(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Novum Testamentum graece. Ad antiquissimos testes denuo recensuit, apparatum criticum omni studio perfectum apposuit commentationem isagogicam praetexuit"






.K^ ^^^ 



':t^-' 



>T. ii 



''^■•'7" 

,>'^ 






'v <; t 



■•-•'•'.1 



■,-.-> 















t, . o^^.^ «'. 


















"^ ^ ' '^. ;^. 



> .-^ 7 



V>. /. 



^- "' ^,- „ 









liiltintvu uj 






lUrll^^lt 





























SlOBvojidwiU' 






NOVUM TESTAMENTUM 

GRAECE 



PROLEGOMENA 



NOVUM TESTAMENTUM 
GRAECE 

AD ANTIQUISSIMOS TESTES DENUO RECENSUIT 

APPARATUM CRITICUM APPOSUIT 

CONSTANTINUS TISCHENDORF 

EPITIO OGTAVA CRITICA MAIOR 
VOLUME N III 

PROLEGOMENA 

SCRIPSIT 

CASPAR RENATUS GREGORY 

ADDITIS CURIS t EZRAE ABBOT 






LIPSIAE 
J. C. HINRICHS 

1894 



450^?, 



"0 5 






3/ 



3 



ORDINI THEOLOGORUM LIPSIENSI 

PRO SUMMIS IN THEOLOGIA HONORIBUS 

HODIE ANTE ANNUM IN ME 
CONLATIS 

GRATI ANIMI TESTIMONIUM 

HUNC LIBRUM 
D D D 



Peregriaus eram atque conlegistis me 



vii 



PRAEFATIO. 



Impletis paene triginta annis ab eo die quo fasciculus 
huius editionis primus prodiit, paene duodeviginti annis 
ex quo ipse operam prolegomeuorum scribendorum 
suscepi, post partem primam anno 1884, alteram anno 
1890 editam lectori benevolenti finem operis oftero. 

Habebam equidem multa quae vel ut operae eius 
modum explicarem vel ut veniam mihi peterem, huic 
praefationi reservaveram. Nunc vero, lapsis tot annis, 
tanta operis parte vel decennium vel quadriemiium 
iudicibus subiecta, nihil refert ut ilia omnia repetam. 

Paginae 33 — 68 ipsa Tischendorfii verba praebent, 
nemo enim leges novas in banc editionem scribere potest ; 
aliis locis in initio libri occurrunt pauca Tischendorfiana 
signis „" notata, quae signa ex errore pp. 113 — 127 
partim absunt. 

Catalogi codicum versionum Novi Testamenti quos 
in hoc libro invenies, nihil sunt nisi adnotationes ut ita 
dicam generales in usum eorum qui meliora ad manum 
non habeant. Yirorum clarorum versionis uniuscuius- 
que peritorum est catalogos facere. 

Quae fusius de scriptoribus ecclesiasticis disserere, 
quae copiosiora ubique addere supplementa volebam, 



oniisi denique ue finis prolegomenorum acl Graecas Ka- 
lendas diiferretur. 

Pauca de scriptoribus profanis vetustis aeque ac 
de viris doctis vel de libris huius saeculi, quorum in 
apparatu critico Tischendorfii mentio fit, in indice altero 
de rebus personis libris inveuienda sunt. 



Vir mihi amicissimus Ezra Abbot, olim professor 
universitatis Harvard, Cantabrigiae in Americana pro- 
vincia Massachusetts, qui indefessus labore consilio 
correctione substantia mihi subvenit, caelestibus ad- 
iunctus animis laude mea non eget. Bene sic est. 
Alioquin me oporteret ei ingenium benevolentiam mode- 
stiam caelestem tribuere. 

Vir mihi amicissimus Fenton Johannes Antonius 
Hort, professor Cantabrigiae in Anglia, vel morbo affectus 
noluit me deserere, quin omni modo, nunc monendo 
nunc corrigendo semper adhortando, corpore absens mente 
adfuit. Eheu, is quoque morte nobis ereptus est. Gratiam 
quam maximam ei debeo memoriaeque eius semper 
habebo. 

Gratiam etiam habeo maximam viris illis clarissi- 
mis qui duce f Theodore Dwight Woolsey in America 
et in Anglia impensa itineris in Angliam Galliam Italiam, 
Graeciam Turciam faciendi in se susceperunt, similemque 
gratiam debeo manibus Albrechti nostri, olim professoris 
iuris Lipsiensis, ex cuius legato stipendia multa in 
eundem finem accepi, novissime anno 1891 ad ex- 
ploraudos codices in Germania Belgio Batavia Dania 
Suecia servatos, 

Non est quod dicam permultos viros doctissimos 
me vario modo adiuvisse, praesertim bibliothecarios 



inde a Chicago usque ad ConstautiDopolim iude ab 
Upsalia usque ad Panormum. Meum non puto hauc 
paginam nominibus inlustribus exornare. Unicuique ex 
intimo animo gratias ago. 

Neque a me impetrare possum quiu gratias agam 
maximas bibliopolis clarissimis patri Hermanno Rost 
filio Adolfo, viris mihi amicissimis, qui nullo tempore 
scriptori cessanti patientiam non indulserunt humanis- 
sime. 

Lectores benevolent! ssimos precor ut errata oniissa 
addenda notent atque ad me mittant. 

LIPSIAE sci-ibebam secundis Paschalibus 
die 26 Martii anni 1894. 

CASPAR RENE GREGORY. 



PROLEGOMENA. 



I. De Tiscliendorfio 1—22 

II. De apparatu critieo 23 — 44 

III. De legibus in textu constituendo . . . 45- — 68 

IV. De grammaticis 69—128 

1. Orthographica 71 — 116. 2. Nomiuum formatio 116 
—120. 3. Verborum fonuatio 120—124. 4. Syntax 
124—120. 5. Verba compp 126.127. 6. Singulonim 
seri]itorum propria 127.128. 

V. De textus forma 129—182 

1. Librorum ordo 131—140. 2. Capita 140—166. 
3. Versus 167—182. 

VI. De textus historia 183—334 

1. Recensiones aiitiqq 185—202. 2. Editiones 202—334. 

VII. De eodieibus uncialibus 335 — 450 

Praemonenda 337—344. 1. Evv 345—409. 2. Act- 
Cath 409—417. 3. Paul 418—435. 4. Apoc 435—437. 

Suppl 438—450. 

VIII. De eodieibus minusculis 451 — 800 

Praemonenda 453—456. 1. Evv 457—616. 2. Act- 
Cath 617—652. 3. Paul 653—675. 4. Apoc 676—686. 
5. Lectionaria. Praemonenda 687—694. (1.) Evl 695 
—777. (2.) Apl 778—791. Sigla mutata 792-800. 
IX. De versionibus 801—1128 

Praemon 803-806. 1. Orieutt (1.) Syrr 807—859. 
(2.) Aegyptt 859—893. (3.) Aeth 894—912. (4.) Arm 
912—922. (5.) Georg 922.983. (6.) Persica 923—928. 
(7.) Ai-abb 928—947. 2. Occidd (1.) Latt a. Vet Lat 
949-971. b. Vulg 971—1108. (2.) Goth 1108—1112. 
(3.) Slav 1112—1124. (4.) Sax 1125. (5.) Franc 1126. 
(6.) Theot 1126. (7.) Bohem 1127—1128. 

X. De seriptoribus ecelesiasticis .... 1129 — 1230 

1. Dissertatio 1131 — 1152. 2, Catalogus scriptorum 
1153—1230. 

XI. Tabula testium 1231—1246 

XII. Addenda et emendanda 1247^ — 1314 

1. Evv 1251— 1279. 2. Act-Cath 1280— 1285. S.Paul 
1286-1297. 4. Apoc 1298-1302. 5. Proleg 1303-1314. 

XIII. Indices 1315—1426 

1. Compendia et sigla 3 317—1323. 2. Res personae 
libri 1324— 1357. 3. Loci scripturae 1358— 1373. 4.Voca- 
bula Graeca 1374—1381. 5. Codices Graeci 1382—1426. 



SOI 



IX. 



DE VERSIONIBUS. 



TiscHENDORF, N. T. ed. S. 52C 



802 



paginae 

Praemonenda 803^806 

1. Versiones orientales 806 — 947 

(1.) Syriacae 807—859 

(2.) Aegyptiacae 859—893 

(3.) Aethiopica 894—912 

(4.) Armeniaca 912—922 

(5.) Georgiana 922—923 

(6.) Persica 923—928 

(7.) Arabicae 928—947 

2. Versiones occidentales 948 — 1128 

(1.) Latinae 948—1108 

a. Vetus Latina sive qiiam 

dicunt Itala 949—971 

h. Vulgata 971—1108 

(2.) Gothica 1108—1112 

(3.) Slavonica 1112—1124 

Versiones Europaeae iuniores, e Latina Vulgata progenitae. 

(4.) Saxonica 1125 

(5.) Francica 1126 

(6.) Theotisca 1126 

(7.) Bohemica 1127—1128 



803 



IX. 

DE YERSIONIBUS/ 

OJaeculis iam primis post Christum natum necessariae 
k3 erant ecclesiis per varias terras dispersis versiones Novi 
Testamenti vernaculae ut facilius et domi et in ecclesia 

^ Rich. Simon, Histoire critique des versions dib N. T., Eotero- 
dami a. 1G90; — lac. Le Long, Biblioth. sacra, ed, Masch. Halae 
a. 1781 — 1785, pars 2, voll. 1.2.3; — E. F. K. RosennjuUei, Hand- 
huch fur die Liter atur der hiblischen Kritik und Exegese, Gottingae 
a. 1799, vol. 3, p. 89 — 276; — I. D. Michaelis, Einleitung , ed. 4, 
Gottingae a. 1788, pars 1, §§52 — 89, p. 359— 520, et versio Herbert! 
Marsh Anglica cum supplementis minime neglegendis, ed. 3, Londinii 
a. 1819, vol. 2, cap. 7, §§ 1—159, p. 533—638; — H. C. A. Haenleln, 
Einl. Erlangae a. 1794, pars 2, 1, p. 117 — 206; — L. Bertholdt, Einl. 
Erlangae a. 1813, pars 2, §§ 191 — 216, p. 632— 730; — I. L, Hug, 
Einl. ed. 3, Stutgardiae etTubingae a. 1826, pars 1, §61 — 145, p. 346 
— 524; (versio Anglicana cum adnotationibus Mosis Stuartii, Andoverae 
in Massachusetts, a. 1836, p. 199—301) ed. 4, 1847, §§61—146, p. 298 
—464; — I. G. Eichhorn, Einl. Lipsiae a. 1827, §§ 46—82, vol. 4, 
p. 333 — vol.5, p. 118; — S.P.Tregelles, Home's Introduction, ed.ll, 
Londinii a. 1863, vol.4, p. 225 — 329, et Smith's Dictionary of the 
Bible, ed. Amer. Novi Eboraci a. 1870, vol.4, p. 3370"— 3395'' sub voce 
,, Versions"; — E. Reuss, Gesch. d. heil. Schr. iV. T. ed. 5, Brunsvigae 
a. 1874, §§ 421—456, pars 2, p. 166—195; — F. H. A. Scrivener, 
Plain introd. ed. 3, Cantabr. et Lond. a. 1883, p. 308— 415; — 
F. Bleek, Einl. ed. 4, cur. W. Mangold, Berolini a. 1886, § 274 - 
290, p. 927 — 969; — O. F. Fritzsche, „Uebersetzungen der Bibel", 
SchenkeV s Bibel-Lexikon , lA^si&Q , vol.5 (a. 1875), p. 565 — 574, et 
„Bibeliibersetzungen", Herzog's Real-Encykl. ed. 2, Lipsiae, vol. 2 
(a. 1878), p. (437)447— 450; — Westcott. et Hort. iV. T. vol. 2, Introd. 
p. 78— 86. 155—159. 197 — 201. 205.206, Qt Append, p. 3— 6; — 

52* 



804 IX. DE VERSIONIBUS. 

verba evangelistarum et apostolorum intellegerentur. Pri- 
mae inter versiones Syriaca et Latina exstitisse videntur 
idque ut videtur saeculo secundo, quas secutae sunt item 
saeculo secundo vel tertio Aegyptiacae, saeculo quarto 
Gothica, saeculo quarto vel quinto Aethiopica, saeculo 
quinto ineunte Armeniaca. Fieri non potest quin hae testes 
multum valeant ad textum pristinum restituendum, quia 
plerisque locis utrum haec an ilia lectio Graeca vertenti 
ante oculos fuerit satis liquet; id vero in primis ubi 
de verbis male omissis quaeritur vel male additis. Ver- 
siones quae non recta e Graeco fluxerunt testes textus 
Graeci adhiberi possunt modo sane secundario quippe 
quae lectiones versionis alius praebeant. 

Quaerendum est, cum versione qualibet uti volumus, 
de aetate qua facta sit, de linguae ingenio, de interpretis 
methodo, de versionis recensionibus, de codicibus quos 
adhibere possumus, de editionibus si forte exstant. 

Non enim est quod dicam versiones eas solas quae 
primis saeculis exortae sunt de textu iis saeculis late 
difFuso testari posse. 

Multum etiam interest utrum lingua versionis talis 
sit ut Graeca accurate reddere possit idque eadem fere 
forma, neque erit qui neget eas linguas quae pronominum 
usum vel amant vel respuunt, quae temporum vel modo- 
rum rationem a Graeca diversam sequuntur, haudquaquam 
testes certas esse ubi de talibus rebus disputatur. 

Quod ad interpretem attinet inquirendum est utrum 
diligenter normam Graecam sequatur, ut verba quoad fieri 
potest verborum Graecorum ordinem repraesentent, an 
talia neglegat; utrum formam cum sensu reddere velit, an 
sensum solum. 

Wetzer (Streber), „Bibelubersetzungeii", Wetzer und Welte's Kirchen- 
lexikon, ed. 2, Friburgi in Brisgovia, vol. 2 (a. 1883), col. 720 — 723 
(ad vocem „P€schittho" nondum processit editio secunda) ; — Llewelyn 
I.M. Bebb, Studia biblica, Oxonii a. 1885, vol.2, p. 195 — 240. 



PRAEMONENDA. 805 



Si versio recensionem passa est, turn curiosius ex- 
quirere debebimus de recensionis ratione, iitrum codices 
Graeci iique superioris inferiorisne aetatis in consilium 
vocati sint, an fortasse versio ad merum editoris arbi- 
trium expolita sit. 

Minime satis esse potest viro rei criticae studioso, 
cui deest linguae eius peritia qua versio scrij^ta est, trans- 
lationibus Latinis non in usum criticum factis fidenter 
uti. Nisi quod ad omissiones vel interpolationes 
longiores attinet, certissime versiones nisi ab eis qui lin- 
guarum versionuni periti sunt excutiendae non sunt. Saepe 
testimonia ex translationibus istis arrepta vana sunt, ne- 
que desunt talia in hac ipsa editione octava; ne tamen 
oblitus sis Tischendorfium multis locis usum esse vel libris 
vel consiliis virorum harum linguarum peritorum. 

Cum Novum Testamentum primum Graece edebatur, 
scilicet in editionibus Complutensi et Erasmiana, inter 
testes audita est versio Latina Vulgata, quae sola edi- 
toribus ad manus erat, et inde hauserunt Complutensis 
verba ilia lloh 5,7.8, Erasmus^ nonnulla in apocalypsi 
et alibi. Beza in editione Graeca altera anni 1582 Syrum 
interpretem duce Tremellio laudat." Wal tonus ^ in poly- 
glottis suis versiones Syriacam, Aethiopicam, Arabicam, 
in evangeliis etiam Persicam , edidit. Fellius ^ sed in 
primis Millius^ testimonium versionum adhibuit. Bent- 
leius^ versionis Latinae praestantiam primus scienter 
exposuit. Tremellius, Ludovicus de Dieu,^ Wetstenius, 

* Cf supra, p. 209. * Cf supra, p. 222.223. 

2 Cf e. g. Mt5,23. ^ Cf supra, p. 224.225. 

3 Cf supra, p. 220.221. ^ Cf supra, p. 229— 240. 

' Ludovicus de Dieu , Animadversiones sive commentarius in 
quatuor evangelia, in quo collatis, Syri inprimis, Arahis, Evangelii 
Hebraei, Vulgati, Erasmi & Bezae versionibus , difficiliora quaeque 
loca illustrantur, & variae lectiones conferuntur. Accessit appendix 



806 IX. DE VERSIONIBUS. 

C. A. Bodius,! c_ -q Michaelis, I. D. Michaelis, I. G. C. Adlerus, 
G. C. Storrius, Tregellesius , I. B. Lightfbotus, Lagardius, 
V. cl. Westcottus his studiis operam uavarunt multam. 
Haec de versionibus generatim et summatim. Singillatim 
disserendum est breviter cum de versionibus orientalibus 
turn de occidentalibus. 

1. 
ORIENTALES.^ 

Cum rebus orientalibus iure adnumerentur facta atque 
verba Domini et apostolorum eius, versiones orientales 
ecclesiae Christianae primordiis quodammodo affiniores esse 
videri possent quam occiden tales. -^ Niliilomiuus difficiliores 
sunt usu occidentalibus propter colorem et Novo Testa- 
mento Graece scripto et nobis alienum. 

in Matthaeum, in quo cum praetermissa quaedam turn Aethiopicae 
versionis nonnulla addiintur & expenduntur , Lugduni Batavorum 
a. 1631 ; — In Acta, a. 1634; In epistolam ad Emnanos . . . Accessit 
spicilegiuni in reliquas eiusdeni apostoli, ut et catholicas epistolas [et 
Apoc], a. 1646. Etiain Lud. de Dieu, Critica sacra, a Gerardo Borstio 
edita, Amstelaedami a. 1693, p. 311 — 762, et cum apocalypsi — 861. 

^ Bode, Christoph. Aug., Pseudocritica 3Iillio-Bengeliana sire 
tractaius criticus quo versionum sacrarum orientalium [Syr Arr Pers 
Aeth Arm] . . . allegationes pro variis N. T. Graapi lectionibus a loh. 
Millio et lo. Alb. Bengelio frustra factae plene recensentur refutantur 
et elirninantur insertis earundem versionum veris allegationibus, voll, 2, 
Halae a. 1767.1769 (ff. [8], pp. 420, ff. [8], pp.552). 

■^ Paulus Antonius de Lagarde, De Novo Testamento ad versionum 
orientalium Jidem edendo, Berolini a. 1857, iterum jjublici iuris facta 
est haec dissertatio in libro „Gesammelte Abbandlungen" Lipsiae 
a. 1866, p. 85 — 119. 

^ Quam laeto animo acciperemus versionem illam Hebraicam 
evangelii lohannis et actiium aiJostolorum de qua haec Epiphanius 
fabulatus est, Haer.iO, cap. 3, p. 127: "llSri de nov xai Tivta naliv 
f(paGav xal ano rrja 'Eklr}VixrjG diaXexTov xai to xaret Iwavvriv 
utTalri(f&h> fia'EiiouWtc ^jU(fSQfO&((i ti' toTo rwv^IovSaibiv yaCo- 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 807 

(1.) SYRIACAE.i 
Si verba Eusebii^ de Hegesippo incerta negle- 
ginius, primum refertur de versione Novi Testamenti 
Syriaca apud Ephraemum Edessenum (mort. a. 373 
vel 378), qui testis est versionem illam iam dudum ex- 
stitisse. Hoc testimonium saeculi quarti medii versionis 
originem ad saeculum saltem tertium revocare videtur. 

(f>vlaxiot,a, (frjf^l Se roTa h> Ti^tQuiSi, y.a\ iranoxiTo&ai, h' ano- 
XQvtfoia, oia TLVto twv ano ^TovSaiior mniaTtvxoTwr vqrjyrJGavTO 
Tjfiiv xaTii XfTTTOTrjTK. Ov f^irjv ic).).d xcd Toir Ilod'itwr rair 
^AnodTokoiv TTjv ^i^kov wrsuvrcaa uno 'EXXd6oa yloiaoija tla 
E^QK'lda [xtTa^kr]0^eiGav loyoa sxft, xKi ixeiGs xtTa&ai iv rolG 
YaCoipvlaxCoiG , ojg xcd ano tovtou tovg avayvovrctG ^lovdaiova 
TovG r]fitv v(f'rjyr]aa^srovG eta Xqigtov mniGTtvxsvni,. 

^ Cf Gottlob Christianas Storr, Observationes super Novi Testa- 
menti versionibus Syriacis, Stutgardiae a. 1772 ; — lac. Geor. Christia- 
nus Adler, Kurze Uebersicht seiner biblisch-kritischen Beise nach Rom, 
Altonae a. 1783, p. 89 — -127; et N. T. versiones Syriacae Simplex, 
Philox. et Hieros. Hafniae a. 1789; — G. B.Winer, De versionis Novi 
Testamenti Syriacae usu critico caute instituendo, Erlangae a. 1823; — 
Fridericus Uhlemaun, De versionum N. T. Syriacarum critico usu 
[„Programm des Friedrich-Wilhelms-Gymnasiums" in diem 26. Sept.], 
Berolini a. 1850, p. 36 ; — I. P. N. Land, Otia Syriaca, Lugduni Bata- 
voruma.1875, p. 177-^233; — I. P. P. Martin, Introduction cl la criti- 
que textuelle du Nouveau Testament , partie theorique , Parisiis 
[a. 1883], p. 97 — 309; — Fridericus Baetligen, Evangelienfraginente. 
Der griechische Text des Oiireton'schen Syrers wiederhergestellt, Lipsiae 
a.l885 ; — Theodorus Zahu, Geschichte des neutestamentlichen Kanons, 
vol. 1, pars 1, Lipsiae a. 1888, ji. 369 — 429 et vol. 2, pars 2, sectio 1 
(a. 1891), p. 556— 564; — Eberhardus Nestle, „Syrische Bibeliiber- 
setzungen", Herzog's Btal-Encyklopadie fur protestantische Theologie, 
ed. 2, Lipsiae, vol.15, a. 1885, p. 192— 200; — Guilelmus Wriglit, 
„Syriac Literature", Encyclopaedia Britannica, Edinburgi , vol.22 
(a. 1887), p. 824— 856; — G. H. Gwilliam, „The materials for tlie 
criticism of the Peshitto New Testament, with specimens of the Syriac 
Massorah", Studia biblica, Oxonii a. 1891, vol.3, p. 47 — 104. 

^ Euseb. Hist. eccl. lib. iv, cap. 22,8: fx ts tov xaO-' E^quCovg 
tvayyiXiov xul tov 2^vqikxov xcd iSiwG ix ttjg 'E^QutSoG SialsxTov 
Tiva rCxhriGiv, ifxcpaivcov t'^'E^ocdon' icfvrov neniGTivx^vcd, xai dlf.a 
Sf (oGctv ?i lovdcdxijG ccyQcufoi^ TiccnctdoGtojG fii'Tjfiovevei. 



808 IX. DE VERSIONIBUS. 

Attamen plerique arbitrantur versionem iam saeculo se- 
cundo exstitisse, atque Edessae factam esse cuius regionis 
ecclesia ea supersedere non posset, quae opinio certis 
rationibus reflitari non potest. Tregellesius arbitratus est 
alios interpretes alios N. T. libros vertisse. Huic versioni 
antiquitus prorsus deerant quinque illi libri 2 Petri 2 et 
3 lohannis ludae epistulae, apocalypsis, quos Graece scriptos 
Syros in canonem non recepisse notum est, neque Syriace 
versi esse videntur ante saeculum fortasse sextum;^ Cosmas 
Indicopleustes^ ante saeculum sextum medium lioc diserte 
adseverat et codices silentio rem firmant. Versionis igitur 
antiquitas ex liac omissione vix demonstratur. 

Exstant versiones Syriacae, quod sciamus, fere quat- 
tuor,^ vel potius exstat versio una quae j)ost originem 
plus semel recensita est; forma vero quarta omnino a 
prioribus difFert. Quattuor sunt: a. versio quae textum 
prorsus veterem exhibet, quae latere videtur in fragmentis 
Curetonianis ; — b. versio quam exhibent lectionarium 
Hierosolymitanum quod dicunt et codex Petropolitanus 
palimpsestus ; — c. versio quae Peshitta dicitur; — d. versio 
posterior Philoxeniana Heracleensis. 



^ Hugius (ut supra p. 803) ed. i, pars 1, p. 302 — 309, §§ 64. 
65, sane vult hos quoque libros ab initio in versione Syriaca exstitisse, 
paulatim excidisse, neque hodie desunt qui ei adstipulentur. 

^ Cosmas, Topogr. Chr., lib. 7; Migne, Patrol. Gr. vol. 88, 
p. 373 B [292]: %TtQOi dk y.al ttjI' ^luxm^ov avv tccio 6val TavTcua 
[1 Pe et 1 lo] SiyovTat, " st(qoi Jf nccaaa di^^otnca • nctqa Ziqoia Se, 
ti fx)] at TotTa uovut ut jiQoytyQafXfxivat ovx suQioxovrai • Xeyo 
Stj, luy.Wjiov y.al TUtqov y.al Icouvvov ' at aXkat yaQ ocre y.tTvTai, 
TiKQ avToTa. — Cf praeterea praesertim de apocalypsi dissertatio viri 
cl. Isaaci H.Hall, ,,The Syriac apocal3rpse", in aciis Journal of the 
society of biblical literature and exegesis . . . for June and December 
1882, Middletoniae in ijrovincia Connecticut a. 1883, p. 134 — 151. 

^ De versione sive potius recensione ineunte saeculo quiuto 
a Rabbula, ejnscopo Edesseno Cyrilli Alexandrini amico, facta non 
licet certius dicere. Cf Wright (ut supra, p. 807, adn. 1), p. 825a. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 809 

a. Versio primitiva detecta est primum in frag- 
mentis evangeliorum (de codice novo vide infra, p. 826 
num. 2). Praestantissima fragmenta (Mus. Brit. Add. 
14,451 folia 88; sed foil. 12— 15 et 88 saec. XII et 
XIII addita sunt) invenit Guilelmus Curetonus^ inter 
codices Musei Britannici qui anno 1842 ex mona- 
•^ sterio S. Mariae Deiparae in deserto Nitriensi in 

Angliam relati sunt, et his adnumeranda sunt folia tria 
Berolinensia (Orient. Quart. 528) quae v. cl. Henricus 
Brugsch^ ex Oriente Berolinum adtulit. Codex ex quo frag- 
menta sunt videtur saeculi quinti (a. circiter 450 — 470) 

^ Cureton, Remains of a very antient recension oj the Jour gospels 
in Syriac, hitherto unknoivn in Etirope, Londinii a. 1848; — Henr. 
Ewald, Gottingische gelehrte Anzeigen, Gottingae a. 1858, vol.3, 
p. 1712 — 1716, et Jahrbucher der Biblischen WissenschaJ't , IX. 1857 
— 1859, Gottingae 1858, p. 69 — 87; — [I.P.N. Land,] „Dr. Cureton's 
Syriac gospels". Journal of sacred literature and biblical record, Lon- 
dinii voL8, a. 1858, num. 15, Oct., p. 140—160 (of etiam 216—222); 

— S. P. Tregelles, ,,Dr. Cureton's Syriac Gospels", ibid. a. 1859, Ian, 
num.16, p. 407— 412; cf etiam p. 461— 467, et W. W. [Guilelmus 
Wright?], vol. 10, a. 1859, num. 19, Oct., p. 154.155, et B. H. C. 
[Cowperus?], a. 1860, num. 20, p. 37 7.378, et Lagardius, Gesamrnelte 
Abhandlufigen, Lipsiae 1866, pag. 91, adn. — Christianus Hermansen, 
Disputatio de codice evangeliorum Syriaco, a Curetono lypis de- 
scripto, Hauniae a. 1859 (pp.3 — 31 in libello academico diei 5. Dec); 

— Le Hir, Etude sur une ancienne version syriaque des evan- 
giles, Paris, a. 1859; — losephus Verles, Jleleteinata Peschitthoyiiana. 
Dissertatio inauguralis, Vratislaviae a. 1859 (pp.55); — lohannes 
(ex errore illic H.) Gildemeister , „Ueber den Titel des Matthaeus 
in Curetons syrischen Evangelien", Zeitschrift der Deutschen morgen- 
Idndischen Gesellschaft , vol.13 (Lipsiae a. 1859), p. 47 2— 475; — 
Gerritus Wildeboer, De waarde der syrische evangelien door Cureton 
ontdekt en uitgegeven. Academisch proefschrift. (Eene bijdrage tot de 
geschiedenis van het ontstaan der syrische Bijbelvertalingen) , Lugd. 
Bat. a. 1880; — Baethgen, cf supra, p. 807, adn. 1 ; — Guil. Wright, 
Catalogue of Syriac MSS. in the British Museum, pars 1, Londinii 
a. 1870, num.cxix, p. 73, et pars 3, a. 1872, praefat. p. xvi, adn.*. 

■^ FragmentaBerolinensia lo 7,37—8,19 Lcl5,22— 16,12 17,1 — 
23 edidit Aemilius Roediger, Monatsbericht der Konigl. Preussischen 



810 IX. DE VERSIONIBUS. 

fuisse. Foliis universis haec insunt: Mt 1,1 — 8,22 10,32 
-23,25 i^/c 16,17— 20 Jo/i 1,1— 42 (43) 3,5—8,19 (non 
exstat pericopa 7,53—8,11) 14,10-12 14,15—19 14,21 
—23 (excidit verbum uuum) 14,26—29 Lc 2,48—3,16 
7,33—16,12 17,1 — 24,44. Versio indolem liabet anti- 
quam, quasi tempore facta in qvio textum nemo oculis 
criticis spectaverit, uonnullis nunc omissis, nunc additis, 
nunc alio modo dictis.'^ 

Textus consensio cum codicibus primariis Graecis et 
Latinis praesertim vero cum textus occidentalis testibus, 
ab omnibus concessa est.^ Tischendorfii^ sententia ortus est 
textus horum fragmentorum medio saeculo secundo. Afra- 
atem (a. 336 — 345) ipso textu Curetoniano usum esse 
censebat Crowfootius^ V. cl. Zahnius negat Afraati quat- 
tuor evangeliorum Syriacam versionem nota fuisse praeter 

Akademie d. Wissensch. zu Berlin, a. 1872, p. 557 — 559 et 1 — 6; 
et quasi privatim Guilelmus Wright, Fragments of the Cure- 
Ionian gospels. Only one hundred copies printed for private circu- 
lation, Londinii [a. 1872]. Roedigerus arbitratur versionem banc 
apud Syros orientales ortam, postea versione Syrorum occidentalium 
extrusam esse, id quod ab eorum oiiinione prope abest qui putant 
versionem Syriacam Edessae exaratam, Antiochiae retractatam esse. 

1 Prorsus aliter se baberet res, si Martini (ut supra, p. 807, 
adn. 1), p. 163 — 168, fabula ista sive ballucinatio de lacobo Edesseuo 
(t 709) vel rerum vel auctorum testimonio niteretur. 

'^ Tiscbendorf, Deutsche Zeitschrift fur christliche Wissenschaft , 
Berolini a. 1856, num. 2.3, p. 14 et 17; — Tregelles, apud Smithium 
(ut p. 803), p. 3392. 

^ Cum Tisebendorfio consentit v. cl. Isaacus H.Hall, Scbafl'- 
Herzog, A religious encyclopaedia, Novi Eboraci, vol.3 (a. 1884), 
,,Syriac literature", p. 2286a. 

■^ lohannes R. Crowfoot fragmenta baec omnia Graece reddidit ut 
facilius appareret quern textum Graecum Syrus interpres adbibuisset : 
Fragmenta evangelica, jmrs 1, [Cantabrigiae], a. 1870, pars 2, a. 1872; 
minime vero videtur Crovvfootius id quod volebat adsecutus esse; 
of V. cl. R.Payne Smitliius, The Academy, Londinii a. 1870, d. 15 
inensis decembri, a. 1872, eiusdem diei, sive vol. 2, p. 63seq. vol.3, 
p. 470. De Apbraatis citationibus loquitur Crowfootius, pars 1, p. 5, 



1. ORIENTALES. (1.) SYEIACAE. 811 

harmoniam illam Tatiani.^ Baethgenius consanguinitatem 
quandam textus Afraatis cvim textu Curetoniano agnoscit, 
adseverat vero Tatianum primo harmoniam evangelicam 
eamque Syriace fecisse,^ evangelia ipsa nou ante annum 
circiter 250 Syriace versa esse, in quo secum eonsentientem 
Zahnium habet. Vim quandam inesse eis quae de hac re 
Baethgenius profert nullo modo negari potest. Sed cum 
indicium de lectionibus in commentariis nunc iterum versis 
nunc in compendium redactis tam incertum sit, mens inclinat 
hodie etiam in ea sententia haerere quae ex ratiouibus cum 
criticis tum historicis quas dieunt probabilior esse videatur.^ 
b. Secundo loco constituit Tischendorfius versionem 
textui illi veteri Curetoniano non prorsus alienam, quae 
praecipue ex lectionario evangeliorum Vaticano, Syr. XIX 
, , . olim XI, saeculi undecimi nota est.^ Stepha- 

Q-y-phr vel hier ' '■ 

•^ nus Evodius Assemanus codicem descripsit 

et laudat Mt6,19 7,16 15,8 21,44 23,25 loli 1,14 Lc3,6 12,11 
19,44 23,43. — Denuo Graece vertit v. cl. Fridericus Baethgen, 
Evangelienfragmente. Der griechische Text des Cureton^ schen Syrers 
wiederhergestellt, Lijisiae a. 1885. Vix prodest rei criticae versio talis 
nisi cautissime adhibeatur. Desideratur potius dissertatio critica de 
locis singulis. Cf etiam Henrieus M. Harman, ,,Cureton's fragments 
of Syriac gospels" Journal of the Society of Biblical Literature and 
Exegesis, Bostoniae a. 1885, lun. — Dee., p. 28 — 48. 

^ Zalm, cf supra, p. 807, adn. 1. 

■^ Antiquiorem esse liarmoniam Tatiani textu Curetoniano hinc 
concludit Baethgenius: ex lectionibus harmonisticis, ex locis com- 
pendiose contractis, ex lectionibus quas dieunt Alexandrinis , ex 
ingenio minus accurate magis parapbrastico, ex ingenio dogmatic© 
textus Curetoniani. 

3 Cf Guil. Wriglat (ut supra, p. 807, adn. 1), p. 825a. 

* CfWestcottus et Hortius, iV^. T. vol. 2, Introd. %2\&, p. 157. 
De his fragmentis et de ceteris Syro-Palaestinensibus conferendus 
est in i>rimis liber viri cl. I. P. N. Land, Anecdota Syriaca, vol.4, 
cui titulus alter Otia Syriaca, Lugduni Batavorum a. 1875, p. 177 — 
233 in Latinis, p. (103)114 — 164.168 in Syriacis, item in Supple- 
mentis p. 213 — 222(224) ubi invenies fragmenta Londiueusia et Petro- 
politana; tabula II scripturam exliibet codicis Petropolitani recentioris 



812 IX. DE VERSIONIBUS. 

in catalogo suo bibliothecae Vaticanae^ anno 1758; 
exemplaribus vero catalog! huius paene omnibus igni cor- 
reptis, notitiam codicis plerique ex libris lacobi Georgii 
Christiaui Adleri hauserunt.- Codex hie in monasterio 
in vico Abud prope Hierosolymam anno 1030 exaratus 
continet evangelium litteris Syriacis minus usitatis scriptum. 
Propter dialectum barbaram linguae Chaldaicae non 
alienam^ et dialecto quae in libris talmudicis Hierosolymi- 
tanis invenitur similem vocatur haec versio Hierosolymitana ; 
passim adsumuntur verba et Graeca et Latina. Textus qui 
Tischendorfio saeculi quinti, Noeldekio quarti vel quinti 
esse videbatur, saepe testimonium baud contemnendum 
praebet. Codicem Vaticanum Franciscus Miniscalchi-Erizzo* 
edidit Veronae annis 1861 — 1864. Anno 1853 apportavit 
Tischendorfius^ ex oriente codicem palimpsestum quinti fere 

saec. fere VIII — IX, tabula IV codicis Petrop. antiquioris saeculi VII 
— VIII, tabula V codicis Romani a. 1030, tabula VI folii Londinensis 
saec. fere IX, tabula VII codicis Londinensis saec. X ; — praeterea cf 
Landii dissertatio „De zoogenoemde hierosolymitaanscbe of christelijk- 
palaestijnsche Bijbelvertaling" in actis Verslagen en mededeelingen 
der k. Acad. d. Wetensch. Afd. Letterk. series seeunda, Amstelaedami 
a. 1876, pars 5, p. 196 — 208; — v. cl. Theodori Xoeldeke, „Ueber 
den christlich-palastinensischen Dialect", Zeitschrift der Deutschen 
morgenldndischen Gesellschaft, vol.22 (Lips. 1868), p. 443— 527. 

^ Steph.Evod. Assemani et losephusSimon Assemani, Bihl.apost. 
Vat. codd. mss. catal. Romae, pars 1, vol.2 (a. 1758), p. 70 — 103. 

^ Adler, Kurze Uebersicht seiner bihlisch-kritischen Reise nach 
Rom, Altonae a. 1783, p. 118 — 127; — iWi't Testamenti versiones 
Syriacae, Hauniae a. 1789, p. 137 — 202. 

* Terminatio pronominum tertiae personae pluralis numeri plerum- 
que Chaldaice scribitur ■--o - pro w^tno-; status euiphaticus nomi- 
num in plurali numero terminat 1»» — pro 1 — ; tertia persona singu- 
laris numeri in futuro habet lud praeformativam pro Nun; cf 
Tregellesium, apud Hornium, (ut supra, p. 270, adn. 1), p. 285.286. 

* Miniscalchi-Erizzo, Evangeliarium Hierosolymitanum ex codice 
Vaticano Palaestino deprompsit edidit Latine vertit prolegomenis ac 
glossario adornavit 'hi.-'E. 2 voll. Veronae a. 1861 — 1864. 

5 Tischendorf, ^M. sac. e«j3?-. Lips. a. 1855 (eta. 1861), p. I3,facs. 



1. OEIENTALES. (1.) SYRIACAE. 813 

saeculi quern bibliothecae Petropolitanae posthac cessit. 
Haec omnia excusserunt viri ell. Landius ^et Noeldekius 
(supra p. 811, adn. 2 laudati) iis additis quae ipse Landius 
Londinii detexit. Pauca ex Act Paul demonstrant versionem 
non solum evangeliorum fuisse.^ Videtur haec versio saeculo 
fortasse quarto, certe ante annum 600, facta esse in usum 
ecclesiae JMalchiticae (sive Constantinopolitanae) in Pa- 
laestina. Dialectus Arama'ica in his lectiouariis propius abest 
a lingua in libris Targum ludaeorum quam a lingua in 
versione Peshitta adhibita. 

Sententia virorum ell. Westcotti Hortiique- suberat 
versioni S}Tiacae ab origine textus maxima ex parte occi- 
dentalis (cf supra, p. 200, |3), postea vero cum saepe transcri- 
beretur leetiones nonnullas Alexandrinas (cf supra, p. 201, y) 
et alias in se recepit; unde, ut apud Latinos, fluxisse in 
codicibus textus minus integros eredibile est, e quibus unum 
in codice Curetoniano tractamus. Evangelium autem Hiero- 
solymitanum a textu illo antiquo propius abest quam a 
Syriaca vulgata (vide infra), ex qua tamen nonnihil fortasse 
corruptionis passum est, neque vero unius tantum veteris 
familiae leetiones exhibet. 

e. Versio quae Peshitta^ dieitur. Nomen Peshitta sive 
Simplex, de cuius significatione saepe inter viros doctos 

tab. i, 15 (facsimile reversum est). V. el. .1. P.N. Land (cf supra, 
p. 807, adn. 1), p. 233, iiutat Tischendorfium haec folia e monasterio 
monachorum Iberorum (sive Georgianorum e Caucaso) ad occidentem 
urbis Hierosolymorum condito attiilisse, laiidatqne Tischendorfii libros 
Reise in den Orient a. 1846, vol. 2, p. 69 et Notitia a. 1861, p. 49 adnot. 

^ De fragmentis Paulinis cf infra, p. 827.828, num. 5 et 8. 

2 Westcott-Hort, N.T. [vol.2] Introd. § 214; cf § 118. 

^ loh. Guil. Reusch, Syrus interpres cum fonte N. T. Graeco 
collatus, Lijisiae a. 1741 (pp.384); — Glocestrius Ridley, De (S'yr-i'a- 
carum Novi Foederis versionum indole atque usu dissertatio Philoxenia- 
nam cum Simplici e duohus pervetustis codd. mss, ab Amida transmissis 
conferente G. E.. Londinii a. 1761, recusa, e bibliotheca et cum quibus- 
dam notis I. D. Michaelis, apud loh. lac. Wetstenium, Libelli ad crisin 
etc. ed. loh. Sal. Semler, Halae a. 1766, p. 247— 339; — Nic. Wiseman, 



814 IX. DE VEESIONIBUS. 

disputatum est/ invenitur in codicibus saeculi noni et 
decimi.^ Quae ratio versioni huic cum textu Cure- 
toniano sit accurate fortasse non prius statui poterit quam co- 
dices Syriaci accuratius indagati erunt; videtur autem versio 
Peshitta iam saeculo secundo exeunte exstitisse fuisseque 
mater illius versionis formae quam Curetonianam dicimus, 
neque dubitari potest quin postea expolita sit versio, 
unde fit ut saepe cum codicibus Graecis vetustissimis, sae- 
pissime cum iunioribus consentiat.'^ Indole est ergo versio 
in codicibus quos habemus minus rustica, magis critica. 
Westcottus Hortiusque* (cum quibus mens inclinat 
ut consentiam) putant textum Syriacum vulgatum textus 
veteris recensioni deberi impulsu vel saltem consensu eorum 
factae qui in ecclesia Syriaca sive auctoritatis sive doctrinae 
nomine principatum tenebant; inde factum esse ut codices 

Horae Syriacae, Eomae a. 1828; — loh. Wichelhaus, De Novi Testa- 
menti versione Syriaca antiqua quam Peschitho vacant libri quattuor, 
Halis a. 1850; — item Ricardus Tones, Textus evangelioriim versionis 
simplicis Syriacae collatus cum duobus codicibus manuscriptis biblio- 
thecae Bodleianae, Oxonii a. 1805; — loh. Dav. Michaelis, Curae in 
versionem Syriacam actuum apostolicorutn. Cum consectariis criticis 
de indole, cognationibus et usu versionis Syriacae tabularwm Novi 
Foederis, Gottingae a. 1755; — Conr. Ludov. Ern. Loehlein, Syrus 
epistolae ad Ephesios interpres, in causa critica denuo examinatus, 
Erlangae a. 1835. 

^ Re vera videhir Peshitta significare in summa „versio nsitata 
sive vulgata". Cf Nestle, Herzog's Real-Encykl. ed. 2, vol.15, p. 192. 
Videtur nomen Peshitta primum versioni Veteris Testamenti vetustiori 
proprium fiiisse, quo distingueretur a versione posteriore e LXX hausta. 
Serius translatum est uomen, ut videtur, ad versionem Novi Testa- 
menti quae illi Veteris Testamenti adsociabatur ; cf Tregellesius apud 
Hornium (ut supra, j). 803, adn. 1), p. 258.259. 

'^ Noeldeke, Zeitschrift der Deutschen morgenlandischen Gesell- 
schaft, a. 1878, p. 589; — Nestle, Literarisches Centralblatt, a. 1879, 
num. 36, col. 1148. 

' Cf Tregellesius apud Smithium (ut p. 803), p. 3389.3390. 
Cf etiam Baethgenius (ut supra, p. 807, adn. 1). 

* Westcott-Hort, N. T. [vol.2], Introd. § 118.188-190. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 815 

plerique vetustiores statim destruerentur, ita ut vix 
unus alterve casu mirabili hodie supersit. Nempe viri 
clarissimi suspicantur textui Graeco post medium saeculum 
tertium vei ineunte quarto fortasse cura Luciani (f 312) 
Antiochiae recensito versionem Syriacam Edessae vel 
Nisibi vel etiam Antiochiae pari recensione adsimulatam 
esse, nihil vero eiusmodi saeculo quarto medio ad normam 
recensionis illius quam agnoscunt alterius Graecae pas- 
sara esse. 

Versio nomine „Karkaphensis" Assemani et Wisemani 
somnium est. Codices vero qui nomen „Karkaphenses" prae 
se ferunt apparatu critico instructi sunt qualis apud ludaeos 
Massora dicitur, in quo exhibentur quae ad grammaticam 
et ad orthographiam et ad punctationem et ad inter- 
punctionem et ad lectiones varias spectant.^ 

Edita est versio Peshitta primum Vindobonae saeculo 
decimo sexto medio. Moses Meredinaeus [Mardenus]^, 

^ Nomen Karkapliaye indicat monachi monasterii Karkaphetha 
sive Calvariae in vico Maghdal sive Mijdal i^rope Resh-aina sive Ras-ain. 
Fortasse fuit lacobus Edessenus (f anno 578) institutor operis. Lectiones 
variae exhibentur e codicibus Syriacis, in vetere testamento e textu 
Graeco LXX, e versione Heracleensi, e scriptoribus ecclesiasticis. 
Cf 1. 1. P. Martin, „Tradition Karkaphienne ou la Massore chez les 
Syriens", Journal asiatique, Parisiis a. 1869, Oct.-Nov., p. 245 — 379, 
et „notes marginales" p. 19, facsimilia4, tabulae 5. Exstat „Massora 
Karkaphensis" in codicibus sex: Eomae Vat. Syr. 152 anni 980; 
Barber. VII, 62 ; — Parisiis bibl. nat. Syr. 142 ; — Londinii mus. Brit. 
Rich. 7183, Add. 12178 (N.T.I 7162). Lond. mus.Brit. Add.12138 

anni 899 eiusdem generis est, originis vero Chaldaeo-Nestorianae non 
Karkaphensis. Conferendus est praeterea liber viri cl. Georgii Hoff- 
mann, Opuscula Nestoriana, Kiliae 1880; ibi praeter alia quae ad 
orthographiam et punctationem Syriacam spectant , inveniuntur 
p. 85 — 122 „anonymi interpretatio vocum difficilium biblicarum", 
p. 122 — 163 ,,anonymi scholia biblica". Cf etiam v. cl. Gwilliam (ut 
supra, p. 807, adn. 1); — Wright (ut supra p. 807, adn. l) p. 826 ab. 

■^ De Mose Mardeno pariter atque de editione Vindobouensi 
cf Andreas Miiller, Dissertationes duae. de Hose Mardeno, una; de 
Syriacis librorum sacrorum versionibus deque Viennensi Antiocheni 



816 IX. DE VERSIONIBUS. 

sacerdos in Mesopotamia, ab Ignatio patriarcha Antiocheuo 
laeobita in occidentem missus, Maecenatem qui sumptus 
faceret Novi Testament! Syriace typis exprimendi, postquam 
Romae et Venetiis frustra quaesivit, Vindobonae tandem 
invenit, cancellarium imperatoris liberalissimum et littera- 
rum Syriacarum peritum, lohannem Albertum Widman- 
stadium, qui ipse cum Mose (vix cum Guilelmo Postello') 
textum ad codices ^ qui ad manum erant impensis regiis 
edendum curavit. Exiit tomus e prelo anno 1555,^ quattuor 

textus Novi Testament! editione, altera, Coloniae Brandenbiirgicae, 
a. 1673, etiam in libro Symbolae Syriacae, Berolini [a. 1673], et in 
libro Opuscula nonnulla orientalia , Francofurti ad Oderam, a. 1695, 
ubi invenies praeterea litteras Mosis anno 1553 datas. 

^ Postelliis iam mensi Maio anni 1554 ab inimicis perterritus 
Vindobona fugit, in finibus Venetorum ut videtur trucidatus est, ut 
Widmanstadiiis in operis dedicatione narrat. Fortasse nominari 

debet lohannes Lucretius, cf Miillerus, p. 30.33b et versus duo finales 
carminis Philippi Gundelii in extremo libro. 

^ Codicem unum Novi Testamenti in urbe Mozal ad tinmen 
Tigrim scriiJtum Moses in Occidentem detulerat; cf Andreas Masius, 
Grainmatica linguae Syriacae , Antverpiae a. 1573 {Biblia Polyglotta 
Antverpiensia, vol.7, paginarum series a libri fine quarta), p. 4. Habebat 
praeterea Widmanstadius apographa duorum codicum quorum alter 
Thesei Ambrosii erat (monaclii Augustini quo duce Widmanstadius 
antea ad studium litterarum Syriacarum accesserat), alter Lactantii 
Ptolemaei. An forte haec unius exemplaris ajjographa erant? 

^ LiBEE Saceosancti Evangelii De Iesu Chkisto Do- 
mino & Deo nostro. Reliqua hoc Codice comprehensa pagina proxima 
indicabit. DIV. FERDINANDI ROM. IMPERATORIS designati 
iussu et liheralitate , characteribus et lingua Syra, IESU CHRIS TO 
vernacula, Divino ipsitis ore consecrata, et & loh. Evangelista Hebraica 
dicta, Scriptorio Prelo diligenter Expressa. — Ita titulus. Sequitur 
folium quod in fronte privilegium de characteribus et codice fert, in tergo 
catalogum eorum quae codici insunt. Deinde in foliis viginti tribus non 
mimeratis dedicatio Widmanstadii ad Ferdinandum imperatorem. 
Deinde in paginis tribus notitia de editione et ,,de erratis typographicis 
in quatuor evangelistis emendandis", quattuor locis stellula signatis, 
quibus discrepat textus Syrus a Graeco usitato, videlicet Mt 10,8 
ffxoovG ^yn'ofTf, 27,35 om /V« nXrjn . . . x).rJQor, Lc22 om versus 17 



1. ORIENTALES. (1.) SYEIACAE. 817 

partibus Ew Paul Act Cath (lac IPet lloh). Textus videtur 
accurate ex codicibus (cf infra, p.837, num. 63a) typis exscriptus 
esse; ad finem additum est synaxarium; defrierunt sane, ut 
in codicibus, non solum 2 Pet 2.3 loh lud Apoc sed etiam 
(MtlO,8 27,35) Lc 22,17.18 Ioli8,l— 11 et lIoh5,7.i 

et 18, loll om pericopam de adultera. Deinde in folio singulo argumen- 
tum de evangelio Matthaei „ad duo vetustissima exemplaria" typis ex- 
primendo. Sequiintur foliis 129 numeratis quattuor evangelia. Deinde 
in foliis undecim non numeratis subscriptio evangeliorum , dedicatio 
ad Maximilianum II epistularum Pauli, errata, catalogus epistularum. 
Folia LXXX continent Pauli eijistulas (Phni Hebr) , additis duobus 
foliis non numeratis quae subscriptionem habent. Exemplaribus Lip- 
siensi (LipsiensibiTs) Halensi desunt hoc loco folia quae dedicationem 
actuum ad Ferdinandum II continebant. Folia 38 continent actus 
apostolorum. Post folium singulum non numeratum desunt exempla- 
ribus Lipsiensi (Lipsiensibus) Halensi folia quae dedicationem epistu- 
larum catholicarum ad Carolum II exhibebant; desuntne hae dedica- 
tiones in omnibus exemplaribus (cf v. cl. Eberhardus Nestle, Syrische 
Grammatik, ed. 2, Berolini a. 1888, p. 21)? Deinde post folium cui 
epistularum titulus inscriptus est („Reliquae sss. Petri, lohannis, et 
ludae epistolae una cum Apocalypsi, et si extent apud Syros, tamen in 
exemplarib. quae sequuti sumus, defuerunt") sequuntur in foliis 11 
lac 1 loll 1 Pet. Folia viginti octo non numerata exhibent tabulam 
lectionum ecclesiasticarum ex Novo Testamento, epistulam Widman- 
stadii ad Georgium Giengerum et lacobum lonam , carmen ad Philip- 
pum Gundelium, carmen quo huic respondetur. 

Trpis exscripta sunt huius editionis mille exemplaria, ex quibus 
Ferdinaudus sibi quingenta, duobus patriarchis Antiochensi Maroni- 
taeque trecenta, Mosae Meredinaeo ducenta destinavit. Exemplaria 
imperialia non videntur venumdata esse ante annum 1562, quem annum 
titulo verso clipeumque suum insigne addidit typographus Zimmermann, 
unde error de editione tamquam illo anno impressa ortus est. — 
Exemjalar alterum Li2)siense emit ut videtur Zacliarias Scboultes Gorli- 
laios anno 1557 (stetit „3 IF G'^/g pf") et a. 1558 compingendum curavit, 
alterum prorsus mutilum coniparavit sibi Martinus Trost Vitemberg- 
ensis (qui N. T. Syr. anno 1621 edidit) anno 1611. 

^ De editionis mendis cf Andreas Miiller (ut supra, p. 815, 

adn. 1), p. 31.32. Lectorem non latebit Miillerum non recte de versibus 

omissis iudicare. Vide etiam P. I. Bi-uns, „Bemerkungen iiber einige 

der vornehmsten Ausgaben der alten Syrischen Uebersetzung des N.T. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 530 



818 IX. DE VERSIONIBUS. 



Immanuel Tremellius, qui etiam codice Heidelbergensi 
usus est, N. T. Syriacum ex editione Vindobonensi Lugduni 
a. 1569 Hebraicis typis exscripsit, additis versione Latiua 
et textu Graeco cum Bezae versione Latina; anno 1571 re- 
petita est haec editio.^ Textus Syriacus quern Guido Fevre 
de la Boderie edendum curavit in Bibliis polyglottis Ant- 
verpiensibus anni 1571 (of suj^ra, p. 215), bis repetitus est 
Antverpiae annis 1573. 1575, additis saltern a. 1575 variis 
lectionibus e codice manuscripto Coloniensi a Francisco 
Raplielengio conlectis, bis (nisi forte utrique anno titulus 
accommodatus est) Parisiis annis 1584. 1586. Hugio teste 
textus Syriacus ab Elia Huttero^ anno 1599 editus nihil 
valet in criticos usus. Anno 1621 (in aliis exemplaribus 
1622 of Nestle) edidit Martinus Trostius Cothenis An- 
haltinorum editionem cum versione Latina quae varias 
lectiones ex quinque impressis editionibus exhibet. 

Anno 1627 Lugduni Batavorum apoealypsim Syriace 
edidit Ludovicus de Dieu e codice Lugdunensi quern 
Caspar quidam Indus saeculo sexto decimo scripserat,^ et 

und Variauten zu den ETangelien dieser Uebersetzung aus einem 
Wolfenbiittler Codex", in actis Eichhornii Mepertorium fur biblische 
und morgenldndischeLitteratwr, pars 15, Lipsiae a.l784, 23.153 — 168, 
pars 16, a. 1785, p. 107—117. 

^ De his editionibus aliisque conferendi sunt Hugius (ut supra, 
p. 803), Tregellesius apud Hornium (of supra, p. 803), in primis 
V. cl. Eberhardus Nestle, Syrisehe Grammatik, ed. 2, Berolini a. 1888, 
p. 20— 2 7. 

^ Hutter, Novum Testamentam .... Syriace Ebraice Graece 
Latine Germanice Bohemice Italice Hispanice Gallice Anglice Danice 
Polonice , Norimbergae a. 1599. 

^ De Dieu, Apocalypsis sancti lohannis, ex manuscripto 
exemplari e hibliotheca cl. v. losephi Scaligeri deprompto, characiere 
Syro, et Ebraeo, cum versione Latina, et notis . . . Lugd. Bat. a. 1627 ; 
etiam apud Lud. de Dieu, Critica sacra, Amstelaedami a. 1693, 
p. 763 — 861. — De apocalypsi of v.cl.Isaacus H.Hall (lit supra, p. 808, 
adn. 2), et v. cl. lohannes Gwynn, The Academy, Londinii die 18 lunii 
a. 1892, vol.41, p. 592bc. 



1. OEIENTALES. (1.) SYRIACAE. 819 

anno 1630 in eadem urbe 2 Pet 2.3 loh lud Edwardus Po- 
cockius, Anglus, e codice Oxoniensi,^ qui quinque libri, 
etsi in versione Peshitta dicta non insunt, additi sunt textui 
huius versionis in bibliis polyglottis Parisiensibus- annis 
1630.1633 et Londiuieusibus^ anno 1657 edito (anno 1698 
repetito), et in aliis quoque editionibus exstant.^ 

Capitulum de adultera loh 7, 53 — 8,11 sive 8,1 — 11 
eodem anno 1627 e codice Usseriauo (cf infra, adn. 3) 
edidit Ludovicus de Dieu, e cuius libro receperunt peri- 
copam biblia polyglotta Londiniensia et editiones posteriores 
Syriacae. Exstat hoc capituhim etiam in codice Barsalibaei 
(cf infra, p.824).5 

Anno 1664^ Hamburgi edidit Aegidius Gutbirius 
N. T. Syriacum formae minoris, cui postea (a. 1667) 
adsociata sunt lexicon Syriacum et notae criticae in N. T. 

^ Pococke, Ejnstolae quatuor . . . ex celeberr. bibliothecae Bod- 
leianae Oxon. 318. exemplari [Oi'ient. 119] nunc primum depromptae, 
et charactere Hebraeo, versione Latina, notisque quibusdam insignitae, 
Lugd. Bat. a. 1630 (foil. [4], pji. 66); fallitur qui credit textum litteris 
Syriacis exaratiim in hoc libro non inesse. Cf etiam Henricus Eoloff, 
(Disputationes duae qnibus) Versionem Syriacam II ejyistolae lohannis 
cum textu Graeco . . . confert, simulque Latine transfert . . . H.R. Witte- 
bergae a. 1735 (pp. 32). 

2 Cf supra, p. 220. ^ Cf supra, p. 220. 

* De his quinque libi-is cf v. cl. lohannes Gwynn, ,,TIie older 
Syriac version of the four minor catholic epistles", Hernuithena, Du- 
blinii a. 1890, num.16, (vol.7), p. 281 — 314, et On a Syi-iac MS. 
belonging to the collection of archbishop Ussher, Dublinii a. 1886, 
pp.46, ex actis ,, Transactions of the Royal Irish Academy" vol.27, 
YIII; in dissertatione i^riore disserit Gwynuius accurate de Tischen- 
dorfii apparatu critico corrigendo, quod ad has ej^istulas et ad versionem 
Sj^riacam spectat. 

^ Cf Tregelles ajnid Smith (ut sujira, p. 803, adn 1) et Assemani, 
BibUoth. Orient.^ vol.2, p. 53.170. 

^ Titulus prior picturis ornatus annum 1663 jirae se fert. De 
aliis editionibus (Hamburgi 1706, Francofurti 1731, Hamburgi 1749) 
et de variationibus in huius libri exemplaribus cf Nestle (ut supra, 
p. 817, adn. 2), p. 21 -23. 

53* 



820 IX. DE VERSIONIBUS. 

Syriaeura; lexicon cum spicilegio atque appendice et notis 
illis ci'iticis iterum publici iuris fecit anno 1706, Num- 
burgi, lohannes Michael Gutbirius. Anno 1684 (cum novo 
titulo a. 1715) j)rodiit editio Sulzbachi typis impressa 
Norimbergae venum data, fortasse ex editione Antverpiensi 
anni 1575 repetita. Anno 1703 Romae iussu congregationis 
de propaganda fide Novum Testamentum Syriace et Car- 
sbunice editum est ad usum ecclesiae jNIaronitarum. 

Anno 1708 (etiam 1709 in plerisque exemplaribus) 
Lugduni Batavorum ediderunt lohannes Leusdenius et 
Carolus Schaafius, N. T. Syriacum,^ quod Michaelis „edi- 

ggjj tionem optimam" praedicavit. Tischendorfius hac 
•^ editione (syr^*) ubique usus est. Punctatio 

inde ab initio usque ad Lc 18,27 magis ad normam 
Chaldaicam exarata, inde, mortuo Leusdenio, ad normam 
Syriacam revocata est a Schaafio. Minime sufficit editio 
haec in N. T. textu ex Syriaca versione emendando. 

Anno 1813 edidit Christianus Reineccius textum 
Syriacum Novi Testamenti.^ Anno 1815, cuius anni mense 
Februario mortuus est, curavit Claudius Buchanan evangelia 
et actus Syriace;^ cur dicatur editio „suppressa"* nescio. 

^ Leusden et Schaaf, Novum . . . Test. Syriacum cum versione 
Latina . . . ad omnes editiones diligenter recensitum ; & variis lectioni- 
bus, magno labore collectis, adornatum. Lugd. Bat. a. 1708, 4"; 
additum est Schaafii Lexicon Syriacum concordantiale. Anno 1717 
repetita est editio cum novo titulo „secunda editio a mendis purgata", 
sed eadem est tyjDorum impressio. 

^ Reineccius, Biblia sacra quadrilinguia Nori Testamenti . . . 
Syriacis ex polyglottis Anglicanis et ed. Schaafii petitis, Lipsiae a. 1713 
(anno 1747 cum novo titulo, a. 1750 et 1751 addito Vetere Testament©). 

^ Evangelia sancta necnon acta apostolorum Syriace, cum inter- 
pretatione Latina, Broxbourniae, a. 1815. De Buchanano cfHugius 
Pearson, Jlemoir of life and writings of Claud. Buchanan , ed. 2, 
Oxonii a. 1817 (ed. 3. Londinii a. 1819). 

* Cf Tregelles (ut supra, p. 803, adn. 1) p. 262 : „it was thought 
advisable (on amply sufficient grounds) to cancel wholly what had 
been done". Ubique invenitur editio. 



1. OEIENTALES. (1.) SYEIACAE. 821 

Anno 1816, impensis societatis „British and Foreign 
Bible Society" dictae, curavit Samuel Lee^ editionem 
N. T. Syriacam, quae Schaafii editione nititur, sed ita ut 
punctatio vocalium correcta sit priore in parte, et textus 
nonnullis locis emendatus sit ex codicibus duobus nunc 
Cantabrigiensibus, duobus Oxoniensibus (a lonesio^ con- 
latis), e citationibus Ephraemi Syri, ex lectionario Adami 
Clarkii.^ Silvester de Sacy edidit Parisiis anno 1824 
Novum Testamentum Syriace et Carshunice.'^ 

Anno 1841 in urbe Persica Urmi, impensis societatis 
„ American Bible Society" dictae, edidit lustinus Perkins 
Novum Testamentum Syriace [Nestlius citat editionem Sy- 
riacam et Neo- Syriacam Urmi a. 1846], quae editio 
repetita est Novi Eboraci annis 1874.1878.1886.^ 

Anno 1886 Baltimoriae in provincia Maryland, im- 
pensis universitatis lohns Hopkins, edidit v. cl. Isaacus 



^ Lee, iV. T. Syriace denuo recognitum atqiie ad Jidem codicum 
manuscript or urn emendatum, Londinii a. 1816 (de hac editione citat 
Nestlius „The Syriae New Testaments of the British and Foreign 
Bible Society" ex actis Quarterly Record of the Trinitarian Bible 
Society, num. 55, mense lanuario a. 1874). 

'^ Eicardus lones, Textus sacrorum evangelioruvi versionis 
simplicis Syriacae, iuxta editionem Schaafianam collatus cum duobus 
eiusdem t'etustis codd. MSS. in bibliotheca Bodleiana repositis, nee 
non cum cod. MS. commentarii Gregorii Bar Ilebraei ibidem ad- 
servato, Oxonii a. 1805. 

^ De Guilelmi Greenfieldii (evangeliorum) editione Bagsteriana 
anno 1828 ad tidem editionis "Widmanstadii conformata, cum sujiple- 
mentis post editoris mortem indiligenter insertis cf Tregellesius ajiud 
Hornium, p. 263. 

* Nestlius citat editiones societatis biblicae („ British and 
Foreign" ut videtur) Londinii a. 1826, — librarii Macintoshii a. 1836, 
— librarii Bagsteri (Nestlius incertus est de anno 1840; fortasse editio 
eadem atque ilia anni 1828 quam bibliotlieca Lipsiensis possidet), — 
Bagsteri a. 1876. 

^ Cf V. cl. Isaacus H. Hall, Journal of the society of biblical litera- 
ture and exegesis, lun. et Dec. a. 1883, p. 150. 



822 IX. DE VERSIONIBUS. 

H. Hall epistulas quattuor 2 Pet 2.3 loh lud e codice 
anno 1471 scripto.^ 

Annis 1887.1888 prodiit duobus tomis V. T., a. 1891 
uno tomo Novum Testamentum ex Peshitta versione Mausili 
typis missionis quam dicimt fratrum praedicatorum curis de- 
mentis losephi David, archiepiscopi Damasceni, et Georgii 
Ebed-Iesu Khayyath, archiepiscopi Amidensis. Vituperat 
Khayyath „editioniim varietatem, erroribus ac mala fide 
passim scatentium, quae", ait, „a Protestantium sectarum ac 
societatum typis prodeunt et tanta cum animarum pernicie 
per omnium manus circumferuntur". 

Tregellesius contulit codicem Kichii, Musei Britannici 
7157. V. cl. Isaacus H. Hall, qui nunc Novi Eboraci in 
America domicilium habet, contulit codicem Berytensem^ 
collegii Americani. Hie vero codex in evangeliis recen- 
sionem quam Philoxenianam sive Ante-Heracleensem vir 
summus esse credit, in ceteris libris Peshitta praebet. 
Videtur codex saeculi noni esse; foliis 203 continentur 
Mt 12,20— Tit 1,9. 

d. Versio posterior (unde syrP), Philoxeniana vel 
rectius quod ad formam hodie cognitam attinet Heracleensis 
dicta, ex versione auspiciis Philoxeni^ (aliter Xenaiae), 

^ Hall, Williams vianuscript. The Syrian antilegomena epistles 
. . . ivritten A. D. 1471 by Siileimdn of Husn Keifa, Baltimoriae a. 1886 
foliis formae maximae 8 et tabulis photographicis 17. 

^ Hall, The Academy, Londinii a. 1877, die 18 mensis Augusti, 
p. 170, The Indepeyident, Novi Eboraci a. 1877, die 23 Aug., Proceedings 
of the American Oriental Society, Novi Portus (New Haven), mense 
Oct. a. 1877, 13. xviseqq., mense Maio a. 1882, p.iii.iv. Journal of 
the society of biblical literature and exegesis, Middletouiae in provincia 
Massachusetts, a. 1882, p. 1 — 26, et notitia Syriac Manuscript, Gospels 
of a Pre-Harklensian version, Acts and Epistles of the Peshitto version, 
written (probably) between 700 and 900 AD. By the monk John. Pre- 
sented to the Syrian Protestant College by 'Abd ul-Messiah of 3Iardin, 
Philadelphiae (a. 1884), foliis 4, tabulis 3 photographicis. 

^ De Philoxeno, viro turn fervido ingenio turn litteraruiu i^ei-itia 
insigni, cf Wright (ut supra, p. 807, adu. 1), p. 831b. 832a. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 823 

Monophysitae , episcopi Hierapolitani (Mabbogh 
•^ sive Manbij) a Polycarpo chorepiscopo anno 508 
confecta ortum habuit. De hac autem priore versione Poly- 
carpi nihil fere compertum habemus; sed fortasse non multa 
immutavit recensio ea quam Thomas Heracleensis (Hera- 
eleae in Syria natus), episcopus Hierapolitanus, profugus, 
in monasterio sancti Antonii in vice Enaton („novem", millia 
passuum) prope Alexandrian! anno 616 fecit. In textu 
recensendo usus est Thomas duobus vel tribus^ codicibus 
Graecis evangeliorum , uno actuum et epistularum catho- 
licarum (habet haec versio epistulas septem catholicas) 
duobus epistularum Paulinarum. Verborum et ordine et 
constructione quoad fieri potest Graeca diligentissime 
sequitur, Syriacae linguae ingenio prorsus neglecto. In codici- 
bus integrioribus in textu sigla adiecta sunt qualibus 
utuntur Hexapla Origeniana: asterisci ubi aliquid deerat, 
obeli ubi aliquid omittendum erat; in margine additae sunt 
adnotationes in quibus citantur variae lectiones quae 
fontem bonae plerumque notae et saepius Occidentalem 
sapiunt; exemplo sint quae in actibus cum codice d com- 
munia habent. Neque desunt huiusmodi lectiones in ipso 
textu, qui plerumque textum Graecum Antiochenum se- 
quitur, nisi quod in epistulis catholicis cumtestibus melioribus 
consentit. Quid autem Polycarpo quid Thomae tribuendum 
sit ambigitur. Huius esse sigla et adnotationes veri simile 
est; num ipsum textum retractaverit minus liquet. 
Suspicantur Westcottus et Hortius Polycarpo deberi textum 
ubique Antiochenum cui alias lectiones e codicibus suis 
fortasse inseruerit Thomas, alias in margine ut quodam 
modo notabiles reposuerit. De his vero melius constabit 
si quando codex vere Polycarpianus sive Philoxenianus 
emerserit; vix enim hoc nomen sibi vindicabunt ii codices 

^ Codices Oxonienses, Parisienses, Assemani 1 (Assem. 1 in 
margine ,,tres") legunt „duo", codices Angelicus, Assemani 2, Assem. 3, 
nterque Cantabrigiensis legunt „tres". 



824 IX. DE VEESIOXIBUS. 

evangeliorum , unus et alter, quibus a viris doctis hue 
usque impositum est.^ 

Samuel Palmerus anno 1730 Amida ex urbe in 
Mesopotamia sita iu Augliam ad Glocestrium Ridleium 
codices duos misit versionem Heracleensem exhibentes; 
alterum quo libri omnes continentur Apocalypsi excepta 
pariter atque fine epistulae ad Hebraeos Heracleensem 
appellavit, alterum Barsalibaei nomine inscripsit quia 
notas marginales exhibebat manu Dionysii Barsalibaei 
exaratas qui saeculo duodecimo episcopus Amidensis 
fuerat. Ex his codicibus edidit Oxonii losephus White, 
^jjjt additis yersione Latina adnotationibus lectionibus 
•^ variis, evangelia duobus tomis anno 1778, actus 

et epistulas catholicas anno 1799, epistulas Paulinas anno 
1803, quam editionem Tischendorfius s^t'^^'' item cod^^'^^ 
designavit.2 Quae codiei et editioni Oxoniensibus deerant 
nuper tandem suppleverunt codex Mohlianus, nunc 
Cantab rigiensis, et Roberti L. Bensleii editio.^ Adlerus 
in libro supra laudato lectiones varias ex aliis codicibus 

^ Georgius Henricus Bernstein , qvii librum : De Charklensi 
N. T. translatione Syriaca commentatio , Vratislaviae a. 1837 (ed. 2, 
auctior et emend. 1854) scripsit, ex errore putavit versionem Polycarpi 
puram in codiee Angelico Romano (saeculi quarti decimi) exstare ex 
quo codiee edidit evangelium lohannis: Das heilige Evangelium des 
Johannes, Syrisch in Harklensischer Uebersetzicng . . . nebst kritischen 
Anmerkungen , Lipsiae a. 1853. — Confer de versione Heraeleensi 
libros Adleri (ut supra, p. 807, adn. 1), Eidleii (supra, p. 813, 
adn. 1). 

^ Xum recte textus Apoealypsis Syriacu? a Schaafio editus 
versioni Heraeleensi tribuatur disseruit Tregellesius (ut supra, p. 803, 
adn. 1); of etiam Gwvnn, (ut infra, p. 825, adn. 3). 

^ Bensly, TheHarklean version of the epistle to the Hebreivs xi,S8 
— xiii,S5 , Cantabrigiae a. 1889. De hoc codiee, quern actuum et 
epistularum huius versionis nunc alterum testem habemus, id prae- 
terea notabile est quod epistulas duas quae feruntur dementis Romani 
post epistulas catholicas habet; fusius de eo disserit losephus B. Light- 
foot, S. Clement of Bane, Londinii, ed. 2, 1890, vol.1, p. 129— 136. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 825 

praebuit. Bernsteinius (cf supra, p. 824, adn. 1) edidit 
evangelium lohannis e codice Vaticano. 

Sententia vv. ell. Isaaci H. Hall et lohannis Gwynn 
exhibet codex ille Bodleianus, e quo Pocockius (ut supra, 
p. 819, adn. 1) 2 Pet 2.3 loh lud edidit, textum harum 
epistularum Philoxenianum. Hallius ipse edidit has epistu- 
las phototypice e codice Americano a. 1471 scripto,^ 
Gwynnius (ut supra, p. 819, adn. 4) lectiones varias e 
codicibus sedecim cunctis huius versionis certe antiquissimae 
quam habemus. Cosmam Indicopleusten facile latuisse 
versionem ipsius tempore confectam prorsus credibile est. 
Ex hac igitur versione fluxisse non sine iure censetur 
versio Heracleeusis quae in editione Whitii publici iuris 
facta est.^ Anno 1892 detexit v. cl. Johannes Gwynn 
textum integrum Apocalypsis in codice Crawfordiano.^ 



CODICES SYRIACI, 

a. Versiones Oiiretonianae. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,451 (Wright. 119). 

Berolini bibl. regiae Orient. Quart. 528. 

saec. V, 30 X 24, membr, foil. 91, coll. 2, 11. 22—26; 

litterae vocales desunt; puncti diacritic!, ribrd exceptis, raro 

adhibentur; interpunctio simplicissima est; hie illie lect 

mann serr; foil. 12 — 15 et 88 sunt man saec XIII, fol. 88 

rescripto: M 1,1— 8,22 (?) [8,23—10,31 man ser Peshitta] 

^ Hall, I. H., Williams Manuscript. The Syrian antilegomena 
epistles . . ., Baltimoriae a. 1886. fif. 8 et tabulae 17. 

^ Quod ad sermonis indolem attinet haec versio aeque atque 
Heracleeusis plurima habet cum litteris Syriacisquae dicuntur profanis, 
et vetustioribus et iunioribus, communia, cum textibus biblicis 
pauciora; id quod neglexerunt qui has epistulas nonnisi cum versione 
Peshitta comparaverunt. 

^ Gwynn,, ,A new Syriac version of the Apocalypse", in actis, 
The Academy, Londinii, die 18 lunii anni 1892, vol.41, p. 592 be; 
textum mox publici iuris faciet v. cl. Gwynn. 



820 IX. DE VERSIONIBUS. 

10,31 (?)— 23,25 Jfc 16,17— 20 7oAl,l— 42? 3,5—7,37 

7,37—8,19 (Berol.) 14,10—12 15—19 21—23 26-29 
Lc 2,48 — 3,16 7,33—15,22 15^2—16,12 17,1—23 
(Berol.) 17,23 — 24,44 [24,41 — fin man ser Peshitta] ; 
foil. 6v — 8r correxit quispiam ad normam textus usitati. De 
textu cf supra, p. 810; fol. 88 praebet scriptura vetustior, 
saec. X, Lc 1,65 — 80 ex lectionario. Noli oblivisci eadem 
pagina Mc desinere loh incipere. Codex fuit saeculo for- 
tasse decimo monaclii Hablbai sive Habib, qui librum 
monasterio Mariae Deiparae dono dedit. Anno 1222 re- 
parati sunt aliquo modo codices in monasterio illo, quo 
tempore sine dubio addita sunt folia ilia seriora. Cf Wright, 
Catalogue of Syriac Mss in the British Museum, pars 1, 
Londinii a. 1870, num. cxix, p. 73, et de codice Bero- 
linensi vol. 3, a. 1872, praefat. p. xvi. 
^ Sinaiticus, monasterii s. Catharinae. 

Anno 1892 mense Februario detexit photographice- 
que exscripsit, socia sorore domina cl. Gibson , domina 
clarissima doctissima Agnes Smith Lewis in monasterio 
s. Catharinae codicem evangeliorum Syriacorum rescriptum. 
Foliis 178 recognovit femina clarissima evangelia, viri 
ell. F. C. Burkitt et Robertus L. Bensly (eheu, morte 
ereptus est Bensleius vix e monte Sinai anno 1893 redux) 
textum Curetoniano similem esse perceperunt. Anno 1893 
iterum cum amicis Sinai montem visit f. cl. Lewis et co- 
dicem accurate per quadraginta dies calamo exscripsit. 
Evangeliorum non desunt nisi octo circiter paginae. F. cl. 
Gibson catalogum codicum in monasterio Arabicorum in- 
struxit, £ cl. Lewis, socio v. cl. I. Rendel Harris, catalogum 
codicum Syriacorum. Cf epistola £ cl. Lewis in actis. The 
Academy, Londinii, a. 1893, 15 Aprilis, num. 1093, p. 326b. 
Feminis clarissimis linguarum orientalium palaeographiae- 
que ut ita dicam practicae peritissimis semper gratias 
quam maximas habebunt scientia theologia res critica. 



1. ORIENTALES. (1.) SYEIACAE. 827 

h. Versionis Hierosolymitanae. 

Romae bibl. Vat. Syr. 19 olim 11. 
a. 1030, 19 X 15, membr, foil. 196, coll. 2: EvL 
Cf S. E. et I. S. Assemanus, Bibliothecae apost Vaticanae 
codicurn mss catalogus, Romae a. 1758, pars 1, tom. 2, 
p. 70—103. Vide supra, p. 811—813. Cf v. cl. I. P. K 
Land, Anecdota Syriaca, vol. 4, Lugduni Batavoriini a. 1875, 
p. 177 — 181 etc.; Paulus de Lagarde, „Das aramaische 
Evangeliar des Vatican", in actis, Nachrichten von der 
honigl. Geselkchaft der Wmenschafteii und der Georg-AugtisU- 
Universiiat zu Gottingen. A^ls deni Jahre 1891, Gottingae 
a. 1891, p. 140 — 153. Editio Lagardii postuma invenitur 
in libro, Bibliothecae Syriacae a Paido de Lagarde colledae 
quae ad philologiam saeram pertiiient, Gottingae a. 1892, 
p. 257 — 402; Lagardius ordinem evangeliorum sequitur. 

^^ Londinii mus. Brit. Add. 14664. 

"* saec. X, 26 X 24(?), membr, rescr (?), foil. 34 (ex 
evv 18): Evl. Cf v. cl. Landius (ut supra, p. 811, adn. 2). 

., Londinii mus. Brit. Add. 14450, fol. 14. 
* saec. LX, 24X18, membr: i/f 26,48 — 64. De hoc 
codice aeque ac de codice Add. 14714, fol. 140 (hodie 
legi non potest) cf v. cl. Landius (ut supra, p. 811, adn. 2). 

. Petropoli bibl. caes. 

saec. VII et VIII, in 4, membr, rescr, foil. 129 (ex 
N. T, 26): fragm ex Evv Act. Cf Tischendorfius, Anecdota, 
a. 1855 (1861), p. 13, Notitia, a. 1860, p. 49, et v. cl. 
Landius (ut supra, p. 811, adn. 2). 

J, Sinaiticus, monasterii s. Catharinae. 

saec. VIII, 22.8X15.2, membr, foil. 2, coll. 2, 11. 16, 
mut: Gal 2,3—6.(7 1) 12—14.17.18.24—28; ex his de- 
sunt nonnulla; supersunt litterae paucae e locis vicinis. 
Detexit et edidit v. cl. I. Rendel Harrisius, Bibliml fragments 
from mount Sinai, Londinii a. 1890, p. xiv.xv. 65 — 68, 
num. 16. 



828 IX. DE YERSIONIBUS. 

6 et 7. Femina clarissima Lewis (ut supra, p. 826, 
cod. 2) narrat se in monte Sinai codicem huius versionis 
Hierosolymiticae detexisse, detectumque cum editione co- 
dicis Vaticani Lagardiana et cum — 7 — codice a v. cl. 
Harrisio anno 1892 detecto contulisse. 
„ Oxon. Bodl. Syr. c. 4. 

saec.VIII, 30X21.2, membr, Hebraice rescr, foil. 4 
(5 cum folio exV.T.), coll. 2, 11.22: Col 4:,12-1S 1 Thess 
1,1—3 4,3-15 3Timl,10-2,l T/a, 11-2,8. Ex Aegypto 
Oxoniam missa sunt haec folia anno 1891. Rarius factum 
est ut Mishnae partes in foliis olim a Christianis usurpatis 
scriberentur. V. cl. G. H. Gwilliam textum edidit, Anecdoia 
Ozoniensia. Semitic series, vol. 1, pars 5, Oxonii a. 1893, 
additis introductione et adnotationibus et tabulis 2 (3) photo- 
t}^icis. Cf V. cl. E. N. Bennett, The Academy, Londinii 
a. 1893, 3 lunii, p. 481c— 482a. 



c. Versionis Peshitta. 

Lectorem non fugit, codices nonnullos Syriacos 
nondum a viris rei Kovi Testamenti criticae peritis exa- 
minatos facile in bibliothecarum catalogis noraen Peshitta 
prae se sine iure ferre, unde veri simile est bac tertia 
serie codices non solum versionis Peshitta sed etiam aliarum 
versionum contineri. 

(a.) Quattuor evangelia. 
America. 

(Ac 1 PI) Novi Eboraci, in bibliotheca Seminarii 
theologici „Union" dicti. „Trustees of Sp-ian Prote- 
stant College, Beirut". 

saec. IX, 27.5X18.7, membr, foil. 203, coll. 2, capp 
(numerationes duae), sect, (can ?), lect, subscr (capp, can, 
miracula, parabolae, testimonia, lectt, sectt [?]): Evv jDhilox 
vel hard Act lac IPet lloh Paul pesh; desunt Mtl,l — 
12,20 13,28—57 17,20—19,12 25,11-26,31 Mc 4,2-35 



1. OEIENTALES. (1.) SYEIACAE. 829 

Lc 19,38— 20,21 loh 8,31 (Syriace 20)— 9,31 aliquid ex 
ITim et ex 2 Tim Tit 1,10 — 3,15 Phm; non est quod 
dicam2Pet 2.3Ioh lud loh 7,53—8,11 lloh 5,7.8 abesse. 
Textus videtur Philoxenianus esse. Olira monasterii ali- 
cuius in Tur 'Abdin. 'Abd-ul-Messiah tulit ex urbe Mardin 
et collegio Americano Berytensi dono dedit. Hodie Novi 
Eboraci repositus est. V. cl. I. H. Hall multa coninlit, Journal 
of the American Oriental Society, Novo Portu, a. 1877, 
mense Oct., p. xvi — xix. 

item olim v. cl. A. L. Longi (liodie in America?). 
^' saec. X, 36.8 X 25, membr, fol. 1, coll. 2, 11. 26, sect, 
can, lect: ic21,30— 22,17. Cf v. cl. I. H. Hall, The Inde- 
pendent, Novi Eboraci a. 1885, 20 Aug., p. 1068 d. 1069 a. 

Aiiglia. 
^ Comitis de Crawford MS. 1. 

saec. VI: Evv. Cf v. cl, G. H. Gwilliam (ut supra, 
p. 807, adn. 1), p. 54.55. 

(Ac 2 P 2 AcPiii^ 7 Ap 2) Comitis de Crawford MS. 2. 

saec. ? : JSf. T. versionis Peshitta, additis 3 Pet 2.3 loh 
lud et A2:)0C. Cf v. cl. Johannes Gwynn, „A new Syriac 
version of the Apocalyjise", in actis. The Academy, Lon- 
dinii die 18 lunii anni 1892 (num. 1050), vol.41, p. 592bc, 
qui Apoc public! iuris faciet; 2 Pet 2.3 loh lud sunt ver- 
sionis quam Pocockianam dicunt, suspicatur etiam v. cl, 
Gwynn Apoc eadem manu atque has epistulas vei'sam esse. 
, (Ac3 P3) Cantabrigiae bibl. univ. Oo. I. 1.2 (1,2 

sine I?), 

saec,?: N. T. excepta Apocalypsi, Cf v, cl, Gwynn, 
On a Syriac MS. (ut supra, p, 818, adn, 2), p. 6, adn. 

4a. [Londinii collegii Gresham MS, Norfolcianus 493 
(exstatne hodie?), N. T. et Ps Syriace. Cf Catalogus librorum 
mss Angliae et Hiherniae, Oxonii a. 1697, vol. 2, p. 83.] 

(Ac 4 P 4) Lond. mus. Br. Rich. 7 1 57 (Forshall. 13.). 

a. 768, in quarto, membr, foil. 197, coll. 2; Euth 
sub fin mut, capp, sect, can, harm in ima pagina, subscr 



830 IX. DE VEESIONIBUS. 

(capp, fiUQT, GTiy in Paul): Evv Ad lac 1 Pet 1 loh Paul 
(Phm Hebr); nonnulla suppl m ser. Scriptus, in usum 
fratris lesuzacha, nianu Sabar [lesu?] in monasterio Sabar 
lesu „quod est coeuobium Beth Kuko, situm ad Zabum 
maiorem (sive Lycum, fluvium) in regione Adiabene". 
Olim Claudii lacobi Rich per decern annos Bagdadi publica 
legatione functi, post eius mortem emptus et anno 1825 
in Museo Britannico depositus. Forshallius facsimilia duo 
iu catalogo dat. 

„ (Ac 5 P 5) Lend. mus. Brit. Rich. 7 158 (Forshall. 14). 

saec. XI, in quarto, membr, foil. 230; subscr: Ex^v 
Act lac IPet 1 loh Paul (Phm Hebr); hie illic mut; sub 
fin tractatus de 72 ab Eusebio (?) scriptus. 

(Ac 6 P6) Lond. mus. Brit. Rich. 7159 (Forsh. 15). 

saec. XII, iu quarto, chart, foil. 276; subscr: Evv 
Act lac iPet 1 loh Paul (Phm Hebr); hie illic mut. 

(Ac 7 P7) Lond. mus. Brit. Rich. 7160 (Forsh. 16.) 

a. 1203, in quarto, membr, foil. 258, coll. 2, subscr, 
syn (Evl et Apl): Evv Act lac IPet 1 loh Paul (Phm 
Hebr). Manu Abulpharagii monachi et presbyteri, filii 
Abrahami, ex Amida in Meso^iotamia e tribu Abusiadi, 
scriptus in coenobio Mar lacobi Napheshatensi (sive „ani- 
marum") in monte sacro Edessae. 

„ Lond. mus. Brit. Richianus 7161 (Forshall. 17). 

saec. X: Evv; passim mut. 

Lond. mus. Brit. Rich. 7184 (Forshall. 43). 

a. 1205: Evv cum comm Dionysii sive lacobi Bar 
Salibi episcopi Amidensis; mut. De commentario Dionysii 
cf Assemanus, Bibl. Orient. Clementino -Vatic. Romae, vol. 2, 
a. 1721, p. 156a — 211b. Dudleius Loftus multa ex comm 
in Mt, comm in Mc integrum Anglice versum Dublinii 
annis 1672.1695 edidit. 
. . Lond. mus. Brit. Rich. 7186 (Forshall. 45). 

saec. XIV: comm Gregorii Barhebraei in V. T. et 
N. T. (Evv Act lac 1 Pet 1 loh Rom — Eph) ; inestne textus 



1. OEIENTALES. (1.) SYRIACAE. 831 

biblicus? Adhibuitne liunc codicem Ricardus lones, Textusevv. 
vers, simpl. Syr. (ut supra, p. 821, adn. 2), praef. p. 10 — 17? 
(Ac 8 [Evl Philox]) Lond. mus. Brit. Add. 10,967 
(Forshall. 66). 
saec. ? : fol. 1: ie 24,39 — fiu et tit loh. 
saec. ? : fol. 1: ^cf 25,23— 26,22. 
saec.?: fol. 1 ex lect Philoxeniano: J.rf 10,35 — 43 
CV2,6— 16 M 10,16— 19. 

(Ac9 P8) Lond. mus. Brit. Add. 14,470 (Wright. 63). 
saec. V vel VI, 23X14, membr, foil. 176, coll. 2, 
11. 40 — 48; capp, lect: Evv Paul (Phm Hebr) Act lac 
1 Pet 1 loh; nonnulla supplevit mauus saec. IX; loh 7,50 
— 8,12 ex versione Heracleensi addidit mauus ut videtur 
alia saec. IX in folio primo. Dono datus est monasterio 
Syrorum in deserto Abbatis Makarii. Saeculo decimo fuit 
in monasterio Mariae Deiparae. CfWright(utsupra, p. 826). 
, (Ac 10 P9) Lond. mus. Brit. Add. 1 4,448 (Wright. 64). 
' a. 699 (700), 23 X 14, membr, foil. 209, coll. 1, 
11.26 — 32; capp: Evv Act lac 1 Pet 1 loh Paul (Phm 
Hebr); desunt Mt 1,1 — 2,13 3,14—5,24 8,26—9,19 Phil 
Col 1 2 Thess 1 Tim ; fol. 64 supplevit m saec. XIII ; ca- 
pita habet Mt22, Mcl3, Lc23, loh 20, Act — Cath32, 
Paul 55, summa 165. 

^ Lond. mus. Brit. Add. 14,453 (Wright. 66). 
^' saec. V vel VI, 25 X 20, membr, foil. 182, coll. 2, 
11. 22 — 27; capp (manibus duabus), lect m ser: Evv; desinit 
loh 20,25. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,455 (Wright. 67). 
' saec. VI, 37 X 29, membr, foil. 135, coll. 2, 11. 15 
— 21; sect, can, harm in ima pagina, lect nonnull: Evv; 
desunt multa (cf Wright). 

Lond. mus. Brit. Add. 17,114 (Wright. 68). 
saec. VI vel VII, 26 X 17, membr, foil. 61, coll. 2, 
11. 30 — 40; capp m ser, sect et can in Mt, lect: Evv; 
multa desunt (cf Wright); fol. 33v inest nomen Copticum. 



832 IX. DE VERSIONIBUS. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,549 (Wright. 69). 

saec. VI vel VII, 32X23, membr, foil. 197, coll. 2, 
11. 22 — 2Q; capp m ser, sect, can, harm in ima pagina, 
lect, subscr: Evv. 

