; 
tum codices post octavum saeculum scriptos neglegendos 
aut parvi aestimandos non esse, sed non posse numerum 
eorum prae paucitate antiquiorum testium urgeri. Accuratius 
vero banc in rem inquirentibus passim facile erit demoustrare 
lectiones codicum octavi saeculi et sequentium ipsa anti- 
quitate vel aequiparare vel antecedere codicum quarti, 
quinti, sexti saeculi lectiones. Fit enim ut illi ex inter- 
pretibus Syrum vel Sahidicum vel Italum vel Gothum^ 
adsentientes habeant, vel etiam ex patribus Clementem, 
Origenem, Ireuaeum, Tertullianum. Quod si est lectionibus 
aliquo loco de priucipatu certantibus, non amplius quaerendum 
est utra antiquior sit, sed utra praestet propria vi ac ratione. 

Clemens Alexandrinus , Athanasius, Basilius, Chrysostomus , item 
interpretes latt syr<=" aeth. Hos cum ab s aut exemplar! unde 
descriptus est peiiendisse minime sit credibile, earn lectionem certe iam 
diu ante aetatem codicis s obtinuisse vulgatamque fuisse certum 
est. Mt8,18 o/lor pro noD.ova o/).ova, propterea quod in codice B 
quamquam solo legatur lectionem apud antiques pervagatam habere, 
temerarium est. 

^ Hi testes maxime praestant quod non modo harum inter- 
pretatiouum origo ad secundum, tertium, quartum saeculum revocanda 
est, sed etiam, quod in usu earum critico gravissimum est, codicibus 
quarti quinti sexti saeculi ad nos pervenerunt. 



TEXTUS DEPRAVATIO ANTIQUISSIAIA. 49 

Sed ultra progrediendum est. Quamvis enim permagni 
faciunda sit quaevis lectio quam perantiquani ideoque in 
antiquitate vulgatam esse certum exploratumque habeamus, 
tamen manifestum est testium superstitum nullum earn 
superare aetatem ubi universa quaedam textus sacri varietas 
ac depravatio iam exstiterit. Cuius rei luculentissimus 
testis est cum Clemente (denato fere a. 220) Origenes 
(natus a. 185 denatus a. 254) vel cum Irenaeo (scripsit opus 
suum fortasse ante a. 190)^ Tertullianus (denatus a. 220). 
Ad quos quarto saeculo, quo ipso Sinaiticus Vaticanusque 
codices omnium autiquissimi script! videntur, accedit 
Hieronymi testimonium ad Damasum scribeutis „tot paene 
esse exemplaria quot codices". Quod de Latinis ille quidem 
dixit, sed una probat ab illorum ante Hieronymum tem- 
porum ingenio recte derivari documentorum textus varietatem ; 
quern ad modum quae idem de evangeliorum textuum per- 
mixtione queritur (vide post), ea communia prorsus Graecorum 
et Latiuorum testium sunt. Praetereaque ipse „codicum 
Graecorum emendata conlatione sed veterum" se usum esse 
dicens itemque prospexisse „ne multum a lectionis Latinae 
consuetudine discreparet" novum opus suum, satis innuit 
Graecorum sui temporis codicum diversitatem. Quae quidemi 
textus depravatio unde exorta sit difficile^ dictu est, etsi 
plura sunt quae huic rei lucem aiferant. Satis per se 
clarum est, primorum temporum homines quippe plenos 
spiritus atque ijosorum apostolorum fructos commercio alienos 
fuisse a litterae scriptae veneratione, eoque minus iurasse 
in litteram quo minus auctores ipsi aut orationis artem 
profiterentur aut lis quae foras darent summam auctoritatem 
tribui voluissent: traditum nobis est Artemonem cum asseclis^ 

* Liber tertius scriptus est Eleiithero episcoi^o (annis circiter 
17.5 — 190); vide Iren. Cont. haer. iii, 3, ^ 3. 

■^ Cf Euseb. Hist. eccl. v, 28, cui capiti titulus est: neql 
T(di' Ti]r 'AoTBuwroG tuQtoiv i^ao/rja nQOiifjih-jutrwv. Ibi 28, 
^? 15 — 17 Eusebius ex autiquiore scriptore haec affert: dut xovto 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 4C 



50 ni. DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 



Tatianum ' Marcionem alios textui sacro corrigendo studuisse ; 
porro qui pia saepe fraude scripta apocrypha veadi- 
tareut, quod studium ipsis duobus primis ecclesiae saeculis 
invaluisse scimus, eos a textu mutando non abhorruisse 
perquam credibile est; deinde comperimus iam ante Hie- 
ronymi tempora (nati a. 346) in primis operam datam 
esse ut evangeliorum varietatem ad quandam revocareut 
unitatem, quod quidem ad textus evangelistarum maxime 
synopticorum confundendos magnam vim habuisse constat;"^ 
ac iure inde eoncluditur, quod in evangeliis licitum putarent, 
id Deque in reliquis libris ubicumque ex re visum esset 
haberi potuisse criminosum. Deuique post medium fere 
saeculum teitium a Luciano Antiocheno et Hesychio 
Alexandrino receusiones quasdam textus susceptas esse 
certe Hieronymus et Gelasii quod dicitur decretum 

Tuio &ti(iia yQ(a^(da a(^o(io)a tn^^alov raa ytlnarJ, }JyorTta avTcla 
<iio)(}&(Dy.e}'(C(. y.ai on tovto /.ir] xaTailnudofxtroa avTwv Ityo) 6 
jiovkojuivoa SvvciTKc fiad^fh'. ei yao na x^ikrjGei avyxofxiGaa avTwr 
iy.nOTov tcc avTiyQctqci i^eraCftv nnoo uU.i]}.a, y.uTa noXv uv evQOi 
ditt(fiorovvTtt- aaifxif(avtt yovv eOTca tcc \4axkrjnuc^ov ToTa 06od"oVoi'. 
jtoDmv Se loTiv fvTioQijadi , Sia to (ftloTiuioa tyyiyouqd^ai Tova 
uc'.i}^i]Taa iiVT(xjy tu v(f' iyuoTov avToh', wa uvtoI xcJ.ovai , yarojo- 
S-Mfisi'a, TOVTtGTiv rjffccrtauava. ndliv dh tovtovO to. 'EQ/j-orfiXov 
ov awciSii. TCC yaQ Anokk(x)vi6ov ovdt avTcc iccvroia iari Gvfxcfcavcc. 
(ViCfTi. yccQ Gvyy.Qirai tcc ttoot^qov vn ccvtov xaTaaxivccad^ivTcc toio 
vGTEQOv Ticckiv tniSucGTQCcfffTGi,, y.ccl tvQiTv y.ccTcc nolv ccnccSovTcc. Etc. 
^ Cf Euseb. Hist. eccl. iv, 29, ^6 tov dt cItiogto/.ov (faai 

ToXflijaai TCrccG ccvtov UtTaifQCCGCCt (fWVCCG, (OG iTTldlOQihOVUSVOV 

avTuii' (cum Heinichenio, non avTor) T^r t^g cfQaGtoiG GvrTcc^w. 
^ ,,Magnus siquidem hie in nostris codicibus error inolevit, quoddum 
in eadem re alius evangelista plus dixit, in alio quia minus putaverint 
addiderunt; vel dum eundem sensum alius aliter exjiressit, ille qui 
unum e quattuor primum legerat ad eius exemplum ceteros quoque 
aestimaverit emendandos. Unde accidit ut apud nos mixta sint omnia, 
et in Marco plura Lucae atque Matthaei; rursum in Matthaeo lo- 
hannis et Marci, et in reliquorum quae aliis propria sunt inveniantur." 
Cf epist. ad Dam. cuius textus etiam Prolegomeuis ed. Tischeudoriianae 
triglottae pag. xcvi sqq. insertus est. 



TEXTUS DEPRAYATIO ANTIQUISSIMA. 51 

testantur;^ ex quibus testimoniis non tarn id concludendum 
est, exstitisse duumviros illos magnae codicum nostrorum 
diversitatis auctores, qiiam studuisse eos ut textuni mira iam 
diversitate laboranteni recenseudo emendarent ac restituerent. 
Quae omnia utut sunt, certum hoc est iam IV et III 
saeculis Novi Testamenti textum, qualis in codicibus sive 
Graecis sive ex Graeco versis per orbem Christianum 
circumferebatur, a puritate atque integritate plurimis modis 
diseessisse; maxime vero probabile etiam illud est, nulla 
aetate maiorem quam ipsa prima, i. e. primo ac secundo 
p. Chr. saeculo, textus sacri varietatera esse exortam. Cuius 
rei argumentum unum neque id levissimum sequitur. Nota 
sunt Griesbacliii verba:- „Tandem commemorandum esse 
censeo codices nonnullos e partibus longe dissimillimis esse 
conflatos. Alexandriuus v. c. codex recensionem sequitur 
aliam in evangeliis, aliam in epistolis Paulinis, aliam in 
actibus apostolorum et catholicis epistolis." Potest de his 
singulis disputari; negari tamen nequit ipsos antiquissimos 
codices quattuor, qui quidem inter unciales soli totum 
I^o^nim Testamentum comprehendunt , singulis nonnullis 
partibus ratione textus sui sibi ijisis dissimiles esse. Hoc 
autem inde factum est quod quam rationem habent evan- 
gelia, quam epistulae in codicibus nabc, eam dudum 
iuduerant antequam in hos codices transcriberentur. In- 
duerunt enim antequam libri No^^ Testamenti in unum 
coniungi consuescerent. Quae cum ita sint, qui testes 
ad nos perveneruut antiquissimi, in textu apostolorum 
restituendo non aliam ac satis dubiam auctoritatem possunt 
habex'e. Quod cum ad infringendam pertineat praesum- 
ptuosam eorum opinionem, qui verum se tenere iactant 
dummodo antiquissimos paucos codices vel etiam unum 
codicem omnibus reliquis non convictis ac refutatis sed 

^ Utriusque verba vide infra, ubi de recensionibus textus exjilicatur. 
^loh.'Iac. Griesbach, K. T. Gr. ed. 2, Halae a. 1796, vol. 1, 
prolegg. sect, iii, sub fiuem, p. Ixxxi. 

4* 



52 III. DE LE GIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

simpliciter spretis sequantur, turn addendum est unum 
quod cum iis quae iam disputata sunt artissime coliaeret, 
destinatum maxime ad rationem codicum nostroruni saeculis 
quarto quinto sexto posteriorum rectius aestimandara. In- 
signem euim inter codices unciales primi ordinis et secuudi 
cum reliquis plerisque esse textus difFerentiam , eamque 
tantam ut, in evangeliis maxime, per quodvis caput lection um 
genus quoddam alterum Aegyptiacum, alteram Asiaticum, 
etsi nomina non satis quadrant, distinguere possis, ad demon- 
strandum facile est et iam est a mvdtis demonstratum. 
Haec autem differentia nee maxime neque in primis ab 
antiquitatis discrimine pendet. Saeculis enim sexto septimo 
octavo iisque quae sequebantur nullo modo fieri potuit ut 
textus codicum kabcd in eum transformaretur quern codices 
EFGHKM cum similibus praebent. Quae res ut pluribus 
argumentis effici potest, ita iam satis coarguitur magna 
consensione quam inter lios codices posteriores et Chryso- 
stomum atque Theodoretum, item interpretes Syrum Gotlium 
alios esse constat. Quod si recte habet, nee vero potest 
peritis ullo modo dubium esse, dandum est saeculo iam 
quarto exstitisse codices in summa rei simillimos codicibus 
nostris octavi saeculi et sequentium. 

Nee vero obliviscendum illud est, autiquissimos codices 
Graecos nostros, quorum principes omnino sunt Sinaiticus 
et Vaticanus, pro ea quae calligraphis Alexandrinis erat 
sermonis Graecae ignoratione, non tam suae sequi aetatis 
consuetudinem quam longe antiquiora exempla plerumque 
fideliter quamvis passim vitiose repetere. Quod ne ex 
opinionis arbitrio dictum videatur, vetat insignis consensio 
quae multis locis inter Sinaiticam lectionem Graecam et 
vetustissimam Latinam invitis plerisque reliquis testibus 
esse deprehenditur, accedente passim antiquissimo evan- 
geliorum interprete Syro, qui Curetonianus dicitur, vel 
etiam alio secundi saeculi teste. Atque ita factum est ut 
Tischendorfius secutus praeter ceteros codicum Sinaitici et 



TEXTUS DEPRA.VATIO ANTIQUISSIMA. 53 

Vaticani similiumque auctoritatem , si non ipsorum aposto- 
lorum scripturam, certe plerumque earn quae secundo 
saeculo apud homines Christianos pro apostolica habebatur, 
restituisse sibi ^nderetur. Certum vero est probatissimam 
secundi saeeuli rationem multo propius ad ipsam veritatem 
accedere quam quae posterioribus saeculis in eeclesia circum- 
ferebatur. 

Quae omnia, nisi quis idoneis ac firmis argumentis 
doeere contrarium poterit, ad eriticos labores religiose ac 
prudenter adhibenda erunt, providentibus ne rei tam gravis 
ac severae fundamenta mediis in opinionibus atque erroribus 
iaciantur. Videtur autem inde summa lex critica scribenda 
esse liaec, ut omnibus locis ubi quid auctores scripserint 
docta ratione aut iudicio effici nequit, quod antiquis testibus 
probatissimum videtur fidenter et unice seqviendum sit; 
ubicumque vero causae sunt graves atque ab arbitrio quam 
maxime alienae, quae aliud prae alio commendent con- 
firmentque, non id praestet quod testatissimum, sed quod 
et satis testatum et probabile sit. 

lamvero circumspieiendum est porro quae potissimum 
gra\'ia videantur sive in auctoritate testium pensanda sive 
in probabilitate defiuienda lectionum. Eiusmodi fere haec 
videntur: 

1. Pro suspectis habenda sunt cum quae uni vel 
alteri horum testium prorsus peculiaria sunt, turn quae 
classium quae ^ndentur esse certam indolem ab homine 
docto profectam redolent. 

2. Arcenda sunt quae quamvis pluribus probata 
testibus ex errore librariorum orta esse manifestum vel 
maxime probabile est. 

3. Locis gemiuis cum Veteris tum Novi Testament! 
maximeque evangeliorum synoi^ticorum , ad quos inter se 
exaequandos priscorum hominum praecipuam curam per- 
tinuisse certum est, testibus qui consensum praebentpraeferendi 
sunt qui dissensionem testantur, nisi gravis causa aliud suadeat. 



54 m. DE LEGIBUS EN TEXTU CONSTITUENDO. 



4. Probabilis praeter ceteras ea est lectio quae reli- 
quarum ansam dedisse vel etiam earum elemeuta in se 
contiuere videtur. 

5. Studiose tenenda sunt quae a ratione sermonis 
Graeci auctorum Novi Testamenti proprii neque minus a 
consuetudine uniuseuiusque horum scriptorum commendantur. 

Quae singula paucis illustrauda sunt. 

1 . Pro suspectis habenda sunt cum quae uni vel alteri 

horum testium prorsus peculiaria sunt, tum quae clas- 

sium quae videntur esse certam indolem ab homine 

docto profectam redolent. 

Unius igitur codicis lectionem, praesertim ubi, ut 

plurimis locis evangeliorum , multi satis antiqui testes con- 

suli possunt, non cautum est recipere nisi examine exacto 

firmatam et quidem re prae ceteris implicita. Exemplum 

esto Mc 2, 22. Ibi verba anbXkvtai xai oi aaxoi, si verum 

quaeris, unius B auctoritate recepta sunt, nisi quod, idque 

baud leve est, iam Coptus interpres eundem textum ex- 

primit. Accedit vero quod hunc locum e geminis corruptum 

esse perquam probabile fit. Prorsus enim Matthaei textum, 

eundem Lucae textui proximum, lectio plerumque recepta 

repetit, atque etiam Marci textus, quem ad modum probavit 

Tiscbendorfius , ad turbandum Matthaeum aliquam vim 

habuit, cf comm. ad Mt9,17. Porro quod L 102 legunt, 

corruptionis e Matthaeo factae initium sistit; item quod 

D cum quinque Italae codicibus optimis habet, id lectionem 

Tischendorfo probatam ad frequentiorem loquendi usum 

leviter immutat, conformans una ad Matthaei locum. 

Denique haec dicendi brevitas opposita pleniori Matthaei 

et Lucae dictioni Marco couvenit maxime; eadem enim 

invenitur multis aliis locis ubi lectio non dubia est. Similes 

sunt rationes propter quas verba plerumque addita aXla uhcv 

vf'ov eiG aaxam -/.mvova ^h]tt'oi> ex auctoritate unius codicis D 

quattuorque Italae codicum antiquissimorum omissa sunt. 

Ea enim verba prorsus eLuca, apud quem nemo praetermisit, 



1. PECUUAEIA PRO SUSPECTIS HABENDA. 55 

petita videutur. k*B et 102 eo quod p.r^rtov omittunt 
totam sententiam primiim e Luca margini Matthaei ad- 
scriptam maxime probaut. Item e geminis corruptionem 
factam testes duo Graeci cum pluribus Latinis eo clarius 
ostendunt quod etiam Matthaei verba x«) (^iqoteQoi awrrj- 
Qovvrai, a plurimis et ipsi Lucae illata, verbis spuriis 
eomplendae sententiae causa addiderunt. Denique xan'om 
passim vel omissum vel cum n'ova jDermutatum eiusmodi 
est ut sententiam primum minus accurate ex parallelis 
locis adnotatam confirmet. 

Potest vero etiam fieri ut iustae constautiae causa 
quod modo pluribus firmatum testibus fuerit, ex paucissimis 
i. e. uno vel duobus receptum sit. Quae quidem con- 
stantia quem ambitum habere posset, saepe dubius Tischen- 
dorfius haerebat; neque enim facile poterat lex scribi quae 
omniiuu locorum rationi satisfaceret. Pertinet hue in primis 
formarum quas dicunt Alexandrinarum usus, quas quidem 
sensim ex codicibus expellendi studium fuisse certum est. 
Has igitur ex antiquissimis tribus vel duobus recipere 
non dubitabat; confer sna^alMv Mc 14,46 Act21,27; etsi 
nomine codicis k ductus in hac editione expulit Tischen- 
dorfius harum formarum verba non pauca. Eiusmodi vero 
ex D solo, qui earuudem formarum usu praeter ceteros 
excellit, recipere non cautum duxit. Item confer sQuwav, 
eiriQuwtjGuv , ars^fQuvvr/tu , quae locis omnibus pro testium 
auctoritate recipi debebant. Uno vero loco Ro8,27 eadem 
forma aucto;'itatem codicis s solius habet. Ita constanter 
ztGasQuy.ovru, reaaaga scribenda erant: reGauQUG manet. 
Simileni rationem habet alXu ante vocalem, quod saepissime 
a plerisque cum all commutatum esse apparet. Qua in 
re interest utrum locus aliquis dubius plurimis antiquis 
testibus utatur an paucissimis. Hinc codex A vel C aliam 
in apocal}qDsi aliam in evangeliis auctoritatem habet. Quam 
ob causam i8ov locis nonnullis in apocalypsi edendum erat, 
iam N iam kp invitis, modo ABC, modo AC, AB testes habens. 



56 m. DE LE GIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

PoiTO haec regula hanc vim habet, ut sequi vetet 
quos diceudi modos unius vel alterius codicis quamvis boni 
proprios sciamus. Ita B tempori perfecto favet, ut Lc 24,28; 
ita D participium in tempus finitum trausferre consuevit, 
ut Mt 20,30 rf/.ovaav y.ai exQu^ar 25,25 anijk&or xai 
fx()vi|»« Iol2,3 Icifx^atm -/.ai t^XeiUisv 12,36 UTrr^lO^ar y.ai 
exQv^tj. Favent codices BCD fo'rmae Muqiu pro MuQian, 
inde clarum fit quod etiam in Luca, qui an Maqicm 
scripserit vix dubitare licet, passim soli substituerunt Magia, 
of. 1,30.34.38.39.46.56 2,16. Hinc nee Mtl,20 ex bl 
etc neque Mt 13,55 ex c etc MaQia formam in textuni 
recipere cautum est. Codex l epp. Paul, adamat con- 
iunctivum modum cum indicativo commutare, ut 1 Co 16,5 
uv ear TTOQevofiai ibidem 16,7 f«r emrQtTzei Col 3,13 
sav ej^i et 3,23 o eav nomrs. Quae res omni cum studio 
tractanda est. 

De classibus vero quod dictum est breviter ita definiri 
potest, cavendum esse quidquid recensionem sapiat i. e. 
quidquid ab homine docto textum sui temporis recogno- 
scente profectum videatur. Ita Mt25,16 sy.eQdrjGsr pro 
s7Toi7](Jsv, quamquam in x*^A%CDL al invenitur, non potest 
non pi'o tali emendatione haberi; quam qui coniunctim 
praebent codices, pro tanta textus totius qua conspicui 
sunt consensione, quern ad modum etiam patriam eandem 
habere videntur, ex communi quodam fonte saeculi II 
hausisse putandi sunt. Quod genus lectionum satis £i*e- 
quens est. Ubi autem diligenter collectum grit sciteque 
illustratum, luculenter docebit quoties lectiones ex nobilis- 
simis codicibus petitae sine dubio reprobaudae sint. Contra 
clarum est si quae ab antiquissimis testibus varii generis 
ac diversae jiatriae, quae in versionibus et scriptoribus 
certius faciliusque cognoscitur, coniunctis exhibeantur, ea non 
facile singulari studio in textum pristinum illata videri. Sed 
quaestio de recensionibus textus vel classibus testium statim 
paulo accuratius tractabitur. 



2. QUAE ORTA SUNT EX EEEORE LIBRAE. ARCENDA. 57 

2. Arcenda sunt quae quamvis pluribus probata testibus 

ex errore librariorum orta esse manifestum vel maxime 

probabile est. 

Ab errore librariorum quid sit, ut saepe planissiraum 

ita alibi satis est dubium. Multa rei parum gnaris peecata 

a librariis visa sunt quae prorsus alius sunt generis. 

Quae res iudicanda in primis est ad codices saeculi IV V VI 

litteris uncialibus continuaque scrii^tura, sine acceutibus, 

raris punctis exaratos. Exempla tantum pauca afferentur 

adhibitis litterarum formis ad sirailitudinem librorum scripto- 

rum summae antiquitatis effictis. Errarunt librarii scribentes 

O'TXNXpeH pro OTXNXTTXpOH Mt 

9,15 et Mc2,20. Item omittentes xai in MeMG 

picT^xiKxiH ico7,34 et o rs in XGreixy 

T^OICOIC Mt9,28. Contra Mtl9,8 codices km 
post eandem locutionem addunt o tg. Item scribentes 

xrrexoioieN pro xrrexoieN mc12,25 

etOypXNa3XNCOproOypxNCJDApoc5,3. 

Quod Mt 1 3,55 ovx( pro ovx substituerunt, id facillime fieri potuit 
cumscriptum esset OyXHfViHP. Propter eandem cau- 
sam potius fii] quam firizi legendum est Ioli7,31, scriptum 

estenimiMHrrXeiONXubiMHTTiuMHTI 

mutatum est. Quid quod in codice A ex TTI 6K/JO I ortum 
est TTG'r\IOI Mc5,7? Item errore librarii excidisse 
videtur i^iSii in z Mt 17,12 qui locus sic habet: M,^M 
HXOG. Item confusa sunt r/ et !» in A Mt 17,12 ubi 

est ocxNoexHcxN pro ocxHeexH 

CXNI. Facillime praeteriri potuit di in l<XI,XlGXO 

rizorxn^o mcii,3i, item vfUKx in oxrroK 

nreiNXCyiVlXC Iol6,2, quem ad modum 
etiam passim CXQ3 et GXCJD permutata sunt. Ex 
H MXCeCQ KXI facile fieri potuit H MXC 
©CKXI 2 Co 1,22. Facillime autem ex OIC in 



58 in. DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

codice c ortum est OIC Act 1,3. Conflisis aov et a&tj 
scriptum est in A Lc7,13 eCrF/VXrXNICON 
j)ro -IC0H. Loco celebri Mt7,14 ubi lectio inter ott 
et ti fluctuat, errore antiquissimo pro ^\ HnHCO^PI 
scriptum existimare licet ^\^"T^l~iC^T^l. Litera N bis 
legitur codicibus miiltis ad lTh2,7 ubi OHh/JeNH 
niOl in eHMeNNHTIIOI mutatm. Quod 
Lcl8,5 in pluribus codicibus scriptum est t>]v xtjqu ravtrjv, 
id ortum videtur inde quod XH PA. exeunte versu positum 
erat in antiquiore exemplari, quem ad modum etiamnum est 
in codice L, postque omittebatur lineola litteram v significans. 
Mt 20,23 scriptum est .VX/VOIC i. e. all' oia. Sed 
ftierunt, ut ipse interj^res codicis D et Augustinus, qui 
redderent aliis. Simili errore Mt 18,20 ex ov yuQ emv 
factum est ovx eiolv jccq, cf commentarium. Exempla 
alia erroris librariorum illustrantur in Tischendorfii notis 
ad Io5,44 Act 13,23 Ko 14,22 2 Co 5,3.19 lTi3,16 
Tit 2,7 Apoc3,7 13,3. Coniecturarum invitis legibus 
palaeographicis factarum exemplum esto lPe3,7 ubi quam 
lectio avvxltjQovofxoi difficultatem habet voluerunt ita sol- 
vere ut dicerent, -ixoi esse pro -fioi datum antiquitus, con- 
fusis o et CO additoque insuper i adscripto. At iota 
adscriptum in antiquissimis codicibus nostris plane non 
habetur, nee licet ex alieno usu ad aj)ostolica scripta 
transferre. 

Duo vitiorum genera sunt quae non pendent a palaeo- 
grajjhicis rationibus. Alterum omissiones per b/xoiote'lsvtov 
spectat, scriba a syllaba vel verbo ad similem syllabam 
vel simile verbum transiliente, quae intersunt omittente. 
Hoc tamen sunt saepe abusi, ut Mt 27,35 ubi -/.hjQov 
iniuria nonnullis omissionis causa videtur esse. Eo enim 
quam caute utendum sit apparet inde quod multa addita- 
menta sine dubio spuria ex eadem lege in textum admit- 
tenda sunt, quale est quod Io6,56 codex D habet. Alterum 



2. QUAE OETA SUNT EX EREORE LIBRAR. AECENDA. 59 



errores ex itacismo ortos complectitur. Huius generis ut 
plurima plana sunt, ita sunt quae ambigui quid habeant. 
Hue haec spectant: Philemll et 12; ibi gv cum aoi 
confusum, quod in ipsis AC similibusque baud infrequens 
est, turbati textus non ultima causa videtur esse. Potest 
id autem et ab iis qui aoi. av ds probaut et ab iis 
qui aoi delent adhiberi. 2 Co 12,1; ibi ad lectionem 
8rj pro dsi in codicibus KM substituendam vim habuit 
conftisio litterarum si et ij. E contrario ad 1 Co 6,20 
habet codex l 8ei pro dtj. Etiam avaneiQovo, quod Lach- 
mannus bis Le 14,13.21 ex codicibus posuit pro avuTrtj- 
oovG, ex itacismo ortum est. Cuius lectionis nisi ille 
occultam quandam causam habebat, debebat alia multa 
eaque saniora ex codicibus recipere. Confiinduntur autem 
in primis haec: ?i i oi v tj. Omnium saepissime ei et i 
inter se permutata. Ita igitur antiqui libri praebent ^ etdi 
pro H >^ds(, omriQerai pro vnt^gerai, roia evdo^r^a pro -^oia, 
av pro Goi et aoi pro gv, iGQurjhjZai pro -Xeirai vel -Xttai, 
Isiuv pro Xiav, r/ yaXi).aioi pro oi yaX. Ad quas vocales 
ex communi pronuntiatione per i permutatas proxime 
accedit ai cum e confusum, quo nihil frequentius. Propterea 
ubicumque rationibus altioribus alterum alteri praestat, 
vix est scripturae codicum habenda ratio, nisi insignis 
quaedam constantia invenitur, qualem forma eysiQs pro 
ey£(Qai habet. Ita 1 Pe2,ll aTzeyeG&s non dubitaret Tischen- 
dorfius, etiamsi codices unciales omnes -G&e tuerentur, 
mutare in -g&ui, nisi ipsum aptissimum esset atque etiam 
similitudine loci lPe5,1.2 sustentaretur. Talibus locis 
magna est antiquorum interpretum auctoritas. Ita fluctuant 
Mt 10,29 et Lcl2,6 nccXsirai et ncolsite, quod posterius 
apud Mt KEKL etc (in comm. non notatur) , in Lc A 
aliique multi praebent. At interpretum nemo aliter ac 
noiXenai vertit. 

Ceterum magno in errore illi sunt qui variantes 
lectiones plerasque a librariis putant codicibus illatas, et 



(iO III. DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

cum ipsi indicant nihil antiquius liabent quam ut quaerant 
quid ex iuventis librario potuerit in mentem venire. At multo 
plus ad mutandum textum valuere hominum non indoctorum 
studia qui versante^ volumina sacra in primis sapere sibi 
videbautur hoc vel illud corrigendo vel certe adscribendo 
in margine, unde post in ipsum inrepsit textum. Nee 
obliviscendum est textibus sacris describendis ^ per priora 
saecula operam dedisse viros studiis et doctrina claros, 
quales erant Origenes et Pamphilus. Etiam quae Hie- 
rouymus in commentariis (ad Mt24, 36 ad Gal 3,1) 
laudat „Adamantii et Pierii exemplaria", ab illis viris 
sive quod dicunt dioQ^'ov^isva sive, quod praestat, propria 
manu scripta credenda sunt. Propterea codicum scriptores 
et doctos et indoctos ponere debemus quorum utrisque 
suae in corrumpendo textu partes fliere: nimirum quae 
nobis corruptio dicitur, priscis hominibus saepe visa est 
emendatio. Ad indoctos librarios, quorum in numero 
eluxerunt calligraphi Alexandrini, qui nee Graece nee 
Latine satis scivisse videntur, plures referendi sunt ex 
nobilissimis codicibus nostris et Graecis et Latinis multo 
pulchrius quam emendatius scripti.^ 

3. Locis geminis cum Veteris tum Novi Testamenti maxime- 
que evangeliorum synopticorum, ad quos inter se exae- 
quaudos priscorum hominum praecipuam curam pertinuisse 
certum est, testibus qui consensum praebent praeferendi 

^ Similiter factum esse in aliis scriptis liiculenter testantur 
quae martyrium Polycarpi subscripta habet: Tavra fj.iTByQu\jJKTo 
fitv Faioa tx roir EiQrjrniov fxad-riTov tov ITolvxccQnov — Byo) 
Sf 2o)y.QaTr\G ty KooirO^oi tx tiov ru'iov amyoaffcoi' fyQUijia — 
Eycj Jf nnhr ITiorioa Ix tov nQoytyQniAUhvov tyqn^pa. Patr. 
apostol. opp. ed. Gebhardt, Harnack, Zahn, Lipsiae a. 1876, 
fasc. 2, p. 166. 

^ Calluisse vei'o etiam monachos elegantissimae scripturae 
Alexaudrinae ai'tem, insignis docet subscriptio codicis palimjjsesti 
Numerorum ex Tischeadorfiano facti Petropolitani , quae sic habet: 
lOJCd'i'OU ^OVK/OV GfQyiov. 



3. IN PARALI^LIS DISSENSIO ANTEPONENDA. 01 

sunt qui dissensiouem testantur, nisi gravis causa aliud 

suadeat. 
Haec lex ita observata est ut dissensionis quae comme- 
niorata est testes veruni tenere iudicarentur nisi per se 
uullius aut perexiguae auetoritatis essent. Cum autem om- 
nibus documentis, classe excepta nulla, evangelicorum 
textuum permixtio multo antiquior sit, saepe recepit Tischen- 
dorfius in textum id quod ex hac lege praestabat, invitis 
testibus iis quos alibi plerumque sequebatur aut testibus 
huiusmodi nonnisi paucis adstipulantibus. Exempla innumera 
sunt, maxime per totum Marei evangelium ; nee raro in ipso 
commentario iudieata sunt quae potissimum ad textum 
eonstituendum valuissent. Qua in re unum praeter cetera 
hoc loco urgendum est. Cum enim saejDe locis geminis ea ipsa 
vei'ba quae in suspicionem spuriorum veniunt paulum differant 
a verbis unde derivata \ddentur, sunt qui a differentia 
gravem defensionis causam sumant. At miuime illi rectum 
x-ident. Ut enim per se facile intellegitur, ab iis qui 
textui interpolando operam dabant non nimiam in tran- 
scribendis alienis quamvis similibus religionem postulandam 
esse, ita loci sat multi, quos ex tali transcriptione vel in 
multis vel in paucis codicibus corruptos esse planissimum 
est, docent quanta in hoc interpolandi modo licentia fiierit. 
Eiusmodi exempla sunt: Mt27,35 ubi formula lohannis 
19,24 iva 1, '/Q(i(ptj 7Tlt]Qco&tj prudenter in usum Matthaei 
ti'anslata est ut scriberetur t'ra TzXriQco&ij to nr^&tv. Mt 27,49 
ubi lohannis verba 19,34 alX eia tav atQuricotoJv ^Myjrri 
uvtvv ti^v TzlevQuv hvhv, ad Mt sic translata sunt: cdloa 
de la^mv ^-oyyriv Uvtev avrov ti]v nXtvQuv, similiterque quae 
sequuntur diiferunt. Mel 1,3 ubi pro ri nvteirs tovto 
a multis exhibetur ti Xvers tov TimXov, quod e Luca 19,31 
tluxit ubi est: 8iati Xvers. Lc2,39 ubi D et a adscripta 
habent y.u&(OG eQS&ij dta tov TTQocfr^rov on vuCcoquiog xXtj- 
d-r^Gfrca, quae quidem ex Matthaei verbis 2,23: OTzaa 
TihiQco&ij 7^ (ytjB^iv due tav 7rQ0(fr/rci)v etc derivata sunt. 



(>2 ni. DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

Similiter Lc5,14 codex d additamentum longius habet 
quod paulo liberius ex Mcl,45 exscriptum est. Item 
Le9,43 et 50 in jjluribus Latinis testibus et Gotho 
additamenta ad locos parallelos libere efficta inveniuntur. 
Cf etiam ad Le6,42 17,36 19,45 22,47 Mc6,16 13,14 
Mt8,13 17,21 18,11 21,44 23,14 24,41. Cf etiam 
Gal 4, 17 ubi r« nQsirra yuQlafiata ex 1 Co 12,31 libere 
adsumptum est, quo loco interpolator aut ra yuQ. xk 
ftsiXova aut ra yaQ. ra -AQBttrova legit. Nihilominus magna 
cautio adhibita est ne haec lex in abusum verteretur, 
cum occasio abutendi esset frequentissima. Ex genere 
paulo alio est jjf^itQai tqho et Mt 15,32 et Mc8,2 scriptum: 
quod enim apud Mt in k et in miuusculis multis legitur, 
'tlfitQaa TQEia, ex manifesta emendatione fluxit, neque com- 
mendari potest, etiamsi ij^se Origenes eodem modo locum 
Matthaei expressit; neque aliter de lectionibus codicum 
B et D in Marco iudicari potest. 

Singularem ea in re difficultatem cum loci aliquot 
Matthaei et Lucae tum permulti evangelistae Marci habent, 
ubi lectio ita comparata est ut cum alterutro consentire debeat. 
Ita Mt27,34 aut ohov Marci aut oiua Lucae probandum est; 
Tischendorfius vero ohov probavit. Similis aliorum locorum 
praeter evangelia ratio est, ut Act 5,34 ubi ar&QioTiuva 
e vv. 35.38 petitum videri potest, item aTioarokova e v. 40. 
Videtur Lucas scripsisse av&QOJTruva ex mente Pharisaei; 
cum vero h. 1. ipse auctor suo nomine narrare videatur, 
mutatum id esse cum nobiliore anoaru'kova , quod quidem 
statim V. 40 usurpatur. Contra vv. 35.38 lectio av&QaTiwv 
non depravata est propterea quod id ex ore Gamalielis 
dici in promptu erat. In Marco vero ita versatus est Tischen- 
dorfius, ut et testium auctoritati cederet et Marcum plerum- 
que, exceptis excipiendis, brevius reliquis scripsisse poueret. 

Veteris Testamenti locos quod attinet, minime satis 
est Romanam sequi editionem, immerito plerisque codicem 
Vaticanum exprimere visam, neque ipse satis est codex 



4. LECTIO RELIQrARtnVf PONS, PEOBABILIS. 63 

Vaticanus, sed conferendus est apparatus criticus ad LXX 
interpretes. Quod cum in lectionibus diiudicandis saepe 
neglectum esset, proclive erat a vero aberrare. Rursus 
autem magna editio Holmesiana apparatum satis imper- 
fectum habet; propterea ipsa documenta antiquissima certe 
ubi gravius aliquid in censum venit adeunda sunt. Igitur 
in ij^so commentario passim notata est quae apud LXX 
lectionis varietas inveuitur. 

4. Probabilis praeter ceteras ea est lectio quae reliquarum 
ansam dedisse vel etiam earum elementa in se con- 
tinere videtur. 

Hoc si latiore vel latissimo sensu accipietur, omnium 
regularum principium haberi poterit; sed est eiusmodi 
quod alius aliter iui-e quidem suo, ut cuique \ndetur, definiat 
sequaturque. Quam in rem quae Griesbachius^ disseruit, 
pleraque recte se habent bonaeque frugis sunt, sed sunt etiam 
quae magna ambiguitate laborent. Quapropter yidendum 
est ue lex haec cum fiducia ad locos applicetur tales ad 
quos vel non vel parum quadret; ad quos vero spectet et 
quo eos modo ad verum perducat, facilius exemplis illustratur 
quam certis praecipitur regulis. 

Mt 20,23 addunt codices Italae, uno except© , Vul- 
gatae, Syrus Curetonianus vfilv, ne Christ! potestas minor 
videatur: ova tariv i^ov dovvat vtuv. Christus hoe dare 
potuit, non his personis. Mt 24,36 ov8e b v'ioG omittunt 
codices unciales fere omnes, quod verba Christi inscientiam 
^ndentur notare. Ad hoc valet praesertim testimonium 
versionum Latinarum, cum ecclesia occidentalis aliud facile 
voluisset, quae phrasim a filioqiie in Credo illo addiderit. 
Ad Mc 13,32 non sublata sunt verba fortasse quod evange- 
lium Marci minoris putabatur. 

Mt 24,38 receptum est rifitQuia raia ttqo rov y.axa- 
AKvafiov: quae lectio rationibus duabus corrigenda librariis 

* Griesbach, N. T. Gr. ed. 2, Halae a. 1796, vol. 1, prolegg. 
sect. Ill, pag. lix — Ixxxi. 



64 III, DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

videbatur, — aliis erat tempiis significatum nimium exactum 
vel nimium longe diluvio praecedens; aliis non erat satis 
exactum. Illi correxerunt ijfAt'Quia tzqo rov vel sane rjfifQaio 
rov •Miray.XvGfiav: hi vero ijiA^QaiG exeivaiG tzqo rov vel 
\]f.ieQaiG fH8ii>niG taiG tzqo tov xatanXvGfiov. 

Lc 23,43 verba afif/i' goi Xf-'yco , Gt^f-ie-Qov fist ifiuv 
iGij iv TM TiuQudeiGcp variis modis permutaverunt viri docti 
rationibus dogmaticis ducti. Io7,8 scribunt codices multi 
ovTza pro ova: ovtzoo ava^ai'vM, ne lesus posthac falsum 
dixisse videatur. Vide etiam lac 3, 12. 

Ambigua dici potest ratio loci Lc9,54, ubi plerum- 
que additum legitur: cocr xai 'HIiug molrjGev. Ea cum 
interj^retes quidam dempta putarent, ne de gloria Heliae 
detraherent, turn Tischendorfio sic videbatur, ista esse textui 
intrusa quo lacobi et lohannis violentiam excusarent. Id 
quod minime ineptum erat; frustra vero illis verbis deletis 
Heliae causa agi videtur, cum testata res esset, cf 
2 Reg 1,10.12; praetereaque tautus propheta omni excusa- 
tione maior videbatur. 

5. Studiose tenenda sunt quae a ratione sermonis Graeci 

auctorum Novi Testament! proprii neque minus a 

consuetudine uniuscuiusque horum scriptorum com- 

mendantur. 

Quae ad banc legem disputanda sunt ut omnia quae res 

poseit rite absolvantur, ampliora sunt quam ut huic loco 

conveniant. Potiora sola indicantur. Universam Novi Testa- 

menti dialectum quod attinet, errasse existimabat Tischen- 

dorfius eos qui ab his sacris libris quaecumque Alexandrinae 

dialecti plerumque dicuntur studiose prohibenda duxerunt, 

vel certe non tolerarunt nisi pauca quae dudum ab ipso vul- 

gari Graeco sermone non alienissima videbantur. Quae enim 

huiusmodi multa ex codicibus vetustis passim allata legebautur, 

ea non deberi nisi librariis Alexandrinis opinabantur, nee vero 

ipsum Novi Testamenti textum fuisse Aegyptium. Qua in re 

mirum hoc erat, quod qui Novo Testamento Alexandrinas 



5. AUCTOEUM PROPRIA TENENDA. 65 

formas abiudicarunt, easdem libenter addixerunt LXX 
interpretibus VeterisTestamenti, in quos utpote Alexandrinos 
bene quadrare contendebant quod non quadraret in apostolos, 
nullis gravioribus illi quidem plerique argumentis nixi nisi 
viilgatis Novi et Veteris Testament! editionibus. Quamvis 
autem nemo negaverit, Alexandrinum dicendi scribendique 
genus Alexandrinis hominibus proximum fliisse, eoncedeu- 
dum est cum omnes ludaeos illo tempore Graece loquentes 
tum scriptores sacros vel maxime pependisse a LXX virorum 
interpretatione. Quid quod ex hac tot Novi Testament! 
locis allata legimtur in\dto vel certe negleeto Hebraeo 
textu? Accedit quod, dialectus Alexandrina non modo 
ludaeis sed omnibus qui per Aegyptum, per Palaestinam, 
per Syriam, per Asiam minorem et quae cireumiacent 
loca Graeco eoque vulgar! sermone circa aetatem Christ! 
utebantur communis fuisse videtur: id. quod multis eiusdem 
fere cum Novo Testamento antiquitatis monumentis, ut 
papyris et inscriptionibus nuper in lucem protractis, probari 
potest. Quod vero ab editis libris sacris argumentum 
sumpserunt, id in magno errore positum erat. Cur enim 
Vetus Testamentum tot Alexandrina, non item Novum 
Testamentum habebat? Propterea quod illud ex Vaticano 
potissimum codice, hoc e recentissimis Erasmi codicibus 
editum erat. Adhibito vero diligenter Veteris Testament! 
apparatu critico quamvis imperfecto quem Holmes et 
Parsons publicarunt, satis apparet plerasque formas de 
quibus agitur in Vaticano similibusque tantae antiquitatis 
codicibus obvias pariter atque in Novo Testamento ex 
codicibus recentioribus esse expulsas. Hinc quibus testibus 
Vetere Testamento fides habetur, eosdem in Novo sequi tutum 
videtur. Ceterum si grammatici Alexandrini potissimum hoc 
egisse putandi essent, ut quae aliunde accepissent scripta ad 
suam ipsorum consuetudinem transformarent, profecto mirum 
esset quod non Aeschylum vel Sophoclem, Platonem vel 
Aristotelem aeque ac sacros scriptores reddiderunt Aegyptios. 

TiSCHENDORF, N. T. ed. 8. 5C 



66 III. DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

Cum vero multa quae ab Alexandrina dialecto esse 
dudum a nonnullis duce potissimum Sturzio^ crederentur, 
ab aliis pluribus reiecta essent propterea quod inventa 
non essent nisi in perpavicis originis Aegyptiacae codicibus 
nee ex iis ipsis magna cum fide collecta, illud felicissime 
accidit quod nuper numerus antiquissimorum de his rebus 
testium egregie auctus praetereaque prineiijis Vaticani libri 
usus multo plenius quam antea exploratus est. Nee enim 
tantum ipsius Novi Testament! codices huic causae pro- 
fiierunt, sed etiam qui ad antiquissimos Veteris Testamenti 
codices accesserunt. Quae res exemplo illustrabitur. Formam 
tQavvkv hucusque repudiandam censuere jDlerique, non ex- 
cepto Mullachio docto auctore grammaticae dialecti Graecae 
vulgaris,^ docentes illi quidem inventam in paucissimis codi- 
cibus non esse nisi a librariorum vitio. Cui oi^inioni non ad- 
modum favebat quod codex Alexandriuus illam formam non 
semel vel bis sed locis et Veteris et Novi Testamenti plerisque 
tuetur. lam vero in multo pluribus utriusque Testamenti 
antiquissimis codicibus et in codice Sinaitico et in Vaticano 
codice inventa est. Hinc Graece ita dici potuisse nemo 
negabit, nisi quis quid semper et ubique Graecum fiierit 
praecipere malit quam ex veteribus litterarum monumentis 
discere. Eiusmodi vero in rebus antiquissimi codices a 
vero i. e. a pristino usu proptereaque ab ipsorum scri- 
ptorum libris multo propius abesse iudicandi sunt quam 
reliqui omnes; neque quae supra codicibus quarti quinti 
sexti saeculi cum codicibus saeculi octavi ac sequentium 

^ Sturz, Frid. Guil. De dialecto Alexandrina ratione simul 
habita versionis librorum Veteris Testamenti Graecae, Lipsiae a. 1786. 4° 
(est pars prima); Disputatio altera de dialecto Alexandrina, Gerae 
a. 1788; Disputatio tertia ... , Gerae a. 1793; Dis2)utatio quarta..., 
Gerae a. 1794 — et De dialecto Macedonica et Alexandrina liber, 
Lipsiae a. 1808. 

^ Mullach, F. W. A. Graimnatik der griechischen Vulgar- 
sprache in historischer Enttoicklung, Berolini a. 1856, p. 21. 



5. AUCTOEUil PROPRIA TENENDA. 67 

comparatis de dubia antiquitatis laude lectionum quae in 
prioribus inveniuntur disputata sunt, etiam hue valent. 
In eo enim maxime cernitur codicum nabc similiumque 
praestantia, quod certius reliquis docent quae ab initio 
fuerit libris sacris forma grammatica. Quae quo iure 
Aegyptiaca sive Alexandrina fiiisse contenditur,iam dictum est. 
Praeferri vero hac in re antiquissimi codices debent 
duas potissimum ob causas. Prior est, quod per se om- 
nino probabile est Graecos describendis codicibus occupatos 
id sibi curae sumpsisse, ut quae ab antique usu ac lege, 
ab excultiore dicendi genere remota invenirent corrigerent: 
id quod maxime in libros sacros cadebat, summo illos honore 
summaque auctoritate habitos. Circumferebantur atque ad- 
hibebantur horum librorum codices in ecclesia Graeca: hiuc 
fieri ne potuisse quidem videtur quin viri docti, qui vel in de- 
scribendis vel emendandis exemplaribus suas partes habebant, 
barbara id genus amoverent. Fieri id eo magis debebat, quo 
magis auctoritas ecclesiastica atque disciplina invalescebant. 
Altera causa est, quod plane demonstrari potest id quod 
positum est factum esse. Sensim enim Alexandrina, ut lioc 
nomine comprehendatur quidquid a puriore vel antiquiore 
Graecitate discedit, ex codicibus expulsa esse, non modo ex 
eo discitur quod iam inde ab octavo saeculo vix unus vel 
alter in modum vetustiorum scriptus invenitur, sed etiam 
observ^are licet quomodo singula exemplaria iam quinto 
saeculo et sexto fluctuare coeperint, aliud quidem con- 
servando, aliud prorsus eiciendo, aliud certe saepe vel 
plerumque commutando. Qua in re discrimen inde videtur 
ortum quod alia exemplaria privati magis usus erant et 
manebant, alia ad publicum vel destinabantur ab initio 
vel certe post, ut in codice Ephraemi accidit, adhibebantur. 
Quam in rem prae multis conferre iuvat codicem Claro- 
montanum epistularum Paulinarum atque ipsum Vaticanura, 
quem utrumque posterioris aevi homines usui codicum 
recentiorum magno cum labore adaptarunt. Lucidentissimum 



68 ni. DE LEGIBUS IN TEXTU CONSTITUENDO. 

vero testimonium est codicum eorum, vel uncialibus 
vel in primis minusculis litteris scriptorum, qui quamvis 
plurimas lectiones codicum Aegyptiacorum proprias conser- 
varunt, tamen grammatica insolentiora plurima vel longe 
pleraque abiecerunt. 

Quae cum ita sint, viris cordatis ac veritate magis 
quam consuetudiue delectatis probatum iri sperabat Tischen- 
dorfius quod grammaticam textus sui rationem in primis 
ad exemplum antiquissimorum codicum conformandam duxit. 
Quod ita fecit ut formas Alexandrinas certe nonnullas, 
non sine constantia quamvis moderata, ibi quoque ederet 
ubi paucorum tantum probatissimorum codicum, vel etiam 
unius Sinaitici vel Vaticani, rarius, qui quidem cum 
Sinaitico soli in extrema Novi Testamenti parte principatum 
tenent, unius Alexandrini vel codicis c auctoritate valent. 



69 



IV. 



DE GRAMMATICIS. 



70 



paginae 

1. De orthographicis 71 — 116 

(1.) De vocabulis singulis . . . 71 — 99 
(2.) De signis legendi adiutoribus: 
accentibus, spiritibus, particula- 

rum coniunctione, interpunctione 99 — 116 

2. De nominum formatione 116 — 120 

3. De verborum formatione 120 — 124 

(1.) De augmento 120—122 

(2.) De temporibus insolentioribus 122 — 124 

4. De syntaxi 124—126 

5. De verbis compositis 126 — 127 

6. De singulorum scriptorum propriis . . 127 — 128 



71 



rv. 

DE GRAMMATICIS. 

Ad legem quintam quam supra diximus bene consequendam 
JTjL atque illustrandam , tractanda sunt nobis breviter 
simpliciterque grammatica nonnulla, praesertim quae cum ad 
orthographica vel verborum singulorum vel signorum legendi 
adiutorum tum ad foi-mationis doctrinam vel nominum vel 
vei'borum attinent. His adiungentur quae de syntaxi, de 
verbis compositis, de iis quae singulorum seriptorum propria 
sunt, disceptatione videbuntur digna. 



DE ORTHOGRAPHICIS. 

(1.) DE VOCABULIS SINGULIS. 

„In orthographicis bene distinguenda sunt ea quae in 
uno alterove codice vel passim vel plerumque vel con- 
stanter obvia sunt ab iis quae cum constantia quadam in 
plerisque antiquissimis codicibus inveniuntur. Quae ab 
hac parte difficultas oriatur, ex iis quae iam disputata 
sunt facile apparebit. Sunt enim plura quae utrum teneas 
an reprobes dubitare licet, atque erunt qui probata universa 
ratione hac plus dandum existiment sive constantiae sive 
unitati. At in his cavendum videbatur ne editor, in textu ad 
antiquos testes recensendo, iudicium proprium magis quam 



72 IV. DE GRAMMATICIS. 

ipsos testes sequeretur: neque enim in toto recensendi 
officio editori ultra licebit progredi quam quo eum ipsorum 
codicum auctoritas fert; coniecturas vero, quamvis passim 
probabilitate commenderitur, a libro tain immensae auctori- 
tatis plane arcere et sanum et necessarium est." A qua 
consideratione totius rei criticae ad orthographica reverten- 
dum est. Igitur Tischendorfius quidem in textum non 
recepit nisi quae constanter in pluribus posita \ddit. 

Tale est ^ servatum ante x/j et nt et qi& in formis a 
verbo la^^avEiv derivatis, ut Irifxypstai, -e<y&£, -ovrai, Xt/fixpewa, 
ar£Xi]^iq&tj, avahjiixpSMa, avemXtj^imoa, avtihj^ixpeia , uTioXt^fi- 
ipsG^e, •AateXtjf^q\&tjv, fieraX7jfi\piv, 7TUQuX>jfi\pufiui , -q&tpstai, 

7tQ0X7j^q&)j , TTQOaXtjflXpia, 7lQOGC07loX7jfl7rrettf, nQOacOTZoXtJUTlTt^G, 

7iQOG037ToX7ji.i\piu , -HUG, GvXX7jfi\\>ij , -q&ijvai , -qt&evtu , quae 
inveniuntur Mt 10,41 bis 19,29 20,10 21,22 Mc 12,40 
Lcl,31 2,21 9,51 17,35 20,47 Io5,43 14,3 16,14.24 
Act 1,2.8.11.22 2,38 10,16.34 23,27 lac 1,7.12 2,1.9 3,1 
Ro2,ll 11,15 13,2 lCo3,8.14 12,28 Gal 6,1 Epli6,9 
Phil3,12 4,15 Col3,24.25 lTi3,2.16 4,4 5,7 6,14. 
Hae leguntur: in evangeliorum codicibus nn^AB*CDLNPQR 
XYZAe^^H (CLQXA etiam sine /*), non in B^EFGHKMSUVW'^rAn; 
— in adumn codicibus kAB*CDE (c etiam sine fi), non 
in B^HLP; — in epistularum caiholicarum codicibus SABCC^, 
non in KLP; — in epistularum Paidiyiarnm codicibus 
NAB*CC^D*D^^EFG (CE etiam sine ^i) non in b^d^klp. Non 
neglegendum est, nullum in nonnullis eiusdem rationis 
codicibus locum esse easdem formas adhibendi. Col 3,24 
D* habet Xrjvipezai. Invenies XTjfixperai (item X7jv\pEtai) et 
Xtjfiqyd-eiG in iuscriptionibus. ^ 

^ kr]u\piT(u: A. Boeckh, Corpus inscriptionum Graecarum, 
vol 3, Berolini a. 1853, p. 139, inscr. 4244, lin. G; i>. 141, in. 4249, 
1.9; p. 145, in. 4266 c, 1.8; p. 150, in. 4278 b, 1.8; p. 156, 
in. 4299, 1.12; p. 1118, in. 4224 c, 1.3; p. 1152, in. 4325 b, 1.7; 
p. 1155, in. 4325 h, 1. 6, et i, 1. 5. — Xi]v\ptTU(,: ibid. p. 140, 
in. 4247, 1. 20; p. 142, in. 4253, 1. 15; p. 143, in. 4255, 1. 7; p. 161, 
in. 4307, 1.7; p. 1141, in. 4303 h*, a, 1.10; p. 1153, in. 4325 c, 



1. DE ORTHOGRAPHICIS. 73 

oir ante consonantes. 

Codicum praestantissimorum auctoritate utimtur formae 
(nnCrjteiv, avv^tjrrirrjalCol,20, Gw^tjv ^oQ,S 2Co7,3 2Ti2,ll, 
GvvGtavQM&ivtfiG, -TOG Mt27,44 lo 19,32; — Gvv^tjteiv prae- 
bent NABCDGLNPTA Mcl,27 8,11 9,10.14.16 (ad 14 et 16 
A sine r) 12,28 Lc 22,23 24,15, iisdem locis omittunt v 
EFHKMSUVXrAn (Mc8,ll E*r habent v, e^ omittit). Minore 
auctoritate legimtur Gw^vys^ Phil 4,3 n'^AD^fg adnuentibus, 
adversantibus k*bd*"eklp, §t GvvGTQurioirtjG Phil 2,25 Philem2 
cum N (non Phil 2,25) ACDEFG, adversantibus (k Phil 2,25) 
BKLP. Item leguntur GviGZoiyei Gal 4,25 cum BDEFG, ad- 
versantibus KACKLP, GvvGtevaCei Ro8,22 cum B*D*FG, ad- 
versantibus «AB^CD*^KLP, GvvGftjuarufiG&ai Rol2,2 cum 
NBDEFG adversantibus ALP, sed lPel,14 GVGpjficiti^eGd-ai ubi 
solus C GWG. habet. 

Item legitur tg pro gg, in verbis gvvgtjuov Mc 14,44 
cum KA, invitis ABCNW^xrn uncialibus codicibus octo aliis, 
et GvvGbifia Eph3,6 cum «AB*defg, invitis B^CKLP. 

Contra scribitur (n'(TT«r/xcaf 2Co3,l cumxABCKLP, invitis 
DEFG. Item eiecto v scribuntur GVGtQsqofiepcov Mt 17,22 cum 
SB, GVGtQexpavzoG Act2S,o cum kabchlp, GvGrQoq/j Act 19,40 
cum KABDEHLP et 23,12 cum nabcep, nee fluctuant. 

Tischendoi'fius, fretus plerumque codicorum optimorum 
auctoritate, legit: 

auv^: in Gvi'^uGilEveiv lCo4,8 cum nAB*CD*FGP, dissen- 

tientibus B^D^'EL, et 2Ti2,12 cum nadep, dissen- 

avviavfi) tientibus CK^^L, — Gvv^cdlovGa Lc2,19 cum 

' , KDPR, dissentientibusABKLrAnr;unc*,sedLcl4,31 

^ H 71 {\p) if 

(Ti»,u/3«lf<r, adversantibus iyL,Gvv^i^a^eiv Eph4,16 

1.8; d, a, 1.8; et p. 1155, ip. 4325 k, 1.11. — Xi^fxqd^hia: ibid. 
p. 887, in. 6210, 11. 1.2. Oecurrit verbum XrjuijjaTui sive }.i]V\ptTiu 
saepe in phrasi: o)r o t'/.triaa Xr]fi{v)'>ptTta to tqitov, unde faeilius 
fit, ut his locis etiam j'| exstet, in iXiv^aG. 

^ Formam avvCvyoo habes, apud Boeckhium, ut supra, vol. 3, 
p. 122, inscr. 4175, 1. 1. 



74 IV. DE GRAMMATICIS. 

Col2,19 cum B*CD*FG, fluctuantibus SAED^, adversantibus 
B'^KLP, sed GvfA§. Act9,22 16,10 lCo2,16 Col2,3 cum 
KABD'^^'^L, fluctuantibus CD^ p^"^ep^"1h'^'^S adversantibus d*p^"> 
£actppauiQpaui_ Contva legitur aujJL(3: in avfi^aivsiv Mcl0,32 
Lc24,14 Act 3,10 20,19, ubique invito d et e^'^*, avfi^uvXfvetv 
Iol8,14 Apoc3,18, av^i^ovhov Mtl2,14 22,15 27,1.7 28,12 
Mc3,6 15,1 Act 25,12, ubique invito d (Mt27,7 hiat) et 
E^^^, cvn^ovloG Ro 11,34. 

auvp-: in avv^ia^ijtaia Ioll,16 cum sAB*CDGLA, invitis 
EFHMSUxrAn, GvvnaQtvQsiv Ro2,15 8,16 9,1 cum nab*fg, 
variantibus CDE, invitis B^KLP, avv/^stoxoG Eph3,6 5,7 cum 
«AB*CD*FG, invitis B^D'^EKJ^P, awfiifitjtai Phil 3,17 cum 
NB*D*FG, invitis AB^CD'^KLP, avvfiOQCpi^ofieroa Pliil3,10 cum 
«*ABD*P, — GvvfiOQCpov Phil3,21 cum SD*FG, invitis Ti 
ABD'^EKLP, sed avfif^oQCfova Ro8,29 cum ABCDKLP, invitis 
KFG. Contra aujJL[x: in avmieQi^ovzai 1 Co 9, 13 cum 

NABD'^EKLP, invitis Ti CD*FG 

auVTc: in avvnad-ijaai He4,15 cum sab*CD*h, dissen- 
tientibus b'^D'^EKLP, avvnaQaysvofievoi Lc23,48 cum XAB*CD 
ELPQRA, invitis B^GHKMSUVxrAn, GvvnaQoi.y.lijd-rivai^ol,i2 cum 
sab*CDEG, dissentieutibus b^KLP, GvvnaQaXafA^avsiv Actl2,25 
15,37.38 Gal2,l in primis cum sab*cde, invitis b%^°*lp, 
GvvnaQovteG Act 25,24 cum nab*CE, dissentieutibus b^hi^p, 
GvvnaGieiv Ro8,17 lCol2,26 cum nab*CDEFG, invitis 
B^K^'^LP, GWTTEQila^cor Act 20, 10 cum sAB*(c*)deh, invitis 
B*LP, GvvnnyEiv Mtl3,22 Mc4,19 Lc8,14 in primis cum 
XABCDELRA, iuvitis FGHKMSUVrAn, Gvv7ioli(si)rai Eph2,19 
cum SAB*CDEFG, dissentieutibus B^K^^'lp, GwnoQevovtcu 
MclO,l cum xABCA, invitis LNxrnunc^, GvvTTQBG^ivteQvG 
lPe5,l cum na, invitis bklp, — GwnhjQovG&ui Act2,l 
cum AB*CDE, invitis nb^, sed avitnyriQovGd-ca Le9,51 cum 
NABCLXrASn unc ^, iuvitis KA. ^ Contra au|X7T;: in Gvfi- 
nad-siG lPe3,8 cum kabkj^P, invito C, GvunvGiov Mc6,39, 

D GVVTl. 

auv4' : Gvvxpvioi Phil2,2 cum AB*CD*FG, invitis kb^d<=eklp. 



1. DE ORTHOGRAPHICIS. 75 

auv^: in avvq/jfii Ro7,16 cum nbdefg, invitis acklp, 
avv(pvs6&ai Lc8,7 cum nADL, invitis BPFAA unc rell. 
Contra au^icp: avf(q}eQ£t -ov lCo6,12 2Co8,10 12,1, invitis 
DEFGJ, to avficpegcyv ra avuqjsnovta Act20,20 Hel2,10, invitis 
j)actjj*paul£act^ ^y (jy^iq^oQov lCo7,35 10,33, ffvficpvletayr 
lTh2,14 cum NABCKLP, invitis defg, avfiqwzoi Ro6,5 cum 
NABCKLP, in\^tis DEFG, Gv^t(fov£iv Mt 18,19 20,2 Lc5,36 
Act 15,15 (d (Twqr.), GVfAqojvtjGia 2Co6,15, in\dto d, cvfiqcavia 
Lc 15,25, invitis DK, ex av/dCfarov 1 Co 7,5 

auvy: in avvyrcoutjv lCo7,6 cum B*CFG, invitis «b^d% 
KLP. Contra auyy: in Gvyyev&a Lcl,61 Act7,3.14, invitis 

D et semel c, avyyevi^a Lcl,58 2,44 lo 18,26 Act 10,24 
Rol6,7.11.21, invitis n semel d^^^^<=*f^^'' semel xsemel f?^"^ 
Qpaui^ cfvyj-fiMff Lcl,36, invitis DA. 

CTUVX: in (yvv/.a&rjfiai Mc 14,54 cum kaB*CNPA, et 

Act26,30 cum kab*, Gvv'/,a{)-iauvtm> Lc 22,55 

' cum kab*LRTA, invitis B^XPAnunc'', gvvxuxo- 

ante 

y y y TTud-fjGov 2Til,8 cuffi K ADEFGL , invitis CK*'' 

et 2Ti2,3 cum ac*d*e*fgp, adversante k, 
Gvv/.uy.ovx8tG&ai He 11,25 cum nad*P, invitis D^KL, Gvvy.aXeiv 
Mcl5,16 Lc9,l 15,6.9 23,13 Actl0,24 28,17 cum 
NDNP®^R®^TE^*^h^''*, ABCA uunc aclnuentibus nunc invitis, 
gvv/muMjov Ro 11,10 cum kb*d*fg37*, in\'itis ab'^cd'^elp, 
Gvr/.ara^avteG Act 25,5 cum AB*CE, invitis B^HI^P, Gvvxata- 
■&eGiG 2 Co 6, 16 cum b*d*fgp, adversantibus nb'^CD'^ekl, 
Gvvy.azazi&8[in'0G Lc 23,51 cum SABCDHLPA, adversantibus 
EGKMSUV^^PAn, Gvvxats\lJrj(ftG&tj Actl,26 cum n'^AB^CE 61, 
Gvpy.e/.eQaGfi8i'0G He 4,2 (Gvr/.. cum sABCD*D*^ ^^"^E^^*^, adver- 
santibus B*^D^'KL>rp) , GWAEiv^ifi'ti Act 19,32 cum kad, ad- 
versantibus BEHLP, GvvyleioueiHU Gal 3,23 (ffvi'x.cum SAB*D*FG, 
adversantibus b^cd^ek^'^lp), GvpxltjQovouoG lPe3,7 Ro8,17 
Eph3,6 He 11,9 cum sab*defg, imntis B^(c)K^iKLP), 
Gvp/Mivoyveiv Eph5,ll Phil 4, 14 Apocl8,4 cum sbis ab* 
CD*fg, fluctuantibus el, invitis « semel b"=b''p°*^d*^K®''p, 
GVVX01V03V0G Roll, 17 lCo9,23 Phil 1,7 Apocl,9 cum xter 



76 IV. DE GRA5IMATICIS. 

Ater B* csemel D* Esemel fg Psemel, invitis Ksemel 
Asemel b'^b^p^*^ cbis D'^bis Ebis kl Pter, gvvxqivco 1 Co 2, 13 
cum AD*FG, fluctuantibus KB*, invitis b^cd'^ek^^'lp, aw- 
xvnrovaa Lc 13,11 cum ndla, adversantibus ABXrAn vine 
rell. Contra auyx: in GvyAsxalvfi^svov Lcl2,2 (invitis 

DC^ -TA-), avy'AVQiav Lc 10,31 cum NBC, invito A. 

Q'jvy^: GvviaQtjTe Lcl5,6 cum nda et ver. 9 etiam A, 
invitis BL unc rell, avrxaiQsi ICo 12,26 13,6 Phil2,17.18 
cum N^semel Asemel B* Cter D* Esemel fgp37, invitis 
Nter Ater B^ csemel D^ter Eter K^^^^L, avvxvvverai Act 2 1,31 
cum «*AD, invitis B*HLP (avv'A.efyrai n'^e), [awigon'rai Io4,9 
Ti [wh] cum NAB*CLA, invitis Aal, sed Tischendorfius hac 
octava editione om cum kd]. Contra auy)^: in avy'/yaema 

Act 19,29 cum sabhlp, invitis d%. 

auvX: in avvlalrjaaa Act 25, 12 cum nb*ce 61, ad- 
versantibus AB^HLP, Gvvlalovvrea Mtl7,3 Mc9,4 cum 
NB*DA, adversantibus ANxrn uncialibus octo aliis, gw- 
IvTTov/xEvoG Mc3,5 cum NB*CDA, adversantibus ab-^eghkm 
suvrn, — GvrlaiJ^uvovFhi\4t,3 cum nb*d*fg 17, adversantibus 
AB'^D'^EKLP, sed Gvllau^aveip Mt26,55 Mc 14,48 Lcl,31 
2,21 5,7 (hie n* et* et^ habent gw-) 22,54 Aetl,16 12,3 
23,27 26,21 (sed d [Act 1,16 exc] et E^°t ubique legunt 
GW-) lac 1,15. Contra Gvllsyeiv Mt7,16 13,28.29. 

30.40.41 Lc6,44, adversante ubique d semel n. 

fi' ante consonantes. 

£[i,j3 semper: m^aivsiv duodecies (d habet er/3), efi^aXsiv 

Lcl2,5, efi^aTirstv Mt26,23 Mcl4,20, invito d, 

"aatl^ e^i^«rei;«i> Col 2, 18, su^lsTrstv Mt6,26 19,26 

^ ^""^ ^ Mcl0,21.27 14,67 Lc 20,17 lo 1,36.43, ubique 

invito D, sfA^QifiaG&ui Mcl,43, lo 11,38, invitis 

apud lohannem B*D. 

(Plerumque vel semper scribitur efifieGco pro ev fisGoo, 
in codicibus AL^'^^R®'^^; passim accedit C, item PAH, et 
gact. aliquoties etiam M^^'^ et U. At nusquam ita «B 



1. DE OETHOGRAPHICIS. 77 

uec magis D Cautabrigiensis aut D Claromontanus. Hinc 
nusquam receptum est efifieaco. Cum hoc conferri potest 
eynava pro ff x«r« Io2,ll, quod AF scribunt, cum paucis 
similibus, quae et ipsa raros testes habent.) 

£|Ji[JL semper : sf/fiaivofievoa Act26,ll, efifxsveiv Actl4:,22, 
invitis nb*61, Gal 3,10, invito d*, 

£V7i: in evTreniTzartjacx} 2 Co 6,1 6 cum B*CD*FG, adver- 
santibus kb^d^eklp, evnvaoiv Act 9,1 cum kaehp, adver- 
santibus BCL, — evTiQoa&ev semel Apoc4,6 cum nbp, ad- 
versante A (confer TifvipKi ut plerumque in D Claromontano 
1 Co 16,3 2Co9,3 Eph6,22 Phil 2,23.25.28 4,16 Col4,8 
lTh3,2.5 2Th2,ll Tit3,12.13; item slavxpsv 2Co4,6 in 
eodem Claromontano), sed mriQoo&fr quadragies sexies 
invitis D^^^D*P^"iFP^"k4P'^"^ Contra sjjlti: in sfiTraiyfiovrj 

2Pe3,3, sunatyficov He 11,36, imdtis kd*, sfiTiaiCsiv M.t20, 19 
27,41 Mc 10,34 15,31 Lc 14,29 18,32 23,11, sed prae- 
bent ADEP nonnullis locis fvjr, eiinamrm 2Pe3,3, in^dto A, 
Iudl8, efimTTlcxiv Actl4,17, imato d, sfiTzXjj&a Lc6,25, invitis 
DEPA, Ro 15,24, invito f, ^^mmrsiv Mt 12,11, invitis N^n*L, 
Lc6,39 10,36[14,5 DEG EvneGeirai], et ajDudPaulum ITi 3,6.7 
6,9 He 10,31, invitis A semel d* et bis fg, s/nTTlexetv 2Ti2,4, 
in\ntis AD*P 2Pe2,20, sfinluxri lPe3,3, in\ato C, EfinoQevsG&ai 
Iac4,13 2Pe2,3, e^noQiav Mt22,5, efiTZOQtov Io2,16, invito e, 
EfinoQOG Mtl3,45 (d evti) Apoc 18,3.11.15.23 (ver. 23 b 
£V7i), sjATTQVG&ev quadragics sexies, semel evTT, sfiTrrveir 
Mt27,30 Mc 10,34 14,65 Lc 18,32, in\dtis Dbis a semel. 

£[X9 semper: SficpavrjG Act 10,40, invitis ADE, Ro 10,20, 
invitis FG, eficpavi^eiv lo 14,21.22 (d svcp) Act 23,15, et 
apud Paulum He 9,24 11,14, invitis A semel d*, efiqto^oa 
Lc 24,5.37, invitis d* semel d l semel, Act 10,4 22,9 24,25, 
invitis DsemelE P semel, Apoc 11, 13, invito c, £/igDvro?'Iacl,21. 

evy: in ev^'eyQafifisvij 2 Co 3,2.3 cum naBCD*fg, invitis 
(v(€v) ante D*^KLP. Ita etiam Tiahvysvsaia Mt 19,28 cum 
y X / kb*cdelza, in\ntis B-%GHKMSUVXr, et Tit3,5 

cum KACDEFG, invitis K^^^LP. 



78 IV. DE GEAMMATICIS. 







SV- 


iV- 


Lcl8,l 


sAB*DHKQ 


ty- 


2 Co 4,1 


D*FG 


ey- 


2 Co 4,1 6 


D» 


tv- 


Gal 6,9 


B*D« 


sv- 


Epli3,l3 


AB»D« 


iy- 


2Th3,13 


B*D» 



£vx: in evxa'&erova Lc 20,20 cum XDII, invitis ABCL 
et uncialibus reliquis, emamcc lo 10,22 cum nb*DL, invitis 
AB^X unc rell, srAtxamarai He9,18 cum kade, invitis 
CK^^LP, srAatoixav 2Pe2,8 cum nb*CP, invitis AB^K^^L, 
erxavxaa&ai 2Thl,4 cum ab17 (sic), invitis « (sic) P, 
erAtvrQiCeir Ko 11,19.23.24, sr/MTitetv Act24,4 iPe3,7, 
fVAQimt 2 Co 10,12 cum b*d*, invitis kB'^d^ek*"lp, — ter 
legitur svHaxeiv, ter syxaneii>, de quo vocabulo codices fusius 
citare liceat quos in loco evangelico et in epistulis magna 
ex parte diversos esse observetur: 

sy- £X- 

B^LUAn EGMKSVXrA 

nAB CD^EKLP 

s BFG CD«EKLP 

sAB^ CD^FGKLP 

s B^ CDoEFGKLP 
^cA D«EFGKLP 

(cur Gal 6,9 cum b*d* ev-, nab^ invitis editum sit, etsi 

2Th3,13 iisdem testibus, na solis invitis, reiectum est, 

nescio), evMiznleineiv Act 2,2 7. 31 cum Ksemel B* Csemel 

DE, invitis Nsemel A B-^semel csemel Psemel, Ro9,29 cum 

NDEFG, invitis ABKLP, sed ey/MZ. Mt 27,46 (d erA) 15,34, 

invitis APA, 2 Co 4,9, invitis d*fg, Hel0,25 13,5 (d tvA) 

2Ti4,10, invitis fg16, invitis nd*FG, [Westcottius Hortius- 

que legunt 1 Co 9,12 smoTzev cum B*FG, sed Tischendorfius 

legit exAOTT/jv cum nd*l] Contra syx: in Eyxaleiv Actl9, 

38.40 23,29 26,2.7, invitis B^semel csemel obis Ebis, 

et Ro8,33, invitis bfg, eyxltji^ta Act23,29 25,16, invito e, 

eyxofi^ojaaa^e lPe5,5 cum ABKLP, invito n, syxQarsiu 

Act24,25 (e evA) Gal5,23(22), invitis defg, 2Pel,3bis, 

invito C, sjAQatevsG-d-Hi 1 Co 7,9 9,25, invitis B* semel D* 

F et G semel, syxQartja Tit 1,8 cum kcklp, invitis ADEFGI, 

sy'Avoa Lc2,5, invito D. 

eyx^ ill nyiQiGai Apoc3,18, invito k. 

tv{eX) ante tXk: in sXXuyenm Ro5,13, invitis n'^DEFG, 

^ elloya Phileml8, invito D*. 



1. DE ORTHOGEAPHICIS. 79 

Duplicatum v in SHXWvofxevov ubique testatissimum est, 
Mt 23,35 26,28 Mc 14,24 Lc 11,50 22,20 in primis cum 
KABCDLZAn, adversantibus FHKMSVT, elgu nunc p nunc 
w habentibus. Ita vnnQs-A'^im'onsvov Lc6,38 et ovv/yvpstai 
Act 2 1,31. Contra reicienda sunt ava^aivvEiv seu ava^evvsiv, 
unxan'0}xavoa alia similia; Act 1,3 scribit E OTZruvvofiero,;. 
„Alius plane generis sunt ytvij^a et ytvi'tjfia, quorum illud 
a yevh&ai, hoc a ■/evvuG&ai derivatum videtur. Illud quidem 
plena fere auctoritate recipiendum erat Mt 26,29 Mc 14,25 
Lc 12,18 22,18 2 Co 9,10. Hoc vero ubicumque est yervl;- 
ftara f'xidvwv tantum non variat; Mt3,7 12,34 habet A, 
23,33 habet h, Lc3,7 habet x ysviiftura." 

Receptum est ano-ArEnmr Mt 10,28 cum NCDLTAn^, 
invitis EF^®GKLMS\'xn*, Mcl2,5 cum KACDEUVr, invitis 
FGHKNxn, Lcl2,4 cum naekluvfa, invitis dghsxao, 2 Co 3,6 
cum kfgkp17 37**46, invitis acdel, Apoc 6,11. cum kac; 
confer Mcl2,5 et Lc 13,34. 

Nomen icoavvrjG duplicato v scribitur, etsi testes fluctuant. 
Legitur nomen fere centies tricies sexies vel quater; Jo- 
hannes Baptista invenitur 95 vel 94 locis, lohannes Zebedaei 
35 vel 34, lohannes Marcus 5, lohannes ex familia ponti- 
ficali uno loco. Codex k Sinaiticus praebet plerisque locis 
lojuwijci, sed, in locis a manu dw^corov quern Tischendorfius 
signo D distinxit scriptis, Mt 16,14 17,1.13 Lcl,13 Apocl, 
1.4.9 iwavtja, codex B Vaticanus mavr,a, sed Lc 1,13.60.63 
Act3,4 4,6.13.19 12,25 13,5.25 15,37 loiawTja-.-^ evange- 
liorum codices dl icoavrjG praebent. Simile nomen laawa 
Lc8,3 24,10 scribitur tmava priore loco in BD solis, altero 
in DL solis. 

„CHim f-A'/vi'vofievov conferi potest ^aXlavtiov, quod ubique 
duplicato X edendum est, non ^aXamor, vide ad Lcl0,4 
12,33 22,35.36." 

^ In editione eodicis Vaticani Tischendorfiana Act 1,13 falsum 
est iwavrrja. Legendum est iwartja. 



80 IV. DE GRAMMATICIS. 

Uno loco lTh5,19 editum est C^evvvts pro g^svvvts 
cum B*D*FG, invitis sab^d^^eklp Clem Bas; Mt 12,20 25,8 
habet d C^ et Mc9,43 n a^sGtoc. Legit Tischendorfius 
Apocl,ll 2,8 ZfivQvav, -vt]. Cf etiam L^f^ivQvav quam D habet 
Mt2,ll et ZfivQvrjG D^^PP lo 19,39 ubi s a^nvQvtja habet. 

Quae iam edi solebant, evevifAovTa Mt 18,12.31. 
Lc 15,4.7 nou fluctuat in codicibus uncialibus et evatoa 
Mt20,5 27,45.46 Mcl5,33.34 Lc23,44 Act3,l 10,3.30 
Apoc21,20 adversatur solis a DGr vel etiam l vel x. 
Hem evfoa Act 9,7, solo L invito. Contra fere non fluctuat 
EvvBa duplicato v, Mt 18,12.13 Lc 15,4.7. Auctoritate magna 
utitur aQcifpoG codieum «AD^"PP'rAn uncialium undecim 
aliorum, invito solo b. 2 Col, 22 scribendum est aga^cov 
cum NAFGL, invitis BCDEKOP, etiam 2 Co 5,5 cum «de, 
invitis BCFGKL; contra Ephl,14 uQQa^ojv cum kabdeklp, 
invitis FG, 

Ubique recipiendum erat rsaasQaaovta ^ pro rsGcraQaxovta, 
in evangeliis Mt4,2 Mel, 13 Lc4,2 Io2,20 cum kab*clpa 
(d /m), adversantibus B^EFHKSUVxrASn, in actibus 1,3 
4,22 7,30.36.42 13,21 23,13.21 cum «ab*cd, adver- 
santibus b^ehlp, in epistulis Paulinis 2Coll,24He3,9.17 
cum t<AB*CDE, adversantibus B^HKI^MP, in apocalypsi 
7,4 11,2 13,5 14,1.3 21,17 cum nac, adversante P; uno 
loco solo 7,4 praebet A reaGaQaxovta. Item teGasga Iol9,23 
Apoc4,6.8 5,8.14 19,4; rsGGSQaxovraertjG Act7,23 13,18. 

Contra ubique scribitur rsGGaQUG lo 11,17 Act27,29 
Apoc4,4bis 7, Iter 9,14, x vel A vel d vel p passim teGGUQSG 
habente et A Apoc4,4 secundo loco teGGSQaG. Item XEGGaQSG, 
tsGGaQcov reGGdQGi, et t8GGaQeG>faidsxaroG , sine variatione. 
Forma 'AQa^utrov tantum non fluctuat, Mc2,4.9.11.12 6,55 
Io5,8.9.10.11.12 Act5,15 9,33, invitis solis b^ et bis e, 
semel h vel P vel v, k habet xQa^uxrov. 

^ Formam TtaatQaxovTa invenies apud Boeckhium, ut supra, 
vol. 2 (a. 1843) p. 551, inscr. 2852, 1. 33 et 53, vol. 3 (a. 1853) 
p. 532, inscr. 5187 a, 1. 8, vol. 4 (a. 1877) p. 580, inscr. 9886, 1. 2. 



1. DE OETHOGRAPHICIS. 81 

Duobus locis legit Tischeudorfius md-cor, primo loco 
Mel, 6 cum NBL*A, adversautibus ADL^prn uue ^, hie meliore 
sane fi-etus auctoritate, altero eG&arrea Lcl(),7 cum bd 
solis, adversantibus NACLRxrAAHn uncialibus reliquis, quam- 
quam Le7,33 hos codices duos bd sequi noluit: Me 12,40 
habet b y.arsa&avtsG, Lc7,34 et lColO,18 babet D ea-d-orrea. 

Scriptura ole'&QSvsir pro o)M&Qtv£iv, in antiquissimis 
fortasse V. T. Alexandrini codicibus testatissima, edita est 
Act 3,23 iu verbo e^ole&Qevd-tjaerca cum AB*CD, invitis NB^EP; 
contra reiecta est Hell,28 lColO,10 ubi scribuntur olu-. 
•d-oevoiv cum kklp, invitis ADE, atque olc&gsvrov cum naBC 
D'^EKLP, solo D* invito. 

„1'Vftritn>oi.tey non yvurtjtevofier 1 Co 4,11 cum ka*^°'"''b'^ 
et^CDEFGP, nullo refragante nisi l, omnino edendum erat, 
quern ad modum iam Complutenses editores receperunt." 

„ei8ta pro i8ta Mt28,3 editum est auctoritate codicum 
x^abcdehm, adversantibus FGitLSUvrAn. Idem, cui tarn 
affine est el8oa, alibi legitur ipsa metri ratione commen- 
datum, quamquam adamant cum eo quod praecedit vitiosum 
habere." 

B-fd-sG non yd^ea editum est Io4,52 cum KAB*CDKLn, 
adversantibus b'^FAA uncialibus aliis octo, Act 7,28 cum 
«B*CD, adversantibus aehp. He 13,8 cum nac*d*m, adver- 
santibus C^D*^KL. 

Formae eQUvvur, eieQavvtjaav, uve^EQuvvrjra iam supra 
dictae^ iu antiquissimis V. T.Alex, codd. fi^equentissimae, ne- 
que alibi iuauditae, Tischendorfio videbantur nullo modo pro 
librariorum vitio haberi posse, ut INIullachius voluit, sed 
esse a deteriore Graecitate. Editum est ubique eQccvvav 
Io5,39 7,52 lPel,ll Ro8,27 lCo2,10 Apoc2,23, s^eQuv- 
rijGav lPel,10, avsieQavpijta Ro 11,33 cum K (uno loco 
excepto) Aquater b* (duobus exceptis locis) cbis Tsemel, 
adversantibus Ater Bbis B'Hibique cbis Dquinquies Ebis 

* Vide p. 55 et 66. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 6C 



82 IV. DE GRAMMATICIS. 

Pter Gter Lsepties pquinquies aliis imcialibus. lucon- 
stantiam testium explicavit Tischendorfins ex librariorum 
emendationibus , quibus iisdem factum esset ut posteriores 
codices ubique formam antiquae nobilitatis substitutam 
praebereut. Fortasse lectori cauto Addebitur verisimilius, 
auctore Mullachio, formam -gav- librariorum vitio natam esse. 

Similis sermonis vel sane scrij^tionis licentia consjjicua 
est in formis exa&eQia&tj, r/Md-eQiG&tjaav, exa&eQiGev, quae 
septera locis inveniuntur. Editum est sxa&eQKJ'&tj Mt8,3 
Mcl,42, priore loco auctoritate codicum B*ELxn*, invitis 
NB'^CKMSUVTAn^, altero loco codicum AB^cCrLAe^n*, invitis 
KB'^DEKMSUVrn^. Contra scribuntur ^y.ad-aQiad-)] Lc4,27 
cum NBDrAAn uncialibus novem aliis, adversantibus ACLX, 
r/M&aQiad-riGwr Lc 17,14.17, adversantibus priore loco AX, 
altero loco ALA, s'/M-d-aQiaev Act 10,15 11,9 cum sbdef% 
adversantibus ACHI^, P fluctuante, qui quinque loci Lnicae 
vel evangelii vel actuum ita inter se constant, ne-Au&uQia- 
liEvovG He 10,2. 

Forma TiQuvrr^o^ pro 7iQaor>]G ubique edita, auctoritate 
idonea utitur lCo4,21 2ColO,l Gal5,23 6,1 Epli4,2 
Col 3, 12 2Ti2,25 Tit 3,2, in primis codicum sabcp17, dissen- 
tientibus codicibus defgklno'^ k autem CD*FG et p hie 
illic fluctuant. Item ttquvg^ Mt 11,29 cum kbc*D, dissen- 
tientibus c%FG etc. In epistulis catholicis lac 1,21 3,13 
lPe3,15 habet codex nullus uncialis 7TQ(wtijg. 

In editione septima edidit Tischendoi-fius ubique 
Mt4,18.19 Mc 1,16.17 Lc5,2 aheia incertus de codicis 
Vaticani testimonio, nunc autem in editione hac octava 
ubique alssia et de B certior factus et accedente codice k 

* Exstat forma nQuvxi]Ti apiid Boeckhiuni, Corp. inscr. Gr. 
vol. 2, p. 521, inscr. 2788, 1. 22.23, at nQaoTi]Ti. stat ibidem 
p. 520, inscr. 2787, 1. 23. 

^ Etiam apud Boeckhium habetur forma lonica Jiaijvt', vol. 1, 
p. 563, inscr. 1067, 1. 4, ut et nQTjvTfQOG, vol. 3, p. 209, inscr. 4440, 
1. 8. Contra exstat nnaoG vol. 2, p. 858, inscr. 3544, 1. 2. 



1. DE ORTHOGRAPHICIS. 83 

Sinaitico teste. Praebent aleeia s* Abis B* (non Lc5,2) Cter 
Lter A bis (in Mc), uheia x^ Asemel B^DEKMRSlTVTAter ah. 

Eodem moclo codex x auctoritatem dedit formae 
Xeyicov^ T^vo Xeyecov ubique Mt 26,53 Mc 5,9.15 Lc8,30, quae 
edita est cum x*b*dl csemel a bis (in Mc), adversantibus 
«<^A B semel B^CRxrAter AHn aliis codicibus uncialibus. 

„Difficilis in primis quaestio est quorsum liceat anti- 
quissimorum codicum auctoritatem sequi ubi scriptura 
inter ei et i fluctuat, quae quidem praeter ceteras ex 
itacismo confundi notum est. Ineptum autem videbatur 
ubicumque fieri posset ipsos codices sequi, in hac vero re 
neglectis prorsus his ducibus editorum sequi consuetudinem 
vel etiam grammaticorum praecepta. Hinc consentaneum 
erat hac quoque in re usum codicum studiose discere, 
unde si quid cum praecipua quadam constantia scribi 
intellectum esset, a textu ad antiques testes edendo non 
prohibendum erat. Certe enim isto modo hoc efficitur ut 
textus construatur quern ad modum antiquitas Christiana 
versare consuevit." 

„Ac maxime quidem in scribendis nominibus propriis 
omnis res pendere videbatur a probatissimis codicibus," 
interpretibus ut Gotho vel Sahidico vel Copto passim 
adiuvantibus. Horum igitur auctoritate edenda haec erunt: 
uddei Lc3,28 cum nabeghmsfa, invitis KUVAn, — uQeoTra- 
■/etrt,(j Act 17,34 cum b*D, invitis sAB'^ehlmp, — yed-atjfiuvei 
Mt 26,36 Mc 14,32 cum abcdefg^insv (x -p&g), contra 
-H urn, fluctuantibus kkla (-»■< semel), et Ci*HM (-ptj semel), — 
ealei Lc 3,25 cum XABEGHMSFAA, invitis Kuvxn, — ?jXei Lc 3,23 
icfj^laMt 27,46) cum xABEGHMSrA, invitis KLirv^XAn, — Isvei 

^ De forma If/iojv vide Boeckhiiim, iit supra, vol. 4, i^ars 3 
indd. p. 153c. 154a, ubi locos fere septeiudecim invenies notatos, 
ut exempli gratia, vol. 2, p. 983 addeml. inscr. 1813b, 1. 4; vol. 3, 
p. 73, inscr. 4011, 1. 5; p. 79, inscr. 4023, 1. 7; p. 81, in. 4029, 
1. 10; p. 83, in. 4033, 1. 12; p. 117, in. 4152, 1. 3. Minime autem 
deficiunt exempla formae ).(:•/ toiv. 

6* 



84 IV. DE GRAMIMATICIS. 

Lc 3,24.29 cum nbgfa, invitis EKMSUYXAn, fluctuantibus 
AL, He 7,5 cum kbcd*, invitis ADM^Ervr^P, Apoc7,7 cum 
« solo, invitis ab^p°^cp, — ^cfV-^f* Lc 3,24.28 cum nabeg 

HLMSrAA, invitis KUVXn, — VtjQSt Lc3,27 cum NABEGIELMSrAA, 

invitis KUVxn, — item ^ma^mv Act 13, 21 Roll,l Phil 3,5 
cum NABCL, invitis deh et bis FGP, Apoc7,8 cum ap, 
invitis sBC, — aefieetv Lc3,26 cum nbl, invitis AEGHMS 
uv*xrA, — yoQaLfiv Mt 11,21 Lc 10,13 cum nabcefgklmsv 
W^xrAEn, invitis UA, — yeQov^Seiv He 9,5 cum bd^'e (-^ein AP), 
adversantibus kd*kl, — item 'asig Act 13,21 cum nabcd, 
imdtis EHLP, — levetG Mc2,14 Lc 5,27.29 He 7,9 cum 
K vel k'^abl, invitis FGHSUVAn, fluctuantibus n*cem, confer 
Xsvsfttja Lc 10,32 Ioi,19 Act 4,36 cum bd, invitis acelp 
uncialibus reliquis, n fluctuante, et Xevetrr/.oa He 7,11 cum 
xbde, invitis acklp. Item f-xf," Mtl,14bis cum n*bce 
KPurn (ad'^'^), invitis n''lmsv, — ip.eiua Mt 11,14 16,14 
17,3.4.10.11.12 27,47.49 Mc6,15 8,28 9,4.5.11.12.13 
15,35.36 Lcl,17 4,25.26 9,8.19.30.33 Iol,21.25 Iac5,17 
Roll,2 undetriginta locis cum 

s B (vel B») D octies 
B (vel B*) D quiuquies 
B vel B« ter 

sAB® bis 

B«DH bis 

s BL semel 

s B*P semel 

invitis in primis Nquindecies Asedecies B^ubique c Dsepties 
LxrAASn uncialibus reliquis, — iMoeiuG Mtl, 10.11 cum 
NBD^'^'^A, invitis (K^)cEKi.MSUvrn , — o^etua Mt 1,8.9 cum n* 
g*j)iuc^^ invitis CEKLMSUvrn, — milaroa Mt27,2 etc Mcl5,l 
etcLc3,l 13,1 23,1 etc Iol8,29 etc 19,1 etc Act3,13 4,27 
13,28 lTi6,18: invenitur nomen hoc quinquagies quiu- 
quies, in Matthaeo habent TieilaroG a ter vel quater 
B semper d sexies A bis, adversantibus kacl uncialibus 
reliquis, in Marco k semper (sc. decem locis a scriba quern 
Tischendorfius nomine D insignivit scriptis) AB(vel b*)d, 



sAB»DU2 


semel 


s B*DA 


semel 


AB* 


semel 


AB DLA 


semel 


AB D 


semel 


BFG (Roli,2) 


semel 


BLTi' 


semel 



1. DE OETHOGRAPHICIS. 85 

adversantibus B^bis CLMr^n uncialibus octo aliis, in 
Luca Kbis ab* d duobus locis exceptis Rsemel t, adver- 
santibus sB'^ cbis D bis LPxri.\n uncialibus reliqviis, in 
lohanue ab (vel B*) cd*"pp (uno loco excepto) iquater, 
adversantibus n semper B'^mvdtis locis D*"PP^semel isemel 
LXYe^ uncialibus reliquis, in actibus B (vel B*) D (uno 
loco excepto), adversantibus nab^C Dsemel ehlp, lTi6,13 
cum AD*, adversantibus sd'^FGKLP. Qua in re notandum 
est B vel sane b* ubique TreuMzoa praebere, Asemjjer 
quinque locis in ]\Iatthaeo tribus in actibus exceptis, d semper 
nisi bis in Luca semel in lohanne semel in actibus, x semper 
in Marco et bis in Luca, alibi autem semper ttOmtog habere; 
Lc23,6 habent nailaroG k.\£*drt, — item leoer/co Mt 20,29 
Mcl0,46bis LclO,30 18,35 19,1 Hell,30 cum ster 
B semper (sed hiat b He 11,30) Cter Dbis F semel Lquater 
p semel Q bis z semel A semel E semel, adversantibus Kquater 
A B^ semel c semel Dbis vel ter eghk Lter mn P semel Rbis 
SU\Ti:rAAn, et si qua similia. Apoc2,13 Tiscbendorfius 
recepit (atemua cum h^^a minusc^, repuguantibus n*bcp; 
vide ad loc. Non scribitur at^isivada^ sed u^tvadu^ Mtl,4bis 
Lc3,33 cum xACEGHKLMSm'xr a semel An, adversantibus 
bd a bis (Mt); ita editum est £^e/.taG, non -y.eiu() ut Ln Ti 
ex errore de b; ehaa^et (vide ad Lcl,5); svrr/./; 2Til,5 
(Steph. 1550 svverAr/); agioG (jiayoG) Act 17,1 9.22 cum 
WADE sah cop, invitis Bh(l)P; eTir/.ovQtcoj- Actl7,18 cum 
«AB*DE, imatis b^hlp. 

Ex eodem genere est Saveid, nomen fere semper 
compendii modo scriptum dud, sed ubi plene scriptum est 
habent Srweid nabcdhltt'^aa^ED^ppe^'^S invitis B-^E^rvTAF^PP 
G*^PP, quae omnia ad Mtl,l notantur. 

Cum hoc usu nominum propriorum cohaeret Q«^^^e(, 
quem ad modum pro qu^jSi ubique scriptum est ^It23,7.8 
26,25.49 Mc9,5 ll,2l" 14,45 Iol,39.50 3,2.26 4,31 
6,25 9,2 11,8 in primis cum kabcdeH-\ (Aquater c et Hter 
E semel -^(), im-itis fgklmsu VAn, x et r fluctuantibus ; ou^^ovn 



80 IV. DE GRAMMATICIS. 



Mcl0,51 Io20,16 non mutatum est, cum priore loco BA 
goth soli, altero BD sah soli -vet praebeant. Item slafieitca 
Act2,9 cum ABCD, invitis n^eip, — vivsveirai Mt 12,41 
Lc 11,30.32, in Matthaeo cum nbcdlxa, in Luca cum 
«B et cum nbl, invitis A (in Luca c) EGKMSUvrAn, — 
Xsveirai,^ — leQoaolvf^eitai Mcl,5 cum nab*DA, invitis 
B^LPT'^n unc^ (-fitj- r), Io7,25 cum N(Ahiat) b*d, invitis 
B^LTAAn unc '^ (-,M?/- Exr), — taQurilenui Iol,48 Act2,22 
3,12 5,35 13,16 21,28 Ko9,4 11,1 2Coll,22 in lohanne 
cum xB*, adversantibus AB^LXFAAn uncialibus octo aliis, 
in actibus cum nab (vel B*) cbis Dter Ebis, adversantibus 
B^bis cbis Dbis Eter hlp, in epistulis Paulinis cum n 
(2Co 11,22 excepto) ab*d* .(Roll,l excepto) Esemel f et 
Gsemel, adversantibus xsemel B^bis Dsemel D'^bis E (vel E^) 
FetGbis KLiviP; — nolsitat Lcl5,15 19,14 Act21,39 He8,ll 
non editum est quamquam passim testes liabet, ut Act 2 1,29 

A, He 8, 11 B* Lc 19,14 nb^deff, uec awnoleitai Eph2,19 
quod codicibus AB*D*E*FG inest, nee nolHtaQiaa Act 17,6.8 
quam formam solus D priore loco praebet.^ 

„Forma yaXeikaia passim egregios testes liabet, in primis 

B, item (puQuaaioi. Accedunt etiam eiusmodi ut ysivsrat 
y&vcoG-Astat (utrumque in B frequentissimum , neque aliter 
I habet cum aliis nonnullis similibus) uhivi] •/.Qeivco Xsiar 
^leiGSiv (ubique in b) t£«,m;/ et verba cum teiinri composita 
(saepe in inscriptionibus) quorum nihil receptum est nee 
magis plerumque in commentario indicatum." 

„Pertinent hue etiam substantiva.in la vel eia exeuntia, 
quae multa saef)issime aliter in codicibus scribuntur quam 

^ Vide supra, p. 84. 

^ Vide de forma 7To}.ttTuoyt]a Duchesne et Bayet, Mission au 
Mont Athos, iu libro Archives des missions scientijiques, iii, 3, Parisiis 
a. 1876, p. 204 seqq. Inscriptionibus quattuor antea notis, in quibus 
bis no).iT. bis noltn. habetur, addunt vv. ell. unani novam cum 
forma noXiir. Praeterea invenies formam TiolttJiy.ov apud Boeckhium, 
Corp. inscr. Gr. vol. 1, p. 7 69, inscr. 1586, 1. 29. 



1. DE ORTHOGRAPHICIS. 87 

eduntur," ut amateia Mt 13,58 (17,20) Mc6,C 9,24 16,14 
Ro3,8 4,20 11,20.23 lTil,13 He3,12.19, quam formam 
habent in evangeliis A D ter EF G ter h L ter s semel x r bis 
Asemel, iu epistulis A ubique loco He 3, 19 excepto, — 
enmo&Eia Ro 15,23 in ABCFG, — eidalolatQia lPe4,3 
lColO,14 Gal5,20 Col3,5 in codicibus Bsemel b%'D*fghn**, 
— TioQvia, quam saepe in epistulis praebent sad*fghp, vide 
Tiseliendorfium ad 1 Co 6,13. In Lcl,39.65 oqivog tuentur 
NACLW^AH (adversantibus bdf), quod Westcottius Hortiusque 
ediderunt (ut et g-aozivog et cfcotiroa Mt6,22.23 Lcll, 
34.36). „Habebant autem nounulla tantam auctoritatem 
ut in textum reciperentur, praesertim cum et simiiibus 
commendata neque omnino certa lege prohibita viderentur," 
quo ex genera sunt davi^eiv Mt5,42 Lc6,34bis.35 cum 
«AB*DLPRA E et abis, adversantlbus B^ e semel GHKMSUVxr 
Abis H semel n, — daviattjG Lc7,41 cum kab*dilpaah, adver- 
sautibus B^EFGHKMSUxn, — s(8o3ho3 1 Co 8,10 cum sABD*LP, 
invitis D^EFG, — TQansleitaia Mt25,27 cum XB*D, vide 
comm. in loc. De vocibus anaQieia, enaQjeioa vide ad 
Act 23,34 et 25,1. In nominibus propriis admisit Tischen- 
dorfius in textum artaha Actl4,25 cum sab*CDE, adversan- 
tibus B^HLP, — xatGccQia in Mt 16,13 ex SCDELX et jMc8,27 
ex WACEFHLNXA (vide ad Act 9, 30), in actibus in primis cum 
NAE, etiam cbis obis, refragantibus bhlp, item cocties Abis 
D semel, — laodma cum nAB*CD*FGP^pp (Col 4,13.15.16 B* 
re vera praebet --/.la, vide Tischendorfii N. T. Vat), — aa^iaQiu 
in evangeliis cum ndfl, Asemel b semel x semel Abis acceden- 
tibus, in actibus cum nde ubique (septies), quater accedentec, 
semel AHP, — auf^iuQirtjG cum « semper A ter c ter D quater 
D^Lxbis, accedentibus semel GFAAEn*, adversantibus A ter 
Bsemper c quater Dter rbis H semel, AAn saepe, uncialibus 
reliquis omnibus, — Gu^uaotziG lo 4,9 bis, cum x c semel 
DLT^'W® Asemel, adversantibus ABFAn, Asemel, uncialibus 
reliquis, — Gslevxiu Actl3,4 cum kac^de, contra stantibus 
BHLP, — f;f;.«5f;.f;<«Apoc 1,11 3,7 cum «abcp. In editione 



88 IV. DE GRAJSIMATICIS. 

hac octava saepius formas in -la Tischendorfius praetulit, 
lit (daCona Iac4,16 lIo2,16 cum XAB*LP, — avaibiav 
Lcll,8 cum NCDEKLRU*xrA, adversaiitibus ABFGHMU^An, — 
UQeG-Aiav Col 1,10 cum SACDD'^EFGP, invitis BL, — dovha 
Ko 8,15.21 Gal4,24 5,1 He 2,15 cum n a bis csemel D*E*bis 
Fter Gbis HLbis P, adversantibus Ater b semper cquater 
D^ vel *^ quater E vel E^bis Fsemel Gbis k*^' Lter m, — 
ocp&aXuodovha Eph 6,6 Col 3,22 cum xcdefg Lsemel p, 
adversantibus ABK et L semel, — etXtxQiviu lCo5,8 
2Col,12 2,17 cum s Abis CD* d° semel Ebis fg L semel 
p, refragantibus A semel BD^ D'^ semel e semel Lbis m, — 
d-Qtja-Ma Act26,5 lac 1,26.27 Col2,18 cum Nter CE^'^tDE^PP 
FG P semel, adversantibus x semel AB cbis h^'^'k^i^l Pter, — 
e&elo&Q}]a}ua Col 2,23 cum sCD* (fg d-QijG-Mu) p, invitis 
BD^EKL, — xola-Maa lTli2,5 cum NACD*FGP, invitis BD^^EK^'^L, 

— xvj3/aEph4,14 cum «B*D*FGO^P, adversantibus AB^CD^EKL, 

— ^ayiaiG Act 8,11 cum sacdeh13, refragantibus blp, — 
fie&o8ia Eph 4,14 6,11 cum «AB*D*FGKLO^ P semel, invitis 
B<^CD*^ep semel, — Tzaidia (vide Tiscliendorfium adHel2,5), — 
TZQavTTu&iav lTi6,ll cum s*AFG, — cfaQfiayuu Apoc9,21 
18,23 priore loco cum abp^ refragante s, altero loco cum 
NACP, refragante b; ex commentario ad Apoc9,21 videbis 
Tiscliendorfium illo tempore formam (fccQjua-Aia etiam Gal 5,20 
(kd*p testantibiis) vix reicere voluisse. Forma eQi^^'eia edita 
est Iac3,14.16 Ro2,8 2Col2,20 Gal5,20 Pliill,17 2,3 
cum nb'^KLP semel; AB* habent nunc eQet&ia nunc eQst&eia, 
P nunc eQi&eta nunc eQH&ia, c nunc eoi-dsia nunc sQi&ia. 
Aliis in vocibus Westcottius Hortiusque formas in -tu in tex- 
tum receperunt, ut ayvia, unei&ia, etdcoXoXarQia, emecAia, eQt&ia, 
eQiajvia, tSQuria, xcv/iotj&ia, ■AuxoTza&ia, mq^sha. De nav8v'/.iov 
(pro -leiov) vide Tiscliendorfium ad Lc 10,34. Forma tufieiov 
edita est Mt 6,6 24,26 Lc 12,3.24 cum a semel bcde f semel 
GH Kbis L Mbis Q ubis vxbis r semel J^AFT, x semper A semel 
D semel e semel G semel r semel -lov liabentibus, -teiov prae- 
bentibus f semel Kbis l semel Mbis ubis xbis z r semel 



1. DE OETHOGEAPHICIS. 89 

A et iisemel; forma tufuov exstat etiam in inscriptionibus.i 
Pro auctoritate testium atque pro ordine testimonii , quo 
ordine Tischeudorfius in commentario usus est, edendum 
erat •/QEoqtlerai Lc7,41 16,5 neque aliter fortasse quam 
ex errore stat yQeocfstXetui : eodem in verbo legendum est 
'/Qeoqiletai non iQeaqulnai , quam formam soli Lsemel 
U habent, 

„Denique hue trahi possunt duae formae ad coniugationem 
verborum pertinentes, altera in i8ov ida etc, altera in xats- 
Xemev similibusque conspicuae." Forma i8ov idav idev edita 
est Mt 13,17 cum xKSVXn33 ubi bcefglmufa stS habent, 
Lc2,20 cum NAD*Hivi.RSVxrAn*, refragantibus bd^egmpuao^, 
Lc5,2 cum ACDKLQRSVAn, refragantibus xbefghmlta, 
Lc 10,24 cum NCKVXHn*, refragantibus abdlfaa- uncialibus 
octo aliis, Iol9,6 cum xAD^^PPiiLMXYAn, refragantibus 
BEHSLTA; de apocalypsi vide infra. In evangeliis, Idcis 
fere sexaginta duobus, praebent formam ei8 in primis et 
plerumque codices XBDEFGHurn^, fluctuant m (in Matthaeo 
ei8 in Mc i8) A, praebent id plerumque ACKLVxn*, — - 
in actibus, locis vigiuti et uno, habent et8 codices xbdeilp, 
id A et c saepe h fere semper, — in epistulis Paulinis, 
octo locis, scribunt eid codices n Ater b csemel de Kter 
Psemel, i8 Aquater cter D^^bis FetGter Lbis Psexies. — 
In apocalypsi edita est forma ei8 tricies, forma i8 sexies 
et vicies (at de 6,5 vide infra XII, 4 addenda et emen- 
danda ad hunc locum); ei8 praebent saepissime np, i8 ABC, 
A sane fluctuaute. Item edita sunt eyyMra}.si7zovrea 

He 10,25 cum ad'^ki^P, contra stantibus kd*, syxuraleiTzco 
He 13,5 cum nACD°klmp, contra stante d* (praebent ab 
XsiTi- Gen28,15 Deut31,6), xaralsmovtsG 2Pe2,15 cum 
KAB*13, contra stantibus b^cklp. Locis Lc 10,40 2Ti 
4,10.16 Tit 1,5 in quibus Tischeudorfius in editione septima 
XeiTT- ediderat, nunc in hac editione Xm- edidit, fortasse 

* Vide Duchesne et Bayet (ut supra, p. 86), p. 219, iuscr. 13, 
lin. 6; p. 220, inscr. 15, lin. 3 ; p. 221, inscr. 18, lin. 6 (7). 



90 IV. DE GEAIMMATICIS. 

praesertim codicis s auctoritate ductus. Ratio huius varia- 
tionis codicum latet. 

Bis in N. T. videbatur Tischendorfio littera cousouans 
non aspirata ante spiritum asperum legenda esse ; ^ lo 8,44 ovx 
eattjxEv c. nb*dlxaa21,69.** 253 (invitis B3crA*nunc®) 2 Co 
7,12 OVA £VEX£v c. NCDE 17 (iuv. BFGKLP). Praebent Lc24,3 
NC* ovH EVQov (ita D Mt26,60bis Act5,22, ovx fv()/(TxwLcl3,7), 
Act 3,6 NC ov/. vnuQiei quorum neutrum recipitur. Eodem 
modo habent codices versionis V. T. Alexandrinae ut A 
Ex 16,27 OVA evQov, lob 38,26 ova vnaq-f^i, Ps 145,3 eti 
viova, les 27,12 y.ar era, 2Macc6,17 tuvt tj^iv. 

Volunt vv. ell. Westcottius Hortiusque verbum Io8,44 
imperfecti temporis esse, eartfAsv. Tempus autem imperfectum 
hoc nou facile inveneris quidem in ullo aetatis vetustioris 
libro Graeco, neque hoc loco requiritur. Quod ad varia- 
tionem spiritus nunc lenis nunc asperi scriptionis spectat, 
infi-a (p. 105) dictis addendum est, verbum larijfii in 
primis, in libris manuscriptis Novi Testamenti, falso spiritu 
scribi, quod praeclare videre licet in libro v. cl. Scriveneri, 
A full collation of fifty mmiuscripts, eius editioni codicis 
Augiensis Cantabrigiae a. 1859 subiecto, nam quocumque 
loco tempera perfectum et plusquamperfectum vei'bi (Grijjui 
occurrunt, habent codices nonnulli a Scrivenero conlati spiri- 
tum lenem, quater sane praebent codices sex spiritum lenem. 
Et apud V. cl. Vinkeium,^ in I. Heringae conlatione codicis F 
evangeliorum , inter exempla viginti septem temporum per- 
fect! et plusquamperfecti verbi tartjui habent septemdecim 
loci spiritum lenem. Ipse adii codicem h evangeliorum 
Hamburgensem in quo inter locos triginta unum habent 
duodetriginta sj^iritum lenem, duo spiritum asperum, unus 
addubitatur nam mutatus est. Habet h Io8,44 o^itcrtj-AEv. 

^ Ex his quae sequuntur ut etiam ex iis quae posthac in- 
venientur de spiritu, multa debeo viro amicissimo Ezrae Abbotio. 

■^ H. E. Vinke, Disputatio de codice Boreeliano, nunc Rheno- 
Traiectino . . . , Traiecti ad Ehenum a. 1843. ■ 



1. DE ORTHOGEAPHICIS. 91 

Adii etiam codicem minusculum evangeliorum 234 (Act 57 
Paul 72) Hauuiae, qui decies spiritum lenem habet, et iu quo 
sexies vel septies spiritus lenis in asperum mutatus est manu 
posteriore. Minime imperfectum aut hie aut in Apocl2,4 eden- 
dum est. Utrum ov/. an ov/ edendum sit, iu arbitrio positum erit. 

Contra edita est bis littera consonans aspirata ante 
spiritum lenem, Act 2,7 017 iSov cum kde61, invitis 
AC, et Gal2,14 017 lovduf/xoo cum n*acp 17.37 (k*=bd*), 
invitis D^^ et "^ efgk^'^l. Non aliter praebeut Lc 17,22 
A ov^ oxpsa&e, et Act 12,18 kA ovy ohyoo, ut etiam 
Act 14,28 X, Act 17,4 b*, Act 19,23 sad. Act 27,20 a, 
Apoc 12,11 ov/_ tjyuntjauv A et ita Lachmaunus. 

Similiter edita sunt ecf. sXmdi Act 2,26 cum kcd, refi'a- 
gantibus abep, Ro8,20 cum «b*d*fg, refragantibus ab^C 
D<=EKLP, et acpidco Phil 2,23 cum kab*d*fg17, refragantibus 
B^CD^EK^^^LP. Act 2,26 scripsit Tischendorfius elmdi, ex 
apparatuque critico ad Act 2,26 facile putaris, eum etiam 
Ro8,20 eodem modo ilmSi scripturum friisse, quod vel 
incuria vel sententia mutata non scripsit, neque in hac 
editione neque in editionibus posterioribus parvis. Qualia 
in Novo Testamento sunt eq, slmdi in a 1 Co 9,10, uqEl- 
TTt^onea in DP Lc6,35, eqide iu ade Act4,29, eqeidev in 
dw^a(x) Lc1,25, ecfiooy.Kiasio in k Mt5,33, '/.a^ idiav Mt 14,23 
17,19 20,17 24,3 Mc4,34 13,3 in xsemel B*quinquies 
D ter Asemel, yMd-eiSoilov Act 17,17 iu m. In Yetere 
Testamento praebeut Sir 27,21 aqip.mosv ab*c, Sir 22,21 
uq)jlm(jtja KB, Ps 118,43.49.74.81.114.147 spjlmGu et 
eqtjlmaaG A et cod.Turic, Ez20,14 y.a& oq&ulnovG A. Ex A 
notavit v. cl. Lightfootus (ad Phil 2,23) eqidcov vel similia 
in Genl6,13 31,49 Ps 30,8 91,12 lMacc3,59 (cum «) 
2Maccl,27 8,2; ex k Ps111,8 Ier31,19. Ita aqeidr/ n 
Ion 4,5; y.u-&i8e B Dent 26,15; y.ud-ei8s A Iudith6,19. 
Neque desunt haec in monumentis, ut elms' apud Boeckhium ^ 

* Boeckh, Corp. inscr. Gr. vol. 1, pag. 300, inscr. 170, liu. 9; 
vide etiam p. 301. 



02 IV. DE GEAMMATTCIS. 

cui verbo respondent Latine Helpis, Helpidius, Helpidianus, 
acfitikmGf.ifv(x> apud Grutenim,^ urpearaXyMusv et ucpearaXfiti'cov 
apud Chishullum^, sffeide ajDud Boeckhium,^ scpiogxefiioi apud 
Boeckliium,^ ecpioQ-Aovvri apud Boeckhium,^ eqoQy.eovn apud 
Boeckhium. ^ Invenies formas y.a& iSiav ter apud Boeckhium, '^ 
x«^ stoa etiam,'^ et y.ad- snavtov,^ — ar/i laov apud Le Bas 
et AVaddiugtonium,^'^ ■ — ecp lotja apud Boeckhium/^ — 
trpt lai] in ilia jihrasi dovvui TTohttiav fcp Tcrj/ xui ofwuj 
apud Le Bas etWaddingtonium^^ et bis apud Boeckhium/^ 



^ I. Gruter, Coy. inscr. ex recens. et cum annotatt. loannis 
Oeorgii Graevii, Amstelaedami a. 1707, p. Ixxi, inscr. 1, lin. 7 et 11. 

^ Edm. Chishull, Antiquitates Asiaticae C'hristianam aeram 
antecedentes , ex primariis monumentis Graecis descriptae, Londini, 
a. 1728, p. 67, lin. 11 et 25 et 30; est monnmentum Milesium Seleuei 
Callinici anni ante Christum natum 243; etiam apud Boeckhium, 
vol.2, p. 551, inscr. 2852, lin. 11 et 25 et 30. 

^ Boeckh, ut 'supra, vol. 2, p. 7 74, inscr. 3333, lin. G. 

* Ibid. vol. 1, p. 805, inscr. 1688, lin. 9 (pro t<fiooy.toit.iL); 
vide etiam p. 808B exempla alia quattuor verbi huius. Praeterea 
Phrynichus, ^EyJ.oyr] orjuurwr, ed. Lobeck, Lipsiae a. 1820, p. 308 
haec habet: Iqiony.ova: tovto due tov n Ityt inioQXOva. 

^ Ibid. vol. 2, p. 693, inscr. 3137, lin. 69 et 78; eadem in- 
scriptio exstat in libro Marmora Oxoniensia, Oxonii, a. 1763, pars 2, 
p. 50 et 52 inscr. xxvi. 

•5 Ibid, vol.2, p. 399B. 401 A, inscr. 2554, lin. 203. 

' Ibid. vol. 2, p. 277, inscr. 2347c, lin. 8; p. 258, inscr. 2335, 
lin. 3 (fortasse etiam lin. 51); p. 250, inscr. 2329, lin. 7. 

^ Ibid, vol.2, p. 277, inscr. 2347 c, lin. 48. 

9 Ibid. vol. 2, p. 366, inscr. 2448, VI, lin. 25. 

^*' Le Bas et Waddington , Voyage archeologique, Parisiis a. 1870, 
vol. 3, pars I, textus, p. 34, inscr. 87, lin. 14 et pars V. Asia minor, 
I. Ionia, 4, p. 48 B, inscr. 87, lin. 14 et not. 

" Boeckh, vol.2, p. 1081 A, inscr. 2439c, lin. 3. 

'- Le Bas et Waddington, vol. 3, pars v. Asia Minor, i. Ionia, 
8, p. 57, inscr. 136 a, lin. 45. 

" Boeckh, vol. 2, p. 692.693, inscr. 3137, Im. 44 et 75; eadem 
inscriptio exstat in libro, Marmora Oxoniensia, Oxonii a. 1763, pars 2, 
p. 46 et 52, inscr. xxvi. 



1. DE ORTHOGRAPHICIS. 



93 



et octies apud I. T. Woodium,^ Boeckhius, qui scripsit: 
„mirum est i(f i'(J>, ; tamen I'ffij dare non audeo," recte monuit 
si:)iritum successisse „in locum litterae digammi, qua et 
idelv et i'aoa instructa erant." 



DE ELISIONE NEGLECTA. 

Vocalis elisio iu fine verbi ante proximam vocalem 
iuitialem saepe in vetustissimis codicibus neglecta est, 
neque audebat Tischendorfius hac iu re codices fortasse a 
cultioris generis dicendi fautoribus emendatos sequi. Occurrit 
alia ante vocalem locis trecentis quadragiuta quiuque ex 
quibus scribitur sine elisione locis centum triginta; distin- 
ctionem inter verba et nomina, quam Scrivenerus esse vult,^ 
invenire non pdssum. Rem accurate excussi, at ne longius 
de re tractem, brevi spatio catalogum locorum dabo, voca- 
libus additis quae sequuntur: 

dXXa 





a 


s 


■Tt 


t, 





CO 


u 








et ft et tv 






et Of et ov 








Evv 


10 


10 
et f( 


1 




6 


1 


6 


= 34 


Act-Cath 


9 
et c(v 


7 
et ft et fv 


1 




1 
et 01 




1 


= 19 


Paul 


12 


29 


9 




10 


2 


11 


^ 73 


Apoc 




3 






1 






= 4 



31 



49 



11 



18 



3 18 = 130 



^ Wood, Discoveries at Ephesus, Londinii a. 1877 in inscriptio- 
nibiis ex Dianae temiJlo (perverse iusigniuutur jjaginae libri huius, 
lit minime facile invenias quod quaeras), I, lin. 7 (p. 2 inscriptionuru 
ex Dianae temple); ii, lin. 5, p. 4; X, lin. 4, p. 18 [XI, lin. 7, p. 20 lari 
exeidit]; xviii, lin. 4, p. 28; xix, lin. 12, p. 30; xxi, lin. 4, p. 32; 
XXII, lin. 4, p. 34. 

^ Scrivener, A ])Iain introduction etc. ed. 2, Cantabrigiae 
a. 1874, p. 14, not. 



94 



IV. DE GRAM>L\TICIS. 



a 



£ et £'. 






0) u 





(iV 








et 01 et Of 








Evv 


1 


35 


5 


12 


35 
et ov 


2 


1 


= 91 


Act-Cath 




10 


2 


3 


10 

et 01 et 01' 


2 




r= 27 


Paul 


1 


34 


3 


3 


39 


11 


1 


= 92 


Apoc 




4 




1 








= 5 



83 



10 19 



84 



15 2 = 215 



Quo ex catalogo lector doctus videbit elisionem saepius 
vel fere semper omissam esse ante a, fere semper ante v, 
saepe ante s et tj, rarius ante o et oo, nunquam ante /, 
neque lectorem fugiat banc rem cum ilia cohaerere quod 
verba usitatissima iv, I'va, on, ov, coff formam all' adament. 
Utitur ullu in primis auctoritate codicum nabd. 

'Apti legitur ubique nisi ante wv, ubi invenimus uvd-\ 

Eodem in modo, quod iam constat, scribitur ano 
non U7Z multis in locis ante a, ut dvatoXcov, unuv&av, 
arco&ev, avdQoa, a8maa , aad-ereiua , ante Ivba Actl7,27, 
ante' IsQOvaaXiji^, leQoaoXvfxav, 'laxa^, 'ItjGov, ante o Apocl,4. 

Jid scribitur di ante vocalem, nominibus propriis 
exceptis, nisi ante s'idova 2Co5,7 et ante di-iaQtiav Ro8,10; 
altero loco praebent ABCD'^EFGL®^' did, «D*K*i^P dt . Ro4,ll 
He 3,19 4,6 ubi Ti scripsit did ante a, nunc habet 
Tischendorfius 8i , auctoribus in primis « et b. Praeterea 
hie illic scribunt k vel A vel praesertim fg did ante a, 
ut lPel,3 3,21 1 Co 15,21 Gal 1,1.2 5,6 et xbis ante 
vSatoG 2Pe3,5 lIo5,6. 

'Em scribitur ante vocalem in nominibus propriis, 
excepto Aiyvntov Act7, 10.18; neque omittitur i ante 
daa&aQGia lTh4,7 — aTTiGtav 1 Co 6,6 — aQQwatova 



1. DE OETHOGRAPHICIS. 95 

Mc 16,18 — apx'fofW Lc3,2 — «Wet ivevrpiovta Lcl5,7 — 
i'ma He 11,30 — igyoia Eph2,10 — • iQrifitaia He 11,38 
(contra Mc 8,4) — m^ Lc4,25 Actl9,10 — evsQyeaia Act4,9 
— ri'feuoruG vel -cor MtlO,18 Mcl3,9 — tfidrwr vel -t'w 
Mt9,16 Mc2,21 Lco,3G — o?xor Lcll,17 — 6LVa Mt 25,21. 
23 — orov Mt21,5 — oqog Apoc21,10 cum na (Ti fV 
cum BP) — MQua Act 19,34 — v/co Lcl2,53. In editione 
septima legit Tischendorfius iTii td-voa vel td-v^i Mt24,7 
Mcl3,8 Lc21,10 Ro 10,19, quibus locis nunc auctoritate 
codicis N auctoritati codicis A vel B vel utriusque addita 
fultus ponit in . 

Kara scribitur ante aydnriv Ro 14,15 — uyvoiav 
Act 3,1 7 — dy.nij^eiav Act 22,3 — dXij'&Eiap Ro2,2 — 
dvdyxtfP Phileml4 — dr&Qconov vel uv&qojtzovg lPe4,6 
Ro3,5 lCo3,3 9,8 15,32 Gall, 11 3,15 — dnoxdlvxptv 
Ro 16,25 Gal 2,2 Eph3,3 — dttftiav 2 Co 11,21 — ela 
Mc 14,19 cum xbla, refragautibus ADPW^xrnunc^ (sed 
Rol2,5 -Aad-'eia) — ty.atov Mc6,40 cum nbd cop — 
i/lf/.xm' Ro 8,33 — h/.ovaiov Philem 14 — inayyaXlav 
Gal 3,29 — (■/.at fQixfuiav Phil 2,3 cum nbcd'''fglp, non 
•/.ard ut in editione septima cum AD'^EK*'') — ' lovduiova 
Act 26,3 — ' Jaady. Gal 4,28 — bcpeiltjua Ro4,4. 

Mftd iuvenitur ante vocalem nominum propriorum et 
ante dd^lcfov lCo6,6 — aidovcr lTi2,9 — aiayvrtjG Lcl4,9 — 
d).7j&m,G He 10,22 — drdQOG Lc2,36 — dm^ar Lc22,37 — 
dniGTov 2 Co 6,15 — avzaQ-AeiuG ITi 6,6 — dffQov Lc9,39 — 
eiSco/Mv 2Co6,16 — srAoai Lc 14,31 — im&tGecoo ITi 4,14 — 
(I'la^stm He 12,28 — evyuniatiaG Phil 4,6 ITi 4,3.4 — 
^ ijUfoaG Mc9,2 Lc2,46 — >jGV/iaG 2Th3,12 — oqxov 
Mt26,72 (contra Mtl4,6) — bgxojuoGi'aG He 7,21 — v^qscog 
Act27,10 — vdaroG He9,19. 

Ilagd editum est non solum ante vocalem in nominibus 
propriis sed etiam ante dJXiikoiv Io5,44 — dfiantooXw 
Lcl9,7 — dr&QMTiov vel -mv vel -oia Mt 19,26 Mc 10,27 
Lc 18,27 Io5,34.41 Gal 1,12. 



96 IV. DE GRAMMATICIS. 

Octo locis editum est ov8\ He 8,4 ante ur, Act 19,2 ante 

ei cum nabd^, invitis EHLP, He 9,1 8 ante ij cum np, invitis 

ACD^ et^EL (vide ovde ante r^ Ro2,28 1 Co 11,14 15,50), 

He9,25 ante iva, Ro9,7 ante on, Mt 24,21 He 13,5 ante 

01', 1 Co 14,21 ante ovrcoa. Locis aliis quinquaginta octo 

legitur ovSt ante vocalem. Ante uv scribitur d" non dt. 

Phil 2,18 ubi Ln et Ti legerunt d'avro, nunc ponit 

Tischendorfius de avtu cum codicibus nbp. 

Fluctuantibus iav et av, non reiciendum est i:)rius 

„ etsi minus eleganter adhibitum ubi habemus 
tar et i<r ^^ ,,„,,<•/ 

onov iav, oa iav, ogtig idv; testatissimum est, 

nam facilis in codicibus fuit emendatio talis. Editum est 

ideo 07T0V iav octo locis, Mt8,19 24,28 26,13 Mc6,10.56 

9,18 14,9.14; testes ad locos quinque posteriores uberrimos 

invenies. Locis solis duobus editum est mov av Lc9,57 

cum NDEFGHM^'xrAA , refragantibus ABCKi^SUSn, Apocl4,4 

cum NACP, refragante B, "Off iav legitur duodecim locis 

Mt5,19.32 10,42 11,6 12,32 18,5 20,26 Lc7,23 9,48 

17,33 bis lac 4,4; contra ua av locis vigiuti tribus. "0 idv 

ubique editum est, ov seniel idv semeldv habet, cpquinquies 

idv aemeldv, av his idv quaterccr, ?}j'bisaj', a semei idv, 

ot'CTsemel idv, haec tria ijv, a, ova non inveuiuntur aliis 

locis cum idv vel dv. Legitur etiam semel hatic idv Gal 5,10, 

et semel ?;r/(j idv Act 3,23. "Fmg ubique cum dv editum est. 

Codices nunc x«j'w nunc -/.at iyco, y.dy.H nunc xa] iy,H, 

y.dy.ei&sv nunc xa) ixet&ev praebent, tamen testa- 

7C(C ^ '0) 

' / ^ tissimae sunt plerumciue formae contractae, 

y.uy.ti ^ ^ ^ ^ 

xccxiT&fv unde fit ut xaj'co, yM/wi', xdfii legantur locis 
octoginta duobus in primis cum nbd, et y.a) 
fj'w locis non nisi tribus Mt26,15 Lcl6,9 Act 10,26 iterum 
in primis cum nb, b autem refragante loco primo; — 
y.dy.ei locis decem Mt5,23 10,11 Mc 1,35.38 lo 11,54 
Act 14,7 17,13 22,10 2.5,20 27,6, et x«; ixsl non nisi 
uno loco Mt28,10 cum NAC*EFHKU\TAn , refi-agantibus 
Bc2?DGLMS; — y.dystd-sv novem locis Mc9,30 Act7,4 13,21 



1. DE ORTHOGEAPHICIS. 97 

14,26 16,12 20,15 21,1 27,4 28,15, et x«; exei&ev nou 
nisi uuo loco MclO,l cum xbcdea, refragantibus ALNxm 
unc^; — xaxfH'Off locis viginti duobus et x«) ex. non nisi 
duobus locis Mt20,4 Mc4,20; — xav semper, i. e. 13 ies. 
Forma ovtcoG et ante consonantem fere ubique valde 
„ testatissima, etsi ovta locis aliquot A ut Rol,5 

vei B ut io4,D etiam ante vocalem em, scriba 
fortasse c et e ex incuria confundente, vel c testem habet, 
ubique legenda est exceptis quattuor locis, in quibus editum 
est 0VZ03 Gs (hoc loco etiam fortasse c et c confusis) Act 23, 11 
cum kab61, adversautibus CEHLP, ovrco neninaroviTUG 
Phil 3, 17 cum nabd*fg, invitis d^ek^^^L^^^ (Tischendorfii 
textus hie ex comm. corrigendus), ovta (fo^egbv He 12,21 
cum K*A, adv^ersantibus n'^CD^et '^ L>IP, ovta ^ityao Apocl6,18 
cum «ab, adversautibus minusculis solis. Quae varietas 
in commentario rarissime relata est. 

V tq t'/.y.vGTiy.ov. 

„v i(fe).'AV6rty.6v in coniugatione verborum ex usu con- 
stanti longe plurimorum codicum uncialium, nee raro illud 
quidem in reliquis obvium plerisque locis editum est, nusquam 
autem nisi bene perspecta codicum auctoritate quamquam 
ipsi plerumque non sunt appositi," exceptis locis in quibus 
Lachmannus iniuria v abiecit ut Lc2,52 nqoixonrev cum 
KAB*CElvLxrAA, invitis DMU, Lc8,13 TUGxevovaiv cum sABE 
KLUxrAAH, invitis DM. Faucis in locis omisit Tischendorfius 
V post E, ut fboh Lcl,3 cum «BCDFLMPRUXrA3n, invitis 
AEKSA, f'P.«X£ Lcl,9 cum K*BDFM, in\atis N<=ACEKLPRSUXrAA3n, 
anelvGe Act23,22 cum sbhl, invitis AEP, fXa^e Act 28,15 
cum «*abl, invitis k<=hip, elx^ He 9,1 cum kbl, invitis dep 
(a hiat), — saepius in plurali uumero, ut ^aX^Gi Mc2,4 
cum sBCDEKLMUrn, adversautibus AAe^, Pfovci Lc 16,29 
cum sBDKMSUn, adversantibus aelxtaa, t/.u coot bis Io5,23 
cum KBDiiLun, adversautibus aemfaa etc, yivooGxovai lo 10,14 
cum wBL, adversante d, diuGcoacoGi Act 23,24 cum kabhl, 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 7C 



98 IV. DE GRAMMATICIS. 

adversantibus ep, 'iaaai Act 26,4 cum kabhl, adversantibus 
CEP, d-iXoiGi Act 26,5 cum nal, adversantibus bcehp, •AQi&aai 
lPe4,6 cum kbl, adversantibus AK*"p, ^wai lPe4,6 cum 
NABL, adversantibus K^^^P. 

„Non prorsus eadem ratio est dativi pluralis tertiae 
declinationis , quem locis aliquot tot testes sine v quot 
cum V exhibent. Sed in hoc quoque praestat cum cou- 
stantia quadam scripturam -iv tenere, nisi ipsa auctoritate 
cogente ad aliud, quam ubique inter utramque fluctuare." 
Ita debebat Lc7,38 &Q(h'v cum KABEGKLPxrAA edi, non 
&Qt^( cum DMun et Lachmanno, et" 2 Co 3,3 nXuh'v cum 
XBCDFG ut et Lachmannus edidit, invito A. Tamen 

scripsit Tischendorfius uXmeai Act 21,33 cum nabl et 
Lachmanno, invitis dehp, — aneid-ovai Ro2,8 cum sal, 
invitis B*DGP, — aas^tai lTil,9 cum SALP, invitis DFG, — 
^uGrmuGi Mt20,12 cum nbcln, invitis dza, — yvvai^i 
Act21,5 cum nabl, invitis cehp, — 8er^a?6i Lc2,37 cum 
BDKLMSun et Lachmanno, invitis s^AEXPAA, — dwdfisGi 
Act 2,22 cum kabd et Lachmanno, invitis CEP, — dvGi 
ter Mt6,24 cum NBEGKLMur^n, Lc 16,13 cum nabdefghk 
LMPRSUAn, invitis XFA, Act 21,33 cum nabl, invitis dehp 
(aliis sex locis scribitur dvG(v Mt22,40 Mcl6,12 Lc 12,52 
Actl2,6 HelO,28 Apocll,3), — i'&eGi Act28,17 cum 
KABiL, invitis HP 61, — eixoGi Act 1,15 (ante litteram 
consonantem decies Lc 14,31 Io6,19 Act27,28 1 Co 10,8 
Apoc4,4bis.l0 5,8 11,16 19,4; invenitur sixogi etiam 
ante vocalem fere semper in codicibus antiquissimis, ut 
et in LXX in ipsa editione Romaua ad lSam7,2 2Sam2,20 
2Regl6,2), — erdv/^iaGi (vide Synop. evang. ed. 3, a. 1871, 
p. liv) Mt7,15 cum nbc(d hiat) l invito A, — ensyvai-AOGi 
lTi4,3 cum ncl, invitis ADFGP, — ig&)jG€gi Act 1,10 cum 
KABL, — t i,yu7Ttjx6Gi 2Ti4,8 cum cl, invitis «°d^efgp, — 
■Ai^iuGi Ro 15,23 cum nabcd*lp, invitis d'^efg, — ttugi 
Mt2,16 cum KCL, invitis BDA, Lc 16,26 cum naedkuuc^, 
invitis aexfaa, Act 1,19 cum kbc, invitis ade, 24,14 cum 



1. DE OETHOGRAPHICIS. 99 

KA (b om), invitis EHLP, 2Ti4,8 cum ncl etc, invitis 
k'^.AlD^EFGP, — mei'iiaai Mcl,27 cum xBLMUn, invitis 
ACEKn, He 12,23 cum «aclm, invitis d<^p, — rtQuai Act 2,22 
cum XABD, invitis CEP. 

(2.) DE SIGNIS LEGENDI ADIUTORIBUS. 
Hoc loco sane inusitato sequuntur signa legendi ut 
quae ad verborum siagulorum orthographiea et ad textus 
formam iustam exteriorem, non ut ita dicam ad res 
grammaticas magis interiores, nominum vel verborum forma- 
tionem, syntaxim, verba composita, ea quae singulorum 
scriptorum propria sint, spectent. Tractanda sunt haec: 
accentus, spiritus, particularum coniunctio, interpunctio. ^ 

A. DE ACCENTIBUS. 

Codices antiquissimi textus testes spectatissimi hie nos 
deserunt, signis fere omnibus vacui litteras nudas exhibentes, 
etsi Euthalius fortasse (vide infra p. 114) accentus codicibus 
suis addidit. Neque ante saeculum septimum codices 
unciales accentibus ornatos invenimus. 

Accentus a prima manu uullos habent evangeUorum 
codices KABCDF^ii''NO''0*^f/pQRT^T''T*^T^w*^ZA (fere nullos) 
Qabcde^^ achmm et epistularum catholicarum SABCDEF^I 
(partim) , epistularum Paulimirum «ABCDF (fere nullos) F^G 
(fere nullos) HIOO^Q, ajjocalyjms KAC. Accentuum usus 
adumbratur in codice D evangeliorum in quo circum- 
flexus interdum invenitur; fortasse in codice N evangeliorum; 
in codicibus evangeliorum A, epistularum Paulinarum F et G 
tribus inter se cognatis, qui etiam circumflexo utuntur in primis 
^ super vocalem i, minime autem ad regulas hodie usitatas. 

^ De his omnibus conferendi sunt- C. H. A. Lipsius, Gramma- 
tiscke Untersuchungen uber die biblische Graecitat. Ueber die Lese- 
zeichen, Lipsiae a. 1863; Winer, Grammatik des JV. T. Sprachidioms, 
ed. 7, a G. Liinemanno, Lipsiae a. 1867, pars il, sect. 5 — 7, ed. Ame- 
ricana ab I. Henrico Thayero, Andoverae a. 1874, et jiraesertim ed. 
Anglicana a W. F. Moultonio, Edenburgi a. 1877; V. Gardthausen, 
Griechische Palaeographie , Lipsiae a. 1879, p. 270 — 287. 

7* 



100 IV. DE GRAMMATICIS. 

Contra addiderunt accentus correctores codicum supra 
dictorum vel habeut a prima mauu accentus \ evangelio- 
rum codices B3c3EFGHKLMOO^O'^0%UVW^W^W'^W''XYre**6'^An, 
actuum et epistularum catholicarutn B^C^HI^LP, epistularum 
Paulinarum b^C^d^EH^KLMNP, apocalypds bc^P. Ex his 
codicibus sic iustructis alii aetate priores accentibus 
valde improprie utuutur, ut KLSv^ alii ut d^p^^^' et b^'p^'^ 
parum accurate accentus ponunt. Ad hoc difficultas 
accentuum constitueudorum eo multo maior est, quod testi- 
monium codicum de hac re a conlatoribus raro notatum 
est, plerumque tamen videntur accentus a Tischendorfio 
accepti satis testati esse. 

Haec fere uotanda sunt: 

ayoQcuoi: Act 19,38 cum HLP, non ayoQuioi, 

avexpwo: Col 4,10, non arsipiuG ut -L, 

atti'TieQa: Lc8,26 cum EFHKr, non avtimqa ut V Lu, 

aTiodextov: lTi2,3, non anodeyaov, 

rtQai: Mt 24, 17. 18 Mc 13,15.16, non agat, 

aqmyJav: Col 1,10, non aQtaMav ut D^, 

§Qa8vrrjZa: 2Pe3,9 ut P, non ^Qadvttjza, 

ya^oqwluMor: Mc 12,41.43 cum v, non -axsiuv ut EFGMS, 

Seafida: Mt 13,30 c cum LFll, non Ssa/xacj ut km, c® Ln 

habent 8ea[.iaG, cf Lobeck, Paralqy. p. 396, 
BiTtmr. Mcl3,4 ut B^ l1 habent elnov, ut hl61 Act28,26, 
hoLtovtaQiav: Act 23, 17. 23 propter formam in Novo Testa- 

mento usitatissimam ty.atovTaQxijG , non hMtovzaQyoav 

ut hl61, 
iXxvGai: Io21,6 ut MA, non iXxvaai ut K, 
imiQai: Lc 18,13, non InaQai ut MFA, 
imqjurar. Lcl,79 ut S, non imqavat ut EMPAI, 
fQiS-Eia: Iac3,16 ut Ki^, non t'Qi&sia ut 2Col2,20 K et 

Gal 5,20 b3 et k, 

^ De codice s vide editiouem auiii 1863, p. xxiii et aduot, 3, et 
editionem auni 1865, p. xxxv et aduot. 1. 



1. DE OETHOGEAPHICIS. 101 

taruvui: Act 12,14, noii latavui ut Stepli Bez Elz, 
&lixina: Mt24,9 cum EFKLMS, Mc 13,19 etiam r, IolC,33 

EKLMSrA, Act 7,11 etiam h, Ro5,3 etiam l, non &liipta, 
&Qtiay.6(j: lac 1,26 ut KL, non &qIgxog, 
d-v/AiuGar. Lel,9 ut FA, non &v[xiaaai ut KM, 
i'arat: Mc5,29 ut msy, non lurai utl (k habet tare), 
i}idvta: Mcl,7 Lc3,16 Iol,27, non Ifiavra, 
tau: Lc6,34 sic Attice ut ek:msa, non ha ut r, etiam 

Mc 14,56 'iGca ut EKMr, non hai, 
qO-i'v: Lc 11,11 ut TA, non r/S-vv ut KM, 
Aazev&vvai: Lcl,79, non •/.uttv-d'vvui ut ET, 
y.i,Qvh lTi2,7 2Til,ll ut d^l, non -aIqvI — cf Diudorf 

ap. Steph. Thes. ling. Gr. Parisiis a. 1841, vol. 4, 

col. 1530. 
y.tjQv^ai: Lc4,19 ut ES, non xr^Qv^ai ut FHlvMLTA et Actl0,42 

hl61, 
y.Qu^ov: Gal 4,6, non xgd^ov ut g, 
y.Qii.ia: Mc 12,40 cum EKMSUr, non y^Q^ia ut 1, Lc 20,47 

habet etiam a -i- sed m hoc loco -1-, Lc 24,20 prae- 

bent EKMLTAn -/-, lPe4,17 scribit l -i, sed 2Pe2,3 

et Iud4 -/-, Ro2,2 legit d° -t'-, 
yaiori^: lPe4,19 ut KL, non y.TiGtfi, 

/.aV.axp: (Mc4,37) Lc8,23 cum ma, non lailuxp ut HFS, 
h'vov: Mt 12,20 cum EKrunc al, non Uvov, 
fiuQ'/UQirai: Apoc 21,21, non -irai ut g, 
l-Hyfia: lo 19,39, invito Lipsio qui ^ityf^u vult, 
fioyi).d?Mv: Mc7,32, non ^wyO.dXov ut M aut i-ioyikaXov ut S, 
^ vX-aog: Mt 12,20 1 Co 15,54.55.57, non vi-aog, 

vQ-jVidG: Act 27,28 cum h, non hgyvuG ut 61 aut oQyvaG ut B^, 

oGCfiVv: Mcl,6 cum rr, non oGCfvv ut ekmu, 

ova: Mc 15,29 cum KMF, non ova ut EF, 

maGui: Io7,30 cum MF, non niuGai ut A (etiam 10,39), 

ttovg: Mtl8,8 cum n et unc pier, non novG cum MS, 

Mc9,45 habet r tiovg, 
TTod^ai: Act 26,9, non ngdhu ut 61, 



102 IV. DE GEAMjMATICIS. 

7TQ(y>Qa: Act27,(30)41, ubi b^iilGI ttqcoqu praebent, 

Qixtjur: Lc4,35, uou nixpar ut EKMSFA, 

Gxvla: Lc 11,22 cum A, nou ay>vla ut c (exc. g® 1633) r, 

anHQar: Mc 15,16, uon aneiqav ut r, 

antkoi, GmXov: 2Pe2,13 cum L, Ei)h5,27 cum B'^^'^*'", uon 

GTiilov ut D'' altero loco, 
GTvlor. Gal2,9 cum D*^, non atvXoi, sed vide Lipsium, 
avpiaxyiv: Mc4,12 cum efksV, M habet -I'co- u-ico-, 
avpTezQicpd-ai: Mc5,4, non -/- ut S, 
avrtQi^av: Lc9,39, non awtQi^ov ut c Treg, 
tsGG£Qay.ovtahtj(j et -ni]: Act7,23 13,18 cum 61, ita sxa- 

rortakijG Ro4,19 cum D'^L, non -Etr^a aut -£T//, 
tQv^liov: Mc 14,20 ut m, non tqv^Hov, 
yoln^: Apoc6,6, non loivi^, 
XQiOj^ia: llo 2,20.27, altero versu habet L -/-, 
-{pvxoa: lo 18,18 cum An-, non \pijoG ut EKMrn*, Act 28,2 

habent 100. Ill -I'-, B^ 61-v-. 



peregrina: 
a^[ia: Mc 14,36, non a^^a ut KSr, 
yolyo&a: Mt27,33 cum HMS, non -&a ut EFK, Mc 15,22 

habent FMS av, KUVr-«i', H a, 
HOQ^av: Mc7,ll, non -dv ut EKMSrri, 

•AOQ^avav: Mt27,6 cum B^FHKMSr, non -vav utEV, X habet -va, 
Kovfi: Mc5,41 cum m1, non ut antea kov^, 
Xsfid: Mc 15,34 cum efhksv, non -^a ut r, 
Qaya: Mt5,22, non Qaxd, ut S, 
aa^ax&avei: Mc 15,34 cum h, non -vet ut G, 
rah&d: Mc5,41 cum codicibus antiquissimis, etiam s. 



nomma 2^T02yria: 
cde^civdQivov: Act27,6 cum (b^)hlp4.11, non -dQlvop ut 13^®^* 
(id est Prax 13), et Act28,ll dativus -dQivm cum 
b3l61.98, 
uTiolldo: 1 Co 16,12, ubi b-^KL habent -llco, 
aaaov: Act 27,13 cum 33.61, non uggov ut L, 



1. DE ORTHOGEAPHICIS. 103 

SiotQ^qfjG: 3Io9, non 8iorQ^'q>j<j, 

iTTaivEtov. Rol6,5 cum codd.^-^, non cum "Winero imu'verov, 

xw: Act 2 1,1, ubi L xcor, HP xco»' liabent, 

}.iroa: 2Ti4,21 cum D% non iXvoo ut K, 

vvfiq:av: Col 4,15 cum D'^L, non riniqav ut B'^ 

avitvyffv: Phil 4,2 ut D^, non avi'tvytji, 

avgrtv: Act27,17, non avQtiv ut Lachmannus, 

ritov: Tit* cum D^KL, non rttov, 

Tv/t'/.6a: Act 20,4 cum hl, non tvyr/,00 ut Winerus vult, 

Epli6,21 -6a cum d^'lp, Co14,7 -6a cum d% 
qihjtoa: 2Ti2,17 cum d'^KL, non qi'hjTua. 



nomma projiria peregrma: 
^U^cpayi'i: Mt21,l cum EKMLT item F, non ^ij&qja-pi ut 

B^H aut ^)i&q;dy)i ut L, 
^aQicoru: Mt 16,17, non ^uQtoym aut ut L ^uQiava, 
yB&atjfiavsi: Mt 26,36 cum b^efk, non -vet ut G**(g*-J'^, 

HM-w/), et Mc 14,32 -vsi cum b%HMS 1, non -r^rut V, 
daluavov&d: Mc8,10, non -&d ut r, 
tj^eg: Lc3,35 cum EHRMFAn, non f^fQ ut fortasse G, 
eva: lTi2,13, non svu, 

ijleiov: Lc4,25, non -hov ut MSYFAn, aut -liov ut K, cf 1,17, 
■d-dfiuQ: Mtl,3, non {f-cqucQ ut Tregellesius, 
^('/.Qa: Lc3,34, non {)-aQu ut Westcottius Hortiusque, 
idger: Lc3,37 hoc accentu ut EHKLMSvrAAn, G habet -Qt8, 
,'e^d^eh Apoc2,20, non ut g -^a^?il (Treg -§eX), 
leQBixto: Mt 20,29 cum ek, non -^w ut HMF et alibi L, 
y.ard: Io2,l cum MA, non -/.avd ut K, 
^lu&uvaald: Lc3,37 cum EGKA, non -ac'/ltt ut MSr, 
[lelsd: Lc3,31 cum EK, non fielm ut MSun aut fislea ut miuu., 
nveveitat: Lcll,32 cum M, non -vitca ut GUAn, 
TTsildtoa: hoc accentu Mt27,13 cum egkm, f passim, alibi 

TA, non -JMtoa ut (f)hu, Lcl3,l habet n -d-, 
aula: Lc3,(32)35 cum GKMSAn, non adla ut r, 
aixovi'doa: Act 20,4 cum h, non -y.uvv- ut L, 



104 IV. DE GRAIMMATICIS. 

Giva; Act 7,30 etc, nou aivd, 

GoloiKov. Mt6,29, non -//wr ut egklmsuf, Lc 12,27 -i^imv 

cum A, uou -/icor ut sr aut -luficov ut V, 
cpaltx: Lc3,35 hoc accentu cum egmsufa, non q>dl- ut K, 
cpaQta: Mtl,3, sed quQ^a Lc3,33 (ex errore?), 
qyifkih Act24,3 cum h, non cfifkii. ut b^61, testibus Apollon. 

et Herod, td big li^ navtayov rv i avreGtulfisvov sy^ovta, 
Xov^d: Lc8,3 cum MS, non -C« ut KIT. 



Codices eodem modo duces sunt in verbis encliticis quae 
vocant accentibus ornandis; liaec exemj^li gratia addantur: 

oi'-A eifi(: Iol,21 cum EKM etc, non ovh sifii, 

x«) eGtiv: Mc 12,11 ut KMr, S habet xai iGtiv sine accentu, 

Tiov eGti'v: Mc 14,14 cum GU, non ttov mri ut r, 

tovt fGtiv: Mc7,2 ut km, 

ctGwetoi eGZE: Mc7,18 cum KSr, 

ydg eGts: Mel 3, 11, ubi r -/(cq hte, 1 yicQ iati habet, 

'Am etGiv: Mtl9,12 cum EKMS, non xal stGtv, 

TiQOG Gt: lTi3,14 cum D*^, non ngoG gs, 

avtov rmi.G\ Mel 2, 13 ut KMF, non avtuv rivaG, 

vni tivcov: Lc9,7 cum emfA, non vtio xivojv, 

yccQ (frjGiv: He 8,5, non ydg (prjGiv, 

xai qrtjGiv: Act25,24 ut 61, non nul (ptjGiv ut HP, 

Hoi (prjGi'v: Act 10,31 ut 61, non '/mi (ftjGiv. 



dviiQ tiG iGttv: Act 25,14, nou dvliQ tIg tGziv, 
de^tav fxov eGti'v: Act 2,25 ut 61, non d. fiov sGtiv, 
e'i ri iGttv: Act 25,5 ut 61, non e'/ ti eGtiv, 
fA,siC(f>v ^ov iGrlv: lo 14,28 cum ekmsa, non i^i. ^ov eGtiv, 
fia&ijtai fiov iGte: Io8,31 cum eIvMSA, non fi. fiov t'Gts, 
X^iQcov GOV stGt'v: He 1,10 cum D°LM, nou /. gov emv, 
r^ypato uov tig: Lc8,46 ut KM, nou tj\pat6 ^ov rtG, 
dt Tiov tig: He 2,6 cum codicibus, non 8f nov tiG. 



1. DE OETHOGEAPHICIS. 105 

Vide de his encliticis Lipsium (ut ad p. 99) p. 49 — 67. 
Ubi alterum duorum verboriun eucliticorum monosyllabum 
est, plerumque accentum non habet, ueque habet accentum 
encliticum duarum syllabarum cum encliticiim quod prae- 
cedit pariter duas syllabas habet, ut lo 12,47 iav tla fiov, 
Lc 10,29 tiG iarlv ^ov, et Ro3,8 y.u&coG qiaatv rtrsG. 

B. DE SPIRITIBrS.i 

Fortasse semper, certe ex remotis temporibus confusi 
sunt spiritus lenis et asper in lingua Graeca et Attica et 
non Attica. lam annis ante Christum natum quadringentis, 
sive 01.83,3 — 01.94,2 (a. C. n. 446— 403) in obm-ionem 
spiritus sonum isse, discimus a v. cl. Adolfo de Schutz,^ 
qui scripsit: „Spiritus asperi usus hac omni aetate adeo 
inconstans fiiit ac perversus, ut h nota saepissime aut ibi 
omissa sit, ubi scribeuda erat, aut praescripta compareat 
eiusmodi vocibus, quae re vera spiritu aspero carent. 
Qua re apparet hunc sonum procedente tempore magis 
magisque neglectum esse, ita ut postremo omnino non 
audiretur, neque quisquam in dicendo rationem eius haberet." 
Ad quae verba illustranda, non solum exempla plus centum 
ex inscriptionibus variis exhibet, sed etiam ex una in- 
scriptione longa , anni 408 ' ante Christum natum , verba 
^^ginti enumerat sine spiritu aspero inter sexaginta quae 
cum aspero scribenda erant, et verba centum viginti duo 
cum aspero inter ducenta quatuordecim quae sine aspero 
scribenda erant. Praeterea etsi lapidarius ille H valde 
adama^'it, scripsit sive scalpsit EISTEKOTA pro fattjy.ora 
et KATISTASIN pro y.amaramv:^ 

^ Vide etiam supra, ]}. 90. 

^ Schiitz, Historia alphabeti Attici, Berolini a. 1875, p. 54 — 58. 
Confer etiam Franz, Elementa epigr. Graecae, Berolini a. 1840, p. Ill ; 
E. A. Sophoclem, History of the Greek alphabet, Cantabrigiae et 
Bostoniae, a. 1848, p. 64.65; Kiihner, Aitsfilhrliche Grammatik der 
(jriechischen Sprache, ed. 2, Hanoverae a. 1869, vol.1, p. 96 — 102. 

^ Kirchhoff, Corp. inscr. Atticarum, Berolini a. 1873, vol.1, 
p. 169—175; vide p. 170, frag, c, 1. 19 et p. 169, frag, a, 1. 4. 



106 lY. DE GRAJNOIATICIS. 

HofFmannus^ etiam adseverat, diligentia Herodiani 
(a. 161 p. C.n.), quam in usum spiritus definiendum adhibuit 
(fere 120 ies de spiritu adnotatione facta in vocabulis 
quibus a et s litterae initiales sunt) demoustrari , eo tempore 
iam spiritus asperi debilitationem multum j^rofecisse, cuius 
debiiitationis initium in dialecto Herodotea j^ercipitur; 
neque nos erraturos esse, quod puteraus eo tempore asperum 
a Yulgo in dicendo omnino omissum esse. Praeterea monet 
Hoffmannus quamvis asper interdum in verbo simplici 
omittatur, tamen eum in eomposito retineri, ut tjfiai, ■naO^ijuai ; 
ita Gallice scriptum esse le hews, etsi littera h non audiatur. 

Pergit Schiitzius, ut supra laudatus; „Cum autem ijxso 
sono exstincto nihilominus h nota in usu permaneret, con- 
sequens fuit, ut unusquisque lapicida earn ibi adiceret, ubi 
spiritum antea pronuntiatum fuisse arbitraretur." Haec 
omnia quadrant in libros Novi Testamenti manuscriptos 
plurimos cum unciales turn minusculos, qui signis legendi 
instructi sunt,^ quod suj^ra vidimus ubi de xf-nlooasi diximus, 
p. 90. Exempli causa: praebet codex minusculus 477 (i^'^O? 
quem Scrivenerus in hac re melius quam multos codices 
instructum esse adseverat, haec: byXoG, bhyoa, hSovzcov, 
oGtecov, uttea, x. r. X. et contra aQ7iaL,K>, heQoa, iraiQoa, 
bXoa, Eiat/]xsi, y.. t. X. Nihilo minus codices optimi inter 
se conlati, interpretes etiam Latini Gothi Copti Syri in 
auxilium vocati, testimonium minime neglegendum exhibent. 

Pauca hoc loco affereucla sunt: 

a^Qudfi: Mtl,1.2 cum D'^PP^EKMUn, non a^n. ut 1, r habet 

et a- et a-, 
ciQ^aysdm': Aj^oc 16,16 cum 35.37.38.39.87.95 am, non 

aQfi- ut 1.7.49 demid, 

^ Car. Aug. Jul. Hoffmann, XXIstes und XXIIstes Buck . . . 
der Ilias, pars 1, Clausthaliae a. 1864, p. 123 seqq., cf. ^. 12. 

^ Sjiiritus uoununquam iuveuiuntur in codicibus antiquioi'ibus 
ut hie illic in aqtAQ, semel (Gal 5,21) in s, semel (Mt 25,16) in D. 



1. DE ORTHOGEAPHICIS. 107 

t^EQ: Lc3,35 cum EHKMrAn it am em for ing, non e^eg ut 

fortasse miuusculi nonnulli et fF- vg^*^, 
^haaioa: Lc4,27 ih- cum A 69 a q am for fu ing go, 

non fXi- ut n unc multi b c d f 1, 
i}.f(uddu: Lc3,28 cum EKFAn a e f q em go cop sjt"*'', non 

slu- ut fortasse minusculi et b c g^-^ am ing for fu, 
skcoi: Mc 15,34 il- cum 69 g^ 1 am, 
iQfioymjG: 2Til,15 cum D^^P 221 d e go, non «(>,«- ut f g 

am fu demid et editores fere omnes, 
iaXfi: Lc3,25 hoc spiritu cum ElI c g^ q am em for ing, 

non iohi ut g^ 1, 
d'Quxvlcov: Act27,14 hoc spiritu cum 61 vg, non svq- ut hl, 
ijlei: Mt 27,46 hoc spiritu cum EFMr a b d f ff^ g^ q am 

em for fu. ing, non /- ut Kun d ff^ g^ h, 
Ihr. Lc3,23 hoc spiritu cum ESA it vg, non ij- ut KO 

126 b e, 
t]leiaa: Mt 11,14 hoc spiritu cum egklm it am fu for, non 

ij- ut rrn vg^^^ Mt 16,14 habet h //-, 
'^q: Lc3,28 cum EHKSrAnit emforharl, non ^()ut478fvggo, 
ijGaiaa: Mtl2,17 hoc spiritu cum EKMrn, non ^- ut GL 

it vg, alibi habet G ij-, 
waavvd: Mt21,9 cum it vg, non w- ut FL alibi n, 
biatje: Ro9,25 testibus nullis adlegatis, non marjs. 

Interpretis est statuere, utrum scribendum sit dyiu 
an uyiu He 9,2 — uQa an uqu Gal 2, 17 — avry an avt/] 
Mt22,39 (Mc 12,31) — avttj an ah^ Lc 2,2.37 7,12 
(hicComplut etBeza amji) 8,42 Ro7,10 16,2 lCo7,12 — 
hyyqioai an iy/Qiaui Apoc3,18 — iyxfV[] an incfvl] Mt 24,32 
Mc 13,28 — iv an iv Mc3,8.20 — iTTij^lexpai an mi^lsxpai 
Lc9,38 — I TioQvoa an tj nogvoa lCo5,ll — f(axQd an 
fia-AQa Mc 12,40 — on an o ti Mc9,11.28 Io8,25 2Co 
3,14 — rt (c) an ri (g«) Lc6,9 (cf Act 25,26) — rim 
an rird lPe5,8 — ri'rea an rivsa He 3,16. 

Westcottius Hortiusque originis peregrinae noi'mam 
secuti scribunt d^eX, dyag, ddQa^ivvrtivoa, ddgiaa, dxeXda^idx, 



108 IV. DE GRAMMATICIS. 

aXkrikovia, ulcfatcG, avavlao, ana, avvao, aQftuo, aQi^a'&ula, 
t^Eniaa, ei^ficoQ, tvaji, sGQcofi, soqmv, tva, aiouvva; sed spiritu 
leni i^QoioG , -cug, -u'lari, ihaaloo, Ijldi'aG, r^Gaiaa, kQeiya, 
leQefiiaa, leQoovlvfia, -ooXv^sirrjG, i^QovGuXt]//. 

C. DE APOSTROPHO, CORONIDE, PUNCTIS DIAERESIS, 
IOTA SUBSCRIPTO. 

Apostrophus iaro in codicibus vetustioribus passim 
invenitur, ut sy nava fx S'v aXX tva in codice A, x«t' avrov 
alX COG in codice P, sed panmi constanter usurpata et 
saepe in modura diastoles sive hypodiastoles quam gram- 
matici vocant vocis finem monstrantis, ut a^Quafi tlriii 
iGuuH yevvrjGaQst ahGa^er in codice S. De usu apostroplii 
consentiunt editores Novi Testamenti. 

Coronis ut in -Auyco, xa-^nroG codicum seriorum est 
neque in plerisque eorum diligenter adscripta. 

Puncta diaeresis invenimus in codicibus vetustissiinis 
ad litteras i et v adscripta, idque non solum ubi caven- 
dum erat ne f vel v cum vocali antecedenti coalesceret 
sed etiam fere omnibus in verbis ad initium, ut iica, iSovg, 
i'Q7]vt]G, vel I' et I coniunctis ut viog, vel in compositione 
ut Iv'iGivGaG , vel ad v et « quae neque in diphthongo sunt 
neque accentum habent, ut in codice Evv254, fol. 145, 
recto 1. 1 TiQEG^vTfQMv , fol. 150, 1. 12 tGnv, vide etiam 
infra p. 115, 11. 28.29. Interdum adhibitum est punctum 
unum ut /, V, vel etiam linea ut i, v. Hodie raro dis- 
putatur de usu punctorum horum. Nota haec: ydioG Act 
20,4 — divhXovreG Mt23,24 — «;.wj' Mc 1 5,34 -i" cum pb, 
non -/ ut HKr — fCfQ(a'fi lo 1 1,54 sine punctis cum abd 
EIKMSUXrAn — yMtacfaG lo 11,49 — xuiv lIo3,12 — -/mi- 
vdfi Lc3,36 — Xa'i8i 2Ti 1,5 -i- cum sacdekl, non -*- ut fg 
115.217 — fiaivGtjG Mt8,4 — TTQoiJHir Iac5,7 — ttqcoi Mtl6,3. 
Westcottius Hortiusque scribunt ullt/Xovid, dxai'a, ^),-d-Gm8u, 
-8('iv, yaioG, ijGaiaG, -MudcfUG , yMi'v, xaivdn, xaivdv, vatfiav (ita 
et. Tisch.), vco'v, et -iv-, et -co/-, et -cov- sine punctis diaeresis. 



1. DE OETHOGRAPHICIS. 100 

Iota subscriptuin in codicibus uneialibus non habetur, 
rarissime adscriptum in posterioribus aliquot ut on in u 
Mt25,15, in A Lc7,4 — ^Im in K Lc 23,31 — rjiSiauv in D 
Mcl,34; neque invenitur subscriptum in codicibus miuu- 
sculis, teste Scriveuero, ante tempus codicis EwTl (anno 
1160 exarati) etsi adscrijitum nonnunquam usurpatur 
antehac; unde fit ut testes paucos adhibere possimus. 
Aliquot verba sufficient ad Tischendorfii usum cognoscendum 
a^coo(7 Mt27,4.24 — uqui Mt 24,17 et aQov Mt9,6 — 
ei-Aij Rol3,4 — iQwrur lo 16.19 — ^ijV Lc 24,23 — ^coap 
Apoc4,7 — tjQav lo 19,38 — i^Qcod>jo Mt2,3 (forma 7jQm8ija 
quam Westcottius Hortiusque adamant invenitur iu iu- 
scriptionibus ut hHPQIAA, hHPQIAEIAO — y.ovql 
Epli5,12 — Id&Qa Mt 1,19 — utjZQolqHUG ITi 1,9 — nana/l 
Act 2 1,28 — Tzdvttj Act 24,3 — Tzargohoaia 1 Til, 9 — nqo^Qa 
Act27,30.41 — rQ:pii8a Actl6,8 — o?bv Lcll,12. 

D. DE PARTICULARUM COKIUNCTIONE. 

Coniunctio particularum in primis auctoritate codicum 
minusculorum definienda est, quod codices unciales plerique 
continua scriptura singulis verbis non disiunctis exarati 
sunt. Quod Tischendorfius statuit liquebit ex catalogis 
qui sequuntur. 

Coniiinctim seribunlur: 

«7r«'(7Ttlocis tribiis: Iol3,19 14,7 Siuttuvtog: Mc5,5 etc 

Apocl4,13 SuiTi: Mt 9,11 etc 

an^ravTi,: Mt 27,24 et alibi Sio: Mt27,8 etc 

aoayt: Mt7,20 17,26 Act 1 7,27 6i6ntQ: 1 Co 8,13 10,14 

uoayt: Act 8,30 SioTi: Lcl,13 etc 

dixccoxTco: Lcl3,4.11 iarneQ: He3,14 G,3 

Ssy.tmivTt: lo 11,18 Act 27,28 t\yt: 2 Co 5,3 etc 

Gal 1,18 (Ynao: Eo3,30 etc 

6ty.(iTtaaaotG: Mtl,17 2Col2,2 ffntoa: Act27,12 etc 

Gal 2,1 fl'Ts: Eol2,6 etc 

Sr,nov: He 2,1 6 fxncdca: 2Pe2,3 3,5 

^ Boeckh, Cor]), inscr. Gr. vol. 3, i^. 693, iuscr. 5774,5775, 
1. 15; p. 694, 11.42.55; p. 695, 11.87.89.114; p. 696, 1.180. 



110 



IV. DE GEAilMATICIS. 



(fA.7iQoa&tv: Mt5,16 etc 

l^avT^a: Mc6,25 etc 

^nnvoo: Mt2,9 etc 

^TT(ci'nioy: Mt27,G2 etc 

inftSijnso: Lcl,l 

i:(fdna'i: Ko6,10 etc 

rmq: lo 12,43 

riToi: Ro6,16 

ii'ccTi: Mt9,4 etc 

y.uyio: vide supra, ji. 96 

y.a&a: Mt 27,10 

xa&dneQ: Ro4,6 

y.u&i'irtG: Lcl,3 etc 

y.uii^o: lPe4,l3 etc 

y.«.&6).ov : Act 4,18 

y.a&oTt: Lcl,7 etc 

•/cccd^oianeQ: He 5,4 

xttiyt: Lc 19,42 etc 

yain^Q-. 2 Pel, 12 etc 

yuiTot: Act 14,17 etc 

yuiTOiys: Io4,2 

%('(xer: \ 

xccy.eixhev:\ vide supra, p. 96.97 

yivy.iivoG •.) 

xcTtrai'Tt,: Mt21,2 etc 

xciTevoiniov: Iud24 etc 

fjitvovv uno loco: Le 11,28 

fisrovrye: Ro9,20 10,18 Phil 3,8 

ufVTOi: Io4,27 etc 

/utrtTticTu: He 12,17 

fxijye {ti 6e u)jyi): Mt6,l etc 

fxridenoTC 2Ti3,7 



^i]de7i(x): He 11,7 

fxrixiTi: Mt21,19 etc 

y,ijnoTe: Mt4,6 etc 

ur]nov: Act 27,29 

/iitjjtcj: Ro9,ll He 9,8 

urjncoa: lCo8,9 etc 

fj.)]Te: Mt5,34 etc 

urjTi (nisi uno loco): Mt7,16 etc 

^u)]Tt.ye: 1 Co 6,3 

oajta: Mt2,6 etc 

ol'dinoTa: Mt7,23 

ovSeTTw. Lc23,53 etc 

ovxeri (uno loco exc.) : Mtl9,6 etc 

ovxoi'y; lo 18,37 

ovnoi: Mtl6,9 etc 

ovre: Mt6,20 etc 

TiccQauTixn: 2 Co 4,17 

niioa/orjutc: Mt 21,19 etc 

naoiXTOG : Mt5,32 etc 

7iiyTtx('.i6(X('.Tq): Lc3,l 

roiyaQovr; lTh4,8 He 12,1 

vneQextiva: 2 Co 10, 16 

imeofXTTSQiGGov: Ei3h3,20 iTh 

3,10 
vneQfxTTfoiGGcjG: lTh5,13 
VTifoXiccv: 2 Co 11,5 12,11 
vneoTieoiGGcoG: Mc7,37 
vTToxHTCo: Mt 22,44 etc 
(oGii: Mt3,16 etc 
dioTTiQ-. Mt6,2 etc 
(jiGTiiod: 1 Co 15,8 
w(TT6: Mt 12,12 etc 



Separantur haec: 
ulXci ya: Lc 24,21 1 Co 9,2 hti (ioyjia: Mtl9,8 etc 



dXk' ovyj: Lcl7,8 lo 13,10 
dvd ^iaov: Mtl3,25 Mc7,31 

Apoc7,17 
an tiQri tribus locis: Mt 23,39 

26,29.64 sed in ed. Brockhaus. 

a. 1873, Tischendorfii ultima, 

dnclQxt. Mt 23,39 26,29 



uno i.ic(xi)o&ei': Mt 27,55 

6uc yt: Lcl8,5 

6id navroG loco uno ex errore: 

Mtl8,10 
did Ti duobus locis ex errore: 

Mtl7,19 21,26(25) 
a^dofxr\xovTH f|: Act 2 7,3 7 



1. DE ORTHOGEAPHICIS. 



Ill 



ti utj: Mt5,13 etc 
ti juiJTi: Lc9jl3 etc 
ti Ti: Mt 18,28 etc 
a" Tia: Mt 16,24 etc 
h'fy}]xovTC( h'vm: Mtl8,12.13 

Lcl5,4.7 
^'4 huvTiua: Mc 15,39 Tit 2,8 
in\ 7T?.fTor: Act4,17 etc 
^nl TO avTo: Mt 22,34 etc 
xad^ do: Eol2,5; — Mcl4,19 

y.uif rjuaQfip: Mt26,55 etc 
xuTU fxovcca: Mc4,10 Lc9,18 
yea }6t((r: Mtl4,]3 etc 
u>] Ti uuo loco: Io21,5 
urj Tia: Io4,33 7,48 



oa ye: Ro8,32 

o Ti: Lc 10,35 etc 

oariG oLi': Mtl8,4 

ovx hi: Philemie 

nevrr]X0VTU tqiojv: Io 21,11 

ttqIv rj: Mtl,18 Mc 14,30 

r« vvp: Act 5,38 cum H, habent 

91.178.195 Tdi'vi^ 
Tiaatodxoi'Tcc Ttaaccofa vel rea- 

Gaqwv: Apoc7,4 21,17 
TO TiQOTEoov: Io6,62 etc 
ToiT (OTtv: Mt27,46 etc, sed 
roiTo'iartj':Mt26,26Mcl4,22.24 

Lc22,19 Io6,29 lIo4,3 
vniQ iyui: 2 Co 11,23 



E. DE INTERPUNCTIONE. 

In codicibus imcialibus autiquissimis ut XB iuterpunctio 
satis raro a prima manu invenitur, verbis nou separatis 
nisi interdum nova res novam lineam ut in « vel spatium 
breve ut in b requirit. Posthac usurpatur punctum simplex 
idque saepius ut a manu secunda in XB et a manu prima 
in ACIX^PQZE et nonnunquam ut in A comma et puncta 
duplieata. Codices 'SRW^ utuntur puncto eodem fere mode 
nunc ad summam nunc ad imam nunc ad mediam litteram 
sine ullo discrimine. Codices fp^"^gp*"^a punctum saepissime 
adhibent. Exempli gratia scribitur in F lTi3,16: 

y , Kxi. 

oMOjSoroMeNcucMerxecnriN- 

H 

T^o • rHc eyceRixc mic repioN • 
6c ec|)xNHpa3eH eN cxpKi 

verbo unoquoque more inscriptionum antiquarum ab aliis 
separate. Scribit G sine ulla cura, ut ITli 5,23.24: 



112 IV. DE GRAMilATICIS. 



T^o ccDMx xrvieMrn^CDc.eN ^h 
TTxpoycrx roy Ry hmcdn ly 

xpy THpHeeiH rnc i oc • o • i<x 

X(DN yivlXC. Oc KXI TTOIHCei- 

Luce clarius est ne argumentum qnidem ad iuter- 
punctionem rectam decernendam hauriri posse ex priorum 
nuditate iieque magis ex posteriorum copia signorum. 

Notatio autem alia interpunctiouis similis ftiit scriptura 
quam stichometricam vocant,^ de qua non raro 
erraverunt studiosi Novi Testameuti. Vox Gti'xoa 
sigaificavit primum in oratione soluta verba quae una linea 
seripta sunt , quae in ligata fTZt] appellantur. V. cl. Carolus 
Graux re accuratissime iudagata omnibus rebus, ipsis litteris 
singulis, enumeratis invenit atifov ex circiter 36 litteris exstare, 
apud scriptores cum sacros turn profanos. Usi sunt veteres 
cr/'jffo hoc mensura librorum cum poematum tum orationum 
prosarum, ut Diogenes Laertius^ refert Aristotelis opera 
stichos 445270 coutinere, Hieronymus^ Gregorii Nazianzeni 
opera triginta millia versuum continere. Eodem modo, 
teste Noldekio apud Gardthausenium, mercedem accij)iunt 
scribae hodie Indiae orientalis pro numero versuum (slok = 

^ Suicer, Thesaurus, Amstelaedami a. 1682, sub voce or I'/oa 
vol. 2, coll. 1025 — 1037; — F. Ritschl, Alexandrinische Bibliotheken, 
Vratislaviae a. 1838, p. 91 — 136; — Eduard Reuss, Herzog's Real- 
Encyklopadie fur protestant. Theologie und Kirche, Gothae a. 1862, 
vol. 15, 1). 85 — 88, sub voce Stichometrie ; — Charles Graux, Nouvelles 
recherches sur la stichometrie , Rexnie de philologie a. 1878, vol. 2, 
p. 97 — 143; — V. Gardthausen , Oriechische Palaeographie , Lipsiae 
a. 187 9, p. 127 — 133; — F. Blass, Zur Frage ilber die Stichometrie 
der-AUen, et Stichometrie und Kolometrie, Rheinisches 3Iuseum, 
ser. nov. vol. 24, p. 524 — 532 et vol. 34, p. 214 — 236; — Wachsmuth, 
Stichometrie tmd kein Ende, Rheinisches Museum, ser. nov. vol, 34, 
fasc. 3, p. 481—484. 

"^ Diog. Laert. De vita et mor. philosoph. lib. 5, cap. 28. 

' Hieron. Catal, script, eccles. cap. 117. 



1. DE ORTHOGRAPHICIS, 113 

versus poetici) sive liber exscriptii« versus quos slok dicunt 
habet sive non habet. Est atlyog hoc sensu mensura spatii. 
Pari fere modo revocant typographi Anglici quidquid typis 
descriptum est ad m quae littera est quadrata, Apud 
Eusebium^ dieitur epistula lesu ad Abgarum paueos 
stichos continere, et Origenes^ adseverat Paulum paueos 
stichos ad ecelesias misisse et lohaunem epistulam per- 
paucorum stichorum reliquisse et lohaunis epistulas secun- 
dam et tertiam stichos nou centum facere. Haec omnia 
ad arty ova eos pertinent quibus spatium certum definitur, 
et quod sciam non nisi huiusmodi arlyoi commemorantur 
in subscriptionibus librorum No\t Testamenti. In codicibus 
evangeliorum usurpatur vox Qr/fiata eodem sensu, et non- 
nunquara praebet codex idem numeros et atiycov et ntj^iurcov 
sane ex antigraphis variis haustos ; similitudo harum vocum 
apparebit ex eo quod inter aha Matthaei numerantur crti'yoi 
2560, Qtjfiara 2522, et Marci att'yoi 1616, Qtjfiata 1675. 
Prorsus differt scriptura stichometrica quam theologi 
vocant. Post saeculum quintum medium exscripsit Eutha- 
lius diaconus Alexandrinus, posthac episcopus Sulcensis (?) 
actus et epistuhis, accentibus additis, verbis ita in versus 
dispertitis ut quae in oratione inter se arctissime con- 
iuucta essent uno versu comprehenderentur , praesertim 
in usum lectorum publicorum in ecclesiis:^ TiQatav 8)} ovv 
f'ycoys rijV aTZoarohxijv ^I'^Xov aroiyidov (ariyrfiov) avayvova re 
ncii yQuxpaa. Et iterum: ivayyoG iixoi ys riiv re rav ttqu^scop 

^ F.i\seh. Hist. ecclesA, 13, ^ 9: oliyoOTiyov [Atv noXvdvrauov 
di tmaToi.fjG. 

^ Orig. apud Euseb. vi, 25, ?§ 7.10: JJavloa . . . oi'dt ndaaia 
fyQUXpev cda iSiSa'^tv ixxlrjOt'caa, i()Mc y.ui cda tyQcaptv, oUyova 
ari/ovG ^n^areilfy . . . . [lohannes] x((T«)J).ot7T( xui ^maTolriy narv 
oliycar ariywr . . . 7i).r]v oix fia) oti/ojv uuq otiqui [2Io et 3lo] 
fy.dTor. 

' Euthalius apud Zacagnium, Collectanea monumentorum veterum 
ecelesiae, Romae a. 1G98, p. 404. 409. 

TiscHENDOBF, N. T. ed. 8. 8C 



114 IV. DE GRAMMATICIS. 



3i3h)v iifia, xai ■/Md-olr/.iov emorolcov uvayvMvai te xara 7iqo(jo> 
diav nai Tibxr ura>ieq!ulai(OGaG&ai '/.ai dieleiv roi'tav exdGrfjG ruv 
voi'v . . . aroiirfiov (ortyriSuv) re Gvv&eiG rovTav ro v(foG xara 
tijv ifiuvtov GviifietQiur ttqog evGijfiuv avajvooGiv. Quod autem 
ad epistulas Pauli attinet, videtur Euthalius Graece se- 
cutus esse scrip torem Syrum, qui partitionem in lingua 
Syra iam anno 396 fecerit.^ Qui primus evangelia in 
stichos dispertita scripserit, non apparet. Praeterea usus 
est Hieronymus distinctione tali in versione sua Latina. 
Seriptura huius similis per stichos sive versus breves 
exstat in codicibus^ d'^^^ act^act ppauijjpaui^ Exemplum dabit 
quod dP'*"^ scribit 1 Co 13,5— 8: 

OyKXCXHMONiei 

oyZHreiTxexy 1 Hc 

oyrrxpoXYN e rxi 

oyxorizenrxn^oKXKON 

oyxxipeieniTHx^iKix 

cy Nxxi p e ) A^erAxxH eTx 

nxNnrxcrerei 

T ixNirxi 1 1 en eye I 

ri is.H rxexTT ize i 

rrxNTxyTTOMeNei 

6yA.eTTOT^eeKnin'T^ei+ 

Versio Latina in codice hoc eodem modo exarata est: 

NON AMB ITIO S AE ST 
NONQUAERITQUAESUASUNT 
NONINRITATUR etc. 

^ Zacagnius, ibid. p. 536, not. 2. Vide infra, p. 157 — 159. 
^ De codice £*•=' vide infra, cap. Vll, 2. 



1. DE ORTHOGRAPHICIS. 115 

Codex D*^^^ ^^' usurpat praeterea hie illic punctum et 
nonnunquam litteram magnam locis quibus sensus distinctio 
occurrit ad medium versum, ut lo 2 1,2 1.22: 



KG oY"rocA,eT~i /Vereixynr cd 

et L/atme: 



DME HICAUTEMQUID • DICITILLI IHS 

Sed haec omnia parum valent ad interpunctiouem 
hodie definiendam. 

Interpimctionem uberiorem habemus in codicibus 
ELOS\'YeK'^PPMP^"'B^P°'=, puncto ad summam ubi plurimura 
valebat, mediam, imam litteram apposito, commate dupli- 
catisque punctis minus raro adhibitis. Teste Tischendorfio 
vix invenitur signum interrogationis ante saeculum nonum 
vel oetavum. Tamen editores hodie interpunctionem codicum 
horum vel codicum minusculorum non ducem fidelem habent. 

In hac editione Tischendorfius paritei* atque in septima 
raritati interpunctionis studuit, quod Lachmannus etiam 
fecerat. Ubi autem antea ad verba post yf/Qantui vel Itymv 
X. T. X. citata usus erat littera magna sine puncto, nunc 
colon et litteram parvam posuit: unde scribitur non 
yf'yQUTirai Oi'x, yiyqamai yccQ Kvqiov, Xeycov Ofiot'a, sed 
jiyQantar ovx, yf'jQaTTrai juq' xvqwv, Xsyoov bfioia. Hanc 
mutationem, quam iam adumbraverat in prolegomenis 
editionis septimae, p. Ixiii, invitus, ut videtur, concessit editor 
codicum auctoritati; exempli gratia haec ex codice E\"\'^254, 
foll45 recto, 11.3.4 ad pericopam de adultera addantur: 
nXr^v tlj(S yvvar/.oa, ein • yvvai . nov sio'i'v • ovSsia as xatf- 

•Aoi'vev; ?; ds, eiTzev ovdeiG x£ ■ siTie de avt h la' ov8s iyco 
ae xutuy.Qt'v'^ 

Qui rem accuratius tractare volunt ad Lipsii librum 
p. 67 — 112 ablegantur. Hugius^ notat locos uonnullos 

^ Hug, Einleitung in die Schri/ten des Keuen Testaments, 
ed. 4, Stuttgardiae, a. 1847, p. 213 — 217. 

8* 



116 IV. DE GEAMIVIATICIS. 

ubi patres de interpunctione inter se dissentiunt. Locus 
praeclarissimus est ille lo 1,3.4 ovde iv o yeyovsv iv avzco 
^ar; ictiv, quern vide. 

2. 

DE NOMINUM FORMATIONE. 

Pauca dicenda sunt de nominibus cum primae secun- 
daeque turn tertiae decliuatiouis , et de peregrinis aptotisque. 

ulvdda ut accusativus neutrius generis Act9,32.35 et 
1 f 2 ilprl Av88aG ut genetivus femiuini generis primae 

declinationis Act 9,38 scribuntur, quae vox 
teste Winero^ feminini generis est in 1 Mace et apud Plinium, 
utriusque generis apud losephum. De voce QvdtsiQa vide 
Actl6,14 Apocl,ll 2,18.24:2 Apocl,ll legit Tischen- 
dorfius cum N sia OvdrsiQa. Habemus Mt 10,15 Fu- 
fiOQQoov et 2Pe2,6 ro^oQQaa ut Gen 13,10 accusativum 
neutrius generis Fo^ogQa et Gen 14,2 genetivum feminini 
generis FofiaQQaa. Accusativus feminini generis AvatQav 
Actl4,6.21 16,1 pugnat cum dativo yivar^fotcr Act 14,8 16,2 
2Ti3,ll. De voce MaQia haec dicantur: genetivo semper, 
id est septies, Magiaa scribitur; dativo bis MaQidfi Lc2,5, 
repugnante D, Act 1,14, repugnantibus naCD; nominativo, 
accusativo, vocativo scribuntur apud Matthaeum MuQidfi 
quater, Maqla non nisi ter; apud Marcum (nominativo solo) 
MuQia septies id est ubique; apud Lucam MuQidfi decies, 
MuQia yelMuQiav non nisi quinquies; apud loliannem MaQidfi 
undecies Maqia vel -av non nisi ter. Praeterea codices kd 
adamant formam MuQi'a, bla formam MaQidfi.^ 

Videtur -aQX'jf^ in primis usitata fuisse forma aposto- 
lorum tempore et certe posthac in vocibus compositis. 

^ Winer, BiblischesReahvorterbuch, ed. 3, Lipsiae a. 184 7, sub voce. 
2 Vide Boeckh, Corp. inscr. Gr. vol.3, p. 61, ins. 3982, 1.9. 
^ Confer Kaimju Lc 3,36 — ^hovd/J. Lc 3,30 — Na&cl/LC Lc 3,31 — 
etiam 'luvvai Lc3,24 — et Mevvn Lc3,31. 



2. DE NOMINVM FORMATIONE. 117 

Edidit Tischendoi-fius aaiaQiav Act 19,31 — i&raQyyja 2 Co 
11,32 — sy.arortaQpja undevicies, id est ubique nisi 
Act22,25 — naxQiaQyjiG Act2,29 7,8.9 He7,4 — noh- 
xaQiaa Act 17,6.8 — tETgaaQmc Mtl4,l Lc3,19 9,7 
Act 13,1; sed e contrario ubique, vicies semel, iiXiaQyoa. 
AVinerus laudat formas similes in -agyriG cum in Vetere 
Testamento turn in scriptoribus profanis. 

Formae unyaiQtjU,^ /layaiQij leguntur septies Lc 21,24 
22,49 Act 12,2 Heb 11,34.37 Apoc 13,10.14; nhiufivQija 
Lc6,48; Trpropz/a Act27,30; (7;rf/()/;fT2 Act 10,1 21,31 27,1; 
^anqfiQij Act 5,1; (jvvstdiu'tia Act 5,2.^ 

Ut ex 6 dsafloa numerus i^luralis ra SsGud ducitur 
excepto Phil 1,13 ubi oi 5fff,Mo/ legitur, ita ex 6 airoa Act7,12 
in textu recepto (cum HP etc) aira, sed hie editores recen- 
tiores omnes Giri'u receperunt cum kabcde. Pro forma 
phirali usitata oraSiova nunc edidit Tischendorfius Io6,19 
oruSia cum k*d; item Mcl4,3 rbv aXa^aarqov cum n*adef 
HKSLTW^xrn non r^j- al. ut k'^bcla. 

Forma j'^pst Lcl,36 edita est cum «abc et uncialibus 

n 1 i' ceteris* et occurrit in codicibus bonis Genl5,15 

21,7 25,8 lParal29,28. Testatior forma Act27,40 

est uQtfftayya. Forma jDluralis neutrius generis ijuiGeia 

edita est Lcl9,8 cum l (}<B*q-ata), quae forma alibi^ reperta 

* Ita ExQdl5,9 jua/atQij et ed. Eom. et mss. 

2 Dindorfius scripsit: „vicissim frequens est genitivus aneiQrjG, 
etiani in eommuni dialecto apud recentiores." Steph. Thes. Gr. ling. 
Parisiis vol.7 (a. 1848— 1854), col. 569. 

' Ita etiam Exod8,21.24 xvvofivirj(J, 1 Sam 25,20 ini^f^rjy.vit^a 
et ed. Rom. et mss., Sap 10, 7 faTt]y.vir] s*. 

* Dindorfius scripsit: ,,Videtur haec forma [yfJQoa, to] frequen- 
tata fuisse Macedonibus et Alexandrinis" ; Steph. Thes. Gr. ling. 
Parisiis vol.2 (a. 1833), col. 608. Cf Fritzsche ad Sir3,12; Sturz, 
De dial. Maced. et Ale.x. p. 155. 

^ Antoninus Liberalis, IVUrufioQtfioatoiv avruycoyij , cap. 2, 
ed. Georg. Aenoth. Koch, Lipsiae a. 1832, pag. 6, 1. 28. 



118 IV. DE QEAMMATICIS, 

est, praeterea probatur ijfiiaea apud Phrynichum^ pro rjf/i'at]. 
Editum est ^ad-tcoa Lc24,l cum KABCDGHLMXrAAn*, non 
^a&i'oa ut EKPSUVn^. Accusativus pluralis rl^ario scribitur 
Mc8,3 cum NA, quae forma Fritzscliio^ probatior videtur 
esse etiam Mt 15,32 ubi Tischendorfius ijDse eam recepit 
in editionibus minoribus a. 1873. 

Neutrum to eXsoa ubique scribitur quamquam iXsov 
quidem aliquoties etiam in uno vel altero antiquissimorum 
codicum invenitur. Octies occurrit ro nXovtoa 2 Co 8,2 
Ephl,7 2,7 3,8.16 Phil 4,19 Col 1,27 2,2, duodecies o 
Ttlo-vroa Mtl3,22 Mc4,19 Lc8,14 lac 5,2 Ro2,4 9,23 
11,33 Ephl,18 Hell,26 lTi6,17 Apoc5,12 18,16; 
^i^XoG passim, sed bis ru Cip-oa, 2 Co 9,2 cum kb 17, 
quam formam in editione septima B solo teste Tischendorfius 
noluit accipere, et Phil 3,6 cum kaBD*FG. Aliquot testes 
habent passim etiam 6 beXnvoG ut Lc 14,16 Apoc 19,9.17. 

In editione septima Tischendorfius, vix libenter scripsit 
Jiuv Act 14,12 — aaqjakviv He 6,19 — et in apocalypsi 
7To8?jQt]v 1,13 — fitjvav 9,15 22,2 — agasvav 12,5.13 — 
si-Aui'civ 13,14 de quibus conferendus est apparatus criticus 
ad He6,19; nunc auctoritate in primis codicis n fultus, 
qui codex tamen aliis locis formas similes praebet, expulit 
has fiarmas neque olim neque hodie a lingua popular! alienas,^ 
quae etsi passim in codicibus optimis antiquissimis leguntur 

^ Phrynichus, Eclogae nominum, ed. Chr. Aug. Lobeck, Lipsiae 
a. 1820, p. 246.247: Steph. Thesaur. vol.4, p. 170; Buttmann, 
Atisfilhrl. Sprachlelire, vol.1, ji. 248 ; Al. Buttmann, Studien und 
Kritiken, a. 1862, p. 194sq. 

^ C. F. A. Fritzsche, Evangelium Marci, excurs. 3, Lipsiae a. 1 830, 
p. 796.797. 

^ Vide MuUach, Grammatik der griechischen Vulgarsprache, 
Berolini a. 1856, p. 22 et 162; — Joh. Gottfr. Wetzstein, "„Aus- 
gewiihlte griechisclie und lateinische Inschriften, gesammelt auf 
Reisen in den Trachonen und um das Haurangebirge," Ahhandlungen 
der kbniglichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Aus dem 
Jahre 1863, Berolini a. 1864, p. 255 — 368, ubi invenitur forma 



2. DE NOMIXUIVI FOEMATIONE. 119 

tameh ex recentiore usu videutur fluxisse. Similiter fiet'^cov 
pro fteiXco Io5,36 non editum est, quamquani abegma 
testes habet. 

Vox Moj'mriG McSmsi MoSm'tjv habet Act 7,44 MoSvay ex 
iierpTina «BCEH, ut verisimile est, auctore Moultonio, ex 
LXXviralis versionis usu, et Lc 16,29 Maivam 
ex codicibus omnibus. Moov- in hac voce constanter editum 
est. Habet textus receptus ubique Mcao^a , ita etiam Strabo 
(ed. Meineke) et Philo (ed. Miiller; non ita ed. Richter). 
De usu LXXvirali cf LXX ed. 4. Tischendorfii , proll. 
p. xlii. Teste Miillero (in loseph. Contr. JPp. i, 31, §4) fluc- 
tuat scriptura apud losephum, etsi forma Maaria ei usitatior 
sit; Bekkerus tamen edidit ubique apud losephum Moivarja. 
De codicum variatione quod ad banc vocem attinet, cf 
Ottonem ad lust. Mart. Alwl. 1, cap. 32 sub init. 

In evangeliis editae sunt formae ^oXof^ibivoG , ^oXo^ava, 
in actibus ^oXo^iavroa 3,11 cum nABCP, 5,12 cum kaIo; 
A Mtl,6 et cfsemel) A Mt 12,42 praebent -^lavra. Act 7,47 
edidit Tischendorfius ZtOM^iav. 

Vox 'IsQovaaXtjfi vel ' IfQOGolv/ia invenitur in Novo 
Testamento fere 140 ies, id est ' [sooixxaXfju 74ies et'IeQoao- 
Xvna 66 ies. Ut accuratius loquar, edita est forma -oXvfxa in 
Matthaeo semper (Hies) excepto Mt23,37 ubi -ijfi bis 
legitur, — in Marco semper (Hies) — in lohanne semper 
(12 ies), — in apocalypsi semper, id est ter. In Luca edita 
est forma -^/t 27 ies, -oXv^ia quater, — in actibus -^/i 37 ies, 
-oXv^a 22 ies, — in Paulo -ij^ octies, -oXvjua ter. 

Ex verbis aptotis haec Brjt)-q)aji], revvijauQet, KaqaQvaovfi 

anfotfl ubique sine variatione edita sunt; — Br^&aaiduv 

potius placet Matthaeo et Marco, BtjS-Guidd 

yorjjiiScn' p. 311, inscr. 160, 1. 3; — Le Bas et Waddington, Voyage 
archeologique , inscriptions vol. 3, 1, textes, pars VI, sect. VI, Tracho- 
nite 2, Eimea, inscr. 2418, 1. 2, ubi invenitur d^vQiSav. Vide etiam 
I.G. Miillerum, Erklarung des Barnabasbriefes, Lipsiae a. 1869, ji. 158, 
et E. A. Sophoclem, Greek lexicon, Bostoniae a. 1870, p. 36. 



120 IV. DE GRAMMATICIS. 



Lucae et lohanui;^ — A^aCaQi& (exceptis Mt4,13 et Lc4,16 
Na^aQa) iisurpatur a Matthaeo et Luca (etiam in actibus), 
Na^aQt't a Marco et lohanne, iudice Tischendorfio. 

3. 
DE VERBORUM FORMATIONE. 

(1.) DE AUGMENTO. 

Augmentum passim vel omittitur vel fluctuat vel 
duplicatur vel »on reduplicatur vel transponitur, 

a. Omittitur passim augmentum praesertim in verbis 
quae praepositionibus composita sunt vel quae diphthongum. 
01 vel fv sub initium habent, et in plusquamperfecto ut: 
dvoQ&a&t] Lcl3,13 — mcaaxvv&tj 2Til,16 — diSQfitjVsvciev 
Lc 24,27 ( — art'&ij Act 16,26 — acp^driaav Ro4,7) — sttoixv- 
dofojaev 1 Co 3,14 — oixodo^aj&tj Io2,20 cum xb*t^33 
(oixodo^ujOEv aliqua auctoritate valet, in primis Act 7,47 B*D 
et Lc7,5 C*D; alibi vero ita unus b* vel c* vel l*, alibi 
nullus; confer ad Act 7,47)^ — evSuxtjaa etc Mtl7,5 
Mel, 11 Lc3,22 12,32 2Pel,17 1 Co 1,21 10,5 Gall,15 
Col 1,19 lTh2,8 (sed ijvdox. praesertim cum NAB et 
37paui Mt3,17 12,18 Ro 15,26.27 lTh3,l He 10,6.8; ad 
He 10,6.8 habent nd*= evdox.) — evHaiQovv Mc6,31 (sed 
■>]vxaiQOvv Act 17,21) cum nabde — fvloytjaa (cf Lc 24,30) 
— EVTTOQEito Act 11,29 — evQidnov , evQov etc (He 11,5 
tjVQiaxEto cum naDE) — evcfOQtjaev Lc 12,16 ubi codices 
multi r^vqi. praebent — evcfQui'vovro Act7,41 (sed rjV(pQciv&7] 

^ Confer ^i^Saccidd ex titulo atramento sciipto in testa fictili, 
quae ex Aegypto Parisios translata fuit; Boeckh, Corp. inscr. Gr. 
vol. 4 (a. 1877), p. 424, inscr. 9060, 1. 2. 

2 Confer Wetzstein (ut supra p. 118) p. 267, inscr. 12, 1. 2 ; 
p. 279, inscr. 52, 1. 3.4; p. 282, inscr. 62. a, 1. 10; p. 299, inscr. 118, 
1. 4; p. 304, inscr. 136, 1. 2; p. 305, inscr. 140, 1. 4; p. 307, inscr. 148, 
11.4.5; p. 309, inscr. 155, 1.4 ubi oix; — p. 270, inscr. 22 , 11.4.5; 
p. 271, inscr. 28, 1.6; p. 295, inscr. 107, 1.2 ubi 0)X. 



3. DE VERBORTOI FORMATIONE. 121 

Act2,26) — evx(iQ(Gtr/asv Act27,35 (sed^ y]viaQiari]aav 
Rol,21 cum nacde) — sviovro Act27,29 cum b*ch (sed 
ijvx6fi7jv Ro9,3 cum kABCFG) — ev^afttp> Act26,29 — yeyovei 
Act 4,22 (vide ad loc.) — StdcSxet Mc 14,44 Lc 19,15 
Ioll,57 (of Mcl5,10) — /AsiievffAeiaav lIo2,19 — ttstzi- 
(rtsvx'eiaav Act 14,23 — TZSTToujxstGav Mcl5,7 — ts&siiEXiato 
Mt7,25. 

h. Fluduat augmentum inter b et ?/ in eSvmfAr^v 
Mt 22,46 etc et 7^8vvdfi)]v Io9,33 etc etiam jjdwlj&ijv 
Mtl7,16.19 etc, vel i]dvvdG&>^p Mc7,24 (nb) — ffisllcv 
lo 6,6.71 etc et tj/AeXXov Lc7,2 Io4,47 etc (e^ovXofir^v, 
f^ovXtj&tp' ubique edita sunt, non ij^ovl. — cf 2Iol2 in 
textu recepto) ; inter ei et t], ut etQydoua-f^e 2 lo 8 et r^QyaGato 
Mt25,16 etc riQyd^ovto Actl8,3; yMtsiQy. Rol5,18 et yMttjQy. 
Ro7,8 etc, TiQoaijQy. Lcl9,16 (sllxwufvoG editum est Lc 16,20, 
non ijl-A.). Fluctuant etiam iQ- et iqq-, ut fQa^8iG&ijv 2 Co 
11,25 — fQdvriG&v He 9,19.21 — ^QaniGav Mt26,67 — '^Qixpav 
Mt 15,30 etc — fQVGd-ii 2Ti4,17 — fQmato Col 1,13 
2Ti3,ll (sed fQQmaro 2Col,10 2Pe2,7) — ttqog^qij'Sev 
Lc6,48.49 (sed '^qq^^bv Lc9,42) — SiEQtjGGsto Lc5,6 
(sed SifQQijiev Mt 26,65) — fQQe&)i passim. Reduplicatur 
interdum q, ut neQca'ttGfit'voi He 10,22 — 7reQ(Q8Qafiutvcv 
Apoc 19,13 (n); saepius non reduplicatur, ut fQi^mt'voi 
Mt9,36 (d QSQififtH'ot) — fQQintca Lcl7,2 — ^'qqcog&e 
Actl5,29 — fQQi^oiuivot Eph3,18(17) Col2,7. 

c. Duplicatur augmentum vel omissa est reduplicatio 
quam vocant, ut: dns-AatEGrd^tj Mtl2,13 Mc3,5 (8,25) 
Lc6,10 — «mp&»' Io9,14 — dvscityev 1 Co 16,9 — dveor/^&r^v 
Mt3,16 9,30 27,52 Lcl,64 — dveq^x&ijvcu Lc3,21 — 
dvsojyfifvoG Act 10,11 Ro3,13 2Co2,12; tripUcatur etiam 
ut TjVEor/^d-tjGca' Io9,10 — Tjvecoyfiivfj Apoc4,l 10,2.8 19,11; 
reduplicatio omittitur in eftvtjGtEVfitvt] Lcl,27 2,5. 

^ Confer Gruterum, Corp. inscr. Amstelaedami a. 1707, p. Ixxi, 
inscr. 1, 11. 9.14.18 i]vyccQiaTi]atv. ' 



122 IV, DE GRAMMATICIS. 

d. Transponitur augmentum, ut rivviytj Actl2,10 - — 
rjvoiyriGUv Mc7,35 — rivoi^ev Io9,17 — ^voii-d-tjaav Actl6,26 
— dujvoijfit'vova Act7,56 — r^qjiev Mcl,34 11,16 — 
ijfiq^^ieaf.ievov Mtll,8 Lc7,25 (j7TQoq>ijrevaav, non TZQosiftjZsvGav 
textus recepti Mtll,13 et al.). 

Forma ioQaxa pro icoQaxa edita est 1 Co 9,1 Col 2, 
1.18, sed alibi koQ.^ 

(2.) DE TEMPORIBUS INSOLENTIORIBUS. 

a. Aliquando verba formas permutant, ut verba in fAi 
cum verbis in aco fco (i)w, verba in em cum verbis in 
u(o, e. g. : i^THTT'Lav Act 14,1 7, fiintnoaad-ai Act28,6, acfida 
Apoc2,20, ovvixov Ro3,ll (al avvmv), avviovaiv Mt 13,13, 
acfiovaiv Apocll,9 (pXavviovGiv acpiovaiv), — iXsm'toa Ro9,16, 
iXsate Iu23, illoya Phileml8, — viKo'vvti Apoc2,17, VjQKirovv 
Mt 15,23, ii'sliQifwvvto Mcl4,5, ift^Qifwvi^isvoa Ioll,38.^ 

b. Quod ad modos attinet, haec notentur. Etsi non editum 
est tamen passim in codicibus nonnullis invenitur coniunctivus 
quidam futuri ut xav-d-tjaojfiai lCol3,3, neQdtj&tjGMvrai IPe 
3,1 (dMGtj Iol7,2 nunc legit Tisch.). Formae 5or Mc8,37, 
TzuQadoi Mc4,29 14,10.11 Iol3,2, TiaQccdidoi 1 Co 15,24, 
yvoT Mc5,43 9,30 Lc 19,15 videntur re vera non optativi 
sed coniunctivi modi esse.^ Tischendorfius edidit optativum 

^ Vide de ioQuxa Stephan. Thes. Gr. ling. Parisiis vol. 5 
(a. 1842 — 1846), col. 2139. Praeterea cum his de aiigmento „conferri 
possunt multa ex LXX, alia in editis alia in mss. obvia: nt ane- 
y.ursarr] Exod4,7, fQvaO-rjOav (qvOcj 4Reg23,18 Exod5,23, fQiipfi' 
Exod7,10, furrjarfvufi'*] (hoc omnino contra antiquum morem 
fuisse videtur) Dent 22,23 (eadem forma Protev. lac. xix, 1, cod. E), 
enQOVOfxevaav saepissime, r^QyaCovro Exod36,4 et alibi saepe, tnno- 
f/>)Tfi'ff«»'saepissime, f7rt/9f/?i;zft Num 22,22, Jfrfwxftv 2 Regl8,ll etc. 
Cf etiam Pair, npostol. opp. ed. Gebhardt, Harnack, Zahn, Lipsiae 
a. 1876, fasc. 2, p. 158, martyr. Polyc. xvi, 2 yfyoVft; p. 152, 
martyr. Polyc. xii mnX^Qioxii." 

"^ Cf E. A. Sophoclem, Greek lexicon of the Roman and 
Byzantine periods, Bostoniae 1870, p. 41. 

^ Confer Moultonium (ut supra, p. 99), p. 360, not. 2. 



3. DE VERBORUIVI FORMATIOXE. 123 

8({)t] Rol5,5 Ephl,17 2 Til, 16.1 8 2,25, non coniunctivum 
dco)j quern Lachmannus habet Ephl,17 2Ti2,25. Impe- 
rativi recipiuntur aru^a Apoc4,l, ava^ate Ajiocll, 12, avuGta 
Act 12,7 Eph5,14, iyeiQov Lc8,54 (vide ad loc), emdv 
Mtl8,17 22,17 (vide apparat.) Mel 3,4 Lcl0,40 22,66, 
— et infinitivi nslv (Ln bis mv) Mt 27,34 bis Io4,7. 

9.10 1 Co 9,4 10,7 (sed msiv Mt 20,22 Mc 10,38 Act23, 
12.21 Ro 14,21), ■Aatu(jx7]voiv Mt 13,32 cum b*d, (sed xara- 
ay.rjVovv Mc4,32) tcTZodsxaroiv He 7,5 cum BD*. 

c. Quod ad ea, quae temporum propria sunt, attinet, 
haec notentur. Futura axovab) ut Mt 12,19, yeluaa) Lc6,21, 
xQuico Lc 19,40 et similia usitatioribus passim praeferuntur. 
Futurum ava7iai]aovrca Apoc 14,13 editum est cum nac, et 
inavanariaerca Lcl0,6 cum sB; confer >caray.aljastai lCo3,15 
2Pe3,10.^ Aoristus secundus saepe terminationem primi 
adsumit, ut elda vel ida Mt 13,17 etc, sllaro 2Th2,13,- sIttuv 
ut Mt27,6 Mc8,28,3 ine^ulav Mc 14,46, t'Tisaccv A-pocl, 11, 
fvocifiev Lc23,2 He9,12, rjk&av Mt25,36 etc, participium 
siTzaa Act 7,37 etc."^ Ci er/ausv 2Io5, fixav Mc8,7 Apoc 9,8. 

d. Flexiones hae personal es notandae sunt: secundae 
personae singularis 8vvri Mc 9,22,23 Lcl 6,2 Apoc 2,2, aqp^xfa 
Apoc 2,4 cum N*et'=c, -/.exoTTia-ASG Apoc 2,3, ntntay.ea Apoc 2,5 

^ Codex Alexaudriuus habet xaTuy.((t]aorTi(c Esai47,14. Herm. 
Vis. i, 3, ^3, et iii, 9, ^1, narjvai,; cf Stejih. T/ies. et E. A. Sophoclem, 
Greek lex. s. v. navo). 

■^ Vide Boeckhium, Co7-p. inscr. Gr. vol. 2, p. 755, inscr. 3272, 

1.11 ft'A«TO, 1.15 sikdfievoa; vol.3, p. 901, inscr. 6247, 1.2 aiftiXuxo; 
vol. 4, p. 465, inscr. 9269, 1. 2 dlaro. 

^ Teste V. el. I. H. Thayero, pro dnov, quod textus receptus 
127 ies habet, legit Tisch. 82 ies tlnuv. 

* Tischendorfius haec addidit: „Lcl4,10 17,7 codices optimi 
inter arumoe et tivantGcu fluctuant. Sed Ulud prius a paulo 
pluribus confirmatum eo magis praeferri debet quouiam avin^Giv 
11,37 22,14 hand dubie a Luca scriptum est, cui si ccrinfaciui]v 
(neque lohanni, Marco, Matthaeo probatum) placuisset, non unum 
imperativum uvnnfOKi placuisse probabile est." 



124 IV. DE GEAJNIMATICIS. 

(b habet tdaxsa Iol7,7.8), vMvyJwai Ro 2,17.23 lCo4,7 
(cf Roll, 18), bSwaoai Lc 16,25, TTieaai, qraj'£(T«< Lcl7,8,^ 
— tertiae personae singularis diEdidsro Act 4,35, i^t'dsro 
Mt21,33 Mcl2,l Lc20,9, mtQedidtro lColl,23,2 — 
tertiae personae plur. imperfecti idohovaav Ro3,13 (e LXX), 
tiioaav lo 15,22.24 cum. NBL*N*n2 1.33, aoristi secundi 
7iaQ£Xa§oGav 2Th3,6 cum «*ad*, ita saepe in LXX,^ 
perfecti antatalxav Act 16,36 cum nab, ytjovav Rol6,7 
cum KAB et Apoc21,6 cum n°a, fyvanai' Iol7,7, e'lQtjxar 
Apocl9,3 cum sap, eiaeXijlv&av lac 5,4 cum BP, icoQanav 
Lc9,36 Col2,l (soQ.), tetriQtjyMv Iol7,6 cum bdl; Apocl8,3 
habent TZtTzrcoxav AC; Tischendorfius legit ntnayiav.^ 



DE SYNTAXI. 

Constat multa quae ad syntaxim spectant esse, quibus 
Graecitas Novi Testamenti, qualis in codicibus servatur, 
ut et scriptorum aliorum posterioris aevi et LXX inter- 
pretum, a puritate classica quam vocant discedat, nee 
prorsus arcenda sunt talia ex editionibus Novi Testamenti. 
lunguntur ha, lav, orav cum indicativo nunc futuri 
I'va GtavQMCovaiv Mc 15,20, /pa Lc 14,10, dmcxovaiv Lc 20,10, 
&so3Qtiaov{jiv Io7,3, ivQijaovrai etc Act21,24, ^ijaco 1 Co 9,18, 
y.avd-^GOfiai 1 Co 13,3, •MctadovlMaovGiv Gal 2,4, iio^ioXo- 
yijaerai Phil 2,11, •/.fQdtjd-fjdortai lPe3,l, ijiovaiv h. Tigoanwrj- 
aovaiv Apoc 3,9, acpd^ovatv Apoc 6,4, 8wgsi Apoc 8,3, aSixijaovaiv 
Apoc9,4, TrQOGxvvljaovGiv Apoc 9,20 13,12, avanaijaovTai 
Apoc 14,13, — edv aviiqm'ijGovaiv Mtl8,19, aiooTTtjaovaiv 

1 Ita apud LXX 7rt'fO-«t Ruth 2,9 lud 12,13 Sir 9,10 Ezek4,ll 
12,18 23,32.34; (fccyfaui Euth2,14 Psl27,2 Ezek 4,9.10.12 12,18 
36,14 Mich 6,14 2 Mac 7,7. 

^ Codex Alexandrinus habet iSidfTO Exod5,13. 

^ Vide E. A. Sophoclem, Greek Lexicon, p. 39. 

* Vide in primis E. A. Sophoclem, Gr. Lex. pp. 37.38. 



4. DE SYNTAXI. 125 



Lcl9,40, bdrjyljaei Act 8,31, — 5xav oxpea^e Lc 13,28, dcoaovai 
Apoc4,9, nunc praesentis I'va Gb}(pQon'^ovaivTit2,4, jivaaxovaiv 
Iol7,3, dicoxovrai Gal 6,12, &avfidi^stE Io5,20, (pvaiovG&s 
lCo4,6, CfiXovts Gal 4,17, yivtotyxo/xsv llo5,20, tQecfovaiv 
Apocl2,6, — sav arljxere lTh3,8, — oxav arijuets Mcll,25, 
nunc perfect!, iciv oiSaj^iev lIo5,15. Occurrit etiam oxav 
cum imperfecto, ut oruv avtbv id-EMQovv Mc3,ll, et aoristo, 
ut btav dips iysveto Mel 1,19, otav 'fivoi^ev Apoc8,l. 

Ita coniunguntur diversi modi continue se excipientes, 
ut Mt7,6 fifjTZore xaruTzaTtjaovotv xai Qi^^aaiv, Apoc3,9 
/'»■« '^^ovGiv 'Aoi TTQooxvrriGovGip xai yvbiGiv on, vide etiam 
Apoc22,14.i 

Constructiones ad sensum quas dicunt inveniuntur, 
ut Io6,9 muduQiov 6a, Mc3,28 al ^laocftj^iua oaa av ^Xaa- 
qtjftljGaGip, et similiter Lc 23,53 ivetvh^sv avru . . . 'aoI 
i&ij-ASv avtbv, Mc9,26 [nvEvna] . . . xQa^aa . . . amigd^aa, 
Mt 14,12 tjQav to Tirafia xai i'&aipav avtbv. ^ 

Apocalypsis, cuius pauci exstant codices, scatet erro- 
ribus syntacticis, ut 5,12 d^iba iativ to aQviov, 21,14 
TO teXyoG i'/iov, neque omnino desunt in reliquis Novi 
Testamenti libris similes soloecismi, ut Phil 2,1 « tia GJikdyyya 
xai oi'xtiQjuot. 

In interrogatione ponitur bti pro ti bti Mc2,16 
9,11.28, quod etiam apud LXX et alibi occurrit. Item 
praefigitur ei interrogationi directae, ut Act 1,6 h'yovtea' 
AVQie, £1 . . . dnoxa&totdveio, Lc 13,23 si bXiyoi, Lc 22,49, 
£1 Tiatd^o^sv vide etiam Mtl9,3 Act 19,2.^ 

^ Confer Lev 10,6 tV« ,u>j ccjiod-dvrjrs xiu eOTCti, Deut29,13 
(V« OTrjOtj . . . xal eaxat,. Vide etiam Tisehendorfium , N. T. Gr. 
Parisiis a. 1842, proll. p. xi. 

^ Ita saepe in LXX, ut Deutl,39 ncaSiov Sana, Deut4,2 
Tc<a h'To).ua oGu, Deut5,28 koyojv oau D.u).i]auv, — lEegl3,29 
r^qiv TO aujfia y.al Ini&iyy.tv uvto . . . xcd iniaTQtxjJtv avTov tov 
x)^a\pcti uvTov, — Lev 5,15 ypi'X^ ^"^ uvxov, 2 Reg 18,36 h'Tolt} Xfywv. 

^ Cf Iudicl3,ll fl av ei, et vide Winerum, Gr. g 57,2. 



126 rV. DE GEAMMATICIS. 

Pronomen reflexivum ubique uvtov nunquam avzuv 
editum est, quod non modo in codicibus uncialibus octavi 
noni decimi saeculi sed etiam in aliis multis (non tantum 
Novi Testamenti codicibus) fere constanter ponitur, quod 
firmant praeterea praepositiones elisae, quae stt, an, fisz^ 
•Aar, ayr, non s(p, aqi, fie&, 'Aa&, av& scriptae sunt, ut Mc5,40 
14,33 /isr avrov, He 6,7 in avtl^G, Apoc9,ll in avtmv.^ 

Tig ponitur significatione relativi, ut Mc 8,1.2 Mt 10,19, 
et fortasse Act 13,25 ti i/is vnovoms ehai, ovx sifxi iya- ubi, 
Tiscliendorfio iudice, non interpungendura est elvai; ovx: 
sed vide Meyerum in loco. 



DE YERBIS COMPOSITIS. 

SaejDC accidit lingua quadam veterascente ut verba sim- 
plicia quasi senescentia verbis compositiscedant; nequedesunt 
talia composita in Novo Testamento. Nihilominus usque 
liodie res non accurate indagata est, nee licet legem ponere 
nisi legem illam prudentiae, nihil temere mutari debere. 
Id, quod Tischendorfius iam statuit, — composita quae- 
dam simplicibus usitatiora fuisse et e contrario librarios 
vel potius codicum correctores loco simplicium saepe com- 
posita posuisse quo exj^licatiorem orationem redderent, — du- 
bium non tollit. Qui rem adire volet, inveniet in apparatu 
materiam, quae ad Novum Testamentum attinet. Fusius 
de hac re tractare vetamur cum temporis turn spatii angustiis. 
Videtur inegmtav usitatius fuisse quam iqarav (apud Bru- 
derum invenitur ineQ. 61ies et iq. 61ies), de quo vide 
Mc8,5 Lc 23,3.6, et avatQicpeaS-ai quam tQt'ifsa&ai, de 

^ Ita apud LXX (ubi editio ipsa Romana plerumque kvtov 
habet), ut 1 Reg 11,1 8 y.iT kvtmv in codice Alexandrine, 2 Sam 13,19 
In avTriG, Iudic3,23 y.nT uvtov, 2 Reg 3,27 arr avrov et (tn 
KVTOV. Confer Philonem2,77, 1.37, Basilicorum torn, vii, ed. Car, 
Annibal Fabrotus, Parisiis a. 1847, p. 884b xdT ctvTova, p. 251, C 
in avTov ex codice Parisiensi. 



5. DE VEEBIS COMPOSITIS. 127 

quo vide Lc4,16 Act7,20.21 22,3 — uTToxQimrsiv passim 
substitutum esse pro nQVTzreiv ut Mt 11,25 25,18, item 
uTTanrtjada&ai (quod Mt 16,24 Mc8,34 non fluctuat) pro 
(iQrt;ad(j-d-ai, de quo vide Lc9,23 lo 13,38, item imarQHfEiv 
pro axQiCfEiv lo 12,40. 

6. 

DE IIS QUAE SINGULORUM SCRIPTORUM 
PROPRIA SUNT. 

Dubitari vix potest quin is adiumentum studiosis 
Novi Testamenti textus maguum ad lectiones definiendas 
allaturus sit qui accurate distinguere poterit, quid uuius- 
cuiusque scriptoris proprium sit. Res autem difficultatis 
plena usque hodie fere neglecta est. Gersdorfius^ initium 
fecit. AVilkius,^ quern coniunctio inter quaestiones textus 
criticas et scriptorum consuetudines non fugit, quamquam 
niulta plurimi aestimanda commemoravit tamen in usum 
grammaticae studiosorum scribens praebuit non nisi notas 
quae a criticis elaborarentur oportuit. Crednerus multa 
quae est eius accuratio notavit.^ Valent etiam multum 
studia vv. ell. Bernhardi Weissii et Henrici lulii Holtz- 
manni in quaestionibus de evangeliis; adeundi sunt libri 
Schulzii et Seyffartliii in quaestionibus de lohanne, Schulzii 
in quaestionibus de Petro luda lacobo, Bottcheri et 
Lasonderi in quaestionibus de Paulo.* 

^ Chph. Gotthelf Gersdorf, Beitrdge zur Sprach-Charakteristik 
der Schriftsteller des N. T. Theil i, Lipsiae a. 1816. 
I ^ Christian Gottlob "Wilke, Die neutestamentliche Rhetorik, 

Dresdae et Lipsiae a. 1843, p. 4 et p. 435 — 493. 

^ Credner, Einleitung in das JVeue Testament, Halae a. 183G. 

* Weiss, Das Matthausevangelium und seine Lucasparallelen, 
Halae SiA^l G , Das 3Iarcusevangelium und seine synoptischen Parallelen, 
Berolini a. 1872, vide etiam editionem sextam commentarionim Meyeri 
in Mc-Lc lo Ro a Weissio curatam ; Holtzmann, Die synoptischen Evan- 
gelien, Lipsiae a. 18C3; — I. D. Scliulze, Der schriftstellerische 
Charakter und Werth des Johannes, Lipsiae a. 1803; T. A. Seyffarth, 



128 IV. DE GEAMMATICIS. 

Nonnulla addantur exempli causa. Matthaeus adamat 
phrases ij ^aGiXei'a roov ovQavav, fQQi'&tj et similia, TTQaaxweiv 
Tin. Marcus utitur praesentibus ubi alii praeteritis 

utuntur, ut capp. 1.2.3, item 4,1.15, item passim capite 5, 
item 6,1 ; — aoristo praecedente solet praesens ponere, 
ut 3,12 6,8.12.41 7,36 8,2.30; — ponit h nolm et ol 
nolXoi ubi nolva et noXkoi satis videntur esse, ut 6,2 
9,26 12,37; — amat locutiones pleonasticas, ut fin 
avtov GvvaxolovdsTv 5,37. Lucas adamat formam ieqov- 
Gokrjfi; — praeter ceteros mavult aTiavtea pro TtavtEG 
scribere; — adamat 8l xai in talibus phrasibus quales 
sunt b/A-ouoG de xai, elsysv ds xai', fyfvsto df- xat. 

Difficultas lectionis definiendae, quod ad banc rem 
spectat, eo maior est quod non solum facillime scriba, 
praesertim ad novum auctorem transitu facto, phrases prioris 
auctoris in librum altering inferebat, sed etiam intra librum 
unum phrases forte varie scriptas inter se confundebat. 
Quo postero modo imitati sunt interpolatores ea quae 
auctoris interpolati propria sunt, „quem ad modum Lc2,41 
iTioQBvovro 8s v.ai solus D praebet; nee raro in Marco 
testes aliquot o'^og cum plurali composuere, quod ex 
ipsius Marci more est, confer 4,1 et 9,15." 

Ein Beitrag zur Special- Charakteristik der Johanneischen Schriften, 
Lipsiae a. 1823; — I. D. Schulze, Der schriftstellerische Werth und 
Charakter des Petrus, Judas und Jakohxis , Leucopetrae a. 1802; — 
I. F. Bottcher, De 2^aronomasia finitimisque ei figuris Paulo apostolo 
frequentatis, Lipsiae a. 1823.24; Bernard Albert Lasonder, Disquisitio 
de linguae Patdinae idiomate, i.ii, Traiecti ad Ehenum a. 1866. 



129 



V. 



DE TEXTUS FOEMA. 



TISCHENDORF, N. T. ed. 8. 9C 



130 



paginae 

1. De librorum ordine 131 — 140 

2. De capitibus 140—166 

(1.) De divisionibus antiquis . . 140 — 161 

De lectionibus ecclesiasticis . 161 — 163 

(2.) Dedivisioneoccidentalihodierna 164 — 166 

3. De versibus 167—182 



131 



V. 

DE TEXTUS FORMA. 

1. 

DE LIBRORUM ORDINE.i 

Novum Instnimentum sive Testamentum^ pro lege et 
prophetis Yeteris Testaraenti praebet „novam legem 
evaugelii et no\iim sermonem apostolorum" uncle orta est 
dmsio in evaugelium sive evangelia sive evangelieum 
instrumentum et apostolum sive apostolos sive apostolicum 
instnimentum sive apostolica ipstrumenta.^ Exceptis paucis 

' Haec indagaverunt quam acciiratissime atque historice eluci- 
davenint Hiimfredus Hody, De bibliorum fe.rtibus origincdibus, Oxonii 
a. 1705, lib. 4, caj). 4, de Ubrorum biblicorum nuniero ac ordine, 
p. 644 — 664, et in primis v. cl. Gustavus Volkmar, in editione sua 
libri Credneri, Geschichte des JVeutestamentlichen Kanon, Berolini 
a.l860, p. 337—416, praesertim 393 — 416. Vide etiam v.cl.B.F.West- 
C'ott, A general survey of the history of the canon of the Xew Testament, 
ed. 5, Londinii a. 1881, p. 521 — 579, ubi exhibentur catalog! libronim 
i biblicorum praestantissimi ex saeculis octo prioribus. 

^ Tertull. Adv. Marcion. lib. 4, cap. 1 et 6 ; Adv. Prax. c. 15; 
De resur. carnis, c. 39. 

3 Clem. Alex. Strom, vii, 3, §14, p. 836 ed. Potter; v, 5, 
§31, p. 6G4; vi, 11, ?88, p. 784; Tertull. Adv. Prax. c. 15; De 
pudicit. c. 12; De resur. carnis, c. 39. Conf. Iren. Cont. haereses, 
lib. 1, cap. 3, § 6, ed. Stieren, Lipsiae a. 1853: t/i nor tvayyilixm' 
y.Hi TO))' u7ioaTo).iy.0)r; Hippol. Ref. haer. lib. 7, c. 38: tmv di 
ii(cyyt).io)V 7] Tov anoarolov. 

9* 



132 V. DE TEXTUS FORMA. 

testibus tribiiunt omnes locum priorem evangeliis. De libro- 
rum auctoritate deque libris apocryphis non est quod 
dicam, neque meum est causas historico-cauonicas adire, 
propter quas librorum ordo mutatus sit. Notandus est ordo 
primum quinque Novi Testamenti partium, deinde evange- 
liorum quattuor, turn epistularum catholicarum , denique 
epistularum Pauli. Lectorem nou latebit, ordines nonnullos 
infra laudatos ex incuria ortos esse. 

(1.) EVV ACT CATH PAUL APOC. 

Ordo ill codicibus Graecis, ut ABC et minusculis, 
usitatus est Evv Act Cath Paul Apoc, quern ordinem 
praeterea exhibent, nisi quod hie illic omittitur pars non- 
nulla, Atlianasius^ (a. 330), Cyrillus Hierosolymitanus^ 
(a. 350), canon spurius sive catalogus concilio Laodiceusi 
anni 363 adscriptus,^ Philastrius* (a. 380), Itala apud 
Cassiodorium ^ (a. 540), Leontius " (a. circ. 590), index „de 
LX libris" etc (tibqI tav ^' §i^l{m>) Anastasii Sinaitae 
Quaestionibus in codice Parisino subiunctus,^ lohannes 

^ Athanasius, Opera, ed. Benedict. Patavii a. 1777, vol. 1, 
pars 2, p. 767 B^^, ex eiiist. festali 39, anni 365 vel 367. 

2 Cyrill. Hieros. Catecheses, iv, 36 (al. 22); Migne, Patrol. Gr. 
vol. 33, col. 500. 

^ Cone. Laodic. Canon LX (in plerisque libb. MSS. canonis 
LIX 2iai's); Mansi, Sacror. confiill. nova . . . collcctio, Florentiae 
a. 1759 seqq. vol. 2, col. 574. De canone hoc suppositicio videndus 
in primis v. cl. B. F. Westcott, lU supra, p. 431 — 439. 

* Philastrius, De haer. c. 88; Oehler, Corp. haeres. Berolini 
a. 1856, vol.1, p. 83. Ordinem dat Evv Act Paul Cath sed addit: 
„quae septem actibus apostolorum coniunctae sunt." 

^ Cassiodorius , De institutione divinarum litterartim cap. 14; 
Migne, Patrol. Lat. vol.70, col. 1125'"'. 

® Leontius, De sectis, act. 2, c. 4; Gallandi, Bibllotheca vett. 
patr. Venetiis a. 1765 seqq., vol. 12, p. 629. 

' Apud Cotelerium, Pair. Apostol., Clerici ed. alt. a. 17 24, 
vol.1, p. 197, et Hodium, Z>e hibl. text. p. 649, col. 44, e cod.Barocc. 206. 



1. DE LIBRORUM ORDINE. 133 

Damascenup^ (a. 730), Pseudo-Athanasius^ (saeculi fere 
decimi), Petrus Mauricius Cluniacensis (a. 1156),^ Ebediesu^ 
(a. 1318), codices novera Latini apiid Hodium, liber „Er- 
nieneumatum vocum V. et N. T.";^ hoc ordiue usi sunt 
Lachmannus , Tischendorfius , Tregellesius, Westcottius Hor- 
tiusque, imde fit ut hodie sit ordo receptus in editiouibus 
Novi Testamenti Graece. 

Codex K, codices Exx 61.69.90.522 (Act 20: Paul 
Act Cath), Epiphauius,^ versio Syi-a 
Pesnito, Hieronymus, Eucheruis Liiig- 
dunensis^ (a. 435), correctorium biblicura Lipsiense,^ codices 
Latini nonnulli (ut Fuldensis a. 546, codices quinque apud 
Hodium, codex in schola cathedrali Halberstadiensi num. 30 
fol., codex V. cl. Samuelis Ivesii Curtissii professoris Chicagoae 
in America), Alexander Necham^ (a. 1215), Guilelmus 
Brito^'' (a. 1325), Mammotrectus^^ praebent ordinem Evv 
Paul Act Cath Apoc. 

^ loll. Damascenus, Z>e_^(/e orthodoxa, iv, 17 ; Migne, Patrol. Gr. 
vol. 94, col. 1180. 

^ Pseudo-Athanasius, Synojisis sacrae scripturae, c. 47 — 73; 
Athanasii Opera, ed. Bened. Parisiis a. 1C98, vol.2, p. 177 — 201, 
ed. Patav. vol.2, p. 13G — 1.55; confer Crednerum, Zur Geschichte 
des Kanons, Halle a. 1847, p. 127 — 147. 

^ Vide infra p. 136, adnot. 1. 

* E-bediesu, Carmen, cap. 2; Assevaan. Biblioth. oriental. 'Romae 
a. 1725, vol.3, pars 1, p. 8 — 12. 

^ Ermeneum., in codice Bodleiano NE. C. 4.5, teste Hodio, 
*it supra, J). 658, col. 103. 

^ Epiphanius, Haer.lQ, cap. 11 (Aetii Confut.v),-p. 941 ed.Petav. 
I '' Eucherius, Instructiones ad Salonnim, lib. 1, cap. 2; Migne 

Patrol. Lat. vol.50, col. 796 — 812. 

" In bibliotheca Paulina universitatis, MS. 105 (olim E. I. T. 
S. II. 6), fol. 32"— 36^ 

^ Necham, Libri bibliothecae sen expositiones bibliothecae, in 
codice Bodleiano (super D. I. art. 75), teste Hodio, vt siqyra, p. G 5 6, col. 8 7 . 
^^ Guilelmus Brito, Correctiones nominum Hebr., in codice 
Lambetliano, teste Hodio, ut sujyra, p. 657, col. 95. 

^^ Mammotrectus,Venetiis a.l 506, fol. 17 5*" — 203". Mammotrectus 



134 V. DE TEXTUS FOEilA. 

Canones apostolici/ versiones Memphitica et Sahidica;,'^ 

Augustinus,^ Innocentius I^ (a. 410), lu- 

nilius^ (a. 550), concilium Toletanum. III'^ 

(a. 589), Isidorus Hispalensis'^ (a. 600), Eugenius III Tole- 

tanus^ (a. 637), Ildefousus'-' (a. 657), lohannes Sarisberiensis^ '^ 

(a. 1165), Gregorius Bar Hebraeus^^ (a. 1286), codices 



vel potius Mammothreptus est thesaurus omnium rerum, quas scire 
clericos oportuit, ab lohanne Marchesino auno circiter 1300, ut 
videtur, comijositus. Vide Graesse, Lehrbuch einer a/lgemeinen Literar- 
geschichte, vol.2, pars 2, p. 202.203; eiindem, Tresor de livres rares 
etc. Dresdae vol. 4 (a. 1803), p. 357"*, sub voce Mammetractus ; Sam. 
Berger, De glossariis, Paris, a. 1879, p. 31 — 56. 

^ Canones apostolici, can. 84 (al. 85, al. 76), ajnid Mansi, 
Concill. vol. 1, col. 48. 

^ Memphitica, vide Zacagnium, Collectanea monn. vett. ecclesiae 
Graecae ac Latinae, Romae a. 1698, ji. Ixxivseq.; et in primis 
Lightfootium apud Scrivenerum, A plain introduction etc. ed. 2, 
Cantabrigiae a. 1874, p. 343.351. 

^ Augustinus, De doctrina Christiana, lib. 2, cap. 8 (al. 13); 
0pp. ed. (Benedict.) Paris, alt. vol. 3, col. 49. 

* Innocentius I, ,,Ad Exsuperium eijiscopum Tolosanura", 
epist. 6, §13; Gallandi, Bibl. vett. pair, vol.8, p. 564". 

^ lunilius, De partibus divinae legis, cap. 6 et 10; Gallandi, 
ut supra, vol. 12, p. 81. 

6 Concil. Tolet. Ill, cap. 1 ; Mansi, Concill. vol.9, col. 992. 

'' Isidorus, Di libros V. et iV. Test, prooemia cc. 86 — 109; 
Migne, P«<>-o/. Z«<. vol. 83, col. 175— 180 [p. 213— 219]. Ita, Etymol. 
vi, 1, 2; Migne, ibid, vol.82, col. 230seqq. ; De eccl. officiis i, 11, 
§6; 12, g§11.12; Migne, ibid, vol.83, col. 746 seqq. 

* Eugenius III, Opuscc, jiars 2, carm. 59, Versus in bibliothecd; 
Migne, Patrol. Lat. vol. 87, col. 394. 

^ Ildefonsus, De cognitione bajitismi, cap. 79; Migne, Patrol. 
Lat. vol. 96, col. 140. 

^^ loh. Sarisb. Carnotensis ejiiscopus, Epistula 143 (al. 17 2, 
al. 26); Migne, Patrol. Lat. vol.199, col. 126. 

^^ Gregorius Abulpharagius sive Bar Hebraeus, Eecles. Antioch. 
Syr. Nomocanon, cap. 7, ^9; ap. Ang. Malum, Script, vett. nova 
collectio, vol.10 (Romae a. 1838), jiars 2, j). 53seq.; ordinem habet 
Evv Paul Cath [Const, apost.] Act. 



1. DE LIBEOEUM OEDINE. 135 

duo Latini apud Hodium, codex Latinus Halberstadiensis 

(a. 1461) num. 45, ordinem exhibent Ew Paul Cath Act Apoc. 

Ordinem Evv Act Paul Cath Apoc hodie in versio- 

„ . „ ^ , nibus occidentalibus^ usitatum testanturfrag- 

E A P C Ap. ,^ . ., T. , • « ^ 

mentum iMuratorianum,- Eusebius,"^ Grego- 
rius Nazianzenus/ Amphilochius, ^ concilium Carthaginense 
a. 397,^ Rufinus'^ (a. 410), concilium Carthaginense a. 419,^ 
codex Amiatinus Vulgatae versionis a. circ. 541, Alcuinus^ 
(a. 780), Mcephonisi«.(a. 806), Hugo de s. Victore" 
(a. 1120), Petrus de Riga^^ (a. 1170), codices Act4.68. 
119.120.134.214.215.220.223. Adhibitus est ordo hie in 

* Versio Moscovitica, teste Hodio, liabet ordinem Evv Act 
Cath Paul Apoc. Versio Armenica typis expressa sequitur Vulgatae 
ordinem. 

^ Fragmentum Muratorianum; 'Rowih, Reliq. sacr.tA. 2, Oxonii 
a. 18iG, vol. 1, p. 394.395. 

^ Euseb. Hist. eccl. iii, 25, ?^ 1.2. 

* Gregor. Naz. Carmina, lib. 1, sect. 1, carm. xii, 31; Migue, 
Patrol. Gr. vol. 37, col. 474. 

^ Amphilochius,£^j i's<M?a [sive 7a ?)i6i] arf*S'e/ewciimver.290sqq.; 
in Amphilochii 0pp. ed. Combefis, Paris, a. 1644, p. 132seq., et 
Gallandi, Bibl. vett. jMtr. vol. C, p. 495. A multis Gregorio Nazi- 
anzeno adscripta, in operibus eius reperitur; Carmina, lib. 2, sect. 2, 
carm. viii, ed. Benedict. 

^ Concil. Carth. a. 397, cap. 47 [24]; Mansi, Concill. vol.3, 
col. 891; melius apud "Westcottium. 

'' Rufinus, Commentarius in symbolmn apostolorum c. 37; 
iligne, Patrol. Lat. vol.21, col. 374"'' [p. 100]. 

® Concil. Carth. a. 419, Can. 29; Mansi, \U supra, vol.4, col. 430. 

® Alcuinus, Carm. vi; Migne, Po^ro/. Z«^. -vol. 101 , col. 734 
[p. 206 Froben.]. 

^^ Nicejihorus, Stichometria sub fiuem Chronographiae; apud 
(rednerum, Zur Geschichte des Kanons, Halae a. 1847, p. 119, et 
Migne, Patrol. Or. vol. 100, col. 1057. 

" Hugo de S.Vict. De scripturis et scriptoribus saci-is, cap. 6; 
Migne, Patrol. Lat. vol. 175, col. 15. 

*- Petrus de Riga, Aurora (paraphrasis V. et X. T. metrice 
eonscripta), in codice Bodleiano sujier D. 1. art. 103; Hody, vt supra, 
p. 655, col. 83. 



136 V. DE TEXTUS FORIVLA.. 

editiouibus Novi Testamenti Graeee Erasmi, Gerbelii, 
Cephalaei, Stephani, Bezae, Elzeviriorum et iu editio- 
nibus Vulgatae versionis certe plerisque, secundum decretum 
coiicilii Tridentini a. 1546 (sess. iv) unde in versiones occi- 
dentales transiit. Ratio huius ordiuis invenitur apud Petrum 
Maviricium (Venerabilem dictum) Cluniacensem,i qui eum ad- 
hibuit in disputatione sua adversus Petrobrusianos haereticos : 
„quia Pauli epistulae non solum maioris voluminis, sed et 
sublimioris doctrinae sunt, licet non sic ordinentur in canone." 
His addantur ordines aliqui hie illic inventi: — 
Evv Act Cath Apoc Paul in codicibus Latinis tribus apud 
Hodium; — Evv Act Paul Apoc Cath apud Gelasium- et 
apud Ivonem (a. 1092);^ — Evv Act Apoc Cath Paul in 
Evv 175; — Evv Paul Cath Apoc Act in stichometria^ 
codicis dp^"^ et in codice Latino Bodleiano Hatton. 64, teste 
Hodio; — Evv Paul Apoc Cath Act apud lohannem Bele- 
thum^ (a. 1 1 62) ; — Evv Apoc Paul Cath in codice Evv 368 ; 
— Act Cath Paul Ew Apoc in codicibus Evv 1.209.393^'^*^- 
(Evv 592: Cath Paul Evv); — Act Cath Apoc Paul Evv 
in codice Latino apud Hodium; — Act Cath Apoc Evv 
Paul in codice Latino apud Hodium; — Act Paul Cath 
Evv in codice Evv 234 (et ex errore bibliopegi in codice 
Evv 51); — Paul Evv Act Cath apud Chrysostomum.*^ 

^ Petnis Cluniacensis , Tract, sive Ejyist. cont. Petrobrusianos; 
Migne, Patrol. Lat. vol. 189, col. 736^ 

'^ Gelasius aimd Crediierum, Zur Geschichte des Kanons, Halae 
a. 1847, p. 195.196; de Gelasii decreto et conciliis Eomanis a. 494 
et 496 vide in primis Mansi, Concill. vol. 8, col. 145 — 17 6, et 
Crednerum, Geseh. des Newtest. Kanon, a. 1860, pp. 287 — 291. 

^ Ivo Carnotensis episcopus, Decretum, pars 4, cap. 62 ; Migne, 
Patrol. Lat. vol. 161, col. 2 76 sq. * Vide infra caput vii, 3, codD. 

^ lohannes Beleth, Rationale dtvinormn officiorum, cap. 60; 
Migne, Patrol. Lat. vol. 202, col. 66, et apud Guilel. Durandum, 
Bationale divinorum officiorum in editionibus mnltis. 

^ Chrysostomus, Synopsis V. et N. Test.; Opera, ed. (Bened.) 
Paris, alt. torn. 6, p. 373 [318^^]. 



1. DE LIBRORmi ORDINE. 137 

(2.) MT MC LC 10. 

Evangeliorum ordo omnium testatissimus JNItjMcLcIo 
iuvenitur in codicibus fere omnibus Graecis, exhibetur 
etiam in fragmento Muratoriano (a. circiter 170), et apud 
Irenaeum,^ Origenem,- Gregorium Nazianzenum, Atha- 
nasium, in concilii Laodicensis a. 363 pseudo-canone vel cata- 
logo, apud concilium Carthaginense a. 397, in canonibus 
apostolorum, apud Amphilochium, Leoutium, lohannem 
Damascenum, Nicephorum, Pseudo-Athanasium, — et apud 
Augustinum, Hieronymum, Rufinum, Eucherium Lugdu- 
nensem, Cassiodorium, Isidorum Hi.spalensem , lunilium, 
et in decreto Gelasii, — et apud Ebediesum. 

Ordo MtloLcMc, id est apostolis praeeuntibus , in- 
wjj I n venitur in codice d^^'*' ^*^* Graeco -Latino, in 

codine Evv 594, et in Latinis a b e f ff- q, 
et in Gothica versioue, et in constitutionibus apostolicis;"^ — 
testatur ordinem hunc titulus versuum Gregorii Nazianzeni 
in codice evangeliorum 536: p d-uvfiaGta- tiuqu fiar&aico 
icoapvt] tf -/m) lov/M xcii (xaQ'/M' Druthmarus (a. 870) 
narrat se Wdisse „librura evangelii Graece scriptura, qui 
dicebatur sancti Hilarii ftiisse, in quo primi erant Matthaeus 
et loannes, et prius [post] alii duo."^ Habetur etiam hie ordo 
iu codicibus sclioliorum no. 12 et 13 apud Matthaeium.-'' 

^ Iren. Cont. huer. iii, 1, ^ 1; Euseb. Hist. eccl. v, 8, ^§ 2 — 4. 

'^ Origenes aiiud Euseb. Hist. eccl. yi, 25, ^§ 3 — 7. 

^ Constitut. apost. lib. 2, c. 57 ; Mansi, vt supra, vol. 1, col. 3G1. 

* Druthmarus, Expos, in Matth. c. 1; Migne, Patrol. Lat. 
vol. 106, col. 1266". Ratio oriliuum apud Druthmarum sic ex- 
plicatur: ,, Potest ipse ordo evangeliorum ideo sic haberi, ut unus 
apostolus sit in capite alter in fine, et illi duo qui inter ipsos 
babentur auctoritatem ab ipsis duobus habeant. Vidi tamen librum . . . 
alii duo [verba supra dantur] . Interrogavi enim Euphemium Graeeum 
eur hoc ita esset. Dixit mihi : In similitudinem boni agricolae, qui 
quos fortiores habet boves primo iuugit." 

•"' Matthaeius, £)>;>. ad Thrss. et ad Tim. Rigae a. 1785, p. 223, 
adnot. 8, ulii ordinem e.x Mt et lo primuni explicatis ducit. 



138 V. DE TEXTUS FORMA. 

_ ^ _ , Pallium ab hoc ordine distat ordo Mt lo 

Mc L/C m sticnometria codicis dP*" , quae 
summae antiquitatis videtur esse, propter libros apocryphos, 
Barnabae epistulam, pastorem Hermae, actus Pauli, reve- 
lationem Petri, libris canonicis adsociatos. Eiusdem ra- 
In mt I r Mc tionis etiani est ordo lo Mt Lc Mc , apud 

Chrysostomum et in codice Latino anni 1461 
scholae eatliedralis Halberstadiensis num. 45, qui convenit 
cum Tertulliani dicto;! „ridem ex apostolis Johannes et 
Matthaeus insinuant, ex apostolicis Lucas et Marcus in- 
staurant." Conferendus est ordo loMtMcLc in vocabulariis 
Memphiticis et Sahidicis.^ 

Praeterea occurrunt ordines hi : — lo Lc Mt Mc in 
codice Evv 90 (lo Lc Mt in codice Evv 399) r^ — lo 
Lc Mc Mt in codice x (etsi nunc folia duo Matthaei ante 
lohannem stant), quern ordinem fi-agmenta Marci et Matthaei 
Bobbienso -Taurinensia probare yidentur; — Mt Mc lo Lc 
in codice Syriaco Mtriensi a Guilelmo Curetonio edito. 

(3.) lAC PE 10 lUD. 

Ordo ej^istularum catholicarum paulatim in canonem 
inductarum iam saeculo quarto factus est lac Pe lo lud, 
et testes habet non solum codices omnes Graecos sed etiara 
Athauasium, concilii Laodicensis a. 3G3 pseudo -canonem, 
Gregorium Naziauzenum, Cyrillum Hierosolymitanum, Epi- 
phanium, Euthalium, Hieronymum, Amphilochium, Leon- 
tium, Isidorum,'^ lohannem Damascenum, Nicephorum, 
Pseudo -Athanasium, Ebediesum (lac Pe lo). 

1 TertuU. Adv. Ilarc. iv, 2. 

^ Vide Lightfootiiini ainid Scrivenenim, A plain introduction 
etc. ed. 2, p. 343.351. 

^ Confer Iren. Cont, haer. iii, 11, g 8, ed. Stieren, Lij^siae 
a. 1853, vol. 1, p. 4i;8 — 470. 

■* Teste Westcottio. 



1. DE LIBROEUil ORDINE. 139 

Reperiuntur ordines etiam hi, Petro plerumque prae- 
euute : - — Pe lac lo lud in Itala versioue apud Cassiodorium 
(^Pelaclo sine lud),^ in decreto Gelasii dicto, in stichometria 
codicis dP''"^ apud Ivonem episcopum Carnotensem; - — 
Pe lac lud lo apud Rufinum (confer lud lo in fragmento 
]Muratoriano) ; — Pe lo lud lac apud Philastrium,- Augu- 
stinum, Ildefousum; — Pe lo lac lud in canouibus aposto- 
lorum, apud concilium Carthaginense anni 397 (sic apud 
Westcottiura : Mansi liabet Pe lo lud lac), et concilium Car- 
thaginense a. 419, apud Hieronymum a Cassiodorio lau- 
(latum, apud Bar Hebraeum, Eugenium IV (a. 1444), 
concilium Tridentinum ; — [Pe lud lac lo in Itala versione 
apud Cassiodorium teste Arevalo ;] — lo Pe lud lac apud 
Innocentium.3 

(4). EPISTULAE PAULI: THESS HEB TIM. 

Fluctuat sane apud nonnullos testes ordo epistularuni 
Pauli, plerumque tamen in codicibus nihil variatur nisi 
locus epistulae ad Hebraeos (vide Tischendorfium ad initium 
epistulae huius, vol. 2, p. 779.780). In hac editione octava 
sequitur Tischendorfius ordineni Thess Heb Tim, quern 
ordinem exhibent codices «ABCHP 17.23.47.57.71.73.77.80. 
166.189.196.292, codices versionis Memphiticae, Athaua- 
sius, concilii Laodicensis a. 363 pseudo-canon, Cyrillus 
Alexandrinus, Theodoretus, Euthalius, Cosmas Indico- 
pleustes, lohannes Damascenus, Pseudo-Athanasius. 

Antea usus est Tischendorfius ordine Tim Tit Philem 
Heb, secutus codices dekl, concilium Carthaginense a. 397, 

^ Testibus quattuor codicibus ajJiid Westcottium. 

■■^ Pbilastr. Haer. cap. 88. 

^ Isidorus sane, quern iam laudavi, videtur in editione Arevali 
ordiues hos exhibere: Pe lo lac lud JEti/m. vi, 1; — Pe lac lo lud 
Etyni. vi, 2; — lac Pe lo lud De offic. i, 11; — Pe lac lo lud 
ibid. c. 12; — lo Pe lud lac In libb. V. ac N. T. prooemia (sic 
Arevalus, sed lac Pe lo lud up. Westcott.). Vide Credner, Gesch. 
'I. X. T. Kan. p. 291 — 293. 



140 Y. DE TEXTUS FORMA. 

Augiistinum, Hieronymum ad Origenis homilias et iu 
codcl. Am. Fuld. aliis, Ampliilochium , Eucherium Lugdu- 
nensem, ecclesiam Nisibensem, Arabuni nsum,i Ebediesum, 
lunilium, Ivonem, Ildefonsum, et fere constantem Lati- 
norum consuetudinem. Praeterea ratio capitulorum in codice B 
dat ordinem Gal Heb Ej^h, et versio Sabidica ordinem 2 Co 
Heb Gal, et Itala apud Cassiodorium ordinem Col Heb Thess. 
Fragmentum Muratorianum praebet ordinem Cor Eph 
Phil Col Gal Thess Ro Philem Tit Tim Laiidic Alexand 
[Heb?]; — Epiphauius de Marcione scribens altero loeo^ 
dat ordinem Gal Cor Ro Thess Eph Col Philem Philip 
Laodic, altero loco^ Ro Eph Col Laodic Gal Cor Thess 
Philem Philip Tim Tit Heb ; — codex Fuldensis, Augustinus, 
Ildefonsus exhibent ordinem Ro Cor Gal Eph Phil Thess 
Col Tim Tit Philem Heb; — Cassiodorius ordinem habet 
Ro Cor Gal Phil Eph Col Heb Thess Tim Tit Philem; — 
decretum Gelasii dictum ordinem Ro Cor Eph Thess Gal 
Phil Col Tim Tit Philem Heb; — codex dp«"^ ordinem 
Ro Cor Gal Eph Col Phil Thess Tim Tit Philem Heb; — 
stichometria in codice d'^^"^ ordinem Ro Cor Gal Eph Tim 
Tit Col Philem; — codex Paul 100 ordinem Ro Heb Col 
Thess Philip Tim Tit Philem Eph Gal Cor. 



DE CAPITIBUS. 

(1.) DE DIVISIONIBUS ANTIQUIS. 

Quo tempore quo modo a quo primum divisi sint 
libri Novi Testamenti in capita nescimus.* Clemens 

^ Teste Zacagnio (vide infra, p. 154, adnot. 1). 

2 Epiph. Ilaer. 42, cap. 9, ed.Oehler, vol.1, pars 1, p. 566 [310]. 

=> Ibidem, cap. 10, p. 586 [321]. 

* Vide de capitibus loh. Croium, Sacrarum et hist, in Nov. 
Foedus ohservationum jmrs 2^>'ior, Genevae 1645, p. 22 — 60. 

Cf etiam subscriiitiones omnium librorum (sed in primis evange- 
liorum) in voluminibiis primo et altero. 



2. DE CAPITIBUS. 141 



Alexandrinus^ iam ante annum fortasse 195, scribens de 
ICo 6,1 seqq., haec verba ftsyiGti^r TreQixomjr nominat videturque 
divisionem certam in mente habere. Tertullianiis ante annum 
199 dicit „de illo capitulo . . . primae ad Corintbios," 
ubi ad 1 Co 7,12 — 14 spectat;^ ante annum 207 vituperat 
errorem haereticorum : „est hoc sollemne . . . haeretieis . . . 
alicuius capituli aneipitis oceasione adversus exercitum 
sententiarum instrumenti totius armari."'' Dionysius Alexan- 
drinus* (fa. 265) de apocalypsi scribit: rit^G i^th' ovv rwv 
7TQ0 tjfibiv ij&tttjcyap -/mi uveG-ASvaGuv nartri ru ^ipJov, xa&' 
fxaarop -^eqidXaiov disv&vvovzm ayvworuv re -/m] aavXXbyiarov 
anoqjalvovteG, \psvdea-&ai ts rr^v iniyQacpiv. De divisionibus 
his nihil negari aut affirmari potest. 

A. DE EVANGELIIS. 

Codices BH exhibent in evaugeliis divisionem anti- 
quam, quae ad Matthaeum 170, ad Marcum 62, ad Lu- 
cam 152, ad lohannem 8() capita facit, variae magnitu- 
dinis, ut Mt cap. 136 = 24,1.2; cap. 137=24,3 — 35; 
cap. 138 = 24,36— 44; cap. 139=24,45— 51. Haec di- 
visio, quod sciam antiquissima , cessit divisioni, ut videtur, 
vix minus antiquae, quae plurimis codicibus Graecis 
evangeliorum , ut ACNRZ, inest, et quae Matthaeo 68, 
Marco 48, Lucae 83, lohanni 18 capita dat. Saepe con- 
venit divisio haec cum ilhi antiquissima. Unicuique capiti 

* Cleirir\\]ex. Strom, vii, 14, f 84, ed. Dindorf. Oxouii a. 1869, 
vol.3, p. 325, I. 15.1G [jj. 883 al. p. 318] : iityiaTViO d'ovaija r^a 
TifQixonija. Cf Strom, iv, 9, g 73 [p. 596 al. 215]. 

"^ TertuU. Ad uxorem, ii, 2, ed. Oehler, Lijisiae a. 1853, 
vol. 1, p. 685. 

^ TertuU. De pudicitia, cap. 16 sub finem; ibid. vol. 1, p. 829; 
annos librorum Tertulliani scribendorum ex Bonwetschio hausi. Non 
laudavi verba Tertulliani de came Christi, cap. 19, quod non certum 
est, utrum verbum ,,capitnluni" aliud quam sententiam sive phrasim 
indicet necne. 

* Dionys. Alex, apud Euseb. Hist, cedes, vii, 25, ^ 1. 



142 Y. DE TEXTUS FORMA. 

fuit titulus quae insint monstrans, lit Mc cap. 18=7,1 — 23 
ttsq) r'ija TTUQa^aaecoa t'tja irzoXrjG tov &eov, cap. 19=7,24 — 30 
TTeQi tljo qonv/.laarjG,'^ cap. 20=7,31 — 37 neQt tov fioyyi- 
Idlov, scribebatur etiam titulus ad imam vel ad summam 
paginam, ut in ANZ, et tabulae titulorum ponebantur in 
initio uniuscuiusque evangelii ut in ACR. Ex liis 

titulis dicuntur yiecfulcaa haec niaiora Tttloi , tituli (vel 
breves) ut et apud Suidam qui haec capita tirluvo, et 
sectiones mox infra dicendas y.equlaia nominat. Sunt 

tituli hi, pariter atque 'capita codicum BE, variae 
magnitudinis, ut Mt cap. 55 = 22,41 — 46; cap. 56= 
23,1—24,2. 

Disputaverunt nonnulli de ratione titulorum non ad 
librorum initium incipiendorum, ut Matthaei titulus primus 
ad cap. 2,1 hodiernum, Marci ad cap. 1,23, Lucae ad 2,1, 
lohannis ad 2,1. Millius- voluit scribam titulos sectionum 
primarum primum praeterisse ut posthac eos elegantioribus 
litteris repraeseutaret, postea autem neglexisse. Gries- 
bachio^ iudice, carebat pericopa jDrima lemmate, quod libri 
titulus, ut tvayyihov x«r« Mad-&(dov, vel TtQoa ' Pauaiova 
i7iioto)Jj, primis verbis loco lemmatis fuit. Videtur res 
esse simplicissima et indicari in titulo capitis jDrimi epistulae 
ad Romanos, qui ad Rol,18 legit: ttqcotov fieru to TiQoui- 
fiiuv, TitQi y.Qi'aecoa ri/G xard f&vm> rmv ov qvXuGGvrrtov ra 
Cfvar/M. Verba prima uniuscuiusque fere libri (nam aliter 
numerantur tituli ad Act lac IPe 2Pe li| 2 Co Eph 
ITh Heb Apoc) faciunt prooemium sive introductionem 
libri, quod saepe accidit in libris hodiernis, ubi introductio 
aliqua sine numero caput primum praecedit. 

' Ita codd. A et A; sed in editionibiis Novi Testamenti Graece 
Rob. Stephani (1546, 1549, 1550), lo. Millii (1707, 1710), C. F. Mat- 
thaeii (1788, 1803), Tregellesii (1857—79) Mc cap. 18 = 7,1— 24; 
cap. 19 = 7,25 — 30 — inepta divi.sio. 

^ Mill,iV^ T. Gr.ed.Kuster, Amstelod. a. 1710, proll. imragr. 355. 

•^ Griesbach, Comm. crit. par tic. 2, lenae a. 1811, p. 50. 



2. DE CAPITIBUS. U3 

Hie illic orta est diversitas divisionis. Macarius 
Chrysocephalus^ habuit 60 Ibyova in Matthaeo, Codex 
EvY 131 habet in Mt74, in Mc46, in Lc57, in Iol8 
capita. In codice Evv 444 dividuntur capita iterum, nt 
Mt cap. 19=10,1 — 11,1 in partes tredecim. Codex Yul- 
gatae yersionis vetiistissimus Amiatinus capitula lectionum 
habet in Mt88, in Mc46, in Lc94, in Io45; codex 
Vulgatae versionis Gissensis DCLX (catal. Adriani) habet 
in i\It28, in Mcl3, in Lc21, in Iol4 capitula. Druth- 
marus^ numerat titulos in Mt81, Mc47, Lc79, Iol4. 

Eusebius, exemplo Ammonii motus, cum divisit evan- 
gelium unuraquodque in capitula sive sectiones, Mt355, 
Mc233, ,Lc342, Io232,3 tufii haec ita in decern cauones 
(Eus apud nos signatos) disposuit ut facile videre posset 
lector, utrum narratio quaevis in evangeliis aliis esset 
necne, et quo loco inveniri posset, de quibus omnibus 
scripsit in epistula ad Carpianum infra data. Sectionum 
et canonum numeri in margine positi sunt et canonum 
tabulae codicis initium- fecerunt cum epistula Eusebii; 
notantur priores apud Tischendoi-fium in textu evangelio- 
rum et hoc loco adduntur canonum tabulae. Sectiones 

hae parvae olim adscriptae sunt Ammonio (unde et hodie 
Amm signantur) sed Lloydius anno 1827* eas Eusebio 

^ Macarius, aj). Fabric. Biblioth. Gr. ed. Harles, Hamburgi 
a. 1802, vol. 8, p. 678.679. 

"^ Driithmarus, Exp. in Mt; Migne, Patrol. Lat. vol. 106, 
col. 1266". De bibliorum Latinorum veteribus titulis sectionibus 
et similibus vide in primis los. Mar. Thomasiuin [alias Cari, vernac. 
Tommasi], 0pp. omnia, torn. 1, Eomae, a. 1747, fol.; cf Tischendorfium, 
Cod. Amiatinus, Lipsiae a. 1854, y>. xx, adn. 1. Cf etiain Wetsteiii, 
JV. T. Gr. vol. 1, proll. p. 82; proll. ed. Semler, p. 224. 

^ Ad haec capita 1162 spectant ea quae dicunt Epiphanius, 
Aiicorat. cap. 50 {jiaaaoa tto\v evayyf'/.ia , y.tifa).aio)i' /ili'oiv ky.uTov 
k'i^y.orTci Svo), et Pseudo-Caesarius, Dial. 1, respons. 39. Vide etiam 
Drutlmiarum supra laudatum. 

* Lloyd, X. T. Gr. Oxonii a. 1827, monituiu, p. viii — xi. 



144 V. DE TEXTUS FORJMA. 

vindicavit et v. cl. Burgouiusi hanc opinionem firmavit. 
Haec imperfecta addantur de codicibus: codex n liabet 
sectiones Ammonianas et canones Eusebianos a secunda 
manu sed antiquissima; — codices AEXW^e habent Amm 
et Eus, item plurimi codices miniisculi; — Amm sed non 
Eus inveniuntur in codicibus CDFmKOPQRwH'z 38.54.59. 
60.68.117.440.477.485.496.501.503.533.539.541.544.587. 
588, nihilominus habent K et 440 Eus.-tab. et 485 habet 
Carp. In palimpsestis verisimile est Eus minio sive cinna- 
bari scriptos ablutos esse (vide Euseb. ad Carp, dia xma- 
^aQsooG). Pi'aeterea exhibent codices emt^w*^, 199.262.264. 
655, Italus Rehdigeranus, Gothicus Upsaliensis, codices 
Syriaci multi versionis Peshito dictae'^ ad imam paginam 
harmoniam, ut ita dicam, pro pagina unaquaque hoc modo:"^ 
Mt Mc Lc lo 

Ojii' Qy.rj 

aiz QyS qXy 

OIL. QXt qIC 

Ex codicibus iam laudatis habet codex e etiam canones 
Eusebii, et codex 655 non sokim canones sed etiam canonum 
tabulas. Codices alii, ut codex Vulgatae versionis Gissensis 
DCLX, habent et canones, et canonum tabulas, et ad mar- 
ginem uniuscuiusque sectionis sectiones parallelas adscriptas. 

^ Vide infra cajiut x, 2, sub voce Amm (1.) 

2 De his codicibus vide Burgonium, The last twelve verses 

of the gospel ace. to S. Mark, Oxon. et Lend. a. 1871, p. 30G sqq. 
^ Ex cod. Evv655, fol. 82, ad Mt cap. 21; ita in schedis 

meis, sed re vera scribendum erat in codice: 

Lc lo 



Mt 


Mc 


aiS 


QX 


aiB 


Q/.d 



m 



2. DE CAPITIBUS. 145 



E'jas^ioa Kap^iavw dyaTirjio) dSsXcpq) sv xupito yjxipBiv^ 

■/.(u GTZOvdtjV eiauyrjoycoa to did reGadncor ijuTr xata)Jloi7T?i 
tvay/iXfov , rrjj y.atd Mat&aiov tug uftocfOirovG rav Xoitimv 
fvayyfXiGtoiv TteQiy.onuG nuQud^eiG , mg ii dvdyy,iiG GVfi^tjvca 
tor rfjG dxo).ov&i'aG fiQfiOv rear rQiav diacfS^uQijvai ogov fTTi 
Tco vrpei rijG drayrwGeaG' iva 8f Gcotofihvov xui rov iMr 
Xotnmr di oXov GMf^atoG re y.ai eiQiiov eidmu f'/oiG tovG oixeiovG 
y/JiGzov evayjeXiGtov tbnovG, iv o'lG xard ratv avzMv 7jif'/^&fjGav 
c( i)MXii&coG f/kftr, fx Tov TTovi'jfiatoG rov nQOsiQijuivov dvdQVG 
ei)jjqa)G dqoQiidG yMd^ iztQav ntd^odor xuvoiaG biy.a rov 
dQt&iwv Sir/dou^d aoi rovG VTZozezayfiivovG. wr o fih> tzqmzug 
TTeQii'yei uqi^hovg ir o'lG rd TiaQunXtjGia eiQ)jy.(iGiv oi rfGGUQSG, 
Mazi^aioG MuQy.oG ylovxaG 'JaydrvijG' o SsvzeQOG, iv ch oi 
rQslG, Mazd-aioG MaQ/.OG Aovy.dG' b rgiroG , iv co oi rQHG, 
Mur&aToG Aovaug Imivvr^G' b riruQZOG , iv fo o'l tqhg, 
Mar&aioG MaQy.oa 'loidvvijG' b TiifiTzzoG, iv (h oi 8vo, Mur- 
■d-cdoG Aov/MG' b ixroG, iv m ot dvo, Mar&aioG Muqxog' 
b i^dofioG, iv (h oi dvo, Maz&aioG 'leodvvtjG- b bydooG, iv 
f;i oi 8vo, AovyMG Muqaog' b tvuzoG, iv m oi dvo, ylovy.uG 
hodvvijG' b diy.azoG , iv q) iyMcroG avzMv neQi rivtov^ idi(OG 
aviyoaipsv, avztj f/tv ovv ?/ rcov v7Tozezayi.iivcov y.uvbvMV vno- 
x)-eGiG. ?j df: GaqijG uvzcov dii/ytjGiG ioriv^ ?)5f. icp i/MGzo> 
rojv reGGUQcov evayyeXioiv dgid-fioG riG TZQOxeizai, y.azd \iiQOG 
iwfb^iavoG (1710 rov TiQmov, elza dsvztQov aui rgirov , yut 
y.ad-shiG TZQo'iMv di bXov niyQi rov riXovG rav ^i^XicoV^ y.ai^' 
iy.UGzov di uQi&fibv v7ioGtjfiet'o}GiG TTQoy.enai did y.ivvu^dQecoG, 
p di/XovGa iv Tzoioj roiv dixa navovcov hh(ievog b (cqi&^wg rvyydvei. 
oiov ei fifv «', dtjXov coff iv rm TiQcotqr ei de ^ , iv rqi 
devziQor y.cii ovzcog^ f^^'xQ' '^^^' diy.a. ei ovv ccvuTzrviuG fv 

^ Textum saepe ab aliis editum recensuit Tischendorfius ad 
plures codd. mss., in primis codicem evangeliorum M (saec. 9) et 
oodicera Tischend. IV. in bibl. univ. Lips. (saec. 10). 

^ Alii TTfo) Tivojy ty.aGToa avToir. ^ Cod.Tisch. *(rrfj' oniittit. 

^ Alii TOV j3ij3h'ov. ^ Alii oltoj y.ud-f^rja. 

TlSCHEKDORF, N. T. ed. 8. lOC 



146 



V. DE TEXTUS FORMA. 



ti tav reffGaQcor fvayyeXion' hnoiovdijnors ^ovXij&ehia imGtr^aal^ 
rin CO ^ovXsi ■/.iCfulaicp, xai yrm'ai tivea ra TTUQUTrltjaia 
fiQifAaaiv, x«) rovG omhovg iv exacrrfo^ rbnovo avQslv, iv oia 
■/.ara rcov uvrcor tjn'y&ijGctv , rjG intyeiG TteQtxum^G avaXa^oyv 
tbv 7iQoy.si'fievov aQid-^bv , i7TtCt]ti/Gaa re avrbr tvdov iv rm 
xai'bvi b)> 7j dia tov xirra^aQecoG vTzoGtji^slooGiG vTio^t'^h/xev, 
ttGtj ftiv sv&vG en rcor mi fiezcoTiov rov aavbvoG nQoygaqbiv ' 
unbGoi ts^ xai zi'vsg tibqi ov CtjrsiG^ siQi^yMGiv miGtyGaG Se 
■/,ui toiG rm> XoiTToor evayyeXicop dQi&fxoiG zoig Iv rco xavbvi 
(!) intyeiG (CQi&fico 7TUQuy.eifiivoiG, iTTi^tjtliGaG re uvwvg i-'vdov \ 
er roiG oiaeioiG exuGtov evayyeXiov totzoig, ra TTUQCiTzXi^Gia 
XeyovzaG avtovG^ evQtjGeiG.'^ 



I. 



CANON IN QUO QUATTUOR. 



Mt 


Mc 


Lc 


loh 


Mt 


Mc 


Lc 


loh 


8 


2 


7 


10 


98 


96 


116 


129 


11 


4 


10 


6 


98 


96 


116 


131 


11 


4 


10 


12 


98 


96 


116 


144 


11 


4 


10 


14 


133 


37 


77 


109 


11 


4 


10 


28 


141 


50 


19 


59 


14 


5 


13 


15 


142 


51 


21 


35 


23 


27 


17 


46 


147 


64 


93 


49 


23 


27 


34 


46 


166 


82 


94 


17 


23 


27 


45 


46 


166 


82 


94 


74 


70 


20 


37 


38 


209 


119 


234 


100 


87 


139 


250 


141 


211 


121 


238 


21 


87 


139 


250 


146 


220 


122 


239 


77 


98 


96 


116 


40 


220 


129 


242 


85 


98 


96 


116 


111 


220 


129 


261 


88 


98 


96 


116 


120 


244 


139 


250 


141 



' Alii i7iiGT}]riu. ^ Cod. Tiseh. oixtt'oio kxiiOTOv. 

^ Alii T6 omittimt. * Alii jtrta t« 7iaQ(i7iXr]aui (fQijxaair. 

* Alii omittimt aiToio. ^ Codd. addiuit t{)OMOo tv xvqioi. 



2. DE CAPITIBUS. 



147 



Mt 


Mc 


Lc 


loh 


Mt 


Mc 


Lc 


loh 


244 


139 


250 


146 i 


313 


194 


294 


172 


274 


156 


260 


20 


314 


195 


291 


166 


274 


156 


260 


48 ' 


314 


195 


291 


168 


274 


156 


260 


96 


315 


196 


292 


175 


276 


158 


74 


98 


318 


199 


300 


176 


280 


162 


269 


122 


320 


200 


302 


178 


284 


165 


266 


55 


320 


200 


302 


180 


284 


165 


266 


63 


325 


204 


310 


184 


284 


165 


266 


65 


326 


205 


311 


188 


284 


165 


266 


67 


326 


205 


313 


194 


289 


170 


275 


126 


328 


206 


314 


196 


291 


172 


279 


156 


331 


209 


315 


197 


294 


175 


281 . 


161 


332 


210 


318 


197 


295 


176 


282 * 


42 


334 


212 


321 


201 


295 


176 


282 


57 


335 


214 


324 


199 


300 


181 


285 


79 


336 


215 


317 


198 


300 


181 


285 


158 


336 


215 


319 


198 


302 


183 


287 


160 


343 


223 


329 


204 


304 


184 


. 289 


170 


348 


227 


332 


206 


306 


187 


290 


162 


349 


228 


333 


208 


306 


187 


290 


174 


352 


231 


336 


209 


310 


191 


297 


69 


352 


231 


336 


211 



II. 



CANON IN QUO MATTHAEUS MARCUS LUCAS. 



^[t 


Mc 


Lc 


Mt 


Mc 


Lc 


Mt 


Mc 


Lc 


15 


6 


15 


62 


13 


24 


73 


23 


40 


21 


10 


32 


63 


18 


33 


74 


49 


85 


31 


102 


185 


67 


15 


26 


76 


52 


169 


32 


39 


79 


69 


47 


83 


79 


29 


86 


32 


39 


133 


71 


21 


38 


80 


30 


44 


50 


41 


56 


72 


22 


39 


82 


53 


87 


62 


13 


4 


72 


22 


186 


82 


53 


110 



10* 



\ 



148 



V. DE TEXTUS FORMA. 



Mt 


Mc 


Lc 


Mt 


Mc 


Lc 


Mt 


Mc 


Lc 


83 


54 


87 


172 


87 


98 


248 


143 


209 


83 


54 


112 


174 


91 


99 


248 


143 


253 


85 


55 


88 


176 


93 


101 


249 


144 


254 


85 


55 


114 


178 


95 


102 


251 


146 


255 


88 


141 


148 


178 


95 


217 


253 


148 


204 


88 


141 


251 


179 


99 


197 


258 


150 


257 


92 


40 


80 


190 


105 


195 


259 


151 


258 


94 


86 


97 


192 


106 


216 


264 


155 


156 


94 


86 


146 


193 


107 


121 


269 


154 


228 


103 


1 


70 


193 


107 


218 


271 


42 


230 


114 


24 


41 


194 


108 


152 


278 


160 


263 


116 


25 


42 


194 


108 


219 


281 


163 


268 


116 


25 


165 


195 


109 


220. 


285 


166 


265 


116 


25 


177 


198 


110 


221 


285 


166 


267 


121 


32 


127 


199 


111 


173 


296 


177 


280 


122 


33 


129 


201 


112 


222 


296 


177 


284 


123 


34 


147 


203 


114 


270 


301 


182 


286 


130 


35 


82 


205 


116 


224 


308 


189 


305 


131 


36 


76 


206 


117 


232 


312 


193 


299 


135 


38 


78 


208 


118 


233 


316 


197 


293 


137 


44 


167 


217 


127 


240 


317 


198 


295 


143 


57 


90 


219 


128 


241 


322 


202 


309 


144 


59 


12 . 


223 


130 


243 


338 


218 


322 


149 


66 


35 


225 


134 


245 


339 


219 


325 


149 


66 


43 


226 


133 


244 


340 


220 


327 


153 


69 


36 


229 


135 


137 


342 


222 


323 


164 


79 


144 


229 


135 


246 


344 


224 


32S 


168 


83 


95 


242 


137 


237 


346 


225 


330 


168 


83 


206 


242 


137 


248 


353 


232 


337 


170 


85 


96 


243 


138 


249 


354 


233 


33S 



2. DE CAPITIBUS. 



149 



III. 



CANON IN QUO MATTHAEUS LUCAS lOHANNES. 



Mt 


Lc 


loh 


Mt 


Lc 


loh 


Mt 


Lc 


loh 




14 


1 


90 


58 


139 


112 


119 


76 




14 


3 


97 


211 


105 


112 


119 


87 




14 


5 


111 


119 


30 


112 


119 


90 




6 


2 


111 


119 


114 


112 


119 


142 




6 


25 


111 


119 


148 


112 


119 


154 


59 


63 


116 


112 


119 


8 


146 


92 


47 


64 


65 


37 


112 


119 


44 








90 


58 


118 


112 


119 


61 









lY. 



CANON IN (iUO MATTHAEUS MARCUS lOHANNES. 



Mt 


Mc 


loh 


Mt 


Mc 


loh 


Mt 


Mc 


loh 


18 


8 


26 


216 


125 


133 


299 


180 


103 


117 


26 


93 


216 


125 


137 


307 


188 


164 


117 


26 


95 


216 


125 


150 


321 


201 


192 


l.oO 


67 


51 


277 


159 


98 


323 


203 


183 


161 


77 


23 


279 


161 


72 


329 


207 


185 


161 


77 


53 


279 


161 


121 


329 


207 


187 


204 


115 


91 


287 


168 


152 


333 


211 


203 


2(J4 


115 


135 


293 


174 


107 








216 


125 


128 


297 


178 


70 









V. 



CANON IN QUO MATTHAEUS LUCAS. 



Mt 


Lc 


Mt 


Le 


Mt 


Lc 


Mt 


Lc 


3 


2 


16 


16 


28 


47 


36 


162 


10 


8 


25 


46 


30 


49 


38 


53 


12 


11 


27 


48 


34 


194 


40 


52 



150 



Y. DE TEXTUS FORMA. 



Mt 


Lc 


Mt 


Lc 


Mt 


Lc 


Mt 


Lc 


41 


55 


84 


111 


134 


120 


236 


135 


43 


123 


86 


109 


138 


168 


237 


13S 


46 


153 


93 


145 


156 


57 


238 


140 


47 


134 


95 


160 


158 


226 


240 


141 


48 


191 


96 


182 


162 


161 


241 


175 


49 


150 


96 


184 


175 


200 


255 


202 


51 


59 


102 


69 


182 


187 


256 


205 


53 


125 


104 


71 


182 


189 


257 


213 


54 


54 


105 


193 


183 


198 


261 


207 


55 


170 


107 


73 


187 


199 


262 


212 


57 


61 


108 


115 


197 


272 


265 


157 


58 


60 


110 


118 


213 


235. 


266 


155 


60 


171 


119 


126 


221 


181 


266 


157 


61 


64. 


125 


62 


228 


139 


267 


158 


65 


172 


127 


128 


231 


176 


270 


229 


66 


66 


128 


132 


231 


215 


272 


231 


68 


105 


129 


130 


232 


142 






78 


108 


132 


81 


234 
I. 


136 








CAN 


ON IN 


QUO MA 


TTHAEUS MAR 


cus. 




Mt 


Me 


Mt 


Mc 


Mt 


Mc 


Mt 


Me 


9 


3 


157 


72 


224 


131 


290 


171 


17 


7 


159 


73 


246 


140 


292 


173 


20 


9 


160 


76 


- 247 


142 


298 


179 


22 


11 


163 


78 


250 


145 


305 


185 


44 


126 


165 


80 


252 


147 


309 


190 


77 


63 


169 


84 


254 


149 


311 


192 


100 


98 


173 


89 


260 


152 


330 


20S 


139 


45 


180 


100 


263 


153 


337 


217 


145 


60 


189 


103 


275 


157 


341 


221 


148 


65 


202 


113 


282 


164 


347 


226 


152 


68 


214 


120 


286 


167 


350 


229 


154 


71 


215 


124 


288 


169 







2. DE CAPITIBUS. 



151 



VII. 

CANON IN QUO MATTHAEUS lOHANNES. 



Mt 


loh 


Mt 


loh 


Mt 


loh 


Mt 


loh 


5 


83 


19 


32 


129 


82 


207 


101 


19 


19 


19 


34 


185 


215 







vni. 

CANON IN QUO LUCAS MARCUS. 

Lc Mc Lc Mc Lc Mc Lc 

23 12 '28 17 100 75 335 

25 14 84 48 , 103 97 

27 16 89 56 ■ 247 136 

27 28 i 91 61 ' 277 216 



Mc 

230 



IX. 

CANON IN QUO LUCAS lOHANNES. 



Lc 


loll 


Lc 


loh 


Lc 


loh 


Lc 


lol. 


30 


219 


274 


231 


307 


190 


341 


221 


30 


222 


303 


182 


312 


182 


341 


223 


262 


113 


303 


186 


312 


186 


341 


225 


262 


124 


303 


190 


312 


190 






274 


227 


307 


182 


340 


213 






274 


229 


307 


186 


340 


217 







X. 

IN QUO MATTHAEUS PROPRIE. 



2 


35 


81 


115 


167 


196 


233 


319 


4 


37 


89 


118 


171 


200 


236 


324 


6 


39 


91 


124 


177 


210 


239 


327 


13 


42 


99 


126 


181 


212 


245 


345 


24 


45 


101 


136 


184 


218 


268 


351 


26 


52 


106 


140 


186 


222 


273 


355 


29 


56 


109 


151 


188 


227 


283 




33 


75 


113 


155 


191 


230 


303 





152 V. DE TEXTUS FOEMA. 



- 




















IN QUO MAECUS PROPRIE. 






19 


46 


70 


88 


92 


101 


123 


186 


31 


58 


74 


90 


94 


104 


132 


213 


43 


62 


81 
















IN QUO LUCAS PROPRIE. 






1 


50 


113 


159 


188 


223 


273 


306 


3 


51 


117 


163 


190 


225 


276 


308 


5 


67 


122 


164 


192 


227 


278 


316 


9 


68 


124 


166 


196 


236 


283 


320 


18 


72 


131 


174 


201 


252 


288 


326 


20 


75 


143 


176 


203 


256 


296 


331 


22 


104 


149 


178 


208 


259 


298 


334 


29 


106 


151 


180 


210 


264 


301 


339 


31 


107 


154 


183 


214 


271 


304 


342 






IN QUO 


lOHANNES PROPRIE. 






4 


33 


62 


89 


117 


145 


171 


207 


7 


36 


64 


92 


119 


147 


173 


210 


9 


39 


66 


94 


123 


149 


177 


212 


11 


41 


68 


97 


125 


151 


179 


214 


13 


43 


71 


99 


127 


153 


181 


216 


16 


45 


73 


102 


130 


155 


189 


218 


18 


50 


75 


104 


132 


157 


191 


220 


22 


52 


78 


106 


134 


159 


193 


224 


24 


54 


80 


108 


136 


163 


195 


22() 


27 


56 


81 


110 


138 


165 


200 


228 


29 


58 


84 


112 


140 


167 


202 


230 


31 


60 


86 


115 


143 


169 


205 


232 



Numerus sectionum in evangelio Marci variat inter Ai 
232 et 242, ut sequitur (cito, paiicis mutatis, Burgonium, 
qui codices 151 examinavit): 



2. DE CAPITIBUS. 153 



16,6 


§232 


codcl 3 


AU 286 


8 


233 


35 


sLS 11 etc aia 


9(?) 


234 


41 


TIB. 5.6 etc 


10(?) 


235 


4 


07.282.331.406 


12(?) 


236 


7 


184.192 etc 


U(?) 


237 


12 


A 10.20 etc 


15 


238 


2 


502.666 


17 


239 


1 


G 


19 


240 


10 


HM 8.26 etc 


20 


241 


36 


CEKV 7.27 etc 


20 


242 


1 


31 



Satis memorabile est numerum 23G ad ver. 12, quern 
numerum Suidas (s. v. ri'zlva [f cum r confuso]) habet et 
Scriveuer aliique pro vero aceipiunt, non nisi in codicibus 
septem iisque minusculis a Burgonio repertum esse.^ Vix 
dubitari potest Eusebium ipsum seetionem ultimam 233 ad 
16,8 apposuisse; cf vol. 1, p. 406, etiam 404.405 ad locum. 

Discrepant praeterea numeri sectionum, quae in Mt, 
Lc, lo exhibentur in codicibus: Mt habet numeros iude 
a 352 usque ad 360; Lc a 342 ad 349; est ubi lo non 
habet nisi 231. Versio Syriaca Pe.?hito, multis in codi- 
cibus, praebet sectiones ad Mt426, Mc290, Lc402, Io271.2 

Sectiones Eusebio-Ammonianae nounullae brevissimae 
sunt. Vicies quater exstant binae sectiones in versibus 
singulis hodiernis: Mtll,27 14,23 19,28 26,39 Mcl3,14 
15,1.20 Lc6,21 12,33 21,23 Io6,63 11,55 15,20.21 
17,25 18,15.16.28.37 19,15.16 21,12.16.17. Uno versu, 
qui est Iol9,6, tres continentur sectiones. 

B. DE ACTIBUS ET EPISTULIS CATH0LICIS.3 

Paulo post annum 458 Euthalius, diaconus ut videtur 
Alexandrinus, postulante Athanasio quodam, quem „fratris" 
appellatioue salutat, editionem fecit actuum et epistularum 

* Cf Burgon, The last tivelre verses of the gospel of S. Mark, p. 311. 

■^ Cf Burgon, ut supra, p. 309, et Adler, X. T. versiones Syriacae, 
Hafniae a. 1789, p. 4. 53sq. 63. 

3 Inde ab hoc loco usque ad tineni capitis huius de textus 
forma, utetur lector plerumque verbis viri clarissimi Ezrae Abbot. 



154 V. DE TEXTUS FORMA. 

catliolicarum. Liber (sive epistula) uuusquisque in capita 
(y.eq)uXaia, saejie cum partibus minoribus, quae fieQixai 
vnodiaiQtmto dicuntur) et lectiones (avaYrcoGeta) dispertitus 
est (omnia brevibus lineis sive ori'xoio scripta sunt ut 
facilius legerentur)/ et praefixam habuit h&Eaiv -Aeqalaicov 
(Zacagn. p. 428.487.493 etc) sive tabulam eorum, quae 
in capitibus ut etiam divisionibus minoribus inerant. Libro 
actuum et libro epistularum catholicarum toto praefixit 

^ Euthalii opus edidit primus integrum Laurent. Alex. Zacagnius, 
Collectanea monumentomm veterum ecclesiae Graecae acZaii'Hae, Romae 
a. 1698. 4". Textum hausit ex codice Alexandriuo -Vaticano 179 
(Act40) conlato cum Vat. 367 (Act73) et 1650 (Actl56). Ad prae- 
fationes contulit etiam eodicem Urbin. 3 (Act 7 9) et Vat. 363 (Evv 133 
Act 71) et 1761 (Act 15 8); ad praefationes in epistulas Pauli ad- 
hibuit etiam eodicem Vat. 761 (Paul 81) et Alex. -Vat. 32 (olim 
I. H. Boecleri), qui idem videtur esse atque codex Paul 248. Supra 
ill textu laudantur passim Zacagnii paginae. Iterum imj^ressa est 
Zacagnii editio, sed sine praefatione eius, apud Gallandium, Biblioth. 
vett. jKitr. vol. 10, jd. 197 — 320, et, aliis omissis, apud Mignium, 
Fatrol. Gr. vol.85, col. 627 — 790. 

Arbitrati sunt Zacagnius aliique Eutlialii opus in Act anno 490 
sive postea praeparatum esse, quo anno Athanasius iunior, Celetes 
dictus, episcopus Alexandrinus factus est. Sed in prologo ad Act 
dicit scriptor opus suum ad epp Pauli, quod anno 458 exactum scimus 
(vide infra p. 158 et 159 adn.), missum „brevi ante {nQior]}') ad unum 
patrum in Christo uostrorum", et „miper" {sruy/oa) factum, opus 
etiam ad Act brevi post sive continuo {avTixa Stjtk) comparatum 
esse (Zacagn. p. 404.405), se ipsum iuvenem esse (rj/^tia ol rtoi-^^Qoi'ioy 
Ti y.al f.i((&r]fx((T(DV, Zac. p. 428), quae omnia vetant intervallum 
triginta annorum inter haec ojjera interiacere. Cum Gallaudio igitur 
potius crediderim Athanasium quern Eutlialius compellat fuisse jiresby- 
terum ilium Alexandrinum Cyrilli fratris filium, qui Dioscorum 
accusavit in concilio Chalcedonensi anni 451, cui concilio interfuit 
Euthalius sive archidiaconus sive diaconus (Mausi, Concill. vol. 6, 
col. 1096). 

Titulum episcopi Sulcensis, tniaxonov 2!ov).y.i]a, fert Euthalius 
uno (sed non nisi uno) in codice Zacagniano, Alex. -Vat. 179. Codex 
Vat. 367 in Act et 1761 in praefatione ad epi^ Paul duixovov eum 
nuncupant. Codices ceteri omittunt auctoris nomen. 



2. DE CAPITIBUS. 155 



enumerationem (^avaxeqaXaicoGiv) lectionum ecclesiasticarum, 
quae capitum numerum, verba scripturae sacrae laudata, 
stichos in imaquaque lectione exhibuit (Zac. p. 411.478); 
etiam catalogum duplicem verborum ex scriptura sacra 
adlatorum (&Et(ov fiuQTVQiMv) et ex aliis scriptis, quae in actibus 
(Zac. p. 414) et quae in epistulis catholicis (Zac.p.480) insunt.^ 

Apud Euthalium divisi sunt actus in capita 40, lacobi 
epistula in 6, lPe8, 2Pe4, lIo7, 2Iol, 3Iol, Iu4 (ejip 
cath = 31) ; horum capitum iterum divisa sunt in actibus 24, 
in Iac3, lPe2, 2Pel, lIo5, 2Iol, 3Iol, lul; exempli 
gratia, habet caput actuum secundum partem minorem unam, 
caput tertium partes minores quinque (Zac. p. 429) ; sunt 
in actibus totis partes minores (ynudiaiQ^'(jsi(y') 48, in lac 9, 
lPe5, 2Pel, lIo8, 2Iol, 3Iol, lul. Notandum est 
capita multa non iterum divisa esse, et primam quamque 
capitis cuiuslibet iterum divisi partem non inter imodiat- 
Qt'asiG numeratam esse.- 

Capita Euthalii in actibus et ejjistulis respondent 
•AtrpaXat'ota maioribus sive rirloia in evangeliis, inveniunturque 
eodem modo multis in codicibus Graecis. Sed praeter 
divisionem actuum in capita 40 iam dicta, notavit Euthalius 
ad codicis sui marginem divisionem aliam in capita 36, 
deditque initium capitis uniuscuiusque sitb finem r/.&emo)(T 
'/.nqulaiav (Zac. p. 438). Nemo, quod sciam, videtur 
animadvertisse, divisionem banc capitum 36 eandem fere 
esse atque divisionem vetustiorem ex divisionibus actuum 
duabus in codice celeberrimo Vaticano B, nam 30 ex 36 

^ Fusiiis de Euthalii opera tractat Zacagnius, Collectanea, 
praef. §§ 58.59, i5. Ixxisqq. 

^ Exempli gratiii, actuum xtq . /?', ^ Act 1,15 — 26.. titulum 
habet: Iltroov dtukoYoa tiqoo tovo uaOriTtLO-trTua Tifol O^hvutov 
x«l (C7io(JTo).fja ^loi'da tov nQodorov. 'Yjiodiuiijiaia a incipit 
ver. 23 et habet titulum: ^Ev ([> nfQl cirTftaciyioyfja MarOiov 
x}.7]Q(Ox^(i'Toa ytiOiTi ii^tov Sia nQoOd'/rja. Ita y.i(f. y = Act cap. 2, 
habet I'TzoJtKtofOftff quinque, quae ver.l4. 17. 22. 37.42 (al.44)incipiunt. 



156 V. DE TEXTUS FORMA. 

capitibus incipiuut eodem loco in utraque divisioue;^ ex- 
cipienda suut capita EuthaliiG, 8, 16, 27, 29, 31. Divisio 
actuum posterior quae in codice Vaticano inest, in capita 69, 
consentit plerumque cum divisioue ilia actuum quam manus 
secunda in codice Sinaitico x per partes (usque ad Actl5,40) 
adscripsit.^ Etiam in epistulis catholicis praebet codex 

Vatieanus b divisionem duplicem: secundum divisionem 
vetustioreni habet lac 9, lPe8, lloll, 2Iol, 3Iol, Iu2 
capita (divisio vetustior non reperta est in 2Pe); secundum 
divisionem recentiorem, nisi uno loco, maiora sunt capita, 
in lac 5, lPe3, 2Pe2, lIo3, 2Io2 (divisio recentior de- 
est in 3Io et lu). 

In codicibus Latinis maxime dissentiunt divisiones 
actuum et epistularum catholicarum antiquae inter se. 
Codices Vulgatae versionis vetustissimae Amiatinus et Ful- 
densis capita haec exhibent: Act 70 (Fuld74), la 20, lPe21, 
2 Pell, llo20, 2Io5, 3 To 5, Iu7. Divisiones aliae in- 
venies in catalogo queni Wetstenius ex Martianaeo hausit. ^ 

In codice Ridleiano versionis Syriacae Philoxenianae 
vel potius Heracleensis, habent actus capita 33. "^ 

Actuum divisionem in capita 40 plerique arbitrati sunt 
Euthalii ipsius opus fuisse, quod dubium, neque veri simile, 
esse videbitur, si quae sequuntur consideraverimus : 

^ Adnotantiir divisiones codicis Vaticani duae in N. T. ex vetustiss. 
cod. Vat. secundis cv,ris editum [a Car. Vercellone], Romae, a, 1859. 

^ De divisionum harum cousensione et dissensione cf Tisclien- 
dortium X. T. Gr. ex Sinaitico codice, Lipsiae a. 1865, p. xxxvi, 
adn. 1, et ^. T. Vat. p. xxx, et Westcottinm Hortiumque, The iV. T. 
in the original Greek. Introduction, Cantabr. et Lond. a. 1881, [vol.2], 
p. 266, paragr. 349; WH monent divisionem Vat.- Sin. eandem esse 
atque divisionem in codice Amiatino. 

^ Wetstein, aV. T. Gr. vol. 1, Amstelaedami a. 1751, proll. 
J). 82, vel Prolegomena, ed. Semler, Halae Magd. a. 1764, p. 224. 
Cf etiam los. Mar. Tliomasii Opera, torn. 1. 

* Cf Glocestrium Ridley, De Syriacis Novi Foederis versionibus 
dusertatio, sect, xiii, apiid I. I. Wetstenium, Libelli ad crisin atque 
interp. N. T. ed. Semler, Halae Magd. a. 1766, p. 304. 



2. DE CAPITIBUS. 157 



1. Quamquam Euthalius sibi vindicat textus accentus 
(tu avayroitut y.ata TZQoocpdiar) , capitum t'/.&eair quae iu ils 
insint exhibeutem, lectionum dray.eqa).ai(oa(r, catalogum 
citationum scrijjturae sacrae duplicem, praeseiiim autem 
textus Act Cath (ut et Paul) in breves liueas sive arliova 
partitionem quo facilius legeretur (cf Zac. p. 404.405), — 
tamen nusquam se ipse auctorem divisionis in capita 
fiiisse dicit: trayioa fftoi ye riiV re rcov TiQuhcov ^i^lov 
a^ia -/.ai yMi)-oXiy.cov eTziGtolm' avayvavai re y.ata TTQoaqidiai', 
xai noaa aray.eqalMioiaao-d-ai , xai dieXetv tovtwv ey.aGrrfi tor 
vovv XeTTTOfieQcoa, nooatra^aa, adelqe l4d-araGie TTQoaqiXi-ataTe, 
y.ai tovto aoxnoa eyoj x«) 7TQ(y&vno3G neTToujyMG, GrotyijSor 
re Gvrd-eiG rovtcor to vq;OG yara rijv efiavzov GVfi^ierQi'ar 
nnoG evGr^fiov avdyvcoGiv , dteTTe/ixpdfitjv iv ^Qccyn rd r/MGrd 
aoi, Mii [in codd ti'ibus deest x«)] y.ar dy.o).ov&iav ty.d-eneroG 
hhyoGt)]V dvayeqaXaiaGiv (Zac. p. 409 sq.), — f'j'co 8e r(ji 
Griytjdoi' ruG xa^oXixaG ya{f e^ljG emGtoXdG dvayvcoGOfiai , 
rijv Twr y.ecfulakor hd-eGiv dfia xa) d-elar (laQtvQibiv /leTQiojG 
fi'&erSe noiovfievoG (Zac. p. 477). Praeterea ex eo quod 
ad codicis marginem capita 36 divisionis, quae iam ante 
exstitit, adscripserit, nullo mode divisionem in capita 40 
sibi vindicans, veri simile est baec quoque iam exstitisse. 

2. In praefatione ad epistulas Pauli dicit Euthalius se 
epistulae unicuique praefixurum esse id capitum breviarium 
(TtQord^o^iev ri^r rav yeqalamr ey.&eGtv) quod factum erat a 
patre quodam priore, qui ut videtur anno 396 scripsit (Zac. 
p. 528, et 536 adn, 2), quibus ex verbis concludendum est 
Euthalium verbo ey.&eGtG non capitum divisionem indicare 
sed breviarium eorum quae capitibus insunt. Veri simile 
est ad patrem hunc veterem, fortasse etiam ad auctores 
rirXoiv, qui evangeliis praefixi sunt, spectavisse Euthalium 
dum scribebat in praefatione breviarii capitum ad actus: 
f/. TTareooof ijueiG yai diduGydXcor ruv rounov yai ror rvnov 
MCfeXijUtvoi, iyyetooi\uei' ftezQiojG rfide rwr yeqaXaloiv ix&tGei 
y.. r. I. (Zac. p. 428). 



158 V. DE TEXTUS FORMA. 

In codice Act 15 (Coislin.25) breviarium capitum in 
actibus Enthalianum (Zac. p. 428) habet hunc titulum: 
tx^tma H8(f!aXaicov tcov TZQcciscov xov Ilufiqx'lov.^ Ex titulo 
hoc, qui Montefalcouio genuinus videbatur esse, vult 
Tregellesius, non solum hd-eaiv xecpalmMv et ipsam capitum 
divisionem in actibus sed etiam dispositionem actuum et 
epistularum cum catholicarum tum Pauliuarum sticho- 
metricam Pamphilo attribuere."^ Minime autem constare 
potest haec opinio cum verbis praefationum in actus 
et epistulas catholicas inscriptarmn Athanasio quodam, qui 
annis 150 post Pampliilum mortuum claruit (cf Zac. 
p. 404.409.477). Verba xov Ikmqilov in codice Coislin. 
25 male addita (neque ut videtur in ullo alio codice) 
inde fortasse orta sunt, quod Euthalius sub finem editionis 
suae actuum et epistularum catholicarum scripsit se librum 
contulisse cum exemjjlaribus accuratis ex bibliotheca Eusebii 
Pamphili Caesareensi: avte[ih'j&tj dt tmv TTQa^ecor x«/ xad-o- 
h-AOJv mtGtoXm' to ^i^Xiuv ttqog r« anQi^y avriyQaqja rijff iv 
KaiauQttn ^i^ho-d-yxtja Evae^iov tov Il(i[A(piXov (Zac. p. 513). 
Ex his verbis deduci non potest, quod Tregellesius vult, 
Euthalium „>ie(fiaXuia ex codice Pamphili exscripsisse."^ 

C. DE EPISTULIS FAULT. 

Anno 458 (non 462) comparavit Euthalius, postulante 
vel iubente quodam, quem verbis his : TzciteQ ti^uoiTaze salutat 
(Zac. p. 515, cf p. 404.405), editionem epistularum Pauli 
stichometrice divisarum, praefixitque unicuique epistulae 
capitum breviariiun non suum, sed „magno labore confectum 
ab uno sapientissimorum nostrorum et Christi amaute 
patrum." Tomo praeposuit lectionum catalogum, et cata- 
logum duplicem citationum ex scriptura sacra et ex aliis 

■^ Montfaucoii, Bibliotheca Coidiniana, Parisiis a. 1715, p. 78. 
^ S. P. Tregelles, Introduction to the textual criticism of the 
X. T. Londinii a. 1856, p. 27 sqq. 32. 
^ Tregelles, ut supra, p. 27. 



2. DE CAPITIBUS. 150 



scriptis,^ eorum similes qui iam supra descripti sunt, p, 154 
155. Pater ille anonymus, qui anno 396 (Zac. p. 536, adn.2) 
scripsit, non male putatur a Millio Theodorus Mopsuestenus 
fuisse, cuius scripta Eutlialii tempore multis in suspieione 
haeresis erant.- 

Capitum divisio in textu Eutlialiano — quae divisio 
fortasse ante annum 396 facta est, cum Eutlialius nihil 
nisi breviarium (tx&sGir) patri anonymo adscripserit — 
haec est: Rol9, 1 Co9, 2Coll (vel 10), Gall2, EplilO, 
Phil 7, CoUO, lTh7, 2Th6, Heb22, lTil8, 2Ti9, Tit6, 
Philem2 = 148 (vel 147). (In capitum catalogo 

habet 2 Co 11, in lectionum catalogo non nisi decern capita.) 
In epistula ad Romanos iterum divisum est unum solum 
caput, in lCo6, 2 Co 3, Coll, 2Th2, Heb5, lPe2. 
Divisiones miuores haec sunt in Ro6, lCol6, 2 Co 4, 
Col 1 , 2 Th 3, Heb 8, 1 Ti 2 = 40. 