Loud. mus. Brit. Add. 14,457 (Wright. 70). 

saec. VI vel VII, 24 X 15, membr, foil. 200, coll. 2, 
11.25 — 31; sect, can, harm in ima pagina, lect, subscr: 
Evv. Fuit olim Gabrielis presbyteri e regione Mosul cui 
dono datus est a Lazaro (?) e provincia Tur-'Abdin. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,458 (Wright. 71). 

saec. VI vel VII, 23X15, membr, foil. 157, coll. 2, 
11. 25 — 33; sect, can, harm in ima pagina, lect: Ew; 
desunt Mt 1,1 — 17 loh 16,31 — 17,21. Manu ut videtur 
David librarii scriptus conlatus est a Kashish, Arabo. 
.^ Loud. mus. Brit. Add. 17,113 (Wright. 72). 
" saec. VI vel VII, 32X24, membr, foil. 211, coll. 2, 
11. 19 — 24; capp, sect, can, harm in ima pagina, lect: 
Evv; desunt Mt 1,1 — 5,16 10,16—12,11 12,44—14,3. 
Olim in monasterio Mariae Deiparae in deserto Scetensi. 
^^ Lond. mus. Brit. Add. 12,140 (Wright. 73). 

saec. VI, 27X22, membr, foil. 196, coll. 2, 11. 23— 
26, lect (capp m ser Mt84 Mc49 LcBS loh 45): Evv; 
deest Mt 26,7— 28. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,452 (Wright. 74). 

saec. VI vel Vn, 31X25, membr, foil. 152, coll. 2, 
11. 28 — 32; capp m rec, sect, can, harm in ima pagina, 
lect: Evv; nonnulla desunt; fol. 58 rescr ex lectionario. 

Lond. mus. Brit. Add. 12,137 (Wright. 75). 

saec. VI vel VII: Evv. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,460 (Wright. 76). 

a. 600, 18X12, membr, fol. 104, col. 1, 11. 30-37; 
capp, lect m ser: Evv; deest Mt7,18 — 8,26. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,471 (Wright. 77). 

a. 615, 21 X 14, membr, foil. 108, coll. 1, 11. 30— 
38; capp: Evv. 



1. OEIENTALES. (1.) SYRIACAE. 833 

Lond. mus. Brit. Add. 14,463 (Wright. 78). 

saec. VII: Eiw; nonnulla desunt. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,450 (Wright. 79). 

saec. VII, 31 X24, membr, foil. 195, coll. 2, 11.21 — 
24; Eus-tab, sect, can, harm in ima pag: Evv; Mt mut. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,456 (Wright. 80). 

saec. VIII: Evv; deest Mt8,lO — 9,2; margini in- 
sunt lectiones multae variae ex versione Heracleensi pa- 
riter atque ex traditione posteriore. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,118 (Wright. 81). 

saec. VIII vel IX: Evv; mut; loh paene deest. 

„, Lond. mus. Brit. Add. 14,669 (Wright. 82), foil. 38 
ol. ^ 
— o6. 

saec. IX: fragmenta ex quattuor evangeliis. 

„„ Lond. mus. Brit. Add. 12,177 (Wright. 83). 

a. 1189: Evv. Insunt nonnulla de codicis historia. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,922 (Wright. 84). 

a. 1222 vel 1223: Evv. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,465 (Wright. 85). 

saec. XII: Evv; mut. Manu ut videtur Samuelis bar 
Cyriaci. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,983 (Wright. 86). 

a. 1438: Evv addita versione Arabica characteribus 
Syriacis scripta; mut. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,454 (Wright. 87). 

saec. VI vel VII: lit Mc Lc; mut. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,451 (Wright. 88). 

saec. VIII: Mt Mc Lc; mut. 

Lond. mus. Brit. Add. 12,141 (Wright. 89). 

saec. VI vel VII: Mt loh; saec. VI et VIII et XI: Lc. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,459 (Wright. 90), fol. 1-66. 

saec.V: Mt Mc. Contulit v. cl. G. H. Gwilliam, Studia 
hihlica [et eccles.] [vol. 1], Oxonii a. 1885, p. 151 — 171. 
. Lond. mus. Brit. Add. 17,117 (Wright. 91). 

saec.V vel VI: Mt Jfcl, 1—9,10. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 54C 



834 IX. DE VERSIONIBUS. 



Lond. mus. Brit. Add. 14,462 (Wright. 92). 
saec. VI: 3ft Mc. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,116 (Wright. 93). 
' saec. VI: Mt Mc; mut. 



43. 
44. 



Lond. mus. Brit. Add. 14,461 (Wright. 94), fol. 1 — 107. 
saec. VI: Mi Mc. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,224 (Wright. 95), fol. 58 
—65. 

saec. XIII, chart : pauca ex Mi Mc cum versione Arabica. 

.. (AcllP10)Lond.mus.Brit.Add.l7,115(Wright.96). 

saec.VLMJoAire^.rl,13-2,13J«f/l— 13.4ei7,30-39. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,467 (Wright. 97). 

saec.X, 25.4 X 17, membr, foil. 15, coll. 2 (Syr- Arab), 

11.26 — 37; capp: fragmenta Syr- Arab ex Mi et loli ex 

codice, olim in monasterio Mariae Deiparae, quem Tischen- 

dorfius Lipsiam tulit bibliothecaeque universitatis (vide infra, 

p. 841, cod. 102) inseruit; cf eius Anecd. sacr. et prof. Lipsiae 

1861, p. 65, et Gildemeisteri commentatio De evangeliis in 

Arahicum e SmipUcl Syriaca translatis, Bonnae a. 1865. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,224 (Wright. 98), foil. 43 

^^- -57. 

a. 1173, chart: pauca ex Mt loh. 
Lond. mus. Brit. Add. 14,669 (Wright. 99), foil. 34 
^^- -36. 

saec. VI: pauca ex Mc Lc. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,466 (Wright. 100), foil. 11 
^^- -17. 

saec. X vel XI: pauca ex Mc Lc. 
Lond. mus. Brit. Add. 14,459 (Wright. 101), foil. 67 
^"- -169. 

a. 530— 540, 20.3X12.7, membr, foil. 103, col. 1, 
11.25—27: Lc loh. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,461 (Wright. 102), foil. 108 
^^- -212. 

saec. IX vel X : Lc loh ; mut. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 



835 



Lond. mus. Brit. Add. 14,669 (Wright. 103), foil. 29 



52. 



saec. VI vel VII: pauca ex Mt. 
item Add. 14,669 (Wright. 104), foil. 27.28: saec. VII 
14,666 ( „ 105), fol.48 : „ X 
14,466( „ 106), foil. 1-10: „ XII^:exJf!! 
14,666 ( „ 107), fol.47 : „ XII 
14,669 ( „ 108), „ 26 : „ XII 
17,224( „ 109), foil. 37 — 42: saec. XIII, 
chart: ex 3It. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,464 (Wright. 110). 
ante annum 583: 3Ic. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,224 (Wright. Ill), fol. 66. 
saec. XIII, chart: Zc 9,12— 17. 
Lond. mus. Brit. Add. 17,119 (Wright. 112). 
saec. VI vel VII: loh. Olim in monasterio Silvani 
prope Damascum. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,669 (Wright. 113), fol. 37. 
saec. VI: Jo/i9,2— 21. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,668 (Wright. 114), foil. 30.31. 
saec. IX: JoA 8,34— 9,14 11,16—12,3. 
item Lond. mus. Brit. Add. 14,666 (Wright. 115), 
foil. 49.50. 

saec. X vel XI: Jo/i 18,6— 19,5. 
itemLond.mus.Brit.Add.l4,524(Wright.ll6),foll.3-6. 
saec. XI vel XII: Jo/t 3,2— 28 4,50—52 5,1—3. 
(PU) Lond. mus. Brit. Add. 17,225 (Wright. 117). 
saec. XIII: loh Bom; mut. 

(PI 2) Lond. mus. Brit. Add. 14,466 (Wright. 118), 
foil. 18—42. 

saec. XI vel XII : fragmenta ex loh. Sequuntur mandata 
Domini ex 4 Evv numero 99, et nonnuUa ex Paul quaesita. 
Oxonii Bodl. Dawk. 27. 

saec.?, in 4, membr, foil. 131: Evv; deestMtl,l — 
Cf lohannes Uri, Blbliothecae Bodleianae codicum 



53. 



54. 



55. 



56. 



57. 



58. 



59. 



60. 

8,16. 



836 IX. DE VEESIONIBUS. 

mss. orientaliwn . . . catalogus, pars 1 , Oxonii a. 1787, cod. Syr. 
num. 18. 

Oxon. Bodl. Hunt. 587. 

saec. ? , in 8, membr , foil. 224 ; capp-tab, lect, subscr, 
i^sd.: Evv; foil. 1 — 12 et folia duo jDostrenia supplevit 
m rec. Cf Urius, cod. Syr. num. 21. 
Oxon. Bodl. Marsh. 699. 

saec.?, in 8, membr, foil. 108; lect, syn (?): loh. 
Videtur codex maior esse quam qui solum loh contineat. 
Cf Urius, cod. Syr. num. 23. 
„„ Oxon. Bodl. Pocock. 1. 

saec.?, 7.6X5, chart, foil. 150, characteribus minu- 
tissimis; capp-tab, lect: Evv. Cf Urius, cod. Syr. num. 24. 
Austria. 

[Vindobonae bibl. caes. Orient. 258 (259?). 
' a. 1554, in?, membr: Evv. Manu Mosis Meredinensis 
scriptus; videtur esse exemplar in editionem principem in- 
staurandam; cf supra, p. 815—817, cf etiam Daniel de 
Nessel, Catalogus . . . Vindobonae et Norimbergae a. 1690, 
pars 6, p. 160.161.] 
Bataria. 
„. (Ac 31 P38) Amstelodami gymnasii. 

a. 1700, in 4, chart (?): Evv Act lac 1 loh 1 Pet 

Paul. In India scriptus. Olim Caroli Schaafii. Cf Ad- 

lerus, N. T. verss. Syr. p. 31.32. 

„_ (Ac 32 [antilegg. Philox Ac 8] P39) Amstelodami 

societatis Remonstrantium MS. 184 (Goeje 2791). 

saec. ? : Act Cath (tres) Paul Cath (ceterae) 1.2 Clem. 

Cf V. cl. Goeje (ut cod. 67), et v. cl. Gwynn, On a Syriac MS 

(ut supra, p. 818, adn. 4), p. 45.46. KGoeje 2792). 

66. Amstelodami societatis Remonstrantium MS. 185 

a. 1596: Evv Syriace et Arabice, utraque versio litt 

Syriacis. Versio Arabica similis illi in cod [Leid 223]. 

g_ (Ac 33 P41) Lugd. Bat. bibl. acad. MS. Orient. 1198 

' (Goeje 2344). 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 837 

vol. 1: saec. XII vel XIII, chart: Evv. Ad finem addita 
sunt nonnulla liturgica. 

vol. 2: a. 1188, chart: Act lac Pet loh Paul. Hos 
duos tomos detulit Postellus Constantinopoli Venetias anno 
1550, impensis Danielis Bombergi. Bombergus „procura- 
tione Plantini Colonia Antwerpiam" detulit in biblia poly- 
glotta regia adornanda. Ex hoc codice conlegit Raphe- 
lengius lectiones varias (vide supra, p. 817). Cf v. cl. M. I. 
de Goeje, Catalogus codicum orientalium bibliothecae acade- 
micae Lugd.-Bat. vol. 5, Lugd.-Bat. a. 1873. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. Orient. 1204 (Goeje 2349). 

saec.?: Evv. „Manu Nestoriana in ripa Malabarica 
descripta et ante annum 1724 ex insula Taprobane in 
Hollandiam advecta". Ex dono Wolpherdi Senguerdii. 
Cf H. E. Weijers in libro Orientalki, Lugduni Batavorum, 
vol. 1 (a. 1840), p. 314. 

(Ac34 P42) Lugd. Bat. bibl. acad. MS. Orient. 1212 

(Goeje 2350). 
saec. XVIII ineuntis, chart, voll. 2: Evv Act Cath 
(tres) Paul (Phm Heb). Cf Weijers (ut cod. 68), p. 322.323. 

Gallia. 

(Ac 35 P43) Paris, bibl. nat. Syr. 18 (Zotenberg. 28). 

saec. X vel XI, in 8, membr, fol. 222: Evv Act lac 
iPet 1 loh Paid. Cf v. cl. Hermannus Zotenberg, Cata- 
logues des mss syriaques et sabeens (mandaJites) de la biblio- 
theque nationale, Parisiis [a. 1874]. 

(Ac 36 P44) Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 27 (Zot. 29). 

saec. XII, in 8, membr, foil. 195, mut: Evv Act Cath 
septem Paul (Phm Heb). 

(Ac 37 P45) Paris, bibl. nat. Syr. 13 (Zot. 30). 

a. 1198, in 4, membr, foil. 246; pict, syn, mut: Evv 
Act lac 1 Pet 1 loh Paul. 

(Ac 38 P46) Paris, bibl. nat. Syr. 14 (Zot. 31). 
■ a. 1203, in 4, membr, foil. 243: Evv Act lac 1 Pet 
lloh Paid (Phm Heb). 



838 IX. DE VERSIONIBUS. 

(Ac 39 P47) Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 101 (Zot.32). 

' a. 1218, in 4, membr, foil. 216: Evv Ad lac 1 Pet 

1 loh Paul. Cf Georgius Heuricus Aug. Ewald, Ahhand- 

lungen zur orientalischen unci biblischen Literatur, pars 1, 

Gottingae a. 1832, p. 53 — 129, praesertim p. 56. 

_ Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 5 (Zot. 33). 

saecc. VI et XII, in 4, membr, foil. 126; Carp, 
Eus-tab, mut: Evv. Adlerus N. T. verss. Syrr., p. 14.15. 
_ „ Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 91 (Zot. 34). 

saec. VII, in 4, membr (et cbart), foil. 138: Mt Mc 
Lg; sub finem exstat loli 12,30 — 21,25 ut videtur alia 
manu. 

Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 43 (Zot. 35). 
■ a. 1002, in 8, membr, foil. 214: Evv. 
_„ Paris, bibl. nat. Syr, 15 (Zot. 36). 

saec. X, in 4, membr, foil. 110: Evv. Cf Ewald 
(ut cod. 74), p. 56. 

Paris, bibl. nat. Syr. 21 (Zot. 37). 
saec. XII, in 8, membr, foil. 108; harm in ima pag: 
l/e3,21— ic— /oA4,12. 

Paris, bibl. nat. Syr. 26 (Zot. 38). 
saec. XII, in 8, membr, foil. 119; syn, mut: Evv. 
Paris, bibl. nat. Syr. 19 (Zot. 39). 
• a. 1190, in 8, membr, foil. 265: Evv. 
„,, Paris, bibl. nat. Syr. 24 (Zot. 40). 

a. 1191, in 8, membr, foil. 232; syn, pict: Evv. 
„„ Paris, bibl. nat. Syr. 25 (Zot. 41). 

a. 1195, in 8, membr, foil. 179; syn, pict: Evv. 
„ . Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 4 (Zot. 42). 

a. 1226, in 4, chart, foil. 339: Ew Syr- Arab. 
„. Paris, bibl. nat. Syr. 16 (Zot. 43). 

' a. 1494, in 4, chart, foil. 240; syn: Evv. 
„„ Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 53 (Zot. 45). 

saec. XVII vel XVIII, in 8, chart, foil. 259: Em. 
Cf pi-aetei-ea Parisiis bibl. nat. Suppl. Syr. 79 (Zotenberg 



1. OEIENTALES. (1.) SYRIACAE. 839 

1 — 5): a. 1695: Bihlia, ut videtur ex polyglottis Paris. 
(cf supra, p. 220) exscripta; — Syr. 17 (Zot 44): a. 1521 
Romae: Evv Syr-Lat; — item Paris, bibl. uat. Syr. 31 
(Zot. 60): a. 1582, in 8, chart, foil. 9: frag Caih (septem) 
et Iohl,b3 — 8,11 (ex impressis?); — item hymni Novi 
Testamenti Syr. 6 (Zot. 13); Suppl. Syr. 89 (Zot. 14) 
anui 151*5; Syr. 10 (Zot. 16); Syr. 9 (Zot. 19); Suppl. 
Syr. 60 (Zot. 20) anni 1518; Suppl. Syr. 62 (Zot. 21); 
Syr. 7 (Zot. 23). 

Gerinauia. 
g_ Berolini bibl. reg. Diez. A. Oct. 175. 

saec. XI vel XII, in 8, membr, foil. 224; lect: Evv. 

(Ac 49 P48) Berolini bibl. reg. Orient. Fol. 355. 

a. 1591, in fol, chart, foil. 227; lect: Evv Act lac 
1 Pet 1 loll Paul (Phm Heb). Xon inest pericope de adul- 
tera neque lloh 5,7.8. Legit Hebr2,9 yaqio ■9-eov pro {f-eoa. 
Helmuth de Moltke, inlustris ille dux, codicem prope urbem 
Sayd Bey Kalessi, quae prope abest ab urbe Diesireh ad 
flumen Tigrim, anno 1838 inventum Berolinum adtulit. 
Cf Eduardus Sachau, Kurzes Verzeichniss der Sachau'schen 
Sammlung syrischer Sandschriften. Nebst Uebersicht des 
alien Bestandes. Berolini a. 1885, p. xii — xix, et p. 28, 
num. 5. 
„j. Berolini bibl. reg. Peterm, I, 22. 

a. 1764, in fol?, chart, foil. 248: Evv Syr -Arab 
cum comm. In oppido Bethlehem scriptus. 

(Ac 50 P49) Berolini bibl. reg. Sachau 6. 

saec. ? (vet), membr: N. T. mut. 
„. (Ac 51 P50) Berolini bibl. reg. Sachau 24. 

saec. X, chart: N. T. 
„^, Berol. bibl. reg. Sachau 89. 

a. 1593; lect: Evv. 
93. Berol. bibl. reg. Sachau 104: Evv (Evl?) Syr-Arab. 
„ . Berol. bibl. reg. Sachau 141. 

saec. XII: Evv (Evl?). 



840 IX. DE VERSIONIBUS. 

Berol. bibl. reg. Sachau 218. 

a. 1847 : Ew; insunt alia multa tlieologica. 

Berol. bibl. reg. Sachau 235. 

saec. XV: Evv (Evl?). 

Berol. bibl. reg. Sachau 301. 

saec? (vet): Evv Act lac 1 Pet 1 loh Paul. 

Berol. bibl. reg. Sachau 316. 

saec? (vet): Evv (Evl?). 

Erlangae bibl. universitatis MS. 19 olim 16. 

saec. VIII vel IX, in 4, membr, foil. 186: Evv; 
loh 11,47 — 21,25supplevitquiclam inchartis anno 1246, quo 
tempore codex Pauli monachi Turabdinensis fuit. lacobus 
Fetzer anno 1622 codicem Damasci emit, anno 1630 
universitati Altdorfianae legavit. Cf lohannes Conradus 
Irmischer, Diplomatische Beschreibung der MSS, welche sich 
in der koniglichen Bibliothek zu Erlangen befinden, Erlangae 
a. 1829, p. 194 — 197; Qt Handschriften-Katalog . . . Franco- 
furti ad Moenum et Erlangae, a. 1852, p. 4.5. Adlerus 
laudat, p. 15.16. 

Gothae bibl. ducalis MS. Arab. 1707^ 

saec? (vet), 25 X 17.5, chart?, foil. SVa^ ^ag ex 

Mt et Mc Syr- Arab. Cf Guil. Pertsch, Die arabischen 

Handschriften . . . zu Gotha, Gothae, vol.4 (a. 1883), p. 531, 

num. 2850. 

^ . Guelferbyti bibl. ducalis 3.1.300. Augusteus fol. 

(Heinemann. 2045). 

a. 634, 36X28.5, membr, foil. 288, coll. 2: Em. 
Teste Athanasio Kirchero consentit textus cum textu in 
bibliis polyglottis Antverpiensibus. Prope Damascum (in 
monasterio s. Sabae in vico Bethali?) scriptus. A. 1666 
dono dedit Kircherus codicem duci Augusto. Xapoleon codi- 
cem Parisios adportavit. Cf Otto de Heinemann, Die Hand- 
schriften der herzoglichen Bibliothek zu Wolfenbuttel , 11. Die 
Augusteischen Handschriften, I. Guelferbyti a. 1890, p. 186 
— 188; et Fridericus Adolfus Ebert, apud Henr. Orthob. 



1. OEIENTALES. (1.) SYJRIACAE. 841 

Fleischerum, Catalogus codd. mss. orient, bibl. reg. Dresdensis, 
Lipsiae a. 1831, p. 76a — 77a (ubi signatur hie codex 
Guelferb. Orient. 2). Brunsius descripsit hunc codicem in 
actis, Annales litterarii Helmstadienses, Helmstadiae a. 1782, 
vol. 2, p. 1, et apud Eiclihornium, Repertorium fur biblische 
vnd morgenldndische Liiteratur, pars 15, Lipsiae a. 1784, 
p. 153—168, pars 16, a. 1785, p. 107—117. 
1A0 Lipsiae bibl. univ. cod. Tischendorfianus 12. 

' saec. X vel XI, in 4, membr, foil. 140, coll. 2 Syr.- 
Arab: Evv Syr- Arab; deest Mt pars prior loh pars posterior; 
foil. 15 ex hoc codice Londinii sunt (vide supra, p. 834, 
cod. 46). Cf Tischendorfius, Serapeum, Lipsiae a. 1847, 
num. 4, p. 70.71 (sub num. 19), et Anecdota, a. 1855 
(et. 1861), p. 65.66. 
^ „„ Monaci bibl. reg. cod. Syr. 3 (orient. 62). 

saec.?, 28X20, foil. 207, coll. 2 ut videtur, 11.21: 
Evv; loh 21,20'' — 25 escidit. V. cl. losephus Schonfelder 
codicem descripsit in libro Verzeichniss der orientalischen 
Handschriften der k. Hof- und Staatsbibliothek in Munchen, 
Monaci a. 1875, p. 110—111. Non dicitur eum e libris 
Widmanstadii esse. 

Helvetia. 

(Ac 53 P52 [Apoc?]) Genevae bibl. urbis 13. 

saec? (non vet), in 12, chart: N. T. Cf lohannes 
Senebier, Catalogue . . . des 3fSS . . . dans la bibl. de la ville 
. . . de Geneve, Genevae a. 1729. 
lAP Genevae bibl. urbis 14. 

saec. : , m 4, chart : -tw. 

Italia. 
lAft Florentiae Laur. I. 56 (Assem. 1). 

'(a. 586?), in fol, membr, fol. 292; Carp, Eus-tab, 
(capp, lect, syn man saec. XII), sect, harm in ima 
pagina, subscr, |^aQr: Evv; deest Mt 1,1 — 23. Scriptus 
manu Rabulae calligraphi in monasterio s. lohannis in 
oppido Mesopotamiae Zagba (Beth Zagba); conferendus est 



842 IX. DE VERSIONIBUS. 

de subscriptione et anno Adlerus, N. T. verss.Syrr. p.ll — 13, 
cum tabula. Fuit saeculo circiter undecimo in monasterio 
s. Mariae de Maiphuc in provincia Botrensi, deinde in 
monasterio s. Mariae de Kannubin ubi permansit usque 
ad annum 1497. Cf Steph. Evodius Assemanus (et Anton. 
Franciscus Gorius), Bibliothecae Mediceae Laurentianae et 
Palatinae codicum mms (sic) orientallum catalog us, Florentiae 
a. 1742, p. 1 — 25 et tabulae 26 pictae; cf etiam Ant. Mar. 
Biscionius, Bibl. Med -Laur. eatalogxis Tonnis 1 : codd. orient, 
compledens, Florent. a. 1752, p. 169 — 199 cum tabulis 26. 
Ex nomine Longino litteris uncialibus Graecis in tabula 
crucifixionis scripto concludere licet pictorem vel tabularum 
picturarum exemplar originem a Graeco duxisse. 

^ „_ Florentiae Laur. I. 58 (Assem. 2). 

' saec.VIII; Carp, Eus-tab, sect, can, lect, syn: Evv. 
Fuit olim in monasterio Hardin dioecesis Tripolitanae, tum 
in monasterio s. Mariae in Janoch, demum in monasterio 
s. Mai'iae de Kannubin. Cf v. cl. G. H. Gwilliam, Studia 
bibl. et eccL, Oxon. a. 1890, vol. 2, p. 241 — 272 cum facs. 

108. Flor. Palat. Med. 31: cod. vetus chart: Mt ifc 1—4. 

Romae Vat. Syr. 12 olim Nitriensis 1. 

a. 548, in fol, membr, foil. 204; harm ima in pagina, 

sect, can, subscr: Evv. Scriptus Edessae in Mesopotamia 

cura Eusebii in usum monasterii s. Thomae, compactus anno 

718 et iterum a. 728. Fuit anno 1081 monasterii Scetensis 

s. Mariae. Cf Joseph Simonius Assemanus, Bibliotheca 

orientalis Clementino -Vcdicana, Romae vol. 1 a. 1719, vol.2 

a. 1721, vol. 3, pars 1 a. 1725, vol. 3, pars 2 a. 1728. 

Cf etiam S. E. et I. S. Assemanus, Bibliothecae apod. Vati- 

canae codicum mss catalogue, Romae a. 1758, pars 1, tom. 2, 

p. 27 — 35; — lac. Georg. Christianus Adler, Novi Test. 

verss. Syrr. Hafniae a. 1789, p. 3 — 10 cum tabula. 

, , „ Romae Vat. Syr. 13 olim Nitriensis 2. 
110. 

a. 736, in fol, membr, foil. 338; (capp man ser), 

harm ima in pagina, sect, can, subscr: Evv. Scriptus 



1. ORIENTATES. (1.) SYRIACAE. 843 

maun lohannis in castro TTrema, emendatus a Georgio 
episcopo. Fuit Abrahae epLscopi Hadetensis, deinde Lazari 
presbyteri et monachi Tur-Abdinensis ex oppido Beth- 
Manhem, qui anno 1211 codicem denuo compegit et 
Scetensi monasterio dono dedit. Cf Assem. Bibl. ap. Vat. . . . 
catalogus, pars 1, torn. 2, p. 36 — 47; Adler, p. 10.11. Estne 
hie Lazarus idem atque ille iam supra, p. 832, cod. 19, 
nominatus? 

^ . Romae Vat. Syr. 14 olim 18. 

' a. 956, in 8, membr, foil. 196: Evv. Cf Assem. 
Bibl. ap. Vat. . . . catalogus, pars 1, torn. 2, p. 47 — 49. 
, ^ , FRomae Vat. Syr. 15 olim 8. 

1 I 1 3i 

a. 1519, in fol, chart, foil. 180; lect: Evv. Romae 
scriptus. Cf Assem. Bibl. ap. Vat. . . . cat. pars 1, tom. 2, 
p. 49—59.] 

(Ac 54 P53) Romae Vat. Syr. 16 olim 10. 

saec.XIII, in 4, chart, foil. 285: Evv Act lac 1 Pet 
llohPaul (Phm Hebr). Prope Mosul scriptus. Cf Assem. 
Bibl. ap. Vat. . . . cat. pars 1, tom. 2, p. 59 — 61, et Adlerus, 
N. T. verss. Syrr. p. 20 — 23 cum tabula. 

(Ac 55 P54) Romae Vat. Syr. 17 olim 9. 

a. 1510, in 8, chart, foil. 478: Evv Act lac iPet lloh 
Paul (Phm" Hebr). In India scriptus. Cf Assemanus, 
Bibl. ap. Vat. . . . catalogus, p. 61 — 64, et Adler, p. 24.25 
cum facsimili. 

Romae Vat. Syr. 269. 

saec.XIII?, in fol, chart, foil. 308, coll. 2, Syr-Arab; 
syn: Evv Syr- Arab. Olim Assem. 12. 
« Romae Vat. Syr. 270. 

a. 1452, in fol, chart, folL455, coll. 2 Syr- Arab; 
syn: Evv Syr- Arab [litteris Syriacis]. In oppido Adris 
in monte Libano sito scriptus. Olim Assem. 13. 
^ . „ Romae Vat. Syr. 273. 

* saec.VII, in 4, membr, foil. 120: Evv. Desunt 
Ioh8,l — 11 et Lc 22,17.18. Olim Assem. 16. 



844 IX. DE VEESIONIBUS. 

_ Eomae Vat. Syr. 274. 

saec. X, in 8, membr, foil. 300; syn: Evv; desunt 
adult et Lc 22,17.18. Olim Assemani 17. 
.,„ Eom. Vat. Syr. 407. 

a. 1475, in fol, chart, foil. 461, coll. 2 Syr-Arab; 

syn: Evv Syr- Arab (Arab litt syr). Olim Assera. 150. 

Vix adferendi sunt MS. 447 Assem. 190 (Apoc) Roraae 

a. 1590 scriptus, et MS. 455 Assem. 198 saec. XV qui 

hodie desideratur. 

Snecia. 

.^„ olim Benzelii 7 (hodie Upsaliae?) 

' saec. ? , in 12, membr, foil. 225; capp Mt 74 vel 22, 
Mc40 vel 13, Lc 72 vel 23, loh 48 vel 20: Evv. Cum 
codicibus Syriacis Damasci servatis conlatus est. CfCarolus 
Aurivillius , Recensio codicum mss. ah Henrico Benzelio 
archiep. Upsaliensi in oriente colledorum, quos eius post fata, 
in bibliotheca sua instructisdma servabat Laurentius Benzel- 
stjerna, episcopus olim Arosiensis, Upsaliae a. 1802. 
.jj„ Benzelii 8. 

saec. ? , in 8, chart, foil. 240, coll. 2; capp, sect, mira- 
cula, parabolae: Evv. Valde a textu typis expresso differt. 

Russia. 

Petropoli bibl. caes. Orient. 619. 

a. 1518, in 4, membr?, foil. 113: Evv. Textus cum 
Gutbiriano anni 1664 consentit. Scriptus Romae manu 
Eliae bar Abrahami. Olim Dobrowskii. Cf Catalogue 
des manuscrits . . . orientaux de la bibliotMque imp>eriale 
de St. Petersbourg , Petropoli a. 1852, p. 560 — 561. De 
Elia cf S. E. et I. S. Assemanus, Bibl. apostolicae Vaticanae 
codd. mss catal. Romae a. 1758, pars 1, vol. 2, p. 57, 
num. 15 et p. 23, num. 9. 
199 Petropoli bibl. caes. 

saec. ? , in fol, membr, foil. 43 : fragm ex 3It Mc Lc. 
Cf Tischendorfius, Notitia, a. 1860, p. 65 (IV, 2). 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 845 

(b.) Actus et Epistulae Catholicae. 
1. (Evvl PI): AdCath. 2. (Evv 3 P2 Apoc2): 
ActYesh CathFhilox. S. (EwAVS): Act Oath. 4. (Evv 5 
P4): AdCath. 5. (Evv 6 P5): Ad Cath. 6. (Evv 7 
P 6): Ad Cath. 7. (Evv 8 P 7): Ad Cath. 8. (Evv 12): 
Ad. 9. (Evv 13 P8): AdCath. 10. (Evv 14 P9): 
Ad Cath. 11. (Evv 45 P 10): Ad Cath. 

America, 
-jj (P 13) Uticae iu provincia Novo Eboraco, v. cl. 

Roberti S. Williams. 

a. 1471, 26.2 X 18.7, chart, foil. 151 (152), coll. 2 
(21X5.6, 2 coll. = 12.5), 11. 25; prol (ex Greg Bar Hebr), 
capp, lect (Act Cath una serie, Paul una serie), subscr, 
syn, men, scholl margg: Ad Cath (epp septem) Paul 
(Phm Heb) pesh (antilegomena philox?). Sub fin sunt 
versus 132 in honorem trinitatis ut videtur a librario quo- 
dam ex Christianis sancti Thomae in provincia Malabar, ipso 
tamen eo tempore in Syria degente, scripti. Vetus codex, 
a librario illo illis versibus ornatus, erat Suleinuin cuius- 
dam in castello Husn Kifa ad flumen Tigrim quo in 
oppido exscriptus est codex hie ex illo impensis Davidis 
Syriaci ex urbe Homs. Guilelmus Fridericus Williams, 
Americanus in urbe Mardin verbi divini apostolus, codicem 
in Americam tulit. V. cl. I. H. Hall accurate examinavit, 
multa contulit, American Oriental Society, a. 1884, mense 
Octobri, p. xviii — xxi, et „A Syriac MS with the anti- 
legomena epistles" in actis Journ. of the soc. of hihl. lit. and 
exeg. June-Dec. 188Jf., Bostoniae, [a. 1885], p. 37 — 49. 

Aaglia. 
. o (P 14) Lond. mus. Brit. Richianus 7 162 (Forshall. 18). 

saec. XIV: Act Cath septem Paul (Phm Hebr). Manu 
Abrahami cuiusdam scriptus. 
, . (P15Apoc4) Lond. mus. Brit. Rich.7185 (Forshall .44). 

saec. XIV : Apoc Act Cath (septem) Paul (Phm Hebr) 
cum comm Dionysii. 



846 IX. DE VERSIONIBUS. 

(P 16 AcPi^i^lO) Lond. mus. Brit. Add. 14,474 

(Wright. 121). saec. IX; capp, lect: Pmd (Phm 

Hebr) Ccdh [lac 2 Pet ex vers Heracl] 1 Pet 2.3 loh lud 
[lloh Heracl]: patristica. 

(P 17) Lond. mus. Brit. Add. 14,680 (Wright. 122). 

saec. XII vel XIII ; capp in Act Cath 32, in Paul (54) ; 
lect: Act lac IPet lloh Pavl (Phm Hebr ut videtur). Basilius 
quidam anno 1256 venum dedit. 

(P 18) Lond. mus. Brit. Add. 14,681 (Wright. 123). 

* saec. XII vel XIII; capp in Act 32, in Paul (50); 

capp Coptica in Act 48 lac 7 1 Pet 8 1 loh 5 2 Pet 3; (lect, 

syn, lectt varr m ser): Act lac IPet lloh 2.3 loh 2 Pet (Jud 

excidit), Paul (Phm Hebr ud vid); mut. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,226 (Wright. 124). 

saec. XIII vel XIV: Act 23,15 — fin lac IPet lloh 
2 Pet 2.3 loh lud mut. 

Lond.mus.Brit.Add.14,473 (Wright.l25),foll.l-139. 

saec. VI: Act lac IPet lloh; foil. 8 suppl m saec. XIII. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,120 (Wright. 126). 

saec. VI: Act lac 1 Pet 1 loh. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,121 (Wright. 127). 

saec.A'^I; lect, syn: Act lac 1 Pet lloh. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,472 (Wright. 128). 

saec. VI vel VII: Act lac IPet lloh. Anno 624 
femina quaedam pretio 12 karat (y.eQUTia) emit emptumque 
ecclesiae Gadalta (Godola?) dono dedit. 

Lond. mus. Brit. Add. 18,812 (Wright. 129). 

saec. VI vel VII: Act lac IPet lloh. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,738 (Wright. 130), foil. 6.7. 
■ saec. XIII: ^dl 2,20— 13,5. 

Lond.mus.Brit.Add.17,228 (Wright.l31),foll.38-64. 

saec. XIII: lac IPet lloh. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,473 (Wright. 132), 

foil 140— 148. 
saec. XI : 2 Pet 2.3 loh lud. Manu Lazari scriptus. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 847 

27. (P51) est Evv Heracl. 7: Act Cath. 
Oxonii Bocll. A. 2909.126. 

saec. ? , in 4, chart, foil. 142, coll. 2; lect, syn: Act 
Cath. Cf lohannes Uri, Bibliothecae Bodleianae coclicmn 
mss. orientalium . . . catalogue, pars 1, Oxonii a. 1787, 
cod. Syr. num. 19. 

(P 52) Oxonii Bodl. Dawk. 23. 
saec.?, in 4, chart, foil. 16(?); lect: lloh lud Act 
Paul. Cf Urius, cod. Syr. num. 17. 
„ Oxonii Bodl. Pocock. 280. 

saec. ? , in 4, chart : 3 Pet 2.3 loh lud litteris Hebrai- 
cis; sequuntur varia profana. Cf Urius, num. 78. 
Bataria. 
31. (Evv 64 P38): Ad Cath. 32. (Evv 65 Act p^iioxen g 
Paul 39). 
33. (Evv67 P39): ActCath. 34. (Evv69 P40): ActCath. 

Gallia. 
35. (Ev^^70 F 41) -.ActCath. 36. (Evv 71 Y 42): ActCath. 
3 7 . (Evv 7 2 P 43) : J d Cath. 3 8 . (Evv 7 3 P 44) : Act Cath. 
39. (EwyI 4 F 4b) -.ActCath. 
4A (P 53) Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 36 (Zot. 46). 

a. 1218, in 8, membr, foil. 190: Act lac 1 Pet lloh 
Paul (Phm Heb). 
.. (P 54) Paris, bibl. nat. Syr. 27 (Zot. 47). 

a. 1398, in 8, chart, foil. 208; syn: Act lac 1 Pet 
lloh Paid. 
42 (P 55) Pill-is. bibl. nat. Syr. 28 (Zot. 48). 

a. 1493, in 8, chart, foil. 222; syn: Act lac 1 Pet 
lloh Paul. 
- „ (P 56) Paris, bibl. nat. Syr. 29 (Zot. 49). 

a. 1502, in 8, chart, foil. 226; syn: Act lac 1 Pet 
lloh Paid. 

Germauia. 
, . (P 57} Berolini bibl. reg. Diez. A. Quart. 105. 
a. 1275, in 4, chart, foil. 170; lect: Act Ejjp. 



848 IX. DE VERSIONIBUS. 

(P 58) Berolini bibl, reg. Sachau 3. 

saec. ? (vet), in ? , membr: Act (lac IPet lloh?) Paul 
(Phm Heb). 
. „ Berolini bibl. reg. Sachau 18. 

vetustiss., membr: Act lac IPet. 

(P 59) Berol. bibl. reg. Sachau 84. 

saec. XIV— XV; lect: Act Ejyp. 

(P 60) Berol. bibl. reg. Sachau 201. 

saec. ? (vet), membr: Act Paid. 
49. (Ew 88 P48) : Act Cath. 50. (E^-v 90 P49) : ActCath. 
51. (Eyy 91 FbO): ActCath. 

(P 61) Monaci bibl. reg. cod. Syr. 8 (Quatremfere), 

saec. VI, 26X18, foil. 61, 11. 35—38; capp-tab, titl, 
fittQt, subscr, lect: ^d 21,39— 22,25 28,11—31 (orixoi 
4149) Jac 1,1.2 i Cor 9,17 — 16,22 2 Cor Gal Eph (deest 
4,29—5,32) Phil Col 1.2Thess i Tim 1,1—4 2,14—6,21 
2 Tim Tit Phil 1—9 iJeftr 5,4 — 10,1. Cf Schonfeld (ut 
supra, p. 841, cod. 103) p. 115.116. 

HelTCtia. 

53. (Ewl04 P62): ActCath. 
Italia. 

54. (Evvll2P63):^dCWi. 55. (Evvll3P64):^cU:'af/i. 
(P 65) Romae Vat. Syr. 275. 

a. 1192, in 4, membr, foil. 127: Act lac IPet lloh 
Rom If {2 f) Cor Col l?{2r)Thess. Scriptus „in mouasterio 
s. Abrahami in regione Hacharitarum". Olim Assem. 18. 

(P 66) Romae Vat. Syr. 276. 

a. 1536, in fol, chart, foil. 259; syn: Act lac IPet 
lloh Paul. Olim Assem. 19. 

(P 67) Romae Vat. Syr. 277. 

saec. XV, in fol, chart, foil. Ill; lect: Cath (septem) 
Paul. Olim Assem. 20. 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 849 

(c.) Epistulae Paulinae. 
1. (EvY 1 Ac 1). 2. (Evv 3 Ac 2 Ac p1"1«^ 7 Ap 2). 
3. (Ew 4 Ac 3). 4. (E\^ 5 Ac 4). 5. (Ew 6 A 5). 
6. cEvv7Ac6> 7. (Evv8Ac7). 8. (Ew 13 Ac 9). 
9. (Ew 14 Ac 10). 10. (Ew 45 Ac 11). 11. (Ew 58). 
12. (Ew59). 13. (Act 12). 14. (Act 13). 15. (Act 14 
Ap4). 10. (Actl5 Ac ''^"o^lO). 17. (Actl6). 18. (Actl7). 

Aiiglia. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,476 (Wright. 133). 

saec. V vel VI ; Rom habet capp 2 1 : Paul (Phm Hebr). 

Lond. mus. Brit. Add. 14,480 (Wright. 134). 

saec.V vel VI; capp, subscr: Paul (Phm Hebr). 

Lond. mus. Brit. Add. 14,479 (Wright. 135). 

a. 534, 22 X 13, membr, foil. 101 : Paul (Phm Hebr). 
Scriptus impensis cuiusdam ex oppido Be-'Aital in pro- 
vincia Hims in usum monasterii cuiusdam Edessae. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,475 (Wright. 136). 

saec. VI; lect: Paid (Phm Hebr). 

Lond. mus. Brit. Add. 17,122 (Wright. 137). 

saec.VI; lect: Paul (Phm Hebr); hie illic mut. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,477 (Wright. 138). 

saec.VI vel VII; lect, subscr: Paul (Phm Hebr). 

Lond. mus. Brit. Add. 14,481 (Wright. 139). 

saec.VI vel VII; lect: Paul (Phm Hebr); mut passim. 

Lond. mus.Brit. Add. 14,669, foll.57-59 (Wright.140). 

saec.VI vel VII: 2 Cor 1,1 — U ITim 2,5-3,9 Hehr 
11,9—27. 

Lond. mus. Brit. Add. 14,478 (Wright. 141). 

a. 622: Pern/ (Phm Hebr); foil. 4 suppl m saec. XIII. 
Scriptus in usum lohannis, bar Sergii ex oppido Kaluga 
in provincia Serug, cui stetit 14 „karat". 

Lond. mus. Brit. Add. 14,666, fol. 56 (Wright. 142). 

a. 682: ITe^r 12,28— 13,25. 

Lond.mus.Brit. Add. 14,468, foll.l— 20 (Wright.143). 

saec. VII: fragm ex Rom 1.2 Cor. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 55C 



850 IX. DE VERSIONIBUS. 

Lond.mus.Brit.Add.l4,666,foll.51— 55(Wright.l44). 

saec.VII vel VIII: ^ Cor 6,2— 16 8,5—10,15. 

Loud. mus. Brit. Add. 17,123 (Wright. 145). 

saec. IX vel X: Paul (Phm Hebr). 

Lond.raus.Bnt.Add.l4,468,foll.21-.33 (Wright.146). 

saec. X vel XI : fragm ex 2 Cor Gal. 

Lond. mus. Brit. Add. 17,227 (Wright. 147). 

a. 1254: Paul (Phm Hebr). Scriptus in monasterio 
lohannis minoris (Abba Yuhannan Ze'ura) in deserto 
Scetensi manu monachi Persici ex oppido Sigistan nomine 
Behnam, qui codicem monasterio Mariae Deiparae dono dedit. 

Lond. mus.Brit.Add.l 7,224, foll.67— 70 (Wright.148). 

saec. XIII: i?om 1,1— 4,16. 

it. foil. 71.72 (Wr. 149): s. XIII: i?om 5,12— 6,22. 

it. foil. 73.74 (Wr. 151): s.XIII: Hehr 12,5—13,25. 
35. Lond. mus. Brit. Add. 14, 691, foil. 110-1 14 (Wr.l50). 

saec. XIII: i?om 15,14— 33 i Cor 2,4— 5,10. 

item Add. 14,738, foil. 8.9 (Wright. 152). 

saec. XIII vel XIY: J7e6r 12,13— 13,19. 

Lond.mus.Brit.Add. 17,228, foil. 1-37 (Wright.153). 

saec. XIII : excerpta ex 1 Cor — Tit Hehr lac 1 Pet 

Oxon. Bodl. Marsh. 86. 

saec. ? , in 4, chart, foil. 108, text litt rubr comm 
litt nigr: Paul cum comm. Cf Urius (ut supra, p. 836, 
cod. 60), cod. Syr. num. 20. 

Batavia. 38.(Evv64Ac31). 39.(Evv65AcPii»°^8). 

(ilallia. 

Paris, bibl. nat. Syr. 30 (Zot. 50). 
■ a. 1187, in 8, chart, foil. 214: Paul Syr- Arab. 
41. (Ew 67 Ac 33). 42. (Eyv 69 Ac 34). 43. (Ew 70 
Ac 35). 44. (Evv 71 Ac 36). 45. (Ew 72 Ac 37). 
46. (Evv 73 Ac 38). 47. Ew 74 Ac 39). 48. (Ew 88 
Ac 49). 49. (Evv 90 Ac 50). 50. (Evv 91 Ac 51). 
51. (Evv»^eraci7 Acpesi^27). 52. (Ac 29). 53. (Ac 40). 
54. (Ac 41). 55. (Ac 42). 56. (Ac 43). 



1. ORIENTALES. (1.) SYRIACAE. 851 

Gei'inania. 

57. (Ac 44). 58. (Ac 45). 59. (Ac 47). 60. (Ac 48). 
61. (Ac 52). 

Helvetia. 62. (Evv 104 Ac 53). 

Italia. 
63. (Evy112 Ac 54). 64. (EwllS Ac 55). 65. (Ac 56). 
66. (Ac 57). 67. (Ac 58). 

(d.) Lectionaria. 
Lectionaria Syriaca incipiunt inde a die festo Epiphaniae, 
desinunt dominica mortuorum. Pleraque nihil exhibent uisi 
lectiones in dies domiuicales, quibiis adiunguntur interdum 
lectiones in dies feriales per tempus ieiuniorum et per 
hebdomadem resurrectionis. Lectionaria quae festalibus 
solis diebus inserviunt incipiunt inde ab adnuntiatione 
Zachariae vel virginis, nativitate lobannis, nativitate lesu. 
Saepius praeterea quam in lectionariis Graecis coniunguntur 
uno libro lectiones ex Vetere Testamento cum lectionibus ex 
Novi Testamenti parte posteriore. Cf de lectionariis in 
Museo Britannico Forshalliani catalogi 24 (Rich. 7168, 
pauca ex N. T.), 25 (Rich. 7169; conferas quaeso, si scire 
vis qui loci in ecclesia Syriaca saeculo duodecimo publice 
lecti sint), 26 (Rich. 7170), 28 (Rich. 7172), 29 (Rich. 
7173, e monasterio Mar Gabrielis prope Mosul), 30 
(Rich.7174, e provincia Mosul), 31 (Rich.7175, anno 1574 
scriptus), 32 (Rich. 7176, cum versione Arabica, anno 1683 
scriptus); — 25.26.28 sunt lacobitarum, 24.29.30.31.32 
Nestorianorum ; e versione Philoxeniana Forshall. 27 
(Richian. 7171, anno 1173 scriptus) lacobitarum. — 
Adeundi sunt praeterea Flor. Laur. 1. 11; Rom.Yat. Syr. 19 
dim 11 (Assam. Bihl. ap. Vat. . . . cat. pars 1, tom. 2, 
p. 70 — 103), 20 olim 64 Evl Melchitarum, anni 1215 (Assem. 
p. 103— 136), 21 olim 41 Apl anni 1041 (Assem. p. 136— 
174), 22 olim 12 Jpl anni 1301 (Assem. p. 174—188), 
23 Apl Syr-Arab (Assem. p. 188—195); cf 35 (Heracl), 



852 IX. DE VERSIONIBUS. 

36 (Evv Heracl et Paul Pesh) et missalia 25.26.28.29.31. 
32.33.34; Assem. vol. 1, p. 582 a, num. 5 Syr, et num. 
6 Syr-Arab, et p. 616a, num. 41; 278 olim Assem. 21, 
279 olim Assem. 22, 280 olim Assem. 23, 281 olim Assem. 
24, 352 olim Assem. 95, 445 olim Assem. 188. — Hauniae 
bibl. reg. Syr.- Arab. 1 : iuxta ritum Graecorum. — Novi Eboraci 
V. cl. Isaaci H. Hall: saec. XIII, 25X17.5, chart, foil. 95 
(olim 108), coll. 2 (17X6:2 coll = 12), mut: Evl (loh i^d 
Mt Lc (ja^.-'AVQ.) in ordinem Graecum redactum. Textu cum 
plurimis codd Syriacis consentit. Olim in monasterio laco- 
bitieo-Romano Damasci. C.V.A. Van Dyck Americo-Beiru- 
tensis, ille qui biblia sacra Arabice vertit, anno 1877 codicem 
viro el. Hall dono dedit. Hallius contulit fusiusque de codice 
disseruit, Journal of the American Oriental Society, vol. 11 
(a. 1885), p. 287—325; — Novi Eboraci v. cl. W. H. 
Wardi : saec. ? , 37.5 X 26.2, membr?, fol. 1, coll. 2, 11. 23 : 
fragm ex Evl (Mt Lc loh). Cf v. cl. I. H. Hall, Journal 
of the American Oriental Society, a. 1885, mense Maio, 
p. vi; et The Independent, Novi Eboraci a. 1885, die 19 
Martii, p. 366 d— 367 a; — v. cl. A. L. Longi CP (hodie 
in America?): membr: fragm Evl; Mt 16,18.19.21 (hard). 
Cf v. cl. I. H. Hall, American Oriental Society, a. 1885, 
mense Maio, p. vi; — Bostoniae bibliothecae societatis 
„American Board of Commissioners for Foreign Missions" : 
a. 1216, 23X17.5, chart, foil. Ill, coll. 2, 11.19: ApL 
Cf V. cl. I. H. Hall, Journal of the society of biblical literature 
and exegesis Jun.-Dec. 1888, Bostoniae [a. 1889], p. 1 — 13. 
— Paris, bibl. nat. Syr. 37 (Zot. 59) : saec. (?), in 4, chart, 
foil. 216: fragmenta tria Evl (Pesh et Heracl); Paris, 
bibl. nat. Syr. 22 (Zot. 51): a. 1138, in 4, membr, foil. 118: 
Evl (heracl); incipit de adventu quern dicunt. Cf etiam 
Peshitta Ew 12. — Item Berolini bibl. reg. Diez. A. Fol. 38: 
a. 1500, in fol, chart, foil. 295, coll. 2: Evl. E monte 
Libanon; — Berolini bibl. reg. Diez. A. Fol. 36: a. 1563, 
in fol, chart, foil. 333, coll. 2: Evl. E provincia 



1. OEIENTALES (1.) SYRIACAE. 853 

Tripoli; — Berolini bibl. reg. Orient. Fol. 354: saec. XII 
vel XIII et XVII vel XVIII, in fol, chart, foil. 274, 
coll. 2 : Evl partim versionis Peshitta partim Heracleensis. 
Inlustris ille Moltke de patriarcha Mausiliensi a. 1838 emit; 
— Berolini bibl. reg. Sachau 14: vet., membr: fragm lectio- 
narii {Evlf); — Berolini bibl. reg. Sachau 20: vet., membr: 
fragm Efvl; — Berol. bibl. reg. Sachau 32.36.38: exemplaria 
Aplf 40.42.44.46.48.50.54.56.74 (Arab?). 76.100.128.197. 
304.— ItemBenzeliilO(hodieUpsaliae?): a. 1497, in fol: Evl. 
Manu losephi diaconi iussu fortasse abbatis lohannis ex 
urbe Caphur; — Benzelii 11: a. 1555, in fol: £t;/ Syriace 
cum comm Arabico. Manu David Basi diaconi iussu 
episcopi lohannis Ibn Marhum in regione Ti'ipolitana, 
Olim monasterii Mar Dgiar Habas. 



d. Versionis Philoxenianae- Heracleensis. 
De distinctione inter formam huius versionis priorem et 
formam posteriorem vix certa poui possunt. Exspectamus 
finem curarum et studiorum vv. ell. Isaaci H. Hall et 
lohannis Gwynn. Inde suspicari licet, quam incerta sit 
haec quarta codicum series. 

(a.) Quattuor Evangelia. 

Anglia. 

(Ac 1 P 1). Cantabrigiae universitatis Add. 1700. 

a. 1170, 23.7X16.2, membr, foil. 216, coll. 2, 
11. 37 — 40; Euth, lect tab: Evv Act Cath (septem) 
1.2 Cl&ni Paul (Phm Heb.). Anno 1170 in monasterio 
Mar Saliba in monte sacro prope Edessam, impensis viri 
Rabban Basilii etiam Bar Michaelis Edessensis vocati, manu 
Sahdae Edessensis scriptus. Cilicia a Tataris devastata 
reportatus est codex in urbem Sebaste (Siwas) ibique a 
viro Rabban Daniel bar Hannun emptus et ecclesiae Mar 
Theodori a. 1284 dono datus. Fuit lohannis sive Yuhannan 
dicti Stephani evico Beth Severina, barYeshua, bar Behnam. 



854 IX. DE VERSIONIBUS. 

In catalogo librorum lulii Mohl Parisiensis , Pai'isiis 
a. 1876 post eius mortem venum datorum, est num. 1796. 
Robertus L. Bensly, Cantabrigiensis, accuratius examinavit, 
et finem epistulae ad Hebraeos edidit, Tlie Harklean 
■version of the epistle to the Hebrews chap. XI.28 — XIII.25. 
noiv edited for the first time with introduction and notes 
on this version of the epistle, Cantabrigiae a. 1889, cum 
facsimili. 

q Lond. mus. Brit. Richianus 7163 (Forshall. 19). 

saec. IX vel X, in fol, membr, foil. 36, coll, 2 ; capp 
(Mt 68 Le 83 loli 19), subscr cui additur numerus 
miraculorum (Lc 22 Ioh8), parabolarum (Lc 27 loh 5), 
testimoniorum (Lc 16 loh 25): i¥a,l— 9,14 16,1 —23,6 
ilfc5,24— 11,4 ic 24,45 — /o/i 1,48 11,41 — 12,12 15,11 
— 16,13 21,14 — fin. Subscriptio generalis Thomae dicit 
eum codicibus duobus Graecis usum esse. Facs in catalogo 
Forshallii exstat. 

„ Lond. mus. Brit. Richianus 7164 (Forshall. 20). 

saec. XI vel XII; lect: Evv. Manu Gabrielis monachi 
filii Sergii monachi et presbyteri „qui genus ducit ex 
Caphrasalta civitate". 

. Lond. mus. Brit. Richianus 7165 (Forshall. 21). 

saec. XIII; sect, harm in ima pag, lectt varr, subscr 
(sect, mirac, testim): Evv; desunt Mtl,l — 16,2 Ioh8,45 
—10,12 11,2—39 12,40—13,21 13,33-36 14,10— fin. 
Inest (post loh 16,13) fialium exhibens partem historiae 
passionis domini ex quattuor evangeliis contextae, quae 
in codicibus Philoxenianis baud raro rejjeritur evan- 
geliis adnexa: Mt 26,40.41 Lc 22,43.44 Mt 26,42— 50 
loh 18,4— 9 Mt 26,50 loh 18,10.11 Mt 26,52— 54 Lc 
22,51 Mt 26,55 Lc 22,52.53 Mt 26,56 Mc 14,51.52 
loh 18,12—14. 

_ Lond. mus. Brit. Richianus 7166 (Forshall. 22). 

saec. XV vel XVI; capp, lect, subscr: Em; desunt 
Mt4,25— 5,16 21,4—16 Mc 15,39— 44; m rec suppl 



1. OEIENTALES. (1.) SYEIACAE. 855 



Mtl,l— 4,25 5,15—43 9,17-35 Ioh7,4— 22 21,2—16. 
Manu Salomonis scriptus. Emit anno 1812 diaconus 
losua filius Thoniae Sareptani e vico Beth lamaa Sheba, 
a Gaggaeo (?) filio Cushbae Hubib, testibus presbyteris 
Georgio filio Matthaei Sherinensis et losepho filio Cadrashnu. 
„ Lend. mus. Brit. Richianus 7167 (Forshall. 23). 

saec. XVI: Mt 1,1—4,21 5,39—6,9 6,29—10,16 
10,39—11,19 13,24-41. 

(Pesh Ac 27 P 51). Lend. mus. Brit. Add. 17,124 

(Wright. 65). 

a. 1234, 24X16, membr, foil. 173, coll. 2, 11. 36; 
lect, syn: Evv versione Heracleensi, tum Peshitta versione 
Act lac IPet lloh Paul (Phra Hebr); desunt Mt 1,1—4 
5,39—21,4(5) 21,35(36)— 27,22(23) 27,58(59)— 28,20 
Mcl,l — 15,33(34). Manu Isaaci iussu Theodori monachi 
in monasterio Nati:)ha supra monasterium Ananiae ad 
orientem urbis Maridin. Anno 1516 fuit in monasterio 
Mariae Deijjarae, quo tempore Gregorius metropolitanus 
Hierosolymitanus adnotationes nonnullas scripsit iussu 
Severi abbatis, qui codices multos bibliothecae inseruit. 

Lend. mus. Brit. Add. 14,469 (Wright. 120). 

a. 936, 34.5X25.7, foil. 205, coll. 2, 11.20—27; capp 
ut in codd Gr, sect, can, harm in ima pag, hie illic 
lect: Eiw. Scriptus manu presbyteri lohannis in deserto 
Scetensi in usum abbatis Mosis Nisibeni. 

(Ac 3 P 3). Oxonii collegii Novi 333. 

saec. XI, in ? , chart, foil. 273, coll. 2; Carp, Eus-t, 
prol, Euth: K T.; deest Hebr 11,27 -13,25. Glim 
Glocestri Ridley. losephus White edidit Act et Epp ex 
hoc codice Oxonii a. 1799, cf supra, p. 823. 

(Ac 4 P 4). Oxonii collegii Novi 334. 

saec. XI, in fol, chart, foil. 197, coll. 2; syn: N.T.; 
deest Hebr capp. 12 et 13. 
^ ^ Oxonii Bodl. Dawk. 3. 

saec. ? , in fol, membr, foil. 178, coll. 2; harm in 



856 IX. DE VERSIONIBUS. 

ima pagina: Evv ex versione Heracleensi; desunt Mtl,l 
—8,33 Ioh21,13— fin. Cf Urius, cod. Syr. num. 14. 
[Oxonii Bodl. Pocock. 316. 

saec. XVII, in fol, chart: Evv versionis Heracleensis, 
manu Samuelis Clerici architypographi Oxoniensis de- 
scripta. Cf Urius, cod. Syr. num. 16]. 

Gallia. 
. ^, Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 87 (Zot. 52). 

a. 1165, in 8, chart, foil. 223; capp-t: Evv. 

Paris, bibl. nat. Syr. 20 (Zot. 53). 

saec. XII, in 8, membr, foil. 174: Evv. 
. . Paris, bibl. nat. Syr. 23 (Zot. 54). 

a. 1192, in 8, membr, foil. 242; Carp, Eus-t, capp-t, 
harm in ima pag, syn: Evv; m ser addit in marg peri- 
copen de adultera ex versione abbatis Mar-Paul. Cf 
Adlerus, N. T. verss. (ut supra, p. 807, adn. 1), p. 55 ss. 

Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 86 (Zot. 55). 

a. 1203, in 8, membr, foil. 199; capp-t, syn m ser: 
Evv; m ser folia nonnulla supplevit versionis vero Peshitta. 

Paris, bibl. nat. Syr. 12 (Zot. 56). 

a. 1264, in 4, chart, foil. 191; syn: Ew; post fin 
loh exstat pericope de adultera (ut Syr. 23), item epistulae 
Abgari et lesu. 

Paris, bibl. nat. Suppl. S\t. 14 (Zot. 57). 

saec. XIV, in 4, chart, foil. 348: Evv Syr- Arab 
(Carshuni). Exscriptus ut videtur ex codice anni 871. 

Paris, bibl. nat. Suppl. Syr. 77 (Zot. 58). 

a. 1480, in 8, chart, foil. 300; syn: Evv. 

(iermauia. 

Berolini bibl. reg. Diez. A. Oct. 161. 

saec. XI vel XII, in 8, chart, foil. 241, coll. 2; 
lect: Evv. 

^ olim Altdorfiae (hodie Monaci ? non in bibl. reg.). 

saec. XII ? , in ?, in membr: Evv; loh 11,48— 21,25 
man rec. Cf Adlerus, p. 15 — 16. (Inest man sec. a. 1244). 



1. OEIENTALES. (1.) SYRIACAE. 857 

Hibernia. 

„. (Ac5Apl) Dublinii collegiiTrinitatis B.5.16. 

■ saec. XV, in 4, chart: Ioh7,53—8,ll 2 Pet 2.3 loh 
lud Apoc; sequitur tractatus Ephraemi Syr „de sapieutiae 
et scientiae amore". lussu archiepiscopi Usserii anno 1625 
ex Oriente latus est codex. Ludovicus de Dieu codice 
usus est. Ex hoc codice hausit Waltonus loh 7,53 — 8,11. 
Fusius de hoc codice disseruit v. cl. lohannes Gwynn, 
On a Syriac 3IS (cf supra, p. 818, adn, 4). 

Italia. 
„ Flor. Laur. I. 40 (Assem. 3). 

a. 757 ; (Carp, Eus-tab, syn m ser), sect, can, harm 
in ima pag, subscr, capp, sect, miracula, parabolae, fiaQz, 
pict: Evv. Olim in monasterio s. Mariae de Kannubin. 
„„ Romae bibl. Angelicae. 

■ saec. XIII ? , in fol, membr, foil. 139, coll. 2: Evv. 
Textus „maxime a reliquis [Heracleensibus] abhorret, sed 
saepe consentit cum Graeco"; cf lac. Georgius Christianus 
Adler, Novi Testamenti versionea Syriacae . . . Hafniae 
a. 1789, p. 59—63, et 74, lin. 4.5. 

f.. Romae Vat. Syr. 18 olim 34. 

a. 1481, in 8, chart, foil. 184; lect: loh. Olim in 
monasterio Deiparae in deserto Scetensi. Cf Assem. Bibl. 
ap. Vat. . . . cat. pars 1, torn. 2, p. 65 — 70. 
_ (Ac 6 P 5) Romae Vat. Syr. 266. 

saec. VII, in 4, membr, foil. 226, coll. 2; syn: Evv 
Act Cath Paul. Olim Assemaniorum (unde A. 9), a quorum 
heredibus jDontifices maximi codices emerunt. Cf Mains, 
Scr. vet. nova coll., vol. 5 (Romae a. 1831), pag. series 
altera, p. 4. Hie videtur esse Adleri (ut cod. 23), p. 63.64, 
Assem. 1, codex sola evangelia continens. 
jjn Romae Vat. Syr. 267. 

* saec. VIII, in fol, membr, foil. 163, coll. 2; harm 
in ima pag, syn: Evv. Olim Assem. 10. Cf Adler (ut 
cod. 23), p. 64.65. 



858 IX. DE VERSION IBUS. 

q_ Romae Vat. Syr. 268. 

saec. ? , in fol, membr, foil. 172; Eus-tab, harm in 
ima pag, lect, syn: Evv. Olini Assemaniorum 11. Cf 
Ang. Maius, Scr. vet. nova collectio, vol. 5 (Romae a. 1831), 
pagiuarum series altera, p. 4.5. Maius putavit Thomam 
Heracleensem manu propria hunc codicem scripsisse a. 615. 

„„ Romae Vat. Syr. 271. 

• a. 1492, in fol, chart, foil. 361, coll. 2 Syr- Arab; 
syn: Evv Syr-Carshunice. Olim in ecclesia Deiparae pagi 
Clebini in Cypro. Erat Assem. 14. 

^^ Romae Vat. Syr. 272. 

* a. 1487, in fol, chart, foil. 257, coll. 2; syn: Evv. 
Olim Assem. 15. 

(b). Actus et epistulae catholicae. 

1. (Evv 1 P 1). 2. (Evv 7 P 2). 3. (Ew 9 P 3). 

4. (EvvlOP4). 5. (Evv21 Apl). 6. (Evv 25 P5). 

7. (Evv pe^i^ 3 Ap pi"io-^ 2). 8. (Evv p'^^'^ 65). 9. (Act p^^^^ 
2). 10. (Act Pesii 15): saec. IX: lac 2 Pet 1 loh; lectt 
varr in mg. 

(c.) Epistulae Paulinae. 
1. (Evv 1 Ac 1). 2. (Evv 7 Ac 2). 3. (Evv 9 Ac 3). 
4. (Evv 10 Ac 4). 5. (Evv 25 Ac 6). 



(d.) Apocalypsis. 
Anglia. 

1. (Evv21Ac5). 2. (EvvPe^h3Acphiiox7^, 3. (Act 3). 

4. (Act 14 P 15). 

- Oxonii Bodl. 3980.13. 

a. 1628, in 4, chart: fragm Ai^oc Syriace inter alia 
varia. Cf Urius, cod. Syr. num. 6. 
Bataria. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. Hebr. Scaliger. 18 
" (Goeje 2345). 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 850 

saec. XVI, in 8, chart, foil. 61: Ajyoe. Manu Casparis 
scriptus (cf cod Venet. s. Marci, Tregelles Inir. p. 280 
[ed. 1856]), qui anno 1582 codicem Apocalypsis scripsit. 
Ex hoc codice edidit Ludovicus de Dieu Apoc (cf supra, 
p. 817.818). De hoc codice cf v. cl. E. Gwynu, On a 
Syriac MS (ut supra, p. 818, adu. 4), p. 46. 



De evangelii lectionibus cf supra, p. 851 — 853, et 

Romae bibl. Barberinae 105: saec. ? , in fol, membr, 

foil. 176: Evl in dies selectos. Cf Adlerus, p. 66 — 74. — 

Romae in collegio „de propaganda fide": a. 1577: Evl. 



(2.) AEGYPTIACAE.i 
Certe saeculo tertio medio, quo tempore sanctus An- 
tonius puer evaugelia in ecclesia audiebat (vix est fabula),'-^ 
immo veri similiter iam saeculo secundo exeunte ex- 
stabat versio Aegyptiaca,^ sed de interpretibus nihil scimus."^ 
Tres linguae Aegyptiacae dialectic Memphitica, Thebaica, 
et Bashmurica in totidem versionibus exhibentur; e quibus 

^ De his versiouibus Aegyptiacis scrii^sit I. B. Lightfootius apud 
Scrivenerum , Plain In/rod. ed. 3, Cantabr. a. 1883, p. 365 — 405; 
mihi quoque auxilio esse voluit vir inlustris Lightfootius nunc morte 
a nobis ereptus. Cf Woide-Ford, Appendix ad editionem iV^. T. Gr. 
e cod. ms. Alexandrino, Oxonii a. 1799. 

■^ Consentiente v. cl. rei historicae peritissimo Alberto Hauck, 
rationes v. cl. Hermanni Weingarten, Der Ursprung des Bldnchtums, 
Gothae a. 1877, pp. 10 — 22, accipere nolo. 

^ Sternius vult versionem saeculo tertio ad finem vergente 
exstitisse; vide adnotationem 5 quae sequitur. 

* V. cl. Agapius Bsciai, episcopus Cariopolitanus, librum Hiob 
Thebaice scriptum repperit cui deerant ea quae Origenes e versione 
Theodotionis hausit, unde videtur versio Thebaica huius libri Origene 
anterior esse, cf acta, Moniteur de Rome, die 26 Oct. a 1883. 

® Cf tamen Ludovicus Stern, ,,Koptische Sprache und Literatur," 
inlibro Erschii et Gruberi, Allgemeine EncyklopHdie der Wissenschaften 
U7id Kilnste, iiars 39, Lipsiae, a. 1886, p. 26b — 36a. Eodem in libro, 
p. 2 5a — 2 6b, invenies Bernard! Punjer dissertationem de ecclesia Coptica. 



860 IX. DE VEESIONIBUS. 

Memphitica versio et Thebaica suam quaeque originem e 
Graeco sine mutua affinitate trahere videntur, Bashmurica 
saeculo fortasse tertio exeunte e Thebaica fluxisse. 

Schisma inter lacobitas et Melchitas ortum penitus 
separavit Coptitas ab ecclesia Constantinopolitana et effecit 
ut versio Alexandrina pura conservaretur; et cum post 
annos centum quinquaginta Arabes inciperent linguam 
Copticam exj^ellere, Coptitas impediverunt quominus ver- 
sionem illam antiquam et puram corrumperent. Quam 
puritatem recognoverunt viri rei criticae periti qui saeculo 
duo decimo in Aegypto floruerunt. Codex antiquissimus 
anno inscriptus, anno scilicet 1174, re vera textum continet 
antiquum. Deinde in omnibus fere codicibus ars critica 
apparet, corruptelaeque cum perspectae sunt corriguntur aut 
indicantur. Sic subscriptio codicis saeculo quarto decimo 
scripti diserte notat scribam quendam Gabriel, qui anno 
1250 floi'uit, fideliter diligenterque textum eius ab omnibus 
corruptelarum Graecarum Syriacarum ceterarum sordibus 
purgasse. Hinc efficitur codices quos habemus, licet iuniores 
sint, haudquaquam tamen esse neglegendos. 

a. Memphitica.^ Dialectus Aegypti inferioris Memphi- 
tica,^ interdum ex Ai'abico nomine Bohirica dicta, olim 
quia sola cognita erat Coptica nominata (unde Tischen- 
dorfius cop siglum adhibuit), satis apta erat ad 

^ Graeca reddenda. Ubi carebat, saepe etiam ubi 
non carebat, dialectus proprio verbo, mutuata est a Graeco. 
Neque tamen distingui potest inter lectiones varias quae vel 
participium vel verbum finitum praebent. Praeterea cum 

^ Sententia Sternii confecta est jJi'imum versio Sahidica, turn 
Memphitica, turn demum Subsahidica quam Bashmuricam dicimus. 

'^ Conferenda sunt tamen verba Ludovici Stern viri dialec- 
torum Coptiearum peritissimi, Koptische Grammatik, Lipsiae a. 1880, 
p. 1 — 2 et 11 — 15. los. Evodio Assemano teste, Bibl. Med. Laur. et 
Pal. cat. Flor. a. 1742, p. 54, demonstratat martyrologium Copticum 
biblia e Graeco, Chaldaico, Hebraico in linguam Copticam a monachis 
in Thebaide saeculo quarto (anno circiter 336) translata esse. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 801 

passivum desit, passiva Graeca per personam tertiam 
pluralis activi impersonaliter usurpatam redduntur.^ Light- 
footius arbitrabatur banc versionem optimam esse et 
praeferendam versionibus Syriacae veteri et Latinae veteri 
in usos criticos, ut quae textum primae notae praeberet. 

Continet versio Memphitica Novum Testamentum 
totum sed inferiorem locum tribuit Apocalypsi, quae 
plerumque separatim exscripta est; haec opinio de Apoca- 
lypsis auctoritate facile intellegitur ex iis quae Dionysius 
Alexandrinus (clar. a. 233 — 265) contra ilium librum 
protulit. Omittitur Apoc etiam in vocabulariis Copto-Arabicis, 

Partes singulae N. T. in hunc ordinem redactae sunt: 
EvA' Paul Cath Act. Evv : Mt Mc Lc loh, in vocabulariis 
saepe: loli Mt Mc Lc;- — Paul plerumque: Thess Heb Tim; 
— Cath: lac 1.2 Pet 1.2.3 loh lud. 

Fellius (ut supra, p. 223) anno 1675 accepit lectiones 
varias Memphiticas a Thoma Mareschallo (* 1621, f 1685), 
qui mortuus est antequam editionem evangeliorum Copticam 
curare posset. Millius usus est lectionibus ex schedis Mare- 
schalli (codd. 3.4.5, infra, p. 869) et lectionibus a Ludovico 
Pickio e codicibus Parisiensibus regiis (331.336.398) 
conlectis. David Wilkinsius (indeTischendorfii coji""" vel ^^^'^) ^ 

^ Interdum usurpatur persona tertia singularis, ubi subiectum 
singulare subintellegi potest. Praeterea forma verbi qiialitativa hie 
illic passivi locum tenet. 

® Haec mibi videntur ordinem librorum in ecclesia per annum 
legendorum sequi. 

^ Wilkins, N. T. Aegyptium vulgo Copticum ex 31SS Bodleianis 
descripsit , cum Vaticanis et Parisiensibus contulit, et in Latinum 
sermonem convertit D. W. Oxon. 1716. Lightfootius notat Wilkinsium 
1 Cor 13,3 verba MemiDhitica pro 'ira y.ui'/rjawijai ,,ut comburar'' 
vertisse, unde etiam Tattamum in lexico suo significationem ,,in- 
cendere" dare pro ujOTiycv et ad hunc locum provocare, etsi semper 
significet verbum ilium ,,laudare" sive ,,glorificare". Textus evan- 
geliorum Wilkinsii, nonnullis emendatis e codice Evv 11, curatiis est 
Londinii a. 1829 a Tattamio in usum societatis „British and Foreign 
Bible Society" in editione evangeliorum Copto-Arabica. 



862 IX. DE VERSIONIBUS. 

natu Borussus r„Wilke"), edidit Oxonii anno 1716 N. T. 
Coptice, sed tam neglegenter ut textus interdum secum non 
congruat et versio Latiua uiinime cum Copticis conveniat. 
Crozius (La Croze) commimicavit lectioues paucas e codici- 
bus Berolinensibus cum Bengelio, et Woidius^ conlationem 
primi Marci capitis e codice Berolinensi exhibuit. 

Annis denique 1846.1847 prodierunt Lipsiae evangelia 
Coptice cura Mauritii Gotthilf Schwartze.- unde Tischen- 
dorfii co]/'^^ vel ^'^^^^, qui codicibus duobus Berolinensibus 
(cf infra, p. 875, Evv 26 Diezii unde Tischendorfii cop^^, 
Evv 27 Petraei unde cop^^^^) usus est et lectiones Copticas 
cum lectionibus Tischendorfii, Lachmanni, codicis Ephraemi 
comparavit. Schwartzio raortuo Alexander de Humboldt 
exemplar Schwartzianum Novi Testanienti editionis Copticae 
Wilkinsianae, in quo Schwartzius conlationes suas notaverat, 
dono dedit Paulo Boetticher (posterius de Lagarde), qui actus 
et epistulas Halae anno 1852 edidit,^ omissa versione Latina, 
lectionibus variis in margine exhibitis. Ad epistulas Paulinas 
edendas adhibuit Boetticherus conlationes duorum codicum 



* Woide, Appendix (ut supra, p. 859, adn. 1), p. [13] — [18]. 

^ Schwartze, Quatuor evangelia in dialecto linguae Copticae 
Memphitica perscripta, ad codd. 3IS. Copticorum in regia bibliotheca 
Berolinensi adservatorum nee non libri a Wilkinsio emissi fideni 
edidit, emendavit, adnotationibus criticis et grammaticis, variantibus 
lectionibus expositis utque textu Coptico cum Graeco [N. T. Tischen- 
dorfii a. 1841, Lachmanni a. 1842, codicis Ephraemi a Tischendorfio 
editi a. 1843] comparato instruxit 31. G. S. Lipsiae (Mt Mc a. 1846, 
Lc lo a. 1847). De Schwartzio cf InteUigenzblatt zur allgemeinen 
Ziteratarzeitung, Halae et Lipsiae a. 1849, num. 1, coll. 1 — 8. Henri- 
cus Tattani ^jresbyter ecclesiae Anglicanae edidit, sub auspiciis 
societatis scieutiae Christianae promovendae causa institutae, in 
usum et patriarchae et ecclesiae Aegyptiacae, N. T. Coptice e codice 
patriarchali cum codicibus Tattami etCurzouii conlato; variae lectiones 
non dautur: T/ie book of the four holy gospels, [Londinii?], a. 1847. 
The second book of the N. T. a. 1852. 

^ Boetticher, Acta apostoloruin Coptice, Halae a. 1852; Epi- 
stulae Novi Testanienti Coptice, Halae a. 1852. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 863 

Anglicorum (tattamiani et curetoniani dictorum, a Schwartzio 
conlatorum,^ cf infra, p. 879.880, Epp Act 4.6), unius Pari- 
siensis (p, cf infra, p. 880, Epp Act 8), trium Berolinensium 
(cf infra, p.881,Epp Actl3.14.15); — ad epistulas catliolicas 
et actus adhibuit illos duos Anglicos, duos Parisienses (p et 
711, cf infi-a, p. 881, Epp Act 11.12). Paucitas codicum 
conlatorum, coulatio mirabilis cum triplici isto textu Graeco 
in evaugeliis, Schwartzii editionis utilitati multum detrahunt ; 
Boetticheri vero editiones, quarum gratia codices Parisienses 
(Parisiis Halam missos) et Berolinenses contulerat, iniuria 
maxima viri docti propter recensionem quandam ^ sjoreveruut, 
quae recensio et studiis Copticis quod ad N. T. attinet et for- 
tunae viri clarissimi atque doctissimi Boetticheri detrimento 
magno fuit.^ Si recensio scienter non inscienter scripta 
fuisset haberemus hodie prorsus alia instrumenta in ver- 
sionibus orientalibus excutiendis, cum Boetticherus versiones 
Syriacas, Copticas, Armeniacam, Aethiopicam in usus criticos 
conferre vellet. Kecensio ilia, una cum duabus aliis eiusdem 
generis, causa fuit ut stipendium, ut codicum Parisiensium 
usus, ut alia Boettichero a ministerio publico negarentur. 
6. Thebaica. Dialectus Aegypti superioris Thebaica, 
ex Arabico nomine Sahidica'* (unde Tiscliendorfii saJi) dicta, 
non ante saeculum duodevicesimum cognita vide- 
tur esse in Europa occidentali. Etsi verba Graeca 

^ Laudat Lightfootius versionis evangeliorum Thebaicae conla- 
tionem Schwartzianam, quae errores Woidii et Fordii correxit. 

■^ Zeitschrift der Beutschen morgenldndischen Gesellschaft, 
Lipsiae a. 1853, vol.7, p. 115 — 121. 

^ Lagarde, Aus dem deutschen Gelehrtenleben. Actenstucke 
und Glossen, Gottingae a. 1880, p. 25 — 65.73 — 77, eimmerat vitia 
reeensionis illius. Si Boetticheri petulantia dolenda est, quae (p. 64) 
schedas eius Coi^ticas delevit, plus dolenda est fortuna viri, quae 
studia eius impedivit. 

* Sternius (ut supra, p. 859, adn. 4), distinguit inter Sahidicam 
et Subsahidicam versiouem ; huic tribuit fragmenta evangelii lohannis 
Borgiana. 



864 IX. DE VERSIONIBUS. 

fortasse liberius quam dialectus Memphitica mutuata est, 
tamen minus fideliter Graeca in constructione sequitur, 
coniunctionibus saepe onaissis. Rudior est haec versio quam 
Memphitica. In usus criticos aestimat Lightfootius textum 
huius versionis uno textu versionis Memphiticae inferio- 
rem esse; praebet lectiones occidentales , quas dicunt, 
saepius quam Memphitica minus vero saepe quam Syriaca 
vetus et Latina vetus. Inter Memphitieam et Thebaicam 
nulla versionis affinitas agnosci potest; Lightfootius apud 
Scrivenerum (p. 353.354) exscripsit parallelis columnis 
Act 17,12 — 16 cum Memphitice turn Thebaice ut facilius 
comprehendi posset discrepantia harum versionum. 

Continet versio Thebaica N. T. totum, sed pariter 
atque Memphitica locum inferiorem Apocalypsi tribuit, 
qui liber, fere semper separatim exscriptus, etiam in voca- 
bulario libris sacris non adsociatur. 

Quoad ex vocabulario concludi potest erat ordo Novi 
Testamenti partium Evv Paul Cath Act. Vocabularium 
praebet evangeliorum ordinem: loh Mt Me Lc, fortasse 
propter ordinem librorum per annum legendorum;^ ipsorum 
enim librorum fragmenta talem ordinem non confirmant. 
In Paul stabat Hebr inter 2 Cor et Gal, non post Gal ut 
in antigrapho codicis B Vaticano. 

Haec fragmenta Novi Testamenti Thebaica hodie 

cognita sunt (cf Zoega [ut infra, p. 867, adn. 1], p. 203 — 206, 

et Ciasca [ut infra, p. 867, adn. 2], vol.1, p. X. XI): 

M 1,1-4,11 4,16 5,14-20 5,22-36 5,40-46 6,2-11,25 

11,28 et 30 12,31—15,14 15,28—16,6 16,13—28,10 

28,18 et 20 i¥cl,36— 38 et 41—44 2,2—4 et 7—9 

2,12-9,16 9,19-14,26 14,34-15,41 16,20 icl,l-2,50 

3,5—6,48 7,11— 17 et 29—50 8,36—9,41 11,5—11 

et 27-32 et 37-52 12,5-16,7 16,16-23 17,7-21,38 

22,6-24,53 Iohl,l-6,9 6,15-59 6,68-7,52 8,12-21,25. 

^ Cf supra, p. 861, et p. 690. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 865 

^cn,l— 27,38 iae 1,1— 2,4 2,8—23 3,3—6 4,11—17 
5,7—20 IPetl,^ 1,13—21 2,7 et 9 et 13—25 3,8 
et 15 et 22 4,1 et 7—14 2 Pet 1,1—2,3 2,12—3,18 
1. 2. 3 loh integrae. 

Bom 1,10—12 et 25 6,4—8,38 9,7—24 10,14—11,11 
11,31—12,10 13,7—14,4 14,17—23 1 Cor 1,2— 2,11 
3,10-21 9,1-14,21 14,27 et 28 15,3-33 ^ Cor 6,1-6 
10,5 10,7—13,13 Gal 1,1— 6,1S Ephl,l—Q,24: 
P/wYl,6-4,23 CoH, 1-2,15 3,5-4,18 lThessl,l-b,2S 
2 TAess 1,1— 2,13 3,14—18 1 Tim Integra (?) 2 Tim 
1,1—16 2,19—3,5 Hebr 1,1— ^ 2,11 2,16-3,3 
7,11-21 9,2-10 et 24-28 10,5-30 et 34-36 11,5-7 
et 11—22 12,1—13,25 

Apocl,^ 1,13—2,2 3,7 3,20—6,3 7,1—9,2 12,14—14,13 
19,7—18 20,4 20,7—21,3. 



R. Tuki (uude tuU), episcopiis Arsinoensis in libro 
Rudimenta linguae Coptae sive Aegyptiacae ad usum collegii 
Urbani de propaganda fide, Romae a. 1778, praebuit multos 
locos ex V. et ex N. T. Thebaico. Nescimus taraen unde 
fluxerint loci; Schwartzius (cf svipra, p. 862) quidem ad- 
severavit Tukium nonnulla Thebaica e versione Arabica 
concinnasse. Tregellesius Tukio usus est in Apoc, et Tischen- 
dorfius fortasse per Tregellesium eura novit. V. cl. S. C. 
Malan in libro The Gospel according to S. John translated 
from the eleven oldest versions €xcep)t the Latin, Londinii 
a. 1862 adhibuit locos omnes lohanneos quos Tukius praebuit. 
Woidius (unde woi), qui iam a. 1778 editionem fragmen- 
torum Novi Testamenti Thebaici Oxoniensium promiserat 
et lectiones varias (vide infra, p. 885, cod. 7) ediderat, anno 
1790 mortuus est, et Henricus Fordius curavit lib rum 
eius: Appendix ad editionem Novi Testamenti Graeci e 
codice MS. Alexandrino a C. G. Woide descripti, in qua 
continentur fragmenta Novi Testamenti iuxta inierpretatioiiem 

TiscHENDORF, N. T. ed 8. 56C 



866 IX. DE VERSIONIBUS. 

dialecti superioris Aegypti quae Thebaica vel Sahidica appel- 
latuT, e eodicibus Oxoniensihus maxima ex 2^(',rte deswnpta, 
cum dissertatione de versione hibliorum Aeg%jptiaca, Oxonii 
a. 1799. Fragmentis e eodicibus Novi Testamenti 
addidit Woidius pauca ex his libris: Vocabularium 
Sabidicum, Paris, bibl. iiat. MS. Copt. 44; — De mysterio 
literarum Graecarum discursus Gnostici a Seba scriptus 
anno 1393, Oxon. Bodl. MS. Hunt. 393, in 4, chart; vide 
praef. Fordii, apud Woidium p. vi seq. et [21] adn. a; — 
Brucii papyrus quae opera duo Gnostica continet, nunc 
Oxon. Bodl.Bruc. 96: loci et V. T. et N. T. in codice insunt. 
Haec duo opera edidit v. cl. Carolus Schmidt, Chiostlsche 
Schriften in koptischer Sprache aus dem Codex Brucianus 
herausgegeben, ubersetzt imd bearbeitet [Gebhardt et Harnack, 
Texte und Untersuchungen, vol. 8, partes 1. 2], Lipsiae a. 
1892, pp. XII et 692; — Pistis Soj)hia olim Askewii nunc 
Lond.Mus.Brit.MS.—?: locietV.T.etKT. Nonnulla praebet 
Woidius. Schwartzius exscripsit codicem, et Petermannus 
ex schedis Schwartzii Berolini a. 1853 edidit. Annis 1785 et 
1 790 nonnulla ex Novo Testamento edidit Mingarellius (unde 
ming)^ e eodicibus Nanianis, anno 1789 Augustinus 
Antonius Georgius^ monachus Augustinus Iragruenta 
evangelii lohannis e codice Borgiano, eodeni anno M. 
Fridericus Miinterus (unde viunf)^ epistularum Paulinarum 
fragmenta Borgiana.^ Anno 1810 publici iuris factus 

^ lohannes Aloysius Miugarelli, Aecjyptiorum cocliciim reliquiae 
Venetiis in bibliotheca Naniana asservatae, Bononiae, fasc. 1, a. 1785, 
p. vi— Ixii, et fasc. 3, 1790, p. — ? 

* Giorgi, Fragmentum evangelii s. loannis Graeco-Copto-Thehai- 
cum saeculi iv . . . ex Veliterno Museo Borgiano, Romae a. 1789. 

^ Miinter, Commentatio de indole versionis Novi Testamenti 
Sahidicae. Accedunt fragmenta epistolartim Paxdi ad Timotheum ex 
membranis Sahidicis Musei Borgiani Velitris, Hafniae a. 1789. 

* Lectiones Griesbachii a. 1806, Act24,22.23 25,6 27,14 Col 2,2 
siispicatus est Lightfootius e eodicibus Borgianis esse, cum in libris 
typis expressis eas invenire nou 230sset. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 867 

est liber postumus Georgii Zoega (unde zoeg)^ Dani, in 

quo tria fragmenta exhibentui\ Denique nostra aetate 

ediderunt viri ell. Carolus Ceugney (cf infra, p. 885, cod. 12), 

Urbanus Bouriant (cf infra, p. 891, codd. 88.89), E. Ame- 

lineau,^ Gastonus Maspero (cf infra, p. 886, codd. 13.14), 

Rossius (cf infra, p. 890, cod. 83), Oscarus deLemm, (cf infra, 

pp. 890.891, codd. 85-88) fragmenta multaNoviTestamenti. 

Quae sequuntur, edidit v. cl. Amelineau in actis Zeitschrift 

fur agyptische Sprache und AUerthumshmde, XXIV, Lipsiae 

a. 1886, pp. 41— 56: Xc 1,1—2,49 3,5—8 6,36—48 

7,(11)12-17 et 36-50 11,27-32 et 37-52 14,12-35 

16,1—7 17,7—18 19,30—21,38 22,7—9 24,41—53; 

— pp. 103—114: /oAl,l— 6" 2,13—3,18 6,15—21 

13,1-17,6 18,1-15 20,30-21,25 ^ef 24,19-26,10 

(multa exciderunt) 27,11—27; — XXV, a. 1887, 

pp. 47— 57: i?om6,20— 7,21 8,15—38 9,7—24 11,31 

—12,9 iCorl,2— 31 12,9-31 14,4—21 15,3—33 

^ Tor 10,7— 12,9 13,1—13 G^a/l, 1—2,8 6,16—18; 

■* Zoega, Catalogus codicum C'opticorum manuscriptorum qui 
in Museo Borgiano Velitris adservantur, Romae a. 1810. 

'^ Amelineau in actis Eecueit de travaux etc (cf infra) et 
Zeitschvift filr agyptische Sprache etc (cf infra). V. cl. Augustinus 
Ciasca, qui in libro Sacrorum biblior am fragmenta Copto-Sahidica 
musei Borgiani . . . vol. 1, Eomae a. 1885, vol. 2, a. 1889, frag- 
menta ex vetere testamento exhibet, de editione a v. cl. E. 
Amelineau incepta (,, Fragments de la version thebaine de I't'criture", 
in actis Recueil de travaux relatifs a la philologie et a la 
archeologie egyptiennes et assyriennes, VII, 4 [1886], p. 197 — 217 
et VIII, p. 10 — 62) disserit, vol. 2, p. LVIII exhibetque con- 
lationem editionis Amelinianae cum codicibus p. LIX — LXXVII. 
V.cl. Ciasca in hac conlatione eaNoviTestamenti fragmenta non tractat, 
quae v. cl. Amelineau sub titulo „Fragments thebaines inedits du 
nouveau testament" in actis Zeitschrift filr agyptische Sprache und 
Alterthumskunde, Lipsiae a. 1886, p. 41 — 56.103 — 114; a. 1887, 
p. 47—57.100—110.125 — 135; a. 1888, p. 96—105 publici iuris 
fecit; vix tamen ponere licet haec illis melius edita esse, quae ,,iu- 
numeras lectiones a codicibus prorsus alienas" continere Ciasca testatur. 

.56* 



IX. DE VERSIONIBUS. 



— pp. 100— 110: Ephl,l—4M 5,5—6,23 Fhill,! 

—4,22 CoU, 1—2,15 3,17—4,6; — pp. 125— 135: 

1 Thess Integra 2 Thess 1,1—2,13 3,14—18 1 Tim 

1,1—5,20 6,4—21 ^Tm 1,1—16 3,10—16; — 

XXVI, a. 1888, pp. 96 — 105: mbrl,l—S 9,24—28 

10,5—30 11,5—7 12,1—13,25 Jac 1,1— 2,1 Apoe 

3,20—6,3 7,1—12 8,5—9,2 12,14—14,13. Haec 

omnia sive ante annos sive hodie edita nonnisi fragmenta 

sunt sparsa, pleraque non ita accurate curata ut in criticos 

usus sufficiant. 

c. Basmurica. Lightfootius ^ consentit cum Scliwartzio^ 

dialectum Basmuricam, etiam Elearchicam vel Ammoniacam 

vel Oasiticam dictam, re vera dialectum esse et non idioma 

merum^ male ex Memphitica et Thebaica conflatum, et 

putat Basmuros Deltam Nili possedisse, non 

["i Q Q yY\ 

Oasim Ammonianam; Sternius tamen opinatur 
dialectum Basmuricam urbis Memphidis propriam esse. 