Codex Vaticanus b in epistulis Pauli habet seriem 
capitum duplicem, quarum vetustior epistulas ut librum 
integrum tractat, et capita in ordine numerat inde ab 
epistulae ad Romanos initio, nisi quod capitum numeri 

^ Eiithalius Prolog, in epp. Pauli, c. 2 (Zacagn. p. 528): x«d-' 
f-y.aoTtjr (Ff avi'To/n(j}a iniaiolijr ty joTa iiija TiooTct^o/xt}' ti}1' 
rojj' y.nfa'/.aiwr ixO^taiv irl rwr ooffWTKTior tivi y.al (fiko/QiOTO) 
[codd. duo legiiut -toj}'] TiaTttnov ijudj}' 7it7ioriif.iiyt]r, ov ^t<))j' 
(()./M y.ui Tt]i' Ttoi' (ci'cr/ycoatoji' dxQi^iaTdTrjy TO^utjy, tt]}' n 
[codd. tres Tt]y dt] Tuiy d^tt'w fiUQTVQiwv tvanoSfy.Toy ev^toiv 
IjiiiTa Tf/yokoyriauyTta ui'txetfalfaoiac'cfitxi^ci [cod. iinus iiy«yt(^a- 
X(iiwaoy.td^(i\. — Elenchus lectionum, sub finem (Zac. p. 541): 
6i(:T).oy TUG c.yiiyywotiG x(d ioTi'/jOa ndouy Tt)y (<7ioaTo).iy.rjv 
jiiji/.or uy.Qi^iija xcctcc ntyTrixoyTU ariyova, y.al t« xitfa/.ccuc (xaartja 
(eyuyrwGecjG 7i((Qi0^t]y.(c, y.al t«(T ty avri] (ftoofxeyaa uaoTvotaG, 
in (5'f y.ai oaioy Griywy rj loayi'ajGiG Tvyxava. Cf p. 404.405. 
De anno 458 cf Zac. p. 536, adn. 5 et praef. § 51, p. Ixsqq. 

- Cf Mill, X. T. Gr. ed. Kuster, Amstelaedami a. 1710, proll. 
i(^ 905 — 907; firmatur res etiam in libro viri cl. H. B. Swete, 
Theodori ep. Mopsuest. in epp. b. Pauli commentarii, Cantabrigiae 
a. 1880, vol. 1, p. Ixi. 



160 V. DE TEXTUS FORMA. 

in epistula ad Hebraeos numeris eorum in epistula ad 
Galatas continuo succedant, etsi Heb ijjsa post 2Th stat, 
quae omnia videntur demonstrare , epistulara ad Hebraeos 
in codice codicis b archetype continvio post epistulam ad 
Galatas stetisse, ut in versione Sahidica sive Thebaiea 
ante eiiistulam ad Galatas stat. Haec divisio vetusta in 
codice Vatican© dat epistulae ad Romanos capita 21, lCo21, 
2Coll, Gal5, Hebll, Eph6, Phil4, Col6, lTh4, 2Th4; 
— divisio recentior in codice eodem habet in epistula ad Rom 
capita 8, IColl, 2Co8, Gal4, Eph3, Phil2, Col3, lTh2, 
2Th2; nvunerus in epistula ad Hebraeos secundum divi- 
sionem recentiorem latet, cum ei^istula desiuat ad caput 9,14. 
Codices Latini diversitatem magnam exhibent, quod 
ad capitum divisionem attinet. In codicibus Amiatino 
et Fuldensi habet ej)istula ad Romanos capita 51 (ita 
Fuld in iexhi), lCo72, 2Co28, Gal37, EphSl, Phill9, 
Col 29 (FuldSl), lTh25, 2Th9, lTi30, 2Ti25, Tit 10, 
Phil 4, Heb in Am 29, in Fuld 125 cum divisione vetustiore 
in capita 12. Capitum divisio, in codicibus multis anti- 
quis Latinis, in epistula ad Romanos nihil spectat nisi 
Ro capp. 1 — 14 cum doxologia 16,24 — 27 (quae multis 
in codicibus Graecis jjost caput 14 continuo sequitui'), 
capitibus 15 et 16 ex enumeratione exclusis; ita se habet 
res in codice Amiatino in capitum indice epistulae prae- 
fixo; in codice Fuldensi includunt capita 1 — 23 in indice 
capita 1 — 14 hodierna, et capp. 24 — 51 includunt capp. 
9,1—14,23 et 16,24—27 ut in codice Amiatino.^. Divisio, 
quae sequitur, a Blanchino e codice Regio-Vat. 9 hausta, 
videtur perantiqua esse: Ro9, IColl, 2 Co 6, Gal 5, Eph6, 
Phil5, lTh6, 2Th2, Col3, lTi6, 2Ti3, Tit2, Phileml, 
Heb 12. In codicibus appellantur divisiones hae sine 

^ Plura de codicibus Latinis vide apud Lightfootium, Journal 
of Philology, Londinii et Cantabrigiae a. 1871, vol.3, p. 196 — 202, 
et apud Westcottiuni Hovtiumque, N. T. in flir original Greek, 
Cantabr. et Loud. a. 1881, [vol.2], ]>. 111.112 in appendice. 



I 



2. DE CAPITIBUS. 101 



distinctione tituli sive capitula sive breves.^ Divisiones 
iiliae, quae epistulae ad Romanos, exempli gratia, capita 
30vel36vel50 tribuunt, ICo 25, 28,73, iuveniuntur 
apud AVetstenium.- lu epistiilis Paidi habet codex Rid- 
leianus versionis Syriacae Pliiloxenianae sive Heracleensis 
prologum Eutlialii et capitum divisionem Eutlialianam.'^ 

D. DE APOCALYPSI. 

Apocalypsis divisa est saeeulo quinto exeunte ab 
Andrea, archiepiscopo Caesareensi in Cappadocia, in loyovcr 
(D''"12'm) 24 (secundum presbyteroruni numerum Apoc4,4) 
et in xecfc'daia 72=24X3, propter tripartitam naturae 
humanae divisionem. Ita rationem divisionis explicat An- 
dreas ipse: ['/7<fi(T] diehnr^a r/;r ttuqovguv TiQayuaraiav aia 
).o-j(jvG y.8' , -Aai o^' x^q^uXcaa, 8id r/^j' rQ(^ifQtj rcov y.d' 
\_7Tn8G^VTe'Q(or'} vnoatuaiv, Gcofiutoa xai ipv/J^G xai nvuvnaroG .^ 
Praeterea confer verba Dionysii Alexandrini, supra, p. 141. 

Codices Amiatinus et Fuldensis dividunt apocah'psim 
in capita 25; codices alii Latiui praebent capita 22, 23, 
24, 41, 43.5 

DE LECTIONIBUS ECCLESIASTICIS. 

Supra ^ndimus Euthalium editioni eius actuum et 
epistularum catholicarum et epistularum Pauli non solum 
i-'y,&tGiv -/.acfuXumv sed etiani ancAscf^uXuibiGiv rwv uvayrcoGeoop 
sive elenchum lectionwn praefixisse, quo in elencho retulit 
capita, verba scripturae sacrae laudata, stichos in una- 
quaque lectione inventa. Yeri simile est Eutlialium aia- 
Af'qahuwGiv banc spectare cum dicit: 8m).ov tug drapa- 
^ GetG (Zac. p. 413.479.541; cf p. 529); quibus verbis non 

^ Cf los. Blauchinuiu , Vindiciae canon, script uranon, Romae 
a. 1740, p. cclxxxi. 

- Vide supra, p. 156, adn. 3. 

^ Cf Ridley («< supra, p. 156, adu. 4), j). 306 ed. Semler. 

* Andreas, Comm. in Apoc. prol. ap. Migne, Patrol. Gr. 
vol. 106, col. 220^ 

^ Cf Wetstein, ut supra, p. 156, adn. 3. 
TiscHENDORP, N. T. ed. 8. 11 C 



162 V. DE TEXTUS FORMA. 

necessario sibi vindicat divisionem in lectiones ecclesiasticas, 
quas videtur notare vox arapwafiG, cum divisiones huius- 
modi iam multo ante exstiterint.^ ISTumerat Euthalius in 
actibus lectiones 16; in epistulis catholicis 10, i. e. lac 2, 
lPe2, 2Pel, lIo2, 2Iol, 3Iol, ludl; in epistulis 
Pauli 31, i. e. Ro5, lCo5, 2 Co 4, Gal 2, Epli2, Phil 2, 
Col2, IThl, 2Thl, ITil, 2Til, Titl, Phileml, Heb3; 
— in summa 57, qui lectionum numerus multis viris iisque 
doctis videtur id spectavisse, ut hae lectiones, lectioni- 
bus similibus ex evangeliis coniunctae, diebus 52 vel 53 
anni dominicalibus et diebus festis quattuor Nati Christi, j 
Paschalium, Ascensionis, Pentecostes legerentur.- Codex 
Evv 510 (collegii ecclesiae Christi Oxonii Wak. 25) et 
Evv 58 G (codex Mutinensis [v] ii. A. 5) praebent in 
evangeliis avayrcoafiatu haec: MtllG, Mc71, Lcll4, Io67.^ 
Etsi historia divisionis Novi Testamenti in lectiones ec- 
clesiasticas obscura est, tamen videntur lectiones in dies j 
doniinicales et festos anni magnos primum distinctae esse, 
turn lectiones in dies Saturni sive Sabbata, denique 
lectiones in unumquemque hebdomadis diem, praeter lec- 
tiones singulares in sanctos martyresque commemorandos.^ 
Rationes sane lectionum cum variis in regionibus tum 
saeculis variis multum distabant. Lectiones quae demum 
in ecclesia Graeca praevaluerunt notantur multis in 

^ C"f Suicerum, Thesaurus ecclesiasticus, ed. 2 (Amstel. a. 1728), 
sub vocibiis (ivdyrioota, (ivdyrwaim, nfQixoni}. 

^ Ita e. g. Bertholdt, Ilist.-krit. Einleitung u. s. w. Erlangae 
a. 1812, vol.1, p. 231. Zacagnius [Collectanea etc. i>raef. p. Ixxxiii) 
pro Pentecoste ponit Epiphania, sed liaec principio eadem fiierunt 
atque dies Nati Christi; cf Bingham, Origg. eccles. lib. 20, cap. 4. 
Constantinopoli teste Chrysostomo legebantur actus integri inter 
Paschalia et Pentecosten. 

* Cf Scrivener, Introd. to the criticism of the X. T. ed. 2, 
Cantabrigiae a. 1874, p. 63. 

* Cf E. Ranke, Herzog's Real-Encyld. vol. 11 (a. 1859), p. 379, 
sub voce Perikopen. 



2. DE CAPITIBUS. 103 



codicibus Graecis vel a prima vel ab altera manu, quae ad 
lectionis uniuscuiusque iiiitiuni in textu vel in margine 

ccQxtj sive uQ sive uq et ad finem te'loa sive ta sive re' 
posuit. Codices multi praefixam liabent tabulam lectionuni 
totius auni (avvuiuQiov'), saepe etiam tabulam dierum 
festorum immobilium et dierum sanctorum cum lectionibus 
eorum propriis Qir^voXoyior').^ Codices qui lectiones ex evan- 
geliis in ordinem legendi dispositas continent dicuntur 
Evangeliaria vel Evangelistaria; ii qui lectiones ex actibus 
et epistulis continent Praxapostoli vel Lectioiiaria; de quibus 
vide infi-a, Prolegomenorum caput YIII, 5. 

^ Matthaeins in K. T. Gr. et Lat. (Rigae a. 1782—1788), 
iiniciiique volumini (excepta apocalypsi) tabulam lectionuni ecclesiae 
Graecae ecclesiasticarum praefixam habet, cum variationibus ex codi- 
cibus variis. In editione altera {X. T. Gr. Curiae Yar. etc. a. 1803 — 
1807) uotantur lectiones ecclesiasticae in textu, ut in codicibus 
antiquis, et in Tomo primo, p. 723 — 768, et tomo tertio, p. 1 — 24 
editum est, ex Evrm 47 et 50, „Synaxarium evangeliarii et praxa- 
jiostoli", cum Menologio. Scholzius in libro, N. T. Gr. vol. 1 (1830), 
p. 453 — 493 dat „Synaxarium et Meuologium codicum KM 262.274"', 
non sine erratis multis. et in vol. 2 (1836), p. 456 — 469 „Synaxarium 
et Menologium codicum Parisiensium" Act et Epp edidit. Scriveuerus 
in libro suo, Introd. to the crii. of the JS\ T. ed. 2, Cautabrigiae 
a. 1874, p. 75 — 82, exhibet ,,S}niaxarium et Eclogadion evangeliorum 
et scriptorum apostolicorum C|Uotidie per annum" haustum plerum- 
que ex codicibus Evrm 150.181.183.184.185.187 (alias Evrm H^", 
pscr^ jjscr^ yscr^ gscr^ PoU^ ^rin. Cantab. O. iv. 22) conlatis cum ad- 
notationibus liturgicis in Evv 506 (Wake 12) et in codice Bezae (D) 
a manibus posterioribus. His addit in tractatu Lectionary ainul Smith 
and Cheethani, Dictionary of Christian antiquities, vol. 2 (Londinii 
a. 1880), p. 955seqq. codicem Praxapostoli 68 (Burdett-Coutts. iii. 24). 
Eodem in tractatu invenies tabulas lectionum ecclesiasticarum secun- 
dum Lectionarium Copticum et lectionaria principia occidentalia, i. e. 
Comitem Hieronymo adscrii)tum, Gallicanum, Mozarabicuni. Fusius 
de diversitate lectionariorum in terris variis variisque in ecclesiis 
disserit E. Pianke, Herzog's Real - Encyklopddie, vol. 11, p. 373 seqq; 
cf Westcottium Hortiumque, N. T. in the original Greek, Cantabr. 
et Lond. a. 1881, [vol. 2], p. 41—44.84.85. 

11* 



164 V. DE TEXTUS FORMA. 



(2.) DE DIVISIONE OCCIDENTALI HODIERNA. 

Gilbertus Geuebrardus, professor Parisieusis anno 1579, 
iittribuit capitum divisionem viris scholasticism qui anno 
circiter 1243 cum Hugone cardinali de S. Caro auctores 
concordantiarum fuerunt, quia theologi superiores capita haec 
uesciverint, theologi vero iuferiores Alexander Alesius, 
Albertus Magnus, Bonaveutura, alii eadem adhibuerint. 
Et alio loco'^ Hugonem ipsum auctorem facit: „Hugo 
Cardinalis S. Sabinae, antea Barchinoneusis monachus, 
scripsit in universam scriptuz-am commentaria iuxta quadru- 
plicera sensum, utens numerali citatione et enunieratione 
capitum, quam nunc habemus." „Primus ex ordine 
Praedicatorum ad cardinal atum assumptus, jirimus in 
capitula libros sacros distinxit."^ 

Ita plerique hodie Hugonem divisionis auctorem dicunt, 
sed nisi fallor iniuria. Testes j^ro Hugone pauci exstant. 
Jacobus Quetif et lacobus Echard,* qui accuratissime de 
Hugone tractaverunt, nihil ei adscribuut nisi divisionem 
capitis uniuscuiusque in partes minores sej^tem litteris 
AB(JDEFG signatas. Et Daunovius, etsi ubi de Langtonio''' 
scribit capitum divisionem Hugonis esse vult, tamen ubi 
posthac de Hugone*' scribit nihil de hac re praebet. 

Rectior esse videtur opinio quae capitum divisionem 
Stephano Langtonio cardinali et archiepiscopo Cantuariensi 

^ Genebrardus, Chronograpkiae libri quattuor, Colouiae Agrij^p. 
a. 1581, lib. 4, p. 970. "^ Ibid. p. 972. 

^ Cf Sixtuin Seneuseni, Biblioth. sancta, ed. I. Hayus, Liig- 
duiii a. 1593, p. 249*'. 

* Quetif et Echard , Scriptores ordinis Praedicatoruia, Lutetiae 
Paris, a. 1719, fol., vol.1, p. 194 — 209. Conradus Halberstadiensis 
postea adhibuit quattuor solas litteras aucd pro capitulis brevioribus 
et septem illas pro longioribus, eumque secuti sunt editores. 

^ Daunou, iu lib. Hist. h'tt. de la France, vol. 18, p. 63 : „ropinion 
la mieux etablie est que ces moyens de trouver et de rapprocher 
des textes serablables ou paralleles sont dus a Hugues de Saiiit-Cher, 
ainsi que nous I'exposerons dans I'article concernant ce doniinicain." 

" Daunou, ibid, vol.19, j). 38 seqq. 



2. DE CAPITIBUS. 165 



(mortuo a.l228) adscribit. Oudinus,^ Wrightius,^Hookius,^ 
Hardius^ laudant codicera eundem Bodleianum Oxonienseni, 
cod. Bodl 487 (antea NE. c. 2.6, etiam 2067), fol. 1 10, queiu 
amicissime in meum usum cousuluit v. cl. F. Madan eius- 
dem bibliothecae: ,,1228. Magister ste2ihamis de languetoii 
arehiejiiscopus cantuariensis obiit qui bibliam apud parisiuni 
quota vit.° libros regum exi^osuit. vitam regis Ricardi dicta vit. 
multaque alia industriae suae volumina post se reliquit." 
Videtur codex anno 1448 scri2:)tus esse. Verba eadem 
fere praebet Henricus de Knyghton,*^ qui anno 1395 
claruit; veri simile est verba haec in codice illo anonyiuo 
Knvti:btonii esse. 

Franciscus Godwinus (* a. 1561 f a. 1633),'' testatur de 
Stephano his verbis: „Sacrani Bibliam primus omnium dicitur 
in capitula distinxisse, ordLiiem ab eo constitutum sequen- 
tibus omnibus, quae usquam inde ab eo tempore fuerunt 
ecclesiis." Fortasse tamen usus est Godwinus, ut sane 
Thomas Pope Blountius (a. 1694), Johannes Pitseus (a. 1619), 
Johannes Baleus (a. 1557), Johannes Lelandius (| a. 1552), 
auctoritate Nicolai Triveti (al. Tripodis, Trivethi, Trivetti, 

^ Casim. Oudiii, Comm. de scriptorihus eccl. antiqiiis, Lijjsiae 
a. 1722, vol. 2, col. 1702; Oudiniis legit sed non recte: „apud Parisios 
locavit." 

'•^ Thorn. Wright, Biographia Britannica literaria, Anrjlo-Nor- 
man period, Loiidinii a. 184G, p. 444.445 et adn. 

^ W. F, Hook , Lives of the archbishops of Canterbury, Londinii 
a. 18G2, vol. 2, p. 677. G78. 

* Thom. Duffus Hardy, Descriptive catalogue of materials 
relating to the history of Great Britain and Ireland, Londinii a. 1871, 
vol. 3, p. 73, adn.* 

^ Ducange (Du Fresne), ed. Heuschel, Parisiis a. 1845, vol. 5, 
p. 570**, locum nullum citat ad verbum quotare („iu capitula et 
versiculos [?] distinguere") nisi hunc (Knyghtonii ut videtur). 

^ Henr. de Knyghton (al. Knighton), De eventibus Angliae, 
lih. 2, cap. 34, apud Kog. Twysden, Hist. Anglicanae sci'iptores X, 
Londinii a. 1G52, col. 2430 sq. 

' Godwin, De praesuUbas Angliae comm.'Lond.inn a. 1616, p. 126. 



166 V. DE TEXTUS FORMA. 



Trevetl) qui vkletur anno 1258 natus, anno 1328 mortuus 
esse. Trivetus scripsit^ de Stephauo: „Hic super totam 
Bibliam postillas fecit et earn per capitula, quibus uuuc 
utuntur moderni, distinxit." Testatior igitur est opinio, 
divisionem ex Stephano Langtonio proeessisse, sed adeundi 
sunt codices Parisienses Cantabrigienses Oxonienses Londi- 
nienses tempore Stephani et Hugonis scripti. Percipiet 
lector Hugonem facile mutuari potuisse cai^itum divisionem 
a Stephano natu maiore, cum uterque Parisiis bibliis 
operam dederit, ubi Hugoni Stephani codices ad manum 
fuerunt. Dixerunt nonnulli capita a Lanfranco archie- 
piscopo Cantuariensi (mortuo a. 1089) facta esse, sed 
huius rei testem neminem inveni; mirum non esset, si quis 
nomen Langtonii nomine Lanfranci, utriusque Cantua- 
riensis, mutasset.^ 

Ex bibliis Latinis transiit divisio paulatim cum in 
codices Graecos, tum etiam in editiones Novi Testamenti 
Graece. De editiouibus et versionibus in capitum divisione 
inter se discrepantibus, vide infra V, 3, De versibus. 

Male disiuncta sunt haec: Mt9,38 — 10,1 sed haec 
et in sectionibus et in titulis disiuncta sunt; Mt 15,39 — 
16,1 et in sectt; Mt 19,30 — 20,1 et in sectt. et in titt.; 
Mc2,23~28— 3,1-5: coniuncta sunt 2,27.28 et 3,1-5 
in sect., non in titt.; Mc8j38 — 9,1 disiuncta in sectt., non 
in titt.; Lc 20,45 -47— 21,1-4 (cf Mc 12,41—44) et in 
titt: sectt. iungunt 20,47 et 21,1-4; Act4,32-37— 
5,1-11; Act 7,60 — 8,1^ 1 Co 3,16-23 — 4,1-5; ICo 
10,33—11,1; 2 Co 4,16 -18 — 5,1 ss.; 2 Co 6,18 — 7,1; 
Col ,3,25-4,1. 

^ Trivetus, Annales sex regum Angliae (ed. Ant. Hall, Oxouii 
a. 1719, p. 182), ed. Thorn. Hog, Londiuii a. 1845, p. 216. De 
nominis eius forma optima Trevet vide ibid. p. i. xvii. xviii. 

'^ Quae Rabaniis Maurus, abbas Fuldensis et archiepiscopus 
Moguntiacensis, in commentariorum in Matthaeum ])raefatione, (Migne, 
Patrol. Lat. vol. 107, coll. 729'^ — 730^) refert de capitibus antiquis 
et de lis quae ipse fecerat, vix divisionem hodiernam spectant. 



3. DE VERSIBUS. 167 



3. 

DE VERSIBUS. 

Supra dixi de otr/oia et de interpimctione.^ De 
versibus hodie usitatis amicissime mecum communicavit 
excursum huuc eruditione repletum vir clarissimus 

Ezra Abbot 

De editionibu-s Novi Testamenti Oraece in versuum 
qiios dicunt distinctione inter se discrepantibiis. 



lu historia divisionis litterarum sacrarum textus in 
versus hodie usitatos recensenda baud pauci in errore 
versati sunt. Ita post labnium Bertboldtium alios dicunt 
Tischendorfius- et Reussius^ divisionem illam primum factam 
esse a Roberto Stephano in editione sua versionis Latinae 
quam Vulgatam vocant anno 1548 publici iuris facta; 
De Wettius** et Keilius^ annum 1558 substituunt. Sed 
neutro anno in lucem data est ulla versionis Vulgatae 
editio ex Stephaui officina. Alii falso affirmant anno 1545, 
alii denique anno 1557 biblia Latiua primum in versus 
ilivisa esse. Rem diligeutissime agit vir doctissimus 
Guilielmus Wright sub voce „Verse" in libro: Cyclopaedia 
of Biblical literature edited byJohnKitto, Loudinii anno 1845; 
tertia vero huiusce operis editione anni 1870 hoc caput 
minus accurate in angustum coactum est. 

Summa haec est. Ferunt uumerationem versuum 
Masoreticorum in Vetere Testamento primum a rabbino 

' Vide supra, p. Ill- — 116. 

^ Tischendorf, Herzog's Real-EncyU. ed. 1, vol. 2, p. 174. 

3 Reuss, Gesch. d. heiligea Schrljten N. T., ed. 5, Brunsvigae 
a. 1874, ?387. 

* De Wette, Einleit. in das A. T. ed. 7, Berolini a. 1852, 
vol. 1, p. 112. 

5 Keil, Einleit. in das A. T., ed. 2, Francofurti ad Moenum 
a. 1859, p. 518. 



168 Y. DE TEXTUS FORMA. 



Isaaco Nathan, ad concordantias quas dicimt Hebraicas 
concinne institueudas factam esse. Hoc opus auno 1448 
ad linem perductum, typis primum anno 1524 Venetiis 
descriptum est. ^ „Quincuplex Psalterium", Parisiis auno 1509 
ab lacobo Fabro Stai^uleusi (Le F^vre d'Etaples) editum 
ex officina Henrici Stepliaui uatu maioris, prima est alicuius 
partis Veteris Testameuti editio, in qua versus Masoretici 
signis Arabicis notati sunt. Prima universorum bibliorum 
sacrorum editio in versus dispertitorum Latina est versio 
Sanctis Pagnini, Lugduui anno 1528 tyjiis exscripta. Sed in 
libris apocryphis Novoque Testamento divisio eius multum a 
divisione hodie usitata differt, versibus duplo et triplo longio- 
ribus; videtur nulla alia editio divisionem banc secuta esse. 
Primam Novi Testameuti in versus hodie usitatos 
dispertiti editionem excudit Robertus Stephanus Genevae 
anuo 1551 duobus formae minimae (16*^) tomis, textui Graeco 
in media pagina versioue Latina Erasmi ab altera parte, ab 
altera Vulgata Hieronymi appositis. Henricus Stephanus 
filius narrat divisionem banc versuum maximam partem „inter 
equitandum" factam esse, Stephano iter Parisiis Lugduuum 
facieute. Antecessit divisio haec confectioni indicis Novi 
Testameuti, quern indieem Henricus filius ad finem per- 
duxit annoque 1594 in lucem edidit; vide Henrici Stephaui 
verba in huius indicis quem concordantias dicuut })rolego- 
menis. Aliud quoque Robertum Stephanum ad divisionem 
banc in versus distinctos faciendam commovit: „quod hac 
ratione utraque translatio posset omnino eregione Graeco 
contextui respondere"; vide Novi Testameuti anui 1551 
praefationem. Bibliorum universorum in versus hodie 
usitatos disi^ertitorum editio prima fuit Roberti Stephaui 
versionis Vulgatae editio, Genevae anno 1555 C„VIII. 
Idvs Aprilis") excusa, formae parvae (8*^); divisione ilia 
ad indieem biblicum couficiendum facta, qui eodem anno 

* Vide in primis II. E. Bindseil, Concord. Homer. S2)ecii)ten, 
Halis a. 18G7, p. xvi et xviii adnot. 



3. DE ^'t:rsibus. 100 



editus est. Divisio haec invenitur quoque in editione et 
charta et litteraruni formis oruatissima Vulgatae versionis, 
quae in Vetere Te.stamento versione Pagnini una cum notis 
Vatal)lo adscriptis, in Novo Testaraento versione Bezae 
cum eius adnotatiouibus eomitata est, quam editionem 
Robertus Stephanus Genevae anno 1557 in tribus formae 
maximae tomis typis descripsit; octava eaque ultima 
bibliorum Latinorum a Roberto Stephano excusorum editio 
fuit haec.i Editionem versionis GalUcae Novi Testamenti 
in versus dispertiti primam typis descripsit Robertus Ste- 
phanus anno 1552, duobus formae parvae (8*^) tomis; 
est versio Gallica ab Olivetano facta a Calvino recognita, 
cum versione Latina Erasmi parallelis columnis; biblia 
Gallica primum ita divisa esse videutur in editione versionis 
Genevensis, a Roberto Stephano typis descripta Genevae 
U. 1553 formae maximae."- In lingua Italica versio prima, 
quod sciam, quae versiculos Stephanicos habet a martyre 
iufelici loh. Ludovico Paschale facta est, et sine loco sed 
fortasse Genevae in lucem data est anno 1555.^ N. T. 
quod versus hos primum Batave habet, editum est Emdae 
ap. Gell. Cteniatium a. 1556 (8*^); biblia Batava ita 
distincta sunt Emdae a. 1560 (4*^).* N. T. Anglice primum 
in versus dis2:)ertitum est in versione a Guilielmo Whitting- 
ham facta, typis descripta Genevae a. 1557; biblia Anglica 
primum ita divisa sunt in versione Genevensi anno 1560 

^ Cf lac. Le Long, Bibl. sacra, ed. Mascli, vol.3, p. 191 ss.; 
et Kuoch, Hist.-crit. Nachr. v. d. Braunschw. Bibelsamml. Guelfer- 
byti a. 1754, vol. 1, p. 876 — 891. 

■^ Cf Baumgarten , Nachr. con merku'ui'd. Buchern, Halis 
a. 1752, vol.2, p. 377sq. 379 sqq. 

^ „Est mibi N. T. Gallico-Italicum, editum a. 1555 aj). Giovan 
Luigi Paschale, quod est distinctum hodierna distiiictione versuum." 
Leusden, Philol. Hehr.-Gr., Ultraiecti a. 1670, diss, iii, g 12, p. 21. 
Paschale Romae a. 15G0 igni necatus est projiter evangelicam fidem. 

* Cf Isaac Le Long, Boek-Zaal der Nederduyt. Byhels, Amst. 
a. 1732, P.71G; cf p.708sq. 711 sq. 667sq. 



no V. DE TEXTUS FORMA. 

absoluta, in qua editione Novi Testamenti translatio longe fuit 
diversa a traDslatione editionis anni 1557. In prima sua 
versionis Novi Testamenti Latinae editione Genevae a. 1557 
(annus hie in ultima pagina invenitur; in titulo legitur 
1556) in lucem edita, id est, in tomo tertio bibliorum Lati- 
norum a Roberto Stepliano illo anno typis descriptorum, ad- 
hibuit Beza, cum nonnulla varietate, versuum divisionem 
Stephanicam. In prima sua Novi Testamenti Graece editione 
cum versione Latina et adnotationibus, quae prodiit Genevae 
anno 156.5, formae maximae, in multisque suis editionibus 
posterioribus , discessit Beza frequentius a versuum divisione 
Stephanica et editiones hae Bezauae pluriraum valebant 
ad versuum divisionem in vulgus edendam, quae paulo 
post omnium consensu recepta est. Bezam ita a Stephano 
discedentem plurimis locis secuti sunt editores posteriores, 
in primisque Elzevirii, qui et varietates sibi proprias intro- 
duxerunt. Praebent quoque translationes Novi Testamenti 
in linguas hodiernas ante editionem Stephanicam anni 1.551 
vel paulo post factae varietates alias. 

Quod sciam, diversitates quibus differunt editiones 
Novi Testamenti Graece posteriores ab editione Ste- 
l)hanica quod ad versuum divisionem spectat, a nullo 
editorum criticorum notatae sunt, fortasse propter summam 
raritatem editionis huius, quae iure suo normae loco liaben- 
da est, a qua in versuum initiis constituendis editor! 
non discedere liceat nisi causis gravissimis commoto. 
Est autem eiusmodi varietas divisionis ubique notanda. 

Haec editionum et translationum dissensio in versuum 
Novi Testamenti distinctione, a plerisque omnino neglecta 
vel iis ignota, multis in locis invenitur. Fieri non potest quin 
in verbis horum loeorum citandis in indicibus vel con- 
cordantiis lexicis aliis libris multae discrepantiae de versuum 
numero exoriantur, quae dubitationes baud facile solvendas 
creare possint. Quis enim dixerit, quae editio divisionem 
iustam exhibeat? 



3. DE VERSIBUS. 171 



Visum est igitiir mihi ex usu esse conlatiouem facere 
editionis Stephanicae anni 1551 cum editioue Elzeviriana 
auni 1633 (prima quae versus in textu distiuetos praebet) et 
cum Tischendorfii editions octava critica maiore annorum 
1869 — 1872. Ad banc conlatiouem notavi varietatem 
editionum fere quinquaginta insigniorum Novi Testamenti 
Graece et nounullarum translationum. 

EDITIONES ET TRANSLATIONES EXAMINATAE. 

CLAVIS IN LITTERAS DIGESTA. 

A = 4, D = 37. L = 21. T = 28. 

Al = 25. Elz =7. Lu = 35. Th = 23. 

B^' =2. F = 9. M = 10. Tn = 19. 

B65etB= 3. G = 16. Mas = 11. Tr = 27. 

Be = 12. Ge et Gen = 32,33. Mt =14. V = 36. 

Bi = 15. H = 22. Sch = 18. W = 13. 

Bl = 24. IIS = 5. Scr = 29. Wd = 26. 

Bp = 34. lac = 38. St =1. We = 6. 

Cur =8. K = 17. Sz = 20. WH = 30. 

CAT.YLOGUS IN ORDINEM TEMPORIS REDACTUS. 

EDITIONES. 

1. St: Rob. Stephanus (Estienne), N. T. Gr. et Lat. 1551; Biblia 

(Vulg.) 1555, 8". Ubi differunt, St^S St^^. 

2. B^': Theo. Beza (de Beze), N. T. Lat. 1557 (iu titulo 1556), tbl. 

3. B65: Theo. Beza, N. T. Gr. et Lat. fol., 1565, 1582,' 1588 (mul- 

tis in exemplaribus 1589), 1598; 8^ 1565, 1567, 1580, 1590. 
(B) Ubi editiones hae dissentiunt, discrepantiam adscripsi; iibi 
editiones omnes Bezanae inter se consonant, editione Latina 
anni 1557 non excepta, non nisi ,,B" invenietur. 

4. A: N. T. Graece in editione bibliorum polyglotta Antverpiensi, 

torn. V (1571) et torn, vi (1572), fol. 

5. HS: Henr. Stephanus (Estienne), N. T. Gr. 1576. 

6. We: Divinae Script, omnia. Gr. Francofurti, ap. Andr. AVecheli 

heredes. 1597, fol. 

7. Elz: editiones Elzevirianae N. T. Gr. ann. 1624, 1633, 1641, 

1656, 1662, 1670, 1678. Ubi differunt, annus datur. 

8. Cur: Steph. Curcellaeus (Etienne de Courcelles), N. T. Gr. 1658. 

Prodiit quofiue 1675, 1685, 1699. 

9. F: lo. Fell, X. T. Gr. Oxon. 1675. 



172 Y. DE TEXTUS FORMA. 

10. M: lo. Mill, N. T. Gr. Oxon. 1707, fol.; etiam ed. Lud. Kuster, 

Amst. et Lips, (etiam Roterod.) 1710, fol. 

11. Mas: G. van Mastrieht („G. D. T. M. D.") N. T. Gr. ed. alt. 1735. 

(Ed. 1, 1711.) 

12. Be: lo. A. Beugel, N. T. Gr. 1734, 4". 

13. W: lo. lac. Wetstein, N. T. Gr. 1751 — 52, fol. 

14. Mt: C. F. Matthaei, N. T. Gr. et Lat. 1782—88; N. T. Gr. 

1803—07. Ubi differunt, Mt\ Mt^. 

15. Bi: A. Birch, Quatuor Evaugelia. 1788, 4». 

16. G: lo. lac. Griesbacli, N. T. Gr. ed. 2, 1796—1806 (ed. maior); 

Lips. 1805 [1806] (ed. minor); vol. 1, ed. tert. cur. D. Schulz, 
1827. Ubi differunt, G^"^', G""°, G". 

17. K: G. C. Knapp, N. T. Gr. ed. 2, 1813; ed. 4 (Thilo et Roediger), 

1829. (Edd. aliae, 1797, 1824, 1840.) 

18. Sch: H. A. Seliott, N. T. Gr. et Lat. ed. 3, 1825; ed. quartam 

curavit Baumgarten-Crusius, 1839 (Sch^^). (Edd. priores, 
1805, 1811.) 

19. Tn: lo. A. H. Tittmann , N. T. Gr. ed. ster. 1828. (Edd. aliae, 

1820, 24, 31.) 

20. Sz: lo. M. A. Scholz, N. T. Gr. 1830—1836, 4". 

21. L: C. Lachmann, N. T. Gr. ed. ster. 1831 (ed. minor, etiam 

annis 1837, 1846); ed. maior, Gr. et Lat. 1842 — 1850. 

22. H: A. Halin, N. T. Gr. 1840, 12"; 1841, versibus distinctis, 16". 

— Post Lachm. et Tisch. denuo diligenter recognovit, 1861. 
Ubi differunt, H", H". 

23. Th: C. G. W. Theile, N. T. Gr. 1844; ed. ster. 11, cur. O. de 

Gebhardt, 1875. Ubi differunt, Th**, Th'^. 

24. Bl: S. T. Bloomfield, Gr. Test, with English notes, ed. 9, 1855. 

(Ed. 1, 1832.) 

25. Al: Henr. Alford, Gr. Test, -with English notes, voll. 1,2, 

ed. 6, 18C8— 1871; vol.3, ed. 5, vol. 4, ed. 4, 1871. (Ed. 1, 
1849 — 1861.) 

26. Wd : Christoph. Wordsworth, Gr. Test, with Engl, notes ; evangelia, 

ed. 5, 1866; actus, ed. 4, 1864; epp. Pauli, ed. 4, 1866; 
epp. oath, et apoc, ed. 3, 1864. (Ed. 1, 1856 — 60.) 

27. Tr: S. P. Tregelles, N. T. Gr. et Lat. partes i— vi, 1857 — 72, 4". 

(Pars vii, prolegomena et addenda, 1879.) 

28. T: (L. F.) Const, (von) Tischendorf, N. T. Gr. 1869—1872; 

etiam editiones priores criticae, 1841 [1840], 1849, 1859; 
editiones quoque usui quotidiano destinatae, anno 1873 editac 
apud Tauchnitzium , Brockhausium , Mendelssohnium. Ubi 
differunt, T^^ etc. 



3. DE VERSIBUS. 173 



29. Scr: F. H. (A.) Scrivener, N. T. textus Stephanici A. D. 1550. 
Ed. auct. et emend. Cantabr. 187 7. 

.30. WH: B. F. Westcott et F. lo. A. Hort, The X. T. in Greek 
the text revised . . . [vol. 1]. Text. Cantabr. et Lond. 1881: 
Stephanam constanter nunc sequitnr haec editio ; qui vero niimeri 
in exemplaribus prius divenditis ad sedes alienas migraverant 
in serioribus ad Stephani normam revoeati sunt. 

VERSIONES. 
.31. St^^ et B^'': vide supra num. 1 et 2. 
32: Ge: N. T. Anglice (a Guilielmo Whittingham), Genevae 1557. 

33. Gen: Versio bibliorum Anglica Genevensis, Genevae 1560. ,,Ge" 

indicat „Ge" et „Geu" ubi inter se consonant. 

34. Bp: Versio Anglica quara ,,The Bishops' Bible" vocant, 1568. 

Usus sum editione secunda Londinensi anni 1572, fol. 

35. Lu: Versio Germanica a Liithero facta. Inter editiones ver- 

sibus distinctas Goezius antiquiorem reperire non potuit 
quam eam quae in lucem data est apud Feyerabend, Franco- 
furti ad Moenum, 1582, 8". Secutus sum divisionem in 
editione a Bindseilio et Niemeyero curata, 1854 — 55. 

36. V: Biblia sacra Vulgatae editiouis etc. Romae, 1592, fol. 

37. D: La Bibbia, cioe, i libri del Vecchio e del Xvovo Test. 

traslatati da Gio. Diodati. 1607, fol. 

38. lac: Biblia Anglica lacobi regis, qixam ,, authorized version" 

vocant. 1611, fol. Usus sum libro ,, Exact reprint", 
Oxon. 1833, 4«, 

Examinavi editiones 51 Novi Test. Gr. et versiones novem. 

( ) indicat initium versus in editione citata incertum esse, quod 
versus nonnisi numeris in margine adpcsitis distinguuntur. 
Quam ob rem saepe dubitatur in editionibus Schotti, Scriveneri, 
Westcottii Hortiique; plerumque in locis prorsus incertis 
editiones has non laudavi. 
n . . . Interdum aufert adnotatio dubitationem quam habet textus. 

DISCREPAXTIAE IN VERSUUM DISTINCTIONE. 

Nota bene: iu locum quemQue adscripsi, ex editione Stephanica a. 1551, 
verba quae ab edltoribus variis variis versibus adsociantur, lectionum varietate 
aliquando adnotata. Locum primum plerumque tenet versus in quo ipse Stepha- 
nus haec verba posuit. 

Matt 2,1.2 uh'yovTfs, 

ver. 2, St B A HS We Elz"^* M Bi L Al Tr T (exc. T") 

Scr; Ge Bp V D lac. 

ver. 1, Elz"-*i-3«-«-^- •<'•''' Cur F Mas Be W Mt G (G""") K 

Sch Tn Sz T" H Th Bl Wd; Lu. 



174 y. DE TEXTUS FORMA. 

Matt 5,4.5 MaxciQioi oi nfvO^ovvTfg . . .^ MtixaQioi oi n()(ai'g x. t. A. 
Versus hi transponuntur ab L*"' (contra L'"*'"?) Tr et T 
(exc. T**); sic St^* et V. WH">»''s adponunt verbis trans- 
positis signvim H H ,,iit quae sibi vindicent, textui 
vero ad temjius saltern adsociari." L servat priores ver- 
suum mimei'os. 

— 9,23.24 yityti avToT^; [1. v. i).(:ytv'\, 

ver. 24, St B A HS We Elz Cur F Mas Be W Mt G-"*" K 

• Tn T" H Th Al Tr; Ge Bp Lu D lac. 
ver. 23, M Bi G"*' Sch L Bl Wd T (exc. T*i); V. 

— 15,5.6 Kal ov fxr] Tt,[j.rioi] Tor ttcu^qcc ccvtov ^ jrjr /uTjT^Qa 

((VTOL' (Lectt. varr.) 
ver. 6, St A We Al Tr; Ge Bp Lu V lac. 
ver. 5, B HS Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K Sch Tn 

Sz L H Th Bl Wd T Scr; D. 

— 21,1.2 Atyoiv avTolg, 

ver. 1, Elz "-41. . 

ver. 2, editiones ceterae. 

— — 25.26 Ear finwfjfv, ^1 ovQcn'ov- tQfi' rjuh', SiaTi ovr ovx 

tTTiaTfVOaTf (CVT(0; 

ver. 20, T; Y. 
ver. 25, ceterae. 

— 23,13.14 Oval Sk v/uT}' . . . on xliitn . . . ^^Oial vfxh' . . . 

OTl y.aTiOdttTt ... 

Ita St B HS Elz Cur F Mas Be W'^' Th (sed ver. 14 uncis 

incluso) ; Ge Bi> Lu Y D Tac. 
ver. 13,14 transx>onuntur ab A We M W^^^s Mt Bi G (sed 

G"" ver. 14) K Sch Tn Sz H Bl Wd Scr. Ex his, G 

K Sz H numeros priores servant. 
ver. 14 omittitur a G"" L Al Tr T WH. Ex his uumeraut L 

Al Tr (non T) ver. 13 numero 14. 

— 28,8.9 Hg St tnoQfvovTO ccTTuyy(T).ca ToTg fiaS^rjTttTg kvtov, 

ver. 8, St^i B" A Tr n.; Lu. 

ver. 9, B^s HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K Sch 

Tn Sz H Th Bl Al n. Wd T n. Scr; G Bp lac. Omit- 

tuntur verba haec a St^^ G^^ L Al Tr T WH; Y D; 

uncis includuntur a Bl. 
Marc 3,1 9.20 Kal tQyovTKL [1. v. tQytTKt'\ tig olxov 

ver. 20, St A YAz^^^^'''"''^ Cur F Mas Mt Bi G K Sch Tn 

Sz H Th Bl Wd Tr T'""""""; Lu Y D. 
ver. 19, B HS We Elz^^-ss-n M W Be L Al T (exc. T'»»<^>'°") ; 

Ge Bp lac. 



3. DE VERSIBUS. 175 



Marc 6,27.28 O Si \\.x.K(u] (irnXd^m' c'iTTfxfffr.haev nvror tr t^ 
qvkctxtj. 
ver. 27, St B" A Tr WH; Ge Bp Lu V lac. 
ver. 28, B^s HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K 
Sch Tn Sz L H Th Bl Al ^\\l T Scr; D. 

13j8.9 ((Q/(U MSlVOiV TKVTU. 

ver. 8, St B^' A Tr WH; Ge Bp Lu V lae. 

ver. 9, B«5 HS AVe Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K Sch 

Tn Sz L H Th Bl Al Wd T; D. 
Luc 4,18.19 yriQv'iKi, [y.r\ov'^ai] uiyixctlwToi; (ciffatr, xa) TotfJoTg 

civci^t.tVjiv, icnoaTtD.Ki Tix^oavauivovg h' cuftati, 
ver. 18, St" B HS Elz Cur F Mas Be W Mt- G K Bl Wd 

Tr Scr WH; Ge Bp Lu lac. 
ver. 19 , St^s A We M Mt» Bi Sch Tn Sz L H Th Al T; V D. 

— 6,17.18 OV rjlS^ov axovani avTov, xk) ict&fjvKt ccno Toh' voawr 

KVTiOV 

ver. 18, St A Tr WH; Lu Y. 

ver. 17, B HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt Bi G K Sch 
Tn Sz L H Th Bl Al Wd T Scr; Ge Bp D lac. 

— 7,18.19 Km TTQoaxcdtGtifxtrog i^i'o Tcvag t(ov fxctO^ijTOjr avTov 

6 ^Iiijccy)'r,g, 
ver. 18, St" B HS Elz Cur Be Tr AVH; Lu. 
ver. 19, St^5 ^ ^y^ F M Mas W Mt Bi G K Sch Tn Sz 

L H Th Bl Al Wd T Scr; Ge Bp V D lac. 

— 10,21.22 Kai argcKfiig 7T()6g Tovg fAC(d^t}TC(g, sins, 

ver. 21, St" We Cur F Mas W Bi Mt^ K n. Bl Wd Tr n. 
ver. 22, M Mt* G™'" n. Sch n. Sz L H Th [Al] T Scr; Gen 

Iac'°"8. Omittuntur a St^s B A HS Elz Be G Sch Tn 

Tr WH; Ge Bp Lu Y D lac. 

— 14,3.4 Ot Se riavyaaar. 

ver. 4, St B A HS We Elz"" Be K Tn H Th Al Tr; 

Ge Bp Lu Y D lac. 
ver. 3, Elz'i6.6i.To.78 q^^ p ^£ j,£as Mt Bi G-"*' Sch Sz Bl Wd T. 

34.35 KiO.ov TO lilug . . .'^ OvTt tig yijr . . . 

Elz (edd. omnes) ex duobus his versibus unum solum faciunt, 
ideoque caput nonnisi in triginta quattuor versus dividunt. 

— 19,41.42 Atym; 

vers. 42, St" B A HS We Elz Cur F Mas Be W Mf^ K 

Tn H Th Bl Al Wd Tr; Ge Bp Lu D lac. 
ver. 41, St55 M Mt^ Bi G"»' Sch L Sz T; Y. 

— 22,60.67 AiyovTig, Ei av tl 6 Xoiarog; iint [1. v. finov] rj/jtr. 



176 V. DE TEXTUS FORMA. 



ver. 67, St B A HS We Elz Cur F Mas Be W G"'" G'^' 
Mt2 K Tn Sz H*i Th Bl Wd Tr Scr WH; Ge Lu D; 
sed Bp lac legunt „saying, ^'Art thou" etc. 
ver. 66, M Mt^ Bi G'»=" Sell L U^^ Al T; V. 
Luc 24,45.46 xal tlmv avToTi,; 

ver. 45, St^^ in textu Graeco, Tr WH. 
ver. 46, St^^ Latine, ceterae. 
loh 1,38.39 Ti CrjTfhf; 01 rff i?noi> (cvt(o, Paji^l , (o X^ytjca 
. fQfj.r)P(vo/xfVov, diSdaxaXf) nov /ite'i'fci;; 
ver. 38, St B^' A We Tr WH; Ge Bp Lu V D lac. 
ver. 39, B^° Elz et ceterae; fit Ti C>]TeTre . . . y.^vfig ver- 
sus per se, et verss. 39 — 51 St =3 verss. 40 — 52 Elz etc. 

— 4,35.36 ^J/;. T WH adiungunt i^Si] ad ver. 36, legentes i]6r] 

6 (HqiCwi' x. t. L Ita Tr""'''8. 

— 9^11.12 uJnfL'hoi' J* [1. v, 01")'] xfd I'lijjci/xfvog avf^kexpa. 

ver. 12, Elz33 Be. 
ver. 11, ceterae. 

Act 2,10.11 lOL'ScUOl TS Xcd 7iq0<J)]XvT0l, 

ver. 11, St A We Tr; Lu V D. 
ver. 10, ceterae, sed (Tn) (WH). 

— 2,47.3,1 EniToavTO St II^TQog x. t. X. 

L Al Tr T*i-'-^ (non T"-^**) WH (ita etiam St^^ V) 
adiungunt tmioavjo ad 2,47, omittunt tj) txxkrjOi'cc, 
legunt in 3,1 IHtooi; 61 xtu Idjawrig x. t. X. L T*' 
WH tamen niimeros priores adservant. 

— 3,19.20 Onwg llv eXO^coGc xctiQol uyaijjv^iiog ano nQOGoinov 

TOV KvQtov, 
ver. 20, St A We G°>i" K Sch Th Tr WH ; Lu V. 
ver. 19, ceterae. 

— 5,8.9 H 6f f?nf, Nat, jogovtov. 

ver. 9, Elz (^■i-) ^a-". 
ver. 8, ceterae. 

39.40 EnfiG&tjGctv 6( KiTfp- 

ver. 39, St A G-"*' Sch Sz Tr WH; V. 
ver. 40, ceterae. 

— 11,25.26 K(d ivQajv avroi' ijyKyfv kvtov tig ArTio)(Htti'. 

ver. 26, St B" A We Tr Scr WH; Ge Bp Lu lac. 
ver. 25, B^s HS Elz Cur F M Mas Be W Mt G K Sch Tn 
Sz L H Th Bl Al Wd T; V D. 

— 13,32.33 Otl Tuvrrji' 6 &t6g ixnfTtXrjoMXf roig Tfxyoig avTwr 

iluTr, ((r«GT)]G(ig IrjGovi', [lac. 

ver. 33, St B^^AWe G"'" K Sch Tn H*^ Th TrWH ; Ge Bp Lu VD 



3. DE ^t:rsibus. 177 



ver. 32, B^^ HS Elz Cur F M Mas Be W Mt G""" Sz H^^ 

L Bl Al Wd T Scr. 
Iohl3j38.39 x(d ano ndvTcov (uv ovx tjiivrijd^tjTE ir Tip v6/n^ 

Mwa^wg Sixauo&rivui, 
ver. 38, St B" A We G°"° K Tr WH; Ge Lu V. 
ver. 39, B^s HS Elz Cur F M Mas Be W Mt G'^^^ Sch Tn 

Sz L H Th Bl Al Wd T Scr; Gen Bp D lac. 

— 18,12.13 yfs'yovTfs, 

ver. 12, Elz'3-*». 
ver. 13, ceterae. 

— 24,2.3 ITolArjg fiQtjvrjg Tvy/civovTig Sin Gov xal XKTOQd^w/nciTwv 

[1. V. diOQ&w^uTMv'] yivofxivwv rqj t&vsi rovto) Sue 

TTJg ofjg ngovoiag, 
ver. 2, St B" Tr WH; Ge Bp V lac. 
ver. 3, ceterae. 

— — 18.19 Tii'fg Sf [Elz om Sf] Ano rrfg Asiag lovSaTot, 

ver. 19, St B" A We G"'° Sch WH; Bp Lu V D. 

ver. 18, ceterae. 

lu St^^-*^ et B^' numeratur ver. 19 signo 19.20 sive ,,19 et 20;" 
unde verss. 21 — 28 St = 20 — 27 Elz etc. Numeratio 
duplex haec versus 19 videtur ex interpolatione in hoc loco 
multis in exemplaribus versionisVulgatae Latinae orta esse. 
In St^^ verba sequentia (quae Graece deesse dicuntur) 
inferuntur ad versus 19 initium: — „Et apprehenderunt 
me, clamantes, & dicentes, Tolle inimicum nostru." 
Interpolatio eadem in editione versionis Vulgatae Sixtina 
(1590) invenitur, nee vero in editione Clementina (1592). 

In Ge Gen dividitur ver. 18 in duos versus; ver. 19 incipit 
„Neither with multitude," unde verss. 20 — 28 Ge etc. 
= 19—27 lac. 
Rom 1,29.30 ipiii^vQiarug, 

ver. 29, St B" A Al Tr WH; Ge Bp Lu V lac. 

ver. 30, ceterae. 

— 8,20.21 iri IkniSr 

ver. 20, St B^' A We M Mt G Sch Sz L H Th" Al Tr T 
WH; Ge Bp Lu V lac. Sed G Sch Sz H Th'^ Al Tr 
ponunt comma quod vocant post tXntSi, et L Th** T 
WH punctum nullum habent. 

ver. 21, B65 HS Elz Cur F Mas Be W K Tn Bl Wd Scr; D. 

— 9,11.12 oi'X i'i (Qyojv, c<).)' ix tov xakovVTog, 

ver. 12, St A Tr WH; Lu V. 

ver. 11, ceterae. (Apud Sch incipit ver. 12: 'Otl 6 f.itiL.(av.) 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 12C 



178 V. DE TEXTUS FORIVIA. 

1 Co 7,33.34 /j.ffX^QiGT(u T] yvvrj xal rj nixQd-ivog [lectt. varr.]. 

ver. 33, St^^ WH; Lu. — St^^ A Sz Tr, etiam V D, includunt 
nihil nisi /ns/xsQiGTai versui 33. 

ver. 34, ceterae. 
2C0I56.7 Knl r} ilnis rj/uMi' ^fjSca'a vnio vuwv 

ver. 7, St A We G'"=" Sch Sz WH; Ge Lu V lac. 

ver. 6, ceterae. 

— 2,10.11 Ira ,w»] nleorexTr^d^oi/xti' vno tov oaravci' 

ver. 11, St B" A M Mt^ G K Sch Tu Sz L H Th Bl Al 
Wd Tr T Scr WH; Ge Bp Lu V lac. 

ver. 10, B65 HS We Elz Cur F Mas Be W Mt^; D. In Ge (non 
in Gen) incipit cap. 2 ab 1,23, numeris 2,1.2 versibus 
1,23.24 et 2,3 — 19 versibus 2,1 — 17 adpositis. 

— 12.13 Oiy. '(a/t]y(c ccvsati' tw nvevfiatC juov, rw ,u>) svQeiv /iie 

Tirov TOV adehfov ^ov 
ver. 13, St B^' A M L Tr T Scr WH; Ge Bp Lu V lac. 
ver. 12, B65 HS We Elz Cur F Mas Be W Mt G K Sch Tn 

Sz H Th Bl Al Wd; D. 

— 5,14.15 xQivavTag tovto, oti fi sis vnfo navroiv uni^aviv, 

((Qu 01 nuvTsg tint&^avov. [lac. 

ver . 1 4, St B" A We G-"'" K Sch Tn H Th Tr WH ; Ge Bp Lu V 
ver. 15, B65 HS Elz Cur F M Mas Be W Mt G'"" Sz L Bl 

Al Wd T Scr; D. 

— 8,13.14 Ev Tw vvv y.(ciQo) to v/ucov TifQiGOsv^a, aig to txetvojv 

iaT(Qt]UCC, 

ver. 14, St A Tr WH; Lu V. — B^' G-""*' Sch Sz, et Ge Bp 
lac, includunt etiam versui 14 verba praecedentla «AA' 
t| iaoTrjTog. 

ver. 13, B^^ HS We Elz T ceterae. 

— 10,4.5 loyiGixovg xaD-uioovrTtg, 

ver. 4, St A Sch Tr WH; V. 
ver. 5, ceterae. 

— 11,8.9 Ka\ naoo)v TiQog vjudg xccl vaTeQr)d-fig , ov xciTevciQxrjaa 

ov6tr6g- 
ver. 9, St B^' A We Wd Tr WH; Ge Bp Lu V D lac. 
ver. 8, B^s jjS Elz T ceterae. 
Gal 2,19.20 Xqiotm avi'eOTav()0)Lic(t,. 

ver. 19, St B" A G-"'" K Tu Th Tr WH; Ge Bp Lu V. 

Mf^ includit versui 19 etiam verba sequentia: ccJ (^f^ 
ovxsTi iy(a, i'^ 6k tv tfiol /qtaTog. 
ver. 20, B^s HS We Elz T ceterae; lac. 
; — 5,22.23 TiQtcoTrig, tyxQcueur 



. 3. DE VERSIBUS. 179 

ver. 23 , St B^' A M G-"" Sch Sz L H Th Al Tr T Scr 

WH; Ge Bp V lac. 
ver. 22, B^" HS We Elz Cur F Mas Be W Mt G'^^ K Tn 

Bl Wd; Lu D. 
Eph 1,10.11 tv civrco. 

ver. 10, St B" A We M G""*' Sch Sz L H Bl Al Wd Tr 

T Scr; Ge Bp Lu V lac. 
ver. 11, B65 HS Elz Cur F Mas Be W Mt K Tn Th; D, 

— 2,14.15 Trjv f/d^nav iv rjj accQxl avTOV' 

ver. 14, St A B'^^s t^. -^yjj. j^^^ y 

ver. 1 5, ceterae. 

— 3,17.18 tv ayccTiij i(JQiCMfi£i'oi y.iu T(d^(u(kio)usi'ot. 

ver. 17, St B" A Sch Th Tr WH; Ge Bp Lu V Lie. 
ver. 18, B«5 HS We Elz T ceterae. 
Phil 1,16.17 01 /ntv i^ ^QiO^ftug . . . Torg 6eafj.oig /liov. ^Wl Jf 

i^ dyicTirjg . . . y.iTtxiii. 
G K Sch Tn Sz L H Th Al Wd Tr T WH (ita etiam 

St°^ et V) transponunt verss. 16 et 17, verbis ol /.liv 

et ol Si exceptis, et legunt ol /xiv ^| uyanrja x. t. X. 

'■''ol 6e ^1 t()id-iiccG y.T.L Ex his, G K L'""' H Th" 

WH servant numeros priores. 

— 2,7.8 xul ayt]uciTt aiQeS-tig wg av^QMnog. 

ver. 7, St B" A G'"''' Sch Sz Tr T (exc, T*>) WH; Ge 

Bp Lu V D. 
ver. 8, B65 HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt G"'" K Tn 

L H T^i Th Bl Al Wd Scr; lac. 

— 3,13.14 6J' (Tf, T(i /.itv Qjiidui tnikavdavofxd'og, ToTg cFf ffj.- 

nooad-tv (ntxTtivoLitrog, 
ver. 13, St B^' A Bl Wd Tr Scr WH; Ge Bp Lu V lac. 
ver. 14, B65 HS We Elz T ceterae. 
Coll, 21. 22 Nvvl de c(7ioy.ca)]lXcc^fv [1. v. ((noxdTrjkXciyTjra} 
ver. 22, St A We Tr WH; Lu V D. 
ver. 21, ceterae. 
1 Thess 1,2.3 (cSiuXd'TTTwg 

' ver. 2, St A Bl Al Wd Tr WH; Lu V. Sed Sf^^ A Tr WH 

verbum verbo ^vri^onvovTig adsociant. 
ver. 3, B HS We Elz T ceterae. Sed Ge verbum cum 
praecedentibus coniungit. 

— 2,6.7 Jirdf-itvoc iv ^doft that, wg XqiOtov dnoaTolor 

ver. 7, St B^' A G-"" Sch Sz Tr WH; Ge Bp Lu V. 
ver. 6, ceterae. 

— — 11.12 naQuxidovvTfg i\udg y.al TKcoafivd^ov^ufvoi, 

12* 



180 V. DE TEXTUS FORIMA. 

ver. 12, St B" A Tr WH; V. 

ver. 11, ceterae. Bl Wd, cum Ge Bp lac, includunt etiam 

XKi fXKQTVQOjuevot versui 11. 
Philem 11.12 Or ai'f'nfjuiljcc- 

ver. 12, St B"«5-8-2-88-98 ^ (jmai Sell sz Tr WH; Ge BpVD lac. 
ver. 11, B""i° 6^67.80.90 jjg ^e ^Iz Cur F M Mas Be W Mt 

K Tn L H Th Bl Al Wd T; Lu. 

■ 23.24 MuQxog, 

ver. 24, St B A HS We (vide infra) M Be Mt^ G'"" K 

Sch Sz L H Th Al Tr T WH; Ge Bp Lu V D lac. 
ver. 23, Elz Cur F Mas Bl Wd. — Elz^* W G-"'" Mt^ Tn 

Scr incertae sunt. 
We facit ex verss. 18.19 unum solum, unde We verss. 19 — 22 

= St verss. 20 — 23. We coniungit etiam versus 24.25 

sub numero 23. 
Heb 1,1.2 En ia/KTcov [1. v. la/cirov] rcUr 7]^SQon' tovtcov ila- 

XrjOtv rjLitv iv vtcp, 
ver. 2, St B" A G""*' Sch Sz Tr Scr WH; Ge Bp Lu V D lac. 
ver. 1, B65 HS We Elz Cur F M Mas Be Mt G-""^ K Sch 

Tn L H Th Bl Al Wd T. 

— 3,9.10 Ttaociony.orTa fTrj 

ver. 10, St A Tr WH; V. 
ver. 9, ceterae. 

— 7,20.21 ol |Uf)' yccQ x^Q'S ooy.iofAoaiag ftah' iSQei's yiyoroT(;- 

ver. 20, St B" A We M Mt^ G""^* Sch Sz L H" Al Tr T 

WH; Ge Bp Lu V D. 
ver. 21, B66 HS Elz Cur F Mas Be W Mt^ G"'" K Tn H*» 

Th Bl Wd Scr; lac. 

— 10,22.23 y.ccl Itkov/u^roi [1. v. IfkovOfisyoi] to owfiu vdari 

y.C(xf^C(QM, 

ver. 22, St B^' A We G-"*' Sch Tn Sz H Al Tr Scr; Ge 

Bp Lu V D lac. 
ver. 23, B<^^ HS Elz Cur F M Mas Be W Mt G""'" K L Th 

Bl Wd T. 

— 12,22.26 navriyvQH 

ver. 22, St B" A We Tr WH; Ge Bp Lu V. 

ver. 23, B^^ HS Elz T ceterae. Sed Be G K L H*i Th 

Bl Al T comma post verbum uyyO.wv omittunt, verbo 

tiyyiXwv cum nnrrjyvQH iuncto. 
Al includit xat /AVQiadtr, ayy^Xtav Tiavt^yvQfi versui 23. 
1 Pet 2,7.8 A«l ).tx)og nQoaxojUfActTos, xcd ntTQa axardclkov 

ver. 8, St B" A G-"*' Sch Tn Sz H Tr Scr WH ; Ge Bp Lu V lac. 



3. DE VERSIBUS. 181 



ver. 7, B65 HS We Elz Cur F M Mas Be W Mt K L Th 
Bl Al Wd T; D. 

lPet3jl5.16 ]\I(Tn TTQcu'TrjTog xccl (fo^ov, 

ver. 16, St B^' A Tr WH; Ge Bp Lu V. 

ver. 15, ceterae. B*^^^ incluclit etiam versui 15 aweiiStjaif 
f/ovTeg aya&yji>. 
lIo2,13.14 rod<fio {l.y.(yQccxpa) vfxtv, Triad (a, on iyywxKTS tov 

ver. 14, St B5^-65.82.88.98 ^ ^Yg rpj. -^yjj. Qg gjj y jy 

ver. 13, B°^" 65.67.80.90 gg ^Az T ceterae. 
Apoc 2527.28 £lg xctyoj tt).i](fa naoa tov narqag /now 

ver. 28, St B" A G"»" Sch Sz Tr WH ; Ge Bp Lu V. 
ver. 27, B^^ HS We Elz G'"''' T ceterae. 

— 17,9.10 xcu ^uaiktig STiTcc fioii'. 

ver. 9, St B^' A Sch Tr WH; Ge Bp Lu V D. 
ver. 10, ceterae. 

— 18,16.17 On fiici Moa rjorjucod^r] 6 ToaovTog nXovrog- 

ver. 17, St B^' A We G""^' Sch Sz Tr WH; Ge Bp Lu V lac. 
ver. 16, B63 HS Elz G'"^" T ceterae. 



Sunt hi, nisi fallor, loci omnes quibu.s Elz 1633 et T ed. 8 
inter se differunt in versuum distinctione a St 1551. Loci alii 
sunt quibus sive editiones nonnullae N. T. Graece (ut verbi causa 
editio Millii), sive nonnullae ex translationibus saeculi fere decimi 
sexti (Ge Bp Lu lac), sive Vulgatae editio Clementina ab his 
tribus discrepant. 

In exemplis hoc loco subiunctis, significant numeri crassi 
versum ad quern transferunt editiones vel translationes verba vel 
phrases de versu in quo apud St Elz T sunt. 

Matt 10,2.3 'idxcDiiog 6 tov Zt^tSaiov , xal 'l(ocii>vr]g 6 
uSeXffog cutov- M V; — 20,4.5 Ot (Tf uniik&ov. Scr, Ge Bp lac; — 
22,41.42 ).tym; M G"^'. Makc 9,1—50 = 8,39.9,1—49 Lu V; — 
12,14.15 Sojutv rj fj.ri Safiev; Ge Bp lac. LXJC 1,73.74 tov Sovvai 
i]^iv Ge lac; — 9,42 = 42.43 (Et increpavit) V, et 43.44 = 44 V; — 
16,22.23 iv Tbj ud)] (om. xui) V (et sepultus est in inferno); — 
17,35.36 = 35 V, 37 = 36.37 V. lOH 4,13.14 og (f«j/ tti'j/ Ix 

TOV v(i(CTog ov iyco Sojaw kvtco, ov ut] Sirijrjatj [1. v. -Gfi] efg 
TOV idwva- V; — 6,51 = 51.52 (si quis etc.) V et 52—71 = 53—72 
V; — 11,34.35 ^diyovGiv uvt(o- Kvqis, fQy,ov xcd iSe. M Mt^; — 
56.57 = 56 V; — 13,30.31 ^v <^e vil ot£ i^ijk^e. We M Be 
Mt Th Scr. 



182 V. DE TEXTUS FORMA. 



Act 7,55.56 = 55 V edd. Van Ess, T, sed non ita edd. 
Eom. 1592, 1861 ( Vercellone) ; 57^60 = 56 — 59 V edd. Van Ess, 
T, sed non edd. Eom. 1592, 1861; — 7,00.8,1 ZcciO.og Si ?]r 
Guj'tv6oy.(or rp avniQ^Od avrov. V; • — 8,7 = 7.8 (miilti autem) 

V edd. Van Ess, T, et 8.9 = 9 edd. Van Ess, T, sed non ita 
edd. Rom. 1592, 1861; — 8,19.20 TTtTQog 6i tint TiQog tcvTor, 
V; — 9,28.29 KaX [1. v. cm. y.aX\ 7i(io()rjaucC6iLttvog iv to) 6r6ju«Ti 
Toi'- KvQiov 'irjOov [1. V. om. '/jjffoii] B HS Be Scr, Ge Bp lac; — 
13,30.31 V (qui visus est per dies multos his); — 14,6.7 = 6 V, 
et 8—28 = 7— 27 V; — 16,37.38 V (et ipsi nos eiiciant); — 
24,12.13 oi'Tt xtnd rrj}' nokiv V. 

Rom 1,9.10 ni'ivroTt tnl twj' nQoatvytSv fJ.ov lac; — 3,2.1.26 
h' Tov (h>o/)j Tov &fov, Lu lac. 2 Co 13,12:= 12.13 (uo/ia- 

CorTcii y..T. I.) Bp lac, et 13 = 14 Bp lac. Phil 4,21. 22 l4cf7rf<i:ojTf« 
v^ag 01 Gvv ifjol ndtXifoi. St^" V. 1 Thess 4,11.12 = 11 

V edd. Van Ess, T, et 13—18 = 12—17 V edd. Van Ess, T, sed 
non ita edd. Rom. 1592, 1861. 2 Thess 2,10.11 = 10 V edd. 
Van Ess, T, et 12 — 17 = 11—16 V edd. Van Ess, T, sed non edd. 
Rom. 1592, 1861. 1 TiM 6,21 = 21.22 ('// yuQi^i y- ^- ^■■) 
G°i^' Seh Sz H Al Tr T^^-^^ et N. T. triglott. 1854. B5'-65-82.88.98 
numerat subscriptionem ad 1 Ti signo 6,22. 3 lOH 14.15 ■= 
14 Ge Bp V lac. Apoc 12,18.13,1 = 13,1 Lu lac. 

Apud Lutherum incipit Me2 ab 9,2; iColl ab 11,2; 2 Co 2 
ab 1,23 (itaGe^^^'); ^Coll ab 10,17; Gal& ab 5,25; CoU ab4,2; 
Eehb ab 4,14; Apocll ab 11,3; 12 ab 11,15; 13 ab 12,18 (ita lac). 

Catalogum hunc imperfectum esse scio, sed huius loci non e«t 
de hac re uberius exponere. 

Explicit V. cl. Abboti excursus de yersibus. 



183 



VI. 



DE TEXTUS HISTOPvIA. 



184 



1. De recensionibus antiquis .... 

2. De editionibus 

(1.) 1514—1675: Complut. Erasm 
Steph. Bez. Elz. textus receptu.s 
Biblia polyglotta, Fell . 

(2.) 1707—1830: MIL Bentl. Beiig 
Wetst. Alter. Griesb. Matth 
Birch. Scholz 

(3.) 1831 — 1881: Lachmann. Tre- 
gelles. Westcott.-Hort. . . 

(4.) 1841—1872: Tischendorf . 

(5.) ConlatioTisch.Treg.Westc.-Hort 



paginae 

185—202 
202—334 



205—224 



224—257 

258—279 
279—287 
287—334 



185 



VI. 

DE TEXTIS HISTORIAN 

1. 

DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS. 

Litteras apostolorum autographas originales in charta 
papyracea exaratas (2Iol2) veri simile estiam saeculo 
secundo perisse neque dolebat ecclesia memoriarum vivarum 
plena, quod has amiserat.^ Libris saepe exseriptis inre- 
pserunt saeculo ut videtur secundo errores multi, causis 

^ Hug, Einleitung in die Schriften des N. T., ed. 3, Stuttgardiae 
et Tubingae a. 1826, vol.1, p. 140— 244 [ed.4, a. 1847, p. 120— 210]; 
Westcott, Wm. Smith's dictionary of the Bible, Londinii vol. 2 (a. 1863), 
p.505— 534, ed. American. NoviEboraci, vol. 3 (a. 1876), p. 2112— 2143 
sub voce New Testament; Tregelles, T. H. Home's Introduction to 
. . . the Holy Scriptures , ed. 11, vol. 4, Londinii a. 1863, p. 24 — 147; 
Eeuss, Gesch. der heil. Schr. y. T. ed. 5, Brunsvigae a. 1874, pars 2, 
p. 87 — 165; Scrivener, A plain introduction etc. ed. 2, Cantabrigiae 
a. 1874, p. 445—484; et in primis Westcott et Hort, The N. T. in 
the original Greek [vol. 2], Introduction: appendix, Cantabr. et 
Londinii a. 1881. 

* Fabulae de autographis litteris inventis, saeculo quarto 
vel quinto ortae sunt, saeculo decimo octavo non detuerunt. De 
Matthaei autographo in sepulcro Barnabae invento, of Crednerum, 
Einl. in d. JV. T. §39, Halae a. 1836, p. 73.74; Asseman. BibL 
orient, vol. 2, p. 81 ; — de Marci autographo, re vera Vulgatae 
versionis Latinae codice saeculi sexti, vide Dobrowskium, Fragrn. 
Pragense evang. S. Marci, Pragae a. 1778; — de lohannis auto- 
grapho cf Petr. Alexandrin. Migne, Patrol, Gr. vol.18, coll. 517'* 



186 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



supra p. 47 — 68 adlatis, et patres non semel vituperaverunt 
haereticos, ut qui scripturas sacras falsarent, etsi nonnullis 
locis ipsi patres lectiones certe falsas defendebant. Cur- 
rentibus saeculis crevit numerus locorum discrepantium, 
et, arte critica incipiente, adseveravit Millius (a. 1707) esse 
lectiones varias triginta milia, quo dicto multi, in primis 
in Anglia, territi, metuentes de verbi divini honore, viros 
rei criticae studiosos reprelienderunt, ut qui veritatis fun- 
damentum evellere vellent. 

Quaeritur, an lectiones hae variae tam innumerabiles 
in familias certas facile cognoscendas dispertiri possint, 
ut primo aspectu sciamus, an variatio huius vel illius 
temporis vel loci sit, et earn probemus vel reiciamus. 
Codices Graeci, quod nemo nescit, ea ratione inter se discre- 
pant, ut textus propria in codicibus sb diiferant ab iis 
quae eius propria sunt in codice D, iterumque ab iis quae 
eius propria sunt in codicibus efghsu. In quantum signi- 
ficant variationes hae familias sive recensiones? Quousque 
sequi possumus nonnullorum codicum inter se coniunctiones? 

Bengelius^ primus quaestionem banc tractavit a. 1734, 

^ , ita scribens (p.387): „Possetvariarumlectiouum 

Beiigel. . , ,, . J. 

ortus, per singulos codices, per paria codicum, 

per syzygias minores maioresque, per familias, tribus, nationes- 

que illorum, investigari et repraesentari : et inde propin- 

quitates discessionesque codicum ad schematismos quosdam 

reduci, et schematismorum aliquae concordantiae fieri; 

atque ita res tota per tabulam quandam quasi genea- 

logicam oculis subiici, ad quam tabulam quaelibet varietas 

et 520''. Constantinus Simonides, homo satis cognitus, edidit librum, 
Facsimiles of certain portions of the gospel of St. Matthew and of 
the epistles of St. James und Jude written on papyrus in the first 
century and preserved in the Egyptian museum of Joseph Mayer, 
Liverpool, Londinii a. 1861, fol. p. 79 cum 14 tabulis. Non est 
quod dicam, fragmenta haec esse ficta. 

» Bengel, iV". T. Gr. Tubingae a. 1734, p. 385— 433. 



1. DE EECENSIONIBUS ANTIQUIS. 18^ 

iusignior cum agmine suorura codicum, ad con^nncendos 
etiam tardissimos dubitatores, exigeretur. Maguain con- 
iectauea nostra silvam habent: sed manum de tabula, ne 
risuum periculo exponatur Veritas." Distiuxit primum 

et iu primis inter eodicem Alexandrinum cum similibus 
et codices Latinae versionis vel codices Graeco-Latiuos et 
codices ad Latinos refictos, tum his antiquis opposuit 
codices Graecos „communiores", minus antiquos, frequen- 
tiores. Tamen hi inferiores \'ix ei familiam seusu latiore 
facere videbantur, nam iam illo tempore dividit Benge- 
lius lectiones omnes in duas partes (p. 429) „Semper 
aut duplex est varietas lectionis, aut, ubi multiplex, ad 
duplicitatem mox reducitur"; quod reiteravit anno 1737: 
„Totum genus documentorum , ex quibus variae lectiones 
colliguntur et deciduntur, in duas quasi nationes distrahitur, 
Asiaticam et Africanam" -j^ ilia significa^'it codices et alios 
testes minoris aestimandos, haec eodicem Alexandrinum, 
versiones Aethiopicam, Copticam [Memphiticam], Latinas, 
et versioni Latinae subordinatos codices Graeco-Latiuos 
et Latinizantes. 

Semlerus - Bengelium valde reprehendit quod „perpetuum 
Seinler comitem" haberet „huius discussionis, eodicem 

Alexandrinum atqueVulgatae Latinae," quod sit 
A impiu*us et contaminatus, itemque Yulgata, et defendit 
acriter codices Graeco -Latinos aliosque ut ex Latiuis uon 
falsos. Tractavit codices omnes quam accuratissime et anno 
1765, primus ut yidetur verbum recensionis adhibens, posuit^ 
ut Bengelius recensiones duas : a. Orientalem sive Luciani, et 
• h. Occidentalem, Aegypto-Palaestinensem, Origenianam, 

^ Bengel, App. crit. ed. 2, a. 1763, p. 669, ex Defensione 
N. T. Gr. Lugduni Batay. a. 1737. 

^ Semler, Wetstenii libelli ad crisin atque interjyr. JS". T. 
Halae a. 1706, p. 181; vide de codd. Gr.-Lat. p. 178. 

^ Semler, Hermeneutische Vorbereitung, iii, 1, Halae a. 17C5, 
iu praefatione fol. 5 verso. 



188 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

quae cum Itala exacte convenit, et cum Coptica [Memphitica] 

et Armenica versionibus. Vulgata versio videbatur Sem- 

lero ex textu minus antique manasse. Anno 1767 tres 

fecit^ divisiones sive recensiones: o. Alexandrinam , quam 

adhibuerunt scriptores Aegyptiaci, Origenis discipuli, ver- 

siones Syriaca, Coptica [^Men^phitica], Aethiopica; h. Orien- 

talem, quae Antiochiae et Constantiuopoli adhibita est; 

c. Occidentalem. In codicibus posterioribus recensiones 

omnes mixtas esse putavit. Semlerus id unum agebat, 

ut viris Novi Testament! studiosis monstraret, codices, 

sicut sententias, non numerandos sed ponderandos esse.^ 

Bene scripsit Griesbacliius de Semlero: „Louge quam alii 

luculentius recensionum discriraina demonstravit, vanas 

plerorumque de codicibus Graecolatinis et aliis rebus ad 

crisin sacram pertinentibus persuasiones impugnavit, ver- 

sionis Latinae vetustioris indolem curiose pervestigavit, 

aliaque innumera fere inci'edibili diligentia coacervavit, quae 

ad illustrandam textus Graeci historiam apprime faciunt."^ 

Griesbachius Semleri discipulus quaestionem primum 

., , , , adiit anno 1771 in ..Dissertatione critica 

(inesbat'h. ■, -,. .^ ,. rs • 

de codicibus quattuor evangeliorum Uri- 

genianis" recensionesque sacri textus agnovit „non nisi 

^ Semler, Apparatus ad liberalem iV. T. interpretationem, 
Halae a. 1767, p. 45.46. 

^ Digna sunt Semleri verba commemoratione , Herm. Vorber. 
iii, 1, Halae a. 1765, p. 395.396: „E.s sind folglich audi die bis- 
hei-igen Regeln, wonach "Whitby, von Mastricht, Bengel, und Wet- 
stein selbst, Lesearteu haben entscheiden woUen, noch lange nicht 
von einer allgemeinen Richtigkeit und Zuverlassigkeit; vielmehr 
glaube ich, dass nach und nach ganz andere Regeln gelten -werden, 
wenn man erst den Unterschied der griechischen codicum besser 
wird eingesehen haben, als zeither, da man meist nach dem Jiusser- 
lichen Alter und nach der Vielheit der codicum Graecorum zu handeln 
pflegte; welches beyde ich, hofientlich in dieser Abhandlung, hin- 
liinglich widerlegt habe." 

* Griesbach , Curae in hist, text. Gr. epp. Paul. I , § 9 , lenae, 
a. 1777, p. 16. 



I 



1. DE EECEXSIOXIBUS ANTIQUIS. 189 

paucas (sunt forte tres aut quattuor), quae omnes N. T. 
codices in totidem classes seiungunt."^ In volumine 

secundo, quod sane primum prodiit, Novi Testament! Graece, 
anno 1775, nominavit familias sive recensiones in epistulis 
Pauli duas: a. Alexandriuam = AC copt [memph] arm aeth 
Or ClemAl Cj^rAl loDam, et 6.0ccidentalem = DEFG lat.^ 
In volumine primo, quod anno 1777 publici iuris factum est, 
attributae sunt codicibus evangeliorum^ recensiones tres hae: 

a. Alexandrina = CLK 1 13 33 09 lOG 118 EvrmlS 19 copt 

[memph] aeth arm syrP"*'*'' ClemAl Or Eus CyrAl IsidPel, 

b. Occidentalis = D (1 13 69 partim) latt praesertim Itala saepe 

syr et arr, 

e. Constantinopolitana, reeentior, ex aliis compilata ^= A (non tanti 
faciendus quanti Bengelius et alii eum fecerunt). 

In primis tamen Griesbachio curae fuerunt Alexandrina 
et Occidentalis, de quibus scripsit: (p. xiv) „Inter omnes 
recensiones evangeliorum . . . numero forte satis multas 
duae omnium vetustissimae sedulo sunt attendendae atque 
a se in^ncem discernendae." Haec reiteravit et firmavit^ 
anno 1796, et recension! Constantinopolitano praeter co- 
dicem A coniunxit codices EFGHS. Anno 1811 contendit^ 
Griesbachius Origenem ad Matthaeum codice Marci Occi- 
dental!, ad lohannem codice Marc! Alexandrino usum 
esse. Aeque cum magistro suo Semlero defendit Griesbachius 

^ Griesbacli, Opuscc. acadd. ed. Gabler, lenae a. 1824, vol. 1, 
p. 239. 

2 Vide etiam de epp. Paul. Griesbach, Symh. crit. vol. l(a. 1785), 
p. cxxxvii, vol.2 (a. 1793), p. 87— 148. 621— G40. 

^ Vide etiam Griesb. Curae in hist. text. Gr. epp. Paul. Ill, § 10, 
lenae a. 1777, p. 97.98: „saeculo tertio ineunte diversae iam exstabant 
recensiones, non evangeliorum tantum sed epistularum etiam;" 
sequuntur Alex Occid Const (est Const „propinquior quidem Alexan- 
drinae quam Occidentali"). 

* Griesbach, N. T. Gr. vol.1, a. 1796, p. Ixxiv— Ixxxi. 

^ Griesbach, Comment, crit. in text. Gr.N. T. partic. 2 , lenae a.l 8 1 1 , 
p. vii — Ixviii, „Meletemata de vetustis textus N. T. recensionibus." 



190 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

codices iniuria Latiuizantes dictos et contendit testes 
ponderaudos nou numerandos esse. 

Matthaeius, rerum philologicarum peritissimus, codi- 
cum quos adire potuit conlator diligentissimus, sed iu 
historia textus Novi Testamenti minus versatus, derisit^ 
non solum coniecturas trium eorum qui de recensionibus 
tum tractaverant, sed etiam viros ipsos doctissimos, et prae- 
sertim Griesbachium scriptorera humanissimum. Viri rudis 
et causae dubiae est personas cum rebus confundere, sed 
nou iniuria commonefacti sumus Matthaeium apud exteros 
deg-entem diu caruisse et scieutia et humanitate Saxonica. 
Compluria iure perstrinxit, haec tamen bene monita perdidit 
petulantia atque acerbitas ilia. Plus quam iustum fuit, 
voluit Matthaeius textum ex codicibus minus antiquis haurire. 

Anno 1814 impugnavit Ricardus Lauren tins,"- post- 
hac archiepiscopus Cassellanus, recensiones Griesbachianas, 
et nonnulla recte reprehendit, exempli gratia ubi monstravit 
familias Griesbachii non bene dignosci posse in codicibus 
quos habemus; attamen non satis accurate distinxit inter 
variationes leves et lectiones valde singulares et rem totam 
tam strictim et tam inepte tractavit, ut laude qua in 
Anglia affectus est nequaquam dignus esset. 

AndreAvs Nortonus, ^Americanus doctissimus, annis 1824. 

^ Matthaei, Ueber die sogenannten Recensionen welche Herr 
Abt Bengely der Herr Doctor Semler und der Kerr Geheime Kirchen- 
rath Griesbach in dem griechischen Texte des JY. T. wollen entdeckt 
haben, Ronnebiirgi et Lips. a. 1804; de Matthaeio cf infra, p. 249 — 251. 

■•^ Laurence, Eemarks on the systematical classification of manu- 
scripts adopted by Griesbach in his edition of the Greek Testament, 
Oxonii a. 1814. Cf Tregelles, ut supra, p. 88 — 92. De Nolano vide 
ibidem, p. 92 — 94, 

^ Norton, Evidences of the genuineness of the gospels, vol. 1 
(Bostoniae a. 1837; ed. 2, Cantabrigiae [Mass.], a. 1846), Append, 
p. iv — xxxiv; cf recensionem libri Scholzii, Biblisch-kritische Reise, 
in actis Christian Examiner, Bostoniae mense maio a. 1824, vol. 1, 
p. 201—221. 



1. DE EECENSIONIBUS ANTIQUIS. 191 

1837 tractavit sollertius recensiones Griesbachii et Hugii 
(vide infra), et^ interpretationem novam dedit verborum in 
Hieronymi epistula ad Damasum, quae de codicibus Luciani 
et Hesyehii referunt. 

Hugius (natus a. 1765 mortuus a. 1846), vir Catho- 
licus doctissimus, quod ad rem attinet non multum 
dissensit a Griesbachio, qui eum quasi socium salutavit.^ 
Bene appellavit Hugius '^ xoirtfV fxdoGtv familiam sive textus 
habitum Occidentalem a Griesbachio dictum, cui addidit 
recensiones tres Hesychianam Aegyptiacam, quae Gries- 
bachio Alexandrina fuit, Lucianeam Asiaticam (vide Sem- 
lerum supra, p. 187) quae Griesbachio Constantinojjolitana 
fuit, Origenianam. Nomen Origenianae recensionis Gries- 
bachius prorsus reprehendit, neque ei videbatur textus 
ille ante saeculum quintum vel sextum ortus esse. Hugius, 
censuris Griesbachii araicissime acceptis,* indicium alio 
saeculo ex novis studiis melius instructo misit. De Hugii 
schemate accuratius haec:^ 

a. xoLvri fxSoaia: Evv D 1 13 69 124 

Act DE 
Paul DEFG 
syrPhiiox marg j^al theb syrP-^^"^ ClemAl Or 

b. Aegyptiaca Hesyehii: Evv BCL 

Paul ABC 17 46 

Aet Cath ABC 36 40 73 105 (non oath) 
Apoc AC 12 36 38 
memph CyrAl Athan 

* Norton, Evidences ete. vol.1, p. xxvisqq. 

^ Griesbaeh, Comment, crit. partic. 2, lenae a. 1811, 
p. xxxxi — Ixviii. 

* Hug, Einleitung in die Schriften des If. T. ed. 1, a. 1808, 
ed. 3, Stuttgardiae et Tubingae a. 1826, vol.1, p. 140— 244. 

■* Hug, Einleitung u. s. w. vol. 1, p. 227.228. 

^ Comparavit etiam Hugius tabulas quae lectiones nonnullas 
Hesychianas, Lucianeas, Origenianas conlatas monstrant, Einleitung 
u. s. w. vol.1, p. 211seq. 214seq. 217seqq. 221.225seq. 



192 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

c. Asiatica Luciani sive "j 

Antiochensis et Con- >: Evv EFOHSV Evrm 47 50 minuscc pier 
stantinopolitana ) 

Act 13 63 67 78 99 100 101 104 106 
Paul K 49 57 68 70 89 91 114 115 

116 120 121 123 
Apoc 29 32 33 40 41 42 47 48 49 50 
(jjapoc 9 14 praebent recensionera 
singularem, modo Hesychianas modo 
Lucianeas modo neutrius harum re- 
censionum lectiones exhibentem). 
goth Slav Theophyl 

d. Origeniana: Evv AKM 42 106 114 116 253. 

Syj.philox 

In aliis Novi Testamenti libris non jjotuit Hugius reperire re- 
censionis Origenianae vestigia. 

Eichhornius^ fere cum Hugio consentit sed recen- 
sionem Origeniauam respuit. Inde a lectionibus Ponticis 
variantibus in epistulis Pauli ante saeculi primi finem 
profectus (p, 217), statuit iam saeculo secundo textum 
duplicem Asiaticum et Afi-icanum sive Aegyptiacura ex- 
stitisse (p. 235), qui sine regula nihil nisi xoivijv ixdoaiv 
praebuit; post saeculum tertium medium exortas esse 
recensiones tres, Alexandrinam ab Hesychio (p. 278), 
Antiochensem sive Asiatieo-Byzantinam a Luciano factam 
(p. 292), Mixtam (p. 304).2 

Scholzius, itineribus praeclarior quam doctrina, codicum 
conlator neglegentissimus, posuit iam anno 1820'^ familias 
quinque Alexandrinam et Occidental em , Asiaticam et 
Byzantinam, Cyprianam (codicem k), sed anno 1823,'* 
quod in divisione ilia praefiguravit, contendit classes 

^ Eichhorn, Einleitung in das JS^. T. Lipsiae vol.4 (1827), 
p. 217—332, 

^ Cf tabulam lectionum apud Eichhornium, p. 321 — 326. 

' loh. Mart. Aug. Scholz, Curae criticae in historiam textus 
evangeliorum, Heidelbergae a. 1820. 

* Scholz, Biblisch-kritische Reise, Lipsiae et Soraviae a. 1823, 
p. 163—187. 



1. DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS. 193 

codicum duas magnas esse, Constantiuopolitanam et Alexan- 
driuam (p. 164), et Constantiuopolitanam textum originalein 
et purum exhibere (p. 171 seq.); haec firmavit in N. T. Gr. 
suo anni 1830, his verbis duplicem classem distinguens 
(vol. 1, p. xv): „alteram, quae cum textu, quern dicunt, 
reeepto plerumque eonsentit, alteram, quae ab eodem in 
quo vis fere versu, quod attinet verba et integras eon- 
structiones, abhorret." . . . „Facilis est utri usque classis 
distinctio." . . . „Classi priori adiudicantur codices tantum 
non omnes, qui his ultimis octo saeculis exarati sunt." 
. . . „Secundae classi anuumerantur codices plerique qui 
adhuc supersunt. Uteris uncialibus scripti et pauci recen- 
tiores." Haec omnia Scholzii traetavit Tischendoriius 

iuvenis anno 1840 (vide supra, p. 7), potius argumenta 
quam familias impugnans, et Scholzius posthac^ adseveravit 
lectiones plerasque Alexandrinas, quas ad marginem antea 
adscripsit, in textum recipiendas fliisse.^ 

Lachmannus non disseruit de recensionibus, sed, co- 
dicibus aetate minoribus reiectis, hausit textum suum ex 
codicibus iis antiquis qui classes fere Alexandrinam et 
Occidentalem Griesbachii composuerunt. Codicibus d®'*"^*''* 
ppaui Qpaui g^ versioni vet. Lat. auctoritatem auctoritati 
codicum Graecorum optimorum paene aequalem tribuit. 

Tischendorfus, schematis Bengelii, Griesbachii, Hugii, 

. , ^ Eichhornii, perlustratis , ea ita comparata 

Tischennorf. ,, . ^ ■ ■ 

esse dixit, „ut textus historiam ex mgenio 

potius quam ex documentis historicis conficere" vide- 

rentur. Perrexitque, de recensionibus quae sequuntur 

>cribens: „Licet enim dubium non sit, testantur enim 

^ Scholz, Comm. devirt. etvit. utr. codd. JV.T./am.Romae a. 1845. 

2 Hoc loco commemoretur Guil. Frid. Rinckii Lucubratio 
critica in acta app., epp. cath. et Paul. Basileae a. 1830, in qua 
is familias in act. et epp. a. Occidentalem = (Afric.)ABC (Latin.) 
DEFG, 6. Orientalem = ,,fere omnes minutis Uteris descriptos" con- 
^tituit, et voluit codices Africanae familiae „interdum ad translationem 
Latinam accommodatos" esse. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 13 C 



194 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 



Hieronymus^ et Gelasii quod dicitur celebre decretum,^ Lu- 
cianum et Hesychium ut in Veteris ita in Novi Testamenti 
textu recensendo quod dicunt elaborasse, tamen nee quibus 
illi modis in ea re usi sint nee quani vim habuerint in textu 
ubique terrarum pervagato aut a veteribus traditum est 
aut aliunde luculenter probare possumus; Origenis vero 
recensio non debetur nisi iugenio Hugii.^ A ratione vero 
ipsorum documentorum omnium quae ad nos pervenei-e 
si proficiscimur, dubium ueque illud est quasdam horum 
testium classes distinguendas esse, in evangeliis quidem 
maxime, multo minus in apocalypsi quam in reliquis 
libris, magis etiam in epistulis Paulinis et in actibus 
quam in catholicis ej^istulis, conspiciendas illas quidem 
eo quod plures testes cum indole uni versa tum lectionibus 

^ In epistula ad Damasum haec de Novo Testamento scribit: 
,,Hoc certe cum in nostro sermone discordat et in diversos rivu- 
lorum tramites ducit uno de fonte quaerendum. Praetermitto eos 
codices quos a Luciano et Hesychio nuncupatos paucorum homiuum 
asserit perversa contentio, quibus utique nee in toto veteri instru- 
mento" (de qua re idem exponit Adv. Ruf. lib. 2, c. 27) „post LXX 
interpp. emendare quid licuit nee in novo profait emendasse, cum 
multarum gentium linguis scriptura ante translata doceat falsa esse 
quae addita (?) sunt." Rursus De vir. illustr. e. 71 habet: „Lucianus 
tantum in scripturarum studio laboravit ut usque nunc quaedam 
exemplaria scripturarum Lucianea nuncupentur." 

2 Cf Decret. pars I, dist, xv, § 27 (cap. vi, §§ 14.15 ap. Credner 
Zur Gesch. des Kanons, Halae a. 1847, p. 216.217) ubi est: „Evan- 
gelia quae falsavit Lucianus apocrypha; evangelia quae falsavit 
Hesycliius apocrypha." 

^ ,,Adamantii et Pierii exemplaria", si aliud quid quam quae 
illi manu sua scripserant aut adhibuerant Hieronymo visa essent, 
debebat accuratius dicere, nee silentio i^raeterisset cum de Luciano 
et Hesychio disserebat. Nee vero magis ipse Origenes favet cou- 
iecturaeHugii.(Co??i?«..m J/i5l5,14; Opja.ed. Delaruevol.3, p.671.) Ubi 
quae vetus interpres addidit: „In exemplaribus autem Novi Testa- 
menti hoc ipsum me posse facere sine periculo non putavi", cum 
magna probabilitate dixit ille quidem, quamquam omnino de suo 
addidisse censendus est. 



1. DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS. 195 

singulis pliirimis prae reliquis omnibus consentiant. Quas 
si Alexandrinae et Latinae, Asiaticae et Byzantinae nomi- 
nibus insignire placet, ut non tarn quattuor singulas quam 
duo paria ponamus, multa possunt ex testibus peti et iam 
sunt petita, quae quam id recte fiat ostendant, etsi nee 
deerunt quibus inventae rationes impediantur. Debebimus 
autem, ut quod sentio breviter dicam, Alexandrinam dicere 
quae inter ludaeochristianos orientis celebrabatur, quorum 
ut ipsorum apostolorum sermo Graecus maxime pendebat 
a versione LXX interpretum; Latinam quae a Latinis 
adhibebatur, sive Latina sive Graeca potissimum lingua 
utebantur; Asiaticam quae potissimum Graecis sive per 
Asiam sive in ipsa patria degebant probabatur ; Byzantinam 
denique quae ab ecclesia per Byzantinum regnum diffusa 
legebatur sensimque, quo arctiore sensim singulae ecclesiae 
partes vinculo coniungebantur, ad publicam quandam 
unitatem perducebatur." 

„Iam vero de origine harum classium difficillima 

quaestio est: neque enim satis est urgere diversitatem 

terrarum per quas textus propagabatur; haec enim diver- 

sitas nequaquam tanta aut tam Integra cogitari potest; 

accedit quod diserte relatum legimus in ipsa antiquitate 

alterius terrae codices in alteram transvectos esse, quern 

ad modum Constantinus Eusebio Caesareensi, Constans 

Athanasio Alexandrino praeceperunt ut exemplaria eleganter 

et accurate descripta ad Byzantinos mitterent; nee denique 

patres, quorum patriam no\nmus, talem classium rationem 

confirmant. Propterea cum diversitate regionum coniuncta 

poni debebunt certa textum emendandi studia, etsi quorum 

fiierint nunquam satis definiri poterit; referenda autem 

enmt ad ipsa duo prima rei Christianae saecula, quorum 

ab ingenio minime ilia abhorrere mihi quidem certum est. 

Maximi vero moment! illud est, Byzantinam quidem classem 

(minus enim recensionis nomen convenit) in recentiorum 

codicum Graecorum ingenti copia conspicuam esse, item 

13* 



196 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Latinam in Latinis atque per evangelia actus epistulas 
Paulinas etiam in Graecis Latinis documentis, quamquam 
et ipsam magna lectionis varietate laborantem; Alexan- 
drinam vero et Asiaticam, si urgemus id quod a studio 
est neque universae rationis acquiescimus similitudine, unde 
in primis petas paucissima superesse documenta, unde 
inlibatam sumas nullum. Nee temere est quod cum Gries- 
bachio dixerunt, in antiquissimis aliquot testibus nostris, 
ut in codice Alexandrino, alios libros ab aliis paulo 
diversam textus indolem referre: quippe enim diu ante- 
quam scriberentur, sive quintum et sextum sive quar- 
tum saeculum ponimus, diversa exemplaria circumfere- 
bantur, quae primis maxime saeculis constat non totum 
complexa esse Novum Testamentum sed siugulos ali- 
quos libros." 

„Q,uae cum ita sint, sequitur exercentibus rem criti- 
cam summa opus esse cautione in adliibenda classium 
sive recensionum distinctione : quam ut summam normam 
aut fundamentum ponere et temerarium et frustra est; a 
qua quidem re hand aliena erat Lachmanni ratio, etsi is 
ab ipso vero textu proponendo abstinere se libere professus 
est. Si vero praecipitur in textu ad pristinam integritatem 
revocando, praesertim si de uni verso colore grammatico, 
ut ita dicam, quaeritur, prime loco testes habendos esse 
Alexandrinos , ultimo Byzantinos, id multo minus in recen- 
sionum rationibus positum est, quam in eo quod qui 
Alexandrinorum nomine audiunt, iidem fere testium om- 
nium superstitum sunt antiquissimi ; Byzantini vero locis 
dubiae lectionis per se reprobari non possunt nisi quibus 
clarum est eos ex antiquioribus mixtum prae se ferre textum, 
vel nullo certo maguae antiquitatis teste aucti exadversus 
antiquiores testes consentientes stant." 

Sic Tiscliendorfius. Luce clarius est, ei denique 
pretium codicis alicuius, non ex classe quacunque fixa 
sed ex bonitate et antiquitate textus quem maxima ex 



1. DE EECENSIOISriBUS ANTIQIJIS. 197 

parte codex sequatur, constitutum esse. Codices unciales 
pro textus bonitate ita distinxit Tischendorfius : ^ 

(A) Textus forma vetustissima , colore plerumque Alexandrino , sed 

cum variationibus multis. 

(B) Textus forma posterior, colore jjlerumque Asiatico. 

IN EVANGELIIS. 

(A) Primi ordinis: !<ABCDII''LPQRT='''«XZA [praesertim in Me] 

Secundi ordinis: F^NOW*'"^ [W^e] ye^^ef [vj 

(B) Primi ordinis, qui propius ab (A) absunt: EKMrAHO'' 
Secundi ordinis: FGHSUV ' 

Cum, quod saepe accidit, codices EFGHKMSUV inter se con- 
sentiunt, in commentario Tischendorfiano signati sunt ,,unc^". 

IN ACTIBUS ET EPISTULIS CATHOLICIS. 

(A) sABC DI EG, et P in Cath nisi in 1 Pe 

(B) HKL [M], et P in Act et iPe 

IN EPISTULIS PAULI. 

(A) sABCHIOQ [E] DFG M [O^] P 

(B) KLN 

IN APOCALYPSI. 
(A) sAC P B 

Tregellesius, qui historiam disputationis de recensio- 
nibus antiquis fusius tractavit,^ negavit familias exacte 
defiuitas distingui posse et fere haec statuit: classes textus 
duas generales bene Alexandrinam et Constantiuopolitanam 
vocari, licet codices interdum nonnulli ut Occidentales 
ab Alexandrinis separari possint, ut ad epistulas Pauli 
Alex. = ABC, Occid. = DG; codices evangeliorum ita fortasse 



Occid. 


Alex. 


Constant. 


D 


BZ 




■ ■ ■ ■ CL 1 33 






PQTR . . 


. A 




X(A)69 


KMH 
EFGSUVrA 



^ Tischendorf, Ilerzog's Real-Encyk. fiir jyrot. Theol. u. Kirche, 
vol.19 (a. 1865), p. 188; ed. 2, vol.2 (a. 1878), p. 411 (curavit v. 
el. Oscar de Gebhardt). 

2 Tregelles, ut supra ad p. 185. 



198 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

coniungendos esse; codicem A in aliis Novi Testamenti 
divisionibus textum meliorem antiquiorem praebere quam 
in evangeliis. 

V. cl. Reussius^ eodem modo non vult familias exacte 
ac fii-me definiri, sed in genere pro usu critico tres illas 

nominat 

Alex. Constant. Occid. 

Evv BCL EFGHSV D 

Act E 

Paul ABCH DEFG 

Athan Cyr Al minusc pier saepe ClAl Or 

memph aeth goth slavon peshito saliid 

arm syrP''"°=' 

notat etiam fontes lectionum occidentalium intime con- 
iunetos esse cum fontibus textus antiquioris orientalis, quod 
saepe consentiunt illi cum syrP*^*^i*°, sahid, ClemAl Or. 

V. cl. Scrivenerus^ dividit codices in familias sive 
recensiones tres, a. Occidentalem cum patribus Africanis 
(non Aegyptiacis) et Gallicis, h. Aegyptiacam, c. Syriacam 
sive Antiochensem, posteriore tempore Constantinopolitanam ; 
praeterea cum aliis viris iisque doctis contendit divisiones has 
nihil nisi generales et, ut ita dicam, veritati propinquas esse. 

Studiis tamen virorum clarissimorum Westcottii Hortii- 
Westcottiiis que superatae sunt curae omnium qui usque 

et adhuc de textus familiis sive recensionibus 

HoTtius. tractaverunt. Inde ab anno 1853 omni 

diligentia illi viri testes et textum exploraverunt, denique 

opus triginta paene annorum ad finem perduxerunt.^ Ea,quae 

editores docti fusius exponunt, brevi spatio exhiberi non 

^ Reuss, Geschichte der heil. Schriften N. T. ed. 5, Brunsvigae 
a. 1874, pars2, p. 103.104. 

^ Scrivener, A plain introduction etc. ed. 2, Cantabrigiae 
a. 1874, p. 481. 

^ Westcott and Hort, The New Testament in the original Greek, 
Cantabr. et Londinii a. 1881 [vol. 2]; addo in textu paginarum et 
paragraphorum numeros. 



1. DE RECENSIONIBUS ANTIQUIS. 199 

possunt, fortasse tamen sufficient quae sequuntur eorum 
propositum extremis lineis adumbrare. 

Lectiones varias plerasque ante saeculum quintum ex- 
stitisse, testes suntpatres AntiochensesChrysostomus (fa.407), 
et Theodorus (Ant.-Mopsuest.), et horum magister Diodorus 
(Ant.-Tarsensis). Codices Graeci inferioris ordinis praebent 
maiore ex parte textum Antiochensem sive Graeco-Syriacum 
saeculi quarti medii et extremi (p. 91.92; paragr. 130.131). 

(1.) Lectiones Syriacas ex lectionibus Occidentalibus ut 
et ex aliis vetustioribus derivari demonstratur ex locis quibus 
lectiones mixtae occurrunt (p. 93 — 107; paragi-.132 — 151). 

(2.) Lectiones Syriacas Occidentalibus et aliis vetu- 
stioribus et Alexandrinis posteriores esse apparet etiam 
ex scriptis patruni Ante-Nicaenorum ; ante saeculum tertium 
medium vestigia textus Syriaci inveniri non possunt, lectiones 
tamen Occidentales et aliae passim inveniuntur (p. 107 — 1 15; 
paragr. 152—162). 

(3.) Lectiones Syriacas Occidentalibus, Alexandrinis, 
aliis posteriores esse cognoscitur ex lectionum ipsarum 
S}Tiacariun indole (p. 115 — 119; paragr. 163 — 168). 

Sequitur, ex iis quae iam dicta sunt, ut et lectiones plane 
Syriacae reiciendae, et lectiones in quibus textus Ante-Syriaci 
inter se consentiunt, quod scire possimus, originales vel 
apostolicae vel apostolicis proximae siut (de his et de 
iis quae sequuntur, vide p. 119 — 135; paragr. 169 — 187). 

Quomodo autem lites dirimendae lectionum Ante- 
SjTiacarum quae saepe inter se discrepant? 

a. Textus Occidentalism temporibus Ante-Nicaenis 
latissime diffusus videtur esse, attamen facile cognoscere pos- 
sumus impuritatem eius, circumlocutiones, praetermissiones, 
additiones (cf Mt20,28), mutationes, locorum parallelorum, 

* Textus Occidentalis videtur fortasse in Syria vel in Asia 
Minore ortus esse et inde Eomam atque in Africam migrasse, 
nee non per Palaestinam et Aegyptum in Aethiopiam (p. 108; 
paragr. 153). 



200 Yl. DE TEXTUS HISTORIA. 

ut ita dicam, adsimulationes. Verisimile est lectiones has 
Occidentales ante fiiiem saeculi secuudi exstitisse. 

b. Textus utroque multo pui'ior his saeculis in diversis 
regionibus exstabat, quern cave ne propter testimouia Alexan- 
driua ipsum Alexandriuum dixeris. 

c. Textus Alexandrinus proprie dictus videtur e manu 
docta et callida processisse iam saeculo tertio ineunte 
vel etiam an tea. 

d. Ex his ti'ibus textibus denique consarcinatus est 
textus Syriacus. 

Subiit recensio Syriaca formam duplicem, primum ut 
videtur ante annum 250 Antiochiae nata, deinde ante annum 
fortasse 350 curis secundis retractata. An Lucianus textum 
recensuerit, non liquet. Saeculo quarto mixta sunt omnia, 
et posthac duce Constantinopoli Antiochiae filia, prae- 
valuit textus Syriacus inde a saeculo quarto extremo 
(p. 135—146; paragr. 188—198). 

Textus testes hoc fere modo distinguuut viri ell. 
Westcottius Hortiusque : 

Testes melioris notae omnes, quattuor fere exceptis (B, D utro- 
que, GP*"'), textus e tribus a b c clesignatis compositos sive mixtos 
habent: quota vero pars de quoque fonte ruanaverit magna diver- 
sitate inter codices variatur. Quinetiam lectionibus Syriacis plus 
minus .scatent codices Graeci quos habemus omnes, si quattuor supra 
memoratos et quintum s excijiias: 25arem vero tandem sibi vindicant 
saeculi secundi et tertii versiones et jmtres. 

«. Ante -Syriacus millius familiae: B in Evv Act Cath (in Paul 
habet hie illic lectt. Occid.) — s magnam partem (sed 
insunt plurima Occid, maxime in lo, et plurima Alex); 
pauciora sed magni pretii servaverunt in Evv LTE, item 
A (in Mc) CZRQP. In ceteris libris multa servaverunt 

C, item A (in Evv i^raeciiiue Syr habet); in Act plurima 61 ; 
in Paul haud pauca MH. De codicibus quibus tenuiores 
reliquiae debentur non est quod dicamus. 
/?. Occidentalis: D'^^^"'^' Dp""^ Qp"^"' hi soli sinceri; magna lectt Occid 
copia est in codicibus multis, e. g. 

EvvsXr665 1.118.131.209 13.69.124.346 22.28.157 
Act kE 31 224 Gl 137 180 



1 



1. DE RECENSIOXIBUS AJSTTIQUIS. 201 

Paul s [B vide supra] 31 37 46 80 137 221 
In versionibus Latina et Syriaca veteribus locupletius represen- 
tatur textus Occidentalis, in ceteris parcius. 
y. Alexandrimis: nullus paene sincerus testis iamnunc exstat; re- 
liquias vero multas sujjpeditant codices hand ita 2)auci melioris 
uotae 25raesertim in Act Cath. Quorum e numero sunt: 

Evv sCLX 33, item A (in Mc), item RZS 157 
Act sACE 13 61 
Catli sACP 13 27 29 36 40 68 69 
Paul sACP 5 6 17 22 39 
His consociandae versiones Aegyptiacae, jiraecipue vero Mem- 
phitica, in quibus etsi integrum textum Alexandrinum frustra 
quaesiveris, multa insunt ex hoc fonte derivata; neque vero 
desunt serioribus versionibus eiusdem textus reliquiae. 
6. S{/riact(s: paene sinceri testes, ut codices minusculi plerique ita, 
unciales seriores 

Evv EFGHSUVAn (ACNXKMPA antiquiora parcius 

Syriacis miscent) 
Act HLP Cath Paul KL, magna ex parte P 

In versionibus Syriacis vetere et Heracleensi textus Syriacus 
praecipue locum habet, omnes avitem versiones a quarto inde 
saeculo plus minus occupavit, in quibus eminent Latina 
Ante -Hieronymiana serior sive Itala proijrie dicta et Gothica. 
De textibus antiquioribus apocalypsis accurate definiendis nondum 
satis liquet. 

Tabulam familiarum sive recensionum propositarum addo. 
Ne tamen oblitus sit lector, iisdem nominibus non eosdem apud 
omnes significari codicum et versioniim greges. 

Bengel : Africana Asiatica 

Semlerl765: Occidentalis Orientalis 

1767 : Alexandrina Occidentalis Orientalis 

Griesbach: Alexandrina Occidentalis (Constantinop.) 
Hug : Aegyptiaca-Hesychiana y.oir^ ty.Soaia Asiat.-Luc.Origen. 

Eichhorn: Alexand.-Hesychiana [y.oirrjfy.doOt^G) Asiatica-Lucianea 

Scholz : Alexandrina Constantinop. 

Tischendorf: Alexandrina Latina Asiat.etByzantina 

Tregelles: Alexandrina Occidentalis (Constantinop.) 

Eeuss: Alexandrina Occidentalis Constantinopi 

Scrivener: Aegyptiaca Occidentalis Syriaca( Constant.) 

XT .. }'■{ ^^\c^ ] Alexandrina Occidentalis Syriaca bis edita 
Hort / Vnull. fam.y •' 



202 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

lam paene consenserunt viri huius rei peritissimi, 
tres vel potius quattuor fontes, bis binos, agnoscendos esse 
Alexandrinum scilicet et Occidentalem, Antiochensem et 
Constantinopolitanum , e quibus codices nostri quodammodo 
originem trahant. Nunc autera ex w. ell. Westeottio Hortio- 
que discimiis, non solum fontes hos re vera exstitisse, 
sed etiam sub Alexandrini nominis ambiguitate latere 
quintum, Ante-Syriacum et ipsum qui cum et Alexandrini 
et Occidentalis erroris expers sit, eximiam quandam inte- 
gritatem sibi vindicet. 

2. 
DE EDITIONIBUS.i 

Saeculo quinto deeimo medio, arte typographica in- 
venta, Oriente emoriente, renascente Occidente, facile putares 
ecclesiam catholicam mox scripturas sacras Novi Testa- 
menti lingua originali imprimendas curaturam fuisse. At 
viris ecelesiae doctis videbatur Novum Testamentum Latine 
textui Graeco praeferendum esse, neque iis, qui Graeci 
Constantinopolim deserentes doctrinam linguae Graecae 
fere novam in Europam occidentalem perduxerunt, vacavit 
tempus a profanorum scriptorum studio ut litteras sacras 
tractarent, etsi hie illie calami peritissimi codices Graecos 
in gratiam doctorum atque divitum exscripserunt. 

Primum edita sunt Biblia Latine et editio prima ea 
videtur fuisse quae prodiit apud Gutenbergium , Fustium, 

^ Conferendi sunt Mill, A^ T. Gr. prolegg.; Le Long, Biblio- 
theca sacra, ed. A. G. Masch, parsl, cap. 2 et 3, Halae a. 17 78, 
p. 189 — 424; lac. Isaac. Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek des 
JVieuwen Verbonds, Harlemi a. 1844, p. 74 — 240; Reuss, Bibliotheca 
N. T. Graeci, Brunsvigae a. 1872; Geschichte der heiligen Schriften 
N. T. ed. 5, Brunsvigae a. 1874, pars 2, p. 126—165; Tregelles, 
Home's Introduction, ed. 11, Londinii a. 1863, vol. 4, p. 116 — 147, et 
Account of the printed text of the N. T. Londinii a. 1854; Scrivener, 
Plain introduction to the criticism of the N. T. ed. 2, Cantabrigiae 
a. 1874, p. 374—432. 



1 



2. DE EDITIOXIBUS. 203 

Schofferum sine loco et anno Moguntiaci anno circiter 

1455, quam secuta est editio Bambergae anno 1460 apud 

Pfisterum; cum anni nota princeps est editio tj'pis expressa 

apud Fustium et Schofferum, Moguntiaci anno 1462; ante 

aunimi 1500 prodierant paene centum Bibliorum Vulgatae 

versionis Latinorum editiones. 

Videntur etiam Germanica^ Argentorati anno circiter 1466 
(aliis Moguntiaci anno 1462), Italica^ Venetiis anno 1471, (Psalterium 
Hebraice^ in Italia, anno 1477), Hispauica* Valentiae anno 1478, 
Gallica^ Lugduni anno circiter 1478, Hollandica Ceuleniae (non 
Goudae), inter annos 1477 et 1488,^ (Yetus Testamentum'' sine 
psalmis Delfii a. 1477, Pentateuchus Hebraice^ Bononiae a. 1482, 
Biblia Hebraica integral Soncini a. 1488) jjublici iuris facta esse. 

Nisi fallor, prodiit primum Novi Testamenti Graece 
fragmentum^*^ Mariae et Zachariae cautica, Lcl,46 — 55. 
68 — 79, sub finem Psalterii Graece apud Alexandrum ex 
Candace in Greta, Venetiis anno 1486. 

Fragmentum Iol,l — 14 typis expressum est ia libro 
Constantini Lascar is erotetnata cum interpretatione Latina 
etc, Venetiis anno 1495 (Febr. 1494 Mart. 1495 = hodie 

^ Panzer, Annales typograph. vol. 2, p. 114, no. 6, et Annalen 
der dlteren deutschen Literatur, Xorimbergae a. 1788, p. 9 — 12. 

^ Panzer, Ann. typogr. vol. 3, p. 70, no. 27. 

^ De Kossi, Annales Hebraeo-typographici sec. xv, Parmae 
a. 1795, p. 14 seqq. ; Steinschneider, Cat. libb. Heb. in biblioth. Bodl., 
Berolini a. 1852—60, col. 2861, no. 7925; Brunet, Manuel, ed. 5, 
vol.4, col. 920; Graesse, Tresor, vol.5, p. 485*>. 

* Panzer, ^7171. vol. 3, p. 58, no. 4. ^ J&icZ.vol. 1, p. 558, no. 257. 
^ Is. Le Long, Boek-Zaal der Nederduytsche Bybels, Amst. 

a. 1732, p. 400. 

"^ I. W. Holtrop, Monuments typographiques des Pays-Bos 
au quinzilme sQcle, Hagae Comitum a. 1868, p. 83, tab. [81] 104*. 

* De Eossi, De hebr. typogr. or. Erlangae a. 17 78, p. 20 seqq. 
et Ann. Heb., p. 22 seqq.; Panzer, Ann. vol. 1, p. 214, no. 78. 

^ De Rossi, Ann. Heb., p. 54 ss. ; Graesse, Tresor, vol. 1, p. 383*. 

^^ Le Long, ut supra, pars 2 , vol.2, sect. 1, p. 311; Panzer, 
Ann. typ. vol. 3, p. 236, no. 961 ; Brunet, Manuel, vol.4, col. 929seq. 
Graesse, Tresor, vol. 5, p. 484''. 



204 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Febr. Mart. 1495), qui liber primus cum anno et vel 
primus vel alter liber e prelo Aldino exiit.^ Tischendorfius 
laudavit fragmentum aldP^^"'^ ex Wetstenio. DifFert a 
fragmento boo editio Aldina anni 1518 locis tribus ex 
fragmento a Tischendorfio laudatis. Iterum iterumque 
videtur liber prodisse, ut Tubingae a. 1512.^ 

Edidit Aldus Mauutius (unde aldin) jfragmentum 
Iol,l — y.aza^dG 6,58 in libro, Oregorii Nazianzeni carmina, 
Venetiis a. 1504.^ 

His praemissis transeo ad editiones praeeipuas Novi 
Testamenti integri Graeee, inter quas describendas addam 
verba pauca de libris vel libellis, qui melioris notae sunt, 
de textu Novi Testamenti Graeee, ut sectio haec quasi 
bistoriam curarum eriticarum in textum praebeat. Ad- 
hibentur partes simplices, prima, inde ab anno 1514 usque 
ad annum 1675, sive in primis de editionibus Complutensi, 
Erasmianis, Stephanieis, Bezae, Elzevirianis, Polyglottorum, 
Fellii, sive de rei criticae infantia, arte critica prorsus 
carente; — altera, inde ab anno 1707 usque ad annum 
1830, sive in primis de editionibus Millii, Bentleii, Bengelii, 
Wetstenii, Griesbacbii, Scholzii; ■ — iertia, inde ab anno 

^ Confer Wetstenium, N.T.Gr. Amstelaedami a. 1751, vol.1, 
p. 382 mediam; Ludov. Hainium, Jiepertorinmbibliograjjhwton, vol. 2, 
parsl (a.l831), p.241, no.9924; A. A. Renouard, Annales de V impr. des 
Aides, ed. 2, a. 1825, vol. 1, p. Iff.; Graesse, Tresor des livres rares 
etc, vol. 4, p. 1 1 2", et Brunet, Manuel, vol. 3, col. 858 sub voce Lascaris. 

^ Vide Maschium apiid Le Long, ut supra, pars 2, vol. 3, 
cap. 3, sect. 2, p. 624, ubi iniuria dicitur liber lohannis evangelium 
integrum continere. Tregellesius , apud Hornium, Introduction to 
the N. T. ed. 11, vol.4, p. 117, scripsit annum 1514, fortasse de- 
ceptus a Marsbio, apud Micbaelis ed. 1802, vol. 2, p. 845. 

' Est volumen tertium Poetarum Christianorum, of. Wetstenium, 
N. T. Gr. vol. 1, p. 832 ; Renouard, ut supra, vol. 1, p. 108 f.; Brunet, 
vol.2, col. 1728 sq.; Graesse, Tres. vol. 3, p. 146'' sub voce Gregorius 
Nazianzenus. Vide etiam I. G. C. Adlerum, ,,Das erste gedruckte 
Stiick des griechischen N. T. vom Jabre 1504", apud Eicbbornium, 
Repertorium, vol.18, a. 1786, p. 150— 157. 



» 



2. DE EDITIOXIBUS. (1.) 1514—1675: COMPLUT. 205 



1831 usque ad annum 1881, sive de editionibus Lacli- 
manni, Tregellesii, Westcottii Hortiique; — quarta, inde 
ab anno 1841 usque ad annum 1872, sive de editionibus 
Tisehendorfii ; — quinta pars exhibebit conlationem textuum 
Tischendorfii editionis octavae, Tregellesii, Westcottii Hortii- 
que, ex qua conlatione discet lector, quae lectiones viris 
novissim\s criticis placeant. 

(1.) 1514 — 1675: COMPLUT. — FELL. 

„Nouum testamentum "^ grece & latine in academia "^ com- 

plutensi nouiter ^ impressum." 

Textus Graecus et versionis Vulgatae Latinus columnis paral- 
lelis exhibentur; verba Latina et Graeca inter se respondentia litteris 
signata siint; in hoc tomo similes plerumque sunt litterae Graecae 
elegantissimae litterarum in codicibus minusculis saeeulorum poste- 
riorum; accentiis non inveniuntur nisi acuti, semper ad syllabam 
accentuatam adscripti, sed carent voces monosyllabae accentu : spiritus 
desunt (aliis tomis formae usitatae litterarum Graecarum accentibus 
usitatis ornantur) ; proximis paginis specimen addo. — Insunt : prae- 
fatiuncula, Gr. et Lat. Eus. ep. ad Carp, j prol (ep. Hier. ad Dam. 
etc.) I Mt Mc Lc lo cum proU | tract, de peregrinat. Pauli ' tract. 
Euthalii de temporibus praedicationis Pauli et martyrio eiusdem | 
hypotheses Theodoriti in ej^p. Pauli et canon, et alterius docti 
Graeci j prol Ro prol 1 2 Co Gal Eph Phil Col 1 2 Th 1 2 Ti Tit Philem 
Heb j proll Act prol lac 1 2 Pe 1 2 3 lo lud [ prol Apoc. | Carmina 
Jt]ut]toiov zJovxci tov xQTjTog, et loannis Vergare Toletani artium 
Magistri. Liber ad lectorem nouum opus admirantem. j Interpretationes 
hebreorum chaldeorum grecorumq; nominum noui testameti. \ Intro- 
ductio qua breiiissima ad grecas litteras. ; [Lexicon Graeco-Latinum.] — 
Loci paralleli adscribuntur textui Latino. Quinquies invenitur adnotatio 
Mt6,13 1 Co 13,3 15,31.51 lIo5,7. Capitum divisio Latina est et 
litterae ABC etc partes capitum distinguunt. 

Quod primum typis impressum est Novum Testa- 
mentum Graece curae ac munificentiae debemus Francisci 
Xiraenes de Cisneros cardinalis et archiepiscopi Toletani 
(nat. a. 1437 mort. a. 1517), qui inde ab anno 1502 
molitus est editionem Bibliorum polyglottorum Complu- 
tensem (Alcala). Tomus quiutus Bibliorum N. T. Gr. et Lat. 



206 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Nov. Test. Complut. 

yei '^avtoig. ^vnuysre ^xai ^'Vfieig ^eig i tov ^a^i- 
TzeXdova, ^xai ^o ^mv ^ij ^dixmov ^X7j\l)Ea&£. ^oxpi 
ug ^de ^yevo^ivt-jg , '^Xtyaiio ^xvQiog i tov ^afxne 

continens, editoribus^ lacobo Lopez de Stunica, Ferdinando 
Nunez de Guzman, Demetrio Duca Cretensi, Antonio 
Nebrissensi, a prelo die 10 mensis ianuarii anni 1514 
exiit (tomi 6 et 1 — 4 posthac impressi, die 10 iulii 
anni 1517 absoluti sunt), tamen primum die 22 mai-tii 
anni 1520 aceepta est papae Leonis X apjjrobatio.^ Non 
videntur exemj^laria ante annum 1522 distributa esse. 
Exemplaribus non nisi sexcentis impressis rara est editio. 
De codicibus iu N. T. Compl. edendo adhibitis diu 
acriterque disputatum est;^ summa haec est, codicem 
unum Complutensem a Stunica adbibitum hodie cognitum 
(Act 52) diu latuisse, codices alios hodie prorsus incognitos 
esse inferioris autem fuisse aetatis; codices Vaticanos Novi 
Testamenti non adhibitos fere certum esse. lam perspexit 
Millius editionem Comj)lutensem cum codice Ew51 Act 32 
Paul 38 minus in Ew maxime in Act et Epp consentire 
et cum codice ApoclO [adde Apoc30]. V. cl. Scrivenerus 
addit editionem similem esse codicum Act 42 (Paul 48 
Apocl3), Act69, Evv234 (Act 57 Paul 72); lectionem 
singularem editionis Lcl,64 in codicibus solis Evv 140.251, 
Lc2,22 in codice solo E\'a^76 esse. V. cl. Franciscus 
Delitzschius adseverat codices etiam Act 63 (Paul 68), 

^ Iniuria, ut videtur, dicitur Stunica a Tregellesio editor 
princeps N. T. Complutensis fuisse; cf Franciscum Delitzsch, Studien 
zur Entstehungsgeschichte der Polyglottenhihel des Cardinal Ximenes, 
Lipsiae a. 1871, p. 28 — 30. 

^ Approbatio diu non quaesita, denique motu Leonis ipsius 
datur, quod Leo in epistula sua notat; cf C. I. Hefele, Der Cardinal 
Ximenes, ed. 2, Tubingae a. 1851, p. 133. Fusius tractat Hefelius de 
poly glottis Complutensibus, p. 113 — 147. 

3 Cf Scrivener, Intr. p. 377 seq.; Tregelles, Pr. Text, p. 4—18. 



2. DE EDITIOXIBUS. (1.) 1514—1675: ERASM. 207 
Matt. cap. 20, vv.7.8 

yillis. ^Ite ^et ''vos '^in *^\'iueam meam. ooo 

Cum sero ocoo oco coo ooco ooco ooco ooo 

'"autem "factu '^esset ''dicit Pdominus i^nnee 

Evv90 (Act47 Paul 14), lEv\2bl uonnullis locis lectiones 
Complutenses praebere.^ Goezius^ recte defendit N. T. 
Comj^lutense ab accusatione Wetstenii Semlerique textuin 
ex versione Latina corruptum vel falsum esse; locus 
lIo5,7 tamen ex Vulgata versione Graece versa haustus 
est; suspect! sunt etiam lociRol6,5 2Co5,10 6,15 Gal3,19.^ 
Accuratius haec ex Scriveneri libro: ex locis 2777, quibus 
N. T. Compl. ab editione Elzeviriana prima diserepat, discre- 
pant Graeca locis 849 etiam a Latiuis; locis aliis jilerisque 
discrepantia in alia lingua discerni non potest. Invenit 
Scrivenerus editionem ita conferens non nisi errores quin- 
quaginta t}'pographicos, quod accusationem editionem male 
impressam esse refiitat;'^ tamen Heb7,3 verba sv co on y.ui 
rov a^Qccdii Tznoerifiij^r^ ex capitulo nono Euthaliano in textu 
ex incuria posita sunt. Iterum impressa est editio Comjilu- 
tensis Tubingae anno 1821, Moguntiae annis 1827.1851. 
Codex adhibitus: Act 52. 

EDITIOXES ERASMI. 

„Nowm in "^ strumentu omne, diligenter ab Erasmo 
Roterdamo ^ recognitum & emendatum, 

^ Delitzsch, ut supra, p. 34 — 39; cf etiam p. 30 — 34 de codd 
Ew52, Evv60 (ApoclO), Apoc30. 

^ I. Meleh. Goeze, Vertheidigung der Complutens. Bibel, Hamburgi 
a. 17 65; Ausfiihrlickere Vertheidigung des Compl. N. T. Hamburgi 
a. 1766; Fortsetzung der ausf. Vertheid. d. Compl. 2^. T. Halae a. 1769. 

® Cf Scrivener, Intr. p. 379 seq. de lis quae editionis propria sunt; 
in editione prima, Intr. Cantabr. a. 1861, p. 349 — 368, praebuit Scri- 
venerus conlatiouem editionis Comi^lutensis cum N . T. Elzevir, anni 1624. 

* De codice Raviano ex editione Comi^lutensi exscripto cf 
Georg. Gottl. Pappelbaum , Cod. ms. N. T. Gr. Raviani , . . examen, 
Berolini a. 1:796; in app. p.l73 — 187, exhibet Pappelbaumius: „Ad- 
denda ad Wetstenii collectionem lectionum varr. editionis Compl." 



208 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

n3 solum ad graecam iieritatem ue ''" rumetiam ad miiltorum utriusq; 
linguje codicum, eorumq; iie''"terum simnl & emendatorum fideni, 
postremo ad pro "^ batissimorum autorum citationeni, emendationemJ' 
& interjjretationem , prteciijue, Origenis, Chry "^sostomi, Cyrilli, Yiil- 
garij, Hieronymi, Cy '''priani, Ambrosij, Hilarij, Avigusti ''' ni, una cu 
Annotationibus , quia '^ lectorem doceant, quid qua ''' ratione mutatura 
sit. ''" Quisquis Igitur ''■ arnas ue ^ ram "'" Theolo ''' giam , lege, cogno ''' see, 
ac deinde iudica. ''' Neq; statim offendere, si '''quid mutatum offen- 
deris, sed ''' expende, num in melius mutatum sit. ''" Apud inclytam ''' 
Germaniae Basileam. ''■ lo. Fro. ■'"Cvm privilegio ''■ Maximiliani Cae- 
saris Avgvsti, '''ne qvis alivs in sacra Eoma'''ni imperii ditione, 
intra qvatv'''or annos exevdat, avt alibi "i" excvsvm importet." In fol. 
ff. (14), pp. 324,679 cum adnotationibus; textui Graeco adsociatur 
versio Latina ab Erasmo facta sive recognita; adnotationes uberri- 
mae et doctissimae quae volumen alterum complent hodie maximi 
aestimandae sunt. Insunt: titulus | epist. Frobenii ad lector, j 

epist. Erasmi ad Leonem X | Erasmi paraclesis ad lectorem | Erasmi 
methodus Erasmi apologia ] vitae qiiattuor evangelistarum Graece ex 
Dorothei synopsi j Mt Mc Lc lo | Act | ep^j cuiu hypothesibus et 
argumentis Ro 1 2 Co Gal Eph Phil Col 1 2 Th 1 2 Ti Tit Philem 
Hebr lac 1 2 Pe 1 2 3 lo lud | Apoc. Capitum divisio Latina 

est, sine divisionibus minoribus. 

Frobenius typographus Basileensis die 17 mensis 
aprilis anni 1515 ex Erasmo (nato a. 1467, mort, a, 1536) 
turn in Anglia petiit ut editionem N. T. Gr. faeeret quam 
proxime, nam voluit editionem Complutensem praevenire. 
Basileam ivit Erasmus et etsi nou ante diem 11 mensis 
sejDtembris illius anni imprimi coeptus est liber, e prelo 
exiit die 1 mensis martii anni 1516. Castigator in primis 
plagularum typographicorum exstitit Johannes Oecolam- 
padius Vinimontanus (Lutheranus). Nihilominus permisit 
Frobenius viris doctis parum temj)oris in textum casti- M 
gandum et volumen, teste ipso Erasmo, „praecipitatum fuit 
verius quam editum." Dedicavit editionem Erasmus die 
1 mensis februarii anni 1516 Leoni X papae, adseveravit- 
que editionem factam esse „non temere neque levi opera, 
sed adhibitis in consilium, compluribus utriusque linguae 
codicibus, nee iis sane quibuslibet, sed vetustissimis simul 



2. DE EDITIOXIBUS. (1.) 1514— 1675: ROB. STEPH. 213 



y- 


Evv4 


V 


(f': 


Evv5 


&' 


t': 


Evv6 


c 


c': 


Evv7 


tCi 



epistula unaquaeque catholica in. et capp. tab. atque IPe habet 
praeterea Theod. prol.) j Apoc. Capita vetera distinguuntur litteris 
Graecis minoribus, capitula hodierua maioribus. Loci paralleli ad 
marginem exteriorem , lectiones variae ad interiorem adscrilniutur. 
Prima est editio Novi Testamenti Graeee apparatu critico 
adornata, Stephanus hac in editione comparanda usus est 
codicibus quindecim (16 cum editione Complutensi, quam 
signo a signavit), quos filius eius Henricus coutulit. Textus 
consentit magis cum Erasmi editione quinta, fundamento 
utriusque, quam editiones praecedentes. Mutata sunt tamen 
fere nulla in epistulis et in apocalypsi. Haec regia editio 
ipsa fundamentum praebuit teztui, quern dicunt, recepto, 
de quo mox dicendum erit. 

Codices:^ («': ed. Compl.) 
^'. pew act f'. Evyg iii': Evv9 (?) 

L^^'" cy': Act 9 

Evv38 i(f': Evvl20 

Act 7 u': Actio 

Acts (latet) tg': Apoc 3 (latet) 

Editio formae minimae (16^) duobus voluminibus a 
Roberto Stephano Genevae lno7i Parisiis] anno 1551 edita, 
nunc rarissima, insignis propter versuum distinctionem (vide 
supra, p. 168seqq.) titulum hunc praefert: — " . . . Nouum 
JE/S'T'Christi D. N. Testamentum, Cum duplici interpre- 
tatione, D. Erasmi, & Veteris interpretis: Harmonia item 
Euangelica, & copioso Indice. Ex officina Roberti Ste- 
phani. M. D.LI." In exemplaribus quibusdam annus notatur 
per errorem M. D. XLI. Harmonia evangelica libris quat- 
tuor ex opere Andr. Osiandri (Basil. 1537) petita est. Sex 
locis inter Reussianos mille diifert ab editione tertia: Mt21,7 
23,13.14 24,15 Lc 17,36 Col 1,20 Apoc3,12. 

^ De codicibus a Stephano adhibitis tractaverunt Millius 
N. T. Gr. et Scrivenerus, Intr. ed. 2, p. 387—389, et in primisHerbertus 
Marshius, in libro : Letters to Mr. Archdeacon Travis, Lipsiae et Lond. 
a. 1795, app. p. 157 — 240. Codices isto saeculo et iuvenili opera 
tractatos non accurate conlatos esse vix mirari licet. Beza conlatiouibus 
manuscriptis Henrici Stephani usus est. 



214 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Theodorus Beza (natus a. 1519, mortuus a. 1605), 
cuius versio Novi Testamenti Latina iam 
anno 1557 Genevae prodierat/ editionem Novi 
Testamenti Graece suam primam Genevae apud Henricum 
Steplianum anno 1565 publici iuris fecit: „Iesv Christi 
D. N. Nouum testamentum sine Nouum foedus. Cuius 
Graeco textui respondent interpretationes duae: vna, vetus: 
altera, noua, Theodori Bezae, 

diligenter ab eo recognita. Eivsdem Th. Bezae annotationes , quas 
itidem hac seciinda editione recognouit, et accessione non parua 
locupletauit . . . MDLXV." Fol. ff. (6), p. 450,662+. Dedicatio 
Bezae ad Elisabetham Britanniae reginam j Henr. Steph. carmen 
Graeciim ex editione anni 1550 | Evv Act Paul (Philem Hebr) Cath 
Apoc I indices | errata. Textus tribus columnis Graeca, Bezae versionem, 
Vulgatam exhibet; commentarius una columna sequitur turmam 
unamquamque versuum. Loci paralleli ad niarginem adscript! sunt. 
Textum Graecum e Stephani editione quarta haustum 
locis viginti quinque inter Reussianos mille mutavit Beza 
lectionibus nunc Complutensibus, nunc Erasmicis, nunc 
novis substitutis. Praeterea in versione sua Latina ut 
et in commentario non raro lectiones Stephani respuit.^ 
Usus est conlationibus Henrici Stephani supra laudatis,^ 



^ Anno 1557 Robertus Stephanus Genevae edidit tribus tomis 
(fol.): „Biblia vtriusque Testamenti", in qua editione tomus tertius 
continet Novum Testamentum secundum versionem Vulgatam et 
novum Theodori Bezae cum eius adnotationibus (vide supra, p. 169. 
170). Editionis illius Latinae memor insignivit Beza editionem 
Graeco - Latinam anni 1565 editionem secnndam, unde perverse 
senserunt multi (cf Theologische Literat\t,rzeitung , Lipsiae a. 1879, 
col. 474) editionem Barbirianam Basileae (etiam Tiguri) anno 1559 
(in quibusdam exemplaribus 1560) foras datam, quae continet 
Bezae versionem Latinam et adnotationes, re vera Bezae editionem 
Graecam primam fuisse. Sed textus Graecus editionis huius est a 
Bezano, ut notat Reussius, plane alienus. 

'^ Reuss, Bibliotheca N. T. Gr. Brunsvigae a. 1872, p. 86. 

3 Hug, Mnleitung in d. Schr. d. N. T. ^ 58, ed. 4 (a. 1847), 
pars 1, p. 279f. 



{ 



1. DE EDITIONIBUS. (1.) 1514—1675: BEZA. 215 

Editio Bezae secunda, sive ut ipse niimerat tertia, 
prodiit etiam Genevae anno 1582.^ Adduntur verba Bezae 
pauca „lectori" dicata; commentarius nunc ex duabus 
columnis constat. In textu recensendo praeter inter- 
pretationem Syram ab Emanuele Tremellio editam et praeter 
libros Act ICo 2 Co ex Arabico sermone a Francisco 
lunio Latine versos, adliibuit Beza codices suos duos 
Graeco -Latinos evangeliorum , actuum, epistularum Pauli, 
hodie D^'^''^'^* (Steph. (?') Dp^"' insignitos. Loci quin- 
decim mutati addendi sunt illis viginti quinque editiouis 
primae a Reussio notatis, e quibus tamen uni lectio 
Stephanica hac editione restituta est. 

Codex : D«'^ ^" Dp^^i. 

Editio tertia, Bezae quarta nominata, ex officina 
Stephaniana Genevae fert nunc annum 1588, nunc 1589. 
Reussio teste locis solum panels ab editione secunda variat. 
Quarta vero editio, editori quinta, ex officina haeredum Eusta- 
thii Vignonii prodiit Genevae anno 1598, textumque fere 
eundem atque editio tertia praebuit. De Bezae editionibus 
quod ad textum receptum attinet, mox dicetur; de editioni- 
bus eius minoribus (a. 1565.67.80.90.1604) cf Reussium. 

Biblia polyglotta Antverpiensia, quae apud Christo- 
phorum Plautinum, auspiciis Philippi II, cura Benedicti 
Ariae Montani prodierunt, exhibent bis N. T. Graece. 
Tomus quintus anni 1571 textui Syriaco (bis, nunc 
Syriacis nunc Hebraicis litteris exscripto) eiusque versioni 
Latinae atque textui Latino Vulgatae versionis adsociat 
textum Graecum qui 709 locis ex mille Reussianis cum 
Complutensi et Stephanico (a. 1550) consentit, quadragies 
bis Complutensem deserit (39ies cum Steph,, bis cum 
Erasm. facit, semel lectionem novam habet), 249 ies aliis 
reiectis Complutensem sequitur. Tomus sextus (aliis exem- 
plaribus septimus vel octavus), anni 1572, cui inest N. T. 

^ Bezae saepe falso attributa est editio Henrici Stephani 
anni 1576, formae minimae, cui edition! versio Bezae Latina inest. 



216 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

Graece cum versione Latina interlineari Ariae Montani, 
praebet textum Graecum fere eundera, nonnullis tamen 
locis mutatum 14ies lectionem Complutensem respuentem, 
ter Stephanicam. Editiones multae textum Graecum ex 
polyglottis Plantiniauis hauserunt. 

Lucas Brugensis, qui iam auno 1580, ad calcem 
Bibliorum Latinorum Lovauensium, notationes in tota 
Biblia ex codicibus Graecis et Latinis ut et ex versione 
vSyriaca conlatas publici iuris fecerat, edidit anno 1606 
quattuor evangelia ex editione Plantiniana anni 1572 supra 
dicta, textu vix mutate, commentario addito, et sub 
finem libri addidit Notas ad varias lectiones editionis Ch^aecae 
evangeli&runi ; codices novos non contulit, sed consuluit 
versiones et patres.^ 

Qui textum Novi Testamenti Graece ex coniectura 
constituere in animo habuerint consulant velim Millium 
(proll. paragr. 1301) et descriptionem eius notarum et 
lectionum quas Scaligerus edidit in editione, alioqui parvae 
notae, quae Londinii apud Billium anno 1622 prodiit. 

DE TEXTU, QUEM DICUNT, RECEPTO. 

Nunc ventum est ad editiones Lugduno-Batavieuses 
et Amstelaedamenses septem Elzevirianas 
**^^'^^' annorum 1624, 1633, 1641, 1656, 1662, 

1670, 1678, quibus non adsociandae sunt editiones Whitta- 
keriana anni 1641 aut Curcellaei anni 1658 utraque ab 
Elzeviriis typis exscripta. Cum tamen hae septem edi- 
tiones inter se non nisi paucissimis locis difFerant, tracta- 
bitur accuratius hoc loco editio anni 1624 sola, nisi quod 
verba ilia adnotanda sunt, quae ominibus iufelicissimis 
editioni anni 1633 iDraefigebantur : „Textum ergo babes, 
nunc ab omnibus receptum: in quo nihil immutatum aut 
corruptum damns." 

^ Iterum typis expressae sunt Lucae Brugensis lectiones apud 
Waltonum, Biblia polyfflotta, vol. 6, tract. 17, p. 1 — 13. 



2. DE EDITIONIBUS. (1.) 1514 — 1675: EEASMTJS. 209 

et emendatissimis. Et quoniam novimus in rebus sacris, 
religiose qiioque versandum esse, nee hac contenti dili- 
gentia, per omnia veterum theologorum scripta circum- 
volantes, ex horuni citationibus aut expositionibus subodorati 
sumus, quid quisque legisset, aut mutasset." Ilia tamen aetas 
nescivit, quomodo codices ponderandi, quomodo lectiones 
critica arte inter se discernendae essent, et codices Erasmiani 
„vetustissimi" et „emendatissimi" nobis inter pessimos 
fuisse videntur. Codicum qui ad manus fuei'unt optimus 
fere neglectus est, etsi teste Scrivenero lectiones huius 
codicis (Evvl Actl Paull) inveniuntur Mt 22,28 23,25 
27,52 28,3.4.19.20 Mk 7,18.19.26 10,1 12,22 15,46 
Lcl,16.61 2,43 9,1.15 11,49 Iol,28 10,8 13,20. Ad 
apocalypsim usus est Erasmus codice mutilo (Apocl), cuius 
hiatus supplevit ex versione Latina Vulgata, verba Graece 
vertens; praeterea in codice illo difficillime distingui potuit 
inter textum et commentarium. Haec quae Bengelius 
iam fere viderat, luce clarius demonstravit v. cl. Franciscus 
Delitzschius, qui codicem usque dum latentem feliciter detexit. 
Liber Delitzschii omnibus adeiiudus est qui textum apo- 
calypsis quern dicunt reeeptum recte iudicare voluerint; pauca tamen 
ex eo^ adscribam, ne severius quam iustius dicere videar. Editione 
Erasmi prima cum codice conlata, quae sequuntur apparent: 1,9 6 
xal udth^oa ubi xuC ex x littera prima verbi xeiuiror in margine 
stantis est, 2,1 iiftoiin]a falso pro iifeoicov quod in codice est, 
2,3 y.(u OL x8xy.r]xc(G quibus verbis Erasmus Viilgatae verba „et 
non defecisti" vertit, 2,13 ifxaiG falso pro iv uia codicis, 5,10 ri^ua 
falso pro codicis ccvtovG, 5,14 Cwvti, tiG tovO cddivaG tmv uiwiiov 
ab Erasmo ex Vulgata haustum, 9,14 off f?/ff pro o l^wj' quod 
codici inest, 14,5 ivwniov tov -^qovov tov ^eov ex Vulgata, 15,3 
uyiojv falso jiro i&i'coi' quod in codice stat, 17,4 ay.Ui^ttQTr]Toa vox 
Erasmiana minime Graeca, 17,8 xccintq 'iOTt falso pro xal TiccoiGTt- 
codicis verbis, 19,17 xal avrdyea&e quod Erasmus ex Vulgata vertit, 
19,21 tx7ioo(voix£'i')j falso pro igei.{f^oiaij, 21,9 post /jA5-f»' addidit 
Erasmus tiqoo fie, 21,24 (vide ad loc) nonnulla ex Andreae scholio 

^ Franz Delitzsch, Handschriftliche Funde, I.II, Lipsiae a. 1861. 
1862; vide in primis fasc. 1, p. 17 — 58. 

TisCHENDORF, N. T. ed. 8. 14C 



210 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

addita sunt, 22,11 o oi'Tiioy QimojaicTio . . . Six(uw&r]T(j} vertit 
Erasmus ex Vulgata, 22,16 — 21 (versti 20 ex Valla hausto excepto) 
male vertit Erasmus ex Vulgata. Multis iu locis per apocalypsim 
totam, sexies in unico versu 22,19, articulum ubi artieulum ponere 
debebat omisit Erasmus. Sed de his satis. 

Vituperata est Erasmi versio Latina, textus etiam eius 
Graecus multis displicuit praesertim propter llo 5,7 omissum; 
in primis reprobaruut hauc omissionem Eduardus Lee 
Anglicus et Stuniea qui ex editoribus editionis Complu- 

tensis fuit. 

Codices: Evvl (Actl Paull), Evv2 (Act 2 Paul 2), Act4 (Paul 4), 
Paul 7, Apocl et codex Theophylacti commentariorum. 

Anno 1518 mense februario prodiit Venetiis ut tertia 
pars editionis Bibliorum Graecorum Aldinae, N. T. Gr. 
ex editione Erasmi prima anni 1516 haustum, nonnullis 
erroribus correctis. Eodem anno, die 10 mensis septenibris 
Erasmi editionem papa Romanus Leo X litteris ad 
eum datis probavit, quae typis exscriptae sunt in Erasmi 
editione secxmda anni 1519 (p. 565: a. 1518; p. 566: 
5 februarii a. 1519; p. [567]: a. 1519 mense martio). 
Editio haec altera, multis locis (Millio teste 400) 
correcta, impressa est Erasmo et morbo affeeto et ex urbe 
absente, 

Tituli fol. verso stat Leonis X epistula | dedicatio ad Leonem, 
p. 3 — 5 I Erasmi paraclesis, p. 6 — 12 | ratio . . . verae theol. p. 13 — 62 | 
Erasmi apologia, p. 62 — 68 [ de hac posteriori aedit. [sic] p. 69 — 82 
(ad summam paginam: cai^ita [111] argumentorum contra morosos 
quosdam atqiie indoctos) | soloecismi per iuterpretem admissi . . . 
p. 83 — 85 I loca obscura ... p. 86 — 89 | loca . . . depravata, p. 90 — 92 j 
ad placandos eos, qui putant in sacris libris nihil neque sui^eresse, 
neque deesse ... p. 93 | quae sint addita in nostris exemjjlaribus, 
p. 94 — 96 I quae per interpretem commissa, p. 96.97 | ubi interpres 
ausus sit aliquid immutare , . . p. 97 | quid fidei sit de trinitate [ 
credo Carp, j Eus. tab. | capp. tab. | ordo librorum | evangelistarum ab 
Hieronymo vitae. Evangelio unicuique praefiguntur vita evan- 

gelistae a Sophronio et Theophylacti prologus. JNotantur etiam in 
«vangeliis tituli et Ammonii quas dicunt sectiones et Eusebii canones. 

Codex: Evv3 (Act 3 Paul 3). 



I 



2. DE EDITIONIBUS. (1.) 1514—1675: COLIXAEUS. 211 



Exemplariuni tribus milibus et treceutis editionum primae 
et alteriiis venum datis, prodiit anno 1522 editio teHia, 
quae prima ilium locum lIo5,7 exhibuit, Erasmo re- 
pugnante/ ex codice Montfortiano nunc Dublinensi (EvvGl 
Act 34 Paul 40 Apoc92) teste minime bono. Correctiones 
ab editore Aldino factae adhibitae sunt in hac editione. 

Denique vidit Erasmus praecursorem ilium editionis 
suae diu occultum N. T, Complutense, adhibuitque prae- 
sertim ad ajiocalypsim in editionem qiuirtam praeparandam 
quae anno 1527 prodiit, in qua praeterea Vulgata versio 
Latina versioni Erasmianae et textui Graeco adsociata est. 
Editio quinta anni 1535 tantum non differt ab editione 
quarta (omisso Vulgatae textu). 

Anno 1534 Parisiis edidit Simon Colinaeus (deColines), 
Roberti Stephani vitricus, N. T. cui titulus fuit: H xawtj 
dia{^r/Xtj . . . . Ev XsvxEzia tayp TruQtjaian', Tiaga ^lucovi tq) KoXi- 
vaic^, dsxsfi^Qi'ov fitjvba devrsQa rp&ivovtoa, i'tsi ano rtja d-eoyoviaa 
a. (f). X. d. Le Longius testatur^ locos plus quam 750 esse, 
in quibus editio haec ab editionibus praecedentibus differt, 
et V. cl. Reussius, inter locos eius 1000 normales, invenit 
113 in quibus ab editione Erasmi tertia discrepat, etsi 
teste Reussio haec Erasmi editio Colinaei libri fundamen- 
tum fuit. Saepe cum editione Complutensi conseutit. 
Quinquaginta et duobus locis tamen, ex iis a Reussio ex- 
ploratis, praebet j^rimus Colinaeus lectiones plerasque hodie 
multis viris iisque doctis probatas. Quos codices editor 
adhibuerit, non liquet. Opus praeclarum atque prae- 
maturum vituperatum est a Beza ut ex coniecturis emen- 
datum sed saecula duo quae secuta sunt editionem critica 
arte parem et eadem in laude ponendam \'ix praebuerunt. 

^ Vide apparatum ad locum et addenda et emend, ad loe. et 
cf librum Guilelmi Orme, Jlemoir of the controversy respecting the 
three heavenly witnesses etc, hy Criticus. A netv edition with notes 
and an appendix by Ezra Abbot, Bostoniae 1866. 

■^ Le Long, ut supra, pars 1, cap. 2, sect. 1, p. 206. 

U* 



212 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Re vera factae sunt editiones Complutensis et Eras- 
mianae fontes priucipes editionum fere omnium usque ad 
Millii et Bengelii tempus. 

Typographus ille celeberrimus Parisiensis Robertus 
Rohertiis ^^phanus (Estienne nat. a. 1503 mort. a. 1559), 
Stenliaiiiis ^^^^'^^^ Colinaei exempli aemulus, adiuvante filio 
Henrico (nato a. 1528 mort. a. 1598), com- 
paravit N. T. Gr. duobus voluminibus formae minimae: 
„Ttj(y y.aivtjG 8iad-t]xria anavxa. Nouum Testamentum. Ex 
bibliotbeca regia. . . . Lvtetise. Ex officina Roberti Ste- 
phani typographi Regij, Typis regijs. M. D. XL VI." Ex 
initio praefationis , ad modum bullarum pontificalium, 
appellatur editio haee: „0 mirificam." Quos codices ad- 
hibuerit, Stephanus non dicit. Fundamentum textus facit 
Erasmi editio quinta, interdum tamen N. T. Complutense 
adhibetur. Ex Reussii locis 1000, sunt 656 quibus Compl. 
Erasm. V Steph. I inter se consentiunt ; ex 344 reliquis 
consentit Stephanus 233 ies cum Erasmo, 96ies cum Com- 
plutensi; locis sex miscet Stephanus lectiones utriusque et 
novem locis lectionem sibi propriam exhibet. Editio 

altera anni 1549, etiam formae minimae, paucis mutatis, 
ex editione prima repetita est: Millius non notavit nisi 
lectiones 67 quibus ab hac abscessit. 

Praeclarissima editio Stephaniana tertia pi'odiit Lutetiae 
anno 1550 formae maximae, regia dicta, 
Insunt: praef. Graeco - Latina Eoberti Stephani | Chrysostomi imo- 
^vi]fXK jihQl TOL svayyikiov \ Carp. | Eus. tab. ] niva'i duplex 
locorum V. T. in Novo laudatorum | Heurici Stephani carmen Grae- 
cum I Sophronii vita Matthaei | Theophylacti prooemium in Mt | 
ca^jp. tab. I Mt. | Sophrou. et Dorothei vitae Marci | Theoi^h. vnoS-. 
in Mc. j capp. tab. | Mc j Sophr. Dor. Theoph. capp. tab. j Lc | 
Sophr. Dor. Theoph. capp. tab. j lo j ci7ioS)]fAia Ilavkov Euthalii 
de temporibus praedicationis Pauli | capp. tab. j Act '| vol. 2. Chry- 
sostomi prol. in epp. Paiili | Ro 1.2 Co Gal Eph Phil Col 1.2 Th 
1.2 Ti Tit Heb (habet epistula unaquaeque Pauli vn. et Theodoriti 
prologum et capp. tab., nisi quod Ro 1 Co 1 Th Theodoriti prologo 
carent) | Theod. prol. in epp. cath. | lac 1.2Pe 1.2.3 lo lud (habet 



1 



2. DE EDITIOISTTBUS. (1.) 1514—1675: POLYGLOTTA. 221 

Alexandrini ab Alexandro Huishio conlectae; littera A, 
huius codicis in hoc tomo signura, initium et origo ftiit 
codicum uiicialium Graecorum N. T. litteris capitalibus sig- 
naudorum. Operam tamen maximam navaverunt TValtonus 
sociique eius iu primis lacobus Usserius, Midensis episcopus 
posthac archiepiscopus Armachanus, lectiouibus variis con- 
ligendis. Polyglottorum volumen sextum sive appendix 
continet praeter varia ad Vetus Testameutum spectantia: 
tract. XV. Variantes lectiones ex annotatis Hugonis Grotii ad N. T. 

p. 47— 56. 
tract, xri. Variae lectiones Graecae N. T.tam quas coUegerat Robertus 
Stephanus ex xvi exemplaribus quam ex plurimis aliis vetu- 
stissimis exemplaribus collectae et in iinum corpus digestae; 
p. 1—36. 
tract, xvii. Francisci Lucae Brugensis libelli duo de Graecis et 
Latinis varietatibus evangeliorum et Lovan. theolog. coUationes 
Vulg. Lat. Nov. Test, cum textu Graec. Syr. et Latinis scrip to- 
ribus; p. 1 — 36. 
tract, xviii. In Syriacam versionem N. Test, notae Mart. Trostii; 
ex variis codicibus collectae. (Adiunctus est tractatui iii. 
pp. 51—56.) 
Tractatus xvi exhibet lectiones varias non solum Steph. ex Stephani 
editione anni 1550, March. Veles. nihili aestimandas (vide infra, 
capiit VIII, 1, Evv 111), Bibl. Week, etiam nihili aestimandas ut 
quae vel ex Stephani margine vel ex editionibus prioribus haustae 
sint , — sed etiam has : 

Caiit = D^"" «" Lin -= Evv 56 et 

Clar = DP="" Act 33 Paul 39 

Gon = Evv 59 Magd 1 = Evv 57 

Em = Evv 64 et Magd 2 = Paul 42 

Act 53 Paul 30 Nov 1 = Ew 58 

Goog -= Evv 62 Nov 2 = Act 37 

Mont = Evv 61 Bodl 1 = Ew 47 

Trit al Bodl 2 = Evv 96 
Vix mLrari debemus quod "Waltonus^ conlationes non 
plene atque exacte typis dedit; nondum euim satis severa 
postulabatur in his rebus diligentia. 

^ Cf Scrivener, A plain introduction, ed. 2, Cantabr. 
a. 1874, p. 393. 



222 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

Stephanus Curcellaeus (de Courcelles, natus Genevae 
a. 1586, mortuus Amstelaedami a. 1659) edidit^ Novum 
Testamentum Graece anno 1658 apud Elzevirios Amste- 
laedami, insigne opus propter doctam praefationem, locos 
parallelos apte et abunde margin! adscriptos, lectiones 
varias ex libris manuscriptis atque impressis partim sub 
textu partim, quod sero acceptae sunt, sub finem actuum 
et apocalypsis conlectas ; opus Waltoni nondum viderat. 
Textum Elzevirianum anni 1633 repetit Curcellaeus paucis 
solis mutatis, loco lIo5,7 imcis incluso. Dolendum est 
quod de codicibus tacetur unde lectio uuaquaeque fluxerit. 
Vituperatus est editor ut qui Arianismo favere voluerit. 
Sibi proponebat Curcellaeus editionem formae maioris in- 
staurare, textum Graecum et Latinum exhibentem cum 
lectionibus variantibus, mors tamen eum praeripuit: neque 
mutatae sunt editiones annorum 1675 et 1685, nisi quod 
lectiones antea ad calcem subiunctae nunc margini apponun- 
tur, sub libri finem prologusGraecus inPauli epistulas additur, 
anno 1685 textus binas columnas habet. Lectiones varias 
petiit Curcellaeus ex editione N. T. Gr. Wecheliana 
Francofurti anno 1597 publici iuris facta, ex „Stephani 
editione," e quattuor libris manuscriptis, sc. dP'*'^^ codice 
Thuani bibliothecae N. T. totum Matthaeo solo excepto 
continente, codice Mazariniano (Evv. 103), alio denique 
Vigneriano (Evv. 104); haec in margins sunt. Ad calcem 
libri addidit editor lectiones ex editionibus aliis. Quas ex 
A et ex D^^^ ^^^ serius accepit lectiones reservavit editioni 
ei quae nunquam absoluta est. 

lohannes Fellius (*1625, tl686), posthac episcopus 
Oxoniensis, ut facilius monstraret, lectiones varias tam 
acriter impuguatas re vera neque veritati neque integritati 



^ De Curcellaei editionibus videndus in primis Wetstenius, 
iV. T. Gr. vol.1, proll. 1, p. 171 — 173, et Le Long, Bibl. sacra 
ed. Masch, vol. 1, p. 229 sq. 



2. DE EDITIONIBUS. (1.) 1514—1675: FELL. 223 

!N^ovi Testamenti nocere/ librum edidit: „T7ig naivtja diu- 
^fj-Atja aTzavta. Novi Testamenti libri omnes. Accesserunt 
parallela scripturae loca, nee non variantes leetiones ex 
plus 100 MSS. codicibus, et antiquis versionibus collectae. 
Oxonii, e theatro Sheldoniano. Anno Dom. M.DC.LXXV." 
Nomen suum libro non addidit. Liber formae minoris 
praebet textum Graecum binis eolumnis, locis parallelis 
ad margines exteriores adscriptis, lectionibus variis sub 
textu stantibus. Textus ut apud Curcellaeum est Elze- 
\Trianus secundus auni 1633, qui tribus so lis locis inter 
mille Reussianos deseritur, non Stephanicus ut docet Scri- 
venerus. Hausit Fellius leetiones ex editione Curcellaei (id 
est Stephanicas, Wechelianas) et ex polyglottis Anglicanis ; 
turn ipse contulit codices duodecim Oxonienses Bodleianos, 
plerosque usque dum intactos, et conlationes accepit codicuni 
duorum Usserio-Dublinensium ab H. Dodwello, quattuor 
Gallicorum (trium ex bibliotlieca senatoris Petavii, unius 
Sangermanensis) ab lohanne Gachonio, version um Gothicae 
et Copticae [Mempbiticae] a Thoma Mareschallo; addidit 
praeterea leetiones Caryophilanas (vide supra p. 219). 
Praefatio optima est sed brevissima. 
Codices : 
A = cod. Alex. M = Evv 57 et Paul 42 

B = codices 12 Bodleiani m = Evv 61 

Ca = D"'**' N = Evv 58 et Act 37 

CI = DP»»i [Act 38 Paul 44 

Co = versio Coptica P =<Act39 Paul 45 Apocll 

Cu = leetiones Curcellaei [Act 40 Paul 46 Apocl2 

E = Act 53 Paul 30 R = lectt. Caryoph. 

G = Ew 59 S = lectt. Stephani 

g ^= evv domini Goodii Tr = Evv 96 

Ge = EP*"' V = lectt. Velesii 

Go = versio Gothica (ut supra, p. 221) 

L = Evv 56 et Act 33 Paul 39 U = Evv 63.64 
"W = lectt. Wechel (vide p. 222) 

^ lam ante triennium ediderat Johannes Saubertus librum: 
Variae leetiones textus Graeei evangelii s. Matthaei, ex plurirnis 



224 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Fellius (cuius librum fere ad litteram iterum ex- 
scripsit lohannes Gregorius additis scholiis parvi pretii 
anno 1703) et ipse aetatem Novi Testamenti edendi primam 
clausit et fautor eius fuit qui aetatem alteram incepturus 
erat lohannis Millii. Antequam tamen de aetate altera 
dico, commemorandus est Ricardus Simon pater ille historiae 
criticae Veteris et Novi Testamenti, qui^ primus prolixius 
de arte critica disseruit. 

Annis 1514 — 1703 perlustratis textum plerumque 
eundem eumque ex codicibus aetate inferioribus liaustum 
repperimus; leetiones tamen varias conlegerunt viri docti 
inceperuntque nounulli de arte critica scribere.^ 

(2.) 1707 — 1830: MILLIUS — SCHOLZ. 
Johannes Millius (natus a. 1645, mortuus a. 1707) 
iam anno circiter 1677, auctore amico eius Eduardo 
Bernardo, initium fecit Novi Testamenti editionis parandae 
et ante annum 1686, quo anno mortuus est fautor Maece- 
nasque eius Fellius episcopus, typis librum descripsit usque 
ad Matthaei caput 24. Per viginti annos elaboravit editor 
opus, anno denique 1704 canonicus Cantuariensis factus 
recepit reginae mandatum de editione „quantocyus publi- 
canda", et anno 1707 vix libro publici iuris facto e terra 
in caelum revocatus est. 

impressis ac manuscriptis codicibus collectae; et cum versionibus 
partim antiquissimis , partim praestantissimis , nee non patrum veteris 
ecclesiae Graecorum Latinormnque commentariis collatae: praemissa 
epicrisi de origine, auctoritate et usu variarum Novi Testamenti 
lectionum Graecaruin in genere, Helmestadii a. 1672. 

^ Simon, Histoire critique du texte du Nouveau Testament, 
Eoterodami a. 1689, et Histoire critique des principaux commentateurs 
du N. T. . . . avec une dissertation critique sur les principaux 
actes manuscrits, Eoterodami a. 1693. 

^ Cf lo. D. Michaelem, Einl. in die gottl. Schriften des neuen 
Bundes, ed. 3, Gottiugae a. 1777, vol.1, j). 693: „Und hier, glaube 
ich, hort gleichsam die Kindheit der Critik, in Absicht auf das N. T. 
auf: und mit Millii Nenem Testament, sonderlich wenn man Richard 
Simons Werke dazu nimmt, iiiugt sich ihr erwachsenes Alter an." 



2. DE EDITIONIBUS. (1.) 1514—1675: ELZE^^:E. 217 

„I( [sic] KAINH AIAOHKH. Novum Testamentvm. Ex Eegijs alijs- 
que optimis editionibus cum cura expressum. Lugduni Batavorum, 
ex officina Elzeviriana", a. 1624, formae minimae; sine praefatione; 
titulum sequitur tabula {nira'^) locorum ex Vetera Testamento 
laudatorum; versus non nisi in margine notantur. Editio anni 1633 
praebet praefationem , tabulam V. T. locorum, Danielis Heinsii 
carmen in Novi Foederis libros, et sub libri finem invenluntur 
talnilae capitum evangeliorum atque (xO^faia capitum actuum et 
epistularum; versus etiam unusquisque novam lineam incipit. 
Decent fata horum librorum, quid vestimenta nitida, quid 
corpus habile, quid audacia efficere possint. Forma libel- 
lorum omnibus placuit, verba bibliopolarum ilia deceperunt 
omnes et oraculi loco iis stabant qui posthac noluerunt tex- 
tum etiam in melius mutare, Diu arbitrabantur viri docti 
textumElzevirianum ex editione Stephaniana regia anni 1550 
haustum esse, verbis in titulo fulti: „Ex regiis aliisque 
optimis editionibus cum cura expressum," ubi vox „regiis" 
ad illam Stephani et ad editionem Plantinianam spectat. 
Millius^ non invenit nisi locos duodecim quibus Elze\'i- 
riana anni 1624 ab ilia Stephaniana discesserit; Tischen- 
dorfius autem locos fere 150 repperit, v. cl. Scrivenerusque 
locos 287. 

Scrivenerus, in libro, A plain introduction to the criticism of 
the N. T. Cantabrigiae a. 1861, p. 304 — 311, conlationem edidit 
editionuni harum (Steph. 1550, Elz. 1624), ratione habita editionum 
Complutensis, Bezae anni 1565, Elzeviriorum a. 1633. Hanc conla- 
tionem consului et excerpsi, addidique nonnulla quae v. cl. Ezra 
Abbotus mecum communicavit. Lectori cavendum est ne Scriveneri 
conlationi ubique fidem habeat, praesertim quod ad Bezae editionem 

^ Mill, N. T. Gr. ed. Kuster, Amst. a. 1710, proll. paragr. 1307 : 
„Textus ipse, quicquid ferant Curatores isti, ad unum Stephanicum 
tertium totus compositus videtur, praeterquam duodecim in locis, in 
quibus solis, quantum video, a Steplianico recessere." Quid velint 
haec Millii verba eodem loco: „in editione biennio post [i. e. post 
a. 1624] ad huius amussim adornata, Beza notat editioni Elzevirianae 
praefuisse viros baud paucos eruditione et pietate praestantes", Beza 
enim iam anno 1605 mortuus est. Fortasse editione Amstelodamensi 
a. 1626 utebatur, cui addita est versio Bezae Latina. 



218 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

anni 1565 attinet; exempli gratia, in conlatione Apocalypsis 
editionis ,,Bezae 1565 cum Steph. et Elz." enumerat Scrivenerus 
locos 42; ex his 4 recte notati sunt, 1 paene recte (Apoc 22,20 
pro iV«( legendum est JVccl secund.), 37 falso. Ex Scriveneri verbis 
Introd. ed. 2, Cantabr. a. 1874, p. 390, adn. 1, videtur editio eius 
„Bezae 1565" esse editio Londinii a. 1565 edita. Quae haec sit 
nescio, nisi fortasse ex editione anni 1559 exscripta sit, in qua textus 
Graecus non Bezae fuit; of supra, p. 214 adn. 1. Bibliographi omnes 
N. T. Gr. in Anglia primum a. 1587 editum esse decent. Varia- 
tiones maiores inter Steph. 1550 et Elz. 1624 fere semper in com- 
mentario Tischendorfii notatae sunt ubi ut eos, eonferas quaeso. 
Quae mendis typographicis attribuendae sunt uncis quadratis [ ], 
quae leviores sunt uncis curvis ( ) inclusi. Ubi dantur variationes, 
quae primae stant Stephani quae sequuntur Elzeviriorum sunt. 
Mt\,l (<^o(U(u—K^o. 5,22 e!}C}~) — xij [6,34] 8,4 [9,8] 10,4 [12,18] 

18,30 19,1 20,15. [22 errat z non g"] 21,7 23,13.14 24,9.15 

[34.40] 25,2 
i/c 1,21.27 g habet (cIit. (2,7) 6,9.29 8,3. [27 9,1.] 16 ccvrova— 

((VT. 38.40.[45] 10,25 11,14 12,20 13,9.14.28 14,54 [15,32] 

16,20 
Zc 2,22 3,23 rjkl—^n 33 6,9 7,12 bis 8,29 10,6.13.19.22 11,12. 

33 bis 12,18 13,8.19 15,26 17,1.[26.]35.36 18,3 19,4 20,31. 

47 22,45 23,11 ia{f^iJT(c—ia9: 24,4 ia»}iafOtv—io&. 24,27 
/o 1,28 ^r]d-((^((Qic — Qcl 2,1.11 yavct — xarcc 3,6 bis 4,5.23 avTov — 

«i'r, [51] 5,7 6,28 7,27.(38) 8,25.(59) 9,10 12,17.32 kXxvOw— 

iX. 13,30.31 14,11 [16,33] (18,1.)20.24 Scrivenerus bis errore 

-Xav 19,7.31 [21,2] 
Act2,3G 4,32 5,12 6,3 7, 26. [44] 8,19 [9,3.24.]35 14,8 15,32 [16,4.]11 

Oc(fio»QC(xt]v — QCixrii' 16,17 17,25 19,27.33 21,3.8 [23,3.15.] 

16 24,13.14.18.19 26,8.20 (27,13) [28,13] 
i?o 1,27 2,17 [3,2] [6,10] [7,2.]6 8,11.21 [9,19] [10,6] 11,2 tjlicc-rjL 

22 [31.]33 (S—(0 12,5.11 [13,5] [15,23] 16,5.20 
i Co 1,29 (3,15) 5,7.11 6,14 [7,4.]5.29 bis et [semel] [9,1.27] 11,22 

12,23 13,2.3 [14,15.](27) 15,2 (txi] xtj 15,31 [16,10] 

f Co 3,3 [4,4] 5,4.[19] 6,15 7,12.16 [8,8.]20 aJ^o'r/jrt— kJ^). 

11,1.10 13,4 
Gal 3,8 4,17 5,2 Ms—f(ff Eph 1,3 [4,25] Phil 1,23 4,2 Col 1,2 

2,13. 15 nvTM—Kv. iTA [2,15.17] lTil,i 2,13 6va—(ia 

3,2.11 STi 1,5 4,13 et [] 2'it 2,7. [10] Phileml 
Heb\,\2 niSna—iL 4,15 7,1 8,9 9,2.12 10,2.10 [12,9.]22.23 
Jao4,13.15 5,12 lFel,3 2,21 [3,11.] 21 4,8.13 ^Pel,l.[7. 18] 2,12.18 3,7 
i/ol,4 2,29 [4,14] [5,14];gJo3.5 Slol Iud9 iniTtfxtjaai — rjaail9.2i 



2. DE EDITIONTBUS. (1.) 1514—1675: ELZE^aR. 219 

Apoc [1,20] 2,5.14 3,1.[12]12 4,3.10- 5,11 7,3.7.10.(17) 8,5.11 
11,1.2 13,3.5 14,8.18 16,14 18,16 19,1.4.6.14 20,4 bis [13] 
21,16.20 fV((Toa—h'V. 22,8 

Teste Reussio, descriptus est textus hie anni 1624 ex 
Bezae editione prima formae minoris anni 1565, a qua 
variat inter locos mille Reussii locis non nisi octo. Ducit 
igitur textus Elze^drianus originem hoc modo: 
Erasm. IV Compl. MSS. 



Steph.111 
Steph.IV 
Beza I 

Elzevir. 

Etsi editiones multae, etiam post annum 1624 et 
ante Griesbachii editiones publici iuris factas, „nullo modo 
ab editione" Elzeviriorum pendent, ^ tamen voluerunt viri 
Novi Testamenti studiosi textum eundem ubique receptum 
esse et re vera plerumque adhibitae sunt editiones duae 
Stephaniana anni 1550 et Elzeviriana anni 1624; Elze- 
viriana usi sunt viri continentales, et Stephaniana a 
Waltono et Millio exscripta i^ngli. 

Quamquam textus fere idem ita per totum terrarum 
orbem adhibitus est, tamen conlectae sunt lectiones variae 
diligentia magna in usum studiosorum. lohannes Matthaeus 
Caryophilus, Cres (episcopus? anno 1635 mortuus), anno 
circiter 1625, editionem N. T. Gr. praepara turns , fecit 
„Collationes Graeci contextus omnium librorum Novi Testa- 
menti iuxta editionem Antverpiensem regiam cum xxii 
codicibus [10 evangeliorum , 8 actuum, 4 apoc] anti- 
quis MS." Schedas Caryophili in bibliotheca Barberina 
(unde barb) Romae receptas postquam anno 1642 Isaacus 

^ Cf Eeuss, Bibliotheca etc. p. 108. 



220 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Vossius viderat edidit anno 1673 Petrus Possinus.^ Schedas 
ipsas conlationis, quam suspicabatur Wetsteuius in ver- 
sionem Vulgatam Latinam suffulciendam fictam esse, 
Bircliius in bibliotheea ilia (Barb. 209) invenit. E xxii 
his codicibus sex b S 127.129.141.144 Caryopbilo 
suppeditavit bibliotheea Vaticana; caeteros unde habuerit 
nondum cognitum est. 

Biblia polyglotta Parisiensia, opus formae giganteae, 
praebent volumine quinto, partibus duabus, No\nim Testa- 
mentum S}Tiace- (cum versione Latina), Arab ice (cum 
vers. Lat.), Graece, Latine (versionis Vulgatae); folia duo 
sine numeris exhibent chartas geographicas et adnotationes 
nonnullas chronologicas ; t}^is expressa est, tomi pars 
prima anno 1630, altera anno 1633, apud Antonium 
Vitray. Textus haustus est ex bibliis polyglottis Antver- 
pieusibus,^ habetque non nisi novies, inter locos Reussii 
mille, lectiones alienas, quinque ex aliis editionibus Plan- 
tinianis, duas ex Complutensi, duas novas. 

Deinde secuta sunt, inter polyglotta facile prima, biblia 
polyglotta Londinensia auspiciis Briani Waltoni (nat. a. 1600, 
mort. a. 1661), posthac episcopi Cestriensis, anno 1657 
edita, quorum volumen quintum N. T. continet Syr.-Lat, 
Aeth.-Lat. Arab.-Lat. (Pers.-Lat. in Evv) Graece cum ver- 
sione Latina interlineari Montaui, Latine Vulgatae versionis. 
Textus Graecus ex Stephani editione anni 1550 haustus est, 
neque nisi tribus locis inter mille Reussianos substitutae 
sunt lectiones alienae eaeque Complutenses ; textui adsociatae 
sunt canonum tabulae, et capitum tabulae nounuUaque 
alia; in margine positae sunt lectiones variae codicis 

^ Possiniis, Catena Gr.patr. in evang. sec. Marc. Romae a. 1673, 
p. 460—528. 

^ Epistulae 2 Pe 2.3 lo lud ex editione Pocockii (1630) et 
Apoc ex editione Lud. de Dieu (1627) primum in N. T, Syr. editae 
sunt in his polyglottis. Cf Tregellesium , Hoi-ne's Introduction, 
ed. 11, Londinii, vol.4 (a. 1863), p. 729. 

^ Cf supra, p. 215. 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: MILL. 225 



,,N. T. Graecum, cum lectionibus variantibus MSS. exempla- 
riiim, versionum, editionum, ss. patrum et scriptorum ecclesiasticorum 
.... Praemittitiir dis.sertatio , in qua de libris N. T. et canonis 
constitutione agitur: historia s. textus N. Foederis ad nostra usque 
tempora deducitur . . . Studio et labore loannis Millii." Oxonii 
a. 1707. fol. ProU. | Carp. | Eus. tab. prol. capp. tab. Am. Eus. | Evv 
Act Paul (Philem Heb) Cath Apoc appendix. 

Textum exhibet Millius Stephanicum anni 1550 sed 
tricies semel ab eo discedit. ^ Apparatus criticus locupletatus 
est non solum ex Waltoui polyglottis et ex Fellii editione 
sed etiara ex codicibus omnibus quos Millius adire potuit; 
Scrivenerus tamen monet, Milliumvix tam accurate contulisse 
codices quam hodie postulatur, et plerumque siluisse de verbis 
transpositis, de artieulo Graeco addito vel omisso, de erroribus 
ex bfioiotslsvTcp et ex itacismo et ex calami lapsu. Versionibus 
praesertim Vulgatae et Italae, quam dicunt, operam multam 
dedit; sed quod ad orientales attinet versiones, linguae Syriacae 
non satis peritus fuit, et plus quam aequura fuit translationis 
versionum aliarum Latinae fiduciam habuit. Patres et scrip- 
tores ecclesiasticos diligenteradhibuit laudavitqueinapparatu. 
Opus tamen pretium maximum habet propter prolegomena 
doctrinae plena in tres partes divisa : „Prima agit de libris 
singulis N. Foederis, et canonis constitutione. Secimda 
textus ipsius sacri historian! qualemcumque complectitur. 
Tertia nostra huius editionis N. T. consilium, quidve in ea 
praestiterim, fusius exjDonit." In his prolegomenis , ut saepe 
in apparatu critico, Millii indicium de vera multorum loco- 
rum lectione declaratur. Daniel Whit bins ^ impugnavit opus 
Millii vehementissime , aequalibus plausum, posteris risum 
excitaturus. Anno 1710 recensuit iterumque edidit Millii 
Novum Testamentum Ludolphus Kusterus^, addens prae- 

* Locos 30 enumerat Scrivener, Intr. ed. 2, Cantabr. a. 1874, 
p. 399, adn., et his addendus est locus Apoc 2,5 ex Reussio. 

"^ Whitby, Examen variantium lectionum, Londinii a. 1710. 

^ Kusterus (* a. 1670, f a. 171G), Guestfaliensis, antea Canta- 
brigiae fuerat, ubi Bentleio adiutore Suidam ediderat. 

TiscHENDOEF, N. T. ed. 8. 15 C 



226 



VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



fatioaem brevem sed optimam, lohaunis Clerici epistulam 
de Millii editione, lectiones codicum duodecim novorum (iio- 
vem Parisiensium conlationes accepit ex Abbate de Louvois, 
Bibliothecae Regiae praefecto; unum (gP^"^) ipse contulit; 
Ldps. conlatus est a Boernero, Seidel. a Westermauno) ; 
praeterea quas sero acceptas Millius in appendicem con- 
diderat lectiones Kusterus in locis iustis ponendas curavit 
sed neglegentius multis praeterea lectionibus apposuit noti- 
tiam locorum in prolegomenis ubi fusius de iis tractavit 
Millius. Tarn aegre tamen ferebat aetas ilia curas Novi 
Testamenti criticas ut repetitis titulis et Lipsiae anno 1723 
et Amstelodami anno 1746 iterum necesse fuerit librum 
venum dare. Addo duce Scrivenero tabulam codicum 
quorum lectiones Millius et Kusterus exhibent; Kusteriaui 
uncis inclusi sunt. 



Alex: A 




Colb 6: Act 13 


Barb: cf supra, p 


219 


Colb 7: ' PauU 7 


Baroc: Act 2 3 Paul 28 Apoc6 


Colb 8: 1 Evv 33 


B 1 : E"^ 




Colb 9: Colb. 1 


B 2 : Act 2 Paul 2 




Colb 10: Colb. 2 


B 3: Act4 PauU 




Colb 11: Colb. 1 


Bodl 1: Evv45 




Cov 1: Evv 6 5 


Bodl2: Evv46 




Cov2: Act 2 5 Paul 31 Apoc7 


Bodl 3: Evrm5 




Cov 3: Act 26 Paul 32 


Bodl 4: EvrmlS 




Cov 4: Act 2 7 Paul 3 3 


Bodl 5: Evrml9; 


cf Prax3 


Cov 5: Act 2 8 Paul 3 4 ApocS 


Bodl 6: Evv47 




Cypr: K''''^ 


Bodl 7 : Bvv48 




Em : = Usser 2 ut videtur 


(Boerner: Gp^"') 




Eph: Evv 71 


Bu: EvvTO 




Gal: Evv 6 6 


Cant: T)<=yy>^<=^ 




Ger: Ep'^"' 


Cant 2: Act 2 4 Paul 29 


Genev: Act 2 9 


Cant 3: Act 53 Paul 30 


Go: EvvG2 


Clar: Dp*"' 




Gon: Evv 59 


Colbl: Evv27 




Huntl: Act 30 Paul 3 6 Apoc9 


Colb 2: Evv28 




Hunt 2: Evv 67 


Colb3: Evv29 




L: Evv 69 


Colb 4: Evv 30.31 




Laud 1: Evv 50 


Colb 5: Evv 3 2 




Laud 2: Evv51 Act32 Paul38 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707 — 1830: TOINARD. 227 



Laud 3 : E«<=' 


Pet 1 : Act 38 Paul 44 


Laud 4: Evrm20 


Pet 2: Act 3 9 Paul 45 Apocll 


Laud 5: Evv52 


Pet 3: Act 40 Paul 46 Apocl2 


Lin: Evv56 


Roe 1: Evv 49 


Lin 2: Act 33 Paul 3 9 


Eoe2: Paul 4 7 


(Lips: Evv78) 


(Seidel: Act 4 2 Paul 4 8 Apocl3 


Lu: Act 21 Paul 26 


Evrm 297 Prax56) 


M 1: Evv60 ApoclO 


Seld 1: Evv 53 " 


M 2 : Evrm 4 


Seld 2 : Evv 54 et teste Scri- 


Magdl: Evv57 Act 3 5 Paul 41 


venero Evrm 26 


Magd2: Paul 42 


Seld 3: Evv 55 et teste Scri- 


Med: Evv42 


venero Evrm 2 7 


Mont: Evv61 


Seld 4: Evrm 21 


N 1 : Evv 58 


Seld 5: Evrm 2 2 


N 1: Act 36 


Sin : = Cov 5 


N2: Act 37 


Stephanici codices 16, cf p. 213 


(Paris 1 : Evv 285 teste Scri- 


Trin: Prax3 


venero) 


Trit: Evv 9 6 


(Paris 2 : M"") 


Vat: B 


(Paris 3: Evv 9) 


Vel: vide infra, Vlll, 1, Evv 111 


(Paris 4: Evv 11) 


Vien: Evv 7 6 Act 4 3 Paul 49 


(Paris 5: Evv 119) 


Usser 1: Ew63 


(Paris 6: Evv 13) 


Usser 2: Evv 64 


(Paris 7: Evv 14) 


Wheel 1: Evv 68 


(Paris 8: Evv 15) 


Wheel 2: Evv 95 


(Paris 9 : C) 


Wheel 3: Evrm 3 


Per: Evv 91 


Wech: vide supra, p. 222. 



Eodem anno quo Millii liber editus est, 1707, publici 
iuris fecit Parisiis Nicolaus Toinard Aurelianensis librum: 
EvangeUorum hannonia Graeco -Latina. lam anno 1690 
approbata est harmonia haec, sed non edita, et ex verbis 
Toinardi prolegomenis praefixis discimus eum modestissime 
omnia iterum iterumque tractasse: „Ecce tandem tuum in 
conspectum venit, Christiane lector, Graeco -Latina evan- 
geliorum harmonia, indefesso studio, diuturnisque vigiliis 
a me elucubrata, deinde privatim ac pluries mandata typis, 
donee diversimode retractata, cam adipisceretur formam 
quam cernis." In prolegomenorum capite altero dicit se 
textum Graecum excussisse „ad vetustissimos duos Vaticanos 



15 ^ 



228 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

codices ac Latinam veterem versionem: quando scilicet 
haec cum illis" convenerit. Lectiones Vaticanas acceperat 
a Carolo Catone de Court. Gavisus est Toinardus, cum, 
duce Stephano textum ex codicum illorum cum versione 
Vulgata consensu castigans, deprehendit eum hand infre- 
quenter respondere variis lectionibus in editione Fellii. 
Non praetereundum est, Toinardum eodem loco, p. vii^, 
consulto nonnullis locis a distinctione versuura Stephaniana 
discedere. Editio haec insignis est ut prima evan- 

geliorum quae post Bezam re vera partim codicibus et 
versione Latina fulta sit, prima quae tantam Vulgatae 
Latinae auctoritatem tribuerit, sola nisi fallor inde ab 
Erasmiana usque ad Scholziana quae criticum Catholicum 
auctorem habuerit. Haec accuratius de lectionibus accipe 
ex Reussio, ex cuius mille locis 395 ad evangelia pertinent: 

sunt „ex his 218 in quibus Toinardus simul cum Plantinianis et 
Elzevirianis libris consentit; 13 in quibus cum illis contra hos, 
44 in quibus cum his contra illos facit. Sed multo plures sunt loci, 
sc. 299, in quibus earn ipsam lectionem vel elegit inter omnes iam 
typis excusas vel novam introducit, quam nostris temporibus Tischen- 
dorfius in sua ad Vulgatam formata editione expressit." Quindecim 
locis „plane alia habet quae ad eius duos codices referri debent." 
Laudat etiam Reussius locos decern ubi Toinardus nova habet ,,a Vul- 
gata ut plurimum commendata". 

Reussio, auctori probato, debeo notitiam editionis egre- 
giae Eduardi AVellsii (nat. a. 1665 [?], mort. 
a. 1727), quam adire non potui, quae decem 
partibus prodiit annis 1709 — 1719 (Gal et Thess a. 1709 — 
loh a. 1719), et cum textu Graeco versionem et para- 
phrasim Auglicara, adnotationes criticas atque exegeticas, 
dissertationes maiores historici et theologici argumenti 
exhibet. Prima haec post Bezam to tins Novi Testamenti 
editio ad fidem codicum emendata est et lectiones novas 
multas exhibuit, Millii iudicium plei'umque secutus, quarum 
tamen pauciores in libris historicis post caeteros editis 
apparent, parcius enim de anno in annum recepta sollicitabat 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: WELLS. 229 

editor. Textum Elzevirianum deserit Wellsius, locis 210, fere 
semper cum eritieis recentioribus consentiens, ut cum Gries- 
bachio 144 ies, cum Laclimanno et Tischendorfio 175 ies.^ 

Anno 1711 edidit Gerhardus de Traiectu Mosae 
doctor (G. D. T. M. D.), Syndicus Bremensis ad Impe- 
ratorem legatus, Novum Testamentum Graece, cui 
praefationes , locos parallelos, varias lectiones ex Fellii 
Curcellaeique editionibus, canones criticos xliii et prolego- 
mena et sub finem notas criticas adiecit. Textum Fellianum 
fere exhibuit „ad editionem Elzevirianam anni 1633, 
a cl. Leusdeuio mendis purgatam" emendatum. Praeterea 
interspersit aliis lectionibus variis eas quae ipse anno 1690 
ex codice Evv 76 hauserat. I. I. Wetstenius curavit 
editionem alteram anni 1735, praemisitque praefationem. 

Ricardus Bentleius (natus a. 1662, mortuus a. 1742), 
w. ji vir ille in studiis veterum scrip to rum praeclaris- 

simus, qui iam anno 1691 ad lohannem Millium 
scripserat de codicibus Novi Testamenti Graecis edendis et 
de re critica, et anno 1713 acute de lectionibus Novi Testa- 
menti variis disseruerat contra contemptores Novi Testa- 
menti, sibi proposuit N. T. Graece et Latine edere. luvenis 
I. I. "Wetstenius anno 1716 contulit Parisiis codicem c 
et Bentleius ad Guilelmum Wakium archiepiscopum Cau- 
tuariensem scripsit de editione quam edere in mente habebat. 
Johannes Walkerus- posthac anno circiter 1720 codices 
alios Parisienses adiit, Mico abbas codicem B Vaticanum, et 
publici iuris factus est libellus Bentleii, quern in hoc loco 

1 Cf Reussium, Bibliotheca, p. 168— 172. 

^ Scrivenero teste {Intr. ed. 2, p. 215) exstat in bibliotheca 
collegii ecclesiae Christi Oxonii exemplar N. T. Gr. (Wakii 35), 
quod in margine conlationem octo codicum praebet, quam lohannes 
Walkerus anno 1732 fecit; 

1: Evv74 E: Evrm211 

B: Evv 507 H: Evrm212 

C: Evv 73 q: Evv 506 Apoc26 

D: Evv 509 W: Act 191 Paul 245 



230 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Tiscliendorfio praeeunte ante oculos exhibeo. Quod Toiuardus 
(vide supra, p. 227) iam in evangeliis fecit, volebat Bentleius, 
Toinardi veri simile nescius, in toto N. T. libro facere, id est, 
textum ex antiquissimis codicibus Graecis et Latinis restau- 
rare. Vehementer impugnaverunt plerique in primis Conyers 
Middletonius ^ Bentleii proposita. Non tamen statira a pro- 
posito declinavit nam anno 1729 contulit iterum Rulotta 
codicem B sive Miconis conlationem recensuit et anno 1732 
(cf. supra, p. 229, adn. 2)videturWalkervis conlationes fecisse 
in usum Bentlei. Nihilominus editio riunquam prodiit. Facile 
fieri potest ut lites quas illis annis Bentleius liabuit- editioni 
impedimento fuerint, neque dubitare quimus quin editor, 
denique conlationibus novis comparatis perceperit codices 
Graecos optimos inter se ut et cum Latinis vix tam 
exacte consentire quam primo arbitratus est. ^ 

^ [Middleton] , Remarks paragraph by paragraph upon the 
proposals etc. ed. 2, Londinii a. 1721. Libellus (utroque significatu) 
ita concluditur „The reader is, I believe, already sufficiently con- 
vinced . . . that those i)roposals are a most curious piece, since so 
much vanity, pedantry, blunder, and self-contradiction were hardly 
ever found together before within the compass of a single sheet." 

2 R. C. Jebb, Bentley, Londinii a. 1882, p. 157—171; v. cl. 
Jebbius Bentleii vitam optlme tractavit. 

^ Quae sequuntur hausit Tischendorfius ex tomo tertio Bentleii 
operum ab Alexandro Dyce editorum: Sermons etc. Londinii a. 1838, 
p. 487 sqq. Nunc contulimus: Dr. Bentley' s proposals for printing 
a new edition of the Greek Testament and St. Hierom's Latin version. 
With a full answer to all the Remarks of a late i^am,phleeter. . . . 
Londinii a. 1721, ex quo libro nounulla accuratius dedimus. Bentleio 
respondit acerbissime Middletonius in libro: Some farther remarks, 
paragraph by paragraph, npon Proposals etc., vide eius Miscellaneous 
works, Londinii a. 1752, vol. 2, p. 347 — 440. De Bentleio tamen 
praesertim consulendus est liber Arthur Ayres EUisii, Bentleii critica 
sacra. . ., Cantabrigiae , a. 1862, p. xvii — xix. Proposals etc.; 
p. 1 — 92, Bentleii notae in textum Novi Testamenti tam Graecum 
quam Latinum; p. 93 — 117, epist. ... ad Gul. ut specimen editionis 
Bentleii; p. 119 — 154, conlatio codicis Vaticaui cura . . . abbatis 
Rulotta . . . facta a. Chr. 1729; p. 155 — 159, de versione Itala. 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: BEXTLEIUS. 231 

H KAINH AIAOHKH 
GRAECE. 

NOVUM TESTAMENTUM 

VERSIONIS VULGATAE, 

PER S""" HIERONYMUM AD VETUSTA EXEMPLAKIA GRAECA 
CASTIGATAE ET EXACTAE. 

UTRUMQUE EX ANTIQUISSIMIS CODD. MSS., CUM GRAECIS TUM 

LATINIS, EDIDIT 

RICHARDUS BENTLEIUS. 



PROPOSALS FOR PRINTING. 

I. The author of this edition, observing that the 
printed copies of the New Testament, both of the original 
Greek and ancient vulgar Latin, were taken from manu- 
scripts of no great antiquity, such as the first editors could 
then procure; and that now by God's providence there 
are MSS. in Europe (accessible, though with great charge) 
above a thousand years old in both languages; believes 
he may do good service to common Christianity if he 
publishes a new edition of the Greek and Latin, not 
according to the recent and interpolated copies, but as 
represented in the most ancient and venerable MSS. in 
Greek and Roman capital letters. 

II. The author, revolving in his mind some passages 
of St. Hierom; where he declares, that (without making 
a new vei*sion) he adjusted and reformed the w^hole Latin 
Vulgate to the best Greek exemplars, that is, to those of 

the famous Origen; and another passage, where he says, 
that a verbal or literal interpretation out of Greek into 
Latin is not necessary, except in the Holy Scriptures, ubi 



232 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

ipse verborum ordo mysterium est, where the very order 
of the words is mystery; took thence the hint, that if the 
oldest copies of the original Greek and Hierom's Latin 
were examined and compared together, perhaps they would 
be still found to agree both in Avords and order of words. 
And upon making the essay, he has succeeded in his 
conjecture beyond his expectation or even his hopes. 

III. The author believes that he has retrieved (except 
in very few places) the true exemplar of Origen, which 
was the standard to the most learned of the Fathers, at 
the time of the Council of IS! ice and two centuries after. 
And he is sure that the Greek and Latin MSS., by their 
mutual assistance, do so settle the original text to the 
smallest nicety, as cannot be performed now in any classic 
author whatever: and that out of a labyrinth of thirty 
thousand various readings, that crowd the pages of our 
present best editions, all put upon equal credit, to the 
offence of many good persons, this clue so leads and ex- 
tricates us, that there will scarce be two hundred out of 
so many thousands that can deserve the least consideration. 

IV. To confirm the lections which the author places 
in the text, he makes use of the old versions, Syriac, 
Coptic, Gothic, and TEthiopic, and of all the Fathers, 
Greeks and Latins, within the first five centuries; and he 
gives in his notes all the various readings (now known) 
within the said five centuries. So that the reader has 
under one view what the first ages of the church knew 
of the text; and what has crept into any copies since is 
of no value or authority. 

V. The author is very sensible, that in the sacred 
writings there's no place for conjectures or emendations. 
Diligence and fidelity, with some judgment and experience, 
are the characters here requisite. He declares, therefore, 
that he does not alter one letter in the text without the 
authorities subjoined in the notes. And to leave the free 



2. DE EDITIONIBUS. (2). 1707—1830: BENTLEIUS. 233 

choice to every reader, he places under each column the 
smallest variations of this edition, either in words or order, 
from the received Greek of Stephanus, and the Latin of 
the two popes Sixtus V. and Clemens VIII. So that this 
edition exhibits both itself and the common ones. 

VI. If the author has any thing to suggest towards 
a change of the text, not supported by any copies now 
extant, he will offer it separate in his Prolegomena; in 
which will be a large account of the several MSS. here 
used, and of the other matters which contribute to make 
this edition usefiil. In this work he is of no sect or party ; 
his design is to serve the whole Christian name. He draws 
no consequences in his notes ; makes no oblique glances upon 
any disputed points, old or new. He consecrates this 
work, as a y,eiiiijhov, a xrHina iaasi, a charter, a Magna 
Oiarta, to the whole Christian church; to last when all the 
ancient MSS. here quoted may be lost and extinguished. 

VII. To publish this work, according to its use and 
imj)ortance, a great expense is requisite: it's designed to 
be printed, not on the paper or with the letter of this 
iSpecimen, but with the best letter, paper, and ink that 
Europe affords. It must therefore be done by subscription 
or contribution. As it will make two tomes in folio, the 
low.est subscription for smaller paper must be three guineas, 
one advanced in present; and for the great paper five 
guineas, tAvo advanced. 

VIII. The work will be put to the press as soon 
as money is contributed to support the charge of the 

' imj)ression; and no more copies will be printed than are 
subscribed for. The overseer and corrector of the press 
will be the learned Mr. John Walker, of Trinity Col- 
lege in Cambridge; who, with great accurateness , has 
collated many MSS. at Paris for the present edition. 
And the issue of it, whether gain or loss, is equally to 
fall on him and the author. 



234 



VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



AnOKAATWEQS. 



AnOKAArWEQS Keep. xp'. 

1 Kyi I i-'deih'v (ioi Tioza^ov 
I'Satog Ccoijg, XafiTTQUv coc HQva- 
tallov, iy.7TOQ£vbnevov in tov 
S-Qovov tov Qsov nai tov ctQviov. 

2 'Efifii'aop trjg nlatnag av- 
tijg, x«f tov TTotuf^iov ivrev&er 
xai ixei&sv, ^vXov Cw//t,* tioiovv 
•/.aQTtovg dcjdexa, xaxa [lijva 
i'va fxaatov ccTZodidovv tov xaQ- 
7T0V avTov , •Mil ta (fvlXa tov 
ivXov sig &EQa7T£iav tav i&vav. 

3 Km Tiav xata'&efia ovx 
eatai hi, y.a\ o d^Qovog tov Oeov 
nai tov (tQviov iv avt)] tatai, 
xal oiSovloi avtovlatQsvaovGiv 
avTcp. 

4 Kai '6\\)ovrca to nQOGa- 
Ttov avTov, xai to hvofia uvrov 
im tm> (i£tb37i(jyv avtmv. 

1 f^ot. xad-UQov nornfioi'. 2 h'- 
revd-fv xcdipTSvd-fv. SnavxaTft- 
vud^efxci. 5 ovx farai txfL xal 
^(>tim' ovx (j(ov(fi Xv/vov xnl 
ifiOTog fjkiov. ifiOTiQ^i avTOvg. 



APOCALYPSEOS Cap. XXII. 

1 Et ostendit mihi fluvium 
aquae vitae, splendidum tam- 
quam crystallum, proceden- 
teni de sede Dei et agni. 

2 In medio plateae ejus, et 
ex utraque parte fluminis, 
lignum vitae adferens fructus 
duodecim, per menses singu- 
los reddens fructum suum, et 
folia ligni ad sanitatem gen- 
tium. 

3 Et omne maledictum 
non erit amplius, et sedes Dei 
et agni in ilia erit, et servi 
ejus servient illi. 

4 Etvidebunt faciemejus, 
et nomen ejus in frontibus 
eorum. 

3 sed sedes Dei. in ilia erunt.. 



I. Ka&CQov 7roT«uoi'] Omittunt 
xaO-aQOV Alex. Codd. Anglici duo, 
Gallici tres; Vers. Copt. Syr. 
Aethiop. Hilarius; Codd. Latini 
ouines. sed Andreas et Arethas 
notafiov xai>at)or. Gall, unus, 
Tiorafiov vScnog C(orjg xaH^anov. 

II. K(d h'Ttvihu'] Alex. Codd. 



Angl. duo, Gall, quatuor, Germ, 
unus, Arethas, Syriac. xal Ixdrhiv. 
III. li((T(()'ax)-fua] Alex. Arethas, 
Andreas, Codd. plerique omnes, 
Editio Complut. XHrud(j.ia. Sed se- 
des Dei] Codd. Lat. plerique omnes, 
et sedes,utGraeei omnes xal .Erunt] 
Ita Codd. quos adhuc vidi; legen- 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: BENTLEIUS. 235 



Kscp. v.^ . 

5 Kai vvi: oi'H tGrai ttt, 
v.ai ovf^ itovGiv iQSiav <fcoro^ 
Xvyvov xcii (fojtoi^ rjklov, on 
y.vQiog I) Oiug cpojti'aei iri uv- 
Toi't,*, xai ^UGtlEV(rovo(v eig 
rovi; atm'ag rcor aicorcov. 

6 Kai HTltV flOl, OvTOl 01 

lo-j'oi niatoi -Atti dh^&oor /.ai 
-AVQiog u Osug rcov nvuvfiatbyv 
tbiv TTQocptjTwv am'GZttXev tov 
(iyyelov uvtov , dei^ai roig 
dovXoig avtov a del y8vt'a&ai 

7 Kai iSov hQ^ofiai rafv. 
fianuQiog tijQMv rovg Xoyovg 
r7jg TtQOcprjteiag tov ^i^Xiov 

tov TOV. 

8 Kayoi lojawtjg b axovcov 
xca ^Xinav ruvru. Kai ore 

xal xi'Qiog. deest o. o Ofog 
TO))' uyitov 7TQ0(fr]Tcd): 7 Mov, 
deest xcci. 8 Kai ^ycj. 6 jSlfnwv 
TUVTH y.(u ayovo)!'. y.cu. f^Xtipu. 
ff^TTQoaxhd' Toir noduir. 

dum erit; nam Graeci universi o 
(hmvoi;. V. iVi'l ovx iGTui iy.ti] 
Alex, f (Trra hi. Syr. Latini omnes. 
In Graecis plerisque deest ixti. 
X()it((i' *^or(Tt/r/)'ot'] Alex, t^ou- 
aii> /Qtud' (fonoG Xi'/i'ou. et sic 
Andreas et Gregorius Palamas, et 
Codd. Latini omnes, Syr. Copt. 
Aethiop. (fioToG rjXi'ov] Alex.(fO)g 
r]).ioL'. (ftjTiXd avTovg] Latini 
plerique illuminat. Sed Alex.Greg. 
Palamas, (funiatt in avrovg. 



AHOKAArWESS. 

5 Et nox ultra non erit, 
et non egebunt lumine lu- 
cernae neque lumine solis, 
quoniam dominus Deus in- 
lumiuabit illos, et regnabunt 
in saecula saeculorum. 

6 Et dixit mihi, Haec 
verba fidelissimaet vera sunt: 
et dominus Deus spirituum 
prophetarum misit angelum 
suum, ostendere servis suis 
quae oportet fieri cito. 



7 Et ecce venio veloeiter. 
beatus qui custodit verba 
prophetiae libri hujus. 

8 Et ego Johannes, qui 
audivi et vidi haec. Et post- 

6 fidelissima sunt et vera. 



yi.TvVa xvQioc] Alex. xkIo xvQiog. 
O €)f6g TMV ayiMV 7JQO(fr]Tc5i'] 
Sic edidit Erasmus. Sed Comiilut. 
Alex. Aretlias, Graeci Codd. fere 
omnes, Latini omnes, Syr. Copt. 
Aethiop. Tcoi' nvtvfxtiToiv ruh' 
Tioof/. Fidelissima sunt et vera] 
Codd. veteres, fid. et vera sunt. VII. 
YJot] K(d i<iov. Alex. Andreas, 
Aretlias, Syrus, Codd. Graeci ple- 
rique omnes, Latini ad unum om- 
nes. VIII. K(u iyto Tm. o jVJtto)}' 



236 



VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



Keep. v.p . 
?i>iov(ja -/m) 'i^lfTtov, meaa quara audissem et vidissem, 



TZQOGXVVtjGai TIQO 7lo8o3V TOV 

ayyihov tov 8eiy.vvorr6g fiot 
tavta. 

9 Kai Xeyn fiot , Oqu ji-ii- 
Gvvdovlbg GOV si/A I , xai tav 
adeXcfMv GOV royv nQocpjTmv, 
not tav tijQOVvtbJi' tovg Xbyovg 
rev ^i^Xlov rovzov. tco Osco 

7ZQ0Gy.VV)jG0r. 

10 Kai Xtysi fioi, Mij GCfQa- 
jiGijg rovG Ibyovg zj^g nQOcprj- 
rsiag rov ^i^Xiov toi'tov b 
xaiQog yciQ iyyvg tGTiv. 

11 ad(xcov adix/jGato) 
hi, aai o QVTTaQog QVTzaQSv- 
■d-j^tM hi, yMi b di/.aiog dixaio- 
Gvvijv TToiijGdtM hi, xui ayiog 
ayiaGd-i^ZM hi. 

9 Gov yuo (ifii. 10 tovtov oti 
6 xttiQog iyyvg Igtiv. 1 1 y.al 6 
QvndSv ()V7T(t)aciT0j fri, xcu 6 
dty.citog Siycciw&rjTO) en. 

Tcivru y.ui kzouwj'] Alex. Andreas, 
Complut. Syrus, Latinus, Codd._ 
Graeci plures, AViywYw. 6 dy.ovmv 
y.Hl^Xinoiv Tavra. Dionysius Ale- 
xandrinus bis, Kayo) 'la)d)')'r]g 6 
^Xinoiv xkI uxovoiv Tavra. "Ejli- 

TTQOGO^fV T(Ol' TTorfwj] AlcX. TIQO 

nodwv. IX. Et dixit ruilii] Codd. 
veteres constanter, dieit; ut Gr. 
Xtyei. 2^L')'iioi<kog Gov ydq (t/ui. et 
Vulg. Conservus enim tuus sum] 
Atqui Alex. Arethas, Andreas, 
Athanasius, Copt.Syr.Graeei Codd. 



cecidi ut adorarem ante 
pedes angeli qui mihi haec 
ostendebat. 

9 Et dicit mihi, Vide ne 
feceris: conservus tuus sum, 
et fratrum tuorum prophet- 
arum, et eorum qui servant 
verba libri hujus: Deum 
adora. 

10 Et dicit mihi, Ne signa- 
veris verba prophetiae libri 
hujus: tempus enim prope 
est. 

11 Qui nocet noceat ad- 
huc, et qui in sordibus est 
sordescat adhuc, et Justus 
justitiam faciat adhuc, et 
sanctus sanctificetur adhuc. 

9 Et di.rit mihi. conservus enivi 
tuus. verba prophetiae libri. 11 et 
qui Justus est justijicetur adhuc. 

omnes toUunt yd() ; et Latini itidem 
omnes et Cyprianus tollunt enim. 
Yerhii prophetiae libri] Latini ve- 
teres omnes tollunt prophetiae. 
^.'Oti 6 y.(ciQ6g iyyvg iOTii'] Sic 
Andreas, et Cy^jrianus bis, Quia 
jam tempus in proximo est. Sed 
Alex.CodicesGr.plures, Syr. Copt. 
Latini omnes, yaioog ya<) i)"/vg 
iGTir.Graeci ceteri, bxaiQogiyyvg 
iarir. desunt on et yag. XI. Kat 
6 QvniorQVTicaGaTO} *rt]Deesthoc 
comma in Alex, etduobus Gallicis 



2. DE EDITIONTBUS. (2.) 1707—1830: BENTLEIUS. 237 



Kscp. xp . 

12 'Idov ^Q^ofiai ta-fv- x«f 
o fiiad^og i^iov fiez' hiov, cctio- 
duvna s-Auaro^ m^ to i-Q'/ov iaziv 
avTov. 

13 -Ej'w TO 'A}.(fa x«) TO 
il, TTQCOTog xai sG%urog, // itQpi 
xui to ri}.og:. 

14 Ma-/.aQioi 01 TiXvvovzeg 
rag aroXug avtwv, tva tatai tj 
i^ovGuc uvTcov ml to ^i'Xov rrjg 

12 K(u idou. (oyor kvtov 
iarac. 13 Eyco ii/xi to A y.al 
TO fl, cio/r] y.cil Ts'Xog, 6 moajTog 
y.al 6 iO/ccTog. 14 IMuxc'wloi ol 
noioiVTigTagtVToXagavTov, 'I'ru. 

errore librariorum ob repetitionem 
Tov'iTi. At ceteri fere omnes, An- 
dreas, Arethas, Comjjlut. o ovna- 
oog dv7i(cotv&-rjT0) iTi. Origenes ad 
Johannem bis, o diuaoog ovTiav- 
xf^rjTOj iTi. Idem ibid, aliud mem- 
brum addit, 'ilg 6 Icocivvrjg (pr]ai, 
y.al o y.ax^ccoog ya&aQLOx)^r'iT0} ht 
(MS.Oxon. ya'}aodt]T(i}) xal 6 ay. 
ayiaadi]T(x}. Kal 6 Sixaiog di- 
y.aio}&r}T(o] Alex, et Codd. ceteri 
omnes, Andreas, Arethas, Comphit. 
Latin. Syr. Copt. Sixaioavvrjv 
TioirjaaTO). Cyprianus bis; Justus 
justiora facial &d\\\\e. Et qui Justus 
est justificetur adhue] Veteres 
Codd. fere omnes, et Justus justi- 
tiam faciat adhuc. XII. Kal idoi] 
Delent xal Alex. Codd. plerique 
omnes, Arethas, Complut. Syr. 
Copt. Latini Codd. omnes. Cy- 
prianus bis. "Eoyov avrov eazai] 
Alex. Gallicus unus, Syr. ioTti' 



AHOKAArWESS. 

12 Ecce venio cito: et 
merces mea mecum est, red- 
dere unicuique secundum 
opera sua. 

13 Ego Alpha et .Q, pri- 
mus et novissimus, princi- 
pium et finis. 

14 Beati qui lavant stolas 
suas, ut sit potestas eorum in 



13 Ego sum A et 12. 14 stolas 
suas in sanguine agni. 



avTov. XIII. 'Eycii iifzi] Omittunt 
ttul Alex. Athanasius, Codd. fere 
omnes, Andreas, Arethas. Sed 
Origenes habet iif^l bis. Ego sum] 
Deest simi. ita codex Sancti Ger- 
mani veterrimus. A()j(rj xal TiXog, 
6 TTQWTog xal o sa/arog] Sic An- 
dreas, Arethas, et Codd. quidam. 
Sed Alex. Athanas. Codd. Anglici 
tres. Gall, duo, Syr. Latini omnes, 
Cypriauus,alioordine, 7rowTO?>f«t 
fa/aTog rj ao/rj xal to TskoG. Ori- 
genes bis habet )j aQ. xal to reXog: 
sed ordine, quo Andreas. XIV. 01 
noiovi'Tig Tag tVToXag avTov] Ita 
Codd. Graeci plerique omnes, Copt. 
Syr.TertuU. Cypr. Sed Alex. Aug- 
licus unus, Aethiop. Latini Codd. 
omnes, oi n).vvovTeg Tag aTo).ag 
aiTMV. Athanas. ol nhcTiroi'Tfg 
Tag GToXug avToiv, errore librarii 
pro ttA yVovTf?. Arethas, 71 to j}) Tf? 
Tua tvToXag ifxov : utsententiailla 



238 



VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



AnOKAArWEQS. 



Keep. xp'. 
^a)tjg,'Aai rot's' 7TvXwau'8iat'X{)'0)- ligno vitae, et portis intreut 



aiv eig tt]V nbXiv. 

15 "Eioa 01 xvng aai ol 
qiaQfxaxoi xai ol tzoqvoi xac ol 
(fovsig xai ol eidcoloXdtQai, xai 
frag (piXmv xai noiav \pEvdog. 

16 '£^00 'Itjaovg mefixpa tor 
ayyslbv fiov, fiaQTvqriaai v/aTv 
ravza tv tuig vAy,hiaimg. 'Eyco 
eifii ij o/;a 'Aai to ytvog zJavid, o 
aGTijQ o XafiTTQogxai o TZQCo'irog. 

17 Kai to TTVEVf^ia -Aat ij 
vvnq:t] Xi'yovGiv, "Kqiov am o 
axovcop eiTzdtco, Eq^ov kui b 
dixpwv fQ][^'a&(o' b &tX(ov Xa^t'ta 
v8o3Q C(>^tjg 8(f}Qedr. 

15 '!E|w Jf 01 y.v}'fi. nag 6 
qikioy. 16 TCivTcc Inl r«r?. yevog 
Tov /lajild. XauTTQog xa) 6 oqO-qi- 
vog. 17 liyovOiV, ^EX&i. (i7T(<toj, 
'EXd-f. rfti/'wj' IXd^iTW, xal — 
htfijiav^TW TO v(i(OQ. 



in civitatem. 

15 Foris canes et venefici 
et inpudici et homicidae et 
idolis servientes, et omnis 
qui amat et facit mendacium. 

1 6 Ego Jesus misi angelum 
nieum, testificari vobishaecin 
ecclesiis. ego sum radix et 
genus David, stella splendida 
et matutina. 

17 Et spiritus et sponsa 
dicunt, Veni: et qui audit 
dieat, Veni: et qui sitit 
veniat: qui vult accipiat 
aquam vitae gratis. 

1 4 et per portas intrent. 17 et 
qui vult. 



postulare videtur. In sanguine 
agni] Desunt in veteribusCodd. om- 
nibus. Per portas] Tres Cod. veter- 
rirai portis, ut Graeci omnes Tolg 
nvliooiy. XV. E^co 6i oi -Avrfg] 
Omittunt Jf Alex.ceteri fere omnes, 
Athanasius, Hippolytus, Andreas, 
Arethas, Complut. Latini omnes, 
Cyprianus. JIdg b y /AcJ r] Omittunt 
articulum b Alex, alii multi. Sed 
Athanasius, Hippolytus cum Codd. 
quibusdam, nag noiwv xal tpikijir. 
XVI. Enl TaTg ixxXrjOiaig] ^Ev 



Taig Alex. Codd. 2 Gallici. Atha- 
nasius. Deest praepositio in Codd. 
multis. Tov ^u^ld] Omittunt toj; 
Alex. Codd. multi, Athanasius, An- 
dreas, Arethas. Porro omnes Graeci 
ZlainS, vel compendiose daS. Nus- 
quam invenitur /la^lS. ^a/unQog 
xa\o6Q&Qi)'og]Alex.xaionQo'irog. 
sed ceteri Codd. cum Athanasio, 
Andrea, Aretha,Complut.7r(pc(j'(')'o?. 
XVII. 'Ek»f — n»t — n»^TOj] 
Alex, et ceteri omnes, Athanas. 
Andreas, Arethas, Complut. fQXov 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: BENTLEIUS. 239 



AHOKAAriTEaS. 



Keep. xp'. 

18 MaQZVQa syo) Ttavz) z^ 18 Contestor ego omni 

axoi'opzi tov^ loyovg r'tj^i ttqo- audienti verba proplietiae 

qirjze(agzov ^i^h'ovzovTov,'Euv libri liujus, Siquis adposuerit 



zig i7ii&Jj i7t avTO. , ini&iiGsi 
o Qsog in avzop zag nXijjag 
rag ysyQUfinivag iv rep ^i^Xio^ 

ZOVZCp. 

19 Kai iav zig aqiiXij ano 
zav Xoycov zov ^i^Xi'ov zr^g ngo- 
qjKjZStag ravzijg, aqisXei b Qsog 
zo f^tQog uvTov kno zov ^vXov 
Ti]g ^ojtjg, xa] i/, zijg TioXecog 
Z7jg ay tag, zcov yeyQafifii'vcav 

fV ZM ^l^Xup ZOVZCQ. 

18 2^i'uuccgTioovu((i ycco 
ttccvt) nxor. iur rig ^niTi&ri noog 
T«vTC(. h'^iiiXtcp. deest to). 19 iccy 
Tig (UfCiLQ ij — XoyoirlStjilo v.cuf ai- 
Qrjait 6 Qiog — cino ^i^Xov Trjg 
t w fjg — /{(('i T(av ytyQUfx. iy^i^Uo). 

— (Q/ov — io;(iOd(0. Kcil 6 ^f- 
).cor Xcefi^av^TiaTO vSa)(}]Omitt\int 
xal, et postea habent o d^t'/.ior )m- 
piToj I'SioQ. Alex. Codd.fere omues, 
Athanasius, Andreas, Complut. Ut 
qui vult] Codd. Latini veteres 
toUunt et. XVIII. Zv/ufAccQTVQOv- 
/.iKi ;'«()] Alex, et alii Codd.plerique 
et Complut. et Andreas aaoTrooj 
^iyoj : pauci cum Aretha /nuoTi'no- 
fiai tyio : nuUus, quod sciam, avu- 
/x«(jTt'(;jorw«t,neque;'K'().Contestor 
enimomm] Codd.veterrimi quique, 
Contestor ego omui. Ilarfi dy.ov- 
orTi] Alex. Andreas, Arethas, Co- 
dices plures, ncuTi to) a/.. Eni- 
TiO^ij Tioog TurTu] Alex. Codd. 



ad liaec, adpouet Deus super 
illuni plagas scriptas in 
libro isto: 

19 Et siquis dimiuuerit de 
verbis libri jjroplietiae hujus, 
auferet Deus partem ejus de 
ligno vitae, et de civitate 
sancta, [etdehis] quae scrip ta 
sunt in libro isto. 

1 8 Contestor enim omni. 1 9 de 
libro vitae. 



l^lerique omnes, Andreas, Arethas 
Complut. iniO-y in avra. 'En 
avToi'] Omittit Alex, sed ceteri 
Graeei et Latini omnes cum An- 
drea et Aretha habent. Ey ^i^lio)] 
Alex. Arethas, Andreas, Codd. plu- 

rimi, ii'To) jStji.^I^.'ArfHiQ^ 

(C(f(uot]aii] Alex. Codd. plerique, 
Andreas,Arethas,Complut.«f/i/jj, 
et deinde pro affuiQtjGfi, Alex. 
Arethas cum Codd. phiribus ha- 
bent acffXii: alii cum Andrea et 
Complut. cc(ff'/.oi: et hi antea pro 
inid^rjofi habent iniOrj. ^Ioyoji> 
^I'^Xov] Tov jStfiXiov, Alex. Codd. 
fere omnes, Andreas, Arethas. 
I-/710 jSt^koi' Trjg Cojfjg] Alex. 



240 



VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 



AnOKAAriTEQS. „ „. 

Keep. x|j . 

20 Atysi b fiuQtvQwv zuvra, 20 Dicit qui testimonium 

perhibet istorum, Etiam venio 
cito. Amen, venidominejesu. 
21 Gratia domini Jesu 
cum omnibus. 

21 domini nostri Jesu Christi 
cum o. vobis. Amen. 
Andreas, Syr. Copt. Aeth. XXI. 
KvQtov rjjUwj'] Omittunt r]udJv 
Alex. Codd. plures, Andreas, Are- 
thas. Nostri] Omittit Cod. vetustus 
Gallicus. ^Irjoov Xqiotov] Deest 
X()toToi' in Alex. Christi] Omittit 
codex Anglicus. Mfra ndvTWV 
vjuoh'. A^i r\ v] Desunt vfx lov. ^Afi. i]V 
in Alex. Cum omnibus vobis. 
Amen] Desunt vobis, Amen; in 
3 Codd. Gallicis. 



Nal (Qyvnai xayy. ^Aur^v, fQ- 
fpv nvQie Itjaov. 

21 H xaQig rov xvqiov 
'Itjaov fiEta. Ttdvtcov. 
20 Nai fQ^OL'. 21 xvQtov i]fjLfi}V 
^IrjGov fxiTii Tx. vfxwr. ^Afxjji'. 
Codd.Graeci fereomnes; Andreas, 
Complut. Syr. Aeth. dno tov 
^vkou Trjg Cw)yf. De libro vitae] 
Latiniquiquevetustissimi,deW<7M0 
vitae. Kal tmv ytyQttfXfxivoiv] 
Omittunt xai Alex. Codd. fere 
omnes,Complut. Andreas, Arethas, 
Copt. Syr. Aeth. "Ev ^tjiXiu]. 
lidem Codd. cum Andr. et Aretha 

Omittunt vul Alex. Codd. plurimi. 



Guilelmus (aliis Daniel) Mace, ecclesiae Presbyterianae 
minister, collegii Greshami Londinii socius, edidit duobus 
tomis anno 1729 Londinii: „The New Testament in Greek 
and English. Containing the original text corrected fi'om 
the authority of the most authentic manuscripts etc." Textus 
Graecus (caret accentibus et spiritu leni, habet iota sub- 
scriptum, spiritum asperum, coronidem) ita emendatus est, 
ut mirabili modo cum textibus a viris criticis hodiernis 
constitutis saepe consentiat. Ex locis 118 quibus editor 
lectiones ab aliis editoribus iam probatas iteravit, non 
nisi in 22 hodierni Macium deserunt. Tum praeter 58 
lectiones quas Wellsius (vide supra p. 228) primus receperat, 
notat Reussius, inter mille suos locos, 74 in quibus plerum- 
que novae Macii lectiones hodiernis probatae sunt et alios 
60 in quibus uncis inclusit Macius ea quae hodierni re- 
spuunt. Locis insignioribus adduntur vel ad imam paginam 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: BENGELIUS. 241 

vel sub libri iiniuscuiusque fiuem notae cum criticae turn 
historicae, praesertim in tomo secundo. Quod ad codices 
attinet pendet Macius a Millio quern passim laudat. Vitu- 
l^eratus est suo tempore editor, cuius nomeu in libro tacetur 
a multis viris iisque doctis, in primis a Leonardo Twellsio/ 
neque hodie desunt qui eadem iterent. Bene scribit Reussius, 
post lectiones laudatas: „Satis suj)erque ex his apparebit 
Macium ilium critices hodiernae antiquissimas quasque 
lectiones praeferentis verum antesignanum fuisse , quem suae 
aetatis homines immerito insectati sint, recentiores multo 
minus merito oblivione sepeliant." V. cl. Scrivenerus dolet 
de re critica tum per saeculum ab Anglis neglecta. Si Macium 
(a. 1729), BowyerumWetstenii discipulum (a. 1763), Har- 
woodium (a. 1776) in mentem revocaret vix, ut sjoero, 
tarn vehementer doleret. Viri docti Novi Testamenti textus 
periti Angliae non deerant, sed fere ab omnibus acriter 
impugnati sunt, et vitas AVhitbii, Middletonii, Twellsii, quod 
ad haec studia attinet, nomina Millii, Bentleii, Macii ornaut. 
lohannes Albertus Bengelius (natus a. 1687, mortuus 
J. 1 a. 1752), vir Novi Testamenti studiosissimus, 

iam anno 1725 editioni librorum Chryso- 
stomi de sacerdotio adiunxit „Prodromum Novi Testamenti 
Graeci recte cauteque adornandi", quem secuta est anno 1731 
Notitia X. T. Gr. Anno denique 1734 editum est: 
Novum Testamentum Graece; ita adornatum lit textus probatarum 
editiouum medullam , margo variantium lectiouum iu suas classes 
distributaruni locorumque parallelorum delectum, apparatus sub- 
iunctus criseos sacrae, Millianae praesertim, comijendium, limam, 
supplementum ac fructum exhibeat, inserviente loa. Alb. Bengelio. 
Tubingae a. 1734. fif.(5), pp.884, (2). 

Textus bene in paragraphos distributus implevit paginas 
1 — 368, binis columnis in singulis paginis, et margo inferior 
exhibuit lectiones varias in quinque classes divisas, a. genuinas, 

^ Twells, A critical examination . . . wherein the editor's corrupt 
text, false version, and fallacious notes are detected and censur'd, 
Londinii, pars 1, a. 1731; pars 2, a. 1731; pars 3, a. 1732. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 16 C 



242 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



^. lectionibus in textu meliores, 7. lectionibus textus aequales, 

d. minus firmas, e. non probandas. Paginis 369 — 884 in 

„Apparatu critico" disseruit fusius de crisi textus Novi 

Testamenti. ^ Lectiones quas genuinas censebattextuiinseruit, 

si modo „in editione aliqua probata occurrebant", quod inter 

Reussii locos mille 130 ies factum est, sin minus ad mar- 

ginem adnotavit. In apocalypsi tamen textum unicae 

codicum auctoritati conformavit locis 19, et apte 

p. 776 — 789 „fondamenta" posuit „criseos apocalypseos". 

Prodiit etiam editio forma minore, nihil nisi textum et 

lectiones variantes continens, in qua v. cl. Reussius notat 

Mt6,l ilst] ^oavvriv reipositum, Col 1,28 rt'lsior restitutum esse. 

Etsi indicium Bengelii plurimis locis probatum est viris 

doctis hodiernis, eo tamen tempore impugnatus est a 

multis, et anno 1737 edidit Lugduni Batavorum „Defen- 

sionem Novi Testamenti Graeci", quam antea Germanice har- 

moniae evangelistarum adiunctam publici iuris fecerat. Gener 

eius curavit anno 1763 editionem alteram „ Apparatus critici", 

cui etiam addidit libellos nonnullos ut Prodromum, Notitiam, 

Defensionem, quos supra commemoravimus. PraebetBengelius 

praeter codices Millianos lectiones codicum liorum, his signis : 

Augl: Evv83 Dionysianus: (ex lohanne Gagneio) 

Aug 2: Evv84 Act 40? 

Aug 3: Evv85 Gehl: Evv89 (ex Gehlio) 

Aug 4: Evrm24 Hirs: Evv97 

Aug 5: Paul 5 4 Mosc: \^'"' 

Aug6: Act46 Pa\il55 ParlO: (ex Simonio) 

Aug 7: Apoc80 • Uff 1 : Mp''"1 

Bas«: E«^^ Uff vel Uff 2 : Act 45 Paul 52 

Bas/3: Evv2 Apoc 16 

Easy: Evvl Uff 3: EvvlOl 

Byz: Evv86 W«l=\exWolfio 

Cam: EvvSB (a loachimo Came- Wo 2:/ 

rario conlati) 
De Erhardi Stephani Novo Testamento, partim ad mentem Bengelii 
constituto, vide Reussii Bibliothecam, p. 180.181. 

^ De textus familiis quas Bengelius primus tractavit, vide 
supra, p. 186. 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: AVETSTENIUS. 243 

lohauneslacobus Wetetenius, Basileensis (natus a. 1693, 
11- .J • mortuus a. 1754), anno 1713 dissertationeni 

scripsit „De variis N. T. lectionibus", anno 
1714 Turicum, Bernam, Genevam, Lugdunum, Parisios, 
visit, deiude Angliam ubi initio anni 1716 Bentleiiim vidit, 
cuius hortatu Parisios rediit codicem C conlaturus, et a. 1720 
Angliam iterum visit. Anno 1717 diaconus Basileae factus 
est annoque 1718 lectionum variarum specimen edidit et 
statim vituperatus est ut qui Socinianismo studeret; diu dis- 
putaverunt amici eius pro eo, sed anno 1729 ad tempus 
loco suo motus est, mox die 13 mensis Maii a. 1730 om- 
nino loco amotus.^ Prodierunt eo tempore eius „Prolego- 
mena ad N. T. Graeci editionem accuratissimam, e vetu- 
stissimis codd. MSS. denuo procurandam, in quibus agitur 
de codd. MSS. N. Testamenti, scriptoribus Graecis qui 
N. Testamento usi sunt, version ibus veteribus, editio- 
nibus prioribus, et claris interpretibus; et proponuntur 
animadversiones et cautiones ad examen variarum lectionum 
N. T. necessariae." Amstelaedami a. 1730. 

Ab amicis fi'ustra defensus Wetstenius Amstelaedamum 
se contulit, ubi professor philosopliiaecreatus est; tumBasileae 
ipse adversarios vicit anno 1732, et anno 1733 Amstelaedami 
munus professoris adsumpsit. Anno 1 746 in Angliam profectus 
est codices Ridleianos versionis posterioris Syriacae conla- 
turus. Prodiit denique editio eius praeclara Novi Testamenti : 
H KAINH AIA6HKH. Xovum Testameutum Graecum editionis re- 
ceptae cum lectionibus variantibus codicum MSS., editionum aliarum, 
versionum et patrum nee non commentario pleniore ex scriptoribus vete- 
ribus Hebraeis, Graecis et Latinis historiam et vim verborum illustrante 
opera et studio loannis lacobi Wetstenii. Amstelaedami a. 1751.1752. 

^ Hagenbach, Car. Rud. ,,Johann Jacob Wettstein, der Kritiker, 
und seine Gegner. Ein Beitrag zur Geschichte des theologischen 
Geistes in der ersten Halfte des 18. Jahrhunderts," Zeitschrift fur die 
historische Theologie, Lipsiae a. 1839, vol. 9, fasc. l,p.72— 152. Cf etiam 
Henr. Bottgerum, „J. J. Wetstein's %vidrige Schicksale" etc. ibid. 
a. 1870, vol. 40, p. 475—515. 

16» 



244 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



vol. 1 : Dedicatio proll. p. 1—222 [ Evv p. 223—966 | errata 

vol. 2 : proll. p. 3 — 15, Paul. p. 16—446 | proll. p.449— 454, Act.-Catli. 

p. 455 — 738 ] proll. p. 741 — 743, Apoc. p. 745 — 780 j anim- 

adversiones et cautiones ad exameii variarum lectionuni 

N. T. necessariae, p. 851 — 874 j de interpretatione Novi Testa- 

menti, p. 874 — 889 | de interpretatione libri apocalypseos, 

p. 889 — 896 I indices et errata, p. 897 — 920 | codicum Paul 

Act-Cath Apoc catalogus brevis | duae epistolae S. dementis 

Romani [Syr.-Lat.], Lugduni Batavoruni a. 1752, p. X, 27.^ 

Textum ad sunimam paginam comitantur infra lectiones Wet- 

stenio probatae, quas sequuntur lectiones variae; tuni ima pagina, 

dimidiam saepe paginae partem implens, invenitur binis columnis 

commentarins ille uberrimus ex scriptoribus veteribus haustus. 

Typograplii vel amicorum cousiliis ductus textum Elze- 

virianum paucis mutatis reddidit Wetstenius-, lectioues- 

que quas ipse probavit infra textum detulit. Inter has 

lectiones Wetstenianas nou nisi novem novas Reussius 

invenit, sed his locis aeque atque in aliis ubi Elzevirianum 

textum deserit Wetstenius plerumque imitatores habet inter 

viros hodiernos eosque doctos.^ 

^ Wetstenii prolegomena edidit seorsim loh. Sal. Semlerus 
anno 1765: Wetstenii lihelli ad crisin et interpretationem N. T., 
Halae a. 1766. Reprehendit v. cl. Scrivenerns editionem horum pro- 
legomenorum ab I. A. Lotzio factam Roterodami a. 1831. 

^ Videtur Wetstenius textum eius Graecum ex editione Ma- 
strichtiana anni 1735 (of supra, p. 229)hausisse; Mastrichtiana Fellium 
dncem habuerat, FcUius editionem Elzevirianam, non Steiihanicam. 
Locis sedecim, qnibus Scrivenerns (Intr. ed. 2, p. 407, adn.) Wet- 
stenium textum Elzevirianum cousulto res23uisse adseverat, sequitur 
Wetstenius Mastrichtianam editionem; his locis adde Lc 10,21. 
Eodem loco Scrivenerns errores typographicos octo Wetstenio 
obicit, ex quibus unus Mc9,30 error non est, quattuor Lc2,51 
11,34 Act 1,1 13,29 correxit Wetstenius ijise diserte, duobus Mc6,29 
Actl,26 aduotatio correctiouem supi^let; restat unus lo 11,31. 

^ Anglus, Guilelmus Bowyerus, typographus doctus, qui textum 
Millianum iam quater ediderat, typis expressit editionem, quae ple- 
rumque (non ubique, cf Reussium, Bibl. p. 184) textum a Wetstenio 
commendatum exbibuit: ,,N. T. Gr. , ad fidem Graecorum solum 
codicum mss. nunc primum expressum, adstipulante lo. lac. AVetstenio: 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707 — 1830: \VETSTENIUS. 245 



Prolegomena iam anno 1730 publici iuris fecerat, 
eaque iterum edidit, multis mutatis, adversaries eius acriter 
impugnans. Codices primus uotatioue hodie usitata litte- 
rarum (of supra, p. 221) et numerorum insignivit et hi- 
storiam uniuscuiusque eodicis accuratissime narravit: eodem 
modo fusius versiones atque patres tractavit. Praebuit in 
catalogo suo codices Evv A — O et 1 — 112; Act A — G et 
1—58; Paul A— B. et 1—60; Apoc A— C et 1—28; 
Evrm 1 — 24; Praxl — 4. Iniuria obtrectavit codicibus an- 
tiquissimis ut qui ad normam versionis Latinae reficti essent. 
Conlationes eius minus accurate conlectas esse demonstravit 
lo. Dav. Michaelis.^ Nihilominus, ut industria qua 
apparatum criticum auxit ita acumine quo leges criticas, 
praesertim in „animadversionibus et cautionibus," constituit, 
eminuit Wetstenius, Millio vix postponeudus. 

Lectiones codicum horum exhibiiit Wetstenius, ab ipso vel 
ab aliis in simm usiini conlatorum, vel turn primum ex libris typis 
expressis haustorum; uncis curvis ( ) inclusos codices ab aliis accepit, 
imcis quadratis [ ] iuclusos nonnisi perlustravit : 
Evv: ACDE (F ab anon, per Verburg.) I L festinanter (O Monte- 

falc. Pa7. Gr. p. 235) 1.2.(3 Walker). 16.17. 34.35.36. 37. 38.39. 

40.41.(44 De Missy). [57.58.59].(69 Jackson et Tiffin). 72. 

(73.74 Walker). [75.] (76. Van Mastricht). (80 Bynaeus).90.92. 

94.102 (104 Bigot). (106 Jackson). [109] 
Act: ACDF 1.2.(3 Walker).4.10.11.12.14.15.16.17.18.19.20.21.[22]. 

(23 Casp. Wetstein). [30.31]. (31 Jackson). [32.33.34.35]. 38. 

(38.39.40 Sarrau per Allixium). 45.49.55. 
Paul: ACDEF 1.2.4.7.12.16.18.19.20.21.22.23.25.26.27. [36.37]. 

(37 .Jackson). [38.39.40.41]. 44 (44.45.46 Sarrau per Allix.) 

46.52.53.59.75. 
Apoc: A B (Quirini) C 2.4.[9]. (11.12 Sarrau per Allixium). 15.16.17. 

18.19. (20 Bianchini). 23. (24Bianchini). (25 Amelote). (26.27. 

28 Casp. Wetstein). 
Evrm: 6.7.8.9.10.11.12.13.14.15.16.17. Prax: (2 Casley). 

iuxta sectiones lo. Alb. Bengelii divisum; et nova iuterpunctione 

saepius illustratum. Accessere in altero volumiue emendationes con- 

iecturales virorum doctorum undecunque collectae." Londinii a. 1763. 

* Michaelis, Einl. ed. 3, Gottingae a. 1777, pars 1, p. 707 — 729. 



246 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Ne oblitus sit lector Wetstenianum I nunc N codicis partem esse ; 
Wetstenianus O evangeliarii fragmentum videtur esse , cf infra caput 
VIII, 5, Evrm 295; de codicibus aliis, hodie ex catalogo expulsis vel 
aliter signatis, cf infra caput vill (sub codiciim numeris) Evv 10.12.81. 
82.87.98.99.102.107.110.111.112 Act-Cath 56.58 PauZ 51.53.59.60 
Apoc 21.22.23 Evrm 13. Quo auctore Scholzius dicat Wetstenium 
Evv 33 contulisse nescio. 

lo. Sal. Semlerus, quern supra (p. 187.188) comme- 
moravimus, etsi textum Graecum non edidit, tameu anno 1765 
et post doctissime atque flisius de textu Graeco et de co- 
j, . 1 1 dicibus Graecis disseruit.^ Discipulus eius lo. 
lac. Griesbachius (uat. a. 1745, mort. a. 1812), 
vir summo iugeuio summo iudicio summa industria, edidit 
Halae annis 1774 — 1777 N. T. Gr.- exhibens inter 
textum et apparatum lectiones vel receptas quas reiecerat 
vel novas. Apparatum maximam partem ex Wetstenio 
haustum locupletavit ipse editor: sed de conlatiouibus 
eius vide infra quae de editione eius altera dicentur. 
Novas autem lectiones haud ita multas primus recepit 
Griesbachius. Reussio teste inter mille istos locos 
lectiones habet Elzevii'ianas 655, aliorum 265, novas 
non nisi 55, dubias sive duplices 15; praeterea ex 55 
lis locis erant 30 quibus Harwoodius fere eodem tempore 
easdem lectiones praetulit. De Griesbacliii laboribus quod 
ad textus familias sive recensiones spectat iam dixi 
(p. 188 — 190). Si codices quos nunc habemus habuisset 
et si tundamentum textum recejitum, quem dicunt, non 

^ Semler, Hermeneutische Vorbereitung, pars 3, fasc. 1, etpars 4 
sive pars 3, fasc. 2, Halae a. 1765.1769; et Spicilegium observatio- 
num de variantibus N. T. lectionibus, in libro Wetstenii libelli etc. 
Halae a. 1766, p. 167— 206. 

^ Evangelia synoptica prodierunt bis, anno 1774 synoptice, 
anno deuium 1777 integre; evangelium lohauuis et actus aposto- 
lorum editi sunt semel, anno 1775, quo anno vol. 2, epistulas et apo- 
calypsim continens prodiit; titulus tameu volumiuis primi anno 177 7 
typis expressus non indicat partem voluminis alteram (lo et Act) 
re vera anni 1775 esse. 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: GRIESBACHIUS. 247 

adhibuisset vix dubitari potest Griesbachium cum viris 
hodiernis consensurum fuisse. 

Post annos fere viginti studiis criticis^ insumptos et 
post opera Harwoodii Matthaeii Birchii Alteri aliorum, 
iterum edidit Griesbachius X. T. Gr. Halae vol. 1, a. 1796, 
vol. 2, a. 1806. Codicibus, versiouibus, patribus praeser- 
tim Clem Alex et Orig excussis, mutavit editor lectiones 
nomiullas, novas tamen hac in editione septem tantum enu- 
merat Reussius. Locupletior ajDparatus quam in editione 
prima ftiit, neque tamen exhibuit variationes omnes easque 
satis bonae notae quae in N. T. editionibus aliorum ut 
Wetstenii et Matthaeii inerant, sicuti et quae ex codicum 
N. T. editionibus hauriendae erant et quas ipse ex codi- 
cibus a se conlatis haurire debebat. 

Contulit Griesbachius locis selectis vel perlustravit codices 
Graecos hos: AC(invenit non nisi duas uovas lectiones Mc 6,2.4 quas 
Wetstenius praeterierat)D«^'DP''"'E'"^'EP=^"'(quem codicis Dpa»i apogra- 
phum esse ille post Wetstenium demonstravit) GHp^^'L et JEvv 10. 
(12).13. 17. 24.25. 33.45. 46. 50. 51. 52. 72. 96.(110).113. 114.115.116. 117. 
118.119.120.121.(236). ^yn/ilS. 19. 20.21.22.25.26.27. 28. 29.30 ActlS. 
23. 25. 27.30.32.59. 60.(61).62. Prox 6.84. PawU7.28.31. 33.47.(61). 
62.63.64(uunc M).65.66 marg. Apoc2d.31 (cit. ex Pauli conlat.); 
• — item cod. Latinum Harleianum 17 7 2 epistularum omnium et apo- 
calypsis. Excerpta etiam dedit e codice evangeliorumHarleiano 17 75. 
Vide Symb. crit. torn. 1, p. 305 sqq. 

Codices nonnulli Griesbachii hodie aliis signis indicantur: 
Evv I = N O = Evrm 295 R = Evrm 294; cf infra, caput vill, 
1, num. 10.81.82.87.236.440 ^c« cf VIII, 2, num. 56.58.61 Faul53 
et 64 = M; cf Vlll, 3, num. 51.53.59.60.61 Apoc cf vill, 4, 
num. 21.22.23 Evrm cf viil, 5, A, num.13. 

^ Breviter hi ex libris Griesbachii nominentur: De codd. 
evv. Origen. Halae a. 1 7 7 1 ; Ciirae in histor. textus epp. Paul. Gr. 
lenae a. 17 77; Symbolae criticae ad supplendas et corrigendas varia- 
rum N. T. lectionum collectiones, vol.1, a. 1785, vol.2, a. 1793; 
Commentarius crit. in textum Gr. JV. T. lenae pars 1, a. 1798, pars 2, 
a. 1811 (nonnisi Mt et Mc); dissertationes De codd. evv. Or. et Curae 
in hist. text. epp. Paul, iterum prodierunt in Griesbachii Opuscc. acadd. 
ed. lo. Phil. Gabler, lenae a. 1824.1825. 



248 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Textu tamen verissime Griesbachiano qui uti voluerit, 
quaerat editiouem minorem, quam dicunt, anui 1805/ quae 
iudicio maturato^ editoris innititur; Tischendorfius ut et alii^ 
iniuria usus est editione 1796 — 1806."^ Inter mille Reussia- 
nos differt haec editio a secunda undevigiuti locis; lectiones 
i:)rorsus novas quattuor habet; citat etiam Reussius lectiones 
marginal es 22 a viris hodiernis commendatas. Anno 1827 
prodiit iterum Berolini tomus primus N. T. Ch\ Gries- 
bachiani a Davide Schulzio,-' Tischendorfii fautore, euratus. 
Melius in ordinem redacta sunt omnia, textus uuam co- 
lumnam habens, apparatus duo; apparatus criticus nota- 
biliter auctus est et multa vitia emendata sunt; prolego- 
mena Schulzii callide tractant de rebus criticis. Dolendum 
est mancam esse hanc editionem. 

Nunc redeundum est ad annum 1776, quo anno Eduar- 
dus Harwoodus (nat. a. 1729, mort. a. 1794), theologus 
Londinensis, editionem N. T. Gr. satis notabilem curavit, ad- 
hibens in primis codi^em Cantabrigiensem in evangeliis et 
actibus, Claromontanum in epistulis Paulinis, Alexandrinum 
ubi illi deficiebant. Ex Reussii locis mille deserit Elzevirios 
711 ies. Cum Lachmanno consentit, ex mille, locis 643. 
Reussius citat locos 203 quibus novas lectiones praebuit 
Harwoodius, ex quibus multae viris hodiernis probatae sunt ; 

^ Editio elegaiis duobus tomis Lipsiae annis 1803 — 1807 edita 
textum eundem exhibet. 

2 Cf Schulzii verba N. T. Gr. Griesbachii, Berolini a. 1827, 
praef. p. xix : „permultis in locis ab liac a nobis renovata editione 
Halensi discrepat, sed earn textus N. T. formam et conditionem 
monstrat, quam seriore sua aetate novissimeque iustam et veram 
esse vir summus iudicavit." 

^ V. el. Scrivenerus, Intr. ed. 2, -p. 41G, adn. 1, reprehendit 
Griesbachium propter verbum diy.aiov Mt27,4 sed editio auui 1805 
quam Scrivenerus, p. 415, praedicaverat, aihoor praefert. 

* Confusa sunt a Tischendorfio signa Griesbacbiaua -]- 4r ^, 
sed errores hi in cajjite Xll, addendis et emendandis corriguutur. 

^ Cf Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek des Nieuwen 
Verbands, Harlemi a. 1844, p. 117 — 133. 



2. DE EDITIOXIBUS. (2.) 1707—1830: MATTHAEIUS. 249 

inter has non numerantur loci quibus Griesbachius fere 
eodem tempore lectiones easdem easque novas exhibuit. 

Christianus Fridericus Mattliaeius^, Thuringus (nat. 
a. 1744, raort. a. 1811), professor Moscuae, Misniae, Wite- 
bergae, edidit annis 1782 — 1788: „NovumTestamentumXIL 
tomis distinctum Graece et Latine. 

Textum denuo recensuit, varias lectiones nunquam antea vulgatas 
ex centum codicibus mss. variarum bibliothecarum, Mosquensium, 
Pultaviensis, Dresdensis, Lipsiensis, Goettingensis , et suae summa 
diligentia et fide collegit et vulgavit, lectionaria ecclesiae Grae- 
cae primum accurate evolvit, singulasque lectiones sedulo indi- 
cavit; scholia Graeca maximam partem inedita addidit etc. Cum 
tabulis aeneis xxix. Rigae a. 1788." Huic titulo, volumini ultimo 
quod Matthaei evangelium continet praefixo, praeiverant in tomis sin- 
gulis tituli alii non inter se coniunctis. Prodierunt tomi tres Cath — 
Act — Eo Tit PhUem anno 1782, unus 1 2 Co a. 1783, duo Gal Eph 
Phil — Heb Col a. 1784, duo 1 2Thes 1 2Tim — Apoc a. 1785, duo 
Lc — lo a.l786, duoMt — Mc a. 1788. In tomo Matt, p. 481— 484, 
invenies catalogum codicum a Matthaeio in quattuor evangeliis ad- 
hibitorum et in tomo Apoc, p. 335 — 337 codicum in Act Epp Apoc 
adhibitorum. Textus Latinus Vulgatae est versionis, e codice De- 
midoviano haustus in Act Epji Apoc. 

Pretium editionis huius minime parvum est, non 
propter textum, quern !Matthaeius ad codices aetate inferiores 
constituit (exhibet Reussius lectiones duodecim novas Mat- 
thaeii in primis ex Apocalypsi) , sed propter ea multa quae 
Matthaeius in tomis bis reposuit atque coacervavit, codicum 
descriptiones, facsimilia, conlationes, scholia, fragmenta 
omnis generis. Acerbitate et conviciis maxime dolendis 
prolegomena scatent. Matthaeii conlationes codicum Novi 
Testamenti et Chrysostomi optimae sunt notae; quod ad 
codices nonnullos attinet dum ipse eos perlustrabam 
accuratam eius diligentiam admiratus sum. 

Codices hos contulit Matthaeius: 
a = Evv259 B = Evrm47 

a = Act98(a*)Paulll3(avela2) b ^ Praxl3 

Prax82 (a^) c = Act 9 9 Paul 114 

^ Cf supra, p. 190. 



250 



YI. DE TEXTUS HISTORIA. 



c = Evrm48 
d = Evv237 
d = ActlOO Paul 115 
e = Evv238 
e = Praxl4 
f= Act 101 Paul 116 
f = Evrm 49 
g = Evv239 
gr= Act 102 Paul 117 
H = Evrm 50 
h = Actios Paul 118 
i = Evv240 
i = Paulll9 
k = Evv241 Actl04 Paull20 

Apoc47 
lz^Evv242 Actl05 Paull21 

Apoc48 
m = Evv 243 
m = Actioe Paull22 
n = Evv 244 
n = Paul 123 
o = Evv 245 
o = Apoc49 
p = Evv246 
p = Apoc50 
q = Evv 247 
q = Paul 124 



r = Apoc90 
s = Evv 2 49 
s = Paul7G 
t = Apoc32 
t = Evrm 51 
tz = Prax 1 5 

V = EvvV 

v = Evv 250 

Y = Prax 5 

X = Evv 251 

X = Act 69 Paul 74 Apoc 30 
(Knittelii conlat. usus est) 
z = Evv 252 

10 = Evv253 

11 = Evv254 

12 = Evv 255 

14 r= Evv 256 

15 = Evv O (Scholzii Evv 2 57) 

16 = Evrm 56 Prax 20 

17 =Evv258 

18 = Evv 99 

19 = Evrm 57 

20 = Evv 89 

§ = Evrm 5 2 Prax 16 
X = Evrm 53 Prax 17 
\jj = Evrm 54 Prax 18 
ft) = Evrm 55 Prax 19 



r = Evv 248 

De codice Gp^"^ vide infra caput vii, 3, sub codice G. „Frag- 
mentum vetus," a Matthaeio primum conlatus et citatus adHeblO, 
1 — 7^ 32 — 38, N« in Tischendorfii ed. 7, est pars codicis Hp^"'. 

Praeterea contulit atque laudavit Matthaeius 23 codices 
homiliarum Chrysostomi in Matthaeum vel in lohannem, signis: 
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 13. «. /3. y. S. e. l. rj. ». L f.i. n. (>. y.; 
et 11 codices eius homiliarum in epistulas Pauli signis: 1. 2. 3. 4. 
5. 6. 7. 8. 9. a. /3. 

Matthaeii editio altera, minor, versione Vulgata 

omissa, prodiit annis 1803 — 1807: jjNovum Testamentuin 

Graece. 

. . . Iterum recensuit, sectiones maiores et minores Eusebii, 
Euthalii et Andreae Caesariensis uotavit, primum quoque lectiones 



i 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: BIRCHIUS. 251 

ecclesiasticas ex usu Ecclesiae Graecae designavit ac synaxaria Evan- 
geliarii et Praxapostoli addidit et criticis interpositis animadversio- 
nibus edidit Christianus Fridericus de Matthaei ..." 3 torn. Curiae 
Variscorum 1803.1805; Ronneburgi 1807. Nonnullis in exemplari- 
bus tomi primi legitur in titulo ex errore „Wittenbergae" (cfvol. 2, 
p. 327). Matthaeius, vol. 1, p. 679 — 704 recenset editiones N. T. Gr. 
insigniores, quae editionem eius praecesserunt , et p. 704 — 716 edi- 
tiones suas; exhibet, p. 769 — 783 excursus de locis variis Novi 
Testamenti: Le3,33 Mt8,28 et loco par [Iol,26] Mtl6,2.3 Lcl0,42 
11,2 — 4 Mt 14,19.20 Iol,18. In editione hac constituenda, jiraeter 
ea quae ad editionem priorem adhibuerat, usus est Matthaeius co- 
dicibus 11 evangeliorum, 4 actuum, 4 epp. cath., 4 epp. Paul, 8 ajjo- 
calypsis (cf vol. 3 , praef. ad Apoc p. 4) ; codices 8 apocalypsis 
includunt t et x in appendice ad Apoc in eius editione priore de- 
scriptos atque „lectiones loannis Hentenii, ex eius Arethae exem- 
plar! ab aliis editoribus neglectas." Molitus est Matthaeius et anno 
1805 edere voluit tomum qui conlationem horum aliorumque co- 
dicum summa 24 praeberet (cf vol.3, append, ad Apoc p. 102). 
In appendice ad Apocalypsim, vol.3, p. 99 — 102, praebuit Mat- 
thaeius conlationem codicis Apoc 65, quae conlatio Scholzium, Scri- 
venerum, ceteros latuisse videtur. In editione hac Matthaeii notat 
Reussius lectiones quinque novas. 

Andreas Birchius (nat. a. 1758, mort. a. 1829) edidit 
Hauniae a. 1785 descriptionem^ codicum is[. T. Gr., atque 
anno 1788: „Q,uatuor evangelia Graece cum variantibus 
a textu lectionibus codd. MSS. bibliothecae Vaticanae, 
Barberinae, Laurentianae , Vindobonensis, Escurialensis, 
Havniensis regiae, quibus accedunt lectiones versionum Sy- 
rarum, veteris, Pbiloxenianae et Hierosolymitanae, iussu 
et sumtibus regiis." 4*^ et fol. Hictomus^ exhibet lectiones 

^ Birch, Kritisk Beskrivelse over graeske Haandskrifter af 
det Nye Tesfamente, Hauniae a. 1785. Hoc loco commemoretur 

lohannes Christophorus Harenbergius, qui de Marci textu tractavit: 
„Adnotationes ad evangelii Marci capita quatuor priora," Symbolae 
literariae ex Haganis factae Didsbergenses , Hagae Comitum et Duis- 
bergi a. 1784, tom. 1 , jiars 2, p. 307 — 534. Quid in quoque loco 
legendum censuerit adnotationes docent. 

^ Brunnius [Bruun], Bibliotheca Danica (Hauniae a. 1877, 
vol.1, col. 48), „Andet Hefte," a. 1875, col. xxxiii, adn., dicit 
bibliothecara universitatis Hauniensis exemplar huius libri habere 



252 



\^. DE TEXTUS HISTOEIA. 



a viris Birchio, Adlero, Moldenhauero in Italia, in Hi- 
spania, in Germania conlectas, textui Stephaniauo anni 1550 
subiunctas. Incendio anni 1795 deleta sunt exemplaria 
multa et cum iis typi et chartae neque posthac ad finem 
perduci potuit opus. Sed Birchius tomis tribus parvis 
edidit Varias lectiones ad textum Act Catli Paul a. 1798, 
Apoc a. 1800, Evv a. 1801. 

Contulit Birchius vel perlustravit hos codices : item nonnullos 
inspexerunt amici eius, quorum nomina adposita sunt: 

Vat349 = Ewl27 
351 = Evrra35 
354 = S"" 



356 = Evv 128 

358 = .. 129 

359 = .. 130 

360= .. 131 Actio Paul? 7 

(Apoc 66) 
3"Bl =Ewl32 

363 =r .. 133 Act7lPaul78 

364 = .. 134 

365 = .. 135 

366 = Act72Paul79 Apoc37 

367 = Act 7 3 Paul 80 
579 = Apoc38 

665 = Evvl36 

756 = .. 137 

757 = .. 138 

758 = .. 139 

760 = Act 74 

761 = Paul 81 

762 = .. 82 

765 = .. 83 

766 = .. 84 
1067 = Evrm36 



1136 = Paul85 Apoc39 
1158 = Ewl40 
1160 = Evvl4lAct75Paul86 
Apoc 40 

1209 = B 

1210 = Evvl42Act76Paul87 
1229 = Evvl43 

1254= .. 144 
1548 = .. 145 
Pal -Vat 5 = Evv 146 
89 = .. 147 
136 = .. 148 
171 = .. 149 Act77 

Paul 88 Apoc 25 
189 = Evv 150 
220= .. 151 
227= .. 152 
229 = .. 153 
Alex -Vat 28 = Evv 154 

29 = Act 78 Paul 89 
68 = Apoc 41 
79 = Evv 155 
179 = Act 40 Paul 46 

Apoc 12 
189 = Evv 156 



notis manu scriptis locupletatum; In ilia bibliotheca primo nihil 
inveniri poterat; denique adtulit bibliothecarius amicissimus volumen 
manuscrii^tum (eo tempore, mense maio anni 1878, nondum numero 
ornatum), quod conlationem Milliani textus in Act Cath Paul 
cum codice B Vaticano 1209 continebat. 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707 — 1830: BIRCHIUS. 253 



Urb-Vat2 = Evvl57 

3 = Act 7 Paul 90 

Pio-Vat50 = Act 80 Paul 91 
Apoc42 
53 = Evvl58 
Barbs = Evvl59 
9 = .. 160 
10= .. 161 
11 = .. 162 
12= .. 163 

13 = .. 164 

14 = .. 165 
23 = Apoc43 

115 = Evvl66 

208 = .. 167 

209 = .. 112 
211 = .. 168 
377 = ActSl 

Aug. 2 = L'"'' pa"i 
VaUicell vel Tail 

B.133 = Evvl69 

C. 61 = .. 170 

C. 73 = .. 171 

F. 90= .. 172 

Bas22 = Evvl73 

41 = .. 174 

119= .. 175(Act41 Paul 194 

Apoc20) 
152 = EvYl76 
163= .. 177 
Angel 1 = EvA'178 
2 = .. 179 
Borg 1 = T«^"^ 

2 = EvvlSO (Zoega); 

[„Borg.4"] Act 82 Paul 9 2 
Apoc44 (Engelbreth) 

3 = Evrm37 Prax7 
Zelada = EvvlSl 

Neapol Reg = Act83 Paul93 
Laur IV, 1 = Act 84 Paul 94 
5 = ..85 .. 95 



Laur IV, 20 = Act86 Paul 96 
(Apoc 75) 
29 = Act87 Paul 97 

31 = .. 88 .. 98 

32 = .. 89 .. 99 
Apoc 45 

VI, 11 =Evvl82 
14= .. 183 
15= .. 184 
16 = .. 185 
18 = .. 186 
23 = .. 187 
25 = .. 188 
27= .. 189 Act 141 
Paul 239 

28 = Evvl90 

29 = .. 191 

30 = .. 192 
32 = .. 193 
33= .. 194 
34= .. 195 

VIII, 12 = .. 196 

14 = .. 197 Act90 
X, 4 = Paul 100 

6 = .. 101 

7 = .. 102 
19 = .. 103 

Laur256 (Aedil 221) = Evv 198 
Lect Florl = Evrm38 =117 
2= .. 39 = 118 
S. Mariae FlorS = Evv 199 
6 = .. 200 
S. Marci Flor701 = Evv 201 

Act 91 Paul 104 (Apoc 94) 
705 = Evv 202 
707 = .. 203 
Bonon640 = Evv204 Act92 

Paul 105 
VenS = Evv 205 Act 93 Paul 106 
(Apoc 88) 
6 = Evv206 Act94Paull07 
8 = .. 207 



254 



VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



Ven 9 = Evv208 




Vind Koll4 = Evvl08 




10= .. 209 Act 95 Paul 108 


6 = .. 125 




Ai)Oc46 




8= .. 224 




11 = Act96 Paul 109 




9 = .. 225 




27 = Evv210 




10 = Paul71 




33 = Paul 110 




Esc 1 = Evrm 40 x 




34-= .. Ill 




2 = Evv226 (Actl08 




35 = .. 112 




Paul 228) 




539= .. 211 




3 = Evrm 41 




540= .. 212 




4 = .. 42 


g 


541 = Evv355 




5 = Evv227 


1-^ 


542= .. 213 




6 = Evrm 43 




543 ^ .. 214 




7 = Evv228 (Act 109 




544 = .. 215 




Paul 2 2 9) 




S. lohan. in viridario Patavii, 


8 = Evv229 


nunc Ven. S. Marci Gr. I. 




9 = .. 230 




iii = Evv217 




10 = .. 231 




Nanii = U^^" (Miinter) 




11 = .. 232 




(Canonici = Evv216) (Munter) 


12 = .. 233 




Vind Lambl = Evv218 


Act 65 


Havnl = Evv234 Act 57 


w 


Paul 5 7 Apoc33 


Paul 7 2 


> 5^ 


30 = Evvl23 




2 = Evv235 




31 = .. 124 




3 = Evrm44 Prax8 , 


d 

» 


32= .. 219 




EegParl4 = Evv33 


w 


33 = .. 220 




Act 13 Paul 17 




34 = Act66 Paul 67 


50 = Evvl3 


3 
V 


Apoc 34 




Messanl = Evv420 ^ 




35 = Act 63 Paul 68 


2 = Act 175 


g 


36 = .. 64 


.. 69 


Paul 216 




37 = .. 67 


.. 70 


Panorm = Paul 217 


1-4 


38 = Evv221 




Syracus = Evv42lActl76 


0! 


39= .. 222 




Paul 218 





40 = .. 223 
Codices nonnullos sive codicum partes uncis inclusi quia non 
videntur a Birchio laudari. Conlatio codicis Par. 14 invenitur in 
Var. lectt. ad Apoc. p. 95 sqq. 

Franciscus Carolus Alter (nat. a. 1749, mort. a. 1804), 
professor Vindobonensis, edidit annis 1786 (vol. 2) et 1787 
(vol. 1) „Novum Testamentum ad codicem Vindobonensem 
Graece expressum." Typis expressit ex professo codicem 
Evv218 Act65 Paul57 Apoc33 [et Apoc34] „quem 



2. DE EDITIONIBUS. (2.) 1707—1830: SCHOLZroS. 255 

solis illis in locis ad editionem Lutetianam Robert! Stephani 
anni 1546" recensuit „ubi codex vitium exhibere" ei 
„videbatiir". Quae vitia nuncupavit melius lectiones sibi 
displicentes vocasset, namque arbitrio suo addidit, omisit, 
mutavit.^ Turn conlationes codicum viginti Graecorum, 
duorum Latinorum, quattuor Slavonicorum et editionis 
Coptici cum textu illo versicolori tot in appendicibus quot 
erant codices exhibuit; qua lectionum dispersione necnon 
conlationis cum textibus diversis incertitudine, non 
est quod dicam incommodum magnum lectoribus factum 
esse. Reussius enumerat lectiones novas tredecim in 
textu Alteri. 

Contulit (vel edidit) Alter hos codices Graecos (addo vol.et p. ): 
Evv N"°'J = 1,999 — 1001 Evv219 ^ i, 1012—1054 

Evv3 Acts Pauls = 1,704— Evv220 = 1,414—476 

750; 2,559— 630 Evv224 = 1,1055— 1068 

Evv76 Act43 PauU9 = 1,375— Evv225 = 1,528—635 

413; 2,631—688 Act63 Paul68 ^ 2,741— 788 

Evv77 = 1,323— 374 Act64 Paul69 = 2,789— 853 

EvvlOS = 1,477—527 Act66 Paul 67 Apoc 34 = 2, 

Evvl23 = 1,807—880 415—558 

Evvl24 = 1,881— 998 Act67 Paul 70 -^ 2,689— 740 

Evvl25 = 1,636 — 703 Paul 71 = 2,854—920 

Evv218 Act65 Paul57 ApocSS Apoc35 = 2,921 — 940 

= 1,1—319; 2,3—411 Apoc36 = 2,941— 967 

De editionibus Knappii quinque (Halae a. 1797. 
1813.1824.1829.1840) et successorum eiusSchotti (a.l805. 
1811.1825; 1839 ed. Baumgarten-Crusius) Tittmanni 
(ed. ster. a. 1820 et al), Vateri (a. 1824), non est quod 
disseram; modo plus modo minus lectiones Elzevirianas 
pro Griesbachianis deserunt. 

lohannes Martinus Augustinus Scholzius^ (nat. a. 1794, 
mort. a. 1852) professor Bonnensis, ecclesiae Romanae 
theologiis, post Ciitas critieas anni 1820 in quibus de 



^ Cf Reussium, Biblioth. p. 190—192. 
2 Cf supra, p. 192.193. 



256 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

codicibus Parisiensibus tractavit et post Itinerarium 
(„BiWisch-kritisclie Reise") anni 1823 in quo de codicibus 
Gallicis, Helvetiis, Italicis, Palaestiueusibus aliis tractavit, 
edidit Lipsiae: 

N. T. Gr. Textum ad fidem testium criticorum recensuit, lectionum 
familias subiecit, e Graecis codicibus manuscriptis, qui in Euro23ae 
et Asiae bibliothecis reperiuntur fere omnibus, e versionibus anti- 
quis, conciliis, Sanctis patribus et scrijitoribus ecclesiasticis quibus- 
cunque vel primo vel iterum collatis copias criticas addidit, atque 
conditionem horum testium criticorum historiamque textus Novi 
Testamenti in prolegomenis fusius exposuit, j^raeterea synaxaria co- 
dicum KM 262.274 tyj^is exscribenda curavit lo. M. A. S. Vol. 1 : 
IV evangelia complectens, Lij^siae a. 1830, p. clxxii, (4), 496 in 
quarto; vol. 2: actus apostolorum, epistolas, apocalypsim comi^lectens, 
Lipsiae a. 1836, p. Ixiii, 469. 

De editione hac, quod ad textum attinet, paucis haec 
moneuda sunt: Scliolzium, etsi hie illic lectiones receptas 
(62 inter mille Reussianos) vel alias (42 inter niille eosdem) 
praetulit, Griesbachii plerumque textum repetiisse, prae- 
cipue in volumine secundo, hoc etiam fecisse, quamquam 
lectiones Griesbachianae minime familiae Asiaticae fuerunt, 
quam familiam ex professo Scholzius sequi voluit lauda- 
veratque in dissertationibus de textus recensionibus ; Tischen- 
dorfius lectiones Scholzii etiam in hac editione octava non 
missas fecit „cum propterea quod nostra aetate solus inter 
catholicos theologos in hoc litterarum genere tantos labores 
suscepit, turn propter nomen quod inde apud theologos 
utriusque confessionis consecutus est". In Anglia primo 
laudatus est textus Scholzii ut qui textui recepto faveret, 
viri tamen docti mox perceperunt neque editori neque | 
conlatori fidem haberi posse. Quod ad apparatum spectat ; 
enumeravit Scholzius primum codices N'^atway Evv 260 — 
469 (contulit 5), Act 110 — 192 (cont. 3), Paul 125 — 
246 (cont. 3), Apoc 51 — 89 (cont. 1), Evrm 58 — 181 
(cont. 1), Prax 21 — 58 (cont. 1); ex codicibus non integre 
conlatis, paucos maiorem partem, jilerosque prorsus non 



2. DE EDITIOXIBUS. (2.) 1707—1830: SCHOLZIUS. 257 

contulit. Praeterea perlustravit codices iam cognitos kmx 
LPaui multosque minusculos, paucissimos integre conferens, 
nonnullos maiorem partem. Hausit etiam Scholzius lectioues 
nonnullas ex versionibus, nonuullas ex patriim scriptis. 
Haec omnia tamen fecit tam incredibili neglegeutia lit testi- 
monium eius nisi ab aliis corroboratum ubique in dubium 
vocandum sit. Testibus Davide Schiilzio atque Tischendorfio, 
in toto libro vix miilta leguntur quae falsis non abundent.^ 

Codices Scholzii hodie aliis signis indicati : Evv I = N ^= 
Evrm295 E = EYrm294 V = N; cf infra, caput vill, 1, num. 81. 
82.236.257 .-lei G = L; cf Vlll, 2, num. 61.8G.11 2.152 Pawi I = L 
53 et 64 = M frag. vet. ap. Mt. — H; cf viii, 3, num. 51.60.G1. 
96.222.223.225.226 Apoc 50^ = 90 

Per hos annos, 1707 — 1830, movebatiu', ut vidimus, 
controversia inter eos qui textui recepto se addicebant 
et eos qui testibus antiquis fidere malebant. Harwoodus 
solus receptum reieeerat, ipse ab aequalibus reiectus. Alii, 
etiam Griesbachius ille, exemplo fuerunt quam inutile 
esset textum receptum quasi fundamentum habere in textu 
constituendo. Hie textui recepto sine luctu vale dicimus; 
incipit, dilucescit dies novus, dies qui textum veterem 
quaerit, nulla traditione seriorum saeculorum impeditus. 

^ De Scliolzio cf Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek 
des Niemven Verbonds, Harlemi a. 1844, jj. 176 — 212. Hoc 

loco etiam commemoretur opusculum Guil. Frid. Einckii, verbi divini 
ministri, qui quamvis iudicio satis tenui in rebus criticis i^raeditus 
bene de codicibus minusculis conferendis meritus est; Lucuhratio 
critica in acta app., epistolas catholicas et Paulinas etc. Basileae 
a. 1830: de classibus codicum, p. 2 — 19 (cf supra, p. 193, adn. 2); de 
codicibus Venetis bihliothecae D.BIarci, p. 19 — 42 : adiit Evv205 (Act93 
Paul 106 Apoc 88), Evv 206 (Act 94 Paul 107 Apoc 109), Evv 209 
(Act95 PaullOS Apoe46); Act96 (Paull09), de boo codice fusius 
disserit, p. 30— 42, Paul 110.111.112 (Einckii 113 catalogis Scbol- 
zii et Tischendorfii abest); varia lectio, cum animadversionibus 
criticis, p. 43 — 227: lectiones sed non omnes exbibet ex codicibus 
Act-Cath 93.95.96 (hos numeris Paulinis 106.108.109 significavit) 
Paull06.108.109.110.lll.112 (113 raro excitatur) Apoc46 (capp. 
1 — 3); observationes criticae in evangelia, p. 228 — 351. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 17 C 



258 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 



(3.) 1831—1881: LACHMANNUS— WESTCOTTIUS 
HORTIUSQUE. 

Qui novam aetatem. instauravit non tlieologus sed 
philologus fiiit, Carolus Lachmanuus professor Berolinensis, 
cuius eclitio stereotj'pa Novi Testamenti Graece Beroliui 
anno 1831 prodiit, formae minoris, annis 1837 et 1846 
mendis paucis sublatis repetita. 

Prolegomena desunt, sub finem tamen libri, p. 461, praefiguntur 
tabulae lectionum textus recepti variarum haec: ,,De ratione et 
consilio huius editionis loco commodiore exijositum est [theolog, 
Studien tend Kritiken 1830, p. 817 — 845). hie satis erit dixisse, 
editorem nusquam iudicium suum, sed consuetudinem antiquissi- 
marum Orientis ecclesianiin secutum esse, hauc quoties minus con- 
stantem fuisse animadvertit , quantum fieri potuit ea quae Italorum 
et Afrorum consensu comprobarentur praetulit: ubi pervagatam 
omnium auctorum discrepantiam deprehendit, jmrtim uncis partim 
in marginibus indicavit. quo factum est ut vulgatae et nis proximis 
duobus saeculis receptae lectionis ratio haberi non posset, liuius 
diversitas hie in fine libri adiecta est, quouiam ea res doetis iudi- 
cibus necessaria esse videbatur." Cf etiam Stud, und Krit. a. 1835, 
p. 570— 572. 

Turn annis 1842.1850 publici iuris factum est duobus 
tomis: „N. T. Graece et Latine. Carolus Lachmannus 
recensuit. Philippus Buttmannus Ph[ilippi].f [ilius]. Grae- 
cae lectionis auctoritates apposuit."^ Cum tamen lectiones 
non nisi paucas in editione altera mutaverit (Reussius, 

^ Lachmannus ipse lectiones Latinas apponendas, textum utrum- 
que constituendum curavit. Praefatio tomi primi tractat de codicibus 
et scriptoribus , in primis de codicibus Latinis, et ,,de recensendi 
arte" neque remittit ,,Graeas" (ita quosdam editionis minoris cen- 
sores Aeschyleo nomine compellat) viriliter vituperare; jaraefatio 
tomi alterius nonnulla de emendatione (pp. iii — xiii) et disputationem 
de ordine uarrationum in evaugeliis synopticis (pji. xiii — xxv) praebet. 

Quae Lachmannus callidius disseruit de versione vetere Latina, 
quae etiam meruit de editione versionis Vulgatae Latinae, infra, 
capite IX, 2, (1), a et 6 laudabuntur. Quae de rebus orthographicis 
et de interpunctione scripsit, vol. 1, p. xxxix — xliv, miuime praeter- 
eunda sunt. Conferendus est Doedes, Verhandeling over de tekst- 
kriiiek des Nieuwen Verbonds, Hai-lemi a. 1844, p. 150 — 175. 



2. DE EDITIOXIBUS. (3.) 1831—1881: LACHMA2sX. 259 

Bibl. p. 244) cumque disertissime de principiis eius criticis 
in lucubratione ilia auui 1830 et in editionis maioris prae- 
fatione sententia hand mutata scripserit, nihil imjDedit 
quin editiones has simul tractemus, 

Statim id animadvertendum est, Lachmannum, consulto 
ut ita dicam, de ipso textu apostolorum desijerasse:^ „Non 
peto lectionem veram, quae sane saepe a teste unico serva- 
tur, non minus tameu saepe prorsus periit, sed quaero vetu- 
stissimam inter eas quae sine dubio late evulgatae sunt/'^ 
Negat sibi, negat aliis qui textum edere velint, iure aliud 
optandum esse quam rem criticam ab internis, ut aiunt, 
indiciis pendentem missam facere et textum historicum at- 
que traditum constituere; quo facto, criticorum alius generis 
fore censet emendatioue et coniectura^ eruere quae lectio 
vera sit (p. 820). „Non quod me rectius aliis aut facilius, 
quid sancti auctores scripserint aut non scripserint, cogno- 
scere posse dicam (nam id neque nunc agitur neque iis 
qui sibi arrogant invidendum est)" (vol. 1 , p. xxxii). Con- 
cedit auctoritate testium, quam ex professo sequitur, non- 
nullis locis lectiones certe non genuinas commeudari, 
nihilominus eam illis etiam locis ducem habere vult.^ 

^ Lachmanni verba citaus non addo nisi paginas Arabicis 
litteris notatas ex Stud, und Krit. supra adlatis, et tomum edi- 
tionis maioris, additis paginis praefationum littei'is Romanis notatis. 

^ „Ich bin gar noch niclit auf die wahre Lesart aus, die sieh 
freilieh gewiss oft in einer einzelnen Quelle erlialten hat, ebenso 
oft aber auch ganzlich verloren ist, sondern nur auf die alteste 
unter den erweislicli verbreiteten:" p. 826. 

^ De qua cf Lachm. vol. 2 , p. iii— xiii. 

* „Nur dies kann man vielleicht dem strenghistorisch consti- 
tuirten Texte zum Fehler anreehnen, dass er an manchen Stellen 
fiir die scheinbar annehmliche Lesart eine wenig verstandliche, zu- 
weilen auch eine sieher unriehtige geben vrird:" p. 821 , of p. 839. 
Inde fit ut — etsi Lachmannus ut qui spurii sint expresse reiecit 
locos Mcl5,28 16,9—20 Lc 24,12, et verba i,c 11,2, riy.wv 6 tv 
TOto oioaroto, yfri^d^rjro} to {}eXrjud gov 11,4 ulla ovaac rjficca 
ano Tov 7iovi]Qov, Lc 24,36 y.cu khyii,... riuoiv 24,51 xal avatfiiitTO 

17* 



260 YI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Textum ilium vetustissimum et late vulgatissimum 
invenit Lachmaunus sub finem saeculi quarti, tempore 
Hieronymi.^ Testificationis momenta sex distinxit (vol. 1, 
p. viii, cf p. xxxiii sqq.): „[1] Nihil testatius esse potest 
eo in quo omnes undique auctores consentiunt. [2] paulo 
minus efficit consensio, si eorum pars taceat vel aliquo 
modo deficiat. [3] porro mains in testium ex diversis 
regionibus coactorum coneordia firmamentum est quam 
ab aliquot popularibus vel neglegentia vel quasi compacto 
ab illis discedentibus periculum. [4] sed ancipitia ceusenda 
sunt testimonia, cum louginquorum testium consensus 
aliorum item locis diiunctorum in diversa testificatione con- 
sensu elevatur. [5] incerta sunt quae in aliis regionibus 
alio, sed constant! siugularum consuetudine , tradita sunt. 
[6] postremo infirma, in quibus ne eaedem quidem regiones 
consentiunt." Cum tamen testes occidentales non integri 
sint et partim non nisi Latine exstent, nusquam dedit 
Lachmannus lectiones quas illi soli testantur.- Sed in 
commentario suo significavit signo aequalitatis (=) lectiones 
quas testes occidentales omnes testautur negantibus omni- 
bus orientalibus; hae lectiones non citatae sunt in editione 
minore, neque plerumque Lachmanno videbantur esse 



(ia Tov ovQCd'oi' 24,62 71 Qoay.vvi]OarTta avTOV (vide p. 842 — 844) — 
haec omnia in textu eius inveniantur nullo dubii signo notata. Ita 
etiam re vera pro interpolatis, non pro dubiis, habuit Lachmannus 
verba uneis inclusa Lc 11,2 22,43.44.64 23,17.23.34.38 24,36 
(vide p. 841). 

^ „In einer jiingern Gestalt braucheu wir so leicht keine 
Stelle zu geben, als wie sie in den letzten Jabrcn des vierten Jahr- 
hnnderts gelesen ward, wie Hieronymiis sie in seiner verbesserten 
Uebersetzung gewahrt:" p. 822. 

^ ,,Die occideutalischen Lesarten sind uus uur unvollstiindig 
bekauut, iind sie sind uns sebr oft nur lateinisch iiberliefert .... 
Daher habe icb vorgezogen, durehaus einen orientalischen Text zu 
geben:" p, 827. 



2. DE EDITIONIBUS. (3.) 1831 — 1881: LACHMANN. 201 

genuinae;^ nonnulla excipienda notantur supra (p.259, adnot.4). 
Quaerimus time textum quarti saeculi exeuntis orientalem. 
Quibiis testibus usus est Lachmaunus ad textum 
iam quaesitum constituendum ? Cum Griesbachio testes 
orientales et occiden tales distinxit, sed uon \adetur 
distinetionem banc satis accurate tractavisse et prorsus 
reicit opinionem Griesbachii iustam de partibus codicum 
A et B inter se disseutientibus quod ad familias sive 
recensiones textus attinet (p. 825.826). Debebat tamen, 
cum omnis textus eius ratio a distinctione ilia penderet, 
distinetionem omni eura tractare. Quo mode scire potuit 
lectiones orientales probandas, oecidentales reprobandas 
esse, nisi vero eas callide distinguere potuit? Sed accipere 
voluit testes orientales saeculi quarti; quosne accepit? Hos: 
codices ABC h^pp PQTZ, scriptorem Origenem. Ex hisne 
hauriri potest Novum Testameutum tctum? Minime. h^pp 
PQTZ fragmenta sunt et de aliis ita scribit: „In maxima 
Novi Testamenti parte codices A et b conferre possumus, 
sed non ubique. Per magnam Mattbaei partem (etiam 
Io6,68 — 7,6 8,32 — 52, sed his locis videtur Wetstenius 
codieem c facillime legisse, in quo codice deerant ex bis 
non nisi Io7,3— 6 8,32—34) et 2 Co 4,13— 12,6 orien- 
talium codicum non habemus nisi B, rursusque inde ab 
Heb 9,14 (i. e. per epistulas pastorales et per apocalypsim) 
non nisi A, nisi locis quibus accedit rara et iucerta codicis 
c auctoritas." Per quartam fere Novi Testamenti partem 
habuit igitur Lachmannus vix unde sciret utrum oriens inter 
varias lectiones variaret necne, neque dubius fuit, quin 

* ,,Im Allgemeinen behaupte ich, wie oft auch die occiden- 
talische Lesart an Werth der entgegengesetzten gleich stehen mag, 
es bleibt immer ein seltner Fall, wenn einmal die nicht schwaukende 
Lesart der Lateiner erweislich die wahre oder der wahren naher 
ist. Sollea die innern Griinde, naclidem nun der Text einmal 
ziemlieh bestimmt ist, auch etwas gelteu und zwisehen den zwei 
Klasseu im Ganzen gewiililt werden, so muss icli meines Orts mit 
Hieronymus sagen: multo purior fontis unda qitam r-ivi;^' p. 842. 



262 ^^. de textus historia. 

saepe lectio parum vulgata pro unica habita esset.^ 
Praeterea de codicibus illis paucis dicens, cautiouem 
adhibendam esse mouuit: „In orientis exemplaribus caven- 
dum est ne per temporum latitudinem vagemur et consti- 
tutos antiquitatis terminos excedamus, si forte illi tres 
codices quibus paene solis iitimur, quoniam eorum aetas 
accurate definiri adhuc non potuit, interdum aliquid quarto 
saeculo iwndum cognitum ex novicio usu susceperint:" 
(vol. 1, p. xxiv). 

Tarn pauci tarn iucerti eraut testes Lacbmanniani 
orientales; neve oblitus sis velim neque B illo tempore ue- 
que C tolerabiliter exploratum esse. Quid quod hi codices 
saepe inter se dissentiunt? Hie ad testes occidentales 
contulit se editor: 2 dp**"^ (Lachmanno A) et G^^^^ a b c 
(Jew act (jpaui (Lachmanno f) eP^"' (ff) g Iren Cypv Lucif 

^ ,,Aber wenii wir tlen Umfang jeder von diesen orientalischen 
Handschriften iiberschlageu, so ist bald ausgerechnet, dass wir zwar 
im grossten Theile des N. T. wenigstens A iind B mit einander ver- 
gleichen konnen, aber doch nicht iiberall. In einem grossen Theile 
des Matth. (Auch Ioli6,68— 7,G. 8,32 — 52: aber hier grade scheint 
Wetstein die Handschrift C sehr leserlich gefunden zu liaben, imd 
ihr fehlte von diesen Stellen uur loh 7,3—6 uud 8,32 — 34) und 
2 Cor 4,1 3 — 12,6. sind wir von orientalischen Handschriften einzig 
auf B beschrankt, und von Hebr. 9,14. an (also in den Hirtenbriefen 
[item in epistula ad Philem.] uud der Oftenbarung durchaus) einzig 
auf A, wo tins nicht das immer seltne und oft unsichere Zeugniss 
von C zu Hiilfe kommt. Hiedurch entsteht unvermeidlich der 
Mangel dass in diesen Theilen nur selten das Schwanken des Orients 
zwischen mehreren Lesarten erkennbar ist, dass also gewiss oft eine 
wenig verbreitete fiir die einzige gelten wird. Wer sich daher 
meiner Ausgabe bedient, muss auf der Hut sein: wo in diesen 
Theilen des N. T. nur wenig Abweichungen auf dem Eande zu 
fiuden sind, da ist auch weniger Sicherbeit dass der Text die ge- 
billigtste Lesart des Orients liefert:" p. 832.833 of p. 838. 

^ ,,Der Widerstreit occidentalischer Zeugen kam nicht in Frage, 
wo die audere Klasse einstiramig war. Hiugegen entschied der 
Gebrauch des Occidents zwischen den schwankenden orientalischen 
Quellen:" p. 827. 



2. DE EDITIOXIBUS. (3.) 1831 — 1881: LACHilAXX. 263 

Hil ^^P<>'= sc. Prim et mixtos d^^^ ^"^^ ^act gact y^^,ig. ^^j 
testes et ipsi interdum silent; iinus extat in actibus 
iinus in apocalypsi, sed sub finem actimm et in epistulis 
catholicis nullus (p. 838). Ita infirniitatibus testium orien- 
talium medentur infirmiores occidentales. Quid quod hae 
infirmitates duae in communem conlatae interdum nihil 
efficere potuei'unt? „Contra lectionem codieis unici orientalis, 
ubi Vulgata nihil attulit, interdum mihi banc veniam 
dedi ut auxilium aliunde quaererem, dico codicum aliorura 
et aetate et auctoritate inferiorum.''^ Haec autem audendo 
principia sua deserebat, methodum suam tarn firme positam 
ad tempus mutabat. 

Praeterea, quod iam Lachmanni ipsius verbis nota- 
vimus, minime satis fuerunt codices illi tres B saeculi 
quarti A et C quinti in lectiones saeculi quarti varias 
€t probatLssimas tradendas. Bene monuit Tischendorfus : 
„Si sex vel modo tres alii aetatem tulissent, non magis 
invicem dissentientes quam ABC, Lachmanni textus recensio 
mirum in modum immutanda esset". 

Inter codices ab editore adhibitos iam editi erant 

^ j^eyy act j,act (^jpaul jjpaul p^rj,^ a b C d*^^'*' ^^'^ 6^*^*^ g et hos 

contulerimt Lachmannus sociusque eius Buttmannus satis 
accurate etsi Tischendorfius in apparatu eorum errores 
non paucos invenit,- Quae Knittelius ex p et Q atque 
Hearnius ex e^*^*^ neglegenter ediderant Lachmanno vel 
Buttmanno non attribueuda sunt. Quod ad codices non- 
dum editos spectat, dolendum est editorem non nisi 

^ „Ich habe mir gegen die Lesart einer einzigen orientalisclien 
Handschrift, wo die Vulgata nicht eatschied, zuweilen sogar erlaubt 
an einem dritten Orte Hiilfe zu suchen, namlich in anderen spate- 
ren uud gewohnlichen Handschrift en . . . Ich kanu es nicht iibel 
nehmen, wenn in diesem Punkt, in welchem icli mich inconsequent 
weiss, jemand einzelne Stellen anders beurtheilt als ich: doch war 
es gewiss besser, hie und da die Strenge des Grundsatzes zu brechen, 
als sich der Willkiir eines einzigen Schreibers preis zu geben." p. 835. 

2 Tischendorf, N. T. Gr. ed. 7 raai., proll. p. cvii. c\'iii adn. 



264 VI. DE TEXTUS HI8T0RIA. 

Miconiano - Bentleianam codicis b conlatiouem a Woidio 
Fordoque editam et imperfectam Birchianam, Bartoloccii 
conlatione ignota, codicis C non nisi Wetstenii coulationem 
in tomo primo (in tomo altero uti poterat Tischeudorfii 
editione), codicis dp^"^ non nisi Wetstenii conlationem a 
Griesbachio hie illic emendatam adhibuisse. Eodem modo 
in textu Vulgatae versionis curando codicis Amiatini conla- 
tionem a Fleckio factani satis habuit, etsi ipse Fleckium, 
hominem „diligentia parum constanti" vituperat (vol. 1, 
p. xxviii). Facile vel ipse vel per adiutores suos ad hos 
codices, codice b excepto, adire potuisset. 

His artis criticae legibus his instrumentis credidit 
editor se posse textum Novi Testamenti pure historicum 
atque firme traditum arbitrio prorsus excluso constituere/ 
qui quasi ftindamentum futurus esset in veritate aposto- 
lica accuratius eruenda. 

Non defiierunt viri docti qui, ut Liickius, etiam 
editionem primam anni 1831 magna laude celebraverint ; 
multi vero, ut Fritzschii,^ editionem atque editorem 
impugnaverunt vel etiam deriserunt, quibus plerumque 
Lachmannus acerbe neque sine contemptu (cf supra, p. 258, 
adn. 1) respondit. Tales criticos homines praeviderat editor 
neque propter vituperationes eorum dolore affectus est eius 
animus. Aegre attamen tulit Lachmannus DeWettii indicium : 
„(vol. 2, p. iv) unum hoc, quod De Wettius, quem virum 
ego, cum viveret, omnium et verissimum et iustissimum 
esse iudicavi, omnem operam meam quasi inutilem atque 

^ ,, Neque iu his libris, quorum nullam litteram neglegi 
oportere sentio, velim quicquam meo arbitratu meoque iudieio 
definire, sed per omnia auctores sequi et antiquissimos et proba- 
tissimos:" vol.1, p. ix. 

'^ De Lachmanni vita et ingeuio atque de oi^eribus eius quod 
ad auctores classicos quos dicunt Romanos et Graecos, et quod ad 
litteras antiquas Germanicas attiuet, confer quaeso librum v. el. 
Martini Hertz, Karl Lachmann: eine Biographie, Berolini a. 1851; 
de N. T. editione agitur p. 155 — 167. 



2. DE EDITIONIBUS. (3.) 1831—1881: LACHMANN. 205 

praefestinatam noii sine contemptu et opprobriis reiecit, 
mihi vehementer doliiit meque ita depressit, ut mihi totius 
operae fastidiiim surreperet et moras nectere inciperem". 
lude factum est ut tomus alter usque ad apocalypsim 
typis exaratus diu in offieina remanserit; non ad finem 
perductus est neque prodiit autequam mortuus est De 
"NVettius.i Tischendorfius in prolegomenis ad editionem 
suam septimam maiorem, p. cxi.cxii, recensuit fortasse 
severius aequo locos multos ex quibus monstrare tentavit 
quam inaccurate Lachmaunus legibus suis secutus sit. Minime 
perfecta fliit Lacbmanni editio, sed fliit praeclara atque 
imitatione digna ; ipse iam Lachmannus perceperat imitationis 
initium etiam apud eos qui editionem severe impugnaverint.- 
Hodie sane, praesertim post w. ell. Westcottii Hortii- 
que studia, vix erit qui neget textum iam ante finem 
saeeuli quarti idque in orieute variatioues plerasque exhi- 
buisse quas hodie videmus. Parum ergo facere videtur 
qui lectiones varias orientales saeeuli quarti quaerat, qui 
textum illius saeeuli instaurare velit. Neque tamen negan- 
dum est Lachmannum sive arte sive arbitrio lectiones optimas 
easque saepe secundi vel tertii saeeuli textui iutulisse, ut hodie 
lectiones plurimae Lachmaunianae a viris doctis acceptae sint. 
Reussio teste, praebuit editio prima Lachmanni lectiones 
novas 108 vel si uncis inclusas conumeras 134, et his locis 
saepissime cum eo consentit Tischendorfius; in editione 
maiore et altera non invenit Reussi^is novas nisi sex. 
Tischendorfius, qui cum iuvenis primo itinera Parisios peteret 

^ „Dolorem vicit tandem officii suscepti gravitas, quae me 
commonuit ut ea dum taxat quae olim parata essent conscriberem ; 
quae tam etsi nunc plerisque displicerent, fortasse tamen post haec 
tempera aliquem ad veram rationem coguoscendam ducere eiusque 
studia adiuvare possent" vol.2, p. iv. 

■^ „In quorum vocibus, praesertim cum viderem quosdem mea, 
quae reprehenderent, clam et furtim imitari, consolabar me paucorum 
amicorum adsensu, quorum exemplo et praeceptis iuniores deposito fastu 
atque odio ad sanam rationem deductum iri spero" vol. 2 , p. iv. 



I 



266 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

Lachmauni consilium, ut^ videtur, sequebatur, qui etiam illo 
tempore iudicium Lachmanni de editione N. T. Tischen- 
dorfiaua anni 1841 aegre tulit,^ repreheudit acerbe Lach- 
manni editionem, sed in prolegomenis quae postremo 
edidit,-^ liaec de viro illo docto scripsit: „Nihilominus 
libenter agnoscimus, Lachmanni opus utut imperfectum 
rem criticam iuvisse nobisque ipsis aliisque ut perfectiora 
quaereremus incitamento fuisse. Ac quum per ultima 
haec tempora mirabili modo gravissima critices sacrae 
subsidia tantopere aucta sint ut ipsi Lachmanno, si adhuc 
in vivis asset, commentarius totus de integro instaurandus 
esset, accidit ut quam ille viam, insistens Richardi 
Bentleii vestigiis, in re critica ineundam censuit, ea nunc 
demum ad bonum certioremque eventum sit perductura." 
Nomen Lachmanni manebit. 

Post editionem Lachmauni minorem late diffusae 
sunt editiones typis et forma nitidae quas Hahnius^ et 

^ ,,Diircli einen Abdruck des codex regius Ephraemi und des 
Claromontanus konnten Pariser Gelelirte sich ein unsterbliches Ver- 
dienst um die Kritik des N. T. erwerben" : Theol. Stud, und Krit. 
a. 1830, p. 832, adn. a. 

^ Laehmaim, N. T. Gh\ vol.1 (a. 1842), p. xxiii: „Nam ilia 
editio, si yeriim dicendum est, tota peccatum est". 

^ N. T. Gr. ed. Broekhaus, Lipsiae a. 1873, proll. j). xiv; 
etiam ed. Tauchnitz p. ix. 

* Aug. Hahn, N. T. Gr. Post loh. Aug. Henr. Tittmanntim 
. . . secundis curis recognovit . . . A. H. Ed. ster. Lipsiae a. 1840, 
ed. Americanam curavit Eduardus Robinsouus, Neo-Eboraci et Bo- 
stoniae a. 1842; N. T. Gr. Ex recensione Aug. Hahnii denuo editum, 
ed. ster. Lipsiae a. 1841. „Notitia subsidiorum" editioni i^raefi- 
gitur, p. xix — xxxvi, et lectiones Griesbachii, Davidis Scliulzii, Knai>i)ii, 
Scholzii, Lachmanni in margine neque accurate ponuntur. jV. T. Gr. 
Post Lachmanmim et Tischendorjlxnn . . . recognovit . . . A. Hahn, 
ed. ster. Lipsiae a. 18G1; hac in editione additae sunt variationes 
melioris notae ex Tischendorfii editione septima critica anni 1859 et 
ex Apocalyi^si a Tregellesio anno 1844 edita; nova praefatio disserit 
de Lachmanni et Tischendorfii princiiiiis. 



i 



2. DE EDITIONIBUS (3.) 1831—1881: LACHMANN. 267 

Theilius^ receusueruut, quae lectiones multas ex Griesbachio 
noniiullas ex Lachmanuo et Tischendorfio praebuerunt, quae 
tamen propter fundamentum, id est textum receptum quern 
dicuut, rei criticae nihil profuerunt nisi quod lectiones 
illas novas disseminaveruut. Idem dicendum est de editioni- 
bus Samuelis Thomae Bloomfieldii"^ quae, in Anglia et 
in America usitatissimae, documento sunt rem criticam 
eo temjDore illis in terris arte critica prorsus caruisse; hoc 
praeterea apparet ex libris Thomae Hartwellii Hornii^ 
(a. 1818—1846) et Samuelis Davidsoni* (a. 1839), quibus 

^ Car. Godofr. Guiliel. Theile, JV. T. Gr. Ex recognitione 
Knappii [haec posthac omissa sunt] emendatkis edidit . . . C. G. G. T. 
ed. ster. Lipsiae a. 1844; in adnotatione critica "exhibetur, missis 
minntioribus, conspectus lectionum editionura Receptae, Griesbachii , 
Knappii, Scholzii, Lachmanui, Tischendorfii, Hahuii"; — divenditis 
editionis decimae stereotyjiae exemjjlaribus, post obitum Theilii 
(a. 1854), editio nova adornata est: iV. T. Gr. Theilii editionem 
recognovit perpetuaque collatione textus et Tregellesiani et Tischen- 
dorfiani ante et post inventum Sinaiticuvi editi locupletavit Oscar 
de Gebhardt. Ed. ster. undecima. Lipsiae, 1875. 

^ Bloomfield , The Greek Testament with English notes etc. 
2 vol. ed. 9, Loudinii a. 1855 (ed. 1 , a. 1832; ed. 5, a. 1843; ed. 1 
Americana, Bostoniae a. 1837). Additional annotations . . . on the 
iV^. T. Londinii a. 1850. Critical annotations . . . on the JV. T. 

Londinii a. 1860: in hoc libro praebet lectiones multas quas ex 
codicibus Lambethanis et Musei Britannici hausit; praeter codices 
14 Lambetlianos a v. cl. Scrivenero conlatos, adiit et ut videtur 
locis selectis contulit Lambethae £wm 229.230.231.232 Pra.^ 60.61 
62.63.64. In Museo Britaunico hos consuluit (uncis inclusi antea 
ab aliis vel conlati vel i>erlustrati sunt): ^w (G 44.65.72.113.114. 
115.116.117.201.202.438.439.446.478) 490.491.492.493.494.495.496. 
497.498.499.500.501.502.503.504 (Scrivenerus negat hunc a Bloom- 
fieldio conlatum esse, Intr. ed. 2 , p. 219, sed Bl. saepe codicem 
citat, e. g. lo 7,21 8,7.9.12) Act (22.25.26.27.28.59.91) 197.198 
PauZ(31.32.33.34.62.75.104) [Harl 5540.5742?] 253.275 Apoc{7.8.9i. 
97) ^rm(25.25''150.181.182) 187.188.189.190.191.192.193. Prao; 6. 

^ Home, An introduction to . . . the holy scriptures, ed. 9, 
Londinii a. 1846 (ed. 1, a. 1818); in America ter typis expressa. 

* Davidson, Lectures on biblical criticism, Edenburgi a. 1839. 



208 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

tunc temporis in Auglia et America summa auctoritas 
quod ad hanc rem attinet deferebatur. 

Vir clarissimus lacobus Isaacus Doedesius/ de praemio 
a societate Teyleriana Harlemensi proposito certans, librum 
maximi aestimandum scripsit, qui liber nou videtur 
pro merito cognitus esse. Tribus partibus fusius disserit 
et acutissime de textus historia, de auxiliis in textu con- 
stituendo sive de testibus, de legibus sive de methodo artis 
criticae cum eommentario in locos selectos. Missum „textum 
receptum" fieri vult et codicem veterem e. g. Alexaudrinum 
typis expressum esse additis lectionibus variis in 2:)rimis 
ex codicibus Graecis vetustissimis. Artes liberales cum 
theologia iunctas id temporis in Batavia magna cum 
libertate floruisse praeclaro testimonio est quod liber hie 
et scribi et a societate ilia praemio ornari potuit. 

In libris lohanuis Georgii Reichii- (a. 1847 — 1862), 
professoris Gottingensis, criticum oculos, ne dicam gressus, 
retro flectentem vides: quod tamen ad codices nonnullos 
minusculos attinet multa non sine fructu suppeditavit. 

^ Doedes, Verhandeling over de tekstkritiek des Nieuwen 
Verbonds, Harlemi a. 1844 formae magnae: pars iDrima, de textus 
historia, p. 23 — 240; i>ars secunda, de testibus, p. 241 — 367; pars 
tertia, de methodo sive de legibus, p. 368 — 481. 

^ Reiche , Codicum MSS. N. T. Graecorum aliquot insignioruni 
in bibliotheca regia Parisiensi asservMorum nova descriptio et cum 
textu vulgo recepto collatio, Gottiugae a. 1847; codices hos adiit: 
Evvli (Actus Paull32 Apoc51).263 (Actll7 Paull37 Apoc 
deest) Actll (Paul 140). 114 (Paull34).119 (Paull39).12G 

(Paull53).127 (Paiill54); Actl2 (Paull6 Apoc4).131 (Paull58) 
hos duos non nisi descripsit. Lectiones varias invenies codicum 
PaMn32. 134. 137. 139. 140.153, p. 46 — 61; Crti/i 113.114.117.127, 
p. 61 — 65; Apocbl, p. 65 — 73. Commentarius ciHticus in N. T. 

in quo loca graviora et difjiciliora lectionis dubiae accurate 
recensentur et explicantur, 3 torn. Gottingae a. 1853.1859.1862. 
Scripsit Reichius, Codicum . . . collatio, p. 14, adu.: ,,Meliorum 
monumentorum , a Griesbachio Const, recensioui adnumeratorum, 
textus, in genere spectatus, purior est, et genuine, omnium anti- 
quissimo, textui propior, quam Alexandrinorum et occideutalium." 