Fragmenta haec versionis X. T. Basmuricae hodie 
cognita sunt: M 5,46—6,19 /o/i4,28— 34 et 36 et 40 
4,43-53 i Co 6,19— 9,16 14,33—15,35 Ei)hQ,lS—24 
Phin,l~2,2 lThessl,l-3,6 5eft 5,5-9 5,13-6,3 6,8-11 
6,15—7,5 7,8—13 7,16—10,22. Edita sunt omnia. 

^ Lightfootius apiid Scrivenerum, Intr. ed. 3, Cantabr. a. 1883, 
p. 401—404. 

■^ Maur. Gotthilf. Schwartze, Das alte Aegypten, pars 1, sectio 2, 
Lipsiae a. 1843, p. 1039 sq., inprimis p. 2034; cf etiam v. cl. Stern, 
Koptische Grammatik, Lipsiae a. 1880, i>. 14, et dissertatio eius (ut 
supra, p. 859, adn. 4), p. 33, adn. 76, et Zeitschrift fur agyptische 
Sprache und Alterthumskimde XXIV, Lipsiae a. 1886, pp. 129 — 135, 
sive ap23endix dissertationis de apocalypsi Sophoniae. 

^ Ita citatur Peyrouus, Grammatica linguae Copticae, p. xx, 
sed grammatica Peyroni mihi non est in manibus, et in libro Lexicon 
linguae Copticae, Taurini a. 1835, p. XIX, de Bashmurica dialecto 
ille eodem modo atque de ceteris loquitur. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 869 

CODICES COPTICI. 

a. Versionis Memphiticae. 
(a.) Quattuor evangelia. 

. Oxon. Bodl. Huntingdon. 17. 

saec. Xn, txt 25.3X17.5, chart, foil. 457, coll. 2 
Copt- Arab, 11. 20; capjD Copt, piet: Evv Copt- Arab; textus 
optimae est notae ; margo interpolationes praebet posteriores. 
Anno 1174 manu lohannis monachi scriptus. Light- 
footius inspexit. V. el. A. C. Headlam contulit codicem 
paucis locis, [Lloyd-Sanday] Novum Testamentum, Oxonii 
a. 1889, App. Ill, pp. 182—190. Conlatus anno 1892. 

^ Oxon. Bodl. Huntingdon. 20. 
■ saec. XIV, txt 24.2X17.3, chart, foil. 333, col. 1, 
11. 24; capp Copt et Graec, sect, can, pict: Evv. Light- 
footius inspexit. V. cl. Headlamius locis paucis contulit. 
Mt conlatum est anno 1890. 

„ (maresch) Oxon. Bodl. 171, Marshall. Or. 5. 

* saec. XIV, txt 24.7X17.5, chart, foil. 265, col. 1, 
11. 27; capp Copt et Graec, sect, can, pict: Evv. Anno 
1498 ecclesiae s. Michaelis Alexandrinae dono datus. Ex 
hoc codice exscripsit Petraeus cod. 27. Lightfootius ins- 
2^exit. V. cl. Headlamius contulit paucis locis. Mt con- 
latum est anno 1890. 

. (maresch) Oxon. Bodl. 166, Marshall. Or. 6. 
' a. 1320, txt 23.8X19.5, chart, foil. 285, col. 1, 
11. 26.27; capp Copt et Graec, pict, sect (non can), mut: 
Evv; folia nonnulla sub finem a manu posteriore anni 1641, 
quae etiam annum 1320 testatur. Lightfootius inspexit. 
V. cl. Headlamius contulit paucis locis. Conlatus est anno 
1892. 

(maresch) Oxon. Bodl. 16, Marshall. Or. 99. 

• saec. XVI, txt 1 1.3X7, chart, foil. 192, col. 1, 11. 12 
— 14; hie illic capp Copt et sect, pict: loh. Lightfootius 



870 IX. DE VERSIONIBUS. 

inspexit. V. cl. Headlamius contulit paucis locis. Con- 

latus anno 1892. 

Oxon. Bodl. fra^menta. 
Oa. 

a. Hunt. 278 (in tegumento): foil. 2, membr, mut: 

ic 13,12— 34. 

h. Aetliiopico-Syriaco-Armenico-Copticum : saec. XIV 
(?), chart, fol. 1: Xc 7,37— 44. 

c. Coptico - Graeco - Arabicum : saec. XII (?), fol. 1, 
chart: 7o/i 14,26—15,2. 

Loud. mus. Brit. Orient. 425. 

a. 1308, txt 21.1X14.3, chart, foil. 168, coll. 2 Copt- 
Arab, 11. 33; Eus-tab, capp Copt et Grace, sect, can, pict, 
mut: Mt Mc loh 19,6—20,13 21,13—25 Copt-Arab; olira 
Integra erant evangelia; alia in codice insunt. Manu 
lohannis monachi scriptus. Exscriptus paginatim e codice 
qui nunc in Instituto Catholico Parisiensi servatur. Olim 
Tattami archidiacoui. Lightfootius inspexit. V.cl. Headlamius 
paucis locis contulit (ut cod. 1). Mt conlatum anno 1890. 
_ (Epp Act 19) Lond. mus. Brit. Orient 426. 

saec. XIII, in 4, chart: /o/il,13 — 21,25 Copt- Arab; 
sub finem inveniuntur inter alia EphA,! — 13 Mt 16,13 — 19 
Lc 19,1 — 10. Olim Tattami, cf cod. 6. Lightfootius in- 
spexit. V. cl. Headlamius paucis locis contulit. loh con- 
latum est. 

Lond. mus. Brit. Orient. 1001. 

saec. XII, txt 21X12.5, chart, foil, 270; prol, capp- 
tab, capp Copt et Graec, sect, can, pict: Evv Copt- Arab; 
folia nonnulla in initio supplevit manus posterior. 
Athanasius, episcopus Apothekensis sive Abutigensis, qui 
(fol. 125*^) codicem monasterio sancti Antonii dono dedit 
anno 1792, scripsit fol. 77^ et 264"^ codicem anno 1192 
exaratum esse; non tamen videtur tarn vetus esse. Museum 
Britannicum emit codicem a v. cl. N. Nassif die 21 mensis 
Mali a. 1869. Lightfootius inspexit. V. cl. Headlamius 
paucis locis contulit. Mt et Mc conlata sunt anno 1892. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 871 

Lond. mus. Brit. Addit. 5995 (Rieu 795). 

saec. XIV(?), txt 32.7X17.5, chart, foil. 240. coll. 2 
Copt-Arab, 11.31—33; capp Copt (MtlOl Mc54 Lc86 
Ioh46), sect, can, pict, mut: Evv Copt- Arab; folia nonnulla 
anno 1474 suppleta sunt in usum monasterii Al-Baramus 
vel Marimi et Dometii in deserto Shihat sive Scetensi 
in valle Nitriensi; restaiu'avit codicem Ibrahim Simeonis 
filius anno 1776; ex Aegypto in Angliam translatus a 
duce Turnero mense Augusto anui 1801. Lightfootius 
inspexit. V. cl. Headlamius contulit (ut cod. 1). Cf (v. 
cl. Rieu) Cat. codd. mss. orr. qui in Mus. Brit asservantur. 
Pars secunda. Siqyplementum, Londini a. 1871. Mt con- 
latum est anno 1890. 

(Epp Act 18) Lond. mus. Brit. Addit. 14740 A. 

saec. XIII, fragmenta: M 2,8— 4,20 ivc8,2— 7 et 
8— 10 et 13— 18 i2 Cor 4,2— 5,4 £/j/i2,10— 19 2,21 
—3,11 iT/iPSS 3,3—6 3,11—4,1; fragmenta Eph videntur 
antiquissima esse; insunt alia fragmenta et Memphitica et 
Armeniaca minoris aestimanda. Lightfootius inspexit. 
.. Lond. mus. Brit. Orient. 1315. 

a. 1208, txt 24.3X18.2, chart, foil. 457, coll. 2 Copt- 
Arab, 11. 22; Carp, Eus-tab, prol, capp-tab, capp Copt 
et Graec, sect, can, pict: Evv Copt-Arab. Georgius quidam 
scripsit. Ecclesiae s. Georgii in Dayr el Tin prope Cahiram 
done datus. Lightfootius inspexit. V. cl. Headlamius con- 
tulit. Mt conlatum est anno 1890. 
.^, Lond. mus. Brit. Orient. 1316. 

a. 1663, in fol, foil. 253; Eus-tab, prol, capp-tab, pict: 
Err Copt-Arab. Consentit cum codice Instituti Catholiei 
Parisiensis exscriptus manu Abu el Muna. Ecclesiae 
ss. Mariae et Georgii in vico Graeco Cahirensi anno 1721 
dono datus. Lightfootius vidit. V. cl. Headlamius contulit. 
„ Lond. mus. Brit. Orient. 1317. 

a. 1814, in 8, foil. 414; Carp, Eus-tab, prol, sect, 
can, pict: Evv Copt- Arab. Manu lohannis presbyteri. A^eri 



872 IX. DE VERSION IBUS. 

simile est hunc codicem e codice 8 (Mus. Brit. 1001) 
exscriptum esse. Lightfbotius vidit. 
. . Lond. mus. Brit. Orient. 3381. 

saec. XIII, txt 28.2X19, chart, foil. 305, col. 1, 
11. 52; capp Copt, (titl m poster Arab), sect, can, pict: £vv. 
Manu Victoris cuiusdam. Anno 1793 codicem restauravit 
Moses quidam iussu Athanasii episcopi Abutigensis. Erat 
Esnae in Aegypto superiore. V. cl. Lieder codicem emit ab 
episcopo urbis Luxor et usus est eo cum Novum Testamentum 
Coptice exprimeret in usum societatis „Society for the 
promotion of Christian knowledge" annis 1847 — 18.52. 
Emit codicem a Liedero v. cl. Geden anno 1864; Mus. Br. 
anno 1886 emit. Headlamius contulit. Conlatus a. 1892. 
. . Lond. societatis „British and foreign bible society". 

a. 1816, in 8, chart; Carp, Eus-tab, prol, capp-tab, sect, 
can: Ew Copt- Arab. Anno 1816 ex codice, qui patriarchae 
Cahirensis erat, hodie in Museo Britannico servatus (cf 
supra, p. 871, cod. 11), in usum societatis biblicae exscriptus, 
praebet codex textum Copticum hodiernum ; adhibitus est in 
editiouem evangeliorum curandam (cf supra, p. 862, adn. 2). 
Light-footius inspexit. V. cl. Headlamius contulit. 
._ Comitis Crawfordensis et Balcarrensis. 

saec. XIV, txt 24.7X18.5, chart, foil. 291, col. 1, 
11. 25; capp Copt et Graec, sect, can (?): Eiw; folia nonnulla 
supplevit Georgius monachus anno 1824; formae Sahidicae 
insunt. Manu Simonis Tampetensis scriptus. Monasterio 
s. Bishoi in deserto Nitriensi anno 1514 dono datus. Mt 
conlatum est anno 1891. 
.„ [Lond. mus. Brit.] Parham. 116.117.118 (in catalogo 

Parhamensi, p. 29, num. 9.10.11), vel Mtl21 Lcl23 
loh 122. 

saec. XIII, txt 25.5X18, chart, Mt foil. 134 Lc foil. 129 
loh foil. 101, 11. 25 — 26, (prol, capp-tab, capp Copt in 
loh,) sect, can, pict: Mt Lc loh Copt-Arab; olim unum 
tomum fecerunt; Mc deest; nonnulla in initio et sub 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 873 

finem Mattliaei supplevit manus posterior. Anno 1495 
ecclesiae s. Mariae de Zuaylah Cahirensi dono datus. 
Lightfootius iuspexit. V. cl. Headlamius contulit. Mt 
conlatum est anno 1890. 

. _ [Lond. mus. Br.J Parli.122 (cat. p.29, num.14) vel 126. 

■ a. 1676-1730, txt 10X7, chart, foil. 333, 11. 29 ; prol, 

capp-tab, capp Copt et Grace, sect, can, pict: Evv Copt- Arab; 

manu nitidissima et minutissima. Textu consentit cum 

codice 16. Lightfootius inspexit.^ 

^Q Paris, nat. Copt. 13. 

' a. 1178 et 1180, txt 32.6X17.3, membr, foil. 286 
(paginae numerantur Coptice Arabice Syriace), coll. 2, 11. 35 ; 
Eus-tab (sub finem), capp Copt et Grace, sect, can, pict: 
Evv. Lectiones saepius paullum variant. Manu Michaelis 
episcopi Damiettensis scriptus. Olim in ecclesia s. Mariae 
Deiparae in urbe Damietta. Lightfootius inspexit. Con- 
latus anno 1893. 

^ Paris, nat. Copt. 14 (olim reg. 336 ?). 

* saec. XIII (?), txt 27.7X19, chart, foil. 334, coll. 2, 
11. 26 — 29; capp Copt et Grace, sect, can, pict: Evv 
Copt -Arab. Textu consentit plerumque cum cod. 30 
(Vat. 9), et similis est cod. 31 (Vat. 10). Lightfootius 
inspexit. Conlatus anno 1893. 

Paris, nat. Copt. 15 olim Colbert 2913 et Reg 330.3. 

• a. 1216, txt 25.4X18, chart, foil. 294, 11. 25; capp, 
sect, can, lect, pict, mut: Evv; folia nonnulla supplevit 
manus posterior. Neglegenter scriptus, statim vero emen- 
datus. Praebet lectiones singulares. Lightfootius inspexit. 
Conlatus anno 1893. 

^ Codex Parhamensis 102 (catal. p. 27, num. 1) anni 888, 
non continet Mt Mc, sed locos ex Evv addita catena patrum ; fortasse 
e Graeco versus est codex. Parhamensis 106 (catal. p. 28, num.5) 
non continet loh, neque alia biblica. Lightfootius invenire non 
potuit codicem (catal. p. 29, num. 13) qui dicitur Mt cum versione 
Arabica continere et Cahirae e codice patriarchali exscriptus esse. 



874 IX. DE VEESIONIBUS. 

Paris, nat. Copt. 16 olim De la Mare 579vel Reg 330.2. 

a. 1204, txt 24.4X14.9, chart, foil. 371, coll. 2, 
11. 26; prol, capp-tab, capp Copt et Graec, sect, can, pict: 
Evv Copt-Arab. Scriptura et lectionibus similis cod. 29 
(Vat. 8). Lightfootius inspexit. Conlatus anno 1893. 

Paris, nat. Copt. 59 olim St. Germani 25. 

a. 1229, txt 25.6X18, chart, foil. 237, 11.26.27; 
capp Copt et Graec, sect, can, pict, mut: Evv; deest 
loh 1,1 — 10,26. Librarius prior codicis 26 (dz) hunc 
codicem exemplar habuit. Fuit lohannis monachi in 
deserto oriente, a quo emit Gabriel minister in ecclesia 
s. Michaelis Cahirensi. Olim Seguerianus et Coislinianus ; 
Coislinus codicem ecclesiae s. Germani anno 1732 dono 
dedit. Lightfootius inspexit. Conlatus anno 1893. 
jj„ Paris, nat. Copt. 60. 

saec. XVII (?), txt 25X17.5, chart, foil. 217, 11. 28 
— 31; Mt Mc Lc capp Copt et Graec, sect, can, loh capp 
Copt (non sect, can) : Evv. Textu consentiunt Mt Mc Lc 
fere cum codice 26 (dz) emendato; loh in charta vetustiore 
est scriptum et alium textum habet. Manu scriptus librarii 
Abu el Manna, diaconi ecclesiae s. Mariae. Emptus a 
Bernardo de Montfaucon die 11 mensis Augusti anni 1698 
Venetiis. Lightfootius ins^DCxit. Matt conlatum anno 1892. 
. Paris, nat. Copt. 61. 

saec. XVI (?), txt 15.8X10.6, chart, foil. 150, 
11. 15; capp, sect, can, pict, mut: loh; nonnulla desunt, 
nonnulla confudit compactor. Lightfootius inspexit. 
„_ Paris, nat. Copt. 62. 

saec. XIV, txt 22.3X14 vel 19.9X14, in 4, chart, 
foil. 68 (videtur idem librarius jop. 1 — 20, lineis 23, 
litteris maioribus scripsisse, pjp. 21^ — 53, 11. 21, litt 
minoribus, pp. 54 — Q6, 11. 21, iterum maioribus); capp 
1 — 14, sect nonnullae: loh; satis vetus est; in initio verba 
Arabica, item glossae grammaticales inter lineas sunt 
scriptae. Lightfootius inspexit. Conlatus anno 1893. 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 875 

„ {dz) Berol. reg. Orient. Diez. A. fol. 40. 
' saec. XIII, txt 20X12, chart, full. 361, 11. 25; capp Cp 
et Gr, sect, can, pict: Evv; a duobus librariis, quorum alter 
codicem 22 (Par. 59) exemplar habuit, alter textum codici 16 
(Parh. 121.123) similem, scriptus; nonuulla supplevit manus 
tertia; textusbonae notae est, formae Sahidicae insunt. Con- 
latus a Schwartzio (ut supra, p. 862), praef. p. xiii sq. 

97 ipe^^n Berol. reg. Orient, quart. 165 166.167.168. 
a. 1662, in 4, chart: codex 165 coutinet lectiones ex 
Evv, 166 M, 167 Mc, 168 Lc, sed 166.167.168 omittunt 
locos qui in 165 insunt. Hos codices exscripsit Petraeus 
Lugdunensis anno 1662 e codice 3 (Marsh. 5). Conlatus 
a Schwartzio (ut supra, p. 862), praef. p. ix. 

„ Gottingae bibl. universitatis Orient. 125. 4. 

" ' a. 1357, txt 32X21, chart, foil. 203, 11. 30; capp 
Cj) et Gr (Gr sine num, sed linea textus rubra), titl, 
sect: Evv. Exscriptus e codice anni 1073. Monasterio 
sancti Bishoi in deserto Nitriensi dono datus. Folia non- 
nullo (e. g. 1 — 9 et septem ultima) supplevit anno 1775 
Ibrahim Cahirensis iussu Athanasii episcopi Abutigensis; 
testatur Ibrahim annum 1357. Cf Lagardius, Orientalia 1, 
Gottingae a. 1879, p. 4, e libro Ahhandhmgen der kdnig- 
lichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Gottingen, vol. 24. 
Conlatus anno 1893. 

q^ Romae Vat. Copt. 8 olim Kaymundi 1. 

saec. XIII, in fol, chart, foil. 355; prol, capp-tab, 
capp Copt et Graec, sect, can, pict, mut: Evv Copt- Arab. 
Textu similis codici 21 (Par. 16). Arcadius lohannis filius 
supplevit folia nonnulla anno 1587 iussu diaconi Salib. 
Olim loh. Bapt. Raymundi (num. i) et ab eo bibliothecae 
legatus. Cf Mains, Seriptorum veterimi nova colledio, vol. 5, 
Romae a. 1831, paginarum series altera, p. 120 — 121. 
Matt coulatum anno 1891. 

„ „ Romae Vat. Copt. 9 olim Raymundi iv. 

a. 1205, txt 25.6X17, chart, foil. 504; Carp, Eus- 



876 IX. DE YEESIONIBUS. 

tab, capp-t, capp Copt et Graec, sect, can, pict: £vv Copt- 
Arab. Scriptus manu Georgii, fortasse eiusdem qui cod. 11 
(mus. Br. 1315) scripsit. Anuo 1270 a diacono Michaele 
Abu-Halikah monasterio sancti Antonii in deserto oriente 
dono datus, quod refert in colophone Gabriel patriarcha 
Alexaudrinus. Fuit lohanuis (a. 1506) et Gabrielis (a.l526) 
patriarcharum Copticorum, et anno 1537 repositus est in 
ecclesia ss. Sergii et Bacchi Alexandrina. Anno 1594 in 
Italiam reportatus, legatus est bibliothecae Vaticanae 
anno 1614. Cf Mains (ut cod. 29), p. 122—125. Con- 
latus anno 1893. 

„. Romae Vat. Copt. 10 olim Raymundi vi. 

saec. XIII vel XIV, txt 19.8X12, chart, foil. 504, 
11. 20; capp Copt et Graec, sect, can, pict: Evv Copt- Arab. 
Textu consentit cum cod. 19 (Par. 14). Cf Mains, p. 125. 
Mt conlatum anno 1891. 

nn Romae Vat. Copt, 11 olim Petri de Valle vi. 

a. 1346, txt 19.8X12.3, chart, foil. 112, 11. 23; 
capp, sect, can, pict: loh Copt- Arab. Cf Mains, p. 125. 
Apud Assemanum, Bib!, orient. Clem. Vat. Romae a. 1719, 
vol. 1, p. 587 a, num. 6. Conlatus anno 1893. 

„,. Parisiis instituti Catholici. 

a. 1250, 19.8X14.5, chart, foil. 237, coll. 2, 11. 33; 
Eus-tab, capp, sect, can, pict (evangelistae, item decern 
paginae plenissime illustratae) : Evv Copt-Arab. Textu 
similis est cod. 1 (Hunt. 17), codd. 21 et 22 (Par. 16 et 
59). Manu Gabrielis monachi et presbyteri. Anno 1750 
ecclesiae sancti IMercurii Cahirensi dono datus. Emptus 
a V. cl. Amelineau. 
„„ Paris, bibl. nat. Copt. 14 A. 

a. 1593, in fol, chart; pict: Evv Copt -Arab. Ex 
codice 19 (Par. 14) exscriptus. 

„. Benzelii 9 (hodie Upsaliae?). 

saec. ?, in 4, chart: Evv. Cf Aurivillius, Recemio 
codicum (ut supra, p. 844, cod. 119). 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 877 

„_ Petropoli bibl. caes. Orient. 624. 

saec. ? , in fol, membr ? , foil. 29: loli mut. Olim 
Dobrowskii. Cf Catalogue des maniiscrits . . . orientaux de 
la bibliotheqve imperial publiqiie de St. Fetersbourg, Petro- 
poli a. 1852, p. 565. 

Cahirae bibl. patriai'ch. 12 et 14. 

a. 1184, txt 27X18.6, chart, foil. 290, 11. 23; capp 
Copt et Graec, sect, can, pict: Evv; Athanasius episcopus 
Abutigensis anno 1794 supplendos curavit locos Mt 1,1—5,25 
Lc 10,2— 27 22,52—66 24,53— loh 1,31 19,24—21,25, 
et testatur annum 1184. Monasterio s. Antonii in deserto 
oriente douo datus. Conlatus anno 1893. 

Cahirae bibl. patriarch. 12 et 14. 

a. 1291, txt 26.9X18, chart, foil. 409, 11. 24.25; capp 
Copt et Graec, sect, can, pict; Evv Copt- Arab. Scriptus 
manu diaconi Barsuma. Anno 1329 monasterio s. Barsuma 
al 'Aryan dicto Al Shaharan dono datus. Reparatus 
anno 1878 manu Michaelis Akhmimensis, monachi in 
monasterio dominae nostrae Siryany in deserto Nitriensi, 
iussu Cyrilli patriarchae centesimi duodecimi. Matt Mc 
cap 1 Lc cap 24 loh cap 8 anno 1 893 conlata. 

Cahirae bibl. patriarch. 

saec. XVIII, txt 22.8X13, chart, foil. 342, 11. 29; 
Carp, Eus-tab (sub fine Mc), prol, capp-tab, capp Copt 
et Graec, sect, can, pict: Evv Copt- Arab; textu consentit 
cum cod. 17 (Parh. 126). Scriptus manu Michaelis Pilatos, 
qui anno 1714, cod. 22 (vide infra, p. 882) epistularum 
et actuum scripsit. Matt 1 — 4 et loci pauci ex aliis 
evangeliis anno 1893 conlati. 
„„ Cahirae in ecclesia s. Mercurii Abu Sephin in 

Cahira vetere quam dicunt. 

a. 1327, txt 27.5X17.8, chart, foil. 395, 11. 27; capp 
Copt et Graec, sect, can, pict: Evv; Matthaei textu con- 
sentit cum cod. 14 (mus. Brit. 3381). Scriptus manu Thomae. 
Ecclesiae s. Mercurii dono datus. Mt conlatum anno 1893. 



878 IX. DE YERSIONIBUS. 

. Cahirae in ecclesia Al Muallaqah in Cahira vetere. 
' a. 1257, txt 26.4X19, chart, foil. 382, 11. 25; prol 
Lc, capp, sect, can, pict, mut: Eiw Copt-Arab; desunt 
Mtl,l — 4,5 Mcl,l — 7 Iolil,l — 21; folia pauca supplevit 
manus posterior. Scriptus manu Gabrielis, monachi et pres- 
byteri in domo Ibn 'Assal. INIt et Mc conlata anno 1893. 

.. Cahii'ae in ecclesia Al Muallaqah. 
' a. 1272, txt 24.9X17 et 25.7X18, chart, foil. 328; 
capp, sect, can, subscr Mt, pict, mut: Evv. Matthaei textu 
cum cod. 3 (Marsh. 5) consentit. Scriptus manu Simonis 
Ibn Abu Nasir; manus posterior supplevit Mt. Mt et Mc 
conlata anno 1893. 

.J, Cahirae bibl. patriarch. 

saec. XIV, in 4, chart (?): Le Copt-Arab; textu non 
bonae notae. Athanasius (cf supra, cod. 36) codicem 
restaurandum curavit. 

Cahirae bibl. patriarch. 
' a. 1719: Evv Copt- Arab. 

44. : a. 1753: Evv Copt-Arab. 

45. — — : a. 1818, in fbl, chart; prol, Eus-tab, capp-tab: Evv 
Copt- Arab; textu non bonae notae. Manu scrijitus diaconi Ibrahim 
ibn Siman, qui cod. 9 (mus. Brit. 5995) et cod. 28 (Gott. 125.4) 
restauravit. 

46. : a. 1835: Evv Copt-Arab. 

47. : a. 1839: Evv Copt- Arab. 

48. : a. 184G: Evv. 

49. — — : a. 1802: Mt 3Ic. Ex cod. 37 exscriptus manu pres- 
byteri Hanin, qui a. 1803 cod. 14 (mus. Brit. 3381) contulit. 

50. : a. 1814; prol: 3Jt JIc. 

51. : 3It. 

52. : a. 1795, in fol, chart; Carp: 3It. 

53. : a. 1811, in 8: lit. 

54. — — : a. 1833, in 4: 3It. Dicitur textus saeculi esse XIII. 

55. : a. 1811, in 8: JTc. 

56. : a. 1811, in 4: Lc loh. 

57. : a. 1820: Lc loh. 

58. : a. 1826: Lc loh. 

59. — — : saec. XIX, in 4, prol: Lc loh. 

60. : saec. XIX : loh. 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 879 

Alexaudriae in ecclesia s. Marci cathedrali. 
saec. XVIII, in fol: Evv Copt -Arab. Manu eadem 
atqiie codex 38 scriptus textum praebet eundem. 

62. : saec. XIX : iVt 3Ic Copt-Arab. 

63. : a. 1861: /o/i Copt. 

„ . Dayr al Muharraq. 

a. 1345, txt 22.5X14.2, chart, 11. 27; Carp sub fin, 
capp Copt et Grace, sect, can, lect, pict, mut: Evv Copt- 
Arab; textu non bonae notae. 



(b.) Epistulae et actus. 

(Apoc 1) Oxon. Bodl. Huntingdon. 43. 

a. 1682, in fol, chart: Paul Cath Act Apoc Copt- Arab. 

Lightfootius inspexit. Paucis locis contulit v. cl. Head- 

lamius (ut supra, p. 869, cod. 1). 

^ Oxon. Bodl. Huntingdon. 203. 
2. . 

saec. ? , in 4, chart, mut: Paul; nonnulla in initio 

et sub finem a manu posteriore; Tit 2, 7^ — 3,15Philem desuut 

pariter atque folia aliqua alia. Wilkinsius (ut supra, p. 855, 

adn. 3) codicem inaccurate descripsit. Lightfootius inspexit. 

V. cl. Headlamius paucis locis contulit. 

„ Oxon. Bodl. Huntingdon 122. 
' a. 1286, in 4, chart, mut: Pow/ (Ro 8,29— 2Ti 1,2). 
Scriptus manu scribae 'noAqd^-x. Lightfootius ins^Dexit. 
V. cl. Headlamius paucis locis contulit. 

. Lond. mus. Brit. Orient. 424. 

a. 1308, in 4, chart: Paul Cath Act Copt- Arab; 
insunt emendationes rubro scriptae. Manu librarii Yunas 
Abu Said exscriptus, fluxit e codice anno 1250 manu 
patriarchae Abba Gabrielis scripto, interveniente pro codice 
Paul Abba Yuhanna episcopo Sammanudensi et pro codice 
Cath Act librario 'Jurja ibn Saksik (Zagazig?). Olim 
archidiaconi Tattami fuit. Conlatus est a Schwartzio unde 
„tattamianus" apud Boetticherum (ut supra p. 856); emen- 



880 IX. DE VERSIONIBUS. 

dationes rubras signavit Boetticherus t*. Lightfootius 
inspexit. V. cl. Headlamius paucis locis contulit. 

Lond. mus. Brit. Orient. 1318. 
' saec. XV, txt 35.6X18.1, chart, foil. 294: Paul 
Copt-Arab; desunt Kom 1,1—5,15 Hebr 13,21—25. V. cl. 
Headlamius (ut supra, p. 869, cod. 1), j)aucis locis contulit. 

Lond. mus. Brit. Parham. 120 (catal. Parh. p. 29, 

num. 12). 

saec. XV, in fol, chart: Paul (Hebr Tim) Cath Act 
Copt- Arab. Conlatus sed minus accurate a Schwartzio unde 
Boetticheri „curetonianus" ex errore pro voce curzonianus, 
quia in conlatione Schwartzii nihil nisi cur scriptum erat. 
Lightfootius inspexit. V. cl. Headlamius paucis locis con- 
tulit; numerum scribit Parham. 124 (videntur numeri 
codicum Parhamensium iterum iterumque mutati esse). 
_ Lond. mus. Brit. Parham, 121 (catal. Parh. p. 29, 

num. 13). 

saec. XV, in 4, chart; pict: Paul (Phil Hebr) Cath 
Act Copt- Arab. Lightfootius inspexit. V. cl. Headlamius 
paucis locis contulit (Parh. 125). 
„ Paris, nat. Coj)t. 17, olim ,332. 

saec. XII, txt 24.2X16.3, chart, foil. 272, coll. 2, 
II. 24; capp Copt et Grace, pict: Paul (Hebr Tim) Copt- 
Arab; „antiquus et elegantissime scriptus"; m poster suppl 
Rom cap. 1 et Tit fin Phm. Lightfootius qui codicem in- 
spexit quaerit num forte hie Boetticheri codex p esse possit. 
„ Paris, nat. Copt. 63. 

saec. XVII, txt 25.3X16, chart, foil. 153, col. 1, 
11. 29; capp, pict: Pa^il. Anno 1660 scriptus, a Bernardo 
de Montfaucon Venetiis emptus anno 1698, die 11 mensis 
Augusti. 
.„ Paris, nat. Copt. 64. 

saec.?, txt 26.5X17.8, chart, foil. 212, 11.27; pict: 
Paul Copt-Arab. Olim bibliothecae urbis Saumaise emptus 
per Sallierum pro bibliotheca regia anno 1752. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 881 

. . Paris, nat. Copt. 66. 

saec. XVII, txt 19X13, chart, foil. 169, col. 1, 
11. 22; capp Copt et Graec, sect, pict: Cath Act; habet 
interdum adnotationes Arabicas in margine. Anno 1609 
scriptus, fuit bibliothecae Seguierianae, turn Coislinianae. 
Boetticherus (ut supra, pp. 862.863) codicem Halam missum 
contulit et siglo p iusignivit. 
. (Apoc 5) Paris, nat. Copt. 65. 

saec. XVII, txt (1) 25.2X15.15 et (2) 25.3X16.3, 
chart, foil. 103, (1) 11. 27 et (2) 11. 32; sect in Ac, pict: 
Apoc Cath Act; videtur Apoc alius manus esse atque 
Cath Act. Anno 1660 scriptus mauu lohannis alicuius 
presbyteri. Emptus a Bernardo de Montfaucon Venetiis 
anno 1698, die 2 mensis Augusti. Boetticherus (ut supra, 
p. 863) contulit et siglo vi insignivit. 
.„ Berol. reg. Orient. 115. 

saec. ? , in fol: Col Thess Philem Hehr Tim Tit Copt- 
Arab. Boetticherus (ut supra, p. 863) contulit (siglum ni). 
. . Berol. reg. Orient. 116. 

saec. ? , in fol: Rom Cor Copt-Arab. Boetticherus 
(ut supra, p. 863) contulit (siglum m). 

Berol. reg. Orient. 169. 

saec. XVII, in 4, chart ? : Eph Phil. Anno 1660 
a Petraeo Lugduni scriptus. Boetticherus contulit (siglum m). 

Romae Vat. Copt. 12 olim Raymundi ii. 

saec. XIV, in fol, chart, foil. 423: continet Paul 
(Phm Heb) Cath Act Copt -Arab; habet ordinem Philem 
Hebr ut codex 7. Cf Mains (ut suj^ra, p. 875, cod. 29), 
p. 125 sq. 
^_ Romae Vat. Copt. 13 olim Raymundi iii. 

saec. XIII, in fol, chart, foil. 261: Pa u^ (Heb Tim) 
Copt- Arab. Cf Mains (ut supra, p. 875, cod. 29), p. 127 sq, 
„ Romae Vat. Copt. 14 olim Raymundi v. 

a. 1358, in 4, chart, foil. 350: Paul (Heb Tim) Caih 
Act Copt- Arab. Manu Michaelis monachi in urbe Bembge 

TisCHESDORF, N. T. ed.S. 57C 



882 IX. DE YEESIONIBUS. 

scriptus; folium ultimum sui^pletum est anno 1504. Cf 
Mains (ut supra, p. 875, cod. 29), p. 128 sq. 

19. (Ew 10): fragmenta ex 2 Cor Eph 1 Thess. 

20. (Evv7): EjyJiA, 1—3. 
Hauniae bibl. reg. Orient. 19. 

Gal E2)h Phil Copt- Arab. Cf lohannes Ericbsen, 
Udslgt over den gamle manuscrijit-samling i det store kongeUge 
hiblioihek, Hauniae a. 1786, p. 5. 
„q Cahirae bibl. patriarch. 

a. 1714, txt 23X17, chart, foil. 400, coll. 4, 11. 29; 
prol Paul: E^ip Act. Manu Michaelis Pilatos (cf supra, 
p. 877, cod. 38). 

Cahirae bibl. patriarch. 
• a. 1864, txt 34.5X21.3, foil. 328, coll. 4, 11. 33: 
Evv e cod. 22 exscripta. 

23. Cahirae bibl. patriarch. 

,, \r-r.. (c.) a. 1791 >: -E)jj9^cf Copt- Arab tria exemplaria. 

24. Cahirae bibl. patriarch: Ejyp Act. ISTon bene scriptus. 
« Dayr al Muharraq. 

a. 1829, infol, chart: Paid Cath ^cf ^j^oc Copt- Arab. 

Dayr al Muharraq. 

saec. XII, txt 25.6X18.2, chart, foil. 432, 11. 24; 

capp Copt et Grace, pict: Epp Act (Paul habet ordinem 

Hebr Tim); Rom et 1 Cor 1,1 — 16,12 m poster; insunt 

glossae multae; similis textu codici 22. Conlatus anno 1893. 

„_ Dayr al Muharraq. 

saec. XIV, txt 26X18.5, chart, 11. 25; capp Copt 
et Graec pict: Ejyp (Phm Hebr) Act. Epistulae Rom et 
1 Cor anno 1893 conlatae sunt. 

(c). Apocalypsis. 

1. (Ejjp Act 1): Apoc. 

Comitis Crawfordensis et Balcarrensis. 

a. 1375, in fol, chart, pict: Apoc Copt-Arab; sub 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 883 

finem invenitur „benedictio quae ante sacram Apocalypsim 
legitur"; nonnulla in margine correcta sunt. Manu 
monachi Petri scriptus. Olim Tattami (cf supra, p. 862, 
adn. 2). Lightfootius insj^exit. 

n Lond. mus. Brit. Parham. 123 (cat. Par. p. 29, num.15). 

saee. XVI (?), in fol, chart: Aj^oc Copt -Arab et 
benedictionem (cf cod. 2); non bene exaratus. Annus 1389 
et nomen librarii Matthaei Abrahanii filii exscripta sunt 
fortasse ex antigrapho, nam videtur codex inferioris aetatis 
esse. Lightfootius inspexit. 

- Lond. mus. Brit. Parham. 1 24 (cat. Par. p. 29, num.1 6). 

a. 1321, in 12, chart: Apoc Copt -Arab (Memphitice 
non ut in catalogo dicitur Sahidice); pauca in initio 
suppleta sunt a manu posteriore. 
5. (Epp Act 11): Ajioc. 
„ Paris, nat. Coj)t. 91. 

saec.XVC?), txt 14.2X9.8, chart, foil. 133, 11. 17: 
^|:)oc Copt- Arab. Annum habet subscinptum 1401 (1601?). 
Librarius fuit Yuhanna ibn Farag Allah. Monasterio Anba 
Bishoi in deserto Nitriensi dono datus. Lightfootius in- 
spexit. Lightfootius non invenit Apoc in codice Paris, 
nat. Copt. 34 olim Delaware 581, reg. 342.3. 
_ Romae Angel. C. 1.9. 

saec. XV, in 4 (?): Ajioc Copt- Arab. Lightfootius 
inspexit. 

g Romae collegii Propag. olim Borg. IV. 

saec. ? (recens est), in 8, chart, mut: Apod, 12 — 2,26 
3,9 — 22,12 Copt- Arab. Cf Zoega, Cataloc/us eodd. Copti- 
corum MSS. qui in museo Borgiano Velifris adservantur, 
Romae a. 1810, p. 3. 
„ Romae Vat. Copt. 15. 

saec. XIV, in fol, chart, foil. 59: Ajwe Copt-Arab 
et „ordinem dominicae palmarum". Cf Mains (ut supra, 
p. 875, cod. 29), p. 130 et los. Sim. Assemanus, Bibl. orient. 
Clem. Vat. Romae a. 1725, vol.3, parsl, p. 624b, num.34. 

57* 



884 IX. DE YERSIOXIBUS. 

Romae Vat. Copt. 16 olim Rayraundi xi. 

a. 1345, in 4, chart: ^/)oc Copt- Arab. Manu lohannis 
Abul-Mennae filii scriptus. Cf Mains (iit supra, p. 875, 
cod. 29), 130 sq. 

Paris, nat. Copt. 34. 

saec. ? , in 4, chart: Ajmc. Insunt liturgica multa. 
Apoc exstat sub finem. 

Petropoli bibl. caes. Orient. 625. 

saec. XII, in 8, chart, foil. 91: Apoe Copt-Arab. 
Olim Dobrowskii. 

Romae bibl. Angelicae A. 6.1 (Narducci 45); cf 

Studia Coptica v. cl. Guilelmi Bonjour (?). 

Romae bibl. Angelicae F. IV. 14. in 4, Coj)t-Arab; 

Scholz, Beise, p. 133. 
15. Romae bibl. Angel. Q. 1.8 (Narducci 621) (?). 

Cahirae bibl. patriarch. 

in fol: Apoc. 



13. 

14. 
15. 
16. 



b. Versionis Sahidicae. 

Lond. mus. Brit. Pap}a'us XIII. 

foil. 4: /o/i20,l — 29. Conlatus a Lightfootio. 

Oxon. Bodl. olim v. cl. Georgii Horner. 

saec. IX, in fol, membr: 3It 4,1 — 6. Cf supra, 
p. 439, cod. Tf. 

^ Oxon. Bodl. Hunt. 4. 

in fol, chart: fi*agmenta ex loh; conlatus a Woidio 

(cf supra, p. 865). 

, Oxon. Bodl. Hunt. 394. 
4 

saec. XIV, in 8: fragmenta ex Act Cath; anno 1315 (?) 

scriptus; conlatus a Woidio. 
. Oxon. Bodl. Hunt. 3. 

in fol, chart, lectionarium ? ; conlatus a Woidio. 
„ Oxon. Bodl. Hunt. 5. 

in fol, chart, lectionarium ? ; conlatus a Woidio. 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 885 

Oxon. officinae Clarendonianae, olim Woidii. 

Thebaica et Graeco-Thebaica (cf suj^ra, p. 392, cod. T'^): 
Lcl2,b — 13,23 Iohdi,22 — 32. Lectiones nonnullas edidit 
"Woidius apudloh. And. Cramerum, Beytrdge ziir Beforderung 
theologlscher und andrer wichtigen Kenntnisse, Chilonii et 
Hamburgi a. 1778, pars 3, p. 36 — 100. 
„ Comitis Crawfordensis et Balcarrensis i. 
' saec.VIII, membr, foil. 6: J/c 9,18— 14,26. Olim 
Tattami. Lightfootius contulit. V. cl. E. Amelineau edidit, 
23ariter atque codices 9.10.11, „Fragments eoptes du nouveau 
testament dans le dialecte thebain", in actis Recueil de 
travanx relatifs a la philologie et a Varcheologie egyjjtiennes 
et assyriennes, V, Parisiis a. 1884, p. 105 — 139. 
Q Comitis Crawf. et Bale. ii. 

saec.V, membr; sect, can, titl: ic 3,8 — 6,37. Olim 
Tattami. Lightfootius contulit. V. cl. Amelineau (ut ad 
cod. 8) edidit. 
.„ Comitis Crawf et Bale. iii. 

" saec.VIII (?), membr: icl7,18— 19,30. Olim Tattami. 
Lightfootius contulit. V. cl. Amelineau (ut ad cod. 8) edidit. 
. . Comitis Crawf. et Bale. iv. 

saec.V, in fol, membr, foil. 8: (?an,14— 6,16. Olim 
Tattami. Lightfootius contulit. V. cl. Amelineau edidit. 

Paris, bibl. nat. MS. Copt. 68: il/n6,13— 20 

MS. Copt. 78: M25,l— 13 3/c 13,7— 14,5 

MS. Copt. 102: ic 3,21—4,9 

MS. Copt. 78: loh 2,6—11 et 18—22 [Lightfoot. 
/oM7,17— 26 Theb-Arab ^d 7,53— 8,3] E:ebr9,2—K) 

MS. Copt. 102: Apoc 1,13—2,2. Haec edidit v. cl. 
Carolus Ceugney, „Quelques fragments eoptes -thebains 
inedits de la bibliotheque nationale", in actis Recueil de 
travaux relatifs a la philologie et a Varcheologie egyptiennes 
et assyriennes, II, Parisiis a. 1880, p. 94 — 105. Cur v. 
cl. Ceugney nihil de fragmentis loh 17,17 — 26 et Act 
7,53 — 8,3 a Lightfootio e codice 102 laudatis dicat, nescio. 



886 IX. DE VERSIONIBUS. 

„ Parisiis (viri cl. Gastoni Maspero?) 

saec. X— XIII?, in fol, fol. 1 (pag. 91.92): Mt 25,U 
—31. item: saec. VIII vel IX: Lc 8,51—9,18. Haec 
edidit v. cl. Maspero in actis Becueil . . . (ut cod. 14), VII, 
Parisiis a. 1886, p. (46)47—48. 

. Parisiis (viri cl. Gastoni Maspero?) 
* ^^9,36— 10,10, lFeti,l2—U i?om6,4— 6 passim 
vero non nisi litterae aliquae ex lineis supersunt. Edidit 
V. cl. Maspero, „Fragments etc", in actis Becueil de travaiix 
relatifs a la philologle et a I'archeologie egyptiennes et assyri- 
ennes, VI, Parisiis a. 1885, p. 35 — 37. 

. _ Neapoli bibliotliecae nationalis B. 1. 17. [143] 

foil. 6: i/i!23,15-25,19 icl7,7-34 JoA 8,55-9,18; 
suntne haec^ finis Lucae et initium lohannis a Tischendorfio 
laudata iVb^i^i'a, a. 1860, p. 65? Cf Marcus Kabis, Bulletin 
de Vinditut egyptien, Alexandriae a. 1861, num.5, p. 56 — 60. 

.„ Romae collegii Prop, olim Borg. 33. 

foil. 2 mut: Mt 1,22—3,8. Cf Zoega, Catalogus 
codicum Copticorum mss qui in museo Borgiano Velitris 
adservaniur, Romae a. 1810, Xovi Testamenti fragmenta 
p. 180—192. 

17. 34: in 4, fol. 1: J/C 4,24— 5,14. 

18. 35: foil. 2 mut: M5,22— 34 et 40— 46 6,2 

—26 6,29—7,2 7,2—16. 

19. 36: in fol, foil 3: M 6,6— 8,4. 

20. 37: in fol, foil. 5: Mil, 1—10,12. Woidius 

edidit (ut supra, p. 865), pp. 8 — 14. 

21. 38: foil. 4: M8,32— 9,15 21,11—22,13. 

22. 39: foil. 11: M9,38— 11,25 12,31—15,5. 

23. 40: foil. 2: i¥a5,28— 16,6 17,10—26. 

24. 41: foil. 3: J/a 6,19— 18,19. 

^ Vir clarissimus Oscarus de Gebhardt haec in meiim usum 
araicissime perlustravit, mense Aprili anni 1882, refertque folia in 
capsiila septima deciuia inesse, numerum his foliis deesse, fortasse 
ex incuria, sed iis proprium esse numerum 143. 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 887 

25. 42: foil 6: M16,24— 20,7. 

26. 43: foil. 16: M 18,16— 19,24 25,21—26,23 

3/c 2,13— 9,16. 

27. 44: foil. 2: M 20,25—21,31. 

28. 45: foil. 2: M 22,6— 23,9. 

29. 46:infol,foll. 6:M23,15-25,19 Xcl7,7-39 

Jo/i 8,55—9,18. 

30. 47: in fol, foil. 3: M 25,41— 26,67. 

31. 48: foil. 2: M 27,40— 28,10. 

32. 49: foil. 2: J/c 5,22— 6,3 6,6—7,26. 

33. 50: foil. 8: J/e 10,46— 13,28 lo/i 7,30— 9,41 

sine adult. 

34. 51: in fol, foil. 8: J/c 10,46— 12,40. 

35. 52: foll.2, mut: i/c 14,69 -15,19 15,21—23 

et 25—30 et 32—35. 

36. 53: fol. 1, mut: Xc 1,1 — 15. 

37. 54: foil. 6: Xc 1,15— 2,41. 

38. 55: fol. 1, mut: Xc 1,32— 74. 

39. 56: in fol, foil. 2: Xc 1,80— 2,49. 

40. 57: in fol, foil. 2: Xc 3,5— 4,39. 

41. 58: Xc5,7— 6,48. 

42. 59: in 4, foll.l2: Xc8,36— 9,41 12,39—14,9. 

Woidius (pp. 47—50) edidit 8,36—9,41, et lacunas in 
codice suo e fragmento altero supplevit (pp. 55 — 64). 

43. 60: fol. 1: Xc 9,22— 40. 

44. 61: foil. 3: Xc 13,1^14,10 15,1—24. 

45. 62: foil. 12: Xcl4,l-16,7 19,5—20,28. 

46. 63: in 4, foil. 18: Xc 19,44— 21,36 1 loh 

1,2 — 5,15 3 lohb — fin 3 loh Integra Xacl,l — 2,1 hoc 
ordine. 

47. 64: in fol, foil. 15: Xc20,10-21,24 22,32-49 

23,48—24,7 24,24— fin Iohi,i—6 2,13—3,18 8,38 
—9,28 10,2—16. 

48. 65: codex perantiquus Graeco-Copticus, fol. 21 : 

Xc 22,12— 23,11 Sahidice loh 6,21— oS 6,68—8,23 



IX. DE A^EESIONIBUS. 



Sahidice, sine adult. De Graeco textu, vide supra, p. 391, 
cod. T^. Fragmenta lohannis edidit magna cum eruditione 
Aug. Ant. Georgius, Fragmentum evangelii s. lohannis 
Qraeco-Copto-Thehaicmn . . . Romae a. 1789. 

49. QQ: foi. 1: Xo 22,25— 23,3. 

50. 67: in fol, foil. 3; Xc 23,14— 24,32. 

51. 68: foil. 2 mut; 7o/i 7,37— 8,25 sine adult 

10,21 — 11,13. 

52. 69: in 8, foil. 4: 7oA8,24— 39 18,31—19,4 

19,17—20,2. 

53. 70: foil. 2: JoA 9,3— 10,1. 

54. 71: in 4, fol. 1: JoA 9,11—27. 

55. 72: in 4, fol. 1: 7o/i9,12— 22. 

56. 73: in 8, foil. 6 rescr, mut; 7o/a2,36 — 13,2 

19,38—21,23. 

57. 74: in fol, foil. 5: /o/a2,38— 13,31 14,29 

—16,10 16,29—17,15. 

58. 75: fol. 1: Jo/i 12,47- 13,17. 

59. 76: foil. 15, valde mut: Jo/i 13,2— 15,20 16,10 

—19,38. 

60. 77: in 8, fol. 1: /o/i21,18— fin. 

61. 78: foil. 3: ^ca6,26— 17,16 27,11—27. 

62. — — 79: in fol, foil. 4: ^ef 23,17— 26,10. 

63. 80: foll.28: i?om6,5-8,38 i Corl0,13-14,21 

15,3—28 ^ Cor 10,7— fin Hebr\,l—S 12,l~-^n Gall,! 
—3,10 Xp/i 5,19— fin Fhil (deestne 1,1—6? cf Engel- 
brethius p. XXV; confuditne Engelbrethius hunc codicem 
cum cod. 65?) Integra CbZ 1,1—2,7 3,8 — 4,6 hoc ordine. 
Engelbrethius edidit 1 Cor 15,5 — 33 (ut infra, p. 892, 
cod. 4), p. XXV et 63—73. Zoega edidit Ephb,21—S3 
ex hoc codice, additis lectionibus variis e codicibus 68 
et 69 (ut supra, p. 867), p. 218.219. 

64. 81: foil. 3: i^om 9,7— 24 11,31—12,10 1 Cor 

1,3—19. 

65. 82: foil. 7: 1 Cor9,9— 12,22 P/u71,6— 23. 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 



Engelbrethius contulit 1 Cor9,9 — 16 (ut infra, p. 892, 
cod. 4), p. XXV et 53 — 57 et edidit, nisi fallor ex hoc 
codice Phil 1,6— 23. 

66. 83: in fol, foL 1: 1 Cor 12,6— 27. 

67. 84: foL 1: 1 Cor 15,5— 32. 

68. 85: in fol, foil 4: C«i6,l— fin Epli\,\--^<6. 

De Eph 5,2 1—33 vide cod. 63. 

69. 86: fon.l6: £)j/*2,5— 3,3 4,5—28 5,21—6,12 

1 Thess 1,4— fin 5 Thess 1,1—2,12 3,14— fin 1 Tim 
Integra 2Tim\,\ — 16. Ex hoc codice edidit Fridericus 
Miinteriis, Danus, 1 Tim 1,14— 3,16 6,4—21 2 Tim 
1,1 — 16 in libro Commentatio de indole versionis Novi 
Testamenti Sahidicae, Hafniae a. 1779, pp.92 — 112. De 
Eph 5,22—33 vide cod. 63. Engelbrethius edidit 1 Thess 
1,4—3,6 (ut infra, p. 892, cod. 4). 

70. 87: in fol, foil. 4: J^oc3,20— 6,3 7,1—9,2. 

71. 87: in fol, foil. 3: ^;^oc 12,14— 14,13. In 

mai-gine lectiones ecclesiasticae notantur, quod in Graecis 
Apocalypsis codieibus rarissinie, nisi fallor, fit. 

72. 89: in 8, foil. 2: A2)oc 19,7—18 20,7—21,3. 

Haec edidit Zoega (ut supra, p. 886, cod. 16), pp. 219.220. 

73. 90: foil. 2, e lectionario: ie 1,29— 38 P6^47 

Rebr9,2—10. Engelbrethius edidit Hebr9,2— 10 (ut infra, 
p. 892, cod. 4) p. 137—141. 

74. — — 91: in 8, fol. 1, e lectionario: P6' 20,3— 7 
Lc 2,40—50. 

75. 92: foil, mut, e lect: i>cl8,28— 34 Ps88,20 

-28 ^ Tim 3,10— 16. 

76. 93: foil. 2, mut, e lect: ic 19,4— 10 7,11 

—17 7,27—32 loh 12,12—23 4,5—15 6,15—23. 

77. 94: foll.6, e lect: Ze22,66— 23,9 Ps34,9 

—25 M 27,23— 27 J/cl5,6— 14 Lc 23,13— 25 loh 
19,1—16 Jes 50,2—11. 

78. 95: foil. 2, e lect: Jac2,8-13 Adb,\2— 21 

PsU M 4,23 -5,15. 



890 IX. DE VERSIONIBUS. 



79. 96: foil. 3, mut, e lect: Jo/i(19,23— 27 Graece) 

19,17—24 Saliidice Ps 131,(10—12 Gr) 9-12 (J/a6,13 
—20 3,3—11 Gr) (Mc 12,35— 37 Gr). De Graeco textu 
vide supra, p. 392, cod. T*^. 

80. 97: fol. 1, e lect: /oA (20,30— 31 Gr) 20,24 

—31 Sahidice (Ps frag Gr). 

81. 98: iu fol, chart, foil. 4, e lect Copt- Arab: 

Lc 22,14— 30 P5 100,6.7 /oA 13,21— 30 /es 31,9— 32,5. 

82. 99: chart, foil. 189, e lect Copt- Arab: e Novo 

Testamento haec M21,23— 27 22,1—24 23,13—24 23,29 
—24,51 25,14—26,13 26,17—27,56 J/c 13,32-14,1 6 
(13,32-14,2 bis) 14,26-15,41 ic 7,36— 49 11,37—52 
13,22—30 21,1—6 21,34-38 22,7—13 22,31—23,49 
23,52—56 7oA6,27— 59 8,12—28 8,51—59 10,14—21 
10,23-42 11,46-52 11,55-56 12,1-8 12,35-43 13,1 
—30 13,33—17,26 18,3—19,42 iCbr 1,23— 2,8 11,23 
—32 Gfl73,l— 14 6,14—16 Eph2,lS—18 Phil2,6—n 
a>n,12— 23 2,13—15 iTfm 4,9— 5,10 Hebr 9,24— 2S 
10,5—10 11,5— .7 Engelbrethius edidit Hebr 9,24— 28 
10,5—10 (ut infra, p. 892, cod. 4), p. XXVI. 147—153. 

^j.j Taurini (bibl. universitatis ?) 

Fragmentum papyraceum: Lc 1,5 — 19. Edidit v. 
cl. Rossi (anno 1885?); cf Amelineau, Zeitsehrift fur 
agyptische Sprache \ind Alterthumshunde, XXIV, Lipsiae 
a. 1886, p. 43, adn. *, qui citat acta Le Caire 6 Aprilis 
a. 1886. 

84. Olim Venetiis servata Naniani fragmenta quae I. A. 

Mingarellius (cf supra, p. 866) edidit, nunc latent: 

J/i- 18,27— 21,15 il/c 11,29—15,32 /oA 9,17— 13,1; Mt 

et loll fragmenta iterum edita sunt apud Woidium. 

n„ Petropoli bibl. imperialis. 
8o. I , . 

saec. t : lectionanum: 

I. i?oml,10-12 M15,12-14 i T/if.s.s 5,8-1 OiM 3,35.36 

11. M4,6.7 Se6r 10,34-36 ic 12,33-36 et 39-40 

III. ^A 5,19— 21 P/u7 3,18.19 



1. ORIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 891 



IV. 3/f 23,10— 12 i?om 13,7.8 M 5,33— 36 

V. i¥i5 6,8 Phil3,n (^yi 5,1.2?) EphbA6— 19. 
Haec edidit v. cl. Oscarus de Lemni, Bruchstuche der 
sahidische)i Bihelubersetzting. Nach Handschrifieii der kaiser- 
lichen offentlicheii Bibliothek zu St. Petersburg, Lipsiae 
a. 1885, et „Sieben sahidische Bibelfragmeute", in actis Zeit- 
schrift fur dgyptische Sprache und Alterthumskunde, XXIII, 
Lipsiae a. 1885, p. 19—22. 

86. Petropoli caes.: 1/e 14,36— 38.40.41.43.61.62.67.68 
15,1.6.7.13—26.29—40.41.42.44—47 16,2.3.6—8.11.12. 
20. Haec fragmenta edidit v. cl. Oscarus de Lemm, iu 
libro Etudes archeologiques, linguistiques, et historiques dediees 
a Mr. le Dr. C. Leemans, Lugduni-Batavorum a. 1885, 
p. 95—102. Ubi sunt fragmenta Lc 24,1—7 et 11 — 17 et 
19—24 et 29—35 et 39—44 et 49—53 loh 1,4—10 
2,1—8 et 11 — 15 et 19—24 3,1—6 et 9—15 et 18—29 
quae v. cl. Amelineau a Lemmio edita esse dicit? 

87. Petropoli societatis ■ imperialis „eorum qui palaeo- 
graphiam amant": Prolyl 1,1 6— 12,13 Jo/a 0,8— 29 12,48 
— 13,9. Haec edidit v. cl. Oscarus de Lemm, „Sahidische 
Bibelfragmente I", in actis Bulletin de Vacademie imperiale 
des sciences de St. Petersbourg , XXIII Cseriei novae I), 
Petropoli a. 1890, p. 257—268. 

gg Petropoli viri cl. W. GolenischefF. 

• P5 49,i4_5o,l3 118,152—119,1 J/c6,46— 9,2 
CoM,2— 18 lThessl,l—6 7r<c2,23— 3,14. Haec fragmenta 
edidit v. cl. Lemmius, „Saliid. Bibelfr. II", in actis laudatis, 
p. 371 — 391. Collectio utraque ex Deir-el-Abjad Petro- 
polim lata est. 
^^ Cahirae musei in vico Boulaq 1. 

■ 32X18: M7,13— 8,31 Xe24,12— 26. Haec edidit 

V. cl. Urbanus Bouriant, „Fragments de mss thebains du 
musee de Boulaq", in actis Pecueil de travaux relatifs 
a la philologie et a I'archeologie egijptiennes et assyriennes, 
IV, Parisiis a. 1882, p. 1—4. 



892 IX. DE VERSIONIBUS. 

90. Cahirae? E notitiis sparsis, quae omisso sive nomine 
editoris sive libri titulo ajiud Ciascam et Amelineau in- 
veniuntur suspicari licet Cahirae exstare et a v. cl. Bouriant 
edita esse, fragmenta N. T. haec: 3JR 14,18 — 15,18 in 
libro Memoires 2^ub/ies par les membres de la mimon 
archeologique francaise cm Caire, Parisiis a. 1887, vol. 1, 
fasc.3, p.395seqq. J/c6,ll — 12 Zc 1,11 — 17 et 57—80 
ibidem. Lc 1,30 — 68 ; scimus per v. cl. Ludovicum Stern 
(ut supra, p. 850, adn. 5) hunc fragmentum ab U. Bouriant 
editum esse in dissertatione, „Les papyrus d'Akhmim?" 
ibidem Parisiis a. 1885, vol. 1, fasc. 2, pp. 242—304. 
/o/i3,l— 8 .4^8,26-40 13,17—25 Se^r 10,19 — 30 
iM 5,5—14 ibidem (fasc.3?). 



e. Versionis Bamiyricae. 

. Londiuii (?) viri cl. W. M. Flinders Petrie. 
■ saec. ?, 17.5X11, membr, titl: J/ai,27.28 12,1 
— 3 et 6 — 10.11.12. E provincia Fayyum in Angliam 
tulit V. cl. Petrie. V. cl. W. G. Crum edidit, Coptic manu- 
scripts brought from the Fayyum, Londinii a. 1893, p. 1 — 2. 
^ Londinii (?) viri cl. W. M. Flinders Petrie. 
saec. IV, 10X7.8, membr, col. 1: 
(a.): /ac 4,12.13. — (b.): hid 11— 20. — (c.)? Edidit v. 
cl. Crumius (ut cod. 1), p. 3 — 5. 
„ Parisiis bibl. nat. 

Mt 5,46—6,19. Edidit v. cl. Gastonus Maspero in 
actis Becueil etc (ut supra, p. 891, cod. 88), XI, a. 1889, 
p. 116. Erat olim bibliothecae Deir Amba-Shenoudah, 
in codice e quo v. cl. Bouriant folia nonnulla edidit. 
. Romae collegii Propag. olim Borg. Basmyr. 2. 

saec.?, in 4, membr, fol. 1, coll. 2: Jo/i 4,28— 34 
et 36—40 et 43—53; mut. Cf Zoega (ut supra, p. 886, 
cod. 16), p. 139 et textus ab eo editus, p. 149.150, et 
Engelbrethius, Fragmenta Basmurico-Coptica V. et N. T. quae 



1. OEIENTALES. (2.) AEGYPTIACAE. 893 

in viuseo Borgiano Velitris asservaniur, cum reliquis versionibns 
Aegypiiis contulit, Laiine vertit nee non critids et philo- 
logicis adnotationibus illustravit'W.F.'E., Hauniae a. 1811, 
p. 20 — 156, ubi textum et Basrayricum et Mempliiticum 
et ubi fieri potest Sahidicum invenies additis lectionibus 
variis e Graeco. 

Romae coll, Propag. olira Borg. Basmyr. 3. 

saec. ? , in 4, membr, foil. 9, coll. 2; capp, lect, orn: 
lCor6,l^ — (7,6.7.8.33.34 mut) — (9,7.8) — 9,16 [9,9 
— 16 ediderunt iam anno 1789 Georgius (ut supra, p. 866), 
et Miiuterus (ut supra, p. 866)] 14,33 — 15,35 Ej)h 6,18 
—24 PM 1,1—2,2 IThess 1,1—3,6 ITeftr 5,4— 9 5,13 
—6,3 6,8—11 15— (19.20.7,1)— 7,5 7,8-(9)-13 16- 
(23-27)-(8,3— 5)— (9,10.11.17)— (10,1.2) (6—8) (13 
— 15) 10,22. Cf Zoega (ut supra, p. 886, cod. 16), 
pp. 139.140 et textus ab eo editus, pp. 151 — 168, et 
Engelbrethius (ut supra, p. 892, cod. 4). 

Cahirae v. cl. Bouriant. 

a. /es 29,24— 37,3 b. 35X29, foil. 4, coll. 2, 11.40: 
Jf!! 13,35-14,8 ilib 8,24-9, 12 c foil. 2: 5 Cor 12,9-13,13 
Hebr 1,1 — 3 hoc ordine. Haec edidit v. cl. Bouriant 
„Fragments Bacbraouriques", in actis Memoires de rinstitut 
Egyptien, vol. 2, pars 2, Cahirae a. 1889, p. 567 — 604. 



De lectionibus ecclesiasticis Arabico-Copticis cf Mains, 
Scriptorum veterwn nova collectio, vol. 5, Romae a. 1831, 
p. 15 — 34 seriei alterius, et MS. Vat. Arab. 15 olim 7, 
anni 1338. Vide etiam Parisiis bibl. nat. Copt. 19: Evl 
et Apl in tempus quadragesimale, Copt. 20 ut Copt. 19, 
Copt. 21: Evl et Apl in menses quattuor a Paschate; — 
item Florentiae bibl. Palat. Med. 6: a. 1396: lectiones 
ex Ps Act Cath Paul Evv. Lectionaria Coptica incipiunt 
inde a mensi Thoth, id est a die 28 mensis Augusti. 



894 IX. DE VERSIONIBUS. 

(3.) AETHIOPICA. 

Sententia v. cl. August! Dillmann videtur liaec versio 

e textu Graeco exarata esse inde a saeculo quarto usque 

in sextum saeculum^ in usum ecclesiae Axumiticae iu 

Abyssinia, manu iuterpretum plurium, non vero, quod 

fabulantur Christiani illius terrae, manu Frumentii 

a p-j- K 

episcopi primi. Teste Dillmanuo secuta est haec 
versio accuratissime textum Graecum etiam quod ad 
verborum ordinem spectat. Saepe tameu apparet inter- 
pretem Graecae linguae non peritum fuisse, uude errores 
multi in textum iurepserunt. Postea plus semel, ut 
videtur, emendata est versio ut cum ingenio linguae 
Aethiopicae melius consentiret et clariorem proferret 
sensum; quod magna ex parte postquam lingua Aethiopiea 
saeculo quarto decimo ab usu communi- recesserit factum 

^ Cf Cliristiauus Bened. Micbaelis, De versione Aethiopiea K. 
Testamenti generatim, § X; est praefatio in librum Christophori Aug. 
Bode, Evangelium secundum 3Iatthaeum ex versione Aethiopici 
interpretis . . . cum Graeco ipsixis fonte studiose contulit atque 
plurimis . . . obserrationibns . . . "illusfrarit C. A. B. Halae a. 1749 
(ff. [16], pp. 193 in 4); — y. cl. Aug. Dillmann, „Aetliiopische Bibel- 
iibersetzung" apud Herzogium, Real-Encyklop&die, ed. 2, Lipsiae 
a. 1877, vol. 1, p. 203 — 206; — v. cl. Ignatius Guidi, ,,Le traduzioni 
degli Evangelii in arabo e in etiopico", in actis Atti della R. 
Accademia dei Lincei anno CCLXXV. ISSS. Serie quarta. C/asse 
di scienze morali, storiche e filologiche, vol. 4, Eomae a. 1888, 
13. 5 — 37, in primis 33 — 37. Fortasse iam Chrysostomo uota erat 
versio, Homil. in loh. ii, 2, Opera, ed. Montf. , vol. 8, p. 10 
nisi is quod verius esse videtur, rhetorice locutus est. Gilde- 
meisterus , qui vult versionem saeculi esse sexti vel septimi, 
monet textum, si e Graeco versus sit, varie interiiolatum esse vel 
e Syris vel ex Arabicis, quod etiam Dillmannus, p. 204, asseverat. 

lobus Ludolfus (cf infra, p. 910, cod. 89), p. 297 et 299 putat 
plures exstitisse versiones Aethiojjicas ; Plattus banc opinionem 
accipere non vult (cf infra ji. 900, cod. 1), p. 10 — 18. 

^ Aetbiopica lingua Amharicae cessit, versionem tamen Am- 
baricam nullo modo iu usum criticum idoneam esse nemo est qui 



1. ORIENTALES. (3.) AETHIOPICA. 895 

esse suspicatur Dillmannus, idque versionibus Copticis 
atque Arabicis in consilium vocatis. 

Ita V. cl. Dillmannus, quern secutus sum. Sed vir 
doctissimus lohannes Gildemeisterus (f a. 1890) rem omnino 
aliter se habere putat meque^ de rationibus quibus ductus 
sit certiorem fecit litteris Bonnae die 20 mensis Aprilis 
anni 1882 datis,- in quibus reiecta eorum opinione qui 

non concedat. Cf de versione Amharica Plattii Biblia sacra Amharice, 
Londinii a. 1844; — v. cl. Francisciis Praetorius, Die amharische 
Sprache, Halae a. 1879, p. 2 : — v. cl. Zotenbergius (iit infra, p. — , 
cod. 60), p. 21b. Fragmentum Lcl,l — 13 versionis Amharicae a 
I. H. Maio Latine versum [fortasse ex sehedis Ludolfi exscriptum] 
prodiit apud Schmidtium , Bibliothek fur Kritik und Exegese des 
N. T. xind (ilteste Christengeschichte, [Herbornae et Hadamarae] a. 1796 
[1797], vol. 1, fasc. 2, p. 307 — 310. Fuit hoc fragmentum in biljlio- 
theca universitatis Gissensis num. 11 fol. (hodie num. dccclxxii; 
cf I. V. Adrianus, Catal. codd. mss. bibl. Giss. Francofurti a. 1840, 
p. 258) sed vir clarissimus Bernhardus Stade, professor Gissensis, 
qui amicissime codicem perlustravit, me certiorem fecit (mense Ai^rili 
anni 1882) folium hodie codici non inesse. 

^ Gildemeisterus contulit accurate cum Aethiopicis in usum 
Tischendorfii lectiones omnes varias Aethopicas, quas hie in editione 
sua Novi Testameuti Graeca anni 1849 laudaverat. 

^ Verba Gildemeisteri lectoribus non ingrata erunt: ,, . . .Ueber 
das Alter der Aethiopischen Uebersetzung hatte ich Tischendorf am 
26. Oct. 1854 geschrieben, wie ich aus einem zufallig bewahrten 
Concept sehe. 

Die allgemeine Annahme, dass dieselbe in das vierte Jahr- 
hundert zu setzen sei, beruht auf zwei Ai'gumenten. 

1. nimmt man an, dass der doch gewiss sehr sporadischen und 
partiellen Bekehrung von Axum 326 gleich, wie bei heutigen Missio- 
naren, habe eine Bibeliibersetzung folgen miissen, also noch im vierten 
Jahrhundert. 

2. stiitzt man sich auf die Aussage des Chrysostomus, dass zu 
seiner Zeit das Evangelium lohannis in die Spraehen von ^loia 
fxf^vrj bereits iibersetzt sei, auch in das Persische und Indische. Das 
ist Rhetorik, aus der sich keine Thatsache folgern lasst. 

An alien sonstigen etwaigen Zeugnissen fehlt es. 
Eine Anzahl Worter fiir christliche Hauptbegrifl'e , mit deueu 
aller Unterrieht anfangen musste, sind in der Bibeliibersetzung nicht 



896 IX. DE VERSIONIBUS. 

credunt Christianos paucos Axumiticos anno fere 326 
versionem fecisse, saeculo demum sexto vel septimo auctores 

aethiopisch, sondern syrischer und uiir syrischer Form. Z. B. haimanot 
Gluiibe ]ZaHo>*(ji, arami Heide [fiir i&viy.og "EkXrjv EklrivcaTtjg, 
^UQjSiiQog] ^jJ^b] Armenier, welche Bezeichnung ja nur in Syrien 
moglich war, orith Pentateuch li^9o|, stol Hades, jin * a. ; das i fiir 
isVo ist nur durch Vermittelung des Syrischen erkliirlich. 

Daraus folgt, dass die ersten christlichen Lehrer der Habessinier 
und die Seliopfer ihrer Kirchensjjraehe Syrer gewesen sein miissen, 
dass jene Ausdriicke schon eingebiirgert waren, als die Uebersetzung 
aus dem Griechischen geiuaclit ward, und diese kann also nicht 
auf die ersten alexandrinischen, also griechischen Bekehrer zuriick- 
gefiihrt werden. Es sind zwei getrennte Zeitperioden, die der Bildung 
jener kirchlichen Sprache und die der Uebersetzung anzunehmen. 

Seiche Syrer konnen wohl nur Monophysiten gewesen sein. 
Ueberhaupt ist die christliche Bekehrung der Aethiopier erst um 
500 und zwar durch Monophysiten erfolgt. Audi spiiter noch liisst 
sich in Habessinien der Gegensatz zwischen syrischen und alexan- 
drinischen Monophysiten nachweiseu. Die Ausfiihrung dieses Satzes 
bediirfte aber einer so ausfiihrlichen Erorterung, dass dazu ein Brief 
nicht wohl hinreichen wiirde; ich darf das also hier nur als These 
aufstellen. 

Die aethiopische Bibeliibersetzung zeigt auch eine so mangel- 
hafte Kenntniss des Griechischen, dass unmoglich ist, diese konne 
in einem Jahrhundert, in welchem nationale, ich meine alexan- 
drinische, Griechen mit den Eingeborenen in Verbindung standen, 
stattgefunden haben; sie ist nur moglich in einer schon isolirten 
Kirche, in der die gelehrte Kenntniss des Griechischen schon abstarb. 
Beispiele, zu Hunderten mochte ich sagen, von dem iiusserst geringen 
Verstiindniss finden Sie z. B. in den Noten zu Ludolfs Psalmen- 
ausgabe, und doch waren die Psalmen nach der Rolle, die sie in 
der orientalischen Kirche imraer gespielt haben, gewiss eins der 
zuerst iibersetzten Biicher. Ebenso im N. T. Nur zwei Beispiele. 
Act 20,15 fasste der Uebersetzer co'TiyQvg als Eigennamen, 23,31 
^AvTinc(.T()ig als „benachbarte {arTi) Stadt" auf. Hieruach wird man 
gewiss seehstes und siebentes Jahrhundert als friihesten Termin an- 
nehmen miissen. 

Ich glaube selbst, dass schon arabische Lehnworter sich finden. 
Der Satan heisst aethiopisch „saitan", arabisch schaitan (s und sch 
sind im Aethiopischen zusammengefallen). Dies erkliirt sich weder 
aus dem Griechischen, noch dem Syrischen. Wollte man annehmen, 



1. ORIENTAIxES. (3.) AETHIOPICA. 897 

fuisse Syros Monophysitas pronuntiat.^ Vix tamen hoc 
ex rationibus eius concludi potest. Sunt certe vocabula 
quae Gildemeisterus profert origine Syriaca sive Aramaica, 
at sunt ludaico-Aramaica. Inde minime sequitur Mono- 
physitas biblia Aethiopice vertisse vel linguam Christiano- 
Aethiopicam effinxisse. Quae linguam ludaico-Araraaicam 
redolent, ea nos docent iam primis temporibus ludaeos ex 
Arabia meridiana in Aethiopiam migrasse, vel etiam Geez 
iam a primo in Abyssinia die aliquo modo ludaeis similes 
fuisse, et Christianos in Abyssinia verbis nonnullis ab eis 
commodatis usos esse.^ 

das Wort sei aus Aethiopien nach Arabien gekommen (im Koran), 
so giebt es doch iioch andere Bedenkliclikeiten. ^Pv/,it] wird, wo 
es im N. T. vorkommt, mit sak"at gegebeu, dies hat im Aethio- 
pischen keine Wurzel und ist das arabische sikkat. Zum sichern 
Zeichen, dass es Fremdwort ist, dient, dass es, mit Verkennung der 
Femininendung des Arabischen -at, indem man das t als radical 
auffasste, im Plural (pluralis fractus) ask"at bildet. Strassen, nament- 
lich enge waren, nach der ganzen Beschaffenheit des Landes und 
Lebens, bei den Aethioi^en wohl nicht heimisch (allerdings giebt 
es andere Worter fiir nkcaila, wie an^o). Wiire dies durchzufiihren, 
so kiimen wir in noch sjiatere Zeit. 

Sub finem liarum litterarum, in quibus etiam de versionibus 
Arabicis disserit, Gildemeisterus haec monet: ,,Im Ganzen sollte 
man freilich diese arabischen und aethiopischen Uebersetzungen 
niclit in die Variantensammlungen aufuelimen, ehe nicht liber jede be- 
sondere und ausfiihrliche kritische Arbeiten im Zusammenhang verfasst 
sind, die feststellen, was wirklich als Variante Werth hat, si tanti est." 

^ De origine versionis Aethiopicae conferendus est codex Parisinus 
bibl. nat. Aeth.113 (Zotenberg. 113), saec. XVI: Refutatio haeresium; 
incipit fol. 52 v ,,Photini" haeresis, ubi de evangelio in Aethiopia 
dicitur; fol. 63 ss narratur de novem viris Sanctis qui V.T. etN. T. 
Aethiopicum Romam adportaverint ; Vetus Testamentum ex Hebraico 
versum esse fingitur quo temjjore Salomonem regina Mesembriae 
visitaverit, Novum Testamentum e Graeco ante Nestorii doctrinam 
cognitam, ante Leonis doctrinam formatam, ante societatem synodi- 
canum, id est episcoporum Clialcedonensium, ergo esse versionem puram. 

^ Cf praeterea quae v. cl. Dillmannus de verbis peregrinis in 
libris Aethiopicis profert. Lexicon line/. Aeth. Lips. a. 1865, col. XXll. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 5SC 



898 IX. DE VERSIONIBUS. 



Versio Aethiopica continet Novum Testamentum 
integrum additis Clementis epistulis et Synodo:^ Evv Paul 
Cath Act Apoc Clem Syn.^ 

Editionem principem Novi Testameuti Aethiopici 
curavit monachus ordinis Takla-Haimanot e monasterio 
Dabra-Libanos (in monte Libano), nomine Tesfa-Zion, 
natu Malhezinus Aethiops, qui, soeiis monachis ex eodem 
monasterio Tanse'a-Wald et Za-selase, codices Novi 
Testamenti secum portans viam Hierosolymis Romam 
fecit. In Italia subvenerunt tribus iis alii tres, Itali: Petrus 
Paulus (Gualterius Aretinus) archidiaconus Constantinopoli- 
tanus, Bernardiuus quidam, et teste Ludolfio Marianus 
Victorius.3 Romae (undeaeth^^) prodiitN.T. annisl548.1549, 
epistulis XIII Pauli tomo alteri ceteris libris tomo priori 
mandatis.* Nonnulla in actibus codice Aethiopico deficiente 
suppleverunt editores ex Latina (vix quod adseveraverunt 
etiam ex Graeca) lingua Aethiopice versa, in primis 
Act 9,29— 10,32 26,8—28,31. Editio etsi codicem vel 
codices bonae notae sequitur scatet vitiis propter inscitiam 
typographorum. Anno 1654 ediderunt loh. Georg. Nisse- 
lius et Tlieodorus Petraeus epistulas lacobi, ludae, 
lohannis Arabice et Aethiopice additis versionibus Latinis.^ 

^ Cf V. cl. Dillmannus (ut infra, p. 904, cod. 42), p. 4. 

'^ V. cl. Winandus Fellius, Dillmanui discipulus, edidit ex 
Synodo Canones apostolorum Aethiopice, Lijjsiae a. 1871, versione 
Latina addita. 

^ Cf lobus Ludolf, Lexicon Aethiopico-Latinmn, ed. 2, Franco- 
furti ad Moenum, a. 1699, praef. fol. (8) recto: ,,Corollarium." 

* Testamentum Novum cu7n epistola Pauli ad Hebraeos tantum 
cum concordantiis evangelisfarum Eusehii et numeratione omnium 
verhorum eorundem. Missale cum henedictione . . . Quae omnia 
Fr. Petrus Aethiops . . . curavit, Romae a. 1548. Epistolae XIII. 
divi Pauli . . . cuvi versione Latina a. 1549. Cf v. cl. Ignatius 
Guidi, ,,La prima stampa del Nuovo Testamento in Etiopico fatta 
in Roma nel 1548 — 1549", in actis Archivio delta B. Societa 
Momana di storia patria, Romae a. 1886, vol. 9. 

^ Nissel. et Petraeus, lacobi apostoli epistulae catholicae versio 



1. OEIENTALES. (3.) AETHIOPICA. 899 

Waltonus editionem Romanam in Polyglottis suis supra 
(p. 220) laudatis iterum imprimeudam curavit addita 
versione Latiua a Dudleio Loftus et Edmundo Castell 
facta, sed plura qiiam in editione Romana in hac editione 
inesse menda et versionem Latinam pessimam esse Ludolfus 
affirmat. Christophorus Augustus Bode, qui iam anno 
1749 evaugeliura Matthaei fusius tractaverat,^ textum 
Aethiopicum, neglectis vitiis typographicis , accuratissime 
Latine vertit.- Anno denique 1826 curavit Thomas Pell 
Piatt (unde ae^/iPP) evangelia Aetliiopice edenda in usura 
societatis „Britisli and Foreign Bible Society", anno 1830 
reliquos Novi Testamenti libros, codicibus quos adire 
potuit in consilium vocatis.^ Leges vero societatis illius 
vetabant praefationem vel adnotationes textui addi, et 
critico iudicio minus libertatis concedebant, praeterea 
codices Platti minus boni erant;^ unde factiTm est ut 
editio viris rei criticae studiosis vix sufficiat. Romana 
sola editione utendum est, sed ea iterum cum codicibus 
est conferenda. Tregellesius quidem accepit a Platto 
adnotationes nonnullas^ ad evangelia; in actibus et epistulis 

Arabica et AetJu'opica . . . Ludguni Batavorum a. 1654, et eodem 
anno seorsum Tudae ap. ep. et lohannis ap. ep. 

^ Cf supra, p. 894, adn. 1. 

^ Bode, Novum . . . Testamentum ex versione Aethiopici inter- 
pretis in bibliis polyglottis Anglicanis editum ex Aetliiopica lingua 
in Latinam transtulit C. A. B. Brunsvigae a. 1753; apud v. cl. 
F. Praetorium, Aethiopische Grammatik [Porta lingg. orr. VII], 
Hesychiae Carolinae [Karlsruhe] et Lipsiae, a. 1886, p. 25, invenies 
titulum versionis Latinae cum anuis 1752.1755 et conlationis cum 
Graeco cum anno 1753; libros quod non vidi, doleo. 

^ Evangelia sancta Aethiopice. Ad codicum mss. fidem edid. 
T. P. P. Londinii a. 1826; — N. T. . . . Aethiopice. Ad codicum 
manuscriptoruiii fidem edidit T. P. P. Londinii a. 1830. 

■* Codices iuniores testatur v. cl. Dillmannus sine omni iure 
ex libidine mutatos esse. 

^ De codicibus quibus Plattus usus est cf Tregellesius apud 
Hornium (ut supra, p. 803) p. 318, adn. 2. 

58* 



900 IX. DE VEESIONIBUS. 

non usus est Plattus nisi codice uno, qui erat societatis 
illius. Praeterea contulit v. cl. L. A. Prevostus textum 
Platti cum textu Waltoni in usum Tregellesii. Eodem 
modo adiutorem habuit Tiscliendorfius lohannem Gilde- 
meisterum, qui Romanam et Platti editiones cum Tischen- 
dorfii N. T. Gr. a. 1849 edito contulit iis tamen solis locis 
quibus Tischendorfius in ilia editione versionem Aethiopicam 
in consilium vocaverat. Opus esse critica Novi Testamenti 
Aethiopici editione, in primis evangeliorum, quae textum 
prorsus corruptum multis in codicibus praebent, non est 
quod dicam. Quis laborera suscipiet? 



CODICES AETHIOPICI. 

Aiiglia. 

. Londinii „Bi'itish and Foreign Bible Society" MS. 3. 
fragmenta ex Mt Lc: quae Lc desunt supplevit nuper 
Anglus e codice Parisino. Cf Thomas Pell Piatt, A 
catalogue of the Ethiopie biblical manuscripts in the royal 
library of Paris, and in the library of the British and Foreign 
Bible Society; also some account of those in the Vatican 
library at Borne. With remarks and extracts. Londinii 
a. 1823. Plattus laudat p. 7. adnotationem manu lobi 
Ludolfi ipsius in Commentarii exemplari Parisiensi scriptam, 
quae de libris Aethiopicis in hospitio Habessinorum Romano 
repertis testimonium Henrici Guilelmi Ludolfi adfert; 
nullus Novi Testamenti liber his inest. 

2. Lond. „British and Foreign Bible Soc." 4.: Mt Mc. 
3.4.5: — — 5.6.7: exemplaria tria: loh. 

6. 8: Apoc. Codices 13 Mc loh et 14 il/c prorsus 

recentes sunt. 

_ Lond. mus. Brit. Orient. 781 (Wright. 2). 

* saec. XVII, 36X35, membr, foil. 209, coll. 2, 11. 40; 

Carp, Eus-t, pict: Octateuchus Evv (foil. 94 — 154); foil. 

155 — 209 continent varia theologica. Cf Guil. Wright, 

Catalogue of the Ethiopie manuscripts in the British Museum 



1. OEIENTALES. (3.) AETHIOPICA. 901 

acquired mice the yew 184-7. Londinii a. 1877, et eiusdem 
„List etc", Zeitschrift der Deutschen morge^ildndischen Ge- 
sellschaft, Lipsiae vol. 24, a. 1870, p. 599—616. 

Lond.mus. Brit. Orient. 496 (Wright. 20): foil. 173-178. 

saec. XVII, 17X15, membr, foil. 6(178), coll. 2, 
II. 25: 1.2 Pet 1.2.3 loh lac lud; foil. 3—172 continent 
multa ex V. T. 

Lond. mus. Brit. Orient. 507 (Wright. 33). 
' ' saec. XV, 33X25, membr, foil. 149, coll. 2, 11. 25.26 ; 
pict: Evv. Cf de hoc codice v. cl. Ignatius Guidi (ut 
supra, p. 894, adn. 1), p. 35, qui eo loco Mtl,18 — 25 
edidit. V. cl. D. S. Margoliouthius codicem paucis locis 
contulit [Lloyd - Sanday] , Novum Testamentum , Oxouii 
a. 1889, Ajyp. in, p. 192—199. 

Loud. mus. Brit. Orient. 518 (Wright. 34). 
' a. 1655, 28X26, membr, foil. 173, coll. 2, 11. 20; Carp, 
Eus-t, prol, capp-t: Evv. V. cl. Margoliouthius locis 
paucis contulit. 

. . Lond, mus. Brit. Orient. 510 (Wright. 35). 

a. 1664 — 1665, 44 <40, membr, foil. 238, coll. 3, 
11. 21; uberrime pict: Evv. V. cl. Margoliouthius locis 
paucis contulit. 
.q Lond. mus. Brit. Orient. 515 (Wright. 36). 

a. 1675-1676, 29X26, membr, foil. 191, coll. 2, 
11. 21; Carp, Eus-t, prol, capp-t, pict: Evv. 
.„ Lond. mus. Brit. Orient. 511 (Wright. 37). 

saec. XVII, 37X32, membr, foil. 217, coll. 3, 11. 20; 
Carp, Eus-t, prol, capp-t: Evv. V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit. 

. Lond. mus. Brit. Orient. 512 (Wright. 38). 

saec. XVII, 31X28, membr, foil. 135, coll. 3, 11. 25; 
Carp, Eus-t, prol, capp-t: Evv. V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit. 

Lond. mus. Brit. Orient. 513 (Wright. 39). 

saec. XVII, 33X27, membr, foil. 217, coll. 2, 11.19.20; 



902 IX. DE VEESIONIBUS. 

Carp, Eus-t, prol, capp-t: Evv. V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit. 
.„ Lond. liius. Brit. Orient. 514 (Wright. 40). 

saecXVII, 33X29, membr, foil. 226, coll. 2, 11. 18; 
Carp, Eus-t, prol, capp-t: Evv. V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit. 

Lond. mus. Brit. Orient. 516 (Wright. 41). 

saecXVII, 28X24, foil. 194, coll. 2, 11.20; prol, 
pict: Evv. V. cl. Margoliouthius locis paucis contulit. 

Lond. mus. Brit. Orient. 517 (Wright. 42). 

saec. XVII, 33X27, foil. 123, coll. 2, 11. 26.28; Carp, 
Eus-t, prol, capp-t: Evv. V. cl. Margoliouthius locis paucis 
contulit. 
. Lond. mus. Brit. Orient. 519 (Wright. 43). 

saecXVII, 28X25, membr, foll.231, coll.2, 11.19.20; 
Carp, Eus-t, prol, capp-t: Evv. 

Lond. mus. Brit. Orient. 508 (Wright. 44). 

saecXVII, 50X37, membr, foil. 287, coll. 3, 11.20-27; 
Carp, Eus-t, prol, capp-t, pict: Evv. 

. Lond. mus. Brit. Orient. 509 (Wright. 45). 

saec. XVIII, 39X36, membr, foil. 1 60, coll. 3, 11. 23-30; 
prol: Evv. V. cl. Margoliouthius locis paucis contulit. 
<j„ Lond. mus. Brit. Orient. 525 (Wright. 46). 

saecXV, 16X14, membr, foll.109, coll.2, 11. 13-20: loh. 

Lond. mus. Brit. Orient. 520 (Wright. 47). 

saecXVII, 36X33, membr, foil. 267, coll. 2, 11.13.14; 
pict: loh. 

. Lond. mus. Brit. Orient. 521 (Wright. 48). 
" saecXVII, 31X27, membr, foll.153, coll.2, 11.13; loh. 

Lond. mus. Brit. Orient. 523 (Wright. 49). 

saecXVII, 17X15, membr, foU.79, coll.2, 11.16: loh. 

Lond. mus. Brit. Orient. 522 (Wright. 50). 

saec XVIII, 22X16, membr, foil. 92: loh. 

Lond. mus. Brit. Orient. 524 (Wright. 51). \Ioh. 

saec XVIII, 15X 13, membr, foil. 83, coll. 2, 11. 15: 



1. OEIENTALES, (3.) AETHIOPICA. 903 



„ Lond. mus. Brit. Orient. 733 (Wright. 52). 
'- a. 1855—1865, 36X30, membr, fo]]. 158, coll. 2, 
11. 18: Mt Mc lingua Amharica.] 
„j. Lond. mus. Brit. Orient. 526 (Wright. 53). 

saec.XYII, 36X31, membr, foil. 95, coll. 3, U. 30: 
Paul. (Phm Hebr) Act Apoc Cath. V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit, numerat ut videtur ex incuria 520. 
Unde fiat ut dicat codices Orr. 526 et 527 solos esse 
epistularum et actuum qui in Museo Britannico adser- 
ventur, prorsus nescio. 
„„ Lond. mus. Brit. Orient. 529 (Wright. 54). 

saec.XVII, 28X24, membr, foll.197, coll.3, 11.27-29; 
prol in Paul: Paul (Phm Hebr) Cath Act Apoc. 
„. Lond. mus. Brit. Orient. 531 (Wright. 55). 

saec.XVII, 2 1X1 8, membr, foil. 200, coll. 2, 11.20-23: 
Cath Apoc Act Paul (Phm Hebr). 
„^ Lond. mus. Brit. Orient. 527 (Wright. 56). 

saec. XVIII, 27X23, membr, foil. 138, coll. 3, 11. 22: 
Paul (Phm Hebr) Cath Act Ajxjc. V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit. 
„„ Lond. mus. Brit. Orient. 532 (Wright. 57). 

* saec. XVIII, 21X19, membr, foil. 128, coll. 2, IL 19 
—22: Apoc Ravi — 1 Thess 3,12 Act. 
^, Lond. mus. Brit. Orient. 530 (Wright. 58). 

saec.XVII, 15X1 3, membr, foil. 184, coll. 2, 11. 19.20; 
prol in Paul: Act Paul (Phm Hebr). 

Lond. mus. Brit. Orient. 528 (Wright. 59). 
saec. XVIII, 27 <22, membr, foil. 120, coll. 2, 11. 19 
—23; prol in Paul: Act Paul (Phm Hebr). 
„„ Lond. mus. Brit. Orient. 533 (Wright. 60). 

ante a. 1730, 38X35, membr, foil. 115, coll.3, 11.19: 
Apoc. 

Lond. mus. Brit. Orient.597 (Wright.207): folL225-256. 

saec. XV, 40X31, membr, foil. 32(262), coll. 2, 11. 29 

—34 : Apoc; praecedunt homiliae. Vide etiam folium primum. 



904 IX. DE YERSIONIBUS. 

Lond.mus.Brit.Orient.600(Wright.208): foil. 137-148. 

saec. XVII, 41X37, membr, foil. 12(160), coll. 3, 
11. 29:Apoc; praecedunt homiliae. 

Lond.mus.Brit.Orient.598(Wriglit.209): foll.177-192. 

a. 1708—1711, 39X34, membr, foil. 16(208), 
coll. 3, 11. 25.26: Apoc; praecedunt homiliae. 

Lond.mus. Brit. Orient.599(Wriglit.2 10): foil. 158-1 68. 

a. 1721—1730, 37X35, membr, foil. 11(168), 
coll. 3, 11. 28 — 32: Apoc; praecedunt homiliae. 

Lond.mus.Brit.Orient.601 (Wright.211):foll.lOO-106. 

saec. XA^II, 36X30, membr, foil. 7(120), coll. 35 
— 41: Ap)oc; praecedunt homiliae. 

Lond. mus. Brit. Add. 16,190 (Dillmann. 8). 

saec. ? , in 4, membr, foil. 155 (mann tribus 
foil. 1—15, 16—147, 148—155), foil. 16 — 147 habent 
coll. 3; Carp, sect sine num, subscr: Evv. Olim Anastasii 
cuiusdam, postea cuiusdam Bere'sanai. Cf v. cl. Augustus 
Dillmann, Catalogue meld. mss. orienft. qui in museo Bntannico 
asservmitur, pars 3, codices Aethiopicos amj)lectens, Londinii 
1847. 

Lond. mus. Brit. Add. 11,293 (Dillmann. 9). 

saec. ? , membr, foil. 92; capp: loh. Sub finem 
insunt nonnulla theologica. V. cl. Margoliouthius locis 
paucis contulit. 

, Lond. mus. Brit. Add. 16,220 (Dillmann. 11). 

saec? , in 4, membr, foil. 46, coll. 2: cat in Mt, 

textum vero non integrum praebet. Sub initium exstat 

tabula „computi Paschalis", al man ut vid, a. 1613 

(1249?) scripta. Olim cuiusdam Bfihrja Christos. 

.„ Oxonii Bodl. Dillmann. 10 et 11. 
4d. 

saec. XVIII, in 4, membr, foil. 74 et 75; Carp, 

Eus-t, prol, capp-t: Evv. 

46. Oxonii Bodl. Dillmann 12 et 13: saec. XVIII, in 4, 

membr, foil. 81 et 75: Evv. Cf Aug. Dillmann, Cat. codd. 

mss. hibl. Bodl. Oxon.pars 7. Codices Aethiopici, Oxonii a. 1848. 



1. ORIENTALES. (3.) AETHIOPICA. 905 

47. Oxonii Bodl. Dillmann. 14 et 15: Cath (1.2 Pet 1.2. 

3 loh lac lud) Apoc (versio ex Coptico) Act Paul (Phm 

Hebr); sub fiuem Eutli ut videtur uberrimus apparatus. 

Austria. 

,r, Vindobonae bibl. caes. MS. Aeth. 10. 
48. 

saec. ? , in 4, membr, foil. 156; Carp, (Eus-t ?), 

prol: Em. Cf v. cl. Frid. Miiller, „Die athiopischen Hand- 

schriften der k. k. Hof-Bibliothek in Wien", in actis Zeit- 

schrift der Deutschen morgenldndischen Gesellschafi, Lipsiae, 

vol. 16 (a. 1862), p. 553—557. 

.„ Vindobonae bibl. caes. MS. Aeth. 20. 

saec. ? , in 8, membr, foil. 117, coll. 2: loh. 

Gallia. 

.„ Viri clarissimi Antonii de Abbadie MS. Aetli. 2. 

rvik 

saec. ? (non vet), 29X26, membr, foil. 162: Evv. Cf 
Ant.d'Abbadie, Cat.raisonne de mss ethiopiens,I'aYisns a.l859. 

51. — MS. Aeth. 9: saec, ? , 24X21, foil. 168, coll. 2: 
Paid (Phm Heb) Ad Cath (1.2 Pet 1.2.3 loh lac lud) 
Apoc (capp. 58). 

52. — MS. Aeth. 47: saec. ? , 20X18; Carp, Eus-t, 
capp-t: Evv. 

53. — MS. Aeth. 82: saec. XIX, 7.7X8.1, membr, 
foil. 72, coll. 2; pict: Evv. Quod v. cl. Abbadie de textu 
corrupto dicit, flagitat codicis scrutationem. 

54. — MS. Aeth. 95: saec. ? , 8.6X8.7, membr, foil. 
110: Evv. 

55. — MS. Aeth. Ill: foil. 1—36: loh. 

56. — MS. Aeth. 112: 8X8, membr: Em. 

57. — MS. Aeth. 119: 20X17, membr, foil. 153: Paul 
(Phm Heb) Act Apoc. 

58. — MS. Aeth. 164: 23X21, membr, foil. 208: Paid 
(Phm Heb) Cath (1.2 Pet 1.2.3 loh lac) Apoc Ad. Act 
habent 316 sectiones (?). 

59. — MS. Aeth. 173: 9X9, membr, foil. 110: Evv. 
MSS. 24 et 191 continent commentaria in Evv. 



906 IX. DE VEESIONIBUS. 

„ Paris, bibl. uat. Aeth. 22 (Zotenberg. 32). 

* saec. XIII, 29.3X18.4, membr, foil. 207, coll. 2, 
11.27; Carp,Eus-t, dissertatio de evangeliorum harmoniaj capp, 
titl, sect, can, Gxq (9700 iu summa), pict: Ew; textus 
vetus est teste v. cl. Zotenbergo, teste etiam v. cl. Ignatio 
Guidi (ut supra, p. 894, adn. 1), p. 35 — 36. Cf Zotenbergius, 
Catalogue des mamiscrits ethmpiens ( Gheez et Amharique) de 
la bibliotheqiie nationale, Parisiis [a. 1877]. 
. Paris, bibl. nat. Aeth. 130 (Zotenb. 33). 

saec. XVII, 26.3X22, membr, foil. 172, coll. 2, 11. 21 ; 

introduetio, Carp, Eus-t, dissertatio de harmooia, prol,capp-t: 

Evv. V. cl. Zotenbergius praebet nonnullas lectiones varias 

dicitque textum esse emendatum ; cf v. cl. Ignatius Guidi. 

„jj Paris, bibl. nat. Aeth. 23 (Zotenb. 34). 

' a. 1 794, 25.8X15.6, chart, foil. 258, col. 1 , 11. 20—25 ; 
introduetio, Carp, Eus-t, dissertatio de harmonia, prol, capp-t: 
Uvv; textus plerumque cum Aeth. 130 (cf supra cod. 61) 
eonsentit. 
„„ Paris, bibl. nat. Aeth. 21 (Zotenb. 35). 

a. 1483, 33.5X23, membr, foil. 202, coll. 2, 11.27.28; 
Carp, dissertatio de harmonia, capp-t (sub fin evangelii unius- 
cuiusque), titl, sect: Ew; textus teste Zotenbergo partim 
autiquus partim emendatus. Cahirae scriptus. 
„ . Paris, bibl. nat. Aeth. 117 (Zotenb. 36). 

saec. XVIII, 9X8.5, membr, foil. 138, coll. 2, 11. 
circ. 22: Ew; textus exhibet lectiones e familiis variis. 

Paris, bibl. nat. Aeth. 151 (Zotenb. 37). 

saec. XIX, 26X24, membr, foil. 184, coll. 2, 11.19; 
introduetio. Carp, sect, can, prol, pict: Ew; textus mixtus. 

Paris, bibl. nat. Aeth. 33 A (Zotenb. 38). 

saec.XVII, 32.2X22, chart, foil. 163, coll. 2, 11.20: 
3It mut J/e Lg 1,1 — 2,21; textus eonsentit plerumque cum 
Aeth. 21 (cf supra cod. 63). 

Paris, bibl. nat. Aeth. 20 (Zotenb. 39). 

saec.XVI, 12.8X10.9, chart, foil. 244, coll. 2, 11.13; 



1. OEIENTALES. (3.) AETHIOPICA. 907 

titl, sect, can: 3It Me; textus plerumque ut in Aeth. 21 
(cf supra, cod. 63). 
„^, Paris, bibl. nat. Aeth. 143 (Zotenb. 40). 

saec.XIV, 33X21.5, membr, foil. 27, coll. 2, 11.24: 
Lc 9,23— 11,2a 11,18b— 13,13 13,29—20,25; textus 
sui generis. 

Paris, bibl. nat. Aeth. 24 (Zotenb. 41). 
saec.XVI, 20X1 7.9, membr, foil. 102, coll.2, 11.20-23; 
capp in Ap C, subscr Ac, prol sub fin Ap: Act Apoc 
Cath; textus est versiouis emendatae. 
_„ Paris, bibl. nat. Aeth. 26 (Zotenberg. 42). 

saec. XV, 21X14.5, membr, foil. 102, coll. 2, 11. 22; 
capp (72 in Ac): Cath Act; textus vetustior est quam ille 
in MS Aeth. 24 (cf supra, cod. 69). 
_. Paris bibl. nat. Aeth. 25 (Zotenb. 43). 

saec.XV, 14X11.3, membr, foll.69, coll. 1, 11. 14-16: 
Cath additis lectionibus tribus ecclesiasticis ex Hebr Act 
loh; textus ut in Aeth. 26 (cf supra, cod. 70). 
_ Paris, bibl. nat. Aeth. 28 (Zotenb. 44). 

■ saec.XVI, 18X12.8, chart, foil. 65, coll.2, 11. 15: 
Cath; textus partim ut in Aeth. 24 (nostro cod. 69) partim 
ut in Aeth 26 (nostro cod. 70). Manus alia in init scripsit 
lectt 5 ecclesiasticas ex Cor Hebr loh Act. (Z. 165). 

73. Paris, bibl. nat. Aeth. 27 (Zotenb. 45) et Aeth 127 
a. 1378, 23X16.5, membr, foil. 162, (174 additis 
foliis 12 — 23 e codice Aeth. 127 olim ex hoc codice raptis), 
coll.2, 11. 19; capp, lect: Paul (Heb Tim); textus differt 
a textu editionis Londinensis, consentit saepius cum textu 
editionis Romanae. Hierosolymis scriptus iussu monachi 
Gabra-Krestos qui monasterio Habessinico praefuit. 
. Paris, bibl. nat. Aeth. 29 (Zotenb. 46). 
' saec.XIV, 25X16, membr, foil. 120, coll.2, 11.24; 
capp: Paul (Heb Tim). Olim in deserto Scetensi. 
Paris, bibl. nat. Aeth. 30 (Zotenb. 47). 
saec. XVIII, 21X18, membr, foil. 100, coll.2, 11.22: 



908 IX. DE VEESIONIBUS. 

Paul (Phm Heb); textus consentit saepius cum textu 
editionis Londinensis. 

Paris, bibl. nat. Aeth. 31 (Zotenb. 48). 

saec.XVI, 18.2X15, membr, foil. 31, coll. 2, 11.20: 
Apoe; textus consentit plerumque cum textu editionis 
Londinensis. 

Paris, bibl. nat. Aeth. 116 (Zotenb. 71): foll.26— 93. 

saec. XVII, 27X25, membr, foil. 68(118), coll. 2, 
11. 15: loh; inest adult. 

Paris, bibl. nat. Aeth. 127 (Zotenb. 165): foil. 8—11. 

saec.?, 22.8X15.3, chart: Rom 5,15b — 8,9a; versio 
est emendata. 

Germaiiia. 
_„ Berolini bibl. reg. Dillmann. 20. 

saec. ? (recens), 32.5X29, membr, foil. 237, coll. 2, 
11.19.20; Carp, Eus-t, prol, capp-t: Evv. Accuratius exami- 
netur necesse est hie textus prorsus corruptus; cf v. cl. 
Dillmannus, Verzeiehniss der abessinischen Handschrifien 
(Hcmdschr.-Verzeichn. vol. 3), Berolini a. 1878, p. 12 — 14. 
g„ Berolini bibl. reg. MS. or. qu. 415 (Dillmann. 21), 

foil. 5—57 V. 

saec. XVIII, 22X20, membr, foil. 89, coll. 2, 11. 18. 
16.17: loh. MS. or. fol. 445 (Dillmann. 22): Evv in 
dialecto Tigriiia; textus prorsus novus e versione Europaea 
fluxit. 
„. Dresdis bibl. reg. 

saec. ? , in 4, membr, foil. 80: lectiones ex V. T. et 
N. T. Cf Tischendorfius, Serapeuvi, Lipsiae a. 1847, num. 4, 
p. 74, ubi numero 41 designatur, et Aneedota a. 1855 (et 
1861), p. 76, num. 3. 
„^. Francofurti ad Moeuum bibl. publ. 

saec. ? , in 4: fragmenta biblica (an Novi Testa- 
menti ?). 

Eduardus Riippell, Beise in Ahysdnien, Francofurti 
ad Moenum, vol. 2 (a. 1840), p. 403—410(411), exhibet 



1. ORIENTALES. (3.) AETHIOPICA. 909 

catalogum librorum Aethiopicorum quos bibliothecae urbis 
Fraucofurti dono dedit. Novum Testamentum (excepto 
loh ante paucos annos verso) his non inest. Pagina 410 
narrat Riippellius se in Abyssinia rarius Novi Testamenti 
integri codices vidisse, persaepe vero quattuor evangeliorum. 

Q,y Lipsiae bibl. univ. cod. Tischendorfianus 16. 
inter alia Coptica: fragm ex N. T. 

„ , Monaci bibl. reg. cod. Aeth. 25. 

saec. ? , 36X30, membr, foil. 158, coll. 2, 11. 18; 

prol, capp-tab (?), tabulis centum triginta magnis (13X22) 

pictis ornatus: Mt Mc. Textus multis locis a textu Platti 

discrepat. Anno 1874 vel 1875 a bibliotheca emptus. 

Cf TrumjDpius in libro Verzeichniss der orientalischen Hand- 

schriften der k. Hof- und Staatsbibliothek in Munchen. Nebst 

Anhang (etiam sub titulo Catalogus, torn. 1, pars 4), Monaci 

a. 1875, pagina ea quae paginam 184 excipitur. 

„_ Monaci bibl. reg. cod. Aeth. 28. 
85. 

saec. ? (codex vetus), 15 <14, membr, foil. 120, 

coll. 2, 11.12.13; subscr: loh. Adduntur liber apocalypticus 

et nonnulla de Maria. Anno 1874 vel 1875 a bibliotheca 

emptus. CfTrumppius (utcod. 84), pagina altera post p. 184. 

86. Henricus Ewald, „Ueber die Aethiopischeu Hand- 

schriften zu Tiibingen" in actis Zeitschrifi fur die Kunde 

des Morgenlandes, Bonnae, vol.5 (a. 1844), p. 164 — 201, 

citat p. 173, num. 12, codicem evangeliorum, quern Krapfius 

Tubingam adtulit; ubi hodie sit, nescio. Catalogus alter 

Tubingensis, quem Ewald in actis Zeitschrifi der Deutschen 

morgenldndisehen Gesellschaft , Lipsiae, vol. 1 (a. 1846), 

p. 1 — 43, publici iuris fecit, nihil ex NovoTestamento exhibet. 

Italia. 

Flor. Palat. Med. 16. 

saec? („pervetustis Abyssinorum characteribus") : 

Bom Gal 1.2 Cor Eph CM 1.2 Thess Phil Tit 1.2 Tim Phm 

Hebr. Olim Antonii presbyteri Madensis, „Huic codici 

respondent b. Pauli epistolae . . . Romae a. 1584 irapressae". 



910 IX. DE YERSIONIBUS. 

Ludolfus refert de codice, cf Plattus (ut supra, p. 900, 
cod. 1), p, 7. 
g„ Romae Vat. Aeth. 1. 

saec.?, in fol, membr, foil. 217: Evv; insunt praeterea 
officium Aetliiopura, nonnulla opuscula dementis Romani, 
computus temporum Aethiopum, aliquot concilia generalia. 
Cf Angelus Mai, Scriptorum vetenmi nova colledio, vol. 5, 
Romae a. 1831, paginarum series altera, p. 94. 

[Romae Vat. Aeth. 3 et 6: duo exemplaria Novi 
Testamenti annis 1548 et 1549 Romae typis impressa.] 
„„ Romae Vat. Aetli. 21. 

' saec.?, in 8, chart, foil. 114: Paul 1:2 Pet Cf etiara 
lobus Ludolfus, alias Leutholf dictus, in Commentario ad 
suam „Historiam Aethiopicam", Francofurti ad Moenum, 
a. 1691, p. 299, ubi refert de codicibus Aethiopicis Romae 
dim in hospitio Habessinorum suo tempore in bibliotheca 
Vaticana servatis: 8. N. T. — 9. Quattuor evv. — 10. Pauli 
et Petri epp. — 11. 1.2 Pet 1.2 loh lud Hehr — 12. Apoc. 
Estne Vat. Aeth 21 Ludolfi 10? 
Q„ Romae Vat. Aeth. 25. 

saec. ?, in 4, membr, foil. 262 : Evv, 
„ . Romae Vat. Aeth. 38. 

saec. ?, in 12, chart, foil. 304: Lc loh. 
„ Romae Vat. Aeth. 47. 

saec.?, in 12, membr, foil. 215: loh Ajioc. 
„„ Romae Vat. Aeth. 49. 

saec.?, in 16, membr, foil. 130: Apoc. 
„ . Romae Vat. Aeth. 54. 

saec.?, in 12, membr et chart, foil. 235: Apoc. 
„_ Romae Vat. Aeth. 67. 

saec. ?, in ?, membr, foil. 160: loh Apoc. 
Q„ Romae Vat. Aeth. 68. 

saec.?, in?, membr, foil. 122: loh Ajwc. 
„_ Petropoli instituti Asiatici (Dorn. 1). 

saec.?, in 4, membr, foil. 100: loh Apoc. Textus 



1. ORIENTALES, (3.) AETHIOPICA. 911 

lohannis a textu Londinii a. 1826 edito discrepat. Olim 
comitis de Suchtelen legati Russici Holmiae. Cf v. cl. 
B. Dornius, Bulletin scientifique (ut cod. 98), vol. 2 
(a. 1837), num. 19, coll. 302—304. 

Petropoli bibliothecae caesareae MS. Aeth. 3. 

a. 1426, in fol, membr, foil. 165: Evv. Olim in mo- 
nasterio Abyssiniorum Hierosolymis. Inest monasterii 
inventarium quod librorum catalogum contiuet. Erat 
Dubrowskii. Cf v. cl. B. Dornius, „Uber die Aetliiopischen 
Handschriften der offentlichen kaiserlichen Bibliothek zu 
St. Petersburg" (dissertatio anno 1837 in academia lecta) 
in actis Bulletin scientifique public par rAcaclemie impjcriale 
des sciences de St. Petersbourg, vol. 3 [a. 1838], num. 10, 
p. [4 — 8] et coll. 145 — 151, et Catalogue (ut supra, p. 844, 
cod. 121), p. 553 — 557, ubi ex errore datur annus 1526. 
„„ Petrop. bibl. caes. MS. Aeth. 4: saec. ?, in 16, membr, 

foil. 145: loh. 
lAA Petrop. bibl. caes. MS. Aeth 5: saec.?, in 24, membr, 

foil. 149: loh. 
ini Petropoli bibl. caes. 

saec.?, in?, membr: loh. Cf Tischendorfius, A^oitYta, 
a. 1860, p. 69. 



De lectionibus ecclesiasticis Aethiopicis conferendi 
sunt codices hi: 
Lond. mus. Brit. Add. 16,249 (Dillmann. 26). 

saec. XIX: Ordo Synopseos sive lectiones in unum- 
quemque mensium diem ex Vetere et Novo Testamento. 
Scriptus iussu viri rev. lohannis Lud. Krapf (cf cod. 86). 
Lond. mus. Brit. Add. 16,250 (Dillmann. 27). 

saec. XIX: Acta Passionis sive lectiones in officia 
hebdomadis magnae. Ipse quoque pariter atque codex Add. 
16,249, iussu Krapfii scriptus. In hoc codice laudantur 
decretum abbatis Gabriel anno 1131 patriarchae facti de 



912 IX. DE VEESIONIBUS. 

lectionibus in hebdomade magna legendis, et lectiones 
cura abbatis Petri archiepiscopi Behensensis auctae. 
Paris, bibl. nat. Aeth. 129 (Zotenb. 167). 

foil. 17— 20: saec. ?, 11.8X8.5, chart: fragm ex Evl. 

foil. 21—27: saec. ?, 10X8, chart: fragm ex Evl. 
Lipsiae bibl. univ. MS. Tischendorf. 17. 

a. circiter 1800, in fol, foil. 150: lectiones ex F. T. 
et N. T. 

Item supra, codd. 81.82.83. 



(4.) ARMENIACA. 
Armenii, qui antea bibliis Syriacis usi erant, stude- 
bant saeculo quinto ineunte versionem sibi propriam facere 
ducibus Mesrobo atque Isaaco patriarcha Armeuiaco. Libris 
nonnullis ut videtur iam e Syriaco versis, anno 431 
Johannes Ekelensis et losephus Palnensis Mesrobi discipuli 
concilio Ephesino interfuerunt et domum rettulerunt biblia 
Graeca; quibus visis reiecerunt Mesrobus et Isaacus ea 
quae e Syriaco interpretaverant, et, postquam lohannes et 
losephus Graecis litteris Alexandriae operam navaverunt, 
omnia denuo Armeniace verteruut.^ Fortasse propter 
initia ilia Syriaca, fortasse propter emendationes posteriores, 
reperiuutur in hac versioue lectiones paucae quae e Syriaco 
fluxisse videntur. Fabulam de transformatione eius, qua 
saeculo tertio decimo procurante rege Haitho cum Latina 
concordans facta sit, prorsus reiecit Tregellesius. Testibus 
Westcotto Hortioque praebet haec versio a. lectiones 
Occideutales antiquas, e quibus multae cum Vetere Latina 
contra Vulgatam Latinam faciunt; b. primitivas non Occi- 
deutales; e. Antiochenas. Crozius (La Croze) versionem 
Armeniacam „versionum reginam" appellavit, ut quae Graeca 
optime redderet. 

^ Simon, Hist. crit. des versions du JV. T. Eoterod. a. 1690, 
p. 203* — 205'', haec alio raodo evenisse refert. 



1. ORIENTALES. (4.) AEMENIACA. . 913 

Dubitari vix potest, quin Armenii, ut qui intima con- 
suetudiue cum Syris coniuncti essent, biblica studia critica 
simili atque hi modo^ exercuerint. Neque taraen quidquara 
in promptu est de studiis Armenorum biblicis ante saeculum 
septimum decimum. Synodus Armeniaca anni 1662, cum 
biblia ilia lingua scripta rara et non nisi magno pretio para- 
bilia ^ essent, legatum in occidentem misit, qui biblia 
typis exprimenda curaret. Is Uscanus nomine (unde 
arin}^^*^), verbi divini minister ex urbe Erivan ad montem 
Ararat sita, cum Romae diu moratus propositum suura adsequi 
non potuisset; Amstelodami^ tandem primam bibliorum Arme- 
niacorum editionem paravit anno 1666,^ quam editionem 

^ Vide supra, p. 815. 

^ Uscanus narravit Ricardo Simon, qui eum Parisiis anno 1670 
vidit, biblia Integra Armeniaca nondum typis impressa stetisse 500 
nummis quos ecus dicunt, Simon, Histoire critique des versions du 
N. T. Roterodami a. 1690, p. 196^ 

^ Nescio quis quaerit, num forte editio in urbe Gugha prope 
Ispahan iam ante annum 1666 exstiterit. V. cl. Karapet hoc negat. 

* Divinitus inspiratum V. et iV. T., concinnatum ah antiquis 
nostris et veritatem amantibus interpretibus , ex mandato inclyti 
domini Agopi [lacobi], Armenorum patriarchae, concordans cum 
veteribus divinitus inspiratis bibliis, ad communem omniitm utili- 
tatem editum per verbi domini ministrum Osgan Erivanensem, 
Amstelodami typis sancti Etzmiatzni et sancti Sergii anno redemi^toris 
1666, Armenorum 1115 mensis Martii 11. Cf Le Long-Masch, 
Biblioth. sacra, Halae a. 1781, pars 2, vol. 1, p. 174.175. Anno 1668 
prodiit Novum Testamentum iterum, idque forma quam dicunt octava. 
Crozius litteras Berolini anno 1718 datas ad Beausobrium et 
L'Enfant misit, Preface generate sitr le Nouveau Testament, vol. 1, 
p. ccxi.ccxii (Hugius scribit vol.1, p. 171), in quibus de editione 
N. T. ab Uscano curata dicit et de Uscano ipso ,,il savoit un peu 
de Latin, & n'avoit aucun gout, ni aucune critique. II n'a k la 
verite rien change, ni retranche dans son Edition; mais lorsqu'il a 
trouve quelque chose de plus dans la Vulgate il ne s'est fait aucun 
scrupule de le fourrer dans son Edition. II I'avoue meme dans 
une de ses Prefaces, & s'en fait mal k propos honneur. . . . Le beau 
Manuscrit Armenien des quatre Evangiles qiie j'ai trouve a la Biblio- 
theque du Roi, & que j'ai coi^ie pour mon usage, m'a exactement 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 59C 



914 IX. DE YERSIOXIBUS. 

secutae sunt editiones omnes, nisi fallor, usque ad annum 
1789, quo tempore Zohrabius^ Novum Testamentum publici 
iuris fecit. Anno 1805 prodierunt cura Zohrabii biblia 
Armeniaca integra additis in margine in feriore conlationibus 
codicum; in Novo Testamento usus est Zohrabius viginti- 
codicibus et secutus est in primis codicem anno 1310 in 
Cilicia scriptum. Apocalypsim non ante saeculum octavum 
Armeniace versam esse Zohrabius putat. De editione Petro- 
politana a. 1814, Seramporensi a. 1817, Moscuensi a. 1834 
et aliis nihil habeo quod dicam. Editionem novam curaverunt 
Mechitaristae Venetiis annis 1847 — 1863;^ annum 1860 
posuerunt in titulo editionis bibliorum integrorum. 

Millius* usus est auxilio Guilelmi Gissii et Ludovici 
Pici. "Wetstenius adiutorem habuit Crozium. Gries- 
bachius in consilium vocavit Bredenkampium Hamburgen- 
sem qui Zohrabi editionem anni 1789 contulit. In Scholzii 
usum coutuleruntCirbied professor linguae Armeniacae Pari- 

informe de toutes les additions dont cet Ev^que Armenien a inter- 
pole son Edition. A mou grand regret, je n'ai aucun Manuscrit 
des Actes, & des Epitres." 

^ JV. T. . . ., Armeiiice editum a lohanne Zohrahio, docfore 
^?-m«7?o, Venetiis a. 1789. 

■^ Veri simillimum mihi videtur codicem Vindobonensem caes. 
Arm. 4 in usum Zohrabi exscriptum esse; continet enim eonlationes 
codicum in bibliotheca sancti lacobi Hierosolymitana servatorura 
ciim editione bibliorum Venetiana anni 1733, quas Sargis Malian ex 
urbe Hadschin anno 1773 fecit. 

^ Quid sibi velint anni 1847 — 1863 in libro Catalogue des 
livres de I'imprimerie armenienne de Saint-Lazare, Venetiis a. 1876, 
p. 26, nescio. Biblia integra prodierunt anno 1859. Vir cl. Leontius 
Alishan, per litteras de editoribus pariter atque de editionis ratione 
interrogatus , respondit litteris die 4 Mali a. 1882 datis: editionem 
Novi Testamenti novissimam ex editione bibliorum haustam esse, 
banc vero leclionibus optimis esse ornatam. Perrexit: lectiones 
varias in editione anni 1805 exbibitas esse, unde concludere licet 
editiones iiosteriores lectiones varias non praebere. 

* Mill, N. T. Gr. ed. Kuster. Amstel. a. 1710, proll. jsaragr. 
1402—1404.1508.1509. 



1. ORIENTALES. (4.) ARMENIACA. 915 

siensis atque monachi Mechitaristae Vindobonenses edi- 
tionem Zohrabii anni 1805, sed teste Tregellesio vix 
ea qua debebaut diligeutia. Tischendorfius iu editione sua 
septima paranda usus est lectionibus his Scholzianis additis 
nonnullis manu seriptis in N. T. Gr. Wetstenii exemplari 
Griesbachiano Lipsiae in bibliotheca universitatis adservato. 
Tregellesio^ suadente v. el. Carolus Rieu coulationem edi- 
tionis Zohrabii, lectionibus variis uon neglectis, cum N. 
T. Gr. instituit, unde apparatus N. T. Gr. Tregellesiani 
insigniter locupletatus est; teste Tregellesio editio Zohrabii 
et versio haec tota Latiuam istam quae fertur indolem nullo 
modo testautur. Denique nisi fallor lectioues Tregellesianas 
Tischendorfius in banc editionem octavam traustulit. 



CODICES AEMENIACI.2 

America. 

. Bostoniae in provincia Massachusetts, viri cl. S. Brai- 

nard Pratti. 
a. 1262, membr, pict: Evv. 

Anglia. 
jj Londinii mus. Brit. Add. 15,411. 

■ a. 1321, 13.4X10, membr, foil. 312: Evv. V. cl. 
D. S. Margoliouthius codicem locis paucis contulit, [Lloyd- 
Sanday] Novum Testamentum, Oxonii a. 1889, App. Ill, 
p. 190 — 192. Inde hausi notitiam codicum 2 — 17. 

„ Lond. mus. Brit. Add. 18,549. 

■ a. 1279, 21.2X17.5, membr, foil. 310: Evv Apoe 
Paul Act Ckdh. V. cl. Margoliouthius locis paucis contulit. 

^ Tregelles apud Hornium (ut supra, p. 803), p. 31 2 — 315. 

^ Congregatio Mechitarista Vindobonensis catalogura codicum 
Armeniacorum quoad fieri potest omnium bibliothecarum cum 
Orientis tum Europae instaurat. lam prodierunt catalogi biblio- 
tbecae regiae Monacensis et bibliothecae caesareae Vindobonensis (vide 
infra cod. 19 et cod. 46). Utinam eodem modo codices ceteri 
orientales summatim describantur! 

59* 



916 IX. DE VERSIONIBUS. 

Lond. mus. Brit. Add. 19,727. 

a. 1166, 23.1X15, chart, foil. 308: Evv. V. cL 
Margoliouthius locis paucis contulit. 

Loud. mus. Brit. Add. 19,730. 

saec. XIII, 23.7X17.5, chart, foil. 186: evaugeliis 
exceptis N. T. (ordinem nou dat Margoliouthius) ; insunt libri 
nonnulli apocryphi. V. cl. Margoliouthius locis paucis contulit. 

Lond. mus. Brit. Add. 21,932. 
' saec. X vel XI, 27.5X20.6, membr, foil. 244: Evv. 
V. cl. Margoliouthius locis paucis contulit. 

Lond. mus. Brit. Add. 27,489. 

■ saec. XIII, 18.4X12.5, membr, foil. 203, mut: Evv; 
folia multa supplevit manus saec. XVII. V. cl. Margo- 
liouthius locis paucis contulit. 

„ Lond. mus. Brit. Or. 81. 

■ a. 1181, 21.2X15.9, membr, foil. 376: Ew. V. cl. 
Margoliouthius locis paucis contulit. 

Lond. mus. Brit. Or. 2283.) 
a. 1295, chart: Evv. 
.„ Lond. mus. Brit. Or. 2668. 
a. 1437, chart: Evv. 



V. cl. Margoliouthius 
locis paucis contulit. 



^. Lond. mus. Brit. Or. 2678. 
' a. 1207, chart: Evv. 
Lond. mus. Brit. Or. 2679. 
a. 1281, chart: Evv. 
.„ Lond. mus. Brit. Or. 2681. 

a. 1485, chart: Evv. 
^. Oxonii Bodl. Arm. d. 1. 

■ saec. XV, 60X45, chart, foil. 277: Evv. V. cl. 
Margoliouthius locis paucis contulit. 
._ Oxon. Bodl. Arm. d. 3. 

saec. XV, 23.4X16.2, chart, foil. 292: Evv. V. cl. 
Margoliouthius locis paucis contulit. 
.„ Oxon. Bodl. Arm. d. 5. 

saec. XII et XIII, 26.8X18.7, foil. 1—256 chart 



1. ORIENTALES. (4.) ARMENIACA. 917 

saec. XIII, foil. 257—325 membr saec.XII: Evv. V. cl. 
Margoliouthius locis paucis contulit. 
.„ Oxon. Bodl. Arm. cl. 6. 

a. 1568, 26.2X18.8, chart, foil. 367; pict: Evv. 
V. cl. Margoliouthius locis paucis contulit. 
.^ Sussexianus (ubi hodie?). 

* a. 1251, 13.7X8.7, membr, foil. 311; Eus-tab, pict: 
Evv. Cf Thomas losephus Pettigrew, Bib/iotheca Sussexiana. 
A descriptive catalogue . . . , Londinii a. 1827, p. cclxxv sq. 
Austria. 
.„ Vindobonae caes. Arm. 16. 
' a. 1613, 40.5X28, chart, foil. 409, coll. 2, 11. 37: 
iectionarium (Evl? vel ex V. T. et N. T. ?). Cf v. cl. 
Jacobus Dashian, Catalog der annemschen Handsehrifien in 
der k. k. Hofbibliothek zu Wien, Vindobonae a. 1891, p. [v] a. 
.„ [Vindob. caes. Arm. 22: foil. 1 — 170: Evv e codice 
bibliothecae regiae Berolinensis exscripta manu 
Lacrozii. Cf v. cl. Dashian, p. [v] a, et v. cl. Fridericus 
Miiller, „Die armenischen Handschriften der kais. Wiener 
Hofbibliothek" in actis Deutsche Vierteljahrsschrift fur 
englisch-theologische Forschung , VII, Gothae, a. 1864, 
p. 348.349.] 
Dauia. 
„„ Havniae bibl. reg. Armen. 1. 

saec. XII vel XIII, in fol, chart, foil. 161: Paul 
(Heb Tim). Insunt folia duo vetustiora quae Mc 8,6 — 26 
et 10,8 — 26 continent. 
Gallia. 
^. Paris, bibl. nat. Arm. 7. 

saec. ? (vet), in fol, chart, litt uncc: Evv; desuut 
nonnulla ex Mt et loh. Constantinopoli latus. Cf Cata- 
logues codicum viss bibliothecae regiae, Parisiis 1739, vol. 1, 
p. 76 b. 
„„ Paris, bibl. nat. Arm. 8. 

saec. ? (vet), in fol, chart, litt uncc: Mt Mc Lc; 



918 IX. DE VERSIONIBUS. 

desunt Mt capp. 1—5 Mc 16,1—12 Lc capp. 22—24. 
Constantinopoli latus. 

Paris, bibl. nat. Arm. 9. 

saec. XI, in fol, membr; Euth: Act Cath Paul Apoc 

Graeco-Armen. Vide supra, p. 644, Act 301. Addiditne 

Nerses versiouem Armeniacam? 

^ . Paris, bibl. nat. Arm. 10. 
24. 

saec. XV, in 4, chart: Paul Cath; iusuut epistulae 

istae suppositiciae Corinthiorum et Pauli. 

_ Paris, bibl. nat. Arm. 10 A. 

saec. XV, in 8, membr; Carp, Eus-tab, pict: Evv. 

Germaiiia. 

jj„ Berolini bibl. regiae MS. or. Peterm. I. 136 (Kara- 

mianz. 4), foil. 119—446. 

a. 1661, in 4, chart, foil. 328: Cath Apoc Act Evv 

Paul. Cf V. cl. N. Karamianz, Verzeichniss der armenischen, 

Hanchchriften der koniglichen Bibliotheh zu Berlin {Hand- 

schriften -Verzeichniss, vol. 10), Berolini a. 1888. 

^„ MS. or. Minut. 287 (Karamianz. 5), foil. 100 

—264 b. 

a. 1358, in 4, chart, foil. 271, coll. 2, 11. 24: Paul. 

— — MS. or. Minut. 291 (Karamianz. 6). 

a. 1450, in 4, chart, foil. 316; Eus-tab, sect, can, 

harm in ima pag: Evv. Pericope de adultera post finera 

lohannis additur. Insunt fragmenta duo vetustiora mem- 

branacea, alterum ex „Epp", alterum Lc 15,3 ss. 

g„ — — MS. or. Peterm. I. 138 (Karamianz. 7). 

saec. XV, in 4, membr, foil. 258; Carp, Eus-t, sect, 

can, harm in ima pag: Evv. 

MS. or. Minut. 285 (Karamianz. 8). 

a. 1432, in 4, chart, foil. 246: Ew. Insunt foil. 4: 

saec. IX, membr: Lc 16,3 — 26. 

MS. or. Minut. 268 (Karamianz. 9). 

a. 1483, in 4, chart, foil. 353: Evv. Insunt foil. 2 

Vetera, membr: /o/il6,16 — 22. 



1. OEIENTALES. (4.) AEMENIACA. 919 

MS. or. Quart. 382 (Karamianz. 10). 

paullo ante 1506, in 4, chart, foil. 313; Carp, Eus-tab, 
sect, can, harm in ima pag: Evv. 

MS. or. Minut. 261 (Karamianz. 11). 

saec. XVI, in 4, chart, foil. 269; Carp, Eus-tab, 

sect, can, harm in ima pag: Evv. 

„, — — MS. or. Minut. 279 (Karamianz 12). 
34. 

saec. XVI, in 4, foil. 265; Carp, Eus-tab, sect, 

can: Evv. Insunt foil. 4 vetera, membr: Zcll,42ss 

12,6 ss. 

MS. or. Minut. 281 (Karamianz. 13). 

saec. XVI, in 4, chart, foil. 229; sect, harm in ima 
pag: Evv. 

36. - - MS. or. Minut. 288 (Karamianz. 14): a.l601: Ew. 
37. „ „ Peterm. I. 149 ( „ 15): a.l623: EvvApoc. 

38. - - „ „ Minut. 272 ( „ 16): a.l635: Ew. 

39. - - „ „ „ 266 ( „ 17): a.l670: Ew. 

40. - - „ „ „ 274 ( „ 18): a.l678: Ew. 

41. - - „ „ „ 283 ( „ 19): a. 1694: Evv. 
42.-- „ „ Quart. 12 ( „ 20): saec. XVIII: ^tjy. 
43.-- „ „ „ 337 ( „ 21):a.l707:^v. 

Cf etiam fragmenta ex Xovo Testamento in codicibus 
apud Karamianzum numeratis 56.75.79.87.92.93.94. 
J , Lipsiae bibl. urbis SI. fol. 10. 

saec. ? , in fol, chart, foil. 187: Evv. Manu Gregorii 
presbyteri. 

Lipsiae Gregorii. 

saec.X (?), 42.3X30.1, membr, foil. 28, coll. 2, 11.21, 
litt unec; sect, harm in ima pagina: M 21,21 — 25,9 
27,65—28,13 J/c 1,1— 6,14 9,14—10,14. 
.„ Monaci bibl. reg. Arm. 1. 

a. 1278, 18X12.8, membr, foil. 304, coll. 2, 11. 19; 
Carp, Eus-tab, capp-tab, prol in Mt Lc, (sine dubio sect), 
harm in ima pagina, pict: Evv. Manu episcopi lohaunis 
a. 1278 scriptus, manu Arrakhel Hnasandentz pictus; 



920 IX. DE VERSIONIBUS. 

a. 1292 venum datus; anno 1468 ecclesiae s. Basilii in 
insula Cypro dono datus. Cf. I. H. Petermannus, in libro 
Verzeichniss cler orientalischeii Handschrifien der k. Hof- 
und Staaisbibliothek in Mimchen (Catalogus etc. Tomi 
primi pars quarta) Monaci a. 1875, p. 120.121, et v. cl. 
Gregorius Kalemkiar, Catalog der armenischen Handschriften 
in der k. Hof- und Staatsbibliothek zu Munchen, Viudobonae 
a. 1892, p. Via. 

[Monaci bibl. reg. Arm. 5: foil. 9 a — 15 b. 
' a. 1539, 13.8 <9.9, chart, foil. 7: lectiones ex Evv. 
Olim Albert! Widmanstadii.] 

Monaci bibl. reg. Arm. 21. 

saec. XV, 22X15, chart, foil. 560, coll. 2, 11. 20: 
Evv. Cf Kalemkiar, p. VIII ab. 

Italia. 

Florentiae Laur. I. 2 (Biscioni. 11). 

saec. ? , in 4, chart, foil. 279: Evv (Evl?). Cf 
Antouius Maria Biscionius, Bibliothecae Mediceo-Lauren- 
tianae catalogus. Tomus 1: codices orientales complectens, 
Florentiae a. 1752, p. 8 b. 
. Romae Vat. Armen. 1. 

a. 1629, in 4, chart: V. T. et N. T. Cf Angelus 
Mai, Scriptorum veterwn nova collectio, vol. 5, Romae 1831, 
paginarum series altera, p. 239. 

Romae Vat. Armen. 10. 

a. 1301 : Act Cath. Scriptus Perusiae manu Davidis 
cuiusdam. 

51. Venetiis s. Lazari: a. 1319: V. T. et K T. 

52. Venetiis s. Lazari: a. 1332: F. T. et N. T. 

53. Venetiis s. Lazari: a. 1284: N. T. 

54—60: Venetiis s. Lazari: N. T. septem exemplaria. 

Venetiis s. Lazari MS. 1144. 

a. 902, 33.9X27.9, membr, unc, coll. 2 (24.1X8.9; 
2 coll. = 20.2), 11. 14; Carp, Eus-tab, sect, harm in ima 
pag: Evv. Vidi 8 Martii 1886. 



1. ORIENTALES. (4.) ARMENIACA. 021 

Venetiis s. Lazari MS. 887. 

a. 1007, in fol, membr, coll. 2 : Eiw. Vidi 8 Martii 1886. 
„„ Venetiis s. Lazari (sine numero) „Evangelia magna". 

saec. XII (IX ?), 46.5X36.5, membr, coll. 2 (30.5 

X10.8; 2 coll. = 24.2), 11. 11; Carp, Eus-tab, harm in 

ima pag: Evv. Folia nonnulla supplevit manus posterior. 

Vidi 8 Martii 1886. 

„ , Venetiis s. Lazari: a. 1184: Evv. 
d4. 

Habet monasterium s. Lazari praeter bos codices fere 

sexaginta quattuor codices evangeliorum. Accuratiora 

accipiemus ad finem perductis catalogis Vindobonensibus 

iam supra, p. 915, adn. 2, laudatis. 

Russia. 

Vir cl. Karapet ter Mkrtzschian archidiaconus 
Etzschmiadzensis amicissime mecum quae sequuntur com- 
municavit e libro Armeniaco cui titulus est: Catalogus 
eodicum manuscriptorum qui in bibliotheca sancti throni in 
urbe Etzschmiadzin adservantur, iussu patriarchae omnium 
Armeniorum caiholici Matthaei, impensis magistri HaJcoh 
Karinian, eremitae ex urbe Erzeroum, in usum scholae 
theologicae Etzschmiadzensis, Tiflis a. 1863: foil. 4, pp. 230. 
Daniel Wardapet^ Shanazarian hunc catalogum scripsit, 
Karinian ille in ordinem redegit et typis imprimendum curavit. 

Codices 147 — 178 continent bibliorum exemplaria 
triginta duo (ex quibus nisi fallor novem annos 1151, 
1253, 1290, 1292, 1295, 1297, 1305, 1308, 1400 prae 
se ferunt). 

Codices 179 — 221 exhibent bibliorum partes; codex 
179 anno 1271 scriptus est, codex 183 anno 1203. 

Codices 222—363 continent evangeliorum exemplaria 
centum quadraginta duo. Codex 222, compagine eburnea 
saeculi tertii vel quarti instructus, anno 989 scriptus est. 
Codex 223 scriptus est anno 1308, codex 229 anno 1035. 

^ „Wardapet" significat monachum qui et ,, doctor" est. 



922 IX. DE VERSIONIBUS. 

Codices 1068 — 1239 continent commentarios, pleros- 
que in libros Veteris Testamenti, nonnullos in libros Xovi 
Testamenti. 

Vir el. Karapet me certiorera fecit bibliothecam illam 
hodie multo maiorem factam esse libris undique conlectis; 
fore ut catalogus novus mox incipiatur; catalogum propterea 
difficilem esse ad conficiendum, quod tomi multi conlectanei 
maximi bibliothecae iusint (exempli gratia continere 
codicem 918 centum undeseptuaginta numeros, codicem 920 
quadringentos quattuordecim numeros). 



(5.) GEORGIANA.i 

Etsi iam annis 320 — 330 Christiani in Iberia erant, 
tamen versio Georgiana sive Grusinica sive Iberica saeculo 
demum sexto confecta esse dicitur e Graecis codicibus. 
Fortasse vel ex Armeniacis facta est vel ex Armeniacis 
et Slavonicis postea interpolata; hoc adsever- 
atur de editione versionis Georgianae Moscuae 
in suburbio Svenzga anno 1743 publici iuris facta ^. Prius- 
quam aliquid certi de versionis origine et indole didi- 
cerimus, nihil proderit rebus criticis citatio huius versionis. 

Edita est versio primum Moscuae a. 1723. Anno 
1816 prodiit Petropoli editio litteris ecclesiasticis, anno 
1818 litteris civilibus sed eiusdem textus.^ Julius Henricus 

* Cf lohaniies Gottfried Eiclihorn, ,,Von der Georgisclien 
Bibeliibersetzung" in actis Allgemeine Bihliothek der biblischen 
Literatur , Lipsiae a. 1787, vol. 1, pp. 163 — 169; e fonte Romano 
hausit Eichhornius. 

^ Zenkerus, Bibliotheca oriental is, Lipsiae a. 18G1, vol. 2, 
p. 171, dicit versionem e Slavonico factam esse. 

^ Franc. Car. Alter, Ueber georgianische Litteratur, Vindobonae 
a. 1798, qui lectiones ex editione anni 1743 exliibet; S. C. Malan, 
The gospel according to S. John translated from the eleven oldest 
versions except the Latin, Loiidinii a. 1862. 



1. ORIENTALES. (5.) GEORGIANA. (6.) PERSICAE. 923 

Petermannus edidit^ epistulam ad Phileraonem anno 1844 
ex editione anni 1816. 



CODICES GEORGIANI. 

Scholzius^ atque Tischendorfius referunt de codicibus 
Georgianis in monasterio sauctae Crucis prope Hiero- 
solymam servatis, Malanus de codicibus monasterii 
Etchmiadzinensis sub montera Ararat siti. 

. Romae Vat. Clem. Assem. 1, p. 587 a, num. 2. 

saec. ? , in 4, membr, foil. 303: Evv. 
q Romae Vat. Clem. Assem, 1, p. 587 a, num. 3. 

saec.?, in 4, chart, foil. 178: Evv. 
„ Romae Vat. Iber. 1. 

saec. ? („autiq."j, in 4, membr: Evv. Cf Angelus 
Mai, Scriptorum vetermn nova coUectio, vol.5, Romae a. 1831, 
paginarum series altera, p. 242. 



(6.) PERSICAE. 

Persae iam primis ecclesiae temporibus evangelium 
receperunt, et veri simile est eos etiam versionem propriani 
habuisse, quamquam traditur eos versione Syriaca usos 
esse. Nihilominus habemus hodie teste Stephano Evodio 
Assemano versiones evangeliorum (Novi Testamenti, 
etiam Veteris Testamenti si Pentateuchum excipis) solas 
duas, vel, si novissimam addis, tres, casque tempore satis 

^ Petermann, Pauli epistula ad Philemonem spechninis loco 
ad Jidera versionum orientaliwm veterum una cum earum textu oriyi- 
nali Graece edita, Berolini a. 1844, liber metallo expressus. 

'^ Scholzius dicit de codicibus quadringentis, quorum plerique 
libros sacros eontineant, Bibl.-krit. Seise, Lipsiae et Soraviae a. 1823, 
p. 148.149. Cf Tischendorfius, Seise in den Orient, Lipsiae a. 1846, 
vol.2, p. 69. 



924 IX. DE VERSIONIBUS. 

recenti confectas, unam ab incerto auctore e Graeco, alteram 
anno circiter 1341 a Simone, filio losephi Altabrizi seu 
Taurinensis, Persa Christiano conciunatam e Syriaco, tertiam 
anno circiter 1739 (ineuute anno 1740) iussu Shah Nadir 
Persarum imperatoris in urbe Ispahan elaboratam e Latino. ^ 
Quare in consilium vocentur in quaestionibus criticis 
tractandis prorsus nescio. 

Versionem e Graeco saeculo ut videtur quarto decimo 

factam edidit Abrahamus Whelocus^ (unde pers^ 
r vel^'^*^), quo (a. 1654) mortuo opus ad finem 

perduxit Piersonius anno (Mt 1652)1657, „conlatis codi- 
cibus tribus ex Oriente in academias utrasque Anglorum 
perlatis." Unus Oxoniensis videtur teste Scrivenero Laud. 
A. 96 fuisse; alter Cantab rigiensis erat Gg. V. 26 anno 
1607 scriptus; tertius liorum codicum erat Oxoniensis 
Pocockianus 128 (cf infra cod. 3)^ anno 1341 scriptus 
qui versionem e Syriaco haustam exhibet, quo codice usus 

est etiam Waltonus (cf supra, p. 220) in bibliis 

^ suis polyglottis (unde jyers^), additis Samuelis 

Clerici versione Latina et Thomae Gravii notis. Tischen- 

^ De tertia hac versione refert B. Dora, Bulletin de la classe 
historico-philologigue de I'academie imp. des sciences de St. Peters- 
bourg, vol. 5 (a. 1848), num 5.6(101.102), col. 65—82. Videtur 
Dornius codices musei Asiatici academiae Petropolitanae alterum 
numeris 387 — 392, alterum num. 392 a signatos adhibuisse; cf 
Catalogue (ut supra, p. 877, cod. 35), p. 243. Cf etiam Le Long- 
Masch, Biblioth. sacra, pars 2, vol. 1, j). 164. 

■^ Wheloeus, Quat^wr evangeliorum . . . versio Persica, Syria- 
cam et Arabicam suavissime redolens, ad verba et mentem Graeci 
textus fidcliter et venuste concinnata codd. tribus viss ex oriente in 
academias utrasq^ie Anglorum perlatis, operose invicem diligenterque 
collatis per A. W. Londinii a. 1657. 

' Catalogi librorum manuscriptoriini Angliae et Hiberniae in 
unum collecti, Oxonii a. 1697, tom. 1, pars 1, p. 275, Bodl. XI, 5453. 
Scrivenerus testatur codicem alium evangeliorum Persicum, olim archi- 
episcopi Bancrofti, postea Lambethanum, inde ab anno 1646 Canta- 
brigiensem fuisse. 



1. ORIENTALES. (6.) PERSICAE. 025 

dorfius hausit lectiones Waltoni Persicas ex libro 
Christophori August! Bode.^ 



CODICES PERSICI. 

Aiiglia. 

Cantabrigiae collegii s. Einanuelis MS. 64. 

chart: Ew. Cf Gatalogi librorum mss Angliae et 
Hiberniae, Oxonii a. 1697, vol. 1, pars 1, p. 90b. 
„ Cant. univ. Gg. V. 26. 

a. 1607: Ew. Cf supra, p. 924. 

Oxonii Bodl. Pocock. 241 (Ethe 1835). 

a. 1341, 21.8X15, chart, foil. 170: Ew e Syriaco. 
Versio eadem est atque apud Waltonum (cf supra, p. 220), 
qui plura de hoc codice tradit, vol.1, prolegomena, p. 102. 
Cf (Eduardus Sachau et) Hermannus Ethe, Catalogue of 
the Persian . . . MSiS in the Bodleian library ( Cat. codd. 
mss. hihl. Bodl. pars XIII), pars 1, Oxonii a. 1889. 
. Oxonii Bodl. Orient. 189 (Ethe 1836). 

saec? (rec): Mt eiusdem versionis atque quam codex 
3 (Ethe 1835) continet; addita est versio Latiua. 

Oxonii Bodl. Laud. Or. 2 (Ethe 1837). 

saec. ? : Evv versionis eiusdem atque quam 
I. Aumer (cf infra, cod. 17, Monac. 41d), p. 133, num.340 
habet. Fuitne hie codex olim Laud. A. 96 (cf supra, 
p. 924) ? 

Oxonii Bodl. Orient. 587 (Ethe 1838). 

saec. ? : Evv. Versio eadem atque quae in codice 
5 (Ethe 1837) exstat. 

Oxonii Bodl. Hyde 12 (Ethe 1839). 

a. 1722: it'i'. Eadem versio atque cod. 6 (Ethe 1838). 

^ Bode, Eiiangeliiim [3It 3Ic Lc loh] ex versione Persici inter- 
pretis in bibliis polyglottis Anglicis editum ex Persico idiomate in 
Latinum transtulit simulque de Persica quaiuor evangeliorum versione 
generatim praefatus est C. A. B. Helmstadii 1750 et 1751 quattuor 
partibus. 



926 IX. DE VERSIONIBUS. 

Oxonii Bodl. Elliott. 13 (EtM 1839). 

saec. ? (rec): Evv. Haec versio differt ab aliis in 
codicibus Bodleianis contentis, etiam a versione cura Henrici 
Martyn annis 1811.1812 facta, quae in codicibus Elliott. 14 
(Ethe 1833) et Ouseley Add. 66 (Ethe 1834) inest. 

Austria. 
^ Vindobonae bibl. caes. 49. 

saec.?, in 4, chart: PsalmiEvv. CfNesselius, Catalogus 
bibliothecae caesareae mamiscriptorimi, Vindobonae et Norim- 
bergae a. 1690, pars VII, p. 151a. 

Vindobonae bibl. caes. Fliigel. 1550, foil. 105—201. 

saec. XVIII ?, in 8 : £'i'(; ex Gallico versa. Cf Fliigel, 
Die arabischen, persischen und turkischen Sanclschrifien 
der . . . Hofbiblioiheh zu Wien, Vindobonae, vol.3 (a. 1867), 
p. 11. losephus de Hammer, Codices Arabicos Persicos 
Turcicos bibl. . . . Vindobon. recensuit I. de H. Vindobonae 
a. 1820, p. 60, num. 546, caput Matthaei secundum ex 
hoc codice edidit. 

Jtatavia. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 675 Warn. (Goeje 2393). 

saec. ? : Em\ Cf v. cl. M. I. de Goeje, Catalogus 
orientalium bibliothecae academicae Lugduno-Batavae, vol. 5, 
Lugduni Batavorura a. 1873, p. 90. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 701 Warn. (Goeje 2394). 

saec. ? : Evv non eiusdem versionis atque cod. 11 
(675 Warn.). 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 291 Warn. (Goeje 2395). 

saec.?: Evv eiusdem versionis atque cod. 12 (701 Warn.). 

Gallia. 



. Paris, bibl. nat. Pers. 2. | vol. 1, p. 269. 

saec. ? , in fol, chart: Evv. Cf Cat Paris, a. 1739, 
._ Paris, bibl. nat. Pers. 3. 

saec. XIII, in fol, chart: Lc. 
.„ Paris, bibl. nat. Pers. 4. 

a. 1663, in 8, chart: Eiw. 



1. OEIENTALES. (6.) PERSICAE. 027 

Germauia. 

._ Monaci bibl. reg. MS. orient. 41 d (Aumer. 340). 
a. 1804, 28X22, chart, foil. 291, 11. 11 : Ew. Textus 
non consentit cum textu in Waltoni polyglottis. Scriptus 
manu Mirza "^Abdallah (in usum viri Anglici West). Anno 
1838 emptus. Cf Cat. codd. mss bibl. reg. Monaeensis, torn. 
1, pars 3, codd Persieos complectens [etiam sub titulo : Die 
persischen Handschrifien . . . beschrieben von Joseph Aumer], 
Monaci a. 1866, p. 133. 
Italia. 

Flor. Palat. Med. 17. 

saec. XVI: Evv mut; „epitome harmoniae quattuor 
evangeliorum ex mente Eusebii Pamphili"; prooemia quattuor 
in N.T. et commentarius in loh auctore Stephano, Arme- 
niorum patriarcha, qui ethunc codicem scripsit; de Stephano 
et de versionibus Persicis cf Assemanus, Bibl. Med. Laur. 
et Pal. codd. mss. orientt. Florentiae a. 1742, p. 60.61. 
Codex hie est versionis antiquae e Syriaco haustae. 
.. Flor. Palat. Med. 19. 

recens: 3It Pers e Graeco. 
..„ Flor. Palat. Med. 23. 

recens: 3It Pers e Syriaco. 
^ Flor. Palat. Med. 33. 

saec. ? : Evv Pers. 
22. [Rom. Vat. Pers. 1: Evv e Gallico vel Latino.] 
^„ Romae Vat. Pers. 2. 

saec. XVI, in fol, seric, foil. 113: Evv. In regione 
Golcondae scriptus. Cf Angelus Mai, Scriptorum veterum 
nova collectio, vol. 4, Romae a. 1831, p. 630. 
^. Romae Vat. Pers. 3. 

a. 1592, in 4, chart, foil. 60: 3fati. Alepi scriptus. 
Romae Vat. Pers. 4 olim, 1 olim, Lat. 3774. 
a. 1312, in 8, chart, foil. 80: 3Iatt. 
^„ Romae Vat. Pers. 56. 

saec. XV, in 8, chart, foil. 217: Evv. 



928 IX. DE VERSIONIBUS. 



Russia. 

g_ Petropoli bibl. caes. Orient. 248. 

' a. 1318, in 8, chart (?), foil. 211: Evv. Textus 
non consentit cum textu in polyglottis Londinensibus (cf 
supra, p. 220). Olim Eusebii Renaudot, deinde Dubrowskii. 
Cf Catalogue (ut supra, p. 877, cod. 35), p. 241—243 ubi 
pauca ex codice exhibentur. De codicibus duobus musei 
Asiatici academiae Petropolitanae, vide supra, p. 924, adn. 1. 



(7.) ARABIC AE.i 

Quo tempore primum exstiterit versio Arabica omnino 
nescimus. Vestigia versionum Arabicarum ante Mobam- 
medis tempora confectarum desunt,negavitque Johannes Gilde- 
meisterus^ versiones innotuisse iis qui desertum incoluerunt, 
quamquam concedit regni Ghassanidarum Arabes doctiores 
ad hoc opus idoneos fuisse. Videntur tamen versiones non 
multo post illud tempus factae esse cum codices habeamus 
qui ante annum 850 scrip ti esse putantur, Paulus de 
Lagarde,^ vir de linguis orientalibus optime meritus, ita 

^ De versiouibus Arabicis conferendi sunt Hugii liber Ein- 
leitung etc. ed. 4, Stutgardiae et Tubingae a. 1847, vol.1, p. 378 — 
402 ; — et liber lohanuis Gildemeisteri De evangeliis in Arabicum 
e simplici Syriaca translatis, Bonnae a. 1865; etiam Gildemeisteri 
Catalogus manuscriptorum Arabicorum bibliothecae Bonnensis, 
Bonnae a. 1873, fasc.4, p. 64, adn.*; — praeterea verba Cornelii V.A. 
Van Dyck, Americani, a v.cl.Isaaco H. Hall publici iuris facta. Journal 
of the American Oriental society, vol. 11, num. 2, Novo Portu 
(New Haven) a. 1885, p. 276 — 286; — denique v. cl. Martinus Klamroth, 
Der Auszug aus den Evangelien bei dem arabischen Historiker 
la'^qubi. Dissertatio festalis gymnasii Guilelmiani, Hamburgi, 
a. 1885, p. [117.118] et v. cl. Ignatius Guidi, „Le traduzioni degli 
Evangelii in arabo e in etioi^ico" in actis Atti della R. accademia 
dei Lincei (cf supra, p. 894, adn. 1), series quarta, vol. 4, p. 5—37. 

2 Gildemeister, De evv. in Ar. e simpl. Syr. transl. p. 30.31. 

^ Lagarde, De novo testamento ad versionum orientalum Jidem 
edendo, Berolini a. 1857, p. 3; conferenda est dissertatio eadem 



1. OEIENTALES. (7.) AEABICAE. 92fl 

de hac re loquitur: „arabicam versionem quae in orientis 
regionibus facta sit (ni fallor) unam tautum habemus, earn 
vero ad trium natiouum usus accommodatam;" — postea 
addit haec de versionibus Arabicis: „quarum ratio eadem 
mihi esse videtur quam recensiouum latinarum esse Nicol. 
Wisemanus ostendit." Evangelia quoad hodie typis expressa 
sunt textum plerumque eundem exhibent^ et e Gi'aeco textu 
versa sunt, sed ita ut hie illic cum textu Syriaco vel cum 
Memphitico concinant.^ Versio alia item e Graeco facta 
invenitur in codice Vaticano Arab. 13, de quo Scholzius 
disseruit; minus accurata est multis vel omissis vel additis; 
videtur^ a Daniele Philentolo incobata, ab eius filio 
Gabriele Philokalo ad finem perducta esse in urbe Emesa. 
Exstat in codice a Tischendorfio ex oriente Petropolim 
lato evangeliorum versio Arabica e Syriaco Peshitta 
textu facta, qua de versione Gildemeisterus fusius 
egit.^ Libros alios e Graeco textu versos exhibent biblia 
polyglotta Parisiensia, unde etjam Londinensia, e codice 
„quem ex Aleppo adduci curaverat R. P. loseph Carmelita"; 
Act Paul Cath teste Hugio ab uuo interprete eoque Africano 
versa sunt, Apoc videtur alium interpretem habuisse. 
Act Cath Paul e Graeco versa reperiuntur etiam in illo 



in libro Gesammelte Abhandhmfjen , Lipsiae a. 1866, p. 90, adno- 
tatione addita. 

^ Fabulas de evangeliis e Vulgata Latiua in Hispania ver.sis, 
quas luynbollius anno 1838 accepit, explosit Gildemeisterus 
{De evv. etc. p. 42 — 48 et p. iii), qui monstravit codicem Frane- 
querauum editionis Romanae apographum esse, loannem Hispalensem 
translationem non fecisse. 

"^ Cf Hugius, Ei7il. p. 379— 393. 

^ Abulfaragius Abdalla Ben Altib versionem ut videtur utrius- 
que Testamenti commentariis suis inseruit; erat e Sj'riaco. Cf Hugius, 
EM. p. 385; Gildemeisterus, De evv. p. 36. 

* Cf Hugius, Einl. p. 381— 385. Vide etiam codicem Londini- 
ensem mus. Brit. Harl. 5474, anno 1288 scriptum, [Cureton] Catalvgus 
codd. mss. orientt. etc, pars 2, Londinii a. 1846, p. 1Gb. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 60C 



030 IX. DE VEESIONIBUS. 

codice Vaticano quern iam nominavimus. Act Paul Cath 
Apoc e Syriaco textu versa exhibentur in editione Erpenii 
(cf infra) e codice Leidensi cum lectionibus ad Act Paul 
Cath e codice ut videtur Oxoniensi; Act Paul lac 1 Pet 
1 loh sunt e Peshitta versione; 2 Pet 2.3 loh lud Apoc 
videntur ex alia versione Syriaca, fortasse (quod putat 
Hugius) hodie ignota, hausta.^ 

Edita^ est versio evangeliorum Arabica primum Romae 
(unde ar*" vel ™) anno 1590 (ad finem subscribitur annus 
1591), et iterura eodem anno cum interpretatione interlineari 
Latina ab Antonio Sinaita facta; cum novis titulis denuo 
venum datus est liber annis 1619 et 1774; editor fuit 
Eaimundus. Anno 1612 Lugduni Batavorum prodiit epi- 
stula ad Titum cum lohannis Antonidae Alemariani inter- 
lineari versione Latina, et eodem anno lohannis epistulae 
tres cum versione Wilhelmi Bedwell Latina, anno 1615 
epistula ad Romanos et epistula ad Galatas, anno 1616 
Novum Testamentum integrum cura Erpenii (unde ar® 
vel®'') e codice^ anni 1342 (1343), qui videtur e codice 
Floi-entino 101 (cf infra, p. 942, cod. 90) transcriptus esse^; 
hunc codicem Scaligeri contulit Franciscus Raphelengius 
in usum Erpenii cum alio codice in Act et Epp; Erpenius 
ipse videtur conlationem illius codicis cum codicibus ei 

^ Sententia Stejih. Evod. Assemani exstant interpretationes 
Novi Testamenti Arabicae modo duae, a. Alexandrina e Graeco facta qua 
utuutur Melchitae et Cojititae, quae in Polyglottis Parisieusibus et 
Londiniensibus impressa est, — b. Antiochena e Syriaco facta qua 
utuntur Syri Nestoriaui, Chaldaei, lacobitae, Maronitae, quae ex 
codice Flor. Palat. Med. 2 anno 1703 Romae prodiit. 

^ De editionibus conferendus est loh. Gildemeisterus, De evang. 
etc. p.iii.42.43 adn. et Catal. p. G4 adn.; — item Lagardius (ut infra, 
p. 936, cod. 36), p. IX — XI; — I. Th. Zenkerus, Bibliotheca orientalis, 
Lipsiae a. 1846, p. 184 — 190. 

^ Vide infra, p. 937, cod. 43. 

* Erpenii textum invenies etiam in evangeliis Coptico-Arabicis 
a societate biblica Londinii a. 1829 jjublici iuris factis. 



1. ORIENTALES. (7.) ARABIC AE. 931 

propriis curasse.^ Anno 1645 foris data sunt biblia 
polyglotta (unde ar^' vel p") Parisiensia quae textum 
evangel iorum Arabicum ex editione Rom ana vel etiam 
e codicibus reg. (nat.) 27 et Coisl. 239 (of infra, p. 939, 
codd. 62 et 65) hauserunt, aliorum librorum e codice 
„quem ex Aleppo adduci curaverat" losephus Carmelita 
(cf suj)ra, p. 929). Haec Parisiensia secuti sunt editores 
bibliorum polyglottorum Anglicorum anno 1657; ex his, 
nonnullis propter societatis biblicae regulas mutatis, haustus 
est textus editionis Novi Castelli annis 1811 et 1816. Editio 
bibliorum Romae anno 1671 publiei iuris facta impressa 
est teste Zenkero iara anno 1650 (anno 1820 Londinii 
N. T. ex liac editione prodiit), anno vero demum 1860 teste 
Lagardio iterum Londinii typis mandata. Prodiit Romae 
a. 1703 cura Fausti Naironi N. T. Carshunice et Syriace, 
e codice Cyprio, non e codice Mediceo; repetita est haec 
editio in usum societatis biblicae cura Sacii Parisiis anno 
1827. Editiones evangeliorum Halabi anno 1706 (et evan- 
geliarii Halabi a. 1706), Negriana (a Negrio non adulterata) 
Londinii a. 1727, evangeliarii Mar Hannae anno 1776 
publiei iuris factae textum paene unum praebent eumque 
e codice vel codicibus alibi non adhibitis. Teste Steph. 
Evodio Assemano^adulterini sunt multi loci in editione Novi 
Testamenti Arabica Londinii a. 1725 cura Channel mercatoris 
Anglici facta. Prodiit anno 1816 Calcuttae Novum Testa- 
raentum.3 Quam paraverunt editionem Coptico-Arabicam 
Tattamus et Curetonus Londinii annis 1847 — 1852 hau- 
serunt ex editione Shuairensi anni 1776, hie illic verba 

* Lagardixis (ut infra, cod. 3G), p. XX, adu.*, dicit Ei'iienii 
codices venuni datos Cautabrigiam missos esse. Suntne hodie Canta- 
brigiae? Exemplar unius codicis scriiitum erat manu Nesiularaan 
filii Azalkefati. 

'^ Assemani, Bibl. died. Laur. ft Pal. codd. mss. orientt. 
riorentiae a. 1742, p. 65. 

^ Exemijlar Lipsiense dicit iu fronte ,,cura N. Sabat". 

GO* 



932 IX. DE VERSIONIBUS. 

Copticis similia, e codice apud Coptorum patriarcham 
adservato hausta, iuserentes. Anno 1864 edidit Lipsiae 
V. cl. Paulus de Lagarde evangelia Arabics e codice 
Vindobonensi.^ Tischendorfius in lectionibus Arabicis con- 
ligendis usus est etiam exemplari N. T. Graeci a Millio et 
Kustero editi manu Christiani Benedicti Michaelis notis 
instvucto quae lectiones Erpenii saepe praebebant, unde 
signum mich; hoc N. T. acceperat e bibliotheca Orphano- 
trophei Halensis. 



CODICES ARABICI. 
Aiiglia. 

Cantabrigiae bibl. univ. G. 5.27. 

a. 1285: Evv. ? 
2. Cantabrigiae bibl. univ. G. 5.33: Evv. 

Londinii collegii Gresham, MS. ISTorfolcianus 494. 

Evv Arab. Of Catalogus librorum inss, Angliae et 
Hiberniae, Oxonii a. 1697, p. 83 b. 

Londinii collegii Gresham, MS. Norfolcianus 516. 

Cath Arab litt Syriacis. 

Lond. mus. Br. Arundel. Orient. 7 (Forshall. Carshun. 2). 

a. 1609.1610: Paul (Phm Hebr) Ad lac 1 Pet 1 loh. 
Manu Cyriaci monachi et presbyteri, filii monachi Abdal- 
carimi ex castro Mansuri prope Mardam. Titulus epistulae 
lacobi incipit: „epistula prima ex epistulis septem catholicis." 

Lond. mus. Brit. Arundel. Orient. 20 (Cureton, 11). 

a. 1280, in 4, chart, foil. 154; praefatio generalis in 
evangelia, Eus-tab, prol., capp-tab (Mt 93 Mc54 Lc86 
loh 46), subscr, syn: Evv. Scriptus Damasci in aede 
dominae Copto-Aegyptiae e codice Arabico scripto manu 
abbatis Akhristatuli (Christoduli) metropolitae urbis Dimyat 
(Damiatae) noti nomine Ibn Aldahiri. Synaxarium sequitur 
ordinem anni Coptici, incipit inde a mense Thoout, praebet 

1 Cf infra, p. 936, cod. 36. 



1. ORIENTALES. (7.) AEABICAE. 933 

quae legi debent diebus festis, ieiunio sancto, sabbatis, 
dominicis, feriis quartis et sextis. Cf (Curetoni) Catalogus 
codd. 7nss. orientt. qui in Mmeo Britaunico mservantur, 
pars 2, codd Arr ampledens, Londinii a. 1846. 

Lond. mus. Brit. Add. 11,856 (Cureton. 12). 

a. 1337, in 4, chart, foil. 205; arg in Mt, capp-tab, 
siibscr, pict: Evv. Scriptus manu diaconi Yasuf filii 
Waliy-'iddaulah Mikhail, filii doctoris Fasl-'ullah, noti 
appellatione Scribae Thesauri. Olim collegii de propaganda 
fide ex dono Petri Boy dam archiepiscopi Scuporura. 

Lond. mus. Brit. Add. 9061 (Cureton. 13). 

saec. XV, in 4, chart, fi:)ll. 154, charactere occidental! 
scriptus; prol ex Hier, capp (Mt 28 sed non hodierna 
ut vid, Mcl3, Lc21, Iohl4): Evv; mut. Post finem exstat 
synopsis librorum Aristotelis de physica auscultatioue. 

Lond. mus. Brit. Arundel. Orient. 19 (Cureton. 14). 

a. 1616, in 8, chart, foil. 419; capp (MtlOl Mc54 
Lc86 Ioh46 Act 48 etc), subscr: Evv Act Paul (Phm Hebr) 
Colli (septem ordine usitato) Psalmi et Gantica. Manu Taljah 
filii parochi Hiiriin Alhamawi. Post finem Act notitia de 
Paulo secunda vice nutu Neronis Romam ducto. 

Lond. mus. Brit. Harl. 5474 (Cureton. 15). 

a. 1288, in 4, chart, foil. 210; prol in Paulum sive 
vita Pauli, (AaQt ut vid, subscr: Paul (Phm Hebr) Caih 
(septem ordine usitato) Act. Post finem Act notitia de 
Paulo secunda vice nutu Neronis Romam ducto. 
. . Lond. mus. Brit. Sloan. 1796 (Cureton. 16). 

saec. XVII, in 12, chart, foil. 65: Tit Phm cum 
versione Latina. 
.^ Lond. mus. Brit. Add. 7086 (Cureton. 17). 

a. 1398, in 4, chart, foil. 56: Apoc. Scriptus Ale- 
xaudriae e codice ecclesiae patriarchalis dictae Almua'lacah. 
Ambrosius de Melita, episcopus Auriensis, codicem misit 
„ex civitate Cayri ad dominos reverendiss. Curiales sanctae 
Inquisitionis". 



934 IX. DE VERSIONIBUS. 



01 im Marsdeni. 

saec. ?, in 4, chart?: Evv. Cf Guilelmus Marsden, 
Bibliotheca Marsdenlana philologica et orientalis. A catalogue 
etc, Loudinii a. 1827, p. 301b. 
^ , Oxouii Bodl. Hunt. 615. 

14 

saec. ? , in 8, chart, foil. 275: Evv Arabice e Graeco 
versa, litteris autem rabbinicis. Cf lohannes Uri, Biblio- 
thecae Bodleianae cocUcum mss. orienkdium . . . catalogiis, 
pars 1, Oxonii a. 1787, codd. Hebrr., p. 15, num. 79. 

Oxonii Bodl. Maresc. 138. 

a. 1579, in 8, chart, foil. 166: Evv Arabice (?) Hiero- 
solymis scripta. Cf Urius, cod. Syr. p. 5, num. 22. 

Oxonii Bodl. Maresc. 426. 

a. 1544, in fol, chart, foil. 204, coll. 2: Evv Act Catk 
septem Paul (Phm Hebr) Arabice e Syriaco. Scriptus in 
urbe Hardin. Cf Urius, cod. Syr. p. 4, num. 15. 

Oxonii Bodl. Marsh. 167 (Uri. Arab. 22). 

saec.?, in fol, chart, foil. 288; capp Copt: Evv „e 
Graecis, vel potius Copticis, codicibus expressa". Cf Urius 
(ut cod. 14), paginarum series altera, p. 32 a. 

Oxon. Bodl. Seld. 3202. A. 69 (Uri. Arab. 23). 

a. 1326, in fol, chart, foil. 230; capp Graec: Evv 
e Coptico. Sci'iptus in Aegypto, in monasterio Shahrani. 

Oxon. Bodl. Arch. Seld. A. 68 (Uri. Arab. 24). 

a. 1285, in fol, chart, foil. 238; syn: Evv e Coptico 
cum glossis Copticis. 

Oxon. Bodl. Hunt. 118 (Uri. Arab. 25). 

a. 1259, in fol, chart, foil. 330; Eus-tab in calce, 
prol Copt: Evv cum glossis Copticis. 

Oxon. Bodl. Hunt. 262 (Uri. Arab. 26). 

vetus, in fol, chart, foil. 262: Evv cum catena. Anno 
1575 positus erat in bibliotheca Abu Musae monachi. 

Oxon. Bodl. Laud. A. 132 (Uri. Arab. 27). 

saec.?, in fol, chart: Paid (Phm Hebr) 1.2.3 loh 
1. 2 Pet lud lac. 



1. OEIENTALES. (7.) ARABICAE, 935 

Oxon. Bodl. Seld. 3203 (Uri. Arab. 28). 
' saec. ?, ill 4, chart, foil. 288: Paul (Phm Hebr) 
Caih (ordine usitato) Ad e Coptico. Scriptus in mona- 
sterio s. Antonii. 

Oxou. Bodl. Marsli. 575 (Uri. Arab. 29). 

a. 1256, in 4, chart, foil. 215: Evv. 

Oxon. Bodl. Laud. A. 70 (Uri. Arab. 30). 
** saec. XVII (?), in 4, chart, foil. 70: 1.2.3 loh cum 
praefatione et versione Bedwelli (cf supra, p. 930). 

Oxon. Bodl. Laud. A. 61 (Uri. Arab. 31). 

saec. ? , in 4, chart, foil. 160: Evv. 

Oxon. Bodl. Hunt. 366 (Uri. Arab. 32). 
' a. 1478, in 8, chart, foil. 180; Eus-tab, prol: Evv. 

Oxon. Bodl. Hunt. 571 (Uri. Arab. 33). 

saec. ? , in 8, chart, foil. 60: A^ooc cum paraphrasi. 

Oxon. Bodl. Laud. A. 2 (Uri. Arab. 34). 

saec.?, in 8, chart, foil. 12: 1 Thess. 

Oxonii Bodl. Orient. 265 (Nicoll. 14). 

a. 1348, in fol, chart, foil. 174; prol: Evv. Versio 
est Erpeniana. Cf Alexander Nicoll, Bibl. Bodleianae codd. 
viss. orientalmm catalogus, pars 2, vol. 1, Oxonii a. 1821, 
p. 16b — 19a, num. 14. 

Oxonii Bodl. Orient. 299 (Nicoll. 15). 

a. 1564, in fol, chart, foil. 175; prol, capp-t: Evv. 
Nicollus orationem dominicam et initium Lucae exhibet. 

Oxonii Bodl. Orient. 301 (Nicoll. 16). 

a. 1705, in fol, chart, foil. 118: Evv. Non consentit 
cum impressis. 

Oxonii Bodl. Canonic. Orient. 129 (Nicoll. 17). 

a. 1284, in fol, chart, foil. 210; Euth, syn: Paid (Phm 
Heb) Cath Act. Consentit fere cum textu Erpeniano. 

Oxonii Bodl. Orient. 333 (Nicoll. 18). 

saec. XVIII, in fol, chart, foil. 100: i^aw/ (Phm Heb) 
Cath Act 1,1 — 14,26. Eadem manu qua codex 31 
(Orient. 301). E Syriaco versus. 



936 IX. DE VERSIONIBUS. 

Oxonii Bocll. Orient. 549 (Nicoll. 19). 
■ a. 1492, in 4, chart, foil. 266: Evl. Textus cum 
editis non consentit. 
„_ Oxonii collegii Reginensis MS. 351. 

saec. XVI, in 4, chart, foil. 408: N. T. excepta 
Apocalypsi. 

Austria. 
2„ Yindobonae bibl. caes. Lambec. Or. 43 (Nessel. 44, 

A. F. 97, Hammer. 545, Fliigel. 1544). 
saec. Lagard. XIV, Fliigel. VIII vel IX, in 8, chart, 
foil. 217, 11. 16; Eus-t, prol, vitae evangelistarum, capp- 
tab, capp (MtlOl, Mc54, Lc86, Ioh46), gui: Evv. 
Lectiones variae e textu Aegyptiaco, Syriaco, Graeco 
(? vide Lagardium p. XI) ad marginem adscriptae sunt. 
Olim Seb. Tengnagelii, qui a. 1605 codicem bibliothecae 
legavit. Cf Petrus Kirstenius, Vitae ev'tarum . . . Breslae 
a. 1608, et Notae in evang. s. Matt. . . Breslae a. 1611; 
Petrus Lambecius, Commentarii de . . . bibliotheca caesarea 
Vindobonensi, Vindobonae a. 1665, liber 1, p. 171 — 173; 
Daniel de Nesselius, Catalogus bibliothecae caesareae manuscrip- 
torum, Vindobonae et Xorimbergae a. 1690, j:)ar.? VII 
[orientt.], p. 150b. 151a; losephus de Hammer, Codices 
Arabicos Persicos Turcicos bibl. caes.-reg. Palat. Vindobon. 
recensuit I. de H. Vindobonae a. 1820, p. 60.61 (cur 
Hammerus de Act et 2 Cor codicis dicat, nescio); 
Gustavus Fliigel, Die arabischen, persischen tind turhischen 
Handschriften der . . . Hofbibliothek zu Wien, Vindobonae, 
vol. 3 (a. 1867), p. 6. Paulus de Lagarde totum edidit. 
Die vier Evang elien arabisch axis der Wiener Handschrifi 
heraitsgegeben , Lipsiae a. 1864; hie liber prolegomenis 
uberrimis instructus est. 

37. Vindob. caes. Fliigel. 1545: saec. XIII vel XIV, 
foil. 47: fragm ex 3It Mc. 

38. Vindob. caes. Fliigel. 1546 et 1547: saec.?, foil. 18: 
fragm ex Mc et Lc. 



1. OEIENTALES. (7.) ARABIC AE. 037 

Bataria. 

89. Amstelodami societatis Remoustrautium MSS. 190 et 
189 (Goeje 2793 et 2794). 

Praebet prior Evv (Erj^eniana) alter Ajjoc Arabiee 
manu Europaea scriptam. Cf v. cl. M. I. de Goeje, Catalogus 
codicum orientalium bibliothecae academicae Lugd.-Bat. vol. 5, 
Lugduni Batavorum, a. 1873, p. 310. 
.„ Leovardiae (Leuwarden) MS. Arab. 5 (Goeje 2785). 
a. 1610: Evv ex versioue Er^^eniana. Codex fortasse 
ex editis exscriptus Amstelodami, manu Abdo-'l-Aziz ibn 
Mohammed in usum lohannis Paget, fuit lacobi Rhenferdii 
(f 1712), deinde academiae Franequeranae. Cf Lagardius 
(ut cod. 43), p. IX.X adn., et Goeje (ut cod 39). 
J. Lugduni Batavorum acad. scientiarum (long. 142). 
' saec.?, in 4, chart, foil. 360; Euth: Paul (Tit [Phm?] 
Hebr) Cath Act. Textus cousentit cum Er2:)eniano. Anno 
1597 fuit lohannis Boreel Middelburgensis, postea Walraveui, 
deinde Willmeti. Videtur iam anno 1654 bibliothecae uni- 
versitatis Ludg.-Bat. fuisse. Ex hoc codice emendarunt 
Nisselius et Petraeus 1.2.3 loh lud, quas epistulas anno 
1654 ediderunt. Cf v. cl. P. de long, Catalogus codd. 
orient, hihl. acad. regiae scientiarum . . . Lugd. Bat. a. 1862, 
p. 180—183. 
.^ Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 243 Scaliger (Goeje 2368). 
cf supra, p. 695, Evl 6. „Versio evangeliorum eadem 
est ac Erpeuiana." Cf Goeje (ut cod 39). 
.^ Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 217 Scaliger (Goeje 2369). 
saec. XV( 1342?): N. T. Ordo est Evv Paul Cath 
Act Apoc. Ex hoc codice edidit Erpenius Novum Testa- 
mentum (cf supra, p. 930). Lagardius contulit cum codice 
Vindobonensi, Die vier Evangelien arabisch, Lipsiae a. 1864, 
p. XX — XXXI; nihil de illo anno dicit, vix tamen putat 
codicem anno 1400 anteriorem esse. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 619 Warn. (Goeje 2370). 
saec. ? : Evv. Hoc codice „antiquo" Lagardius non usus est. 



938 IX. DE YERSIONIBUS. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 214 Scaliger. (Goeje 2371). 

saec. XVII ? : capita 26 ex 3fatt, 9 ex 3Ic; eadem 
versio, ut videtur, atque in cod. 43 (Seal. 217) Fortasse 
in Hollandia scriptus (cf Lagarde [ut cod. 43], p. IX, adn.). 
Fuit Raphelengii. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 255 Scaliger. (Goeje 2372). 

a.l582:iycet/o/i Eadem versioatqueincod.43(Scal.2] 7). 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 218 Scaliger. (Goeje 2373). 

saec. XVII ? : Mc. Eadem versio atque in cod. 43 
(Seal. 217). Olim Raphelengii. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 223 Scaliger. (Goeje 2374). 

saec. XV: Evv. Versio eclectica. Cf Lagarde (ut 
cod. 43), p. XVIII— XIX. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 225 Scaliger. (Goeje 2376). 

a. 1179: Evv. De versionis indole cf Goeje. 
Lagardius (ut cod, 43), p. XIX.XX, textum, quare nescio, 
non curiosius examinavit. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. Orient. 1571 (Goeje 2377). 

a. 1331, pict: Evv. Versio eadem atque in cod. 49 
(225 Seal). Olim Palmii. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 561 Warn. (Goeje 2378). 

saec. ? : Evv. Versio ab eis quae in ceteris codicibus 
Lugdunensibus inveniuntur difFert. Textus divisio Syriaca est. 

Lugd. Bat. bibl. acad. MS. 252 Scaliger. (Goeje 2380). 

saec. ? („recens"): Apoc, non versionis Erpenianae. 
_^ Schultensianus MS. Orient. 1. 

a. 1331, in 4, membr, foil. 216; pict: Evv deest 
Mt2,12 — 23. In fine addita sunt diversa ad venera- 
tionem Mariae spectantia. Cf Catalogus librorum ac ynss. 
hihliothecae Schultensianae, qua, dum in vivis end, imis ed 
loll. Heinr. van der Palm . . . [Lugduui Batavorum mense 
Aprili a. 1841, venum data est bibl.] p. 185.186.308.309. 

Gallia. 

hug vel cop hug: Paris, bibl. nat. 17, olim 332. 

Copt -Arab, cf supra, p. 880, cod. 8; Hugius, Einl 



1. ORIENTALES. (7.) ARABICAE. 939 

ed. 4, Stutgardiae et Tubingae a. 1847, pars 1, p. 386 — 
388, Philem ex hoc codice edidit; textus est ex Memphitico. 
j,_ Paris, bibl. nat, Arab. 21. 

a. 1340, in fol, chart: Paul lac 1 [at 21) Pet lud Act 
Arabice; e Coptico versus et ad vetustos codices Syriacos 
emendatus est textus. Cf Scholzius, Reise, p. 51.59. 
- „ Paris, bibl. nat. Arab. 22. 

saec. ? , in fol, chart: Paul Cath (septem ?) Arabice 
e Coptico versae et ad vetustos codices Syriacos emendatae. 
Act Arab. Cf Scholzius, Eeise, p. 51.59. 
>_ Paris, bibl. nat. Arab. 23. 

saec. ? , in fol, chart: Apoc Arabice e Graeco; 
sequitur comm in Apoc in quo saepe Hippolytus Portuensis 
laudatur. 
_g Paris, bibl. nat. Arab. 24. 
saec. '? , in 4, chart: loh. 
.„ Paris, bibl. nat. Arab. 24 A. 

■ a. 1545 (1262 ?), in 4, chart; prol: Evv. 
.„ Paris, bibl. nat. Arab. 24 B. 

r5y ti. 

saec. XVII: E-vv manu Abulmauvahheb laacub 
Maronitae (f 1692) versa.] 
„., Paris, bibl. nat. Arab. 25. 

a. 1583, in 4, chart: Act Paul Cath. Cf Scholzius, 
Beise, p. 51.60. 
„. Paris, bibl. nat. Arab. 26. 

saec. ? , in 4, chart: Apl in dies festos in usum 
Melchitarum. 
„_j Paris, bibl. nat. Arab. 27. 

saec. ? , in 8, chart; Eus-t, \)yoI: Evv ut videtur e 
Coptico versa ad Syriacum vero et Graecum emendata. 

63. Paris, bibl. nat. Arab. 27 A: loh 

64. Paris, bibl. nat. Arab. 74: a. 1645: Evv. 

65. Paris, bibl. nat. Coisl. 239: Evv. 

66. Paris, bibl. nat. Coisl. 244: a. 1330: Act Epp. Cf 
Scholzius, Rehe, p. 51.60. 



940 IX. DE VERSIONIBUS. 

Paris, bibl. ri^t. Suppl. Syr. 11 (Zot. 61). 

a. 1746, in 4, chart, foil. 58: lectiones in dies festos 
e Paul. Cf vir cl. H. Zotenberg, Catalogues des m.ss 
syriaques . . . de la bibliotJu'que nationale, Parisiis [a. 1874]. 

Paris, bibl. nat. Copt. 42. 

saec. ? , in 8, chart: Apoc Arab. Praecedimt preces 
et cantica. 

Gcrmaiiia. 

„^ diez: Beroliui bibl. rea;. Diezii. 
69 

a. 1265 (?), mut: N. T. e Syriaca simplici versum. 

Cf Julius Henricus Petermann, Pauli epistola ad Philemonem 

speciminis loco ad fidem versionum orientaliwn veterum una 

cum earum textu orig'mali Graece edita, Berolini a. 1844, 

p. III. Metallo expressus est liber. 

reg berol vel cop berol: Beroliui bibl. reg. 

Paid e Coptico. Cf Petermann (ut supra). 
^ Dresdis bibl. reg. MS. Or. 9. 

saec. XYII, in fol, chart, foil. 122: Evv. In Moldavia 
scriptus. Teste Reiskio est textus familiae Erpenianae, 
idoneus vero ad Ei-penianum eraendandum. Cf lohannes 
lac. Reiske, „MSS CXXXV orientalium biblioth. elector. 
Dresdensis catalogus", in actis Memorahilien , a H. E. G. 
Paulo editis, particula 4, Lipsiae a. 1793, p. 4. 

Gothae bibl. ducalis MS. Or. Moll. 156. 

saec. ? , litteris Syriacis scriptus: loh versionis 
Erpenianae. Cf v. cl. Guilelraus Pertsch, Die arabischen 
Handschriften . . . zu Gotlia, Gothae, vol. 4 (a. 1883), 
p. 563, num. 2889. 