2. DE EDITIOXIBUS. (3.) 1831 — 1881: TEEGELLES. 269 

Novum Testameiitum ab Eduardo de Muralt^ editum 
(a. 1848) parum valet nisi quod conlationes codicum jDau- 
corum Petropolitanorum exhibet. 

In Anglia praebuit meliora anno 1848 v. cl. lo. Scottius 
Porterus,- Griesbachii et Hugii discipulus; atque tractatus 
de arte critiea biblica anno 1852 a v. cl. Samuele Davidsono^ 
editus, in quo Germanorum studiis baud tenuis locus con- 
cessus est, prorsus alius fiiit atque liber primus Davidsoni 
et multo melior. In America multa pluris aestimanda, quae ad 
historiam textus evangeliorum sive ad rem criticam pertinent, 
et erudite et ingeniose tractavit Andrews Nortonus"^ a. 1846. 

De Tischendorfio , Lachmanni discipulo primo, postbac 

dicam. Anno tertio post editionem TLschendorfianam primam, 

prodiit cura Samuelis Prideaux Tregellesii (nat. a. 1813, 

_ ,, mort. a. 1875). ,,'y47roy.ci).v\Vi(y 'Imov Xoiatov 

Tregelles. ,. , , , - ' s> '^ ~ rp, i i 

f^ uQ/cacor avziyoacpav fAocy&Haa. Ine book 

of Revelation in Greek, edited from ancient authorities; 

with a ncAV English version, and various readings," 

Londinii anno 1844. Tum anno 1848 mense Augusto 

Prospedum queni dicunt, foras dedit editionis totius Novi 

^ Muialt, X. T. Gr., ad Jidem codicis principis Vaticani edidit, 
integram varietatem aetatis apostolicae, versionis II vel III saeculi, 
codd. Alexandrinorum IV vel V, Graeco-Latinorum VI — VIII s. denuo 
examinatam, et XI codd. orientalmm IV — A'T's. nee no7i Slavonicorum 
XI — XIII s. nunc j)rimam collatam . . . cum lexidio grammatico 
adiecit E. de Iluralto , Hamburgi a. 1848 (ed. min. 1846). Muralti 
MSS signa habent apud Tisehendorfium IP*^ 2p^ etc. 

^ Porter, Principles of textual criticism, unth their ap2)lication 
to the Old and Neiv Testaments . . . Londinii a. 1848, cum 13 tabulis. 

^ Davidson, A treatise on biblical criticism . . . 2 vol. Edenbiii-gi 
a. 1852; vol. 2 spectat ad N. T. Edidit etiam v. cl. Davidsonus ver- 
sionem Anglicam Novi Test. Gr. Tischendorfii , The New Testament 
etc. ed. 2, Londinii a. 1876, cum praefatione critiea; per incuria 
tamen uou ubique Tischendorfii textum secutus est. 

* Norton, Evidences of the genuineness of the gospels, ed. 2, 
vol. 1 (a. 1846), p. 23 — 109, et add. not. p. iii — cv; inter alia tractantur 
loci Mcl6,9— 20 Lc9,55.56 22,43.44 Io5,3.4 7,53—8,11 21,24.25. 



270 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

Testamenti Graece et Latine: „The Greek New Testament 
edited from ancient authorities, with the Latin version of 
Jerome, from the codex Amiatinus." Publici iuris factae sunt 
partes editionis huius Matt-Marc a. 1857, Lc-Ioh a. 1861, 
Act-Cath a. 1865, Ro-2Th3,3 a. 1869, 2 Th 3,3 Heb- 
Philem a. 1870, Apoc a. 1872. Editor iam anno 1861 morbo 
quem apoplexim vocant aftectus, et de novo ab ininiico illo 
impugnatus anno 1870, quaesiverat in apocalypsim edendam 
curas amicissimas v. cl. B. W. Newtoni. Mortuo editore cura- 
verunt prolegomena et addenda, quae anno denique 1879 
prodierunt, vv. ell. F. J. A. Hortius atque A. W. Streanius. 
Industria maxima jiraeparavit Tregellesius omnia in 
banc editionem. Ter annis 1845—1846, 1849 — 1850, 
1862 continentem, quam dicunt, petiit, anni 1853 Hiber- 
niam, codices vmciales Graecos, nonnullos minusculos, 
codicem Vulgatae Latinum Amiatinum conferens Romae, 
Florentiae, Mutinae, Venetiis, Monaci, Basileae, Parisiis, 
Dresdae, Lipsiae, Hamburgi, Dublinii; in evangeliis con- 
tulit EGin^MEUXzrA 1.33.69 syr cu, in actibus hl 13.31. 
61; in epistulis Paulinis dflm 17.37.47, in apocalypsi 1.14. 
Conlationes eius plus semel cum conlationibus a Tischen- 
dorfio factis contulit, ut utraeque perfectiores fierent. 
V. cl. Scrivenerus, qui j)ost Tregellesium codicem Evv69 
Act 31 Paul 37 Apoc 14 contulit, testatur Tregellesium 
exactissime omnia curasse. Romae anno 1845 codicem b 
vidit, facultas tamen conferendi ei non concessa est. 
Anno 1861 codicem Zacynthium s (et fragmentum 0) 
Londinii edidit. Scripsit etiam libros oj^timos de Novi 
Testamenti textu annis 1854.1856.^ Haec breviter de Tre- 
gellesii studiis quatenus ad Novi Testamenti textum spectant. 

^ Tregelles, An account of the p7'mted text of the Greek Mew ; 
Testament, with remarks on its revision upon critical principles, 
Londinii a. 1854, et Introduction to the textual criticism of the 
Neiv Testament, in libro, Home's Introdxiction etc. vol. 4, ed. 10, 
Londinii a. 1856 et ed. 11, a. 1863, append, p. 751—774.775—784. 



2. DE EDITIOXIBUS. (3.) 1831—1881: TREGELLES. 271 



Eclitio turn eius amplissime lectionibus cum Graecis 
et Syriacis plerumque ab editore ipso conlectis, turn 
Aegyptiacis, Aethiopicis (adiuvante v. cl. Prevosto), Arme- 
niacis (adiuvante v. cl. Rieu), denique ex patribus usque 
ad Eusebium, Graecis praesertim Origene atque Eusebio, 
Latiuis Tertulliauo, Cypriauo, Hilario, Lucifero Calaritano, 
Primasio, ornata est.^ Textum praebet quern statuere potuit 
vetustissimum, et hoc proposito pariter atque testibus latius 
petitis ratio eius a Lachmanniana differt; nihilominus pleris- 
que locis eadem ab utroque editore leguntur. Evangelia 
edita sunt antequam codex Sinaiticus publici iuris factus 
esset et ante studia recentioria Tiscbendorfii codicem b 
Vaticanum spectantia. Si haec eum non defecissent, 
saepius cum Tischendorfio consensisset. In apocalypsi 
variat textus Tregellesii novus, teste Scriveuero, locis 229 
ab editione anni 1844. Quod ad textum Tregellesianum 
totum attinet, infra in conlatione videbit lector quam 
l^aucis locis a Tischendorfio differat. In editione hac 
octava edenda j^artem unamquamque Tischendorfius 23ublici 
iuris non fecit priusquam Tregellesii fasciculus eosdeni 
libros continens editus esset. 

Cum vero editio Tregellesii maximi aestimanda ipsa sit, 
laus tamen viri illustrissimi magis celebranda est quod popu- 
lares suos a textus recepti adoratione revocavit eosque ad 
Bentleii principia reduxit. Diu solus fere atque vitupe- 
ratus laboravit, sed sub vitae finem gavisus est, quod 
inter alios multos viri etiam spectatissimi cum Alfordius 
turn "Westcottius Hortiusque viam eandem textus ex veteri- 
»bus testibus quaerendi ingressi sunt. 

Nomina Tregellesii atque Tiscbendorfii intime coniuncta 
sunt. Tempore fere eodem nati, mortui eodem fere tempore 
sunt eodem morbo, utriusque editione Novi Testamenti' non- 
dum absoluta. Praecelluit Tischendorfius operum numero 

^ In addendis addidit v. cl. Hortius multas lectiones ex patrum 
scriptis. 



272 YJ. DE TEXTUS HISTORIA. 

et magnitudine et honorum tarn privatorum quam publicoruin 
splendore; Tregellesius corpore fragili reque angusta domi 
impeditus praestabat princii)iorum criticorum firmitate 
eorumque usu ad textum definiendum. Duces hi iisdem 
studiis dediti amicitia diuturna inter se coniimcti sunt, ita 
ut studiorum fructus alter cum altero saepe communicaret : 
et dissensione quadam paulisper facta in concordiaiu 
multis anuis ante utriusque mortem reversi sunt. 

Henricus Alfordus edidit Londinii annis 1849 — 1861 
N. T. Graece. In evangeliis anno 1849 noluit nisi textum 
ad tempus constitutum edere, quod tamen propositum iam 
anno 1852 in tome secundo mutavit. Textum quaerit ex 
codicibus non solum antiquis sed etiam inferioris aetatis. 
Ad manus non liabeo nisi editionem primi tomi septimam 
anni 1874, alterius sextam a. 1871, tertii quintam a. 1871, 
quarti quintam a. 1875. Praebet liber praeter textum 
Graecum, lectiones varias selectas, adnotationes marginales, 
commentarium critico-exegeticum, prolegomena historico- 
critica. Hausit editor apparatum plerumque ex aliorum 
libris sed ipse codicem b Vaticanum locis selectis contulit 
atque lectiones novas ex w*^ a v. cl. P. E. Puseio conlectas 
praebet; in editione jDrimi tomi quarta primus lectiones 
ex codice T pro Lc 22, 20 — 23,20 exhibuit, loco a fratre 
eius B. H. Alfordo conlato, Videtur textus plerumque 
Tregellesii textui propior esse quam Tischendorfiano. 

Tregellesio ducente j^lerique Angli ad Bentleii principia 
redierunt, non tamen desunt viri docti quibus haec novitas vix 
placeat. Inter hos eminet vel saltern eminebat v. cl. Fridericus 
Henricus Ambrosius Scrivenerus, hodie vicarius Hendonensis 
atque prebendarius Exoniensis, qui textum Stephanicum 
iterum iterumque edidit, additis lectionibus Elzevirianis, 
Bezanis , Lachmannianis , Tischendorfianis , Tregellesianis, 
novissime etiam anno 1881 N, T. Gr. textum a translatoribus 
versionis Auglicae a. 1611 adhibitum additis non nisi lectio- 
nibus eorum qui nuper versionem Anglicam recensuerunt. 



2. DE EDITIONIBUS. (3.) 1831—1881: SCEIVENERUS. 273 

Praeter hos libros iitilissiinos public! iuris fecit Scrivenerus 
iudustria indefessa libros niultos et codices et conlatioiies 
et tractationes quorum tituli infi-a ponuntur^ et argumeuta 
passim laudantur. Ipse Scrivenerus in recentibus libris 
codices antiquissimos pluris quam antea videtur aestimare. 
Non possum Scrivenerum adducere, nisi v. cl. lohanue 
Guil. Burgouio amico auxiliarique Scriveneri commemorato, 
qui non solum dissertationem- doctam de Marci evangelii 
fine scripsit, sed itineribus longis codices multos minusculos 
in Gallia et Italia inspexit locisque selectis contulit.-^ 
Dolendum est eum horum laborum fructus non nisi in 
actis TJie Guardian dictis reposuisse difficillimis aditu, sed 
Scrivenerus multa ex iis praebet in Introduction e sua. 
Coutulit Scrivenerus (sive quod ad qiiattuor codices spectat 
conlationem edidit) codices quinquaginta unum (ipse septuaginta 
enumerat, quod partem uuamquamque Evv Act-Cath Paul Apoc 
separatim distinguit); lil)ri anuorum 1853 et 1859 lioc in catalogo 
Coll. et Aug. signifieantur : 

^ Scrivener, A supplement to the authorised English version 
of the New Testament, vol. i, Londinii, 1845; A full and exact 
collation of about twenty Greek manuscripts of the holy gospels, 
Cantabrigiae et Londinii a. 1853; An exact transcript of the codex 
Augiensis , . . . to ivhich is added a full collation of fifty manu- 
scripts . . . with a critical introduction , Cantabr. et Lond. a. 1859; 
JV. T. textus Stephanici A, D. 1550. Accedunt variae lectiones edi- 
tionuni Bezae, Elzeinri, Lachmanni, Tischendorfii, Tregellesii, Cantabr. 
1860.1862.1867.1872.1873.1875.1877 (etiam fortasse aliis annis); 
A plain introduction to the criticism of the X. T. Cantabr. a. 1861, 
ed. 2, a. 1874; A full collation of the codex Sinaiticus ivith the 
received text of the N. T. : to which is prefixed a critical introduction, 
Cantabr. a. 1864, ed. 2, a. 1867; Bezae codex Cantahrigiensis . . . 
edited with a critical introduction, annotations, and facsimiles, 
Cantabr. a. 1864; Six lectures on the text of the K. T. Cantabr. 
a. 1875 (hunc non vidi); The N. T. in the original Greek according 
to the text followed in the authorised version together with the 
variations adopted in the revised version, Cantabr. a. 1881. 

'^ Burgon, The last twelve verses of the gospel according to 
S.Mark, Oxon. et Lond. a. 1871; frustra hos versus defendit. 

^ Vide infra, cap. Vlll, 1, Evv597. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. ^^C 



274 



VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 



1. 


EVANGELIORUM: 






a 


Evv470 = Coll. p. xxvi, 




104Apoc[b]94 = Coll. 


b 


.. 471 = .. .. xxvii, 




p. xliv. 


c 


.. 472 = 


.. xxix, 


n: 


Evv480 Paul[j] 250 = Coll. 


d 


.. 473 = . 


.. xxxi, 




p. xlvi, 


e 


.. 474 = 


.. xxxiii, 


o: 


.. 481 = Coll. p. xlviii. 


f 


.. 475 = . 


.. xxxiv, 


p: 


.. 482 = Coll. p. xlix. 


g 


.. 71 = 


.. xxxvi, 


q: 


.. 483 Act [f] 194 Paul [f] 


h 


.. 476 = 


.. xxxviii, 




251 = Coll. p. li, 


i 


.. 477 = 


.. xxxiii, 


r : 


.. 484 = Coll. p. lii. 


J 


.. N = 


. .. xl. 


s: 


.. 485 = Coll. p. liv, 


k 


.. 478 = 


. .. xl, 


t: 


.. 486 = Coll. p. Iv, 


1 


.. 479 Act [ 


g] Paul [g] = 


u: 


.. 487 (a G. Benneto con- 




Coll. p 


. xliii. 




latus) = Coll. p. Ivii, 


L 


.. 61 Act [m] 31 Paul [m] 


v: 


.. 440 Act [o] 111 Paul [o] 




37Apoc[f] 14 = Aug. 




221 = Aug. p. XXXV, 




p. xl, 


v: 


.. 488 (a C. Burneio conla- 


m 


.. 201 Act [h] 91 Paul [h] 




tus) = Coll. p. Ivii, 




w: Evv48{ 


) Act[k] 195 Paul 


[k] 


252 = Aug. p. xxxviii. 



2. ACTUUM ET EPISTULARUM CATHOLICAEUM 
a: Act 214 Paul [a] 270 = Aug. f: cf Evv q, 

p. Iv, 

b: Act 215 Paul [b] 271 = Aug. 
p. Ivii, 

c: Act216Paul[c]272(a.W.San- 
dersono conlatus) = 
Aug. p. Iviii, 

d: Act 217 Paul [d] 27 3 = Aug. 
p. lix, 

e: Act 218 (ab I. Fentono con- 
latus) = Aug. p. Ixi, 

3. EPISTULARUM PAULINARUM 
abed fgh klmno ut supra 

ad Act, 



g: 


cf Evv 1, 


h 


cf Evv m. 


J: 


Act 219 = Aug. p. Ixiii, 


k 


cf Evv w, 


1: 


Act 24 Paul 29 = Aug. p. Ixiv, 


m 


: cf Evv L, 


n: 


Act 53 Paul 30 = Aug. p. Ixvi, 


o: 


cf Evv V, 


1> 


Act 61 = Aug. p. Ixviii. 



Paul 290 Apoc [a] 93 
p. Ixii, 



Aug. 



j : cf Evv n. 



4. APOCALYPSIS: 
a: cf Paul e 
b: cf Evv m 

c: Apoc 31 = Aug. p. Ixx, 
d: Apoc 8 (Act 28 Paul 34) 
Aug. p. Ixxi, 



e: Apoc 29 (Act 60 Paul 63) = 

Aug. p. Ixxi, 
f: Apoc 14 (Evv 69 Act 31 

Paul 37) = Aug.p.xl, 
g: Apoc 95 = Aug. p. Ixxii, 



2. DE EDITIONIBUS. (3.) 1831—1881: SCETVENEEUS. 275 



h: Apoc 96 = Aug. p. Ixxiii, 1: Apoc 7 (Act 25 Paul 31) = 

j: Apoc 97 =: Aug. p. Ixxiv, Aug. p. Ixxvi, 

[N. T.] m: Apoc 87 (Act 178 Paul 242) 

k: Apoc 98 = Aug. p. Ixxv, = Aug. p. Ixxvi, 



n: Apoc 28 = 


Aug. p. Ixxvii. 


a. EVANGELIARIORUM: 




H: Evrm 150 = Aug. p. xlvii, 


x: Evrm 183 = Coll. lix, 


P: „ 181= „ „1, 


y: „ 184 = „ Ixi, 


P^: „ 182= „ „lii, 


z: „ 185 = „ lii. 


6. PEAXAPOSTOLORUM: 




fragm. ex Evrm z: 


a^: Act 214 Paul 270 Pr 



Prax59 ^= Aug. p.liv, = Aug. p. Ivi. 

Novi fuerunt hi codices nisi EvvgjLmv Act-Cathhlmn 
p Paul k 1 m n o Apoc c d e f 1 n Evrm H. Codices qui sequuntur 
notavit Tischendorfius aliis quam Scriveneri signis: 



Evv 


Act 


-Cath 


Paul 




Ap 


oc 




Evi'm 


g: 71 


h: 


91 


k: 104 


a: 


93 


g- 


95 


H: 150 


j: N 


1: 


24 


1: 29 


b: 


94 


h: 


96 




L: 69 


m: 


31 


m: 37 


c: 


31 


j: 


97 




m: 201 


n: 


53 


n: 30 


d: 


8 


k: 


98 




v [Cant.] : 440 


o: 


111 


o: 221 


e: 


29 


1: 


7 






P: 


61 




f: 


14 


m : 


87 





n: 28 
Codex V evangeliorum a Burneio non nisi Mcl,l — 4,16 Io7,53 — 
8,11 conlatus est, et in libro Coll. a Scrivenero v insignitus; sed 
in libro Aug. adhibuit Scrivenerus signum v pro codice Evv 440 
(Tischendorfii cant*'"') et in libro Intr. ed. 2 , signum v codici illi 
a Burneio conlato dedit; nihilominus in libro Aug. usus est Scrive- 
nerus signo V pro codice 440 in locis illis Mcl,l — 4,16 Io7,53 — 8,11. 
Mens liberior spirat in scriptis v. cl. Thomae Sheldoni 
Greenii,^ olim collegii Christi Cantab rigiae socii, qui textu 
ex testibus antiquis hausto plerumque cum Tregellesio 
atque Tischendorfio consentit. Diguae sunt quae nominentur 

■^ Green, A course of developed criticism on passages of the 
iV. T. materially affected by various readings, Londinii [a. 1856]. 
Acri iudicio tractantur loci 205. The twofold N. T.: being a 

new translation accompanying a newly formed text, Londinii [a. 1865]. 
A critical appendix to the twofold N. T. [Londinii anno circiter 1871]. 

18* 



276 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

editiones textus Graeci Apocalypsis a v. cl. Guilelmo 
Kelleio^ anno 1860 publici iuris facta, et Novi Testamenti 
Anglice yersi a v. cl. lohanne Brownio McClellano'^ ex 
textu novo Graeco. 

V. cl. Ezra Abbotus, professor Cantabrigiae in Ame- 
rica, inde ab anno 1856^ textui Novi Testamenti operam 
dedit et, etsi textum publici iuris non fecit, multa quae ad 
N. T. textum attinent et scripsit et edidit.* In editione Ameri- 
cana libri Smithii, Dictionary of the Bible, annis 1866 — 1870 
nonnulla ad N. T. textum spectantia addidit, et annis 
1872 — 1881 multus erat in recensioue ilia Novi Testa- 
menti Anglici. Ipse minime praeterire possum partem 
illam laborum Abboti, quae ad aliorum scripta attinet; 
iudicio, eruditione, accuratione, amicitia, omni modo per multos 



^ Kelly, The Revelation of John, edited in Gh-eek, with a new 
English version, and a statement of the chief authorities and vario^is 
readings, Londinii a. 1860. 

'^ McClellan, The N. T. . . .a new translation . . . from 
a critically revised Greek text . . . harmony of the four gospels, 
^lotes and dissertations. Vol. 1. The four gospels, Londinii, a. 1875. 
Y. cl. McClellauus ceuset s et B pessimos esse codices. 

^ Abbot, ,, Various readings etc." in appendice libri Nortoni 
A statement of reasons etc. ed. 2, Bostouiae a. 1856, p. 432 — ^482. 

* Abbot, „0n the reading , only-begotten God,' in John i. 18," 
Bibliotheca Sacra, 1861, p. 840 — 872; editio libri [Gnilelnii Ormii], 
Memoir of the controversy respecting the three heavenly ivitnesses 
1 John V. 7, Bostoniae a. 1866 et post; editio libri C. F. Hudsonii, 
A critical Greek and English concordance of the N. T. Bostoniae 
a. 1870 (et. 1871.1875.1877.1881); „0n the comparative antiquity of 
the Sinaitic and Vatican manuscripts of the Greek Bible," Journal 
of the American Oriental Society, vol.10 [1872], p. 189 — 200 et 
p. 602; „The late professor Tischendorf," Unitarian Review, a. 1875, 
mense martio ^i. 217 — 236; „0n the reading, ,An only-begotten God' 
or ,God only-begotten' John i. 18," Unitarian Revietv a. 1875, mense 
iunio, p. 560 — 571; „0n the reading , Church of GotZ', Actxx. 28", 
Bibliotheca Sacra, a. 1876, p. 313 — 352; „The N. T. text," in libro 
Anglo-American Bible revision, Kovi Eboraci a. 1879, p. 86 — 98. 



I 



2. DE EDITIONIBUS. (3.) 1831—1881: lYESTC.-HOET, 277 

annos multis et in primis iuvenibus textus saeri studiosis 
!«ubvenit, corrigens, suggerens, restringens, incitans.^ 

Per aliquot annos fere nihil in Gallia de N. T. textu 
publieatum est, commemoranda tamen est dissertatio v. cl. 
Bergeri de Xivrey, „Memoire sur le style du Nouveau 
Testament et sur I'etablissement du texte"^. 

Viri clarissimi Brookius Fossius Westcottus et Fento- 

Westcott ^^^1^ lohannes Autonius Hortius, uterque 

et hodie professor Cantabrigiae in Anglia, uter- 

Hort. qiiQ critico Novi Testaraenti studio praestans, 

uterque spectatus iam et diu cognitus jaropter libros et 

dissertationes eruditas,^ publici iuris feeerunt N. T. Graece 

omnibus numeris absolutum. Laboribus iam ante annos 

^ Hoc loco commemorandus est tractatus egregius viri docti 
Guilelmi Hayes Ward, Examination of the various readings of 
1 Tim. iii. 16, Bibliotheca Sacra, Andoverae a. 1865, jjp. 1 — 50, nee 
lion dissertationes duae a v. cl. A. Welliugtouio Tylero script! : 
„Our Lord's sacerdotal prayer [lohxvii]. A new critical text etc." 
et „Paul's panegyric of love. A new critical text etc.", Bibliotheca 
Sacra a. 1871, p. 323 — 333 et a. 1873, p. 128—143.482 — 520. In 
altera Tyleri dissertatione editorum priornm apparatus criticus ad 
lCol2,27 — 13,13 sunima cura correctus et valde auctus est, testi- 
moniis patrum praesertim mirabili diligentia conlectis. 

^ Memoires de Vinstitut imperial de France, academic des 
inscriptions et belles-lettres, Parisiis, vol. 23 [1858], p. 1 — 144. 
Separatim impressa, Etude sur le texte et le style du Nouveaic 
Testament par J. Berger de Xivrey, Paris, 1856, 8". pp. (4), 164. 

^ Westcott, The Bible in the church, Lond. 1864; An intro- 
duction to the study of the Gospels, Cantabr. et Lond. a. 1851, ed. G, 
a. 1881; A general survey of the history of the canon of the N. T. 
Cantabr. et Lond. a. 1855, ed.5, 1881; St. John's Gospel. Introduction, 
commentary , and critical notes, in The Holy Bible etc. edited by 
F. a Cook, N. T., vol. ii. Lond. 1880; „New Testament", „Vulgate" 
et tractatus alios multos in libro Smithii, Dictionary of the Bible; — 
Hort, Two dissertations I On MONOPENHS ©EOS in scripture and 
tradition II On the ,,Constantinopolitan" creed and other eastern 
creeds of the fourth century, Cantabr. et Lond. 1876, ,,Bardaisan," 
„Basilides" et tractatus alios multos in libro Smithii, Dictionary of 
Christian biography. , 



278 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

multos susceptis, textum Graecum ad tempus constitutum 
cum viris nonnuUis doctis comraunicaverunt editores 
annis 1871 — 1876, turn iterum recognitum introductione 
uberrima atque appendice ornatum opus duobus tomis 
anno 1881 ediderunt. lam supra, p. 198 — 201, dictum 
est de laboribus virorum ell. quod ad textus familias 
attinet, ex quibus apparebit quae methodus textus recensendi 
iis probetur. „Volunt editores verba Novi Testament! 
originalia accurate exhibere quatenus ex testibus hodie 
cognitis constitui possunt. Ubique diligenter considera- 
verunt unamquamque testium classem, pariter atque ea 
quae experientia rerum criticarum multifaria per saecula 
duo proxima docet. Judicium de textu constituerunt 
auctoritate testium, et in auctoritate unicuique testi pariter 
atque testium classi attribuenda fundamentum necessarium 
habuerunt historiam atque genealogiam testium." Ex con- 
latione infra posita videbit lector quam saepe textus West- 
cotti et Hortii cum illo Tischendorfii ut et Tregellesii cou- 
sentiat neque lectores latebit consensum multo maiorem 
futuram fuisse, si Tischendorfius lectiones marginales prae- 
buisset. Editionis pretium praeterea iude maius est quod 
ubique lectiones quae textui auctoritate fere aequales sunt 
in margine posita sunt; neque missa fecerunt editores 
nonnulla Occidentalia , quae, etsi minime textus partem 
faciunt, propter textus tamen historiam virorum Novi 
Testamenti studiosorum interesse possunt; haec signis H I- 
inclusa margini adsociantur. Editores docti praeterea emen- 
dationes ex coniectura prorsus reicere nolunt, etsi ipsi in 
editione populari quam fecerunt nihil dant quod non testi- 
bus codicibus nititur: loci quibus lectionem veram nullus 
fere testis servasse videtur signo f in margine notantur, 
ut qui coniecturae auxilio egeant. 

V. cl. Bernhardus Weissius, professor Berolinensis, con- 
didit in adnotationibus librorum, quos supra (p. 127, adn. 4) 
commemoravimus , multa maximi aestimanda de leptiouibus 



2. DE EDITIONIBUS. (4.) TISCHENDORFII, 279 

veris praesertim in evangeliis, fructus studiorum accura- 
tissimorum et indefessorum. 

Viri docti tam Angli quam Americani qui versionem 
Novi Testamenti Anglicam iara annis 1870 — 1881 cura- 
verunt, quaniquam textum Graecum non constituerunt, 
locos tameu multos diligentissime tractaverunt. Quae eis 
placuerunt haurienda sunt ex N. T. Gr. editionibus Scri- 
veneri (cf supra, p. 272, et p. 273 adn. 1) et E. Palraeri.^ 

De emendationibus textus Novi Testamenti ex coniec- 
tura haustis disseruerunt viri clarissimi Van Manen^ et 
Van de Sande Bakhuysen,-^ qui incautius coniecturas 
liberrime adhiberi volunt. 

(4.) DE TISCHENDORFII EDITIONIBUS: 1841—1872. 

Anno 1840 mense octobri ineunte ad finem perduxit 
Tischendorfius editionem suam primam: „Novum Testa- 
raentum Graece" Lipsiae a. 1841 ; vide supra, p. 8. 

Prolegomenorum ftieruut partes quattuor, quarum 
prima pagg, i — 1 commentationem exhibuit „de recensioni- 
bus quas dicunt textus Novi Testamenti, ratione potissimum 
habita Seholzii," quam eomn^entationem Tischendorfius 
exeunte mense illo octobri publice defendens theologiam 
in academia Lipsiensi docendi veniam impetravit; pars 
altera tractavit de editionis ornandae consilio et ratione, 

^ Palmer, The Greek Testament with the readings adopted by 
the revisers of the authorised version, Oxonii a. 1881. V. cl. 

Ednardus G. Mitchelliis, professor ecclesiae Baptistae Parisiensis, 
tabulas codiciim, versionum, patrum optime edidit in libro: Critical 
handbook, Londinii et Andoverae a. 1880, p. 65 — 143; Les sources 
du Nouveau Testament, Parisiis a. 1882. 

'^ W. C. Van Manen, Conjecturaal-kritiek toegepast op den 
tekst van de schriften des Nieuwen Testaments, Harlemi a. 1880. 

^ W. H. Van de Sande Bakhuysen, Over de toepassing van 
de conjecturaal-kritiek op den tekst des Nieuwen Testainents, Harlemi 
a. 1880. Cf. V. cl. Oscarum de Gebhardt, Theologische Literatur- 
zeitung, Lipsiae a. 1881, col. 540 — 543. 



280 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

tertia de editionibus cum textu edito conlatis, quarta de 
subsidiis criticis. Fautor huius editionis praeter ceteros 
exstitit David Schulzius^ professor Vratislaviensis, — qui 
et posthac Tischendorfiura diligenter laborantem amore 
favoreque locupletavit , — neque elapsi suut anni multi 
antequam exemplaria omnia venierunt quamquam Lach- 
manuo, nescio an discipulum non cognoscenti vel famae 
rivalem iam providenti, editio „tota peccatum"^ ftiit. Teste 
Reussio consensit Tischendorfius hac in editione cum textu 
recepto non nisi locis 280 ex mille Reussianis, cum 
Griesbachio locis 569, cum Lachmanno locis 735. Lectiones 
novas in locis Reussianis praebet 35. 

Post biennium fere publici iuris factae sunt editiones 
duae Parisiis: 

a. altera, „N. T. Gr. ad antiquos testes recensuit, 

lectionesque variantes Elzeviriorum Stephani Griesbachii 

notavit C. T." Parisiis, Ambr. Firm. Didot. a. 1842, 

Fr. Petro Guilelmo Guizotio dedicata. Textus nonnullis 

praesertim in evangeliis mutatis plerumque accommodatus 

est ad editionem Lipsiensem anni 1841 (Reussius enumerat 

inter suos locos quinquaginta quibus editio Parisiensis a 

Lipsiensi differt, atque lectiones novas duodecim), cui editioni 

iterum lectiones editionis Parisiensis Neapoli Lipsiam missas 

aestate anni 1843 addidit Tischendorfius. Praeterea continet 

editio haec Parisiensis non Catholica paginas viginti duas 

prolegomenorum novis studiis ornatorum, et paginas non- 

aginta unam lectionum variantium in appendice. Dolebat 

editor quod liber pessime typis expressus est, neque sciebat 

utrum correctiones postea Parisios raissae adhibitae essent. 

b. altera, „N. T. Gr. et Lat. In antiquis testibus 

textum versionis Vulgatae Latinae indagavit, lectionesque 

^ Schiilzhis scripsit censuram uberrimam in actis, JVeue Jenaische 
alhjemeine Litteratur - Zeituny , no. 145.146.147. Conferendus est 
etiam Doedes {ut supra, p. 268, adn. 1), p. 212— 222. 

^ Lachmannus, N. T. Gr, et Lat. Berolini a. 1842, vol. 1, p.xxiii. 



2. DE EDITIONIBUS, (4.) TISCHENDORFII. 281 

variantes Stephani et Griesbachii notavit, viro s. vene- 
rabilj Jager in congilium adhibito, C. T." Parisiis, Ambr. 
Firm. Didot. a. 1842, archiepiscopo Parisiensi Dionysio 
Augusto Aifreio dedicata. Editio haec Parisiensis Catholica 
ita comparata est ut textus Graecus cum testibus antiquis 
et in primis cum Latino Vulgatae versionis textu quoad 
fieri posset cousentiret. Jagerus, qui consilium libri ita 
edendi Tischendorfio dederat, rapuit posthac laboris honorem 
et nomen suum in titulo posuit tanquam auctor „una cum 
C. Tischendorf ' delevitque Tischendorfii nomen sub finem 
dedicationis. Nisi fallor, dignior fuit editio rap tore tali 
Jagero quam theologo Lipsiensi. 

Peto ex lectore ut catalogum operum Tischendorfii 
supra p. 8 — 10 inde ab anno 1842 usque ad annum 1848 
legat quo facilius intelligat quantis laboribus Tischen- 
dorfius se praeparaverit ad editionem novam parandam. 
Haec prodiit hoc titulo, „N. T. Gr. Ad antiquos testes 
recensuit, apparatum criticum multis modis auctum,et cor- 
rectum apposuit, commentationem isagogicam praemisit C. T. 
Editio Lipsiensis secunda" a. 1849. Prolegomena paginarum 
nonaginta sex ftisius quam ante rem criticam tractaverunt, 
sed hie illic non bene in ordinem redacta sunt. De textu 
mox dicam. lam anno ineunte 1856 venierunt exemplaria 
ultima huius editionis. 

Commemorandae sunt hoc loco editiones Novi Testa- 
menti vel evangeliorum nonnullae, quae magis in usum 
communem vel academicum quam in usum rei criticae 
studiosorum elaboravit Tischendorfius: 

a. Taiichnitiana. Haec editio stereotypa, quam dicunt; 
prodiit anno 1850 apud Bernhardum Tauchnitium, non 
tantum sola, sed etiam cum Vetere Testamento a Carolo 
G. Guilelmo Theilio anno 1849 edito. Exhibuit, non nisi 
paucis recognitis, textum editionis anni 1849, lectione Elze- 
viriana sub textu notata. Iterum repetita est anno 1862 
eodem textu sed no^^s prolegomenis et anno 1873 cum 



282 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 

textu editionis octavae, lectionibus codicis Sinaitici additis. 
Hanc ultimam editionem recognovit v. cl. Oscarus de 
Gebhardt paulatim per aunos hos; absoluta recognitione 
anno 1880, nomen eius additum est editioni in prole- 
gomenorum epilogo.^ 

b. Synopsis. Anno 1851 edita est apud (Avenarium 
et) Meudelssohnium , Lipsiae, „Syuopsis evangelica ex 
quattuor evangeliis ordine ehronologico concinnata brevi 
commentario illustrata, ad antiques testes reeensita", textu 
nonnullis locis emendate; repetita est editio anno 1854. 
Editio anni 1864 emendata est adhibito codice Sinai tico,- 
itidem editio anni 1871 ad norniam editionis octavae 
criticae reeensita; haec repetita est anno 1878. Videtur 
synopsis haec in Britannia Magna plerumque in usu esse. 

c. Acadeniica. Novum Testamentum Graeee quod 
primum in triglottis (Gr. Lat. Germ.) anni 1854 apud 
(Avenarium et) Mendelssohnium , Lipsiae prodiit, editum 
est separatim anno 1855 nomine editionis academicae, 
argumentis et locis parallelis notatis, sectionibus Ammonii 
Eusebiique canonibus additis, lectionibus textus quem dicunt 
receptum in margine commemoratis. Postquam mille exem- 
plaria venierunt, repetita est editio anno 1857; anno 1858 

^ Eepetiit Gebhardtus textum Tischendorfiannm bis in libris, 
iV. T. Gr. et Germanice, Lipsiae a. 1881, et iV. T. Gr. Lipsiae a. 1881, 
additis textui Graeco lectionibus Tregellesii et Westcotti Hortiique, 
textui Germauico lectionibus editionis Erasmianae secundae et editio- 
num versionis Lutheri praecipuarum. Praebet etiam JV. T. Qr. sub 
finem nonnulla ex codicibus melioribus praesertim novas aliquas lectio- 
nes ex codice Rossanensi (S) a Gebhardto atque Harnackio reperto. 

'^ Synopsis editio anni 1864 inde nisi fallor memorabilior est 
quia turn primum adhibuit Tischendorfius codicem novum Sinaiticum 
in textu constituendo. V. cl. Fridericus Gardinerus edidit evan- 
geliorum synopsim sub titulo: A harmony of the four gospels in Greek, 
according to the text of Tischendorf; with a collation of the textus 
receptus, and of the texts of Gi'iesbach, Lachmann, and Tregelles, 
Andoverae a. 1871; ed. rejietita, addita dissertatione de principiis 
criticae artis, a. 1876. 



2. DE EDITIONIBUS. (4.) TISCIIENDORFII. 283 

prodiit in Novo Testamento Graece et Latine ex triglottis. 
Eadem editio (ad textum denique editionis octavae recognita 
a. 1873), repetita est annis 1861.1864.1867.1870.1873. 
1875.1878.1880.1881.1883. 

d. Brockhattsiana. Editio Novi Testamenti Graece, 
quae ultima e manibus Tischendorfii prodiit, „N. T. Gr. ad 
editionem suam VIII criticam maiorem conformavit , lectio- 
nibusque Sinaiticis et Vaticanis item Elzevirianis instruxit 
C. de T." Lipsiae F. A. Brockhaus a. 1873, data est 
mense ianuario anni 1873, quo anno die 5 mensis maii 
morbus ille lethalis editorem cepit. 

Redeo ad annum 1859. Iterum lectorem ad cata- 
logum, supra p. 11 — 15, ablego, ut praeparationes editionis 
huius anni percurrat, quod ante tempus emiserat Tisclien- 
dorfius in vulgus plus quindecim exemplarium milibus 
Novi Testamenti. Post I Lipsiensem anni 1841, II et III 
Parisienses anni 1842, IV Lipsiensem secundam anni 1849, 
V Lipsiensem -Tauchnitianam anni 1850, VI Lipsiensem- 
triglotto-academicam annorum 1854 — 1858 — numerata 
est editio anni 1859 septima. Typis exscripta sunt forma 
duplici, maiore et minore, exemplarium tria milia et quin- 
genta. Forma maior duobus voluminibus exhibuit apparatum 
criticum usque tunc uberrimum, quo uberiorem editio nulla 
nisi haec Tischendorfii ipsius octava exhibet. Prolegomena 
quamquam partim ex editione anni 1849 exscripta, locu- 
pletissima, paginas 278 impleverunt; fortasse propter iter, 
quod eo tempore molitus est, hie illic minus ad mentem 
auctoris exacta sunt. Forma minor ex maiore excerpta est eo 
modo ut testimonia fusiora minoraque omitterentur, praebuit 
tamen ipsa apparatum criticum pleniorem iis, qui in editio- 
nibus AVetstenii, Griesbachii, Scholzii, Lachmanni infuerunt. 

Editio octava haec etiam forma duplici exscripta est. 
Formae maioris volumina prior et altera prodierunt annis 
1869 et 1872, sed morbo et morte impeditus est Tischen- 
dorfius quominus prolegomena pararet. 



284 VI. DE TEXTUS HISTOEL\. 



1S49 1859 1869—1873. 

Restant nonnulla addenda de textus recensionibus 
Tischendorfianis , id est, de editionibus eius principibus 
tribus annorum 1849 1859 1869 — 1872. Reussius 
testatur textum anni 1849 cum Elzeviriano locis 352, cum 
Griesbachiano locis 622, cum Lachmanniano locis 655 con- 
sentire, et ex his Tischendorfium et Lachmannum locis 212 
inter se consentientes a ceteris discrepare; locis 853 ex 
mille servare Tischendorfium lectionem iam ab illis ex- 
pressam. Textus ita lectiones receptas et Griesbachianas 
commendans, Lachmannianas respuens, deserit editionem 
Lipsiensem anni 1841 locis 183, Parisiensem anni 1842 
locis 201. Invenit Reussius lectiones plures primum a 
Muralto receptas, et nonnullas Complutenses, Harwoodianas, 
Macianas; ex novis lectionibus decem affert. 

Textus anni 1859, quod ad evangelia attinet, propius 
ad textum receptum accedit, unde et hodie in primis viris 
textui recepto deditis probatur; errore attamen huius me- 
thodi viso in epistulis longius a textu recepto recedit 
quam anno 1849. Reussius invenit locos 395 (ex eius 
mille) quibus Tischendorfius cum Elzeviriano, 671 cum 
Griesbachiano, 662 cum Lachmanniano cousentit; lectionem 
plane novam observavit Reussius nullam. Scrivenerus, 
textus recepti defensor, locos 1296 (430 nihil sunt nisi 
orthographica) enumerat, quibus haec editio ab editione 
anni 1849 differt; locis 595 ex his quaerit Tischen- 
dorfius iterum lectiones receptas quas dicunt. Ita inde 
ab anno 1841, quo anno Tischendorfius longius quam 
Lachmannus a textu recepto discessit, i^aulatim ad textum 
receptum redibat. Editione tamen anni 1859 vix absoluta 
in orientem festinans invenit Tischendorfius codicem « 
praestantissimum , turn per aliquot annos eum omni indu- 
stria tractavit terque edidit, unde amore textus veteris, quem 
ad manum habuit, quem ipse comparaverat, inflammatus 



2. DE EDITIOXIBU.S. (4.) TISCHENDORFII. 285 

statim profecit ad textum novum constituendum , queni 
textiim hac in editione octava habes. 

Doleudum est quod Tischendorfius textum suum uovissi- 
mum ipse defenders nou potest. lam supra p. 46 — 68, 
praesertim p. 52.53 verba Tischendorfii de legibus eius 
legimus, quibus addi possunt ea quae annis 1870 et 1873^ 
editor doctus scripsit: In autiquis testibus „antiquissimos 
paueos codices Graecos magnae reliquorum multitudini 
anteponentes ipsum textum ad testium fidem non confor- 
mavimus nisi adhi])itis simul certis de cuiusvis scripturae 
probabilitate legibus. . . . Postquam vero Deo providenti 
placuit litteras Christianas tanto thesauro augere, quo 
maiorem nullum habent, fieri non potuit quin, quid potissi- 
mum in re exercenda critica prodesset, denuo delibe- 
randum censeremus. Qua ex deliberatione illam rationem 
ita mutandam censuimus ut textum ederemus qui totus 
ab antiquissimis auctoritatibus penderet, posthabito opinionis 
de lectionum probabilitate arbitrio. Hac enim in proba- 
bilitate pensanda quam proclive sit errare, innumeris doceri 
potest exemplis; paene enim nihil tarn certum inde prodiit 
ut excludat quod contra dici queat. Illud certe fieri ue- 
quit, ut ab ipsis peritissimis ad probabilitatis normam 

^ Tischendorf, Synopsis evangelica, ed. 3, Lipsiae a. 1871, p. liii ; 
Haben wir den dchten Schrifttext der Evangclisten und Apostelf 
ed. 2, Lipsiae a. 1873, p. 18: ,,Bei der Verarbeitung des Materials 
zum Zwecke der Herstellung des iiltesten Textes unserer evangelischen 
und apostolischen Biicher, bin ich nach langerem mir offers zuni 
Vorwurf gemachten Schwanken zu Grundsatzen gelangt, die sich aui 
nachsten mit denen des englischen Kritikers Richard Bentlev vom 
Jahre 1720, auch Carl Laehmanns vom Jahre 1831 beriihren: 
Grundsatze, deren erfolgreiche Anwendung allerdiugs erst durch die 
gliickliche Sicherstellung und wesentliche Vermehnmg des maass- 
gebenden Apparats ermoglicht worden ist. . . . Sie gehen darauf 
hinaus, vom hergebrachten Texte, dem seit Erasmus unbedingt be- 
vorzugten byzantinischeu Texte, ganzlich abzusehen und dafiir den 
dokumentlich beglaubigten Text des zweiten Jahrhunderts unter 
moglichster Verzichtleistung auf das elgene Gutdunkea herzustellen." 



286 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 

talis editio conficiatur quae plerisque satisfaciat et quovis 
versu ipsi scripturae apostolicae proxima videatur. Propterea 
litteris Christianis maxime consulitur tali textu edendo 
qui ubique antiquissimas probatissimasque auctoritates 
sequatur." 

Hoc modo textum saeculi secundi quaerens constituit 
Tiscliendorfius textum longe a textu editionis septimae ct 
longius a textu quem dicunt recepto discedentem. V. cl. 
Scrivenerus notat variationes^ 3369 inter editiones septimam 
et octavam. Euumeravi variationes 3572^. Quam stricte 
secutus sit editor codicem x Sinaiticum inde apparet a 
numero locorum 120 quibus solis ex illis multis codicem 
Sinaiticum deserit; plerumque pertinent hae variationes ad 
vocum formam ut TteiXatoa (n ml.) yXei'aa (« i^li'aa). 
Codicis B Vatican! lectionem respuit editor locis 956 (ne 
oblitus sis, Apoc hie non iucliLsam esse). Testimonium 
codicis N solum accepit editor locis 145 (ex quibus 39 
in Apoc), codicis vero B non nisi locis 14 (Apoc excepta). 

Si evangeliorum loci 1832 accuratius excutiuntur 
iuveniuntur loci 581 quibus codicis B lectio neglegitur, 76 
quibus codicis n lectio. Contra leguntur loci 68 cum k 
solo, 7 cum B solo. Si quaeritur de locis quibus editor 

codicum paucorum fidem habet, exstant loci 130 quibus 
codicum KB testimonium probatur, 8 AC, 110 nd, 32 kl, 

22 KBC, 52 NBD, 79 NBL, 16 NBCL, 48 KBDL, 61 NBL + 

T vel X vel A vel S. De evangeliis singulis haec: 

praeferuntur in Mt nb, kbd, nd, kbl, x, sbc, kbdl, — 
in Mc kbla, k, nbl, nd, nb, nbcl, — in Lc nbl, kb, 
nbdl, nd, nbd, nble, et saepe coetus xbdls, — in lo nd, 

N, NB, NBL. 

* Lectiones variae hae variis modis enumerari possunt; lectio 
una praebere potest voces plures quae iterum inter se variant; 
interdum exstant lectiones duae intra vocem unam. 

■■^ Cf Abboti catalogum apud Hudsonium, A critical Greek 
and English concordan^^e of the N. T. Bostoniae a. 1877, p. 489 — 508. 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 287 

Ex locis 1455 in Act Cath Paul, sunt 375 quibus 
B respuitur, 29 quibus K. Leguntur cum « solo 39, cum 
B solo 7, KB 93, NA 63, KAB 107. Praeferuntur in 

Act KAB, KB, KABD, KABC, NABE, KA, KAE, K, KBD, 

in Cath KB, KA, KAB, KABC, K, — in Paul KB, KAB, KABC, 
KA, KAC, K, KABP, KD, KBC, KAI\ 

Mutati sunt loci 285 in Apoc, 15 contra k. Prae- 
feruntur K, KB'^P'"', NAP, KACP, KA, NB^P^'^P, KCP. 



(5.) CONLATIO CRITICA TEXTUUM NOVI TESTAMENTI 

A TPvEGELLESIO ET A WESTCOTTO HORTIOQUE EDI- 

TORUM CUM TISCHENDORFII EDITIONE OCTAYA. 



add: addit etc; si nihil dicitiir 

spectat ad versus finem 
enc: enclitica 
et. : etiam 
ox : oxytonon 
parox : paroxytonon 
pon : ponunt etc 
pr: primum 
praem: praemittit etc 
s. : sine 

s. comra. : sine commate 
sec: secundum 
sec. cur. : secundis curis 
s. d. p. : sine diaeresis punctis 
s. i. s. : sine iota subscripto 
s. p.: sine puncto 
s. u.: sine uncis 



T: Tischendorf 

Tr: Tregelles (cf supra, p. 2C9 ss.) 

H : Westcott-Hort (cf supra, p. 277) 

tr et h : Tr et H margo 

rTr1\ 

rm I ^ Tr et H uncis inclusa 

[[H]]: primis temporibus inter- 

polata 
b-"- : a h signis H h inclusa (cf 

supra, p. 278) 

> : quae modo indicato a Tr 



Tr^ 



et H in textu habentur, sed 
in margine eaudem atque 
T lectionem praebent 
ht : lectio ijriiuitiva non exstat 
H++: videtur coniectura antiqua 
et bona esse 



Tregellesius adamat fun pro tVTi etc; et scribit -(>o-- Scri- 
bunt H ut Ln Ti yfyoanTKi Jon Tr yfyQccnrni, Jot(. 
Xonnulla vel saepius adhibita vel minoris aestiraanda in hoc loco 
pono. De H cf supra, p. 107.108. Scribunt H «/?/3«, u)J.r]).ovia 
s. d. p., yaioG s. d. p., Tr H yoXyoOa, H ti/S], tj;!', cwor, 
TjocpSrja etc, Tr &}.hpia , H y.ai'u , Tr XQf/jfi, Tr H fiowarja s. d. p., H 
ari'loa (et. Tr Apoc 10,1). Tr toojico s. i. s. , H tv/ixoo , Tr H 
(jyaarrti, — item Tr aoa yf, Tr H Jtw navToa , J"/f< r/', Tr tai' ntQ, 
TrH tX yf, Tr a" ni(), Tr H */" nwa, Tr fiTia (H Mc8,34), TrH 
h'cc Ti, y.ai yt , Tr xat mo, xccOoia Tif-o, at] y(, TrH urj ttots, [ir\ 
Tiwa, Tr jLiT] Ti, H oVt, Tr tout^otiv, — item H ((ndOicc (non He 4,6.11), 



288 VI. DE TEXTIJS HISTORIA. 
MT 1,3 — 6,15 



Tr H Sovlficc, idt}.od-(iriaxn'a, H tiSoiXolnTQia, Tr tiXiXQivutt, 
H ikttadjitT, ^itqvt^a (Act 22,6 -«■(({-), ^QiOicc, (Qurjrta, Tr (t\>^)j5»j 
in Mt), })).ii(a, Tr H {)QrjOxn'(i, Tr hot/w, H h()ovaah]u et liQoG., 
Tr fatmijUTdi , Tr ftocirrrja (non Lc 1,13.60.63 3,15 etc), H 
i(oca')}(J (non Act4,4 13,5), Tr y.aiauQfta, hcodixtm, /itt{^o6fi'a, 
Tr H niadiia, Tr Titfrr (non Io4,7.9.10), niluToa, (luji^i, aafxd- 
ofia, Tr H GuyccQfiTrja -QeiTia, H GrfVQia , rd/twr, (iitQ/jaxia, 
Tr ifiluStkiftui Apocl,ll 3,7. Tregellesius, ut videtur ex incuria, 
nonniillis locis minus constanter scribit accentus, diaeresis puncta, 
iota subscriptixm , particnlarum coninnctionem. Ubi lectiones varias 
brevius notavi, levabit nisi fallor Tiscliendorfii commentarius dnbium. 
Signa nonnnlla a v. cl. Gebhardto (cf supra, p. 282, adn. 1) 
mutuatus sum. 

RATA MAeeAION. 
*Tr tvuyyt).ior xara fia&d^aioi' 

Ij 3 H iG()0)iu bis 5 Tr (iooG bis 9H iioaijdfi, io)a0^c(i.i [H 
ic/aa bis 9.10 H liltxi. bis 18 Tr [H] om u' h yQiaroi' ir 19 H laO^Qn 

20 H^ fxuQiav 24 Tr o mGriq H [o] iw. 25 ov [H] 2, 5 Tr tmov 
13 Tr xuT ovun q an', h x. or. fqxo'rj 14 H 7inoi).((f>6 16 Tr nuoiv 
sed T quoque lianc lectionem videtur in-obare 18 Tr ()«a« | tr rj&elijafr 

21 H 7i((Qt}.«ji€ 22 Tr [fTr/] t. iovS. 23 H ]«u<ofr 3, 2 Tr [;?«<] 
liyiov 7 Tr ^anr. [iwtov'] 12 Tr h anoOrjx)])' ccutov 14 Tr [fWfO'j'^jff] 
6ttx(iil. i Tr H TTpofT /<f ; 15 tr H^ tm. uvto) j H oitw 16 H t]i'io)X. \ 
Tr h ta'Tw of | Tr to nnvua tov ih \ Tr [xai] fo/. 17 h ^/oc, o 
ayciTirjToa f j' j Tr H tvdoxi]C)a 4,1 H [o] ta 2 Tr H rixTua reaa. 
3H (inov i}'C( 4 Tr fj' tkd'ti 16TrH oxotuc 17 li om /ufTco'OfiTf 
et ;!'«» 18.19 Tr «;.«fff bis 23 Tr nfQujy. [o fff] 24 (tni])M. tr 
i^jjAtj**!' I zf« SKif.1. Tr H om x«t tr [xaC\ 

5,1 «i'T(o [H] 3 Tr iariv enc 4.5 H f(. oi ntv. x. t. ).. ju. oi ttqh. 
X. T. X. h ut T sed H h 9 Tr H on [«ito/] vioi 10 Tr hOTir enc 
11 Tr H Stw'i(aai,v T sec. cur. -'iovOiv \ tr [\l'tvdo^itvoi] 13 Tr 
fffTf enc 1 Tr H «Af<ffbis T sec. cur. a'f.a 14 Tr trnf enc 18 H zf(jfK | 
av sec [H] 20 Tr r} dixitioaurr] vfiioy 22 hvtov pr Tr^ add [ffz>]] 
Tr H (}axa 23 tr xra fZ6t 25 Tr o x()iti]G [a 7tc(()(((^oj] 28 Tr 
t7Tiih'[ii]G(a Hvrrir H f7r. [«i'r»;j'] 32 ,x(it og . . . uoi/caai [H] 
off f«)' «77. ;'«/<• tr o «77. yuitt^auG 37 fffro; li tOTtii j Tr fffTAj' 
enc 39 tr (>aniGft tni \ Tr Giayova Gov H ff. [ffor] 42 Tr 
6ai'(iGc(G!ka 46 t. kito Tr h oiTo;a fi, 1 J* pr Tr om [tr] 
[H] I Tr H ToiG ovQCd'oiG 4 Tr H otkdg »/ Goi< »; fX(r)fjoGvr)] 
6 Tr TdfAifiov 7 Tr [i(iTTo).o)'r]Gr}Tf 8 H 5'«(> [o i>fOff] o tt. 
lOTr^ tX&iTto 15 Tr (irdQO)noiG ra niu^ujiTiof^tciTa c(ito)}' H (oDq. 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 289 
MT 6,18 — 1-2,27 



[t. 77. fU'.] 18 h vi]aTtv(i)V Toia uv&-q. 21 xai [H] 22 tr tariv o 
oifd^akfioa [aoi] Tr H tuv ovv \ Tr o oipS^aX/noa aov anXova tj | 
H (fWTivov 23 H axoTtvov \ Tr nooov; 25 Tr (fuyr^Tt rj zt nirjTt H 
(f. [tj ri TT.] j H fort 28 Tr xoniovaiv 33 Tr r. ^aadeuev tov 
^fov 34 H /xeQiiuvt]Oii uvTrja 7, 4 Tr H o(fdaX/j(o gov; 8 Tr5 h 
avoiyfTKt 9 fartv Tr H om 12 Tr av 13Trh nXaTtia rj nvXt] H 
ut T sec. cur. om ?j tz. 14 ort Tr rt j Tr H otsvt] t] nvlt] T sec. 
cur. om t] n. 15 Tr [J*] «7ro | Tr ivSv^iaaiv T sec. cur. -at 17 H 
oi'TOJ h noiii y.aXovo 18 treyxftv pr Tr noifiv sec Tr H nouiv 

21 h oi'(5oj'otcr H oi'toct f«TfAfi'fffr«( tta tt]v ^aailnai' riov ovpu- 
voiv \- 24 Tr H [roi'Toi/cr] | o^u. tr o/noiwooj avrov 25 Tr H tjXi^av 

27 H r]X&av 29 h avT(ov H x«t oi, (fUQiaawt. |- 8, 1 Tr H xktk- 
^avToa Jf avTov 3 Tr ixuxt^aQiad-t] 5 Tr H exaTOVTetQ^oo 7 Tr [x«t] 
Afyft ai'Tftj [o tTjaoia] 8 tr x«t anoxgi-iffia [ Tr H txarovTaQyoa 
9 H f |oi'(rt«j' [rttoao^fvoo] 10 tr «xoA. [«itw] j Tr H 7r«^ ovStvv 
TOG. niGT, tv T. lOQ. fi'^oi' 1 2 Tr H tx^Xrj&rjGovTac h H f^fAfi'O'o*'- 
rat h 13 Tr vnays [xui] 18 ttoI. o/X. tr H oyXov h [TroAAofff] o- 
/Aoio 22 Tr H o rff ia 23 ro TrH om 25 tr GcoGov [rj^aa'] 32 Tr H 
UTir]X»av 34 toi» Tr H§ rw 9, 3 Tr H f67r«x' 4 Tr H^ hSwg 6 Tr 
(roTf A. TO) nuQCiX.) | Tr H^ tyeiQf 9 Tr H rjxoXov&rjGtv 10 TrH xai 
li^ov 12 Tr o Jf [<>;ffoi'(j] I Tr H «AA« 14 Tr h vrjaTtvo/utv noXXu 

15 vvf.nf(DV0G h H vvfKf'iov h | Tr fortv enc 18 nGiXd-wv Tr ftff 
iX&coi' H5 [f/or] 7r(50(rfA5-wj' I Tr H Xeycjv on 19 h rjxoXovd-rjGsv 

22 Tr B. o 6e ca 26 tr h air/jff 27 kitw [Tr] H§ om | W vtt 28 Tr 
H TiQOGriXd-av \ h tovto Svva/J.at 30 Tr H rjvewx^rjGav 32 av&Q. [Tr] 

I H om 34 H [ot cJ'^ . . . (Trauovftt] 36 Tr mo 

10,2 xfa see Tr om 3 Af/?^. Tr H d-ai^^ctioG h H Xt^^aioG \- 
4 o sec Tr om 13 n^oG H^ fy 14 tx Tr H^ om 15 Tr yof^OQoaa 

16 h o ocftG 21 h t7iavaGXT]GtTui, 23 h tnquv -\ xav fx tuvtijG 
i^cbJxwGtv I'fictG, ifsvyiTa HG Tr}v aXX7])'Y- | tov pr Tr [H] om | 
Tr tcoa uv 25 h roj oixodiGnorrj \ H ^tt'Ce^ovX | h roto' oixiuxoiG 

28 (fo^tiG&t pr H (fo^rjd-TjTal'H. UTioxTfivovrMV \ (fo^ftG&f sec Tr 
(fo^t]&T]Tt 32 Tr [Tot(T] oi'p. H s. u. 33 J av Tr H§ df | Tr [rotff] 
ot'p. H s. u. 42 Tr H uv \ an. r. jU. h H uttoXt^tki. o fiLGd-oG \- 
11,4 H iwuvn 5 xtu pr [Tr] (h nihil nisi,) 6 TrH «v 8 Tr H idnv; 
avd^Qconov (T sec. cur. ; av&. td\) \ Tr ^aGtXtwv ataiy 9 Tr^ t^rjXd-KTf 
idiiv; nQO(fT]TT)v; 10 Tr ovtog [ywp] 11 Tr sgtiv enc 15 Tr [wzoyetv] 
axoviroj 19 iQycjv tr Tfxvwv 21 Tr ^rjOGuiSa H ^r]0^Gai3av s. d. p. 

23 Tr H xuTu^r^GT] 26 Tr f/n'fro fi'd'oxta 12,4 Tr ttf.ayiv 10 H 
ilfart I Tr H OiQamvuv 11 tarat Tr [H] om 15 Tr [o;|fAot] 
TioXXoi 18 Tr H' w ?^^'(5'. | H fi'rfozjjo-fv 20 Tr Anoj' 22 tr H^ tore 
7iQ0Gi]vtyxav uvtw SiiifioviCofiivov TV(fXov xui xa}(fov 24.27 H 

TiscHENDOBP, N. T. ed. 8. 19 C 



290 YI. DE TEXTUS HISTORIA. 
MT 12,29— 17,21 



^ftCt^ovl bis 29 6iuQ. Tr H diaonaaet. 31 h affad^rjGtTtti vfxiv toig 

32 ovx a(ft&. h ov fxr] aifi&^T] 35 ra Tr H5 om 44 xat sec Tr [H] om 
46 tr XaXovVToG Sf avrov H laTTjxtiGav 47 Tr h s. u. H om 49 
Xec()ci add Tr [H] avrov 13,1 ex Tr H^ om [tr] sen [aTTo'] 2 H 
iGTrjxtt, 4 Tr h tjA^ov H (k&ovTct j xat tert H§ om 7 Tr H^ amnvi^ap 
9 Tr [«xo(;ftj'] axoi'trw llTrh tmev avjoiG 13TrH GvriovGiv 
16 Tr H [y^biv] sec 17 Tr H' a^iriv yaq \ iSav Tr H tii^KV 22 Tr 
Gv/unviytt 23 o Tr o ter 27 Tr (GnaiQaG 28 dovXoi H om j TrH atrw 
/leyoi'aty 29 Tr H da (frjGiv 30 ua/Qi Tr H ftuff h ct^Qi vel f^ia/Qi j 
TrH [fta] O'f 0,u«(7 [ Tr H^ Gvrayara 33 H [fAaA. «L'Totff] 35 ijoaiov 
TrH om h >;a. post Jtw 36 TrH n()oat}l&uv \ ifQaaor Tr^ H i^iaGa- 
(fTjGov 40 Tr XKiarai. 43 Tr [ftxoi'ftv] axovaTco 44 navra H§ om 45 
ttvd^Qtonw H^ om 48 tr ava^tfi. lavTTjv'] 52 ftTTfv h A«yft 57 trfm Tr 
H5 om 14,1 Tr TfTQaQXr]G 3 Tr aSriGav avTov \ Tr fv rri (fvk. j 
[(^tAtTi/rof] TrH s. u. 4 H o tw. ] Tr avTOi o iwavv. 7 H afra | Tr o av 
13 Tr H^ nai^T) 15 Tr H 7iQ0GTjkx)^av \ TrH^ tjJ;; naQt^kd^av anolvGov 
Tova OX- 16 Tr H o Jf to 18 tr [ojda] 19 h axaXevaav . . . xtu Xajiwv j 
Tr rjvkoyrjaav 22 Tr x. avd^auG rjvayx. H x. [fi'5-.] rjv. \to nkoiov 
Tr H^ om to 24 ^aG. r. ^. riv Tr^ H^ GTadiovG tioXXovg ano tt]G 
yrjG anai/av 26 Tr xai idovjaa avrov ot ^aOrjrai. H ot J"* jUCb^. tJ. 
Ki'TOi' 27 Tr fi. aiT. o fa (tr [o ta]) H aXaX. [o ta] renr. 28 H o 
narQ. atnav avrto 29 xm TjX&-av Tr^ h aXOaiv 30 Tr avaju. ig/vqov 

33 Tr ald^ovraa nqoaaxvv. tr [iA^.] Tip. 34 H rild-av 36 H [faror] 

15,2 Tr T«(T ;f. [rttrcuj'] 4 fi'fr. Afy. Tr H antav 5(6) tj t/j?' 
iU;;t. av. [tr] H om 6 vojj.ov Tr H^ koyov 12 Tr fxai^. nvrov tr /n. 
[av.'] 14 Tr H5 rvqXot acatv odrjyoi j tr h [tit/iAwj'] H om 22 Tr 
H5 fx^af fv 1 h Dtf Sctv. 25 tr nQoGaxvvrjGav 26 J^'fartv TrH fara' 
xaXoy 27 H [>'«()] 30 H ;ftu/l. zuAA. rvtp. xco(ff. hf | Tr aQQiipav 31 Tr h 
Toi'fT o^XovG j A«A. h axovovraa \ xvXX. vy. [tr] H^ om { Tr H^ ado- 
iaGav 32 ridi] [H] | Tr H vrjoraia T sec. cur. V7]GriG 33 Tr jUa^. 
[kitoi] 34 H amav 36 zat sec Tr om | tr aSwxav \ Tr fictx)^t]raio 
[avrov] 38 h rjOav wG \ Tr H^ yvv. x. naiS. 39 Tr§ aya^rj 16,1 
Of [H] I Tr H5 anrjQbjrrjaccr 2.3 Tr s. u. H [[oi^/taa . . . dvraG,'Ja.J] 
5h XujSaiy u^rovG 8 aXapara H f^frt 12 rwv (^. x. ff«JJ. pr Tr 
Twv a^rwy H [twv «^.] 13 T sec. cur. xaiGUQiaG \ tr rtva \_^a'\ 
17 Tr ^ap jwva | TrH [rotff] 19 Tr x«t dwao) j Tr avbis 20H5 fTif- 
TtfxrjGay 21 Tr [o] *0 H *5 /^tffroo 22 ?j(;|. f. at;, i. h Xayai avroj 
antri/uiov 23 at a/nov tr juoi' ft 24 H [o] 28 ort Tr om 17,1 h 
Tov luxwpov 3 Tr (TiHaA. | tr fxar avrov GvXX. 4 Tr^ noirjGw/xav \ 
h GxrjvaG rgaiG 5 H (fcorirrj | Tr rjvSoxrjGa 7 Tr x. >ji//«to «i'. xat 
ft//. 8 TOV H5 ai'Tov 9 ayaQx}-rj h avaarrj 12 TrH «AAa 15Tr§ H^ fjfft 
17 «. (Tf h [roTf] anoxQi&aiG 19 H atnar 21 Tr [toito (Tf ro yavoG 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONXATIO T TR WH. 291 
MT 17,22 — 21,29 



ovx txnoQfvSTKi, (c fxt] tr jiooGivyi] y.ui vijaTtia] tr oni 22 tr «)'«- 
aTQt(fOfievoiV 23 (yf(>(h. h avaGTrjafTcu 24 Tr H nXfi ra rf. 25 
ftatldovra Tr H^ tXHovrcc | tivwv h tivoo 27 Tr H^ axavSuhaco/xiv 
18,1 H ix(t)')] Jf I (;j(;« tr tjubok 5 Tr av j Tr rotovTov 7 f artr Tr H 
om 8 Tr /(d'/.ov tj xvD.ov 10 ij' ovqavoLa h [fr tco oiortj'w] 12 Tr H 
(c(frjati- . . . x((t noQtv. 14 Tr H xov nu. fiou h r. 7r«. vfAwy 15 Tr 
(cuKQT. iia Gf tr ««. [f/ff fff] 16 Tr H fx-irn aov | h en f. r] tT. 
u6r« aov 17 Tr ttTTf 18 Tr av (^rja. [ Tr fv [rw] ou^. bis 19 Tr 
nuktv uuy]v H tt. [«m.] ' H avut/wrtjacoan' 21 H [«i»tw] pr 22 T «AA« 
sec. cur. 24 Tr H 7TQoarj/&r] Tr «itw 6ta 25 Tr r. yir. «t;roi' *<;ffy 
TrH (Xit- 26 axtivoa TrH om j Tr fTi efA.a 27 tr H [txen'ov'] \ H rfKj'fov 
29 Tr tn tut 31 yirofi. TrH ytvo/nivcc 34 H [oi] j (arw TrH om 
19,3 H 7Tooat]}.x^c(v \ 01 Tr H om | Tr f^tar. av&Qionu) 4 noirjocca 
TrH xTiOKG 7h uno).. ccvrrji' 9 ot< Tr h om j ^m?; f. noov. x. y. 
«/.. II. h nccQixToa koyov noQVtiHG , noiei uvrrjv ixot,)^tvdr]vca j 
add [Tr] h xat, o anoXelvjuevr]y yafj.r]Gaa (tr ya^wv) fxoi^x^Tca 
10 Tr utty)^. civTov 11 H /WQOvat, } TOVTOV H om 14 uvtoig Tr H^ om j 
Tr H Trpoo ,uf 17 Tr5 H§ rTyrjft 18 Tr H5 Ae;/f<. avru) noiaG \ smtv 
H§ f^t] 20 Tr H5 t«i;t« navra 21 f(^// tr h keyst \ Tr H rom (H [t.]) 
TiTU}/. Tr H ov()avoiG 22 Tr vtaviGxoa tov koyov H j'. rov /.oj'. 
[roi-'Tot'] 24 or< Tr H^ om j H^ TQi^fxaroG \ tr h ^t«(/i. t^ttk&siv | Tr 
nlovaior [ftfff/^ftj'] h s. u. | tr H /S«(T. roi' 5foi' 26 TrH navjn 
d\'VccTK 28 Tr naXiyyav. \ H xad-i^GtG&a | «t'Tot tr H^ i^uffff 29 tr 
H^ oixiKG 7] ante cc^fXifovG pon Tr H tvtxev \ Tr roi* o>o«. /uov 
20.4 Tr ;f«xfa'OKT 5 tr H [rff] f^"fyl,9-. 8 Tr KTrot?. [ruTom] h 
s. u. 9 xai fA.'^. ot H ikd-ovTtG St oi 10 fA'>. Ja Tr H xai t'/.'foy- 
Tta ^ Tr H nXtiov j tr tka^ov xac avToi j tr H [to'] uva 12 Tr§ h t]uif 
ttVTOvG Tr ^(cGTaGaGir 13 Tr h ftTiiv *J'( avr. | tr Gvvt(f(orr]Ga aoi 
14: St h. [tyo)'] 15 r; pr Tr H om 16 Tr add [noklot yao tiaty 
x/.tjTui, okiyoi St txkfXTot] h-"- 17 x. «j'«/3. o tff tr H^ fxtllcuy 
St uyci^cuvtiy Id H SvjS. Lu«/>;jt«(t] xiti tv r. oS(o tr ty t. oSo 
xnt, 18 tiG ^ccvKToy Tr [H] O^araTco 19 tytQr)-y]G. tr h c(}uGTi]atT(ci 
20 7r«(;j raroi' Tr^ H^ an uvtov 21 Aff. «i'. h rj St tmty Tr Jf- 
i'/wj' GOV 23 z«t tr h /J tolto Tr H^ om 24 axoiG. St Tr^ H xai 
axova. 26 Tr H ovtwg tariv Tr H off «v j h u^y. ii' i/uv 27 ty 
vLi. tiycu h. tivtu I'/uior 30 Tr H xv()it, tktrjGov 30.31 Tr^ H5 I'toff 
bis 32 H [o] tff 21,1 Tr ^ri<y<fayfi \ tr Tiooff ro oj^joff j H 

OooG T. £a. I Tr o iff 2 Tr tv^tcDG ayay. Tr h nytjf 6 Tr H 
oiytTK^tv 1 tr ta«T. [kitwj'] 8 tGTQOja. sec Tr H tGTOwyyvov 
12 Tr [tr] H h""- om rot' .'/foi- 18 tr nowiuG \ Tr^ h f/ravaycov 19 ov 
Tr5 om 22 Tr tny 23 H TiQOGrikdav 24 H [(Tf] 25 7r«(> Tr H§ «' 
27 Tr tmoi' 28 h Jt'o Tfxvce | Tr h ;<«< Tiooatk^. | h a/xntk. uov 29 ol' 

19* 



292 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
MT 21,30—26,53 



^. V. y.. an. H fj'w xvq. xui oix an. Tr vOTfoov 6t 30 tTfQW Tr H 
SsvTfpw ! iyw X. xai ovx an. H ov S-ikco- vox. utrafi. an. 31 nQwroa 
Tr H vaT(Qoa\}i.fy. o va. lij 32 ov Tr H ov6i 33 Tr f|fJoro 43 
or< h oni 44 Tr [tr] [H] xai o ntaoiv tm tov Xt,dov tovxov Gvr- 
'h).aai)riatTai- t(f ov d av mar], (H s. comm.) XtxurjOfi avrov 45 
axovaar. 6t Tr^ H^ xai axov. 22,7 tr to arquTtvua 10 Tr 

oGovo fVQOv (non T sec. cur.) j vv/jcfcov Tr^ yafxoG 13 tr timv o 
fjaa. 16 tr Xiyovrea 17 1t^ unt 20 o to Tr H^ om 2\ Tr liyovaiv 
(cvTO) 2 7 Tr am&av. [xai] 30 d-eov Tr H om | Tr tiGiv enc 32 Tr 
o &foa rsxQOJV H [o] ^. v. 34 H avro. 37 r/; pr H om 39 Tr 
6ivTfna 6f j ofx. av. h ofiotoio \ H kliVt; h avT^ 43 Tr H^^ avTov 
xvntov 45 Tr fcrrtv enc 23,1 H [o] 3 Tr av 4 ^UQfa Tr add [x(« 
duG^aajaxTa'] h s. u. 5 H nXaxvvovGt et /nty-Gi 6 11 qcXoiGt 
19 h ucjQoi xai TV(floi 20 H TTKfft 21 Tr h xaroixtjGarTt 23 Tr H 
r«rTf< Jf fcy. 24 o/. Tr H om ' H J^atC. s. u. 25 Tr [fi] 26 H h't. Tr 
U'Toff ita vult T I noTrjQtov Tr [H] add ;<«* rrya naqoxpi^oG 27 Tr^ h 
ojuomC. 30TrH avT. xoiviov. 32 h nXrjQWGeTt 36 Tr^ h navra lavxa 
37TrH [«i;r>2a] 1 tr nreQvyaG [avTrjG'] 38 iQt]fioG H^ om 24,2 

ou pr [tr] 3 H Oq. t. EX. | H ^inov 7 Tr H tni eO-voG | tr Ikoifxoi 
xai] kijiioi 15 Tr (o ai'ay. voti.) 16TrH5 eiG ra OQr] 21 ovx tyev. 
Tr H ov yiyovev 24 Tr H nXavaGdai h nXarr]Gai 29 Tr H ktto 
Toi' oi'(p. 30TrH x. rort xorpoi'Tai 31Trh GaXn. f/-t(jj'»j0 j Tr twG 
Twv axqwv YL t. [t.] a. 32 Tr txqvrj 33 tr H navra ravra 34TrH 
OTi ov f^r} I H [«i'] I tr ravra navra 36 oiJf o vioo Tr om 37 (Tf Tr H 
yaQ 38 Tr H t. tjm. [fxftj'«trr] r. | Tr txya/uiL. tr [f;{]j'«^it. 39 xai tert 
TrH om 40Tr 6vo iGovrai 48Tr H (^oil/too txuvoG \ tr xvqiog [fA,9-6tj'] 
25,1 Tr H fttvjav \ vvfX(fiov h add H xai rrjG vvuiprjG h 3 Tr 
XttfxnadaG «i'rwr H X. [k.] 4 Tr avrwv 6 Tr anavri]Gir avrov 
9 oi'x Tr H5 on ^tj 11 Tr [xaC] 15 Tr aniSi]uriGtv iv{Ho)G 16 Tr 
noQivd^fiG [Jf] I Tr 6i()y«0«TO | fTrotTjfffv TrH fxtQ^rjGtv \ raXav. 
sec Tr H om 17 Tr h wGanoia xai tr wo. [;f.] 20 Tr aXXa ntvrt 
[raXavra] 22 Tr nQOGiX&. 6i xai 23 h niGroa rjG 27 Tr to aQyv- 
Qiov \ Tr rqantCiraiG 32 aifOQiGH Tr a(fOQi(i 37 Tr H nifa/j-fv 38 H 
ndajxtv 41 Tr ot xarrjQau. tr [ot] x. j to rjroifx. h H o rjroifxaGev o 
narriQ /uov |- 42 H [x«t] iSiiljrjGa x. 26,7 noXvrifxov Tr^ H ^aqvri- 
^uov 9 Tr ?;tfi'V«TO 10 Tr HQyaaaro 15 Tr H xwyw | a^yvQ. h 
-{GrarrjQaGy- 20 Tr [H] om ^ladrjrojv 27 Tr H [xta] sec 28 Tr 
xaivr]G duu't^TjXTjG 29 tr x«t)'. /xf^^ i^jU. 30 H 0(a r. EX. 35 H ft7i«v 
36 Tr yf&Grji:ia}'fi\ tr jua&tjr. uvtov \ ov [H] 39 H^ nQOiXdwv \ Tr 
nazfQ [f^ov] H s. u. 42 Xtyoiv [H] 44 tr [fx Tptroi;] | h tmwv. 
naXiv r. \ naXiv sec Tr om 45 ro [Tr] H om | h idov yaQ 48 Tr H 
av 50 H nuQti. 53 tr a^ri post Swa/xai | Tr Xfytwvaa H XtyiwvaG 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TE WH. 293 
MT 26,55 — Mr 1,27 



55 Tr rjufonv [nood vuaa] 56 h ufclh]T. uvtov 58 Tr ano ua- 
xoox^^fi' H [«77o] u. 59 H d^avmwObyaiv 61 H ftnuv \ avrov Tr [tr] H 
om 62TrH anoxQivrj; 63 nnoxQix^^da Tr H om TrH^ XQiaroa non 
X(). 64 h (inuo; 65 H ditqri'itv \ tr ^Xua(fr]fA.iav [aiTOi] 66 H ^tTrro' 
68 Tr H XQiOTf non Xp. 71 ccvtov pr Tr H om | roia tr avroia \ 
Tr xf« oiTocf tr [z.] ov. 73 Sr]Xov a. n. h H owoKCcft h 74TrH 
ffihva 27,2 h M norTio) \- ntilarw 3 Tr H^ Trttp^Joia 4 Tr d&wor 
s. i. s. tr W diy.niov ' H (inav 6 tr y.oo^av 7 H -^)'(). r. A'fp. 8 H 
AyQ. Aiu. 10 h adbixa 11 Tr.h fr/~>j «fTOJ h ItyfiG; 12 Tr 
Twv TTQfa^. 17 tr H [tov] /Swp. 23 o (Tf fy/j tr Afyft uvtoig 

T^yeucjv 24 Tr H^ y.aTtvnvTi \ Tr ad^ojoG s. i. s. j Tr [tov dtxaiov] 
TOVTOV h s. u. 28 h fv^iaaiTta 29 Tr^ n'fTicaZov j o ,^. Tr H^ jBaacXn 
31 ^xcTi'ffKj'Tfa Tr H iiiSvaaj' \ TrH y«t frfdvaav 32 h y.vQiqv. H fKT 
anavTTiaiv ctvTOv h | H A(». Tott. 34 Tr H nifiv bis 35 Tr^ H^ ^«;.- 
Ao)Tf(7 40 if T. ^. tr h ^fO{' ft j x«t tert Tr H om 41 Tr ouoiwa 
[6{] y.cu H ofx. [xni\ 42 TrH niOTfvaouiV | f7r avrov tr wiroj | 43 
TOV ^. h TW ^fw j Tr vi'V [ra'TOj'] | Tr u/^c enc 46 TrH f^orjOfv j 
Tr ijAi )jA«', H t/.(i)t t).o}i \ h -\riXii r\Xfi Xafia Cfcyi^-ttyft' |- 49 Tr 
Hi emav \ H add [[aXXoa Se Xa^cov Xoyyjiv evv^ev uvtov rrji' nXevQnv 
x(u e'irjXr)-8V vSioQ xai aifxa.]'] 51 Tr an avad^fv H [an} av. 54 TrH 
(xaTO}TaQ/oa Tr^ h vioa d^tov 56 fiagia pr h juaoucu ' icuarjfi Tr§ h 
tw(7/j 57 h (uad^TjTtvatv 58 kttoJ'. Tr add [ro aojua] 59 Tr f v aoJoj't 
H [tr] a. 61 uaQiau Tr uaina 6i Trh ua&r}T. avTov 65 h 6ry^»j df 
28,1 tr ..[cy?] Ga^^. (forsan legendiim, fxaTa rrja xovOTOiSiaa otpf 
Gufi^uTwv. Ti] iniifWG.y i uKoiau Tr H^ uaoia 2 H antxvXiat 6 
fxf<ro Tr add [o ziotocr] h H o x. |- 7 tmov hf 9 Tr o t^ 10 Tr H 
z«xf< 11 Tr H iSov TtviO j Tr H anr^yyecXav 14 fTit Tr h vno \ Tr 
jniaoutr [(aroj'] 15 t« H^ et T sec. cur. om | Tr H5 diKftj/^ia&r] 
Tr ar]fitQov yjufQao H a. [»;.] 18 Tr r?;(T ytjo H [rr;a] ;'. 19 Tr 
TioQiv^'). [oij] H s. u. I Tr^ h (^annaavTio Tr add x«r« /nux^xf^aiov 

KATA MAPKON 

*Tr fvayytXiov xaTa uaQxor 

1,1 ;f(5tffToi' Trh add itoi- ^fof 2 Tr [toj] pr | fyai TrH om 
3 Tr jiocJVToa, Er ttj fQriuo) tToiij. 4 xai [Tr] tr H om 5 Tr -uirai 

1 tr f>' T. fopJ. TTor. I'TT «i'. 6 xai rjv tr tjv 3t 7 ^uoi' sec [H] 
8 Tr^ [iv] vdaTi \ Tr [tv] nv. H om n- 9 x«t prh om j Tr5 vuLa^t^ 
11 Tr f/^wv>j fyiViTo H r^^. [f.] 14 Tr^ H xui ima to 15 Tr xui 
(tr [x.]) >lf}'w>' or< H [x. ;..] or< TrH oti ITfnX. 16.17 Tr aXcfia 
bis 18.21 Tr tv!h(j}a bis 21 Tr [^m^L'^wr] fia t. a. fdtd". H^ s. u. 
23 fiO^va Tr [tr] om 24 Tr H i]uaa; oiSa a* ! tr h oiSaiuv 
25 Tr Ta Xtyo)v H i. [A.] 27 avTOva Trh Trpoa €«LToi'a | Tr H 



294 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
MC 1,28 — 4,5 



xaiVT), (H*) xar i'^ovamv xitt | Tr nvtufxaGiv 28 Tr [(vO-va] [nav- 
raxov] 29 f|. rjkd^ov Tr^ h f^tkxJojv rili)-tv H -ovna rjkduv 
31 Tr ;(fft^o(X [avrt^a] 32 Tr H eSvaev 34 H add [Xqiotov 
tipai] 35 H [x. a7iT]X.] 36 Tr xartdtcD^av Tr [o] Gt-^wv 37 x. 
ft'((. «i'. X. X. tr tvQOVTfO (cvrov Xty. 38 tr [«AA«;foii] | H xav 
(xii 39 tr x«i t]V xr](). 40 Tr H Tiao. av. [xut yov. avrov (H oni 
«i'.)] tr om X. y. av. [ Tr xat Ifyoji' 41 tr o Sf la an).. | OTiXayxy. 
h H OQyiadna h | Tr H Afj/fj nvroj 42 Tr ixad^KQiaOrj 44 Tr 
[ufjd'fv] 45 Tr H§ qccveQ. etG tt. | Tr H aXXa \ H [r]7>] 2,1 fj' ot. 

h fia otxor \ tariv Tr h enc 2 Tr z. [fu^fwa] ovvr\/di]auv 
3 Tr^ TTjJOfT «i'TOj' qfQoma 4 Tr^ nqoatyyiaai \ Tr yaXwai^v 5 xf« 
tcTwj' Tr^ tdwj' cTf 7 Tt tr h OTt j H oitw 8 tr H [oitwct] | tr 
[fci'Tot] diaXoyiLovTCd | H Xfy. [nvTOia] 9 tr aqitrrat Got, \ Tr H 
eyetoov, [xai] (H s. comm.) | vnaye Tr H neQinarti 10 tr H^ fi!(^i. 
a/nuQ. tni T. yt]G 12 f^TTp. Tr§ tvamov \ H [Af^oj'raa] | tr ovdtn. 
OCT. 13TrH naQcc rrjv &aX. 14 Tr Xfviv h H t«xa)/3oi' |- 15 jaj'. 
tr tyivijo I Tr [fj' roj] xaTKXtiOdui \ tr r]xoXovx)riaav j H kvtu. 
16TrH o( j/paj(^j«. I tr ot yQ. xca oi quQ. iSoma [H (f)a()iacau)r 
tdovTiiG ] riG&Ltv H tGxhei | Tr H r. aucw. x. t(X. pr loc Tr t. 

KflKQ. X. TO)}/ Tfi. sec loC | XC(l TTlVil. [tr] H^ 0111 17 H nVTOlG 

[oTLJ 18 tr [}icix'^.] T. (f>aQ. j H aoi [jUWiV-.] 19 Tr fOTiv enc 21 tr 
QaxxovG I Tr to nXrjQ. [avTou] 22 tr . [*z;f6tT«f] xai ot, aaxoi 
anoXovvTUi Tr H add [ttXXu oivov nor na aoxovG xait'ovG pXt]- 
Ttov (H om /3A.)] 23 Tr H^ Siuiio()tv. \ oS. n. tr h odonoittv 26 Tr H 
[TTwa] I tr [toi'] nqy- j Tr^ roiG ttQfvGiv 3,1 Tr tia [ti]v] 2 tr 
7iaQiTi]QovvTO | iv Tr H om | Tr H S^iQamvGti j Tr xaTtjyoQTjGovGir 
3 Tr H ;f. i/ovri ^rjoav 4 Tr H ayad-07ion]G«i 5 Tr avXXvn. \ Tr 
Xtti)Ci [ffoi'] H^ s. u. 6 fTTot. Tr H^ tdi6ovi' tr tnoiovr 7 Tr* H 
7j(>oG r);j' d. I Tr H rjxoXovx)-)]af}> \ Tr H^ x. «7ro r. tovSaiua jjost 
>j;foA. pon 8 tr axovGamG \ Tr^ H* Trowt | H rjXd-uy 11 Tr H^ Af- 
;'0)'r« 12 H notriGcoGir 14 J'wJ'fZK H add ovG xat ((ttogtoXovg 
MVoiJUGiv 15 f'^ovGictv tr add [i'>f(j«7r6t'6H' raG roaova xai^ 16 Tr om 
xat fji. T. SojS. I tr T. Gi/bi(ovi' or. | H (xni f7ii&. or. r. (><-«.) 17 H 
(;{«i fTTiiy. . . . (iQOVTrjG) \ H* ovofxa \ H Y<. Bqov. 18 ^^«()"{)^ li 
H Xii^ljiai-or h 19 (Tr 20) Tr tQ/orrac 20 Tr o o/Aoa H [o] o;^. | ^>jr* Tr 
H /.irjSt 22 H ^teCfjiovX 25 Tr H OTrjrai 26 Tr z«f /nififQiGTai, ov 
Si'varai tr H z. f/it()iai)-i], ov i?. 27 Tr «AA (tr [«Ai]) ovdtiG dvr. 
tiG I tr TK axEV)] Toi; r(T;^f. tiGtXi). fiG rr])' oix. 28 «»/ Tr H sar 
29 tGTKi Tr^ H ffXTti^ I a^uaQTrjfj. tr auaoriaG 31 Tr H (q/oi'tki, 
32 Z(« «« aStX(fai Gov Tr [tr] H h^•- om 33 tr antxaixir] avToiG 
Xi-ywr 1 juoi' sec [Tr] H om 34 tr tdov 35 Tr oo [j'«o] av h s. u. j 
TO iV-fA. h T« %heXrjfj,aTa 4,3 Tr [toi] GJitiQai 5 Tr H [x«t] ottot 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TK WH. 295 
MC 4,6 — 7,4 



6 Tr5 h fxav/j^KTiatf-Tjaav 8 Tr^ x. aXXo j H av^avo/xtvu \ na tr av 
ter H Ir iS. x. tr ix. h tfa . . . tia ix. vel tr . . . tv ex. 9 h add 
-\xui o avricor avvifrw i- 10 Tr H yiqwtwv 11 t'iw h t'^(oi^ev\ 
Tr H ra nuvTct 12 H ^Xfnojoc . . . uxovwoi . . . awiuaiv j 
avroia tr add [t« uuc(oT}]uaTCc] 13 Tr TuvTrjr; 15 fj' uvtoiG 
Tr H ftff «i'Toi'Cf tr 6j' Tcaa xcco6iaia avTio}' IG TrU (iGiv ofioiwa 
tr [ofi.] seu o//. f<atj' 18 Tr H aia raa axar. 19 Tr avunviy. 

20 tr ovrot f ta«' | tr ev ter H h' [*')'] [tv] h ^V [fr] [iV] 21 on Tr 
om [ H tfTTft h „MSS. T'710" 22 Tr [tr] H om rt h yuQ tOTtv Tt | 
tvn pr Tr [tr] om 27 tr /xrjxvvfTac 28 ftTfj' Tr f(T« bis j H nlrjQrj 
aiT(Ji' hf 30 ncoa tr rivi \ tivi . . . H-Mfxtv tr noiu naQa^oki] nuQU- 
liaXwf^ev ccvttjv 31 Tr xoxxov 31.32 H yi]0 — xcu 32 Tr* fxeiCojv \ H 
xccTC(Gxt]voi.r 33 tr [noXliua] | Tr tdvvuvTO 34 Tr^ rotcr ^««^-. kitoi' 
36 Tr H om St \ rjOav Tr H ip' 38 tr H kitoct ?j]' 40 fffr* . . . 
niOT. Tr H fffrf; oi'ttw e^. niGT.; 41 Tr H vnax. uvtw. 

5,1 tr yeQytarjvMv 2 Tr H [tv-d-vo] 3 tr [ovxiTt] 4 H aXvatai 
6 tr tJwr (T* j tr H nooatx. anov 9h woi fortj' 12tr naqexaXovv 

21 Tr H TTfda' tia r. n. 23 h nu^txdXtc 25 Tr§ ir>j JwcT. 26 Tr 
H^ TXHQ ccvT7]0 27 ret Tr [tr] om 28 Tr§ oti. xuv r. i/^. ccv. cttlJ. 
33 h TQtfAovaci H 610 ninoi,r]xti Xadqu |- 34 Tr H d^vyurrjQ 36 tr 
axouaaa 37 tr avTO) 41 H Talti&^a j Tr xor^a tr xovf.11 42 avS-vG 
sec [Tr] 6,1 tr z. rj).0-6J' 2 Tr z«t noXXoi tr [oi] tz. tr axov- 
aavTta | tr tfo^^. «i'tw j Tr H tovtw, xai | tr [«<] d\i'a/j.. H s. u. j 
Tr^ H yiroLifvai 3 tr [nja] uuq. 4 Tr H nuTQ. uvtov 6 Tr h f^aj;- 
fiu'Ctv 9 tr H5 avdvGaoi)ui 10 Tr ottoi' «J' 11 tr ogol av fxrj St- 
i"wjT«t 12 tr fifT(n'or]G(OGir 13 tr t'^a^aXov 14 tr H§ aXeyov 16 Tr 
'//'*(?• [*^ J'fxooj/'] 19 tr iii^rjTft uvtov 20 Tr^ ttoAA. enoui 21 tr 
(Jf/T?. tnoitt 22 uvTrjG [tr] [ H ^rj'. cwtov jjqojS. tr ;<fi:t aQiGuGrjG 
23 H? om o I Tr h ort O *«J' ,Mf b om ut T sec. cur. 24 tr rj rft 
iitXS-. 26 tr «i;r»j}' a^fT. 27 tr n'tx^rjrui 29 Tr H 4^. avro 30 Tr H- 
X. oGK {(F/J. 32 H anriXrh. tv t. ttX. tiG tQ. Ton. t(o nXouo [tr] 
33 H tt,Sav \ Tr H^ tyvoiGav | uvtovg sec Tr H om j x. ttq. (cv. b H xni 
GwrjXd^ov avTovY- 35 Tr H^ yti'OfifvrjG ] Tr H TTQOGfXr). uvtw 36 
xvxX. b H tyyiGTa \- 37 Tr^ H do)GOfifv 38 tr H <^/. uqt. 1 tr Af- 
/oiGU' [«iTOj] 39 H5 (traxXiDiji'cct 41 Tr^ nccfjccHajGir 43 tr H ;fi«(y- 
u«T« (FajJ". j Tr5 xofftvovG 47 h >;»' H7r«A«t|- 48 Tr {rjV . . . avTOiG) 
tr \xai\ Titfji, 49 Tr ntiun. t. t. ^., t6oi. (fuvT. unu 50 o (T* tv. 
Tr^ z«t evr)^vG 51 fz TifQiGGov [Tr] H om j tr f^'tffr. [zf« fv/^ai'- 
a«Co)'] 52 f<AA >jj' tr y}i' ya() 53 Tr /;A^. t. t. y. Fev. 55 Tr ore 
[fxfi] iGTiv 56 Tr H ottoj' av \ ccyoo. h -\ nXaTnaiG \- | tr tjnTOVTO 
7,1.2 H if()OGoXruo)}' xc.i . . . uotovg. — 3.4 Tr (versus 3.4) 
3 nvxvu Tr H nvyut] 4 Tr H an ay. ^-Tai H^ QavTiGcovrai | H /a/.- 



296 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
MC 7,5 — 9,38 



xitov. — I Tr ;f«/l. xni xXipcov h ;k. -{x. xktv. \- 5 tr oi jU. aov ov 
nsQin. 6 Tr [ori.] xakwa \ ort Tr [tr] om j h o ).aoo avToa Tifxa 
h H ayana h 8 Tr add [panriOfiova ^tarwv xai norriQimv, xai 
ttkXa 7iaQOfj.oia roiavra nokka novitri] 9 ttiq. h -\aTr\aiTi\- 11 H 
xoQ^dv I Tr (o f. 3wQ.) 13 h vfxwv -\ tt\ juwqk J- 15 Tr avTov xoivcj- 
oai\Tr ixnoQ., [txtiva] 16 Tr [it no i/ei wtk axovtiv, axovfrw] 
17 Tor Tr H om 18 Tr xoirwaai; 19 atfiS. h -\oxtTov\- \Tr fx- 
TTOQfvtTKi, . . . ^QtofAara. H fxnoQevfTcti; — xkO^. . . . ^Qoyfxaxa. 
21 Tr noQV. 22 xkon. (fov. /noi/. tr f^oi^. noQV. ffov. 22 xkon. 
24 ex. 6e Tr^ xai axit.». \ Tr [tr] [H] add xai OK^covoa \ Tr H rj(}^tkev \ 
Tr i]6uvr]d-rj 25TrH aU | Tr H tk&ovaa 26Trh av^a (foivixiaaa 

27 tr ^akiiv rota xvv. 28 v. xvq. h -{xvqis, akka\- 29 Tr^ to d. 
ix T. ff-. aov 32 Tr5 fioyyik. 33 Tr H TOi-ff (^axr. ai^rou 35 tr 
[ei'^fwff] rivoiy. \ evd-va Tr H om 36 tr (inojaiv 37 h wo xac rova 
xojtf. 8,2 h Tj/j-fQaiG TQiaiv uoi [Tr] h om 3 Tr H vi]GTiia \ Tr 
xai rivka av. tr Ttv^ff ya^ av. \ rjxaa. tr eiaiv 6 tr [x«f] ivyaQ. 

7 Tr H avTK unev xai javra naoaTid^ivai 9 Tr [ot (^layovrta] 
(oa 10 h t/j.,Saa avjoa 12 «i;roL' [tr] j I'jUtv [tr] H^ om 13 Tr 
fa/3, [eia nkoiov'] 16 Tr^ H e/ovaiv 17 Tr yvoua [o iff] 18 Tr 
H axovtTi.; \ Tr ^ivrj/j-ovsviTf; 19 zf« Tr H om 20 xai pr Tr [<Jf] 
H^ om I Tr oi 6e finov tr H xai keyovaiv avrio 21 Tr nioa 
ovno} 22 §rid-a. h H /Sr;v^«yt«v h 23 tr fii^yayfv \ avTio tr «i;toi' | tr 
H§ ^ktntia (H;) 25 Tr^ H f^rjxfv | tr tvi^kixpiv \ Tr H§ TTjkavyioa 26 
^>j Tr H ^TjJf I jU>j . . . ftfffA. h -\ /u.rjStvi ftnr]a eia Trjv x(iyfjLi]v\- 
I eiaik. Tr [tr] add /i>jJf einrjo tivi iv ttj xmutj 27 avroia [Tr] 

28 ftTT. Tr^ anexQi&rjaav Tr Af/ovrfff, iwttvj'. 33 xra A«/*t tr 
keyav 34 axokovd^fiv tr H ik&eiv 35 H^ ^*A>/ t. fanroii i/;. | 
Tr an ok. t. f«i'TOi^ i//. | a/nov xai [H] 36 Tr h wipikrjan. Toy 
av&. 1 Tr tav xtQSrjar) \ Tr Cr}/xico&^rj 9,2 rov tert Tr W om 3 Tr 
f/fVOJTO 4 Tr fj.wvaTj\Tr avkkak. 5 Tr fxcovarj 7 Tr^ rjk&iv (fojvtj 

8 H* ftJ. jUf^ fttfT. ft ^7) T. IV fiov. 9 X. x«T. tr xaxa^aivovTWi' 
Jf I «7ro tr H^ fx | tr ^irjyrja. a ei3. 11 oi (faQ. x. Tr H om 12 {(ft] 
tr anoxQi&eia nmv \ Tr [//fr] fkff^iov H s. u. H anoxaTiGTavH \ 
Tr TTCtVTCc H navTa, \ Tr avd^Qwnov, H s. comm. | Tr f^ovStvrjd-r]. 
H -^»); 14 tr tkd^cov . . . ftJ* »' j H fMyav 18TrH QrjOOfi avTov \ 
tr tmov 20 Tr^ tana^a'^tv 21 tr f^' ok tovto 22 Tr^ avTOV x. na 
TT. I Tr H «i/l 23 H To Ei 6vvt) h to Ei Svvri \ Tr H Swrj, \ tr 
rfuvjj [maTfvaai] 24 Tr [xai] fvd^va\h naidiov -\ /lutu SaxQviovV- 
25TrH tmavv. o/k. \ tr aoi iniT. 29 Tr [tr] h"**- add xai vtjOTtia 
30 Tr5 H^ f7ro()fi'Ovro 31 tr H [ttiTotff] 34 fv tt] ocfw [tr] 37 H' 
[H] I Tr H T(ov ToiovTwv naiSKav d". ! St/rjTai tr 6t^r)Tai 38 Tr 
icuair. kiyiov \ H tidafiiv j off oix axok. rj/xiy [Tr] tr H om | xai 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR \\'H. 297 
MC 9,40—12,19 



fxwA. . . . Tjxol. -quivh H off ovx axo).oid-€i juid^ rjuwv, y.at fxio).vouiv 
avTov\-\ tr (xwlvGafxiv Tr nxoAuvDn 40 Tr iOriy sec enc 41 uov 
TrH om | Tr5 anolean 42 tovtwv [tr] i Tr mar. tiG fu( tr twj' thotiv 
(/ovTO)v [fta fu(] 43 Tr h axttV(Jakti^r] 44 Tr [onov o axwXtj^ avTiov 
ov TfkiVTa, xai to tivq ov a^ivvvrai] 46 Tr [onov etc ut ver. 44] 
47 tr aoi iartv Tr H eariv enc r/jv sec [tr] H^ om yttv. tr add [tov 
nv()oo] 49 7T. y. nvoi a)., h H naaa yno -d-caict all nltadrjOiTac \- | 
Tr5 add [zat Tiaaa &iaia aXi aliait^rjafTcct] 50 Tr H to alaa bis 

10,1 Tr avunoQ. 2 H [7i()0(r. (f«().] | ot Tr H om 5 tr xfa 
anoxot&fia o id 6 ctvjovo [H] tr avrova o d^eoa 7 uvtov sec Tr 
H om Tr [tr] add xat nQoaxo).Xrjx)-rjatTC(i ttqoo xi]v yvvaixa kvtov 
10 Tr^ i7it]()U)TTjac(V 13 H ftirwv «i/'. tr H tnniuriouv avTOiO 19 tr 
H ui] (fov. fjiT] uot/. h -\uri uoi/., ut] noQVtvOTja [- < aov sec 
TrH om 20 Tr o df ctnoxoiO^aia tift] ctiTio tr o (^f [aTroxp.] fiTr**' 
avTW 21 Tr^ aot var. ; roia Tr [H] om 24 tOTty Tr [tr] add rova 
mnovd^OTaa ini /Qijuccatv 25 tt^o Tr H^ om bis tr (uuf. ttotkH^nv 
26 tr H TiQOO ttvTor 27 aJiv. . . . ^f w sec h -\ aSvruToy aariv naou 
dt Tco d^fco JiTfcror h tr dwaru [taTiv]\TO} [H] 28 Tr§ rjQ^. o n. 
Xfy. c(v. 29 Tr ctnox^td^iia o la iimv tr xai anoxo. a la aimv 
seu nfj] o iff ! fVfxfv sec [H] 30 or/.taa . . . aicorior h H ocr d( 
a(fTjXfv oixiav xnt adiXqna xai adfXcfova xai /^t^TtQa xai Ttxya 
xai ayQova ftera diajy^ov fv tw aiwvi tcj toyo^tvo) LoiT]y aiwyiov 
Arju^ptrai}- \ Tr h utjrfoa 31 oi sec [H] 34 Tr anoxT. [avrov] 
35 H 01 [Svo] 36 ut Tr H§ om 37 gov sec Tr H om 43 h tGrw 
V. diax. 44 Tr iay tr H d^tlr] iv vuiv \ yiytod-ai Tr5 H nyai 46 tr 
(Q^fTai Tr H fiaoTtuaioG 47 h tGTiv o vaC- 51 Tr ti t)-(kfiG 
not., ffot H gu^iiovytt h -\xvqi( Qa^^ii\- 52 tr H xai o iG li,l 
Tr H^ uo. iiG (irjxf^qayr] (tr [fiG /S.]) xai (ii]d^aviav | h to tlaioiv 
2 Tr H ovS. ovnw ay^o. tr H txadiGty 3 tr unaTt [ort] | tr [7r«/,fj'] 
I h UTTOGT. Tia).. av. 4 Tr H om Toy et Triy 6 Tr ainov 7 h 
(avTwy 8 tr axonxov 11 Tr§ h oxfjiaa \ ttjG ojQaG [h] 13 tr ov y. t]V o 
xai. 17 xai fX. tr Xfycjv | aurota H5 om 18 tr on naa \ Tr H f^inXrjG- 
G(TO 19 tr oTi Tr H^ f^fnoQfvoj'TO 23 Tr «|U?jj' [yw^*] | Tr^ tiiGtsvgt} \ 
tr Af/ft j'tj/. 28 Tr^ xai tig j Tr^ H f J. r. f|. ravT. 29 tr i'//«a 
[z«;'w] 31 ovy Tr [H] om 32 Tr ay&QOjncoy. t.aoy tr H oyj.oy 
tiyov h H r\SHGav\- 33 tr Af/. tw ir\Gov \ tr [«7iox^;«£^*<a] /.fj'. 12,1 
Tr^ f(fVT£vGfv avd^QoinoG Tr f^tSoTO 3 tr ot rff ).a(iovTfG 4 Tr fxf- 
(fakaiwGav \ Tr^ rjTiurjGar 5 H anoxTBvyvyitG 6 tr f^fojv it. j H 
iiX^v, tr antGT. \xai^ avTov \ tr 7rpo(T Kiroia fG/aTov 7 tr itTr. 
Tipoff f«i'T. 8 tr KIT. anexTfivay 9 rt Tr [tr] add ovy 12 H ani]}.- 
rf^ay 14 Tr H <|. Joi'. xr^yo. xuiG. xrjyG. h H inixiff uXaiov \- 
15 Tr H o di tidoiG 17 uvtoig [tr] h om | Tr t&avfi«L.ov 19 Tr^ rix»'« 



298- VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 
MC 12,23 — 14,56 



jbirj aift] 23 or. avaar. Tr H om 24 ad. tr yivo)ay.ovTia 25 Tr ayy. 
[ofc] tr [oi] ayy. h oi ayy. oi 26 o tert et quart Tr H om 27 o Tr 
H^ om I Tr [v/j.ti(y ovr] nokv 28trH tidoja ort | tr avr. aniXQ. 

29 Tr o id [avrw] | tr ttqcottj [navTcor avToktj] | h r}f^(i)V, y.vinoa 

30 H5 oXr]0 y.a^d. | tr [x. 6^ o/. r. J/ro'. ff.] | Tr [tr] add avTi] tiqidti] 
fVTokrj 31 Tr J", ofxoin avTy tr J". [«//•] «i'V>; 32 y.at, pr H^ om | Tr 
finaa 33 H^ oA>;fT z«(jc5'. j avvta. Tr [tr] add xai fi olrja ti]0 
rffv^rjO I TitQiaa. tr nltior \ rcor sec Tr H oiu 34 Tr tdiov [avrwr] \ 
H [fi] 36 Tr f«Too [}'«p] | ft;T. sec Tr^ kfyti j o Tr om [ Tr^ h y.ad^i- 
aov I V7107T. H I'TioxuTOj 37 tr fOTtj' ii(. «t'. seu VI. avT. aar, 39.40 
H5 deinvoiO, ot . . . nQoati'XOfi-tror 40TrH yaTta&ovrta \h. XV' 
Qwv -\xai oQCfaviov \- 41 TrHi antvavTi 42 x. tk&. tr tli). Jf 
43 /Sf/9. TrH f/5«Afr 13,1 rwr Tr [trj praem ix 2 Tr H a(fii)ri 
b)Si I h add ^./f«< ($■/« TQioji' r]fA fQM}' aXXoa araOTriatjai avfv 
XHQ(t)V\- 3 o Tr H om 4 H tarni , . . . navra. | tr nuvra auvr. 
6 noXXot, Tr [tr] add yaQ 7 Tr^ h axoiir]Ti j Tr 3h [yuQ] 8 Tr 
tnt, tO^voa I Tr totiovO, [xai] 9 Tr^ [;'«(?] i'/^«ff | Tr awayojyaa, 
14 Tr (o «j'ft;'. roiiTO) ,) 15 Jf [Tr] H^ om j Tr xarafl. tia rriv 
oixiuv I TrH ri aqau 20 Tr§ ^?; xb txol. 21 Tr »; iSt ex. tr ;;«< t. a. 
22 dV TrH yap | TrotJjff. TrH (J'ojaoi;fr/>' j Tr [xai] tovo 23 tr iSov 
TTQOtiQ. 27 H axXax. [avrov] 28 TrH r;(5">; o ;{^. «i'. | Tr txqin] \ tr 
yiruyoxarai 30 tr navra ravra 31 7r«(i. i)r tr TiaQtXavoarai | jU?j 
Tr H^ om 32 tr h ovSa ayyaXoa \ 33 Tr ayQvn. [xai. nQoaavxto&a] 
I aOTiv [H] 14,3 Tr xui avvTf). tr [x.] a. [ toi- Tr H T»;r 4 
>jff«v . . . tavT. h H ot da /iia&rjTai avrov difnovovvTo xai aXa- 
yov\- I Tr *«it. [xui Xa^'orraa] \ h TQiax. J?;}', j TrH ava^Qt-noirro 
6 Tr aioyaa. 7 Ji'j'. Tr add avroia tr H avroiG [nui'TOTa] 8 Tr fo;^. [ki'Vj/] 

Tr5 H T. awjua f^iov \ 9 Tr av 10 Tr taxaQicuT^a 14 Tr «»' j f/ov 
[tr] 15 TrH xfa *xft 16 Tr /naO. [avrov] ISTr^ain. o id \ a aaO. 
h TO)}' aadiovriov 19 Tr ol 6a t^Qiarro j Tr^ xai)- ato | tr add [xat 
iiXXoa , /iiv] ri ayo);] 20 tr [ax] Twr | H [av] t()1'^. ] Tr rQvj-jXtov 21 
oTt [Tr] I Tr xaXor [?;)'] 22 Tr A«/3a»' [o Tff] 24 Tr to rrjo (Tm^. 

31 TrH i«)' Sat] fia \ TrH ana()vi]ao^at, \ H [Jf] sec. 32 Tr yai)ot]- 
/Liai'al\tr n()oaav^ofj.at\ SBH^ rov tax. x. ror iw. 35Trh nqoaaX- 
Otav I Tr§ anaaav 38 Tr aiaaXih]ra 39 H [r. av. Xoyov at,n.] 40 Tr 
xai aX^oiv avqav avrova xaOavdorraa tr x. [^naXtr] aX. av. av. 
xaii. H X. naXiv aXfhwr avti. av. xa'h \ Tr oi of//>. av. 41 to sec 
Tr [H] om 42 TrH ijyyixar 43 Tr o lovd. H [o] i. \ o tax. [Tr] H om | 
tr oxXoa [noXva] \ Tr H rmv n^aa^vraQcov 44 Tr H ovaarj/ior 
46 Tr ana/iaXoy 47 rta Tr [H] om 48 Tr H fia; 49 tr h axqaraira 
51 Tr H xai vaar. rta aw. 52 tr aifvyav [an avrwv] 53 owaQX- 
Tr [tr] h add avri» 54 Tr (7t';xa^. 55 Tr H rivQiaxov 56 Tr iaai 



2. DE EDrnONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 299 
MC 14,58 — LC 1,61 



58 ((/fiQ- oixoS. h -\((r(caTt]aco a/etQonoiTjToi'i- 60 Tr H ov^er; 
Ti h OTi 63 H 6ui()rji(ia 64 H jS/.aaifrj/jiua; 68 h tnvGTu^ica- . . . 
liyna; } x. aksxrwQ a(fO)v. H om 69 Tr nukiv t]q^. j tr h aviov fintv 
Toia naQ. sine tjQi. nuL \ Tr earir euc 72 tvd^va [tr] | Tr^ H Sia if (or. 
15,1 iTOi. Tr H^ noitjaarrta | tojv sec Tr H om' 2 h ktyeca; 
4 tr fn7]Q(xJT7]aiv ! kit. Tr [H] add Afj'wj' [ Tr5 ornao rjTom'To 8 ar. 
tr atn^orjoaa Tr «*<• (noiet 10 H [ot «p;f.] 12 O^t^.tre [Tr] H om 
I H [oi'] I 01' Afy*r6 Tr [tr] om 14 tr xaxov tnoirjan' \ tr iXQutov 
15TrH r. o)(X(a to ixavov notrjocci 16 Tr aiyxa}.. 18 tr o ^aoi- 
keva 20 Tr t« lukt. tu tSia sine wiroi' j idut H om | H othvom- 
acDOtv Tr H otccvo. uvtov 21 «7r Tr ano 22 Tr [toj'] yolyoO^cc | 
tr H^ /jtid^fof^r^reioueroa 23 off tr o 25 fffr. li -} e<^ i).ccaao}f\- 28 
Tr [x«t tnkr]Q(x)&i] t] youqrj tj ktyoiaa, xwi utra (cyoit<o)' aXoyiOd-t]] 
29 Tr ova, H ovce j H [fv] TQiair 32 tr [rof] <.ff^. ; auy Tr om 34 tr 
TTj WOK trj tr. j Tr H Ik. t?.. (H -t'bis s. d. jj.) Aft^aa ff«/3. ; o i^foff 
uor sec [H] j ayx. h ^ covfi^iGua h 35 Tr H TTKotOTrjxoTojr h fffri;- 
zorwj' 36 Zfa [Tr] H om 38 Tr H an aroyU^tv 39 Tr oiTwff 
[xQu'iao] \ tr H vi. d-iov tjr 40 Tr ata [r^r] tr [xai] fxa^. i] uayd. > 
H fiaQia/Li T] fi. Tr uaQ. [;;] («x. 41 Tr at. [xai,] ots tr [ai] x. o. 
42 Tr^ nqca aajiji. 43 o H§ om 44 Tr B. tO^arjuaaer nakai Tr§ H^ »j(5"/j 
46 Tr H ix)^t]X(v \ /nvrj/uaTC Tr /urtjiJ^tiu) 16,1 H [?;] /xuQia rj ju. \ 
t] sec [Tr] H add roi' 2 r;; Tr [tr] [H] om rwv [tr] ,uj'. Tr H 
urrjutior h aj'KTfA/.ox'TOff 3 fx Tr5 «7io 5 tr li tkO-ovaat 8 H etnuv, 
iffo^ovvTO yao- *»»*** Tr add xara fxaqxor 

verss. 9 — 20 videtur Tr non Marci esse initare [[H]] 9 Tr§ H naq 
r]0 10 H nfvO-ovat. 14 vot. Tr [tr] [H] add (5"f I tr H eyt]y. [fx 
nxQwr] 17 Tr H axokov&^i^ati Tuvra h ravra naoaxoXov^)-. j xairata 
Tr [tr] W om 18 0(p. Tr [tr] [H] praem xat tr rata /fQGir 19 ovv [tr] | 
xvQtoa Tr [tr] [H] add ta 20 h add autjr Tr add ;f«r« uaoxor 
H dat haec quoqiie pro [[9 — 20]]: [[ndrra (Ff rd naotjyyt/.usru 
Toia TifQi Tor TJtToor Gi'i'TOfj-oia i^i]yyft/.ar. JMird J"f Taira xal 
amoa o h]GovG ano avaTok^G xal d^oi (ivGfOiG iSaneGTfiliv (5"t 
KVTbiir TO ifQor x«t a(f&aQTor xr]Qvyfia Trja aiajn'or Ga)Tt]()iaG.]\ 

KATA AOrKAN. 

*Tr (uayyt/.ior xaTu j.orxar 
1,3 Tr fSoSfr 7 Tr H [rj] 8 tr nwrior 9 Tr i/.a/sv 15 zr 
[Tr] h praem ror 17 h nQOGfkeiGtTai \ Tr t]kiov 21 tr H tr tm 
raw avTor 26 h o xa 26 Tr5 H raCaotT 28 o ayy. [Tr] ante tto. 
(cr. H om [Tr]5 h-*"- add tvXoyrjutrt} Gu tr yvt-ai'^ir 35 H xXriS^rjGt- 
Tat, iioG 36 Tr Gvyytrr,G Tr^ H avrtUTjtftr 39 H oQtrrjr 42 tr f/ wr. 
ufj'. 43 Tr :;Tpo'ff jUf 49 H SvruToG, xat 59 H rj/.O-ar 61 H oicyita 



300 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
— LC 1,63 — 5,3 



fOTir 03 tr ttivkxiSk \ to Tr H om 65 H onivr] 66 tr axovoma 
74 tr f/'^Q. [rjiuwr] 75 tr H§ nuouia raia i]fitQaia 76 tiqo ttq. H 
fVMniov 77 nvTMV tr r]fj.viv 78 tr H tniay.t\ptT(ti, 80 H rjv^nrt 
2,2 H (avTi^ . . . xvQTjviov) \ Tr H ttqwtti tyfvSTO \ tr h y.vQttvov 3 
tiw. tr iSiav 4 Tr^ H vaUiQtT 5 H tv/.v(a 9 Tr x. [idov] uyy. 12 ro 
[tr] H^ om I Tr H tan. xai y.dfitvov (V 13 Tr^ h ovgavov 14 tr h 
fvSoy.in 15 Tr [y.ai, oi kv&qmtioi] oi noi/n. finor 19 h uaQtau j Tr 
(Ti'/i/S. 20 Tr H fiSov 24 Tr vfoaaova 25 Tr§ jjr «j'5^p. 26 Tr tiqcv 
ccr tr TiQiy tj seu 7r()t)' ?j «»' | H [rj] 28 Tr uyxaXaa \ttvTOv\ 33 
uvTov sec Tr H om 34 Tr H ccvrileyofifrov, 35 Tr (z«/ . . . 
QOfiquia) dt [Tr] H^ om 36 tr trr] tmn /n. avS. 36.37 H {avjr] 
7TQ0^i(i. . . . TiOoaowv) 37 Tr H StriGtaiv 39 Tr H navTct rn x. | 
Tr^ vTitOTQ. I tr H vaCnQtr 40 Tr^ H ao(fia 42 Tr^ avrcov [fiG 
i.fQoaokvfia] 44 H OvyyfVfvair 48 H xai fyco | H Cr]Tovf.ifv 51 tr H 
ywCwpfr I qr\fi.. ^r [tr] add ravra 52 Tr TiQOix. rjhxta x. ao<f. tr 7rp. 
a. X. Tj. H Trp. T?j a. x. rj, 3,1 rjyf/uoi'fvor. h H fTitrpoTrfL'ojToi; (- | 
Tr TtTQC(Qj(. I H n^tiXrivi](S 3 r>))' Tr H om 4 Tr fiooivToa, Ev ttj 
tQrifXM (T. 8 tr h «iiov0 xaQnova 9 xalor [H] 14 Tr^ noirjoo/jfv | 
Tr H iintv avroia | Tr H jut]6f aixotf. 16 Tr^ aufXQ. o ito. unaaiv 
Ify. 17 Tr5 x«t diaxa&KQiti \ aw. Tr avra'iti 19 Tr TtTQaQ/. 20 
ZKTfx^.. Tr [tr] praem xni. 22 av . . . tvdox. h H vioa fxov n av, fyo) 
ar]fii()ov ytyfvvrixa at \- 23 sqq Tr ponit comma post nomen unum- 
quidque, apud H facit nomen quidque aiiy_ov unum 24 Tr H ^«ri'>«r 
25 Tr fxa{}^»a&ioi' 26 tr fiara^iov 29 Tr H /uc(»»c(t 31 Tr ra(hnr 32 H 
K)}pt])y I Tr5 aaXfxwv 33 Tr t. auivadK^, t. cwctu, r. taQto/j, tr t. an., 
T. ((QVii, T. fOQWi' I H om r. c(uivaSc(j3 | adiieir h KcyctM | H iaQfor | 
Tr H (fttQia 34 H /^«(>«' 35 Tr H (ffiltx \ Tr 6>() 36 Tr§ XKir«j' H 
-tcfi s. d. p. 37 Tr juad^ovocika [ H f J'w/ [ Tr tUQf'd \ Tr H fxaXiktriX | 
Tr y.a'irar H -«a s. d. p. 4,4 Tr add [«AA f7r< navri ()r]uaTi 

^fov] 6 Tr H KV 8 Tr h rarw ft;Tf »' o (h [o]) Zff tr fi. nv. o la \ 
Tr H XI Q. T. {}■. a. nQoaxvv. 9 tr x«t riyay. ' Tr fOTrjai-v [avToi'] | fi:»'roj 
[H] 12 tr o fff ftTif)' av. 16 Tr vaCuQtT tr -p^i'/ j Tr H^ Tii^^QUfjufvoa 
17 Tr H m'oi'iaa \ fvQfv Tr [H] add tov 19 (18.19) Tr H xrjQi'icu bis 
20 tr ti' T. ovyay. oi o(i^t. )]Our 22 Tr^ ovyi ovToa tar. [o] ii. 
io)a. 23 Tr fin xcaf(tt). 24 Tr H kl'tov 25 or/ Tr H om | em (tt] 
Tr H^ om mi 26 tr aaQtrp'kc 27 Tr H tXianiov 31 H yuXiXaiaa. 
34 Tr [ifj'wj'], f« 35 tr t'ii]Xi}i f ^ j Tr H Qiipar 39 tr x«( 7ic(qi(/q. 
40 tr H5 anuvTiG | tr fnifhaa | tr h fd^fQanfvafv 41 Tr^ H^ f^riQ^ixo | 
Tr x()«covT«, tr ;f^«iyf«Co)^r«, H , zp«co)T« 43 tr h Jft t/f | tr ftor 
TOVTO 44 tr 6)' T«fff arrnyoyyaia \ yahl. tr H LOvSaiaa h H ;'«A. |- 
5,1 xai ])r tr toc 2 Tr H iiS(v Tr^ J. 7rAo(« H" nloia 6. \ Tr 
aA«ia I tr anoji. [an «i'twj'] | Tr H^ inXvrov 3 xad^. Si Tr^ x«t 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 301 
LC 5,5 — 8,17 



xa&. I Tr {{^tJ. ix xov nkoiov H tx tov nX. tSid. 5 Tr tmtv uvro) | 

5.6 tr TO dixTvor bis 7 Tr ri).{i-ov 9 Tr H^ i/^i wi wv 10 o [Tr] H 

om 12 I. Sa Tr^ xai i6wi' 13 nn. Tr H Xtyajv 14 fia /ucc. av. h H iia 

na /udQTVQiov t] i\uiv ToiTo H 17 Tr^ t«ai>. avrova \ ISH ^ffj«t 

[«iTO»'] 22 anoxo. [Tr] 24 H afxuQTiaa — tnTtv\7inqaXeX.h. nuoa- 

Xvrixw 26 H tidufxtv 29 h utT anov 30 aviwv [Tr] 31 o [H] 33 Tr 

[dia Ti\ 01 jii. I Tr niyovoiv; 34 tr vrjOTavfir 36 tr a/i^et | tr avutfwvn 

38 Tr add [z«t auifOTfQoi awTriQovvTaC] 39 z«t H5 om | ovdtia . . . 

tOTiv [H] I tr [(i&ti»o] ^fXtL j tr /otjOTOTfQoa 6,1 SevTsgonQ. Tr 

[tr] H h^'- om Tr^ H x. riad^iov t. OTa/vaa 2 H tinuv \ noifiv Tr 

H om 3 Tr H tiq. nv. stn. o (H [o]) la tr o tff fi. ng. uv. j onoTi Tr 

H OTf I ojTiff Tr [tr] H om 4 Tr H [wa] \ fXec^fv xnt, Tr H Xccjiajv \ 

xui quart Tr H om 5 on [Tr] H om j H^ tOTir t. accjS. a vi. r. 

avO^. 7 H (5'f avTov \ h d-foanfvan | tr xarriyoQittv 9 H [o] 10 Tr 

add [oia rj uXXj]] 14 xuc tert [tr] { tr [xui] (fiXm. 15 xui, ]}v [tr] ! x(a 

tert Tr [HJ om 16 xm pr [tr] | Tr oa [xca] 17 noXia Tr om 17 (18) H 

i]X9av 19 tr tCrini 25 vvv pr [Tr] 26 Tr H vu. emcjacf nuvna [tr] 

28 TiiQi, Tr5 iTzfo 29TrH tni r. am;'. 30 Tr [c^f] roi anovv. tr 

[(Tf Tw] aiT. 31 x«t I'aftff [tr] H5 om 33 yc^ Tr [H] om j Tr fariv, 

xat, ynq tr i., x. [;'«{>] 34 Tr duv^iitn tr <^cei>eiar]T€ \ tr [«7ro]/«^fiV | 

tariv [H] I Tr z«t [>'«(>] «//• j Tr Jfa'ftCoi'atj' | Tr laa 35 Tr da- 

rtiCfTt I TrH5 urj^ev 36 Tr xad^coa [xai] \ H fffTtj'- 37 zra tert Tr 

[tr] om [ tr SixuC. x. ov ut] (^ixccoO. 38 h fitTQrjd-rjatTUt 42 Tr [tj] 

71 wa 1 Tr5 tx^aXtiv ante to xao<foa 43 7r«/.t»' [Tr] 45 ;f«o(y. pr Tr 

[tr] add avrov 46 h o Afjw 48 Tr oixoSofifCGihci 7,1 {tt. tr fTi^t 

rff 4 ;;p. Tr H nuoixaXovv 6 Tr H uno r. o</f. | Tr fniuifj. nnoa 

avToi' I Tr txuTOVTuo/oa | Tr H Xtyoiv uvtoj | tr ft^ut ixavoa 7 tr 

laii^riatTui 10 tr [wa^fvoi'iTK] JouA. 11 tj; Tr^ H^ rw j Tr5 fnoQfveTo | 

H v«tv s. d. p. I uvTU) [tr] | ixavot, Tr [tr] H om 12 H avTri pr | 

i)j' pr [tr] riv sec [Tr] 13 Tr H tn aiTTj 14 vfaviaxe h add 

H ri«rt(7z* h 15 li txa&^iOiv 16 Tr H5 tiuvtug 17 Tr [fv] 7r«a;; 19 aXX. 

Tr* H tTiQov 20 H antartiXiv j «AA. tr h trf^oj' 21 sxsivrj t. tr aiTfj 

[tft] 22 ort [Tr] H om | xwifoi tr praem [xat] H s. u. 24.25.26 

Tr H t^rjXduTa ter 28 noo(f. [Tr] H om : H fOTCv (sec). — . . .30 

ai;roi'. — 32 XfyomG H « Afj'ft 33 f^^] Tr jUJjTf j Tr H taO^wv 

i |U?/(y<- Tr H jurji 34 H taii^wv 35 Tr5 (tr [ttkctwj']) H§ tiuvt. ante 

T. Tfx. «i'. 38 Tr H e'^tfiaoGtv 39 tr H [o] nqoifrir. 40 H ;fpf o- 

(fiXfTui 41 Tr davtiOTri 42 tr r. ot'V [«i'Twv] 43 Tr [o] aifiwv 

44 Tr H§ I'cT. ^ot ini, nodaa 45 Tr H* ditXintv 46 Tr H 7;>l. t. 7ro(F«(T 

tiOL' 47TrH «t (i/lIuqt. avT^a 8,3 Tr H iwava 1 Tr avaqvaaat 

9 Tr* Tio Jtj; 71 naq. ccvrrj (tr om rj) 12 tr axovovrea 13 Tr H* fTrt 

TTjff TiETQaa j h aiTot 14 Tr acfinviy. 16 Tr «AA« 17 H yaj) fffrtv 



302 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
LC 8,19 — 10,22 — , 



19 uvrov pr Tr H om 20 on Tr H oni j Tr^ H ^ilovrta at 23 h tia 
T. Xiuv. ave/Li. 24 tr iyiQ&fiG 26 Tr H yfQuarjvwv \ Tr nvrin^Qa 
27 Tr vjjriv. [avrio] j tr ria arrjQ h [r.] a. \ i)(^v Tr§ oG ii/tr j tr 
tx XQOi'ojy tyarojv y.ai lu. ovx ertSidvaxno 28 H [tov {f-v] 29 tr 
h nuQTjyyttkfV j tr H^ ano t. Saiu. 30 liycav H om j Tr ovofxa 
tGTh>; I Tr§ Scuu. 7iol).a tiarjX. 32 tr H5 fioaxofjivr] 35 Tr H 
Tjk&av I Tr H tvQai> \ Tr f'itXrjUh'ht | H ttoJ. [tov] Ti' 37 Tr H 
rjQMrrjOiv \ Tr H yi(}uarj)(or 38 Tr H tdti-TO j tr r. Jra^u. titkrj/.. 
40 f;'6j'. • • • vnooTijttf. Tr5 H ir Jf toj vnoaxQixpni (H -OTQi- 
(ftiv) 41 faT0(7 Tr5 H^ ocrocr [ Tr [roi'] tv 42 H avrr] j 6j' (Tf r. 
vnay. tr ;f«t tytrtro tr toj nooivioOai 43 ictTQota . . . jitor [tr] 
H om 45 X. 01 aur ccvtoj [tr] H om | Tr add [xui ItytiO, Tin o 
((ifjafitroO /nov;] 48 Tr H d-vydrrjQ 49 Tr Xtywv [avxu)] \ tr fxr] 
axvk. 50 tr avTOi [ltybn>\ \ tr niOTfvt 52 Tr H ov yuQ ecntd^. 54 
Tr H fytiQt 55 tr do(h]v. uvti] 9,1 Tr ovyxakiO. j tr JojcT. 

[«7ro(7roAoi'0] j h Svvau. avToio 2 Tr add [roi'ff aa&iiVHa] 3 «)'« 
[Tr] H om 5 xm sec Tr H om j Tr^ anoTivaittTi 7 Tr TiTQCco/rja 
7.8 H vTio Ttro}}' bis 8 Tr tig 9 H [o] rjQOjSrjG j Tr [fj'wj «xoi'aj | 
12 H fi,nav\Tr [toug] uyqavG 13 Tr^ h vfA. tfuy. | h ntVTt kqtoi 
14 Tr H rjGar yc<(j ojGtt \ Tr x).ia. [o)Oti] uva H s. u. 15 h navTaa 
18 avrt]aur h avvriVT)]Gav \ tr A*)', o^ o/A. 22 tr li urciGTi])'ai 
23 h HnKQVr]GaGdb} 24 Tr H oo' j'«(j uv 25 h onftXtv 26 koyovG 
[tr] 27 Tr§ tGTOJTWv 28 z«f pr H§ om 31 Tr t/ufkXev 32 Tr ftJo)' 
34 tr fntaxmGiv \ tiatX. avT. tr txtt-rovG tiatXiyav 37 rr/ ^i". ?j. 
Tr [fj'] T. f. ?;. h H Jfa t>)(T rjiitQuG \- 38 Tr tni^Xtxpat j Tr H 
,uo(' fffru' 39 tr H fioXiG ano/. j Tr gvvtqi'jSov 41 tr t. i/io>' o. 
wtTf 47 tt6. Tr§ h ttTw*/ j Tr IJ TTfacTtoj' 48 H nr 6t^. t. \ Tr huv 
ijue I tr 6ffT«< 49 o Tr H om | H fida^uiv \ tr H fj' rw [ tr H fxw- 
Ivofxf)' 50 Tr o tfT j Tr tOTiy sec enc 51 uvtov sec [Tr] H om 
52 Tr H xwfir]V Ga/nKQeiTiov \ ojGts H wg 54 Tr uaO. [«i^roi'] | tr 
add [(uG XKi YjliuG fTioirjGii';] h H , cog x. t]Xii. (.\- 55 h add -\ xai 
tmev ovx ovduTt noiov nvtv^aToG tGTt. [o vlog tov hvOqiotiov ovx 
rjXd-fv ipv/aG [avd^QOinun'] anoXfOai aXXa GMGni.] h 57 Tr H sec. cur. 
lav 58 o pr [H] 59 fintv sec T [tr] h add xvqh 62 Tr o to txqog 
avTor tr H [tiqog iw.] o id ] fTiijS. . . . otiigw h H eiG tk otiigm fiXenwr 
xiu int-^uXXior t»jj' /fiQa nvxov iji aQOTnov\-\ avrov [Tr] H om 
10,1 xat pr [Tr] H om ] H (fi6ofj.7]x. \6vo] \ H «j'« 6vo [cTio] 
2 tr ix^aXi] f()y. 4 tr urj^e v7io6t]ju. Tr H xui /nrj^erct 6 tr H^ fxn 
?; I Tr anavanavGfTcd 12 c^f Tr H om 13 tr jitji^Gai^K 15 tr ?; fwa 
ovQ. v\po)!)ti,Ga I tb)G sec Tr H add tov \ tr H^ xaTct^t^arj 17 H t^So/jrj. 
[^vo] 18 h ^z Toc o('(). (ijff ccGTQ. 19 h adix)]Gri 20 Tr iyytyQ. 21 
fl' sec Tr H om j Tr H firfoztfii f;'f)'. 22 (21) z«( GToaiftiG . . . tmtv 



2. DE EDITTONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 303 
LC 10,24—12,28 



TrHomlTrH w av 24 Tr H ivSuv 25 Tr \xai\ Xc/wv 27 aov pr 
h om I TTja [Tr] H§ om | H la/vi s. d. p. 30 Tr vnokaji. Jf 31 H 
\iv\ 32 yivofxevoa Tr H om I Tr H Tonor f).0^. s. comm. 33 Tr tJ'wj' 
r«iTOj'J 34 Tr H navSo/siov 35 h idoyy.tv d. (^rjVKQ. \ Tr H navdo/ti 
36 Tr TVG \ovv\ 37 o tert [H] 38 Tr^ H iv rff tw sine f}/«>'. | xiu 
[TrJ H om | T^ ftff A)V oixov [uvTr]a\ h [ita r. oixov ru'.J 39 Tr 
uccouc j H [>yj I tr ttoJ". tov lii 40 Tr H xcneXitner | Tr^ ftTif 41 xvn. 
Tr5 To' 41.42 fifQifivaa . . . yao h d^oQv^aCri' fiuQiuu 42 fj'off . . . 
uuQiu H. oktytjv Si iOTiv ;fo*t« t] tvoa- ukqiuu ! yao Tr^ Jf Tr 
^«7^] ccvTrjG 11,2 tr 7TQoaer/eG!)i 8Tr avaiSfiuv 9TrH aroiyrjOiTKi 
10 Tr H uvoiyr]OtTai tr h avotytTui. 11 h atrtja. t. tiut. \ ccqtoi' . . . t] 
xtti [trj H5 (sed h [zat]) om 12 utj [tr] H om 13 o sec [H] | nvsvua 
ay. h H ayuO^ov Sofxu \- 14 ;?«{ avro rji' [Tr] tr H om | tr Satu. ix^kr]- 
d^fVToa 15 Tr H emav \ H ^aCf^oil 17 Tr H^ etf skvttjv Siccy.(n. 
18.19 H ^6fCf/3oiA bis 19 Tr h zotr. fuwr taor. tr H u^a. ;fp. fff. 
20 Tr H [iyoj] tx^ukXu) 22 Tr axvka 24 h uvanavOiv xai fxi] fv- 
QiGxov. tviuax. [tr] [H] h add tote 25 tr H evqia. \a)(oXaC.ovra\ 
27 Tr yvvr] cfoJi'Tji/ 30 H [o] loivad j Tr rivev'itata 32 Tr vivsvircu 
s. d. p. 33 H x()vnTr]v | (/fy. Tr^ H (/(Wff 34.36 H (fWTivov ter et 
GxoTirov bis 35.36 hf 36 Tr H funoa ti h [rt] jU. | h fj/ tt; «(T. 40 tr 
T. iOoid-. X. T. iiojO^. 41 Tr iariv enc 42 Tr all ov((t\ Tr H tkvtu 
Jf 44 wo T. fxvr]. TK h -J /nvrjfj.(ia {- | ot sec [tr] 47 Tr H oi Ss tiut. 

48 X. awivS. h H,t(/; ffi'J'fiid'oxftyh | tr add [«i'iwv t« fj.vrj^Eic(\ 

49 Tr [fz]Jtw^". tr H diio'^ovaiv 50 Tr^ H5 txxsyufxtvov 52 »jo«rf li 
H fxpi'i/^«r^ h 53 xux. t^tX. av. tr Xeyoi'ToG Jf kitoi' ravrcc nooG 
(iVTovG 53.54 pro his verss. h H XiyovToa df avrov TavTC. ttqog 
(cvTOL'G ivwniov navToa tov Xctov rio'iavio oi (faoiGatoi xai oc 
i'ouixoi dtnb)G txtiy xai Gvv^aXXtw avrio nfot nXnoviov, Ctitovv- 
T(G atfOQUTji' xtva Xa^tiv avrov iva iVQWGw xuTrjyoQtjGac avrov \- 
54 Tr H etfifn. avrov Tr add |C/)Toi'rrf(T| j Tr add [iva xarrjyoorj- 
aovGH' avrov] 12,1 tr H C. rjria tariv vnoxQ. (H,) r. qao. 4H 
anoxrtivovrwv tr ntoiGGov 6 tr ncoXdrai 8 tr H off av ofxoXoyt]- 
Gti 11 tr (ffowaiv tr utQifivurt \ r] ri pr [Tr] [H] tr om 13 Tr§ avro} 
ix r. o/X. 15 tor IV Tr enc 17 H avrw 18 Tr^ H nav. rov at-rov 
X. T. ay. uov h pro r. air. x. r. ay. uov habet H ra yivrjuara 
uov\- 19 xtifj.tva . . . Tilt [H[ 20 Tr H airovGiv 21 ovrwG . . . 
nXovrwv [H] j Tr tavroi H uvrw 22 avrov [H] Tr5 H^ Xtyoi vuiv 
\'H.GMfxari [vfXfxyv] 23 Tr H r] yao ipv^r] 24TrH5oi' antio. ovSt 
tr Of Gn. ovrt \ Tr ntrtiVMV; 25 tr H^ t. r. rjXix. avrov nqoGd. 

\ nriyvv Tr^ add [iva\ 26 ft . . . Xoinwr h -\xai neQt roiv Xomwv 
ri;y- 27 Tr H nwa av^avec (tr [fa.;.|)- or xonia ovdt vr],')ti, h 
nwG Hot'Tf VTjO-ii ovrt v<fatvii\- 28 Tr* n 6t rov xoq. Gtju. tv 



304 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 
LC 12,37 — 16,29 



(CYQM ovia 1 H (i^ifmCti, \ Tr oXiyoniOTOi; 37 tr xv(). (kd-. 38 tr 
y.ac tav \iXO-r]\ tv ti) dti'Ttqa \(fvXHxri\ y.at {x. in comm Tr) 1 y.av 
pr . . . ovToa h -\xca fca' slO-rj ttj tantQii'i] (fukaxr] xat iiorjan, 
oi'TOja 7iot,i]Oti, xai eav tv ti] SevTfQu xnt rt] tqitij- \- | eiaiv Tr 
add [oi SovXoi] txiivoi, H txtivoi tantum 39 Tr H^ iQX-> ^TQ^iyo^V 
an' uv xciL ovx aq. tr fp;^., [tyQ'ri'y. uv Xitt\ %vx av a(f. \ Tr^ Jto- 
Quyrji'ni 41 avTco Tr H om 42 x. ft. tr tmti' 6t j rov [Tr] | to Tr 
[tr] [H] om 44 tr vnccQ/. uvtoi 47 Tr ,u?;rfi notrjocta tr [?j 7Toi.\ 52 tr 
otxw fvi I H TQiacr, 53 Tr H rr]r fir^TfQft | Tr H vvf^ifrjv itvTTja 
54 Tr^ ano (^vOju. 56 tr r. oio. x. r. yryff 1 H^ xaiQ. rff ] oi' Jox. 
Tr5 H oi'x oiduTf: SoxifxaCtiv 58 H [wtz] «ut. 13,2 tr anoxQ. 

\o ta] j tr Toucvra 4 Tr rffxt* [xai\ oxjo) H J^xo; ozroj j tv sec Tr H 
om 5 tr h ^tTuvoriTt | tr ofxoiwo anoX. 8 xottqicc h H xotft-vov 
xoTiQiwv \-\dtr{i.6f fXT] yi fiG to fitkk. \ H fxtXXov — 10 tr \tr\ Tota 
11 Tr dtxn [x«t] oxtm H Stxa oxio) \ Tr avyximr. 12 cctto Tr H 
om 13 H avwQd^w&T] 14 on sec Tr [tr] om 15trH§ anaywi' 18 ouv 
tr J"f 19 Tr <iti'6QOi^ [i"f>'«J 22 Tr ciQovaakTjfi 24 Tr H la/vaovotv, 

26 tr h ttQ^rja&f 27 H z«t fpft Xiywv vf^iv Ovx j i'jU«a Tr H om 28 tr 
H§ o^irjad-f 29 Tr [c<7io] /?opp« H s. u. 30 *<a«' Tr enc bis 31 tr 
6j' TKVTrj I w^« Tr^ rjjufQn 32 tr T^trr; [7;^Mfp«] 34 H c(vtj)V,— \ Tr H 
OOJ70 35 Xfyo) Tr [H] add 6^ \ on Tr H om | ri'iei ore [Tr] H om 
14,1 rojj' [H] 5 anoxQ. Tr H om | tr (in. ttq. avr. j iv Tr ttj 10 fp. tr 
6t7r»/ 13 H do/rjv noi,r\G \ Tr H itvunnQova 14 rff Tr H yctQ 15 tr off 
I Tiff] ^ay. 16 tr tnoiTjatv 17 h iQxtax>ut, \ nGiv Tr H5 fffTtv | Tr 
add [nccvTd] 18 tr f^fX'hii' 21 Tr H nvannQovG 22 o tr wff 26 
(iVTov H (KVTOv \ df Tr H Tf | H t. i/'J';(f. *«i't. j tr fiov [xa{i-. uv. 

27 Tr xai oGzia \ Tr^ avrov 31 H aw^itXtiv j Tr ^ovXtvtrat. 32 ra 
TTp. H 7T()off h f<ff vel T« TTpoff 34 oi'j' [Tr] | Tr H aA«ffbis 

15,1 tr tyyiL. kvtio 4 anoXtatta Tr^ -Xtari \ tr f r f|. «r. 6 Tr 
avyxuXit tr avyxuXeuac | Tr Gvyxa()rjTa 7 Tr^ fffTat fv t. of. 8 oTOi; 
Tr H ov 9 Tr avyxaXttTcn tr avyxaXft j Tr avyx{(Qr]Tf 12 x. ScfiX. Tr 
H o (5"6 Jfft/. 13 Tr H5 navTU 16 tr H in. xoQTuad^i]rcii tx t. xtq. h 
fTT. H ^f^. T. xo(/l. «{'. \- tx r. X. 17 f(^?; Tr^ tintv | Tr^ H ntQtaatv- 
oj'Tat I Tr ox^t Xiuw tr yl.ff/o; \u)St\ 20 kitoc pr tr H tavTov 21 tr 
H o rtoff «iiTw I H add [nouiaov /nt wa tva twv /LiiaS^iojr aov] 
22 Tr [T«;(f('| t^tv. H s. u. 23 (ftg. tr tvtyxuvTta 24 h ffryfffv 26 
Ti Tr H Tt «»' 29 Tr H nuT. avTov \ h tqufiov 30 Tr h rwv noQV. 
32 Tr H xai anoXioX. x. 16,2 tr (^vvrjarj 4 tav. tr aiTWj' 5 H 
XQtoif iXtTCOV I i«i'. tr «i;toi' 6h yqaf^u tux- 8 tariv Tr enc 9Tr^ jioirjO. 
tnvT. 12 H^ TjjWfTfpoi' I h i'/^«.>' Swati 17 H ^u. xtqtav h xfpfoe)' ^u. 
19 (^f [tr] 21 Tr ano [twv xpix.iwv] t. mm. 26 fv Tr5 tni \ Tr 
Tittffti/ I ot sec H om 27 Tr H at ovv 29 Tr Xty. Si [avjbi] \ Tr 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 305 
LC 16,81—20,33 



t/oiavv 31 Tr H otrf tav 17,1 ov. St 6i Tr^ H tiXtjv ovai St 

2 tr era t. fi. tovt. 6 rctvrri [HJ 7 i| [Tr] 9 tr add [ou 6oy.M.^ 
11 Tr noQtv. [uvTor\ 12 Tr H^ icnrjVTrjaav | avTW [Tr] H om | 
H^ avtmriouv 17 Tr H oi'x | Tr H oi \6t] tr. 21 Tr ?; tSov ex. tr r) 
[«yoi'] ex. 23 H5 exei rj | tot^A. ,u>;rf6 [H] 24 Tr >; aaTtianT] [/?] | fv 
r. »;,«. uv. [tr] H^ om 27.29 Tr H^ nurrua bis 33 Tr x. oa av 
unokeat] H oa S ar anoleati 34 H [//««tJ j H ut T sec. cur. o 
eta 35 tr 3io taor. Tr [/;] ^t« 18,1 Tr Se [xtu\ [ Tr f j'>f«jf. 