73. Gothae MS. Arab. 1 707 d : cf supra, p. 840, num. 100. 

74. Gothae MS. Arab. Moll. 145.146: Mi Arab-Lat 
23rorsus recens. 

Guelferbyti Orient. 31 et 32 Gud. Gr. 
* saec.XVI, in fol, chart: Paul Cath Apoc. Olim Parisiis. 
Lipsiae bibl. univ. Tischend. 12. 
saec. X vel XI, in 4, membr, foil. 130, S}T-Arab, 



1. ORIENTALES. (7.) ARABICAE. 941 

mut: Evv ex Syriaco versa. Cf Tischendorfius, Aneedoia, 
a. 1855, p. 65.66. loh. Gildemeisterus commentationem 
uberrimam de hoc codice scripsit, De evangelm in Arahicum 
e siwplici Syriaca translate, Boniiae a. 1865. 

_„ Lipsiae bibl. uuiv. Tisehend. 31. 

■ saee. IX, in 4, membr, foil. 2: M10,9— 11,4 et 
14,13 — 15,2; teste Henrico Leberecht Fleischer sunt haec 
fragmenta versionis Arabicae ceterum ignotae, ZeitscJirift 
der Deutschen morgenldndischen Gesellschaft, Lipsiae a. 1854, 
vol. 8, p. 585 sq.; Tischendorf. Anecdota, a. 1855, p. 70. 

__ Lipsiae bibl. univ. cod. Tischendorf. 27. 

saec. ? , in fol, chart, foil. 25: fragm Paul e Coptico 
versa. 

_g lips: Li^jsiae bibl. univ. Tischendorf. 37. 

saec. XIII, in fol, chart, foil. 13(17): fragm en ta ex 
Paid et Cafh; textus Paul (non Cath) est Erpenii textui 
similis; a Tischendorfio in Europam latus, Anecdota, 
a. 1855, p. 71. 

^Q lips: Lipsiae bibl. univ. Tischendorf. 38. 

saec. XIII, in fol, chart, foil. 8: fragmenta ex Paid 
e Coptico versa; a Tischendorfio ex Oriente adlatus, Anecdota, 
a. 1855, p. 72.73. Fortasse cognati sunt ar ^"^ et ar I'^roi. 

g„ Monaci bibl. regiae cod. or. 41 (Aumeri 238). 

' a. 1393 vel 1394, 28X21, chart, foil. 97, col. 1, 
11. 20: Evv. Si recte nos docet codex textum anno 946 
opera Isaac ben Balishak (?) 'Cordubensis versum esse, 
fluxit textus sine dubio ex Latino. Olim Widmanstadii 
fuit, qui fol. 1 dicit interpretationem esse diversain „a 
vulgata et usitata Arabum versioue". Cf Aumerus, Die 
arabischen Handschriften der k. HoJ- und Staatshihliotliek 
in Munchen ( Ccdalogtis etc, tomi primi pars secunda), 
Monaci 1866, p. 78. 

„ Monaci bibl. reg. Quatrem^re 216 (Aumeri 239). 
a. 1770, 21.5X15, chart, foil. 133, 11.17: Jvi'D. Manu 
leremiae episcopi Damasceni scriptus. 



942 IX. DE VEESIONIBUS. 

Monaci bibl. reg. Quatremfere 480 (Aumeri 240.) 

saec. XIX (?), 11.5X8.2, chart, foil. 210, 11. 15: Em. 

Monaci bibl. reg. cod. Arab. 240 a. 

saec. XIX (?), 33.5X22.5, chart, foil. 96, 11. 19: 
fragmenta ex Evv. Cf Verzeichniss der orientalischen Hand- 
schriften der k. Hof- und Staatsbibliothek in Munchen 
{Catalogus etc, tomi prwii j-ja^-.s quarta), Monaci a. 1875, 
p. 155, num. 947. 

Italia. 

Eugubii [Gubbio] bibliothecae commuualis MS. 18. 

gaec. XVII: Evv. C-f v. cl. G. Mazzatinti, Inventari 
dei manoscritti delle bibUoteche d' Italia, Forlivii a. 1 890, p. 122. 

Flor. Palat. Medic. 2. 

a. 1611: Evv Paid (Phm Hebr) Cath (7) Apoc. Versio 
Carshunica, Arabica litteris Syriacis conscripta. Romae mauu 
Antonii filii Euphimiani, in iisum lohannis Raimundi 
scriptus e tribus exemplaribus collegii Maronitarum. 

Flor. Palat. Medic. 3. 

saec. ? : Ro7n 1.2 Cor Gal Eph. Versio „ Alexandrina" 
teste Assemano. Hie codex est Scholzii Medic. 1, Relse, 
p. 87.89—91, ubi pericojmm e 1 Cor dat. 

Flor. Palat. Medic. 9. 

Act e Graeco: codex Raimundi, in quo Latinam 
suam versionem inter lineas scripsit. Hunc codicem numerat 
Scholzius, Reise, p. 87.89, Medic. 25. 
88. Flor. Palat. Medic. 11: M e Graeco. 

Flor. Palat. Med. 14. 

saec. ? : Paid (Phm Hebr) lac 1.2.S loh 1.2 Pet Ind 
Act e Coptico. Manu lohannis in tribunali Alexandriae 
urbis notarii scriptus. 

Flor. Palat. Med. 20. 

a. 1580: Evv e Copto. Patruus est codicis Lug- 
duneusis 217 Scaligeri (vide supra, p. 937, cod. 43) ex 
quo Erpenius a. 1616 Evv typis expressit. Nam codex 43 
descriptus est ex exemplar! „cuius descriptor ait se id 



1. ORIENTALES. (7.) ARABIC AE. 943 

descripsisse ex alio exemplari emendato, exarato mauu 
loaniiis episcopi Copton: qui loannes dicit se suum de- 
scripsisse ex emendatissimo exemplari, quod ediderat 
Nesiulaman, filius Azalkefati". Teste Assemano elaborata 
est haec versio a Nesiulamano e Coptico ante saeculum 
undecimum. Est Scliolzii Flor. Med. 101 anni 1272, cf 
Scholzius, Reise, p. 87.88. 

Flor. Palat. Med. 24. 

recens: 1.2 Tim Hebr lac 1.2 Pet Tud e Graeco. 
Scriptus a Guilelmo quodam in usum loh. Bap. Raimundi. 
Videtur hie codex esse Medic. 226 apud Scliolzium, Reise, 
p. 87.91.92. 

Flor. Palat. Med 25. 

saec. ? : Evv e Graeco. Haec evangeliorum versio 
prodiit typis Alepi a. 1706 sumptibus Athanasii Antiocheni, 
Graecorum Melchitarum patriarchae. 

Flor. Palat. Med. 29. 

saec. ? : Apoc e Graeco (Assem. teste; cf etiam 

supra p. 938, cod. 52, Lugd. 252). Estne hie Scholzii 

Medic. 410, Reise, p. 87.92.93, ubi pericopam dat? 

„ . Floreutiae Medic. 61. 
94. 

Act Epp. Scholzius, Reise, p. 87.88, lectiones 

jDaucas dat. 
„ _ Mediolani Ambros. B. 20. 1. 

saec. XV: Memph-Syr-Aeth-Arab-(Armen): Epj). 
Scholzius, Reise, p. 73.74, lectiones paueas ex Cath dat. 
„ „ Romae bibl. Minervae IV, 187, in CC. 

a. 1009.1010, in 4, chart: Evv. Scholzius, Reise, 
p. 132.133. 

Romae bibl. Min. IV, 191, in CC. 
saec. XI, in 4, chart: Evv. Scholzius, Reise, p. 132 
— 135, textum huius codicis praeclarum laudat. 
„^ Romae Vat. 10. 

a. 1717: Mt. Manu dementis Caraccioli scriptus. 
Vide Assemanum, p. 634 b, et Malum, 



944 IX. DE A^ERSIONIBUS. 



„„ Romae Vat. 11. |Caracciolii. 

a. 1708: Evv; Scholzius, Beise, p. 117.128. Manu 
. „ Romae Vat. 12. 

a. 1711: Evv; manu dementis Caraccioli. Scholzius, 
Beise, p. 117.127.128. 
1A1 ^^^' (P^^^^) Romae Vat. Arab. 13 olim 71. 

saec. VIII (ita Maius, alii IX), in fol, membr, 
foil. 178, litteris Cuficis; Ml,!— 28,11 .Vc 5,19— 16,8 
Lc mut, Paul (Phm Heb). Textus bonae est notae. Manu 
lusti filii Leonis filii Abilualidi. Cf Assemanus, I, 1, 
J). 629b, Scholz., Beise, p. 117 — 127 (Scholzius lectiones 
varias nonnullas, nonnullas pericopas praebet); Hug., Einl. 
§ 107, p. 450 — 452; Angelus Mai, Seriptorum veterum nova 
coUectio, vol. 4, Romae a. 1831, paginarum series altera, 
p. 11—13. 

101a. [Romae Vat. Arab. 14 olim 1: saec. XII, in fol, 
chart, foil. 123: Diatessaron.'] 
.„„ Romae Vat. Arab. 15 olim 17. 

a. 1338 (Scholz. 1334), in fol, chart, foil. 135: Evv. 
Scriptus in usum ecclesiae Copticae; olim Leonardi Abeli 
episcopi Saidae. Cf Scholzius, Beise, p. 117.128.129. 
Maius exhibet lectionum ecclesiasticarum notitiam ex hoc 
codice: cf Maius, p. 15 — 34. 
lAQ Romae Vat. Arab. 17 olim 8. 

a. 1009, in 4, chart, foil. 299: Lc loh Mf Me. Haec 

versio singularis est ingenii dictioneque Alcorano ad- 

propinquat. 

.„ . Romae Vat. Arab. 18 olim 9. 
104. 

a. 993 (Scholz. 1005), in 4, chart, foil. 93: Luc. 

E Coptico versus. Cahirae scriptus. Cf Scholzius, Beise, 

p. 117.131. 

.„_ Romae Vat. Arab. 20 olim 12. 

saec. XVI, in 4, chart, foil. 117: Act. 

1AA Romae Vat. Arab. 21 olim 14. 

saec. ? , in fol, chart, foil. 204: Paul (Phm Heb) 



1. ORIENTALES. (7.) ARABICAE. 945 

„e Syriaco", Caih Act. Manu Guilelmi Tunetani scriptus. 

Cf Scholzius, Beise, p. 131. 

. „_ Romae Vat. Arab. 22 olim 15. 

a. 1472 (ita Maius, Scholzius dicit codicem manu 

Mosis anno 1288 scriptum esse), in 4, chart, foil. 201: 

Paul (Phm Heb) „e Syriaco", Cath Act. Cahirae scriptus. 

Cf Scholzius, Beise, p. 131.132. 

.^„ Romae Vat. Arab. 23. 

' a. 1274, in 8, chart, foil. 323: Paul Cath Act. In 

monasterio s. Mercurii scriptus. Cf Scholzius, Rei^e, p. 132. 

^.,^ Romae Vat. Arab. 24. 

' a. 1640.1646, in fol, chart, foil. 305: V.T. et N. T. 

^^^ Romae Vat. Arab. 25 et 26. 

a. 1715, in 4, chart, foil. 155 et 110: Mt Lc et Me 

Arab et Malaice. 

^^. Romae Vat. Arab. 27. 

saec. XIV, in 8, chart, foil. 83: Act. 

^.^ Romae Vat. Arab. 28. 

saec. XIII, in 4, chart, foil. 192: Paul. 

^^n Romae Vat. Arab. 29. 

a. 1341, in fol (?), chart, foil. 183: Paul (Apl ?j. 

.. , Romae Vat. Arab. 30. 
114. 

saec. XVII, in 4, chart, foil. 72: Cath Apoc. 

.^„ Romae Vat. Arab. 31. 

saec. XVI, in 8, chart, foil. 65: Apoc. 

116. Romae Vat. Arab. 93 olim 67: inest fragm Eph. Cf 

Vat. Arab. 174, fol. 272. 

..p. Romae Vat. Arab. 118. 

a. 1323, in 4, chart, foil. 79—96: Apoc. 

„ Romae Vat. Arab. 406. 

a. 1335, in 8, chart, foil. 3—48 (49?): Apoc. 

^.,, Romae Vat. Arab. 433. 
110 

saec. XVI, in fol, chart, foil. 108: Paul Act Caih. 

Romae Vat. Arab. 459. 

a. 1298, in 8, chart, foil. 56: Apoc cum comm. 

TiSCHENDORF, N. T. ed. 8. 61C 



946 IX. DE VEESIONIBUS. 

.g. Romae Vat. Arab. 467. 

saec. XVII, iu fol, chart, foil. 114: Evv. Venetiis 

scriptus. 

^^ Romae Vat. Arab. 483 et 557. 

saec. XVII, in 8, chart, foil. 88 et 88: loh duo 

exemplaria. 

-it)Q Roiiiae Vat. Arab. 501. 

saec. XVI, in 8, chart, foil. 86: loh. 

. -, , Romae Vat. Arab. 513. 
124. 

saec. XVII, in 8, chart, foil. 161: Paul. 

.^ Romae Vat. Arab. 517. 

saec. XVII, in 8, chart, foil. 191: Paul CathActApoc. 

^„ Romae Vat. Arab. 559. 

saec. ? , in 4, chart, foil. 289: fragm Evv e codicibus 

duobus. 

._j_ Romae Vat. Arab. 568. 

saec. XVII, in 8, chart, foil. 176: Paul. 

.jj„ Romae Vat. Arab. 589. 

saec. XVII, in 16, chart, foil. 241 : 3ft Mc loh. 

.jj„ Romae Vat. Arab. 610. 

a. 1291, in fol, chart, foil. 257: Ew. Cahirae 

scriptus. Olim Assemanianus 6. 

ion Roiii^e Vat. Arab. 611. 

a. 1714, in fol, chart, foil. 133: Evv. 

130 a. [Romae Vat. Arab. 613: saec. XVIII: A2)oc cum 

comm Cornelii a Lapide.] 

.<j. Venetiis Marc. 11. 

Act Cath Paul Gr Lat Arab; cf supra, p. 628, Act 96. 

.^i) Benzelii 5 (hodie Upsaliae?). 

a. 1265: Evv Paul Cath Act Apoc; desunt Mtl,l 

-10,28 lIoh3,15— 3 Ioh6 Apoc3,15— 9,8. Olim 

monasterii Falamand et ecclesiae Mar Giar Habas. Cf 

Aurivillius (ut supra, p. 844, cod. 119). 

iOQ Benzelii 6 (Upsaliae?). 

saec. ? , in 4: Evv Arabice. 



1. ORIENTALES. (7.) ARABICAE. 947 

Russia. 

.,, . Petropoli bibl. caes. Orient. 1. 

a. 1036, in 4, membr, foil. 220: Eiyv. Cf Catalogue 
des manuscrits . . . orientaux de la bibliotheque wiperiale 
puhlique de St. Petersbourg, Petropoli a. 1852, p. 1. 

.._._ Petropoli bibl. caes. Orient. 2. 

saec. XIII, in 4, chart, foil. 194: Ew. Textus cum 
Erpeniano maximam partem consentit. Ex urbe Erzeroum. 

iQfi petrop: Petropoli bibl. caes. 

a. 892, in fol, membr, foil. 226; mut: Paul; eundera 
fere atque editio Erpenii textum praebet sed formis 
vetustioribus. Ex oriente in Europam a Tischendorfio 
latus duabus partibus, Anecdota, a. 1855 (et a. 1861), 
p. 13.14; Notitia, a. 1860, p. 67. Henricus Leberecht 
Fleischer de codice disseruit, Zeitschrift der DeuUchen 
morgenldndischen Gesellschaft, Lipsiae a. 1854, vol. 8, 
p. 584 — 587; cf etiam Franciscus Delitzsch, Commentar 
zum Brief e an die Hebrder . . . Lipsiae a. 1857: Fmifter 
Anhang, p. 764 — 768. 



De lectionibus ecclesiasticis Arabico-Copticis cf Mains, 
Scriptorum veterum nova colledio, Romae a. 1831, vol. 4, 
p. 15 — 34 seriei alterius: ex MS. Vat. Arab. 15 olim 7, 
anni 1338; — et Arabico-Syriaco-Melchiticis p. 35 — 60 
ex MS. Vat. Arab. 16 olim 25, saec. XII: Evl (cf Scholzius, 
Reise, p. 117.129); p. 560: MS. 612, saec. XV: Apl; — 
et Arabico-Syriaco-Iacobiticis p. 61 — 71 ex MS. Vat. 
Arab. 19 olim 11 anni 1539; — et iuxta ritum Nini- 
viticum: MS. Arab. 29 anni 1341: Paul; — et iuxta ritum 
Roman um: De Rossi MS. Arab. 3, saec. XVII vel XVIII, 
in 8, chart: Evl, cf loh. Bapt. De Rossi, 3ISS. codices 
Hebraid biblioth. I. B. De-Rossi . . . Parmae a. 1803. 



948 IX. DE VERSIONIBUS. 



2. 

OCCIDENTALES. 

Versiones occidentales verum si scire vis versiones 
sunt Latinae, cum versionis Gothicae tantura fragmenta 
habeamus, versiones autem Slavonica, Saxonica, Francica, 
Theotisca, Bohemica omnino minoris sint pretii. 



(1.) LATINAE.i 

Distingui solent codices Latini in codices versionis 
Italae et in codices versionis Vulgatae ; sed cum nomen illud 
incertum Italae vix apte adhibeatur ad textus omnes Hierony- 
miano antiquiores significandos, hoc loco distinguo versionem 
veterem Latinam, sive versiones ante-Hieronymianas, et 
versionem Vulgatam sive Hieronymianam. Versiones vel 
recensiones Antehieronymianas inter se distinguendas esse iam 
agnoverunt viri docti;^ vix tamen lectorem fuget rem haud- 

^ Una ex pai"te consulendi sunt libri et libelli jihilologici qui 
linguam Latinam post scriptorum classicorum qtios dicunt tempora 
difFiisam tractant; e. g. v. cl. Francisens Kaulen, Haiidbuch zur 
Vulgata. Eine systematische Darstellun(/ Hires Idteinischen Sprach- 
cliaraktcrs, Moguntiae a. 1870, pp. XII et 280; v. cl. Gustavus 
Koffmanne, Geschichte des Kirchen-Lateins, Erster Band. Eatstehung 
und Entioickehmg des Kirchenlateins his auf Augustiiuis-Hieronymus, 
Vratislaviae , fasc. 1, a. 1879; fasc. 2, a. 1881; — Hermannus 
Ronsch, ,,Zur vulgaren und biblischen Latinitat" in aetis Zeit- 
schrift fur die osterreichischen Gymnasien, XXX, Yindobonaea. 1879, 
num. 11, pp. 806 — 811 (his in aetis saepius disseruit Eoenschius 
de Latinitate sive posteriore sive ecclesiastica) ; — Guntberus Alexander 
Ernestus Adolfus Saalfeld, De bibliorum sacrorum Vulgatae editionis 
Graecitate, Quedlinburgi a. 1891, pp. XVI et 180. 

'^ Prae ceteris arridet mihi Westcotti Hortiique distinctio 
inter recensionem Africanam ad modum verborum sacrae scripturae 
in operibus Tertulliani et Cypriani citatorum, Euro2meam saeculo 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 949 

quaquam taiu accurate exploratam esse ut possint hae 
distinctiones ubique definiri, praesertim cum paulatim una 
versio vel recensio in aliam transeat. 

Tischendorfio , quem supra, p. 34.35 secutus sum, 

significabat nomen Italae codices omnes Antehieronymianos, 

unde etiam fit ut siglo it in margine posito vetus 

cuiusvis generis Latina significetur et codices unus 

catalogus includat. 

a. VETUS LATINA.^ 
Saeculo secundo medio in Africa, in Italia praesertim 
in parte eius septemtrionali, in Gallia floruerunt ecclesiae quae 

quarto in Europa occidentali praesertim in Italia sej^temtrionali late 
adhibitam, Italicam sive Italianam post saeculum quartum medium 
in operibus Augustini citatam; cf Westc.-Hort., N. 7". [vol. 2] Intr-. 
pp.78 — 84, §§108 — 117, et Wordswortbius, Old-Latin biblical texts. 
No. II, Oxouii a. 1883, pp. XXXI ss. 

^ De versionibus veteribus Latinis conferendi sunt, praeter edi- 
tiones codicum vel fragmentorum infra laudatas, in primis v. cl. West- 
cott. Smith's Dictionary of the Bible, ed. Amer. Novi Eboraci a. 1876, 
vol.4, p. 3451* — 3459" sub voce Vulgate; v. cl. Fritzscbe, Herzog's 
Realencyklopddie , ed. 2, Lipsiae a. 1881, vol.8, p. 433 — 445; Herm. 
Ronsch, Itala tond Vulgata, Marburgi a. 1875, Das N. T. Tertullians, 
Lipsiae a. 1871; (item Ronscbii „Itala Studien" in actis Zeitschrift 
fur ivissenschaftliche Theologie, Lipsiae a. 1881, vol. 24, p. 198 — 204, 
a. 1882, vol. 25, p. 104—109, et „Die altesten lateiniscben Bibel- 
iibersetzungen nach ihrem Werte fiir die lateinisehe Sjirachwissen- 
schaft" in libro Collectanea philologa ab H. R., Bremae a. 1890, 
pp. 1 — 20); V. cl. Ziegler, Die lateinischen Bibeliibersetzungen vor 
Hieronymus und die Itala des Augustinus, Monaci a. 1879; v. cl. 
Westcott, A general survey of the history of the canon of the New 
Testament, pars 1, cap. 3, § 2, ed. 5, Cantabr. et Londin. a. 1881, 
248 — 2G9; Scrivenerus, A plain introduction . . . ed. 3, Londinii 
a. 1883, p. 338 — 365 (in editione quarta, quam v. cl. Eduardus 
Miller praeparat, curabit v. cl. Henricus I. Wbite versiones Latinas) 
discursus vv. ell. Words wortbii et Guilelmi Sanday et Henrici I 
White in libris Old-Latin biblical texts, Oxonii I, a. 1883; II, a. 1886; 
III, a. 1888, item recensio huius operis a v. cl. Petro Corssen scripta 
in actis Gottingische gelehrte Anzeigen, Gottingae a. 1889, vol. 1, 
p. 299^319, iis non neglectis quae v. cl. Sanday in actis The 



950 IX. DE VEBSIONIBUS. 

et Graecos codices haberent et consuetudine Latinorura 
hominum uterentur unde facile accidere potuit ut Novum 
Testamentum in tribus illis terris Latine verteretur. Quod 
quamquam concedendum est, probabilior tamen videtur opinio 
esse eorum qui putant veterem versionem Latinam primum in 
Africa proconsulari factam esse. Versio talis Africana primi- 
tiva si ponitur, quaestiones quae de Veteris Latinae textu- 
um cognatione motae sunt satis commode solvuntur neque ad 
duplicem vel triplicem originem confiigere opus est. Orta 
est autem haec translatio paulatim, non subito vel iussu episcopi 
alicuius, unde fluxerunt discrepantiae inter liunc et ilium 
Novi Testamenti librum. ^ Versionem banc veterem Africanam, 
inter alios testantur Irenaei interpres, Tertullianus, Cypria- 
nus, Victorinus, Lactantius, luvencus, Firmicus Maternus, 
Hilarius diaconus, Hilarius Pictavensis, Luciferus Calarit- 
anus, Optatus, Ambrosius, Hieronymus, Rufinus, Primasius, 
inprimis Tert Cypr Hilarius uterque, Luciferus. ^ 

Interpretes Africani Graeca simpliciter verterunt in 
hac versione, retinueruntque quoad potuerunt textus Graeci 
et verba et verborum ordinem et verborum coniunctionem, 
ut quodammodo videre possimus quo textu Graeco usi 
sint. Teste Westcotto^ e discrepantibus lectionibus 

Academy, Londinii a. 1889, vol. 1, pp. 323a — 324b, scripsit; v. cl. 
Hugo Linke, Studien zur Itala [Programma gymnasii urbani evangelic! 
s. Elisabethae] Vratislaviae a. 1889; v. cl. Fridericus Zimmer, „Ein 
Blick in die Entwickelungsgeschichte der Itala," in actis Theologische 
Studien und Kritiken, Gothae a. 1889, vol. 2, p. 331 — 355; nescio 
quid sit „The Latin versions of the gosjiels" in actis Church 
Quarterly Review, Londinii a. 1890, Oct., p. 85 — 105. 

^ Mill, N. T. G-r. ed. Kuster, Amstelod. a. 1710, proll. paragr. 
513—605. 

^ De bibliis a papa Hilaro confectis et de voce „bibliotheca" 
of litterae v. cl. Samuelis Berger ad v. ill. De Rossi datae, „La 
bible du pape Hilarus," in actis Bulletin critique, XIII, 8, Parisiis 
15 Aprilis a. 1892, pp. 147—152. 

^ Westcott, Smith's Dictionary of the Bible, Novi Eboraci 
a. 1876, vol.4, p. 3478\ 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 951 

versionis veteris atque versionis Vulgatae, nihil licet 
concludere de lectionibus variis Graecis nisi in evangeliis 
ubi Hieronymus diligeutius textum mutavit; iu aliis libris 
variant phrases Latinae Graecis non mutatis vel mutatione 
lectionum Graecorum non perspicua. Consentit textus 
versionis veteris Latinae non eraendatae saepissime cum 
codicibus iis quos occidentales dicimus.^ 

Vetus ilia Latina versio, in Europa aeque atque in 
Africa late adhibita, annis nonnullis peractis non solum in 
Africa,^ ubi minus ecclesiae auribus repugnabat, recensita 
est, sed etiam in Italia, in Britannia, fortasse in Gallia 
dUigentius emendata est, unde exstitit dissensio ilia codicum 
ante - Hieronymianorum quos habemus. De recensione 
Gallica, cum codices nondum excussi sint, paene nihil potest 
dici; fortasse Irenaei interpres initia talis recensionis iam 
exhibet. Codices recensionis Britannicae complures-^ post 
Bentleium adierunt viri docti Angli, sed horum quoquelectiones 
ad hunc diem eo carent, qui om^bus perscrutatis qua neces- 
situdine haec versio cum Vetere Latina et cum Vulgata 
coniuncta sit accurate definiat. Recensio vero Itala sive Italica, 
quamquam pauci eius codices ut evangeliorum Brixianus 
et Monacensis hodie exstare videntur, omnium celeberrima 
est ut quae versionibus Latinis ante-Hieronymianis nomen 
iam vulgatum commodarit et disputationum de textus 
Latini origine ansam dederit. Augustinus scripsit: „In 

^ Cf Tischendorfiiis, Evangelium Palatinum, Lipsiae a. 1847, 
p. xvi sqq. 

^ Inde fliixerunt Augustini querelae de exemplaribus variis 
et multis. Uno loco, de consensu evangelistarum, 2,128 (6G), laudat 
codices ecclesiasticos interpretationis usitatae, quo nomine textum 
Africanum designare videtur. 

^ V. cl. Westcottus apud Smithium nonnulla ex liis codicibus 
hausta praebuit, conferenda vero est inprimis v. cl. loliannis Words- 
worth, episcopi Sarisburiensis , editio Novi Testamenti Vulgatae 
versionis. Novum, Testamentum . . . Latine , Oxonii 3It a. 1889, Mc 
a. 1891, Lc a. 1893. 



952 IX. DE VEESIONIBUS. 

ipsis autem interpretationibus Itala ceteris praeferatur; 
nam est verborum tenacior cum perspicuitate sententiae."^ 
Nomen Italae nos in Italiam ducit et in partem Lango- 
barclicam;^ Augustinus Ambrosii Mediolanensis episcopi 
discipulus nos in eandem partem ducit. Inde in Africam 
ab Augustino lata videtur haec Itala non solum in scriptis 
patris illius adhibita esse sed etiam in actis concilii 
Cartbaginensis anni 416, et in scrip tis Capreoli, qui anno 
430 episcopus Carthaginensis factus est.^ 

Cum codices tantum inter se discrepent, tot codices 
mutili sint, origo versionis vel versionum et historia tam 
incertae sint, editio „versionis veteris Latinae" Novi 
Testamenti non est instauranda.^ Sat erit, codices ac- 
curate edidisse, ita ut fata versionis per annos et terras 
persequi possimus. 

CODICES VERSIONIS VETERIS LATINAE. 
(a.) Quattuor evangelia. 

Vercellensis in catbedrali inter reliquias. 

saec.IV, 25.5 X 16, membr, coll. 2, 11. 24, mut: Evv ; ordo estMt 
loh Lc Mc; desunt (cf infra) multa in Mt per capp. 20 — 27 (perierunt 
25,1 — 16), in loh per capp. 5.7 etiam 19,41 et 20,2, in Lc (1,1— 12 
paene perierunt) per locos 1,26 — 73 6,9.12 9,14 11,4 — 11 (paeue 

^ Augustinus, De doctrina Christiana, 2,22 (15), 1. 

■■' V. cl. Westcottus laudat v. el. I. Kenrickum, qui monstra- 
verit. Theological Review, a. 1874, mense lulio, vocem „ltala" idem 
significare atque vocem ,,Longobardica". — Cf praeterea v. cl. Petrus 
Corssen, ,,Die vermeintliche , Itala' und die Bibeliibersetzung des 
Hieronymus", in actis Jahrhiicher fiir protestantische Theologie, 
1881, 3, p. 507— 519. 

^ Ziegler, Die lateinischen Biheliihersetzungen vor Hieronymus 
und die Itala des Augustinus. Ein Beitrag zur Geschichte der 
heiligen Schrift, Monaci a. 1879, p. 60. 

■* Sed cf V. cl. Fridericus Zimmer, „Der Galaterbrief im alt- 
lateinischen Text, als Grundlage fiir eineu textkritischen Ajjparat 
der Vetus Latina", in actis Theologische Studien und Skizzen aus 
Ostpreussen, Regiomontii, vol. 1 (a. 1887), pp. 1 — 81. 



2. OCCIDEXTALES. (1.) LATINAE. 953 

omnia) 12—25 (omnia) 12,38 — 59 (omnia), in Mc 1,22— 34 et 4,17 — 
24 (omnia) 4,20-5,19 15,15 — 16,20 (omnia) ; manus posterior sed auti- 
qua supplevit Mc 16,7 — 20; textus est bonae notae et Europaeae sive 
primitivae versionis cui insunt lectiones multae Africanae propriae. 
Saeculo ut videtur quarto scriptus, fortasse manu 
Eusebii episcopi Vercellensis et martyris {f a. 371), et ver- 
sionem veterem non emendatam exhibens nobis est codex 
hie testimonio versionem illam Italam, quam Augustinus 
Mediolani invenit et in Africam portavit, non solum in 
illis terris auctoritatem habuisse, cum Vercellae inter Medio- 
lanum atque Taurinum sitae sint, nisi quis arbitrari velit 
codices Vercellensem, Veronensem, Bobbiensem ex Africa 
in Italiam latos esse. losephus Blanchinus (Bianchini) 
canonicus Veronensis, contulit codicem anno 1726 (1727?). 
lohannes Andreas Iricus (Irico)^ edidit codicem ^ anno 
1748, Blanchinus^ a. 1749. Tregellesius laudat editionera 
Irici ut quae lectiones multo accuratius quam Bianchini 
editio reddat. Codex, diu in sacrario manibus clericorum 
discerptus ac laceratus, factus est mera reliquia, quae vix 
legi potest, unde fortasse non iniuria inter reliquias sacras 
conlocatus est.^ 

Curiensia in museo Rhaetico fragmenta. 
-' saec.V, 27.5X21.8 (?), membr, foil. 2: Lc 11,11—29 13,16— 
34; textu codici Vereellensi simillimus est. 

Haec folia repperit v. cl. B. Hidberus professor Ber- 
nensis in episcopalibus quae Curiae [Chur] Rhaetorum 

^ Nomen Irico est, non, ut Tregellesius et Scrivenerus scribunt, 
Irici; Lombardi, Storia della lett. italiana nel secolo XVIII, Venetiis 
a. 1832, vol. 4, p. 170; cf Bemardini Peyron epistula in libro Eni. 
Rankii, Curiensia ev. Lice, fragm. Marburgi a. 1872, p. 8.9. 

^ Irico, Sacrosanctus evangeliorum codex s. Eusebii 3Iagni . . ., 
Mediolani a. 1748. 

^ Bianchini, Evangeliarium quadruplex . . ., Romae a. 1749; 
iterum expressum apud Mignium, Patrol. Lat. vol.12, coll. 9 — 948. 

* Cf epistulae vv. ell. comitis Eduardi de Mella et Bernardini 
Peyron apud Rankium, Curieiisia ev. Luc. fragm. Marburgi a. 1872, 
p. 8.9. 



954 IX. DE VERSIONIBUS. 

„sunt archivis thecae cuiusdam scriptoriae operculis" ad- 
haerentia. Vir doctissimus et optime de versionibus veteri- 
bus Latinis meritus, Ernestus Ranke (f a. 1888) fragmenta 
haec edidit in libro Curiensia evangelii Lucani fragmenta 
Latina e membrxmis eruta atque adnotatlonihus illustrata, 
quibus accedit tabula photo grapliica, Marburgi a. 1872. Cf 
Rankius, „Ein kleiner Italafund", Theol. Stud, und Krit. 
Gothae a. 1872, p. 505 — 520; v. cl. Hermannus Ronsch, 
Zeiischrift fur tmssenschaftliche Theologie, a. 1873, p. 455 — 
457. V. cl. Petrus Batiffol edidit, Note sur un evangeliare 
de Saint- Gall, Parisiis a. 1884. V. cl. Wordsworthius denuo 
edidit, Old Latin biblical texts. No. II, Oxonii a. 1886, 
p.xxxiv — xxxvii et ccxiii — ccxxviii et 79-82. Vide infra n. 
Krescr ®^ comm vct in Luc, cf Mai., Sen: vett. nova 
coll. torn. 3, pars 2, pp. 191 — 207. 
1 , Veronensis bibliothecae capitularis. 

saec.V, in 4, membr, argenteus, mut: Evv; desunt Mtl,l — 11 
15,12—23 23,18—27 Ioh7,44— 8,12 Lcl9,26— 21,29 Jlfcl3,9— 19 
13,24 — 16,20; textus est versionis Europaeae. 

Editus est codex a Blanchino (ut cod. a). Cf epistula 
V. cl. Ignatii Zenti apud Rankium (ut supra, cod. a^). 

Colbertinus Paris, nat. 254, olim Colb. 4051. 
c: 

saec. XII, 26X17, membr, foil. 149, coll. 2, 11.40: Evv 
{ maniis posterior addidit libros alios sed versionis Vulgatae) ; textus 
est bonae notae et Europaeae versionis, affinis praeterea codicis ff^. 
Editus est a Petro Sabatario^ anno 1751, et a v. cl. lobanne Bels- 
heim, Codex Colbertinus Parisiensis. Quatuor evangelia ante Hiero- 
nymum Latine translata post editionem Petri Sabatier cum ipso 
codice collatam denuo edidit I. B. Christiauiae a. 1888, pp. 139. 
, Bezae Cantabrigiensis (cf supra, p. 369 — 372). 

Textus Latinus plerumque Graeco adsimilatus nihil 
propriae auctoritatis habet nisi ubi per incuriam adsimi- 
latio neglecta est. Qui vero his locis antiquior textus 

^ Sabatier, Bibliorum sacrorum Latinae versiones antiquae, 
vol.3, Paris a. 1751. Cf Ernestus Ranke, Curiensia ev. Luc. fragm. 
Marburgi a. 1872, p. 9.10, et v. cl. Samuel Berger, Histoire de la 
Vulgate etc, Parisiis a. 1893, p. 74—76 et 402. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 955 

Latinus emergit, nondum satis exploratus est. V. cl. 

I. Rendel Harrisius, A study of Codex Bezae, sive 

Codex Bezae. A study of the so-called ivestern text of the 

New Testament \_Texts and Studies, vol. II, no. J], Canta- 

brigiae a. 1891, pp. viii et 272, vult textum Graecum 

omnino a textu Latino pendere, fultus rationibus, 

quae viris rei criticae peritis adhuc non arrident. 

Videsis dissertationem, nisi fallor manu v. cl. Guilelmi 

Sanday scriptam, m actis The Guardian, Londinii a. 1892, 

num. 2424, die 18 Maii, pp. 742 c— 744 a et num. 2425, 

die 25 Maii, pp. 786b — 788a. — Cf praeterea de codice 

Bezae v. cl. Fridericus Henricus Chase, The Old Syriac 

element in the text of Codex Bezae [in the Acts], Londinii 

a. 1893, pp. xvi et 160. Ne neglexeris quae v. cl. Guilel- 

mus Sanday praebet, Old Latin biblical Texts. No. II, Oxonii 

a. 1886, p. 95 — 122, ubi de codicis k textu fusius agit, 

textibus aliis in consilium vocatis. 

. (Vindobonensis caes. Lat. 1185. 
e: ralatinus<^ , ,. , „,.„.. . ^t a -, r^ 
\Dublmensis collegii Irmitatis JS. 4. 18. 

saee.V, in fol, membr, mut: i/n2,49—(Mt 13,13— 23 est 
folium Dublinense) 14,11 (14,11 — 21 in apographo) 14,22 — 24,49 
28,2—20 /oA 1,1—18,12 18,25—21,25 ic 1,1—8,30 8,48—11,4 
11,24—24,53 J/c 1,20—4,8 4,19—6,9 12,37—40 13,2.3.24— 
27.33 — 36. Textus est optimae notae, versionis Africanae ut videtiir, 
cf Westcottus et Hortius, N. T. [vol. 2] Intr. p. 81, § 113. 

Saeculo duodevicesimo Tridenti erat codex, quod 
feliciter demonstravit Hortius, „The codex Palatinus of 
the Old-Latin gospels", The Academy, Londinii die 14 
mensis Augusti anni 1880, p. 117c — 118b. Doctissimus 
quisque banc Hortii epistulam legere debet, quo 
probabiUor fiat conquisitio schedarum Simonis de Magistris, 
Arevalis, Bonellii, aliorum etiam ipsius codicis foliorum 
ad hunc diem occultatorum. Mense Julio anni 1762 Tridento 
Romam missus est codex ad losephum Blanchinum, qui 
apographum eodem anno curavit manu ut videtur losephi 
Martines, quod apographum Romae in bibliotheca Valli- 



956 IX. DE VERSIONIBUS. 



celliana siglo U. 66 hodie exstat, teste v. cl. Hugone Linke. ^ 
Codex Tridentum redux erat ibi in ,, secretion tabulario 
episcopali" e quo Vindobonam in archivium perlatus est, 
et ex archivio cessit anno 1806 ad bibliothecam caesa- 
ream. Tischendorfius codicem edidit, Evangelium Pala- 
tinum, Lipsiae a. 1 847 , pp. XXVII et 456 cum facs. Folium 
Dublineuse lacobus H. Todd aliquot annis ante annum 
1847 Dublinii emit, quo anno die 25 mensis lanuarii 
rettulit de folio coram societate regia Hibernica, sex diebus 
ante librum Tischendorfii die 31 eiusdem mensis Lipsiae 
editum; textum edidit Toddius in actis societatis illius.- 
Tischendorfium latebat folium illud; sed postquam editum 
est editionis eius Novi Testamenti octavae volumen primum 
V. cl. T. Graves Lawius eum de folio certiorem fecit. '^ 
Diu reperiri non poterat folium in bibliotheca , tandem 
erutum est a v. cl. Thoma Frenchio^ et a v. cl. T. K. 
Abbotto editum. 5 V. cl. Hugo Linke nonnulla ex illo 
apograplio edidit. 

a^ Brixianus bibliotliecae capitularis. 

saec.VI, in 4, membr, argenteus, mut: Erv; desunt Mel 2, 5 — 
13 32 14,70 — 16,20. Textiis est Italicae recensionis; cf Westc- 
Hort. (ut cod. e), § 113, et Wordsworth, p. XXXII. 

Editus a Blanchino, Evang. quadr. Romae a. 1749. 
Cf Rankius, Curiensia ev. Luc. fragm. Marburgi a. 1872, 

1 Linke, „Neue Bruchstiicke des Evangelium Palatinum" in 
actis Sitzungsberichte der pMlosophisch-philologischen und der histo- 
rischen Classe der koniglich bayerischen Akademie der Wissenschaften 
zu 3funchen, Monaci a. 1893, fasc. 2, p. 281—287. 

'^ Todd, Proceedings of the royal Irish academy, Dublinii 
a. 1847, vol.3, p. 374 — 381. I. O. Westwoodius codicis mentionem 
fecit, Palaeographia sacra pictoria, Londinii a. 1843 — 1845, in 
l>agina qiiarta numeri 24. 

^ Law, „A stray leaf of the codex Palatinus", The Academy, 
Londinii a. 1879, die 1 mensis Martii, p. 190*". 

* Ingram, Proceedings of the royal Irish academy, series 2, 
Dublinii a. 1880, vol.2, p. 22.23. 

5 Cf supra, p. 400. 



2. OCCIDENTALES. (l.j LATINAE. 957 

p. 7.8. V. cl. Words worthius hunc codicem sub textu 
Vulgatae evangeliorum versionis edidit in editione sua 
Novi Testamenti Latini, Oxonii a. 1889 foris data 
(vide infra, p. 980 — 981) ut textum qui fortasse propius 
a textu ab Hieronymo emendate absit. 
«?i, Petropolitanus caes. olim Corbeieasis 21. 

saec. X/ in 8, membr, foil. 39: Mt. Textus, qui praesertim 
a capite nono multum cum textu Vulgatae versionis discrepat, fortasse 
transitionem , ut ita dicam, Gallicanam praebet a textu vetere in 
textum iuniorem ; sed nescio an melius sit cum Westcotto Hortio- 
que (ut supra, cod. e) § 114 dicere textum originem a Vulgata 
habere, lectionibus e codicibus veteris versionis instructum esse. 

Olim monasterii Corbeiensis^ in Picardia editus est 
(primus veteris Latinae codex qui prodiit) codex a lohanne 
Martianaeo^ anno 1695 quern secuti sunt Augustinus 
Cabnetus (ut cod fF^), pp. 303 — 311 in apparatu ad 
comm in Apocalypsim, Blanchinus (cf f ), Sabatarius, Mignius.* 
Anno 1881 iterura publici iuris factus est hie codex a v. cl. 
lohanne Belsheim, Das Evangelmni des Matthaeus nach 
dem lateinischen Codex ff' Corheiensis axif der kaiserlichen 
Bibliothek zu St. Petersburg von Neuem in verbesserter 
Gestalt hermisgegeben von J. B. Nebst einem Abdruck 
des Briefes lacobi nach Martianays Ausgabe von 1695, 
Christianiae a. 1881. 
rv>2. Paris, nat. 17225 olim Corbeiensis 195. 

saec. VII, in 4, membr, mut: Evv; desunt Mtl,l — 11,16 

■■ Vir elar. Oscarus de Gebhardt, qiii codicem hunc Petropoli 
inspexit, me certiorem fecit eum decimi esse saeculi, neque noni 
quod voluit Martianaeus, neque octavi quod voluit Rankius (ut ad 
cod. f) p. 10. 

^ De bibliotheca Corbeiensi cf v. cl. Leopoldus Delisle, ,,Rechei'ches 
sur I'ancienne bibliotheque de Corbie", in actis Memoires de I'aca- 
demie des inscrijitions et belles-lettres, Parisiis, vol. 24, pars 1 (a. 1861), 
p. 266 — 342. 

^ Martianay, Vulgata antiqua Latina et Itala versio evangelii 
secundum Matthaeum etc, Parisiis a. 1695. 

■* Migne, Patrologia Latina, vol.12, Parisiis a. 1845. 



958 IX. DE VERSIONIBUS. 

Le 9,48— 10,20.21 11,45—12,6.7 Iohl7,15— 18,9 20,22 — 21,8. 
Textus veteris versionis est Europaeae recensionis ; cf Westc.-Hort. 
(ut cod. e) et Wordsworthius (ut cod. g^). 

Augustinus Calniet,^ Commentariiis literalis in onmes 
libros Novi Testamenti Latinis liUeris traditus a loanne 
Dominico Mansi, Wirceburgi, vol. 2 [a. 1787], p. 276 — 302 
(cf etiam Calmeti Diss, in Vidgatavi [ut infra, p. 971, 
adn. 1], p. 391b. 392 a) lectiones varias ex omnibus 
evangeliis praebuit, Blanchinus (cf p. 953, adn. 3) lectiones 
huius codicis varias in loh Lc Mc, Sabatarius ex omnibus 
evangeliis (cf supra, p. 954, adn. 1). V. cl. Paulus 
Meyer Parisiensis codicem adiit in usum Ernesti Ranke.^ 
V. cl. Wellingtonus Tyler ait Tiscbendorflum et Tregel- 
lesium saepe inter se discrepare in ff- laudando. V. cl. 
lohannes Belsheim edidit, Codex ff^ Corbeiensis sive quatuor 
evangelia ante Hieronymuvi translaia . . ., Christianiae 
a. 1887, VIII, pp. 127; cf v. cl. Samuel Berger, Bulletin 
critique, Parisiis a. 1891, p. 302.303. 

1, Paris, nat. Lat. 11553, olim Sangermanensis 15. 

^ * saec.VIII, 39.3X33, membr, foil. 191: Evv. Textus videtur 

veteris versionis esse; cf Wordsworthii liber, p, xxx — xliii ubi de 

sententia Westcotti Hortiique dicitur, qui putant originem habere 

textum a Vulgata, admixtas esse lectiones e versione Latina vetere. 

Lectiones ad Mt ex hoc codice hausit Martianaeus 
(cf ff^) quem secutus est Blanchinus. Sabatarius (cf 
p. 954, adn. 1) per quattuor evangelia codicem laudat. 
V. cl. Westcottus dicit hunc codicem in usum Bentleii (//) 
conlatum esse, totum N. T. continere, nonnulla ex 
V. T., tria folia Pastoris; quaerit an Gallicani textus sit. 

^ Prodierunt haec et aliae dissertationes doctissimi huius monachi 
Benedictini congregationis sancti Vanni et sancti Hydulphi in libro 
Nouvelles dissertations importantes et curieuses sur plusieurs questions 
qui n'ont point ete touchees dans le Commentaire Litteral sur tons 
les livres de VAncien et du Nouveau Testament, Parisiis a. 1720. 
Codex flP invenitur pp. 405 — 447. 

■^ Ranke, Curiensia evangelii Lucanifragmenta Latina, Marburgi 
a. 1872, p. 10. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 959 

V. cl. Wordsworthius accuratissime edidit ex hoc codice 
Matthaei evaugelium additis lucubrationibus eruditissimis, 
Old Latin biblical texts. No. I, Oxonii a. 1883, pp. xliii 
et 79; cf v. cl. Bergerus (ut cod. ff^), et Histoire de la 
Vulgate pendant les premiers siecles du moyen dge, Parisiis 
a. 1893, pp. 65 — 72. 

2. Paris nat. Lat. 13 169, olim Sangermanensis 2. 
^ ' saec.X, 21.5X14, merabr, foil. 166, 11. 24— 30; foil. 118— 166 
loh sunt vetustior: Evv. Textus videtur versionis esse veteris, West- 
cotti autem Hortiique iudicio eiusdem est ingenii atque codex g*, cf 
W.-H. et Wordsworth, (ut cod. g^); Bergero est textus Hibernicus, 
cf eius Histoire de la Vulgate, Parisiis a. 1893, p. 48. 

Sabatarius (cf p. 954, adn. 1) lectiones passim exhibet. 
1 ^ Vaticanus olim Claromontanus 

saec.V, 24X20, membr, (Mt foil. 66), mut: 3ft; desunt 
1,1 — 3,15 14,33 — 18,12 (alia evangelia sunt versionis Vulgatae). 
Textus plerumque Europaeae est versionis. 

Emptus a Pio VI (a. 1775—1798). Sabatarius 
(cf p. 954, adn. 1) excerpta praebuit. Angelas Mains 
codicem integrum edidit, Scriptorum veterum nova colledio, 
Romae a. 1828, torn. 3, p. 257—288, v. cl. lohannes 
Belsheim Matthaei evangelium in libro Evangeliwn secundum 
Matthaetim . . . Christianiae a. 1892, ex actis Christiania 
Videnskabs-Selskabs Forhandlinger for 1892. No. 5. 
• , Vindobonensis caes. Lat. 1235. 

saec.V vel VI (Belsheim. VII exeuutis), 26X19, membr, 
purpureo-argenteus, foil. 142, mut: Lc (codex scribit ,, secundum 
Lucanum") 10,6—23,10 Jfc2,17— 3,29 4,4-10,1 10,33—14,36 
I5,33 — 40. Textus est fortasse versionis Europaeae. 

Neapoli Vindobonam translatus. Blanchinus lectiones 
nonnullas exhibuit (unde i^''^"). Alterus fi'agmenta edidit, 
vel potius, ut Lachmanni verbis utar, „in temporariis 
quibusdam libellis" occultavit, in actis Neues Repertorium 
f. bibl. u. morgenl. I/iteratur, lenae a. 1791, vol. 3, 
p. 115 — 170, et apud Paulum Memorabilien, Lipsiae a. 1795, 
vol. 7, p. 58 — 96. V. cl. lohannes Belsheim edidit. Codex 
Vindobo7ie7isis membranaceus purpureus .... Antiquissimae 



960 IX. DE VERSIONIBUS. 

evangeliorum Lmcae et Marci translationis Latinae frag- 
menia. Cum tabula, Lipsiae a. 1885, pp. VIII et 71. 
1 _ Taurinensis nat. G. VII. 15 olira Bobbiensis. 

saec.V, 18.7X16.7, membr, foil. 96, niut: J/c 8,8 — 11 et 
14—16 8,19—16,8 J/)! 1,1—3,10 4,2—14,17 15,20—36. Textus 
optimae notae est et versionis Africanae. 

Fabulatur Columbaui fuisse (mort a. 615) qui mona- 
sterium Bobbiense condidit. Pessime edita sunt haec 
fi'agmenta a Ferd. Flor. Fleckio, Anecdota maximam partem 
sacra [vel Wisseuschaftliche Relse, vol. 2, pars 3] etc, 
Lipsiae a. 1837, p. 1 — 109, accuratius a Tischendorfio, 
Jahrbucher der Literatur, Anz.-Blatt, Vindobonae a. 1847 
—1849, vol. 120, p. 43—56, vol. 121, p. 50—72, vol. 123, 
p. 40—46, vol. 124, p. 1—8, vol. 126, p. 1—71. 
Tisehendorfius ad lectiones in hac N. T. editione VIII 
notandas usus est schedis suis, cum nonnulla t}^is minus 
exacte expressa sint. Accuratissime edidit socio v. cl. 
Guilelmo Sanday v. cl. lohannes Wordsworth, Old-Latin 
biblical texts. No. II, Oxonii a. 1886, pp. v — xxii et xlii 
— clxvi et 1 — 54 et 95 — 122, cum tabula. 
1 _ Vratislaviensis ecclesiae sanctae Elisabeth olim Rehdi- 
geranus (non Rhed.). j — 21,26. 

saec.VII, in 4, membr, foil. 295, mut: Evv ; deest loh 16,13 
Mt et Mc edita sunt a I. E. Scheibelio Codex quatvx)r 
evangeliorum Latinus Rhedigeranus , Matthaeus et MarGus. 
Cum textu Qraeco et editione vidgata collatus, Vratisla\'iae 
a. 1763, pp. 18. David Schulzius descripsit, De codice 
IV evayigeliorxim bibliothecae Rhedigeranae in quo vetus 
Latina versio continetur, Vratislaviae a. 1814, pp. 65 cum 
tabula, et lectiones codicis varias editioni N. T. Gr. Gries- 
bachianae tertiae inseruit. V. cl. H. Fridericus Haase 
codicem edidit, Evangeliorum quattuor vetus Latina inter- 
jjreiatio ex cod. Rehdigerano nunc primum edita [sunt 
particulae tres, vel potius, ut videtur, sex, quae in libris 
universitatis sollemnibus annis 1865 — 1866 public! iuris 
factae sunt], Vratislaviae a. 1865 — 1866, coll. 296. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 961 

Romae Sessorianus LVIII in monasterio sanctae 
crucis, foil. 1 — 154. 

saec.VIII — IX, in 4, membr: continet lectiones ex omnibus 
N. T. libris praeter 3loh Hebr Philem, item ex epistula quae dicitur 
ad Laodicenos. Textus est textui a Priscilliano adhibito affinis, 
unde suspicatus est Hortius, litteris ad me datis, textum esse 
recensionis Hispanicae vel reeensionis cum Europaea parallelae. 
Interpolationem istam 1 loh 5,7.8 de Tribus Testibus Caelestibus 
agnoscit hie codex. 

Est liber hie Speculum, quod dicitur, Pseudo- 
Augustinianum. Videtur octavi vel noni esse saeculi. 
Cf V. cl. Haertelius, Cypriani opera, pars 3, Vindobonae 
a. 1871, p. XXV et 34; v. cl. Reifferscheid , Bibliotheca 
pat mm Italica, vol. 2, p. 129; Reifferscheid, „Die romisehen 
Bibliotheken", Sitzimgsberichte d. philos.-hist Classe d. 
Akademie zu Wien, Vindobonae a. 1865, vol. 1, p. 753. 
Maius lectiones nonuullas exhibuit in libro Spicilegium 
Eornanum, Romae a, 1843, vol. 9, append. 2, p. 61 — 75 
et 80 — 86, edidit integrum in libro Nova patrum 
bibliotheca, Romae a. 1852, vol. 1, pars 2, p. I — VIII et 
1 — 117 cum tabula; m^^ (et similia) notat paginas Maii 
a. 1852. V. cl. Franciscus Weihrich iterum edidit in 
consilium vocatis ceteris codicibus (inter hos erant folia 13 
Libri - Ashburnhamensia hodie Parisiensia, quae v. cl. 
Hortius cum m et cum codicibus Sabatarii Floriacensibus 
10 et 12 coniuncta esse percepit), Corpus seriptorum ecclesia- 
sticorum Latinorum, vol. 12 [Aug. 0pp. Ill, 1], Vindobonae 
a. 1887, pp. XXXIV— L et 291—700; cf Weihrichii 
verba in actis Zeitschrift fur die oderreichischen 
Gymnaden, XL, Vindobonae a. 1889, num. 10, p. 908 
adn. et „Die Bibelexcerpte de divinis scripturis und die 
Itala des heiligen Augustinus" ex actis Sitzungsberichte, 
Vindobonae a. 1893. 

SangalL mon. MS. 1394, vol. 1, foil. 56. 

n (re vera a,): 5^ 6i,53,5458,59.69_72.75.76.79-82. 

85.86 (et MS. 172, fol. 256) et bibl. Vadianae sive urb. 70. 

TISCHENDORF, N. T. ed. 8. 62C 



962 IX. DE VERSIONIBUS. 

saec.V, 32X26 (?), membr, foil. 15V2, ^oll. 2, 11. 24, litt uncc 
12—18 in lin: Mtn,l—5 et 14—18 17,19—18,20 19,20—21,3 
26,56—60 et 69—74 27,62—64 27,66—28,3 et 8—20 /oA (19,13 
— 17 et 24—27 mut) 19,28—42 l/c 7,13—31 8,32—9,9 1.3,2-20 
15,22 — 16,13. Textus est versionis Europaeae. 

Lachmannus fragmenta notavit, N. T. Gr. Beroliui 
a. 1842, vol. 1, p. xii. Tischendorfius omnia exscripsit. 
V. cl. Petrus Batiffol edidit, „Fragmenta Sangallensia" 
in actis Revue archeologique, Parisiis a. 1885, vol. 4, 
pp. 305 — 321 cum tabula (etiam separatim edita), et 
fragmentum Vadianum, nescio quare siglo p^ designatum, 
in libello Note sur un evangeliare de Saint- Gall, Parisiis 
a. 1884, pp. 8. Editionem omni ©x parte plenissimam 
curavit v. cl. Henricus I. White, Wordsworthii socius, Old 
Latin biblical texts. No. II, Oxonii a. 1886, pp. xxiii — xxxi 
et clxvii — ccii et 55 — 72, cum tabula. Re vera mandata 
est editio codicum ag n o p Wordsworthiaua typis ante 
editionem BatifFolianam , scliedisque Tischendorfii a vidua 
eius emptis usi sunt Wordsworthius et Whitius. 

Propter apparatum Tischendorfii adhuc servavi siglura 
n, quod posthac statim reiciendum est, nam v. cl. Batiffolius 
haec folia eiusdem codicis esse atque ag vidit, v. cl. 
Petrus Corssen, in actis Gottinffi-sche gelehrte Anzeigen, 
Gottingae a. 1889, vol. 1, p. 316 — 318, Batiffolii opinionera 
callidissime ratione mathematica confirmavit, v. cl. Henricus I. 
White, qui initio dubitaverat, suis oculis fragmenta 
examinavit et omnia ex eodem codice originem habere 
concessit, „The Coire and St. Gall fragments of the Old- 
Latin version of the gospels" in actis The Academy, 
Londinii a, 1889, die 17 Augusti, vol. 2, p. 104 b. 

Sangallensis monasterii MS. 1394, vol. 1, foil. 91.92. 

saec.VII, 31X22, membr: J/cl6,14 — 20; scriptura est Mero- 
vingica; folio verso vaeat scriptura. 

Lachmannus (ut cod n) fragmenti mentionem fecit. 
Tischendorf. exscripsit. Batiifol. edidit (ut cod. n), item 
Whitius (ut cod. n), pp. xxxiii et ccii — ccv et 73 — 74. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 963 

Sangallensis monasterii MS. 1394, vol. 2, pagg. 430 
^* —433. 

saec.VIII, 19.1X17, membr, foil. 2: Jo/t 11, 16 — 44; scriptura 
est Hibemica; videtur e missa pro defunctis esse. Tischendorfius 
exscripsit. Fragmentum ediderunt v. cl. Forbesius, Arhuthnott inissal, 
Burntislandiae a. 1864, p. xlviii, vv. ell. Haddamus et Stubbsius, 
Councils and ecclesiastical documents relating to Great Britain and 
Ireland, Oxonii toI. 1 (a. 1869), app. G, p. 197, v. el. Henrieus I. 
White (ut cod. n), pp. xxxiii et ccvi — ccxii et 75 — 77. 

Monacensis reg. Lat. 6224, olim Frisingensis. 
^* saec.VI, 25.1X21.1, membr, foil. 251, coll. 2, 11. 20, litt. 
16—20 in lin, mut: Em; desuut Mt 3,15—4,25 5,25—6,4 6,28—7,8 
loh 10,11— 12,39 Lc 23,22— 36 24,11—39 Mel, 7 — 22 15,.5— 36. 
Textus est versionis Italicae. 

Tischendorfius codicem exscripsit. Tischeudorfii 
schedis usus hunc codicem edidit v. cl. Henrieus I. 
White, Wordsworthii socius, Old Latin biblical texts. 
No. Ill, Oxonii a. 1888, cum tabula, addiditque discursus 
uberrimos; cf Hortius, Classical Review, Londinii 
a. 1889, pp. 11 — 12. 

Dublinii coll. Trin. A. 4.15, olim Usseri. 
r: 

saec.VI, 18.7X13.7, membr, mut: Mt loh Lc Mc. Textus 
Europaeae videtur esse recensionis. 

Codicem edidit v. cl. Thomas Kingsmill Abbott, 
Eoangeliorum versio antehieronymiana ex codice Usseriano 
(Dublinensi) , adieda collatione codicis Usseriani alterius. 
Accedit versio Vulgata sec. cod. Amiatinum cum varietate 
cod. Kenanensis (Book of Kells) et cod. Durmachensis 
(Booh of Durrow), Dublinii a. 1884, partes 2, pp. xlii et 
379 cum tabula, et 379 bis — 863 cum tabula e codice 
Usseriano altero; cf v. cl. Samuel Berger, Revue celtique, 
Parisiis, vol. 6 (a. 1883—1885), p. 348—357. 

Mediolani Ambrosianus C. 73 inf. 

^' saec.VI, 23X20, membr, foil. 4: Zc 17,3— 29 18,39—19,47 

20,46 — 21,22 paucis omissis; textus videtur Europaeae esse versionis. 

Editus est a v. cl. A. M. Cerianio, Monumenta sacra 

et profana ex codicibus praesertim bibliothecae Ambrosianae, 

62* 



964 IX. BE YEESIONIBUS. 

Mediolani a. 1861, vol. 1, p. 1 — 8, et a v. cl. Words- 
worthio, Old Latin biblical texts. No. II, Oxonii a. 1886, 
pp. xxxviii.xxxix et ccxxix — ccxlviii et 83 — 88. 

Bernae bibl. univ. 611, foil. 143 et 144. 

saec. VI, in fol, membr rescr, foil. 2, coll. 2, 11. 23 (?): 

Mcl,2 — 23 2,22 — 27 3,11 — 18. Textus est Europaeae reeensionis, 

codicibus ff-b-i propior quam ex una parte codici c vel a, multo 

propior qtiam ex altera parte codici e. Mcl,ll oni iye'viTO cum 

s D ff mt 2,26 om niog cum BD. 

V. cl. Hermannus Hagen, professor Bernensis, haec 

fragmenta detexit detectaque edidit „Ein Italafragment..." 

in actis Zeitschrift fur Kfissenschaftliche Theologie, Lipsiae 

a. 1884, pp. 470—484. V. cl. Wordswarthius iterum 

qua solet accuratione edidit. Old Latin biblical texts. 

No. II, Oxonii a. 1886, pp. 40 — 41 et ccxlix — ccliv et 

89—94. 

Vindobonae caes. Lat. 502 in initio. 
v: 

saec.VII, 23.5X16.5, membr, fol. 1: /oA 19,27 — 20,11. 
Exscripserunt 24 et 25 Octobris anni 1887 edideruntque vv. ell. 
Wordsworthins et Henricus I. White, Old Latin biblical texts. No. Ill, 
Oxonii a. 1888, p. 161 — 166. 

( W.-H. : = j) Saretianus sive Sarzannensis in ecclesia. 

saec.V, in fol, membr, purpureo-argenteus, mut: continet fere 
7oA 1,38— 3,23 3,33—5,20 5,29— (6,49— 7,32) 8,6— 9,21 ; textus vide- 
tur Europaeae esse versionis. Dicitur a Rufino anachoreta Saretiano 
scriptus esse. Fuit codex in ecclesia ilia iam anno 1585. V. cl. 
Guerrinus Amelli, bibliothecae Mediolanensis Ambrosianae vice custos, 
codicem descripsit, Un antickissimo codice biblico Latino purpureo 
conservato nella chiesa di Sarezzano presso Tortona, Mediolani a. 1872. 
PraebetAmellius e codice loh 3,5.6 4,6— 8 9.10 11.12 14.15 16 — 18 
19 — 21 5,4, et in mente habet totum mox edere. 



(b.) Actus. 

d: Cantabrigiensis, cf supra, p. 954. 

Oxonii Laudianus, cf supra, p. 410 — 413. Andreas 
Christianus Hwiid, Libelliis criticus . . . Hauniae 
a. 1785, pp. 67 — 155, textum Latiuum, ut videtur ex 
Hearnio haustum, edidit. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 965 

/I \ Holmiae Gigas. 
2f ( Apoc) : ^ 

*^ ^ -^ ' saec. XIII: continet, inter alia, Bihlia sacra; e Novo 
Testamento sunt Act et Apoc versionis veteris, fortasse Europaeae; 
exoptatum certe est versionis veteris Latinae hos libros integros 
habere; vix difiei't textus a textu quo Luciferus usus est vel a 
fragmento g"^ Mediolanensi, cf Westc.-Hort. N. T. [vol. 2] Intr. § 116 
et App. p. 5. Textus Apocalypsis textui Vulgatae versionis multo 
propior est et indolis Italicae esse videtur. 

Olim in Bohemia, anno 1648 belli praeda, una cum 
codice argenteo hodie Upsaliensi, Praga in Sueciani trans- 
latus est codex. Vir cl. lohannes Belsheim Act et Apoc 
edidit in libro Die Apostelgeschiclite und die Offenharung 
lohannis in einer alien lateinischen Uehersetzung aus dein 
„Gigas librorum" auf der koniglichen Bibliothek zu Stock- 
holm. Zum ersten Mai heraiisgegeben von J. B. Nebst einer 
Vergleichung der ubrigen neutestamentlichen Bucher in der- 
selben Handschrifi mit der Vidgata und mit anderen Hand- 
schriften, Christianiae a. 1879; cf v. cl. Oscarus de Gebhardt, 
Tlieologische Literatnrzeitung, Lipsiae a. 1880, coll. 185—187. 

. Mediolani Ambrosianus. 

saec.X vel XI: Act 6,8 — 8,4. Textus Europaeae est recensionis. 
Edidit V. cl. Ceriauius, Monumenta sacra et prof ana, 
Mediolani, torn. 1, fasc. 2 (1866), p. 127.128. 
m: Speculum, cf supra, p. 961. 

/ i \ Paris, nat. 6400 G, olim 5367. 
resf (Apoc : 

°^ ^ ' saec.VII, 24X18, merabrrescriptus, foil. 33 (ex 193) 
(insunt in codice ,,Boethii et Isidori" quaedam): Apoc 1,1 — 2,1 8,7 — 
9,11 11,16—12,5 12,6—14 14,15—16,5. Act 3,2—4,18 5,23—7,2 
7,42—8,2 9,4—23 14,5—23 17,34—18,19 23,8 — 24 26,2—27,13 
JPet 4,17—5,14 ^^Pei 1,1 — 2,6 i/oA 1,8— 3,20. Textus est Africanae 
recensionis; cf Westcottus Hortiusque N. T. [vol.2] Intr. ^ 116, et 
App. p. 5, sub siglo h, et Hortius, Classical Review, Londinii a. 1889, 
p. 11.12. 

Olim in monasterio s. Benedicti de Floinaco. Nonnulla 
ex Act capp. 3 et 4 edita sunt a Sabatario (cf suj)ra, 
p.954,adn. 1) vol.3, p. 507. VanSittartus, Jbwrwa/o/pMofo^i/, 
Londinii et Cantabrigiae, vol.2 (a. 1869), p. 240— 246, 



966 IX. DE VEESIONIBUS. 

et Apoc vol. 4 (a. 1872), p. 219 — 222, edidit locos a 
Sabatario neglectos. V. cl. Henricus Omont, Bibliotheque de 
Vecole des chartes, Parisiis a. 1883, vol.44, p. 445—451, folia 
duo ex Apoc edidit: Apoc 1,1—2,1 et 8,7—9,12. V. cl. 
Belsheimius fragmenta edidit in libro Appendix epistvr 
larum Paulinarum ex eodice Sangermanensi PetropoUtano, 
in quo continekiv I. Collatio epp Paulinarum cum cod. 
Claromont. Parisiensi; II. Palimpsesius Parisiensis, fragmenta 
Act app., epp. Petri, ep. loh. primae, Apocalypseos loh., ex 
eodice rescripto Parisiensi emit et edidit I. B. Christianiae 
a. 1887. V. cl. Samuel Berger doctissime de eodice disseruit 
in actis Revue de theologie et de philosophie, Lausannae 
a. 1886, fasc. 6, p. 545 — 582, et fragmenta omnia denuo 
accuratissime edidit, Le palimpseste de Fleury, Parisiis 
a. 1889, pp. 45, cum tabula; cf quae Bergerus addidit in 
actis Bulletin critique, Parisiis a. 1891, p. 303 et 304, 
adn. 1. Cf etiam v. cl. Petrus Corssen, Der Cyprianische 
Text der Acta apostolorum [Gymn. Schdneberg-Berolinense 
Occident.} [Progr. 1892. No. 67.] Berolini a. 1892. 

Vindob. caes. 16, olim Recent. 85, olim Bobbien. 
saec.V, rescriptus: nonnulla es. Act caijp. 23.27.28. lac 1,1 — 5. 
2,21.22 3,13—18 4,1.2 5,19.20 IPet 1,1—12. 

Neapoli Vindobonam translatus a. 1717. Tischen- 
dorfius edidit, Jahrbucher der Literatur, Anz.-Blatt, Vindo- 
bonae vol. 120 (a. 1847), p. 36 — 43; item v. cl. lohannes 
Belsheim, „Fragmenter af Apostlernes Gjerninger, lakobs 
Brev og 1st Petri Brev i den aeldste latinske Bibel- 
oversaettelse efter en Palimpsest i det keiserlige Hof- 
bibliothek i Wien" in actis Theol. Tidsskrifi for den evang. 
luth. Kirke i Norge, ser. 3, Christianiae a. 1886, vol. 1,3, 
p. 307 — 326 (cohaeret hoc cum „Fragmenter" etc ibidem, 
nova series, vol. 10, fasc. 3, p. 289—346?). 
Oxonii Bodl. 3418, Selden. 30. 

1' saec.VII vel VIII, 22.5X18, membr, unc, foil. 107, col. 1, 
11. 24 — 26: Act; desunt 14,26 — 15,32; textus est bonae notae. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 9C7 

Bentleii ^2- ^- cl. Westcottus descripsit, Smith's 
Dictionary of the Bible, ed. Amer. Novo Eboraco a. 1876, 
vol. 4, p. 3458'^, cum facs. Cf v. cl. Samuel Berger, 
Histoire de la Vulgate pendant le-s premiers siecles du nioyen 
age, Parisiis a. 1893, p. 44 et 398. 



(e.) Epistulae catholicae. 

Petrop. caes. Q. v. I. 39, olim Sangermanensis 625, 
olim Corbeiensis. 

saec. X, 24X 19, membr, (lac vol. 2, foil. 89—93): lac. 

Editu.s a Martianaeo (cf supra, p. 957, adn. 3) et ex 
Martianaeo a Sabatario et a v. cl. lolianne Belsheim, Das 
Evangelium des Matthaeus.. . Nehst einem Abdruck des Briefes 
Jacobi nach Martianays Ausgabe von 1695, Christianiae 
a. 1881, p. 61— 69. V. cl. Oscarus de Gebhardt [Geb- 
hardt. et Harnack.], Barnabae epistula, ed 2, Lipsiae a. 1878, 
p. XXIV — XXV, codicem accurate descripsit. Anno 
demum 1883 edidit Belsheimius banc epistulam e codice, 
Der Brief des Jakobus in alter lateinischer Uebersetzung . . . 
Cbristianiae a. 1883, pp. 15 (ex actis Theologi.sk Tids- 
skrift for den evangelisk - lutherske Kirke i Norge, nova 
series, vol. 9, fasc. 2). Cf etiam v. cl. lohannes Wordsworth, 
„The Corbey St. James (fF), and its relation to other Latin 
versions, and to the original language of the epistle" in 
libro Studia biblica, [vol 1,] Oxonii a. 1885, p. 113—150; 
suspicatur Wordsworthius epistulam lingua Aramaica scrip- 
tam esse; — in eodem libro babes praeterea, p. 233 — 263 
disquisitionem viri cl. Guilelmi Sanday de eodem codice. 
Monacensis reg. Clm. [6220.6230.6277] 6436 olim 
^' Frisingensis 236. 

saec.VI: iPe« 1,8—19 2,20—3,7 i,10—SPetl,A 1 JoA 3,8—5,21 ; 
textus teste Zieglero idem videtur esse atque textus quo Fulgentius 
Euspensis (a. 468 — 533) usus est; Westcottus Hortiusque quaerunt, 
num forte Italicae sit recensionis. 



968 IX. DE VEESIONIBUS. 

IPet 1,8 — 19 et 2,20 — 3,7 exstant in farina qua 
membranae olim libri Clm. 6230 tegumento agglutinabantur 
unde V. cl. Zieglerus verba, speculo in versa, microscopio 
inspecta, edidit, Bruchstucke einer vorhieronymianisehen 
Uebersetzung der Petrushriefe, Monaci a. 1877. Frustula 
textus 1 Pet 4,10 — 2 Pet 1,4, olim in tegumentis librorum 
Clm. 6220.6277 erant; Zieglerus fragmenta legit, coniectura 
textum fere integrum restituit, textum restitutum in eodem 
libro edidit. Ex eodem codice vetere habemus 1 loh 3,8 — 
5,21, folia 23 et 24 in libro Clm. 6436, cf infra Paul r, 
quae edita sunt a Zieglero in libro ibi laudato. Plurimi 
aestimanda sunt folia liaec, ut quae post Speculum (m), 
post Pseudo-Hieronymi prologum in Catli (in codice Fuldensi, 
cf infra, p. 987), post codicem Cavensem saec. IX (cf infra, 
p. 985), post Fulgentii scripta saec. VI, post Vigilii scripta 
saec.V praeclare originem commatis 1 loh 5,7 testentur. 

cf ad Act; Tischendorfius legit lac 1,1 — 5 [Eichenfeldius 
2,21.22, Jahrb. d. Lit. Anz.-Blatt, vol.26, p. 35] 3,13—18 
4,1.2 5,19.20 iPet 1,1 — 12. 



d: 



(d.) Epistulae Paulinae. 

Claromontanus, cf supra, p.419 — 422, Di^^"'. Editusa 
Sabatario, sed non accurate; Tischendorfius edidit. 
Cf V. cl. Petrus Corssen (ut infra, cod. f ). 

Petropolitanus, olim Sangermanensis, cf supra, p. 423 — 
424 Ep^"^. Editus a Sabatario, sed non accurate. V. 
cl. lohannes Belsheim edidit, Epistulae Faulinae ante Hie- 
ronymum Latine translatae ex codice Sangermanensi Gr.-Lat, 
olim Parisiemi, nunc Petropolitano , Christianiae a. 1885, 
pp.VII et 87, cum tabula. 

p Augiensis, cf supra, p. 424— 426, FP^"^ Editusa 

Scrivenero. V. cl. Zieglerus, Italafragmente der Paiili- 

nischen Brief e, p. 28, adn. 2, testa tur codicem Augiensem 

textum cum textu Vulgatae versionis non congruentem solis in 

libris Rom et 1 Cor praeliere ; in ceteris versionem Vulgatam 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 069 



paucis variatis exhibere. Hortius hunc codicem accu- 
ratius examinare voluit; putavit totum habere originem e 
Vulgata admixtis lectionibus veteris Latinae; cf praeterea 
quae disseruit in actis Journal of Philology, a. 1871, vol. 3, 
p. 68. Cf etiam v. cl. Petrus Corssen, Ejnshdarum Pmdl- 
narum codices Graece et Latine scriptos Augiensem Borne- 
rianwn Claromontanum examinavit inter se comparavit ad 
communem originem revocavit P. C. Specimen prwnw?» ad 
programma gymnasii leverensis additwn (Kiliae a. 1887). 
[Progr.-No. 618.]; Spec alt. a. 1889 [Progr.-No. 629] ; — 
V. cl. Fridericus Zimmer, „Der Codex Augiensis Fp^"^ eine 
Abschrift des Boruerianus G''^"'" in actis Zeitschrifi fur 
wiss. Theologie, XXX, Lipsiae a. 1887, p. 76 — 91. 

Boerneriauus, cf supra, p. 426^ — 429. Editus a Mat- 
°' thaeio. Putavit Hortius g habere originem duplieem 
alteram e textu veteri Latino puro alteram e textu mutato. 
Cf Hermannus Ronsch, „Die Doppeliibersetzungen im 
lateinischen Texte des Codex Boern. der Paul. Briefe", 
Zeitschrifi fur wissensehaftliche Theologie, XXV, Lipsiae 
a. 1882, p. 488— 509, XXVI, a. 1883, p. 73—99 et 309— 
344; — V. cl. Petrus Corssen (ut supra, cod. f). 

. Guelferbytanus Weissenburg. 64. ^5^3 — 13. 

^ * saec.VI, rescriptus: i?om 11,33— 12,5 12,17 — 13,1 14,9 — 20 

Editus a Knittelio (cf supra, p. 387) Ulphilae versio 
Gothica nonnidlorum capitmn ep). Paul, ad Rom. etc, Bruns- 
vigae a. 1762 cum Gothicis, et a Tischendorfio, Anecdota 
etc, Lipsiae a. 1855, p. 153 — 158. 
m: Speculum, cf supra, p. 961. 

Monacensis reg. CIm. 6436 et univ (num. ? ) olim 
Frisingensis 236. 
saec.VI, folia 2G ex codicum teguraenlis alj I. Andr. Sclimellero 
protracta: Rom 14,10—15,13 1 Cor 1,1—27 1,28—3,5 6,1 — 7,7 
15,14—43 16,12-27 ^Corl, 1—2,10 3,17 — 5,1 7,10—8,12 9,10— 
11,21 12,14—13,10 (?aZ2,5— 4,3 6,5— 17-BijAl, 1 — 13 1,16—2,16 6,24 
Phill,l—20 ir/m 1,12—2,15 5,18—6,13 i7e6 6,6—7,5 7,8—8,1 
9,27—11,7. Textus videtur Italae es.se versionis quam Augiistiiuis amavit. 



970 IX. DE VERSIONIBUS. 

Tischendorfius primus nonnulla legerat anno 1856 et 
in editione Novi Testamenti sua septima adhibuerat, 
Deutsche Zeitschrift fur christliche Wissenschaft und christ- 
liches Lehen, a. 1857, num. 8, p. 57 — 61. V. cl. Leo Zieglerus 
omnia edidit, Italafragmente der Pmdinischen Briefe etc, 
Marburgi a. 1876. V. cl. Carolus Sclmorr de Karoisfeld 
repperit anno 1892 in bibliotheca universitatis Monacensis 
folia duo alia huius codicis, quae v. cl. Wolfflin. edidit 
addita commentatione philologica ; ^ continent Gal 3,5 — 4,3 
6,5—17 Eph 1,1—13. 

2. Monacensis reg. Clm. 6436, olim Frisingensis 236. 

saec.VII: PM 4,11— 23 IThess 1,1 — 10. 
Haec detexit et edidit v. cl. Zieglerus (ut cod. r). 
o Gottvici. 

saec. ? , membr, foil. 2: i?om 5, 16 — 6,4 6,6—6,19 G'a;4,6 — 19 
4,22 — 5,2. Recensionis est textus Europaeae (?). 

Hermannus Ronscb edidit „Italafragmente des 
Romer- und Galaterbriefes aus der Abtei Gottweig. Text- 
abdruck nebst Einleitung und kritischen Anmerkungen" 
in actis Zeitschrift fur wissenschaftliche Theologie, XXII, 
Lipsiae a. 1879, p. 224—238; cf v. cl. Samuel Berger, 
Bulletin critique,YIl, 5, Parisiis 1 Martii a. 1886, pp.89 — 90. 

Oxonii Bodl. Laud. Lat. 108. E. 67. 

X '. 
2 saec. IX: Paul; desunt Heb 11,34 — 13,25; textus ter correctus 

est; saepe cum d consentit; 1.2Thess praecedunt epistulam ad Col, 

cf Augustinus, de doctrina Christiana 2,1^] descriptus a v. cl. West- 

cotto (cf supra, p. 966.967, cod. x,). 



(e.) Apocalypsis. 
Holmiensis Gigas qui solus Apoc integram praebet; 
^* cf supra, p. 965, cod. g^*^*. 
m: Speculum, cf supra, p. 961. 

^ Wolfflin, „Neue Bruchstiicke der Freisinger Itala" in actis 
Sitzungsberichte der philosophisch-philologischen und der historischen 
Classe der kdniglich bayerischen Akademie der Wissenschaften zu 
Munchen, Monaci a. 1893, fasc. 2, pp. 253 — 280. 



2. OCCIDEXTALES. (1.) LATINAE. 971 

Parisiensis, cf supra, p. 965. Westcotti Hortiique est 
^ h, recensionis Africanae. 

Apocalypsis liaurienda est ex commentario Primasii, 
of infra, caput X, 2, sub nomine Prim. 



b. VULGATA.^ 
Anno ut videtur 382, cognita textus bibliorum Latini 
corruptione atque confiisione, poposcit Damasus papa ab 
Hieronymo Stridonensi ut textum novum Latinum ex veteris 
codicibus componeret, ne Veritas ex ilia verborum varia- 
tione damnum caperet. Hieronymus sollicita mente opus 
arduum suscepit atque anno iam 384 fautori et principi 
obtulit partem operis primam „evangelia . . . codicum Grae- 
corum emendata conlatione, sed veterum. Quae ne multum 
a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo 
temperavimus ut his tantum quae sensum videbantur mutare 
correctis reliqua manere pateremur ut fuerant". Evangelia 
quae sane cura maxima egebant accurate secundum propo- 
situm restauravit. Ceteri vero Novi Testamenti libi'i annis 
ut videtur proximis vel etiam proximo anno recensiti non 
tam diligenter emendati sunt; recensio horum textus nova 
vix praebet novas lectiones e Graeco ductas sed solas 
elocutiones politiores atque cultiores Latinas. Plerisque valde 

' Praeter liVjros supra, p. 949, laudatos, cf Aug. Calmetus, 
„Dissertatio in Vulgatam", Prolegomena etc, torn. 2, Lucae a. 1729, 
Ajip., p. 390 — 397; — v. cl. O. F. Fritzscliius , ajiud Herzogium 
(ut supra, p. 949), vol. 8, pp. 445 — 472; — Georgius Riegler, 
Kritische Geschichte der VulyuUi , Sulzbachiae a. 1820 (hie liber 
scriptus est ita ut resiJonrleret ad quaestionem a Leandro van Ess 
anno 1814 cum praemio propositam iisdem verbis quibus hie anno 
1824 in titulo suo usus est; cf praefationes Eiegleri et Leandri van 
Ess) ; — Leander van Ess, Pragviatisch-kritische Geschichte der Vulgata 
im Allgemeinen, und zundchst in Beziehung auf das Trientische 
Decret. Oder: 1st der Katholik gesetzlich an die Vulgata gebunden? 
Tubingae a. 1824; — Carolus Vercellone, Variae lectiones, Romae, 
vol. 1, a. 1860, vol. 2 a. 1864; — v. cl. Franciscus Kaulen, Ge- 
schichte der Vulgata, Moguntiae a. 1868. 



972 IX. DE VERSIONIBUS. 

displicuit uova versio^, quae quamquam tempore Gregorii 
Magni (mort. a. 604) sedes apostolica translatione utraque 
utebatur vix tandem, quod saepe asseveratur, saeculo nono 
principatum tutum tenebat; nam Anglo-Saxones veteris 
versiouis tenacissimi erant et iam vidimus codicem c veteris 
versionis Colbertinum saeculo undecimo exscriptum esse. 
Nomen Vulgata olim versionis Veteris Testamenti Graecae 
quae dicitur LXX virorum, turn Latinae eiusdem trans- 
lationis proprium erat, denique version! Hieronymi adtribu- 
tum est, ut videtur non ante saeculum septimum; 
quo loco primum huie version! adnexum sit non habeo 
dicere, sed Rogerus Baco (nat. a, 1214, mort a. 1294) 
versionem sine nomine descripsit his verbis: „haec quae 
vulgatur apud Latinos" et „illa quam ecclesia recipit his 
temporibus".^ Erasmus in Novi Testamenti sui editione 
altera, anni 1519, ad marginem Aj^ologiae praefixae, p. 64, 
scripsit „ Vulgata novi testamenti aeditio, Hieronymi non 
est". Vulgatae titulo plena accessit auctoritas per decretum 
concilii Tridentini die 8 mensis Aprilis anni 1546 datum. 

^ Quod Hieronymus iam i^raeviderat cum scriberet : „Quis 
enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen adsump- 
serit, et a saliva quam semel inbibit viderit discrepare quod lectitat, 
non statim erumpat in vocem, me falsarium, me damans esse sacri- 
legum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere mutare corrigere?" 

^ Haec duo Baconis dicta apud Fritzschium, (ut supra), 
p. 448. Videsis Fr. Rogeri Bacon 0]iera quaedam hactenus inedita, 
Londinii, vol. 1 (a. 1859) ; in libro compendium studii, cap. 8, p. 485, 
dicitur de erroribus „quos reprehendit [Hieronymus] in translatione 
vulgata", eodem vero capite, p. 484, appellatur ilia versio corrigenda 
„translatio antiqua". Capite 6, p. 436. 437, legimus de loco quodam 
versionis Hieronymianae: ,,moderni vero theologi, Hebraeum ignorantes, 
tenent interpretationem vulgatam", sjjectant autem haec magis ad 
vocabulum quam ad versionem, cum sequatur „quae nulla est". 
Item scripsit p. 92 : „Nam pro maiori parte [textus] est corruptus 
in exemplari vulgato, quod est Parisiense". In illo Baconis tomo 
multa de versione Latina aeque ac de ingenio linguarum Hebraicae 
Graecae Latinae inveniuntur. Cf Martinus (ut infra, p. 973, adn. l). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 973 

At textus Hieronymianus non sine macula ad tem- 
pera concilii Tridentini venerat, neque-ut ita dicam-Hiero- 
nymi fuit textus iste omnino permixtus quern approbavit 
concilium. lam Cassiodorius (clar. a. 550) textum depra- 
vatum corrigere aggressus est. Carolus Magnus^ Alcuino 
eundem laborem permisit et accepit ab eo exemplar emenda- 
tum anno 801. Theodolfus^ episcopus Aureliensis (a. 787 

^ De textus versionis Vulgatae historia, praesertim de opere 
emendationis sive correctionis scriiDserunt Carolus Vercellone, „Dei 
correttorii biblici della biblioteca Vaticana" in libro Dissertazioni 
accademiche di vario argomento, Roruae a. 1864, pp. 35 — 46; — 
Albertus Dressel, „Die vatikanischen Correctorien der Vulgata" in 
actis Theologische Studien und JCr it ik en, Gotha,e a. 1865, vol. 1, 
pp. 369 — 374; — v. cl. Samuel Berger, ,,Des essais qui ont ete 
faits a Paris au treizi&me siecle pour corriger le texte de la Vulgate" 
in actis Revue de theologie et de 2yhilos(rphie , Lausannae a. 1883, 
Jan., pp. 41 — 66, et De I'histoire de la Vulgate en Prance, Parisiis 
a. 1887, pp. 16, et novissime atque locupletissime, Histoire de la 
Vulgate pendant les premiers siicles du moyen age, Parisiis a. 1893, 
pp. XXIV et 443; — v. cl. laeobus Isidorus Mombert, ,, Emen- 
dations and corrections" in actis Journal of the society of biblical 
literature and exegesis, lun. et Dec. a. 1884, p. 93 — 125; — 
I. P. P. Martinus, „La Vulgate latine au XIII e siecle, d'aprSs 
Roger Bacon" in actis Ze Museon , VII, Lovani a. 1888, 
p. 88—107, p. 169 — 196, p. 278—291, p. 381 — 393, et „Le 
texte parisien de la Vulgate latine" in actis Le 3Iuseon, VIII, 
a. 1889, p. 444—466, IX, a. 1890, p. 301—316; — v. cl. 
Henricus Denifle, ,,Die Handschriften der Bibel - Correctorien des 
13. Jahrhunderts" in actis Archiv filr Literatur- und Kirchen- 
geschichte des Mittelalters , IV, Friburgi in Brisgovia, a. 1888, 
p. 263 — 311 et 471 — 601 (nondum absoluta est dissertatio) ; — v. cl. 
Eberhardus Nestle, ,,Die Hirschauer Vulgata- Prevision" in actis 
Theologische Studien aus Wiirttemberg , X, Ludwigsburgi a. 1889, 
p. 305^ — 311; — V. cl. L. Salembier, Une page incite de I'histoire 
de la Vulgate, Ambiani a. 1890, pp. XVI et 98 ex actis Revue des 
sciences eccUsiastiques. 

^ Cf V. cl. Leopoldus Delisle, ,,Les bibles de Tbeodulfe" in 
actis Bibliothlque de Vecole des chartes, XL, Parisiis a. 1879, 
p. 5—43. 



974 IX. DE VEESIONIBUS. 

— 821), Langfranc archiepiscopus Cantabrigiensis (a. 1069 
— 1089), Stephanus II Harding^ episcopus Cisterciensis 
(mort. a. 1134), cardinalis Nicolaiis (a. 1150) suo quisque 
modo hie illic menda sustulerant. Saeculo vero tertio decimo 
prodierunt correctoria biblica, primum facultatis theologicae 
Parisiensis, anno circiter 1230, etiam Senonense dictum quod 
ab archiepiscopo Senonensi in Galliae usum approbatum 
est, posterius ordinis praedicatorum sive Dominicauorum 
auspiciis Hugonis de sancto Caro anno circiter 1236 vel 
1240, aliud denique ordinis fratrum minorum vel Franci- 
scanorum atque ordinis Carthusianorum. Viriliter reprobavit 
vir doctissimus Rogerus Bacon (f 1294) anno circiter 1266 
textum maculatum, dixitque de anonymo quodam, qui per 
quadraginta annos textui corrigendo operam navaverat, 
auctore ut videtur Correctorii Vaticaui.^ Haec correctoria 
laudabant lectiones e Graecis codicibus et lectiones ab 
antiquis scriptoribus comprobatas.^ Qui tamen transcribe- 
batur textus non raelior factus in peius ibat. 

1 I. P. P. Martin, Saint Etienne Harding et les premiers 
recenseurs de la Vulgate latine Theodulfe et Alcuin, Ambiani a. 1887 
(prodiitne haec dissertatio primum in actis Revue des sciences 
ecclesiastiques, a. 1887 ?). 

■^ Cf Martiniis (ut supra, p. 973 adn. 1), qui tamen Baconis 
verbis plus quam aequum est fidei habet. Optime sane ita de correc- 
tione generali scripsit Baco (ut supra, p. 972, adn. 2), p. 93 — 94: 
„Et in hoc aggravatur haec corruptio, quod quilibet corrigit pro 
sua voluntate. Nam quilibet lector in ordine Minorum corrigit ut 
vult; et similiter apud Praedicatores ; et eodem modo saeculares. 
Et quilibet mutat quod non intelligit, quod non licet facere in 
libris poetarum. Sed Praedicatores maxime intromiserunt se de 
haec correctione. Et iam sunt viginti anni et plures quod prae- 
sumpserunt facere unam eorrectionem, et redegerunt eam in scriptis. 
Sed postea fecerunt aliam ad reprobationem illius ; et modo vacillant, 
plus quam alii, nescientes ubi sunt. Unde eorum correctio est 
pessima corruptio et destructio textus dei; et longe minus malum 
est et sine comparatione uti exemplari Parisiensi, non correcto, 
quam correctione eorum vel aliqua alia". 

^ Correctoria quae sequuntur enumerat v. cl. Henricus 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 975 

Anno 1440, quo fere tempore (of supra, p. 202 — 203) 
editio princeps versionis Vulgatae prodiit, contulitLaurentius 

Deiiifle In actis ArcMv fur Literahir- und Kirchengeschichte des 
MUtelalters, Friburgi in Brisgovia, a. 1888, p. 2G4 — 26G. Hoc loco 
dantur nt facilius quisque ad correctorionim stiidium vocetur. 
Distinctiones classium A — N apud Denifleinm inveniuntur. 

Austria. 

Vindobonae caes. Lat. 1217: a. 1434, fol. 2 ss. Classis A. 

Lat. 1612: saec. XIII— XIV, fol. 1 ss. Classis D. 

Gallia. 

Parisiis arsenalis 94: saec. XIII, fol. 1 ss. Classis A. 

— — 131 : saec. XIII, fol. 1 ss. Classis G. 

— nat. Lat. 3218: saec. XIII, fol. 137 ss. Classis A. 
Lat. 15554: folL 1—146. Classis C. 

— : foil. 147—253: Classis F. 

Lat. 16719 — 16722: saec. XIII. Classis B. 

Tolosae iirbis 61 : saec. XV, fol. 1 ss. Classis M. 

— — 402: saec. XIII, fol. 1 ss. Classis D. 
Gerniaiiia. 

Cusae hospitii, Fol. 13: a. 1446, fol. 1 ss. Classis A. 
Lipsiae univ. 105 : saec. XIII, fol. 1 ss. Classis A. 
Norimbergae urbis Cent. I. 47: saec. XIV exeuntis, foil. 110 
— 126. Classis A. 

— ■ — Cent. I. 47: saec. XIV exenntis, fol. 127 ss. Classis L. 
Helvetia. 

Eremitarum Coenobii (Einsiedeln), MS. 28: saec. XIV?, 
fol. 49 ss: excerpta. Classis N. 

— — MS. 28: saec. XIV, fol. 171 ss: excerpta. Classis D. 
Hispania. 

Seviliae Colombinae, V. 129.8: saec. XIII— XIV, fol. 1 ss. 
Classis D. 

Italia. 

Florentiae Laurentianae Pint. XXV, sin., j\IS. 4: saec. XIII ? , 
foil. 101 — 107 milt. Classis E. 

foil. 108"— 178: saec. XII. Classis D. 

fol. 211 ss. Classis G. 

Paduae Antonianae 492 : saec. XIV. Classis K. 

Romae Borgesianiis {? Burgbes.) 82: saec. XIV: correctoria 
duo. Classis I. 

— Vat. Lat. 3466: saec. XIII, fol. 1 ss. Classis D. 
Lat. 4240: saec. XIII, fol. 1 ss. Classis E. 



976 IX. DE VERSIONIBU.S. 

Valla ^ (della Valle) codices Graecos ut textum Latinum 
corrigeret, et Erasmus anno 1505 adnotationes Vallae 
edidit.^ Editiones'^ tamen quae primae textum re vera e 
codicibus emendatum et variis lectionibus ornatum prae- 
buerunt, si neglegere licet biblia Polyglotta Complutensia, 
prodierunt apud Robertum Stephanum Parisiis a. 1528. 
1532.1534.1540.1545.1546, Genevae a.1555.1557; optima 
est editio anni 1540."^ 

Decretum illud concilii Tridentini anno 1546 

Ottob. 293: saec. XIII— XIY, fol. 1. Classis A. 

Taurini univ. I. Y. 2 : saec. XIII, fol. 1 ss. Classis A. 

K. V. 39: saec. XIV, fol. 1. Classis D. 

Veuetiae Marc. Lat. cl. I. cod. 140: saec. XIV, fol. 85 ss. 
Classis D. 

cod. 141: saec. XIII, foil. 1—119. Classis D. 

cod. 141: saec. XIII — XIV, foil. 121—390. 

Classis H. 

^ Wagenmanu, ,,Laurentius Valla", Herzog's Real-Encykl. ed. 2, 
Lipsiae a. 1881, vol. 8, ^. 491 — 495. 

" Valla, Annotationes in Latinam N. T. interpretationem ex 
collatione Graecorum exemplariinn , Parisiis a. 1505; „Iii N. T. ex 
diversorum utriusque linguae codiciim collatione annotationes, cum 
primis utiles", Opera, Basileae a. 1540, p. 803'' — 895*'. 

^ Non est quod hoc loco disseram de editiouibus miiltis sine 
arte critica confectis quae iam saeculo quinto decimo publici iuris 
factae sunt; vide supra, p. 202 — 203. Cf v. cl. Waltherus Arthurus 
Copinger, Incunabula biblica or the first half century of the Latin 
bible, being a bibliographical account of the various editions of the 
Latin bible between I45O and 1500 with an appendix containing a 
chronological list of the editions of the sixteenth century^ Londinii 
a. 1892, (pp. X, 226; tabulae 54 in fol.) Autor, iuris consultus 
decretorum de libris librariisque optime peritus, vix satis peritus est 
scientiae quam dicunt bibliographicae. 

* Quo modo Stephanus in his editionibus ornandis codices in 
consilium vocaverit, optime discitur e discursu viri clarissimi 
praedecessorem ilium pie memorantis lohannis "Wordsworth, Old 
Latin biblical texts. No. I, Oxonii a. 1883, p. 47— 54: „Appendix I. 
Codices a Roberto Stephano (et Desiderio Erasmo) in editionibus 
bibliorum Latinorum adhibiti". 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 977 

datum incitavit viros ecclesiae Catholicae doctos ut accura- 

tas editiones compararent. lohannes Hentenius, adiuvauti- 

bus theologis Lovauensibus, textum Latinum variis lectioni- 

bus ornatum edidit auspiciis Caroli V imperatoris Lovanii 

a. 1547, quam editionem secuta est oruatior ilia editio ab 

iisdem theologis curata duce Francisco Luca Brugensi^ (unde 

gjfjbrug Lc^'""^) in bibliis polyglottis Antverpiensibus anni 

1573.^' 

Editioues Sixtino-Clementinae. 

Suspicari licet, secundum Westcottum Hortiumque, 
recensionem textus Novi Testament!, ne dicam biblici, in 
ecclesia Syriaca iam saccule tertio factam esse, factamque 
statim auctoritate ecclesiae ita esse usu receptam ut 
exemplaria vetustiora non emendata brevi ad unum fere 
omnia reiecta videantur. De ecclesia Syriaca quod suspi- 
camur, id in actis publicis quae dicuntur propalam legimus 
de ecclesia Romana. Editiones privata manu non auctoritate 
ecclesiastica institutae iam multae e prelo exierant, immo 
voluerat fortasse editio ilia Lucae Brugensis editio esse 
ad mentem concilii Tridentini perfecta. Duodecim autem 
annis ante Polyglotta Antverpiensia publici iuris facta, 
nisi iam antea, moliti sunt viri docti Romani opera critica, 
vocaveruntque iam anno 1561 Paulum Manutium, Aldi 
illius inlustris prolem, Romam, ut typis biblia et Latina 
et Graeca exprimenda curaret; per multos annos textum 
tum Graecum Veteris Testament! tum Latinum bibliorum 
integrorum recensuerunt. Prodiit Vetus Testamentum 
Graece anno 1587, quo opere absolute nihil antiquius 
habuit Sixtus V papa, quam ut biblia Latina omni 

* Cf Paulus de Lagarde, Die vier Evangelien arabisch aus 
der Wiener Handschrift herausgegeben, Lipsiae a. 1864, p. XI, adn. f , 
ubi de notationibus Liicae dicit: „die allein brauchbare originalaus- 
gabe (Antwerpen 1580, 470 seiten klein quart) ist eins der seltensten 
xmd niitzliohfBten biicher, die ich kenne; fiir die kritik der latei- 
nisehen bibeliibersetzuugen geradezii iinentbehrlicb." 

•^ Cf supra, pp. 215.216. 
TiscHENDORF, N. T. ed. S. 63C 



978 IX. DE VERSIONIBUS. 

modo emendaret. Constitutio „Aeternus ille", die 1 Martii 
anni 1589 data, praefatio fuit editionis ipsius, anno 1590 
ornatae, in qua constitutione statuit declaravitque Sixtus 
ex certa sua scientia deque apostolicae potestatis plenitu- 
bine „eam Vulgatam sacrae, tarn veteris, quam novi 
Testamenti paginae Latinam editionem, quae pro authentica 
a Concilio Tridentino recepta est, sine ulla dubitatione, 
aut controversia censendam esse banc ipsam, quam nunc, 
prout optime fieri poterit, emendatam et in Vaticana 
Typographia impressam . . . evulgamus, decernentes earn . . . 
pro vera, legitima, authentica et indubitata, in omnibus 
publicis privatisque disputationibus, lectionibus, praedica- 
gj^j tionibus, et explanationibus recipiendam et tenen- 

° dam esse". Nihilominus omnino non ad amussim 
erat editio ista Sixtina (unde vg^^^*^) nee tali praeconio 
digna. Motu et opera Bellarmini (qui inter alia ob 
tantam fraudem postea beatificationem sive canonisationem 
adipisci non potuit) editio refecta est quasi Sixtus ipse 
totum opus revocandum censuisset ac decrevisset, prodiit- 
que anno 1592 auspiciis dementis VIII manu Toleti typis 
Aldi Manutii, Pauli iam supra nominati filii. Annis 1593 
et 1598 editiones emendatae publici iuris factae sunt. Textus 
huius editionis anni 1592 (1593 et 1598) Clemeutinae 
J j^ (unde vg'^^*'™ item vg et vg^*^) puritate editionibus 

^ omnibus vetustioribus praestabat, etsi minime 

purus erat textus, minime labore quo oplis erat diligenti 
recensitus.i 

^ Discrepantias harum duaruni editioiium, quarum utraque 
ecclesiae catholicae auctoritate munitur, notavit Thomas James, Bellum 
papale sive concordia discors Sixti Quinti et dementis Octavi circa 
Hieronymianam editionem, Londinii a. 1600 (1606 et ut videtur 
saepius; exemplar Lipsiense annum habet 1678); lamesius con- 
stitutionem „Aeternus ille" repetit. Praeterea conferendi sunt Leander 
ran Ess (ut supra, p. 971, adn. 1), Carolus Vercellone, Variae lectiones 
Vulgatae Latinae bibliorum editionis, Roraae a. 1860, vol. 1, prolego- 
mena, Westcottus apud Smitliium (ut supra, p. 949, adn. 1). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 979 



Utinam papa Leo XIII tanta scientia tanta magna- 
nimitate insignis curam in se suscipiat textus sacrosanc- 
torum bibliorum Latini edendi. A Thomae operum cura 
transeat ad curam divinorum scriptorum. Ciira, opus 
ecclesia et papa dignum! 

Sed redeundum est ab hac recensione ecclesiasticae 
auctoritatis plena ad editiones privata manu curatas. Anno 
1693 prodiit editio a Martianaeo et Pouietio parata inter 
opera Hieronymi a monachis Benedictinis edita. Bentleius 
(a. 1720) qui primus versionis Latinae iuxta codices Latinos 
veteres repurgatae cum codicibus Graecis veteribus con- 
cordiam veri textus Graeci normam esse censuit, labore 
magno codices Latinos et ipse volvit et manu Walkeri 
volvendos curavit/ unde fit ut nemo usque ad Lachmannum 
Bentleio sociari possit alter. Vallarsius in operibus Hiero- 
nymi Veronae anno 1734 editis praebuit textum bonum 
pro iis quos habuit codicibus. Lachmannus (unde aF'^'^'^ = 
g^jjiiach. omn^^'^^ = omnes'^^*^) initium fecit textus critica 
arte edendi in Novo Testamento suo anni 1841 (cf supra, 
p. 258). Quod Bentleius alta sibi mente proposuerat et per 
annos persecutus est nee tamen impetravit, nam editionera 
non confecit, hoc etsi finibus ut ita dicam artioribus 
conscriptum ad bonam finem perduxit Lachmannus, 
Bentleii discipulus ille spiritualis magistro ex omni parte 
dignus. Lachmannus socio Philippo Buttmann iunioi*e'- 
codices Latinos excussit, ipse textum et lectiones varias 
adponendas curavit. Hodie plura praestanda sunt, 
plura praestitit Wordsworthius Bentleii et Lachmanni 
successor, Lachmannus vero honorem sibi habet ut qui 

^ Cf supra, p. 229 — 240, et v. cl. Westcottus apud Smithium 
(ut supra, p. 949, adn. 1), et v. cl. Wordsworthius, Old Latin biblical 
texts. No. I, Oxonii a. 1883, et Words worthii Novum Testamentum 
. . . Latine, pars 1, fasc. 1, Oxonii a. 1889, p. xv — xxvii. 

^ Vide supra, p. 258 — 266 et acta Theologische Studien und 
Kritiken, Gotliae a. 1830, p. 817—845. 

63* 



980 IX. DE VERSIONIBUS. 

primus mente vere critica textum Latinum usque ad illud 
tempus purissimum confecerit atque lectionibus variis 
locupletatum ediderit. 

Lachmanno, quod ad textum Novi Testament! Graecuni 
attinet, suceessit Tischendorfius ; sed liic textum Latinum 
non denuo constituebat, conteutus codices modo integros 
edere modo curiosius excutere, ut eorum testimonio in 
textu Graeco constituendo uti posset. V. cl. Westcottus 
inter vivos primus dissertatione egregia^ rem totam 
dilucide illuminavit, ipse tamen textum Latinum edendum 
non curavit. V. cl. Petrus Corssen, qui diligentissime codices 
Latinos excussit, comparavit, eorum historiam eruere 
quaesivit, edidit Berolini anno 1885 epistulam ad Galatas^ 
ita ut fieret exemplar in Novum Testamentum Latinum 
integrum edendum. 

lam vero die 2 Novembris anni 1882 prospectura quem 
dicunt scripserat Oxonii vir clarissimus Johannes Words- 
worth, turn temporis nisi fallor in collegio Aenei Nasi 
praeceptor, ex quo prospectu, qui inscrijitus est „The Oxford 
critical edition of the Vulgate New Testament", discimus anno 
circiter 1878 editionem Novi Testament! Latini incohatam, 
V. cl. Westcottum in consilium vocatum, codices correctoria 
conlationes Bentleio-Walkerianas diligenter excussas esse. 
Ne viri docti de textu antiquiore in dubio manerent suscepit 
praeterea Wordsworthius codicum veteris versionis non- 
nullorum editionem, de qua supra diximus,^ quae neces- 
sario textus constitutionem aliquamdiu impedivit, Words- 
worthio ipso anno 1883 professore Oxoniensi facto, anno 
1885 episcopo Sarisburiensi. Anno denique 1889 prodiit 

^ Cf supra, p. 949, adn. 1. 

'^ Corssen, Epistola ad Galatas. Ad fidem optimorum codicum 
Vulgatae recognovit, prt>legomenis instruxit, Vulgatam cum antiqui- 
oribus versionibus comparavit P. C. Berolini a. 1885, pp. 55. Cf v. 
cl. Samuel Berger, Bulletin critique, VII. 5, Parisiis a. 1886, 1 Martii, 

^ Vide supra, p. 949, adn. 1. Ip. 84 — 90. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE, 981 

Oxonii fasciculus primus huius editionis tarn diu exspectatae, 
tarn laete consalutatae: Novum Testamentum Domini nodri 
lesu Christi Latine, secundum editionem sancti Hieronyvii, 
ad codicum manu-scriptorum fidem recensuit lohannes Words- 
worth, S. T. P., episcopus Sarisburiensis, in operis societatem 
adsumto Henrico luliano White, A. M., societatis s. Andreae, 
collegii theologici Sarisburiensis vice-principali. Partis 
prioris fasciculus pi'hmis: Evangeliwn secundum Matthaeum, 
Oxonii e typographeo Clarendoniano a. 1889, pp. xxxviii 
et 170; — fasc. 2, Mc, a. 1891; — fasc. 3, Lc, a. 1893. 

Praefatio de laboribus editorum, de codicibus et editionibus 
laudatis, de textus forma liicide refert. Pagina prima incipit epistula 
Hieronymi ad Damasum, cui suecedit p. 5 monitum ille anonymum : 
„Scieudum etiam ne quis ignarum" . . . , deinde p. 6 Eusebii epistula 
ad Carpianum , p. 7 Eusebii canones decem. His adduntur p. 1 1 
prologus e commentario Hieronymi in Mt, p. 15 praefatio Matthaei 
ignoti auctoris: ,,Matthaeus ex ludaeis" . . . , p. 18 capitula in Mt 
in sex columnas divisa, p. 40 initium Mt e codice g-', item e codice 
Sangallensi 49. Evangelium ipsum secundum Matthaeum paginas 
41 — 170 imj^let. Textui evangeliorum duabus columnis et colis 
sive commatibus redacto adsociatur et textus codicis versionis veteris 
Latinae Brixiaui f et apparatus criticus uberrimus. Codices qui 
sequuntur citantur ab editoribus in evangeliis siglis adscriptis; addo 
paginas ubi iufra invenitur uniuscuiusque descriptio: 
A: Amiatinus, am, p. 983. L: Lichfeldensis, 139, p. 1001. 

B: Bigotianus, 1237, p. 1054. M: Mediolanensis, 2082, p. 1099. 

ff: Beneventanus, 240, p. 1007. BT: Martini-Turonensis,mt, p. 990. 
C: Cavensis, cav, p. 985. O: Oxoniensiss, bodl, p. 985. 

D: Dubliniensis, 1968, p. 1092. P: Perusinus, pe, p. 990. 
z/: Dunelmensis, 117, p. 1000. Q: Kenanensis, 1972, p. 1093. 
E: Egertonensis, mm, p. 989. R: Rushworthianus, 502, p. 1018. 

a>: Epternacensis, 1269, p. 1056. S: Stonyhurstensis, 523, p. 1019. 
F: Fuldensis, fuld, p. 987. T: Toletanus, tol, p. 991. 

G\ _, fgSp. 958. U: Ultratraiectinus, 707, p. 1028. 



j1 ^ (g^, p. 958. 

,>: Par. nat. 11553 < f '/ .„„, 



V: Vallicellianus, vallic, p. 991. 
H: Hubertianus, 256, p. 1008. W: Willelmi, 233a, p. 1006. 
0: Theodulfianus, 1266, p. 1056. X: Corporis Christi, 19, p. 995. 
I: Ingolstadiensis, ing, p. 989. Y: Lindisfarnensis, 155, p. 1002. 
J: Foroiuliensis, for, p. 986. Z: Harleianus, harl, p. 988. 

K: Karolinus, 242, p. 1007. 



982 IX. DE VEESIONIBUS. 

Faxit deus ut haec editio sine intercapedine ad finem 
perducatur, Ecclesia occidentalis , non excepta ecclesia 
Romana, gaudebit textu Hieronymi tandem post tot saecula 
quoad fieri poterit in integrum restituto. 

Restat ut de codicibus Latinis referamus. Primo loco, 
id quod in his prolegomenis omnino necessarium est, pono 
catalogum codicum a Tischendorfio in apparatu critico 
citatorum. Deinde pauca ex innumera multitudine codicum 
adferam, minime nesciens catalogum integrum vix con- 
fici posse, cupiens tamen hoc modo partem illius mul- 
titudinis viris doctis ante oculos proponere, ut facilius de 
tota re in consilium eant. Ceterum non est obliviscendum 
saecula in catalogis bibliothecarum veteribus saepius sine 
rei paleographicae peritia codicibus tributa esse. Sperare 
licet fore ut viri clarissimi Wordsworthius, Whitius, San- 
daeius, Bergerus, Corssenius, Zimmerus classes codicum 
certo modo componant, quibus classibus cognitis viri in 
unaquaque urbe docti quos ad manus habent codices inter 
se distinguere poterunt. Catalogus Caroli Vercellone^spectat 
maximam partem ad libros Veteris Testamenti. Catalogus 
V. cl. Westcotti^ magni est raomenti et iam typis mandavi 
excerpta ex eo, sed cum exhibeat distinctionem triplicem 
inter codices veteris Latinae et codices versionis emendatae 
et codices Vulgatae, quae distinctio apud Westcottum 
Hortiumque in Novi Testamenti editione non reperitur, 
satis erit hie illic catalogum citare. Viri clarissimi Bergeri 
catalogus codicum selectorum^ ad manum erit omnibus 
qui textui Latino operam navare velint. 

* Vercellone, Variae lectiones, Romae a. 1860. 
'^ Westcott, Smith's Dictionary of the bible, sub voce ,, Vulgate" 
(vide supra, p. 949, adn. 1). 

3 Berger, Histoiredela Vulgate, Parisiis a. 1893, pp. 374 — 422. 



2. OCCIDEMTALES. (1.) LATINAE. 983 

CODICES VULGATAE VERSIONIS 

A TISCHENDOBFIO LAUDATI. 

(a.) Quattuor evangelia. 

Florentiae Lauren tianus olim Amiatinus 1. 
am: 

anno circiter 700 scriptus, 50X34X20 (sine compagine), 
membr, foil. 1029, coll. 2, 11. 43 vel 44: V. T. etN. T.; textus maximi 
aestimandus lectiones uiultas Anglo-Saxonicas et Hibernicas exhibet. 

Paulo ante annum 716 scriptus iussu Ceolfridi abbatis 
Girvensis, qui codicem Romam laturus in itinere mortuus 
est die 25 Septembris anni 716 Langonicae. Veri simile 
est codicem Romam perlatum esse a Ceolfridi comitibus, 
Diu monasterii mentis Amiatae Cisterciensis fuit, deinde 
Florentiam translatus est. Angelus Maria Bandinius codicem 
uberrime descripsit, Bibliotheca Leopoldina Laurentiana . . . 
[^sive Supplementum ad catalogum . . . hibliothecae Lauren- 
tianae] Florentiae, vol. 1 (a. 1791), coll. 617.701 — 732. 
Anno 1840 publici iuris fecit^ Ferdinandus Florens Fleck 
conlationem cum editione Clementina ab ipso anno 1834 
institutam adiuvantibus duobus amicis. Tischendorfius 
anno 1843 Tregellesius anno 1846 codicem accuratissime 
contulerunt, Tischendorfius scliedas suas etiam cum schedis 
Tregellesii comparavit, unde anno 1850 (ed. repetita a. 1854) 
Novum Testamentum Latine . . . ex celeberrinio cod. Amiatino . . . 
Lipsiae edidit. Nostrae aetati reservatum est historiam 
codicis eruere, ducibus yv. ell. De Rossi, Corssenio, Hortio. 

De codice Amiatino adeundae sunt dissertationes hae : v. cl. K. 
L. F. Hamanni in actis Zeitschrift fur wissenschaftliche Theologie, 
Lipsiae a. 1873, p. 596 (censet codicem iuniorem esse); — 
Lagardii, The Academy, Londinii 2 Sept. a. 1882, vol.22, p. 172ab, 
et Mittheilungen [I], Gottingae a. 1884, pp. 379.380; — v. cl. lohannis 
Baptistae De Rossi in actis Bullettino dl archeologia cristiana, 
Romae a. 1882, pp. 137.159, et Archives de I'orient Latin, II, 

^ Fleck, jV. T. Vidgatae editionis, Lipsiae a. 1840, cum 
lectionibus codicis Amiatini variis et praemissa de illo codice 
commeutatione. 



984 IX. DE VERSIONIBUS. 

pp. 439 — 455, et ,,Commentatio de origine historia indicibus scrinii et 
bibliothecae sedis apostolicae" , Romae a. 1886 ex volumine primo de 
bibliotheca Palatino-Vaticana, pp. I — CXXXII, et inprimis „La bibbia 
offerta da Ceolfrido abbate al sei^olcro di s. Pietro, codice antichissimo 
tra i suijerstiti delle biblioteche della sede apostolica", p. 1 — 22, 
cum tabula (cf etiam facsimile apud Zangemeisterum et Watten- 
bachium, Exemjtla codicum Latinorum , Heidelbergae a. 1876, tab. 35) 
in libro „Al sonvuo pontefice Leone XIII omaggio giubilare della 
biblioteca Vaticana", Romae a, 1888; — v. cl. Petri Corssen, „Die 
Bibeln des Cassiodorius und der Codex Amiatinus" in aetis Jahr- 
biicher fiir i^^'otestantische Theologie, Lipsiae a. 1883, vol.9, p. 619 — 
633, et Epistula ad Galatas, ad fidem optimorum codicum vulgatae 
recognovit, prolegomenis instruxit, vulgatam cum antiquioribus ver- 
sionibus comparavit P. C. Berolini a. 1885, \}. 7.8, et „Der Codex 
Amiatinus und der Codex grandior des Cassiodorius" in actis Jahr- 
bilcher filr protestantische Theologie, XVII, 4, Lipsiae a. 1891, 
pp. 611 — 644; — Ernesti Ranke, ,,Blicke auf die Geschichte der 
lateinischen Bibel im Mittelalter" in actis Theologische Literaturzeitung, 
Lipsiae a. 1886, num.26, colL 611—621; a. 1887, num. 12, coll. 268 
— 278; num. 16, coll. 379 — 385; — v. cl. Samuelis Berger in actis 
Revue celtique, vol.6, p. 352, Bullelm critique, Parisiis a. 1886, 
p. 85ss, De I'histoirede la Vulgate en France, Parisiis a. 1887, p. 4; — 
v.cl.Ludovici Duchesne, Bidletin critique, Parisiis a. 1886, iSeptembris, 
p. 3 23; — v.cl.Leopoldi Delisle, Bibliotheque de Vecolc des chartes, Parisiis 
a.l885, (46), p.318, a.l886, (47), p.670, a.l887, (48), p.171.172, et 
Compte-rendu de I'academie des inscriptions et belles-lettres, Parisiis 
a. 1887, p. 150.151; — v. cl. lohamiis "Wordsworth, „The date 
and history of the great Latin bible of Monte Amiata" in actis. 
The Academy, Londinii a. 1887, 12 Februarii, p. 111c — 113b (et 
in actis The Guardian, Londinii a. 1887, 16 Februarii, p. 263abc). 
Huic dissertationi successerunt epistulae virorum ell. Guilelmi Sanday, 
Martini Rule, Henrici luliani White, Fentoni lohannis Antonii Hort, 
E. Maundii Thompson, G. F. Brownii, K. L. F. Hamanni, I. O. West- 
woodi, Petri Corssen in actis The Academy, Londinii a. 1887, 19 
Febr., p. 130c— 131c; 26 Febr., p. 148a— 150c; 5 Mart., p. 165c— 
167b; 12 Mart., p. 183c— 184c; 30 Apr., p. 309a— 310b; 7 Mali, 
p. 327bc; 11 lunii, p. 414a— 415c; a. 1888, 7 Apr., p. 239c— 240b; 
14 Apr., p. 257c — 258a; 5 Mali, p. 307c — 308b; 26 Mali, p. 361bc; 
a. 1889, 19 Ian., p. 41a— 43a; 26 Ian., p. 59ab. — V. cl. Henricus 
lulianus White totam rem recognovit,, The codex Amiatinus and its birth- 
place" /Siwdia biblica et ecclesiastica, vol. 2, Oxouii a. 1890, pp. 273 
— 308, appendice manu v. cl. Guilelmi Sanday addito „The Italian 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 985 

origin of the codex Amiatinus and the localizing of Italian MSS", 
pp. 309 — 324. Cf etiam v. cl. Theodoras Zahn, Geschichte des Nen- 
testamentlichen Kanons, vol.2, pars 1, pp.278 — 284; v. cl. Samuel 
Berger, Histoire de la Vulgate etc, Parisiis a. 1893, pp. 37 — 38.201. 
monasterii S. Andreae secus Avenionem. Tischen- 
dorfius aliquot liuius codicis lectiones liausit ex libris 
Martianaei (cf. supra, p. 957, adn. 3) et Calmeti (cf. supra, 
p. 958). 

bed: codex vel codices quos Beda obiter citat. 
I 11 . Oxonii Bodleianus 857 vel D. 2. 14. 

saec.VII: ^«'r;desuntMt 1,1—4,14 8,29 — 9,18Ioh21,15 — 25. 
Sirailis est codici 19 (\ade infra, p. 995). Westcotto 27. Words- 
worthio O. Contulerunt vv. ell. I. S., F. Madan, G. M. Youngman. 

^^ . Cavensis MS. 14. 
CtlV . 

saec. IX, 32X26.5, membr, foil. 303, coll. 3, 11. 54: V. T. et 

A^. 2.; textus est Vulgatae versionis lectionibus Hispanicis admixtis. 

Manu Danilae scriptus. Est in monasterio s. Trini- 

tatis ordinis s. Benedicti Cavae (prope „Corpo di Cava") 

prope Neapolim. Laudatus est in libro Lettera delV 

abbate de Eozan su de' libri e vise, jireziosi conservati nella 

biblioteca della ss. Trinita di Cava de' Tlrreni, Neapoli 

a. 1822, p. 128 ss. Perlustratus a Tischendorfio. V. cl. 

Leo Zieglerus qui codicem a. 1874 adiit adseverat textum 

non Vulgatae versiouis textum purum esse, Bruchstucke 

(ut supra, p. 968) p. 653 — 660. Teste Zieglero volebant 

monachi Cavenses codicem edere. Apographum iussu Leonis 

XII factum in bibliotheca Vaticana servatur num. 8484. 

V. cl. lohannes Wordsworth Novum Testamentum annis 

1878 — 1879 coutulit; in editione sua Novi Testamenti 

Latini insignitur hie codex siglo C. Cf v. cl. Samuel 

Berger, Histoire de la Vtdgate, Parisiis a. 1893, p. 14 et 379. 

1 • 1 Demidovianus 
demid : 

saec. XII vel XIII, in fol, membr, foil. 27 2, coll. 2: 
Biblia (Evv P Ac C Ap). 

Fuit Pauli, Gregorii filii, a Demidow. Matthaeius 
(vide supra, p. 249 — 251) Novum Testamentum totum 
edidit in N. T. Gr. suo, cf eius Cath p. xxx — xxxiii. 



986 IX. DE VERSIONIBUS. 

Monacensis reg, Clm. 14000, olim IV. 33, olim sancti 
Emmerami Ratisbonae. 
a. 870, 42X32, membr, unc, foil. 126, coll. 2, 11. 40, auro 
scriptus, mirabilem in modum pict: Evv. 

Anno 870 manibus Berengarii et Liuthardi iussu 
Caroli Calvi scriptus. Fuit olim monasterii sancti Dionysii 
prope Parisios. Arnulphus imperator monasterio s. Em- 
merami dono dedit. Monachus Benedictinus, professor 
Ratisbonensis, Colomannus Sanftl librum scripsit, Dissertatio 
in aureum ac pervetustwn ss. evangeliorwn codicem 7?i,s. 
monasterii s. Emmerami Ratisbonae, Ratisbonae a. 1786 
(fF. 8), pp. 252, (ff. 2), cum tribus tabulis, in quo plenissime 
de hoc codice disseruit et lectiones varias etiam ex aliis 
codicibus exhibuit, quas Tischeudorfius sub em, erl, iac, 
trevir attulit. Num Tischendorfius codicem „alterum" s. 
Emmerami attulit (cf Sanftlius p. 73, adn. c), nescio. 
Cf V. cl. Samuel Berger, Histoire de la Vulgate, Parisiis 
a. 1893, p. 295—297 et 396. 

Erlangensis: Evv. Augustus Fridericus Pfeiffer, 
professor Erlangensis, lectiones nonnullas varias ex 
hoc codice exhibuit in opusculo Beytrdge siir Kenntniss alter 
Bucher mid Handschriften. I, Curiae Variscorum a. 1783, 
unde Sanftlius (ut supra, cod. em), p. 76, adn. d, hausit, 
et ex Sauftlio Tischendorfius. Cf infra, p. 1069, cod. 1525. 

n Foroiuliensis 
tor: 

saec.VIvelVII: (cum fragmentis Marei Pragensibus etVenetis) 
Evv; desunt lob 19,29—40 20,19—21,25. 

Editus est (praeter Pragensia et Venetaj a Blanchino 
(cf supra, p. 953, adn. 3) append, p. cdlxxiii— dlxi. 
Dobrowskius edidit Pragensia (unde prag) Mel 2,21 — 16,20 
anno 1778 (cf supra, p. 185, adn. 2). Fragmenta Veneta 
(Mc alia pars) paene deperierunt; cf Sebastianus Seemiller, 
Programvia . . . Ingolstadii a. 1784. Teste v. cl. Van- 
Sittarto, Journal of Philology, Londinii et Cantabr. a. 1869, 
vol. 2, p. 245, codici Foroiuliensi similis est codex evan- 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 987 

geliorum Parisiensis nat. 17226. A v. cl. Wordsworthio 

N. T. Led. siglo J insignitus est codex Foroiuliensis. 

,. , ,. Fossatensis Sangermanensis, hodie Paris, nat. 

lOS vel toss: -r o 
Lat. 6. 

saec.VIII, 48.5X3V.5, membr, foil. 409, coll. 2, 11. 52: Y.T. 
et N. T.; textus est Alcuinianus. 

Scriptus a quodam e schola Turonensi, erat ut iam 
saeculo decimo creditum est comitis Rorigon qui codicem 
abbatiae saneti Mauri ad Ligerim (monasterio Glannae 
sive Glannafolio) dono dedit. Postea erat monasterii 
s. Mauri ad Matronara sive Fossatensis, deinde factus 
est Sangermanensis. Laudatus a Sabatario (cf supra, 
p. 954, adu. 1), vol. 3, p. XXXV, quera secutus est 
Tischendorfius. Cf v. cl. Samuel Berger, Histoire de la 
Vulgate, Parisiis a. 1893, p. 213—215 et 400. 

fuvelfuld:^^^^^"^^^' 

saec. VI : continet JV. T. totum, sed Evv in harmoniam 
quam dicunt redacta sunt eamque in canones et numeros distinctam, 
quae harmonia late ex hac origins in codicibus baud unius linguae 
serius divnlgata est; textiis est optiraae notae. 

Anno circiter 540 iussu Victoris Capuensis exaratus. 
Laudatus est ab lohanne Frid. Schannat, Vindemiae 
lltterariae collectio prima, Fuldae et Lipsiae a. 1723, 
p. 218 — 221. Lachmannus codice usus est, N. T. Gr. 
vol. 1, p. xxvi sq. Cf Ernestus Ranke, Specimen codieis 
Novi Testamenti Fvldensis (libellus academicus gratulatorius 
Marburgo universitati Berolinensi in diem semisaecularium 
anno 1860 missus), Marburgi a. 1860, cum tabula. Edidit 
locupletissime Ernestus Ranke, Codex Fuldensis, Marburgi 
et Lipsiae a. 1868, cum facsirailibus. 

Paris, nat. „Nouv. acquis." Lat. 1587, olim Gatiani 8 
^ ' (S. Gatiens de Tours). 

saec.VIII vel IX, 29X24, membr, foil. 109, col. 1, 11. 29: Evv. 

Manu Hibernica scriptus, fuit olim saneti Gatiani 
Turonensis. Calmetus (cf supra, p. 958), pp. 448 — 488 
(ex errore in libro 288), lectiones selectas praebuit ad 



988 IX. DE VERSIONIBUS. 

calcem commentarii sui in Apoc „Varietez de le9ons, qui 

out ete tirees de deux ancieus manuscrits; I'un de saint 

Gatiens de Tours, no. 8. et I'autre de Marmoutier, no. 87 — 

Ces varietez nous out ete envoyees par le R. P. Dom 

Leon le Chevalier, Prieur de saint Maur sur Loire." 

Inde Blanchinus et Sabatarius (ut supra, p. 954, adn. 1, 

cf eius vol. 3, p. XXXV) lectiones hauserunt. Tischen- 

dorfius e Sabatario hausit. Rapuit codicem Libri raptor 

iste et factus est Ashburnhamensis, nunc vero in Galliam 

redux Parisiis servatur. Cf v. cl. Samuel Berger, Hidoire 

de la Vulgate, Parisiis a. 1893, pp. 46 et 410. 

Parisiis nat. Lat. 11 9 64, olim Saugermanensis 24. 
germ an : * 

° saec. ? : Act Ejjp (?) (et. Evv?). 

Tischendorfius lectiones varias e Sabatarii libro (ut 

supra, p. 954, adn. 1) hausit; cf e. g. Act 7, 1. 

T , Guelferbvtanus Weissenburgensis 76. 
Sfue iect I ' 

" * saec. V, rescriptus : lectionarium. Cf Tischendorfius, 

Anecdota sacra et prof. Lipsiae a. 1855, p. 164 — 169. 
1 1 , Halensis biblioth. universitatis Ya. 2. F. 
saec. XV: Bibliu. 

Laudatus a Tischendorfio Act 3,18 28,31. Notitiam 
codicis debeo viro cl. Oscaro de Gebhardt. 
harl : Lond. mus. Brit. Harl. 1775, olim Paris, reg.4582. 

saec. VI vel VII, 17.8X12.1, membr, foil. 468, col. 1, 11. 25: 
Evv; textus optimae notae. 

Johannes Aymon videtur hunc codicem anno 1707 
e bibliotheca Parisiensi rapuisse; ab eo emit comes 
Robertus Harley. Bentleii Z. Griesbachius lectiones 
selectas exhibuit, Symh. crit (cf supra, p. 247, adn. 1) 
vol. 1, p. 305 — 326, unde Tischendorfius attulit. In 
usum V. cl. Wordsworthii, N. T. Lat., cui est aeque ac 
Bentleio Z, denuo contulerunt vv. ell. Henricus I. White 
et Fridericus baro de Hiigel anno 1884. Facsimile apud 
Westcottum (cf supra, p. 949, adn. 1), et in Catalogue 
of ancient manuscripts in the British Museum. Part II. 
Latin, Londinii a. 1884, p. 14a — 15a et tabula 3. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 980 

Ratisbonae monasterii sancti lacobi Scotorum (hodie 
Monacensis ?). 
saec. IX: Evv. 

Fertiir fuisse s. Anscharii, cliu in ecclesia Bremensi 
asservatus esse. Fuit Francisci Guilelmi comitis de 
Wartenberg, cardinalis et episcopi Ratisbonensis. Cf Colo- 
manni Sanftl Dissertatio (ut supra, cod. em), p. 73, adn. b, 
uude Tischendorfius uotitiam codicis hausit. 

Monacensis univ. 29 fol. olim Ingolstadiensis. 
* saec. IX, 32.5X22.4, membr, foil. 137, coll. 2, 11. 31: Evv; 
desunt Mt 1,1—22,39 24,19—25,14 Lc 7,44—9,48 10,7—13,1 
loh 1,1 — 21. 

Descriptus a Seemillero (cf supra, p. 986, cod. for) qui 
lectiones varias ex Mel 2, 21 — 16,20 exhibuit. Tischen- 
dorfius a. 1844 totum contulit. V. cl. Wordsworthio est I. 
Vir clarissimus mihique amicissimus Ernestus de Dobschiitz 
librum anno 1893 accuratius examinavit, locos nonnullos 
contulit, de scrij^tura et ornamentis disseruit, Studien zur 
Textkritik der Vulgata, Lipsiae a. 1893, pp. 1 — 32 cum 
duobus facsimilibus. 

1 , Luxoviense lectionarium hodie Paris, nat. Lat. 9427. 
saec. VIII: lectiones in missam per totum annum. 

Mabillon repperit in Luxoviensi Benedictinae con- 

gregationis sancti Vitoni monasterio et initia pariter atque 

fines lectionum ecclesiasticarum typis expressit in libro 

De liiurgia Gallimna, Parisiis a. 1685, lib. 2, pp.97 — 173, 

item lectiones varias, Appendix altera, pp. 471 — 477. 

Tischendorfius hausit lectiones e Sabatario, Bibliorum ss. 

Latinae versiones antiquae, vol. 3, Parisiis a. 1751, cf huius 

p. 494, finis admonitionis in Act. Cf etiam v. cl. Ludovicus 

Duchesne, Origines du aidte chretien, Parisiis a. 1889, p. 147. 

. T s. Michaelis in provincia Britannia minore? 
rflicli '. 

Tischendorfius laudat e Sabatario (ut cod. lux) 

Lc 1 ,46. Cf Weihr., Stzgsb. ph.-h. CL Vind. 1 883, 103, p. 50. 

Londinii mus. Brit. Egerton MS. 609, olim Maioris 

monasterii (Marmoutier 87). 



990 IX. DE VERSIONIBUS. 

saec. X— XI: Evv ; desunt Mc 6,56—16,20 Lc 1,1 — 11,1. 
Westcottus suspicatur textum esse versionis emendatae Gallicanae. 

Tischendorfius liausit lectiones ex [Calmeto,Blanchino] 

Sabatario (cf supra, p. 989, cod. lux). 

,^ Breviarium Mozarabicum e Sabatario (cf supra, 

lux) Lc 1,46 ss. citatum. lohaunes Mabillon de 

missali Mozarabico agit, De Uturgia Gallicana, Luteciae 

Parisiorum a. 1685, pp. 391—395 et 440—457; cf Maximae 

bibliothecae veterum patrwn . . . supplementuvi , torn. 27, 

Lugduni a. 1677, pp. 657a — 670a, ubi laudatur Eugeiiii 

Roblesii, Toletani, liber de vita et gestis Francisci Xinienis 

Toleti a. 1604 editus. De codicibus nihil habeo in promptu. 

S. Martini Turonensis bibl. publ. 22 olim 
mt vel mart: o t\t .017 jv. 

b. Mart. 24 ^ |]itt aur: Evv. 

saec. IX, 31X23.5, membr, unc, foil. 289, coll. 2, 11. 25.26; 

Tischendorfius usus est variis lectionibus quas Saba- 

tarius (cf supra, p. 954) ex Mc Lc lo praebuit. Words- 

worthio W. V. cl. Youngman contulit. Cf v. cl. Samuel 

Bergerus, Histoire de la Vulgate pendant les premiers sihcles 

du moyen age, Parisiis a. 1893, pp. 47 et 420. 

Perusinus. 
pe seu per: „ ^ . -p., , 

^ ^ fragmenta purpurea perantiqua (Blanch. 

saec. VI): Xc 1,26-2,46 3,4-16 4,9-22 4,28-5,36 8,11-12,7; 

nonnulla ex his desunt; quae supersunt a Blanchino sunt 

edita (cf supra, p. 953), append, p. dlxi — dlxxii, cum facs. 

prag: cf supra, p. 986, cod. for. |vel 664 2. 

reg: Paris, nat. Lat. 11955, olim S. Germani 777 et 663 

saec.YII vel VIII, 27X22, membr, purpuveo-aureus, foil. 57, 
11.20: J/<6,2— 20,42 27,49—28,20 3/f 9,46— 11,13 12,23 — 10,20. 

Stephano fuit Ge. aur. Walkerus contulit in usum 
Bentleii. Tischendorfius contulit. Cf v. cl. Bergerus (ut 
supra, p. 988, cod. gat), pp. 269.408. 

Tischendorfius praeterea rationem passim habuit codi- 
cum eiusdem bibliothecae aliorum duce Sabatario. 



Sanffallensis. stantissimus. 

saec. VI: plurima evangeliorum fragmenta; textus est prae- 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 991 

Cf Tischendorfius, Deutsche Ztschr. (ut p. 970, cod. r), 
Berolini a. 1857, num. 7, p. 54b — 55b. 
, Taurinensis F. VI. 1, olim Bobbiensis. 

saec.VII, in 4, foil. 94, col. 1: Evv ; cleest Mt 1,1 — 13, 34; 
textus est optimae notae. 

Amadeus Peyron Tischendorfio desideranti complures 
lectiones misit, Anecdota sacra, Lipsiae a. 1855, p.l60. Lauda- 
tus est aliquotiens per priora Marci capita. Cf v. cl. Bernardinus 
Peyron, Rivista difilologia, I, Romae a. 1873, p.53 — 58(71), 
quern excerpsit v. cl. lohannes Draseke, Zeitschrifi fur 
tvissenschafiliche Theologie, XXX, 1, Lipsiae a. 1 887, p. 7 1—76. 
Siglum „T" = „Taurinense" Stephano fuit codex 
Ebroicensis (Evreux) s. Taurini; cfWordsworthius (utp. 959, 
cod. g^), p. xxvi, adn. 1, et p. 50. Estne Paris, nat. Lat. 257 ? 
, 1 , Matriti bibl. nat., olim Toletanus 2, 1. 

saec.VIII, 43.8X33, membr, foil. 375, coll. 3, 11.63—65, 
litteris Gothicis exaratus: Biblia; textus est Vulgatae versionis ad- 
mixtis lectionibus Hispanicis. 

Conlatus anno 1.588 a Christoplioro Palomares, cuius 

conlationem Blanchinus edidit, Vindiciae canonicarum scrip- 

turarum vulgatae Latinae versionis, Romae a. 1740, p. LV. 

. _ Trevirensis. Tischendorfius hausitlectionesnonnullas 

e banitlio (ci supra, cod. em) et e Bengelio ; nescio 

autem num Sanffclius codicem aliter ac per Bengelium noverit. 

Turoneusis bibl. publ. 23 olim s. Martini num. 174. 

^^' saec.IX, 29X23.5, membr, foil. 193, col. 1, 11. 21: Em. 

Cf mt, et Bergerus (ut p. 988, cod. gat), p. 285 et 420. 

,,. _ Romae Vallicell. B. G: saec.IX: Biblia. Primus 

inter codices Alcuinianos. Laudatur lloh 5,7.8 ex 

„Mantissa" Philippi Vitalis apud Blanchin. (utp. 953, adn. 3), 

p. DLXVII. Wordsworthio V, qui contulit a. 1883. 

Vaticanus, olim Regin. Suec. 11, e Sabatario (cf 
' supra, p. 989, cod, lux) allatus Lcl,46 ss. 
^ ^ textus Latinus inter lineas codicis Graeci J scriptus ; 
cf supra, pp. 402—403. 



992 IX. DE VERSTONIBUS. 

(b.) Actus, epistulae, Apocalypsis. 

, Corbeiensis e Sabatario. Nescio an ita ex errore 
■ Griesbachium secutus Tischendorfius codicem ff 
sivee^"" sive*^^*^ laudarit. 
demid: cf supra, p. 985, cod. demid. 
f, Floriacensis : laciniae Act, quas Tischendorfius e 

Sabatario attulit; cf Sabatarius (ut cod. lux) p. 494, 
et p. 600 ubi dicit de codice Floriacensi numero 129 notato. 
germ an: vide supra, p. 988. 
gue: cf supra, p. 988, cod. gue. 
hal: cf supra, p. 988, cod. hal. 
1 _i Londinii mus. Brit. Harleianus 1772. 
'' ' saec. IX, 28.7X18.1, membr, foil. 146, col. 1, 11. 27—31: 
Paul (Phm Tieh) Cath Apoc; desunt 3loh et lu; textus est bonae 
notae sed sententia Westcotti est veteris Latinae versionis non 
Vulgatae; certe admixtas habet lectiones veteres. 

Bentleii M. lohannes Aymon e bibliotheca regia 

Parisiensi anno 1707 rapuisse videtur. Comes Robertus 

Harley ab Aymono emit. Conlatus a Griesbachio, Syvib. erit. 

(cf supra, p. 247, adn. 1), vol. 1, p. 326— 382. Cf ^ catalogue 

of the Harleian mss, Londinii a. 1808, vol. 2, p. 211—218; 

Catalogue (ut supra, p. 988—989, cod. harl), p. 38. 

laud: Oxon.Bodl. Laud. Lat. 108: cf infra, p. 10 16, cod. 442. 

!• 4.5.6. Lipsienses bibl. univ. ; cf infra, pp. 1074.1075. 

" ' tres Apocalypsis codices. Conlati a Matthaeio (cf supra, 

p. 249— 251) Apoc. append, p. 229— 238 et 310—334. 

lux: cf supra, p. 989, cod. lux. 

Vindobonae caes. Lat. 1274, olim Lat. theol. 287. 

a. 1079, 28X20.5, membr, foil. 160, col. 1, 11. 21—24: 

Pmd (Col Laod). 

A Mariano Scoto scriptus. Alterus contulit (cf supra, 

p. 254.255) vol. 2, p. 1040—1080. Vidi 3 Oct. 1893. 

1 . cardinalis Passionei A. 3. 

pass vel passion: ^^^^ ^^^^ ^. ^ ^^ ^ ^, ^^^^ ^^ ^ ^^ ^ 

[Phm Heb]). Cf losephus Blanchinus, Evangeliaruim quadruplex, 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 993 



Eomae a. 1749, pars 1, vol. 2, fol. DLXXb, cum facsm [ante] post 
p. DLIX ; cf etiam p. DLXVb. 

Sangallensis. 

saec. fere VI : fragm rescr Fhil Col Eph 1 Thess 1 Tim. 
Cf Tischendorfius, Deutsche Zeitsehrififur christliche Wissen- 
■schafi and chrktliches Lebeu, Berolini a. 1857, p. 54 b. 55 a. 

Ulmeuses 1 et 2: codices Ulmenses duo. Unus, 

olim R. Krafti de Delmensingen, hodie videtur esse 

Lond. raus. Brit. Add. 11852: F. T. Paid Act Cath Apoc. 

Laudantur lIoh5,7sq., vol.2, p. 338, nescio an e Bengelio. 

Cf V. cl. Bergerus, Histoire de la Vrdgate, Parisiis a. 1 893, 

p. 126—127. 

Romaebibl.Vallicelliauae. 5/6/ia. CfBlancliimis 

(ut supra, cod. pass), fol. DLXVb, vide etiam 

B. 25, fol. DXClXv, b. 

1 Guelferbyti bibl. due. Weissenburffensis 76; 
weissenb: ^ , 

CI supra, cod. gue. 

item weissenberg 99, e. g. lIoli5,7sq., vol.2, p. 338. 



Hactenus codices Vulgatae versionis quos Tischen- 
dorfius in apparatu critico laudare solet. Nunc memore- 
mus e ceteris nounullos qui in promptu sunt. 



CODICES NONNULLI VULGATAE VERSIONIS. ^ 

America. 

. Cantabrigiae in provincia Massachusetts, universitatis 
Harvardensis, olim Ludovici Cass, 
saec. XII: N.T.; textus est bouae notae. Notitiam codicis ab 
Ezra Abboto accepi. 

^ — — Harvardensis. 

saec. XIII vel XIV: Biblia Integra; textus uou est bonae 
notae; notitiam codicis accepi ab Ezra Abboto. 

' Codices qui sequuntur in ordinem terrarum sive nationum 

redacti sunt. Nisi fallor, erit ordo hie posthae non inutilis in 

codicibus iiniuscuiusque linguae ordinandis. Nnmero enim unicui- 

que terrarum dato, coniunctis sane, q\ioad necesse fuerit, terris 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 64C 



994 IX. DE VERSIONIBUS. 

„ Cantabrigiae univ. Harvard, olim Hawteianus. 

saec.VIII: lectionarium; textus bonae notae. Notitiam 
codicis accepi ab Ezra Abboto. 

, Novo Eboraco in urbe, bibliothecae Astoriauae. 

4. 

saec. XIV: V. T. et N. T. excepta ut videtui- Apoc (Evv P 
[Phm Hebr] Ac C). Cf v. cl. lacobus Isid. Mombert, Journal of the 
society of biblical literature and exegesis, lun. et Dec. a. 1884, 
pp. 99—106. 

Oswego in urbe quae est provinciae Novi Eboraci, 

V. cl. Th. Irwini. 

saec. VIII, membr purpur , litt aur : Evv. Olim 
Hamiltonianus251. Cf v. cl. Guilelmus Wattenbach „Ueber 
die mit Gold auf Purpur geschriebene Evangelienhand- 
schrift der Hamilton'schen Bibliothek" in actis Sitzungs- 
berichte der kdniglichen Preussischen Akademie der Wissen- 
schafien zu Berlin, a. 1889, 12 et 13, p. 143 — 156; — 
et V. cl. Samuel Berger, Histoire de la Vulgate pendant 
les premiers siecles du moyen age, Parisiis a. 1893, p. 36.37.^ 

Sine dubio exstant in America codices alii. li tamen 
viri Americani, quibus sinus nummis resonat, qui etiam 
Europam Asiam Africam semper denuo percurrunt, adhuc 
minus codices manu scriptos quam libros in cunabulis 
quae dicunt typis expresses amant. 

minoribus cum maioribus ne numerum 9 excedamus, statim ex 
numeri initio apparebit ubinam gentium codex exstet; e. g. codices in 
America insigniri possint, 01.02.03 . . . 010.011 . . . 0100 etc, codices 
in Austro-Hungaria 11.12 . . . 110.111 . . . 1100 etc. 

Interdum laudantur codices in bibliothecis hodie sive in aliis 
locis positis sive disjjersis, ut si fieri possit locus ubi sit codex eruatur. 

Nonnunquam desunt de bibliis Latinis Psalmi et Evangelia, 
quia vel in libris liturgicis ad manum iam exstabant vel seorsum 
ad praelectiones liturgicas scribendi erant hi libri. 

Utrum ]'.T.etN.T. an Biblia scriptum sit, niliil interest. 
Lectorem praeterea non fugit, catalogos saepe notas brevissimas 
praebere. Plerumque lacunas in codicibus ego etiam brevitati 
studens silentio praeterii. 

' Hie liber Bergeri saepe infra sine titulo citatur. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 095 

Anglia. 

Bordeniae in comitatu Cantii, Robert! Plot 2889.16. 
in 4: Biblia. Cf Catalogi libromm mss. Angliae et Hiberniae, 
Oxoniae a. 1697, torn. 2, p. 73b. 

Bristoliae urbis 1565.13. 

infol: Biblia. Cf Catalogi (ut supra, cod. 6), torn. 2, p. 40. 
8. 1566.14: in 8: Biblia. 

9. Cantabrigiae collegii s. Benedict! 1320.44: Biblia. 

10. — — 1322.46: Biblia ,,scripta per senatum monachorum 
Wigorniae". 

11. — — 1350.73: Biblia. 

12. — — 1413.136: Evv ,,tanta vetustate, ut characteres Rom. 
referunt chai'acteras Graecos". 

13. — — 1564.297: Evv ,,cura elegantissimis picturis". 

. — collegii Caio-Gonvilensis I. 42 (691.1). 

: Biblia. Cf Catalogi librorum mss. Angliae et Hiberniae, 
Oxonii a. 1697, torn. 1, pars 3, p. 107. 

1,5. H. 42 (692.2): Biblia. 

16. L. 9 (716.26): Cath cum glossa. 

17. L. 33 (717.27): Paul cum glossa. 

18. C. 28 (1065.1): Biblia. 

— collegii corporis Christi 286. 

saec.VI — VII: Evv; textus est bonae notae et optime 

correctus. Dicitur a Gregorio Magno ad Augustinum missus 

esse. Cf I. Goodwinus, Publications of Cambridge Antiquarian 

Society, Cantabr. a. 1847. Westcotti 23. Wordsworthio X. 

297. 

"• saec.VIII: nonnulla ex/o/il, 1-10,29 etZe4,5-23,26; 
textus medium locum tenet inter textum Hibernicum et 
Vulgatam puriorem. Goodwinus (ut cod. 23) edidit 
fragmenta ex loh. Westcotti 24. 
^y. — collegii Emanuelis 21 — 26: 

exemplaria sex: V. T. et N. T. Cf Catalogi librorum mss. 
Angliae et Hiberniae, Oxoniae a. 1697, vol. 1, pars 2, p. 90a. 
22. 43; in fol, membr: V. T. et N. T. 

23. — — 69-72 :exemplariaquattuor: F.y.etiV^.r. (71 mutilusest). 

i\A — collegii lesu 2160.1. 

24. * 

V. T. et N. T. 



IX. DE VERSIONIBUS. 



Cautabrigiae collegii D. loh. C. 23. 

' saec. IX: Evv; textus bonae notae, diligenter scriptus. 
V. cl. Westcotti 26. 

CI. — aulae Pembrochianae 1958.29. 

Act Apoc cum glossa. 

27. 1960.31: Paul c. gl. 1963.34: ^ri- ruut c. gl. 2086. 

158: loh c. gl. Cf 2159.231. 

28. — — 2140.212: Col; ,,probatissimum exemplar". 

,-, — domus s. Petri 1722.60. 

Biblia ,,quam minimis characteribus scripta". 

30. — — 1919.257: Paul cum glossa. 

31. 1930.268: Biblia. 

^^-j — collegii Sidney-Sussex 746.21. 

V.T. et iV". T. 
33. 7 58.9: V. T. etiV". T. 

34. — collegii Trinitatis 29: Mt Mc cum glossa, 

35. — — 30: ic cum glossa. 
30. — — 33: Pa^il cum glossa. 

37. 201.23: 3It3Ic cum glossa. 

38. 218.40: jm cum glossa. 

39. 234.16: 3If lie cum glossa. 

40. 243.25: V. T. et W. T. 

41. 250.32: Paul cum glossa. 

42. — — 260.5: Paul cum glossa interlineari. 

43. — — 264.9 : Pa^d cum glossa. 

44. — — 289.34: loh cum glossa. 
45. 319.1 : V. T. et N. T. 

46. — — 320.2: Paul cum glossa. 

47. — — 322.4: Evv cum glossa. 

48. — — 323.5: Ej)p cum glossa. 
49. 339.21: Evv cum glossa. 

50. — — 421.10: Paul CMxa glossa. 

51. — — 434.23: frag J/if cum glossa. 

52. — — 435.24: Act cum glossa. 

53. — — 437.26: loh cum glossa. 

54. • — — 463.22: Paul cum glossa. 

55. 482.13: V. T. et N. T. 

56. 495.26: Evv. 

57. 555.5: Apoc. 58. 565.15: N. T. m\it. 

59. 578.28: Apoc. 60. 586.36: V. T. et iV^. T. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 997 

61. Cantabrigiae collegii Trinitatis 588.38: N. T. (?). 
62. 62 7.37 et 628.38: V. T. et N. T. 

63. — — B. 10,4) iv (supra cod. 56?): saec. IX: Evv; 
textus bonae notae. Bentleii T. Westcotti 25. 

64. B. 10,5: saec. IX, litt Saxon: iCb7,32 

— 1 Thess (?,) ; textus mixtus. Olim Nevillianus. Bentleii S, 
Conlatus ab Hortio. 

,,p Cantabrigiae univ. 6 (Dd. I. 6).^ 

saec. XIV, in fol, membr, foil. 339, coll. 2, 11.50—56: V.T. 
et N. T. (Evv Act Apoc Heb 4,4 — fiu Cath). Cf A catalogice of the 
manuscripts preserved in the library of the university of Cambridge, 
Cantabrigiae (voll. 5 et index, aa. 1856.1857.1858.1861.1867.1867), 
vol. 1, p. 8. 

66. 14 (Dd. I. 14): saec. XIV, in fol, foil. 401, coll. 2, 

11. 58: F. T. et N. T. (Act post Paul). 

67. — — 29 (Dd. V. 52): saec. XIV, in 4, membr, foil. 333, 
coll. 2, 11. 57: r. T. et N. T.; desunt Mt Mc 1,1 — 9,25 (Phm Hebr; 
Act post Paul). 

68. 446 (Dd.VIII. 12): saec. XIV, in fol, membr, foil. 464, 

coll. 2, 11. 53: V. T. et N. T. (Pbm Hebr; Act post Paul). 

69. 588 (Dd. X. 29): saec. XIV, in 4, membr, foil. 439, 

coll. 2, 11. 44: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

70. 764 (Dd. XII. 47): saec. XIV, in 12, membr, foil. 502, 

coll. 2, 11. 46: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

71. 794 (Dd. XIII. 6): saec. XIV, in fol, membr, foil. 325, 

coll. 2, 11. 63, mut: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

72. 889 (Dd. XV. 35): saec. XV, in 12, membr, foil. 476, 

coll. 2, 11. 52 : V. T. et N. T. 

73. • 898 (Ee. I. 9): saec. (XIH?) XV, in 4, membr, foil. 285, 

coll. 2, 11.60: V. T. et N. T. 

74. 905 (Ee. I. 16): saec. XIV, in 4, membr, foil. 349, 

coll. 2, 11.57: V. T. Qt N. T. 

75. 941 (Ee. II. 23): saec. XIV, in fol, membr, foil. 394, 

coll. 2, 11. 59: V.T. et N.T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

^ Supra, p. 931, adn. 1, quaeritur num codices Erpenii Arabici 
Cantabrigiae exstent. Sane; in libro Catalogi (ut supra, cod. 6), 
p. 173, invenimus, ,,Auctuarium e bibliotheca v. cl. Thomae Erj^enii", 
ubi habentur inter libros Arabicos 2448.9: Evv charactere Syro. 
2469.30: Evv. 2470.31: Evv. 



998 IX. DE VERSIONIBUS. 

76. Cantabrigiae univ. 1045 (Ee. IV. 28): saec. XIV, in fol, 
membr, foil. 300, coll. 2, 11. 58 : V. T. et N. T. (Cath Act). 

77. 1118 (Ee. VI. 26): saec. XIV, in 4, membr, foil. 459, 

foil. 1 — 108 col. 1 11.41, foil. 108— fin coll. 2 11. 48—53: V. T. etJV. T. 

78. — — 1120 (Ee. VI. 28): saec. XIII, in 12, membr, foil. 116, 
col. 1, 11. 16: Ruth Act cum glo.ssa. 

79. 1236 (Ff.III.28): a.eirc. 1300, infol, membr, foil. 229, 

coll. 2, 11.59: Paul cum glossa. 

79a. [ 1285 (Ff. IV. 42): saec. IX, in 4, membr, foil. 103, 

col. 1, 11. 28: Evv a luvenco presbytero paene ad verbum translata, 
sive historia evangelica.] 

80. 1323 (Ff.V. 33): saec. XIII, infol, membr, foil. 116, 

col. 1 , 11. 1 9 : Lc cum glossa. 

81. 1357 (Ff. VI. 19): saec. XV, in 12, membr, foil. 567, 

coll. 2, 11. 42: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

82. 1358 (Ff. VI. 20): saec. XV, in 12, membr, foil. 453, 

coll. 2, 11. 47 : V. T. et N. T. (Apoc post Act). 

83. 1383— 1387 (Ff VI. 45— 49): saec. XV, iu 12, membr, 

voll. 5, foil. 478, coll. 2, 11. 50 : V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

84. 1398 (Gg. 1.3): saec. XIV, in 4, membr, foil. 375, 

coll. 2, 11. 59: V.T. qXN.T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

85. 1416 (Gg. I. 21): saec. XIV, in 4 , membr, foil. 87, 

col. 1, 11. 16: Act cum glossa. 

86. 1422 (Gg. I. 27): saec. XIV, in 4, membr, foil. 406, 

coll. 2, 11.51 : V. T. et V. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

87. 1532 (Gg. IV. 33): foil. 1—46: saec. XIII, in 8, 

membr, foil. 46 (ex 90), col. 1, 11. 35: Paul (Phm Hebr). 

88. 1584 (Gg.VI. 15): saec. XIV, in 4, membr, foil. 506, 

coll. 2, 11. 47: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

89. 1614 (Gg.VI. 45): saec. XIV, in 12, membr, foil. 538, 

coll. 2, 11. 52: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

90. 1617 (Hh. I. 3): saec. XIV, in 4, membr, foil. 367, 

coll. 2, 11. 52: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

91. 1807 (li. IV. 10): saec. XIV, in 4, membr, foil. 346, 

coll. 2, 11. 55: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

92. ■ 1837 (li. V. 2): saec. XIV, infol, membr, foil. 257, 

coll. 2, 11. 53: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

93. 1891 (li. VI. 12): saec. XIV, in 12, membr, foil. 469, 

coll. 2, 11. 50: V. T. et iV. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

94. 1901 (li. VI. 22): saec. XIV, in 12, membr, foil. 299, 

coll. 2, 11.55, litteris minutissimis: V. T. et N. T. (Evv Paul Cath 
Act Apoc). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 999 

„. Cantabrigiae univ. 1911 (li. VI. 32). 

saec.VIII-X: M 1,1-7,23 il/c 1,1-5,36 Xc 1,1-4,2 
loh integrum; Westcotto, qui siglo ^ insignivit, erat textus 
emendatus Hibernicus, textui Vulgatae versionis propior 
quam textus codicis a (nostri 97): exhibet lectiones 
multas veteres atque singulares. Una cum codicibus multis 
Hibernicis ponit hie codex Mt 1, 1 7 „Finit prologus", deinde 
„Ineipit evangelium". Olim raonachorum monasterii Deer 
sive Deir in provincia Aberdoneusi, nominatur Book of Deer. 
Editus est a v. el. lohauue Stuarto, Edenburgi anno 1869. 

90. 1958 (Kk. I. 24): saec.VI vel VII, in 4, 

membr, foil. 118, col. 1, 11. 21: ic 1,15—24,53 /o/il,18 
— 20,17. Manu Hibernica scriptus. Bentleii X. West- 
cotto a et „Hibernicae" sive Britannicae recensionis. 
Westcottus (ut supra, p. 999, adn. 1) praebet facsimile. 

97. 1959 (Kk.I. 2.5): saec. XIV, in fol, membr, foil. 221, 

col. 1, 11. 45, mut, mann duabus: V. T. et iV. T. 

98. 1971 (Kk. II. 8): saec. XIV, in fol, membr, foil. 236, 

col. 1, 11. 18: 3It Mc cum glossa. 

99. 1981 (Kk. II. 18): saec XV, in fol, membr, foil. 243, 

coll. 2, 11.28: Paul (Phm Hebr) cum glossa. 

100. 2023 (Kk. IV. 8): saec. XV, in fol, membr, foil. 340, 

coll. 2, 11. 58: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

101. 2052 (Kk.V.lO): saec.XV, in fol, membr(?), foll.361, 

coll. 2, 11. 57: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

102. 2060 (Kk.V.18): saec.XIII, in fol, membr, foll.141, 

coll. 2, 11. 30: Paul (Phm Hebr) cum glossa. 

102a. [ 2139 (LI. I. 10): saec. VIII: continet pas- 

sionem et resurrectionem ex quattuor Evv. Scriptus 
videtur esse in usum Ethelwaldi, episcopi Lindisfarneusis. 
Westcotto (ut supra, p. 949, adn. 1) est 22.] 

103. 2263 (Mm. I. 2); saec. XIV, in 4, membr, foil. 610, 

coll. 2, 11. 40: V. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

104. 2318 (Mm. III. 2): saec.XIII, infol, membr, foil. 381, 

coll. 2, 11. 56: F. T. et N. T. (Phm Hebr; Act post Paul). 

105. 2370 (Mm. IV. 22): saec. XIV, in fol, membr, foil. 548, 

coll. 2, 11. 49 : V. T. et N. T. jcol. 1, 11. 16: Mt cum glossa. 

106. 2421 (Mm.V.16): saec. XII, infol, membr, foll.114, 



1000 IX. DE VERSIONIBUS. 

107. Cantabrigiae uniy. 2599 (Nn. II. 37): saec. XIII, in fol, 
membr, foil. 83, col. 1, 11. 16: 3It cum glossa; deest 1,1 — 3,12. 

.^^ Cheltenhamae Phillippsii 3007. 
saec. X: Evv (?). 

109. — — 4558: saec. IX, in fol, membr: Evv. 

110. — — 4625: saec. XII, in 12, membr: Apoc Meg Parallp. 

111. 4635: saec. XIII, in 4, membr: V. T. et N. T. 

112. — ■ — 4723: A2yoc cum glossa. 

113. 4735: saec. IX, in 4, membr :£'m'. Berthildisdictus. 

114. Coventriae scholae 1446.1. jp. 33a. 

in fol: Biblia. Qi Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), torn. 2, 

,.^ Dunelmiensis cathedralis A. II. 16. 
^" saec.Aan, 35X24, membr, foil. 134, coll. 2, 11.29: 
Em mut; textus bonae notae. Bentleii K. Westcotto 28. 
Wordsworthii //. Cf Berger. p. 381. 

116. - - ^ "■ 1^- 

saec. VIII, 34.5 <27, membr, foil. Ill: fi-agm Evv; 

textus est bonae notae. Bentleii i. Westcotto 29. 

117. 192.127: in fol: V. T. inde a Dan, N. T. Cf Catalogi 

(ut supra, p. 995, cod. 6), tom. 2, p. 7 b. 118. 196.131: in fol: JV. T. 
Praecedit V. T. tribus roll. 119. 197.132 : pars V. T., N. T. 120. 198. 
133: F. T. et N. T. 121. 199.134: V. T. et N. T. cum glossa. 122. 284. 
219: in fol: Evv. Estne Westcotti' 28 ? 123. 285.220: in fol: Evv 
cum glossa. 124. 286.221: in fol: Evv. Estne We.stcotti 29? 
125. 288.223: in 4: Evv. 126. 386— 387.321— 322: in fol, voll. 2 : 
1.2.3 loh a. g[. 127. 388—391.323—326: in fol, voll. 4: Inh c. gl. 

Cf autem haec serius accepta : 

Dunelm. cath. A. II. 1: saec. (XII? IX ?i, in fol, membr unc, 
Toll. 4, foil. 713: Biblia. Cf Thomas Eud, Codimim mss ecelesiae cathe- 
dralis Dunelmensis catalogus classicns, Diinelmiae a. 1825, pp. 9—12; — 
A. n. 2 : saec. XH ? IX ?, in fol, membr unc, foil. 294, coll. 2 : pars V. T., 
N. T.; — A. n. 3: saec. XIV, in fol, membr: Biblia; — A. U. 4: pars 
V. T., N. T. (?); — A. II. 15: Evv cum glossa; — [A. 11. 18: Mt Mc 
cum glossa; — A. II. 19: Paul c. gl.; — A. m. 25: Mt loh c. gl.; — 
A. IV. 8.10: Mt c. gl. ; 11.12: Mc bis c. gl. ; 13.14: Lc bis c. gl. ; 16: Toh 
c. gl.]; — A. IV. 8: saec. XIV, in 4, membr: Evv et Mc, parsKT. ; — 
A. IV. 15: saec. X (?), in 4, membr: loh; — A. IV. 30: saec. XV, in 8, 
membr: Biblia. 

.„„ Eboraci cathedralis 33.33. 

* in 4: V. T. et JV. T. Cf Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), 
tom. 2, p. 4 a. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1001 

..•,Q Etoniae collegii 1829.31. 

in fol: Bibliorutii quattuor exemplaria. Cf Catalogi (ut supra, 
p. 995, cod. G), torn. 2, p. 47a. 

.„„ Exoniae cathedralis s. Petri 2064.10. 
loU. 

2 roll, raut: Biblia. 

,„. Herefordiae cathedralis. 
181. 

saec.VIII — IX, mut: Evv; textus est bonae notae et 

versionis emendatae Hibei'iiicae. Facsimile iuvenitur apud 
Westcottum, cui est C Hie videtur esse 1797.205 in libro 
Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), laudato. 

132. 1G12.20: in fol: i¥i{ cum glossa. 1613.21: in fol: 3Ic 

c. gl. 1614.22: in 4: Zc c. g]. 1615.23: in fol: Zc c. gl. 1617.25: 
in fol: loh c. gl. 1618.26: in fol: Act c. gl. 1619.27: in fol: Cath 
Apoc c. gl. 1620.28: in fol: Act c. gl. 1621—1623.29—31: in fol: 
Paul c. gl. tria exemplaria. 1626.34: in fol: A'poc Cant c. gl. Cf 
Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), torn. 2, p. 43b. 

133. 1630.38: in fol: Biblia. 

134. 1631.39: in fol: Paul Cath. 

.OP Holkliamiae iu provincia Norfolcia. 

exemjilaria novem Bibliorum. Cf W. Roscoe, ,,Some account 

of the library at Holkham", Transactions of the rogal society of 

literature, vol. 2, pars 1 (Londinii a. 1832), p. 355.356 (352 — 379). 

.„/. Lambethae palatii archiepiscopalis. 

* saec. X, 16X11, membr, foil. 216, col. 1, 11. 20-25: 

Evv; nominatur Booh of Mac Durnan. Cf Bergerus, p. 390. 

.„_ Lichfeldensis cathedralis. 
\6i. 

saec. VII vel VIII: Mt Mc Lcl,\ — o,2; textus est 

versionis emendatae Hibernicae. „Book of St. Chad". 

Bentleii^2- Waste, est y. Scrivenerus edidit.^ Wordsw. L. 

138. Lincolniensis ecclesiae, saec. X: Act Apoc. Bentleii |. 

-oq Londinii collegii Gresham 2956.57. jtom. 2, p. 75 b! 

3ft cum glossa. Cf Catalogi (ut supi-a, p. 995, cod. 6), 

140. 2976.77: Biblia. 111. 2977.78: Biblia. 

^ Codec s. Ceaddae Latinus. Evangelia sss. 3Iatt/iuei, 3Iarci, 
Lucae ad cap. III. 9 coniplectens, circa septimum vel octavum saecuhim 
scriptus, in ecclesia cathedrali Lichjieldiensi servatus. Cum codice 
versionis Vulgatae Amiatino contulit, prolegomena conscripsit F. H. 
A. S. Cantab rigiae a. 1887, cum tribus tabulis. 



1002 IX. DE VERSIONIBUS. 

142. Londinii collegii Gresham 3083.184: pars N. T. (estne Lat?). 

143. 3100.201: Evv (Evl?). 

144. — — 3140.241: Biblia cum figuris. 

145. 3176.277 1 

146. 3192.293 

147. 3200.301 

148. 3211.312 

149. 3243.344; \Paul c. g\. 

150. — — 3275.376: lac c. glossa; — item 3276.377: Apoc 

... Londinii hospitii Lincolniensis 5776.1. j^. 179a. 

in fol: Biblia. Cf Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), torn. 2, 

152. 5577.2: in fol: Biblia. 



Bibliorum quinque exemplaria. 



Doleo, mihi pauca tantum volumiua e catalogis musei 
Britannici ad manum esse. Nonnulla de codicibus prae- 
stantioribus e libris vv. ell. Westcotti et Bergeri hausi. 



.-o Lond. mus. Brit. Cotton. Nero D. 4. 
" saec.VIII, 33.5X25.5, membr, foil. 258, coll. 2, 
11. 24, scriptura Anglo-Saxonica: Evv cum glossa inter- 
linear! Nortliumbrica. Dictus evangelia Lindisfarniana 
vel s. Cuthberti. Bentleii Y. G. Stevensonus et G. Waring 
ediderunt, The Lindisfarne and JRushtvorth gospels, voll. 4, 
Dunelmiae et Londinii a. 1854 — 1865. De Skeatii editione 
vide infra versionem Saxonicam, p. 1125. Cf Catalogue (ut 
p. 1003, cod. 160), p. 15a — 18a et tabulae 8 — 11, et v. 
cl. Bergerus (ut p. 994, cod. 5), p. 385. Wordsworthio Y. 

,,, — Otho C. 5. 

lo4. 

saec.VIII, laciniae foliorum 64: fragmenta Mt Mc; 

textus conmixtus Vulgatae purioris et familiae Hibernicae. 

Westcotto 4. Cf Catalogue (ut p. 1003, cod. 160), p. 20. 

Titus A. 22. 

in 4, membr, foil. 382: Biblia. Cf A catalogtce of the manu- 
scripts in the Cottnnian library deposited in the British museum, 
Londinii a. 1802, p. 515 a. 

156. — — Tiberius A. 2: saec. X, 23.7X17.5, membr, 
foil. 216: Evv; praebet lectiones multas veteres. Dicitur 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1003 

„Coronation Book". Bentleii E. Westcotto 20. Cf Cata- 
logue (ut infra, cod. 160), p. 35a — ^37a. 

157. Lond. mus. Brit. Cotton. Appendix 3: in fol, membr, foil. 86: 
Mt cum glossa. 

..^ Lond. mus. Brit. Egerton. 768. 

* saec. X, 27.5X17.5, membr, foil. 112, col. 1, 11. 24: 
Lcloh; insunt bonae lectiones. Westcotto 17. Cf Catalogue 
of ancient mss in the British museum. Part II. Latin, 
Londinii a. 1884, p. 33. 

873. 

'^^* saec. IX, 29.3X18.7, membr, foil. 149, col. 1, 11. 30: 
Ew; textus est bonae notae. In Germania scriptus. 
Westcotto 18. Lectiones selectae inveniuntur in Catalogue 
(ut cod. 160). 

160. — — Landsdown. 437: saec. XIV, in fol, membr: Bihlia. 
a A catalogue of the Landsdowne maimscripts in the British musextm, 
Londinii a. 1819. 

161. — — Landsdown. 438: saec. XIV, in fol, membr: Bihlia. 
Deest comma lohanneum lloli 5,7.8. 

162. — — Landsdown. 453: saec. XII, in fol, membr: Biblia. 
Comma lohannenm postea, manu tamen librarii ipsius, additum est. 

.,,o — — Harl. 46. 

in 4, membr: 3It Mc cum glossa; — item 50: in fol, membr: 
j¥c c. gl.; — item 234: in 4, membr: loh c. gl.; — item 276: 
in 4, membr: loh c. gl.; — item 2791: saec. XIII, in 4: 3It Mc 
c. gl.; — item 3136: saec. XII, membr: loh c. gl.; — item 3250: 
saec. XIII, membr: 3It c. gl. ; — item 3431: saec. XIII, membr: 
Mt c. gl.; — item 3653: saec. XIII, membr: loh c. gl. ; — item 3939; 
saec. XII, in 4, membr: loh. c. gl. Cf A catalogue of the Harleian 
mss in the British museum, Londinii voll. 1 — 3 a. 1808, vol. 4 
(indices) a. 1812. 

164. — — — 223: in 4, membr: Apoc cum comm Bedae. 

165. — — — 404: membr: jV. T. cum glossa. 

166. — — — 507: in 4, membr: Biblia. 

167. — — — 547: in 4, membr: Evv Ps Gallicanum. 

168. — — — 613: in fol, membr, sine capitum divisione: Biblia 
(Evv Ac C Ap P). 

169. — — — 659: in fol, membr: Paul cum glossa uberrima; — 
item 1524: in fol, membr: Paul c. gl. ; — item 3131: saec. XII, 



1004 IX. DE VERSIONIBUS. 

membr: Pa^d (etiam Laod) c. gl.; — item 3249: saec. XIV, membr: 
Paul c. gl.; — item 5140: saec. XII, in 4, membr: Paul c. gl. 

170. Lond. mus. Brit. Harl. 1023: saec. X— XII, 29X18.5, membr, 
foil. 146, col. 1, 11. 28, litt Hibernicis: Evv ; textus recensionis 
Hibernicae est. Facsimile apud Westcottum. Cf v. cl. Berger, 
Histoire de la Vulgate, Parisiis a. 1893, p. 387. 

171. — 1034: in 4, membr: Biblia (exc. Ps). 

172. — — — 1280: in 4, membr: Biblia (Ps Gallicanum); 1 loh 
5,7.8 in margine. 

173. 1287: membr: £t6Zia(exc.Ps);ordoestEvvCPAcAp. 

174. — — — 1297: membr: Biblia (Ps Gallicanum). 

175. — — — 1661: in 4, membr: Biblia. 

176. 1772: cf supra, p. 992, cod. harl. 

177. — — — 1775: cf supra, p. 988, cod. harl. 

178. — — — 1793: in 4, membr: Biblia (exc. Ps). 

179. — 1802: saec. X— XII, membr, 16.5X12.5, foil. 156, 

col. 1, 11. 25 — 30: Evv. In Hibernia scriptus. Bentleii W. Fac- 
simile apud Westcottum. Cf v. cl. Berger, Histoire de la Vulgate, 
Parisiis a. 1893, pp. 44 et 387. 

180. — — — 2351: in 4, membr, manu Gallica: Biblia. 

181. 2353: in 4, membr: Biblia. 

182. — 2442: saec. XIV, membr: Devt—Epp. 

183. 2786: saec. XIV: Biblia. 

2788. 

^^^' saec. VIII— IX, 36.5X24.5, membr, auro scriptus, 
foil. 208, coll. 2, 11. 32: E%w; textus est bonus. 

Bentleii M.,. Westcotto 6. Cf Catalogue of ancient 
mss in the British museum. Part II. Latin, Londinii 
a. 1884, pp. 22b — 24b et tabulae 39 — 41, et v. cl. Bergerus 
(ut supra, cod. 172), p. 387. 

2790. 

^^^' saec. IX, 32X22, membr, foil. 271, col. 1, 11. 22: 
Mvv; textus bonae notae. Westcotto 9. Cf Catalogue 
(ut cod. 186), pp. 24b — 25a et tabula 44, et v. cl. Bergerus 
(ut cod. 172), p. 388. 

— 2795. 

^^^^' saec. IX vel X, 27.5X21.2, membr, rubro scriptus, 
foil. 241, col. 1, 11. 21: Emj; textus recentior. Westcotto 10. 
Cf Catalogue (ut cod. 186), p. 31. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1005 

Lond. mus. Brit. Harl. 2797. 

saec. IX, 26X20, membr, auro scriptus, foil. 175, 
col. 1, 11. 25: Evv; textus serioris aetatis. Westcotto 7. 
Cf Catalogue (ut cod. 186), pp. 28.29, et v. cl. Bergerus 
(ut cod. 172), p. 388. 

188. — 2798.2799: saec. XII: Bihlia (Evv Ac C P Ap). 

185). 2803.2804: saec. XIII: Biblia; desunt Catli Apoc. 

190. — 2806: saec. XIV, in 8, membr: Biblia. 

191. 2807: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

192. — 2808: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

193. 2809: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

194. — 2810: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

195. — — — 2811: saec. XIV, in 4, membr: Biblia (in fine 
,, explicit biblioteca"). 

190. 2812: saec. XIV, in 8, membr: Biblia. 

197. 2813: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

198. ■ 2814: saec. XIV, in 8, membr: Biblia. 

199. — 2815: saec. XIV, in 12, membr: Biblia. (Evv vero 

est harmonia qnara dicunt). 
200. — — — 281G: saec. XIV, in 12, membr: Biblia. 

201. 2818: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

202 2819: saec. XIV, in 12, membr: Biblia. 

203. — — — 2820: saec. X, in 4, membr; pict: Evv. 

204. — — — 2821: saec. X, in 4, membr; pict: Ew. 

205. — — — 2822: saec. XIII, in 4, membr: Biblia. Comma 
lohanneum lloh 5,7.8 abest. 

206. 2823: saec. IX, 23.6X15.6, membr, 

foil. 150, col. 1, 11. 28: Evv; textus est bonae notae. West- 
cotto 11. Cf Catalogue (ut cod. 186), pp. 29b— 30a. 

207. — 2824: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

208. 2825: saec. XIV, in 4, meml)r: Biblia. 

209. 2826: saec. IX velX, 23.1X18.1, membr, 

foil. 150, col. 1, 11. 26: Evv; textus bonae notae. Bentleii 
H.,. Westcotto 12. Cf C'ata/o^rite (ut cod. 186), p. 32 b — 33 b. 

210. — 2827: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

211. 2828: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

212. — — — 2829: saec. XI, in 4, membr: Paul. Olim Conradi 
Peutinger. 

213. — — — 2830: saec. X, in 4, membr: Evv. 



1006 IX. DE VERSIONIBUS. 

214. Lond. mus. Brit. Harl. 2831: saec. XI, in 8, membr: Evv. 

215. 2832: saee. XIV, in 4, membr: Biblia. Abest 

1 loh 5,7.8. 

216. — 2833.2834: saec. XIII, in fol, membr: ^iWm (etiam 

Laod). Olim in eathedrali Andegavensi. jEvv, inest Laod). 

217. — — — 2836.2837: saec. XV, in fol, membr: Biblia (desunt 

218. — — — 2839.2840: saec. XV, in fol, membr: Biblia. 

219. — 3047: saec. XV, in fol, membr: Pa^d Oath. 

220. — — — 3252: saec. XIV, membr: 4ci Ca</4*-l;joc cum glcssa 
221. — 3438: saec. XIV, membr: Biblia. 

222. — — — 3815: saec. XV, membr: Biblia. 

223. — 4067: saec. XIV, membr: Biblia. 

224. — — — 4747: saec. XIII, in fol, membr: Evv. 

225. 4772.4773: saec. XIII, 51X37, membr: Biblia. 

Abest comma lohanneum 1 loh 5,7.8. Olim monasterii Mon,speliensis 
ordinis s. Francisci. Cf v. el. Bergerus (ut cod. 5), p. 388. 

226. 5367: saec. XIV, membr: Biblia. 

227. — • — — 5416: chart: loh. Bentleii y et a. 

228. — — — 7551: saec. VIII: fragmenta Lc Cath. 
229. „Royal" 1 A. XVI : saoc. XI: Act Epp Ajmc {'i); textus 

bonae notae. Westcotto 2'"'^ 

230. - - „Royal"l A. XVIII: saec. X, 25.6X18.1, membr, 

foil. 199, col. 1,11. 26-31: .E/vi'; textus praebetlectionesveteres. 

Codex AthelstaDi dictus. Olim Cautiiariensis. Bentleii O. 

Westcotto 13. Cf Catalogue (ut p. 1004, cod. 186), p. 37. 

„Royal" 1 B.VII. 

'^^^* saec. VIII, 27.8X21.2, membr, foil. 155, coll. 2, 
11. 28 — 32: Evv; textus optimae notae. Bentleii H. 
Facsimile apud Westcottum, cui 3 est, et in libro Cata- 
logue (ut cod. 186), p. 19b — 20a et tabula 16. 

231a. ^ " -^"y"'" 1 ^ 

saec. XII: a. 1254: Evv. Words worthio W. 

„Royal" 1 D. III. 

" ' saec. X, 32.5X21, membr, foil. 166, col. 1, 11. 24 
— 27: Evv; textu similis codici (1. B.VII). Westcotto 14. 
Cf V. cl. Bergerus (ut p. 994, cod. 5), p. 386. 

233. — — ,, Royal 1 D. IX: saec. XI: Evv ; textus est bonae notae. 
Canuti liber. Bentleii A. Westcotto 21. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1007 

Lond. mus. Brit. „Royal" 1 E. VI. 

^^^^' saec.VIII, 46.5X35, membr, foil. 77, coll. 2, 11. 42: 
JEvv; textus optimae notae, f'arailiae Britannicae. Bentleii P. 
Westcotto 2. Cf Catalogue (ut p. 1004, cod. 186), p. 20 b 
— 22b et tabulae 17.18. 

„Royal" 1 E. VII.VIII. 

'^'^^* saec. IX— X: Biblia (?). Bentleii R. Westcotto 2 ^^^^ 

236. „Iloyal" 2 A. XX: lectiones nonnullae ex Evv; textus 

bonus est. Westcotto 8. |lectiones multae veteres. Bentleii B. 

237. — — ,, Royal" 2 F. I: saec. XII: Paul cum comm; insunt 

Add. 5463. 

'^^^' saec.VIII, 35X27, membr, foil. 240, coll. 2, 11. 23 
txt: Evv; textus bonae notae. Bentleii F. Facsimile apud 
Westcottum, cui est 5, et libro Catalogue (ut p. 1004, 
cod. 186), p. 18a — 19a et tabula 7. Wordsworthii Bene- 
ventanus; cf eius N. T. fasc. 3, Le, p. 307. 

9381. 

^^^^' saec. X, 26X17.5. membr, foil. 141, col. 1, 11. 30.31: 
Em; praebet lectiones nonnullas singularis iugenii. Olim 
sancti Petrocii, Bodminae, in Cornulia regione Celtica. 
Westcotto 19. Cf Catalogue (ut cod. 186), p. 34a— 35a. 

10546. 

'■^^^' saec. IX, 50.5X36.5, membr, foil. 449, coll. 2, 11. 50: 
Bihlia (Evv Ac C P [Phil Thess Col Tim Tit Phm Hb] Ap) ; 
textus Alcuinianus. Dictus Caroli Magni. Olim in monasterio 
„Moutier-Grand-Val" prope Basileam. Cf Catalogue (ut 
cod. 186), pp. 1 — 4 b et tabulae 42.43; — v. cl. Bergerus 
(ut p. 994, cod. 5), p. 389. Wordsworthio K. 

11848. 

^^^^' saec. IX, 30X23.5, membr, foil. 219, col. 1, 11.23: 
Em; bene exaratus atque emendatus; textu similis codici 
158 (Cott. Tib. A. 2). Sententia v. cl. Bergeri erat olim 
sancti Cornelii Compendii. Westcotto 15. Cf Catalogue 
(ut cod. 186), pp. 26a— 28a; — v. cl. Bergerus (ut 
p. 994, cod. 5), p. 389.390. 



1008 IX. DE VERSIONIBUS. 

Lond. mus. Brit. Add. 11849. 
-^^' saec. IX vel X, 22X18, membr, foil. 183, col. 1, 
11. 25: -Etw; textus recentioris indolis. Westcotto 16. Cf 
Catalogue (ut p. 1004, cod. 186), p. 31b— 32 b. 

11852. 

'^"^^- saec. IX, 23.5X17, membr, foil. 215, col. 1, 11. 23 
— 25: Paid Act CatJi Apoc; textus est bouae notae. Cf 
V. cl. Bergerus, Histoire de la Vulgate, Parisiis a. 1893, 
p. 390. 

16410. 

" a. 1292, in fol, membr: pars V. T., N. T. 

245. — — — 16616: saec. XIII, in 4, membr : ilSfc cum glossa ; — 
item 16630: saec. XIII, in fol, membr: Act c. g\.; — item 16942: 
saec. XIII, in 4, membr: Paul c. gl.; — item 1C976 — 16978: saec. 
XIII, in 4, membr, voll. 3: Biblia c. gl.; — item 17378.17379: 
saec. XIII, in fol, membr, voll. 2: Evv c. gl. 

246. — 17182, foil. 100—175 (Wrigbt 530). 

a. 612 : Aphraati operum pars secunda. Inest fol. 175 fragm Latinum: 
saec. VI, 10.9X5.6, membr, 11.37^: Zc 12,23.24.32. Lc 12,23.24 
hoc loco damns. Cf Guilelmus Wright, Catalogue etc (ut supra, j). 826). 