4 Tr H TuvTu 6e 9 tr e'iov&erovvxea 10 o pr Tr H5 om 11 Tr H 
rnvTic TiQoa eai'Tor tr h tiq. eav. jav. \ wan. Tr h wa 12 Tr 
unoSexuTto 13 o de t. Tr5 x(« o rek. \ H ervriTe \ kit. Tr H 
*<a'Tot' 14 ««'. t; ;'. fz. Tr^ H avrov tjccq exeiror 16 tiq. ccv. A. tr 
7i()oaxuXeau[xeroa uv. emer H ut T sed [«rr«] 19 eia Tr [H] 
add o 20 aov sec Tr H om 21 tr e(f ikaiafxrjr j Tr add \/^ov] 
22 oro. Tr H rofff (H [r.]) oi'p. tr ovQurw 24 o [H] Tr o tff 
[>z*ptAt'7/o)' j'f rowfj'or] tr e)(- tiaelevaorTai eia t. ^S. t. &■. 25 
eiaeL pr tr Sieil^tir 26 Tr ftTior 27 tw [Tr] 28 Tr H o neTQoa 
29 Tr H oTt ovStia j H oi}tff)(i fffrtJ/ | Tr5 j'oj'. ?/ Kt^fA. ?; j/rj/. | 
Tr erexer 30 oi;;^^ Tr oi' | tr H^ A«/Jij | h M f7rT«7rA«fftoj'« h 36 Jt, 
[Tr| h add «)- 40 o [Tr] H om 41 Tr {Xeym] Ti aot, 19,2 »jj/ 

sec Tr H§ uvToa tr [otrocr] ?yv 4 eia to Tr om 5 o [H] tr [ftJfv 
avTor xici] eijitr 8 H tj/jiouc j tr (yKy. t. titio^. \ roia [H] 9 o [Hj | 
u^Q(i((fi Tr [H] add earir 13 H§ nqayfj-UTevauGd^ui 15TrH yr. ri 
SienQuyfiUTtvaarTO 16 Tr nooaeioyaaajo 17 fij'f h *i' 19 Tr^ yiv. 
ejiuro) 22 H x()irb) \Tr eaneiQcc 24 H eyorif — ^^ fxraa. — 26 Tr 
/.eyw \y((<i] t\u. \ ((q&. Tr [tr] add ctn uvtov 27 toi't. tr exeirova \ 
tr deXorrua \ aiToia [tr] 29 tr ^i]U^ariii H -ru< H 'EXnuor Tr u«i9^. 
[fa'TOc] 30 em. Tr H Af/ojj' j z«t [tr] 31.34 H on O xvq. bis 36 
liVTwr Tr H eau. 37 tr rjQiuzo [nua. Tr narTOir 38 Tr H fi'Ao/. 
o ef)}(0[jLeroa (H , o) §uaiX. h f i'. o /5«ff. vel ev. o eqx- ?f^^- \ ^^ 
et(). er ovq. 40 Tr emer [itvToia] \ oti [Tr] W om | tr xexoa'^orTai 
42 xaiye Tr [tr] H om ; xui av tr H post tccvitj pon | aov pr Tr H 
om aov sec [TrJ H om | H eiQrjrrjr — 43 Tr h neoi^uXovair 46 tr 
OTi o oix. fx. oix. TIQ. earir 48 Tr H rjvoiaxov \ Tr eiexoeuuTO 
20,1 Tr H aoyiefteia 2 A*;'. Tr [tr] om 4 to sec Tr H om 
G tr Tiaa o XuoG 9 Tr e'iedoTO 10 Tr^ yeojQy. 6tiQ. av. e'ian. xer. 
11 tr nefxxp. exeQ. 12 tr 7iefJL\p. tqit. 13 tr [iSorrea] erroan. 17 
eartr Tr enc 19 tr e^rjTovr I tr uq/. x. oi yoafx. 20 naoarriQ. tr 
h-i^- ano/ojijijaavTea Tr eyx. Tr Aojor 23 tr add \ti ue neiQa- 
UT6,] 24 01 Tr5 anoxQiO^eriea 25 Tr tw xaiaaoc 26 ra'T. pr tr H TOf 
27 «)'TtA. Tr H Xeyorrta | h eni^QCorm' 30 tr >;. [f A«/Stj'] o JitT. [t;j>' 
7ij<a;<« x(« oiToa aneihirev urexroa.] 32 tr aned. xat, »; /. 33 Tr^ er 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 20 C 



306 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
LC 20,34 — 23,38 



rrj ovv sine r] y. pr 34 h tovtov -\ yfyvcovTai xcti ytrvwOiV, \- 
ycifi. 35 h yttfAiaxovTai 36 Tr H ovdt Sir. h H ntlloiaiv \- \ 
,z. It,, ii. 9-. h -i TO) iftM, h 40 yc(.Q tr dt 41 Tr ri. 6av. ttrai; tr 
H T sec. cur. ny. S. nor; 42 av. yuQ Tr^ x(u nv. o Tr H om 
43 Tr noS. aov. H n. aov 44 Tr H avrov y.vniov 21,1 tr tu J. 
x(VT. t. T. yaC- 2 Tr H XtnTU Suo 3 Tr§ H air. rj mi!)^. \ Tr H 
nkeiov 4 tr H navTta Tr SioQct [tov O-T'] \ Tr H navTtt 5 Tr H 
nvadrifxaaiv 6 H Xid^o) ojrfs 7 H earai,, 8 Tr Ity. [ortj 11 tr xhth 
Ton. y.at j Tr§ H^ Xoifxoi x. Atu. | Tr H cfofir]')-Qa j H (tn ovqki'. 
arjfA. fAty. h a. fA. an ovq. 13 Tr nno^riatTCiL [6i\ 15 Tr avTiarri- 
vai. \rj ((i'Ttt7itiy\ tr [ccvTtm. rj] avTiOT. h nayTta 19TrH y.Tr]- 
<stalH 20 tr yyioataU^t 24 tr nny. r. id-v. j H nXr]QW&. [y.tu taovTiu\ 

25 H i]xova 30 tr tyyva \r]dr]\ 32 ay [H] 34 Tr§ H ai xa^d. vu. 
I H> XQtnnlf] I H t(fyi,5ioa 34.35 tr fxtiyrj- roa nayia yaQ in fia\' 
iX. 36 dt tr ovy \ xaTia/. tr xaTa^t.o)fhrjTt 37 Tr^ h ^tSuax. ft' t. 
tfQU) 22j4 tr avToy naqadu) avroiG 6 tr avroia aTtf) o/k. 7 iv 
Tr H om 11 h oixiaa XtyovTea \ taTiy Tr enc (H ut T sec. cur. 
tarly t.) 16 ovxfTi [Tr] H om 17.18 tr.,,17 et 18 forsitan post ver. 19 
et postea om ver. 20." 18 on Tr H om j ana t. rvy |Tr] | oror 
Tr H ov 19 TO vnt{) . . .^° tx/vyro/Lityor [[H]] 20 tr waavT. x. to 
noT. 22 OTi tr xai 30 tr H^ xaO^rjOdt tr H t. liotS. (j vXao Xi)t,y. 
31 Tr \iinty 6t o xvQcoa\ Otjuajy a. 34 Tr H T()t.a jut anaQyijarj 
tidsyai 36 o Jf tc. Tr H ti. rff tr tc. ovy 37 y(((> sec [Tr] 39 zfa 
sec [H 42 ft, ^ovX. . . . yiviOx^oi h H ut] to &tXrifxa fMov aXXa to 
(70V yivta&w fc fSoi'Xfi naQfi'fyxf tovto to noTt}Qcov ane fioi\- 
Tr H naQtveyxt 43.44 [[H]] 43 an Tr H§ ano tov 44 x. ty. Tr h 
tytv. rff I Tr iSqdia \ Tr H xaTa^acyoyTfG | tr tni ttjO yrjO 50 tr to)' 
d'ovX. T. aity. 51 o [H] 52 nQoa sec Tr H m | Tr H f'irjXO^aTt | Tr 
H §vX(i)v; 53 Tr «AAf< fU'. 54 x. iiarjy. [tr] 55 tr arpayToyy j Tr 
fTcj'z. 57 avTov pr Tr H om | tr yvv. ovx oiS. avr. 59 H 6tia/v(>. 
s. d. p. 61 Xoy. tr H QrifxaToG j tr nQiV \r]\ 62 [H] 68 Tr anoxfj. 
[/Aoi], [t) anoXvGtjTi] h anoxQ. -\ i] anoXvGr^Tf |- 70 H X()'(t(- oti , h 
icui,; 23}2 tr avTov H av. sec. cur. 3 h Xtyna; 6 axovGaa Tr [tr] add 
yaXiXauiV j o [[H]] 10 II iGTtjxfiGay 11 z«t pr Tr H^ om | Tr nf()ijS. 
auToy\ 12 H uvtovg \ 13 Tr ai';'z«A. 15 Tr^ aytntfAtpa yaQ vfiaG n^toG 
avToy 18 tr aysx^ainy j Tr na^unXt]&ti 19 tr /3f/JA>;u*i'oo' | tr ,,fin. 
add. 17 [ayuyxi]y 6t *'/*»' /t«r« fOQTtjy anoXvtiy avTOiG fyaj" 20 H 
n()OGf(f(Dy. avToiG 23 h GTavQOJGai | Tr^ add [;;«* Tioy HQXitiftiorl 

26 tr h uni]yoy 31 to) pr [Tr] H5 om 32 H xaxov^yoi, 8vo 33 Tr 
ijyl,'/oj' H r]XOay 34 H [[o rff . . . Troioi-atrJ] | Tr^ H xXrjQoy 35 H 
j-GTrjxtt I Tr H 6s xai oi | Tr^ o Toy 0-eov fxX. 36 Tr§ i-ytnuiCoy 
58 Tr fniyQaq T] [t7i lytyQa^ifityrj] | tr fUTw |;'()«/X|af<fft^' fXXi]vi.xoiG 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 307 
LC 23,39-10 1,35 



xcit QtafiKt'xoia y.Kt (^Qui'xoio,] tr ovtoo farir o ficta. t. tony. 
39 Tr avTor \Xty(av\ 42 tr H5 tia tt]v (i(xat).tuti' ooi> 43 Tr «i'rff; 
[o ta] 44 Tr [rjSrj] 44.45 Tr trarrja. xai, tay.oTiadr] o rjXioa , y.di 
tayialti] H irarrjO tov r]k. txlitnovToa, fO^. Jf h -{fvurrjo, [x.] 
iOxoT. o i]kioa \- (. d. 46 tr xai toito tincov 47 tr iiio^uatr 48 Tr 
aiu7t(ct)c(y. 49 H laTtjxtiaar , ano pr Tr [tr] om | h cu yvvatx. in 50 
Tr H om xcu sec | pro xcn tert h , — 51 Tr {ovroa . . . avTMv,) 
H , — . . . , — I Tr H5 (rij'(H -i'-)xaTC(Tfi^(tfxfpoa tr avyxuTarid-f- 
iisroa \ H (CQt/na&aiua 53 Tr H ovnco xnu. 55 Tr H cu yvvuix. 
tr 6vo y. h H Svo \- y. j Tr [raTOj] tx t. yuk. tr tx t. y. [«i'tojJ 
24,1 Tr t}kd^or tnt r. f-ir. tr H tni t. /lii'. ijAd^ar 3 tr [t. zi] H 
[[r. z7' ttT]] 6 H [[ovx . . . r]yeQd-r]\] 9H [ano tov /nvrjfi.l \ Tr H 
TicvTu nciVTu 10 Tr [>jrr«j' rff] j Tr H iioara \ Tr t«xo)/ioi'[,] 12 Tr 
[o Jf ntTQoG nvnOTcta tSQautr tnt to fxvrnxnov, (S.') xui naqit- 
xvxpaa (iXtntc tic o&ovuc uova, (H") xui anr]l&tv nQoG uvTor 
(H ciVTov) d^iciiLiai^wi' TO yfyovoa\ [[HJ] 13 Tr5 rjaai' nof)iLOfi. tr 
«r. T. r]u. 15 H [xict] tert 17 Tr {x. tOTCc'J^. axvdQionor) tr xni 
tOTt Gxv&QMnot; 18 oj orou. Tr H ovofxccTi j 19 tr vh^mquiov 
21 Tr «)'ft [0;j,u6()OJ'] 23 H rikO-av 24 H ctnrjkfhm' 24 zra tert Tr 
H om 27 ((o'^aiu. . . . ^KQurjv. h -\ r}v c(()'i«utroa ano fttovatwa 
xtci navT(x)V tojj' nooff tjtoji.' fQ/j.rji'tvei}'t- j tr 6it()urjrfv(r I Tr avTov 
28 Tr H noQQbiTtqov 29 tr [rjdi]] 32 /;«. xawtx. i]V h H »j)' i]uon' 
xexakcuiiitvrj \- tr rjiiir |TrJ H^ om 36 aiTiDV sec Tr f[H]] add 
xai Xtytv avToia tiorjrt] vitir 37 tr h r)Qor]!}tVTfa 38 Tr tOTt; j tr 
6ta] Ti 39 Tr H aa^xa 40 Tr \xai tovto tinwr ti^ti^tv avToiG 
Taa ytioaG xai tolO no3aa\ [[H]] 42 f^tQOG Tr add [xai ano fxt- 
/.laaior xrjotoL'] h -\ x. a. u. xrjQior \- 44 Tr [rom] n()0(fr]T. H 
s. u. 47 tiG pr Tr h xai 47.48 H td-i't], — «o|. a. ftooiaaXtj^ir vutia 
h tdrrj- aQi. a. fto. i\u. 48 Tr vfitia [taTt\ 49 Tr H xai idov 
tyio i tr dura/n. t'^ vip. 51 aiTwr Tr [[Hj] add xai artiftotTo tia 
TOV oioarov 52 avTOi Tr add nooaxurrjaarTta avTov [[H]] 53 Tr 
\airovrTta xai] tvkoyovrTta t. i). tr om air. xai seu om xai 
tvXoy.\'B. tvXoyovvTto h -\aivovvTfa\- Tr add xaTa Xovxar 

KATA ISANNHN 

*Tr tvayytXior xaTa iMavi]V 
1,3.4 Tr H5 fj'.o ytyortr tr 4 ^fTTtr Tr5 H >jr h -\taTir\- 
12 Tr tXa^ar 15 (H) | H A. — or. >;j' o tmiav — o h X. Ov. rjv or ttnor 
o vel X. Ov. /))' ov fin. O 18 o fxov. vi. Tr H fxov. Otoa h H o tioj'. 
It. h 19 Tr H antOT. nqoo avTOV 21 Tr (Tu r]Xiaa H [ar] t^Xtiaa h 
ovv ov, r)X. Tr H xra Xtyti 23 Tr ,fj' t. t()rjuo) tvd-vr. 26 tr tOTtixtv 
27 Tr [oj Horn Tr 11 \fyo)] 34 o ctoff h Ho txXtXToay- 35 B. 

20* 



308 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
10 1,37 — 5,38 



laTrjXii \ o Tr H om 37 Tr H xui r]>;oicr«v\ Tr ccvtou oi S. fxuO. 
tr h oi S. uvT. lAu!): 38 Tr H aTi)i((fti,a 6t 39 (Tr H 38) Tr H (o . . . 
diSaax.) \ Tr H f.iidtQui]i'tiotii)'o)' j Tr H ver. 38 finem post fiti'tio 
ponunt 42 (Tr H 41) Tr H th)mtov j Tr H (o t. ua'/./j;.) 43 (Tr H 42) 
iwHV. tr UDva \ Tr H (o .w;,w. n.) 44 (Tr IT 43) Tr H yahhuur, (H.) 
X. ev. (fiktnnoi' /.at, 45 (Tr H 44) H (hjOaat^a s. d. p. 4G (Tr 45) 
Tr [tov] nor 47 (Tr H 46) Tr H xat timv | Tr H o (fiUmi. 
2,1 Tr h y.. rr] TQirr] )]fj.{Qa y. | H xai'il 3 oiior . . . ttia Tr H vOT)]- 
QrjauvToa oivov h -\ oil', ovx tiy. oti. Otrr. o oil', tov yafxoi- 
iiTU \- I oiv. ovy. tm. Tr H oivov ory. tyorair 4 Tr H xai ktyti 
10 Tr JTOTf] T. tlaaao) 12 uvtov sec Tr H om 15 Tr H r« y.t()- 
/LiaTu\W (O'iTQi^jJd' 19TrH [ty] 20 Tr ojy.oiiou^ih] 23 Tr [n'] tt] 
toQ. 24 (ivTov pr H a! tov 3,4 o Tr [HJ om 5 Tr H [o] Tr H j^cca. 
TOV ihtov 8 Tr ukku \}x ty. -\ tov vdinoa y.m |- t. 77. 13 H om o o>v tv 
TO) ovo. h-"- 16 Tr vioy uvtov Tr H (ckkit 17 Tr vioi' [uvtov] 18 Tr 

[tfi] ^ut] 23 H [o] U')urr]G 24 Tr [o] i(f>urr]a 25 h /,tiT« iov(^uioj)' 
26TrH ?)Ajy-fa'|TrH finui' 28 H f/Tior [fjw] Oc;;. ti. iyo) 31 Tr 
H5 add tnuroj nuvTwr tmir 32 Tr H^ tovto fiu(>TV(>ti 34 T5 (iid\ 
\o 0-ioa] 36 Tr H o Si untiO^. 4,1 hf i Tr§ H tyrio o xvQioa \ tr 
noiti, j Y] tr [H] om 2 Tr (;ffa . . . uvtov) H , — . . . , — 5 tr ov tdury.tv 

1 H [toj] Koarjqi 9 Tr H kiyti ovv j Tr [H] add ov yuQ GvyyooyrTui 
(H av)'XQ.) iov6uioi auuuQfiTuia 11 *] yvrr] H^ om | Tr H no^tv ovv 

14 tybi sec Tr H om 15 Tr toyoiLtai tr Sitoyofiui sen -tnyojuui 16 Tr 
«i'T>; [o tfx] I tr H aov t. u)'6. 17 H ftTif j' [utrw] j Tr H ovx tyo) unh 
pr I Tr tiJiuG 24 Tr H TT^oay.vvovvTua uvtov \ Tr H Sti TiQoay. 25 Tr 
(o Af)'. ;f(>.) 27 Tr H CriTtiO; 29 H ftTZi | Tr^ nuvTU oGu 34 Tr II 
noiriao) 35.36 Tr^ {)tQia(xov )]i^. ^e o 36 Tr H om yui sec 38 Tr H 
untaxuku 39 tr off« tnoi. 40 tr wfT »;Ai9. ovv 42 H [ot<| pr | aijy kuk. 
tr h kukiuv GOV 45 Tr H OTt ovv i]ki). j Tr H oGu tnoi. 46 II 
y.uvu I Tr H^ ;ff« r]V TiG\\i -^ ^uaikiGxoG \- 48 h niaTtvGrjTt; 49 h 
H /3«(TtAtff;fO(T H 50 Tr [;{«t] tjiiGT. 51 Tr H (J'ocA. faror | Tr «itoj 
[y.ui uni]yytikuy\ ktyovTtG oti H uvtm ktyoi'Tta on 52 tr y(ci tinov 
uv. H iiTiuv ovv uv. 53 Tr [t;'] txtiv)] 54 Tr 6t nuk. tr H [rff] 71. 

5,1 Tr H om t] | tr "qu. y.okvfx^i]i)^Qu" | Tr H ?; tniktyoiitvi] 
I Tr iiip'htG^u h ^r](hauidu s. d. p. 5 xf« Tr ftr] [H] om 9 Tr II y. 
fvxhioa ey(v. \ H rjQi 10 Tr [%ui] 11 Tr H oa d't unty.o. 12 Tr5 r](}(,). 
[ocrj i Tr uqov [roj' y.ou^uTTOv ffoc] 13 Tr H o rff luihtio 14 H [o] 

15 Tr h uvriyytikir 17 Tr o (^a ^(7 18 Tr H ovy uukkov \ H fA/f 
et tktye 19 o «t [H] ; tkiyty Tr^ ftT/fj' | Tr tuv ^u»; ] Tr [«)'] sec , Tr 
H ofAOio)G noiti 20 Tr H 'JuvfiuLrjTt 23 Tr TifxwGiy bis 26 tr iJ'w;^<-r 
y. T. ft. 29 ot sec [Tr] h add 6a 32 Tr H oi6u 33 H jLitjLiuQTVQriyt 
35 tr uyukkiuGO-rjVui 36 Tr utii^o)' 37 tr uvtoo itftiuo. 38 tr ^ui-voyru 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 309 
10 5,42 — 7,52 



tr I'll. 42 Tr H t. tcy. t. ^. orx fxtrt tv fair. 44 H n(co a).).!]).. \ tr 
H l^for] 47 tr qtiu. niaTirfTf (ita h) sen TuaTfrarjTt 0,2 Tr H 
(xhfojooir 3 Tr H fxa&rjro 4 to nurtya hf 7 Tr H amy.Qi^r] hvxm 
(fil. I T( Tr [trj H om 10 h oii; c<vS()fa 11 fry. ■/.. tS. Tr H fv/ctQi- 
arrioua ditdioxiv 14 tr H^ « tnoi. arj/utuc Tr H fQ/ou. tia t. /.. 
15 Tr H ((rf/o)QTjatv nu).. 17 xun).. . . . axoT. Tr H xca axoria 
i]Sri fyiyovfi \ Tr H^ tiq. uvtovo o irjaova 18 Tr H (iifyfi()tTO 19 Tr 
H GTuSiora 21 TrH fni Tr]a yr]G 22 — 24 h iSmv oti . . . xvqiov — 
oTf 23 TrH rj).&(v\trli nloiu 27 Tr H vfiiv dwan 29 Tr H o Tb 
30 TrH Goi; 32 Tr H5 f (^w^fr 33 o sec Tr H om 35 ovv Tr H om 
I tr TiQoG fi.i I tr Titiraati 36 two. Tr [Hj add fAi 37 Tr H tiq. fia 
or 38 Tr H notto 39.40 sr Tr H om bis 42 ov/ Tr? H5 oi'/t | vvv 
tr orr ' ni'Toa sec Tr H om 43 Tr iifra lO.h]).. 44 Tr? li ttqog f^f 
45 tr TiQoG lit 46 H tikqu \Tor\ d^tov \ t. d^v Tr H tov narfQa 
47 Tr niaT. [tia tut] 50 tr h (ino!)vr\axr] 51 Tr H tx tovtov tov 
(toTov • Tr CriatTKi \ Tr H »; (T«o^ /i. fffrt)' vntQ rrjO t. xoGfi. C. 

52 tr 01 Lovd. tiq. icklrjl. j Tr H ovToa rjjuir | tr H auQxn [uvtov] 

53 H \o] 55 H tGTi bis 59 h add -\ aa^^cnoi h 60 H tiTiccr 64 Tr H 
(dl(c I Tr Tirta enc 65 Tr H nQoa fit 66 Tr H om ovv \ Tr H tx 
Tior 70 Tr tStkt^auTjr , et taTir; 71 Tr H 77«()f<(J'«J'. avTov j Tr H 
om oj)' 7,1 TrH zra ^6r« | TrH [o] 3 H? fcoc] xa tQya 4 tr h 
t»;T6/ «i'ro 6 Tr H Xtyti, ovv 8 orz H? ovnoy 9 H ravrn tff | «i;roff 
Tr? H§ fUTo/or 10 Tr H «;j.« loa tr 11 Tr fffw enc 12 Tr H 
Titoi UVTOV rj}' I Tr H tv Toia o/loia ! aXloi Tr ftr] [H] add St 
17 Tr H tx TOV d^tov 19 Tr H? tSioxtv \ Tr noiti x. vofiov 21.22 Tr 
davjuaCtTt "^^ Sia xovxo. tr H H^dvuttCfxt. Sue toito [ 22 Tr H om 
o I Tr (oi'x ■ . . TKixtQwr) H — ... — H \tv] 23trH [o] ar- 
^QWTioa o sec Tr H om 24 Tr H xoirtxt 25 Tr unoaolvuixiav 
28 o pr [Hj 29 TrH antaxtiltv 30 tr t}.r]}.v&tr 31 TrH fz xov oy. 
St noil, tniax. tea av. j TrH ovxoa tnoirjatv 32 tr [rf«T«] { TrH 
vnriQtTuG post i^ania. sec i)on 34 tr tvni}a. \iit] H s. u. 35 TrH ovtoG 
fitllti ! Tr H oTt rifxtia 36 H tint { tr f ipjjff. [fit] H s. u. 37 H tffrjj- 
zf<. ' Tr H txQUitv Tr H tQyta&o) nQoa fit 39 tr h nvtvfiiexoa o 
Tr H tutllov \ Tr H niGxtvanvxta \ Tr nvtvua [aytor] \ Tr H oi'ttoj 
f Jo;^. 40 tr H [oxt] ovToa 41 «;.;.ot sec Tr H oi St 42 Tr H ov/ ' Tr 
H toytTdt o ya 44 TrH t,3((lfv 46 Tr [mg ovtog o avd-Q.] sine ltd. H 
verba om 47 Tr H untxQ. ovv [ccvtoig] 50 Tr H uvtovg, o tlOoiv nooG 
liVTor nooxtnov, fiG 52 Tr H oxi tx t. yid. nQ0(frixr]G ovx tytin. 

Pericopa de adultera 7,53 — 8,11. 

Pericopam de adultera, 7,53 usque ad 8,11, dat Tr ex codice 
D et ex Stephani editioue, at textum posteriorem ad codicum Mem 



310 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
10 7,53-10,12 



emendat. h notat H 7,53 ... 8,11 h pericopamqiie post lohannis 
evangeliura ponit, uncis duplicibus inclusam [[xf« tTioQ. usque 
«u(coT((i'i:\\. In conlationem instruendam respicimus textum a Tischen- \ 
dorfio apparatu critico suo indicatum. H praein tkqi f.ioixiiXi,doa 
ntQixujit] 8,1 nmiiytv. h riki}tv j H [, xai naa . . . t<iid\ avrova] 

3 y. t. fioi. h tni ctjuaQTia yvr. 4 liyoiaiy h emov \h tikrjTiTici \ 
H f7i ((iTO(f. 5 Tr r]^in' lAOiva^a H [?j,w/)'] fJ.. \ ovv h 6e\\\ Ifytia 
ntQi ai'TYiG 6 H [tovto . . . avTOv] j h tyQcupiv 7 H [kutoj'] | H 
[avroia\ \ Tr tiq. lU)-. tn it.vjr]V /3«A. sine jov \ H in uvTr\v /3«^. 
XvH^ov h tn ((V. [tov] A. /?«A. 8 H^ xaTaxv\puG \ h tw SuxtvXio 
tyQKiftv 9 Tr xcu^na \ Tr nQtaji. [eoia tioi> taxuTOJv] hf | H5 om o 
ir^GoiG 10 Tr la [xut jui^dfia i')^faG((U8V0G nkrjv ttjg yvraixoG\ \ 
(CUT I] yvna h ti] yvratxt ] Tr (iGii' (enc) [exfivoi oc xarrjyoQoi 
Gov] 11 Tr om ano tov vvv I 

8,12 o pr [Tr] [H] j Tr H ,MOt 14 tr h r] /hkqt. /j^ov akt]r9. ear. \ 
Tr H vfxiiG St 16 Tr ntfiip. fxt ncnrjQ H n. /ni \naTi]()] 17 ytyQ. 
iG, Tr H yty^umui, 19 H ut T sec. cur. tarlv Tr enc 23 Tr H 
vy.. tx Tovrov tov xuG/h. 24 h tyo) tt/ni 25 Tr H [o] tff j H5 vfxiv; 
28 tr ovv [avToiG] \ h tyw eiui 31 H fi(u')^rjTai fxov tGTt 34 o pr [Tr] 
[H] I H [ttjo a/j((QTi(iG\ 38 tr ty«) a (T vult a fyo)) \ a tyo) . . . noiitTS 
h -\ lyw a tb)(Mxa naiia tw n«T()i fxov \tuvtu\ XaXw xat, vfieiG ovv 
a tMQaxHTi TiHQa TO) TidTQi vftwv |- TiOLtiTt 39 o sec [Tr] [H] I 
H5 nouiTt 41 Tr nnov\ Tr H§ ovx tytvvrjif-rjfxev 42 o pr [Tr] [H] 
44 Tr Of/ tGTr)xtv H ovx tGT. 52 Tr tt,nov 54 tr H^ d^toa vfiwv \ Tr 
eGTiv enc 55 Tr^ H of.iot.oG vuiv 56 Tr H k^j] 57 Tr amov j tr 
tci}(>axta h tojQuxtv Gt 9,4 tr {,«* rfft j Tr H ntfxxp. jut \ trh wa 
t]/jt()u 5 Tr tt/ni enc 6 f7rf;f. tr H^ fnf&rjxtv | tr [«i'toi'| 7 Tr H 
(o fQ/u. antGT.) 9 fJ.. fAf;'oi'" ov. al. ofA. tr «AAot dt oti ouotoG | Tr 
aXk ofioioa \ Tr fffrtj' sec enc 10 ovv sec Tr [H] om 12 ttnav [Tr] H 
praem xai tr add [ov)'] H ut T sec. cur. tOT)}' 16 tr ovt. o uvOq. ovx 
tGT. nuqu 0-iov \ tr H aXXoi [(ft\ 17 Tr^ H Tt Gv j Tr tjvtojSev H 
TjVfM^tv 18 tr TV(fXoo t)v 20 Tr om ovv 21 tr 7r6()t avTov 22 H 
finav 23 Tr h fQCDTriGUTf 24 tr H ovtog o uvUq. 25 tr TvifXoG 
>]/Ltrjv xcu UQTi 26 H tiTiuv | tr Ktrw [TiaAtv] 27 h rt ovv nuX. 28 fAotrf. 
praem Tr ot 6t [tr] H xcu { Tr tmov 31 Tr H o ^f off auctQTwXov 
ovx ax. 32 Tr rjVto)!;ev H tjvtw^tv 35 Tr [oj tff j Tr ifj/fj' [«i'tw] | 
Tr viov TOV 0-tov 36 antxq. . . . tGTiv h xai tiG fGTtv, ((ft] | 
xat (in. X. T. tGT. tr xai tig (Gtiv, t(fri \ H [x«« ft;/*)'] 40 Tr H 
(fUQiG. TavTa I Tr tmov 41 H [o] iG | tr «t afxuQTtai vfxtov /utvovGiv 
10,4 tr [xKt] OTCcv 5 H oidaGt- 6 Tr r«'« r/ 7 oi r Tr add 
nnXiv avToiG H naXiV | H [o] } Tr H om otl 8 Tr H rjXx)-ov nQO 
tjxov 12 Tr fxiGO. [6t] xat tr [(J"*] [xiGi). x. j H — z«f o Xvxoa . . . 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TE WH. 311 
10 10,13-14,1 



axoQTi., — tr add [tu 7iQo^aTii\ 13 tr praem \o 6t uiOxiwToa r^ev- 
yn] 14 Tr •iiioaxovaii' IG Tr H ytvriaovTai 18 aiq. H^ ^'jtv 
20 uvr Tr H dt 22 dt tr H roTt \ Tr lyxcana \ Tr H tr roia 
{T uon vult) 23 Tr H \o\ \ Tr H tov aolo/u. 24 tr h fxvxXfiaav \ 
Tr fiTif 25 Tr H ccntxQ. aiToia [o] 26 tr ov yctQ ears | tr fjucov 
[x(c!)i<)0 tinov vfiiv] 28 tr twjjj' ai. lit^coftt avr. 29 Tr H o narijQ 
uoi' h oa (^(^ci)x. Tr /jtKor tOTi'r, h [xtiCwv tariv, \ Tr naTQoa 
[itoi\ 31 Tr i^ccar. [ovv\ n. 32 Tr z«A« f«j'« iJ. I'^u. H§ tQya tdti^a vfj.. 
xciXa Tr niaooG \[xov\ 34 Tr H [o] 35 Tr H roi; &^tov tytv. 36 Tr H 
TOV &(ov 38 Tr H jiit] maTeutjTi 39 Tr H [ovr] Tr nakiv hit. h 
[/r.] «r. H ra'Tor ncdtr iO tr H^ (f^ivt^' 11,1 Tr H oiu rr^a sec 
2 Tr H ij(iQiC(ju 12 H tinnv | Tr H ot /uaftrjTca uvtw 16 Tr av/uinaO^. 
17 tr t]}.&fy ovr o irjCiova xai fvQ. [ Tr H rjdr] rjfxtQua tr rjufo. 
n^rj 18 Tr /; fii](t^c(riH \ 19 t«0 77f(^it Tr H rr^r 20 H5 M«(jtf«< 21 Tr 
[ror] tr [ xvQie [tr] h om (mtd-. tr tTt'&rrixti, 22 tr («AA«] xf« j'lj' 
28 H Xuf^QU I ttTT. sec Tr H tiJiuaa 29 oj(T Tr [trj H praem dt \ Tr 
H riytoO^t] Td/v X. nQxtTo 30 rir Tr [tr] H add txi 37 H amar 38 Tr 
H fu^oiuo)jLifroa 39 Tr [o] 44 tr H Afj'ft [o] iff avTota \ Tr [raToj'] 
vnay. 45 « Tr^ H5 o 46 Tr unov \ tr o fTiot. 50 tr avfx(f . TjfAtr 
51 Tr r]ufk?.fr (non T sec. cur.) 53 tr avrt^ovXtvaarro 54 Tr H 
o oil' iff [ Tr t(fociifx Siaro. Tr^ H tfxtivav 56 TrH tltyov j H i'/x«'; 
57 tr t)ToA?ji' j Tr aarir enc H ut T sec. cur. tOTiv 12,1 Tr A«w. 
[o rf .'/j'fjxwff] I Tr rtxo. o Ta 2 ax Tt [tr] om 3 Tr H uccouui \ Tr H 
[rot] t,v I tr anXrjOd^r] 4 Jf Tr oi;j' H [rf*] \ tr toi'J. aifiwroo laxuo. 
et post «i'Toi' I fz Tr H om 9 o Tr [tr] om | Tr aaxiv enc | H rjld^av 
12 tr [o] oy).oa H s. u. 13 tr [x«(] o /3f<(T. IG Tr oi /ii(i&. avTov 
17 ort Tr5 H ora 18 Z(« Tr [tr] om 19 Tr ov<^ar; \ tr xoOfxoa [oAoff] 
20 Tr nooaxvrrjGovatr 21 H nQoarj'/.d^ur 22 Tr H any- o (fil. tr xca 
naktr ardiiaao x. (f. kayovaiv 23 tr unaxQiruTO 2b tr ajioXaaai^TIr 
TavTTja; 29 Tr H [ovr\ \ Tr H xai uxovaua 30 tr H xca amav tff 32 H 
(cr li -{ Tiurru \- 34 ovr Tr [tr] om j tr av layaia 41 tr ora aidar 
43 h iialXor vnaQ 13,1.2 h naxaQa, — ayan. . . . avTova , — xut 
6 uvTw Tr^ add [axairoa] 9 tr narooa aifxtor 10 Tr [o] Ta yoaiav 
Tr [H] add at ^r\ rova nodaa 12 tr [xiu] a/.u^av 13 H^ aranaaav, 
na'f.ir at. 15 Tr H aSo}xa 18 tr oida ova fiar afiov Tr^ H ,aoi; j TrH 
tTirjoar 19 TrH an aori \ TrH niGTavtjTa o. y. tr or. )'fr. niatavaTjTa \ 
h *j'o) 4/;Ut 22 Tr ajiXanor [ovr\ 23 H [oj 25 TrH «j'«7rf(Toji' | oi;v 
Tr [tr] H om j Tr [oi'TOJff] 26 tr unoxoir. [ovr] H s. u. ] Tr H [o] | 
H |to] sec ; tr [Xuuiiarai xca] 27 H rn/ator 28 H [Sa] 29 Tr [oj 
irjGoua 32 [Tr] H om at o 0-aoa ado'i. ar cutoj \ ckvtoj sec tr acwTO) 
H ccvTOj 33 Tr aiui enc 36 Tr H om ayio 37 H [o] naTQoa ! h om 
xv()ia j Tr H ccxoXovO^aiv 14,1 h niaravara, aia tov 0-aor xat. 



312 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
10 14,3 — 19,21 



3 tr [y-cd] €Toiju. \ tr v^iiv ronov 4 f;'w [tr] j tr oiduTf [xf«] r/jr odov 
[otrfwTf] 5 Xia Tr H oiii } tr nuio dvyu/xtx^a ti]v otToj' eifiivcu 6 Tr o tff 

7 Tr H (yvcoxeire fis \ yvoio. Tr H av jjrfftrf | xiu sec Tr [tr] H om 
Tr H an uQTt \ avTov sec [Tr] H^ om 9 H \o\ ia T^ H^ roaoinor 
^ooroi' j Tr [xai] nwa 10 ktyw tr kcditi \ o tert [Tr] H om 11 
HVTa h avTov \ ntaTtvtTt sec [Tr] h add [xoi 13 tr h cuTrjTt 14 
f,if: Tr [tr] [H] om | tyoi tr H^ rouro 15 tr Trjorjaars 16 Tr H 
T] ante jUf5- pon h post aiwvn 17 H om avTO sec Tr vfjeia [rff] 
fffT. TrH5 fffT<j' 19 Tr oi^z fri 20 Tr H v^fia yrwataii^f 22 Tr H 
om xui pr 26 H vfiiv tyo) 28 H jxt f/. ctv, \ H ^uoi' farfj' 30 Tr 
on;; tTi 31 fj^iZftA. Tr H tVTolr]V ed(oxfv\tr ttoko, ey. 

15,4 fjievY] Tr5 ^jtj'j; 6 Tr5 H avTU 8 Tr H§ ytvtja&t 9 Tr H 
Ujaaa rjyantjaa 10 Tr H xaO^wa tyw Tr r^ff f jt. r. n. f/or tr 
H5 TO I' nuTQOG raa fiT. 13 Tr H ii'n na ti]v 14 H ^lov (OTe \ tt 
tr H* o 15 Tr owx tTt 16 trh (urrjTe j tr (Tajj; I'^un' 18 Tr H ttoojtoj' 
I'^ucov 26 Tr or«)' [tft] 27 Tr earf enc 10,2 H [vfj.((o] sec 

4 Tr avTOiv fxvrj/xov. [avTwv] H s. u. 7 ovx iktv. Tr§ H ov fir] 
ikiyri 10 Tr ovx tii 12 tr Itytir vfxir 13 Tr H^ fia Tr]v cdrj^fiur 
7i«(T«j/lTrh fcxovoei 16 Tr ovx tri, 17 H ttnar 18 Tr5 H ti fan}' 
TovTO I Tr H om to | H [ti kukti] 20 Tr uXXa rj kvnrj 21 Tr ovx 
£Ti 22 cuQei Tr§ H5 «()ft 25 Tr ovx 6Tf | 27 d^eov Tr5 H najQoa 
32 Tr tOTiv enc 17,1 Tr o tff 2 tr H doyati 3 tr yirojGXdJGtr H 
yivioaxoiOi 4 tr fTjAftwOK 5 li (^o^rj tjj' 6 tr ova f^tdoixaa | Tr H 
xufioi 7 tr tyvwxa h H « yj'wy H | tr tSoixaa (ita H^ ) seu tdoixta 

8 tr ftftoxsa h diSioxaa 11 Tr oi;;c 6Tt | avToi Trh oiiTot j Tr xalHoa 
xca 19 KiiTwv Tr [H] add fyo) 21 tr niarfvar) 22 tr tdcoxao 
24 o tr 0170 [ dtdoixna sec tr h fJojxwff 18,1 Tr H nor xt^Qtav 
tr Toi' xtSQOiV h H Toi' xtdQov |- 2 h txti post icvtov pon 3 fx- 
sec Tr [H] om 4 ouj/ Tr5 Sf 5 Tr H om ir\aova ] h tyu) sifj-i trjaovo 
H iaT}]xet 7 Tr H tTTrjoioT. avrovG \ H tinav 15 Tr [o] alXoa \ h 
yvMOToa rjv 16 H tOTrjxd 18 H laTrjxfiaur \ Tr H ijiv^oa 22 tr fiff 
TWj' nctQfOTWTWv VTiTjQ. 24 Tr [oiij'j 29 H x^f' (ii]Giv \ Tr (ffoere 
xaza 31 Tr H om o | Tr H XQivare avrov | Tr H om oi'c sec 33 Tr H 
TvaXvv HG T noniT. 34 Tr H f<7ro GiavTOv | Tr H tvnov Got, 36 Tr 
H ai> post r\yo}vt'C.. pon 37 o sec [H] j h (ifii; \ tr ffui [fj''^-] ^Y'^ 
HG. T. 39 H [*j'] TM 40 Tr 7i(dir navT^G 10,4 i'ir]l(h Tr H§ praem 
;««<• I Tr H^ f|w 2)ost naXiv pon 4 Tr H oTt ovdfutnr cariar evQiaxo) 
-6J' fUTw 5 o pr [Tr] [H] 6 Tr H (i4ov | Tr H tXQavy. XeyovTiG \ 
tr GravQ. gt. [cwtop] 7 Tr H anfXQi!i^rja(cr avTCD 10 Tr H ley ft 
ovv I tr GTUVQ. GS X. f|. f;fw nnoXvGtti Ge 11 Tr H anfXQidrj 
avTw I Tr H ovx (t/fG \ Tr* naQadtdovG 12 Tr* H iXQavyuGuv 
17 Tr «rTW H kltw j Tr H yolyoO-d h yokyox'J- 2lTrH /?«rT. twj' 



I 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONI^TIO T TR VTH. 313 
10 19,24 — ACT 2,42 



lovS. (ifii 24 Tr f/TTor Tr n).T)o(o8-)] r) hyovaa 25 B. lartjxaiaav] 
Tr H fjaoia bis 27 Tr H o fxa&rjrija avrriv 2S h. id nSwa sine o 
29 o|. sec Tr H praem too 30 Tr H [o] tff nnev 31 Tr (>jv yuo . . . 
auli^aTOv) I ex. h txtiri] 33 tr raTor tjJ/j 34 tr tv&va t^rjld^fv 
35 Tr H xca txitroa \ Tr§ niaTfuaijTS 38 o pr Tr H om | tov pr 
[H] Tr H rjkd^fi' ovv xca rjoiv to awua avTov 39 uvtov tr tov 
t.r)aovr \Trh fii'yfZK H aliy/xtt 41 STsO-t} H ryv re&eijuavoa 

20,1 Tr H ^M«(pt« 4 H tk/jiop 6 oi^j- Tr [tr] H add xca 10 H fa'r. 

11 Tr H fictQiK I H larrixai 13 Tr H x«t Xayovaiv 14 Tr faru' enc 
16 H oH^^ovvai I Tr H (o lay. Siduax.) 17 tr h in] auTov /liov | 
tr nuTaou (pr) [,«oi'] 18 tr awQaxav 20 tr {(y^ti'- [furotor] . . . nlavo. 
UVTOV [ Tr H zf« Tua 21 H avToia [o tr^aova] \ tr unoaTaXUo vixkO 
23 tr h ru'off bis tr aifiairca h uffiorTia 25 Tr H t. J«zti'Ao)' 
^uof j Tr5 H f<ff T. Tvnov 29 o [Tr] [H] H naniOTavxaa: 30 h 
uaifriTMV ttvTov 31 Tr* niGTauGi]Ta 21,2 H x«j'« roi' tr i7o< 
3 H airjkitav 4 H nowuto s. d. p. | tr yarofxavrja | f/rt Tr5 H* aco \ 
r]<L tr ayvwaav 5 Tr [o] tff 6 Xay. Tr'S.oSa amav \ Tr ovx an \ 
Tr akxvCHu 7 Tr (/j)' jtw yvy,voG) 8 Tr (oc ;'«o . . . duixoaiwr) 
10 o [Tr] [H] 11 «)'6/?. Tr [tr] H add ovv \ tr fiayaloiv ix»vo)r 

12 o pr [Tr] [H] J* [Tr] H om 16 Tr§ h tioo^utcc | layai sec Tr* H 
amav ] Tr ccvtco [irjaova] j^ooxa H s. u. { h nQojicaa 18 Tr5 H Cwffst 
(Tf 23 xcti ovx acTi. Tr5 H ovx amav tff | Tr H aqx^f^t^t,, ti tioog 
aa ; (H aa';) 24 h o xcci fXitoTVQWv \ Tr H x. o yQcixpaa h [o] xf« 
)'(>. 25 add Tr H aOTiv Sa xca alkcc noXlu a anoirioav o irjaovG, 
aTiVH auv yQcc(fy]T«i xaf^ av , ovd kvtov oificu rov xoauov 
/o}()r)aaiv TK yQ(((fo/Aaric jii^Xiu. Tr add xcaa icoavrjv 

nPASEIS 
'•Tr H TTQuiata anoOToXoiv 
1,1 Tr H om o 8 Tr H [fj'] naari 10 H naoiaTyjxaiaar 14 roi' 
[H] I Toio [TrJ H praem ovv 15 Tr H {r]v Tf . . . atxoai) \ TrH om 
axctTor Tr aixoaiv 16 H nooacna 18.19-H — ovtoO . . . aifunoG. — 

19 Tr H om o Tr naair \ iSia [Tr] H om | H axaXSttfjiax 22 axQi 
. Tr H aoiG 26 Tr Gvyxca. 2,1 Tr avanX. 5 at,a Tr H* 6)' I 6 H 

Tjxovaav 7 navTaa [Tr] H om | Tr H* oi/t [ «7r. TrH nuvTaa 8 H f j'f »'- 
vr]x')^t]uav ; 9 Tr ahiuiTca 11 H ^fof. 15 Tr (fffru' j'. w^ia r. r. riyaoua) 

20 h TTptv >j 1 TrH fiaytdrjv xca ancifccvrj 21 TrH f«)' 22 Tr iGqccti- 
liTKi Tr dvvttfiaair x. Taoaotr 24 ^^wy. tr reJoi' 25 Tr H om uov 
pr I H fA.ov aOTiv 26 Tr H an ikmSi 27 Tr ayxuTu).anl>aia 29 Tr 
fffTH' enc 31 H ttqoiSojv s. d. p. Tr ayxaTaXai(f!hr\ Tr wJot' 32 Tr 
aauav enc 33 xf« pr Tr [tr] [H] om 36 Tr* o 9^aoa anoir]aav 
37 H ainav 38 Tr H om (friaiv am Tr H av 39 H Tiaaf 42 h 



314 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
ACT 2,43 — 9,21 

(((iTov , 43 Tr^ TiolXa t6 | tr eyivfTO rfm twj' an. \ Tr H om tv 
it(ioL<a(().r]f^t ...*** y.ai pr 44 Tr ntartvovTaa H^ om ijaav et xcti sec 
3,6 Tr5 [eyaiQf y.ai] mQinuTti, 7 Tr atfVQtt 10 Tr (ijifytrcooxov . . . tov 
leQOv) I Tr H ovroa 1 1 Tr aokofj-coyoa 13 Tr H om o ,^fO(T sec et tert ] 
Tr rjQVTjOaaihf [avror] 16 H om ini 19 Tr fta to j H t'^ciliqx)^rjrca 
20 tr TT'/l' 22 jjjuojr Tr i;/^wj/ H om 23 Tr H ar 25 Tr (art enc j tr H 
o ^foa diiOtTo j jj^wv Tr^ H§ v^cov \ H tvloyrj{)-7jaovrai 26 Tr^ o 
.'/fo(T (irnaTr]aua \ vf^wr [H] 4,1 H^ ((Q)[itQti.a 4 Tr [o] «(}t6^. |/'^- 
[Tr] H praem ojff 5 Tr H f)/ ifQova. 6 H (;«fa avvua . . . aQ)^itQmiy.uv) 
7 Tr H enoiTjaaTt tovto 9 Tr H ataojoTia 13 Tr {tntyiVMOxor . . . 
}]aav) 18 Tr to xaiholov \ tov [H] 19 Tr H tinav 25 o ■ — ffTo,M. hj 
28 001; sec [Tr] H om 30 Tr H om aov pr 32 tr H navTa 33 Tr t. 
avaGT. TOV xv()wv iriaov sine /(itOT. H roc ;«i'(). <?;(T. r^yff avaor. 
36 Tr ksvi'Ttia 37 Tr H 7r«()f« r. 7roJ«(T 

5,1 tr oi'OfAKTi ai'ttrma \ Tr Gan(ftiQ(t 10 Tr tvQuv 12 Tr H 
/lavTfG j Tr Goko/xoji'oa 14 Tr {fxalkov . . . yvvatxior) 15 Tr^ H 
fTiiaxiKaei 16 tr [ftff] teQovaa. \ 19 Tr rjvoi^tr H rjvot^t 26 Tr^ i]ynyav \ 

Tr (f(/o/i hdaa.) 28 tr [on] nciQctyyik. 31 roi' Tr [H] om 32 *ff^6j' 

tr 6)' farw h fj' «i'rw vel (G^iei> uvtoj | tovtvov ...oh tovtwv 
x(u to nvivfjLa to ayiov 33 Tr^ H t^ovkovTo 37 H ((ntaTrjOe 38 H 
[t«] j Tr H (ort fKj' . . . ^^ . . . fa'TOuff) 39 Tr fdrtv enc (»,3 rff 

, Tr5 ovv h [J/j] 5h „7rA>;pj;0 MSS" 9 Tr H ttjO Afj'o^f j'>j0 ] tr [xra 
wfftfccf] 13 II ayiov [tovtov] 15TrII iid\u' 7,3 *z sec Tr 115 om 
7 Tr H «v I tr Sovkevowoiv 10 Tr H svm'Twr \ i(f Tr H^ om 11 Tr H 
r]VQLaxov 13 Tr^ H^ iyvojQiOd^r] \ uvtov sec Tr§ H iworjq) 15 tr [xict] 
xaTtjSr] H^ xaTtjSt] (^t j H [6i0 cuyvnTov] 16 H i^u^wp 22 H om 
fv pr 23 Tr H TfOOfQaxovTaerrjO 30 H (Tt)'« | 31 TrH fd^nvf^aOfv 
34 f<iT(oj/ Tr5 H «i;roD 35 xai sec [Tr] 36 t>j pr Tr§ H yrj 
38 H Giva I H5 n^tv 40 tr tc ytyovtv 42 Tr H laQnrjl; 43 Tr 
oecfccj' H QOfACfa \ Tr avToia- H avToia. 45 Tr f|wff6)' H t^wasv 46 
otxw Tr5 H ,'>f (o lif 47 Tr H aoloi^iwv \ Tr H oixoSofArjOd' 49 H^ x«t 
>; ;'/; 51 h x(C(jSuca 60 Tr H TuvTt]}' ttji' af^aQTtur 8,1 niiVTtG 

Tr [H] add rff 5 Tr om Tr\v \ 9 H nQOvnrjQxev s. d. p. 11 Tr fxaytutiG 
18 Tr TO nrtvfAH \to ayior'\ 24 h (iQtjxiCTe -i'oa noXka xXcumv ov 
(^itXi/iinai'ivt- 27 TrH [oa\ tkrjlvOti 28 tr H rjv 6( \ avTOV [Tr] H 
add xai 30 Tr H aQu ye 32 Tr H^ xhqoi'too 37 h -\finfr St uvtoi 
\o qiXmnoG^ ei niOTtveia t^ okrja Tr]a xnoSiaa aov \,i:'itaTi,r\ 
cmoxQcdfia 6s njitv niOTtvco tov viov tov ij-tov fivcu to}' trjaovv 
IXQiOTov]. h 9,1 Tr t^mvtwv 2 Tr H eav \ Tr^ H t))0 oS, ovtuG 

7 H toTrjxttaav 8 Tr H avfqyyfiit'iov 11 H§ amOTK 12 Tr^ H 
((i'd\)ii [tv OQUfxaTi] \ H [two] ^HQcca 15 H [tioi'] tOrcov 19trH 
tvioyvd^ri 21 Tr H tv itQovO. j Tr t. ov. tovto; . . . aQ/HQiiG. 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 315 
ACT 9,22 — 15,29 



22 Tr avv^x^'vev \ Tr rova lovSuiova j H avv^i^nCcJV 31 H norjvr]}/ 
oty.oJojuov/iifrrj , xai . . . xvoiov xcu 35 Tr OaQOjya H auQcoyu 
36 H TCi^ti&a [ Tr H tnywv ayu&cov 37 avTtjr sec H^ om 40 H 
THjifiO-a 42 TrjO [Tr] H om 43 Tr [«(;toj'] rifitoaa 

10,5 tr [tivu] 9 «i'T. Tr§ H fxfircor 15 Tr ixaO^fQiaer 17 tr 
[x«f] t3oi' I vno Tr^ «7io 18 H^ tnvU-ovro 19 fUTOJ H^ om \ avd^ta 
Tr [tr] [h] add tqho H add Svo \ Tr^ CrjTovGH' 23 Tr fl^fwfff j', t>j t^f | 
H awrjXdnv 24 Tr5 H fiaijXdfv Tr (ni;'x«/l. 28 Tr^ H o />foff ftf. 
29 H avavTiQr]Twa | H /as. 31 Tr H x«t' (frjaiv (H -fft) 32 tr add [off 
naQuytvo^itvoa hdr^an Ooi] 33 r. t^u tr ffou 35 tr {Otcv enc 36 ov 
[Tr] H5 om 36.37 h xqiotov {ovtog . . . xvoioa) vfxtio ocdare, to 
39 ty sec Tr [tr] H om 40 Tr H om tv 41 Tr q/xiy, H , tj/xiv, 42 Tr H 
xrjov^ca ] far. Tr§ H ovtoo 44 H tntntGi 45 oaoi H^ ot | tr H ron 
nvtv^nxoa tov uyiov 48 Tr H cwtovO 11,3 Tr§ H^ nGriXd^tv et 

Ovvi<fuytv 9 tr H^ f X SsvTfQOv (fwvrj \Tr (xu&foiasv lltrh rjfxrjV 
19 tr OTiffcirov 20 H 0.).r\viOTua 22 tr [oi'Or;(j] 23 H \iv] tk> xvq. 
28 H5 tOr]^cuvtV 12,1 Tr H »;«. o /i«(7. 3 Tr H (jjffwj/ rf. r^x. t. 

((C.) i tr [«t] rjfifQai 6 Tr nnouydv H^ nQOOuyayetv 8 Tf Tr H Jf 
11 H5 o xvQioa 13 H nQoarjXd^e h nQor^k&e 14 Tr eardna 15 H 
^iK)/. s. d. p. I tXfyoi' h einav 17 Jt/;y. [Tr] H add avTota 21 H 
[o] rjowiSrja I Tr [zf«] xad-iaao 24 ^ioi; H^ xvQiov 25 fl H^ ftff 
hf I Tr avfxnaQ. 13,1 Tr TtTQ(to%ov 4 Tr fffA«i;xft«j' 6 Tr rtj'a 

enc I Tr ^KoirjOova H s. d. p. 8 Tr (oiTwa )'. k. r. or. avrov) 

10 H§ Toi' xvQiov 11 T* Tr H5 Jf 12TrH exnktjTTOfxtroG 14 tr 
iiGtX&ovTta 15 Tr ff T/'o f'ffTH' H ft' TiG fOTiv 17TrH aiyvjiTov 

18 H5 /f«t, wff I Tr H jtaaiQuxovTatTi] [ Tr^ H ftoonoifOQrjOiv 

19 z(« H^ om 20 Tr nevTrjxoiTu- 22 H [mv^ypa] 25 Tr H§ (imi; 
26 T^^utv Tr5 I'^utj/ 28 fjTrja. h rjTTjacn' tov 29 h yiyQU/u.fASva ntoi 
nvTov 31 tr H [j'^r] j H ti,Gi 32 (33) m^wv hf 33 H rw ijjuXfiw 
ytynanTHi to) dtvTtQV) 39 (38) Tr [z«f] ktto H s. u. 40 tr ensXihr) [f(f 
i'f.i(ca] 42 hf 44 rfi h r* | h t/ouiroj j xv()iov tr H^ iT^fou 45 Tr H om 
uvTikeyovTfO xat 46 f/r. h i^ntL 6i 47 H oito; 48 xvqiov trH^ .9-foii 
49 Tr H Jf oA^ff 52 6t Tr§ H§ ts 14,3 Tr H om fni, sec | Tr H 
(5't(5'oj'T< 8 Tr iv kvaTQoia adwaroa (T non vult) 9 H rjxovtv 

11 Tt Tr5 Jf 14 H^ fKi'TWV 15 Tr iOfxiv enc 17 H wi'ioj' | TY[vfj.t,v] 
21 Tr^ H f ii«;'yfAfcr«|U(:)'o<. j H [ftcr] tert 22TrH tfA^/xtVHV (T sec. 
cur. ii\u.) 24 H i]X{)-uv 25 Tr H^^ *j' ntQyri\'Tv aTTcO.Huv 

15,3 H naai 4 Tr§ H UQoaolufxa \ vno Tr^ H fwo 6 tff Tr§ H 
rf 7 tr avyLTjTr^aKoa 9 h oi'Jfj' 16 Tr xaTtOToffifxtvu 18 j'j'wff. «7r 
f«wj'. h H -yycoaToy an ctiojyoa [tOTiv] t(o xi()ioj (sec. cur.) to (Qyov 
(iVTOv h 20 Tr H om roi; sec 22 Tr tSo^tv 24 f^*A*. [tr] H om 25 Tr 
W txltinfitvota 26 Tr nuQCiSedwxoaiv 29 h nQtt'^en H (pfQOfievoi tv 



316 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 
ACT 15,34 — 20,15 



Tw ayiii) nvtvfAUTi h 34 h ^ ido'^tv St no atlu tntiLiema avTova 
(vel (CVTOv) [,fAoroa <^e toi;J«0 fnoQivfit]]. |- 37 Tr ovfinKQiilap. 
38 Tr avfA7T((Qc<).((fi^. 41 H [rr^r] xiUxiav 16,1 St pr [Tr] H add 

y.ai 3 Tr H an. on ti.kyp' o tihttjq kutov vnriQytv 9 tr ojqii^y] tm 
navXw 10 H avv^i^uLovTtG 11 St pr Tr5 H oi'j' | Tr vtuv 12 tiq. 
T. jjfo. hf 1 Tr xoliovtci 17 H [tw] navlw 19 h /.ai iSoirta 23 Tt 
H^ J* 26 Tr H ?j)'fft;/y^Jj(r«j' j H [naoa/Qij/na] 27 Tr H tj;)' f.iu/(uonr 
28 tr nnvXoa (foyrrj fjty. H tt. ,<<. (/. 29 Tr H om tm sec 32 xvQtov 
H5 5^6ou ] H naai 33 «7r«)'. Tr^ navTta 34 Tr o;;;o)' [fa»roi'] | Tr 
naroixi 36 Tr H om tovtovg 37 H A«i!/^p« 38 rt Tr H J* 40 Tr tx 
TTja (fvl. 17,3 Tr /a, la or H^ o /a, o Ta or i tw sec [H] tr [xai] 
tllr]ron' 5 Tr H uvSquo Tirua 7 H TiQunaovai 11 tr H |ro] z«i9 18 Tr 
inixovntiwv | Tr aroj/zwi' ita H s. d. p. 19 rf Tr5 H Jf j Tr H ((Qtior 
I Tr H [>;] sec 21 Tr [r<] sec 22 Tr H (tQtcov 25 H 7r«(r< 27 Tr H ccQa 
yt I xca ev. tr ?j tvQOitv 28 Tr ta/utv enc | ii^. h yju^ff 29 Tr H /qvom 
ut T sed videtur T postliac /qvOim voluisse 30 Tr^ Ticcoicyy. 31 Tr ojqi- 
Giv 71. n. naaiv, 34 Tr H [o] aQtonityni^G 18,2 Tr H SiHTtTaytvta 
tr [()V«]Tfr«/. 3 Tr h riQyiCtTo \ Tr (?jff«j' j'. cr;^. t. Ttyrri) 6 H^ fj'oj- 
7 Tr§ H i]lx^tr \ Tr [r<r«oi'] 10 H fOr/ 12 H^ oi lovSiaoi o/no&vfAtc- 
Sov 18 Tr xtyyotaiG 19 avTov tr fxft 21 nnlir h H Jft ^f narTCoa 
TTjr tooTTjr Trjy tQyofitrt])' Tioir^Gcci, tiO itQoaokvfi(c [et iterum] h 
25 h om roil pr 27 fiovko/Jtrov . . . avTov h H fv J'* tjj ff^tao) 
incSrjfiovvTsa Tirta xoQir&ioi xca uxovaarTta ccvtov nuQtxulovr 
Sttk&tir ovr ciVToia tio Tr]r nuTQtSa avnoy GvvxuTavfvacnToa 
St (CVTOV 01 t<itGioi tyQcixpav Toia tr xonivd^w fji(i0^i]T(ua onioa 
anoSt^tavTia tov arSQcr h 19,1.2 tytrtTO . . . imtv Tt h -{O^tXor- 
Toa St TOV navXov xiaa T)]r iSiar jiovkrjr noQtvtOx^ai tta itQoao- 
Xv/jc( tiTTtr (WTO) TO nrtvfjcc vnoOTQtcftir tia r)]v aaiar' Sttlx^ior 
St Tc( uviiiTtoixa fitQT] tQXtT(u tta tiftaor, xcu tvnior Ttraa fiudijTaa 
tintr I- 1 Tr5 H tl&tir | Tr Tirua enc 2 Tr ovSt | Tr taTir enc 3 
o St t(. Tr^ H5 ft. Tt 6 Tr 7jk{)-tr 8 Tr H om tu 9 TVQurrov h add 
-\ano (OQcta t tota StXKTrjay- 14 Tr§ H rtj'off 15 H tov [f^tr] 77' 17 Tr 
tntatv 22TrH Trir ijax. 24 H [ciQyv(^)ova] 25 Tr tGTir enc 27 Tr 
H (coTtfjtSoa itQor | tr [mi/rija] | Tr H [>j] pr [ H [>j] sec 28 h O^v/nov 
-\SQ((uo}Tta tia TO ((in(^)oSov\- 32 Tr avyxty. 34 wff H^ taati \ Tr 
H^ XQu^ovnuv 34 tqtaitar h add /^tyalrj rj aortfita tqtattDr 35 H 
TOV oylov o yi^)n/u/n((Tti''a tfi^air 36 H ararTu^tiTtor 38 TrH tyovatr \ 
Tr ttai'r 39 n. tT. Tr H TitQKiTfQtx) 40 7T6(}< pr . . . TuvTi]a h| 
20,4 fa'roj [Tr]5 h""- add uyQt Ti]a aaiaa Tr atxovvSoG 
5 Tr H5 7iQoat).&. 6 ottou Tr* H oi; 9 h navXov , tni nXttor xut. 
10 Tr ffiy/TT. I h S^OQv^ttaHtu 11 x«t pr [H] 13 Tr h nQoatXb. 
15 Tr nrTiXQvo \ tTtQtt h BGnfQa\ th] St sec h -\xca [ittvccrTtG tr 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 317 
ACT 20,16 — 27,33 



TooyvXio) Tt] \- IGTrH iiQoao).v/.t(c 21 /qiotov [Tr] H^ om 22 Tr 
-ovTu f^ioi 24 H5 ttXiiMau) 26 6i,oti Tr5 Jto 28 xvqiov tr H ihiov 
at tr add (?) | iSiov hf 30 H [fwrwj/] | iuvToiv tr uvtwv 32 5^«ft» 
H^ xvomi 33 Tr H ovdivoa 34 H ovai 21,1 h >;w«(T, «7ro- 

GnuathtvTtn an hvtoiv tv. | h tkituqu H /fra uvou h 3 Tr aviufu- 
I'fiTfa 5 Tr H^ iiuonaai >;/<«a | Tr yurMiii' 6 Tr H f.vtiirjfxti' 
8 Tr H i]XOiifxtv 13 H [oj Tr H om xat tmiv 18 Tr H Tr] de 
20 Tr H tiaiv (i> roia lovtiaioia t. mn. 21 Tr [nuvTCio] 22 Tr H om 
dii avytXx)-tiv nXrjOoa- et yao 23 fc/i H^ (Uf 24 H otc^fv farcv 
25 Tr5 H^ amartihi^i^v 28 Tr jr«)T«/;; 31 Tr avyx^i'i'tTui 32 h 
X(ijSo)i' 33 H ixfkivae \ Tr (duofair Scaiv 37 H jrooa at ; vult T 
77(joff (7£ 40 H xareaeiae \ h ytrofxavria aiyrja 22,2 H — «xoi'- 
aarTta . . . ((rjoir — j tr nnoGifwvat Tr H (fi]aiv enc 3 H 
TuvTi] TidQii T. 71. yccuaXirjl , nhn. \ Tr tGxt enc 11 ovx n'fjik. tr 
orz fi^kfTioi' h oicy* J' (jV.dToy 18 Tr H ;f«6 iJftj' 21 h anoGnXb} 
23 Jf Tr H Tf 26 Tr ixuTorraQ/oa 23,1 H^ Trai'Aoff rw (Tt'j'f- 
Jfj^o; siue o 5 Tr H f(TT(i' 6 tr txQa'^tv \ eyio sec [tr] H^ om 7 
A«A. Tr h tmovTOG H kuXovvroO | fy«)'iTO h tntJitntv 8 Tr 
(a^J^Joix. . . . i(f.{(foT.) I ,wf J' [Tr] H^ om 9 H ayyiXoa — . 10 Tr 
yaoutrtja j n H^ om 11 Tr ovrwa 12 t^f ii t* | H neiv 17 Tr 
fxaioi'TccQ/bj)' j tr anayaye | Tr H unuyyuXca ti 18TrH (frjGiv 
enc j H5 vtaviav 21 H tz^h' 22 Tr c.ntXvafr 23 Tr ixutovtuq/ow 

28 H \xuTriyayov i. r. n. uvto)}'] Tr xar^yayoy [«i'7oj'] 30 tr 
H fffffT. f^avTrjO j uvtovG Tr^ H /rpoa «t;roj' 34 Tr tnanx^"'' 
35 rou h TO) 24,2 H [«t'7oii] 3 Tr H nftrrij \ Tr navTu^ov, i Tr 
iyxonT(o\H. tnitixiu 5H 7r«ot 11 H tn ly vo)V at, \Tr UQovGuXrjfi- 
(H,) 13 oviSt Tr5 otTf 14 Tr nccGii' 15 77(>ofT Tr H «(T 19.20 H 
fi'*. — 'i 20 Tr ev()ov \av e/noc] 22 Tr hoc loco (fijXii 24 hoc loco 
et vv. 25.27 Tr (ffjXi'^ | tt^aovy Tr [tr] om 26 H [raroj] pr 

25,1 Tr tnao/ia H5 fnicQ/eue 5 Tr GvyxuTUf]. , Tr H ti tGTiy 
10 tGTcoG Tr post z(a0. | tr rjSixrjGu 11 H oirffj' fffrtv 12 Tr 
GvXXaX. 13 aojiaG. hj 14 H T('(T f artr | H xuTuXtXifAfxtyoG 16 rf 
tr h J"f 17 H om uvtwv 18 Tr§ H^ noyrjowy 24 Tr avfxnaQ. \ 
W tvtTvxty 26,1 TTfot H5 iTrf^i 3 Tr H oitu ff* 4 Tr H om rijr 
sec Tr iGaGiy Tr H om ot 5 Tr iytXojGiy 7 h xacayTrjGtiy 10 h 
om rf pr 12 Tr [t/;<t] 16 H ti^ta fue 20 tr [tto] naGay 2lTrH 
om oyTu 26 x(a 115 om | Tt H5 om | Tr [oti'/ij'] 28 ut n. /. noir]. 
hf 29 Tr H av4(Uf.ir)y \ H x(u fyoj 30 Tr Gvyxii&. 31 t/ Tr 
H^ om 27,2 H t«So(cuviir)yoj 5h SianXtvG. -\Si riuioojy dtxa- 

ntyTt h 6 Tr aXtiavSoiyoy 8 Tr H r]y noXiG XaGta 16 Tr H 
xavSa 19 Tr fooiijiay 23 Tr H om tyoj 27 H adouc | h TTQOGa^fiy 

29 T* tr Se j H u// nov H i]vyoyTO 30 Tr jino)QnG et. s. i. s. 33 Tr 



318 \a. DE TEXTUS HISTORIA. 
ACT 27,37 — lAC 5,20 



H Tj/biaXXfr 37 Siax. H^ wa 39 H^ txaojaat 41 Tr 7TQ0)Qa s. i. s. 
Tr5 ^lua [toji' •/Cv/.iaTO)r\ 43 H xoki^ujStp' | Tr anoQOiipavTiia 
28,1 H fifiXiTrjV}] 2 Tr H i/'t'/oor 3 H xad-rjifje 4 Tr H ndcw 5 tr 
nnorira'^afxtroa 6 Tr H nt/unQaa&ai. | Tr H fiiTu^aXo^tvot, 7 H^ t;^!*- 
paff rpffO 9H [xf«] pr 11 Tr fdt'iavSoivM 13 H o&iv nfQiiXovTta 
14 tr 7]Xd^(CjLier fta QOi/nrjV 16 Tr H fiarjXdc<iii(}' ] Tr H om t/jj' 
STTfTQ. TO) nuvXci) h H o fxaTormQ^oo na^jftfwxfv tovcj Stouiova 

TO) OTQKTOnfScCQ/O) , TO) 6t TICd'Xo) fnfTQCtTlTj \- j h Xdd ftU'T. -\ l^b) 

Ttja TiaQf/n^oXrir! \- 17 Tr avyxaXiOaaO at \Tr tx^^tair 20 Tr fvsxar 
23 H riXd-tiV 25 Tr H ccavfAtj. t^e 28 H vfAir eOTto 31 Tr H w y\' 
Tr add nnu'^tia ccnoaToXtor 

lAKSBOr EHISTOAH 

*H om tniGToXr] 

1,7 Tr xvniov. H^ xvqiov sine commate 9 o pr [H] 15 H 
anoxvH 17 H tanr, 18 li favrov 22 Tr^ H axQoaTdi ^ovo%' 26 tr 
ft [J^] Tia I Tr &Qrjaxoa j H^ f«i'roi> bis 27 Tr H tio x^fco 2,1 h 

/(fiarov , I H do^rjO; 3 ;;. enijiX. tr H tni^XtipriTa 6a axat H^ post 
7j xci\hov 4 01' J/fxo. . . . TTorrjQwr; h diaxt). . . . novriQMV. 
6 Tr H xwrarfi/j'. vf^uiv 14 ro [tr] H om j tr tig Xayrj 16 to [tr] 
H om 18 h a^iiO; j H axia. \ tr zkj'w dai'^ta Got 19 Tr ftff fffrtj' o 
%)aoG- tr fto I'/foo aOTiv H f. ^foff ioTiv; h *. o i^^f-o'a tGTiv; 
22 tr H oi'j'fyrjyft I Tr aTaXaiwdrj; 24 Tr /noror; 26 ;'«p H§ om [ 
Tr [tojv] toytor 3,3 tr ?)^<u)' ra'Torff 4 tr ottoi' [«j'] 5.6 Tr H 

ccranTai' xai i) yXwGGa jtvo, 6 Tr udtxinG. H adixiaG s. comm. , zra 
pr Tr H >'; 8 Tr H da/uaGai, iSvt'cirai Ki'd-QOTTior tr Jij'. <?«,«. arx^Q. 
ita vult T 14 Tr II xuTuxav/. xcu rpevSead^a xiaa ttjg aXtjd-aucG 
4,2 h (foytvaTa. xcu ov^ ^X^^^ ^^^ Tr H om xai, 3.4 Tr H dannvr]- 
arjTa. fiot/aXidaG, 4 Tr H a/^Qa tov fiaov aOTiv (Tr aoTir enc) | Tr 
iir 5 H^ Xayai ITqog j Tr H t]/utr; h ita vel Ty^utj', 8 H ayyiGai 9 Tr 
H xnt xXccvaara \ H^ fxaTKT()c(7TrjT0) 12 H aoTir h iffrh^ j o pr H^ om 
13 Tr noir^Gojfjar 14 tr [ra] ti]G avQ. [ Tr noia [;'«()] | H aniGT. 
Ti]G avQiov noui >; Cw>; v/u(ov (tTfxtG yuQ aoTa tiqog h antGT. tu 
Ti]G avQiov none yaQ rj cwrj vfiwv; ut/jig aara rj tiqog 15 tr 
H5 ii^aXr] I H d-aXt], x. C.i]aofxav x. 16 Tr ctXn'CovauuG 17 Tr aOTiv enc 

5,3 H vficov loG nvQ a&. Tr h vf^icov OJG nvQ- aO-. 6 H 
dixccio)'. [ H5 vfxiv; 9 Tr H aSaXqoi, xut aXXtjXo})'. i. 10 H xaxo- 
nad^iKG 11 h om o 12 H rat I'al x. r. ov ov , 14 Tr aXatxpccvTaG 
«i»Toj' I Tr [roe] xv H [tov xv\ 16 tr H^ nf)OGavxaGd^a\'ii ta&rjTa. 
18 tr H§ vaTor adwxai' 20 tr H* yivwGxaTa \ avTov sec Tr [trj om | 
h T//. *x d-araTOv kvtov Tr add laxw^ov 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 319 
IPE 1,6 — 2 PE 3,18 



OETPOr A 
*Tr ntToov (ntaTo).rj a' H ntroov ct 

1,6 tr Jfoj' [jffTfj'J 7 SoxLuiov hf 8 tr H aynXXiaTt 9 H om 
, vuwr 11 frf. T. h f^rj/.nvTO 12 h ccitk « j Tr H om tr 13 H 
vriqovTfa Tekfioya, 14 Tr H away. 16 H ($■. y^y'Q- 1°^*^] I TrH otl eyo) 
21 maxova tr ntGrtvovTua 24 tr arOoa [kvtov] i'Sfn. 2,1 H^ i'tto- 
xnvaiy 5 TrH oixodo^iifiGd^s 6H fxktxTov uxQuyiovicaov 7 TrH kiO^oa 
ov 15 H (ort . . . ayvoiGuiv) \ H (ft/xoir 24 >||U. h I'^uoj)' j raToi- 
sec Tr [tr] H om 25 H aD.u 3,1 xra H^ oni 4 H^ V^^X- '^- 7r()«5W(7 

6 h {(oa . . . y.aX., . . . Ttxva,) \ tr H vnrjxoviv 7 Tr H yvwaiv, wff aaO^. 
ax. T. yvriuxtiM anov. \ Tr Gvyxlr]Q. tr H^ avy(]l-v-)xXrioorouoi 
tr ,,(i. e. //w)" ' Tr H (yxon. [ h t«k7 nQoOfvycaa 11 fzzA. Tr [tr] H 
add (it 16 Tr5 y.aTaXalovGtv vuon' loa xaxonoKov, xarcaa/. 18 and). 
h tnccd-fv \ H iY/«a 21 o hf Tr (ou ocary.oa . . . fia &8or) 4,1 H^ 
auaoTKuO 5 f/ovTi xoircu H xoirom 6 Tr XQi&ojair et ttu(T(>' 17 
oTt Tr |H] add o 18 o sec H add [Jf] | o tert Tr H^ om 19 ccrTior 
H^ om j tr ayaiyonoucaa 5,1 Tr H om rova \ Tr avtunofajS. 2 Tr 
fTnaxonovjntO /nrj nvayxaGTWd \ x. d^eov [tr] H om 5 o [H] 6 Tr H 
Xtioci. 8 Tt'j'tt H om h tivcc 10 6)' h add rw j Tr /Qiaroi [iriaov] \ 
difj-tl. Tr [tr] H om 11 H om tmv Kixoviov Tr add ntToov a 

EETPOr B 

■••■Tr TifTQOv tnidTolrj /?' H ntroov /? 

1 H5 aifxwr 2.3 H t]^o)V. ojO 3 tu pr Tr [tr] H om | idiu d. x. 
ao. H^' dia d'o^ija xai aQSTtja 4 Tr r« utyiGra xm rifiia rifi.iv H^ t« 
TtjU. X. /<fj'. ?;,un' 9 trH^ ctfiuoriMV 17 tr H o itoff i.iov o ayanriroa 
fiov ovroa tar IV \ H tvdoxr]0((, — 18 TrH tv raj nyico oQti 19 Tr 
{(0(7 kvyvb) . . . urarfiXrj) 21 Tr^ H nQO(fr]rtiu nort uno Tr^ ayiot 
2,4 Tr H OHQOia 6 xaraa. [tr] H om | H aat^taiv 7 Tr H tQvaaro \ H 
tovaaro, — 8 o H^ om Tr tyxaroixiov j H t^aaaviLtv, — 9 Tr H 
ntioaauov 10 Tr H rolfxrirai, \ H rgefAOuGtv, 11 TrH [nufta xvqico] 
12 TrH ytytrrtj/iitrcc H (fdafjrjGorrca, 13 xofxi. tr H ndixovfitvoi j H 
cfTT/'Aot «7r. Tr5 h uyuncaa 14 tr H nxuranaarova 15Trli xarcO.i- 
novrta j /3off. H^ ^toiQ | tr h om off et legunt rjynnTjaar 18 Tr H (cno- 
(fSvyoiTKa Tova 19 Tr rovro \xai] 20 rjiiMV Tr [tr] H^ om 21 TrH 
XQfirrov 22 tr xvhafxa 3,3 Tr H tnUKuiKG uvron' 5 h awtaroiru 

7 furoj Tr§ avrov 9 rft Tr^ H tiG 10 TrH ot ovt^ttvoi xarax. TrH 
tv()f&Tjatrcu hf 11 oi)»' tr H oiTOJff | H [vfAaa] 12 rrjxtrcu hf 13 Tr 
H y>;i' xcdVTjV I Tr H z«t« to tnayyelfxa tr x«t t« tnayytXfxaru 16 
Tfaff Tr H om 1 Tr fffru' enc 18 Tr add [«^^i'] Tr add ntxQov ]i 



320 YI. DE TEXTUS HISTOEIA. 
110 1,2 — lUD 23 



ISANNOr A 
•■Tr iMuvov fjiiGTokr] a H iwkvov « 
1,2 Tr {y.ai rj Cwrj . . . it^avtQ. v/uiv) H — ... — 4 tr h 
;f«p« i,\uoji' 5 Tr5 H ovx sotiv ev avToi 7 H cwroG iOTiv 8 Tr tv 
i]fxiv ovx (OTCV 2,2 h fxoviov 6 ovrwa Tr [tr] H om 10 Tr5 H^ tv 
KVTC) ovx fOTir 14 H [tov S-fov] 16 Tr akai^onicc 17 H [fUToi] 
19 Tr H ti. y. f| rjfAMV rjocd' 20 xca sec H^ om j Tr5 h ttuitu. 
H nciVTta — 24 H [tv] tw narQL 27 h v/uaa, cO.ka to . . . ^ptvSoa- 
28 a/, tr (/(ouiv 29 xca [tr] H^ om 3,1 Tr H xai ta/jsr 1 Ttxr. 

h naidia 12 H xuiv s. d. p. 13 Tr H om xcu 15 av. h titvTov \ (av. 
Tr H^ avTW 19 xcu pr [Tr] H om | tr H ttjv xciQdiav 19.20 H ij//wv 
ort 21 rifxwv pr Tr [tr] H om | ri/xwi' sec [tr] H om 22 H av 23 H^ 
ntaTfvGcofxsv 4,2 trh tXrikv^tvca B /^rj ofjok. h Ivfi 6 Tr tOfitv 
enc 10 H5 r]yan7\xcifxiv 15 H far | H tO [^] { Tr H tmiv enc 
16 /utvfi sec Tr [H] om 18 Tr cdka 20 tr Tiwa Svvcaca ayitnuv; 
5,1 ;««< sec [Tr] H om 5 Tr Tca \St\ iariv H r. fcrr. [Jf] 6 h fiovco | Tr 
«AA« 10 H5 «iiTco I Tw ^6fc) hf 11 tr H o xt^toa r\{iiv 15 i«j' sec Tr av 
18 Tr edict 20 Tr h ctXrjd^irov, Tr H iff^fj' enc Tr add iwavov a 

IQANNOr B 

-Tr iwavov tniaroXi] /3 H lomvov /S 
1 Tr H fxlfXTt] xvQict s. litt. unc. li ExktXTt] KiQia 5 Tr H 
XL'ow s. litt. line. ! H yoaqcov aoi xcuvriv 6 ivct sec Tr H om 7 Tr H 
tii]Xi}c(.v non vult. T 8 tr H f<(H t}-)QyciGc(f^f»cc 12 Tr H^ /«pK 
i\uwv I Tr ?j 7TfnkrjQ0i)fjisvi} Tr add iwavov ^ 

IQANNOr r 
•■Tr Koarov tniOToXr] y' H <.w«)'oi' ;' 
1 H ycaca s. d. p. 3 Tr hyjiQriv [;««] H s. u. 4 H^ X'^Q'^' 
9 H SioTQtcpria lOTrH tx Ti]a exxXr]aiaa 11 Tr fffr/r enc 12 Tr 
V7T ciVTrjO Tr add icoavov y 

lOrAA 
*Tr lovSa tnir>xoXr\ 
1 fj' ^fw n. r\. xcu lif 4 H nnoticst8vr\act.v 5 navra hf | 
^ tr h to h| 11 H zf«)' s. d. p. 12 Tr H , aqo^caa (. 13 nJ.aVTjTca 
oia o Cocfoa TOV h nXavi]Tta oca Coqoa 14 H kvoix 15 Tr 
[«af/36fc«cr] I Tr H om Xoyoiv 16 H joj-yrarttt, \ H MCftXiaa 18 Tr 
ort f Afj'oj' f^. [oT/] j Tr H om roi' 22 iltyxnf tr H fXeart 22.23 
tXtajf SiaxQ. . . . iltuTt hf 23 H om , oi'Cf dt pr Tr add ^oj;(y« 



2. DE EDITIOXIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 321 
— RO 1,1 — 9,3 



npos psMAiors 

*Tr eniaToXia navkov. nQoa QcofxaiovG 

1.1 tr H5 a; /v 3 Tr H ttvTov, 9 H /uov iOriv 10 Tr Sto- 
/Afvoa, 12 Tr avunnoaxl. 15 H ovtw 16 tr H [nQOJTov] 21 Tr H 
«AA« 27 Tf tr rff I Tr H aijatrfa bis et uQataiv \ favTota H uiToia 
29 Tr H novriQiK nkton'^ia xaxca h ;;«/f. nor. nXiov. vel ttoj'. 
x«x. nktov. I H xaxorixHua Si h eniyivwaxorTfa j ort . . . rotry h| 
I noiovdir tr noiovvrta \ tr ai/j'fi'rfojfoijTfa 2,2 j'«o Tr^ H^ Si 
8 Tr «77f<,'>oi;(JU' I Tr H ^vfjoa , 9H aTfvoxMfiiu 13 rw Tr [tr] [H] 
om 14.15 Tr, {oxuv . . . unoXoyovfitvoyr,) 14 Tr (iolv enc 15 Tr 
avuftan. IG er tjjusqk trH fj' ?j rj/^ioa h *y r^fitQu rj vel fv rj/ufQa \ 
0T( tr H5 om | Tr h xoivei^ H XQi'rti ut T sec. cur. | Tr^ ti Iv )(v 
20.21 H I'OjUW, — o oi/r 27 Tr vouov; 29 Tr «AA« bis 3,1 H 
W(fi).ia 2 y«o Tr [H] om 3 H rt yi(Q; (i r]n. rirta, 4 Tr^ viXTjOrja 
7 J"f Tr h yuQ | H XQWOf^ni, 8 z«t sec (tr] [H] 9 tr vno afxaQ. 11 o pr 
[Tr] tr H5 om | Tr H avviuv \ o sec [tr] H^ cm | tr h Ctjtwv 12 o Tr 
[trj H* om I ovx farii' sec h om 14 h arofxa kvtcov 22 H [t>j(Toi;J 
25 h TTja niOTtuya | H uitov Sue s. c. 28 yat) tr h ovv 29 h /jorwv | 
Tr fxoroi; 30 H {f^foa, oa 4,1 tvQtjx. [trj H* om 5 Tr H (cae^t] 8 ov 
ov h 0) ov lib nfoiTOfiTjV | cFi tr Sict \ Tr t»;j' Sixuioawrjv H [r>/j'] 
(T. 12 z«i xoiG hf 16.17 H (oo fffrtr . . . ji^tixa Of,) 17 Tr {xic- 
/>wa . . . rti)^. ae,) 19 vt%'tx. Tr [tr] [H] praem riSr] | Tr H «z«toj'- 
T«fT?)0 20 Tr H akXu 22 Tr H \xui]. 

5.2 TrH [ri/ Tztar^/J 3 Tr^ h xuvyMfAtroi 6 trt j'faj H ft yt hf 
7 Tr {vntQ yitQ tov . . . unodavtiv) 11 H \/Qiaiov\ 12 H i^fjuoToy — . 
13 H ikXoyaTcti 15 x(a pr [H] 17 rw roi' h ft' | trH [rrja Swofao] | 
tr h yniarov itjoov 6,3 H [t»;ffoi'i'] 11 Tr [fU'ra] 19 H [tia ti]V 
nvouiav\ | H ovto) 21 Tr roTf , H s. c. i Tr H fnaia/vvio&f; I tr ro 
[ufj'J yttn 7,1 Tr (ycvajaxovOiv y. V. X«kw) 6 Tr H [Tjfxaa] 8H 
xdTHoyaaaTO 16 Tr ai<^(frjfii 17 Tr otxoi'ffK 20 fyw pr Tr [tr] H^ om 
23 H fif [fv] 25 H ;t'«ofi [St] h fv/uQiarco \ Tr H toj /ifi' rot 
8,2 Of Tr§ h jMf ht 3 H xuTfxniif 1 1 Tr tyfiona /inOTor fx nxniov 
LMonoi. I IP sec Tr om | tr H \x(ci] ; Tr h Sia to evotxovr avrov 
Tivfvua 14 trH itot ^foi» fiaiv 15.16 b viod^foitta- f v . . . naTtjQ, cwto 
16 Tr avfifjido. 17 Tr avyxkriQ. \ Tr avunaax- 20 (21) Tr f/r fkntSt- 
H f(^ fAn. ut postbac volebat T 21 cTtoTt TrH on 22 Tr avartvai^tc 
23 TrH [r]^iia\ 24 Tr om xf« j H t('o f^Ti.; h Tia , ti xcti (kni^si 
vel ri'o x«t tnoutvti, 28 H uyunoyat \ H auvtQyti [o ^foo] ftff 
34 H xmaxQivoiv \ la Tr [Hj om | H fyfQ&na [fx rfXQWv] \ Tr oo 
xici tOTcv iv 35 XV h O^fov 9,1 Tr av^fiaoT. 2 Tr wot iariv 2.3 Tr 

TisCHBNDOBF, N. T. ed. 8. 21 C 



322 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
RO 9,4 — ICO 1,13 



JJ.OV, {r]vxo fJ.riv . . . /qkJtou), 4 ca pr tr ^ 5 Tr H aaoxa, h aanxcr 
\ H 7t(ci'T0JV, h s. c. 11 Tr fj.r] nca 13 xcc&oia H^ y.uihunto \ Tr i]aKv 
19 Ti tr add [ovv] 20 Tr ^tvovv yt 23 xai [tr] H om 24 H aihviov — ; 
25 H oiarjf (ojo. sec. cur.) 26 avToiO Tr [tr] [H] om 27 H vnolt/bi/na 
28 tr awTifiVbiV [iv Sixtaoirwi], oti Xoyov c(vvTfT/u.rjfX£Voi'\ 29 Tr H 
iyxttTil. 31 Tr nf)d^aatv; 32 h (Qywr, 

10.3 6ixaioauvr]V sec Tr H om 5 Tr§ ort post vo/xov i^onit 
tr roi' vofxov \ noirjOaa Tr [tr] add avra 9 H5 o/joloyrjar^a to 
^rjua \ XV IV tr H5 oTt xo Ta 14 Tr H axovowair 15 xa&oja 
H5 xaO-anfQ \ tr noSfO [tojv ivctyy^XiCoiLitrMv eiQijvrjv] TCij>'|TrH 
om T« 18 Tr fAivovr yt 20 tolO [Tr] h praera tv bis 11,2 Tr 
yQctipi]; i Tr lOQarjl, 5 H Xififxa 10 Tr ffiiyx. 12 Tr nXrjQ. avTCor; 
13 Tr [oi'j'] 17 Tr avyx. | Tr qiCtjO [xcu] 19 Tr f;'X6j'r. 20 Tr 
txkaa&rjani' 23 H fni/xevioat \ Tr fj'XfjTo. bis 24 Tr (yxiirui- 
ad-rjOorTm \ Tr tlaiu; 25 7r«o Tr^ H^ iv | H «/pt 30 h vvvi, 31 Tr om 
vvv sec 33 H w 12,1 Tr b tvccoearov tm {ht(o 2 Tr (Ti'frpf. tr b 
aua{h-i'a-)xi]UKTiC(afhai et ^nci^oo(fiovG(Ha 4 h ji/f Ar; noXXa 14 H om 
^itiaff 15 b x«( xlttuiv 13,3 ayafi^o) fQyo} bf 9 b roi'Tw tw Aoyw | 
Tr H [sv T(a] ay. 11 I'lUfeff Tr^ b iq^ua 12 H [tff] sec 13 tr h iQiai xat 
CrjXoia 14 xvQ. it]a.x()- b ;fi' tv 14,5 y«p Tr [H] om 11 Tr^ fio^oXo- 
yrjasTcu naaa yXwaaa 12 ovr Tr [Hj om | Tr^ anod'toatt j H [toj y-tio] 
13 b om nQoaxofif^a et r] 14 Tr umov 18 tw pr [Tr] 19 Tr§ H5 3iO)- 
xwuer 21 H Tifti' | nQoaxonni, Tr [tr] add rj axavSaXiCtTM rj aad^ti'n 

15.4 H nQOfy()(((pr], [navTct] \ h e)(WfA.fv ttjO nccQaxXrjaacoa 5 Tr 
b tv /r 7 L'jM. tr H^ /juf<0 8 Tr^ b yeviG(^at 9 H fxt^rtai 11 7r«/.t>' tr 
add [/Ifj'ft] 14 r/;ff Tr [tr] om 15 Tr^ H ToXfxr^QOTfQcoa 17 H [r/;)] 18 tr 
b ToXfiw 19 ^*oi' Tr [H] ayiov \ H ^QiaTov, 20 Tr^ qiXorifjiovfiat 
21 tr H5 oypovrai. ante o<ff pou 22 r« tioAAk tr noXXaxia 23 Tr 
xXtuaaii' 1 H (mnob^tiav | noXXwv Tr^ H /xkj'wv 24 iif/i tr ktto 
H ff.inXr}ad^o), — 26 tr evSoxrjGev 30 H [,«(5'fA(/ot,] 31 dmxovta 
tr 6(OQO(fooin j ftff tr f v 32 Tr b ij' ;ff<p« *A.'/w tr H fv /«(;« 
sX&iov I i9-foi' tr zii Tv bf j Tr§ b xni ownvan. 33 Tr [«/*>?>'] 
16,1 H \xai\ JtKXOj'oj' 1 Tr xtyxQiaia 2 Tr H^ n()oO(ft^ria&f avTrjv] 
Tr j'«p «i't»j 5 Tr H tnuivtTov 6 Tr H fictQinv 8 Tr H a/unXin- 
Tov 11 Tr avyyevi^v 14 Tr aavyxQuov 18 H f^ccnaTMOt 19 H 
ffoyoi-a [,afj'] 20 Tr iv \xl'\ b s. u. 21 H luov] pr 27 H [w] \ Tr H 
om Tcuv aiiavwv Tr add 7r(}oa QWfiiaova 

npos KOPiNeiors a 

*Tr «' H « 
1,1 Yi.^ Til x^^ 2 Tr* rjyiaG/n. fv /(;. t»;ff. , t>; oi'ffjj *v xop. 
4 /.(ov [tr] H om 8 H [/(Jtffroi'] 13 H5 ^qiGtoG. j i'7rf(> tr b ntgi 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR AVH. 323 
100 1,14-13,10 



14 fi'X- Tr [tr| h add toj &f:(o 17 tr [o] ^^otaToo 28 H [xcu] to. 
ftrj ovTK 30 Tr H^ &eov, 2,1 ,««or. H^ ^uvOTrjQtov 2 Tr H ti 

ftJf mt 4 H ncd^oia | Tr cdht 5 Tr cdXa 8 Tr {ft yuQ . . . iOxav- 
(Hoaay) 9 a sec Tr5 H oau 10 (Ff tr H§ /«(> 13 nvevfiaTixoia h 
nvtvf^iuTixbiG Tr ai'j'xj;*)'. 15 Tr [,w*J'] tikitk H s. u. tr h [iff] 
n. 16 H aui'^t^ccad, 3,2 H [trt] 7 Tr H *0r('r 12 h Xf« {((jyvQioy 
13 tr [«i;to] 14 Tr ^uffft 16 Tr sara enc ] tr H^ iv v^iv or/.a 21 Tr 
tOTiv enc 4,4 Tr {ovStv . . . dt^ixaioifxui) 8 H fffrf; | H 

(nXovTTjaaTf; \ H e^aaiXtvGciTe ; pr | Tr avjj^aa. 9 Tr H^ KnaSti^iv 
oia 13 dvaip. Tr^ jilaG(fr]i^iovu(yoi. 14 Tr «AA« Tr^ rovS^iTU) 17 
Kuro Tr H** om ; tu Tr [H] oni 

5,2 TT^ft^'. Tr5 notrjoaa 4 xT' pr Tr [H] add >;itwj' 5 irjOov 
W om tr add \xQi(rrov] 8 ,a>jjf h , urj 11 Tr H rvv 12 Tr H 
xptrfri, 13 Tr H XQtvfi; 6,2 h XQivovOiy 3 Tr xQivovi.itv; Tr 

^u/) Tt /f 4 Tr xa&iZtTt. 5 Af/oj tr Ardoj 7 Tr [oi-r] oAwff H s. u. 
10 ov pr Tr^ oit* 11 trH JFi' [/y.uwv] «^ 14 h i^rjyeioer 19 h Tri'fi- 
uctToa ayiov iativ \ H xf-eov; | H iccvrwr, 7,1 Tr tyQaxpaxt [wot] 
5 H [«j'] H [t'uwj'] G Tr (T/';';'J'. 9 yniiew Tr§ h ya^rjaac 11 Tr 
{*«>' . . . xcacdkaytjTO}) H — ... — 12 Tr «vTt} 13 6< ria TrH 
jjTt0 15 i;,a«(r Tr h rjuua 17 tr h aiuotan' 28 Tr H [>/] Trfso*. 29 Tr h 
avr. tarip (Tr enc h iOT)y) to loinov, 34 (33) Tr H , xca /Aty.iQi.aTat. 
(Tr 34) x((t 7] yui'rj t] ayafxoa xat rj nccQd-fVoa uaQifiru \ TrH 
«yic< [x(u] 38Trh nuQd-ivoi' favTov < noift h noirjOU \ nocj]Gii tr 
no tit, 40 Si sec tr H^ yaQ 8,6 tr H [«AAJ ] Jt ou h Jt oj' 

8 Tr H oi'Tt fur fxi] (^aycouir, vanQOVjutO^a, ovts tar (fcr/ivfisy. 
niQiaatvo/ufd^K (H Tuoiaatvo/tnv, quod Tr fortasse voluit) tr ut 
T nfoiaaeuofif'hc excepto 10 tr H [as] \ Tr ii,6iokno) 13 Tr 3io 
n(Q 9,1 Tr twQHXu 2 Tr ntxi sec enc 4 Tr nitiv 7 Tr H [>;] 

9 xriii. H^ f/<^wffffff[H ,9^fw, 10 H uqotqiuv 12 Tr iyxonT]V H 
fvxonrjv 13 H f(T,9^toi'(7tj', j H avi'fxtQ. 15 H r; — to 16 fi^aj'j'fAtCw- 
^f« sec Tr H^ fvccyytXiaajiKci, 18 Tr H juoi' tariv tr ^uot" f. 21 H 
xfQi^ayd) 22 tr [wa] aad-fvrja 23 Tr Gvyxoty. 27 Tr H «AA« 

10,2 Tr^ H§ (^anTiacii'TO 3 H [to kkto] 4 Tr (fTTtroj' . . . 
XQiaroG) 5 Tr H rivdoxriaiv 8h iv f.iiu \ H uxoai, TQua 9 xvoior 
tr ;f(;)taTov j Tr H^ innQuaav 10 tr jU/^Jf yoyyvCwfj.H' | x«^. tr 
XK&ojG 11 tr Gvvk^aii'ov 13 h neiQual/rji'ttt vfiaG 16 Tr H fffTtv' 
(Tr enc H ox) toi; «tu. t. XQtGrov | Tr fOTt^- sec enc 18 Tr^ h oi;;^^ 
19 Tr (prjfAi enc | TrH fGTiv enc bis 20 &vovGiv pr Tr [tr] [H] add 
T« fi^j'7; 22 Tr iGfitv enc 11,3 h om o pr 5 h iuvTi]G 17 Tr§ h 

nuouyytkkbi ovx fnnivMV 19 na Tr [H] add xui 22 fnairfGco tr 
fTTrttjcij I Tr i',u«o fv rovTCj; 24 H tojJto' fiov eGTiv 26 Tr w/ptff 
12,2 oTt oTf hf 6 o Jf tr H^ x(u o 10 (ff sec et tert Tr [H] om | 

21* 



324 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 
ICO 12,15 — 2C0 3,6 



Tr§ H SiuxQiatia 15 Tr oiofimoa: sec 16 Tr aoj/uaToa ; sec 18 Tr 
H^ vir 19 Tr H [t«] 20 futr [Tr] H^ om 21 tr H [di] 25 Tr^ H 
axtOfAu 26 tcTt pr Tr^ ti ti \ Tr avfxn. \ tr do'^air]Tiu [h'] j Tr avy)(. 
13,2 x(u Ktv Tr§ x«j' secundo solo loco H xar bis | H fxtb^iaravtiv 

3 xui tuv Tr xitv primo solo loco H xav bis | Tr xiivV^r^aco/uai, H xicv/ri- 
au)/uai I TrH ov6fv 4TrH ^orjOTfvtTici, rj a. ov iyjkot, \ r] ayanrj sec 
[Tr] H om 5 t« tr h to ,ur/ 6 Tr Ovy/. 8 Tr [rf*] | h 7iQ0(f>r]Ttiu xiaa- 
QyTjOrjOfTcii I tr yroiofta y.uTaQyt]ihriaovTiii 12 H sec. cur. taomoov, 
14,0 Tr [tr] ^iSaxT] H s. u. 8 Tr h (foyyrir aaXniy'^ 14 TrH [yc(()\ 15 tr 
nQoatv^iDfxca bis ] Tr H i/;«Aoj [d't] 16 H [^r] nrfvuuTi 17 Tr «A>1« 
18 tr H^ y).o)ao(ua 25 Tr H o ^^oa 28 Tr h fouTj)'tvTj]0 31 — 33 TrH 
7ittQKxa).o)rrctt,- [H,(] xta . . . (iQjjytja , [H,)] mo . . . uyiojv. h 
7TaQ(iX(ilo)i'Tni, x(u . . . fiQTji'rjO. taa . . . uyiMV, 35 H^ fiavii-cirtiv 
37 Tr H tOTiv tvToXrj 38 ayrotirai Tr^ h ityrotiTV) 39 tr \tr\ y).(oaa. 

J5j2 H v^iv, 5 f77. Tr§ H^ tiTu 7 t7r. sec Tr5 H^ htu 10 Tr 
ft^ut pr enc | h 17 aw tuoi, 14 X((i Tr [tr] H^ oni | v/j())y H^ tj/amv 17 
vfiwv pr H add [^ffTn] 24 tr H nuQadid'o) | Tr ^vrufiiv H dvvufjiiv, 
25 Tr «/()KT 26 H Oai'tnoa, 27 ort pr h om j H nurra. tert 28 
x«« Tr [H] om | r« tert TrH om 29 Tr ^nnTiiofitroi; v. t. vtxoiov 
it . . . fynQOVTur 35 H rfXQOi, 49 h <footGoy.tv 50 tr Ji'^kv- 
r«t 51 tr xoi^uT]')-Tjao/jfi'i^K ov, n. St (sed vult -o^t&a, ov n. St) 
54 TO (fd^aoTov T. *v^. «f/(). x(« H^ om | H [t/jc] «•'>«»■. 16,2 «v 

Tr H f«v I h tvoSujd-Tj 3 6«J' Tr (cv | H SoxiuunrjTt Si tniarokoiv, 

4 Tr H a'^iov ?; 6 H XHTH^tro) \ xui H^ om 8H tniut'vco 10 x«/w 
H^ fyw 11 Tr f^i 15 H K/auiG s. d. p. 17 t'ufr. h ii^wv | oi'. Tr 
nvToi 19 «ff7r«CtTr(t T^ Hanui.ovTni 

npos KOPiNeiors b 

*Tr /J' H /S 

1,6 (6.7) Tr5 h f(Tf St (hXipo^tda, vntQ rrja vf.ioiv jTaoaxXrjafoja 
xcu 0(xnr]oiaa , (h om x. aonrjoiaa ,) irjO ti'foyovfxti'rjG tr vnouovr] 
Tb)v (CVTOJV 71 al} T] I tnr 0)1' ojj' x(a rjuiia nao/outr, (H etiam ,) xni 
r) tXniO Tj/ioji' jitjiaiH vntn vu(or' tnt Ji(((>uxukov/jfO^((, ii7rf(> Trja 
vfiioy nuQaxlrjatMa xiu aiOTrjouca , (h') 8 ntni H^ VTitQ 10 TrH 
tQvOdTO I Tr H [oTt] 12 ovx H praem [xiii] 14 Tr tOfxtv enc | Tr 
om TjucDV sec 15 tr H^ x<i{)nr 17 Tr t/()y]OUf.ir]r, | H to vai rat 
xni TO ov ov 18 H vai 19 Tr^ ta ^ | H rut bis 20 H afxr',i' 22 H 
[o] I TrH itQQu^wru 2,1 St tr H* yaQ 5 H /Lift)ov(r t. ^i. fnijinoo) 
71. 7 ^(tXl. [Tr] tr H^ om 9 ft h ^ 17 «U pr Tr alia 3,1 Tr 
avriOTav j Tr awoTaT. 2 Tr tyytyQ. 3 h xfa fr;'f;'ji. | Tr tyytyQ- 
] TiA. x«(jrf. o«()x. hf 4 Tr ,'>for H^ Otov. 5 tr tx. f0a. loyia. ti aq 
(avTiov I h ta/u6v, | tavtmv sec Tr uvtmv H uvtwv 6 H anoxTtivti 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TB WH. 325 
3 CO 3,7 — 13,13 



7 Tr* ynnuuuTt 9 rri J. tr H^ >; 6. 13 auvTOv Tr H ccvtov 14 Tr H 
nXl(c 16 Tr Jf «>' h rf «J' 17 xvQtou hf 18 x«^. h x(u')^o}an(Q 4,2 H 
*Ti'rtaT«roKr6(r 4 tr xarnvyctoui 5 ;^r». f^;fT. tr h t»;fT. ^o. | itjOovv 
h irjaoi' 10 roto ooiuaoiv Tr H tw om/juti 13 xru pr Tr H om 
14TrH [;f(wo)'J 17 /j,«f'ti' [trj H^ om 

5,3 ftyt Tr h ft 7f6o 4 H jiaQov/utyoi ((f w Tr «/./,« 5 Tr H 
aQO(Cjio)i'(c 7 H ftJoiff, — 10 tr ,,? r« tJtK Ton ao^nroa" | Tr (fuvXov 
tr /.uxor 12 /;</. tr vucor 6,2 Tr (Af;'6t . . . j'dj' rjfieQU acoTrjQiaa) 

H s. signo 4 H GvriajuyovTta 13 Tr (ma rtxv. keyw) 14 H avofxuc, 
15 Tr jSeXiuQ; \ niajo) h tiiotov 16 Tr avyxia. \ r]fiiia . . . (Ouev tr 
vfxiia . . . fOTf Tr ffxnfotnuTi^aoj 7, 5 Tr§ ta^tv H — f^oi&ti' . . . 
(fo^oi — . 8 H ((iAfTiw . . . vfi.ua,) j ^ktno) hf ] y«p Tr [tr] H cm | Tr 
i).vTii]atv vuua. 11 Tr H xuTfigy. | Tr tx6ixriaiv; 12 ovx Tr H 01;;^ | 
H uSixr]auvToa , [«/.A] oi'Jf | uXk Tr «AA« 14 fTTt [Tr] h praem tj 
8,3.4 H dvvuuvv, uiH^taQtxoi fxtTa 5 H — xca \ H uXk 7 H^ }]u(jjr 
tv v/uiv 9 Tr (yivbJOxfTf . . . nXovTrjOi^Te) j H [^] 12 Tr H *«)' 13 H^ 
OXnpia- all (§ caoTTjToG iv 18TrH /utr avrov rov udtXqov 19 Tr 
• (01; uovov . . . 7iQ0x)^i'/ji(ci' vfiwi'). H , — . . ., — | (7i'j' Tr H sv \ 
Tr H om (ivtov 24 (r^nxv. tr W (v^fi'^aar'he 9,1 Tr H fxoi' 

tOTiv 4 Tr (tj'« fxi] Xfybifiiv vufia) 5 tia Tr Trpoff H tiqoxutkq- 
TioojGi I Tr v/lIO)v TuvTrji' fToiurjy (ci'ac, j Tr H xai ur] 9.10 H 
(xit{}-ioa . . . 6rx. luotv) 10 aniofxu Tr anooov j Tr 7iXrj&-vvec 
11 roj />6t/j h ^foy 12 H — on, . . . xo) &iw, — 

10,1 H iTiittxiua 4 Tr {r« yun . . . o/vooiuctTwv) H — ... — j 
Tr H OTQUTnaa 7 H ^Xtntxt. 8 Tr h om rf ; Tr H xavxi]GO}{Xtti 
10 tr h (f(caiv 12 Tr tyxo. et bis aiyxo. 14 H • — ov yan . . . 
XQtOTOv — \ ov yuQ 0)0 fit] . . . iavTovG, h ft»a yao ui} . . . 
tuvTova; j Tr /qiotov 18 Tr H uXXu 11,3 H Evav j Tr anXoTrjTocf 
xtci Tr]G uyvoT}]T0G tr H anX. \x. t. ayi'OT.] [ /ptff. Tr H^ praem 
rov 4 H^ ((Vfxia,7t 5 )'«^ tr J* | Tr vntQ Xikv 16 H — tt J* 18 H 
[ttji] auQxu 21 Tr (fv aqnoavvr\ Xeyw) 23 Tr {nccQctifQOVwv XaXw) \ 
H I'/rf^ I Tr H tv (fvXaxaiG neoiaaoTfooja , (r nXtjyaia vmn- 
^uXXovTwa 30 H [fiov] 32 H «o6t« 12,1 H J«f ow li (Tf oi' 2 Tr 

(firf *j' aojjuctTi . . . oiSir) H — ... — 3 Tr (tire tv awfxnTt . . . 
oi6tv) H — ... — j H [ovx oi6a] fiov Tr H om 6.7 H tuov, . . . 
UTioxaXvipiwv. j (fiov . . . vntQtaowfxtu sec hf 7 iva pr Tr H praem 
Sio j iva firj vntoaintouiu sec Tr [tr] om 9 fiov sec [Tr] H om 10 xai 
Tr h , fv 1 1 yiiQ sec h yan tl \ Tr vntq Xiav 12 Tr H xarfioy. Tf Tr 
|H| om 13 Tr foriv 15Trh vfiojv, (i nfoiaa. vu. ayantav rjoaov 
ayanwucu. 19 H anoXoyovfiiO^u; 20 Tr^ fQiia 21 H Taneivwarj \ Tr 
iTiQu'iav; 13,2 H if.iiGoy.aL, 4 fv tr h aw | H [ii,G vfiaa] 

5 H* tff ^ 13 H [xv] Tr add nnoa xoqiv&iovG /J' 



326 VI. DE TEXTUS HISTOEIA. 
GAL 1,3 -EPH 4,8 



nPOS TAAATAS 

1,3 x. y.vQ. i]fiiov tr H rjfiwv x. xvq. h x. xvq. [>ju.] 4 niQc 
H^ vntQ 8 Tr tvayyf:Xi>,r]Tai, | ivay-TUi Tr [H] add if^ir tr add 
[fjU.] vel praem vfi. 11 Jf TrH5 yctQ 12 oir* Tr h ovSt 15 fi'tfox. 
Tr [tr] [H] add o i^foff 17 uvriXO^ov tr (mr]L9or 18 Tr fT>j t(h« 
21 H [rija] xihx. 2,1 Tr av/n7T((Q(d. 5 H , — oto G Tr [nnoioi . . . 

IdfApavfi.) I H Tt — 0710101 . . . dutiffQ^t — nQoawnov . . . htu- 
^avec — Sfioc \ o Tr [H] om 8 Tr (o ycco . . . id-rr).) j Tr xu^oi 12 
TjA*. Tr§ riki)tv 13 H [xai] sec 14 or/ Tr H ovx h „MSS. ovx" 
16 X^ tv tr Tv x^i \ XT' tv h tv jfv 20 vwv tov &foi' Tr^ i9foi; 
XM x^ 3,1 Tr (^(taxartr; 7 tr ttOD' vioi 10 tr [tr] Jiuair 

12 H «;.;. 14 Tr^ H5 tr jfw 16 Tr kUm 19 ou H^ av 21 H [roi' 
x^^foi'J j 6X 10^. H5 41' roiAb) I Tr H «>' >?»' h Tjr [rev] 23 Tr avyxX. 
28 H :7fa'rfff 29 Tr H xar 4,2 H tOTi 3 T^^ufi^K Tr§ T^^uf)' 
8H ovai 9 tr h rfoi;/.*!'*^' lOTrH triavTOva. 12 Tr vfina. 18 tr 
Crikovof^t I Tr H Trpoff t'//Kff, 19 H^ Ttxvia j Tr H u/itr 23 Tr 
«AA« I tr H [jUfr] j dia Ti]a Tr H5 dt 24 H aivd \ H uyaQ 25 Tr 
(to . . . aoapin) \ Tr to yaQ [«/«()] (Tf>'« o. tr to Sf [uyctfi] a. o. 
H5 to 6t nytcQ aiva o(). j Tr ovaToixti 28 v^tia . . . eoTt tr H5 
')]fitt,G . . . fO/ufv 29 H f^iwxi 5,1 T7; . . . t]Xtv&. hf | H fVf- 
XtG&t. — 6 H [tJjoon] 20 h tQtLG , 'Cy]koi 21 Tr (f()-ovoi [f/oi'o<] 
/.it&ai I xad^ioa h add xai 23 (22) Tr nnqvT. 26 tr li (dXjjkovo 
q&ov. 6,1 Tr TTQctvT. 2 Tr^ H aranh]QLOOaTt 4 H [fyoffroa] 
7 Tr fO' 9 Tr tyxux. 10 Tr txofxtv 11 tit^Xixoio h i^lixoia 12 H 
XQiOTOv [irjGov] — ] Tr H SiwxonTtti' 13trh nfQntT^r][Atvoi 15 
oiTi ;'«(» tr f/' ynn xQi^gto) trjoov ovTt \ Tr fffr/r 18 H [»;^wj] 
Tr add ttqoo yaXccTuo 

npos E$ESiors. 

1,1 Tr^ tv tiftao) s. u. 4 Tr H avTov ei' ityani], tr s. coram. 
14 tr H5 o fffrtv I H rjfiMV, 15 tr [r/jv «;'«77?jj'] H om 17 h Jw'/; 
vel JoJ I Tr H ,(H om,) tr tniyvoiati, iwtov , 18 H ji'^uwr] 20 Tr§ h 
fvrjQyt^Ofv I Tr H om hvtov sec 2,3 tr (fvati Tixvu \ H lomor — 
5 Tw h praem tv \ Tr (;f«(;>. fa. ata.) 12 H — ort | Tr a^toi, 15 (14) H 
f;^^()«j' f V I Tr H faToi', 15 H «iiTw 16H ffr«ii(>oii «;roz. 19 Trffi;^7ro>l. 
3,1 Ti-B. XV Tv 1.2 Tr ed-vwv ft 3 H [or/] 5 Tr nyioia, 6 Tr 
Ovyxk. et au^iu. 8 H — f^<o< . . . «t'rr; — 9 r/ff Tr h praem navTaa 

13 Tr fyx. 17.18(17)H v^wi- fr «;'«;tj;- 18 Tr5 H5 v\poa x. (ia&oa 19 
7ikr)(). no h 7iXr]Q(x)&i] 4,2 Tr txquvt. tr ayuni] s. comm. 3 Tr 
iiQrjl'rja, H -v/^0- 4 tr H [x«t] sec 7 r; Tr [H] om 8 frf. Tr [H] praem 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONJLATIO T TR WH. 327 
EPH 4,9 — COL 1,14 



xtet, 9 h xcnf^rj ttqwtov 14 Tr xv^fia j Tr Trarovoyitt, 16 Tr avfx^i,^. I 
usQova h /Lifkova avrov Tr H tnvTov 21 Tr H (Si6((j(&r]rf, I H5 
y.uS^bya aariv [h akrj&eca, (v 23 tr avavfovads 24 tr trSvaaaOf ^ H* 
om i6u(ta 32 tr H [Jj] I'^utr tr h ry^wti' 5,2 i]ia(ov H^ vucav 4 tj pr 
Tr H x«t 7 Tr ovu/n. 9 Tr -(o j'«() . . . uXi]d^tiuy H ,o j'«(j . . . aXi]- 
&Ha, 11 Tr Gvyx. 12 H XQVffij 15 Tr^ Tiwa ccxQi/ioja 19 i/^«A//. [tr] h 
praem fv Tr [ev] ttj xao. 22 nvdq. Tr [tr] h add vnoTaaataS^wOav 
23 h xi(fi{dr] tariv 27 H anO.ov 28 o^. Tr [H] add x«t j H ayannv 30 
raaof tr add [ex rt^a aaoxoa avrov, xiu fx tojv oarto)V «i'roi,'] 31 
xov et Ti]V Tr [Hj om i r. yvv. H^ nQoa Ttjr yvvcuxa Tr H yvvcax. 
avTov 32 H [tio] sec 6,1 Tr H [iv xvoio)] 2.3. h ttqcoti], ev 

fnayytlia iva 5 Tr H rr]a xuodina 6 Tr o(fd^aXuodovleiav 6.7 Tr 
H ^foi', (X }!jv/r]a ^tr 7 Tr fvvoiao, Sovkevovrta H tviocaa 
(SovkfvovTSO, 8 f«)' Ti Tr o av 10 h (^vi'ccuova&( 12 )ju«' tr h 
I'ufv 14 Tr oG(fvv 16TrH [t«] nfjivow/utra 18 H Jf/jafwff, 19 
H [roi' 6i'«j'}'*>ltoi'] et. s. comm. 21 H^ fiSt^n xai vutta Tr add 
nnoa fffiOiova 

npos *iAinnH2iors. 

1,6 Tr, ((/Ota j H^ tr ^' 7 Tr avyxoir. 9 tr h ntoiGatvay] 14 H 
To'/.uar 17 ror [Tr] h om 19 yuQ h df 22 H5 SQyov, — xcu \ h (UQt^ao- 
u(a: 23 tr [y««J 24 h tnijueivca Tr f j' r>; accoxi 25 Tr H oiJa on s. 
comm. 28.29 H (rjTta . . . naayiiv) 2,2 Tr avfxxy. ' ev h avTo 4 

fXdOTOi pr tr h txaaroa 4.5 h treowv. fxaaroi r. 6 Tr /""or« 7 Tr 
yevofifvoG, H -roff- 7 (8) Tr H avd^Qwnoa s. comm. 8 Tr iuvTov, 9 H 
vTifQvxpoiGtv, 11 Tr^ H e^o/xoXoyrjarjTat 12 H [wff] 15 yfvrja. tr ?jrf 
17.18 Tr ovyy. bis 21 Tr h ti' ^' 26 H nnvTcta vu«a [i3(iv] h r'u«ff 
TiavTdO sine fdfti' ! Tr , xcci adriuovoiv, H , xai adrifxoviov 27 H 
H^uvuTov 30 yoiOTov tr H^ xi'ptoi' { H riyyiGfr, nuo. t. ipvytj ivcc 
3,1 H aG(falea. — 7 UTtva Tr [tr] H praem «AA« | tr uoi rjv 8 Tr 
ufV ovv sine j'f H ^ufj' ovv ye 10 Tr H GvuuoQ(f. 12 Tr H ei 
xai xai. I tJjff. Tr [H] om 13 ovnoi Tr^ h ov 17 Tr avjujucu. j Tr 
ovTwo 21TrH avu^ooifov ' H kitw 4,1 ayanr^roi sec h add 

uov 2 Tr H avvTvyr]v 3 h -Ti'j'Ci'yf 6H jUfr fu;^. 11 Tr Ufj-i, enc 
12 H neivur 14 Tr fft'yzotr. Tr add Trpoff (fikmnrjaiova 

nP02 KOAOZSAEIS. 

*Tr H -kaaaaeia 

1,2 Tr xoXaaaaia 3 H om xf« ! H [yoiaTov\ \ tkqi Tr h I'TTfp 
4 H [>)j' f;ffTf] 6 Tr H vuaa, . . . iariv xaon. j Tr 'iariv 7 vfx. Tr§ 
H5 rjf^wv 10 Tr uotaxtiav H antaxucv (v s. comm. 11 Tr H fxaxQO- 
ihvuiav una yaoaa- (H,) 12 h toj //fo) naTQt | v,u. Tr^ h 7;t/«a 14 h 



328 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
COL 1,16 — 2THESS 2,3 — 



ea^ofxfv 16 fni Tr praem [t«J 17 H fariv 18 H [jj] ao/r] 20 St avTov 
sec Tr [H| om 21.22 (22) H , — rvvt . . . (hivarov, — | tr h anoxar- 
rjXkdyrjTf 26 H ,— J'l'J' 27TrH§o fOTiv 2,1 Tr iOJQuy.uv 2H 
avv^i§. I Tr \to\ nlovToa \ Tr d^tov xqiotov , h| 3 Tr tioiv enc 
4 Tr TovTO [St\ 7 tr H ntQtao. [ir ai/T»j| iv 8 h tarat v/uaa 10 off tr 
o 12 ^um. Tr ^{inriajnuj | *x Tr add rwj/ 13 vfxaa sec h Tj^uaff | H5 
ttuTOJ- 14 h >j^tj'- 15 H nni)Qr]nia <}Qt,ufi^. 16 »; pr tr H5 zf« | Tr 
H vfout]VUia 17 « tr h o 18 O^tlMV . . . i/n^uT. hf j Tr noQctxiv 19 Tr 
oufi^t^. 20 Tr doyfxuTiitaOf; H s. p. 22 Tr Ki'^(joj7rwj'- 23 xta 
M(f'. . . . artQXoa hf | H [xcci] sec | Tr tivi, enc 3,4 v/nwv tr H^ fj^awv 
11 Tr T« navra T non vult 1 2 xfu h nihil nisi , 13 Tr (avixof^evoi . . . 
vfifia) \ /QiGToa Tr H^ y.vQioa 14 H naai 15 H [(vi] 16 /^tffroi' h 
jxvQLOv I H nkovaiwa tv \ Tr aotfia, H ao(fuc Tr H tavTovO 
^paXfi. I H ipaX/Lioia, \ Tr H vfzi'oia , | Tr H TU'ev/xuTixatG iv j ttj 
B5 om I H /«()iTt, 17 Tr H f«i' 22 Tr o(f'&akuoSovXtiuG h oifd^aX- 
jxodovXia I Tr «AA« 25 H xoucairai 4,3 o tr or 9 H /j'W(»t- 
■Govaiv 10 Tr H (/rfpt oi' . . . avrov) 11 Tr H TifQirofxtja, 13 H 
Vf()« IToXft 15 tr H vvfX(fnv \ nvrwv tr H avrria Tr add 7i(Joff 
jfoAfcffffttftC 

nPOS eESSAAONIKEIS A 

*Tr «' H « 
1,4 Toi; Tr [H] om 5 Tr [tv] nXriQOif. \ iv quart [Tr] H§ om 7 h 
rvnova 8 f v tt] sec Tr [tr] H om | H akX 9 rifx. h vfiojy 10 H 
[rco)'] vfx^Qjj/ 2,5 Tr xoluxfiaa j H om fv sec 7 rjntoi H yr;- 
TTiOfc 8H ofxsiQ. j H rjvSox. 11.12 (12) TrH -rot x«t uaoTVQOf^troi, {H 
-Qo/iiti'ot,) 12trh x(dtam'Toa 13trH aXTjd^iDa tariv 16 h f(f&((Xfv 
19 Tr xcw)(riat(x)a ; \ H x«t;;f»)fffW0 — tj oii;ft z. vfttia — f/^7i(). 
3,2 J/«x. Toi^ v^u h awtQyov [rov rfu^ 5 h vfxwv niOZLV 8 tr 
aTtjXTjTi 13 h ctfif/jTiTcoa ! ttjtiTjj' Tr H^ om 4,1 oi/v H5 om | tj'« 

pr [H] I H , — iva ntQ. 7 H aXX 8 xcu Tr H om 9 f/f rf tr f^o/J-tv 
vel fi/ouiv I H ayajTKV 10 Tr H t. adtXqova [roiff] 14 x. o 
t>foff tr o i9^. x«t 5,3 tr h or«j' cTf 4 tr vuaa r] rjufQn \ H^ 

xXtmaa 9 h o i9^foff rjijua j H [/qigtov] 10 TZf^t h vntQ 13 H^ 
v7T(Q(X7nQcaGov j H fuvToto 15 Tr rtw enc | TrH unoSoi | h Stajxtre 
xttL 19 Tr H ajievvvTt 21 H [J*] 25trH [x«t] Tr^pt 27 rota [tr] h 
add ayioiG Tr add tiqoG d^eaa. a 

nPOS eESSAAONIKEIS B 

*Tr /S' H /? 
1,2 ?;,«. [Tr] H om 4 Tr eyxavx- \ h tvtx^G&f 8 TH (^Aoyt 
jTvpoff I H ftJofft 10 tniGXiv^r] hf 2,1 jj^u. pr [H] 2h xvqiov, 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WB.. 329 
2 THESS 2,3 — HEB 11,20 



— 3 civof.1. tr h n/ni(QTuca 4 H tOTiv d^toa — . 7 H avo^iaa- 8 H 
rtjjfforff] li avnkoi 12 11^ navTta 13 un ccQ^ria tr h aTruo/rjv 14 
xat, Tr H om i\uua tr rj/xaa 16 o sec Tr^ [H] om 3,3 xvQioa 
tr ^foo 4 Tr H [x«t] noiiiTa x. 6 /jjUwv pr [tr] H* om ] Tr^ H^ naQi- 
Itt^tTi 8 Tr «A>L« 13 H tvxax. 14 Tr H arjutcova&E (H,) ut] avra- 
vauiyvi'Od^ai Tr add tiqoo ^taaakoiixfia ,s' 

npos EBPAiors 

1,5 H as, 8 Tr h aov , o S-€oa, \ H [tov aiajvoa] \ aov sec 
H5 (cvTov 9 aSixiav Tr H nrofxiav 10 H ftfftv enc 12 aklaiti-G 
Tr5 H eh^fio | Tr aurouff [wff t_M«T(oy], H wuroLff, wff tfiuriov 
2,3 H awTJjotaa, 4 H S-skr^atv; 6 Tr H rff' ttoJ rtff | Tr kdtoi;- H 
«i'Toi', 7 Tr H eoTSif. avTor, [xai xuTtaTT]aaa uvtov tni, tu (oycc 
TOJV /(iQtov oov (H,)J 8 H [«i'TwJ pr 9 yaniTt, tr ywoia 14 H fart 
16 H Stj nov 3,2 trH [olw] 6 tr H [ue/Qi tsX. /3f^.] 7 — 11 H 
uyiov . . . xuTun. uov h ayiov, . . . aoi'. 13 tr h t^ vfxwv na 15 h 
axovar]TB, — 17 TrH uficcQTrjaaaiv, . . . eQi]fi(o; 4,2. /^jj . . . 

axovaaaiv hf | Tr H* avy{'K avv-)xixeQc(afj.ivova 3 yaQ trh ovv \ Tr 
H [rrp'] pr 7 h noofiQTjxfv 12 H Sttxr. s. d. p. 15 Tr Gvfxncdh. 

5,1 TrH [it] 2H ayvoovm 3 attv. tr avTov 12 H tivu \ ov 
[Tr] h praem xai 6,2 H§ ^ida/Tjv \ re sec [Tr] H^ om 4 Tr h 

(fcoTiad^eiTua, 18 rov Tr H§ om 19 Tr affc/aAjjr 7,1 o sec Tr oa 
H+ot h sec. cur. „MSS. oa" 4 zfa Tr H* om 5 Tr Uve'i | H UQarucv 
11 Tr Xev'iTixrja | Tr (o >l«o(T . . . v(VOfiod-fTr]TC<i) 20.21 TrH {oi 
uev . . . ttiwva,) 22 xf« Tr [tr] om 23 tr UQfia yeyovoTfa 26 H [xcct] 
pr 27 H (toito . . . -evsyxcca) 1 Tr e(f ana'^ \ Tr^ H^ avtvtyxcca 28 H 
viov, 8,5 H (ocTivfa . . . ooft) 6 vvvi tr H* j'l'j' Tr§ TeTev/er 
8 Tr5 h (ivTota 10 Tr H5 za^tJfttff 9,1 Tr et/iv | Tr H [xca] 2 tr 
«orwj' [xca to /Qvaovv S-i\uucTT}ot,oi'] ] h t« «yta j H^ nyicc 3 Trh 
r« «ytft TO)V (tytwv 4 tr [;f^i'Ooij'] (/ovan \&l< uikt riQiov xui\ 10 Jtx. 
[Tr] h praem xui 11 ^tkX. tr H^ yerofierwr 12 Tr f(^ «7r«| 14 
iijuwv tr H5 ty^ftjj/ I Tr Cfovri; 17 TTOTf H^ tot« | h Siad-eufvoO ; 
18 Tr H ouJf I Tr eyxfx. 19 TrH tov vofiov 23 H xQeiTToai, 

10,1 x((T . . . reXtiojaai hf | h kvt. d^va. avroiv aia Tr H «ff ! 
TrH (H5 sec. cur.) dvvavrai 4 h TQuyuiv x. tccvq. 6 H evSox. 7 Tr {fv 
xaifcduii . . . ffA.ov) 8 H fi'dox. 10 Tr erf ana'i 11 LtQ. trh «^;(ftf()fi;or 
16 H wiToyff, — (sec) 22 Tr H diQavT. 23 (22) Tr ).ei.ovfievoi 23 Tr 
(niai. y. o fuccyy.) | Tr H S7iayyftXafj.evoa- 34 SeOfi. tr dea/uoia fiov 
37 tr XQoriti 38 H [aoi'] pr 11,1 h vnoaxccaia nauyuctTwr, 4H 

xaij' et s. d. p. | av. t. -(hj Tr av. tco {^aw hf 5 H avw/ \ H avuQaa- 
Trjxtyai 6 Tr H [toj] d^aw 8 Tr [a] xaXovfiavoa 9 Tr avyxi.r]o. 11 h 
avT^ aaQQu 12 h eyaytjd-rjaKV 15 H a^vri^ovavov 20 niarat. [Tr] H 



330 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
HEB 11,25 — 2 TI 4,2 



add xai 25 Tr avyxux. 35 H ^ ywnixiG^ h sec. cur. ,,MSS. yvvaixaa" 
37 Tr^ h snoiaO-., snetQitaO^. hf | H aiyioiO 38 Tr xoa/uoa- H. s. p. | 
(Tit, h f V I H oQfai 12,3 H5 ecevTova 7 H vnof^iVfTf Tr H S^foa- 8 H 
yiyoi'uai 11 fj.(v pr Tr^ h (Jf hf 13 h TToirjaart 15 6iu t. tr H5 tft 
«L'T>;ff 16 H KTttStTO 19 jU?) H§ om 21 tr h txTQOfxoa 22.23 (22) H 
ayyiXoiv, nuvrjyvQet, x. 23 Tr nvev/xaGiv 25 h ovquvov 27 H [tjjj'J 
13,5 Tr H eyxaraXinoi 6 Tr [x«i] oi^ 9 h 7i(QinaTr]Gavrsa 10 H 
[floi'ffmr] 15 oi;i' [Tr] H^ om 16 H avnouaa s. d. p. 21 Tr tQyo) 
aya&(o j h avT., uvtoj ttoiwv hf ! ^i"- Tr^ vjuiv 22 h ai't/fo&ai, 
25 Tr h add afiijv Tr add txqoo i(iQKiovG 

nPOS TIMOeEON A 
«Tr «' H « 

1,4 H naQi/ovai | H niOTH, — 9 Tr uatjieaiv 12 1i frSvvu- 
fXOVVTi, 16 Tr H5 j^ Zff 18 tr H^ ajQcatvi] 20 H nuidf^vO^Mai 2,3 tr 
TOVTo [;'«(>] 7 H xr]QV^ j Tr {akr^d-. I., ov i^iEvS.) H — ... — 
8 H^ diakoyio^iov 9 Tr wOavTcuG [xui] j xoa^ioj h xoouiojo \ H^ j(qu- 
oto) 12 Tr «AA« 13 Tr fi'c: H ftia- 3,1 H koyoa. verba n. o koy. 

ad antecedentia mittit 5 Tr H {ti, dt . . . fnt,fxtk.;) 14 H \nQoa at] \ 
Ta/tov Tr H tp rayti 4,1 H nvtvfxaai 3 xwAi/ov. . . . antx- 
h| I Tr fneyvMXoair 6 h nuQrixoXoviiriaaa 10 «}'wi'. tr h ovtidii^o- 
fx-s&a I h rjlTiiau/Lisi' 12 H ayvia 16 H J'/(5'«ffxf<>lt«' 5,2 H ayviu 

4 Tr ttTToJfxroj' 5 f /ft Tr [H] add tov (non h) | O-tov h xvqiov 8 tr 
H^ TiQoroti 16 fTiKQXfiad^d) H5 anaQxtiTO} 20 H roi'ff [Jf] 21 tr 
TTQoaxkrjair 6,2 h uyanriToi, oi 3 Tr H 7rpo(rf(j;ffTfa H i/tat- 
vovai I H ,T0ta t. xd tj^m. tii ;fii, 7 ot< oi'Jf h| 8 h 6iuTQ0<frjV 

11 h TOL" ^fon I Tr TTQcwnaxi^eiav 13TrH naQayyeXXw ffot ' Tr H 
Tov fhtov j tr h ill ^ 17 Tr H* vxpriXoipQov^LV \ h tw (i^tw tm 21 
jUf5^ vfioiv tr jU^Tfi; aoi' Tr add Trjjoff riuo'^^fov a 

nPOS TIMOeEON B 

*Tr /?' H /9 

1,2 tr h (sec. cur.) xca xvqiov trjOov _;^()<crroi' tov xvqwv 
3.4 Tr H , vvxToa xcet r]f^eQaa enin. 4 H 7iXr]Q(o&0} s. comm. 5 H 
kioidi s. d. p. 8 Tr avyxuxon. 10 tr tT' /i' 11 H xflQv'i \ Tr JtJrt- 
axakoa idviov 13 wr hf 15 Tr H fQ/btoyfvr]a 18 H — rfw/j . . . 
rj/j.(Q(C — 2,3 Tr Gvyxnxon. 4 Tr nQccyfictTfuaa 9 H xaxovQyoa. 

12 Tr H av/iifiaaiX. 14 >9^foi' tr h xvqiov 16 Tr nfQiiaraao 17 H 
ffn'kr]T0G 18 Afy. ftr] h add r»j)' 19 Tr ^tfv rot 21 Tr Tt/nriv i]yiaa. 
22 jU*r« [tr] h add nnvTutv 25 h rftJj; 3,10 h 7iKQT}xoXov&T]xaa 
15 Tr [r«] <fp« 4,1 h xptvfu 2 Tr H§ tnuiiuriaov , naqaxaXtaov 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 331 
2 TI 4,8 — APOC 2,22 



8 Tr i]ya7ir]xoaiv 10 H* iyxuTtXeinn- yaXX. Tr^ H yaXuTinr 13 H* 
antXtmov 14 H — unodtaait . . . avrov — 16 H^ tyxuTikiinov \ 
H — jUT) avT. XoytaO^iiTj- — 20 W anfXfinor 21 Tr Xh'oa \ H 
[navrta] 22 h xvQioa irjOova Tr add nQoa Tifxo&eoi' /S' 

nPOS TITON 

1,1 li /QiOTov [njoof] 2.3 H fuoivifov t(fur. . . . idioia, ror . . . 
xriQvyfXttTi o b^^ untXtinov 6H tX Tia tariv 13 H [ev] 2,3 h 
,u») oix'b) (T non vult fir]) 4 H awifQovi'Cuiai 5 Tr oixovQyovo 
aya&aa, 6.7 TrH ooxfooniv , (H-) tuql ttco'tu atuvTov 7 h foyoir 
(V Ti] didaoxaXiu, aifO^O(). 9 H vnoTaaata&ai ir nuOiy, tvicQ. 
9.10 h nvTiXiyovTuo jurj^f \ thot. tvdttx. ayad^. li tvSiixrvfitvova 
aya7ir]i' 13 li rjucor, \ h tv /i' 3,1 H vnoTccoafad-iu mi&^aQ- 

/ft)', 5 Tr naXtyytv. 7 Tr yey'tjd^ojjuev 9 eQiv Tr eoeia H neou- 
araao s. d. p. 13 Tr anoXXta \ Tr H^ Xfinrj Tr add tiooo titov 

nPOS $IAHMONA 

5 TiQOG Tr H5 na 6 rou Tr [H] om | Tr§ H§ r]y.i.r 9 Trof a/3, hf | 
h vvv 10 H — nuQuxaXb} 11 zat pr Tr H^ om 11 (12) Tr avfTK/n^fja- 
aoc. H s. p. i tr [ov (fa] uvtov | tr GnXity^vu [itQoaXu^ov] 16 Tr H 
ovxeri 25 Tr h xvocov rjuojr Tr add hqoo (fiXtj flora 

AnOKAAr^^is ISANNOr 
*Tr H anoxaXvxpia iconrov 

1,1 H ibjavei 2 Tr H uStv 3 Tr H tovo Xoyovo 4 « Tr§ h 
Twi' 5 H ['J^WJ'] 6 H — xut, en. . . . tictqi avrov, — j rjfiaa Tr^ h 
t]fin' Tiav aiwvwv H om 8 H w 9 Tr GvyxoiV. | Tr H om 6m 
sec 10 h (fcjj'rjr ueyaXtjr onco&iv fiov 11 TrH Gfivovav. 13 Tr 
rwv [f7iT«] Xvx%'. viov Tr h I'tto | Tr H fiaOxoia 15 Tr^ H ntnv- 
owufrrjO h -utvot 18 H — xai tyiv. . . . twv aio)vo}r, — 
19 Tr H yirto&ai 20 Tr (toiy pr enc | fnra (nra hf 2,1 rrja 
Tr5 H Tw Tr /qvGhov 5 Tr ntnriDxua 6 Tr vtxoXairtav 7 h btov 
fiov 8 T7)cr H Tft) Tr H Ofiv^rrj 10 ,u;;Jf >' Tr H^ ,m?j | H (XITs 
h f|fT* vel f/jT( 12 T>;(7 lif 13 fiov sec [Tr] H add xai TrH 
avrinaa hf | Tr H [won] tert 14 H aXXa \ h om ore et scribit oXtya- 
15 TOJV [Tr] H om 16 Tr H Luraiorjoor ovr 17 H nxoiVTi 18 
rryff H xio H [«t'Toi'] pr Tr H (fXoyu 19 Tr (err. de test.) t. niOTiv 
X. T. ayun. H r. «;'. x. t. tiiot. (cf infra caput XII) j Tr H vnofiovrjV 
oov 20 TrH aXXa\h yvvaixa oov Tr tf C«/5*A | Tr H (avTTjv 22 h 



332 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
APOC 2,28 — 11,18 



fQycor avx<j)v 28 H nQcoivor s. d. p. 3,1 ttjo h tw f 2 t« sec 
[Tr] H§ om 3 tr H^ yrqiG 7 r»jff h ro) t 1 1^" ^^ o kAt)^. (h,) o ay. \ 
rov Tr H5 om | xkfiwv b xkeui j H ctpoiyfi 8 H, — ttfoi' . . . 
avTTjV, — I Tr5 avt(ayf^. 9 Tr rff'Jw | H xptvSovxtti,, — iSov 14 T/jff 
pr hf I H [o] (ckr]&ivoo 17 H tXtti'oO h o fleivoa 18 H y.oXXov- 
Qiov I H (yxQiacu 19 tr Crilioaov 20 xra tert Tr H^ om 4,1 Tr H 

f«Foj' 1.2 H yevtod-cii. fxtTci tuvtu iv. 3 tr [y.. o ;<«v^?;^Mf j'off] 4 
Q^QOVovG pr Tr H^ xhoovoi \ Tr H Tsaaagea pr | fv H^ om Tr /()ii- 
Ofoi;a 5 Tr «f ftfftj' 6 Tr H t^nQoaO-tv 7h f/oj' 8 xaH^ tv Tr 
exaaroj' | Tr f| xvxkod-n', x. 9 H5 rou Q^qovov 

5,3 Tr TjJia'WTo j oiTf pr et sec Tr H^ ovSe 4 xui Tr H add 
[f j'w] 6 tr H5 iOTrjxoa \ iJiru tert [H] | Tr H5 ccntaTal/nivoi 8 Tr 
tLxoainaacwta j Tr )(QvGtaG \ Tr H f« ftfftv h « fta. ita T vult 
9 Tr ,9-4trj jjjUttff 10 Tr§ H ^uacltvovOiv 11 (O0 H5 om 12 Tr H^ uSior 
13 tr [xat, vnoxdTOi rr^a yt]a] \ H O^aXaoarja [iOTiv], j TrH , lyxovaa 
sine xai | it;', h XtyovTa j Tr H^ tov O-qovov 6,1 Tr H ii6oi' | H 

f^w)';; 2 Tr H ti6or 4 tr H [fturw] pr | H [ix] 5 H ?;}'ot|f | TrH 
iiifov 7 Tr [q.wyrji'] 8 Tr H ti(fov \ H [«i;roi'J pr j kvtw Tr [H] add 
o I Tr c(6r](r s. i. s. j |W*t «i;. tr nvrco 9 Tr H ftJoj' 11 H avannv- 
oovTtu I H5 nXrjQtofhojaiv 12 Tr H ftJoj^ Tr H eytytTo utXua 13 Tr 
H ^alXec 14 tr h tXioaofxtroa 16 H ntaun \ Tr^ H roii x)^()ovov 
7,1 x^t [Tr] H^ om I Tr H ftJoj/ | nav Tr [hj Tt 2 Tr H eidoi' j h 
«y«roAwy | h exQuCtv 3 tr h xai ttjv d-aX. | Tr a/Qta 6 H j'ff/^«- 
A(/i 1 Tr (err. de test.) ^avruaar] 7 Tr H laauxno 9 Tr H tidov \ Tr H 
(foirixiO 10 H xqkCovoi 11 H larrixtiGuv 12 H [«^u>j)'] sec 17 Tr 
avtif^itaov 8,2 Tr H tidov \ h edoiyj] 3 roi; i9^i;fft. h ro d^vGiu- 
GTtjniov 5 h uGTQunui xui ifwvai 6 H uvtovg 7 Tr5 H utfxiyfitva 
8 Tr fGcdniat 11 Tr om o 12 Tr yt«}'^ 13 Tr H ftJoy | h Totff 
xaroixovatv 9,1 Tr H f<(Jo>' 2 Tr iGxoTiGd^i] 3 Tr H uvtcug 

4 Tr H (QQ. ((VTKiG I Tr^ ((SixrjGOiGi)' H t/ovat 5 Tr^ H^ avraiG 
6h fvQOJGcr 7 o/j,oioi pr Tr H^ o/nout 9H f/;f«)' 10 Tr^ h ouoioiG 
hf llTrH om w j 13 TrH om TfGGuQon' 16 Tr Ji'o juvoiadtG H 
rftor fjLVQiadiG 17 Tr H f<Jo>' 19 Tr fffrtv 20 ovrff Tr oi'r« H 
01/ h ovrt vel oi'Jf 21 Tr ifiaoucrxdi)}}' trU^ifctQuaxo))' 

10,4 Tr H t]fxtXXov 6 H [x. r. ^«A. x. tu tv iw.] \ H^ (Gtcu- 
7 h GaXni^fiv 8 Tr H [ii^Xiov 9 Tr iinr]X&or 11,2 H [xf«] Ji'd 
3 Tr5 H nfotjif^Xij^ufvovG hf 4 H [«t] tert 5 O^tXriGr) h V^*>lft vel 
r^^tXrjGet I Tr «i;ro^ff d^eXrjar) 6 Tr H rtji' f'iouGira' xX. 10 Tr H ntfi- 
ypovaiv 11 Tr tug toug H [tug] tq. (non vult T tkg) \ gi> Tr [H] 
om 12 h (f(ovi}V fityuXrjr ix r. ovq. XtyovGuv (non vnlt T) 15 Tr 
XiyovGcu 16 H \ol\ ivoJTiiov tov i)-. xaiirjufioi h o'l tvwn. tov 0-. 
xu&T}VTni 17 xui sec Tr H^ om | H iiXfjCffG 18 TrH tovg /ucxqovg 



2. DE EDITIONIBUS. (5.) CONLATIO T TR WH. 333 
— APOC 18,2 — 18,24 



xai TovO /.leya^ovG 12,2 xat sec Tr h om | Tr f/ovate, XQnCei 
h f/ovau xQCiCti, 3 H^ ueyaa ttvqq. I Tr (Tfxfr 4 H farrixtv 5 H , ((oaev, 
6 tr [fxei] \ H^ rnufwaiv 7 Tr H xov no).ifxi]a(a 8 H5 la/vaiv 
9 H oA?;j', — f/SAf/. 10 Tr xtcTrjyoQoa | avrova Tr ki/twi' 12h ot 
oi'o«i'ot I H vucta, 17 H irjaov 18TrH taTcid^r] 13,1 h ovo^a 

2 Tr H5 UovToa 3 Tr5 H i^(tvfxaailr\ \ Tr* (err. de test.) ej- oArj t>j 
j'>) 4 rw {hriQiw sec h to 0^r\{)Lov \ Tr ^j^ptw; zf« rto 5 H [x«(] 
(Tio 6H t^roi^f 7 tr H [xf« i(Sod-r] . . . vixr^aui ccvTova] 10 Tr om 
tea (u/iACiXMauiv, \ hf anoxTfinc 13 Tr H fx tov ovqco'ov xuxti- 
(iavvttv 15 H adoO-T) avrri hf | tr h noirjOfi] nocr]. Tr [H] add ivct | 
Tr* H TiQoaxvrriacoaiv | h TiQoaxvv. rriv tixovu 16 hf Sotati 17 
ivn Tr [H] praem xhi \ Tr fxrjna \ h (^vrccrac 18 Tr ccvxt^n. fOTiv, | 
Tr h KQixh/Lioa uv. iariv H e'iuxoaioi (h-crtra) ('^rjxot'Ta e§ 
14,1 Tr H ti^ov 3 to(5'j;i' pr [Tr]* H praem wa 3.4 j'r;ff. ovtoi 
fiaiv 01 h >'>J(T, 01 4 Tr H vnayec (H-) 5 ynQ [tr] H om 6 tr 
[«A/loj'] 7 Tr H xai d^uXuGanv sine r/jr 8 Tr StvTiooa ctyyiloG H 
SivT. [«X}'.] 10 «/}'. aycojv h tctjv ayytkor 13 H «7r «()rt 14 Tr H 
ffJov I Tr vico 16 h r7)»' j'ff/fA»jv 18 H [i|>jAi^*j'] | tr H [o] f/(av 
19 rov ^tyav tr r/jj' fxeya).i]v 

15,1.2 TrH ftdoy bis 3 t&vwv H* aiojvojv 4H 0oi', ot^ ^. 
orTfoo-,- 5 TrH h6ov 6 H i^rjlff^ar \ H [ot] ix^vrta \ TrH At.^oj' z. | 
tr x(i&((Qova Xtrova Xa^nnova 16,1 Tr* (fwi'rja f.ityaXr]G \ Tr 

(err. de test.) tx/eare 3 Ctojjo tr ^(oaa 4 h fj/f rorro 5 o tert Tr [tr] 
[H] om 6 Tr H atfia ay. | Tr* H* Jf Jwx«(r 12 Tr H [roj'j evrfQUTtiv \ 
tr h fa'«TO/(.w»' 13 Tr H ftSov 14 t/u. r. uey. h fXsyaXrja r]ufQaa 
15 H — tJoi' . . . KO/rju. ccvTov. — | Tr (SXenwai 16 H ijSoa'i'aTi \ H Sq 
^iayi6(j}V 17 H — zf« t'ir]X{^iv . . . yeyovtv — 18trH* av&Qwnoc 
fyivovTo I Tr ovTcja 17,3 Tr ytfiov t« or. \ f/. Tr f/oi' H* f/wr 
4 H* XQvaico I TrH* yefiov 5 Tr H yayQu^fxivov, 6 H ftJor | fx i. 
««. pr tr T(j) (iiu((Ti 7 TrH* f()w aoc 8 H* vnayn j TrH naQiarat, \ 
H d^avfJiaad-riaovTat, 9 Tr H uvtmv. 10 Tr fffra' enc 10.11 H* 
jiifii'ca, xcu . . . ovx taiLV. 11 avxoG Tr ovToa [ Tr fffrt sec 
12 Tr tiaiv enc 13 tjjv sec TrH* om 16 H /uiarjacvail nvot Tr 
[H] praem (v 18,2 fTTfcr. sec Tr [tr] om 3 Tr H \tov owov] j Tr 
H* Tienrwxnv tr nenroxaair 4 Tr* h t^ avirjo (,h) o X((oG fxov, \ 
Tr ffryxotr. 6 H [t«] tftTrAf.: 7 H avTrji' 8 H [xi-otoff] 9 Tr H xXav- 
Govair h xXccvgoi'tui ita vult T | h f/r raajj ot 10 H oira' oi'««', | 
h fiiccv MQfcv 12 hf jLiccQyccQCTaa | Tr Gt]Qcxov \ H d-vvvov s. d. p. vult 
T O-virov 14 TrH ccnfoXeTO \ ovxtxi Tr om (err. de test.) 16 H ovai 
ovai, : tv Tr [H] om | Tr*- H* ;f(pi'ffit.j 18 TrH txou'iitv 19 h fne^aXov \ 
tr H fxp«|«v H ov(a ovai, 21 ,ui'A. H ^vXivov 22 H [mcGrjG 
Ttxvrja\ 23 Tr (/^«v;] j H [oi] t/unoooi j Tr (fccQuaxica 24 Tr H «*,«« 



334 VI. DE TEXTUS HISTORIA. 
APOC 19,5 — 22,21 



19,5 fx Tr H ccno \ Tr \x(a] oi (f)o(i. 6 h Xeyovrea \ H [j]/j,cor] 
7 H^ diooo^iv 8 Tr tariv enc 9 h ot hXi]&i.voi, \ Tr naiv enc 10 H 
awSovXoa aov ft/xt,\Tr tartv enc 11 Tr nt-aToa ycckovfiavoa tr 
[z«A.] 71. H n. [z«A.J 12 h mct (//.o^ 13 ntQiQtQKfifxtvov Tr 
fi(j3«uLifvov H (itQuvTiautvov hf 14 H t« *»' toj od(). j /3iifffT. 
ktvx. h Afi'xo/SLiaatj'oj' [ Tr xfa xk&ccqo}' 17 6j' sec Tr [H] om [ H 
naai 18 nvr. Tr H^ airoi'tr 19 Tr H tti^oi' 20 h o fitr avrov, 
o xptvd. 