ESCAET COEPUS 
QUAM UESTIME 



QUIA COMPLACU 
IT PATRIUESTRO 

[NTUM] CONSI I DARE [YOBIS PvEG] 

247. 17737.17738: a. circ. 1170, in fol, membr, vol]. 2: 

Biblia. 
248. 17739: saec. XIII, in 4, membr: Evv. 

249. — 17982: saec. XIII, in 4, membr, mut: Evv. 

250. — — — 18300: saec. XI, in 8, membr: Paul. Olim mona- 
sterii s. Georgenberg. 

251. — — — 18633: a. circ. 1300, in fol, membr: Apoc cum 
versione Gallica metrica et comm Gall oratione soluta. 

252. 18720: saec. XIV, in fol, membr: Biblia. 

253. — ■ 18860: saec. XIII, in 12, membr: Biblia. 

... 24142. 

254. 

saec. IX, 32.5X24.5, membr, coll. 3, 11. 62: non- 

nulla ex V. T., Evv Paul (Phm Heb) lac 1 Pet 1,1—4,3. 
Olim abbatiae sancti Huberti prope Leodicum. Affinis 
est bibliorum quos Theodulfi dicunt, cf v. cl. Leopoldus 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1009 

Delisle, Les bibles de Theodulfe, Parisiis a. 1879, p. 30; — 
Catalogue (ut p. 1003, cod. 160), pp. 5b — 8a; — v. cl. 
Bergerus (ut p. 994, cod. 5), p. 390. Wordsworthio H. 

255. Lond. mus. Brit. Add. 28107: a. 1097: Paul (?). 

250. _ bibl. Sionensis 4083.19: in 8: Biblia. 4096.32: 
Ew (Evl) Latiue? Cf Catalogi (ut p. 995, cod. 6), torn. 2, 
p. 107a. 

257. — ill aedibus lacobaeis (hodie in museo Britannico? Fortasse 
„Royar'?) 772i.2: finis V. T., N. T. Cf Cataloyi (nt p. 995, cod. 6), 
torn. 2, p. 239. 

258. — — 7725 — 7728. 3 — 6: Bihliorum quattuor exemplaria. 

259. — — 7 729.7: Evv charactere Saxonico. 

260. — — 7 730 — 7731. 8 — 9: Bibliorum duo exemplaria. 

261. — — 7732.10: Paul cum glossa. 7733.11: Evv c. gl. 
7734.12: Paul c. gl. , 

262. 7736.14: Evv. 

263. — — 7738.16: V. T., Evv c. gl. 7744.22: Mc Mt c. gl. 
7749.27: Lc loh c. gl. 7752.30: 3It c. gl. Cath. 7761.19: Evv c. gl. 

264. 77G3.41: Lc. 

265. 7764.42: Paul. 

266. 7 765.43: Jft ilfc c. gl. 7769.47: Evv a. g\. m2.b0: 

Act Epp c. gl. 7776 — 7778. 54 — 56: 3It loh Mc c. gl. 7782.60: 
Paul c. gl. 7788.66: Mt c. gl. 

267. 7766.44 ^ 

268. 7779.57 „.,,. ,, , . 

} : Bibliorum quattuor exemplaria. 

269. 7790.68 



270. — — 7791.69 

271. 7796.74: Lc loh Paul. 

^y^^j — societatis antiquariorum MS. 80. 

' saec. XIV, in fol, membr: V. T. et N. T. Cf [Henricus EUis,] 
A cWalogue of 3ISS in the library of the society of antiquaries of 
London, Londinii a. 1816. 

n-n Mancunii bibl. publ. 7149.4. 
2'io. ^ 

in 4: Biblia. 

274. 7150.5: in 8: Biblia. 

,^__ Naworthiae iu comitatu Cumbriae, comitis Carlioli 
■ 634.24. 

in 8: V. T. et N. T. Cf Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), 
torn. 2, p. 15a. 

TiscHENDORF, N.T. ed. 8. 65C 



1010 IX. DE VEESIONIBUS. 



,^^„ Norvici loh. Mori (hodie Bodl.? mus. Brit?) 9187.1. 

in fol, membr: Bihlia. 

-111. 9188.2: iu fol j 

278. — — 9189.3: in 4 ( membr: Biblicrian quattuor exem- 

279. 9190.4: in 8 | plaria. 

280. 9191.5: in 4 ' 

281. 9209.2.3: in 4, membr: Jit cum glossa. 

282. 9267.81 I 

283. — — 9272.86 / in fol, membr: Bibliorum tria exemplaria. 

284. 9294.108 J 

285. 9353.167: in fol, membr: pars ('. T. [X. T.?\ 

286. 9656.470: in 4, membr: Biblia. 

287. — — 9850.664: vetiist, in 8, membr: Evr. 
.^ Oxonii collegii Univ. MS. 20. 

saec. XIII, in 4, membr, foil. 593, coll. 2: V. T. et N. T. 

Cf Henricus O. Coxe, Catalogus codiciim mss qui in collegiis aulis- 

« 
que Oxoniensibus hodie adservantur. 2 partt. Oxonii a. 1852. 

289. — — MS. 58: saec. XIII, iu fol, membr, foil. 217: Evv. 

290. MS.106 : saec. XIV, in fol, membr, foil. 625 : V.T. etN. T. 

291. MS. 116: saec. XIII, in fol, membr, foil. 395: V. T. 

pars altera et N. T. 

^^„^ — collegii Balliolensis MS. 1. 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 392: V. T. Cexc Ps) et N. T. 

293. MS. 2 : saec. XIII, in fol, membr, foil. 523 : V.T. et N.T. 

294. MS. 241: saec. XII— XIV?, in fol, membr, foil. 190 

— 244: Act cum glossa. 

295. MS. 330: saec. XIII, in 4, membr, foil. 462: V.T.etN.T. 

296. MS. 348: saec.XIII, in4, membr, foll.538: T'.r.etiy^.T. 

297. MS. 351: saec. XIII, in fol, membr, foil. 404: V. T. 

et N. T. (Hebr Laod). 

;j„^ — collegii Mertonensis MS. 7. 

■ saec. XIII, in fol, membr, foil. 370: V. T. et X. T. 

299. MS. 206.207: saec. XIV, in fol, membr, foil. 653: 

V. T. et N. T. j7o/t cum ^ossa. 

300. MS. 211: saec. XIV, in fol, membr, foil. 139: Lc 

301. MS. 213: saec. XIV, in fol, membr, foil. 254: Evv. 

302. MS. 235 : saec.XIV, in fol, membr, foil. 448: F.r.etiV^.r. 

„^o — collegii Exoniensis MS. 5. 
303. ^ 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 333: V. T. et X. T. 

304. MS. 36: saec. XIII, in fol, membr, foil. 283: V. T. 

et N. T. (Evv Act Cath Apoc Paul). 



2. OCGIDENTALES. (1.) LATINAE. 1011 

o „ . Oxonii collegii Orielensis MS. 9. 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 461: T'. T. et N. T. 

306, MS. 7 7: saec.XIII, infol, membr, foll.3o9: F.r.etoN^r. 

307. MS. 78: saec. XIII, in fol, merabr, foil. 406: V.T.etN.T. 

„ — collegii Reginensis MS. 55. 

* saec. XIII, iu fol, inembr, foil. 568: T'. T. et N. T. (Evv 
Act Cath Paul Laod Apoc). 

309. — — MS. 70: .saec. XI Y, in 4, membr, foil. 626 : F.r. etiV".7". 

310. MS. 316.323: saec. XII, in fol, membr, foil. 257: 

Mt Mc Lc cum glossa. [Paul Cath. 

311. MS. 344: saec. XII, iu 4, membr: V. T. pars et 

312. MS. 358: saec.XIII, in4, membr, foil. 809: V.T.eiX.T. 

„.„ — collegii Novi MS. 1. 

■ saec. XIII, iu fol, membr, foil. 407: 1'. T. at N. T. 

314. MS. 2: saec. XIV, in fol, membr, foil. 340: V.T.eiN.T. 

315. MS. 3— 6: saec.XIII,infol, membr, voll.4: F.r.etiV^.2'. 

31(}. MS. 7: saec.XIII, in fol, membr, foil. 300: V.T.aiN.T. 

317. MS. 8—13: saec. XY, in fol, membr, voll. 6: T". T. 

et N. T. (Evv Paul Cath Act Apoc). 

318. MS. 26: saec. XIII, in fol, membr, foil. 224: Evv. 

319. MS. 27: saec. XIY, in fol, membr, foil. 189: Act 

Cath Apoc. 

320. MS. 28: saec. XIII, in fol, membr, foil. 135: Pa«^C'a//i. 

321. — — MS. 54 : saec. XII, in 4, membr, foil. 68 : loh cum glossa. 

322. MS. 55: saec. XII, in 4, membr, foil. 138: loli 

A-poc cum glossa. 

328. MS. 56: saec. XIII, in 4, membr, foil. 116: loh 

cum glossa, (Apoc ?). 

-J — collegii Liucoluiensis MS. Lat. 23. 

' saec. XIII, in fol, membr, foil. 554 : V. T. et N. T. 

325. MS. 24: saec. XIV, in fol, membr, foil. 404: F.r.etiV.r. 

„^^ — collegii Omnimn Auimarum MS. 1. 
326. 

saec. XIV, in 4, membr, foil. 37 2: V. T. (exc Ps) et iV^. T. 
(Evv Paul Act Cath Apoc). 

327. MS. 2: saec. XIV, in 4, membr, foil. 394: F.T.etiV^.2'. 

328. MS. 3: saec.XIII, in 4, membr, foil. 337: F.T.etiV^.T'. 

329. MS. 4: saec. ? , in fol, membr, voll.4, mut: V.T.f;\.N.T. 

330. MS. 5: saec. XIII, in fol, membr, foil. 198; loh Act 

Cath Apoc cum glossa. 

331. MS. 8: saec. XIV, iu fol, membr, foil. 247: 3It loh 

Paul Apoc cum glossa. 

65* 



1012 IX. DE VERSIONIBUS. 

332. Oxonii collegii Omniiim Animarum MS. 9 : saec. XI, in fol, 
membr, foil. 116: Paul cum glossa. 

,,00 — collegii beatae Mariae Magdalenae: MS. Lat. 1. 
saec. XIV, in 4, chart, foil. 492: V. T. et N. T. (Evv Paul 
Act Cath Apoc). 

334. MS. Lat. 2: saec. XIV, in 4, membr, foil. 574: V. T. 

et N. T. (Evv Act Cath Paul Apoc). 

335. MS.Lat.118: saec.XII, in fol, membr, foil. 1—32: PrtwZ. 

336. MS. Lat. 130: .saec. XIII, in fol, membr, foil. 269: 

Lc loll Mt Mc cum glossa. 

337. MS. 132: saec. XIV, in fol, membr, foil. 123: Act Cath 

Apoc cum glossa. 

^^18 — collegii Aenei Nasi MS. 1. 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 514: F. T'. et N. T. 

339. MS. 2 : saec. XIII, in 4, membr, foil. 762 : V. T. et N.T. 

340. MS. 3: saec. XIII, in 4, membr, foil. 357 : F.r.(excPs) 

et N. T. 

341. MS. 4: saec. XIII, in 4, membr, foil. 495: V.T. (excPs) 

et N. T. 

342. MS. 5: saec. XIII, in 4, membr, foil. 439: V.T.eiN.T. 

.j,o — collegii Corporis Christi MS. 1. 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 474: V. T. et N. T. 

344. MS. 2: saec. XIII, in fol, membr, foil. 368: V.T.QiN.T. 

345- MS. 3: saec. XIII, in 4, membr, foil. 447: V.T.etN.T. 

346. MS. 13. 14: saec. XVI, in fol, membr, foil. 530 : N.T. 

fEvv Act Paul Cath Apoc). 

347. MS. 122: saec. XI, 22X14.5, membr, foil. 117, col.l, 

11.31: Evv; textus Hibernicus. Bentleii C. Westcotto *. Cf v. cl. 
Bergerus (ut suin-a, p. 994, cod. 5), p. 399. 

0.0 — collegii sanctae Trinitatis MS. 20. 

saec. XI, in fol, membr, foil. 105: 3It lob Apoc cum glossa. 

349. MS. 24: saec. XIV, in 4, membr, foil. 329: F.T.etiV^.r. 

350. — — MS. 84: saec. XIII, in 4, membr, foil. 210: V.T.etN.T. 

cyj.. — collegii s. lohannis Baptistae MS. 4. 

saec. XIV, in fol, membr, foil. 524: V. T. et X. T. (Evv Paul 
Act Cath Apoc). 

352. MS. 8: saec. XIV, in fol, membr, foil. 299: lob Act 

Cath cum glossa. 

353. — — MS. 9: saec. XIV, in fol, membr, foil. 247: j&i'vcum glossa. 

354. MS. 29: saec. XIV, in fol, membr, foil. 478: r.7'.etA''.7'. 



2, OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1013 

355. Oxonii collegii s. lohannis Baptistae MS. 39: saec. XIV, in 
fol, membr, foil. 155: Mt Mc cum glossa. 

356. MS. 48: saec. XIII, in fol, membr, foil. 319: V. T. et 

N. T. (Evv Act Cath Apoe Paul). 

357. MS. 100: saec. XIII, in fol, membr, foil. 329: V. T. 

(exc. Ps) et N. T. (Evv Act Cath Apoc Paul). 

358. MS. 101: saec. XIII, in fol, membr, foil. 158: Mc Lc 

loll cum glossa. 

359. MS. 110: saec. XIV, in fol, membr, foil. 370: V. T. 

et N. T. 

3(50. MS. Ill: saec. XII, in fol, membr, foil. 113: iMt 

cum glossa. 

361. MS. 123: saec. XIV, in 4, membr, foil. 572: T'. T. 

et N. T. 

362. — — MS.l 29 :saec.XII, in fol, membr, foll.84:JoA cum glossa. 

363. MS. 193: saec. XIV, in 4, membr, foil. 374: V. T. 

(exc. Ps) et N. T. 

364. MS. 194: saec. XI, in 4, membr, foil. 65: Em. 

365. MS. 207 : saec. XIV, in 4, membr, foil. 642 : V. T. et N.T. 

— collegii lesu MS. 55. 

' ' saec. XIII, in fol, membr, foil. 644: V. T. (exc. Ps) et N. T. 

367. MS. 56: saec. XIII, in fol, membr, foil. 423: F.r.etiV^?'. 

368. MS. 59: saec. XIII, in 4, membr, foil. 497: V.T.&iN.T. 

369. MS. 91: saec. XIII, in fol, membr, foil. 346: r.r.etxV.T. 

usque ad 2 Cor 10,13. 

370. MS. 98: saec. XIII, in fol, membr, foil. 166 : loh ei Lc 

mut cum glossa, Mt 1,1 — 6,27. 

371. MS. 103: saec. XIII, in fol, membr, foil. 200: Mt Mc 

loh cum glossa. 

372. — — MS. 104: saec. XIII, in fol, membr, foil. 184: Evv. 

373. MS. 105 et 106: saec. XII, in fol, membr , foil. 220: 

Lc et Loh cum glossa. |glossa Loh. 

374. — — MS. 107: saec. XII, in fol, membr, foil. 143: J/« cum 

375. MS.108:saec.XII,infol,membr,foll.ll6:Jf<cumglossa. 

„^ . — collegii Wadliamensis MS. 1. 
' ^' a. 1244, in fol, membr, foil. 447 : V. T. et N. T. 

377. MS. 2: saec. XI, in 4, membr, foil. 130: Evv. 

378. MS. 9: saec. XIII, in 4, membr, foil. 446: V.T.&iN.T. 

— Bodl. Canonicianus MS. Lat. Bibl. 1. 

' ' saec. XIII, in 4, membr, foil. 252: Mt Mc Loh Lc Paul (Phm 
Hebr) Cath Act Apoc. 



1014 IX. DE VERSIONIBUS. 

380. Oxon. Bodl. Canonicianus MS. Lat. Bibl. 2: saec. XIII, in 4, 
niembr, foil. 163: ^I'v Apoc Act Cath Paul. 

381. 3: saec. XIII, in 4, menibr, foil. 419: V.T. et N.T. 

(Paul ante Act). 

382. — — — 4: saec. XIII, in 4, membr, foil. 175: Evv Act 
Cath Apoc Paul (Phni Hebr vid). 

383. 5: saec. XIV, in 4, membr, foil. 345: V.T. et N.T. 

usque ad Eph init. 
384. G: saec. XIV, in 4, membr, foil. 269: V.T.gXN.T. 

385. — 7: saec. XIV, in 4, membr, foil. 203: Evv Act 

Cath Apoc Paul Laod. 

386. — 8: saec. XIII, in 4, membr, foil. 271: N.T. (Evv 

Act Cath Apoc Paul) et multa ex V. T. 

387. ■ 10: saec. XIII, in 4, membr, foil. 409: V.T.eiN.T. 

388. 11: saec. XIII, in 4, membr, foil. 552: V.T.&iN.T. 

(etiam Laod). 

389. 12: saec. XIII, in 4, membr, foil. 448: V.T.^tN.T. 

390. ^ — 13: saec. XIV, in 4, membr, foil. Ill: Evv. 

391. 14: saec. XIV, in 4, membr, foil. 130: Act Paul 

Cath Apoc. 

392. 15: saec. XIII, in 4, membr, foil. 465: V.T.fiiN.T. 

393. 16:saec.XV, in4,membr, foll.l66:i\^. r.(ColLaod). 

394. 17: saec. XIV, in 4, membr, foil. 205: F. T. pars 

et N. T. 

395. 18: saec. XIV, in 4, membr, foil. 262: N.T. 

396. 19: saec. XV, in 4, chart, foil. 189: Evv. 

397. 21: saec. XIII, in 4, membr, foil. 562: F.T.etiV.Tl 

398. • 24. 25. 26: saec. XV, in 8, membr, foil. 592: Act 

Cath Paul (et. Laod) Apoc Mc loh. 

399. 31: saec. XV, in fol, chart, foil. 1-88: Pfa<7(Phm 

Hebrj Act lac. 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 250: Paul. 
saec. XIV, in fol, membr, foil. 394 : F. T. et N.T. 
a. 142 7, in fol, membr, foil. 372 : F. T. etN. T. 
saec. XII, in fol, membr, foil. 118: Paul; de- 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 160: Paul. 
41 : saec. XIII, in fol, membr, foil. 509 : F. T. etN.T. 
44b: saec. XIV, in 4, membr, foil. 491: F. T. 

saec. XII, in 4, membr, foil. 159: Evv. 
47 : saec. XIII, in 4, membr, foil. 460 : F. T. et .Y. T. 



400. - 





34 


401. - 


— — 


36 


402. - 


— — 


38 


403. - 





39 


sinit Hebr 


8, 8. 




404. - 


— — 


40 


405. - 





41 


406. - 


— — 


44 


et N. T. 






407. - 


— — 


46 


408. — 


— — 


47 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATI^'AE. 1015 



409. Oxon. Bodl. Canonicianus AfS. Lat. Bibl. 48: saec. XIII, iu 4, 
inembr, foil. 492: V. T. et N. T. 

410. 49: saec. XIV, in 4, membr, foil. 533 : V.T.eiN.T. 

411. — 50: saec. XIV, info], membr, foil. 27 7: 12 Proph 

1.2 Mace Evv Paul Act Cath Apoc. 

412. — 51: saec. XIV, in fol, membr, foil. 119: Evl\ 

413. 52: saec. XIII, in fol, membr, foil. 541 : V.T.etN.T. 

414. — — — 53: saec. XIV, in fol, membr, foil. 189: libri 
5 Salomonis Act cum glossa. 

415. 54. 55: a. 1425, iu fol, membr et chart, foil. 766: 

r. T. et N. T. 

416. — 56: a. 1265, in fol, membr, foil. 449: V.T.&iN.T. 

417. 57: saec. XIII, in fol, membr, foil. 494: F.T.etiV^.r. 

418. 59: saec. XIII, in fol, membr, foil. 503 : V.T.eiN.T. 

419. CO: a. 1178, in fol, membr, foil. 136; pict: Evv. 

420. 72: saec. XII, iu fol, membr, foil. 378: F.!r.(excPs) 

et N. T. (Apoc Act). 

421. — — — 74: saec. XV, in fol, membr, foil. 114: Pa«^ mut 
(Phm Hebr) Act Cath Apoc. 

422. — 76: saec. XII, in fol, membr, foil. 176: Pg N.T. 

423. 77: saec. XIV, in 4, membr, foil. 400: F. Z (excPs) 

et N. T. 

424. — 78: saec. XIII, in 4, membr, foil. 429: V.T.^tN.T. 

425. 79: saec. XIII, in 4, membr, foil. 485: V.T.atN.T. 

426. 80: saec. XIII, in 4, membr, foil. 426: V.T.&tN.T. 

427. 81: saec. XIV, in 4, membr, foil. 371: V. T. et 

N. T. (Apoc Paul). 

428. 82: saec. XIII, in 8, membr, toll. 125: Act irngm 

Cath fragm Apoc Paul (et. Laod). 

429. 83: saec. XIII, in 8, membr, foil. 428: V.T.eiN.T. 

430. — 84: saec. XIV, in 4, membr, foil. 416: V.T.eiN.T. 

431. 89: saec. XII, in 4, membr, foil. 231: Paul. 

432. — 92: saec. XIII, in fol, membr, foil. 492: F.T.etiV".?'. 

— bibl. Bodl. D'Orvillianus X. 1. (3, 23. 

in 8, membr: T'. T. et N. T. 



433. 
434. 



Bodl. IV. Laud. B. 516.35. 

\: Biblia. Cf CataUxji (ut supra, p. 995, cod. 6), torn. 1, 
p. 51. 642.161: pars V. T., {N. T.t ). 

435. C. 677.25: .V. T. 

436. 678.26: Blhlia. 

437. — 757.115: in fol: Biblia. 



1016 IX. DE VERSIONIBUS. 

438. Oxonii Bodl. IV. Laud. D. 810.43: Biblia. 

439. — 867.100: Act Apoc. 

440. E. 971.48: Evv. 

441. 979.56: in fol: N. T. 

— — — — 990.67, liodie ut videtiir Laud. 
44'2 
^^' Lat. 108. 

saec. IX, 26X20, membr, foil. 117, col. 1, 11. 21: 

Paul. Cf. V. cl. Bergerus (at supra, p. 994, cod. 5), p. 398. 

443. 1007.84: Paul. 

444. F. 1098.61: Evv. 

445. — — — — 1144.107: antiquus, in fol: Bibliu. 
446. G. 1191.26: N. T. 

447. — — — — 1221.56: Cath Paul cum glossa; — 1237.72: 
Lc c. gl.; — 1242.77: Cath c. gl. 

448. — — 1257.92: Cath Apoc cum glossa. 

H. 1315.92, hodie Laud. Lat. 102. 

449 

saec. X, 29.5X19, membr, foil. 210: Evv; textus 

praebet lectiones raultas Hibernicas. Cf v. cl. Bergerus 
(ut supra, p. 994, cod. 5), pp. 54 et 398. 

450. I. 1426.86: antiquus, in fol: Biblia. 

451. K. 1483.57 : Pa^d. 

452. v. Digb. 1610.9: Biblia. 

453. — — — 1752.151: Act cum glossa. 

454. 1830.229: Biblia. 

455. VI. Bodl. A. 1. 1848.9: Biblia. 

456. 1849.10: Biblia. 

457. 1850.11: pars T'. T., N. T. 

458. 1852.13 I 

459. — — — 1853.14 ! iu 8: Bibliorian tria exemplaria. 

460. 1855.16 I 

461. A. 2. 1858.1: in 8: Biblia. 

462. 1890.18: N. T. (Evv Ac C P [Col Laod] Ap). 

463. — — — A. 7. 1936.3: loh „iuxta earn translationem quam 
Augustinus exponit". 

464. B. 2. 1967.2: Biblia (Evv Ac C Ap P). 

465. — 1968.3: Biblia. 

466. — 1974.9: Evv ,,litt Saxonicis". 

467. B. 5. 2029.12 I 

4(jg_ _ _ 2031.14 / • Bibliormn tria exemplaria. 

469. 2032.15 . . j ... (etiam Laod). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1017 



470. Oxonii Bodl. YI. Bodl. B. 6.2044.12: Ew. 

471. 2055.9 I ^_. , , . 

,_.. / : Bbbhoni^m duo exempmria. 

472. 2050.10 / '- 

473. — C. 4. 2085.2: Paul cum comm. 

474. 2094.11: CaiA cum glossa ;— item C. 5. 2096.2: 

A2)oc c. gl.; — 2098.4: Paul c. gl.; — 2110.16: Act Cath c. gl. 
Apoc; — item C. 6. 2113.3: 3It Mc c. gl.; — 2115.5: 3It Lc e. gl.; 
2117.7: Mc Cath c. gl.; — C. 7. 2132.9: Lc loh c. gl.; — 2133.10: 
Act c. gl. Cath sine gl. Apoc c. gl. 

475. C. 7. 2125.2 



,_„ /unc: Evv duo exemplaria. 

476. 2126.3 ' 

477. D. 7.2238.2: 3It cum glossa ; — 2239.3: Cath 

Apoc c. gl.; — item F. 3. 2387.20: 3It c. gl. ; — item F. 11. 
2516.21: Lc c. gl.; — 2532.37: 3It Mc c. gl. 

478. F. 3. 2392.25: in fol: Biblia. 

479. F. 6. 2426.2427.7.8: Biblia (Ac C Ap P [Thess 

Col Tim Tit Phm Hebr] Evv) ; psalmi ex duplici versione. Hie 
codex videtur esse hodie Auct. E. infra 1 et 2: 52.3X35.7, membr, 
voll. 2, foil. 315 et 316. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, 
cod. 5), p. 399. 

480. F. 11. 2519.24: ^t6/m(EvvP [Phm Hebr] AcCAp). 

481. • — — 2571.76: OUh Apoc cum glossa. 

482. — — — super D. 1. Art: 2629.30: Lc loh cum comm; — 
item 2687.88: loh c. comm. 

483. — — — — 2638.39: antiquus: Apoc cum comm. 
484. 2065.66: Biblia. 

485. 2682.83: Biblia. 

486. — 2698.99: antiquiss.: Evv. 

487. 2700.101: antiq.: Biblia (Evv Ac C P [Col 

Laod . . . Phm Heb] Ap); abest 1 loh 5,7.8. 

488. — — 2703.104: antiq.: Biblia; Ac post P. 

489. 2719.120: Evv. 

490. in archivo A. 2991.2: pict: Apoc (Lat?). 

491. 3050.3051.61.62: Bibliorum duo exemiilaria. 

492. ■ 3075.86: pict: Ajyoc. 

VIL Selden. sup. 3418.30. 

"^^ saec. VIII, 22.5X18, membr, foil. 107, col. 1, 
n. 24 — 26: Ad. Facs apud Westcottum. Cf v. cl. Bergerus 
(ut supra, p. 994, cod. 5), p. 398.399. (3394.6: Evv Lat?). 

494. VIII. 3497.7: Biblia. 

495. 3551.61: Mc Lc cum glossa: — 3895.15: Lc c. gl. 



1018 IX. DE VERSIONIBUS. 



496. Oxonii Bodl.VIII 3559.69: Apoc. 

497. 3563.73 

498. 3564.74 

499. — — — 3587.121: in 8 ' : Bibliorinn qwinqne exemj)}ariei. 

500. — 3G11.145: ant. 

501. 3700.234 

3946.14 sive Auct. D. 2. 19. 

502 

■ saec.VIII, mut: Evv cum glossa Northumbrica inter- 

lineari; desunt Lc 4,29 — 8,38; textus est emendatus 
Hibernicus. Nominatur Gospels of Mac JRego/ vel codex 
Rushworthianus. Bentleii x- V. cl. I. StevensonusMectiones 
varias edidit, sed noii accurate excerpsit, melius, ut videtur, 
W. W. Skeat in evangeliorum Saxonicorum editione Canta- 
brigiensi, 1887 [sic], 1871, 1874, 1878. Wordsworthio 
R, in cuius usura contulerunt vv. ell. (Wordsw. ipse) 
I. Johnson, G. M. Youngman. 

503. 4047.22: Biblia. 

504. 4053.28: in 8 | 

505. — — — 4086.61: in 4 / : Bihliorum tria exemplaria. 

506. 4089.64 I 

507. 4096.71: Evv. 

508. ■ 4100.75: infol: Bihlia. 

509. X. Mareschall. 5275.43: in4: £'OT.4c<Jaci.^.^/oA/M<Z. 

,.„ — — Rawlinson 1C7. 

' saec.VIII, 32X24.5, membr, foil. 106, col. 1, 11. 22. 
Cf V. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 399. 
511. — mus. Ashiuoliani 8187: a. 1499, in 8, membr: Biblia. 
,)12. — — 8197.753: membr; pict: Apoc. 

Salopiae (urbis?) 4009.5. 

Luc. Cf Catcdogi (ut supra, p. 995, cod. 6), p. 104 a. 

514. 4013.9: in fol : 3It loh. 

515. 4015.11: Apoc. 

516. 4022.18: Biblia mut (N. T. ?). 

517. 4027.23: Biblia. 



^ Stevenson, The Lindisfarne (St. Cuthbert) gospels etc, Dunelmiae 
et Londinii a. 1857 et postea; cf Westcottus (ut supra p. 949, adn. 1), 
p. 347 5*" et adn. a, cui est d. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1019 

-,o Sarum cathedralis 949.23. 

Bibhorum duo exemplaria. Cf Oitalogi (iit supra, p. 995, 
cod. 4), torn. 2, p. 24b. 

519. 956.30: AiJoc. 

520. ■ 959.33: fragni V. T. et N. T. 

521. 998.72: Evv. 

-rtrt Silso in comitatu Bedford, Antonii com. Kantii 1. 

522. ' 

Biblia. Ct Catalog i (ut suj^ra, p. 995, cod. 6), torn. 2, 

p. 391a. 
_t^„ Stonyhui'stii sancti Cuthberti. 

saec.VII: loh; textus optimae uotae cunsentit ^ae- 
pissime cum am et Lindisfarniano. Suspicatus est v. cl. 
Hortius codices Stonyhurstianum et Lindisfarnianum ex- 
scriptos esse ex altero duoriim codicum Amiatini parium, 
qui adfixti eraut in ecclesiis duorum monasteriorura 
Ceolfrido carissimorum, et qui sine dubio perierunt quo 
tempore Dani Angliam spoliaverunt. Repertus anno 1105 
in tumulo sancti Cuthberti; facsimile apud Westcottum 
(ut supra, p. 949, adn. 1 ), cui est 30. Wordsworthio est 
S, qui contulit a. 1879. 
-,-,. Stow-Langtoft in comitatu Suftblciae, viri Symonds 

d'Ewes 9886.26. 

Biblia. Cf Catalogi (ut p. 995, cod. G), p. 386a. 

525. — — 9969.109: 3It Mc cum glossa. 

526. — — 10038.178: exemplar vetu.stissimum : Biblia. 

^o„ Sussexianus MS. Lat. 1. 

' saec. XII vel XIII, 28.7X18.7, membr, foil. 337: V. T. et 
]\. T. Ordo est Evv Ac C P (Phm Heb) Ap. Cf Thomas losephus 
Pettlgrew, Bibliotheca Susse.riana. A descriptive catalogue . . . vol. 1, 
par.s 1, Londinii a. 1827. 

528. — MS. Lat. 2: saec. XII vel XIII, 18.7X11.2, membr, 
foil. 348, coll. 2 : V. T. et N. T. Ordo est Evv Ac C P (Laod exstat post 
Col; Phm Heb) Ap. 

529. — MS. Lat. 3 : saec. XII vel XIII, 22.5 X 15, membr, foil. 398, 
coll . 2 : T'. T. et N. T. 

5?}0. — MS. Lat. 4: saec. XII vel XIII, 20 X 12.5, membr, foil. 513, 
coll. 2 : r. T. et iV. T. ; inest 4 Esr. 

531. — MS. Lat.5: saee.XIIvelXIII, 27.5X18.7, membr, foil. 482, 
coll. 2 : V.T. et N. T. 



1020 IX. DE VERSIONIBUS. 

532. Sussexianus MS. Lat. 0: saec. XII vel XIII, 26.2X17.5, 
membr, foil. 521: V. T. et iV^. T. Olim Caesaris de Missy, ,, Codex 
MS. D" (cf supra, p. 473, cod. 44). 

533. — MS. Lat. 7: saec. XIII, 20.6X13.1, membr, foil. 318: 
V. T. et N. T. 

534. — MS. Lat. 8: saec. XIII, 15.GX 10, membr, foil. 622, coll. 2: 
V. T. et N. T. Ordo ut 528 (cod. 2). 

535. — MS. Lat. 9: saec. XIII, 15.6X10, membr, foil. 651: V.T. 
et N. T. et N. T. 

536. — MS. Lat. 10: saec. XIII, 18X11.8, membr, foil. 490: V.T. 

537. -- MS. Lat. 11: saec. XIII vel XIV, 47.5X32.5, membr, 
foil. 327, coll. 2: V.T. et N. T. cum comm. Ordo est Evv P (Phm 
Heb) Ac C Ap. Olim Trotteri Brockett. 

538. — MS. Lat.l2: saec. XIV, 18.7 X 12.5, membr, foil. 513, coll. 2 : 
V. T. et N. T. Ordo ut in 537 (cod. 11). 

539. — MS. Lat. 13 : saec. XIV, 35 X 22.5, membr, foil. 500, coll. 2 : 
V. T. et N. T. Ordo est Evv P (Phm Heb) Ac C Ap. 

540. — MS.Lat.l4: saec. XIV, 35X23.7, membr, foil. 647, coll. 2: 
V. T. et N. T. Ordo est Evv P (Phm Heb) Ac C Ap. Mann lustini 
(iussu? magistri Stephani de civitate Therm . . .). 

541. — MS. Lat. 15: saec. XV, 50X33.7, membr, foil. 389; pict: 
V. T. et N. T. Ordo est Evv P (Phm? Heb) Ac C Ap. In Gallia 
videtur scriptus. 

542. — MS. Lat. 16: a. 1419, 45X31.2, membr, voll. 4, foil. 189. 
190.178.155: V. T. &t N. T. Scriptus in vico „Wyk de Duurstede" 
in provincia LTltraiectina. 

543. — MS. Lat. 38: saec. XI], 26.2 X 18.7, membr, foil. 191 : £'to. 

544. — MS. Lat. 39: saec. XIV, 22.5X17.5, membr, foil. 214: Evv. 

545. — MS. Lat. 40: saec. XIV, 32.5X21.2, membr, foil. 218: Evv 
cum glossa. 

546. — MS. Lat. 41 : Lc ; — 42: Act; — 43.44: Paul bis; — 45: 
Cath, libri cuncti cum glossa. 

I" 17 Vigorniae cathedralis 837.162. 

in fol: V. T. et N. T. Cf Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), 
torn. 2, p. 20 b. 

-^o Westirionasteriensis ecclesiae 1265.175. 

V. T. &iN T. Cf Catalogi (ut supra, p. 995, cod. 6), torn. 2, p. 29. 

549. 1266.176: V. T. et N. T. 

550. 1285—1290.195—200: incertus sum horum codicum, 

utrum textum an glossam solam contineant: insunt Matt, Matt Mc, 
Lc, Act, Apoc Epp Act, Apoc. 



2. OCCIDEXTALES. (1) LATINAE. 1021 

..^ Wintoniae cathedralis 1322.2. 

B'lhlid. C( Catalog i (ut supra, p. 995, cod. 6), torn. 2, p. 30a. 
Addantur hoc loco codices nonnulli olim in biblio- 
thecis privatis Angliae positi. 

552. lohannis Ayres Londinensis 7132.7133.1.2: in fol, 
voll. 2: Biblia. Cf Catalogl (ut cod. 551), torn. 2, p. 222a. 

553. — Tl.'iT.e: in 8: £ibli<t. 

554. Ricardi Brideoake in comitatu Oxoniensi 4036.2: 
in 4: Biblia. Cf Catalogi, torn. 2, p. 104 b. 

555. — 4037.3: in 8: Biblia. 

556. Robert! Burscough Totoniensis 7620.1 : Bihliorum 
exemplaria duo. Cf Catalogi, torn. 2, p. 232a. 

557. Gualteri Chetwyndi de Ingestria in comitatu StafFor- 
diensi 4063.21: in 8, membr: Biblia. Cf Catalogi, torn. 2, 
p. 105b. 

_»y Basilii comitis Denbigh 1472.10. 

in fol, membr: Apoc cum versione Gallica metrica, item 
paraphrasi Gallica. Cf Catalogi, tom. 2, y>. 36a. 
. Thomae Gale (hodie Bodleianus?) 6022.188. 

membr: Biblia. Cf Catalogi, pp. 189 — 191. 

560. — 6023.189: in fol: Biblia. 

561. — 6024.190: in 8, membr, voll. 3: Biblia. 
562. 6028.194: membr: Lc (Lat?). 

563. 6091.257: in fol, membr; pict: Biblia. 

564. 6119.285: in fol, membr: Biblia. 

565. lohannis Hobii 3792.1 : Lc cum glossa. Cf Catalogi, 
tom. 2, p. 97. 

566. — 3811.20: in fol, voll. 2: Biblia. 

.,._ Abraami Selleri 3771.2. 

Paul cum glossa. Cf Catalogi (ut sujjra, p. 995, cod. G), 
tom. 2, p. 96. 

568. Caroli Theyeri in comitatu Glocestriensi 6388.18: 
3It Mc cum comm. Cf Catalogi, torn. 2, p. 198b. 

569. — 6403.33: Paul cum cat. 

570. — 6432.62: Biblia eitm psalterio duplici. 

571. — 6433.63: Evv. 

572. — 6438.68: Biblia. 

573. — 6450.80: Biblia. 



1022 IX. DE VERSIONIBUS. 

574. Caroli Theyeri in comitatu Glocestriensi G459.89: J/c cum 
glossa. 6465.95: /oA c. gl. 6466. 9G: Zc c. gl. 6469.99 : ,-lc< c. gl. 
6497.127: Mt c. gl. 6513.143: Paul c. gl. 

575. — 6462.92: Biblia. 576. — 6484.114: Bibiia. 
577, _ 6492.122: Biblia. 578. — 6523.153: Paul. 

579. — 6545.175: Biblia (Laod; desunt Ps). 

580. — 6549.179: Biblia. 581. — 6675.305: Biblia. 

582. Radulphi Thoresby de Leeds 7564.1: Biblia. Cf 
Catalogi, torn. 2, p. 229a. 583. - 7588.1: Biblia. 

584. Thomae Wagstafie: 3462.1: autiquissimiLS, membr: 
Biblia (Evv Ac Ap C P). Cf Catalogi, torn. 2, p. 85 a. 

585. Henriei WorseleyLondiniensis: 6945.97: in 8, membr: 
Biblia. Cf Catalogi, torn. 2, p. 214b. 

586. Rieardi Wroe Mancuniensis 7154.3: in 4: Biblia. 

587. — 7155.4: in 8: Biblia. 

588. — 7158.7: iu 8, ,,maiusculo charactere" : Biblia. 



589. 



Austria. 

Monasterii Admont in Stiria MS. 568. 

saec. XIV, memhr: loh cum glossa. Cf Gustav Haenel, 
„Ungedruckte Handschriften-Kataloge" in actis Archiv fiir Philo- 
logie imd Paedagogik, Lipsiae a. 1840, vol. 6. p. 432. 

590. Cremifarensis: saec. VIII, 31X20, membr, foil. 331, 
coll. 2, 11. 23, litt unc: Evv. Cf v. cl. Arnethus (ut infra, 
p.l027, cod. 698), p.l07 — 113, et Weissbrodt. (ut cod. 607). 

591. Cremifarensis: saec. IX, membr: Evv. Cf v. cl. 
Arnethus (ut cod, 590), p. 1 1 3 seq. 

. -, Cremsirii bibl. archiepiscopalis MS. Lat. 1. 

'^ "' saec. XIV, in fol, membr, foil. 387, coll. 2: Biblia. In 
Burgundia fortasse scriptus, fuit hie codex ,,claustri beate Eliza- 
beth ord. frat. minorum de laurino" (prope Raab), unde anno 1450 
Augustinus episcopus laurinensis codicem mutuo accepit. Anno 
1595 donavit Fr. Matthias Borhy, minister provinciae Hungariae 
s. Mariae, codicem Petro Zokoly de Szokol. Anno 1740 ex urbe 
Glacio pervenit codex donatione comitis de Waldstein, affinis lacobi 
Ernesti episcopi Olomucensis, ad bibliothecam Cremiriensem. Cf 
V. cl. B. Dudik, Bibliothek unci Archiv im fiirsterzbisch'df lichen 
Schlosse zu Kremsier, Vindobonae a. 1870, p. 44 — 46. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1023 



, Monasterii s. Floriani MS. XI. 1. 

vO« 

saec. XI, in fol, membr, foil. 358, coll. 2: pars V. T., Apoc 
Cath Act. Cf V. cl. Albinus Czerny, Die Handschriften der Stifts- 
bibliothek St. Florian, Lentiae [Linz], a. 1871, p. 1. 

594. — XI. 5: saec. XV, in fol, membr, foil. 242, coll. 2: 
V. T. et N. T. (Evv Act Cath Apoc Paul). 

595. — XI. 10: saec. XIV, in fol, membr, foil. 421, coll. 2 : 
V. T. et N. T. 

596. — XI. 34: saec. XVI, in 8, chart, foil. 294: Evv cum 
glossa (loh glossam desideratur). 

597. — XI. 40: saec. XIV, in fol, chart, foil. 1 — 84: Evv. 

598. — XI. 47: saec. XV, in fol, chart, foil. 181 — 330: N.T. 

599. — III.l:saec.XI,infol,membr, foll.llO:^yt;. Czerny, p.238. 

600. — III. 221: saec. XIV, in fol, membr, foil. 499, coll. 2: 
V. T. et N. T. Czerny, p. 246. j V. T. et N. T. 

601. — III. 222: saec. XIV, in 4, membr, foil. 516, coll. 2: 

602. — in capsa 13 et 14: saec. IX, in 4, membr, foil. 4: 
ifc 12,21 — 13,12 et fragm Apoc ex capp 18—20. 

/.Ao Osseci in coenobio Cisterciensi (hodie ?). 
oOo. 

saec. ? : N. T. Cf Bohuslaus Balbinus, Bohemia docta. Opus 

posthumum editum ab Raphaele Ungar, pars 3, Pragae a. 1780, p. 205. 

Bibliotheeae Bohemicae a Balbino in hoc libro descriptae conti- 

nuerunt sine dubio codices bibliorum Latinorum; quot bibliotheeae 

hodie permaneant, nescio. 

i'i\i I*^^tini musei nationalis, olim lankovichii. 
saec. X, in 4, membr: Apoc cum comm.*^ 

605. : saec. XII, in 4, membr: V. T. et N. T. Haenel. 

p. 594.595. 
606. — — : saec. XIV, in fol, membr: Cath. Haenel. p. 597. 

„„„ Vindobonae bibl. caes. 383. 
bO<. 

saec ? , membr: fragm Evv. Cf W. Weissbrodt, De codice 

Cremifarensi millenario et de frofjmentis evangeliorum Vindobonen- 
sibus n. 883 (Salisb. 4OO) Norimbergensibus n. 27933 commentuti.o. 
Panic. I [Index lectionum Lycei Hosiani], Brunsbergae 1887. 

608. 448: foil. 82 — 119: Mt 1,1 — 8,16 cum glossa; — 

1055: Cath c. gl.; — 1081: 3fc Lc c. gl. ; — 1082.5: 3It c. gl.; — 

^ Cf Gustavus Haenel, ,,Ungedruckte Handschriften-Kataloge" 
in actis Archiv fur Philologie und Paedagngik, Lipsiae a. 1837, 
vol. 5, p. 591 — 639, in primis p. 592. 



1024 IX. DE VERSIONIBUS. 

1085: Bibliii c. gl.; — 1086.3 et 6: Apoc Cathc.gl.; — 1090: Mt 
c. gl.; — 1091 et 1092: loh bis c. gl.; — 1098: Lc c. gl. ; — 
1099: Paid c. gl.; — 1102: Paul c. gl. ; — 1103: Oath c. gl.; — 
1108.1109: loh bis c. gl. ; — 1121: Apoc c. gl. ; — 1126: Apoc 
c. gl.; — 1128: Apoc c. gl.; — 1157: Apoc c. gl.; — 1195: Rom 
—iCor 3,13 c. gl.; — 1197: 3Il Lc c. gl. ; — 1214: Lc c. gl.; 

— 1226: Apoc c. gl.; — 1236*: Lc c. gl.; — 1237: loh c. gl.; 

— 1239: Paul C'ath c. gl.; — 1246: Act c. gl.; — 1251: Cath 
c. gl.; — 1252: Mc c. gl.; — 1256.1257.1259.1260: Paul c. gl. 
quattuor esemplaria; — 1267: Mt c. gl.; — 1268: Paul c. gl.; — 
1271.1272: Cath c. gl. duo exemplaria; — 1273.1275: Paul c. gl. 
duo exemplaria; — 1274: Mc c. gl. ; — 1277: 3U Lc c. gl.; — 
1279: loh c. gl.; — 1280: Apoc lac c. gl ; — 1283 : Loh c. gl.; — 
1307: Mt c. gl.; — 1367: Cath c. gl. (bis); — 1374: Paul c. gl.; — 
3615: Evv c. gl.; — 4869: Paul c. coram.; — 15419.3: Apoc c. gl. 
Cf Tabulae codicum mss praeto- Graecos et orientales in bibliotheca 
Pulatina Vindobonensi asservatorum, Vindobonae a. 1864ss.; cf etiam 
Michael Denis, Codices mss theologici bibliothecae Palatinae Vindo- 
bonensis Latini . . . , Vindobonae a. 1793. jmembr: Act. 

609. Vindobonae bibl. caes. 497: foil. 1 — 24: saec. XIII, in 4, 

610. 502: fol unum: saec. VIII: Jo/i 19.27-20,11. 

611. 732: foil. 64—11(3: saec. IX, in fo], membr: 

Rom 1 Cor 2 Thess Plvni. 

612. — — 737: foil. 92—150: saec. XIII, in fol, membr: 
2 Cor — £Thess. 

613. — — 751: foil. 78 — 128: saec. X, in fol, membr: 
Act lac 1 Pet. 

614. 859: fol imum: saec. VIII: 1 Cor 14,28 ss. 

903. 

^^^- saec. VI, in fol, membr, foll.82: 1 Cor l,14-PAmBe6. 

616. 949: folia duo: saec. X ? : Mt 26,34—49 

3Ic 16,1—8. 

617. 971: fol unum: saec. X ? : ic 1,62—2,4. 

618. 989: fol unum: saec. IX: i?om 2,9 — 19. 

619. 1 089 : saec.XIV, in 4, membr, foil. 369 : pars V. T., N. T. 

620. 1094: saec. XIV, in 4, membr, foil. 473: Biblia. 

621. 1095: saec. XIV, in 4, membr, foil. 480: Biblia. 

622. 1096: saec.XIV, in 4, iuembr, foil. 319: Biblia. 

Insunt versus Theodulfi Aurelianensis. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1025 

623. Vindobonae bibl. caes. 1097: saec. XIII, in 4, membr, 
foil. 100: Biblia. 

624. 1101: saec. XIV, in 4, membr, foil. 599: Biblia. 

625. ■ 1105: saec. XIV, in 4, membr, foil. 499: ^tm'aexc.Ps. 

626. — — 1111: saec. XIII, in 4, membr, foil. 380: Biblia. 

627. 1113.3: saec. XII, in 4, membr, foil. 64 — 168: Evv. 

628. 1115: a. 1247, in 4, membr, foil. 582: Biblia. Manu 

Henrici de Nemosio. 

629. 1119.4: saec. XIV, in 4, membr, foil. 325: Biblia. 

630. 1120: saec. XIV, in 4, membr, foil. 496: Biblia. 

631. 1122: saec. XIV, in 4, membr, foil. 453: Biblia. 

632. 1123: saec. XIV, in 4, membr, foil. 411: Biblia. 

633. — — ■ 1124: saec. XIII, in 4, membr: pars V.T., Paul Cath. 

634. 1125: saec. XIV, in 4, membr, foil. 717: Biblia. 

635. 1127: saec. XIV, in 4, membr, foil. 509: Biblia. 

636. 1131: saec. XIV, in 4, membr, foil. 101: Mt 1,1—2,20 

Lc 10,19^ — fin loh frag Rom et 1 Cor. 

637. 1135: saec. XIII, in 4, membr, foil. 344: Biblia. 

638. 1136: saec. XIV, in 4, membr, foil. 393: Biblia. 

639. 1137: saec. XIII, in 8, membr, foil. 160: iV". T. 

640. 1138.1139.1142.1143: saec. XIV: Bibliorum qa&iixxor 

exemplaria. 

641. — — 1141.1144: saec. XIII: Biblioru7n duo exemplaria. 

642. 1 145 : saec. XIII, in 4, membr, foil. 275 : pars V. T., N. T. 

643. — — 1146: saec. XIV, in 4, membr, foil. 1 — 7: Apoc. 

644. 1148. 1149. 1150.1151(XIII). 1155. 1156: saec. XIV 

(XIH): Bibliorum sex exemplaria. 

645. 1153: saec. XIV, in 8, membr, foil. 103: iV. T. 

646. — — 1163: saec. XII, in 8, membr, foil. 116: Paul. 

647. 1167.1168: saec.XI, 54X35.5, membr, foll.l71,colI.2, 

11. 53 : V. T., N. T. Cf v. cl. Bergerus, p. 421. 

648. 1174: a. 1333, in fol, membr, foil. 280: N. T. 

649. 1178: saec. XIV, in fol, membr, foil. 134: .V. T. 

650. 1181: a. 1443, in fol, membr, foil. 435: Biblia. 

651. — — 1182: a. 1368, in fol, membr, foil. 191: Evv litt aur. 

652. 1184:saec.XV, infol, membr, foll.299: pars F. 7'.,i^.r. 

653. 1189: saec. XIV, in fol, membr, foil. 370: Biblia. 

654. - - 1190- 

saec. IX, 3.0.5X27..5, membr, foil. 292, coll. 3, 

11. 50 — 60: Biblia. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, 

cod. 5), p. 421. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 66C 



1026 IX. DE VERSIONIBUS. 

655. Vindobonae bibl. caes. 1191: saec. XIV, in fol, membr, 
foil. 522: Biblia. 

656. 1192: saec. XIV, in fol, membr, foil. 64: pars T\r.,CV/«A. 

657. — — 1193: saec. IX, in fol, membr, foil. 128: Em. 

658. 1194: a. 1472, in fol, membr, foil. 419: Biblia. 

659. 1196: saec. XV, in fol, membr, foil, 494: Biblia. 

660. — — 1202: saec. XV, in fol, membr, foil. 191: Dan 12 Proph 
Evv Paul Act Oath Apoc. 

661. — — 1203: saec. XIV, in fol, membr, foil. 319: pars 
V. T., N. T. 

662. 1211: saec. XIV, in fol, membr, foil. 449: Biblia. 

663. 1213: saec. XII, in fol, membr, foil. 150: Evv. 

664. 1215: a. 1394, in fol, membr, foil. 265: Biblia. 

665. 1217: a. 1434, in fol, membr, foil. 367: Biblia. 

666. 1221: saec. XIII, in fol, membr, foil. 317: pars 

V. T., N. T. (?). 

667. — — 1222: saec. XV, in fol, membr, foil. 443: Biblia. 

668. 1223: saec. XV, in fol, membr, foil. 476: Biblia. 

, 1224. 

saec. VIII, in fol, membr, foil. 205; pict: Evv. 
670. 1228: a. 1460, in fol, membr, foil. 409: Biblia. 

«71. - - 1229- 

saec. IX, in fol, membr, foil. 196: Evv. 

672. - - 1234. 

saec. IX, in fol, membr, foil. 223: Evv. 

673. — — 1238: saec. XIV, in fol, membr, foil. 374: pars 
V. T., N. T. 

674. — — 1241: saec. XIV, in fol, membr, foil. 363: Biblia. 

675. 1244: saec. XIII, in fol, membr, foil. 192: Evv. 

676. 1253: saec. XIV, in fol, membr, foil. 430: Biblia. 

677. 1263: saec. XIV, in fol, membr, foil. 104: Evv. 

678. 1270: saec. XII: frgm Evv. 

679. — — 1324: saec. XII, in 4, membr, foil. 141: Apoc cum 
comm. 

680. 1490: saec.?, in fol, membr, foil. ? : J/;- 20,1— 16 

5,43—6,4 i Cor 10,2— 4 .2 Cor 11,19— 25. 

681. 2206: saec.?, in 4, membr, une, foil. 2 (?): frgm 

Evv. — 2502 : frgm {N. T. ?). 

682. - - 26< a- ^ ^ 

saec. VIII, in fol, membr, fol. 1 : frgm 1 Cor. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1027 

683. Vindobonaebibl.caes.SllO: saec?,infol,foll.2 (?): {rgmLc3Cor 

684. ■ 3690: saec. XY, in fol, chart, foil. 281: N. T. 

685. ■ 3698:a.U10,infol, chart, foil. 334:. V.r. 3897: iS'i'v(?). 

686. 4249: saec. XV, in fol, chart, foil. 342: BibJia (Laod). 

4260: Cath (?). 

687. 4441: saec. XV, in fol, chart, foil. 349: pars V.T., N.T. 

6g8, 4457.2: .saec. XV, in fol, chart, foil. 245— 293: Paul. 

689. 4807: a. 1456, in fol, membr et chart, foil. 435: Biblia. 

690. 4808: saec. XIV, in fol, chart, foil. 294: pars V.T.,N.T. 

691. • .J062.5: saec. XV, in fol, chart, foil. 192— 304: N.T. 

692. 13757: a. 1446, in fol, chart, foil. 439: Biblia. 

693. — — 15170: saec. XII, in fol, membr, foil. 8: frgm Tab 

les Act Epp A2WC. 

„_, — — 15216: saec.V, in fol, membr, unc, foil. 7: 
694. 

frgm Mc Lc. 

695. 15419.3: saec. XV, in fol, membr (?), foil. 111 — 145: 

Vindobonae bibl. privatae caes. 29644. 
* saec. XV, in fol, membr, foil. 234: iV. T. Cf [M. A. 
Beckerus,] Die Sammlungen der vereinten Familien- rind Privat- 
Bibliothek Sr. 31. des Kaisers, vol. 1, Vindobonae a. 1873, col. IX. 
697. — — 45: saec. XV, in fol, membr, foil. 125; pict: Evv. 
,„ Vindobonae thesauri caes. 

saec. VIII (?), 35X26, membr purpur, foil. 236, 
II. 26, script aur: Evv. Dictus „Evangelia sacraraenti". 
Olim Aquisgrani. Cf v. cl. I. de Arneth, „Ueber das 
Evangeliarium Karl's des Grossen in der k. k. Schatz- 
kammer . . ." in actis Denkschrifteu der kaiserlichen Akademie 
der Wissenschaffen. Philosophisch-historische Classe. XIII, 
Vindobonae a. 1864, pp. 85— [90— 107]— 134 cum 
5 tabulis; — v. cl. Bergerus (ut p. 994, cod. 5), p. 421. 

Bataria. 

,,,,„ Lugduni Batav. bibl. univ. 14. D (Geel. 312). 
699. 

saec. XIV, in fol, membr, foil. 516, coll. 2: V. T. et N. T. 

Fuit Isaaci Lelongii num. 13. 

700. 198. A (Geel. 313): saec. XV, in 8, membr, foil. 397, 

coll. 2: T'. T. et V. T. Fuit Is. Lelongii. 

701. 136. A (Geel. 314): saec. XIV, in 4, membr, foil. 273, 

coll. 2 : posterior V. T. pars et N. T. Ordo est Evv Ac Ap CP (Phm 
Heb). Olim monasterii Wiblingen. Fuit Is. Lelongii num. 3. 

6G* 



1028 IX. DE VERSIONIBUS. 

702. Lugduni Batav. bibl. univ. F. 14. G (Geel. 319): saec. XII 
— XIII, in fol, membr, foil. 17: Matt cum glossa. Olim nionasterii 
Wiblingen. Fuit Is. Lelongii num. 15. 

703. 136. C (Geel. 329): saec. XII, in 4, membr, foil. 54: 

Cath cum gloss. Olim monasterii Wiblingen. Fuit Is. Lelongii num. 4. 

Traiecti ad Rhenum bibl. universitatis MS. Eccl. 230, 

^^^- antea293g (Tiele 29.) 

saec. XIII, in 4, membr, foil. 261, coll. 2: V. T. et N. T. In 
Gallia videtur scriptus. Fuit monasterii ordinis canonicorum regularium 
in Traiecto, ex legato magistri Bernardi Wten enghe canonici Traiectensis. 
Cf (P. A. Tiele) , Catalogus codd. mss. bibliothecae universitatis Rheno- 
Traiectinae, Traiecti ad Rhenum a. 1887, MS. 29. 

705. MS. Eccl. 8, antea 289a (Tiele 30): saec. XV, in fol, 

membr, foil. 270, coll. 2: lob — Machab et ]^. T. Olim Petri van der 
Meer praepositi Embricensis. 

706. MS. Eccl. 486 (Tiele 31): a. 14G4 — 1476, in fol, 

membr, voll. 6, foil. 303. 278. 243. 268. 283. 304: V. T. et N. T. 
Scriptus iussu Hermanni Droem decani s. Mariae Traiectensis. 

707. MS. Eccl. 484 antea 280 a (Tiele 32), foil. 94 

—105: saec. VII vel VIII, in fol, membr: Matt 1,1—3,3 
Ioh\,\ — 21. Wordsw. IJ. Pars codicis prior est psalterium 
illud celeberrimum, Latin Psalter, Lond. a. 1873 (1875?). 

708. MS. Eccl. 207 antea 287h (Tiele 33): a. 1475, in fol, 

membr, foil. 144: N. T. Ordo est Evv Ac Ap P (Phm Heb). Scriptus 
manu Romeri monachi Carthusiensis in domo Traiecti. 

709_ . MS. Eccl. 242 antea 292t (Tiele 34): saec. XII, in 4, 

membr, foil. 95: Paul (Phm Heb) cum glossa. Olim „monasterii 
s. Pauli in Traiecto". 
Belgium. 

_. „ Brugis bibl. urbis 1. 

* saec. XII, in fol, membr, foil. 339: V. T. et N. T. Olim in 
abb. d. Dun. Cf I. Laude, Catalogue . . . des manuscrits de la biblio- 
thlque publique de Bruges, Brugis a. 1859. 

711. — — 6: saec. XIII, in fol, membr, foil. 310: Esdr.-3Iach et 
N. T. Olim in abb. d. Dun. 

„,,^ Bruxellis MS. Burgundicus 138. 

saec. XV: PawZ. Ci Inventaire des mss deVancienne bibliothlque 
royale des dues deBourgogne. No. 1—18000, Bruxellis etLipsiae a. 1840. 
Incertus sum de codicibus 106. 107. 127. 137. 167. 195. 488. 4680. 
4681. 4684. 4688. 6438. 7449. 7523. 10514. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE, 1020 

713. Bruxellis MS. Burgundicus 146: saec. XV: N. T. 

714. 202: a. 1471: Act Epp. 

715. 204. 205: saec. XV: Act Epp Apoc. 

716. 211 : saec. XV: V. T. et N. T. 

717. 350: saec. XIV: V. T. et N. T. 

718. 384: a. 1423: N. T. 

719. 456: saec. XIV: Evv Cath. 

720. 830: saec. XIV: V. T. et iV^. T. 

721. 972. 973: saec. XVIII: Paul Cath cum glossa. 

722. 2036: saec. XIII: Matt. 

723. ■ 2053: saec. XIV: V. T. et N. T. 

724. 2076: saec. XII: Evv cum glossa. 

725. 2663: saec. XIV: V. T. et N. T. 

726. — — 2815: saec. XII: /oA cum glossa. 

727. 3641: saec. X: Paul. 

728. 3931: saec. XV: Paul. 

729. — — 3938: saec. XIII: loh cum glossa. 

730. 3939: saec. XIV: V. T. et N. T. 

731. — — 4693: saec. XIV: Apoc cum glossa. 

732. 4802: saec. XII: 3Ic (Mt?) cum glossa. 

733. • — ■ — 4805: saec. XII: loh cum glossa. 

734. — — 5127: saec. XII: J^^joc cum glossa. 

735. — — 5484: saec. XIV: Paw^ cum glossa. 

736. 5617: saec. XIV: V. T. et JST. T. 

737. ^ 5627: saec. XIV: V. T. et N. T. 

738. 5655 et 5663: saec. XII et XI: fragm loh. 

739. — — 7454. 7455. 7456: a. 1454: V. T. et N. T. ut vid. 

740. 7502: saec. XIV: Evv cum glossa. 

741. — — 8318: saec. XIV: V. T. et N. T. 

742. 8428: saec. XIV: V. T. et N. T. 

743. 8882: saec. XIV: V. T. et N. T. 

744. 9108—9110: saec. XII: V. T. et N. T. 

745. 9111—9114: saec. XIV: V. T. et N. T. 

746. — — 9115 — 9118: saec. XIV: V. T. et N. T. 

747. 9153—9155: a. 1463: V. T. ei N. T.l 

748. — — 9156: saec. XIII: V. T. et N. T. 

749. 9157: saec. XIV: V. T. et N. T. 

750. 9167: a. 1456 N. T. 

751. 9175: saec. XIV: ^V. T. 

752. 9200: saec. XIII: Paw^ cum glossa. 

753. 9883: saec. XIV: V. T. et iV^. T. 

754. 10517— 10524: saec.XIV: exemplariaocto r.r.etJV.r. 



1030 IX. DE VEESIONIBUS. 

755. Bruxellis MS. Burgundicus 10527: saec. XIII: Evv. 

756. 10545: saec. XIV: V. T. Gi N. T. 

1^7, 10610: saec. XIV: V. T. et N. T. 

758. 10730: saec. XV: F. TJet N. T. 

759. 10753: saec. XIII :;^F. T. et N. T. 

760. — — 14317 et 14318: saec. XI: loh Apoc. 

761. 14680: saec. XIV: V. T. &t N. T. 

762. 15002: saec. XIV: V. T. et N. T. 

nnn Gandii bibl. urbis et univ. 423. 
7bo. 

saec. XIII vel XIV, in 32, membr: V. T. et N. T. Cf luKus de 

Saint- Genois, Catalogue . . . des rn^s de la bibliothique de la rille et 
de I'universite de Gand, Gandii a. 1849 — 1852. 

764. 424: saec. XIII, in 8, membr: V. T. et N. T. 

765. 425: saec. XIII, in fol, membr: V. T. et N. T. 

766. — — 42 7: saec. XII, in 8, membr: Apoc et Cant. 
■ ^„_ Leodii bibl. univ. MS. 224 et 225 (Grandjean 1). 

saec. XII, in fol, membr, voll. 2, foil. 296 et 267, coll. 2: 
F. T. et .V. T. Ordo est Evv Ac C Ap P. Olim abbatiae St, Trond. Cf 
[M. Grandjean,] Biblioth'^que de I'universite de Liege. Catalogue des 
manuscrits. Leodii a. 1875. 

768. MS. 119 et 196 (Grandj. 3): a. 1460, in fol, chart, 

foil. 37 1 et 433, coll. 2 : V. T. et JV. T. Ordo est Evv P Ac C Ap. Manu 
Petri Morel sacerdotis. Olim s. Mariae sive s. Remigii prope Rupem 
fortem in Fammenna, postea fratrum s. Crucis conventus Huiensis. 

769. MS. 430 (Grandj. 4): saec. X, in fol, membr, 

foil. 142: Evv. Codex erat Notkeri episcopi Leodiensis 
qui eeclesiae s. lohannis dedit; canonici illius ecclesiae 
codicem dederunt Guilelmo baroni de Grassier. Postea 
fiiit canonici David, deinde cuiusdam Sacre, cuius filius 
bibliothecae done dedit. Gf Montfaucon, Bibliotheca biblio- 
theearum, Parisiis a. 1739, vol. 1, p. 604 b — 605 b. 

770. MS. 363 (Grandj. 5): saec. XII, in fol, membr, foil. 171: 

Evv. Olim abbatiae Everboden. 

771. — — MS. 295 (Grandj. 6): saec. XV, in fol, membr et chart, 
foil. 164, coll. 2 : Evv Act Paul Cath Apoc. Olim monasteriis. Crucis Hui. 

772. MS. 285 (Grandj. 31), foil. 46—65: saec. XII, in 4, 

membr, foil. 20: Apoc cum scboliis. 

(iallia. 

^-„ Abbatis villa (Abbeville) bibl. publ. 1 (19). 

MO. 

saec. XIV: V. T., Mc cap. 6 — Lc fin. Cf Catalogue des mss 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1031 

des bibliothlques publiques de France. Departements gtntral IX, 
Parisiis a. 1888, p. 408. 

Abbatis villa (Abbeville) bibl. piibl. 4 (1). 

saec.VIII, 35X25, membr purpur, foil. 188, coll. 2, 
11. 32, litt or: Evv mut. Cf Catalogue (ut cod. 773), p. 409, 
et V. cl. A. Ledieu, Catalogue analytique des rnss de la 
bibliotheque d' Abbeville, Aiireliaci a. 1885, p. 3 — 20. 

--- — — 5(18). IGal 6,7— Uebr 12,13. 

saec. XII vel XIII, 35X24.3, membr, foil. 105, coll. 2: 
„^ . Abrincis (Avranches) bibl. publ. 28. 

' saec. XIII, 24X17, membr, foil. 232: Paul. Cf Cat. (ut 
supra, cod. 773), Dep. X, p. 16. 
„^„ Agendici Senonum (Sens) bibl. publ. 2. 

saec. XII, 42.4X29, membr, foil. 209, coll. 2: pars V. T., 
Act Apoc Paul 1.2 Pet lac lloh (mut). Cf Cat. (ut supra, cod. 773, 
p. 148.149. litem 170 Apoc cum glossa. 

778. 3: saec. XIII, 30.5X19.8, membr, foil. 205: £'y?;(?); — 

„-^ Albiae (Alby) bibl. publ. 21. 

saec. XIV, in fol, membr: Biblia. Cf Gustavus 
Haenel, Catalogi Uhrorum niss qui in bibliothecis Galliae, 
Helvetiae, Belgii, Britanniae 31., Hispaniae, Jjusitaniae 
asservaniur, nunc primum editi, Lipsiae a. 1830, coll. 15 — 17, 
et Catalogue (ut cod. 850), p. 485. 

780. 22: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

781. 23: saec. XII, in fol, membr, voll. 2: N. T. (24: iV. T.?). 

782. — — 45:saec.XI,in4,membr: J^ocPsC'aM«symb(annil312?). 

783. — — 47: saec. XIII, in 4, membr: Cant Act Cath. 

784. — — 49: saec XIV, in 8, membr: Cant Apoc. 
„r,. Alenconii (Alen9on) bibl. publ. 53. 

saec. XII, 42.5 X 29, membr, voll. 4 : V. T. (exc. Ps), Paul (Phm 
Heb) Act Cath Apoc Evv Ps. Cf Cat. (ut supra, cod. 7 7 3), Bep. II, p. 509. 

7J^(}. 54: saec. XIII, 32.8X22, membr, foil. 415: Biblia. 

787. 55: saec. XIII, 24.5X16, membr, foil. 354: Biblia 

exc. Ps (Evv Ac C P Ap). 

788. 56: saec. XIII, 34X23, membr, foil. 398: Biblia. 

789. 57: saec. XIII, 17.5X11, membr, foil. 478: Biblia. 

790. -70: Apoc c. gl.; — 85: Evv c. gl.; — 87—89: Mt 

Mc c. gl. tria exx.; — 90: Zc c. gl. ; — 91: Lc loh c. gl. ; — 93: 
Cath Act c. gl. ; — 94: Cath Act Apoc c. gl. 



1032 IX. DE VERSIONIBUS. 

Alenconii (Alenyon) bibl. publ. 84. 
^^^' saec. IX, 24X16, membr, foil. 131: Em. 
792. 130: a. 1710, 29.5X18.8, chart, foil. 640: pars F.r.jiV'.T'. 

Ambiani (Amiens) bibl. urbis 1. 

saec. XIII, 24.2X16, membr, foil. 394, coll. 2: Biblia (Evv 
P Ac C Ap). Cf [v. cl. E. Coyecque] Catalogue general des mss des 
bibliothlques publiques de France. D&j^artements. Tome XIX, Amiens, 
Parisiis a. 1893. 

794. . 2: saec. XIII, 20.3X13. membr, foil. 431, coll. 2 : 

Biblia (E Ac P C Ap). 

795. — — 3: saec. XIII, 30X20.5, membr, foil. 295, coll. 2: 
Biblia (E P Ac C Ap). 

796. _ _ 4: saec. XIII, 18.3X12, membr, foil. 549, coll. 2: 
Biblia (E P Ac C Ap). 

797. 5: saec. XIII, 37X26, membr, foil. 487, coll. 2 : 

Biblia (E P Ac C Ap). 

798. 13: saec. XII, 41.8X28, membr, foil. 196— 202: Jjjoc. 

799. _ _ 14: saec.XII, 39X27, membr, foll.l54-168,coll.2: .lei. 

gOQ. 16 : saec. XIII, 34X22, membr, foil. 36—43, col. 1: Act. 

801. 23: saec. XIII, 49X33.5, membr, foil. 308, coll. 2: 

pars V. T., Evv Act Cath Paul Apoc. 

802. 24: saec. X, 27.5X20, membr, foil. 135, 

col. 1 : Ew. Olim Corbeiensis. 

803. 25: saec. X, 30X23.7, membr, foil. 184, 

col. 1: Evv. Olim Corbeiensis 143 A. 

804, ■ 26: saec. IX, 29X21, membr, foil. 103, 

coll. 2 : Evv. Olim Corbeiensis 144 A. 

805. 27: saec. XI, 24.6X14, membr, foil. 114, col. 1: Matt. 

Olim Corbeiensis 219 A. \ Act Oath Apoc. 

806. 28: saec. XII, 34.3X24, membr, foil. 1—53, coll. 2: 

807. — — 70: saec. XIII: Evv cum glossa; — 71: saec. XIII: 
Mt Mc c. gl.; — 73: saec. XIII: Mt c. gl.; — 75: saec. XIII: 
Lc loh c. gl. 

808. 79: saec.XII, 31.6X21, membr, foil. 129— 144: Act. 

809. 86: saec. XIII, foil. 3—44: Cath c. gl.; — 92: saec. 

XIII: Cath Apoc c. gl.; — 93: saec. XII: Apoc c. gl. 

810. 569: saec. XII, 36X25, membr, foil. 103—158: 

Paul Cath. 

811. — — Kohl. pag. 456, „fonds Lescalopier" 1 (11): saec.XIII, 
foil. 26—68: Apoc c. gl. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1033 

.^ Ambiani (Amiens) bibl. urbis Kohl. pag. 461, „fonds 

Lescalopier" 5 (15): saec. IX, 34.4X19.5, membr, 

foil. 116: Eiw. Saeculo XIII fiiit monachi Angeli de 

Cassia. Item 37 (1672): saec. IX, foil. 2: /^c 22,56—23,11 

24,7—32. 

Andegavae (Angers) bibl. publ. 1. 

^^^' saec. IX, 45X34, membr, voll. 2, foil. 421, coll. 2, 

11. 50.51: Bihlia. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, 

cod. 5), p. 220 et 375. 

814. — — 2: saec. IX, 48.5X35.5, membr, voll. 2, 

foil. 631, coll. 2, 11. 45: Bihlia. Cf Bergerus (ut cod. 5). 

815. 20: saec. IX— X, 30.5X21, membr, foil. 125, 

col. 1, 11.31: Ew. Cf Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), 
pp. 48 et 375. 

^.^ Anicii (Du Puy) bibl. publ. 1 (8065). 

saec. XIII, 22.9X15, membr, foil. 373: Biblki mwt (Evv P 
Ac C Ap). Cf Cat. (ut infra, p. 1061, cod. 1383), p. 338—340. 

— thesauri cathedralis. 
817. 

saec. IX, 32.5X23.5, membr, foil. 348 : Bihlia dicta 

Theodulfi. Cf v. cl. Bergerus (ut sujDra, p. 994, cod. 5), 

p. 171.412. 

o.o Arvernae (Clermont-Ferrand) bibl. publ. 1. 

saec. XII, 52.5X37, membr, foil. 254, coll. 2: j^ars V. T., 
Evv Act Oath Apoc Paul. Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773;, 
Dip. XIV, Parisiis a. 1890, p. 1. 

819. — — 15 — 19: saec. XIII: JErv Apoc cum glossa. 

820. 20: saec. XIII, 19X13, membr, foil. 454, coll. 2: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

821. 21: saec. XIII, 18.8X12.5, membr, foil. 593, coll.2: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

822. 22: saec. XIII, 18X12.5, membr, foil. 386, coll. 2: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

823. 25(23): saec. XIII, 18.5X12, membr, foil. 473, coll.2: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

„„- Athanati (St.Yrieix) archivii Viennensis provinciaeP. 
saec. XII,' 58X40, membr, foil. 376: V. T., Evv— Col. Cf 
Catalogue (ut infra, p. 1043. cod. 1018), p. 358. 



1034 IX. DE VEESIONIBUS. 

^^^ Atrebatis (Arras) bibl. publ. 3. 

saec. XIII, in fol, membr: Blblla mut. Cf Catalogue (ut 
infra, p. 1035, cod. 850), vol. 4, Parisiis a. 1872, p. 10. 

826. — — 19-" saec. XII, in fol, membr: Proph Paul Act. 

827. — — 48: saec. X, in fol, membr: pars V.T.,ActApoc. 

828. 53: Evv cnm glossa, item 110.181.447.448; — 56: 

?It c. gl.; — 59: Mt 3Ic c. gl., item 111.951; — 63: Zc c. gl., 
item 125.593.715.765; — 90: Paul c. gl., item 534.932; — 220: 
Act Cath Apoc c. gl.; — 797: Apoc Cath c. gl.; — 1028: loh c. gl. 

829. ■ 104: saec. XIV, in fol, membr: Evv. 

830. 219: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

831, ^ — — 233: saec. IX, in 4, membr: Evv. 

832. 308: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

833. 341: saec. XIII, in 4, membr: JV. T. 

834. — — • 435: saec. XI, in fol, membr: Biblia. 

835. — — 440: saec. XIII, in fol, membr: pars V. T., Paul. 

836. — — 501: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

837. 743: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

838. 919: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

839. — — 994: saee. XIV, in fol, membr: Evv. 

. ^ , „ Audomaropoli (St. Omer) bibl. publ. 3. 

saec. XII, in fol, membr: ^V. T. Cf Catalogue general des 
mss des bibliothlques publiques des departewents , vol. 3, Varisiis 
a. 1861, p. 12. 

841. 4: saec. XIII, in 4, membr: pars V. T., N. T. 

842. 5: saec. XIII, in 4, membr: pars V. T., N. T. (?) 

843. ■ 39: Act cum glossa, item 170.172; — 210: Mt Mc 

c. gl.; — 212: Paul c. gl. ; — 274: 3It c. gl., item 375; — 281: 
loh c. gl. 

844. — — 87: saec. XII, in fol, membr: Paul Cath mut. 

845. — — 99: saec. XV, in fol, membr: Evv. 

846. — — 342 bis: saec. IX, in fol, membr: Mt. 

^.„ Augae (d'Eu) bibl. publ. 1. 

saec. XV, 17X12.2, membr, foil. 411: Evv Paul Act Cath. 
Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 7 73), D'ep. I, p. 286. 

Augustae Suessonum (Soissons) bibl. publ. 74 (66). 

saec. XIII, 26.9X18.8, membr, foil. 521, coll. 2: Biblia; 
textus est Alcuinianus. Cf Cat. (ut infra, p. 1040, cod. 951), p. 89. 

849. 7 7 (69): Mt Mc cum glossa; — 78 (70): Lc c. gl.; — 

80 (72): Paul c. gl. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1035 

„ Augustoduni (Autun) bibl. seminarii 3. 
^ 'saec.VIII, 32X24.5, membr, foil. 188, coll. 2, 
11. 26 — 32: Evv. Cf Catalogue general des niss des biblio- 
theques des depariements, vol. 1, Parisiis a. 1849, p. 9.10, 
et V. cl. Bergerus, Histoire de la Vulgate pendant les 
p7'emiers aiecles du moyen age, Parisiis a. 1893, pp. 70.375. 

851. — — 4: saec.VIII, in fol, membr: Evv. 

852. — — 5: saec. IX, in fol, membr: Emv. 

853. — — 47: saec. XIII, in 4, membr: Paul cum glossa. 

854. — — 146A: saec. XIV, in fol, membr: Bihlia. 

^.. Aureliaci (Aurillac) bibl. publ. 9 (1). 

saec. XIII, 22 X 14.5, membr, foil. 364: Biblia. Cf Catalogue 
(ut supra, cod. 7 73), p. 187.188. 

^.-n. Aureliae (Orleans) bibl. publ. 7 (4). 

saec. XII, 14.8X11, membr, foil. 669, coll. 2: Biblia (Evv 
P [Phm Heb] Ac C Ap); deestne lac? Cf Cat. (ut supra, p. 1030, 
cod. 773), Dep. XII, Parisiis a. 1889, p. 2. 

857. — — 8(5): saec. XII, 33.2X21.8, membr, foil. 330, coll. 2 : 
Biblia (Evv Ac C Ap P [Phm Heb] Ps). 

858. 9(6): saec. XII— XIII, in 4 (?), membr, foil. 446, 

coll. 2 et 4: Biblia (Evv Ac C P [Phm Heb] Ap). 

859. 11(8): saec.XIII, 23.8X17, membr, foil. 432, coll. 2 : 

Biblia mut (Evv P Ac C Ap). 

860. 12 (9): saec. XV, 25.5X16.5, membr, foil. 367, coll. 2: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

861. 13(10): saec.XIII, 55X35.7, membr, foil. 503, coll. 2: 

pars V. T., Evv Act Cath Paid Apoc. 

862. 19(16): unc, foil. 26—32: frgm Paul. 

863. 20 (17): saec. XI-XII, 26.9X22.3, membr, foil. 148:^t'v. 

864. 21 (18): saec. XII, 21X15, membr, foil. 107: Paul. 

jj^p. Autissiodori (Auxerre) bibl. publ. 1 (1). 

saec.XIII, 18.9X13.6, membr, foil. 390, coll. 2 : Biblia. 
Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773), Dep. VI, Parisiis a. 1887, p. 6. 

866. -2(2): saec. XIII, 21.4X14.2, membr, foil. 319, coll. 2: 

^, „_ Avarici (Bourges) bibl. publ. 2. \BibUa. 

saec. XIII, 14.5X9.8, membr, foil. 583: Biblia; P ante Ac 

Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773), Dep. IV, Parisiis a. 1886, p. 4. 

868. 3: saec. XII, 55X35.5, membr, foil. 391: V. T., Evv 

Act Cath Apoc Paul Bar. 



1036 IX. DE VERSIONIBUS. 

869. Avarici (Bourges) bibl. publ. 4: saec. XIV, 31.5X22, membr, 

foil. G16: Biblia; P C Ac. 

870. 5: saec. XIII, 14.5X10.4, membr, foil. 462: Biblia; 

P ante Ac. 

871. — — 6.7(6): saec. XII, 47.5X35, membr, voll. 2, foll.629: 
Biblia; P ante Ac. 

872. 8 (7): saec. XIV, 22.2X14.5, membr, foil. 338: Biblia; 

P ante Ac. 

873. 10(9): saec. XIV, 12.5X8, membr, foil. 635: Biblia; 

P ante Ac. 

874. • 12(11): saec. XII, 25.8X16.2, membr, foll.130: Evv. 

875. — — 61(55): Lc cum glossa; — 65(59): Evv c. gl.; — 
67—69(61): Paul c. gl.; — 351 (291): Oath c. gl. 

876. 99(89): saec. XII, 21.2X14.4, membr, foil. 14 1— 

158: Oath. 

Avenione bibl. publ. 

in fol, membr, voll. 2: Biblia. Olim papae dementis VII. 
Cf Haenelius (ut p. 1031, cod. 779), col. 50. 

878. — — in fol, membr; pict: Biblia. 

879. — — a. 1271, in 8, membr: Biblia. 

880. — — saec. XIV, in 8, membr: Biblia. 
Baiocis (Bayeux) bibl. publ. 49. 

' saec. XIII, 17.7X11.8, membr, foil. 517, coll. 2 : Biblia 
(Paul Act). Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 7 73), Dep. X, p. 321. 
„t, Belnae (Beaune) bibl. publ. 1 (1). 

' saec. XI vel XII, 47.6X33.7, membr, foil. 280, coll. 2: 
pars V. T., Evv Act Cath Paul Ajwc. Cf Cat. (ut supra, p. 1035, 
cod. 865^, p. 250.251. 

883. 23(24): saec.XIII, 31 X 20.8, membr, foil. 460, coll.2: 

Biblia. 

884. 38(37): saec.XIII, 20X14, membr, foil. 474, coll.2: 

Biblia. 

885. 57(56): saec. XIII, 16.8 X 20, membr, foil. 516, coll.2: 

Biblia. \Biblia. 

886. 58(57): saec.XIII, 19.8X24, membr, foil. 375, coll.2: 

jjg_ — archivii provinciae „C6te-d'0r" 1. 

a. 1323, 24X16, membr, foil. 630: Biblia. Ci Catalogue (ut 
infra, p. 1043, cod. 1018), p. 362. 
^go Bononiae (Boulogne-sur-mer) bibl. publ. 2. 

saec. XII, in fol, membr, voll. 2 : Biblia mut (Evv P C Ac). 
Cf Catalogue (ut supra, p. 1035, cod. 850), vol.4, Parisiis a. 1872, p. 571. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1037 

889. Bononiae (Boulogne-sur-mer) bibl. piibl. 3.4: saec. XIII, in tbl, 
membr, voll. 2: Biblia. 

890. — — 5: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

891. — — 6: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

892. — — 7 : saec. XIV, in fol, membr : Biblia. 

893. — — 8: saec. IX, in 4, membr, col. 1, 11. 29: Ew. 

894. — — 9: saec. XI (IX?), in fol, membr, col. 1, 
11. 33: Ew. 

895. — — 10: saec, IX, in fol, membr, voll. 2, col. 1, 
11. 26: Ew. 

896. — — 11: saec. XI (IX?), in fol, membr, coll. 2, 
11. 27 : Ew. 

897. 12: saec. IX, 24.5X20.5, membr, foil. 57, 

coll. 2, 11. 26, auro scr: Matt. Cf v. cl. Bergerus, p. 378. 

898. 13: saec. XII, in fol, membr, foil. 101, coll. 2, 11.40: ^yy. 

899. ■ 14: saec. XII, in fol, membr, voll. 2, foil. 215, col. 1, 

11. 28: Evv. 
900. — — 15: saec. XII, in fol, membr: Catk. 

Q^j Burdigalae bibl. publ. 

in fol, membr: Biblia. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, 
cod. 779), col. 83. 

„„,^ Burgi Bressiae (Bourg) bibl. publ. 1 (1). 

saec. XII, 49X30, membr, foil. 187, coll. 2: Mc Lc loh Paul 
Act Cath Apoc. Cf Cat. (ut supra, p. 1035, cod. 865), p. 215.216. 

903. 37(29): saec. XIII, 20X14, membr, foil. 113, coll. 2: 

pars V. T., Evv Act Apoc Cath Paul. 

j.„ . Cadomi (Caen) bibl. publ. 1 (344, in fol, 10). 

saec. XIV, 37X22, membr, foil. 476, coll. 2 : Biblia. Cf 
Cat. (ut supra, p. 1033, cod. 818), p. 232. 

905. 2 (345, in 4, 10): saec.XIV, 24X16.5, membr, foil. 291, 

coll. 2 : Biblia. 

^.,„ Caesaroduni bibl. urbis MS. 1 — 7. 
90o. 

saec. XIII, in 8, membr: exemplaria septem V. T. et N. T. 

Cf V. cl. A. Dorange , Catalogue . . . des mss. de la bibliothtque de 

Tours, Caesaroduni a. 1875. 

907. — MS. 8: saec. XIV, in 4, membr: V. T. et N. T. 

908. — MS. 11: saec. XIII, in fol, membr: V. T. et N. T. 

909. — MS. 12: saec. XIII, in 4, membr: V. T. et N. T. 

910. — MS. 13: saec. XIII, in 4, membr: V. T. et N. T. 



1038 IX. DE VERSIONIBUS. 

911. Caesaroduni bibl. urbis MS. 16: saec. XIII, in 8, membr: 
V. T. et Matt—1 Cor init. 

912. — MS. 17: saec. XIV, in 8, membr: V. T. et Matt — Act 

913. — MS. 22: saec. IX, in 4, membr, auro scriptus: 
Efvv. Olim sancti Martini Turonensis num. 247. Reges 
Galliae inde a Ludovico VII anno 1137 usque ad Ludo- 
vicum XIV anno 1650 iusiurandum dabant super hoc 
volumen, cum primum recepti erant abbates et canonici 
ecclesiae beati Martini Turonensis. Cf supra, p. 990, mt. 

914. — MS. 23: saec. IX, in 4, membr: Evv. Olim sancti 
Martini Turonensis num. 147. Cf supra, p. 991, tur. 

915. — MS. 24: saec. XIII, in 8, membr: Paid mut; insunt alia 
theologica. 

91g. _ MS. 25: saec. XII, in 4, membr: Evv. 

Cameraci (Cambrai) bibl. publ. 278 et 279 (268). 
'■ saec. XI vel XII, .52X35.6, membr, voll.2, foil. 342, coll. 2: 
y)d,xsV.T., Act CathAiioc Paul. Gf Cat. {\xt supra, p. 1030, cod. 773), 
Dip. XVII, Parisiis a. 1891, p. 108. 

918. 281 — 285 (270): saec. XIII, 36.7X26.2, membr, voll. 5: 

T'. T., Cath Apoc Act Mace Evv. 

919, — — 321(303): saec. XIII, 25X17.2, membr, foil. 404, 
coll. 2: Biblia; Evv P Ac C Ap. 

920. 324(306): Lc cum glossa; — 329 et 330(311.312): 

Mc bis c. gl.; — 334(316): 3{t c. gl.; — 335 et 336(317.318): 
loh bis c. gl.; — 338 (320): Lc c. gl.; — 340 (322): Ivh c. gl.; — 
342(324): Cath c. gl.; — 344(326): Lc c. gl. ; — 354 et 355 
(335.336): Mt 3Ic bis c. gl.; — 357(338): P:ml c. gl.; — 397 
(375): Paul c. gl.; — 401(377): loh Mc c. gl.; — 408(384): Cath 
c. gl.; _ 451(422): Mt c. gl.; — 463(434): Mt c. gl. ; — 465 
(436): Mc c. gl. 

327(309). 

^^^' saec. IX, 24.7X18.6, membr, foil. 193: Evv. Olim 
cathedralis num. 135. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, 
cod. 5), p. 378. Cod. 270 (260) continet fragmentum 
loh saeculi IX vel X. 

922. 328(310): saec. XIII, 21.7X14.4, membr, foil. 343, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

928. 345 et 346 (127): saec. XIII, 45.6X31.5, membr, 

voll. 2, foil. 739, coll. 2: Biblia; Evv P Ac C Ap. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1039 



Cameraci (Cambrai) bibl. publ. 386 (364). 

^^^° saec. IX, 31.1X23, membr, foil. 48, col. 1; pict: 
Apoc. Olim cathedralis num. 165. 

925. 395 (373): saec. IX, 30.5X19.8, membr, 

foil. 112, txt rubr: Apoc cum comm Bedae. Cf cod. 422 
(397 bis) et 830 (735), foil. 99—104. 

920. 462(433): saec. IX, 33.2X23.5, membr, 

foil. 154, col. 1: £vy. 

927. 1208 (1084): saec. IX vel X, 27.5X19, 

membr, foil. Ill, col. 1: 3fc cum comm brevi. 

Q.>o Carcasone (Carcassonne) bibl. publ. 1 (2796). 

saec. XIV, 17.6X11.9, membr, foil. 518, coll. 2 : Biblia. Cf 
Cat. (ut infra, p. 1061, cod. 1383), p. 171. 
929. 2(2263): saec.XIV, 21.5X16, membr, foll.l44:j5?:6?m. 

Carnuti (Chartres) bibl. publ. 23 (31). 

'^^^^' saec. X, 32.5X22, membr, foil. 115: Mt Mc. Olim 
abbatis sancti Patris Carnutensis. Cf Cat. (ut supra, 
p. 1030, cod. 773), Dep. XI, Parisiis a. 1890, p. 10. 

931. 30(73): saec. XI— XII, 36X23, membr, foil. 1—24: 

Act Cath. |coll. 2 : Pmd. 

932. 33(100): saec. XII, 31.3X21.2, membr, foil. 1—58, 

933. 51 (76): Paul cum glos.sa; — 174 (208): 31t 3Ic c. 

gl.; — 199 (180): Lc c. gl.; — 206 (232): Mom— Phil 3,4 c. comm.; 
-- 210(252): loh c. gl.; — 220(236): Paul c. gl.; — 246(249): 
Act c. gl.; — 402(414): Cath Act Apoc c. gl.; 

934. 52(78): saec. VIII, 30X19.5, membr, unc, 

foil. 4 stichometrice scripta: fragm loh. 
935. 64(5): saec.X, 29.5X19.5, membr, foil. 141: £m 

936. — - 120(103):saee.XI-XII, 21X13.5, membr, foil. 176: ^(vy. 

937. — — 139(157): saec. XII, 46X30.5, membr, voll. 2, foil. 464: 
Bihlia (Evv Ac C Ap P). 

938. ■ 165(201): saec. XIV, 34.5X23, membr, foil. 567: 

Bihlia (Evv P Ac C Ap). 

939. 221(250): saec. XIII, 24.5X17.5, membr, foil. 395: 

Biblia (Evv Ac P C Ap). 

940. 337(375): saec. XIV, 23X16, membr, foil. 603: Biblia. 

941. 338(376): saec. XIV, 23.7X16.5, membr, foil. 380: 

Biblia. 