20jl Tr H tt-Sov I tr tr ttj yjt(it 2 tr h tov (>mv tov noycaov \ 
Tr H oa eartv ^lajSoloa 3H kvOrjrca avrov 4 Tr H udov 5 Tr h 
xca oc Xomot 6 H akk j H [r«] yiXtcc 8 H TiaauQat, [ Tr [to)'] 
fiayioy 9 Tr ixvxXbiaav j Tr h nvQ ccno tov {^tov tx 10 tov sec 
Tr H5 om | tr onov [xai\ 11 in Tr§ f7r«»/a» | avTov Tr H§ uvtov 14 
o ^«j'. o (Ff I'T. Tr o Jf i^Tffpoff {havKToa 21,3 Tr (err. de test.) 
fx Ton ov()Ki'ov I h AKOtf I Tr H /nfT avTwv tarcn h add nvT(x)V 
x)ioa i ix h ccno | Tr H o rhcyccToa Tr trv [oTt] tcc W art. 
TCK I h anriXx^sv 5 ley. [Tr] h add fj-Oi 6 Tr tyai ei/ui to | Tr H 
om ccvTw 8 H naai 9 H (ftcckctO, 12 Tr^ f/rt Toi'ff nvXojvcca j 
Tr [t« oj'o,u«r«] rwj' JmJ. 16 Tr (Tr in adnot. aTC(6io)f prae- 
tulisse videtur) h arccdiova 17 Tr Ttaaa^iccxovTu 18 Tr j;v »j 
8vd(afx. 19 Tr xru ot d^t^. 21 Tr /.ucoyccQiTcci 22 Tr fffTH' enc 
27 H [o] 22,1.2 H ccQnov (y . . . ccvTrja- xcci 2 Tr H§ noiovv] 

H^ anoSidovv 5 H f/wff /jAtoi/ | H (fcoTiOfi [fn] ccvTova 6 o pr 
h om I H Tccyfr 7 H rc(/v 8 Tr^ H ccxovtoi' x. jiltncjv \ e^XsrjJa 
h e^Xenov \ Tr H SnxvvoVToa 11 h Qvnciotv!>rjT(o 12.13 H — 
tdov . . . TtXoa. — 13 h om o bis j Tr om r] et om to tert 15 Tr 
H (fiXcor X. noiiov 16 tni tr h tv j Tr H nocotvoa s. d. p. 17 h 
om TO et /; 18 Tr H o ,'^focr fn ccvtov 19 Tr [fx] 20 Tr rayv 
cifAt]}'. H T«/ii. ccut]v 21 H iTiGov [xQiGTOv] Tr H ufr« rwv 
ccyiojy Tr add tiXog 



333 



VII. 



DE OODICIBUS UNCIALIBUS. 



336 



paginae 

Praemonenda 337 — 344 

1. Ad evangelia 345 — 409 

2. Ad actus et epistulas catholicas . . . 409 — 417 

3. Ad epistulas Pauli 418—435 

4. Ad apocalypsim 435 — 437 

Tabulae signorum mutatorum . . . 437 — 438 



337 



YII. 

DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Testes praestantissimi textus Novi Testameuti codices 
litteris uncialibus inde a saeculo quarto fortasse medio 
usque ad saeculum decimum exarati, quibus non ad- 
sociamus lectionaria quippe quorum scriptura uncialis 
plerumque nou tarn vetusta sit, numero sunt octogiuta 
octo, ut liber nullus antiquus testimonium tale habeat: 

J. A RTjfipoc r'T)evv act j-jpaul jrj^act jj'paul ppa ppaul ^i n act Q.b act Qpaul jj jjact 
jjpaul jl.2. 3.4. 5. 6. 7 jb ;kk^^*^ P^"^ ^ j^act cath paul mmP^^'nN^ jfpaul q 
/-vab c d e f g/-vpaul /^jb paul ppaet cath paul apocQQpauljjjipaulorprpbcde fmwoi 

uy^rabcdefghxYzrAe^^^*^^fg^\Hn2 (A^w^jpaui unius codicis 
sunt). 

Ne putaris tamen quemque codicem ex his Novum 
Testamentum integrum, aut librum nonnullum integrum 
exhibere, nam codex unus solus ille h Sinaiticus totum 
Novum Testamentum continet.^ Accuratius inquirentes 
invenimus, ex codicibus: 

^ Codices Graeci continent rari.ssinie Novum Testamentum 
integrum, uncialium non nisi s cui A et C mutili hand adsociandi 
sunt, minusculorum ut videtur non nisi 18.35.(61.)(69.)131.141.149. 
(175.) 180. 201. 20.5. 206. 209.(218. )241. 242. 339.367. (3G8.)386.390.4G2. 
466. (498. )506.(522.)578. 579.582 et alii pauci. 

Saepissime exscripta sunt evangelia sola, turn actus cum e])i- 
stulis; Pauli ei)i.stulae nunc evangeliis nunc actibus et epistulis 
catliolicis coniunctae, nunc solae, nunc accedente apocalypsi ex- 
scriptae sunt, unde fit ut saepius exstent hae quam actus et epi- 
stulae catholicae; apocalypsis i-arius exscripta est, et latet liber 
parvus nonnunquam inter libros non sacros. 

TisCHENDORF, N. T. ed. 8. 22 C 



338 Vn. DE CODICIBUS UN'CIALIBUS. 

1. ad evangelia pertinentibus 66: 

sex: NBKMSU integrum textum comprehendere . 6 

quattuor; ELAn textum fere integrum .... 4 
undecira: ACDFGHVXrAS textus maximam vel 

certe magnam partem 11 

decem: npqrtw^^YZS plurima textus fragmenta 10 
triginta quinque: pa ji.3.4.7 jb>^aQQabcdefg.j^,bcdef 

rpwoi^acdefh^abcdefgh pauea fragmenta . 35 

66 

2. ad adm pertinentibus 15: 

tres: NAB integi'um textum 3 

duos: EP textum fere integrum 2 

quattuor: CDHL maximam partem .... 4 

sex: F*l--^-^GG^ fragmenta pauca 6 

I5 

3. ad epistulas catholicas pertinentibus 7: 

quinque: sABKL textum integrum 5 

duos: CP maximam textus partem .... 2 

4. ad epistulas Pauli pertinentibus 20: 

unum: x textum integrum 1 

duos: DL textum fere integrum 2 

octo : ABCEFGKP maximam textus partem . . 8 

novem: F*HI-MN00^QR pauca 9 

20 

5. ad apocalypsivi pertinentibus 5: 

tres: NAB textum integrum 3 

duos: CP maximam textus partem .... 2 

~5 
Si amplitude saepe exigua codicum uncialium coguita 
spem dubitationis de lectionibus variis tollendae diminuerit, 
idem faciet aetatis codicum cognitio, quatenus palaeogra- 
pKicis argumentis definiri potest; de aetate duorum tantum 
codicum, s anno 949 et r anno 844 (979?) scriptorura, 



PRAEMONENDA. 339 



aliunde constat. Videntur codices nostri saeculorum ho- 
rn m esse: 

duo: KB quarti, 

decern: ACl^-^ibQQpauirprpwoi quinti, 

viginti duo: d®^'' »'=tDP^"'E*'^*HP«"'i*'XN*''OP''"' 

QbpaulQCpevvjjrpbrpe,j,e2eCeeefegv .... gexti, 

novem: F*G^^*i^-6o'^T'^e'»e'^iiP^"' .... septimi, 

OCto: B^P°CEevvLevv^a^.bYe<i2 OCtavi, 

triginta unus : ep^'^^ t^"'' fp*"' G^ ^^^ gp*"^ h^'=* 

j^evv j-epp j^act epp -yjcvv j^jpaul j^paul QQa qc Qf Qg 

pact epp apoc^fy^yC^^e-^f^g-^hxrAAn . . noni, 

sex: G^'^''H^''"^O^SUe*^ decimi. 

Codices plurimi emendati sunt a manu prima vel 
recentiore aliquoties textum cum insigni quodam exemplar! 
conferente, ut in codice evangeliorum A legimus eyQUcptj xut 
avte^Xf^&tj sx rav ieqogoXv^oig TiaXaiayv avtiyQaqcav tcov ev 
rco aytoj oqsi a7Toxeifj.evcov, et in codice hP^"' sjQaxpa -aui 
e^e&Sfttjv 7TQ0G TO €v xaiauQia avriyQaqjov TrjG ^ip.io&tjxtja 
zov ayiov 7imcf)iXov. Vide etiam codices Evv 20.157.164. 
215.262.300.376.428.565.566. Act 15.(83.) Lectiones hae 
emendatae non nunquam sunt magni aestimandae, 
multo tamen saepius textum ad codicum deteriorum 
inferioris aetatis pravitatem conformant. Signantur — * 
— ** — *** yel — * — 2 — 3 ygi — * — b — c jj gg^ ^ prima 

secunda, tertia manu; habemus etiam in « — ^ — ^ — ^ — ^^ 
_cb_cc_cc*_e (yi^ie infra^ p. 346). 

Quicunque codices Graecos excutere voluerit libris Ber- 
nardi Montefalconii/ Guil. Wattenbachii,'- Victoris Gardt- 
hausenii consulat ;^neque neglegenda sunt specimina Silvestrii/ 

^ Montfaucon, Palaeographia Graeca, Parisiis a. 1708, in fol. 

^ Wattenbach, Anleitung zur griechuchen Palaeographie, ed. 2, 
Lipsiae a. 1877, in 4 et fol. 

^ Gardthausen, Griechische Palaeographie, Lipsiae a. 1879 in 8. 

* J. B. Silvestre, Paleographie universelle, deuxieuie partie, 
Grecs et Latins, Parisiis a. 1841, in foL 

22* 



340 "\TI. BE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Wattenbachii,^ Sabae,^ societatis palaeographicae Lon- 
dinensis,^ et quod ad Novum Testamentum attinet ad- 
hibenda sunt opera Matthaeii, editiones codicum a Tischen- 
dorfio factae, opera Seriveneri, de quibus oniuibus iam 
supra in capite sexto dictum est. 

Praeter qp*"^ folia duo papyracea Porfiriaua, exarati 
sunt codices unciales omnes in membrana ex pellibus, 
nunc fortasse antiloparum vel asinorum, nunc vitulorum 
vel ovium, plerumque quo antiquiore eo tenuiore. Mem- 
branarum latera molliora, quibus carnem attingebat pellis 
et quibus minus bene adhaerebat atramentum, cum mollio- 
ribus iuncta sunt, itemque fortiora cum fortioribus, binis 
bina excipientibus ; prima fasciculi sive quaternionis pagina 
mollior est; lineae in fortioribus ductae sunt.^ Ut codices 
splendidiores essent tinctae sunt non nmiquam membranae 
colore purpureo, scriptura auro et argento ducta. Praeterea 
interdum deleverunt librarii scripturam vetustiorem sacram 
ut novam saepe profanam membranae inscriberent, quo 
opere laborem magnum litteras occultas eruendi viro textus 
sacri studioso paraverunt, cuius rei exemplum optimum 
habetur codex c rescriptus. 

Codex N Sinaiticus exhibet quaternas columnas in 
singulis paginis, codex b Vaticanus ternas, alii multi ut 

^ Wattenbach , Schrifitafeln zur Geschichte der griechischen 
Schrift, Abth. I. II, Berolini, a. 1876 — 77, in fol., cum 40 tabb. — 
Wattenbach et A. von Velsen, Exempla codicum Graecorum litteris 
minusculis scriptorum, Heidelbergae, a. 1868, in fol., cum 50 tablj. 

^ Sabas, Specimina palaeographica codicum Graecorum et 
Slavonicorum bibliothecae Mosquensis synodalis, saec. VI — XVII, 
Mosquae, 1863, in 4. 

^ The paleographical society, facsiiniles of mamiscripts and 
inscriptions edited by E. A. Bond and E. M. Thompson, Part I — XII, 
London, 1873—82, in fol., cum 229 tabb. 

* Methodus haec, quam Tischendorfius de codice x Sinaitico 
tractaus memorabilem praedicavit, regula fuit codicum componen- 
dorum, quod iam exposui in actis Literarisches Centralblatt, 
Lipsiae a. 1880, num. 43, col. 1410. 



PEAEMOXEXDA. 341 



AFGI^"--^-*'^'l''LMNPQRTUW*^SxAMP^"^binaS, alii CEHI^KV 

^yd e hyzrEP^'^t «PP ^P°^ H?'^*^^ B''P«'= singulas. Conligitur codicum 
K et B vetustas ex columnarum numero, quipjDe qui propior 
papyris vel membranis convolutis antiquissimis sit. De 
verbis eontinua serie scriptis, de scriptura per stiehos, de 
interpunctione iam dictum est supra in capite iv, 1, (2.), 
E, p. Ill— 116. 

Huius loci non est de litterarum uncialium forma 
fusius tractare; id unum degam formas antiquissimas ro- 
tundas et quadratas simplicissimas tempore posteriore 
cessisse formis oblongis et varie flexis. 

Compendia scribendi, in ipsis antiquissimis codici- 
bus ut sABCD adhibita, sunt inter alia haec: 



XNOC XNO'Y" XNOI etc: pro av&Qanca etc. 
2s. \.^ : pro 8av8i8 
0| : pro &ca 

OC O'Y' etc: pro &eoa etc. 

IHAw ICA< ICHX : pro laQUijl 



l/VHM IHM IXM leXM IH/VM alia: 

pro lEQOVGtthjfl 

IC I'V" rarius IHC I H'V* etc: pro ojoovff etc. 
K : pro xai 

KC '^Y ^^^' P^° iiVQioG etc. 
rfi : pro [wv et fwi 

MHp MpC Mpi etc: pro fiiirrjQ etc. 
: pro r ut GiYlG, '^O pro einev, ruv 

oyNoc oyNoy oyNoi etc: pro ovqu- 

voG etc. 



TIH p (in D nxp) npC rrpeC etc: pro ;r«r;y^ etc. 

fjNx Ttnc ffNi TTNx rx ffFTlKOC 

IT l\| I HCCJD C : pro Tzvei'i-ia etc 



342 yn. de codicibus uncialibus. 



|f| pr 



71Q0 et TlQOa 



CHP CPC OPI etc: jH-o GMTtjQ etc. 



Cpoy CpCJD etiam C'Tpy CT^pN : pro 

otavQov etc. 
CT^POH 6C-pCJD0H : pro GtavQco&tj, £GtavQcod-tj 
' I ') : pro tai 

'Y'c "VV* ®^^' p^"^ '^^^^ ®^^- 

XC Xy rarius XpC Xp"y etc pro iqigtog etc. 

Coniunguntur passim litterae hoc modo: KH HN hW 

In codicibus turn uncialibus turn minusculis notan- 
dis disserendum est ad codicem unumquemque in primis 
de tribus : a. de ratione codicis palaeographica, quam dicunt, 
h. de iis quae in codice insint, c. de codicis historia. 

a. Ponuntur i^rimum nomen urbis et bibliothecae ubi 

codex adservatur atque numerus plutei, codicis saeculum, 

magnitudo sive forma, utrum in folio an quarto an octavo 

sit (ubi fieri potest adduntur codicis vel etiam textus 

altitude et latitudo centimetris quos dicunt expressae), 

materia utrum membrana an bombycina an charta sit. 

Deinde compendiis indicantur haec: 

Carp : epistula ad Carpianum, vide supra, p. 145.146. 

Eus-tab : tabula canonum Eusebii, vide supra, p. 146 — 152. 

prol I . , , 

\ pi'ologi vel vnod-tGEKj. 

capp-tab : tabulae capitum, vide supra, p. 141 — 143. 
capp : signa capitum maiorum ad marginem adscripta. 
titl : tituli capitum maiorum etiam ad summam vel ad 
imam jDaginam dati. 

^ De compendiis seribeudi vide Gardthausenium , Griechische 
Palaeograjihie , Lipsiae a. 1879, p. 243 — 260, ubi tabulam signorum 
invenies. 



PEAEMONENDA. 343 



Amm : sectt Amm in marg, vide supra, p. 143.144. 
Eus : canones Eusebiani ad marginem notati, vide supra p. 143. 
lect : uotatio pericoparum vel sectionum quae diebus certis 
legendae sint, of supra, p. 162.163, si (init) addi- 
tur, iudicat lectionum initia etiam in margine stare. 
«)•«)'}' : avayvcoonata numerata, cf supra, p. 161.162. 
subscr : subscriptiones ad libros singulos. 
(iijfi : Qijfiuzcov numeri ad finem librorum, cf supra p. 113. 
Gti)f : ariycov numeri ad finem librorum, of supra, p. 112. 
syn: ovraiciQior, cf supra, p. 163. 
men: fnivoloyior, cf supra, j). 163. 
pict : codex tabulas pictas habet. 
mus : signa musica insunt. 
mut : mutilus. rescript : rescriptus. 

purpur-argent : codex membrana purpurea et litteris aureis 

argenteisque exaratus. 
atr: atramentum. rubr: rubrum. 

b. His brevissime dictis, datur post colon (:) con- 
tinet sive ea quae in codice insunt, additis interdum non- 
nullis de textu. e. Tum demum historia codicis. 

Ut lector percipiat quo modo litterae nonnullae un- 
ciales propter formarum similitudinem in codicibus anti- 
quissimis facile permutari potuerint, adscribenda sunt hoc 
ipso loco versus aliquot ex codicibus «ABC, adhibitis typis 
ad imitationem librorum quinti potissimum saeculi iussu 
Tischendorfii paratis; versus in codice c longiores sunt 
quam quae in pagina stare possint. 

Codex s, Hebr 13,3.4 

M I M N H cKecexnrcb 

A,eCMICDN(JDCCy 
AeABMeNOI rcDN 

KXKoyxoy M e n^ 
cjDCKxixyroioN 



344 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

riMiocorxMoceN 
rrxciNKxiHKon^H 
xMixNXOcnopNoyc 

rxpKXiMoixoyc 
KpiNioec 

Codex A, Luc 12,38 sq. fol. 56 recto, a, 11. 1 — 6. 

exeHGNT^HAey repxcj>YxxKH- 

KXI e NT'H^ piFH cj^yXXKH KXI 

execDNeypHoy rcDCMXKxpi 
_ _ oieiciNoixoyxoieKeiNoi 
Pnst j oyT^oAereiNCDCKGT^eoTiH 
e eiAiooiKOAecrroT^Hcnoix 

Codex B, Marc 1,1 sq. 

X xpxHT^oye Y xrre Ai oy 

iyxyy I oy eyKxe cd c re 
rpxm^xi e n rcD h cxi xt^cd 

TTpOc|> HTH KXoyXTTOCTeX 

xo) T oNxrrexo n m oy 
TTpoTTpoccDrroycoyoc 

KXTTXC K ey XC e ITH N o A,o 

coyc|)a3NHRoa3Ni oc 

Y^ Codex C, Marc 16,14 

CT^epoNXNXKeiMeNoicxynro... 
OHKXKJDNeixiceN rHNxmcnri . . . 
KxpxixN oriT^oiceexcxMeN . . . 

eKNexpcDNo^^ KBTTic reycxN 

cxH |<^xieineNx>| T^oicT jopeyoGNTe . . 



1. AD EVAXGELIA: X. 345 



AD EVANGELIA. 

Sinaiticus nunc Petropolitanus. 

saec. IV, in fol, inembr, in quaternionibus (ast duo snnt 
terniones), foil. 3467-2 qnorum 147 Y2 ad Novum Testamentiim Barna- 
bam Pastorem spectant, alt. 43 cm. lat. 37.8 cm. (primo maiora 
erant folia, sed decurtata sunt) quaternis columnis et quadragenis 
octonis lineis in singulis paginis; membrana tenuis est ex pellibus 
ut videtur asinorum vel antiloparum; litterae unciales nitidissimae 
continue scriistae apostropbum punctumque simplex hie illic babent 
sed spiritibus vel accentibus non ornatae sunt; signum > usurpatur 
nunc ad versus finem ut quae sequuntur arctius cum lis quae prae- 
cedunt iuncta sint, nunc ornamenti vel explendi spatii causa, quo 
de signo vide etiam infra, A Fp*"' Gp-''"'; lineola passim versibus inter- 
iecta est ad textum distinguendum ; orationis ad alia transitus passim 
indicatur nova linea et littera non maiore sed litterarum seriem 
excedente ; litterae minores ubique usurpantur eiusdem indolis atque 
magnae ; puncta diaeresis super c et i' saepius omissa sunt neque accurate 
potest distingui utrum nonnunquam a manu prima an semper a cor- 
rectoribus jjosita sint; compendia usitata occurrunt; numeri saepe 
non nisi litteris exprimuntur; ex itacismo confusae sunt a et i, 
«i et f, rarius v et 01, ?; et fi,.o et w; errores mnlti ex ouoio- 
TiltvTO) exorti sunt; foi-mae grammaticae „Alexandrinae" passim 
inveniuntur; (Amm et Eus minio ab alia manu fortasse non multum 
recentiore scripta sunt) ; librorum inscriptiones et subscriptiones 
l^erbreves sunt; dinumeravit Tischendorfius in codice Sinaitico scribas 
quattuor: „A cum Clironicorum fragmento librum Maccabaeorum 
primum et quarti folia posteriora quattuor cum dimidio (37*), item 
totum Novum Testamentum exceptis foliis septem et Pastore scripsit, 
B prophetas et Pastoris librum, C libros ex more antiquissimo 
versibus editos, D libros Tobith et Judith, item quarti Maccabaeorum 
libri folia tria i^riora cum dimidio, in Novo vero Testamento duo 
Matthaei folia : 10 et 15; ultimum Marci folium et primum Lucae : 
28 et 29; prioris ad Thessalonicenses epistulae folium alterum et 
folium epistulae ad Hebraeos tertium : 88 et 91. Quibus nescio 
an apocalypsis initium addam, quod prima paginae 12C* columna 
usque ad verba o ucotvo o tiiotog o tiqojtotoxoo t(jiv rtxQwv 



340 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBU8. 

scriptum est;" scriba ille D idem fuit qui lit videtur Novum Testa- 
mentum totum in codice Vaticano exaravit:^ 

continet Novum Testamentum integrum, cui accedunt Barnabae 
epistula et post folia sex amissa Pastoris fragmentum; — folia eius- 
dem codicis priora 199 et codex Lipsiensis Friderico-Augustanus, 
et folia vel fragmenta tria Porfiriana Cliiovensia et fragmentum 
unius horum foliorum Caesareum Peti'opolitanum , qiiae omnia 
dim unum librum fecerunt, continent haec ex Vetere Testamento 
(Porfiriana uncis inclusimus , Lipsiensia litteris cursivis scripsimus) : 
[Gen23,19— 24,4.5— 8.]9.10.[10— 14.17.18.25— 27.30— 33.36 — 41.] 
41— 43.[43— 46 Num 5,26— 30 6,5.6.11.12.17.18.22—27 7,4.5.12. 
13.15—26] 1 Chron 9,-27—11,22 11,SS— 19,17 2Esdr9,9—finem,Neh 
Esth Toh 1,1—2,2 2,2— finem, Judith 1 Mace 4 Mace Esai Hiereml,l — 
10,25 10,25— finem, Thren 1,1—2,20 Joel Obad Jonas Nah Hab Sophou 
Hag Zacli Mai Ps Prov Eccl Cant Sap -Sol Sap -Sir lob — ; ordo 
in Novo Testamento est Evv Paul Act Cath Ajioc Barn Herm, et tenet 
Heb locum post 2Th; textus Novi Testamenti optimae notae consentit 
saepe cum B, praebet tamem lectiones multas sibi proprias; testibus vv. 
ell. Westcotto Hortioque praebet s textum Prae - Syriacum sed (magis 
in Evv, praesertim in To et partim in Lc, et ut videtur in Apoc) cum 
lectionibus OccidentalibuS atqvie Alexandrinis commixtum; Barnabae 
epistula primum ex hoc codice Integra Graece hausta est neque hodie 
habetur alioqui Integra nisi in codice Constantinopolitano anni 1056. 
De Novi Testamenti correctoribus statuit Tischendorfius haec: 

X^; aetate vix differre ab ipso scriptore; eiusdem saeculi quarti 
certe esse quicquid lectionum nota s* insiguitum est; 

J^b : saeculi fere sexti esse ; attigisse autem s'' locos tautum paucos 
praeter Matthaeum cuius i^rimas paginas curiosius tractavit; 

X*'; ineuntis fere saeculi septimi esse; hoc signo notatur S"^ " nisi 
ubi, qui statim sequitur, x" "^ ab eo discedit; 

X'^^: saeculi septimi esse, neque longo intervallo a «= " distare; 

J>?cc. saeculi septimi esse, codieem diutius possedisse (laudatur in 
Apoc cf 1,9.11.19 2,2 etc); 

J<cc*. saeculi septimi esse, pauca in Apoc correxisse (cf Apoc 11,1. 
3.8 12,6 18,9); 

N® : saeculi duodeeimi esse, paucissima correxisse (cf Mtl 9, 3 ITi 3, 1 6 ) . 
^ Tischendorf, N. T. Vaticanum, p. xxii; ibi 1. 11 ab ima 
jiagina legendum est sexies pro septies; 1. 10 undecies pro duodecies 
et novies jiro septies; 1. 8 quatcr -pro ter. Videtur D in codice 
Sinaitico lineas triginta duas primae columnae apocalypsis scripsisse. 
Cf de codice Sinaitico v. cl. lohannem Gwynnium, apud Scrivenerum, 
Introd. ed. 3, a. 1883, p. xii.xiii. 



1. AD EVANGELIA: X. 347 

Ex membranis tenuibus autiquis, quaternis columnis 
pariter atque in j)apyris evolutis videtur, litterarum 
formis vetustissimis , columnarum simplicitate sine litteris 
ceteras multum excedentibus, punctatioue rara, orthographia 
grammaticisque formis minus puris, librorum ordine quo 
sicut in Syra vetere versione Paul ante Act pouatur, 
inscriptionum subscriptiouumque simplicitate, capitibus 
evangeliorum maioribus nondum notatis, versibus duodecim 
Me 16,9 — 20 nondum additis, Barnaba et Pastore adiunctis 
ut qui usque adhuc publice in ecclesia legerentur, — ex 
his fere conlegit Tischendorfius codicem saeculo quarto 
medio exaratum esse. V. cl. Hilgenfeldius ^ voluit codi- 
cem saeculi sexti esse, subscriptione libri Esther fretus, 
quae subscriptio codicem Pamphili (mortui a. 309) „vetu- 
stissimum" dicit, et propter vitia praetermissiones lectiones 
falsas barbarismos codicis. Tischendorfius- respondit codi- 
cem Sinaiticum non vitiosiorem esse quam codicem Vati- 
canum, subscriptionem libri Esther a manu saeculi circiter 
septimi additam esse; neque haec refutare potuit id quod 
Hilgenfeldius^ posthac proj^osuit. Quae de horuni codicum 
diversa aetate disseruit v. cl. Burgonius,^ qui Vaticanum 
Siuaitico 50 vel 75 vel 100 anuorum inter vallo ante- 
ponit, ea nullo fundamento inniti demonstravit luce 
clarius v. cl. Ezra Abbotus.^ V. cl. Victori Gardt- 

^ Hilgeufekl, Zeitschrijt filr ivissenschaftliche Theolocjie, a. 1864, 
p. 74— 82; vide etiam Donaldsonium, Theological Review, uum. lix, 
Londiuii a. 1877, p. 514. 

^ Tischendorf, Zeitschrift fiir wissenschaftliche Theologie, 1864, 
p. 202 — 210; Ap2)endix codd. celeberr. Lipsiae a. 18G7, p. viii. 

^ Hilgeufekl, Zeitschrift fiXr wissenschaftliche Theologie, 1864, 
p. 211 — 219. 

* Burgoii, 27; e last twelve verses of the gos2)el according to 
S. Mark, Londinii a. 1871, p. 291 — 294: „0n the relative antiquity 
of the codex Vaticanus (B) aud the codex Siuaiticus (s)". 

^ Abbot, Journal of the American Oriental Society, vol. x, 
num. 1, Novi-Portus (New Haven) a. 1872, p. 189—200, et p. 602. 



348 yn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

hausenio^ videntur litterarum formae documento esse codicem 
anno circiter 400 scriptum esse. Nego ullo modo ex iu- 
scriptionibus, quae usque hodie prolatae sunt, distinctionem 
accuratam couligi posse inter formas anni 331 a Tischen- 
dorfio positi et formas anni 400. Praeterea etiamsi quod 
ad litterarum formas attinet codex anno 400 potuisset 
scribi, nihil habeo quod Tiscliendorfii eoniecturae, codicem 
ex quinquaginta illis Constantini imperatoris esse, opponam; 
teste Eusebio'-^ anno 331 Constantinus quinquaginta exscribi 
statuit (teste Athanasio^ curavit etiam Constans codices exscri- 
bendos). Quamdiu argumenta nova ex inscriptionibus novis 
novisve codicibus non adferantur, inclinat animus ut arbitrer 
codices Sinaiticum quaternis columnis et Vaticanum ternis 
columnis ex iis quinquaginta fuisse, qui reTQuaau et tQioaa 
scripti sint.* 

Mense maio anni 1844 in mouasterio s. Catharinae 
ad montem Sinaiticum repperit Tischendorfius inter codi- 
cum variorum reliquias, in sportam coniectas ut combure- 
rentur, folia multa codicis antiquissimi versionis Veteris 
Testamenti LXXvirorum, et folia quadraginta tria ei 
concessa Lipsiam reportavit. Haec posthac in bibliotheca 
universitatis Lipsiensis recondita edidit in libro, Codex 
Friderico-Axigmtcimus , Lipsiae a. 1846, ad imaginem folio- 
rum exactis facsimilibus. Anno 1845 invenit eodem moua- 
sterio V. cl. Porfirius fragmenta duo codicis eiusdem ex 
codicum recentiorum tegumento protracta, quae fragmenta 
Porfiriana edita sunt a Tischendorfio in libro. Appendix 



^ Gardthausen , Griechische Palaeographie , Lipsiae a. 1879, 
p. 143—150. 

^ Eusebius, Z>e vUa Constantini, iv, 36.37. 

^ Athanasius, Opera, ed. Bened. vol. 1, p. 297"^ niy.Ti'cc •/.. r. ;.. 

* Cf Gebhardt, Herzog's Real- Encyklopcidie , ed. 2, vol. 2 
(Lijisiae a. 1878), p. 402, adn. 412; Westcottus vero Hortiusque, 
N. T. vol.2, p. 74.264 — 267, codices et s et B in Occident* et 
fortasse Eomae sci'iptos esse suspicautur. 



1. AD EVANGELIA: «. 349 

codicwn celeben'imoriim Sinaitici Vaticani Alexandrini, Lip- 
siae a. 1867, p. 1 — 6. Cum Tischendorfius mouasterium 
iteruni adiit anno 1853 nihil invenire potuit nisi frag- 
mentum, nunc Caesareum Petropolitanum, ex Genesi, quod 
in Mon. sacr. ined. vol. 2, Lipsiae a. 1857, p. xxxxvi et 
321 inest, et desperans de codice inveniendo edidit in 
Mon. sacr. ined. Lipsiae a. 1855, vol. 1, proll. .p. xxxx, 
text. p. 211 — 216 folium lesaiae finem Hieremiae initium 
continens, quod iam anno 1844 ex foliis monasterio 
relictis transcripsit. Anno denique 1859^ die 4 mensis 
februarii codicem iterum vidit gaudioque magno percepit 
Novum Testamentum Barnabam Hermae partem nunc 
inesse. Huius loci non est ea repetere quae Tischen- 
dorfius in actis diurnis, in libris variis, accuratissime retulit 
de negotiis quae ad codicem obtinendum spectant. In summa 
haec: codicem viris duobus Germanis- in auxiliura vocatis 
intra menses duos transcripsit; die 28 mensis septembris 
auni 1859 ei concessus est codex Cairae, ut codicem in 
Europam edendum et denique Petropolim transferret; editioue 
Lipsiae confecta in volumiuibus quattuor formae maximae 
anno 1862 absoluta tradidit codicem imperatori Eussorum 
Alexandro in oppido Zarskoje Selo die 10 mensis novembris 
(die 29 octobris apud Russos) anni 1862. Anno demum 
1869 donatione perfecta transiit codex ex eorum scriniis 
qui imperatori Russico a rebus externis sunt in bibliothecam 
imperialem. ^ 

V. cl. Donaldsonius'* dolet quod Tischendorfius niliil 
de codicis historia referat id est de fatis eius intra anuos 
1844 — 1859, adseverat suspicionem doli fiicile posthae 

^ Vide supra, p. 5.6. 

^ Saepe iniuria Copti fuisse dicuntur. 

3 Tischendorf, Die Sinaibibel, Lipsiae a. 1871, p. 85 — 92; 
Ebers, Durch Gosen zum Sinai, Lipsiae a. 1872, p. 302—309. 

•* Donaldson, Theological Review, Londiuii a. 1877 (mense 
ianiiario), p. 37. 



350 vn. DE CODICIBUS UXCIALIBUS. 



excitatum iri, repreliendit Tischendorfium quod testimonium 
externum de codicis historia nou attulerit. Istis quae 
viro doctissimo Donaldsonio vix digna videntur omnibus- 
que talibus querellis respoudeo haec: codicera intra annos 
dictos historia ut ita dicam earuisse in monachorum 
cubiculo degentem ubi viderunt viri ell. Porfirius et Mac- 
donaldius; verba haec Donaldsonii ipsius suspicionem 
ut videtur iniustissimam Tischeudorfio mortuo movisse 
inieeisse exeitasse, quo sensu hie illie laudata sunt ab 
aliis viris rei non peritis; Tischendorfium testimonium 
quod potuit externum re vera attulisse. 

Quid non dixerit? Dixit quo loco codex inventus, 
a quo sibi ipsi monstratus, quo panno scilicet rubro in- 
volutus, quo modo per noctem primam a se partim 
lectus partimque exscrij^tus, a quo et qua auctoritate 
ex monte Sinaitico Cairam delatus, a quibus Cairae ex- 
scriptus fiierit, omnia alia usque ad volumina typis ex- 
pressa et publici iuris facta. Quid plusculi addere potuisset? 
Equidem nescio. 



De malae fidei suspicionibus , quas Tischendorfii 
adversarii moverunt, nonnisi pauca dicam, quoniam animo 
lectoris candido res satis evidens erit. Mihi videor for- 
tasse ad rem sine ulla opinione praeiudicata adire posse, 
qui natu Americanus Tischendorfium nunquam viderim, 
nunquam litteras ad eum dederim neque ab eo acceperim. 
Rem ex utraque parte spectavi, verba amicorum eius et 
inimicorum ad aures meas accesserunt, schedas et litteras 
Tischendorfianas nemine impediente exploravi, partem 
codicis Sinaitici eam priorem, quam codicem Friderico- 
Augustanum dicunt, in manibus habui. Re accuratissime 
explorata neque notam neque vestigium malae fidei in- 
venire possum. 



1. AD EVANGELIA: X. " 351 

Unum restat. Fertur, id quod quidem inter viros 
doctos ipse audivi, Tischendorfius codicem ex monasterio 
primiim ad transcribendum petitum postremo Caira in 
Europam sine eompensatione rapuisse. Testatur vir doctis- 
siraus Philippus Schaffius^ monachos monasterii s. Catha- 
rinae fabulam hanc sibi narrasse; et neganti subprae- 
fectum concessisse imperatorem Russorum pecmiiam dare 
voluisse, monasterium autem spreta peeunia codieis resti- 
tutionem frustra flagitasse. Respondeo: 

1. Quod ad rei modum spectat, Tischendorfium uno- 
quoque temporis momento auctoritate antistitum nimc 
monasterii nunc mouachorum ordinis usum esse; nee mei 
neque alius honiinis exteri esse de regulis monasterii 
vel ordinis disputare. 

2. Quod ad compensationem non solum monachis 
oblatam sed etiara ab iis acceptam attinet, me has litteras 
apud ministerium Russicum datas habere: 



St. Petersburg le -^ Juin 1878. 

Monsieur: Par suite de Votre lettre concernant le 
manuscrit de I'Aneien et Nouveau Testament decouvert 
par le Professeur Tischendorf au Mont Sinai, j'ai I'honneur 
de Vous transmettre cisus une notice redigee au Minist^re 
Imperial des Affaires etrangeres par rapport a I'acquisition 
de dit manuscrit. 

Veuillez agreer I'assurance de ma consideration tr^s 

distinguee 

Sacken. 



Par un acte delivre le 18 novembre 1869 les P^res 
du Mont Sinai ont reconnu avoir fait hommage a Sa 

1 Schaff, Throuyh Bible lands, Novi Eboraci [anno 1878], 
p. 191; cf Westcott-Hort, N. T. ed. Amer. [vol. l], p. xix, adu. 



352 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Majeste I'Empereur de Russie d'un manuscrit de I'ancien 
et du nouveau Testament decouvert par le Professeur 
Tischendorf. 

En retour de cette donation Sa Majeste I'Empereur 
a fait parvenir a la Biblioth^que du Mont Sinai la somme 
de 7000 roubles et au Convent de Mont Thabor 2000 r. 
Le Gouvernement Imperial est en possession d'un re9u 
des dites sommes. 

Outre cette recompense pecuniaire quelques uns des 
Pferes Sinaites ont obtenu des decorations russes. 



Quod testimonium hac in re gravius potest esse? 
Keque prius cessit codex ex aula eorum qui imperatori 
Russico sunt a rebus externis neque in bibliotheca imperiali 
receptus est quam negotium ilium ad finem perductum esset. 

o. Quod ad arcliiepiscopum ordinis antistitem sjaectat, 
haec ex epistulis tribus ad Tischendorfium missis rei satis- 
facere: in litteris die 15 mensis iulii anni 1869 datis dicitur 
codex imperatori dedicatus esse, pretium codicis nondum 
acceptum esse: on 8f ij VfiettQU (flhj aoqoXoytottjG nai 
aya&ua qi'loa xai ngoaxartja 7iolvtif.ioG tvyiavm, S'ljkor y.ai 
uv&iG i^ offcor aq)7jy£itai Hfuv iv ty (Qit/fici) avT?ia imaru).]] 
71EQI tuv rtj(y Bt'^lov ti^iaX(puva TiQwtotvTTOv nai rm> vntn 
tov Hird irenystbjv avtljO ttuqu rq) MsyuXeiotato;) avruy.QU- 
roni TTCiGar rav PdiGGiav, co xa/ xeXsvtalov , mg yiyvcoGxet, 
ij TzeQiarvfioG avzij Jii^loG edaQlj&i] eiG tvdeihr tijG ai'diov 
'H/^im' y.ai rov ^iva evyvcofiOGVvtjG. Ta anoztXiGiiata twv 
ii'eQyeieor rovzcjv ft'xaiQcoG filv rAoivonoiij&i^Gar xai \Hfih., 
aX)^ ovdfv fitXQi tovds ocneGrdX?/ , uvzs ru TzaQaGtifiov , ovze 
TO avzoy.QaroQiy.ov dcoQov. 'Ev roGovzco HfieiG {^■sojQOVfxs-d'a 
evdaifioi'SG, mat' dnoXaimfxev zijG v\l»p.)jG y.ai xQuraiaG avto- 
xQazoQtxljG svt'oi'aG, rjG roGavztjV yQsiar ^jofxev vntQ rov iv 
Zwa 'IfQov Karayoyj'iov. Subscripsit litteras has f o 
^AQ"/i£n(Gy.o7ioG J^naiov KaXXhrQaroG. 



1. AD evangelia: k. 35a 



Turn re absoluta accepit Tischendorfius anno 1870 bis 
litteras amicissimas ex arehiepiscopo , quaruni alterae, die 
14 mensis octobris datae, memorabiles sunt non solum 
propter verba prorsus non infensa sed etiam propter no- 
mina ter vel quattuor patrum nomini arehiepiscopi addita 
ut quae pro monachis omnibus subscripserint : „f Sivaiuv 
KaXXiGtQatoG' \ Kaf i/ jisqi Hfiaalsgd rav Ilaregmv avvu^iG 
Jr/.atoa '^Q'j[t[^iardQiz)j(y IlaQd-moa IlQcoTocTvyyelloG Kuq- 
vijhuG Koa^u'dtja j 6 (iHlodsocy Moraxoo \ MaxaQioa [? vide- 
tur hoc nomen typo, ut ita dicam, expressum esse.]" 

Tischendorfius codicem suum re vera praestantissi- 
mum fortasse plus aequo miratus est. Cavendum est aliis 
ue contra plus quam iustum sit codicis vitia notent, codi- 
cem contemnant. Vv. ell. Westcottus Hortiusque, qui 
codicem B ante omnes extollunt, etsi codicem Sinaiticuiii 
in secundo loco ponunt, hunc tamen aliis praeter codicem li 
longe excellere dicunt.^ 

Codex Sinaiticus amplissime accuratissime splendidis- 
sime editus est^ auspiciis Alexandri Russorum imperatoris 

* Viri hi clarissimi accuratissime indagaverunt , fusiiis ex- 
l)Osuenint ea quae codicum liorum peculiaria sunt: Westcott-Hort, 
2'Ae K. T. in the original Greek, Cantabr. et Lond. a. 1881, [vol. '2] 
introd. p. 207 — 271. Scriba codicis B ouiittit vel repetit saepissimc 
verba vel litteras uonnullas, codicis s scriba hoc rarius facit sed 
saepius menda alia quae ex celeri exscriptione oriuntur exhibet et 
verbum unum pro altero non raro substitxiit; cf Scriveuerum (ut 
supra, p. 273, adu. 1), et Ph. Buttmannumi?efe»sws etc Lipsiae a. 180.5. 
•^ Lectoris fortasse interei'it iudicia virorum doctorum de codice 
Sinaitico quaerere posse: H. Ewald, Gott. gel. Am. a. 1860, die 5 
nov. (huius anni vol.3), p. 1761— 1768, eta. 1868 (vol.3), p. 1378— 
1392; A. Kuenen, Algemeene Konst- en Letterbode, a. 1860, num.2 
et 14, et Teekenen des Tijds, vol.1, num. 32, et Alg. Konst- en 
Letterb. a. 1861, die 9 febr. p. 41 — 44; Ph. Buttmann, Studien u. 
Kritiken, a. 1860, p. 730 — 738 : Car. Wieseler, Stud. u. Krit. a. 1861, 
p. (790) 803 — 810; A. Buttmann, Zeitschrift fiir das Gymnasial- 
iresen, XV, Berolini a. 1861, vol. 1, p. 123—129; A. Dutau, Etudes 
de theologie, Parisiis, a. 1861 mense dec. p. 660 — 675 (673?); 
A. Noroff, Vertheidigung der sinaitischen Bibelhandsehrift gegen 
TiSCHENDORF, N. T. ed. 8. 23 C 



354 yn. de codicibus uxciALiBrs. 

a Tiscliendorfio voluminibus quattuor: Bihliorum codex 
Sinaitieus Petropolitanus. Auspiciis augiistissimis imper. 
Alexandri II. ex tenehris protraxit in Eur(ypam iransttdit ad 
iuvandas atque ilhistrandas sacras litteras edidit C. T. Cum 
21 tabulis. Prolegomena, commentarius, facsimilia^ in tomo 
primo iusuut. Tomus quartus Novum Testamentum exhibet, 
Barnabae epistulam, Hermae pastoris fragmentum. Anno 
proximo 1863 publici iuris factum est: N. T. Sinaitieum, 
Lipsiae, in fol., p. Ixxxi, foil. 148 cum facsimili. Deuique 
anno 1864: N. T. Gr. Ex Sin. cod. omn. antiquissimo Vati- 
cana itemque Elzevir, lectione notata, Lipsiae a. 1865 in 8. 
p. Ixxxix, 616 cum facsimili; liuic libro additae sunt 
anno 1869 paginae octo quae varia ex codice Vaticano 
de novo conlato praebent. Anno 1867 prodiit Aptpendix 
codd. celeherr. Sin. Vat. Alex. Lipsiae. Brugschii frag- 
menta^ non sunt ex codice Sinaitico. 

. _ Alexandrinus Londinensis musei Britannici MS. reg. 
I. D. V — vin; propalam conlocatus est N. T. 
saec. V, in fol, membr, quattuor tomis foil. 773, ex quibus tomo 
quarto folils 143 (144) Novum Testamentum et epistulae dementis 
continentur, alt. 32 cm, lat. 26,3 cm; folium recens quae in tomo quarto 
insunt recenset; binis columnis et 49 — 51 lineis in singulis paginis; 
litterae unciales parvae elegantes simplices continue scriptae plerum- 
que sjiiritum vel apostroiDlium non habent , etsi invenimus o oniGco et 
iyxaru tx'&v uD^'iva, neque accentibus ornantur etsi serior 
manus (Babero Tregellesio Westcotto' aliis iudicibus) ad lineas priores 

die Angriffe des Archimandrits Porphyrias Uspenski [libellus 1 5 pagi- 
narum lingua Russica conscriptus] , Petropoli a. 1863, mense ian. ; 
A. Ph. Buttmann, Ztschr. f. wiss. Theol. a. 1864, p. 367—392 (395). 

^ FaesimiUa apud Porfirium, Oriens (cf infra, p. 384) tabb. xv. 
xvi; cf de Portirio verba H. Martiani, Etudes, Paris, a. 1863, num. 11, 
p. 933 — 942. Facsimile praebet etiam Palaeogr. society, part. 1 — 8, 
Londin. a. 1873 — 1878, mim. 105. 

* Brugsch, Neue Bruchstiicke des Codex Sinaitieus, Lipsiae 
a. 1875. Cf Oscarum de Gebhardt, Theol. Literaturzeitung, Lipsiae 
a. 1876, coll. 28^30. 

^ Westcott, Smith's Dictionary of the Bible, Novi Eboraci 
a. 1870, vol. 3, p. 2118, adn. d. 



1. AD EVANGELIA: A. 355 

qiiattiior utriusque columnae in pagina prima libri Geneseos accen- 
tiis supplevit; punctum simplex adhibetiir et spatiiim vacuum pro loci 
natura; X et ij passim scribuntur ut vioo., interdum etiam i t et 
V V ; orationis ad alia transitus passim indicatur littera multo maiore 
extra litterarum seriem posita, quae littera passim non vocis primae 
initium est nee littera initialis alicuius vocis, sed littera quae forte ad 
initium lineae proximae stabat;^ lineae priores uniuscuiusque libri 
nonnullae minio scriptae sunt, ut linea prima Marci, lineae tres 
Lucae, lineae 1.2.5.6 epistulae Petri alterius, lineae 1 et 3 primae lo- 
hannis epistulae, lineae 1 et 4 lohannis tertiae; videntur folia 20 — 95 
Lcl,l — 1 Co 10,8 ab alia manu atque caetera esse scripta et mem- 
branas minus tenues exhibere; errores ex itacismo occurrunt, lit- 
teris s et ca, i et ei, rj et i, aliis confusis; compendia usitata ad- 
hibentur; signum ]> in margine positum indicat ea quae ex Vetere 
Testamento laudantur; capp-tab, capp; Amm; Eus minio scripta 
sunt (nullus vetustior codex capp Amm Eus accurate exhibet) ; 
tituli plerumque a bibliopego Anglico exscissi sunt; Eutbalii divi- 
siones actuum et epistularum non insunt; subscriptiones simplices 
sunt ut ivccyysXiov xara fiuTd^atov. 

eontinet Vetus Testamentum Novum Testamentum iClem 2 Clem ; 
desunt Gen 14,14— 17 15,1—5.16—19 16,6 — 9 iSam 12,18 — 14,9 
Ps 49(50),20— 79(80),11 Novi Testamenti Mtl,l j^ipMO — vi\u(fwG 
25,6 Io6,50 ira tiG — xccc Ov Xiy 8,52 2Co4,13 vov tniartvaa — y.ai, 
t[>j i'TieQ^oXr]] 12,7 et folia tria epistularum dementis ; passim margine 
abscissa exciderunt litterae nonnullae; ex spatii ratione babita 
demonstravit post Wetstenium et alios v. cl. Scrivenerus"^ jjericopam 
Io7,53 — 8,11 in foliis duobus illis exscissis non infuisse; olim infuisse 
Solomonis psalmos octodecim declarat catalogus sub initium primi tomi 
codicis, in quo catalog© legimus post aTTOxakvipia lojarvov haec: 
xkr)/j,tVToa (TTiGrokr} a 
xkrjuii'TOO eniGTokr] /S 
0/j.ov ^t^kia (numerus exscissus est) 

1pC(i./J.0C GoXofXMVTOG ITj 

unde potest conligi psalmos hos non inter libros canonicos quos 

^ V. cl. Cowperus (vide infra, ji. 358) p. vii, laudat codicem 
Evvll7, qui, ex manuscripto ita exarato transcriptus , haec praebet: 
ovQuroiG . oiTWG ycio (zlico- 

et oifJucG tff ysvoMevTjG TtQOGrjX&ov 

et avToiG a 

MliOTUiV — — 

2 Scrivener, Intr.^, a. 1883, p. 95, adn. 1. 

23* 



356 YII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

vocant eo tempore stetisse;^ iu Vetere Testamento jisalterio prae- 
fixa sunt Athanasii (mortui anno 373) epistula ad Marcellininn 
et Eusebii in psalmos hypotheses, item ntQio^ai, xarovto r]/j,f()ivot. 
et vvxTiQivoi; ad calcem vero psalterii hymni ex Vetere Testa- 
mento et Lcl et 2 desumpti unaque vfiroG (0}lHroa leguutur; 
ordo librorum Novi Testament! est Evv Act Cath Paul Apoe; 
He epistulis pastoralibus i)raecedit:'^ 

Saeculo quinto medio vel exeunte ut videtur in 
Aegypto (vide infra p. 358) exaratus, cubiculo patriarchali 
Alexandriae dono datus est anno 1098 unde Alexan- 
drinus. Quae Arabiee de Thecla martyre in folio primo 
tomi primi leguntur, codicem ab ilia scriptum esse, haec sive 
fluxerunt ex nomine monasterii s. Theclae ubi scriptus 
esset liber, sive ut credit Tregellesius ex errore de lectione 
ecclesiastica nunc prima in pagina Novi Testamenti Mt25, 
(1)6 — 13 cuius lectionis titulus in summa pagina hodie 
exciderit, nugae sunt. Alexandria, qua in urbe patriarcha 
fuit Cyrillus, vel ut Wetstenius vult ex monte Atho, 
Constantinopolim translatus est a Cyrillo Lucare, qui tum 
patriarcha Constantinopolitanus (mortuus a. 1638) codicem 
anno 1628 per Thomam Roe ex legatione Turcica Lon- 
dinium redeuntem Carolo I Britanniae regi misit. Patri- 
cius Junius (^Anglice Young) bibliothecae regalis sub 
Carolo I praefectus contulit Novum Testamentum in usum 
Usserii et Grotii sed minus accurate et anno 1633 primus 
epistulas dementis edidit; folia Novi Testamenti nume- 
ravit, lacunas notavit in margine, capitum numeros ho- 
diernos adscripsit, et in Clementis epistulis libri sui pa- 

^ De }>salmis talibus non publiee legendis vide concilii [I^ao- 
diceni] anni 363 canonem undesexagesimum : oti ov rf*/" idtio- 
Tiy.ova rpaXfiova XEytaQcu iv tij ixxlriaiu; pseudo-canon sexagesimiis 
exhibet ordinem Evv Act Cath Paiil et inter Paulinas He let2Ti 
Tit Philem; vide Mansium, Sacrorum conciliorum nova . . . collect io, 
Florentiae a. 1759, vol.2, col. 574. 

^ De Vetere Testamento in codice Alexandrino vide Tischen- 
dorfium, V. T. Gr. ed. 6, ab E. Nestleio, Lipsiae a. 1880. p. Hi — Ixiii 



1. AD EVANGELIA: A. 357 



ginarum numeros. Alexander Huishius contulit codieem 
quod ad Novum Testamentum spectat, siglo A notatum, 
ill usum Waltoui Polyglotta anno 1657 edentis. Millius^ 
usus est Alex, et plurimi aestimavit. Bentleius contulit 
codieem anno 1716; coulatio exstat in exemplari N. T. Gr. 
Felliani anni 1675 in bibliotheca collegii Trinitatis Canta- 
brigiae B, 17. 9. Wetstenius- codieem bis vidit, dis- 
putavit etiam fiisius de eo et in primis de loco lTi3,16. 
Anno 1786 editum est Novum Testamentum ex codice 
hoc a Carolo Godofredo Woidio (mortuo a. 1790), Novum 
Testamentum Gi-aecum e codice MS. Alexandrino . . ., 
Londini a. 1786, in fob, prolegomenis amplis instructum 
et conlatione codicis cum Millii N. T. Gr. editione Ku- 
steriana. Editio haec magna cum cura absoluta est. 
Codieem perlustravi et invenio Tischendorfium in pro- 
legomenis N. T. Gr. editionis septimae p. cxxxvi, ubi 
de Woidii editione dicit, quater verum coniectura atti- 
gisse: Mc 6,8 ^oivriv non 'C.ov. Lc 9,13 ayoQuacofisv non 
ayaQ. 9,36 evQe&rj non Evgr/. lac 2,2 stasl&tj non siarj.] 
ter falsam, nam habet codex Mc 13,20 rova exXs-Arov ova 
JjclSylA GvvsQ-^oi^ievoi 2 Co 1,9 r over vexgov.^ Anno 1788 
excerpsit ex "Woidii editione et edidit Gottlieb Leberecbt 
Spohnius Woidii praefationem et lectiones codicis in libro, 
C. G. Woidii Notitia codicis Alexandrini cum variis eius lectio- 
nibus omnibus, Lipsiae a. 1788, multaque ipse addidit; duo 
facsimilia codicis in libro insunt. Pauca errasse Spobnium 
Tischendorfius, ibidem ait; quod vero ad Apocl9,2 de dtnaiai 
xQiGfia tacetur non error est, habet enim codex dixaiai at 

^ Mill, lY. T. Gr. ed. Kuster. Amstelodami a. 1710, proll. 
paragr. 1338 — 1358. 

2 Wetstein, JV. T. Gr. Amstelaedami a. 1751, vol. 1, p. 8— 22. 
Vide etiam Blanchinum, Evangeliarium quadruplex, Romae a. 1749, 
part. 1, vol. 2, p. cdxcvi** — cdxcix^ 

^ De libro Fordii, Appendix ad editionem y. T. Gr. e codice 
rns. Alexandrino, vide infra ad versiones Aegyptiacas, IX, 1, (2). 



358 \TI. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

•AQiGEia et apparatus Tischendorfii ad locum corrigendus 
est. Anno 1860 edidit v. cl. B. H. Cowperus librum, 
Codex Alexandrinus. Novum Testanientum Graece . . . ad 
fidem ipsius codicis denuo accur alius edidit B. H. C. Lon- 
dini 1860 in 8, p. xxxviii, 503, sed, quod dolendum est, 
spiritus atque accentus addidit, lacunas ex editione Millio- 
Kusteriana explevit, paragraphos vetustissimas interdum 
neglexit; in pag. xxii.xxiii conlegit Cowperus ex jiicturis 
codicis eum in Aegyi^to exaratum esse;^ miror Cowpe- 
rum etiam ut iam Woidium errasse de loco Apoc 19,2 
dcACitat ai KQiGEia ubi uterque ai omittit. Editum est a v. cl. 
E. H. Hansellio N. T. Gr. Antiquissimorum [abcd] codicmn 
textus in ordine jMrallelo dispositi. Accedit coUatio codicis 
Smaitici, Oxonii a. 1864, tribus voluminibus in 8; neque 
tamen satis diligenter curata est editio. Anno denique 1879 
et rursus 1880 photo graphice edideruntMuseiBritannici cura- 
tores illam codicis partem qua Novum Testamentum contine- 
tur: Facsimile of the codex Alexandrinus. Vol. iv. New Testa- 
ment and Clementine epistles, p. 6, foil. 144, qua editione melior 
fingi ne voto quidem potest; Vetus Testamentum eodemmodo 
editum est voll. i — ni. Vidi codicem Ian. et Dec. a. 1883. 
-p. Romae Vaticanus 1209. 

saec. IV, in 4, membr, in quinionibus, foil. 759, ex quibus 
foil. 142 Novum Testamentum continetur; alt. 27 vel 28 cm, lat. 27 
vel 28 cm (olim maiora erant haec folia); ternis columnis et 
lineis 42 in singulis paginis; 16 — 18 litteris in singulis lineis; 
membrana tenerrima; litterae unciales parvae simplices purae continue 
scriptae nee spiritibus neque accentibus a prima manu ornatae sunt; 
apostrophus invenitur hie illic in Novo Testamento; interpunctio 
rarissima est et plerumque parvo vacuo spatio compensata (de inter- 
punctione re vera a manu prima adhibita cf Tiscliendorf. Cod. 
Vat. praef. p. xix.xxi); C et v saepe ita; litterae maiores initiales 
non adhibentur sed nonnunquam excedit littera novi capitis prima 

^ Cf librum: The Bible dictionary illustrated etc. Loudinii, 
apud Cassell, Petter et Galpin, s. vv. Alexandrian manuscript (v. cl. 
S. P. Tregellesio auctore), vol. 1, p. 49 sq. Facsimile praebet 

Palaeogr. soc. pars 1 — 8, num. 106. 



1. AD EYANGELIA: B. 359 

paulum litterarum seriem; litterae minores sub finem linearum 
sunt eiusdeni formae atque aliae; signum > in margine indicat 
ea quae ex Vetere Testamento citantur; compendia usitata saepe non 
adliibita sunt ; errores ex itacismo abundant, praesertim litteris ft pro c 
positis; formae „Alexandrinae" usurpantur; uon habet codex Amm, 
Eus, Euth; praebet tamen capitum divisionem in evangeliis numeris 
minio scrii^tis sibi propriam, nisi quod et in codice E invenitur, 
MtlTO Mc62 Lcl52 I08O; in actibus est divisio duplex 36 et 69 
capitum, et cum divisione 69 consentiunt fere capita 42 quae ad 
priorem actuum partem in codice Sinaitico adscribuntur; de divisione 
vetustiore in capita 36 vide sujira, j:). 155 sq. In epistulis cum 
catholicis turn Pauli sunt sectionum numeri divisionis vetustioris 
adscripti nisi ad 2Pe (vide supra, p. 156); memorabile hoc est 
quod Pauli epistulae tanquam unum continuum opus dividuntur, 
unde per numeros constat epistulam ad Hebraeos in codice priore 
aliquo, unde numeri fluxerunt, post epistulam ad Galatas stetisse; 
inscriptiones et subscrijitioues simplicissimae sunt; lineae ad para- 
grapliorum initium notandum passim additae sunt in margine exteri- 
ore; saeculo fere decimo vel undecimo rescripsit aliquis^ textum 
atramento novo, addidit spiritus et accentus, eo autem modo ut 
quae verba vel litterae ei disjjlicerent neque atramento rescriberet 
neque accentibus vel spiritibus ornaret; litteras maiores ad initium 
librorum manus posterior in margine pinxit: 

continet utrumque Testamentum ; semper defuerunt Maccabaeo- 
rum libri; nunc desunt Gen 1,1 — 46,28 Ps 105,27 — 137,6 et in 
Novo Testamento He 9,14 Qtit tt^v Ovvfi^rjOtv — v^on' 13,25 
1 et 2 Ti Tit Philem Apoc; quae ex Hebr et Ajjoc desunt, 
supplevit manus saeculi decimi quinti ex codice cardinalis Bes- 
sarionis; textus est optimae notae quamquam ut Sinaiticus ita 
et codex Vaticanus erroribus scribae scatet^ ; teste Tischendorfio scrip- 
serunt codicem hunc tres scribae,^ quorum unus Novum Testamentum 

^ Editores Romani , Prolegomena , p. xvii'', dicunt Clementem 
monachum haec fecisse saeculo fere xv ineunte. 

^ Scrivener, A plain introduction etc. ed.3, Cantabrigiae a. 1883, 
p. 116: v. cl. Scrivenerus auctoribus Dobbinio et Burgonio adseverat 
in codice fere 2556ies verba vel phrases omitti, et saepe verba repeti, 
sed Scrivenerus lectores horrescentes celat boni Dobbinii normam textus 
puri, nempe editionem Elzevirianam a. 1624! Yeram huius rei ratio- 
nem exposuit Hortius, N. T. [vol. 2], introd. ?§ 312—314, p. 233—237. 

^ V.cl.Ezra Abbotus, Journal of the American Oriental Society, 
vol. 10 (a. 1872), p. 189 — 200, callide demonstravit , ex paragra- 



360 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

totum scripsit qui idem folia nonnulla in codice Sinaitico scripsit 
(cf supra, p. 346); correctus est codex a duabus manibus quarum 
altera dioQd-ojTrjO B^ signata eiusdem fere aetatis atque B* sivemanus 
prima fuit, altera B^ iam supra notata saeculi decimi vel undecimi fuit; 
manus alia posterior notas liturgicas addidit; textus primi est ordinis; 
vv. el. Westcottus Hortiusque eum optimum praedicant et fere totum, 
nisi in Paul ubi lectiones Occidentales inveniuntur, Prae-Syriacum ; 
certe cum codice s testimonium praestantissimum de textu praebet. 
Eiusdem saeculi patriae eiusdem videtur esse atque 
codex N Sinaiticus, nee facile refutari possunt rationes 
quibus fultus Tischendorfius^ adseverat scribam quartum 
codicis K Sinaitici etiam codicem Vaticanum scripsisse. 
Bibliotheca Vaticaua a Nicolao papa anno 1448 instituta, 
codex fortasse eo tempore bibliothecae inerat, nam in- 
venitur in bibliothecae catalogo primo anni 1475. In 
editione Complutensi paranda non adhibitus est hie codex, 
sed anno 1521 scripsit Paulus Bombasius bibliothecae 
Vaticanae praefectus epistulam ad Erasmum, in qua 
codicem commemoravit, et anno 1533 dedit litteras de 
codice ad Erasmum Johannes Genesius de Sepulveda 
lectionesque 365 addidit. Videtur Erasmus yuivSa ad 
Act 27,16, quam lectionem codicis Graeci bibliothecae 
pontificalis in adnotationibus ad actus anno 1535 
laudat, ex his lectionibus Sepulvedanis hausisse; lectio 
non reperitur in codice Graeco nisi in B et in x^. 
Wernerus Noviomagensis, Atrebateusis collegii praeses, 
lectiones fere viginti ex codice excerpsit in usum Lucae 
Brugensis (cf supra, p. 216). Laudatus est codex, quod 

phorum et compendiorum usu, scribam alterum jmginas 41 — 334 
in Vaticano codice, alterum 290 paginas quae sequuntur scripsisse; 
ex. gr. paragraphi littera ordinem litterarum excedente notatae in- 
veniuntur in paginis 294 illis prioribus 1441 ies, in paginis 290 
posterioribus non nisi bis; in paginis 294 prioribus occurrit vox 
nvtvua 42 ies ex quibus 40ies compendio redditur, in paginis 290 
posterioribus occurrit 41 ies ex quibus 40 compendio non redditur; 
fere ita se habet vox igqchjX. 

^ Tischendorf, N. T. Vat., Lijisiae a. 1867, p. xxi — xxiii. 



1. AD EVANGELIA: B. ^ 361 

nunc constat, inter lectiones Barberinas (vide supra p. 210. 

220) a Caryophilo conlectas, a Possiuo editas. lulius Bar- 

, . toloccius bibliothecae Vaticanae custos 

Bartolocciiis. .. ,. _ . 

contulit codicem cum editione Aldina 

anni 1518 ut videtur anno 1669; conlatio haec exstat in 

bibliotlieca nationali Parisiensi MS. Gr. Supplem. num. 53 

addita epistula die 1 1 mensis novembris a. 1699 scripta, nomine 

monastico „Giulio di Sta. Anastasia;" postquam Scholzius^ 

conlationem adiit, disseruit Tischendorfius de ea,^ inspexit 

earn Muraltius, Tregellesius transcripsit anno 1849. Lauren- 

tius Alexander Zacagnius bibliothecae Vaticanae prae- 

fectus^ notavit anno 1698 sectiones codicis proprias. Millio'^ 

videbatur codex hie (Vat.) ut Latinizans minoris pretii 

esse, sed non habuit lectiones codicis nisi imperfectas quas 

ex Luca Brugensi hausit. 

Impensis Bentleii editionem Novi Testamenti Graece 

_. _ , . parantis contulit anno circiter 1720 
jiico-Beutleiiis. z^. ,, ^ 

Mico abbas Komanus codicem cum 

exemplari N. T. Gr. Argentoratensis, Wolfii Cephalaei 
anni 1524 , nunc Cantabrigiae servato in bibliotheca collegii 
Trinitatis B. 17. 3, et conlatio haec. a C. G. Woidio in 
editionem N. T. Gr. Oxoniensem anni 1675 transcripta, 
edita est a Fordio,^ sed propter ea in quibus differebant 
editiones hae Argentoratensis et Oxoniensis et propter 
iucuriam eorum, qui librum Woidio-Fordianum adhibuerunt, 

^ Scholz, Biblisch-kritische Seise, Lipsiae et Soraviae a. 1823, 
p. 34.35. 

^ Tischendorf, Theol. Studien und Kritiken, Heidelbergae 
a. 1842, p. 510, et 1847, p. 129 — 152, quo altero loco auctoris nomen 
natalem Bartoloccium nominat a viro Molza Eomae iustructiis. 

^ Zacagni, Collectanea nwmimentomm veterum ecclesiae Graecae 
ac Latinae, Romae a. 1698, proll. j). Ivi. 

* Mill, JV^. T. Gr. ed. Kuster. Amstelodarai a. 1710, proll. 
paragr. 1479.1480. 

^ Ford, Appendix ad editionem JV. T. Gr. e codice ms. Alexan- 
drino, Oxoniae a. 1799, p. 1 — 119 quae praefationem sequuntur. 



302 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

haud paucae lectiones iuiuria codici adscriptae sunt, qua in 

re etiam Lachmaunus erravit. Thomas Beutleius anno 1726 

Romae degens specimina ex locis tribus Act 27 Gal 6 

Eph4 a se conlatis ad avunculum mittens, auctor videtur 

fuisse ut codex iterum conferretur, quod lectiones praesertim 

manus primae multas Mico omiserit. Hanc conlationem 

, . a Rulotta abbate de novo factam 
Rniotta- Beutleius. _. , ,. . m- i i n 

dm deperditam repperit iischendortius 

auxilio los. Edlestonii bibliothecarii anno 1855 in biblio- 

theca collegii Triuitatis Cantabrigiae (nunc B. 17.20), edidit 

V. cl. Arthur Ayres Ellisius^ anno 1862. Blanchinus^ con- 

tulit codicem ad locos selectos. Wetstenius lectiones ex Luca 

Brugensi hausit. Anno circiter 1780 conlatus est codex 

„. , ab Andrea Birchio^ nisi in Lc et lo in quibus ac- 
Itirch 

ceperat ille a Woidio conlationis Mico- Ben tleianae 

apographum, et lectiones editae sunt in libris Birchianis 

annorum 1788.1798.1800.1801; vide supra, p. 251—254. 

Obtigit Leonhardo Hugio^ anno 1809 ut codicem 

Roma Parisios advectiim videret et perscrutaretur, et 

primus librum recte aestimavit, indolem et praestantiam 

libri ante omnium oculos proposuit, adseveravit etiam 

eum saeculi quarti medii esse. De errore Hugii, verba 

ev €q)£G03 in margine exordii epistulae ad Ephesios a j^rima 

manu esse putantis, non est quod hodie scribamus. Annis 

1828 — 1838 typis expressa est codicis editio Maiana, 

quam statim commemorabimus , qua editione ut ita dicam 

in petto habita nee publici iuris facta, adiit Tischendorfius 

^ Ellis, Bentleii critica sacra, Cantabrigiae, a. 1862, j). 121 — 
154; cf etiam supra, p. 230. 

* Biancliini, Evangeliarium quadruplex, part. 1, vol. 2, 
p. cdxci — cdxcvi et facsimile. 

^ Birch, Variae lectiones ad textum quattuor evangeliorum, 
Hauniae a. 1801, p. xv — xxvii. 

* Hug, De antiquitate codicis Vaticani commentatio , Friburgi 
a. 1810, in 4; typis repetita in libro Granvillii Penni, Annotations 
to the Book of the Neiv Covenant, Londiuii a. 1837, p. 91 — 112. 



d 



1. AD EVANGELIA: B. 363 

Romam anno 1843, sed ei per aliquot menses ibi 
commoranti non concessus est codicis usus nisi per biduum 
intra horas sex; hoc tempore librum totum attente per- 
currit, locos dubiae in primis lectionis viginti quinque cou- 
tulit, specimina scrip turae quattuor confecit/ et posthac 
misit Mains ad Tischendorfium lectiones alias triginta quat- 
tuor. Eduardus de Muralt- codicem inspexit per tres 
dies anno 1844, unde nomen editionis suae Novi Testa- 
men ti Graece. Tregellesius^ Romam ivit anno 1845, 
sed per menses quinque Romae degens frustra facultatem 
codicis conferendi petiit, etsi codice viso memoria lectiones 
nonnullas tenuit. Anno 1855 misit ad Tischendorfium 
editionem N. T. Gr. septimam parantem Albertus Dresselius 
lectiones Vaticanas duceutas triginta. 

lam dixi editionem Maianam annis 1828 — 1838 

« . typis expressam esse, sed Mains vitiorum editionis 
lams. ■^.^ , , .^ ,,....„ 

non ignarus volumma noluit publici mris tacere. 

Post mortem Maii (die 9 mensis septembris anno 1854) 

foras dedit librum Carolus Vercellone quinque tomis 

anno 1857 (Vercellonio demandata est cura editionis 

perficiendae d. 6 mensis maii anno 1857). Tomi 1 — 4 conti- 

nuerunt Vetus Testamentum, quintus p. 1 — 498 Novum 

Testamentum cum facsimili; p. 499 — 502 tomi quinti 

exhibuerunt comparationem conlationis Birchii cum editione. 

In tomo primo praebuerunt p. i — xxvii praefationes breves 

Caroli Vercellone et Angeli Maii. Cum nunc editionem 

meliorem habeamus, non est quod vitia editionis Maii 

longius vel fusius tractemus, quam necesse sit ad Maii 

^ Tischendorf, Allgemeine Kirchenzeitung, Darmstadii a. 1843, 
die 25 mensis iulii, coll. 961 — 966, et Theol. Studien und Kritiken, 
Heidelbergae a. 1847, p. 129 — 152: „Nachricht vom Vaticanischen 
Bibelcodex"; of praeterea supra, p. 4. 

"^ Muralt, N. T. Gr. ad fidem codicis principis Vaiicani, Ham- 
burgi a. 1848, p. xxxv. 

^ Tregelles, An account of the printed text of the Greek N. T. 
Londinii a. 1854, p. 156. 



304 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

labores cognoscendos. Quod ad codicis B lacunas attinet, 
explevit Maius epistularum Pauli lacunam e codice 
Vaticano 1761 (Actl58 Paul 192); apocalypsim e codice 
Vaticano 2066 (b«p«''); Mel 6,9— 20 e codice Vaticano 
Palatino 220 (Ewl51); Act28,29 e codice Vaticano 1761. 
Ex vulgatis editionibus recepit Maius Mt 12,47 Mc 15,28 
Lc 22,43.44 23,17.34 Io5,3.4 7,53—8,12 lPe5,3 lIo5,7. 
Typographo nihil tradidit Maius nisi exemplum textus 
Sixtini uitidum, et codicis lectiones in paginis, quas pla- 
gulas typographicas dicunt, inscripsit. Vitia hoc modo 
plurima inlata postea corrigere voluit litteras manu ab- 
radens vel addens aliquoties vel nova folia imprimens, 
scilicet, in Novo Testamento folia sex; tabulas errorum 
parans quos tamen cum non inveniret Vercellonius 
ipse similes construxit. Prolegomena quae Maius scri- 
pturus fuit, nunquam scriiDsit, unde factum est ut editio 
brevibus supra laudatis praefationibus foras daretur. Prae- 
terea consilium editionis eo minus aptum fuit, quod 
saepe neglecta erat distinctio inter lectiones primae manus 
et lectiones correctoris, saepe nihil nisi correctio data 
est. Quod ad formam exteriorem spectat, impediverunt 
litterae minusculae, accentus signaque reliqua, inter- 
punctio, capitum paragraphorumque distinctio columnis et 
lineis non ad modum codicis datis, quin lector codicis 
veram speciem detegeret; facsimile etiam ductus correc- 
toris, non primae manus, exhibuit. Nihilominus nounulla, 
sane plurima, etsi incerta ex editione haurienda fuerunt. 
Accuratius edidit Vercellonius: „N, T. ex vet. cod. 
Vat. secundis curis editum studio Angeli Mali", Romae 
a. 1859, formae minoris, sed lectiones minime recte curatae, 
sunt in hac quoque editione. ^ Editio a vv. ell. A. Kueneno 
et C. G. Cobeto, Lugduni Batavorum a. 1860 eurata 
praefationem doetam manu Cobeti seriptam praebet 

* Etiam Lipsiae a. 1859 edita est Cod. Vat. ad fid. ed. Rom. 



1. AD evangelia: b. 3or» 

(vult lectiones Novi Testamenti etiam ex coniectui'a 
hauriri).^ 

Henricus Alfordius mense februario anni 1861 co- 
dicem per quinque dies consuluit, et qui Alfordio a secretis 
fuit V. cl. E. C. Cureius mense aprili anno 1862, unde 
ornata est Alfordii N. T. Gr. editio (of supra, p. 272) 
catalogis utilibus de locis multis et dubiis in codice b. 

Anno 1864 edidit v. cl. M. Heidenheimus epistulam 
ludae ex codice Vatieano,- adhibitis typis uncialibus 
Tischendorfii , ad modum fere codicis impressam. 

Anno 1866, copia editionis omni numero perfectae 
edendae Tischendorfio non concessa, concessum tamen est 
ut locos nonnullos, quibus codicis lectiones a variis varie 
redditae essent, conferret per dies quattuordecim, unoquo- 
que die per tres horas; edidit turn „N. T. Vaticanuni" 
Lipsiae a. 1867, quod secutus est anno 1869 „Appendix 
N. T. Vaticani"; lectiones inter conferendas exscripserat 
viginti paginas et has columuis ut in codice reddidit, 
alibi nihil nisi columnariun initium et finem notans.^ Mirari 
potest nemo, quod nonnulla conlatorem latuerunt qui tani 
celeriter codicem conferret ; editio attamen hodie quoque edi- 
tione Romana absoluta minime sine fructu adhibenda est. 

Auspiciis Pii Noni instituerunt vv. ell. Carolus Ver- 
cellone et losephus Cozza editionem novam typis Tischen- 
dorfianis exarandam; mortuo Vercellone eum excepit v. cl. 
Caietanus Sergio, cui denique oculis laboranti successit v. cl. 
Henricus Fabiani canonicus ; ediderunt Vercellone et Cozza 

^ Cf Vercellone , DelV antic hissimo codice Vatieano . . ., Roinae 
a. 1860. Edidit v. cl. Philippus Buttmannus N. T. Gr. ad fidem 
codicis Vaticani, Lipsiae a. 1856.1860.1865, Berolini a. 1862; cf 
Buttmann, Theol. Stud. u. Krit. a. 1860, p. 341 — 382. 

■^ Heidenheim, „Die Epistel Juda aus dem Codex Vaticanus 
ill der Unzialschrift. Zum ersten Male mitgetheilt," Deutsche Viertel- 
jakrsschrift fur englisch-theologische Forschung imd Kritik, Gothae 
a. 1864, num. 7, p. 351 — 354 cum tabula. 

^ Tischeudorf, Append, codd. eel. Lips. a. 1867, 13. viiii. 



306 vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

volumina tria, Novum Testameutum anno 1868, Veteris 
Testament! volumina tertium et quartum; vv. ell. Cozza et 
Sergio volumina duo public! iuris fecerunt, V. T. primum et 
secundum ; vv. cl. Cozza et Fabian! volumen ultimum idque 
totius operis sextumanno 1881: „Bit>liorum sacrorum Graecus 
codex Vaticanus, auspice Pio IX. pontifice maximo, collatis 
studiis Carol! Vercellone sodalis Barnabitae, et Joseph! 
Cozza monachi Basiliani editus. Romae typis et impensis 
s. congregationis de propaganda fide." Volumina primum 
et secundum habent in titulo „Carolum Vercellone excepit 
Caietanus Sergio sodalis Barnabites"; volumen sextum 
prodiit „auspice Leone XIII. pontifice maximo cum pro- 
legomenis, commentariis et tabulis Henrici canonic! Fabian! 
et losephi Cozza abbatis Cryptaeferratae". Dolendum 
est quod vv. ell. lectiones variarum manuum vix satis 
accurate^ inter se distinxisse videntur; ubi quod hie illic fit 
testimonium firmum Tischendorfii vel reiciunt vel non curant, 
non cautum erit rem pro absoluta habere ; nihilominus aliquid 
profuerunt labores eorum ad codieis lectiones explicandas. 
^ Ephraemi Syri rescriptus Parisiensis bibliothecae 

nationalis 9 olim Reg. 1905 vel Colbertinus 3769. 

saec. V, in fol, membr, rescr, foil. (2 et 3) 209 ex quibus 
continent Novum Testamentum 145; singulis columnis et 41 
(40, 42, quater 46) lineis in singulis paginis; linea unaquaeque habet 
quadragenas fere litteras; membranae leves sunt et tenues; litterae 
unciales paulo maiores quam in codicibus sAB spiritibus vel accen- 
tibus non ornatae sunt; apostrophus raro usurpatur; interpunctio 
rarior est fortasse quam in codice A, punctum simplex usurpatur 
in primis ad summam litteram adpositum , et post punctum hoc unius 
fere litterae spatium relictum est, quo in loco manus tertia passim 
crucem posuit; litterae aliis maiores passim adhibitae sunt, neque ad 

* Eduardus Nestle, Literarisches Centralblatt , Lipsiae 1882, 
num. 4, coll. 105 — 108, et Theologische IAteraturzeitung,'L\T^si2ielS%2, 
num. 6, coll. 121 — 124. Opinio Romana de editioue hac codieis 
Vaticani reperitur in libro, De editione JRomana codieis Graeci Vati- 
cani etc. Romae, ex typographia Polyglotta, a. 1881. Facsimile 
codieis B praebet Palaeogr. soc. pars 1 — 8, num. 104. 



1. AD EVANGELIA: C. 367 



initium solum sectionum Aramonianarum ; capp-tab, Amni ; Eus nunc 
clesunt, etsi fortasse miiiio script! erasi sunt; nulla capitum notatio 
in Act Cath Paul Apoc; subscriptiones simplicissimae sunt; mut: 
continet evangeliorum haec: 3Itl,2 xai tovg adthfovG avTov 
— ovdt xaiovoi h' 5,15 7,5 Soxop' xai — aim 17,26 18,28 ixol 
(I — j7rt;'o«ff>; 22,20 23,17 >j o vaoG — fdA>;Aoi'(T 24,10 24,45 
tavTov — sx^nksTcu 25,30 26,22 eiG ixaGroa — tovSuixoi' 27,11 
27,47 Tiita — non]Goutr 28,14 J/cl,17 vfiaG — i]vy.mnovv 6,31 
8,5 nov ama — f<[ff] iGTiv 12,29 13,19 yuo lu — G>]^ufioJi' 16,20 
Zcl,2 xai vni]ntT(ii — fuvr]GTSi\uevrj 2,5 2,i2 Xi^ua xutu — Xccoi' 
3,21 4,25 (Tit trr] — (i^ioxev 6,4 6,37 xca fxtj — kaoi' kvtov 7,16 
8,28 I't] utyicXr] — Scoixurojv 12,3 19,42 Gov on rj^ovaiv — kvtov 
20,27 21,21 TOTf oi — f«T TrjV 22,19 23,25 UG rrjr — av&QConov 
24,7 24,46 ;f(« iinev — finem 24,53 Jo 1,3 df «»'• o yeyovei' — 
liaavvov 1,41 3,33 t>jj' /hkqtvqucv — tr Ga^^aTW 5,16 6,38 w to 
il(h]UH — Li'a xcct 7,3 8,34 ttkG o — xui (tntv 9,11 11,8 yovGiv 
avTio — tnotriGtv irjGovG 11,46 13,8 ley ft aviio — ewQccxarf 

14,7 16,21 oTt fyfrr]f)-r} — xog/lwv tov pr 18,36 20,26 xat ^u(0 — 
^ijiXiu 21,25; de Act Cath Paul Apoc vide infra, p. 410, 418, 437; 
folia priora 64 spectant ad Vetus Testamentum ; passim perierunt 
litterae et verba; lineae priores tres uniuscuiusque libri minio 
exaratae paene totae evanuerunt; C"^ saeculi sexti; C* saeculi noni. 

Videtur codex ante medium saeculum quintura (in 
2 ^3 Aegypto?) scriptus esse, turn uno fere saeculo 
post (in Palaestina?) primum correctus a manu 
C- vel^, deinde saeculo fere none (Constantinopoli?) secun- 
dum correctus unaque ad usum ecclesiasticum instructus 
manu c^ vel '^; vetere scriptura spongia deleta rescriptus 
est codex saeculo duodecimo tractatibus 38 Ephraemi 
Syri Graece versis. 

Fuit fortasse codex hie inter codices, qui ab Andrea 
lohanne Lascari Rhyndaceno (mortuo a. 1535), post interi- 
tum regni Graeci in Orientem iussu Laurentii de Medicis misso, 
Florentiam translati sunt. Certe fuit cardinalis Florentini 
Nicolai Ridolfi (in libro Rodulphi), quo mortuo anno 1550 
emptus est codex a mareschallo Petro Strozzio, unde per- 
venit ad Catharinam de Medicis reginam Parisiosque 
translatus est. Compactus est codex anno 1602. Fragmenta 



308 VII. DE CODICIBUS UNCIAIJBUS. 

autiqua a Petro Allixio (mortuo a. 1717) detecta et 
a Montefalconio perlustrata/ conlata sunt a lohanne 
Boiviuio qui plura cum Bernardo Lamio communicavit, - 
et cum Kustero (Paris. 9) Millii editionem curante. 
Anno 1716 loannes lacobus Wetstenius Bentleii in usus 
(quinquaginta libris quas dicunt Anglicis Sterling acceptis) 
contulit^ codicem cum Novo Testamento Roterodami a. 1654 
apud Leersium edito.^ 

Post Wetstenium inspexerunt codicem G. Lessius,^ 
Griesbachius , '^ qui textum codicis iure praestantissimum 
praedicavit, Scholzius. Anno 1834 tractavit codicem Fer- 
dinandus Florens Fleckius,'' professor Lipsiensis, ad cuius 
precem Carolus Hasius Simonino mandavit ut codici 
tiucturam Giobertinam quam vocant inferret: nihilominus 
quae pauca Fleckius de codice haurire potuit errorum 
plena erant. Annis denique 1840 — 1842 (decem. 1840 — 
septem. 1842) eruit Tischendorfius quam accuratissime 
„scripturam prorsus evanidam" ediditque Novi Testamenti 
fragmenta: Codex Ephraemi Syri reserijjtus sive fragmenta 
Novi Testamenti, Lij^siae a. 1843 cum facsimili; in pro- 
legomenis fusius de codicis historia tractavit et in appen- 
dice de locis fere mille et quingentis a manibus secunda 
et tertia correctis vel dubiis. Non est quod dicam de 

1 Montfaucon, Pal. Gr. Paris, a. 1708, p. 213, facs. p. 214. 

'^ Lamius, Conim. in harm. evv. Venet. a. 1735, in addendis 
ad p. 272. 

^ Cf supra, p. 229 et vide lebbium, Bentley , Londinii a. 1882, 
p. 159.160. Exstat conlatio liaec Cantabrigiae in bibliotheca collegii 
Trinitatis B. 17. 7,9. 

* Cf etiam Bianchini, Evang. quadr. Romae a. 1749, pars 1, 
vol. 2 , p. cdxcix^ — di^ et facsim. tab. 2 , p. edxcii. 

^ Less apud I. D. Michaelem, Orientalische und exegetische 
Bibliothek, Francofurti ad Moenum a. 1775, part. 9, p. 142 — 144. 

^ Griesbacli, Symbolae criticae, Halae, a. 1785, vol. 1, p. iii — 
liv, et Commentarius criticus (cf supra, p. 247 adn. 1). 

' Fleck, Theologische Studien und Kritiken, Heidelbergae 
a. 1841, p. 12G— 152. 



1. AD EVANGELIA: D. 369 

difficultate locorum semel vel bis coiTectorum legendorum 
in codice rescripto. Addidit Tischendorfius excursum de 
1 Tim 3,16. In volumine, quod Vetus Testamentum con- 
tinet, anno 1845 edito inest indiculus vitiorum typo- 
graphicorum quae Tischendorfio absente volumini priori 
inrepserant. Codicem vidi mense Augusto anni 1883. 
Tkevv act . Bezae Cantab rigiensis , Graeco - Latinus , in 
bibliotheca universitatis Nn. 2. 41, propalam 
conlocatus. 

saec.VI, in4, membr, inquaternionibus, foil. 406 (510),alt.26 cm, 
lat. 21.5 cm, singulis columnis tricenis ternis lineis in singulis pagiuis; 
membrananon admodum tenui; litterae unciales, eiusdem magnitudinis 
atque in codice C, continue scriptae sunt nisi in librorum titulis et 
in subscriptionibus ubi voces disiunctae sunt, et nisi quod omnia 
stichometrice habentur (codex vetusfissimus est hie eorum qui stichos 
praebent); punctum simjjlex dividit interdum or/^oiff; littera prima 
paragraphi uniuscuiusque plerumque aliis non maior litterarum seriem 
excedit ; nonnullis locis adhibentur litterae maiores pro orationis ad alia 
transitu in media linea (cf supra, p. 11 5) ; compendia pro vocibus firjTr]Q, 
vioo, aojTrjo, av&QO)noa, ovQavoa, SavuS, lOQar^k, leQovaakrjfxnon ad- 
hibentur, haec etiam inusitata occurrunt JHC, IHy, etc. X!pc, 
Xpy, etc., nXf pro TtKTTjQ, CXH pro aTccvQcoS^tj Mel 5, 15; for- 
mae Alexandrinae quas dicunt masris in hoc abundant quam in 
aliis codicibus; Amm additae sunt a manu noni fere saeculi; manus 
alia serior addidit adnotationes liturgicas; Graecis in laeva pagina 
respondent Latina in dextra; litterae Latinae cum quadam rotun- 
ditate Graecis similes sunt; lineae primae tres uniuscuiusque libri 
minio exaratae sunt ut et lineae alternae subscriptionum ; quater- 
nionum numeri abscissi sunt paene omnes a comijactore libri; mutili 
codicis folia novem a manibus posterioribus addita sunt: 

continet evangelia, (fragmentum Latinum 3lo epistulae) actus; 
desunt J/i!l,l Bi^XoG — rfo^rjd-ria 1,20 6,20 onov—^i^Xriuivov 9,2 
27,2 xcu Sriaavna — nntG^nfQdov 27,12 Jo 1,16 fhcjSofier — 8i7iov 
arrco 3,26 (de Act vide infra p. 410); Latine desunt Mtl,l — 11 
6,8 — 8,27 26,65 — 27,1 lol.l — 3,16; scriba saeculi fortasse noni 
supplevit (D^"PP> vel'"PP) Graece litteris uncialibus Mt3,7 ano 
TTjO — Tov &80V 16 Mcl6,15 nuorj ttj — 20 Iol8,14 (v 6f 
■AciaqaG — TL y./.auia 20,13 et Latine Mt2,21— 3,7 Mcl6,6 — 20 
Iol8,2 — 20,1; de evangeliorum ordine Mt lo Lc Mc, vide supra, 
p. 137; teste Scrivenero exciderunt folia 67 quae plus quam pro 
TISCHEKDORF, N. T. ed. 8. 24 C 



370 Vn. DE CODICIBUS UNCIAIJBUS. 

«pistulis catholicis requiritur spatii praebuerunt; textus Graecus 
qui nonnisi in paucis vocabuloriim formis ut ).fnQ(oaov (leprosi), 
Sartrjlov (danielis) , tutqovG (iietnis), oa/uccQiTccvcor, iflaytllojaaG 
Latinum colorem induit, vetustissimus est et saepe cum s et B cou- 
sentit; iudicibus Westcotto Hortioque codex hie ilium fere textum 
repraesentat qui saeculo secundo latissime in usu ferebatur; erroribus 
scatet; interpolationes quas dicunt abundant, praesertim in actibus, 
earum similes quae in versionibus Latinis Syriacis veteribus insunt; 
quae manu secunda suppleta sunt et in i^rimis Iol8,14 — 20,13 textui 
aliorum foliorum simillima sunt; versio Latina in sui3j)lementis est 
ex Vulgata; praeter ea quae manu prima correcta sunt, correxerunt 
codicem manus octo vel novem saeculis variis, unde fit ut loci 
mnlti vix accurate legi possint; paragraphos habet codex hie sui 
generis apud Mt (quoad superest) 583 Latine 590, Mcl48, LclSG 
Latine 143, Iol65 Latine 168, Act235. 

Saeculo fortasse sexto medio in Occidente exaratus, 
duce Wetstenio videtur codex hie ille fliisse quera „anti- 
quissimum codicem Graecum" Guilelmus de Prato epi- 
scopus Claromontanus Tridentum anno 1546 attulerat 
undeque ad lectionem Latinam confirmandam lo 21,22 
„8i eum volo" Graeca eav avtov i9-«^ fiEvsiv ovtcocf sooa 
EQlofiai protulerat, quae lectio in nullo alio codice 
Graeco quern habemus nisi Cantabi'igiensi inest. Illo 
tempore accepit Robertus Stephanus codicis conlationem 
ex Italia, lectionesque nonnullas signo ^' indicatas in mar- 
gine editionis suae N. T. Gr. anni 1550 posuit: to ds (i' 
ian ro iv 'Irakin vno rcov ij/iiSTfQOjr avri^Xrj&sv qjiXwv.^ 
Iterum Claromontanus fortasse factus, fortasse Lugdu- 
nensis, anno 1562 Bezae videtur datus esse ab aliquo 
qui codicem sibi rapuerat; scripsit Beza, codicem anno 1581 
universitati Cantabrigiensi dedicans: „Est hoc exemplar 
venerandae vetustatis ex Graecia, ut apparet ex barbaris 
Graecis quibusdam ad marginem adscriptis, olim expor- 
tatum et in S. Irenaei monasterio Lugduni ita ut hie 
cernitur mutilatum, postquam ibi in pulvere diu iacuisset, 

^ De hac re disserit fusius v. cl. Scrivenerus, Introduction 
etc, ed. 3, Cantabr. a. 1883, p. 121.122, adnotationes. 



1. AD EVANGELIA: D. 371 

repertum oriente ibi civili bello anno domini 1562." Beza 
vero in editione ultima aduotationum suarum anno 1598 
ipse codicem Claromontanum nuncupat. Non est quod rem 
curiosius tractemus; fieri potest, ut codex ex Italia in 
Galliam reportatus Lugduni manserit, ut coniunctio intima 
inter Clarum Montem et monasterium illud Lugdunense 
exstiterit, ut codicis raptor nesciverit utrum codicem Claro 
Monte an Lugduni (vix octoginta vel nouaginta milia 
passuum abest Lugdunum a Claro Monte) rapuisset, ut 
Beza sexagenarius loci unde prolatus esset codex oblitus 
codicem hunc cum Claromontano suo epistularum Pauli 
permutaverit. Beza in editionibus suis N. T. Gr. annorum 
1582.1588.1598 nonnulla ex codice profert. Johannes 
Wliitgiftus (nat. a. 1530, mort. a. 1604), anno 1583, quo 
anno factus est archiepiscopus Cantuariensis , codicem tran- 
scribendum curavit et apographum minus accurate factum 
bibliothecae collegii Trinitatis Cantabrigiensis dedit ubi 
liodie exstat signo B. 10. 3. Patricius lunius (vide supra, 
p. 356) nonnulla ex codice hausta Parisios ad fratres Dupuy 
misit, qui ea cum Morino^ et Stephano Curcellaeo com- 
municaverunt. Usserius codicem in usum Waltoni contulit 
(vide supra, p. 220). Millius codicem contulit et Wet- 
stenius anno 1716 transcripsit, ille satis neglegenter. Bentleii 
conlatio invenitur in exemplari N. T. Gr. Stephanici anni 
1549 quod nunc sub numero B. 17. 4 in bibliotlieca col- 
legii Trinitatis Cantabrigiae adservatur. Accuratius contulit 
codicem lohannes Dickinsonius in usum lohannis lacksonii 
Leicestrensis, quae conlatio hodie in bibliotheca collegii lesu 
Cantabrigiae exstat signo O. ■&. 2. Blanchinus^ de codice 
disseruit. Anno 1793 Cantabrigiae edidit Thomas Kiplingius 
(nat. a. 1755, mort. a. 1822) codicem: Codex Theodori Bezae 

^ Morinus, Exercitationes hiblicae, pars prior, Lutetiae Pari- 
siorum a. 1633, lib. 1, exercitat. 2, cap. 3, p. 90 — 106. 

^ Bianchini, Evangel iari urn quadruplex, Eomae a. 1749, part 1, 
vol.2, p. cdlxxxi — cdlxxxiv (cdxc). 

24* 



372 Yll. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Cantahrigiensis , duobus tomis formae maioris; v. cl. Scri- 
veuerus editionem accuratam praedicat, etsi fragmentum 
codicis parvum Kiplingiiim latuit Mt27,2 Graece, 26,65 
— 67 Latine; prolegomena tamen minoris aestimanda sunt. 
David Schulzius^ anno 1827 monstrare tentavit Latina in 
codice hoc ab alio codice Latino transcripta esse, Graeca 
vel ex interpretatione orientali aliqua fluxisse, vel partira 
ad eiusmodi versionis normani in exscribendo redacta 
esse. V. cl. Scrivenerus denique, cuius verbis hoc loco 
saepe usus sum, codicem publici iuris fecit: Bezae codex 
Cantahrigiensis , being an exact copy in ordinary type . . . 
edited with a critical introduction, annotations, and facsimiles, 
Cantabrigiae a. 1864, p. Ixiv, 453 in 4. Conferendi 

sunt T. F. Middleton, The doctrine of the Greek article, 
Londin. a. 1808, appendix, p. 677—698; ed. Rose a. 1841, 
p. 471, et K. A. Credner, Beitrdge zur Einl. in die hihl. 
Schriften, vol.1, Halis a. 1832, p. 452 — 518. Codicem 
vidi a. 1883. 

-rT. Basileensis A. N. iii. 12 olim b. vi. 21 vel k. iv. 35. 
saec. VIII, in 4, membr, foil. 318, singulis columnis et 24 
lineis in singulis paginis; litterae unciales eiusdem fere magnitu- 
dinis atque in codice D spiritibus et accentibus satis accurate ornatae 
continue scriptae sunt; littera paulo niaior seriemque textus ex- 
cedens pai'agrapbiim unamquamque significat; punctum adhibitum 
est ad summam mediam imam litteram (cf supra, p. 115); Amm, Eus, 
capp-tab; in margine inferiore stat sectionum uniuscuiusque paginae 
harmonia ut ita dicam (cf supra, p. 144); mutilus est codex: 

continet evangelia; desunt Zc3,4 rjOatov — neQC 3,15 24,47 
y.ai cuftGt^v usque ad finem; manus serior supplevit minntis 
litteris Lcl,69 rjuox' sv tco — upai avrov 2,4 12,58 no (fiO.axrjt' — 
7i()oat<i(i) 13,12 15,8 Xwa ewa — xaretfiX. uvtov 15,20, quae in tribus 
foliis (160.207.214) insunt, in quibus scriptura quaedam antiquior 
spongia deleta erat; haec etiam signo E significantur a Tischeri- 
dorfio in ajDparatu critieo; praeterea codici adsociatum est fragmeu- 

^ Schulz, D. Disputatio de codice D Cantabrigiensi , Vratis- 
laviae a. 1827. Facsimile codicis huius praebet Falaeogr. soc. 

pars 1 — 8, num. 14.15. 



1. AD EVANGELIA: E. 373 

turn ex capitibus apocalypsis tertio et quarto litteris minusculis 
scriptum (cf infra caput VIII, 4, Apocl5); notae frequentissimae 
liturgicae in codice insunt; inter praestantissimos secundi ordinis codex 
est; V. cl. Muellerus, professor Basileensis, magnam partem scrip- 
turae illius trium foliorum antiquioris eiusdem ut videtur atque 
codicis aevi, eruit et cum Tiscbendorfio communicavit, unde haec 
specimina sunt: avanavaoi vfxaa H' T()V(fr] Ktcjvia SiSovG vuiv 
aqtotv ufxaoTiav vfj.o)v xat yivsode vcoi rrja e/ni]a jiaaikiictG' 
X((i Gvvavanavaot) vfiao rota tyJ.ty.Toia fAOv — aiff xcci avroi 
c(VTo/(CQ(a lomov . . iOTQicfoi' Tci tidiola auvTQi^ovTta tiG t/jj' 
yi]V TiuvTci Tci iSdeXvy/narcc y.cu onov av rjuQiaxor uyalua rji^Qv- 
^ivov XiU^oia xuray. . . vovnG iiG ^OQ^OQor (qititov (llG lUG/vvriv 
iG/aTrjV yai aiG yaXwra nolv%' rcov Gt^o^evov nvxa- xat, tiqog- 
y.vvovvTMV ttVTa' Xeyoma toiG avouoiG uq/ovgi, y.cti tvqkvvoig- 
iJor Tcc Gt^aGfxaTa vf.i(ov tmv aiGrirjTW}' tk xo}(fu xai aGdivrj- 
Ti'tfkcc y.cti ccyii'rjTcc oiG v^ufiG kaTQevtTf (OmIolG oc Xoycy.or 

OVG dfOG tTlU1]GfV XUT tlXOVCi iSlKy IV tJliyWOlGXiTt TTjV aVTOV 

dvvdGTtiar. 

Saeculo ut videtur octavo medio scriptus, ex Oriente 
veri simile a cardinali lohanne de Ragusio^ saeculo decimo 
quinto Basileam latus, coehobio Praedicatorum Basileensi 
datus, anno 1559 in bibliothecam urbis pervenit. lohannes 
lacobus Battierius, professor Basileensis, conlationem codicis 
ad Millium (b, 1). misit.^ Bengelio fuit Basil, a. Conlatus 
est a Wetstenio. Tischendorfius favente De AVettio codi- 
cem anno 1 843 ineunte contulit, posthac v. cl. Muellerus, et 
anno 1846 Tregellesius ; Muellerus recognovit Tischendoi-fii 
conlationem quod ad notas ecclesiasticas attinuit, et Tregelles 
earn Lipsiae cum suis contulit. Tischendorfius anno 1844 
disseruit^ de rationibus codicis palaeographicis , ratione 

^ Qui contioni primae concilii Basileensis anno 1431 cum 
lohanne Palomaro solemni more praefatus est et qui auctoritate 
concilii ad Graecos legatus est. 

'^ Mill, N. T. Gr. ed. Kuster, Amst. a. 1710, paragr. 1117. 
1118.1507. 

^ Tischendorf, „Neuer Beitrag zur Neutestamentlichen Text- 
kritik, namentlich zu der dieselbe betreffenden Palaeographie", 
Thiol. Studien und Kritiken, Heidelbergae a. 1844, p. 471 — 496. 



374 \T^I. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

potissimura Rinckii et Hugii habita. V. cl. L. Sieberus, 
bibliothecarius Basileensis, amicissime me certiorem fecit 
de nonnullis quae ad hunc et ad alios Basileenses codi- 
ces attinent. 

-T7,_ Boreeli Rheno-Traiectinus in bibliotheca academica. 
saec. IX, in 4, membr, foil. 204 et fragmentis nonnullis, binis 
columnis et 19 fere lineis in singulis paginis; litterae unciales 
magnae formae recentioris continue scriptae spiritibus atque accen- 
tibus satis accurate ornatae sunt; littera prima paragraphi unius- 
cuiusque aliis maior est et textus seriem excedit; Amm (non 
Eus) ; mutilus : 

continet evangelia; desunt Mtl,l — 8,34 12,1 — 44 13,55 — 14,9 
15,20—31 20,18—21,5 J1/cl,43— 2,8 2,23—3,5 11,6—26 14,54— 
15,5 15,39 — 16,19 Zc mutilum est locis viginti quattuor /o3,5 — 14 
4,23—38 5,18—38 6,39—63 7,28—8,10 10,32—11,3 11,40—12,3 
12,14 — 25 13,34 — 21,25; Wetstenii tempore nondum defuerunt tot 
versus; incipiebat turn codex Mt7,6, et loci alii exstabant qui hodie 
non comparent. 

Olim lohannis Boreeli (nat. a. 1577, mort. a. 1629) 
legati Batavi ad lacobum I Angliae regem, post Boreeli 
mortem a viro aliquo docto eoque ignoto inde a Mt7,6 
usque ad Lcll conlatus,^ mox evanuit; Wetstenius, 
quocum Isaacus Verburgius conlationem illam anno 1730 
communicavit, ipse scripsit: „Ubi codex iste nunc lateat rescire 
nondum potui." Anno 1830 repperit lodocus Heringa, pro- 
fessor Rheno-Traiectinus, codicem in bibliotheca I. M. Rou- 
kensii in urbe Arenaci (Arenacum a Rheno-Traiectu trigiuta 
milia abest) eumque in bibliothecam academicam Rheno- 
Traiectinam transferri curavit. Scripsit Heringa disserta- 
tionem de codice quae conlationem accuratissimam comi- 
tatur, et Tischendorfius qui aestate anni 1841 codicem 
adiit ut eum conferret, minus dolebat quod copia codicis con- 
ferendi ei idcirco non concederetur, cum ex schedis Heringae 
manuscriptis perspiceret conlationem illam esse „docte in- 
stitutam et ad criticorum usum ita comparatam ut editionis 
ipsius codicis locum" teneret. Disputationem Heringa 

1 Wetsteiu, K. T. Gr. Amstel. a. 1751, vol. 1, p. 40. 



1. AD EVANGELIA: F pa G. 375 

ipso mortuo edidit Henricus Egbertus Vinkius.^ Folio- 
rum post Wetstenii aetatem deperditorum lectiouem hausit 
Tischendorfius ex Wetstenio indicavitque signo F^***sive FY 

TTia. Parisiensis Coislinianus I. 

saec. VII ineuntis, iu fol, alt. 33 cm, lat. 22. 9 cm, membr, 
[foil. 22 7 binis columnis in singulis paginis: coutinet Octateuchum 
et Regum libros] ,'^ quae ad Novum Testamentum spectant sunt 
scholia a prima manu margini adscripta. 

continet Mt5,48 12,48 27,25 Lcl,42 2,24 23,21 Io5,35 
6,53.55 Act4,33.34 9,24.25 10,13.15 22,22 lCo7,39 11,29 
2Co3,13 9,7 11,33 Gal 4,21.22 Col2,16.17 He 10,26. 
Wetstenius invenit scholium continens Act 9,24.25 codicem- 
que siglo f^'^* insignivit. Tischendorfius^ autem cum co- 
dicem anno 1842 scrutaretur locos viginti supra dictos 
invenit, omnesque edidit in libro, Monumenta sacra inedita^ 
Lipsiae a. 1846, proll. § 7, p. 24—26, text. p. 401—405, 
cum facsimili tab. iii, num. 8.^ Vidi codicem mense 
Augusto anni 1883. 

Londinensis musei Britannici Harleianus 5684. 
■ Cantabrigiensis collegii Trinitatis B. 17. 20. num. 21. 

saec. IX vel X, in 4, membr, foil. 251, alt.25.7 cm, lat. 21.5 cm, 
binis columnis et 21 vel 22 lineis in singulis paginis,' litterae un- 
ciales magnae minus elegantes continue scriptae ornantur sed non 
accurate spiritibus et accentibus; punctum simplex saepius adhibetur; 
'C et ij saepe ita; litterae aliis maiores, textus seriem excedentes, para- 
graphos antecedunt ; capp-tab in Lc [etiam Mc manu sec] ; compendia 
usitata insunt ; titl, Amm, Eus(Amm etEusminio; sedMtAmm^;'' — ofx 
atr), lect; habet notas ecclesiasticas in margine, unde Gr™* ecoies^ mut: 

continet evangelia; desunt Mtl,\ — TTQoaev'iat, 6,6 [folium 

^ Vinke, Jodoci Heringa El. fil. . . . disputatio de codice 
Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino , ab ipso in lucem protracto . . . 
Trajecti ad Ehenum a. 1843. 4". ff. viii, 103. cum facsimili. Cf 
lac. Isaac. Doedes, „Iets over den codex Rheno-Traiectinus vroeger 
Boreelianus," Jaarboeken voor wetenschappelijke Theologie, ii, a. 1845; 
in primis p. 23. 

^ Cf Montfaucon, Biblioth. Coislin. Paris, a. 1715, p. 1 — 32. 

^ Tischendorf, Theol. Studien und Kritiken, Heidelbergae, 
a. 1842, fasc. 2, p. 496— 511. 

* Cf Silvestre, Paleographieuniverselle, Paris. 1841, vol. 2, num.65. 



376 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

dimidium Cantabrigiense nonnulla ex 5,29 — 31.39 — 43 contiuet] 7,25 
ave/iiot y.ca — *(>/oi' ;f«f 8,9 8,23 i;;joAoi'^?;(7«v — ti]v ntariv 9,2 
28,18 Xfywr — d-r]()io)i> 3Icl,13 (Mt 28,18 — Mel, 13 suppleta sunt 
litteris minusculis in folio chartaceo manu recentiore fortasse saec. XV) 
Mcl4:,19 — iioa rrja li, 25 columna una abscissa Zcl,l — iXiaa^tr 
1,13 5,4 y.ui /nluaars — nQta^vTtQova 7,3 8,46 t'^tXd-ovaav — 

i^(Q/Of^svoi ano 9,5 12,27 So^t] avTov — nQoa rijxua 12,41 

(12,27 — 41 a manu alia recentiore saec. fortasse XIV litteris 
minusculis in folio chartaceo suppleta) 24,41 uner avroia — 24,53 
Jol8,5 fier aviMV — rjQonrjatr 18,19 (18,5 — 19 manu eadem qua 
Mt 28,18 — Mel, 13 suppleta) 19,4 ovdejuiav atriav (post ei' avTO)) 
— Xeyei tm 19,27; supplementa insignita sunt G^"pp. 

Ex Oriente ab Andrea Erasmo Seidelio cunr codice h 
in Germaniam translatum, Seidelio mortuo a La Crozio 
bibliothecario regio Berolinensi anno 1718 emptum, qui 
codicem lohanni Christoplioro Wolfio pastori Hamburgensi 
dono dedit; primus neque vero accurate contulit Wolfius 
(Wolfii A).^ Videtur folium illud dimidium Canta- 
brigiense a Wolfio de codice abscissum, ad Bentleium Canta- 
brigiam ut specimen missum esse anno 1721, pariter at- 
que fragmentum codicis h; utrumque invenit Tregellesius 
anno 1845 inter schedas Bentleii. Wetstenius lectiones 
Wolfianas adhibuit, ipsum codicem ad Bentleium missum 
fuisse dixit. Posthac (ante annum 1729 quo anno 
Harleius pater mortuus est? ante annum 1741 quo anno 
filius mortuus est?) Harleianus factus denique in Museum 
Britannicum cessit. Fragmenta Harleiana anno circiter 1772 
Griesbachius contulit, aestate anni 1842 Tischendorfius, anno 
denique 1847 Tregellesius, qui cum Tischendorfio ea quae 
aliter legerat communicavit. Haec recognovit Tischendorfius 
anno 1855. Facsimile invenitur apud Scrivenerum, Introd. 
ed. 3, tab. xi, num. 29. Vidi d. 1 8. Ian. et d. 1 3. Nov. a. 1 883. 
Hamburgensis bibliothecae publicae 91. 

Cantabrigiensis collegii Trinitatis B. 17. 20. num.21. 

saec. IX vel X, in 4, membr, foil. 386, quaternionibus exa- 

ratus, singulis columnis et 23 lineis in singulis paginis; litterae, 

* "Wolf, Anecdota Graeca, Hamburg! a. 1723, vol, 3, p. 48 — 92. 



1. AD EVANGELIA: H. 377 

miaus rudes quam quas habet G, continue scriptae, ornantur neque 
accurate spiritibus (cf supra, p. 90) et accentibus; crux plerumque 
pro puncto adhibita est ; capp-tab, capji, titl, Amm (non Eus) : 

continet evangelia; desunt Mtl,l — tQQixpav avrova 15,30 
25,33 TK dt tQKfia — tov Xkov 26,3 3Icl,'62 — onou r\v 2,4 
15,44 — «i;tw»/ zai 16,14 ic5,18— 32 6,8 r>;j' |/;(5«j' — 22 10,2 
TOV x^SQiafj.ou — eiovaiai' tov 10,19 /o9,30 to d^ai'fxaOTOv — ov 
niOTSvaTS 10,25 18,2 iijaova exit, — nenoirjxoTea 18,18 20,12 
sra TiQoa T^; xf(p. — sia tov tvttov 20,25; fragmentum Bentleianum 
continet Lc 1,3 &e6(fiks • iva iniyywa n — d-rjO Xoyov Trjv daqc(XiM[v] 
usque ad noQhvofxtvoi ii' naaaia Tai[a] 1,6 item 1,13 «i'roj' o 
ayytloa- (accentus periere) fxi] tfo^ov — OTt tiaiy/.ovad-r]- r] dt)]aia 
aov usque ad v xul Gixtqa ov ut] Jiir]- xal — krjaO-i^aiTcii (Tf tx 
xoiXiaa 1,15: textus melioris est notae quam codicis G textus. 

Saeculo ut videtur exeunte nono vel decimo ineunte 
exaratus, ex Oriente a Seidelio translatus, ut codex G, 
emptus est codex a La Crozio (vide supra, p. 376) et Wolfio 
datus, qui in Anecdotis de eo disseruit^ (Wolfii b), Frag- 
mentum Cantabrigiense misit Wolfius ad Bentleium cum 
codicis G fragmento. Anno 1739 libros suos multos et 
praestantissimos bibliotliecae urbis donavit Wolfius. Chri- 
stianus Petersenus professor et bibliothecarius Hambur- 
gensis codicis descriptionem ex schedis professoris et 
bibliothecarii A. A. H. Lichtensteinii (bibliothecae praefuit 
Lichtenst. annis 1794 — 1798) hausit.^ Anno 1850 contulit 
Tregellesius codicem totum accuratissime, turn Hamburgo 
Lipsiam reversus exemplar in quo lectiones notaverat 
cum Tischendorfio communicavit. Tischendorfius ipse 
anno 1854 multas codicis partes contulit. Fragmentum 
Cantabrigiense repperit Tregellesius anno 1845 (cf supra, 
p. 376). Codicem perlustravi anno 1878, mense maio. 
Facsimile ex Tregellesiano in Scriveneri Introd. ed. 3, 
tab. XII, num. 31 inest. 



1 Wolf, Anecd. Or. Hamburg! a. 1723, vol.3, p. 48— 92. 

^ Petersen, Geschichte der Hamburgischen Stadtbibliothek, 
Hamburg! a. 1838, p. 225—229. 



378 Vn. DE CODIOIBUS UNCIALIBUS. 

I: Petropolitanus bibliothecae Caesareae. 
(1.) Muraltii vi. i. (1.) (2.) (3.) 

saec. V, in 4, membr, rescr, foil. 3, binis columnis et 29 lineis 
in singulis paginis; litterae unciales magnae rotundae et qiiadratae 
simplices purae accentibus non ornatae sunt; rarissime inveniuntur 
litterae maiores initiales; errores ex itacismo abundant; Amm signo 
notantur etsi numeri non adponuntur: 

continet /o 11,50 ovf^ffiQi rj/nt — XaCaQov i 12,9 15,12 [x«]t^w(T 
Tj-yunr) — anoaway 16,2 19,11 aoi 6t<^o/ui — (14) (IG) — Su/ufQiocu' 
19,24; exscissae sunt multae litterae; textus est optimae notae. 

Detecta sunt folia, Georgiace saeculo decimo rescripta, 
28 i. e. 20 simplicis et 8 duplicis sive maioris formae, 
codicum septem antiquissimorum fragmenta, a Tischen- 
dorfio in oriente anno 1853 et posthac Petropolim trans- 
lata, Haec omnia (vide i^°* et iPaui) difficilia lectu edidit 
in Monumentis sacris ineditis, vol. 1, proll. p, xiii — xix, 
text. p. 1 — 48. Folia tria haec inveniuntur p. 29 — 34 et 
facsimile tab. i, num. i. 

(3.) Muralti vi. iii. (7.) (8.) (9.) (10.) (11.) (12.) 

saec. V, in 4, membr, rescr, foil. G, binis columnis et 22 — 27 
lineis in singulis paginis; similia sunt foliorum (1.), sed habent 
saepius litteras initiales maiores et praebent numeros sectiomim Amm : 

continet Mtli,13 [«Vf;f]w()»jo'fi' — (fayeiv IQ 14,19 xai y.t- 
kavaaa — avf^rj 23 [pagg. 3.4] 24,37 (oanfQ yaq at — (40) — (49) 

— wi'TWj' e^rjl 25,1 25,32 (uonto — (35) (39) (43) — eka/iOTcov 
25,45 26,31 [vv]y.Ti, TctvTrj — tQ/tTca 26,45 [pag. 11—16] J/c9,14 
idtv oxlov — (16. 17) — xai ft[7r«] 9,18 9,19 w ytvm — (20. 21) 

— t(f' r]fjaa 9,22 14,58 [oixo'lSo/nrjaw — (61) — xarexQtvav 14,64 
14,65 Ikvt]w xat, nfQixa — (67. 68) — €| avTW — 14,70 [pagg. 17 — 
20]; exciderunt multa; textus est optimae notae. 

Mon. sac. ined. vol. 1, paginas ad fragmenta iam invenisti; 
facsimile tab. I, num. III. 

(4.) Muralti XIII. (1.) (2.) (3.) (4.) (5.) (6.) 

saec. VI, in 4, membr, rescr, foil. 6, binis columnis et 22 lineis 
in singulis paginis; litterae unciales maiores quam in (1.) et (3.) et 
magis ad formas productas sive declinatas inclinantes accentibus non 

^ Muralt, Catalogue des manuscrits Grecs de la hibliothtque 
mperiale publique, Petropoli a. 1864. 



1. AD EVANQELIA: I lb 379 

ornatae sunt; litterae initiales aliis maiores litterarum ordinem ex- 
cedunt; Amm (non Eus); similis est codicis P: 

continet J/« 17,22 [avaTQf(fOf.ii]v(ov Se — (25) — ov /.trj 18,3 
18,11 [a]o}a(ct, — Tou [iv] 18,19 19,5 [roy 7rp[« avTov — [;<wAi'] 
iT«t 19,14; multa abscissa sunt [pagg. 5 — 10]. Zcl8,14: [tcctki]- 
I'OJ&rjafTcet — evy.o7io}[Tfnor] 18,25 [pagg. 23.24] Ioi,52 l(i3iSo]fj.t^v 
— (5,4) — [71(^)1171 «TiL 5,8; multa abscissa sunt [pagg. 27. 28] 
20,17 77^00 Tova ttdtX(fovO — yMi ^w[jUaff] 20,26; multae litterae 
exciderunt [pagg. 35. 36]. 

Mon. sac. ined. vol. 1, paginae iam datae sunt; facsimile tab. I, 
num. IV. 

(7.) Mm-alti xiii. (7.) (8.) 

saec.VI, in 4, membr, rescr, foil. 2, binis columnis et 22 vel 23 
lineis in singulis paginis; litterae unciales maximae, ut in codice N, 
sunt; punctum simplex et puncta duplicata adbibentur, praeterea 
distinguitur inter puncta ad summam et ad imam litteram posita; 
Amm (non Eus): 

continet fragmenta ex Zc 7,39 tyivaioxiv — fuvToio 7,49; 
deest medius iitriusque columnae in utraque pagina versus, folio 
duplici dissecto (cf proU. p. xvii) [pagg. 21. 22] 24,10 [anoaro]- 
Aot'ff— (12. 13) (15) (18) Tov »v 24,19; multa desunt [pagg. 25. 
26]; fortasse his addenda sunt Porfirii folia J/i 26,59—70 27,44—56 
J/c 1,34—2,12. 

Mon. sac. ined. vol. 1, paginae iam datae sunt; facsimile invenitur 
in Anecdotis sacris et profanis, Lipsiae a. 1855, tab. Ill, num. VI. 

jb. Londinensis musei Britannici 17136. 

saec. V, fol nunc in 8, membr, bis rescr, foil. 2, — folia 117. 
118 et 126. 127 in codice qui Severi hymnos Syriace continet; 
Graecis deletis Syriace rescripta sunt folia saec. 9 , et his Syriacis 
erasis, iterum Syriace rescripta sunt saec. 10 vel 11 — ; binis colum- 
nis et 8 vel 9 (olim ut videtur 16 vel 18) lineis in singulis pa- 
ginis; litterae unciales magnae simplices spiritibus (spiritus uno 
loco a Tregellesio, Text. crit. p. 184, notatus, videtur esse a manu 
l^osteriore) vel accentibus non ornatae sunt; interpunctio simplicis- 
sima est; litterae initiales prorsus non adhibentur; Amm (non Eus): 
continet Jol3,16— 17.19— 20.23 — 24.26 — 27 16,7 — 8 (ad 
16,8 adde xcu ante *>l5^wv).9 (7rfpt)-12 — 13.15 — 16.18 — 19 (adde 
ovv o la oTt T] post eyrojy; nonnulla legi non possunt; textus cum 
testibus antiquissimis consentit. 

^ De addendis his versibus 9.19 cf Tregellesium , Home's 
Introd. ed. 11, Lond. 1863, p. 766. 



380 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Ex deserto Nitriensi Londinium translatus est codex 
Inc. Tischendorfius et Tregellesius eruerunt Graeca nou 
sine maguo labore; ille edidit fragmenta in J/on. sac. ined. 
vol.2, i^roll. IV, p. xxxxn seq., text. p. 311.312, facsimile 
num. 7^* et V\ Quae po^ea Tiscliendorfio contigit eruere, 
in editione hac adhibita sunt. In editione septima insignita 
sunt fragmenta haec siglo n^ Codicem vidi anno 1883. 
j^ Parisiensis bibliothecae nationalis 63, olim ^f|^, 
Cyprius dictus, olim Colbertinus 5149. 
saec. IX, in 4, membr, foil. 269, singulis columnis et 16 — 31 
lineis in singulis paginis; litterae unciales magnae et crassae ob- 
lougae et erectae spiritibus et accentibus neque accurate ornatae 
continue scriptae sunt; punctum simplex saejie adhibetur; nonnullis 
locis videtur punctum Oti^^cov finem significare quasi codex ex codice 
stichometrice scrijito transcriptus esset; errores ex itacismo et alii 
abundant; compendia usitata adhibentur; manus posterior videtur 
Eus-tab, capp-tab, titl, Amm (Eus non exstant), subscr, notas eccle- 
siasticas, syn, men, addidisse: 

continet evangelia Integra; prae plerisque codicibus textu 
Constantinopolitanis bonae notae est, neque desunt lectiones quas 
Westcottus Hortiusque Prae-Syriacas dicunt (cf supra, j). 197. 200); 
in lis quae manu secunda subscripta sunt legitur: TtQoaSe^rjTS 
ccvTrjV [ttjj' (TfAroj'] i] Trarctyia Q-y.oG x, o aycoa EvTV/toa, (ccvr^r ?j 
Ticcv ex Scholzio; ipse nondum satis accurate haec verba excussi). 

Scriptus ut videtur saeculo nono medio vel exeunte, 
anno 1673 ab insula Cypro in bibliothecam Colber- 
tinam translatus est codex. Simonius^ nonnulla ex codice 
excerpsit. Conlationem Millius^ ab amicis accepit. Monte- 
falconius^ codicem descripsit quem secutus Blanchinus^ locos 

^ Simon, Histoire critique du texte du iV. T. Roterodami a. 1689, 
cap. X, p. lOl'' et cap. xxxii, p. 407 seqq. 

2 Mill, K. T. Gr. ^ed. Kuster, Amst. a. 1710, paragr. 1498, 
p. 166^ 

^ Montfaucon, Palaeographia Graeca, Parisiis, a. 1708, 
p. 41. 232. 

* Bianchini, Evang, quadr. Romae a. 1749, pars 1, vol. 2, p. diii 
et facsimile. 



1. AD EVANGELIA: K L M. 381 

selectos ex codice praebet. Scholzius^ codicem usitata negle- 
gentia contulit; accurateTischendorfius anno 1842, eta. 1849; 
1850 Tregellesiiis qui conlationem suam cum Tischendorfiana 
Lipsiae a. 1850 comparavit. Vidi codicem Aug. a. 1883. 

y , Parisiensis bibl. nation. 62, ante 2861 vel 1558. 
saec. VIII, in 4, membr, foil. 257, alt. 23.4 cm, lat. 17.3 cm, 
binis columnis et 25 lineis in singulis paginis; foil. 32 — 39 locum 
commutavenint cum foil. 211 — 218; membrana crassa et fortis est; 
litterae unciales magnae oblongae apostrophis et sijiritibus accenti- 
busque ornatae sunt sed minus accurate; litterae initiales magnae, saepe 
pictae; neglegenter scriptus a scriba qui Graece fortasse nesciebat; 
punctum medium, comma, punctum cum commate (; — non interro- 
gationis signum) , puncta bis ter quater posita, crux usurpantur; com- 
pendia usitata adhibentur: scatet erroribus ex itacismo; formae 
,,Alexandrinae" abundant; capp-tab, titl, capp, Amm, Eus, lect: 

contiuet evangelia; desunt Mt4:,22 oi dt — xd^usrr] 5,14 28,17 
[y.((i i]3oi'Tia — caoiroa 28,20 3/0 10,16 tho ^eiQua — too uiwvt 
10,30 15,2 y.ca tnrjQonrjan' — T(c i^ia 15,20 /o 21,15 ai' oiduO 
OTi — tOTiv 21,25; multa emendata sunt sive e pluribus exemplari- 
bus sive ex exemplari cum lectionibus variis in margine; insunt ad- 
notationes, vide ad Mcl6,8; textus oi^timae notae. 

Roberto Stephano fuit rl, quod et in volumine notatur. 
Wetstenius contulit codicem cursim iusignivitque L siglo.^ 
Griesbacbius sedulo examinavit.^ Tiscbendorfius transcripsit 
ediditque in Mon. sac. ined. Lipsiae a. 1846, proll. § 6, 
p. 15 — 24, text. 57 — 399, facsimilia tab, i, num. 7, tab. ni, 
num. 7. Vidi codicem Aug. a, 1883. 

TV*- , Parisiensis bibl. nation. 48 , olim ~^. 

saec. IX exeuntis, in 4, membr, foil. 257, coll. 2, 24 lineis in sin- 
gulis paginis ; litterae unciales parvae et elegantes spiritibus et accentibus 
ornatae continue scriptae sunt; errores ex itacismo abundant; notae eccle- 
siasticae in marginibus teste Tischendorfio prima manulitterisminusculis 
exaratae litterarum forma egregie conveniunt cum Platone Oxoniensi 
(Bodl. Clarke S9) anno 895 scripto; Carp, Eus-tab, Amm, Eus, syn, 
men, mus; ima pagina harmoniam quandam praebet (cf supra, p. 144): 

^ Scholz, Cttrae criticae etc. II. De codice Cyprio etc, Heidel- 
bergae a. 1820, p. 53 — 90, cum facsimili pessimo. 

■^ Cf G. Less, (cf supra, p. 3G8, adn. 5), pars 9, p. 144 — 147. 
^ Griesbacli,/S'i/?n6.cWf. (cfsupra,p.247,adn.l),vol.l,p.lxvi — cxli. 



382 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

continet evangelia Integra; textus eiusdem fere pretii atque 
codicis K est; ex Arabicis in \iltima pagina scrii^tis nihil nisi 
nomen Hierosolymae certe erutuin est. 

Post saeculum nonum medium ut videtur exaratus, 
olim fuit codex hie Francisci de Cam2:)S^ abbatis Signiensis 
(nat. a. 1643, mort. a. 1723) qui codicem Ludovico XIV 
regi die primo anni 1706 dono dedit. Anno 1708 de- 
scripsit codicem Montefalconius.'^ Abbas de Louvois co- 
dicem in usum Kusteri (Paris. 2) contulit.^ Blanchinus^ 
locos selectos citat ex codice. Scholzius codicem suo 
modo contulit. Anno 1841 transcripsit Tischendorfius 
totum cum menologiis et synaxariis, anno 1850 Tregellesius 
accurate contulit. Scrivenerus^ facsimile edidit post photo- 
graphiam a v. cl. Burgonio acceptam. V. cl. Silvestrius^ 
facsimile jDraebet codicis. Vidi codicem Aug. a. 1883. 

Patmiensis monasterii s. lohannis . . foil. 33 
Romanus Vaticanus 3875 . . . . „ 6 
JN : { Londinensis mus. Brit. Cotton, Titus C. XV. „ 4 
Caesareus Vindobonensis Lambecii 2, 

propalam conlocatus „ 2 

saec. VI exeunte, in fol, membr, purpureo-argenteus, foil. 45, 
alt. 32 cm, lat. 26.5cm, text. alt. 22 vel 23.5cm, lat. 10cm, binis colum- 
nis et 16 lineis in singulis paginis; membrana tenuissima purpureo 
colore tincta; textus est argento scrip tus sed Dei et Christi nomina 
auro distinguuntur ; litterae unciales maximae rotuudae et quadrae 
simplices spiritus hie illic habent ut akalrjaa (Londin.) ano (Vindob.), 
non accentus; punctum simplex ad summam litteram et spatium 
vacuum usurpantur; litterae initiales linearum seriem excedunt; 

^ Nomen saepe male variatum ita scribendum est : Frangois de 
Camps, abbe de Signy. 

'^ Montfaucon, Palaeogr. Gr. Paris, a. 1708, p. 260, cum facsim. 

= Mill, N. T. Gr. ed. Kuster. Amst. a. 1710, jn-aef. fol. 4i\ 

"* Bianchini, Evang. quadr. Romae a. 1749, pars 1 , vol.2, 
p. div et facs. 

® Scrivener, Plain introduction etc. ed. 3, Cantabr. 1883, tab.xii, 
num. 32. 

•^ Silvestre, PaUographie imiverselle, Parisiis a. 1841, vol.2, 
num. 76. 



1. AD EVANGELIA: N. 383 

litterae miuores sub finem linearum eiusdem sunt formae atque 
aliae; i et v ita ad initium verborum; compendia saepe non adhi- 
bentur; erroresex itacismo insunt ; formae „Alexandrinae" usurpantur ; 
capp, titl, Amm, Eus: 

continet iT/i519,6 naiv Svo — nQoar\VE 19,13 20,6 cwTova ti, 
wSe — ccno[xQtOfia] 20,22 20,29 [sy.7ioQevo]jxercov — xui [iJwj'] 
21,19 26,57 [7J()(a^v]TfQoi — 6c.fQ[()ri^ev\ 26,65 27,26 tov de 
t,v — yev[Gctf^svoa] 27,34 J/b 6,53 yr]V ytvr]GciQtd- — y.Qmtiv 7,4 
7,20 txnoQevojusvor — fhdei tov Xoyov 8,32 9,1 rota afx-qv 

Xfyfi — aXX' off 10,43 11,7 ra'TW tcc iluctih — tuv rvvoa addifoa 
12,19 14,25 Xtybi vfiLV on (multa desunt in 25.26.27.28.29.31. 
32.33.34.35.37.39.40.41) — iSiSovv av 15,23 Lc 24,13 [ant\- 
/ovGav — TQiToi' TavTrjv 24,21 24,39 Wra aaqxa — vfxia St 
x« 24,49 lo li, 2 /xorca — fxsvcov cwroa li,10 15,15 Aoff ovx 
oi6ev — vvi' d( 15,22; textus multa habet baud malae notae; 
insunt emendationes a manu altera antiqua. 

Haec folia olim unius codicis direpta sunt fortasse 
ut venum darentur. Folia duo Vindobonensia 1jc24,13 — 21. 
39 — 49 a Lambecio^ notata eoque duce a Moutefalconio- 
et Wetstenio (N) iniuria putabantur eiusdem codicis esse 
atque folia nonnulla libri Genesis Vindobonensia, quod 
Treschowius ^ recte negavit, cum textum transcripsit. 
Alterus* lectiones varias dedit. Folia quattuor Londi- 
nensia Mt 26,57— 65 27,26—34 lo 14,2— 10 15,15— 
22 contulit neglegenter Wetstenius anno 1715^ sigloque I 
insignivit. V. cl. Scrivenerus folia haec transcripsit 
a. 1845. Folia sex i^oma/ia Mt 19,6— 13 20,6—22 
20,29 — 21,19 descripsit Blanchinus^ Gaetanus Marinus 
haec folia in usum Scholzii (F) minus accurate contulit; 
lectiones illae Marini codici ij)si adiacebant anno 1843 quo 

^ Lambecius, Commentariorum de aug. bibliotkeca Caesar. 
Vindob. ed. alt. opera et studio Adami Franc. Kollarii , Vindobonae, 
vol. (lib.) 3 (a. 1776), coll. 30—32. 

2 Montfaucon, Palaeogr. Gr. Paris, a. 1708, p. 190—194. 

^ Hermann Treschow, Tentamen descriptionis codicum veterum 
aliquot Graecorum JV. F. Havniae a. 1773, p. 124.127. 

* Alter (ut supra, p. 254), vol. 1, p. 999—1001. 

^ Biancbini, Evang. quadr. Eomae a. 1748, pars 1, vol. 2, 
p. di* — diii=^ 



384 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

anno Tischendorfius Romae fliit. Haec omnia Vindo- 
bonensia (N), Londinensia (I), Romana (r) cum vidisset 
Tischendorfius eiusdem esse codicis edidit^ anno 1846. 
Folia Patmienda Mc 6,53 —7,4 7,20—8,32 9,1—10,43 
11,7 — 12,19 14,25 — 15,23 nuper reperta transcripsit 
V. cl. Johannes Sakkelion monachus in usum Tischen- 
dorfii, edidit v. cl. Duchesnius^ anno 1876. Folia Vindob. 
vidi a. 1876, Londin. a. 1883. 

lyj-a. Cairensis patriarchi Alexandrini (nunc Porfirii?). 
saec. VI, in fol, membr, fragmenta duo purpurea auro scripta; 
litterae litterarum in codice N simillimae sunt: continent il!/c9,14. 
15.16.17.18.20.21.22 10,23.24.29. 

Anno 1850 vidit haec v. cl. Porfirius Uspenskius 
archiepiscopus descripsitque in libris suis lingua Russica 
conscriptis,^ ex quibus v. cl. Oscarus de Gebhardt notitiam 
hanc in meum usum hausit. 

N^: hodie P cf supra, p. 379. 

p. , Moscuensis Synodi CXX (hodie 119?), olim in Atho.^ 
saee.IX, in fol, membr, foil. 8, litterae unciales magnae spiritibus 
et accentibus ornatae continue scriptae sunt; punctum simplex, comma, 
signum interrogationis adhibentur; compendia usitata inveniuntur: 
continet Jol,l ^Ev UQX^ — ^^ amm fw/) ?]»' 1,4 20,10 «7r ^A- 
^or — zAat'f to; 20,13 20,\b Xiyet ai'Tt] — d-iov vfXMV 20,11 20,20 
ixaqriaav ovv — rjXx)-av 6 irjaova 20,24; ver. 15 bis repetitur, 
ver. 17 ter; scholia litteris minusculis exarata textum comitantur. 

^ Tischendorf, 3Ion. sacr. ined. Lips. a. 1846, i^roll. ? 3, 
p. 10 — 12, text. p. 11 — 36, facsimilia tab. ii, num. 2.3.4; ad Mt21,ll 
legendum est vaCciqaTTrio pro-o^TJjo". 

^ Duchesne, Archives des missions scientifiques et litteraires, 
Parisiis a. 1876, ser. iii, vol.3, p. 386 — 419. 

^ Porfiri Uspenski, Iter per Aegyptum et in monasteria sancti 
Antonii Magni et heati Pauli Thebani, anno 1850, Petropoli a. 1856, 
p. 77. Facsimilia inveniuntur in libro, Oriens Christianus : Aegyptus 
et Sinai, Petropoli a. 1857, tabb. xiii.xiv. 

* Wetstenii fragmentum O, quod Anselmus Bandurius Monte- 
falconio {Pal. Gr. p. 235) dono dedit, ex hoc catalogo extrusit Tischen- 
dorfius quod ex evangeliario esset decimi fere saeculi; nihil praebuit 
nisi Lcl8,ll — 14 neque integre; cf infra, viii, 5, A, Evrm 295. 



1. AD EVANGELIA: Nab q Qab.c.d. 385 

Nono ut videtur saeculo scriptus est codex in 
monte Atho in monasterio Dionysii. A bibliopega adhi- 
bita sunt haec fragmenta ad codicem Chrysostomi 
homilias in Genesim continentem compingendum. Inde 
Moscuam translatus est codex Chrysostomi ille in 
quo Matthaeius fragmenta detexit eaque edidit^ in 
Novo Testamento suo cum facsimili (cod. 15). Tregellesius 
fragmenta haec in appendice editionis suae codicis s (cf 
infra, p. 407.408) anno 1861 edidit. Tischendorfius 
Moscuae anno 1868 tota transcripsit. 

p. a. Guelferbytanus 

saec. IX, in codice Latino saeculi noni grammaticam Pompeii 
continente : 

continet duos hymnos, Mariae ic 1,46 — 55, Zachariae 1,68 — 79. 

Edidit fragmenta Tischendorfius, Anecdota sacra et prof ana, 
Lipsiae a. 1855, p. 206 — 208. 

Qb. Bodleianus Misc. Gr. 5 (Auct.D. 4.1) olim Bodl. 120. 
saec. X, in psalterio, foil. 313 et 314: 
continet ic 1,46— 55.68— 79 2,29—32. 
Vide Tischendorfium (ut ad 0»), p. 206. Perlustravi a. 1883. 

y"vc . Veronensis 

saec. VI, in psalterio Graeco-Latino , Graecis litteris Latinis 

expressis : ' 

continet Lc 1,46 — 55 ; incipit Megalyni e psyche mu ton Quirion 

Ce egalliasen to pneuma mu epi to theo to soteri (cod. sori, quod 

compendium scripturae videtur esse) mu. 

Edidit psalterium hoc Blanchinus"^ in psalterio duplici. 

/^d . Turicensis 

saec. VII, in psalterio purpureo - argenteo : 
continet Lc 1,46—55.68—79 2,29—31. 

Edidit Tischendorfius, 3Ion. sacr. ined. Lipsiae a. 1869, vol. 4, 
p. 211 sq. p. 221 sq. 

^ Matthaei, Thess. et Tim. Rigae a. 1758, p. 257—263; facs. in 
Apoc. Rigae a. 1785. 

^ Bianchini, Vindiciae canonicarum scripturarum , Romae 
a. 1740, p. 275; cf Tischendorf, V. T. Gr. iuxta LXX interpretes, 
ed. 6, cur. E. Nestle, Lipsiae a. 1880, vol.1, p. xlv.xlvi. 
Tischendorf, N. T. ed. 8. 25 C 



386 VII. DE CODICIBUS UNCIAUIBUS. 

^e. Sangallensis 17. 

saec. IX, in codice partim Latine partim Graece scripto : 
contiiietZcl,46— 55.68— 79 2,29—31. Conlatus a Tischendorfio. 
^f_ Moscuensis 

saec. IX, in psalterio: 
continet Zcl,46 — 55.68 — 79 (2,29—31?). Olim Abrahami 
de Noroff, hodie in miiseo Rumjanzowiano Moscuae. Conlata sunt 
fragmenta a Tischendorfio. 

O^: Parisiis bibl. Arsenal; vide infra, p. 438. 
p. Guelferbytanus "Weissembiirg 64. 

saec. VI, in fol, membr, rescr, foil. 43, binis columnis et 24 lineis 
in singulis paginis, litterae unciales permagnae hie illic formae 
elongatae et compressae spiritibus non accentibus omantur, spiritus 
attamen minus accurate adduntur; litterae initiales maiores sunt; 
ajjostrophus usurpatur; punctum simplex plerumque ad mediam 
litteram adhibetur ; errores ex itacismo et formae Alexandrinae in co- 
dice insunt; compendia usitata inveniuntur, sed ex rarioribus sunt 
^V^ et ^^ pro avTW et «i'toi'; passim positum est signum in 
margine ad capitum quorundam initia distinguenda ; capp-tab, 
Amm, (Eus nunc desunt, quamquam fortasse minio scripti erasi sunt) : 
continet 3It 1,11 [aSiX(fova] (w[to]v — vtov 1,21 3,13 

TOTS — noirjGw 4,19 10,7 OTt jjyyrxtv — otccv 6f naoa 10,19 
10,42 xai oa — aov: a/xtjv 11,11 13,40 tv rr] — odovrwv 13,50 
14,15 ayoQaa(x)ai.v — rriv iv[Tolr]v] 15,3 15,29 fitTct^aa — ano- 
Xvaaa 15,39 Jfc 1,2 wor ytyQamut, — (4.) — ayanrjToa iv aoc 
1,11 3,5 (Til TT] — Tov 'iaxM^ov 3,17 14,13 avTOia vnayart — 
tx^vvvofitvov 14,24 14,48 avlln^kiv — inrjobora 14,61 15,12 
iov6ai(ov — f^fnvfvasv 15,37 ic 1,1 [(crc(]Ta§a(T^'hu — Ctt)^aou( 

1,13 2,9 (ntaTTj — n^oa avTova 2,20 6,21 on xoQTaaS rjGfa&ai — 
oifj&aXfua aov pr 6,42 7,32 naiSioia — euTa 8,2 8,31 xai nuoi- 
xnXti — ^oj'ov TTt 8,50 9,26 toi'toi' — f v rw 9,36 10,36 A?j0raa — 
rjfj.t,v • xiu fiTj 11,4 12,34 txii xca — (Q/toO^at ' xai 12,45 14,14 
avTanodo&riatTut, — nqoa avTovff 14,25 15,13 nuvxa — a^QccKf^ 
16,22 18,13 juot TO)- li J«rf 18,39 20,21 xat ov — aXrj&coa 21,3 
22,3 siaTjX&sv — ev ttj /S«fft22,16 23,20 XutoO nQoascfwvrjGsv — xai 
or£ 23,33 23,45 [x((]TanaTaa/j.a — ^ad^soa 2i,l 2i,14: xai avTot — 
decjQfiv 2i,37 /ol,29 tQxofxevov — axoXouO-rjOavTcov avtw. 1,41 
2,13 xat fyyva — xai 2,25 21,1 i(farn>(x)a(v — fxtaroy 21,11; teste 
V. cl. Scrivenero in versibus centum Lucae laudatur codex P 216 ies,. ex 
quibus solus est P 14 ies, convenit cum codicibus aliis contra AB 
21ies, cum AB 50ies, cum B contra A 29 ies, cum A contra B 102 ies. 



1. AD EVANGELIA: Qefg P. 387 



Codex hie palimpsestus pars est codicis Carolini 
dicti, olim ut videtur Bobbiensis, Abbaseliisianus, Mogun- 
tiacensis, Pragensis, empti a duce Brunsvicensi anno 1689. 
Detexit scripturam veterem Franciscus Antonius Knittelius 
metropolitanae ecelesiae apud Guelferbytanos archidiaconus, 
Scripturae recentiori Originum et epistularum sex Isidori 
Hispalensis inservierunt folia ex tribus codicibus conlecta 
scilicet duobus Graecorum evangeliorum, p et Q, et tertio loco 
Ulfilae versionis fragmentis illis pretiosis. lacobus Fridericus 
Heusingerus tractavit de palimpsesto evangelico in libello „De 
quatuor evangeliorum codice Graeco, quem antiqua manu 
membrana scriptum Guelferbytana bibliotheca servat," Guel- 
ferbytia. 1752. Knittelius ipse scripsit libellum : „Ulphilae 
versionem Gothicam nonnullorum capitum epistolae Pauli 
ad Komanos . . . et duo IV. evangeliorum fragmenta Graeca 
saeculo VI. scripta . . .", Brunsvigae a. 1758 in 4. ff. 
(7) cum facsimili Ulfilae versionis; eo tempore volebat co- 
dices anno 1759 edere. Anno demum 1762 editus est 
Brunsvigae liber „Ulpliilae versionem . . . una cum variae 
litteraturae monimentis hue usque ineditis emit commen- 
tatus est datque foras F. A. Knittel", continens omnia 
quae Knittelius legerat in duobus evangeliorum codicibus 
rescriptis p = codex A, p. 53 — 100 et Q = codex b, 
p. 101 — 118, vide etiam p. 271 — 315. Tischendorfius 
autumno anni 1854, legit multa (columnas 17 plane non- 
dum lectas, alias 35 minima ex parte, alias 44 maiore tantum 
ex parte) quae Kuittelium latuerant; immo codicis utrius- 
que quod superest totum legit nisi novem fere dimidiatos 
versus, qui initio evangeliorum Marci et Lucae rubro 
olim script! prorsusque abluti erant. Tinctura chemica 
usus est ad unam solam litteram. Codicem p ita perfecte 
erutum publici iuris fecit Tischendorfius in Monumentis 
sacris ineditis, Lipsiae a. 1869, vol. 6, proll, p. xii — 
xiv.xvi.xvii, text. p. 249 — 338; facsimile invenitur in 
vol. 3 (anni 1860) sub finem, tab. ii. 

25* 



388 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

y-x_ Guelferbytanus Weissemburg 64. 

saec. V, in 4, membr, rescr, foil. 13, binis columnis et 28 lineis 
in singulis paginis; litterae unciales magnae, minores autem litteris 
codicis P, rotundae, spiritibus non accentibus ornantur; litterae 
initial es vix ceteris maiores sunt; apostrophus usurpatur; punctum 
simplex plerumque ad mediam litteram adhibetur; errores ex ita- 
cismo et formae ,,Alexandrinae" in eodice insunt; compendia usitata 
adhibentur; Amm; Eus desunt, fortasse minio scripti erasi sunt: 

continet Zc 4,34 tu ti — snuvccyaye fiO to (ia 5,4 6,10 ')t] 
r\ x^iQ — xccTcc 6,26 12,6 inikekrjOfierov — o tiovloa 12,43 
15,14 sysviTO — iimv cvtcj 15,31 17,34 rai • y.at, o €T(Qoa — • 
iSoVTta 18,15 18,34 y.ai, kvtoi — y-ekkn rj jicc 19,11 ' 19,47 
laov — Ti ovi' 20,17 20,34 oi viot, — noUot, yuQ 21,8 22,27 
aui vfiojv — xat ftTifv 22,46 23j30 yeiv Tota ofitair — oi yvo)- 
aroi 23,49 Jo 12,3 nolvTtuov — ev Trj fOQTrj 12,20 14,3 juaa 
nqoa tf^civrov — £fj.(faviLiiv oe 14,22; teste Scrivenero ad versus 
centum Lucae laudatur codex Q 182 ies, ex quibus non semel stat 
Q solus, convenit Q cum codicibus aliis contra AB 19ies, cum AB 
50 ies, cum B contra A 38 ies, cum A contra B 75ies. 

De codicis historia vide supra ad codicem P. Edidit Tischen- 
dorfius codicem Q in Mon. sac. ined. Lipsiae a. 1860, vol. 3, proll. 
p. XXXVI — XXXIX, text. p. 262 — 290, cum facsimili tab. il. 

-p _ Nitriensis, nunc Londin.^ mus. Brit. Add. 17211. 

saec. VI, in fol, membr, rescr, foil. 48 (53), nunc alt. circa 
29.6 cm, lat. 23.5 cm, text. alt. 23 cm, lat. col. 7.5 cm, binis columnis 
et 25 lineis in singulis paginis; litterae unciales magnae litte- 
rarum in codicibus I' N P similes sunt etsi exempla uncialis scri- 
pturae productae non plane desunt; litterae maiores linearum seriem 
excedentes paragraphos incipiunt; spiritibus et accentibus carent 
fragmenta; punctiim simplex adhibetur plerumque ad summam 
litteram adpositum; compendia usitata inveniuntur; capp-tab, Amm 
(non Eus); mutilus; difficilis lectu praesertim in paginis mollioribus; 
scriptura nova Syriaca saeculi fere noni crassa et atra est; 

continet Lc 1,1 [67i]( iStjtkq — ovofxa [ra'roi'] 1,13 1,69 

xEQaa — yctkilccuca 2,4 2,16 [GTUvjaavTsa- y.ui — 2,27 tov noi- 
[rjacu] 4,38 [}jo]u)Tr]aav — o oiyoji' ii[7Tfy] 5,5 5,25 [y.ni-] nuQu- 

■* Fragmentum Tubingense, quod Griesbachio et Scholzio R fuit, 
Tischendorfio ex evangeliario videbatur esse; cf infra caput viil, 5, 
Evrm 294. Codex Neapolitanus qui anno 1849 Tischendorfio 
R erat, posthac W' designatus est. 



1. AD EVAifGELIA: Q R. 389 

/QTJiuu — uvToa 8 6,8 6,18 [f]5^fp«7rfi;oj'[T]o — xat, x(c&(oa [d-e] 6,31. 
32.34.35.36.37.38 — 40 6,49 [tv]!)-t(aa avrfmatv — yMO-Kni:o)'Tccr 
7,22 7,44.46.47.50 8,1.2.3 8,5 [tov] anoQOV — y.aTixovo[tr xcct] 
8,15 8,25 oTt xai Tota — f^ovaietv fnt 9,1 9,12 o/Xor — t'ien).y]a- 
\aovTo\ 9,43 10,3 [«p]r«(T — taov Ky.o[vai\ 10,16 11,4 [7io]vrioov — 
y.ai uaa[toi] 11,27 12,4 xta fiera — 12,15 12,40 \ot]c rj coq« — 
nii{T{ (v\ 12,52 13,26 a&at ktya' — tw sk^ 14,1 14,12 avToi ■— 
TtXwvia xta oi 15,1 15,13 [r*(j]off inoa — naa tia 16,16 17,21 
[ytt\Q f] ^nab'/.iK — o tTfooo 18,10 18,22 fit tv — [6i,]xcaova 
[tt)'f«] 20,20 20,33 faTW)'— ;.7;,ui/'[o)Tfa] 20,47 21,12 [h]a xca 
rjyt/j,o[v]cca- — (22,4.5.) — nuocdovvai 22,6 22,8 noqav&svrta — 
nvTova fni&v 22,15 2 2,42 [n]Fo (c ^ovXt] — xad-r]u.(v[or\ 22,56 
22,71 \SY tmccv — tna[A.\p 23,11 23,38 yQU/juaoii- — ovroa ovx 
7}r 23,51; textus bonae est notae praebetque multas lectiones Prae- 
Syriacas fcf supra, p. 198 — 201). 

Saeculo ut \ddetur sexto exaratus est codex et haec 
eius fragmenta saeculo none vel decimo adhibita sunt in co- 
dicem qui scripta Syi'iaca Severi Antiocheni continet com- 
ponendum. Anno fere 1847 ex monasterio Nitriensi Coptico 
s. Mariae Deiparae (septuaginta milia passuum ad septen- 
triones et ad occideutem ab urbe Ca'ira abest), translatus 
est codex Severi cum codicibus 550 in bibliothecam musei 
Britannici, ubi Guilelmus Curetonus sub Severi scriptis 
4000 versuum Homeri Iliadis detexit eosque edidit a. 1851. 
Lucae fragmenta quae primum Curetonus edere voluit, 
eruerunt denique atque transcripserunt Tregellesius anno 
1854, Tischendorfius anno 1855. Scripsit hie: „Investi- 
gandi labor baud exiguus erat, praesertim caelo plerum- 
que nubilo; ueque ferebant leges Musei Britannici ut ullo 
loco evanidae litterae restaurarentur chemicis. Nihilominus 
contigit ut, exceptis panels capitis 22 versibus, tantum 
non omnia legerem, nee nisi raro de vera codicis lectione 
aliqua dubitatio maneret." Edidit Tischendorfius frag- 
menta^ in libro, Mon. sacr. ined. vol. 2, Lipsiae a. 1857, 

* Tregellesius, Home's Introd. ed. 11, Lond. a. 1863, p. 764, 
reprehendit nonnulla in codicis R editione Tischendorfiaua. Ex his 
correxit Tischendorfius, in hac editione N. T. Gr. octava, diserte 



390 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

proll. p. xiv — xxii, text p. 1 — 92, facs. 1.^ Anno 1865 
adiit Tischendorfius codicem iterum ut locos conferret 
quibus Tregellesius aliter atque ipse legerat, quo tempore 
contulit etiam folia tria dimidia (foil. 2.11.14) quae detexerat 
V. cl. Guilelmus Wriglitius^ nova nonnulla ex capitibus 
6.7.8 continentia. Annol883 folia nova tria dimidia exscrij)si. 
Q^ Vaticanus 354. 

saec. X, in fol, membr, foil. 234, binis columnis et 27 lineis in 
singulis paginis; litterae unciales magnae oblongae minus elegantes 
spiritibus atque accentibus ornatae continue scriptae sunt; litterae 
aliis maiores linearum seriem excedentes paragraphorum initia 
indicant; punctum simjilex et crux ut videtur adhibentur; Carp, 
Eus-tab, prol, Amm, Eus, GTty, mus: 

continet evangelia; textus formae posterioris est (of supra, 
p. 197.201); insunt correctiones et adnotationes in margine a manu 
alia antiqua of Mt 27,16.17; loci Lc22,43.44 Io5,4 7,53—8,11 obelis 
ut videtur a manu prima designati sunt. 

Anno 949 scriptus est codex hie, paene eorum vetustis- 
simus qui annum adscriptum habent: iygaqjEi tj ri/iia dt'lroa 
avtfj, diu xsiQoa tfiov Miiaijk iiovaypv a^aQtcolov fitjvi fiagtiq), a. 
TjfitQfi £. (OQcc g. hova gvvi^. ivbimmvoG l,. Blanchinus^ de- 
scripsit; Birchius* codicem bis contulit multa tamen 
neglexit quae hodie desiderantur in conlationibus. Tischen- 
dorfius codicem percurrit anno 1843 et adnotationem ad 

Lc5,36 8,5 10,7 11,17 12,48 15,14 18,7 19,4.48 20,42, et silentio 
Lcl,77 8,29 11,12. Locis Lcll,15 12,49 18,10 retinuit Tischen- 
dorfius lectionem suam etsi locis duobus primis non sine dubi- 
tatione; cf apparatum eius ad hos locos. 

^ Facsimilia invenies etiam apud Westcottum, Smith's Dictio- 
nary of the Bible, sub voce New Testament, tab. i, num. 3, et apud 
Scrivenerum, Introd. ed. 3, tab. vi, num. 17. 

^ Wright, Journal of sacred literature, Londinii a. 1864, nov. 
ser. vol. 3, p. 466. 

^ Bianchini, Evang. quadr. Eomae a. 1749, pars 1, vol. 2, 
p. div, et facs. ante p. cdxciii; cf. p. dlxxi.dlxxii. 

* Birch, Quatuor evangelia Graece, Havniae a. 1788, p. iii. 
iv, et facs., et Variae lectt. ad textum IV. evv, Havniae a. 1801, 
p. iv. V, et facs. 



1. AD EVANGELIA: S T*- 391 

Mt 27,17 transcripsit^ et facsimile delineavit; teste Tisehen- 
dorfio fuit Blaiichini facsimile nimis elegans, Birchii non 
satis elegans. Tregellesius codicem perlustravit. Tischen- 
dorfius amio 18G6 codicem accuratius exeussit, Birchii 
conlationem auxit et correxit 

'pa. Romae collegii de propaganda fide, dim Borgianus 1. 

saec. V, in 4, membr, foil. 17, binis columnis in singulis 

paginis; litterae unciales nonnunquam spiritibus ornatae litteris in 

laeva pagina Sahidicis similes sunt ut videatur codex a Copto 

exaratus esse; punctum simplex adhibetur: 

continet ic 22,20 tx)(vvofj.ivov — anolvaat rov 23,20 7o 6,28 
[finov ovv 7j]Qoa — tf^fXtn vnayiiv 6,G7 7,6 ovnoj naQtOTtv — 
uad^rjTca uov eaxB 8,31 Graece et Sahidice sed Sahidica desunt lo 
6,59 — 67 8,23'' — 31; est optimae notae. 

Saeculo quinto ut videtiir exaratus, fuit codex olim 
in museo Velitrano praesulis Stephani Borgiae, collegio 
Urbano de propaganda fide a secretis, hodie in collegii 
bibliotlieca inest. Augustinus Antonius Georgius (vernac. 
Giorgi) fragmenta lo 6,28—67 7,6—8,31 edidit: Fracj- 
mentum evangelii s. lohannis Graecum Copto -Thebaicum 
saeculi IV etc, Romae a. 1789 cum facsimili. Fragmenta 
haec contulit Birchius. Tischendorfius ea perlustravit atque 
facsimile confecit. Scribae errores, ut ^a^ovaa pro Xa^ovaa, 
cav Xa^mv pro ov luficov, dsxai pro dexa xai Lc 13,16 sqq., 
pariter atque similes in Borgianis scriptorem Coptum 
fuisse probant. Tregellesius communicavit cum v. cl. 
Bradleio H. Alfordo uotitiam quara ex Zoegae libro^ 
hauserat, et Romae repperit atque contulit Bradleius 
Alfordus Lc 22,20 — 23,20 in Borgiano codice; lectiones 
primus adhibuit v. cl. Henricus Alfordus in editione quarta 
sua N. T. Gr. anno 1859. Tischendorfius anno 1866 
Borgiana contulit, nova transcripsit. 

^ Hanc edidit in actis Jahrbiicher der Literatur, Vindobonae 
a. 1847, vol. 117, p. 7. 

^ Zoega, Catalogus codicum Copticorum mss. qui in museo 
Borgiano Velitris adservantur, Romae a. 1810. 



392 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

rpb. Petropolitanus Muralti 10 

saec. VI, in 8, membr, foil. 6, binis columnis et 25 lineis; 
litterae unciales litterarum in fragmentis Borgianis similes; T et v 
scribuntur ; littera maior litterarum seriem excedens paragraphis prae- 
figitiir ; spatia in textu pro jjunctis adliibentur ; compendia usitata ad- 
hibentur; harmonia in ima pagina inest (cf. supra, i>. 144): 

continet lo 1,25 — 42 2,9 — 4,14 4,34 — 50; multa abscissa sunt. 
Tischendorfius fragmenta invenit. 

rpc. Porfirianus Chiovensis. 

saec. VI, in?, membr, binis columnis et 34 lineis; litterae 
initiales maiores; V et v; compendia; jiunctum unum; harmonia 
in ima pagina; fragmenta cum T* et T** cognata: 

continet 3ft 14,19 xca Tova <^vo i)(d^vaG — yvvaixmv 21.22 na 
TO nlotov — (fopiod-Ki 27.31 Tijr x^i'Qa — ronov nnsoTfikav 34 
15,2 [^(ijd-rjTai — d^avuTW TfXtv. i.5 [fA.rj^TQi — Tifja 8; textus est 
optimae notae. Porfirius episcopus fragmenta in oriente invenit, 

et secum in Russiam transtulit. 

rpd. Romae Borgianus II. 

saec. VII, membr, est ex evangeliario Sahidico Graeco: 
continet Mt 16,13—20 3Ic 1,3—8 12,35—37 lo 19,23—27 
20,30 — 31; nonnuUa priorum locorum in capite XII, addendis et 
emendandis, insunt. Tischendoi'fius haec fragmenta inter codices 
Borgianos Eomae anno 1866 invenit. 

rpe. Cantabrigiensis, bibliothecae universitatis Add. 1875. 
saec. fortasse VI, in fol, membr, binis columnis (quarum 
una xit videtur Thebaica fuit) in singulis paginis; ex evangeliario: 
continet J/< 3,13—16. 

Ex Aegypto superiore a v. cl. G. I. Chestero Cantabri- 

giam translatus. Lectiones quattuor exhibet v. cl. Hortius in 

addendis et corrigendis Novi Testamenti Graece Tregellesii 

(cf supra, p. 270), p. 1070^- Exscripsi mense ianuario a. 1883. 

T^: Horneri, vide infra, p. 439. 

rnwoi. Woidii, vide infra, p. 439. 

codicis T"' prorsus similia arbitrati sunt Tischendorfius et 
Tregellesius haec fragmenta eiusdem codicis fuisse, sed v. cl. losephus 
Barber Lightfootus,^ episcopus Dunelmensis, ex paginarum numeris 
Copticis et ex lineis nonnullis utrique codici communibus demon- 
stravit ea alius fuisse codicis: 

^ Scrivener, Intr.^, p. 395. 



1. AD EVANGELIA: T^c.d.e.f T^oi u V. 31)3 

coutinet Lc 12,15 untv Se — avToia no 13,32 Jo 8,33 unt- 
XQid^riOav — yuQ ex tov 42. 

Haec folia accepit Woidius ex Aegypto. Transcripsit 

Fordius in "VVoidii appendice codicis . Alexandrini ( cf 

supra, p. 357), p. 52—62.83, vide p. [24] fragm. 5 et 7. 

Tregellesius Lc 12,15 — 13,32 primus adhibuit. Tischen- 

dorfius haec et lo 8,33 — 44 excerpsit. Vidi anno 1883. 

XT, Yenetus Marcianus I, vin, dim Nanianus. 

saec. IX vel X, in 4, membr, foil. 491, binis columnis et 
21 lineis in singulis paginis; litterae unciales magnae plerumque 
rotundae spiritibus et accentibiis ornatae continue scriptae sunt; 
litterae uiaiores paragraphis praefiguntur; teste Tischendorfio est 
codex „curate eleganterque passim etiam luxuriose" scriptus; Carp, 
Eus-tab, titl (?), Amm, Eus, pict: 

continet evangelia Integra ; textiis plane Constantinopolitanus est. 

Olim in bibliotheca Naniana^ contulit codicem 
Muenterus in usum Bircliii,^ deinde Scholzius codicem 
perlustravit, Tischendorfius autumno anni 1843 totum 
cum editione sua N. T. Gr. prima a. 1841 contulit, 
anno 1846 contulit Tregellesius, anno 1850 Lipsiae con- 
lationes suam et Tischendorfianam inter se comparavit. 

-y, Moscuensis s. synodi 399. fol. 164. 

saec. IX, in 8, membr, foil. 220 (Matthaeins dicit 225) sed 
nonnisi folia 1 — 179 litteris uucialibus scripta sunt; alia addidit 
litteris minusculis manus saeculi fere decimi tertii; litterae minutae 
elegantes spiritibus et accentibus ornatae sunt; iuterpimgitur puncto 
unico ad summam litteram apposite ut videtur; Carp, Eus-tab, 
capp-tab, Amm, Eus, lect, mut: 

continet evangelia usque ad ovnw yaQ rjr lo 7,39 ubi incipit 
manus recentior; desunt 311 5,4^^ y.ai nQOGivx^o&e — oipuXtruiG 
rifxwv 6,12 9,18 Tr]v xcu LrjGtT(a — fj.(cd^rjT(ia kvtov 10,1 22,44 
iiTTi}' — tx/vvo^trov tm 23,35 Jo 21,10 o ir\aov()- ti'tyxart — 
pi^ha 21,25; inest Hippolyti Thebani chronologiae fragmeutum, 
quod incipit iuxujjSoo ytvo^troa tmaxonoa. 

^ Mingarelli, Graeci codices manuscripti aptid Nanianos, 
Bononiae a. 1784, p. 1. 

^ Birch, Quatuor Ew. Gr. Havniae a. 1788, p. Ivi.lvii; Variae 
lectt. ad textum IV evangg. Hauniae a. 1801, p. Ixv. 



394 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Olim monasterii Batopedii in monte Atho, translatus 
est codex Moscuam cum multis aliis codicibiis anno 1655 
a monacho Arsenio Suchanoffio. Catalogo suo inseruit 
eum Athanasius Schiada^ Cephalenus; consuluit G. B. Biil- 
fingerus in usum editionis N. T. Leusdeniani quam 
edidit Frid. Christ. Grossius;^ Christianus Fridericus 
Matthaeius (cum siglo V) bis contulit'^ diligentissime anno 
1779 et 1783 quo ultimo anno deflierunt Mt 22,44 — 
23,35 et lo 21,10 — 25 quae antea viderat Matthaeius. 
Tischendorfius usus est libro Matthaei. Vidit Tischen- 
dorfius codicem anno 1868. 
-VTTa. Parisiensis bibliothecae nationalis 314. 

saec. VIII, in fol, membr, folia 2 (foil. 179 et 180; sunt in 
codice folia 190 Evrm 88) alt. 25.5 cm, lat. 18 cm, coll. 2, 11.23, 
litterae unciales praebent ut in d" et ^ formas oblongas minus veteres; 
spiritus et accentus uou ubique sed tamen plerumque positi sunt; 
punctum simplex sine triplici distinctione adhibetur ; litterae initiales 
rubrae maiores litterarum seriem excedunt; compendia usitata insunt; 
capp, titl, Amm, Eus, lect, mus rubr: 

continet Lc 9,35 axoviXf: — favrco 9,47 10,12 [aoSojfAota — 
(iovlerat o va 10,22 ; textus ad Lc 10,12 — 22 discedit quindecies 
ab Elzeviriano. 

Folia haec, a Scholzio reperta et conlata,* accuratius 
Tischendorfius edidit in Monumentis sacris ineditis, Lipsiae 
a. 1846, proll. §5, p. 13.14, text. p. 51 — 56, facsimile 
tab. m, num. 6. Vidi Augusto a. 1883. 

-TTTb. Neapolitanus Borbonicus II. C. 15. (LXXIX.) 

saec. VIII vel IX, in fol, membr, rescr, foil. 14 (est tyjiicum 
sive liber ecclesiae Graecae ritualis saeculi XIV, folia habens 79, ex 

^ Schiada, Catalogue codd. mss. Graec. ss. Synodi, Moscuae 
a. 1723 in 4, et Lipsiae a. 1724 in 8. 

2 Bengel, N. T. Gr. Tubingae a. 1734, p. 376.377 {est Appar. 
crit. vel Intr. in crisin N. T. pars 1, § 7). 

3 Matthaei, Thess-Tim, Rigae a. 1785, p. 265 — 271, et 
facsimile sub initium volumiuis Apoc, Rigae a. 1785 ; facsimile praebet 
etiam Sabas, Sjyecimina palaeographica, Moscuae a. 1863, p. 4, num.ii. 

* Scholz, Biblisch ■ kritische Reise, Lipsiae et Soraviae 
a. 1823, p. 26. 



1. AD EVANGELIA: wa-^c- 395 

quibus 14 extrema rescripta sunt), binis columnis et 25 lineis in 
singulis paginis; litterae unciales oblongae et ad dextram deflexae 
sunt; indolis eiusdem est atque codex W unde Tisehendorfius haec 
ab eodem libro esse arbitratus est; Amm (Eus elutae sunt), lect: 

continet J/; 19,14— 28 20,23—21,2 26,52—27,1 Mcl3,21 — 
14,67 Lc 3,1 — 4,20; textus bonae est notae. 

Salvator Cirillus, auctor catalog! libronim Graecorum 
manuscriptorum , scripturam antiquam detexit sed pro 
fragmento officii Graeci haliuit. Tisehendorfius mense iulio 
anni 1843 adhibitis chemieis paginam imam Mc 14,32 
— 39 continentem legit, et hanc in libro Jahrbucher der 
Literatur, Vindobonae a. 1847, nmn. 117, p. 8 sq. edidit. 
Aug. Ant. Scottius disseruit de codice in actis: Memorie 
della reg. accad. Ercolanense di archeologia, Neapoli a. 1852, 
vol. 4, pars 1. Tisehendorfius anno 1866 omnia legit. 

-TTTc. Sangallensis ex codice 18 et ex codice 45. 

saec. IX, in 4, membr, rescr, folia tria sunt fortasse nihil 
nisi tria foliorum dimidia, columna Latina abscissa; partim deleta 
tantum scrijitura, partim bis scripta; litterae unciales similes sunt 
litterarum in codicibus A^^^ fp''"' Gp''"'; linea ilia spiritus lenis 
similis etiam his foliis inest, ut ivdauta: 

continet Mc 2,8 ^o (infv avToia — nhoioji' i^r 2,16 Zf 1,20 
[dvvajne]roo — rt^r] 1,31 [vioa v 32) 1,64 xui f)M).fi — xaTtv&vrai 
Tovo 1,79; multa exciderunt vel legi non possunt; olim ut 
videtur etiam columna Latina ad Graecam adposita, et folio ultimo 
legit Tisehendorfius ad Lc 1,71, fere haec: salutem ex inimicis nris. 

Ildefonsus ab Arx (mortuus a. 1833) bibliothecae 

Sanctigallensis praefectus foHa haec tria animadvertit, duo 

in codice (Haen. 18) Psalterium glossatum saeculi duo- 

decimi continente, unum in prophetarum codice (Haen. 45) 

saeculi noni, cuius ad supplendum primum folium deper- 

ditum saccule decimo tertio adhibitum est. Haenelius^ 

usus est notis manuscriptis Ildefonsi itemque ut videtur 

Tisehendorfius qui edidit omnia quae legere potuit in 

Monumetitis sacris ineditis, Lipsiae a. 1860, vol.3, proll. in, 

p. xxxEX.XL. text. p. 291 — 298, facsimile tab. n, num. 3. 

^ Haenel, Catalogi librorum manuscriptorutn etc. Lipsiae 
a. 1830, p. 668.669, cf. 666. 



396 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

TVTi. Cantabrigiensis collegii Trinitatis B. \Tii. 5. 

saec. IX, in 4, membr, frustula 30 ex foliis quattuor, alt. 22 cm, 
lat. 17 cm; singulis columnis et 24 lineis in singulis j^agiuis; litterae 
magnae ad dextram inclinatae spiritibus et accentibus ornatae sunt 
atque notis sive signis musicis rubro ; litterae paragraphorum initiales 
litterarum seriem excedentes insunt; tituli rubro; Amm, non 
habet Eus sed unaquaeqiie 2Jagina praebet in margine inferiore 
tabulam harmonicam ut exempli gratia haec ex folio 5 verso, 
Mc8,ll seqq.: 

M A X M 

OH "^ Q^y 

Oe ouO- q'^S 

n Q'st 

de quo vide supra, p. 144; capita quae exbibet non usitata sunt, 
ut 21 ad Mc8,l, 24 ad Mc8,13 cf capp Latt ut in codice Amiatino: 

continet nonnulla ex 1/c 7,3.4. 6 — 8, pleraque 7,30 Scufxd- 
viov — (iQTOva 8,16, nonnulla ex 9,2.7 — 9; exciderunt litterae 
multae; textus nulli plane similis Occidentalem habet colorem. 

Detecta sunt folia mense ianuario anni 1857 in tegu- 
mento voluminis olim in monte Atho operum Gregorii 
Nazianzeni; nunc tabulisvitreis inclusa sunt fragmenta. V.cl. 
Scrivenerus, qui codicem publici iuris facturus erat, iam anno 
1864 amicissime cum Tischendorfio codicis apographuni com- 
municavit in usum huius editionis. V. cl. B. F. Westcottus, 
Canon (ut supra, p. 131, adn. 1), p. 177.178, edidit 
Mc 7,31 — 37. Vidi fragmenta anno 1883. 

xiTe. Jin Atho raonte, in monasterio s. Dionysii 

[Oxonii collegii aedis Christi, Wakii Gr. MS, 2. 

saec. IX, in fol, membr, foil. 10 (7 Ath 3 Oxon); eiusdem 
indolis atque codex (cf supra, p. 384): 

continet Jo 2,17 — 3,8 (Ath) et 4,9 — 14 (Oxon); similis 
est codicis O et commentario instructus est, ad quern commentarium 
numeri kd - — A/> in margine singulis versibus praepositi spectant. 

Oxoniensia, anno 1863 a v. cl. Henrico Bradshawio 
detecta, Tischendorfio monstrata sunt anno 1865 a v. cl. 
Georgio Guilelmo Kitchinio. In Atho contulit v. cl. P. E. 
Pusey in usum Alfordii pro N. T. eius editioue quarta 
a. 1859. Oxoniensia vidi anno 1883. 



1. AD EVANGELIA: W^ e.f.g.h x. 397 

-ryf, Oxoniensis aedis Christi Wakii 37 (codex Act 192). 
saec. IX, in 4, membr, fol. 1 (est fol. 237), partim rescr, alt. 
20.8cm, lat.l4.5cm, coll. 2, 11.30 (33), litt. 14— 18 in lin; Htterae 
maiores columnarum seriem excedunt; ornantur verba spiritibus atque 
accentibus; t et i' inveniuntur; compendia usitata adhibentur; mut: 

continet Jfc 5,16 to de avToia ol — i>aXaaa\av] 21.22 ovo- 
fXKTt — aipw/uKi [a\(od^r] 28.29 xai tyvo) — lakovvroa 35.35 aov 
untxt^uvii' — TO nuidtor 40; textus non boni notae est. 

V. cl. Georgius Guilelmus Kitchinius^ folium re- 
scriptuin esse notavit. V. cl. A. A. Vansittartus legit. ^ 
Exscripsi anno 1883. 

AV^ : Londin. mus. Brit. ; vide infra, p. 439. 
W^: Oxon. Bodl.; vide infra, p. 440 

V ^ Monacensis bibliothecae universitatis 30 fol. olim ^^. 

saec. IX exeuntis vel X, in fol, membr, foil. 160, alt. 38 cm, 

lat. 25 cm; coll. 2, 11. 45 litterae unciales parvae sjiiritibus et accentibus 

ornatae sunt; C et i' scribuntur in initio verborum; punctum simplex 

adhibetur : 

continet Jff! 5,45 (in commentario) 6,(3 — 5)6 — 8.11 (hue usque ani- 
madvertit j^rimus editorum fragmentaTregellesius nisi et fortasse Schol- 
zius) 1,1 ut] xoi,i'. — oniaihtv2,20 9,34Ttrf(jj' — ^ aot 11,24 12,9 
xia fitru^ua — ^aa. uvtov 16,28 17,14 xia tlxJ^ovTcov — txdsvaev 
«i; 18,25 19,22 axovana — IrjOTon' 21,13 21,28 rt Jf — nnrjk&ov 
22,22 23,27 {cxu(^a()acK(J — xuTuXvd-rjaeTai 24,2 24,23 Tore — 
nuQtXd-ixjotv 24,35 25,1 rorf — oSovtojv 25,30 26,69 o da 
ntTQ—ovdtv a 27,2 i/c 6,47— 16,20 (sed 14,61 — 64 14,72— 

15.4 15,33 — 16,6 periit nonnihil litterarum verborumque, atque 
deest 16,6 xt-t] ovx tOTtv — yccQ cwTua 16,8) ic 1,1 tneidrjnfQ — 
(cd'iicariOft 1,37 2,19?; dt — ^fOL' 3,38 4,21 Tjp^aro — ovTioa 
10,37 11,1 xca iytviTO — i^tu) 18,43 20,46 nt)MTOxXrj(Jt.c(a — 
d^toi' 24,53 Jo 1,1 fv — o ttjaova 2,22 (2,22—7,1 supplevit 
manus saeculi fere duodecimi) 7,1 xki /.itTu — SuCoia^utvoG 

13.5 13,20 ay.Tiv — So^mv 15,25 16,23 ev fxarrj — ^i^hu 
20,25 ; ordo est lo Lc Mc Mt etsi folia duo Matthaei lohannem 

^ Kitchin, Cataloyus codicum mss. qui in bibliotkeca Aedis 
Christi apiid Oxonienses adservantur, Oxonii a. 1867, p. 21*- 

"^ Vansittart, Journal of philology, Lond. et Cantabr. a. 1869, 
vol. 2, p. 241, adn. 1. 



398 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

praecedunt, sed auctore Scholzio confusa sunt omnia a bibliopego; 
textui passim interiecti sunt complurium patrum in primis Chry- 
sostomi et Titi commentarii, scrijiti hi quidem minutis litteris, sed 
eiusmodi quae teste Tiscliendorfio conveniant cum codice dialogorum 
Platonis Oxoniensi scripto anno 895. 

„Gerardus Vossius (1577 — 1649) ad publicandum 
patribus societatis Jesu communicavit et per R. P. Georg. 
Boderum Roma misit", ut videtur, Ingolstadium ; Landis- 
hutum translatus est anno 1803, Monachium anno 1827. 
Anno iam 1796 edidit in N. T. Gr. suo Griesbachius 
lectiones nonnullas ex Lc et lo, quas Dobrowskius con- 
legerat ex hoc codice et cum Griesbachio commimicaverat. 
Scholzius contulit; item partem veterem Tischendorfius 
hieme anni 1844, Tregellesius anno 1846, quorum uterque 
inter se schedas contulerunt; praeterea nonnullis locis 
curavit Tischendorfius codicem ab amico denuo examinan- 
dum. V. cl. Burgonius perkistravit codicem anno 1872. 
Scrivenerus exhibet facsimile.^ 

Y". Romanus Barberinus 225. 

saec. VIII, in fol, membr, folia sex, (praefixa sunt codici 
minusculo evangeliorum 392, vide infra, viii, 1,); litterae unciales 
raro accentus eosque neglegenter positos habent et interdum carent 
sijiritibus; punctum simplex duplex triplex quadruplex adhibetur, 
similisque est interpunctio interijunctionis codicis 0^ nisi quod 6" quat- 
tuor punctorum signum non habet; formae ,,Alexandrinae" ut 
lo 16,14 IrifxiptTai, lo 16,24 kr]n\paax)-t insunt; Amm, non Eus; 
manus recentior deformavit scripturam veterem simplicem atramento 
recenti fusco sordido: 

continet /ol6,3 yroxyctr roy no a — sv tw xrjnw 19,41 ; textus 
bonae notae est. 

Scholzius'^ primus codicem contulit, neque vero satis 
accurate descripsit. Tischendorfius anno 1843 principe 



* Scrivener, A plain introduction etc. ed. 3, Cantabrigiae 
a. 1883, tab. XIII, num.38. 

'^ Scholz, Biblisch-kritische Reise, Lipsiae et Soraviae, 
a. 1823, p. 108. 



1. AD EVANGELIA: Y Z. 399 

Barberino examen codicum suorum vix concedente, per 
paucas dierum duorum horas quod superest exsciipsit edi- 
ditque in Monumentis sacris ineditis, Lipsiae a. 184G, 
proll. §.4, p. 13, et text. p. 37 — 50, (quo loco lo 
16,20 legendum est eia ^aqav pro eia xc-QcC), et facsimile 
tab. in, num. 5. 

17, Dublinensis collegii Trinitatis K. 3.4. 

saec. VI, in 4, meinbr, rescr, foil. 32, olim alt. circ. 27 cm, 
lat. 20 cm, textus alt. 16 cm, lat. 13 cm, singulis columnis et 
20 — 23 lineis in singulis paginis; membrana tenuis olim ut videtur 
purpurea erat; litterae unciales magnae simplices spiritibus vel accen- 
tibus non ornatae continue scriptae sunt; apostrophus invenitur; 
punctum simplex usurpatur; 'C et v , v scribuntur; insunt errores 
nonnulli ex itacismo, permutatis <■« et f, i et ti; cum nova para- 
grapho incijiit linea nova signata littera initiali maiore quae litterarum 
seriem excedit; compendia usitata adhibentur; signum ^ indicat 
verba ex Vetere Testamento hausta; capp, titl, Amm: 

continet Mtl,ll [7iaaa\i ovv — [t]ov trj). 2,6 2,13 xai ttjv 
uoa — ncudiov y.ta r^ 2,20 4,4 o 6( ci7ioxoi[&sca] — xuifaovaov^ 
4,13 5,45 \ovQ\avoca ore — (((frjre roca 6,15 7,16 [ny.ai'\0-ojv 
GTU(fv). — [rfjf«/wa jSuaar 8,6 10,40 [«7ro(TTftJA«j'r« fxs — f^^lTi 
7TiV(o 11,18 12,43 oral' 6e ro — uvarrjoia rrja /3«ffi 13,11 

13,57 [taxccr](ia).c^oiTo — xca axelav 14,19 15,13 o 6s nnoxcu- 

O^eta — nooafl&ovna ot uuO^ri 15,23 17,9 x[at] x(([TCi^tti,vovTO}v] — 
uot, (cvTor wrff 17,17 n,2Q agaye «Afi'^6[oof] — O^alaaarja 18,Q 
19,4 oTi o 7ioirja\(ca\ — evvoi'xot otTi\)'fa] sec 19,12 19,21 nojkij- 
Gov — XQivovTtG 19,28 20,7 \auTit\koiva fiov — [taT()0}]i'rvoi' 
tv 21,8 21,23 avxb) Si,6aGxov[rL] — unoxoiiyata etntr 21,30 
21,37 voTfQov Jf — ot ao/ceQ[iia] 21,45 22,16 «Ajj^/j(T h — o 
7i()u)Toa 22,25 22,37 xi' ror itv aov — notetre ksyovaiv 23,3 
23,13 vfifia yun ovx — vutv yoHuuccTeia 23,23 24,15 [/JJf-] 

J.uyuK — Tiooiiorjxa vfiiv 2i,25 25,1 [ra'Jrwr s^rjkd-oi' — avoi^ov 
ri\fit,v\ 25,11 26,21 f| vuwv — xcuvor uft'>' vuo}[r] 26,29 26,62 
uccQTvoovaci' — ).fyfc ccvroia txft 26,71 ; desunt autem multae 
litterae verbaque multa a bibliopego abscissa ; textus est optimae 
notae et facit cum s et B et D, praesertim cum s ; insunt in codice 
folia alia rescripta octo saeculi sexti ex lesaia Graece, undetriginta 
saeculi noni ex Gregorio Nazianzeno ; scriptione nova saeculi for- 
tasse undecimi eclogae ex operibus patrum variorum continentur. 



400 vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Litteras ve teres detexit anno 1787 Johannes Bar- 
rettus qui fragmenta Matthaei edidit in libro, Evangelium 
secundum Mattliaeum ex codice rescripto collegii ss. Trinitaiis 
iuxta Dublinium, Dublinii a. 1801, sed parum recte 
confecta sunt facsimilia quae Barrettus exhibet, neque 
carebat ipse textus erroribus. Anno 1853 mensibus 
octobri et , novembri restauravit Tregellesius ^ chemicis 
litteras quae evanuerant iilvenitque pauca quae Barrettum 
latuerant. Haec notavit in exemplario Toddiano editionis 
Barretti, et Toddius collegii Trinitatis bibliotliecarius, qui 
ipse posthac novam editionem facere voluit, nonnulla cum 
Tiscliendorfio communicavit editionem N. T. Gr. septimam 
edente. Tregellesius edidit nova quae invenerat in libro, 
The Dublin codex rescriptus, a supplement, etc., Londinii 
a. 1863 paginis octo.^ Denique mense maio anni 1880 
publici iuris factus est liber. Par palimpsestorum Duhli- 
nensium. The codex rescriptus Duhlinensis of St. Matthew's 
gospel (^Z). ... a new edition revised and augmented, 
Londinii a. 1880, a v. cl. T. K. Abbotto, socio collegii 
Trinitatis professoreque in universitate Dublinensi. Dolen- 
dum est quod facsimilia ista etsi purgata erroribus iterum 
eduntur; addidit attamen v. cl. Abbottus signa et litteras 
plus quam quadringentas quae Tregellesium effugerant. 
Praeterea insunt in libro fragmenta ex lesaia atque folium 
Dublinense codicis Latini Palatini. Facsimilia tria omni 
numero perfecta scripturarum indolem exhibent. Vidia.1883. 
-p , j Oxoniensis Bodleianus Auct. T. infra n. 2. 
\ Petropolitanus Caesareus Muralti xxxin. 

saec. IX vel X, in 4, membr, foil. 257 (Oxon 158, Petrop 99), 
singulis columnis et 24 lineis in singulis paginis; litterae unciales 
magnae continue scriptae ad laevam inclinatae spiritibus et accen- 

^ Tregelles, An account of the printed text of the Greek N. T., 
Londinii a. 1854, p. 166 — 169. 

'^ Cf Tregellesium, Journal of sacred literature and biblical 
record, series nova, vol. 2, a. 1863, p. 299 — 304, et E. H. Hansellium 
(ut supra, p. 358) in appendice. 



1. AD EVANGELIA: T. 401 

tibiis ornatae sunt, qiiibus signis manus recens alia neglegenter 
addidit; crux rubra pro puncto usurpatur; compendia usitata 
adtiibentur; nulli errores ex itacismo; habitus scripturaque quales 
codicis K; capp-tab, titl, Amm, Eus, lect, mus: 

continet evangelia ; desunt Mt 5,32 orar ^e ri] 6,16 

6,29 roiv^''ti Sh — loyova tov 7,26 8,27 Tea noranoa 9,0 

21,19 eia tov uuiyyu — imcc mhhfoi 22,25 Mc 3,34 /Jm 

tova — tv y.aioov 6,20 

Oxonii sunt: Mt 6,16—29 7,26—8,27 12,18—14,15 
20,25—21,19 22,25—23,13 

Mel, 1—3,34 6,21 — 16,20 

Lc integer 

lo 6,14—8,3 15,24—19,6 
Pe<roj>o/i sunt: Mt 1,1 — 5,31 9,6—12,18 14,15—20,25 
23,13—28,20 

lo 1,1—6,13 8,3—15,24 19,6—21,25; 
folia decern extrema Lucae quamvis madore male aflFecta plene legit 
Tischendorfius ; textus eiusdem fere indolis est atque textus codicum 
EFGHKMSUV, saepius autem his consentit cum codicibus anti- 
quioribus et tuetur locis nonnullis lectiones proprias. 

Ex subscriptione sub finem evangelii lohannis: 
itslsKa&rj 7j dt'ltoa avTr^ fir^n vo£^i^Q('k x^ ird. y : r^fifQa s : 
(OQa p ■!• conlegit Tischendorfius codicem anno 844 exara- 
tum esse, quo solo octavae indictionis anno inter annos 800 
et 950 incidit dies lovis in diem 27 mensis novembris;^ 
esse vero saeculi decimi v. el. Gardthausenius pro certo 
affirmat, fortasse anno 979 exaratum credit- Nactus est 
codicem Tischendoi*fius in monasterio orientali, partem Oxo- 
niensem anno 1853 (bibliotbecae Bodleianae anno 1855 
venum datam), Petropolitanam anno 1859. Totum contulit 
Tischendorfius, partem Oxoniensem etiam Tregellesius. Vide 
Tischendorfium, Anecdota, Lipsiae a. 1855, p. 5.6 cum facs. 
tab. I, num. TV, et Notitia, Lipsiae a. 1860, p. 53, num. 8. 
Oxoniensia vidi anno 1883. 

^ Vide Antoniura Pilgramium, Calendarium chronologicum 
medii potissimum aevi monumentis accommodatuvi , Viennae a. 1781, 
p. vii. 11. 105. 

^ Gardthausen, Griechische Palaeogr. Lipsiae a. 1879, p. 159.344. 
TiSCHENDORF, N. T. ed. 8. 26 C 



402 vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

ASangallensis 48 Graeco-Latinus interlinearis. 
■ saec.IX exeuntis(XPal.soc.),in 4,inembr, foil. 197, alt. 22.8cui, 
lat. 18.5 cm, textus alt. circa 17 vel 18 cm, lat. circa 12 vel 13 cm; 
singulis columnis et 17 — 28 lineis in singulis paginis; Rettigius posuit 
codicem a manibus variis scriptum esse, nihil attamen obstat quin 
a manu unica exaratus sit, ea scilicet quae Gp''"' scripserit; litterae 
unciales Graecae crassae et inelegantes sunt, Latinae minusculae; 
Graecae spiritibus (Mc3,20 apud Rettigium 6) vel accentibus non 
ornatae habent tamen nonnunquam ad vocalem initialem in primis ubi 
asper adhibendus erat lineam suprajiositam ira iSov [6o)v ; i i i 
i' V V ita saejie ; signum J— hie illic vocali additur; j^ost verba 
singula Graeca saepe adhibitum est punctum simplex ut in GP''"', 
vide supra, p. 112; signum yyy implet sjiatia vacua, vide supra 
ad s, 13.345; litterae maiores in mediis lineis ut apud Gp''"' doceut 
codicem ex codice stichis exarato exscriptum esse, vide infra, 
p. 426; verba saepe male divisa sunt; litterae N et 11, Z et S, 
T et 6, P et littera R Latina, aliae i^assim confusae sunt a scriba 
magis Latinis quam Graecis litteris adsueto; litterae maiores colori- 
bus variis turpantur; Hieronymi ei^istula ad Damasum, Eus-tab, 
cajip-tab, titl, Amm, Eus, tituli litteris magnis textui saepe insunt: 

continet evangelia Graece et Latine; deest Jo 19,1 7 otuvqov — 
oiSiv 19,35 ; notae margini adscriptae Godeschalcium (mortuum 
a. 866) et seriore manu Aganonem (mortuum a. 941) nominant; 
Marcus textum codicibus CL propiorum Mt Lc lo habet, in quibus 
lectiones coloris antiquioris rarissime supersunt; textus Latinus ver- 
sionis saltem plerumque Vulgatae est, passim autem ita ad Graeca 
conformatus ut usum criticum vix habeat. 

In Europa occidentali fortasse in ipso monasterio 
s, Galli a scriba vel scribis ut videtur Hibernis saeculo 
nono scriptus, unum volumen cum gp^^"^ videtur fecisse; 
hoc Tregellesius eo confirmavit quod folia manu eadem 
seriore scripta in utroque invenisset. Primus inspexit 
Martinus Gerbertus anno 1773. Op time edidit Rettigius 
anno 1836, Antiquissimus quatuor evangeliorum canonicarum 
codex Sangalleiisis Graeco-Latinus interlmearis nwiquam 
adhuc collatus. Ad simiUtudinem, ipskis libri manu scripti 
accfuratimime delineandum et lajndibus exprimendwn curamt 
H. a M. Rettig, Turici a. 1836, in 4, p. liv, 429. 



2. AD ACTUS ET EPIST. CATHOLICAS: G^ H I K. 415 

TT, Mutiuensis bibliothecae magni ducis [cxcvi.Jn. g. 3. 
saec. IX, in fol, membr: continet Act; desunt 1,1 tov fj.iv — 
d\4«/Tja vfxo)r 5,28 9,39 «< /»;(,»« — iSov 10,19 13,36 fJ^ — 
THHCTU 14,3 27,4 y.(r/.H!)!:V — (c/.mIvtoiO 28,31 ; locus 27,4 — 28,31 
suppletus est manu saeculi fere iindecimi litteris uneialibus, alia 
supplevit manus recens saeculi decimi quiuti vel sexti; insunt 
etiam scriptae minusculis litteris epistulae, quarum catkolicas e 
Scholzio haustas signavit Tischendorfius littera h, in catalogo nostro 
Act Cath 112; epistulae Pauli sunt codex 179; textus est in- 
ferioris ordinis. 

Scholzius codicem contulit neglegenter ut assolebat. 
Tischendorfius contulit partem antiquam anno 1843, 
Tregellesius anno 1846, et Lipsiae anno 1850 schedas 
suas composuerunt. 

I ■ ■; Petropolitanus caesareus, vide supra, p. 378. 

(2.) Muralti VII. ii. (4.) 

saec. Y, in 4, membr, rescr; folium unum binis columnis et 
24 vel 25 lineis in singulis jjaginis ; litterae unciales sjjiritibus 
vel accentibus non ornatae sunt: 

continet Act 28,8 roa — UQoaolvficor 17 ; textus est opti- 
mae notae. 

Monumenta sacra inedita, vol. 1, proU. p. xiii — xix, text, 
p. 43.44, facsimile tab. i, num. II. 

(5.) Muralti XIX. 

saec. VII, in 4, membr, rescr; folia duo, singulis columnis 
et 26 lineis in singulis paginis; habet accentus nonnullos: 

continet Act 2,& \d-oo x\cii — ^ov tm naa 2,17 et 26,7 tu 
vno — Tov tn[i\ 26,18. 

ilonumenta sacra inedita, vol. 1, p. 37.38 et 41.42 et facsimile 
tab. I, num. v. 

(6.) Muralti XVIII. 

saec. VII, in 4, membr, rescr; folium unum, binis columnis 
et 18 lineis in singulis paginis; sine accentibus: 

continet ^c< 13,39 to nua — Irj&rjrai to»' 13,46. 

Monumenta sacra inedita, vol. 1, p. 39.40 et facsimile tab. i, 
num. VI. 

TT- . Mosquensis s. Synodi xc^^^. 

saec. IX, in fol, membr; foil. 288 + ; binis columnis in singu- 
lis paginis; spiritibus et accentibus ornatus; interpunctio exhibet 



4Ifi VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

punctum simplex et comma et lineam ut XAH©eiX— OTI (ex 
Matthaeii facsimili) : 

continet Catli cum catena et Paul (vide infra, p. 431) cum 
scholiis Daniasceni. 

Olira in monasterio raontis Athus s. Dionysii unde 
foliis 1 et 2 notatur: xtjjf^a ^lovr^c rov xvqov diovvai'ov. 
Conlationem quam (cum siglo g) fecit Matthaeius^ usi 
sunt Scholzius (cum siglis Act Cath 102 et Paul 117) 
et post eum Tischendorfius , in editione anni 1849 hunc 
codicem i nuncupavit in epistulis catholicis K in Paulinis, 
in editionibus vero septima et octava K utrisque communem 
habet. 

T , Angelicus Romanus A. 2.15. 

saec. IX exeuntis, in 4, membr; foil. 189, binis columnis in 
singulis paginis, vnoO-, lect, (TT(^: 

continet Act 8,10 jUtcr tov 0-tov ■ — ax(o).vT(oa 28,31, Cath 
integras, Paul inde ab initio usque ad ovx tyovan' He 13,10. 

Olim cardinalis Passionei, nunc bibliothecae Ange- 
licas monachorum ordinis s. Augustini Romae. Monte- 
falconius facsimile exbibet,- Conlatus est ad locos selectos 
a Blanchino^ unde Wetstenius lectiones varias sub siglo 
G dedit. Birchius^ contulit lac et 1 Co siglo Aug. 2 
adhibito. Contulerunt totum anno 1820 Scholzius, cui 
erat G in Act Cath et i in Paul, et F. F. Fleckius anno 
1833, deinde Tischendorfius aestate anni 1843 et Tregel- 
lesius anno 1845, qui schedas etiam suas Lipsiae inter 
se eommunicaverunt. A Tischendorfio ut a Wetstenio 

* Matthaei, Pauli epp. ad Pom. Tit et Philem. Eigae a. 1782, 
p. 265 — 267; facsimile est in libro eius Apostolorum VII. epp. cath. 
Eigae a. 1782. 

^ Montfaucon, Palaeographia Graeca, Parisiis a. 1708, 
append, p. 514, specimen 2. 

^ Bianchini, Evangeliariuvi quadruplex, Eomae a. 1749, 
part. 1, vol. 2, p. dlxiv'' — dlxx*", cum facsimili, p. diviii vel dlx. 

* Birch, Variae lectiones ad texium act. app. epp. cath. et 
Pauli, Hauniae a. 1798, p. xiv. 



2. AD ACTUS ET EPISTULAS CATHOLICAS: L P. 417 



Scholzioque codex primum littera G insignitus est; in editione 
septima \'o1uerat Tischendorfius signum L etiam in epistulis 
catholicis adhlbere, quod cum memoriae lapsu neglexisset, 
denique in prole2"omenis signum duplicavit G=L. 

PPorfii'ianus Oiiiovensis. 
• saec. IX ineuntis, in 8, membr, rescr, foil. 325, litterae 
iinciales multum et ubique ab antiqua rotundi et quadrat! generis 
pulchritudiue deflectentes ornatae sunt spiritibus et accentibus, his 
saepe male positis, et apostrophis; t et i' habent puncta duplicata; 
triplici usu i)unctum utitur, et adhibentur comma signumque 
iuterrogationis; interpunctio maxima est'vel hie illic : et:- ; 
confunduntur ai et s, t} et ei et c, to et o, nonnunquam ot et v; 
saepe omissa est adsimulatio litterae v ante x et ;(; compendia 
verboruni usitata adhibentur; lect: 

continet Act Cath Paul Apoc; desunt Act 1,1 toj' fnev — 
[habet 2,9 xai ekufxiTcu-xcci oi xutoixovv] xovo fxefxfaTWfxtroi, 2,13 
i/o 3,20 OTi fciv — yqvOToG tx roi' 5,1 I^id 4 [xwv irjoovv — 

uvTwi' (ov t] 15; praeterea oculum eflfugiunt verba multa in Act 
28,21 — 23 lac 2,13— 21, pauca in 2 Pe 2,3— 5; textus quern ex- 
hibent Act et 1 Pe minus bonus est consentitque cum codicibus uncia- 
libus serioribus velut H et L, ad epistulas ceteras et ad aj^ocaly- 
psim est multo meUoris notae consentitque nunc cum k nunc et 
plerumque cum AC; locos nonnullos correxit sive manus prima, 
sive alia sed aetatis eiusdem; inter Paul et Apoc locum habent 
martyria Petri et Pauli; scriptura recentior anni 1301 exhibet fere 
integrum Euthalii commentarium in Act et Paul (cum textu sacro) 
quem Tischendorfius siglo Euthaleod notayit; codici adsociata sunt 
fragmenta non rescripta libri quarti Maccabaeorum saeculi septimi 
ex tegumento extracta: 4 Mace 8,5.6.11.12.14.28 9,28 — 30.31.32. 
Est episcopi Porfirii Chiovensis, inter cuius libros 
inventus est a Tiscliendorfio anno 1862; Porfirius codicem 
cifm Tiscliendorfio Lipsiae communicavit edendi causa. 
I Quae ad Act pertinent publici iuris facta sunt in Mon. 
sacr. ined. vol. 6, Lipsiae a. 1869, p. 89 — 248, et quae 
ad Cath pertinent, vol. 5, Lipsiae a. 1865, p. 1 — 58 cum 
facsimilibus. Fragmenta libri quarti Maccabaeorum ex- 
hibentur vol. 6, p. 339.340. 



TlscUENDORF, X. T. ed.8. 27 C 



418 vn. DE CODICIBUS UNCIAUBUS. 



3. 

AD EPISTULAS PAULI. 

Epistulae Paulinae viginti codicibus uncialibus con- 
tinentur e quibus unus n integer est. Praebent 
Dl: textum paene integrum 
ABCEFGk: maximam textus partem 
p: plurima textus fragmenta 
F^hi^mnoo^qr: pauca textus fragmenta 
Saeeulorum sunt: 

KB quarti 

ACI^Q quinti 

DHOO^ sexti 

F^R septimi 

EFGKLMNP . . . noni 
Sinaiticus Petropolitanus. 
saec. IV; vide supra, p. 345: integer. 

, ^ Alexandrinus Londinensis. 

saec. V; vide supra, p. 354: deest 2 Co 4,13 tniGTtvac'. — 
f| Sfxov 12,6 

-r, Vaticanus Romanus. 

saec. IV; vide supra, p. 358: desunt He 9,14 Qtei Tr]V awti- 
StjOtv — vfj.(oi' 13,25 1 et S Ti Tit Philem; manus multo 
recentior supplevit He 9,14 — 13,25, quae Mico Italus ipsius codicis 
conlator Bentleio iubente contulit et Tischendorfius aliquoties 
notavit siglo h. 

p,^ Ephraemi Parisiensis. 

saec. V; vide supra, p. 366: desunt Ro2,b [x«]t« J* Tr\v — 
vno Tov vofiov 3,21 9,6 ov/ otov — eav 10,15 11,31 ^rjOKV 
Tft) — nli]QMua 13,10 1 Co 7,18 tv axQO^vaTLK — tov fi7] (q 9,6 

13,8 navaorrui — «AA« tTt()a 15,40 2 Co 10,8 ovx cn.a)(vv&^ri- 

OOfiai — ov \ptv6o^ui Gal 1,20 Eph 1,1 nnvkoa — n()oaayo}- 
yrji' 2,18 4,17 tovto ovv — Xf« ti at Phil 1,22 3,5 jitfir 

i^Qacoa — vfA-wv 4,23 1 Th 2,9 fxvrjfAorevtTf — a/nrjv 2 Th 3,18 

He 1,1 noXi'[j.tQ(xia — nvtvuaToa ayiov 2,4 7,26 afxuiVToa — 



1 



3. AD EPISTULAS PAULI: K A B C D. 419 



fitaiTTja 9,15 10,24 nrjO xcu xukwi' — fxiuvd^oiaiv nolloi 12,15 

1 Ti 1,1 nnvXoa — to fivarri 3,9 5,20 Tova iif^uoravovTua — 
fxtra aov vel fxti)^ vuojv 6,21. 

Claromontanus Parisiensis nationalis 107 olim 2245 

JL) * 

Graeco - Latinus. 

saec. VI, in 4, membr, foil. 533, singulis coiumnis et 21 lineis 
in singulis paginis; in tenuissimis membranis stichometrice (vide 
supra, p. 114) exaratus; scriptio in lineis singulis cum Graecis 
turn Latinis continua est, sine interpunctione, neque extant spiritus 
vel accentus a prima manu sed hie illic apostrophus; litterarum 
Graecarum maguitudo fere eadem est atque in codicibus C et D^^^, 
minor quam in N^^'^; litterae Latinae tales sunt quales habet codex 
D''^^; litterae sectionum initial es aliis aliquanto maiores versuum 
seriem paulo excedunt; minio scripti sunt versus primi tres unius- 
cuiusque epistulae pariter atque verba ex Vetere Testamento 
laudata, nisi in epistula ad Hebraeos; compendia usitata usur- 
pantur : 

continet epistulas Pauli Graeco-Latine ; Graecis pagina sinistra 
honoris gratia datur ut in codice Bezae D^^ ^' *"=', non ut in 
codice E**^'; lineae Graecae et Latinae conveniunt inter se; Col 
praecedit Phil, et Heb sequitur Philem; deest Eo 1,1 navXoa — 
uyanriToia Otov 1,7; praeterea suppleta sunt in folio sexto manu 
saeculi fere sexti exeuntis Eo 1,27 t'if/.uvd^riaccv — ((ftvofTua 
y.ccy o)v 1,30 (in Latinis 1,24 propter q^iod — usu feminae 1,27) et 
postea manu alia antiqua in foliis 162.163 Graece 1 Co 14,13 <Sco 
o ).u).Mv — a>]uft.oy fiatr li:,22; Graeca praebent formas „Alexan- 
drinas" quas dicunt, Latina in primis in epistula ad Hebraeos errores 
niultos; textus codicis huius est praestantissimus et Graecus et 
Latinus neque semper pendet hie ex illo; codex iterum iterumque 
correctores habuit, quos Tischendorfius quo studio erat indefesso 
pertractavit^ et ita fere summatim distinxit: 

D'': saeculo exeunte sexto supplevit folium sextum Pvo 1,27 — 30; 
D** (X. T. ed. vili.=Dt'j : Graecus septimi fere saeculi, textum totius 

codicis Graecum recensuit; 

J)**b ^ 

}: paucos correxit locos utriusque textus; 
in Latinis d** j 

j)**c . perpauca in Graecis mutavit; 

D*** (N. T. ed. VIII. =0"=) : Graecus noni fere saeculi ineuntis textum 

Graecum per omnes codicis partes diligenter recensuit, etiam 

spiritus et accentus ubique addidit; 

^ Tischendorf, Codex Claromontanus, Lipsiae a. 1852, p.xix— xxv. 

27* 



420 



Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 



D" : is est qui duobus foliis rescriptis suppleverit Graece 1 Co 14, 
13—22; 

j)***b. paucissima attigit eaque parum apte; 

DS (N. T.ed.vm— D'i)\ ,. ,-, ,^ , -r .• 

^ > : aliquot locos et Graece et Latine correxit 

in Latims d**"^ j 

et Latinas subscriptiones suis additamentis auxit; 

d***: homo Latinus qui totum epistulae ad Romanos textum 

Latinum eumque solum recensuit; 
j)nov. 1 Co 9,15: erat is fortasse ex monachis monasterii eius unde 

codex in maniis Theodori Bezae pervenit; passim notandae 

lectioni primae operam dedit; item ut videtur capita nunc 

iisitata adscripsit; 
sunt ex his omnibus gravissimi et in primis ad nostrum apparatura 
pertinent D** d*** D*% quos Tischendorfius ubique siglis 
j)b j)c pd jsignificat; in foliis 162.1G3 insunt sub textu Novi Testa- 
menti fragmenta Eurijjidis quae Godofredus Hermannus anno 1821 
edidit; in codice inest ante epistulam ad Hebraeos stichometria 
antiquissima universorum Bibliorum, titulo ,, versus scripturarum 
sacrarum" cuius cam partem quae ad Novum Testameutum pertinet 
hie typis mandavi, uncis inclusi uumeri quot versus in unaquaque 
epistula Pauli habeat ipse codex indicant: 



Mt' 2600 

lo 2000 

Mc 1600 

Lc 2900 

Epistulae Pauli ad 



Ro . . 

Chorintios 



Gal . . . 
Efesios . 
iTi . . . 
2Ti . . . 
Ti . . . 
Colosenses . 
Filimonem 

1 ad Petrum 

2 ad Petrum 



lac 220 

llo 220 

2Io 20 

3lo 20 

lud 60 

1040 (1929) Barnab. [He?] . 850 
1060 (1945) loh. rev. . . . 1200 

70 (1440) Act 2600 

350 (7 28) pastor .... 4000 
375 (796) actus Pauli . . 3560 
208 (528) revel. Petri . . 270 
289 (391) Epistulae quattuor hie omissae 
140 (232) hos vei'sus in ipso codice habent: 
251 (469) Phil .... 485 
50 (98) ITh .... 435 
200 2Th .... 223 
,140 He 1364 



Non retulit Tischendorfius indicem hunc ad venditorem codicis, 
nihilo minus aetatis magnae esse dubitari non potest. 



3. AD EPISTULAS PAULI: D. 421 

Bezae in editione sua Novi Testamenti Graece altera anni 
1582 codicem adhibuit, et in titulo verso scripsit eum „in 
Claromontano apud Bellovacos (Beauvais) coenobio reper- 
tum" et paris vetustatis atque codicem D^^"^ ^^^ esse. 
Wetstenius,^ cui assentitur Tischendorfius , putat codicem 
magis Lugdunensem vel Cluniacensem esse quam Claro- 
montanum, de qua re cf supra, p. 370.371. Posthac, ut 
videtur ante Bezam mortuum (a. 1605) erat Claudii 
Puteani [Dupuy] Parisiensis, inestque nota: „codex rov 
fiayMQitov Puteani"; deinde fuit filiorum Puteani lacobi 
et Petri bibliothecariorum regis. Antigraphum quod anno 
1648 exscripsit Sarravius Oxonii Bodl. B. 8317 adservatum, 
teste Tischendorfio tantum non inutile est eo quod prima 
manus fere neglecta sit. Ipse codex, quo utebatur Jo- 
hannes Morinus'^, conlatus est in usum Usserii Armachani 
adiutoris Waltoni (cf supra, p. 220.221)^ et a Michaele 
Falcario in usum Curcellaei No\Tim Testamentum anni 1658 
edituri. Ante lacobi mortem (anno 1656) emit Ludovicus 
XIY rex codicem reposuitque in bibliotheca regia hodie 
nationali. Millio,^ qui lectiones varias ex Waltonio hausit, 
fuit Clar siglum huius codicis. Ex foliis triginta quinque 
anno 1707 a lohanne Aymontio ablatis et venum datis 
restituta sunt unum a Stoschio Batavo anno 1720 et 
triginta quattuor anno 1729 a filio comitis Harleii. Wet- 
stenius contulit codicem (siglo D) bis annis 1715 et 1716, 

1 Wetstein, N. T. Gr. Amstelaedami a. 1752, vol. 2, p. 3. 

2 Morinus, Exercitationes biblicae, pars prior, lib. 1, exerc. 2, 
cap. 4, Lutetiae Parisiorum a. 1633, p. 107 — 120. 

3 V. cl. Scrivenerus, Intr.^ p. 165, verbis MilUi minus recte 
intellectis adseverat 2245 lectiones varias ex hoc codice in Poly- 
glottis inesse. Attamen volebat Millius hoc numero designari 
codicem in bibliotheca. 

* Mill, N. T. Gr. ed. Kuster. Amstelodami a. 1710, proll. 
paragr. 1284—1293. 



422 vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 



quo tempore folia ilia defuerunt, quae T, Nieuwenhui- 
sius posthac contulit conlationemque cum Wetstenio 
communicavit. Petrus Sabatarius^ textum Latinum anno 
1749 parum accurate eclidit. De codice disseruerunt 
Montefalconius^ cum faesimili et fusius Griesbachius-"' qui 
primus correctores accuratius distinxit. Anno 1840 ex- 
scripsit Tischendorfius codicem, delude locos innumera- 
biles mauibus fere novem correctos perscrutatus est. 
Proximo anno 1841 ut sumptibus preli universitatis Oxo- 
niensis imprimeretur, impetrare non potuit, nihilo minus 
eodem fere anno codicis totius correctiones accuratissime 
retractavit. Quoniam schedae in editione Novi Testamenti 
sua anni 1849 adhibitae non omni numero perfectae 
videbantur esse sequenti hieme Parisios repetiit et omnia 
diligenter quarta vice emendavit. Anno eodem 1849 totum 
(cum correctionibus) contulit Tregellesius delude anno 1850 
lectiones Tischendorfianas in Novo Testamento nuper editas 
ad ipsum codicem exegit. Denique schedas suas utrius- 
que anni cum Tischendorfianis conlatas Tischendorfio 
commodavit. Praeterea quoties Wetstenii vel Sabatarii 
lectio suspicionem movebat, Tischendorfius officia Caroli 
Hasii et Friderici Duebneri in auxilium vocavit, ut vel 
minima ad codicem iterum exigerentur. Denique anno 
1851 exeunte prodiit editio codicis Lipsiae (in titulo stat 
ex more bibliopolarum 1852), faesimili,'^ quod amicissime 
cum Tischendorfio communicaverat Tregellesius, ornata 
et cum appendice, p. 537 — 599 ubi emendationes cor- 
rectorum notantur. Vidi anno 1883. 

^ Sabatier, Bibliorum sacrorum Latinae versiones antiquae, 
Parisiis a. [1749J1751, vol. 3, part. 2, p. 591—933. 

2 Montfaucon, Palaeogr. Gr. Parisiis a. 1708, p. 217 seq. 

3 Griesbach, Syvibolae criticae, Halae a. 1793, vol. 2, p. 31 — 7 7. 
* Facsimile huius codicis invenitur apud vv. cl. E. A. Bondium 

et E. M. Thompsonium, Palaeographical society, pars 1 — 8, Londinii 
a. 1873—1878, num. 63.64; et apud Silvestrium, Pal. univ. vol. 2. 



3. AD EPISTULAS PAULI: E. 423 

Petropolitanus caesareus Muralti xx olim Sanger- 
manensis Graeco -Latinus. 

saec. IX, in 4, membr, foil. 17 7, binis columnis (Graeca ad 
sinistram) et 31 lineis in singulis paginis; litterae unciales crassiores 
sunt a prima manu spiritibus et accentibus ornatae; i et ij ita; 
scriptura est stichometrica : 

contiuet Paul Graeco -Latine; desunt Ro 8,21 tov S-iov — 
xccTu S, 33 11,15 ft yiiQ — nXrjQiofxa 11,25 1 Ti 1,1 navXoo — 
xat, fi. 6,15 He 12,8 navrto — v^mv 13,25; „versus scripturanim 

sanctarum" (of supra, p. 420) in eodiee insunt ante He; de textu 
Graeco vide infra, et de Latino vide infra, IX, 2, (1), a, 4, hie 
mutatus est ad textum alium quam codicis Claromontani eumque 
cum Hieronymiano plerumque consentientem. 

Nihil est nisi apographum occidentale satis vitio- 
sum codicis D Claromontani identidem iam a D** D*** 
DS* cl*** correcti, quod Eduardus de Muralt, qui ut 
videtur solus in catalogo suo Petropolitano anni 1840 
negaverat, nunc concedit.^ Codicis indolem veram teste 
Tischendorfio demonstrant „in primis monstra scripturae 
codicis E ex conflatis lectionibus duarum vel trium 
manuum codicis D orta, ut dixuiaoivi^v Ro 4,25, ortum 
inde quod D|| pro v in dixuicoaiv, qui accentus corrector! 
D*** debetur, notavit vr^v, accentu quidem non mutato 
ita, ut re vera legendum videatur dmai'cooivijv; item ibidem 
15,29 TzlyQcofiartQia: quum enim pro nlrjQoqiOQia correc- 
tores codicis Claromontani dedissent nlyQcofian, ineptus 
scriba cum nova lectione retinuit syllabas duas primae 
lectionis; item ixsra taveha toig dcoevdfxu 1 Cor 15,5 ex 
prima lectione jusra tuvru roig srSsna et altera sira roig 
dcodexa confusis ortum; item vidiCofievo&eatQi^ofisvoi Heb 
10,33: priorem enim lectionem ondiCofisvoi corrector 
codicis D ita mutaverat ut litteris prima et extrema 
obelo transfixis adscriberet ^earQi^ofi-evoi." Contulit Jo- 
hannes Gachonius in usum editionis K T. Gr. Fellianae 

^ Muralt, Catalogue des manuscrita grecs de la bibliothlque 
imperiale publique, Petropoli a. 1864, p. 13. 



424 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

(cf supra, p. 222) a. 1675, siglo Ge. Millio fuit Ger. 
Sabatarius (vide supra, p. 422, acln. 1) codicem adiit eiusque 
originem perspexit. Montefalconius ^ descripsit et facsimile 
exhibuit. Wetstenius siglum e dedit, item textum Grae- 
cum inutilem esse adseveravit. Lessius^ et Griesbaehius^ 
inspexerunt. Post incendium abbatiae s. Germani (in 
suburbio Parisino) saeculo octavo decimo exeunte, emit 
Dobrowskius codicem Parisiis, emptumque Petropolim 
transtulit ubi Matthaeius* eum vidit anno 1805. Tischen- 
dorfius lectiones varias e Wetstenio hausit, neque semper 
fide dignae esse videntur. 

Re vera, quod ad textum Graecum attinet, delenda 
est notatio huius codicis praesertim codice primario D Claro- 
montano nunc plenissime et accuratissime edito. Littera E 
ad epistulas Pauli exspectat codicem novum quemdam 
non inutilem. 

Augiensis Cantab rigiensis collegii Trinitatis B. 17.1 

Graeco - Latinus. 
saec. IX exeuntis, in 4, membr, foil. 136, alt. 22.8 cm, lat. 19 
cm, membranis tenuissimis, binis columnis et 28 lineis in singulis 
I^aginis; Latina semper in columna exteriore posita; litterae Graecae 
unciales non magnae habent nee spiritus neque accentus; saepe 
occurrunt litterae maiores cum Latinae turn Graecae mediis in lineis ; 
i et iJ vel C et v scribuntur in initio verborum; hie illic invenitur 
linea supra vocalem initialem sic c6iov, quae etiam ad 1 Ti 3,10 
OC usurpatur cum in F tum in G, et -h. ponitur supra vocalem sive 
diphthongum in primis i, et ft; punctum discernit inter verba sin- 
gula (vide supra, p. Ill); signum y spatia vacua imiilet; litterae 
Latinae sunt minusculae Carolinae quas dicunt; punctum ad mediam 
litteram, semicolon (;), signum interrogationis nouuuuquam usurpantur 
in Latinis; confusae sunt saepissime t et n, t et cu, o et w, t et >;, 

^ Montfaucon, Palaeogr. Gr. Paris, a. 1708, pp. 218 — 220. 

'^ G. Less apud loh. Dav. Michaelem, Orientalische und 
exegetische Bibliothek, pars 9, Francofurti ad Moenum, 17 76, p. 140 — 
152; Lessius scribebat Parisiis die 20 Martii a. 1775. 

^ Griesbach, Symbolae criticae, Halae a. 1793, vol. 2, jj. 77 — 85. 

* Matthaei, JV. T. Gr. Ronneburgi, a. 1807, vol. 3, ajipend. p. 98. 



3. AD EPISTULAS PAULI: F. 425 

7j et I', t et V, (5" et f^, & et t, n et /3, x et ;f , etc ; in Latinis per- 
mutantur b et p, d et t, etc; compendia verborum Graecorum 
usitata adhibentur, Latinorum quae saepius occurrunt enumeravit 
Scrivenerus (ubi infra) p. xxxi; linea prima uniusciiiusque epistulae 
et littera prima uniuscuiusque capitis minio exaratae sunt; librarium 
Germanicum fuisse docet verbum „waltet" prima manu (?) ad 
e^ovaeiaCft 1 Co 7,4: 

continet Paul; desunt Graece Ho 1,1 navXoa — tv tco ro 
3,19 1 Co 3,8 o (fVTivoH' — nv. tov ^^eov 3,16 6,7 rj^rj 

fiiv — «i^roi' 6,14 Co^ 2,1 y.ui oaoi — GTOi/tiu tov 2,% Philem 
21 nenoid^wa — aurjv 25 Heb; desunt Latine Pio 1,1 — 3,19; Heb 
quae Latine solum exstat babet argumentum fere ad verbum argu- 
menti huius epistulae in codice Vulgatae versionis Amiatino simile ; 
emendatus est codex prima manu et praesertim manu secunda 
temporis baud multo inferioris quae etiam loeis 106 verba Latina 
a versione Latina discrepantia supra Graeca addidit in columna altera 
sed locis 86 consentiunt cum versione Latina in codice G Boerne- 
riano; textus Graecus est bonae notae, Latinus magis ex inter- 
pretatione Hieronymi quam e textu vetere pendet; de nexu inter 
codices F et G, vide infra, p. 428. 

Codicibus Gp^"^ et A^^'"" affinis, videtur codex F in 
coenobio Helvetico vel Alemannico scriptus esse. Fuit 
monasterii Augiae (unde Augiensis) Maioris sive Divitis 
(„Reiclienau") ^ in insula prope Constantiam, non Augiae 
Rheni. Postea venit in manus Georgii Michaelis Wepferi 
Schaphusiani, deinde Ludovici Christiani Miegii apud 
quern Wetstenius codicem anno 1717 Heidelbergae 
contulit (codex Paul f), a quo et Bentleius codicem 
emit anno 1718 florenis quos dicunt Batavis 250. Con- 
latio Bentleiana in margine editionis N. T. Gr. Fellianae 
exstat in bibliotheca collegii Trinitatis Cantabrigiae B. 
17. 8. Filius fratris Bentleii legavit codicem collegio 
Trinitatis anno 1786. Anno 1842 perlustravit Tischen- 
dorfius codicem et Bentleii conlationem, primus etiam 
versionem Latinam in auxilium vocavit, Anecdota sacra 

* V. cl. B. Kruschius in actis, Neues Archiv der Gesellschaft 
fiir altere deutsche Geschichtskunde , vol. 7, fasc. 3, p. 516, vult 
Augiam Maiorem Germanice „Mehrerau" esse. 



42G VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

et profana, Lipsiae a. 1855, p. 209 — 216. Tregellesius 
utrumque textuin anno 1845 contulit. V. cl. Scrivenerus 
totum edidit: An exact transcript of the codex Aiigiends, 
Cantabrigiae a. 1859 cum facsimili^ ITi 3,14 — 4,5. Vidi 
codicem mense lanuario anni 1877 et anni 1883. 

-pa. Coislinianus Parisiensis. 

saec. VII; vide supra, p. 375: continet i Co 7,39 11,29 
^Co 3,13 9,7 11,33 GaZ 4,21.22 Co/ 2,16.17 ^e 10,2G. 

Boernerianus Dresdensis A. 145^ propalam expositus, 
Graeco-Latinus. 
saec. IX exeuntis, in 4, membr, foil. (1) 99 (11), alt. 21.5 cm, 
lat. 19 cm, textus alt. circa 17 vel 18 cm, lat. circa 12 vel 13 cm, 
singulis columnis et 20 — 2C lineis in singulis paginis; folia 11 sub 
finem nunc Latinis conscripta videntur libro compacta esse ad eum 
finem ut quae desunt continerent; Latina inter lineas Graecas 
scripta sunt; litterae Graecae unciales crassae et inelegantes sunt, 
Latinae minusculae; Graecae sine spiritibus vel accentibns sunt sed 
nonnunquam babet vocalis initialis, in primis ubi asper adhibendus 
esset, lineam suprapositam rjjUHC! iaravoiv ivn, ad 1 Ti 3,16 OC 
quod cum OC non permutandum est ; i i i i' v v saepe scribuntur ; - 
Jl. bic illic vocali additur, vide supra, p. 99.111.112; saepe usur- 
patur punctum simplex; signum y ut in F spatia vacua implet; 
litterae maiores coloribus variis turpantur; codicem ex codice stichis 
scripto exscriptum esse docent maiores mediis in lineis litterae, 
initiorum veterum monumenta, ut 1 Tb 5,22: 

Atto navToG iSova novrjQov Am/eadKi 
AvToG dt Q-a rrja 'iQt]rt]G AyiuGti v/xcca oloTtltiG 
Kat okoy.lriQov vfioir- to nva. Kai >/ 1/''/^? '"^'^ 
TO Gojfia- (vide supra, p. Ill — 115.355 adn. 1): 
continet epistulas Fault tredecim omissa epistula ad Hebraeos ; 
desunt Eo 1,1 acfcoQiGfXfvoG — niGtfwG 1,5 2,16 tk xqvtitk — 
vofxov »;(7 2,25 et ut in codice F i Co 3,8 — 16 6,7 — 14 Col 

2,1 — 8 Phil 21 — 25; lacunae hae non suj^iDlentur Latine ut in codice 
F sed vacat spatium; Philem desiit folio 99'' summo, eademque 
pagina infra exstat titulus tiqoG kaovdaxr^aaG aQ)(eTca fniGTolrj, 
sed quae sequuntur Latina sunt posterioris temporis; ad marginem 
hie illic adscriptae sunt notae brevissimae ut Ro 3,5 goddiscalcos, 

^ Facsimile exhibent vv. cU. Bondius et Thompsonius, Palaeogr. 
society, pars 9.10, num. 127. 



3. AD EPISTULAS PAULI: F" G. 427 



iCo 2,8 goddisca, 1 Ti 2,4 goddiskalkon, 4,10. V goddiskalkon, 
6,4 cont' goddiskalkon, 2Ti 2,15 W goddiscalkon , Aganon etiarn 
commemoratur nonnullis locis (cf supra, p. 402); folium 23 continet 
versus Hibernos quos Scrivenerus cuiq versione Anglica exhibet;* 
textus Graecus est bonae notae, Latinus est versio vetus sed saepe 
ad Graeca accommodata. 

Eiusdem fortasse aetatis et patriae atque codices A'*'*'^ 

et Fp'*"^ eiusdem voluminis'^ atque ille, denique ex 

eodem exemplari atque hie, in Helvetia saeculo nono 

exeunte manu monachi Hiberni scriptus est. Fuit 

Fauli lunii Lugdunensis Batavorum quo tempore J. 

F. Gronovius codicem contulit. Mortuo lunio anno 1670 

pervenit in mauus Petri Francii (a. 1645 — 1704) Am- 

stelaedami et conlatus est ab A. Bynaeo anno 1690. 

Libris Francii anno 1705 venum datis emptus est codex 

a Christiano Friderico Boernero (unde Boernerianus) 

professore Lipsiensi qui eum cum Kustero^ et anno 1719 

cum Bentleio communicavit; hie codicem quinque annos 

retinuit voluitque emere, item per aliam manum fieri 

curavit apographum, quod exstat Cantabrigiae in biblio- 

theca collegii Trinitatis B. 17.2. Wetstenius usus est apo- 

grapho conlationis cum Gronovii tum Bynaei. Post 

Boernerum mortuum (nat. a. 1685, mort. a. 1753) trans- 

latas est codex ad bibliothecam electoralem nunc regiam 

Dresdae. Christianus Fridericus Matthaeius codicem accu- 

ratissime edidit: XIII. epistolarurn Pauli codex Graecus 

cum versione Latina veteri vulgo Antehieronymiana olim 

Boernerianus nunc bibliothecae electoralis Dresdensis, INIi- 

senae a. 1791, in 4, p. xxviii, foil. 99 et 8 (pagina 

ultima est p. 114), cum facsimilibus duobus ICo 2, 9 — 3,3 

^ Scrivener, A plain introduction etc. ed. 3, Cantabrigiae 
a. 1883, p. 170 adn. 1. 

2 Vide Rettigium, Antiquissimus IV ew. codex Sangallensis, 
Turici a. 1836, proll. cap. 4, p. xviii — xxiii. 

3 Mill, K. T. Gr. ed. Kuster. Amstelodami a. 1710, praefat. 
fol. 5 recto. 



428 YII, DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

1 Ti 1,1^ — 10.^ Angerus, Tischendorfius , Tregellesius 
editione ad codicem exacta vix invenenmt nisi haec 
emendanda, Ro 16,17 vfiaa legendum pro tjnaG, 1 Co 9,27 
atafia pro azn/^ia (aco^cc), Eph 4,16 iteQova pro i.ierQ0VG, 
Eph 4,18 eGxotiGfievut pro saxoziafisvoa. Vidi codicem et 
facsimile feci Dresdae mense ianuario anni 1880.^ 

Pauca addenda sunt de consonantia mirabili inter 
codices f et G. V. cl. Scrivenerus^ invenit 1982 locos qui- 
bus discrepant; ex liis sunt 578 scribarum lapsus, 967 
vocalium mutatioues sive errores ex itacismo orti, 166 
consonantium mutationes, 71 formae grammaticales sive 
orthograpliicae; ceteri 200 re vera sunt lectiones variae, 
inter quos 32 ad articulum pertinent. Consentiunt pas- 
sim Graecis vitiose scriptis ut exSij/^wa pro exSijloa, sx to 
pro sia to, aati^o[.isvoa ]>ro loyi^ofisvoa (A^CTIZ.- pro 
A^OI 12."), habet tamen suos quisque proprios errores, 
exempli causa 1 Ti 4,2 j^raebet G xr/MvttjQiuGfievcov, F xae. 
navti] QiuG fisvMV Quattuor lacunae in utroque textu 
Graeco eaedem: 1 Co 3,8—16 6,7—14 Col 2,1—8 
Philem 21 — 25 affinitatem firmant, etsi ad 2 Ti 2,4.5 
in Augiensi multo plus spatii quam in Boerneriano 
relictum est (habet uterque spatium ad 2 Ti 2,12), et 
contra ad Ro 14,23 praebet G spatium vacuum quod 
F non exhibet. Titulus epistulae ad Laodicenses in codice 
F non inest. Textus Latinus, in F columnam unam 
faciens, in G interlinearis , accedit in F multo propius 
ad Hieronymi versionem quam in G ubi versionem veterem 

* Facsimile 1 Tim. 3,14 — 4,1 dedit etiam Matthaeius in libro 
JEv. sec. Matthaeum Gr. et Lat. Rigae a. 1788. 

■^ De codice G cf v. cl. Franciscum Delitzschium , Zeitschri'ft 
fur die gesammte lutherische Theologie und Kirche, Lipsiae a. 18G4, 
p. 217 — 223, et v. cl. H. Ronschium, Zeitschrift fur tvissenschaft- 
liche Theologie, Lipsiae a. 1866, p. 281 — 292. 

^ Scrivener, A plain introduction etc. ed. 3, Cantabrigiae 
a. 1883, p. 170; et Codex Augiensis, Cantabrigiae a. 1859, p. xxvi. 



3. AD EPISTULAS PAULI: G H. 420 

invenimus hie illic ad textum emendatum fortasse Vulgatae 

versionis conformatain. 

De ratione quae inter hos codices intercedat diu 

disputatum est. ^ V. cl. Scrivenei-us arbitratus est F et G ab 

eodem exemplari Graeco, F fortasse paulo ante G, exscriptos 

esse, eorrectorem codicis F ad manum habuisse G et Graece 

et Latine. Sed v. cl. Hortius'^ pro certo habet F Graecum ex 

Graeco G exscriptum esse, F Latinum e textu Vulgato ad 

Graecum opem ferente Latino G conformato ortum esse. 

Coislinianus Parisiensis nationalis 202 . . foil. 12 

Athonus 9 

. [Antonianus .... foil. S] 

T-x Petropohtanus < ^r ^ • ^/ » 5 

H : < Icaesareus Muralti xiv. „ 21 

Moscuensis sanctae Synodi 60 (lxi) (a.) foil. 289 „ 2 
Taurinensis bibliothecae nationalis B. 1.5 . „ 2 

Chiovensis Porfirianus „ 1 

saec. VI, ill 4, ineinbr, foil. 31, singulis columnis et 16 lineis 
in singulis 23agiuis; litterae unciales magnae et quadratae ornatae 
sunt spiritibus et accentibus a manu secunda; punctum unum ad 
summam mediam imam litteram invenitur, est tamen fortasse a 
manu secunda, nam saepe ubi punctum adhibetur vix quidquid 
spatii inter litteras relinquitur; litterae initiales ceteris non maiores 
sunt; in stichos disposita sunt verba; compendia usitata adhibentur : 
continet 1 Co 10,22 aa/j^tv — rj fXiVi^fQia 29 11,9 ain^Q — 
Tov &iov 16 2 Co 4,2 Civ avwv — oaTQa[y.iVoi,a]l 10,8 f«)' — 

awxQivovTto i«v 12 10,18 ov yccQ — yrwatt 11,6 11,12 ira tr- 
y.oipo) — exToa tov g. ovx oida 12,2 Gal\,l navXoa — ntid-u) 10 
2,9 yMi, fiuQi'. — ysvoiro 17 4,30 ov fxr] yctQ y.Xr]Qovof.iriaet — 
anaxSfX'^liiedci 5,5 Col3,i (P tfo^jj — (Xlr^v 11 1 Th 2,9 /.la tov 
[y.o7i]ov — (cXrjd^wa 13 4,5 urj ev naOsi — y.ai qiXori^iad-ai 11 

1 Wetstein, JV. T. Gr.; J. D. Michaelis, Einleitung in die 
gottlichen Schriften des Neuen Bundes, ed. 3, Gottingae a. 17 77, 
vol. 1, p. 500.501, idemque liber a Marshio Anglice editus, Canta- 
l)rigiae a. 1793, vol. 2, p. 225 fF., vol. 3, p. 670 ff. 

^ Hort, Journal of philolorjxj, Londinii et Cantabr. a. 1871, 
vol. 3, p. 67 seq. adn. et Westc.-Hort, N. T. vol. 2, intr. par. 203. 
Aliter v. cl. Lightfootius, ibidem, a. 1869, vol. 2, p. 292, et minus 
fidenter a. 1871, vol. 3, p. 210 et in commentario Colossians, p. 345. 



430 vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

1 Ti 3,7 dft 6i — f )' XQiaro) it^aov 13 6,9 oi 6s ^ovlofxirot, — r« 
■nuvxa 13 S Ti 2,1 fxov er tj] yctQni — y.ay.ovqyoa 9 titulum 

epistulae ad Titum Tit 1,1 nuvloa — tov ocjti] 3 1,15 aniaToia 
ouSev — ayccd-na 2,5 3,13 Lrjiuy — v/awv 15 He 2,11 3f rjV 

tiiTLKV — aTKQjxaTOG cifiQuafj. 16 3,13 ci/QLO ov — ^1] ftae 18 
4,12 Cwj/ yciQ — aa&snaia rj/non' 15 10,1 twv /mXkovrwv — 
{hfkrj/iinl 10,32 vnffiHvrcTS— il>u/t] f^ov 38; — Parisiensia suntl Co 
1 Ti cap. 3 Tit He capp. 2.3.4; Athona 2 Co capp. 10.11.12 Gal 
1,1—4 2,14—17 4,30—5,5; Antoniana 2 Co cap. 4 1 Th; Petrop. 
caesar. Gal 1,4—10 2,9 — 14; Moscuensia He cap. 10; Taurinensia 
1 Ticap. 6 2 Ti; Porfiriana Col; insunt in codice varia quae ad 
argumenta Euthaliaua epistularum ad He 1 Ti Tit spectant, et haec 
quae Tischendorfius ex. foliis Parisiensibus exscripsit; 'iynuxpa xul 
iifO-i/u.T}r y.KTU dvra^iv aTeixt]()6v • t66s to rev/oa navXov tov 
anoGToXov nqoa ^yyoKfi/xov xcci evxKTctXrjfinTov avctyvioaiv. tojv 
xaSh rifiaa aSehf cav naQwv anavTutv^ Tokfirja Gvyyvoifxrjv ahto. 
svyji Tt) vTttQ ifxoiV' xr]V GvvnfQiifOQav xoy.i-C6ixivoG- ((VTS^lr^d-r) 

6t rj fil^koG' TIQOG TO iv XKlGUQlU CO'TtyQCKfOV TrJG l3l^klO&l]Xt}G 

TOV uyiov jiuiK^ilov /ftQi ytyQUfifxivor avTov. 

Folia haec olim in monte Atlio tegumentis librorum 
manuscriptorum adglutinata nunc dispersa sunt cum libris 
illis. Quae Parisiis fuerunt (primo folia 14 sed post 
incendium bibliothecae duo translata sunt Petropolim) 
quattuordecim folia anno 1218 ad Laura s. Athanasii in 
monte Atho in libros sex manuscriptos compingendos a 
Macario quodara — rectius est dici eum Schetlios! 
— adhibita sunt; folia Moscuensia anno iam 975 
teste Matthaeio eodem modo adhibita sunt compingendo 
codici Gregorii Nazianzeni, et usque ad annum 1665 
manserunt in Laura s. Athanasii in monte Atho; folia 
Taurinensia erant in compagine catenae Nicetae Hera- 
cleensis in Psalterium, saeculi duodecimi. Folia 14 
Parisiensia olim Coislini episcopi Mettensis edita sunt a 
Montefalconio 1. Moscuensia primus vidit Matthaeius^. 
Tischendorfius 2 percepit codicis H esse partem. Athona 

^ Montfaucon, Bibliotheca Coisliniana, p. 253 seqq. 
2 Matthaei, D. Pauli epp. ad Hehr, et Col. Rigae 1784, p. 58. 
^ Tischendorf, Herzog's Real ■ EncyklopMie , cd. 1, Gothae a. 
1865, vol. 19, p. 191. 



1. AD evaxgelia: a e^ ^. 403 

Tregellesius et Tischendoi-fius codice denuo inspecto fidem 
editiouis Rettigianae confirmaverunt. Facsimile invenitur 
apud Paleographical society, pars 11, num. 179. 

^ Lipsiensis Tischendorfianus I. bibliothecae universitatis. 
• saec. VII (?), in 4, membr, foil. 4, singulis columnis et 20 
lineis in singulis paginis; membrana admodum subtilis est, folium 
nullum ab omni parte salvum; margines maxima ex parte a tineis 
exesae sunt; reliquiae prorsus fragiles inter tabulas duplicatas vi- 
treas conservantur ut facilius legantur sine detrimento; scrijjtura ele- 
gans simplex scripturae vetustissimorum codicum eo dissimilis est quod 
formas longas et ad dexteram inclinatas praebet litterarum f 0- o a; 
Tischendorfio autem teste propter formam antiquiorem litterae 6' 
et propter lineam mediam litterae %)■ nondum litterae corpus exce- 
dentem videtur scriptura non post saeculum septimum exaratum; 
spiritus aliquot posuit ipsa manus prima; accentus addiderunt 
correctores duo; triplex puncti usus ad summam mediam imam 
litteram observatur, praeterea usurpantur puncta duplieata et tripli- 
cata pro locorum natura; capp, Amm, Eus: 

continet Jl/« 12,17 — 19.23— 25 (13,46 — 55 panni sunt) 14,8 
miOTOv y.at — o St ftmr fA 14,29 15,4 Af;ojj' riua — auqort 
15,14 ; textus, quantum ex exiguae materie noscitur, est bonae notae: 
Mt 14,10 habet Koarri]}' sine articulo cum S'-BZ, 14,12 avTov cum 
S«B, 14,22 omittit o irjaoia cum sBC*DIPA. 

Ex Oriente Lipsiam translatus est a Tischendorfio anno 
1845 et ab eo editus in Monumentis sacris ineditis, Lij^siae 
a. 1846, proll. § 2, p. 9.10, text. p. 1 — 10 cum facsimiU tab. I, 
num. 1, verss. Mtl2,17 — 19.23 — 25 additis in Monumentis sacris ine- 
ditis, novae coUectionis, Lipsiae a. 1857, vol.2, p. xxxxvi et 321. 
Fragmenta Mtl2,17 — 19.23 — 25 neque in bibliotheca universitatis 
neque in schedis Tischendorfii invenire potui. 

Petropolitanus caesareus Muralti xi. 
^ • saec. VII, in 8, membr, foil. 6, binis columnis et 23 lineis in 
singulis paginis; litterae unciales magnae spiritibus vel accentibus 
non ornatae, nisi linea hie ilUe transversa ut in Fp""' et Gp^"' spiri- 
tus est ut rjUfQci ; i et v scribuntur in initio verborum; videtur 
triplex puncti usus observari, neque desunt puncta duplieata et 
triplicata; litterae maiores usurpantur praesertim ad initium sectio- 

2G* 



404 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

num; scriptum est Mt 2 2,21 xtauqoa xtauQi , sed errores ex ita- 
cismo rari sunt; Amm et Eus minio: 

coutinet Jl/i5 22,16 diSHa[xttlt\ — o[v]Se tovO 23,13 ifc 4,24 
\7iQoaTidt]]GtTat. vfj.li' — xai Xeyfi 4,35 5,14 y.(u anriyytcluv — 
iva f/l[^oj)'J 5,23 ; multa nondum ex tegumento soluta hucusque 
legi non potuerunt ; textus non est primae notae. 

Ex Oriente anno 1859 Tisehendorfius Petropolim transtulit, 
Notitia editionis codicis bibliornm Sinaitici, Lipsiae a. 1860, p. 50. 

r\c . j Petropolitanus caesareus fol. 1 . Muralti xn. 
|Porfirianus Chiovensis fol. 1. 

saec. VI, in fol, membr, folia duo ex duobus codicibus, singu- 
lis columnis et 18 lineis in singulis jmginis; litterae vinciales magnae 
quales in codice N accentibus prima manu ornatae non sunt, 
sed habet folium Porfiriauum spiritus et apostrophum, manus 
secunda addidit accentus, et folium Petropolitanum ter spiritum 
lenem exhibet ubi tamen asper exspectandus erat; punctum simplex 
et duplex, et bis in folio Petrop. comma usurpantur; i et iJ ita; 
litterae maiores liic illic adhibentur, neque solum ad sectionum 
initium; folium Petrop. habet Amm et Eus minio: 

continet folium Petrop. 3It 21,19 /o^;^w« t] ovxi] — fv 
num 21,24 et folium Porfirianum Jo 18,29 yoniay qiQiTf — as tjAoi, 
18,35 sed ex his exscissa sunt nonnulla; textus est bonae notae. 

Folium Petropolitanum ex Oriente Tisehendorfius transtulit 
anno 1859, Porfirianum v. cl. Porfirius antehac, cf Tischend. Notitia 
(ut ad eb), p. 50. 

Petropolitanus caesareus Muralti xxn. 

' saec. VII vel VIII, in 4, membr, folium dimidium, binis 
columnis in singulis paginis, lineae 8 7-2 uniuscuiusque columnae 
supersunt; litterae unciales magnae neque sjiiritus neque accentus a 
prima manu habent teste Tischendorfio, qui primo de hac re dubi- 
taverat; ijunctum simplex et jiuncta duplicata usurpantur; i et iJ 
ita in initio verborum; litterae maiores adhibentur hie illic: 

continet Zcll,37 aQiarrjat] — ttqo tov 38 39 \710\vr1q1aa ■ — 
[fAf /;]^o[(Ti;)'>}>'] 41 42 xut, rrjv ayanrjv — [ayajnuTt 43 44 [ov]x 
oiSaan' — i'j3i)iCfia 45. 

Ex Oriente Petropolim anno 1859 transtulit Tisehendorfius, 
Notitia (ut ad 0") p. 50. 

^ Porfiriauus Chiovensis. 

■ saec. VI, in fol, membr, folium dimidium, singulis columnis 
in singulis paginis, supersunt S^., lineae; littei'ae unciales magnae 



i 



1. AD EVANGELIA: e^ d e f g h a. 40.1 



ut in codice N; punctum simjjlex usurpatur; spiritus ter invenitur; 
semel stat i in y.aiuqa; compendia usitata adhibentur; Amm: 

continet J/i5 26,2 naoya — tov il' 4 7 f/ovau — nxwyoia 9 ; 
textus est bonae notae et aliquoties cum sBDL consentit. Con- 

tulit Tischendorfius. 

e. Porfirianus Chiovensis. 
■ saec. VI, in 4, membr, folia quattuor, binis columnis et 25 
lineis in singulis paginis ; scriptura eluta est ut codex rescribi posset ; 
litterae magnae unciales nee spiritibus neque accentibus ornatae sunt ; 
punctiim simplex iisurpatur; 7 et i' ita ut vlov , ttqou; litterae 
maiores ad initium sectionum positae sunt; errores ex itacismo 
insunt ; Amm : 

continet 3It2G,59 TfQot y.ai to avn^Qioi' — ovx otSa ovSe 
fnt 26,10 27.44 TO (J" ccvto — uuQia rj tiuySukri 27,56 J!/cl,34 
on riSnaav ■ — (exciderunt nonnulla ad 2,4 et 7 et 9.10 et 12) — 
[oJiTtoff 2,12. Contulit Tischendorfius. 

e Porfirianus Chiovensis. 
g. 
* saec. VI, in fol, membr, fragmentum folii quod folium binas 

columnas in singiilis j^aginis habuit ; babet quaeque pagina fragmenti 

lineas IS'/.^; litteras unciales magnas non ornavit spiritibus vel 

accentibus prima manus nisi fortasse tribus locis; i 'i ita in 

initio verborum; apostrophus, punctum simplex, puncta duplicata 

usurpantur; compendia usitata adhibentur; littera maior ad sectio- 

nis cuiusque initium stat; Amm, Eus: 

continet /oG,13 [;f/«](7i/«rw)' — youtroa no tj;j' xoa/iior 14 

6,22 [av}']iiar]).r)^fv roia — otl la ovx ta 24; textus est primae 

notae. Contulit Tischendorfius. 

_. Porfii'ianus Chiovensis. 

' saec. IX vel X, in 4, membr, foil. 3, singulis columnis Graecis, 
singulis columnis Arabicis minus latis, et 16 — 19 lineis in singulis 
paginis; habet spiritus et accentus a prima manu; i ita in iojccvTov 
'i6iav; litterae maiores adhibentur hie illic; videtur tiiplex puncti 
usus observari; titl: 

continet IftlijG ytrtaiwv 3t ayofitrw. — tto fQrjfAo. 14,13 
(exciderunt litterae nonnuUae) 25,9 cc7rtXQii>rjauv — (v avrota xut 
inoiT] 25,16 25,41 ha to nio — loyova roiToi'ff. 26,1. Con- 
tulit Tischendorfius. 

. Oxoniensis Bodleian. Misc. 310 vel Auct. T. infra i. 1. 
A • 

saec. IX, in 4, membr, foil. 157, binis columnis et 23 lineis 
in singulis paginis, litterae unciales minores inelegantes inclinatae 



406 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

spiritibiis et accentibus ornatae sunt; capp-tabb, capp, titl, Aram, 
Eus, lect; siibscriptiones qiiales in codicibns 20.157.164.262.300. 
376.428.565 et quod in primis notandum est 566 (vide supra, 
p. 389): 

continet Lc et lo ; ante Lc superest siibscriptio ad Mc ; 

insunt scholia partim litteris uncialibus scripta plurimi aestimanda 

(\'ide supra vol. 1, p. 828 ad lo 7,53 ff.) et quae quater ad to 

iovSar/.ov (evangelium secundum Hebraeos, ut videtur) spectant; 

textus est eiusdem generis cum textibus codicum EFGHKMSUVr 

sed praestantior et passim magna lectionis singularitate conspicuus, 

id quod testantur lectiones quae sequuntur a Tischendorfio notatae 

— ad lob 5,1 — 36 quinquies pleuam codicum uncialium auctori- 

tatem confirmat, pluribus locis cum n etc, vel cum A etc, vel 

cum B etc, vel cum C etc facit, aliis vel D solum socium, vel 

A, vel EM, vel C*LD solos socios babet „semel (v. 14) socios non 

babet nisi F et Coptum. Versu 36 coniirmat codicum ABEGM 

lectionem ^iiLbiv j^ro fAtiLio; v. 18 Copto socio ikvOiv et paucis 

comitibus «AA' oti babet. Denique versu 1 pro vulgata lectione 

[tj] to()Trj TO)}' LOvSaiMV lectionem maxime notabilem omnium 

solus habet: /; fOQTt] to)v aii'fiwr. Idem codicis ingenium pro- 

batur Luc 3, 19 — 36." Praeterea A et codex 262 in subseriiJtionibus 

consentiunt; item ,,saepe in lectionibus baud vulgaribus, quemad- 

modum lob 1,28 (SrjrJtl^aQK cum 346, soli vero 4,31 naQfxaXovv, 

Lc 6,33 avTo , et 37 xuTudtxaarjTt habent; item accedente uno 

21,21 verba xai oi *)' fitam cut. tx/. omittunt". 

Anno 1853 a Tischendorfio ex Oriente allatus deinde 
Oxonium translatus,^ videtur codex pars posterior codicis 566 
(quern vide infra, viii, 1) es.se, nam forma, subscriptioni- 
bus, scriptura scholiorum, fortasse aliis inter se consentiunt. 
Vidi anno 1883. Codex quern eodem siglo 'Tischen- 

dorfius anno 1849 insigniverat posthac evangeliarium esse 
agnovit; vide infra viii, 5 (1), Evrm 312. 

„ Zacynthius Londinensis societatis biblicae 24. 

^^' saec. VIII, in fol, membr, rescr, foil. 86, triaque semifolia, 
alt. 35.6 cm, lat. 28 cm, membrana crassa est; litterae textus 
unciales magnae, commentarii sive catenae litterae compressae plerum- 
que spiritibus vel accentibus non ornatae sunt; litterae maiores 

^ Tischendorf, Anecdofa sacra et prof ana, Lipsiae a. 1855, 
p. 4.5 et facsimile tab. I, num. ill. 



1. AD EVANGELIA: 3. 407 

seriem litterarum excedentes passim paragraphis praesunt; apostro- 
phus usurpatur ut a^oaau iXrju laKitx" ; habet t v ; punctum ad 
siimmam litteram adhibetur; compendia usitata inveniuntiir; titl; 
capitum divisio est eadem atque in codice B,' vide supra p. 359. 

continet Lc 1,1 — 9.19 — 23.27.28.30 — 32.36—66.77 — 2,19. 
21.22.33—39 3,5 — 8.11 — 20 4,1.2.6 — 20.32 — 43 5,17 — 36 
6,21 — 7,6.11 — 37.39 — 47 8,4—21.25 — 35.43 — 50 9,1 — 28 
32.33.35.41 — 10,18.21—40 11,1.2.3.4.24—30.31.32.33 cum catena 
uberrima ex Origene Chrysostomo Cyrillo aliis estque codex vetu- 
stissimus omnium qui catenam habent; textus est optimae notae 
consentitque mirabilem in modum cum codicibus vetustissimis , de 
qua re accuratissime tractavit v. cl. Scrivenerus :"^ exempli gratia, 
facit cum sB sexies, xBC vicies, kBD quinquagies quater, sBL 
quinquagies quinquies; scriptura posterior ad evangeliarium saeculi 
fere decimi tertii pertinet, ita ut, id quod rarissime evenit, verbis 
biblicis erasis membranae iterum sermone biblico rescriptae sint. 

Ex nomine Severi scripto et iterum eraso suspicari 
coeperat Tregellesius codicem ante annum 536 seriptum 
esse, quo anno Monophysitismus damnatus et librorum Severi 
crematio decreta eorumque iDossessio vel scriptio prorsus 
vetita est; rectius tamen videbat catenae scripturam quae 
a prima manu est saeculum potius octavum indicare. 
In insula Zacyntho (imde Zacynthius) anno 1820 accepit 
V. cl. Colin Macaulaius codicem a principe Comuto, 
acceptumque proximo anno Londinii societati biblicae 
(British and Foreign Bible Society) donavit. Anno 1845 
codicem inspexit Scholzius, sed de legendo despera\at; 
deinde anno 1853 vidit v. cl. Paul us de Lagarde,^ quo 
auctore textum eius biblicum magno cum labore emit et 
edidit v. cl. Tregellesius Codex Zacynthius . . . deciphered, 

* Vide Tischendorfius, N. T. Vaticanum, Lipsiae a. 1867, 
p. XXX et N. T. Gr. ex Sinaitico codice, Lipsiae a. 1865, p. lix. 

'^ Scrivener, A plain introduction etc. ed. 3, Cantabrigiae 
a. 1883, p. 156. 

^ Lagarde, De Novo Testamento ad versionum orientalium 
fidem edendo commentatio, Lipsiae a. 1857, p. 1.2, et Gesammelte 
Abhandlungen , Lipsiae a. 1866, p. 87.88. 



408 



VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 



transcribed, and edited, Londinii a. 1861, cum facsimili; 
textum codicis (cf supra, p. 384) in app. subiecit. Vidi H 
anno 1883. 

-rT_ Petropolitanus caesareus Muralti xxxiv. 

saec. IX, in 4, membr, foil. 350, singulis columnis et 21 lineis 
in singulis pagiuis ; litterae unciales ad dexteram iiiclinatae habent 
spiritus et accentus a prima manu; tiiplex puncti usus ad summain 
mediam imam litteram observatur; i et v ad initium verborum sic 
scribuntur; compendia usitata adhibentur; capp-tab, Amm, Ens: 
continet evangelia; desunt J/< 3,12 cwrov tia rrjr — ovQayoir 
4,17 19,12 dut Tt]}' l^aaiXfucv — a f^nelwvK 20,2 [Mc 16,18 

i^ovaiv — cijui^v 20 suppleta sunt minusculis litteris saeculi fere 
duodecimi] Lc 1,76 [y.Xt]i)^rj]Gi] — ngoa avrovo 2,18 [4,9 tvd^fv 
xaro) — Xi&ov toj' 11 4,16 xwra to fiojO^oa — kltoj /St 17 scripta 
sunt in charta ante hos centum annos litteris minusculis] lo 6,15 

[7T0ti]]awaiv — nw[noTf] 35 8,6 [x«t(ij]zdi//«(T — rtxru 39 9,21 
avTor f()0}T7}O(iTi — ffoji't^a 10,B [21,22 (av) uxoloviyti — (i^ii]v 
minusculis litteris saeculi XII scripta]; textus quales codicura 
EFGHKMSUVrA, sed plerisque eorum melior, facit saejie cum 
codice K; multa in margine emendata sunt a manu posteriore; 
ad lo 5,4 et 8,3 seqq. positi sunt asterisci; in Marci evangelio 
sunt numeri ultimi ad 16,9 avKaTua d't sect. oX6 et can. jj. 

A viro nobili Graeco Smyrnensi nomine Parodi 
postquam codex annos fere centum in bonis gentis suae 
manserat, auctore Tischendorfio , imperatori Russiarum dono 
datus est anno 1859. Transcripsit Tischendorfius. 

y. Rossanensis in curia archiepiscopali, 

saec. VI, in fol, membr, purpureus, foil. 188, alt. 30,7 cm, lat. 
26 cm, in quinionibus, binis columnis et 20 lineis in singulis paginis; 
litterae unciales argenteae (nisi quod lineae tres primae unius- 
cuiusque evangelii aurum pro argento habent) magnae nee spiritibus 
neque accentibus ornatae continue scriptae sunt; punctum simplex 
adhibetur; litterae aliis maiores litterarum ordinem excedentes para- 
graphorum initia significant; compendia usitata inveniuntur; formae 
„Alexandrinae" ubique occurrunt; errores ex itacismo abundant; 
Carp (Eus-tab exciderunt), capp-tab, titl, Amm, Eus, haec Carp etc 
scripta sunt litteris uncialibus minoribus eiusdem tamen ut videtur 
saeculi; pict, mut; similitudinem quandam habet cum codice 
Turicensi psalmorum*; 

* Tischendorf, Mon. sacr. Lips. a. 1849, vol.4, p. 1 — 223. 



2. AD ACTUS ET EPISTULAS CATHOLICAS. 409 

continet Mt et Mc; desunt Mc 16,14—20; textus mixtum neque 
adeo bonum colorem habet consentitque saepe cum A A 11 saepissime 
cum N; paiica correxit prima manxis; tabulae pictae, quarum non 
nisi octo folia hodie exstaut, omnibus aliis quae res evangelicas 
illustrant vetustiores sunt. 

Viri clarissimi Oscarus de Gebhardt et Adolfus Har- 

nackiug codicem e tenebris protraxerunt anno 1879 et 

notitiam^ codicis cum facsimili anno 1880 ediderunt.^ 

Anno 1883 public! iuris fecit v. cl. Gebhardtius codicis 

textum: Die Evangelien des Matthaiis und des Marcus 

aus dem Codex piirpureiis Mossanensis , Lipsiae a. 1883, 

p. liv, 96 in octavo. 

2. 

AD ACTUS ET EPISTULAS CATHOLICAS. 

Pertinent ad Act Oath sedecim codices unciales, ex 
quibus tres NAB Act Cath sine lacuna praebent. Praeterea 
continent: 

ep: Act fere integros 
CDHL: maximam Act partem 
F*GG^i^°-^: fragmenta Act pauca 
et kl: Cath integras 

CP: maximam Cath jDartem. 

^ Gebhardt et Harnack, Evangeliorum codex Graecus pur- 
pureus Hossanensis , Lipsiae a. 1880, cum facsimilibus. Cf vv. ell. 
A. I. T. Jonker, Studien, Groningae a. 1880, vol. 6, p. 405 — 412; 
Zucker, Gottingische gelehrte Anzeigen, Gottingae a. 1881, fasc. 30, 
p. 938 — 954 ; Lamprecht, Jahrbuch des Vereins von Alterthumsfreunden 
hn Rheinland, Bonnae a. 1880, fasc. 69, p. 90— 98; S. A. Usow, 
Die Miniaturen zu dem in Rossano entdeckten Evangeliencodex mts 
dem 6. Jahrh. Moscuae a. 1881. 

^ V. cl. Ludoyicus Duchesnius, professor Parisiensis, Bulletin 
critique, Parisiis die 15 mensis aprilis anni 1881, vol. 1, p. 451, 
adn. 1, scrijisit codicem novum purpureo-argenteum Matthaei et Marci 
exstare. Litteris araicissimis die 4 mensis iulii auui 1881 me certiorem 
fecit vir clarissimus codicem a viro docto nondum exploratuni esse 
et illo tempore prorsus inaccessum esse. 



410 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

Saeculorum sunt: 

KB quarti 

ACI^ quinti 

DE sexti 

F^GI^-^ .... septimi 
G^HKLP . . . noni 

Sinaiticus Petropolitanus 
is I 

saec. IV; vide supra, p. 345: continet Act Cath. 

* . Alexandrinus Londinensis 

saec. V; vide supra, p. 354: continet Act Cath. 
-ry. Vaticanus Romanus 

saec. IV; vide sujjra, p. 358: continet Act Cath. 
p. Ephraemi Parisiensis 

saec. V; vide supra, p. 366: 
continet actuum 1,2 m'ti\uaToO — (ta tt]v 4,3 5,35 (inn' 
rff — xai vty.QOJV 10,42 13,1 oa fxavurjv — tv (iQrjvr) 16,36 
20,10 ).(or tiVTOv — fa O-VQdt. 21,30 22,21 y.ca tintv — ttqog toy 
/diUQ 23,18 24,15 yu6« f/wv — anftdrja ttj 26,19 27,16 (ft] a 
T]v aquvTtG — ovy. tiaatv 28,4 et epistularum catholicarum lac 1,1 
[t]«z[w/?o(7] — nolf/^fiTf 4,2 1 Pe 1,2 nvtvfxuxoo — v(y.()ova 

4,6 2Pel,l X"9''^ vfiiv — tx Tov i}eov i/o 4,2 Slo3 t)(((or]V 
— ovo/A(( 15 lud ii ayanrjToi, — (c/Lirjy 25. 

-pw, Bezae Cantabrigiensis 

saec. VI; vide supra, p. 369 : 
continet Act; desunt 8,29 nqoatld^t — t(f(eyov 10,14 21,2 
fjitfiavreG — loudiuna 10 21,15 tfQoaokv^ct — naVTta ts 18 (cum 
Usserius Millius Wetstenius Dickinsonius fl732j lectiones varias 
hie exhibeant, folii partem inter 1732 et 1793 abscissum esse liquet) 
22,10 wj' TtTKXTca — Gvvtv3oy.0)V 20 22,29 oi ^utlloVTta — uxio- 
kvTOjO 28,31 Graece tantum; desunt Latine 8,20 — 10,4 20,31 — 21,2 
21,7 — 10 22,2 — 10 22,20 — 28,31. Olim comprehendit codex hie 
epistulas catholicas, quarum versus pauci 3 lo 11 — 15 Latine 
exstant. Ex subscriptione „epistulae iohanis iii exi^licit ineipit 
actus apostolorum" conligitur ordiuem fuisse Evv Cath Act, et 
epistulam ludae vel inusitato loco stetisse vel defuisse. 

^ Oxoniensis Bodleianus Laudianus 35 olim F. 82 

E* 

Graeco - Latin us. 

saec. VI exeuntis, in 4, membr, foil. 227, alt. 27 cm, 
lat. 22 cm, binis columnis 23.24.25.26 lineis in singulis paginis; 



2. AD ACTUS ET EPIST. CATHOLICAS. K A B C D E. 411 



textus Latinus ad sinistram honoris gratia ijonitur; stichi brevissimi 
singulorum biuorum triuorum verborum Latine et Graece inter se 
consentientium hoc modo Act 17,18: 

CUMEO xynrco 

ETQUIDAM |<^xn-|Nec 
DICEBANT eAeroN 
QUIDVULT TixNee;voi 

membrana crassa est; pluribus paginis litterae evanescentes novo 
atramento renovatae sunt manu quadam recentiore; litterae maiores 
crassioresque quam in nBA, miuores qiiam in N, potius vero quales 
in PR accentibus nou ornatae . sunt , neque separantur duo vel 
tres verba in eadem linea; ad initium verborum habet i' fere 
semper spiritum asperum vel lineam vel puncta duplicata et t 
plerunique puncta duplicata ut v v v i ; sunt hie illic litterae 
maiores ubi nova res incipit; comi^endia verborum usitata adhibita 
sunt; confunduntur saepissime ti et t, ca et e inter se, rarius 
ot et I', passim o et w; litterarum adsimulatio neglegitur ut in 
tvy.omaj, avrXri^^StVTa: 

continet actus; desunt nunc 26,29 tv^iufxrjv — Xiyoiv 28,26, 
quae Bezae tempore non defuisse inde apparet quod Beza locos tres 
Latine duo ex capite 27 unum ex cajaite 28 laudat, sed defuerunt 
iam anno 1675; textus Graecus proprietate ac bonitate lectionum 
admodum insignis^ iniuria Latinizare dicitur a Wetstenio aliisque; 
contra textus Latinus non Vulgatae versionis ubique revocatur ad 
Graecum etsi non est interpretatio huius textus Graeci, praeterea 
accedit textus Latinus Hieronymi multo propius ad hunc quam ad 
textum Latinum codicis D Cantab rigiensis ; tres manus correxerunt 
codicem — quorum una est fortasse 6t,OQ&ojTolJ sed videtur esse 
prima, — E^ ut Act 13,44 fortasse circa finem saeculi sexti (?) 
correxit multa addiditque in fol. 226 symbohnn apostolicum Latine, 
— E^ fortasse saeculo septimo correxit nonuulla et apposuit no- 
tationem capitum sive titulorum quae neque cum capitulatione , ut 
dicunt, Amiatina neque cum Fuldensi congruit, scilicet am habet 
capita 70, fuld capita 74; mutilus est codex noster, sed titulus LVIII 
est Act 26,24 = am LXVI vel fuld LXXl. 



^ Textus similis textus huius codicis invenitur in codice 

Act 218. 



412 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

In Occidente fortasse in Sardinia ipsa exaratus 
manu cuiuspiara qui Graeca emendatius quam Latina scri- 
bebat, erat codex olim in Sardinia, teste manu posteriore 
quae sub finem libri edictum Flavii Pancratii ducis^ 
Sardiniae addidit: fM[«t;/0(j] navAQarioa aw S-ea ano tnag- 
Xoov dov^ aciQdinaa 8tjXa noim ta v7iuTerajfj.eva x. r. 1., 
nominatim occurrunt etiam Gregorius diaconus, loliannes 
Caramalus, Eupraxia diaconissa, Balb- femina // (JO(jp// 
dicta. Serius in Angiiani translatus est. Millius,^ Wet- 
stenius,^ Woidius^' tantum non demonstraverunt Bedam 
Venerabilem (mortuum anno 735) codice hoc usum esse 
in libro Retractationis in actus, nam omnes quas notavit 
lectiones variantes (plus quam 70) in hoc codice eoque 
saepe solo reperiuntur. Beds'" signatae sunt Bedae lectiones 
quamquam Beda Latina tantum ex Graecis versa ad- 
scripsit atque re vera e versione codicis magis quam e 
Graeco codicis textu pependisse videtur. Laudii (unde 
Laudianus) archiepiscopi Cantuarensis et cancellarii uni- 
versitatis Oxoniensis fuit, cuius donatione multis cum 
aliis codicibus universitati anno 1636 cessit. Post Bedam 
primus ut videtur adhibuit Fellius codicem in N. T. Gr. 
editione (cf supra, p. 222) ubi B Bodleianum designat. 
Contulit codicem Millius ^ cui erat Laud. 3. Anno 1715 edidit 



^ Duces Sardiniae praefuerimt annis 534 — 749. 

^ Tischendorf, p. xx scribit [iuX^ad, sed codex praebet ^al^.; 
post /S«A|3. addidit mauus posterior signa duo vel litteras duas. 

» Mill, N. T. Gr. ed. Kuster. Amstelodami a. 1710, proll. 
paragr. 1022 — 1026. 

* Wetstein, N. T. Gr. Amstelaedami a. 1752, vol. 2, p. 450. 

^ Woide, Notitla codicis Alexandrini , ed. a Gottlieb Lebe- 
recht Spohnio, Lipsiae a. 1788, p. 156 — 160; sub finem libri exstant 
facsimilia duo ex hoc codice. 

^ Mill, ut supra, proll. paragr. 1439 — 1441. 



2. AD ACTUS ET EPISTFLAS CATHOLICAS: F« G. 413 

Thomas Hearnius^ neque vero satis accurate. Sabatarii^ 
liber Latina liuius codicis ex Hearnio hausta exhibuit 
anno 1749. V. el. Eduardus H. Hansellius^ anno 1864 
cum facsimili unius paginae textum Graecum codicis nimis 
vitiose edidit. Tischendorfius curavit Hearnii editionem 
exscribendam et banc cum codice contulit anno 1854 et 
iterum anno 1865 unde anno 1870 codicem edidit in Momi- 
mentis sacris ineditis, vol.9, cum facsimili.^ Vidi anno 1883. 

TT>a. Coislinianus Parisiensis, 

saec. VII: vide supra, p. 375: 
continet actuum 4,33.34 9,24.25 10,13.15 22,22. 

p _ Petropolitanus caesareus Muralti xvn. 

saec. VII, in 8, membr, folium unum; lineis 21 in singulis 
paginis ; mutilum in summo folio et utrisque margiuibus ; praeterea 
exciderunt hie illic litterae; litterae unciales crassiores spiritibus 
vel aceentibus non ornatae sunt; i et v initiales habent puncta 
dujilicata sic if nor, iwarrr^a , vnaqyon'; interpunctio exhibet 
punctum simplex puncta duplicata, et crucem )+( ad 3,1 : 

continet -4 c< 2,45 [in (,n]<)\(iGy.ov xcci] 6iffi(o[iL]or — cO.XofMt- 
l'Of7 3,8; 2,47 et 3,1 em to ccvto: + nnooo 6[t\ eonsentit cum 
yABC et ad 3,7 \i]yHQ\iv uvtov. 

Fragmentum ex Oriente Petropolim secum translatum 
Tischendorfius magna cum difficultate ex tegumento codicis 
Syriaci ligneo solvit; vide Tischendorfium, Notitia editionis 
codicis hihliorum Sinaitici, Lipsiae a. 1860, p. 50, „quintum." 
In Tregellesii (Hortii Streanii) prolegomenis est G^- 

^ Hearne, Acta apostolorum Graeco-Latine . . . e codice Lau- 
diano . . . Oxonii a. 1715, in 8, p. xii, 320 (facs. p. ix); non 
nisi exemijlaria 120 expressa. 

^ Sabatier, Bibliorum s. Latinae versiones antiquae, Parisiis 
a. [1749]1751, vol. 3, part. 1, p. 493—588. 

^ HanseU, vide supra, p. 358. 

* Extat etiam facsimile apud Astlium, Origin and progress 
of writiyig, Loudinii a. 1784 et 1876, tab. iv; et apud Scrivenerum, 
Intr.^ Cantabr. a. 1883, tab. X, num.25; et apud vv. ell. E. A. 
Bondium et E. M. Thompsonium, Palaeogr. society, pars 1 — 8, 
Londinii a. 1873—1878, num. 80. 



414 



\^I. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 



G^ 



Vaticanus Romanus 9671. 



saec. IX (?), in fol, membr, rescr, fol. 5, col. 1, 11. 22, litt. 
16 — 21 ill lin, litterae unciales incliuatae spiritibus accentibus iuter- 
punctione ornatae sunt; i' et t, rj et ai, o et oj, ai et * confusae 
sunt; titl; ex numeris foliorum qui re vera paginarum videntur 
esse conligo folia haec quinque in codice hodierno sic exstare, 




75/ 



76 



85^6 



87,88 




foliis duobus codicis hodierni ex folio uno antiquo constantibus, 
etvsi V. cl. Cozza nihil diserte de codicis forma refert. Legenda sunt 
folia lioc ordine ut videtur: 79— 94 80—93 89—84 90—83 
[hie deest folium] 82—91 81 — 92 [hie deest folium] 65—76 66—75 
87- — 86 88 — 85 [87 — 85 apud Cozzam est ex errore ut videtur 
typographico]. De fasciculis vetustis certe dici non potest; si folia 
ex eodem fascicule sunt, fasciculo folia desunt vel 1.4.6 vel 3.5.8. 

continet Act 16,4:0 [To]v[a aSe]k(fova . naQfy.cdfactv — roia 
0(^017,17 17,27 tvQoctv — to ^ftoj' 17,29 17,31 TiiaTir — <^«- 
fxciQia xf« 17,34 18,(8 fi'or xai — ) 11 tv avroia — Kxvhta /.at 
tioigxlDm 18,26, sed desunt passim litterae vel verba; textus, etsi 
saepe cum EHLP facit, consentit plus uno loco cum uncialibus 
primi ordinis lit 17,2 Gwaywyri cum xABD, 17,5 TiQoayuyttr cum 
sAB, 17,10 (ita rvxToO cum sBD, et uniqtaar post twv iovdcawy 
cum s ABD, 17,14 vni/iieiVKV cum AB, 18,11 txadiatv St cum kAB 
18,20 /Aftvai sine tikq cwrova cum sAB; scriptio superposita 
saeculi decimi tertii praebet cantica Bartholomaei et alia loliannis 
Rossanensis de laudibus s. Caesarii. 

Codex olim Cryptoferratensis turn Maii nunc Vati- 
canus est. Haec fragmenta actuum edidit, neque tarn 
accurate quam optare licebat v. cl. losephus Cozza, Sacronmi 
hihliorum vekisUs»ima fragmenta Graeca et Latina e codi- 
cihus Oryptofeiratensibus eruta, part, iii, Romae a. 1877, 
p.cxxi — cxxxiv; facsimile non addit, quod valde dolendum 
est.Lectiones codicis exhibentur infra capita xii inter addenda. 



3. AD EPISTULAS PAULI: H I^ K L M. 431 



edidit v. cl. Duchesnius^. Tischendorfius praeparabat edi- 
tionem foliorum Parisiensium , Antonianorum , Caesareo- 
Petropolitanorum, Moscuensium, Porfiriani. V. cl. Bernar- 
dinus Peyronius- disseruit de foliis Taurinensibus , quae 
V. cl. Oscarus de Gebhardt amicissime transcripsit in 
meum usum die 27 mensis februarii anno 1882. Facsi- 
milia praebent vv. ell. Sabas^ et Silvestrius*. 
-r2. Petropolitanus, vide supi-a, p. 378. Muralti VI. 
• n. (5.) (6.) 

saec. V, in 4, membr, rescr, fol. 2, binis columnis et 24 
vel 25 lineis in singulis paginis; litterae iuitiales maiores et litte- 
rariim seriem excedentes insunt: 

continet 1 Co 15,53 toito — ro'fw 16,9 Titl,l nccvloa — 

liiTiav 1,13; textus optimae est notae. 

Editus in Mon. sacr. ined. vol. 1, p. 45 — 48. 

j^ Moscuensis s. Synodi XCVIII. 

■ saec. IX; vide supra, p. 415 : continet epistulas Pauli cum 
scholiis Daniasceni; desunt i2o 10,18 fUA« h'yio — Tavrrji' y.ui 
1 Co 6,13 1 Co 8,7 TLVto dl — Itni^^avtv 8,11. 
Matthaeii est g; Scholzii est Paul 117. 

-p Angelicus Romanus A. 2.15. 

saec. IX; vide supra, p. 416, mut : continet Paul; deest 
^e 13,10 a^ovauiv — vficjv Philem 25. 
Tt^f-, jLondiuii musei Britannici Harl. 5613*. 

\ Hamburgensis bibliotbecae urbis cod. Gr. 50. 
saec. IX, in fol, membr, foil. 4, Londin. alt. hodie circiter 26 cm, 
lat. 20.8 cm, text. Lond. alt. circiter 22 cm, col. lat. 6.5 cm, binis columnis ; 

^ Duchesne, Archives des missions scientifiques et litteraires, 
ser. 3, vol. 3, Parisiis a. 1876, p. 420—429. '' 

■^ Peyron, „Di due frammenti greci delle epistole di ean Paolo 
del V o VI secolo che si conservano nella bibliotheca nationale di 
Torino", Atti della R. Accademia delle scienze di Torino [pro die 1 
mensis februarii a. 1880], vol. 15 (a. 1879), fasc. 4, p. 493—498. 

2 Sabas, Specimina palaeographica codicum Graecorum et 
Slavonicorum bibliothecae Mosquensis synodalis, Moscuae a. 1863, 
p. 1 — 4 et tab. A. 

* Silvestre, Paleographie universelle, Paris, a. 1841, vol. 2, 

num. 63.64. 



432 VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

folia duo Londinensia 11.38, folia duo Hamburgensia 11.45 ; rubro scriptus 
(non atramento) ut textus in codicibus Evv 196. 254. 3G2. 366; litterae 
maiores litterarum seriem excedentes novam rem indicant; litterae un- 
ciales formae i^osterioris ornatae sunt spiritibus accentibusque; iota 
adscriptum occurrit ter He 13,21 wi rj So'^u, 2 Co 1,1 r^t txy.lr\Oia, 
2 Co 1,4 rfli Olixptb (erravit Griesbachius qui iota subscriptum codici 
inesse scripserit); triplex puncti usus ad summam mediam imam 
litteram observatur; signum interrogationis invenitiir He 3,17 tQrj/LKo; 
Y. cl. Scrivenerus enumeravit errores decern ex itacismo; raro inveni- 
tur V i(f>eXxvaTt,y.6t'; in titulo epistulae ad Hebraeos et secundae ad 
Corinthios exstat phrasis ty.Tt&eTaa wa tr nivaxt, quae verba Henkius 
ad scripturae charaeterem codicillarem retulit ut qui yQCifx^a ^uaiktior 
exhiberet, Tiscbendorfius autem ad epistulae epitomen nunc omissam : 
continent folia Londinensia J Co 15,52 aalnian — IXd-fh' ivu 
2 Co 1,15 2 Co 10,13 adf.ie{)K.aXlaxaT(( — ciad-ev f icuG fA.ov 12,5, 

exciderunt hie illic verba pauca, — folia Hamburgensia titulum 
epistulae ad Hebraeos et Hel,l nokvfASQwa — da rrjv 4,3 12,20 
poXTjO^rjOfrai, — {tjutjy 13,25; textu ad optimos testes hie codex 
accedit. 

Folia Hamburgensia olim in Italia inde transierunt 
in bibliothecam Marckianam (H. van der Merk); qua 
bibliotheca anno 1712 Hagae Comitum venum data emit 
Zacharias Conradus ab Uffenbacb consul Francofiirti ad 
Moenum haec folia. UfFenbachius anno 1717 communi- 
cavit ea cum Wetstenio et nescio quo tempore cum 
Bengelio^; Wetstenio siglo Paul 53 designavit. Posthac 
erant lohannis Christophori Wolfii, isque anno 1739 
moriena bibliothecae publicae Hamburgi legavit. Anno 
iara- 1800 tractavit de foliis his Henri cus Philippus 
Coniadus Henkius 2. Tregellesius folia liaec bis contulit 
schedasqUe suas cum Tischendorfio Hamburgo Lipsiam 
reversus communicavit. Tischendorfius folia Hamburgi 



1 Bengel, N. T. Gr. Tubingae a. 1734, p. 377. 

^ Henke, Inest codicis Uffenbachiani, qui epistulae ad Hebraeos 
fragmenta continet, recensus et specimen acre exsculptum, Helmstadii 
a. 1800, p. XXX. Est libellus academicus Ant. Aug. Heinr. Lichten- 
steinium theol. doctorem renunciandi causa scriptus. 



3. AD EPISTULAS PAULI: M N O. 433 

transcripsit et edidit in A)iecdotis sacris et jyi'ofanis, Lipsiae 
a. 1855, p. 174—189. Vidi anno 1878. 

Folia Londinensia primus contulit Griesbachius^, cui 
codex Paul 64 haec erant; is similitudine horum et 
foliorum Hamburgensium perspecta utraque ex eodem 
codice vel saltern ab eodem scriba scripta esse docuit. 
Tiscliendoi-fius inter editionem foliorum Hamburgensium 
parandam Londinii folia alia vidit et Griesbacbii iudicio 
probato haec quoque eodem libro cum Hamburgensibus 
edidit, p. 190 — 205. In editione repetita Anecdoto7-um, 
anno 1861 correcti sunt errores quinque in textu codicis 
huius anno 1855 edito. Folia Londinensia, codici Act 60 
formae minoris praefixa et suffixa, separatim compingenda 
curavit v. cl. E. Maundius Thompsonius me suadente 
anno 1883; vocabula nova pauca legi. 

Fetropolitanus caesareus Muralti xxxn, Dobrowskii 
258 (285?) in catalogo V. 1. 

saec. IX, in 4, membr, mut; folia duo, binis columnis et 
nunc 25 (nonnullis exscissis) lineis in singulis paginis; litterae 
unciales spiritibus accentibusque ornatae sunt; triplex puncti usus 
ad summam mediam imam litteram observatur; tituli sectionum et 
('eg minio scripti sunt; litterae maiores praeponuntur paragraphis: 

continet Gal 5, 12 xa) uTioy.oiliovTai — y.HL-/i][ucc\ %,A: Heb,% 
[f]nai)-i:y Tijr — i7rf/.«.9f'ff[.9f«] 6,10, sed multa exscissa sunt; ad 
marginem adscripta fiiit catena cuius nihil nisi fragmenta supersunt. 

Est ex tegumeuto libri manuscripti opera Manuelis Creten- 
sis anni 1424 continentis, quae rescripta sunt supra opera Chry- 
sostomi saeculo decimo exarata. Detecta sunt folia aTischen- 
dorfio. In Tregellesii supplemento, p. 1021, siglum habet O*^. 

/-._ Fetropolitanus caesareus Muralti ix. 

saec. VI, in fol, membr, folia duo, binis columnis et 18 lineis 
in singulis paginis; litterae unciales magnae absque spiritibus et 
accentibus continue scriptae sunt; litterae maiores et litterarum 
seriem excedentes novam rem notant; compendia usitata adhibentur; 
t et ij ita ad verborum initium: 

^ Griesbach, Symbolae criticae, Halae a. 1793, vol. 2, p. 
164—166, et iV. T. Gr. ed. 2, Halae 1806, vol.2, p. xxv. 
TISCHENDOEF, N. T. ed. 8. 28 C 



434 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

continet ^ Co 1,20 uvtov to «,u/j>' toj d-iw — iX'iwv ^s sia 
2,12; textus est optimae notae. 

Ex Oriente Petropolim translatus a Tischendoriio 
anno 1859. In Tregellesii supplem., p. 1021, est O^ 

P^b. Mosquensis 

saec. VI , in ? , membr , folium unum : 
continet Eph4,l — 18; desunt uonnulla. 
Vidit Tischendorfius codicem Moscuae anno 1868. 

PPorfirianus Chiovensis. 
: 

saec. IX; vide supra, p. 417: desunt i?o 2,15 syllabae duae 
ultimae fitVMV — t] a3i,y.ia rj 3,5 8,33 ^'}foa o dr/.aiwv — iva i] 
y.a 9,11 11,22 y.ai c(7ioTOfA.iKV — ^vaico' 12,1 lCo7,15 vfiaa 
o &soa — neomaTti 7,17 12,23 tov GcouuToa — ov koyi 13,5 
14,23 T] aniOTOi — to XuXhv fJ.rj 14,39 SCo2,13 avTOJv et ex 
syllaba ultima ico' — Cw»;(7 tio 2,16 Col3,16 w6aia — ov 6 4,8 
lThB,5 fA.r)y.eTi — rj/Litia oi 4,17; praeterea verba multa legi non 
possunt in 2 Co 1,1—6 2,13.16 12,1.2 Epb4,l— 3.8— 12.14.15 
Phil 1,10.12.13.15 Hel2,9.10 lTi6,7.9— 12 2Til,2 — 5. 

Codicis pars quae ad epistulas Pauli attinet edita est in Mon. 
sacr. ined. Lipsiae a. 1865, vol. 5, p. 58 — 364. 

Porfirianus Chiovensis. 
^* saec. V, papyraceus^, quinque fragmenta ut videtur; litterae 
unciales magnae sine si^iritibus et accentibus sunt; punctum sim- 
plex ad summam litteram iisurpatur; i scribitur in Cm: 

continet i Co 1,17 oyayv tva /xtj — avri^rjTrjT 1,20 6,13 ti- 

(14) o d^a — ^«t[« vfA.(ov |UfA>]] /v £ 6,15 6,16 [/;]o[A]Aoj[«6J'0(7 
rrj no]ovT] tv — vs (?) 6,18 (fragmento verso videntur litterae non- 
nullae ex versibus qui sequuntur exstare) 7,3 o(f'(i[}.r]i'] — autCif 
aXl[a o avriQ\ 7,4 7,10 [fjyco — [tav 3\t y.iu 7,11 7,12 [ix\iL 
uniaT — [yat i]y]t.aa[Tat. i] yvvi]\ 7,14 (in hoc fi^agmeuto verso scripta 
sunt neglegeuter nonnuUa litteris miuusculis) ; nulla linea est tota 
salva; nonnisi verborum panni supersunt. 

^ De codicibus uncialibus papyraceis conferendus est Gardt- 
hausenius, Sitzungshei-ichte der phil.-hist. Classe der kbnigl. sdch- 
sischen Gesellschaft der Wissenschaften , Lipsiae a. 1878, vol. 30, 
p. 56 — 61; — et de fragmentis lectionarii minusculi-cursivi papy- 
racei Vindobonensibus conferendus est v. cl. Carolus Wessely, „Evan- 
gelien-Fragmente auf Papyrus", Wiener Studien, Vindobonae a. 1882, 
fasc. 2, p. 198 — 214: horum textus optimae notae est. 



4. AD APOCALYPSIM: NAB. 435 



Praeter haec folia nullum habemus textum Graecum 
Novi Testament! uncialibus litteris in papyro scriptura. 
A V. cl. Porfirio in Oriente reperta, Tischendorfius ea 
legit Petropoli anno 1862. In Tregellesii supplem., 
p. 1021, est 0'=. 
p . Cryptoferratensis Z. j3. i. 

saec. VII exeuntis, in 4, membr, rescr, folium unum ; punctum 
simplex et duplicatum habet; Utterae maiores usurpantur ad initium 
paragraphorum ; scriptio continua est absque spiritibus et accentibus : 

continet 2 Co 11,9 vaTi(j)]ua — uffQovcov 11,19; quas paucas 
habet lectiones bonae notae sunt; scriptura nova est Homeri Ilias. 

Edidit fi'agmentum hoc v. cl. losephus Cozza, Sacrorum 
hihlioi'um vetustissima Jragmenta Graeca et Latina ex palivi- 
psestis codicihui bibliothecae Cryptoferratensis eruta, Romae 
a. 1867, I. n, p. 332 — 335. Facsimile unius lineae ad 
p. 313 videtur praebere MH ov &avf.ia ubi Cozza K^I ov 
&avfia edidit. 

4. 

AD APOCALYPSIM. 

Pertinent ad Apoc codices unciales quinque, ex qui- 
bus tres nAB textum integrum praebent, duo C P maximam 
textus partem. Saeculorum sunt: 

n: quarti B: octa\'i 

AC: quinti P: noni. 

Sinaiticus Petropolitanus 

saec. IV; vide supra, p. 345 : continet apocalypsim integram. 
i , Alexandrinus Londinensis 

saec. V; vide supra, p. 354 : continet apocalypsim integram. 
-p, Vaticanus Romanus 2066 olim Basilianus 105. 

saec. VIII exeuntis, in 8, membr, foil. 20 (sunt haec in codice 
foil. 259 — 278 etsi ex errore 249 — 268 numerata; codex habet 
folia 316), litterae unciales simplices ad dexteram iuclinatae con- 
tinue scriptae ornatae sunt spiritibus et accentibus a prima manu; 
punctum prudenter in summa media ima littera pro loci natura ponitur : 
continet apocalypsim integram; textus haud ideo bonus est 
saepe attamen cum kAC consentit; apocalypsis inter Basilii Magni 



436 Vn. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

et Gregorii Nj'^sseui opviscula et alia patristica mauu eadem 
scripta locum liabet. 

Blanchinus primus cle codice disseruit.^ Wetstenius 
Quirinio cardinal! intercedente accepit lectioues varias 
nonnullas indiligenter excerptas huius codicis cum editione 
N. T. Gr. Moriniana Parisiis a. 1628 edita conlati, et 
edidit in Novo Testameuto Graeco suo, Amstelaedami 
a. 1752, vol. 2, p. 894—896, praeter lectiones ad 21,5— 
22,20 quae in apparatu insunt; Wetstenius codici siglum 
B dedit, quasi locum codicis Celebris Vaticani 1209 in 
apocalypsi teneret. Anno 1843 Tisclieudorfio Romae 
degenti id unum concessum est (Maio suae edition is 
laudi nimis providente) ut facsimile litterarum uncia- 
lium faceret, inter litteras delineandas autem textum con- 
tulit cum editione sua anni 1841 publicique iuris fecit 
in Mon. sacr. ined. Lipsiae a. 1846, p. 407 — 431 cum 
facsimili, tab. m, num. 9. Anno 1843 vidit Tregel- 
lesius codicem quattuorque paginas accurate delineavit; 
praeterea transcripsit lineas primas et ultimas uniuscuius- 
que paginae et errores paucos conlationis Tischendorfii 
correxit;^ cautius vero quam sollertius codicem primum L 
posthac Q designavit. Editio Angeli Mail (mortui anno 
1854), anno 1838 typis expressa, publici iuris primum 
anno 1857 facta, nonnulla rectius exliibuit, ii^sa tamen 
mendis non carebat.^ Anno demum 1866 concessa est 
Tischendorfio facultas codicis exscribendi, unde eum edidit 
in libro Appendix Novi Testamenti Vaticani, Lipsiae 
a. 1869, p. iii— vi, et 1—20.* 

^ Bianchini, Evangeliarium quadruplex, Romae a. 1748, part. 1, 
vol. 2, p. dxxiv cum facsimili. 

2 Tregelles, An account of the printed text etc, Londinii 
a. 1854, p. 15G seq. 

' Vide etiam N. T. ex vetustissimo codice Vaticano secundis 
cur is editum studio Angeli Maii, Romae a. 1850, in 8. 

* Cf loseplium Cozzam, Ad editionem Apocalypseos s. lohannis 
. . . Lipsiae anno 1S69 evulgatam animadversiones , Romae a. 18G9. 



4. AD APOCALYPSIM: B C P. 



437 



C: 



Ephraemi Parisieusis. 



saec. V; vide supra, p. 366 : desunt Apoc3,19 vorjooi' — yui 
nooae 5,14 7,14 oi iQ/ofifroi — o dtoG nav 7,17 8,5 xai. 
fiXrjffei- — aoid^fj.ov avTor 9,16 10,10 trfuyor uvro iniy.n — 
7ino(fr)TtvGOL'aiv rjufona 11,3 16,13 t« loa iiurou/ot — ay.uikw- 
Tor y.ni (fvkaxi] 18,2 19,5 yuL oi utya/.oi, — (c^ui]v 22,21. 

Porfiriaiius Chiovensis. 

saec. IX; vide supra, p. 417: desunt Apoc 16,12 >] oSoo — ty 
10)}' inra 17,1 19,21 syllaba ultima tojj' — uyiwr yai rriv 20,9 
22,6 Tu/fc — nui'TOJV 22,21. Editus in Mon. sac. ined. Lipsiae, 

a. 1869, vol. 6, p. 1 — 88. 



Signa sive compendia haec oliin adhibita sunt pro codicibus 
uneialibus qui in hac editione signis Wetstenianis sive aliis ad 
eorum normam in usum receptis designati sunt. 



Evv 



A : Wolfii = G"" 

A : Knittelii = P"^ 

Alex : Millii = A 

B: Wolfii = H"" 

B : Knittelii = Q"^ 

B': Millii = £«" 

P': Stephani = D^^'' *<=' 

Bas « \ 

„ ., >: Bengelii = £«" 

Basil «j 

Borgi : Birchii = T<^^^ 

Ca: Fellii \ 

fWaltoni) = D«" »" 
Cant : < f 

\Millii j 

Cypr: Millii = K"^ 

r : Scholzii = N<=^^- Rom 

r,' 



i( . Stephani = L"^ 
Wetstenii 



I:^ 



Griesbachii 

Scholzii 

Tischendorfii^«*9 

A : Tischendorfii ^^^ : 

Mose: Bengelii ^= V 

.. fMiiuteri^ 
Nanii: < ; = 

\Birchii j 



V=:N"'Lond 



:Evrm312 



U« 



^' 



Evrm 294 



N" : Tischendorfii ed. VII = I^ 

{Wetstenii | 
Griesbachii > = Evrm 295 
Scholzii J 

Paris 2 : Kusteri — M«^^ 

Pai"is 9 : Kusteri = C 
I^Griesbachii) 
\Scholzii 

Tischendorfii 1^49 = wb ^"^ 
designaveruut nounulli hac 
littera codicem s Sinaiticum 
ut littera Hebraica super- 
sederent. 

r : Scriveneri = Ws '^''^ 

Vat: Millii = B*^^""*?? 

$: Gebhardtli = codicum 13.69. 
124.346 fons communis. 

<I> : Scriveneri ^ codex Hiero- 
solymitanusrescriptusqui non- 
nulla ex Novo Testamento con- 
tinere dicitur. 

15: Matthaeii = 0"" 

257<=": Scholzii = 0"^ 

299"™: Scriveneri = T' 



438 



VII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 



Act Cath 

Aug 2 : Birchii = L*'=' p*"' 

B : Fellii = E"" 

Boerner : Kusteri = Gp''"' 

CI: Fellii | 

fWaltoni > = Dp="'' 

^'^^" \Millii J 

frag. vet. fMatthaeiil 

< > = HP""' 

ap. Mat. : \Scholzii J 

^ . fWetsteniil ^ , 

Qaot epp . / ^ __ Laot epp 

\Scholzii f 
rTischendorfii ^^^^^ _ 
\et ed. VII / 

Q,1,c^th. Tischend. ed.VII=L'=''"i 

Qa act. Tregellesii suppl. = G. 

g : Matthaeii = K''"' 

Ge: Fellii 1 

Ger: Millii | 



.Qcath . 



. T cath 



Paid Apoc 

Icath . Tischendorfii *^*» = K<=^th 
IP''"' : Scholzii = Lp^"' 
Lapoc . Tregellesii = B^p"" 
Laud^: Millii = E"" 

N'= : Tischendorfii ed. VII = Hp""" 
O^: Tregellesii suppl. = Op*"' 
O": Tregellesii suppl. = Rp»"' 
O'^: Tregellesii suppl. = Np''"' 
Q : Tregellesii = B^p"" 
Ufif^ : Bengelii = Mp*"' 

[Wetsteuii 
53P''"': <Griesbachii 

[Scholzii > = MP*"' 

fGriesbachii 



— Epaul 



64P 



aul . 



I Scholzii 



117pauir 



Scholzii = K''*'" P»"' 



Adde p. 386. 



O^: 



Parisiis bibliothecae Arsenalis 8407 sive MS Gr. 2. 



saec. IX, in 4, membr, foil. 62r — 64r, in psalterio (foil. 66), 
alt. 22 cm, lat. 15.3 cm, col. 1 (foil. 64v — 66 coll. 2), 11.42, litt. 
circiter 46 in lin; sine spiritibus; accentus puncti sunt; vocabula 
punctis separata sunt ut in codicibus Fp^^'Gp*"' ; Latina in pagiua 
sinistra sunt: 

continet Psalmos Graece, cantica Veteris Testamenti Graeco- 
Latine, cantica Mariae Zachariae Simeonis Graeco -Latine ; insunt 
etiam oratio dominica et credo Gr.-Lat., Sanctus, Agnus Dei, vati- 
cinia gentium de Christo. 

Saeculo nono scriptus, manii Sedulii Scoti, qui anno 
818 claruit: fol. 55 recto, sub psalmum 151, aedvhoa- 
GxorroG-syco-ej'Qaxpa invenitur; verba GxdttoGsyoo-si'Qax^ia 
post alia scripta sunt; a sub initium vocabuli ay.6zt()(j 
scribitur supra punctum secundum quod post asSvXioa • . 
ita stabat; et atramentum verborum trium minus atrum 
est; nihilominus puto Sedulium ipsum haec verba adie- 
cisse et pulvere conspersisse ut citius siccescerent. Saeculo 
decimo sexto ineunte fuit codex hie in monasterio s. 



SUPPLEMENTUM: OS Tf T^oi ^vs. 439 



Nicolai de Prato extra muros Virdimenses, saeculo decimo 
octavo ineimte in monasterio s. Michaelis diocesis Virdu- 
nensis iu Lotharingia unde Montefalconiusi librum accepit 
et fusius descripsit. Perlustravi die 10 mensis octobris 
anni 1883, et iterum adire volo. 

Adde p. 392. 

rpf. Mellsiae Horneri 

saec. IX, in fol, membr, fol. 1, alt. 31.2 cm, lat. 28 cm, coll. 2, 
11.24.25, litt. 12 — 15 in lin; litt mai atr; 'i ita saepe etiam in 
(liphtliongis; spiritus desunt; nonuullis locis videtur accentus circum- 
flexus poni; compendia usitata insunt; est folium ex evangeliario 
Graeco -Thebaico ; pericopa unaquaeque Thebaica sequitur Graecam ; 
scatet erroribus ex itaeismo aliisque librarii vitiis: 

continet Mt 4,2 — 11; textus bonae est notae. 

Ex Dair al Abiad in Aegypto superiore in Angliam 
translatus anno 1873 a v. cl. Georgio Hornero, verbi divini 
ministro Mellsiae prope Fromiam in comitatu Somerset. Folium 
exscripsi atque facsimile feci apud amicissimum possessorem 
mense novembri anni 1883. Spero fore ut v. cl. Hornerus 
studia eius Coptica in usum rei Novi Testamenti criticae vertat. 
rpwoi. Olim Woidii, hodie Oxonii officinae Clarendonianae ; 
fortasse mox bibliothecae Bodleiauae data erunt haec 
fragmenta Woidiaua; fasciculus (14) titulum habet: „Coptic 
and Sahidic MSS from Cairo", intra hunc fasciculum 
quaere fasciculum 7, et, in fasciculo 7, numeros v et vni; 
Graeco -Thebaica. 

saec. V, in fol, membr, foil. 9, alt. 36.8 cm, lat. 28.7 cm, 
paginae numeratae sunt Coptice, coll. 2, 11. 35, litt mai atr; 
spiritus et accentus passim scribuntur, saepe falso; Graeca sunt in 
folio verso: perge ]}. 392: codicis T" prorsus etc. 
Adde p. 397. 

WLondinii mus. Brit. Add. 31,919 olim Sunderlan- 
g. 
' dius vel Blenheimius 3. D. 13. 

saec. IX, in fol, membr, rescr. foil. 36 (ex 108 in codice), 

1 Montfaucon, Palaeogr. Gr. Par. a. 1708, p. 235 — 247; 
facsimile non bene confectum est; vocabulum fyo) non stat infra 
alia in codice. 



440 YII. DE CODICIBUS UNCIALIBUS. 

alt. 33 cm, lat. 25.8 cm, coll. 2, 11. 20 (fol. 23 mg 11. 25); litterae 
maiores columnarum seriem excedunt; Amm (non Eus), lect; 

continet i/n,l — 14 5,3 — 19 12,27—41 23,9 — 25,30 
25,43—20,26 26,50—27,17 il/c 1,1—42 2,21—5,1 5,29— 

6,22 ex alio codice 6,14 — 20 10,50 — 11,13 Zc 16,21 — 17,3 
17,19 — 37 19,15 — 31 /o2,18 — 3,5 4,23 — 37 5,35 — 0,2; 
textus non videtiii- bonae esse notae; margo folii 23 est fragmen- 
tum ex codice alio unciali et continet Mc6,14 — 20. 

Codex in quo haec folia insunt est menaum pro mense 
februario scriptum manu Ignatii metropolitani Selym- 
briensis anno 1431; omnia codicis folia sunt nisi fallor 
rescripta; ilia vero 36 sola uncialibus litteris primum 
ornata sunt. Viri ell. T. K. Abbottus et I. P. Mahaffy^ 
e collegio Trinitatis Dublinensi anno 1881 folia 34 de- 
texerunt. Emptus est codex mense aprili anno 1882 a 
museo Britannico. Detexi folia reliqua duo rescripta mense 
ianuario anni 1883. Codex Ashburnhamensis num. 208 
continet menaei illius Ignatii mensem novembrem et frag- 
mentum mensis decembris, folia vero in eodem rescripta 
non sunt ex eodem codice vetere atque Ws. 

Oxonii Bodl. Arch. Seld. supra 2, olim 3390 (est 
codex Evrm 26). 

saec. IX, in 8, membr, reser, foil. 2 (fol. 2 et 7 ex quater- 
nione) alt.l7.5cm, lat.l3.7cm, col. 1, 11.26, litt. 21 — 24 circiter in lin, 
litt mai color in margine ad initium capitum; nitide exaratus; meni- 
brana satis tenuis ; ornatur spiritibus atque accentibus ; capp, Amm, Eus : 

continet Mc 3,15 ).tiv tk datuorui — ntoi, avTor 32 
5,16 TO TitJi Sut/novcCo/nii'Mi — avrO^Xi^ovTH at 31; textus non est 
bonae notae. 

Detexi atque exscripsi haec folia mense mai'tio anni 
1883, exscriptaque v. cl. Scrivenero die 17 mensis aprili 
monstravi, unde Addendum illud apud Scrivenerum, 
Intr.^, p. xvi: p. 281. Alia pauca inter Scriveneri Ad- 
denda, mea sunt, e. g. eadem pagina xvi: p. 289, detexi 
nomen Demetrii illius atque annum. 

^ Mahafij', ,,An uncial MS. of the gospels," The Athenaeum, 
Loudinii a. 1881, die 2 mensis iulii, p. 14''<=. 



y 



m 



\ i 

Date Due 
















































































1 


































































Llbrtry Bureau Cat. no. H37 

i 



\934 



ii^^ 



■^ 



WELLESLEY COLLEGE LIBRARY 




3 5002 03129 5756 




j BS 1965 1869 3:1 
Bible. 

Novum Teetamentum graece