1040 IX. DE VER8IONIBUS. 

942. Carniiti (Chartres) bibl. publ. 385(390): saec. XIII: vol. 11: 
Parab-Eccles Act lac Apoc; — vol. 12: Evv ; — • vol. 13: Zc loh; 
— vol. 14 — 18: Paul quinquies; — vol. 19: Act C'ath Apoc. 

943. 395(259): saec. XIII, 29X19, membr, foil. 411, 

coll. 2 : Biblia. 

944. 495 (67): saec. XII, 50X33, membr, voll. 2, foil. 481, 

coll. 2: Biblia (Ew P C Ac Ap Ps). Cf v. cl. Bergerus (ut supra, 
p. 994, cod. 5), p. 379. 

„ .„ Carolopoli Campaniae (Charleville) bibl. publ. 77. 
saec. XII, in fol, membr: Biblia. Cf Haenelius (ut supra, 
p. 1031, cod. 779), col. 119. 

946. — — ■ 78: in 4, membr: Biblia. 

947. 79: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

948. — — 80 — 83: Bibliorum quattuor exemplaria. 

Qiq Carpentoracti (Carpentras) bibl. publ. 1.2. 

in 8, membr: Bibliorum duo exemplaria. Cf Haenelius (ut 
supra, p. 1031, cod. 7 79), col. 116. 

„.^ Castro Sinemuro Briennensi (Semur) bibl. publ. 8(8). 

saec. XII, 25.6X15.7, membr, foil. 53: loh cum glossa; — 

12 (12): Mt c. gl. Cf Cat. (ut supra, p. 1035, cod. 865), p. 300.301. 

„.. Catalauni (Cbalons-sur-Marne) bibl. publ. 9 (10). 

saec. XII, 24.7X17.4, membr, foil. 201: Ca«/i ic cum glossa. 
Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773), Dep. Ill, Parisiis a. 1885, p. 5.6. 
„ Cenomani (Le Mans) bibl. publ. 22. 

saec. XIV, iu 4, membr: Mt cum glossa. Cf Haenelius (ut 
supra, p. 1031, cod. 779), col. 198. 
ggg^ — — 76: saec. X, in 4, membr: N. T. 

954. — — 107: saec. XIII, in 4, membr: Paid. 

955. — — 108: saec. XIII, in 4, membr: Lc. 

95(J. 116: saec. XIII, in 4, membr: Mt. 

957. 142: saec. XIV, in 8, membr: Biblia. 

958. — — 129: saec. X, in fol, membr: Paul. 

959. — — 216: saec. XII, in fol, membr: Biblia. 

960. 262.265: saec. XV, in fol, membr, voll. 8 : Bibliorum 

duo exx. 

961. — — 274: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

Deodati (St. Die) bibl. publ. 2. 

saec. XII, in fol, membr: Biblia. Cf Catalogue (ut supra, 
p. 1034, cod. 840), p. 47 7. 
963. 61: saec. XIII, in 12, membr: Biblia. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1041 

Divione (Dijon) bibl. publ. 1 (1). 

saec. XIII, 39.2X25, membr, foil. 577, coll. 2: Biblia; P ante 
Ac; Laod bis. Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773), Dep.V, p. 1. 

%5. 2 (2): saec. XI, 52X37, membr, foil. 505, coll. 2: 

Biblia (Evv Ac C Ap P). 

966. 3 (3): saec. XIII, 40.5X25.9, membr, foil. 216, coll. 2: 

Biblia (Ap Evv P Ac C Mace). 

967. 4(4): saec. XIII, 26X17.5, membr, foil. 440, coll. 2 : 

Biblia; P ante Ac. 

968. 5 (5): saec. XIII, 28.4X19.4, membr, foil. 326, coll. 2 : 

Biblia; P ante Ac. 

969. 6 (6): saec. XIII, 22.5X15.2, membr, foil. 428, coll. 2: 

Biblia. 

970. 7 (7): saec. XIII, 14X9, membr, foil. 672, coll. 2: 

Biblia. 

971. 8 (8): saec.XIV, 24.6X17.5, membr, foil. 530, coll. 2 

et 3: Biblia. 

972. 9-11 (9): saec. XIII, 46.7X32.9, membr, voll. 3, 

foil. 858, coll. 2: Biblia (exc. Act). 

973. 12-15 (9 bis): a. 1109, 47.4X32.6, membr, voll. 4, 

foil. 601, coll. 2: Biblia (Evv Ac C P Ap). Dictus „s. Stephani". 
Cf Martinns, ut supra, p. 974, adn. 1. 

974. 16-21(10), voll. 9 — 12: Lc loh Paul Act Cath Apoc 

cum glossa. 

Q„- Dolae Sequanorum (Dole) bibl. publ. 15. 

saec. XIII, 15.9X10.5, membr, foil. 484, coll. 2: Biblia. 
Cf Cat. (ut infra, p. 1061, cod. 1383), p. 381. 

976. 16: saec. XIII, 17.7X11.9, membr, foil. 397, coll. 2: 

Biblia. 

977. 17: saec. XIII, 15.1X10.4, membr, foil. 443, coll. 2: 

Biblia. 

978. 18: saec. XIII, 16.6X11.8, membr, foil. 434, coll. 2: 

Biblia. 

979. — — 19: saec. XIII, 11.8X15.9, membr, foil. 486, coll. 2: 
Biblin. 

^^^ Duaci (Douai) bibl. publ. 

in membr, fol: .BiWioritm quattuor exemplaria. Cf Haenelius 
(ut supra, p. 1031, cod. 779), col. 149. Item: in 4, membr: Biblia 
c. gl.; — Evv bis c. gl.; — Act Apoc c. gl.; — Paul c. gl. ; — 
Mt Lc c. gl. ; — Mc Lc c. gl.; — Cath c. gl. 

981. : in 12, membr: N. T. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 67C 



1042 IX. DE VERSIONIBUS. 

982. Duaci (Douai) bibl. publ. : in fol, membr: Evv tria exein- 
plaria. 

983. — — : in 4, membr: Act Apoc, pars V. T. 

984. — — : in fol, membr: Paul Act. 

985. 12: saec.VIII— IX, 28.5X18.5, membr, 

foil. Ill, coll. 2, 11. 30: Evv. Cf v. cl. Bergerus (ut 
supra, p. 994, cod. 5), p. 91.380. Sine clubio est hie 
codex inter codices supra ex Haenelio citatos. 

Q4j„ Ebroicae (Evreux) bibl. publ. 20. 

saec. XIII, 19.5X13.5, membr, foil. 56—94: Act. Cf Cat. 
(ut supra, p. 1030, cod. 773), Dep. I, p. 413. 

987. 24: saec. XII, 21X14.5, membr, foil. 82 — 105: Act 

c. gl.; — 74: Paul c. gl.; — 75: Paul a. g\.\ — 84: Paul c. %\.; 
— 91: loh Lc c. gl. 

988. 51: saec. XII, 22.5X14.8; membr, foil. 131: Paxil. 

^.^^ Fano s. Michaelis 1. 

saec. XIII, in fol, membr: Biblia. Cf Catalogue (ut supra, 
p. 1034, cod. 840), p. 511. 

990. — — 2: saec. XI, in fol, membr: Biblia. 

991. — — 11: Act Apoc Epp cum glossa; — 21: loh c. gl. 
^.^^ Franciscopoli (Havre) bibl. publ. 322 (A. 25). 

saec. XI, 29X18.8, membr, foil. 84: Mt 3Tc Lc. Qi Cat. (ut 
supra, cod. 986), p. 329. 
^.(.n Gracae (Grasse) bibl. iHibl. 1 (519 — R. 1). 

saec. XV, 15X10, membr, foil. 634: Biblia (Evv P Ac C Ap). 
Cf Cat. (ut supra, p. 1033, cod. 818), p. 424.425. 

QQi Gratianopoli (Grenoble) bibl. publ. 1. 

'saec. IX, 30.2X25, membr, foil. 2: Xc 19,21 -44 
20,42 — 21,19. Scriptura similis bibliis Turonensibus (e. g. 
Quedlinburgensi, cf infra, p. 1085, cod. 1859). Cf Cat. (ut 
supra, p. 1030, cod. 773), Dep.VII, Parisiis a. 1889, p. 1. 

995. 2: saec. XIII, 30X20, membr, foil. 344, coll. 2: 

V. T., Evv Paul Act Coth Apoc. 

996. 3: saec. XIII, 20.8X14.3, membr, foil. 468, coll. 2: 

Biblia. 

997. 4: saec. XIII, 32.3X24.5, membr, foil. 330, coll. 2: 

Biblia. 

998. 5:saec. XIII, 20X13.7, membr, foil. 494, coll. 2: 5/W««. 

999. 6: saec. XIII, (in 4 ?), membr, foil. 532, coll. 2: Biblia. 



2. OCCIDENTALES. (1.) IxATINAE. 1043 

1000. Gratianopoli (Grenoble) bibl. publ. 7 : saec. XIV, 31.2X22, 
membr, foil. 477, coll. 2: Biblia. 

1001. 8: saec. XIV, 24.3X16.7, membr, foil. 408, coll 2: 

Biblia. 

1002. 9: saec. XIV, 29.5X20.5, membr, foil. 620: coll. 2: 

Biblia. 

1003. 10: saec. XIV, 24.4X15.6, membr, foil. 451, coll. 2: 

Biblia; — 11: N. T. (?) 

1004. 14: saec. XII, 54.2X35.2, membr, foil. 330, coll. 2: 

pars V. T., Paul Evv 

1005. 15: saec. XII, 55X37, membr, foil. 282, coll. 2 : Act 

Cath Apoc Reg Paral. 

1006. 17: saec. XII, (in 4 ?), membr, foil. 256, coll. 2 : pars 

V. T., Evv Paul. 

1007. — — 23: saec. XIV, 47X29.3, membr, foil. 353, coll. 2: 

pars F. T., Act Cath Apoc Reg Paral. 

1008. 25: saec. XII, 50.8X33.7, membr, foil. 170, coll. 2: 

Act Cath Apoc Paul Evv. 

1009. 26: saec. XII, 49.7X32.2, membr, foil. 184, coll. 2: 

Evv Paul Act Cath Apoc les ler. 

1010. 28: saec. XIII, 44X30, membr, foil. 204, coll. 2: 

Mace Apoc Cath Act Paul Evv. 

1011. 29: saec. XIII, 20.9X14.2, membr, foil. 257: N. T. 

(Evv Ac C Ap P). 

1012. 30: saec. XVI, 17.8X12, membr, foil. 233: Evv; — 

31: saec. XV et XVI: Act Cath Apoc: — 38: 3Ic cum glossa; — 
39: Lc c. gl. ; — 40.41: loh bis c. gl. 

J ^ . „ Insulae (Lille) bibl. publ. D. 14. 

saec. XIV, membr: Biblia. CfHaenelius (ut supra, p. 1031, 
cod. 779), col. 187. 

1014. B. A. 108: in 4, chart: Paul. 

1015. — — D. 15: .saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

1010. D. 13: a. 1264, in fol, membr, voll. 4: Biblia. Olim 

fratrum Praedicatorum Insulensium. 

1017. 15: saec. XII, 31X22.5, membr, foil. 133: Evv. Cf 

V. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 385. 

....^, lurae montis in archivo 3. 

saec. XII, 25X15, membr, foil. 142: Mc loh cum glossa; — 
4: Zc c. gl.; — 5: Paul c. gl. Cf Catalogue des mss conserves dans 
les depots d' archives departementales communales et hospital ih-es, 
Parisiis a. 1886, p. 162. 

67* 



1044 IX. DE VERSIONIBUS. 

.„.Q Lambalii (Lamballe) bibl. publ. 6. 

' saec. XIII, 18X13, meiubr, foil. 1 — 32: Paul mut Act Cath 
Apoc. Cf Cat. (ut supra, p. 1035, cod. 867), p. 111. 

1090 I^^^^u^^ (Laon) bibl. publ. 45. 

saec. XIII, in 4, membr: pars V. T., Paul Cath Corinth 
apocrr. Cf Catalogue general des mss des bihliotKhques publiques des 
departements, vol. 1, Parisiis a. 1849, p. 79. 

1021- 62: saec. XII, in fol, membr: Evv. 

1022. — — 63: saec. IX, in fol, membr: Evv. 

1023. 63 bis: saec. XIII, in fol, membr: Evv. 

1024. — — 66: saec. XI, in 4, membr: Mt cum glossa. Item 69. 
70.71.73.74. — 76: loh Mc c. gl.; — 77: loh c. gl., item 78, 82. 
85.473; — 89: Le c. gl., item 90; — 91: Mc c. gl., item 95; — 
102: Apoc c. gl.; — 108: Paul c. gl.; — 112: Cath Cant Apoc c. gl. 

1025. HI: saec. XIII, in 4, membr: Cath Apoc Tab Jiuth. 

1026. ^472: saec. XIII, in fol, membr: Piblia. 

1027. 473 bis: saec. IX, in 8, membr: Mt Mc. 

. .,^„ Lexovii (Lisieux) bibl. publ. 18. 

' saec. XIII, 21X13.5, membr, foil. 349, coll. 2: Piblia. Cf 
Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773), Bep. X, p. 262. 

. ,,^„ Limoni (Poitiers) bibl. publ. 1. 

saec. XV, in 8, membr: BibUa. Cf Haenelius (ut supra, 
p. 1031, cod. 779), col. 385. 

1030. — — 2 et 3: saec. XV, in 8, membr; pict: Bibliorum duo 
exemplaria. 

1031. — — 4: saec. X, in fol, membr: Evv. 

Af^o^y Locoveri (Louviers) bibl. publ. 1. 

saec. XIV, 31X21.5, membr, foil. 579, coll. 2: BibUa. Cf 
Cat. (ut supra, p. 1042, cod. 986), p. 366. 

1033. 2: saec. XIII, 32.3X19, membr, foil. 378, coll. 2: 

Biblia. 

Lugduni (Lyon) bibl. publ. 328. 

saec. VIII, in fol, membr: Biblia. Cf Haenelius 
(ut supra, p. 1031, cod. 779), col. 193. 

1035. — — 329: saec. IX, in fol, membr: Biblia. 

1036. — — 330: saec. X, in 8, membr: Biblia. 

1037. 331.332-333.334—336.337 (voll. 2): saec. XI, in 4 

et 8, membr; Bibliorum ut videtur septem exemplaria. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1045 

1038. Lugduni (Lyon) bibl. publ. 338.339.340: saec.XII, in 4 et 8, 
membr: Bibliorum tria exemplaria. 

1039. 341.342: saec. XIII, in 4 et fol, membr: Bibliorum 

duo exx. 

1040. 343— 345: saec.XIY, infolet 4et8, membr: 5/6//or?m 

tria exx. 

1041. — — 34G.347: saec. XV, in 4, membr: BibIio7-uiii duo exx. 

1042. — — 348: a. 1467, in fol, membr: Biblia. 

1043. 349: a. 1489, in 12, membr: Biblia. 

1044. — — 350: saec. XVI, in fol, membr: Biblia. 

1Q45, 357: saec. IX, 28X20, membr, foil. 239, 

col. 1, 11. 21 — 22: Evv. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, 
p. 994, cod. 5), p. 391. 

1046. — — 358: saec. XV, in fol, membr; pict: N. T. 

1047. 359.360: in 4 et 8, chart: N. T. 

1048. 365: saec. XII, in 4, membr: Paul. 

101Q M^ssiliae (Marseilles) bibl. publ. 1 (Eb. 265). 

saec. XIII, 24.2X16.1, membr, foil. 446 , coll. 2 : Biblia; 
Evv Ac C Ap P (Phm Heb Laod). Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 7 73), 
Dep. XV, Parisiis a. 1892, p. 1.2. 

1050. 2 (Eb. 250): saec. XIV, 27.3X20, membr, foil. 326, 

coll. 2: Biblia; Evv Ac P (Phm Heb) C Ap. 

1051. — — 11-22 (Ea. 61): saec. XIV, membr, voll. 12: V. T., 
Evv Paul cum glossa. 

1052. 52(Eb.263):saec.XIV, 14.3X10, membr, foll.l94:PrtMZ. 

1053. 1230 (Aa. 36): saec. XIV, 29.3X22.5, membr, foil. 

127—257: Paul. 

\(\hl Meldorura in civitate (Meaux) bibl. publ. 

Biblia. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, cod. 779), col. 214. 
.„_ - Molinis (Moulins) bibl. publ. 

saec. XIV, in fol, membr: Biblia ,,quibus usus est episcopus 
Molinensis in concilio Constantiensi". Cf Haenelius (ut supra, 
p. 1031, cod. 779), col. 247. 

Monte Pessulano (Montpellier) bibl. scholae medi- 

1056. . XT r- 

cinae H. i. 
saec. XIII, in fol, membr, voll. 2: Biblia. Cf Haenelius (ut 
siipra, p. 1031, cod. 779), col. 232. 

1057. H. 10.195.283: saec. XIV, in fol et 8, membr: 

Bibliorum tria exemijlaria. 

1058. — — H. 153: saec. IX, in 4, membr: Mt Mc. 



1046 IX. DE VERSIONIBUS. 

1059. Monte Pessulano (Montpellier) bibl. scholae medicinae H. 155 : 
Mt cum glossa. 

1060. ■ H. 11: in fol, membr: Paul. 

.„„, — bibl. publ. 

1061. ^ 

saec. XIII, in 4, membr: Btbhn. 

inr9 ^^^^etis (Nantes) bibl. urbis 1. 

"" a. 1270, 43.1X29.2, membr, foil. 457, coll. 2: Biblia; textus 
est Universitatis. Cf v. cl. Augustus Molinier, Catalogue general 
des 7nss des bibl. publ. de France. Departements. Tome XXII. 
Nantes- Quimper-Br est, Parisiis a. 1893. 

1063. — — 2: saec. XIII, 13.3X19.2, membr, foil. 461, coll. 2: 
Biblia ; textus est Universitatis. 
lOfil Nanceii (Nancy) bibl. publ. 1 — 3 (323). 

saec. XIV, 27.8X20, membr, vol. 3, foil. 1 — 279 (?) : N. T. 
mut. Cf Cat. (ut supra, p. 1035, cod. 807), p. 124. 

— thesauri cathedralis. 
^^^*^* saec. IX, 30.5X220, membr, foil. 227: Evv. Cf 
V. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 247.396. 
infiA Nemausi (Nimes) bibl. publ. 

in fol, membr: Biblia. Cf Haeuelius (ut supra, p. 1031, 
cod. 779), col. 250. 
inA7 ^^^^6^® (Nice) bibl. publ. 1. 

saec. XIV, 17.6X30, membr, foil. 320, coll. 2: Biblia mut. 
Cf Cat. (ut supra, p. 1033, cod. 818), p. 434.435. 

Novo Castello (Neufchatel en Bray) 1 — 5. 

saec. XIII, 37X27, membr, voll. 5: V. T., Evv Act Apoc 
Cath Paul mut. Cf Cat. (ut supra, p. 1042, cod. 986), p. 348. 

Parisiis bibl. Arsenalis 1 — 3. 

saec. XII, 43X30, membr, voll. 3: Biblia; P ad fin. Cf 
V. cl. Henricus Martin, Catalogue des mss de la bibliothlque de 
Varsenal, vol. 1, Parisiis a. 1885, p. 1.2. 

1070. 4: saec. XII, 40X28, membr, foil. 288: Biblia. 

1071. — — 5-8: saec. XV, 44X31, membr, voll. 4: Bihlia. 

1072. 9 et 10: saec. XII, 44X32, membr, foil. 187: Biblia. 

1073. 33:saec.XII,26Xl6,membr, foil. 458: iiWta; Pad fin 

1074. 35: Paul cum glossa; — 61 B: Zc c. gl. (mut); — 

77: foil. 1—65: frg Paul c. gl.; — 88: Mt c. gl.; — 89: loh c. gl.; 
— 90: Act Cath Ap»c c. gl. ; — 91: Cath c. gl. ; — 92, foil. 1—32: 
Apoc c. gl.; — 143: Evv c. gl. ; — 144.145: 3It Lc c. gl.; — 
147.149.150.151: Patd quater c. gl. ; — 241: Cath c. gl. 



2. OCCIDENTALES. (l.j LATINAE. 1047 



1075. Parisiis bibl. Arsenalis 65: saec. XIII, 24X16, membr, 
foil. 361: Biblia exc. Ps (Apoc Baruch). 

1076. 66: saec. XIV, 26x18, membr, foil. 432: Biblia. 

1077. 67: saec. XIII, 24X18, membr, foil. 446: Biblia. 

1078. 68: saec. XIV, 20X14, membr, foil. 493: Biblia. 

1079. 69: saec. XIII, 19X13, membr, foil. 570: Biblia. 

1080. 70: saec XIII, 20X15, membr, foil. 492: Biblia; 

Laod Barucb. 

1081. ■ 71: saec. XIV, 21X15, membr, foil. 505: Biblia. 

1082. 76: saec. IX, 27.2X18.2, membr, foil. 158: 

Evv mut. 

1083. 115: saec. XIII, 14X9, membr, foil. 735: Biblia. 

1084. 116: saec. XIV, 12X9, membr, foil. 416: Biblia mut. 

1085. 117: saec. XIII, 14X9, membr, foil. 518: Biblia. 

1086. 118: saec. XIII, 15X10, membr, foil. 515: Biblia. 

1087. 119: saec. XIII, 17X12, membr, foil. 370: Biblia. 

1088. 126.127: saec. XVII: Paul. 

1089. 579: saec. XII, 53X36, membr, foil. 218: JV. T.; Evv 

P Ac C Ap. Olim Ludovici d'Orleans. 

1090. 588: saec. XIV, 34X24, membr, foil. 423: Biblia. 

1091. - -- 589: saec. XII-XIII, 35X24, membr, foil. 474: ^ifeito.. 

1092. 590: saec. XIV, 29X20, membr, foil. 583; uberr 

pict: Biblia. |11. 23: Evv. 

1093. 591: saec. XII, 30X20, membr, foil. 230, col. 1, 

1094. 592: saec. XI, 34X23, membr, foil. 207, col. 1, 11. 24: 

Evv. Cf v. cl. Bergeriis (ut supra, j). 994, cod. 5), p. 410. 

1095. 599: saec. IX, 26X19, membr, foil. 178, 

coll. 2, auro scriptus: Evv. Dictus Caroli Magni. Cf v. 
cl. Bergerus, p. 411. 

1096. — — 764:saec.XIII, 18X13, membr, foil. 492, coll. 2: ^(W/a. 

1097. 1171: saec. XIII, 23X15, membr, foil. 478, coll. 2; 

pict: Evv. Cf V. cl. Bergerus, p. 411. 

1098. 1184: saec.XII, 32X21, membr, foil. 124, coll. 2: ^ov. 

1099 — ^' Grenovefae, Kohler 1 — 2. 

saec. XII, 51.7X38, membr, voU. 2, foil. 304 et 291: Biblia 
(Evv Ac C P [Thess Col Tim Tit Phm Heb] Ap). Cf v. cl. Carolus 
Kobler, Catalogue des ■manuscrits de la bibliothtque Sainte-Genevilve, 
Parisiis a. 1893, vol. 1. 

1100. Kohl. 4—6: saec. XII, 45X33, membr, voll. 3, 

foil. 560: Biblia (P [Phm Heb Laod] Ap Ac C; desunt Evv). Cf v. 
el. Bergerus, p. 412. 



1048 IX. DE VERSIONIBUS. 

1101. Parisiis s. Genovefae, Kohl. 8—10: saec. XII, 52.5X36, 
membr, voll. 3, foil. 876: Biblia (Evv Ac C P [Phm Heb] Ap). 

1102. Kohl.ll—12:saec.XIIl, 42. 8(44.2)X32. 5(31), membr, 

voll. 2, foil. 421: Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac; desunt C Ap). 

1103. Kohl. 14: saec. XIV, 33.8X23, membr, foil. 542: 

Biblia (Evv P [Phm Hebr] Ac C Ap). 

1104. Kohl. 15: saec. XIV, 34.6X24, membr, foil. 565: 

Biblia (Evv P [Phm Hebr] Ac C Ap). 

jjQ5^ Kohl. 17: saec. X, 29.9X19.5, membr, 

foil. 155: Evv. 

llQg. Kohl. 18: saec. Xlll, 29.7X19.5, membr, foil. 170: 

Paul (Phm Heb) Act Cath Apoc. 

1107. Kohl. 39.40: saec. XIII: Evv cum glossa; — Kohl. 72: 

saec. XIII: Evv c. gl.; — Kohl. 73: saec. XIII: Mt Mc c. gl.; — 
Kohl. 75: saec. XIII: Act Cath Apoc c. gl. 

1108. Kohl.1176: saec.XIII, 19.8X14.5, membr, foll.342: 

Biblia (Evv Ac P [Phm Heb] C Ap). 

1109. Kohl. 1177: saec. XIV, 26.5X20, membr, foil. 638: 

Biblia (Evv P [Phm Heb Laod] Ac C Ap). 

1110. Kohl. 1178: saec. XIII— XIV, 18.7X13, membr, foil. 

591: Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1111. Kohl. 1179: saec. XIII, 21.5X14.7, membr, foil. 571: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1112. Kohl. 1180: saec. XIII— XIV, 22.1X15, membr, foil. 

377: Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1113. Kohl. 1181: saec. XIII— XIV, 26.5X17.7, membr, 

foil. 439 : Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1114. Kohl. 1182: saec. Xlll, 22.2X14, membr, foil. 484: 

Biblia (Evv Ac C P [Phm Heb] Ap). 

1115. Kohl. 1183: saec. XIII, 19.4X15, membr, foil. 564: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

111(5. Kohl. 1184: saec. XIV, 22.6X14.5, membr, foil. 538: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1117. Kohl. 1185: saec. XIII,'21.7 X 15.2, membr, foil. 339: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1118. Kohl. 1187: saec. XIV, 26.5X18.3, membr, foil. 141: 

Dan 12 Praph IJ Much Evv Paul (Phm Heb) Act Cath Apoc. 

1119. Kohl. 1189: saec. XII, 22X14, membr, foil. 149: Evv. 

1120. Kohl. 1190: saec. IX— X, 25.4X17.5, membr, 

foil. 209: Em. Videtur cardinalis Ottoboni fuisse; cf Lelong, 
Bihliotheca mcft^a, ed. 3, a. 1723, vol. 1, p. 248. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1049 

1121. Parisiis s. Genovefae, Kohl. 1204: saec. XIII: 3It Mc cum 
glossa; — Kohl. 1206: saec. XIII: Oath c. gl.; — Kohl. 1207: 
saec. XII: Cath c. gl.; — Kohl. 1208: saec. XII— XIII: Apoc 
Ciith c. gl. 

..,^o — instituti in 4, 1. 

in 4, membr: 3It. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, cod. 779), 
col. 295. 
1123. — 2: saec. XIII, in 4, membr: Mt. 

1124. • — — — 4: in 4, membr: loh. 

1125. — — — 5: in 4, membr: Cath. 

1126. — — — 6: in 4, membr: Epp. 

1127. — — in 12, 1.2.3.4: Bibliorum quattuor exemi^laria. 

ll'>8 ~ ^'^^^' ^^^^^^°- 1'^ ^^^- l-^)- 

saec. XI, 54.3X38, membr, veil. 2, foil. 214 et 247, coll. 2: 
Biblia; ordo est Evv C P Ac Ap. Textus est Alcuinianus. Cf v. cl. 
Augustus Molinier, Catalogue des mormscrits de la biblioth'ique 
Mazarine, Parisiis a. 1885, vol. 1, p. 1. Gravior est hie catalogus, 
quia V. cl. Samuel Berger editori subvenisse videtur et textuum 
familias distinxisse. 

1129. 6.7 (Mol. 3.4): saec. XII, 50.3X36.8, membr, voll. 2, 

foil. 326 et 327, coll. 2: Biblia; videntur Evv deesse; ordo est Ac 
C Ap P; textus Alcuinianus est. Cf v. cl. Bergerus (ut sujira, 
p. 994, cod. 5), p. 411. 

1180. 29 (Mol. 5): saec. XIII, 34.8X25, membr, foil. 362, 

coll. 2 : Biblia ; textus Alcuinianus. 

1131. 35 (Mol. 6): saec. XIII, 39.2X26.5, membr, foil. 549, 

coll. 2 : Biblia ; textus est Universitatis Parisiensis. 

1132. 38 (Mol. 7): saec. XIII, 33.6X24.3, membr, foil. 601, 

coll. 2; Biblia; textus Universitatis. 

1133. 42 (Mol. 8): saec. XIII, 37.7X24.3, membr, foil. 438, 

coll. 2 : Biblia ; textus Universitatis. 

1134. 615 (Mol. 9): saec. XIII, 31.8X21.8, membr, foil. 488, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1135. 616 (Mol. 10): saec. XIII, 30.3X21.3, membr, foil. 584, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1136. — — 620 (Mol. 12): saec. XIII, 30.5X21, membr, foil. 272, 

coll. 2 : Biblia ; textus Alcuinianus. 

1137. 624 (Mol. 13): saec. XIII, 27 X 19.5, membr, foil. 54G, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1138. 626 (Mol. 14): saec. XIII, 24.2X16.9, membr, foil. 434, 

coll. 2 : Biblia ; textus Universitatis. 



1050 IX. DE VERSIONIBUS. 

1139. Parisiis bibl. Mazarin. 627 (Mol. 15): saec. XIII, 22.6X14.5, 
membr, foil. 484, col. 1 : Biblia; textus Universitatis. 

1140. 628 (Mol. 16): saec. XIII, 23 X 15.5, membr, foil. 453, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1141. 629 (Mol.17): saec. XIII, 22.1X14.5, membr,foll. 453, 

col. 1: Biblia; textus Universitatis. 

1142. 632 (Mol. 18): saec. XIII, 20.2X14.8, mem})r, foil. 390, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1143. 633 (Mol. 19): saec. XIII, 21X14, membr, foil. 380, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1144. 634 (Mol.20): saec. XIII, 22 X 14.9, membr, foil. 471, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1145. 635 (Mol. 21): saec. XIII, 20X13, membr, foil. 663, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1146. 636 (Mol. 22): saec. XIII, 20.2X14, membr, foil. 331, 

coll. 2 et 3: Biblia; textus Universitatis. 

1147. 637 (Mol. 23): saec. XIII, 19X13.8, membr, foil. 501, 

coll. 2: Biblia; ordo in N.T. est Evv Ac C Ap P; textus Universitatis. 

1148. 640 (Mol. 24): saec. XIII, 14.7 X 10.3, membr, foil. 412, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1149. 641 (Mol. 25): saec. XIII, 14.1 X 9.5, membr, foil. 577, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1150. 645 (Mol. 26): saec. XIII, 28X19, membr, foil. 504, 

coll. 2: Biblia; textus Alcuinianus. 

1151. 34 (Mol. 27): saec. XIII, 37.8X29.9, membr, foil. 452, 

coll. 2, mut: Biblia; textus Universitatis. 

1152. 622 (Mol. 28): saec.XII, 23.1X13.1, membr, foil. 285, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1153. 32 (Mol. 29): saec. XIV, 39.2X26.7, membr, foll.552, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1154. 618(Mol. 30): saec. XIV, 31.3X20.3, membr, foil. 438, 

coll. 2: Biblia inde a Hiob 42,9; textus Universitatis. 

1155. 621 (Mol. 31): saec.XIV, 18.1X11.7, membr, foil. 362, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1156. 623(Mol. 32): saec.XIV, 26.7 X 18.5, membr, foil. 397, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1157. 638 (Mol. 33): saec XIV, 17X12, membr, foil. 390, 

coll. 2 et 3: Biblia; textus Universitatis. 

1158. 33 (Mol. 34): saec.XIV, 38X24.1, membr, foil. 441, 

coll. 2: Biblia; textus Universitatis. 

1159. 5 (Mol. 43): saec. XI vel XII, 53.3X38.2, membr, 

foil. 246, coll. 2 : nonnulla ex V. T., N. T. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1051 

1160. Parisiis bibl. Mazarin. 3 et 4 (Mol. 44 et 45): saec. XII, 
50.7X36.5, membr, foil. 261 et 247: nonnulla ex V. T., N. T. ex- 
ceptis evangeliis. 

1161. 73 (JJol. 46): saec. XIII, 44.6X31.2, membr, foil. 157: 

fin V. T., N. T. ; textus Alcuinianus. 

1162. 37 (Mol. 48): saec. XV, 43.9X29.7, membr, foil. 260, 

coll. 2 : fin V. T., N. T.; textus Universitatis. 

1163. 685 (Mol. 61): saec. XIV, 17.2X12, membr, foil. 247, 

coll. 2: N. T. Cf v. el. Augustus Molinier, Catalogue den manuscrits 
cle la bibliothlque Mazarine, Parisiis, vol. 1, a. 1885. 
1164. — — 718 (Mol. 62): saec. XVI, 18.6X12.8, membr, foil. 149, 
col. 1 : Paid. 

1165. 720 (Mol. 63): saec. XVI, 19.8X14, chart, foil. 295, 

col. 1: Paul. 

1166. — - 721 (Mol. 64): saec. XVI, 14X10, membr, foil. 190, 

col. 1 : Paul Cath. 

1167. 639 (Mol. 70): saec. XIII, 23 X 16.3, membr, foil. 528, 

col. 1 : Biblia cum glossa. 

1168. 673 (Mol.86): saec.XIlI, 21.2X14.2, membr,foll. 182, 

coll. 2 : Esra Cath cum glossa. 

1169. 146 (Mol. 109): saec. XIII, 31.4X21.8, membr, 

foil. 460, coll. 2 : N. T. (exceptis Paul) cum glossa. 

1170. 194.151.152 (Mol. 110.111.112): saec. XIII: Evv cwm 

glossa. Tria exemplaria. 

1171. 703.696.697.700.701.166 (Mol. 113—118): saec. XII 

et XIII: Mt cum glossa. Sex exemplaria. 

1172. 168.698 (Mol.119.120): saec. XIII : iT/i 1/c cum glossa. 

1173. 687 (Mol. 121): saec. XII Mt et XIII loh: Mt loh 

cum glossa. 

1174. 692 (Mol. 122): saec. XII: Lc cum glossa. 

1175. 185 (Mol. 123): saec. XIII: Act Cath Apoc cwm g\os&a. 

1176. 708 (Mol. 124): saec. XIII: Cath cum glossa. 

1177. 712.713 (Mol. 125.126): saec. XII: Paul cum glossa. 

Duo exemplaria. 

1178. 1057 (Mol. 127): saec. XIII: Cath cum glossa. 

1179. 187 (Mol. 128): saec. XIII: Cath Apoc cum glossa. 

1180. 1128 (Mol. 129): saec. XIII Ap et XII Ac: Apoc Act 

cum glossa. 

1181. 704 (Mol. 130): saec. XII: Apoc Cant cum glossa. 

1182. 165.170.189.181 (Mol. 141 — 144): saec. XIII: iV. T. 

cum s'lossa. 



1052 IX. DE VEESIONIBUS. 

Parisiis bibl. nat. Lat. 1. 
^^^^' saec.IX, 49.5X37.5, membr, foil. 423, coll. 2, 11.51: 
Bihlia, dicta prima Caroli Calvi. Cf Catalogus codicxim 
mss bibliothecae regiae. Pars iertia. Tomus tertius, Parisiis 
a. 1744, p. 1, et V. cl. Samuel Berger, Histoire de la 
Vulgate . . . , Parisiis a. 1893, pp. 215.220.399. 
1184. — — 2: saec. IX, 43X33.5, membr, foil. 444, 
coll. 2, 11. 52: Biblia (exc. Rom Cath Apoc), dicta secunda 
Caroli Calvi. Cf v. cl. Bergerus, pp. 399.400. 

11§5, 3: saec. IX, 48.5X37.5, membr, foil. 409, 

coll. 2, 11. 52: Biblia, dicta comitis Rorigon. Cf v. cl. 
Bergerus, p. 400. 

1186. — — 4: saec. IX— X, 53.5X33, membr, voll. 2, 
foil. 429, coll. 2, 11. 40—48: F. T. Mt 24,45— it/c 9,28 
ex Evv et ceteros ut videtur Novi Testamenti libros. 

1187. 5: saec.X, 50.5X39, membr, voll. 2, foil. 344, 

coll. 2, 11. 51: Biblia, dicta prima sancti Martialis. Cf 
V. cl. Bergerus, p. 400. 

1188. — — 6: saec.X, 48X33.5, membr, voll. 4, foil. 566, 
coll. 3, 11.50.51 : Biblia, dicta de Rodis. Cf Bergerus, p. 400. 

1189. 7: saec. XI, 51X34.5, membr, foil. 366, coll. 2, 11. CO: 

Biblia dicta de Mazarin. 

1190. 8: saec. XI, 53X37.5, membr, foil. 490, voll. 2, 11. 50: 

Biblia (exc. Apoc) dicta secunda sancti Martialis. Cf Bergerus p. 401. 

1191. 9: saec. XII, in fol, membr: pars V. T., N. T. 

1192. 10: saec. XII— XIII, 57X37, membr, foil. 364, coll. 2, 

11. 60: Biblia. 

1193. 11 — 17: saec. XIII, in fol, membr: £t6KorMm septem 

exemplaria. 

1194. 18—42: saec. XIV, in fol, membr: Bibliorum \\gii\t\ 

quinque exemplaria. 

1195. 43: saec.XIV, infol, membr: Biblia (desunt Eph-Heb). 

1196. 44: saec. XV, in fol, membr: Biblia (exc 2 Pet — 

lud Apoc). 

1197. 47 : saec. XI, 49X37, membr, foil. 17 6: pars V. T., N. T. 

mut. Cf V. cl. Bergerus, p. 401. 

1198. — — 89: saec. XII, in fol, membr: pars V. T., Act Cath 

Apoc Rom. 



1199. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1053 

Parisiis bibl. nat. Lat. 45 et 93: saec. IX, 50.5X34, 
membr, voll. 2, foil. 523, coll. 2, 11. 42: Bihlia. Cf 

V. cl. Berger. (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 401. 

1200. 97: saec. XIII, in fol, membr: pars T^ T., Panl (Laod). 

1201. — — 99: saec. XIV, in fol, membr: loh Esdras Mc c. gl. 

1202. 50 et 104: saec. XI, 57.5X29.5, membr, voll. 2, 

foil. 391, coll. 2, 11.54—58: Biblia. Origine Italicus; cf v. cl. 

Bergerus, p. 401. 

1203. — — 111: saec. X, in fol, membr: pars V.T.,N.T. 

1204. 116: saec. XIII, in fol, membr: pars V. T., JV. T. 

1205. 135: saec. XII, in fol, membr: pars V. T., Act Cath 

Paul Apoc. 

1206. — — 137: saec. XIII, in fol, membr: Proph Mc Lc loh 

Cath Paul Apoc. 

1207. 140: saec. XV, in fol, membr: Proph N. T. 

1208. — — 150: saec. XIII, in fol, membr: pars F. 7'.,^c« Ca<A.4j90C. 

1209. — — 156: saec. XIV, in fol, membr: pars V. T., N. T. mm. 
glossa; — 159: pars V. T.^ Paul c. gl. 

1210. — — 161 — 167: saec. XIII, in 4, xaQvahr: Bibl inrum se^^X^vn 
exemplaria. 

1211. — — 168—182: saec. XIV, in 4, membr: Biblioruvi 
quindecim exemplaria (182 caret Ap). 

1212. 197: saec. XV, in 4, membr: excerpta e V. T.etX. T. 

1213. — — 198—234: saec. XIV, in 8, membr: Bibliorum triginta 
septem exemplaria. 

1214. — — 242: saec. XII vel XIII, in 8, membr: inter alia 
Cath Rom. 

1215. 247: saec. XIV, in 8, membr: pars V. T., N. T. 

1216. 250: saec. IX, 49X36.5, membr, foil. 105, 

coll. 2, 11. 50: N. T. Cf V. cl. Bergerus, p. 402. 

1217. 251.252: saec. XIII, in fol, membr: iV. T. duo exx. 

1218. 253: saec. XIII, in fol, membr: pars V. T., X. T. 

1219. 254: saec. XII, 26X17, membr, foil. 149, coll. 2, 

11. 40: N. T. Cf V. cl. Bergerus, p. 402. 

J220. 255: saec. XV, in fol, membr: .V. T. 

1221. 256: saec. VII, 31.5X21, membr, foil. 177, 

coll. 2, 11. 30: Evv; deest Lc 18,39—22,64 et loh 7,39 
— fin supplevit manus saec. X. Cf v. cl. Bergerus, p. 402. 

1222. 257: saec. IX, 30X24, membr, foil. 200, 

col. 1, 11. 26—32: Evv. 



1054 IX. DE VERSIONIBUS. 

1223. Parisiis bibl. nat. Lat. 258—260: saec. IX, in fol, 
membr: Evv tria exx. 

1224. 266: saec. IX, 28X19, membr, foil. 149, 

col. 1, 11. 30: Evv. Cf Bergerus, p. 402. 

1225. — — 262: saec. IX, in fol, membr: Evv. 

1226. 263: saec. IX, 29X22, membr, foil. 129, 

col. 1, 11. 20: M 25,37— iHc 10,37 Lc 1,1— loh U,20. 

Cf V. cl. Bergerus, p. 402. 

1227. — — 264.265: saec. IX, in fol, membr: £'ot duo exx. 

1228. 266: saec. IX, .32.5X25.5, membr, foil. 221, 

coll. 2, 11. 27: Evv dicta de Lothario. Cf Bergerus, p. 403. 
1229. — — 267.268: saec. IX, in fol, membr : E'yv duo exx. 

1230. 269: saec. IX, 22.5X13.5, membr, foil. 276, 

col. 1, 11. 21: Evv. Cf Bergerus, p. 403. 

1231. — — 270— 272: saec.X, in fol, membr: £'iiv tria exx. 

1232. — — 273 et 275: saec. XI, in fol, membr: Evv duo exx. 

1233. 274: saec. IX, 31X23, membr, foil. 161: 

Evv (desunt init Mt et Lc 1,1—18,22). 

1234. 276.277: saec. XII, in fol, membr: Evv duo exx. 

1235. — — 278: saec. XIII, in fol, membr: Evv. 

1236. 279.280: saec. XIV, in fol, membr: Evv duo exx. 

1237. 281.298 :saec.VIII, 35X26.5, membr, foil. 265, 

col. 1, 11.21: Evv. Dictus codex Bigotianus. Words- 
worthii B. Cf v. cl. Bergerus, p. 403. 

1238. 283-285: saec. XIV, in fol, membr: 3It iVc cum 

glossa; — 287.288: 3n bis c. gl.; — 289: Lc loh c. gl. ; — 290 
—293: Lc quater c. gl.; — 294—296: Lc loh ter c. gl.; — 297: 
Lc Apoc c. gl.; - 298—300: Loh ter c. gl.; — 301: Loh Mc c. 
gl.; — 302.303: Loh Lc bis c. gl.; — 304: Loh c. comm.; — 307: 
Act Cath c. gl.; — 308: Act Cath Apoc c. gl.; — 310—314: Paul 
quinquies c. gl.; — 316: Cath c.gl.; — 318: Apoc Proph c. gl.: 
— 330: Mt c. gl.; — 331.332: Loh bis c. gl. ; — 338.339: Cath 
bis c. gl.; — 298 A: Loh c. gl. 

1239. 286: saec. XIII, in fol, membr: 3Lt. 

1240. 305: saec. XI, 31.5X24, membr, foil. 146, coll. 2, 

11. 30: Act Cath Paul Apoc. Cf v. cl. Bergerus, p. 403. 

1241. — — 306: saec. XII, in fol, membr: Act Apoc Cath Evv. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1055 

1242. Parisiis bibl. nat. Lat. 309 : saec. XI, 26X 18, membr, foil. 164, 
col. 1, 11. 28—30: Paul Act Cath Apoc Cant. Cf v. cl. Bergerus, p. 403. 

1243. 315: XII-XIII, 49X27.5, membr, foil. 90, coll. 2, 

11. 42: Cath Act Apoc. Cf v. cl. Bergerus, p. 403. 
1244. - — — 317: saec. X, in fol, membr: Apoc. 

1245. 319—320: saec. XIV, in 4, membr: JV. T. duo exx. 

1246. — — 321: saec. XIII, 19X16, membr, foil. 240, coll. 2, 
11. 30: N. T. Cf V. cl. Bergerus, p. 404. 

1247. 322: a. 1422, in 4, membr: N. T. 

1248. — — 323: saec. IX, in 4, membr: Evv „ad usum 
Caroli Calvi". 

1249. 324: saec. IX, 16.3X11.8, membr, foil. 93, 

col. 1, 11. 40: Evv. Cf V. cl. Bergerus, p. 404. 

1250. 325: saec. XI, in 4, membr: Evv. 

1251. 326: saec. XIII, in 4, membr: Evv. 

1252. — — 32 7: saec. XIII, in 4, membr: Apoc. 

1253. 328: saec. XI, in 4, membr: Mt 3Ic Lc; [item 329: 

saec. XVI: fragm 3It Mc]. 

1253a. [ 334: saec. XVII, in 4, membr: Act.'] 

1254. — — 335: saec. VIII, in 4, membr: Paul. 

1255. — — 336: saec. XII, in 4, membr: Paul. 

1256. 337: saec. XV, in 4, membr: Rom 1.2 Cor Gal. 

1257. — — 340: saec. XIV, in 4, membr: Apoc. 

1258. 341: saec. XIII, 18X11.5, membr, foil. 254, coll. 2, 

11. 27 — 29: iV. 7'. Cf v. cl. Bergerus, p. 404. 

1259. 342: saec. XIII, 16X11.5, membr, foil. 180, coll. 2, 

11. 31: .V. T. Cf V. cl. Bergerus. 

1260. 343: saec. XIII, 19.5X12.5, membr, foil. 301, coll. 2, 

11. 26: N. T. Cf Bergerus, p. 404. 

1261. 344: saec. XV, 19.5X12.5, membr: Paul Cath. 

1262. — — 233 A: saec. XIV, in 8, membr: Biblia. C{ Catalogue 
(ut supra, p. 1052, cod. 1183), vol. 4, p. 497. 

1263. 2328: saec. VIII— IX, 27.5X17.5, membr, 

foil. 125, coll. 2, 11.33—35: Cath. Olim s. Martialis 
Lemovicensis. Cf Bergerus, p. 405. 

Codices Parisinos qui sequuutur hausi ex Vademecum 
illo iam saepissime laudato viri cl. Bergeri, Hisioire de la 
Vulgate pendant les premiers siecles du moyen age, Parisiis 
a. 1893, pp. 405 — 410, ubi plura de his libris invenies. 



1036 IX. DE VERSIONIBUS. 

1264. Parisiis bibl. nat. Lat. 8849: saec. IX, 40X28.5, 
membr, foil. 267, coll. 2, 11. 27: Evv. 

1265. 8850: saec.VIII(?), 36X26, membr, foil. 23.5, 

coll. 2, II. 32, auro scr: Evv dicta sancti Medardi(?). 

1266. — — 9380: saec. IX, 32X23, membr purpur, 
foil. 349, coll. 2, 11. 62, auro scr: Biblia dicta Theodulfi. 
AVordsworthii 0. Cf v. cl. Delisle (ut supra, p. 973, adn. 2). 

1267. — — 9383: saec.VIII, 31X25, membr purpur, 
foil. 264, col. 1, 11. 17—20: Evv. 

1268. 9385: saec.IX(?), 31X25, membr, foil. 180, 

coll. 2, 11. 26: Evv. 

1269. 9389: saec.VIII, 35.5X25.5, membr, foil. 223, 

coll. 2, 11. 25 : Ew dicta Epternacensia. Wordsworthii 3*. 

1270. 9397, foil. 25-60: saec. IX, 28.5X21.5, 

membr, foil. 6, coll. 2, 11.22-25: M 5,14— 15,28 Mcl,i 
—5,32; - foil. 61—84: saec. XII: 3It 1,1—23,30. 

1271. 10439: saec.VIII, 7X5.2, membr, foil. 263, 

col. 1, 11. 11: loh. 

J272. 10440: saec. IX, 21.5X14, membr, foil. 116, 

col. 1, 11. 26: Paul. 

1273. 11504.11505: a. 822, 52.5X34, membr, 

voll. 2, foil. 414, coll. 2, 11. 54—56: Biblia. 

1274. 11532.11533: saec. IX, 44.5X35.5, membr, 

voll. 2, foil. 459(?), coll. 2, 11. 47: Biblia Corbeiensia. 

1275. — — 11534.11535: saec. XII, 4G.5X32.5, membr, voll. 2, 
foil. 693, coll. 2, 11. 43.44: Biblia. 

1276. — — 11553: g^: cf supra, p. 958. 

1277. 11932: saec XIII— XIV, 35X21, membr, foil. 541, 

coll. 2, 11. 40.41: Biblia. 

1278. • 11955: saec.VIII, 27X22, membr purpur, 

foil. 54, col. 1, 11.20, auro scr: M 6,2-26,42 27,49-fin 
il/c 9,46— 11,13 12,23— fin. 

1279. 13169: g^: cf supra, p. 959. 

1280. 13174: saec. IX, 25X20, membr, foil. 139, 

col. 1, 11. 20: Ad Cath Eirv. 



2. OCCIDEXTALES. (1.) LATINAE. 1057 

1281. Parisiis bibl. nat. Lat. 14407: saec. IX, 33X26, 

membr, foil. 141, coll. 2, 11. 33: Evv. 

1282. 162G2: saec. XIII, 21.5X16.5, membr, foil. 488, 

coll. 2, 11. 49. • Biblia. 

1283. 16741.16742: saec. XII, 38X27, membr, veil. 2, 

foil, 410, coll. 2, 11. 35.36: Biblia. 

1284. 17226: saec.VII, 30.5X23, membr, foil. 206, 

coll. 2, 11. 22: Evv mut. 

1285. 17227: saec. IX, 27.5X19, membr, foil. 232, 

coll. 2, 11. 21: Evv Adalbaldi. 

128(>. 17968: saec. IX, 23X17.5, membr, foil. 169, 

col. 1, 11. 26: Evv. 

1287. „fonds Baluze" 271: saec. XI, 40.5X34.5, membr, 

foil. 8, col. 1, 11. 47: frgm Mace Paul. 

198« Perpeniani (Perpignan) bibl. publ. 1 (41). 

saec. XII, 31.3X23, membr, foil. 155: Evv. Cf Cat. (lit 
iiifra, p. 1061, cod. 1383), p. 79. 

Remorum in civitate (Reims) bibl. publ. 1.2. 
^^^^' saec. IX, 42X34, membr, voll. 2, foil. 449, coll. 2, 
11. 46.47 : Biblia. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, cod. 779), 
col. 390, et V. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), 
pp. 281 et 412. 

1290. 3—6: saec. XIV, in fol, membr, voll. 11: Bihliorum 

quattuor exemplaria. 

1291. — — 7 : in 8, membr: Biblia. 

1292. — — 8 — 10: saec. XII, in fol et 4, membr, voll. 4: Bibliomm 
tria exemplaria. 

1293. — — 13: saec. XII, in fol, membr: Paul, pars T'. T. 

1294. — — 15: in fol, chart: pars V. T. et N. T. 
1295. 23: saec. XII, in fol, membr: iV. T. 

1296. — — 24: saec. IX, in 4, membr: Evv. 

1297. — — 26: in 4, membr: frag loh Evv. 

1298. — — 27: in 8, membr: Apoc. 

1299. — — 54.55: N. T.{?) cum glossa: — 86.89: Evv bis c. 
comm.; — 92: loh c. gl.: — 95 — 99: Paul quinqiiies c. gl.; — 
111.112: Apoc bis c. gl. 

mort I^otoraagi bibl. publ. 1 (A. 4). 

saec. XI, 49.5X35, membr, foil. 350, coll. 2: Biblia exc. Ev\ 
(Ac C Ap P). Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 773), Dip. I, p. 1. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 68C 



1058 IX. DE VERSIONIBUS. 

1301. Rotomagi bibl. puW. 2 et 3 (A. 3): saec. XI, 46.4X24.5, 
membr, voll. 2, foil. 437, coll. 2: Biblia (Ac Ap C P Evv). 

1302. 4 — 6 (A. 1): saec. XII, 56 X 37, membr, voll. 3, foil. 770, 

col. 1 (?) : V. T.,Act lac lPetl,l — 8 Fs Dan Ezech 12 Proph les lerEvv. 

1303. 7(A.5): saec. XII, 49.5X34, membr, foil. 204, coll. 2 : 

V T,, Evv usque ad loh 16,15. 

1304. 8(A. 6): saec. XI, 48.6X34.2, membr, foil. 238, 

coll. 2: V. T., Mt—Lc 10,2. 

1305. 9 (A. 223): saec. XIII, 31.6X21, membr, foil. 328, 

coll. 2: Biblia (Evv Ac C P [Laod] Ap). 

1306. 10 (A. 32): saec. XIII, 29X19.5, membr, foil. 374, 

coll. 2: Biblia (P ante Ac). 

1307, 11 (A. 69): saec. XIII, 41.2X26.6, membr, foil. 374, 

coll. 2: Biblia (Evv Ac C P Ap). 

1308, 12 (A. 157): saec. XIII, 34.5X21.5, membr, foil. 704, 

coll. 2: Biblia (Evv P Ac C Ap). 

1309. 13 et 14 (A. 311): saec. XIII, 28X18.5, membr, 

voll. 2, foil. 725, coll. 2: Biblia (Ac ante P). 

1310. 15 (A. 238): saec. XIII, 29.5X20.8, membr, foil. 401, 

coll. 2: Biblia (P ante Ac). 

1311. 16 (A. 439): saec. XIII, 23X15.8, membr, foil. 377, 

coll. 2: Biblia (P ante Ac). 

1312. 17(A.516): saec.XIII, 18.8X11.4, membr, foil. 577, 

coll. 2: Biblia (P ante Ac; Ap Laod). 

1313. 18 (A. 549): saec.XIII, 16X10.2, membr, foil. 666, 

coll. 2: Biblia (P ante Ac). 

1314. 19 (A. 588): saec.XIII, 13.5X8.5, membr, foil. 635, 

coll. 2 : Biblia (P ante Ac). 

1315. 20(A. 555): .saec. XIII, 17X11.4, membr, foil. 612, 

coll. 2: Biblia (P ante Ac). 

1316. 22 (A. 117): saec. XII, 37.5X26.2, membr, foil. 238, 

coll. 2 : Rom — Eph Gen Exod Lev Act Apoc Cath. 

1317. 25 (A. 110): saec. IX-X, 37.6X28.5, membr, 

foil. 277, coll. 2: pars F. T., Act Cath Apoc Paul. 

1318. 27 (A. 544): saec.XIII, 17.2X11.5, membr, foil. 320, 

coll. 2: pars V. T., Apoc Cath Paul. 

1319. 28 (A. 14): saec. XI, 35.2X26.5, membr, foil 177, 

col. 1 : Evv. 

1320. 29 (A. 165): saec. XI, 34.5X25.8, membr, foil. 145, 

col. 1 : Evv. I col. 1 : Evv. 

1321. 30 (A. 436): saec. XI, 21.8X12.4, membr, foil. 177, 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1059 

1322. Rotomagi bibl. publ. 31 (A. 24): saec. XI, 31. 6X 19.5, membr, 

foil. 183, col. 1: Evv Paul. 

1323. 32(A.21):saec.XII, 33X25, membr, foll.l92,col.l:^wv. 

1324. 33 (A. 320): saec. IX, 27.5X18, membr, 

foil. 99, col. 1 : Paul. 

1325. 36 (A. 327): Mc cum glossa; — 54 (A. 62): Act Cath 

Apoc c. gl.; — 65 (A. 258): loh c. gl. ; — 83 (A. G4): Evv c. gl.; 
— 84 (A. 80): Evv c. gl.; — 85—89 (A. 163.351.363.405.392): 3It 
c. gl. quinque exemplaria; — 90— 92 (A. 116.114.151): Mt Mc c. 
gl. tria exemplaria; — 93 (A. 380): Lc c. gl.; — 94—96 (A. 160. 
168.170): Lc loh c. gl.; — 97 (A. 250): loh Mc c. gl. ; — 98 
(A. 441): loh c. gl. ; — 99 (A. 130): Act Cath Apoc c. gl.; — 100. 
101 (A. 212.510): Act e. gl. duo exemplaria; — 102 (A. 442): Act 
Apoc c. gl.; — 103 — 105 (A. 54.440.451): Paul c. gl.; — 106 
(A. 332): Paul Cath c. gl. ; — 107 (A. 534): Caih c. gl.; — 108 
(A. 429) : Apoc c. gl. 

1326. 3015 (Leber. 1): saec. XIII, 12.2X8, membr, foil. 732, 

coll. 2: BibUa (P aute Ac). Cf Cat. (ut supra, p. 1030, cod. 7 73), 
Dtp. II, p. 71. 

-,_ Rupellae (La Rochelle) bibl. publ. .569 (4156). 

saec. XII, 15.5X10.8, membr, foil. 653, coll. 2: Biblia (Evv 
P Ac C Ap); „explicit bibliotheca". Cf Cat. (ut supra, p. 1030, 
cod. 773), Dep. VIII, Parisiis a. 1889, p. 197.198. 
m9S Segoduni (Rhodez) bibl. publ. 

* in 4, membr: loh cum glossa. Cf Haenelius (ut supra, 
p. 1031, cod. 779), col. 411. Item Cath{'>) c. gl. 
1Q9Q Si:»arnaci (Epernay) bibl. publ. 1. 

saec. IX, 26.5X21, membr, foil. 178, col. 1, 11. 23, 
auro scriptus: Evv. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, 
.„„„ Spinati (Epinal) bibl. publ. 15. jcod. 5), p. 382. 

saec. XII et XV, in fol, membr: Biblia. Cf Catalogue (ut 
supra, p. 1034, cod. 840), p. 403. 

1331. — — 79: saec. XII, in fol, membr: Act Paul Apoc. 

1332. — — 201: saec.XI, infol, membrpurpur, foll.25, auroscr: J/c. 
„„ Telone Martio (Toulon) bibl. publ. 1. 

a. 1442, 31.4X22.8, membr, foil. 333, coll. 2: Biblia (C 
ante P). Cf Cat. (ut supra, p. 1033, cod. 818), p. 383.384. 

TolosaeTectosagum (Toulouse) bibl. publ. 10 (mut)147. 
^^^^' 166.113.117.124.400.461 (cf Haenelius, cod. 779). 
in fol et 4 et 8, membr; pict: Bibliorum octo exemplaria. 

68* 



1060 IX. DE VERSIONIBUS. 

1335. Tolosae Tectosagum (Toulouse) bibl. publ. 14: in fol, membr, 
voll. 4: Biblia cum glossa. 

1336. 73.211.268.271(vet.).352.592:membr:i?(6/('orit?7isexexx. 

1337. 272: in 8, membr: N. T. 

AQ<i^ Trecis (Troyes) bibl. publ. 27. 

saec. XII, in fol, membr, voll. 5: Biblia. 

1339. 28: saec. XII, in fol, membr, voll. 2: Biblia. 

1340. — — 48: saec. XIII, in fol, membr: Paul cwxa corara, item 
79. 90. 121. 131. 169. 175. 176. 23.3. 238.393. (431).453; — 81: Evv c. gl., 
item 82.120.183.251; — 263: Mt c. gl., item 555.1119.1216.1479; 

— 132: Mt 3Ic c. gl., item 220.484.548; — 623: 3Ic c. gl., item 
871.1040; — 747: Lc c. gl., item 760.932.1083.1214.2260; — 87 
Lc loh c. gl., item 157.449.475.225.1029; — 1478: loh Mc c. gl. 

— 1023 bis: loh c. gl., item 1039.1054.1092.1166.1181.1379.1411 

— 83: Act Cath Apoc c. gl., item 124.228: — 1409: Cath Apoc 
c. gl., item 1597; — 1096: Cath c. g\., item 1132.1228.1481.1491. 
1605.1620; — 389: Paul c. gl., item 393.512.626.803.880.1026; 

— 757: Apoc c. gl., item 934.1223.1552. 

1341. — ■ — 57: saec. XIII, in fol, membr: Biblia 

1342. — ■ — 101: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

1343. — — 138: saec. IX, in fol, membr: Evv. 

1344. — — 149: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 
1345. 291: saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 

1346. — — 458 : saec. XII, in fol, membr, voll. 2 : Biblia. 

1347. — — 482: saec. XII, in fol, membr, foil. 119: Evv. 

1348. 492: saec. XIII, in fol, membr, foil. 339: Biblia. 

1349. 57 7: saec. XIII, in fol, membr, foil. 326: Biblia. 

1350. 649 : saec. XIII, in fol, membr, foil. 162: Jc<(Ca«Ac.gl.). 

1351. 857: saec. XII, in fol, membr, foil. 117: Apoc Epp 

{Cath et Act c. gl.). 

1352. ^885: saec. XII, in fol, membr, foil. 110: Evv. 

1353. ^ 960: a. 909, in fol, membr, foil. 149: Evv. 

1354, 1025: saec. XII, in 4, membr, foil. 160: pars V. T. 

loh Act Cath Paul. 

1355. 102 7: saec. XIII, in fol, membr: Mt (loh c. gl.). 

1356. — — 1123: saec. XIII, in 4, membr: Biblia. 

1357. — — 1299: saec. XIII, in 4, membr: Biblia. 

1358. — — 1382 : saec. XIII, in 4, membr: Paul les Cant Lam Cath. 

1359. 1690: saec. XII, in 4, membr, foil. 177: iV. T. 

1360. 1852: saec. XIII, in 8, membr, foil. 515: Biblia. 

1361. 1906: saec. XIII, in 8, membr, foil. 338: N. T. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1061 

1362. Trecis (Troves) bibl. piibl. 2391: saec. XIII, in fol, membr, 
foil. 240: pars V. T., N. T. 

— thesauri catliedralis 2. 

saec. IX vel X, in fol, membr: Evv. 

1364. 3: saec. X, in 4, membr, foil. 74: loh Mt. 

Anr.r Valentianae bibl. publ. 

1365. '■ 

in fol, membr, voll. 5: Bibha. Cf Haenelius (ut supra p. 1031, 

cod. 77 9), col. 491. 

1366. — — : ill 4, membr, voll. 3: Biblia. 

1367. — — : in fol, membr, voll. 2; pict: Biblia. 

1368. — — : in 8, membr; pict: BibUorum duo exx. 

1369. — — : i'l 4, membr: Paul. 

1370. - — - — : ill fol et 4, membr: Evv tria exx. 

1371. — — : in 4, membr: Mt loh. 

1372. — — : in 4, membr; pict: Apoc. 
iQ-o Valonii (Valognes) bibl. publ. 1. 

saee.XIII, 22.8X15.5, membr, foil. 524, coll.2: V.T.etX.T. 
Cf Catalogue (ut supra, p. 1030, cod. 7 73), Departements X, Parisiis 
a. 1889, p. 137. \ Y. T. et nTt. 

1374. 2: saec. XIII, 36X23.5, membr, foil. 258, coll. 2: 

.„^„ Vesoli (Vesoul) bibl. publ. 5. 

saec.XIV, 15.8X10.9, membr, foil. 522, coll.2: Biblia. Cf 
Cat. (ut supra, p. 1035, cod. 8G5), p. 405. 
.„_„ Vesontione (Besan§on) bibl. publ. XIII. e. 1. 

saec. XIII, in 4, membr: Biblia. Cf Haenelius (ut supra, 
p. 1031, cod. 779), col. 78. 

1377. — — • — e. 2: saec. XIY, in fol, membr: Biblia. 

1378. — — — e. 3 : a. 1467, in fol, membr: Biblia. 

1379. — — — e. 4: saec. XIY, in 4, membr, voll. 2: Biblia. 

1380. — — — e. 5: saec. XY, in 4, membr: Biblia. 

1381. — — — e. 6: saec. XV, in 12, membr: Biblia. 

1382. — — suppl. 43: in fol, membr: Paul Act Apoc Evv Ps. 

.„„„ Victriaci (Vitry-le-Francois) bibl. publ. 12 et 13. 

saec. XIII: Itom Gal cum glossa. Cf Cat. (ut sujjra, p. 1030, 
cod. 773), Dep. XIII, Parisiis a. 1891, p. 16; — item 53: Paul c. 
gl.; — 55: Mt c. gl. 

1384. 75: saee.XIII, 17.4X11.7, membr, foil. 391: Biblia. 

.„„. Vindocini (Vendome) bibl. publ. 1. 

saec. XIII, 32X21.5, membr, foil. 434, coll. 2: Biblia. Cf 
Cat. (ut supra, j). 1040, cod. 951), p. 396. 



1062 IX. DE VERSIOXIBUS. 

1386. Vindocini (Vendome) bibl. publ. 2: saec. X, 33.2 
X23.8, membr, foil. 158: Evv. 

1387. 183: saec.XIII, 20 X 13, membr, foil. 169: pars F. T., 

Evv Act Cath Ajjoc Paul. 

1388. 184: saec. XII, 21.5X12.5, membr, foil. 1—129: 

Cath Paul Apoc. 

1389. 185: saec. XIII, 15.5X11.5, membr, foil. 210: pars 

V. T., Evv Act Paul Cath. 

(iermauia. 
.„„„ Ascalingii bibl. gymnasii losephini MS. 18*. 

■ saec. XIII vel XIV, in 8, membr, foil. 600 [?], coll. 2, 11. 43: 
V.T. et N.T. Cf V. el. losephus Godehardus Miiller, Nachricht iiber 
die Bibliothek des Gymnasii losephini . . . [Programma], Ascalingii 
[Hildesheim] a. 1876 [Progr. 1876, num. 248], p. 7. 

.„^. Augustae Vindelicorum bibl. urbis MS. 4. 

* saec. XIV (a. 1390?), in 8, membr, foil. 571: V. T. et N. T. 
Cf G. G. Mezger , Geschichte der . . . Kreis- und Stadthibliothek in 
Augsburg, Augustae Vindelicorum a. 1842. 

1392. MS.55: a. 1521, infol, chart, voll.2,foll.746:F.7'.etiVr. 

1393. MS. 56: saec. XV, in fol, chart, voll. 2, foil. 665: 

F. T. et N. T. 

1394. MS. 92: saec.XV, in fol, chart, foil. 316: (V.T.et)iV^. T. 

1395. MS.180:saec.XV, in 4, chart, foil. 283: Po?(i cum comm. 

.QQP Bambergae bibl. publ. A.I. 5 (laeck. 206). 

* saec. IX, 47.6X34.6, membr, foil. 420, coll. 2, 11. 50; 
pict: V. T. et N. T. Apocalypsi excepta. Deest Hob 5,8. 
lussu Alcuini scriptus. E bibliotheca cathedralis Bam- 
bergensis A. 5. Cf Henricus loachim laeck, Beschreihung 
von . . . Hamhchriften . . . in der offentlichen Bibliothek zu 
Bamberg, Norimbergae a. 1831, p. VII — IX. 32. 33, et 
V. el. Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 376. 

1397. A. I. 20 (laeck. 207): a. 1263, in fol, membr, foil. 425, 

coll. 2, 11. 50: F. T. et JV. T. E bibliotheca abbatiae Langheimensis. 

1398. A. I, 1 (laeck. 208): saec. XIII, in fol, membr, foil. 399 : 

F. T. et N. T.; Mach post Hest, deinde ut videtur Proph Act Cath 
Ajjoc Paul Evv. E bibl. cathedr. Bamb. A. 1. 

1399. A. I. 6 et 7 (laeck. 209): saec. XIII, in fol, membr, 

voll. 2, foil. 837, coll. 2, 11. 40: F. T. et N. T. Olim Conr. Schalarii, 
archidiac. Basileensis. E bibliotheca cathedralis Bamb. A. 6. 7. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1063 

1400. Bambergae bibl. publ. A. I. 9 (laeck. 211): saec. XIII, in fol, 
membr, foil. 495, coll. 2, 11. 51; pict: V. T. et N. T. E bibliotheca 
cathedr. Bamb. A. 9. 

1401. A. I. 10 (laeck. 212): saec. XIV, in fol, membr, 

foil. 488, coll. 2, 11. 48: V. T. et N. T. E biblioth. Langheimensi. 

1402. A. I. 19 (laeck. 214): saec. XIII, in 4, membr, foil. 370, 

coll. 2, 11. 54: T'. T. et N. T. E biblioth. cathedr. Bamb. A. 158. 

1403. A. I. 2—4 (laeck. 215): a. 1389, in fol, membr, voll. 3: 

V. T. et N. T. Manu Conradi Allecis de Eggolsheim in coenobio 
,,Neunkirchen am Brand" scrijitus. E biblioth. cathedr. Bamb. A. 2-4. 

1404. A. I. 21 (laeck. 216): saec. XIV, in 8, membr, foil. 420, 

coll. 2, 11. 51 ; pict: V. T. et N. T. E biblioth. Franciscanorum Bamb. 

1405. A. I. 22 (laeck. 217): saec. XIV, in 8, membr, foil. 1516 

(?51C), coll. 2, 11. 50; pict: T". T. et N. T. E biblioth. societatis lesu. 

A. II. 19 (laeck. 264). 

^^^^' saec. IX, in 4, membr, foil. 231, col. 1, 11. 24: Evv. 

E biblioth. cathedr. Bamb. A. 13. 

1407. A. II. 20 (laeck. 265): saec. XIII: Evv. 

^^^^ A. I. 16 (laeck. 266> 

saec. X, in fol, membr, foil. 165, col. 1, 11. 28: Evv. 
E bibl. cathedr. Bamb. A. 10. 
j^^jj A. II. 18 (laeck. 267). 

saec. X, in 4, membr, foil. 20.5, col. 1, 11. 27: Evv. 
E bibl. cathedr. Bamb. A. 12. 

laeck. 268 — 273: exemplaria sex Mt cum glossa, saec. XII et 
XIII; — 274 et 275: exemiilaria duo Lc c. gl. saec. XII et XIII; 
— 276: Mc c. gl; — 277 et 278: Mc et loh c. gl. saec. XIII; — 
279: 7o/i c. gl. saec. XII; — 280 — 288 (cf 311): lectionaria novem 
ex evangeliis; — 292 — 295: exemjilaria quattuor Paid; — 300 
— 303: exemplaria quattuor CatJi cum glossa; — 304.308 — 310: 
lectionaria ex epistulis; — 311 — 313: exemplaria tria Apoc. 
ilin Berolini reg. Lat. Meermanus 1 (Phill. 1644). 

* saec. XII, txt 42X28, membr, voll. 2, foil. 295 et 266, 
coll. 2 : V. T. et N. T. (Evv Paul Act Cath Apoc). Cf v. cl. Valentinus 
Rose, Verzeichniss der lateinischen Huudschriften der kbniglichen 
Bibliothek zu Berlin. Erster Band. Die Meerman-Handschriften 
des Sir Thomas Phillipps, Berolini a. 1893. 

1411. 2 (Phill. 2001): saec. XIV, txt 10X7, membr, foil. 451, 

coll. 2: V. T. et .V. T. f bfl7 fo^, coll . iT^A^ T. 

1412. 3 (Phill. 2003): saec. XIV, txt 10.5X7, membr. 



1064 IX. DE VERSIONIBUS. 



1413. Berolini reg. Lat. Meermanus 5 (Phill. 1659): saec.X, 
txt 30X23, membr, foil. 126, coll. 2: Pro2)h Paul (PhiuTLehr). 

1414. 8 (Phill. 1647): saec. XII, txt 23X17, membr, foil. 54, 

coll. 3: Cant Apoc. 

1415. 10 (Phill.l648):saec.XI, 20X1.5, membr,foll.l44:£iT. 

1416. 11 (Phill. 1725): saec. XIII, txt 16X6 (cum comm 

20X13), membr, foil. 143: Mt cum glossa. 

1417. 12 (Phill. 1649): saec. XIII, txt 17X15.5, membr, 

foil. 152, coll. 3: Lc cum glossa. 

1418. 48 (Phill. 1650): saec.X, txt 23X17, membr, 

foil. 148: Cath cum glossa FauL 

1419. — Lat. theol. fol. 1: saec. IX vel X, 40X29.3, 
membr, foil. 128, col. 1, 11. 31 : Evv. Vir doctissimus mihique 
amicissimus Ernestus de Dobschiitz, hodie privatim docens in 
universitate lenensi, excerpsit in meum usum catalogum 
Berolinensem vel etiam codices volvit. 

1419a. [ fol. 3: saec. X, in fol, membr, foil. 221: EvL] 

1420. fol. 4: saec. XV, in fol, membr, foil. 323, coll. 2: 

V. T. et N. T.; ordo est P Ac C. Olim iu monasterio ordinis Prae- 
dicatorum Calcariensi. 

1421. fol. 5: saec. XIII, in fol, membr, foil. 364: V. T. et 

N. T. (Evv Ac C Ap Paul [Phm Hebr]). Codex dicitur manu filiae 
Ottonis II imperatoris in monasterio Gandersbeimensi scriptus esse. 

1422. fol. 6: a. 1514—1517, in fol, membr, voll. 4: V. T. 

et N. T. 

1423. fol. 7: a. 1446, 32X20, chart, foil. 275, coll. 2: N.T. 

(Ew P Ac C Ap). 

1424. fol. 8: saec. XIV, in fol, membr, foil. 635: Biblia 

(Evv Ac C Ap P [Phm Heb LaodJ). 

1425. fol. 9: saec. XIV, in fol, membr, foil. 233: BibHa. 

1420. fol. 15: saec. XII, in fol, membr, foil. 355: Paul cum 

comm, item 16.352.446.447.448; — 287: Evv c. gl. ; — 360: 
Mt c. gl.: — 191: 3Ic c. gl.; — 316: Lc c. gl., item 365; — 
422: Lc loh c. gl.; — 192: Paul c. gl.; — oct. 62: Apoc c. gl.; — 
fol. 497 : loh c. gl. 

1427. fol. 18: saec.X, in fol, membr, fol. 165: Evv. 

1428. fol. 25: saec. XI, in fol, membr, foil. 237: Evv. 

1429. fol. 62: saec. IX, in fol, membr, foil. 258: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1065 

1430. Berolini reg. Lat. theol. fol. 63: saec. XV, in fol, membr, 
foil. 175: X. T. 

1431. fol. G7: saec. XIII, in fol, membr, foil. IGG: N. T. 

1432. fol. 70: a. 1464, in fol, meuibr, foil. 194: N. T. 

1433. fol. 72: saec. XIII, in fol, membr, foil. 197: Biblia. 

1434. fol 73: saec. XIV, ia fol, membr, foil. 302: Biblia. 

1435. fol. 74: saec. XIV, 26.3X18, membr, foil. &87 : Biblia 

(Evv Ac C P [Phm Heb] Ap). 

1436. — — fol. 90: saec. XII, in fol, membr, foil. 115: Apoc. 

1437. fol. 166: saec. XIV, in fol, membr, foil. 144: N. T. 

1438. fol. 198: saec. XIII, in fol, membr, foil. 224: Pa^d. 

1439. fol. 204: saec. XVI, in fol, chart, foil. 302: Biblia 

„Gen — Act". 

1440. — — fol. 260: saec.X, in fol, membr, foil. 241: Evv. 

1441. fol. 283: saec.X, in fol, membr, foil. 179: Evv. 

1442. — — fol. 336: saec. X, in fol, membr, foil. 193: 
Biblia „Ies — Heb". 

1443. fol. 359: saec.X, infol, membr, foil. 121: Euv. 

1444. fol. 366: saec. VIII, 27.3X21, membr, foil. 94, 

coll. 2, 11. 23: Paul (Phm Hebr). Fertur manu s. Liudgeri 
scriptus esse. 

1445. fol. 375: saec. XIII, infol, membr, foil. 125, coll. 2, 

11. 24: Evv. 

1446. fol. 379: saec. XII, infol, membr, foil. 544: Biblia. 

1447. fol. 481: saec. IX— X, 31X24.4, membr, 

foil. 149: Epp. 

1448. fol. 494: saec. XIII: frgm PawZ; — fol. 519: saec. XIII: 

frgm Cath Apoc. 

1449. fol. 505.506: a. 1470, infol, chart, foil. 460: Biblia 

(Evv P [Phm Heb] C Ac Ap). \CathApoc. 

1450. fol. 519: saec. XIII, in fol, membr, foil. 2: frgm 

1451. — — quart. 4: saec. IX, in 4, membr, foil, 164: 
Evv. Erasmus usus est hoc codice in editione X. T. altera. 

1452. — — quart. 5: saec. X, in 4, membr, foil. 196: Em. 

1453. quart. 33: .saec. XIV, in 4, membr, foil. 529: Biblia. 

1454. quart. 34: saec. XIV vel XV: in 4, membr, foil. 561: 

Biblia. 

1455. — • — quart. 35: saec. XIV, in 4, membr, foil. 344: Biblia. 
1456. quart. 103: saec. XV, in 4, membr, foil. 465: Biblia. 



1066 IX. DE VERSIONIBUS. 

1457. Berolini reg. Lat. theol. quart. 1.89: saec.VII, in 4, 
membr, foil. 145: Evv. 

1458. • oct. 2: saec. XIII, in 8, membr, foil. 260: Evv. 

1459. — — oct. 3: saec. XIII, in 8, membr, foil. 682: Blblia (Evv 
P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1400. oct. 4: saec. XIII, in 8, membr, foil. 684: Biblia. 

1461. oct. 5: saec. XIII, in 8, membr, foil. 599: Bihlia. 

1462. oct. 6: saec. XIII, in 8, membr, foil. 529: Bihlia. 

1463. — — oct. 7: saec. XIII, in 8, membr, foil. 657: Biblia. 
Scripsit Albregardus Lombardus. 

1464. oct. 8: saec. XIII, in 8, membr, foil. 530: Biblia. 

1465. — — oct. 9: saec.-XIV, in 8, membr, foil. 682: Biblia. 

1466. oct. 70: saec. XV, in 8, membr, foil. 528, coll. 2, 11. 53: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

1467. oct. 106: a. 1227, in 8, membr: .V. T. 

1468. — — oct. 121: saec. XIII, in 8, membr, foil. 491: jV. T. 

1469. — — Diez fol. 58: saec. X, in fol, membr: Em. 

1470. — — Diez fol. 65: saec. XIII, in fol, membr: pars V. T., Paul. 

1471. — — Diez oct. 35: saec. XII, in 8, membr: Biblia. 
..^^ Bonnae bibl. univ. 134a (Klette 263). 

saec. XIV, in 4, membr, foil. 419, coll. 2, 11. 57: V.7\etN.T. 
Anno 1853 bibliothecae accessit ex legato Martini Aug. Scholzii 
(cf supra, p. 255). Cf Antonius Klette, Catal. chirographorum in 
bibl. acad. Bo7inensi, fasc. 2, p. 65, in programmate quod diciint 
academico in diem 15 Oct. a. 1859. 
. ,_g Breitenaviae MS. 1. 

saec. ? , in 8, membr: V. T. et JV. T. Cf lohannes Henr. a 
Seelen, Bibliotheca Breitenaviana , Lubeciae a.l 74 7, tom.3, pars 8, p. 243. 
. , „ . Caroli Hesycbiae (Carlsruhe) bibl. due. Reichenau 211. 

saeo. IX, 24.5X16: Evv mut. Cf v. cl. Bergerus 
(ut infra, cod. 1479). p. 383. 
^ .„_ Cizae bibliothecae coenobii, MS. theol. 5. 

saec.XIII, 28X22, membr, foil. 144: Evv. Cf v. cl. Philippus 
Wegener, Verzeichniss der auf der Zeitzer Stiftsbibliothek befind- 
lichen Handschriften [Programma paschale], Cizae a. 1876. 
._ — bibl. canonicorum 4 olim 14. 

* a. 1423, 30.5 X 22, membr, foil. 321 : pars F. T., N. T. Cf v. cl. 
Fedorus Bech, Verzeichniss der alien Handschriften tmd Drucke in 
der Domherren-Bibliothek zu Zeitz, Berolini a. 1881. 
1477. 5 olim 16 : saec. XV, 30.5 X 22, chart, foil. 253 : Sap Evv. 



2. OCCIDEXTALES. (1.) LATIXAE. 1067 

Colmariae (Colmar) bibl. publ. 

saec. IX, in 4, membr: Evv Paul. Cf Gustavus 
Haenel, Catalogi etc, Lipsiae a. 1830, col. 141. 
117Q Coloniae ecclesiae metropolitanae 1. 

saec. IX, 50X35.5, membr, foil. 382, coll. 2, 11.51: 

V. T. et N. T. Cf vv. ell. Philippus laffe et Guilelmus 

AVattenbach , Eccledae metropolitanae Coloniensis codices 

manuscripti, Berolini a. 1874, et v. cl. Bergerus, Hisloire 

de la Vidgate . . ., Parisiis a. 1893, p. 379. 

1480. 2: saec. XIII, in fol, membr, foil. 339: V. T. et iV. T. 

(Evv Paul [Phm Heb] Act Cath Apoc). 

1481. — — 12: saec. XI, in fol, membr, foil. 210; pict: Evv. 

1482. — — 13: saec. IX, in fol, membr, foil. 195; pict: Evv. 

1483. — • — 14: saec.X, in fol, membr, foil. 215; pict: Em. 

1484. 21.22.23.24.26: saec. XIII, in fol, membr: 3Ic Lc loh 

Act Cath Apoc Paul cum glossa. 

1485. — — 25: saec. XII, in fol, membr, foil. Ill : PoH^ cum glossa. 

1486. 56: saec. IX, in 4, membr, foll.139; pict: Evv. 

1487. 144: saec.X, in 4, membr, foil. 133: Evv Q). 

1488. — — 218: saec. XI, in fol, membr, foil. 217; uberrime pict: 
Evv. Ex done lohannis Guilelmi Knott, parochi Heimerzheimensis 

(t 1872). 

liSQ Confluentiae bibl. urbis MS. 1. 

saec. IX vel X, in fol, membr, foil. 319, coll. 2, 
11. 42—45; pict: pars altera V. T., N. T. (Evv Act Cath 
Paul [Eph Laod] Apoc). Cf Ernestus Dronke, Beiirdge 
zur Bibliographie . . . oder Merhtvurdigkeiten der Gymnasial- 
und der stadtischen Bihliothek zu Koblenz, pars 1, Con- 
fluentiae a. 1837, p. 85—91. 

1490. MS. 2 [anno 1852 scripsit Dronkius „2 et 3"]: a. 1281, 

in fol, membr, vol. 2, coll. 2, 11. 39: T'. T. et N. T. (Evv Paul Act 
Cath [Apoc ?]). Simon, decanus Moguntinus, librum scripsit. 

1491. MS. 3: a. 1402, in 4, membr, foil. 411, coll. 2, 11. 47: 

V. T. et N. T. (Evv Paul Act [Cath Apoc ?]). lohannes de Northeim 
librum Moguntiae scripsit. Dronkius vero ipse, Uehei' die Gymnasial- 
bihliothek . . , Confluentiae a. 1852, hunc codicem signo B nominavit 
et ab alio quam lohanne illo scriptum esse suspicatur. 



1068 IX. DE VERSIONIBUS. 

-..Q.^ Donaueschingae bibl. priucipis 177 (L. 8). 

saec. XIII, iu 4, membr, foil. 490, coll. 2: V. T. et iV. T. 
Manu Cambii de Vieentia. Cf v. cl. K. A. Barack, Die Handschriften 
derfurstlich-Furstenbergischen Bibliothek zu Donmteschingen, Tuhingaf^ 
a. 1865. V. T. et iV^. T. 

1493. 178: saec. XIY, in 8, membr, foil. 87 5, coll. 2: 

1494. 188: saec. XY, in 12, membr, foil. 218: X T. 

1495. 203 et 207: Eil: — 199 et 208: Apl. 

H i/^wi Dresdis bibl. reg;. A. 47. 
1496. * 

saec. XV, in fol, membr et chart (?), foil. 520, coll. 2: Biblia; 

Col Laod; Phm Heb; Paul Act; 1.2 Pet ante lac ? ; inest Hermae 
pastor. Cf V. cl. Franciscus Schnorr de Carolsfeld, Katalog der 
Handschriften der koniglichen offentlichen Bibliothek zu Dresden, 
vol. 1, Lipsiae a. 1882, p. 10. 

1497. A, 54: saec. XI, in fol, membr, foil. 190: Evv. 

1498. — — 63: saec. X, in fol, membr, foil. 137; pict: Evv. 

1499. A. 67: a. 1418, iu fol, membr, foil. 351, coll. 2: Biblia. 

1500. A. 86.87: a. 1453, in fol, membr, voll. 2: Biblia. 

1501. — — A. 94: saec. XII, in fol, membr, foil. 154; pict: Evv. 

1502. A. 134: saec. XIY, in 4, membr, foil. 423, coll. 2: J5iWta. 

1503. — — A. 179: saec. XIV, in 4, membr: Biblia. 

1504. A. 188: saec. XV, in 4, membr, coll. 2: Biblia. 

1505. A. 197 : saec. XIII, in 4, membr, foil. 392, coll. 2 : Biblia. 

1506. A. 201: saec. XIV, in 4, membr, coll. 2: Biblia. 

1507. A. 202: saec. XIV — XV, in fol, membr, coll. 2: Biblia. 

-.j,r.Q Erfordiae Amplonianus Oct. 18. 

* saec. XIII, in 8, membr: T'. T. et X. T. Cf v. cl. Guilelmus 
Schum, Beschreibendes Verzeichniss der Amplonianischen Hand- 
schriften-Sammlung zu Erfurt, Berolini a. 1887. 

1509. . Oct. 19: saec. XIII, in 8, membr: T'. T. (et N. T.?). 

1510. — — Quart. 76: saec. XIII, in 4, membr: 2fc cum comm. 

1511. — ■ — Quart. 78: saec. XII, in 4, membr: Mc loh cum comm. 

1512. — — Fol. 54: saec. XIII, in fol, membr: Lc loh c. comm. 
... „ Erlangae bibl. univ. MS. H. m. 490 (Irmischer. 121). 

saec. XII, in fol, membr, foil. 393, coll. 2, 11. 53; pict: V. T. et 
iV. T. (Evv Act Cath Apoc Eom Phil Col Thess). Cf v. cl. loh. Con- 
radus Irmischer, Handschriften-Katalog der koniglichen Universit&ts- 
Bibliothek zu Erlangen, Francofurti ad Moenum et Erlangae a. 1852, 
p. 19.20. 

1514. — — (Irmischeri 122 — 124): saec. XIV — XV, in fol, membr, 
voll. 3 : (nonnulla ex T'. T.) Act Cath Apoc. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1009 

1515. Erlangae bibl. univ. (Irmischeri 128—129): saec. XII, in fol, 
membr, voll. 2: (nonmilla ex V. T.) Act Cath. 

1516. — — (Irmischeri 131): saec. XIV, in fol, membr: (multa 
ex V. T.) X. T. „usque ad Ep. ad Hebr." 

1517. — — (Irmischeri 141): saec. IX, in fol, membr, 
foil. 125^2, coll- 2; pict: Evv. 

1518. — — (Irmischeri 159): saec. XV, in fol, membr, foil. 113: 
Act cum glossa. 

1519. (Irmischeri 231): saec. XIV, in fol, membr, foil. 476 : 

V. T. et N. T. Olim regis Matthiae Corvini, qui codicem biblio- 
thecae Budensi dono dedit. 

1520. — — (Irmischeri 260) : saec. XI, in 4, membr: Matt cum 
glossa. Cf Pfeifferus (ut infra, cod. 1525 [467]), p. 25, qui lectiones 
paucas varias dat. 

1521. — — (Irmischeri 276): saec. IX vel X, in 4, 
membr, foil. 118: Evv. 

1522. — — (Irmischeri 278): saec. XI: Cath cum glossa. 

1523. (Irmischeri 282): saec. XII, in 8, membr, foil. 507: 

r. T. et N. T. 

1524. — — (Irmischeri 428): saec. XI et XII: A2)oc cum glossa. 

1525. — — (Irmischeri 467): saec. IX, in fol, membr, 
foil. 164, col. 1, 11.25: Evv; desunt Mt 1,1- 2,14 Mcl,l 
— 16. Cf lohaunes Ludovicus Hocker, Bibliotheca Heils- 
bronnensis, Noribergae a, 1731, p. 2, cod. 4; Augustus 
Fridericus PfeifFer, Beytrage zur Kenntniss alter Biicher 
und Handschriften. I, Curiae Varisorum (Hof) a. 1783, 
p. 1—32. 

1526. (Irmischeri 525.526): saec. VIII vel IX, 

in 4, membr, voll. 2, foil. 147: Evv. 

1527. — — (Irmischeri 588): saec. XIII, in 8, membr, 
foil. 568: V. T. et N. T. Textum a textu Vulgatae multis 
locis dissentire testatur Irmischerus nisus libro I. Bar- 
tholomaei Riederer, Nachrichten zur Kirchen-, Gelehrten- und 
Buchergeschichte, Altdorfiae a. 1766, vol. 3, p. 126 — 149, 
ubi lectiones variae nonnullae dautur. 

1528. (Irmischeri 610.611): saec. XIV, in fol, chart, voll. 2, 

foil. 668, coll. 2: V. T. et ^V. T. (Evv Paul [Phm Hebr Laod] Act 
Cath Apoc). 



1070 IX. DE VEESIONIBUS. 

1529. Erlangae bibl. univ. (Irmischeri 612.613): saec. XV, in fol, 
chart, voll. 2, foil. 781: V. T. et N. T. 

1530. (Irmischeri 828.829): saec. XV, in fol, chart, voll. 2, 

foil. 460 V,: V. T. at N. T. 

^-q-i Francofurti ad Moeniim bibl. gyranasii VI, 1, a et |3: 
* saec. XII: frag Jo/* 7,10— 31. 

-.-^^ Francofurti ad Moenum bibl. publicae. 
lo32. ^ 

saec. ? , in fol, membr: Act Cath Apoc Ltic cum glossa. 
Cf loh. lac. Lucius, Oat. bibl. pub. Moeno-Francofurtensis, Franco- 
furti ad Moenum a. 1728, paginarum series altera, p. 442. 

1533. saec. ? , in fol, membr: V. T. et iV". T. 

1534. saec. ? , in 8, membr, V. T. et N. T. 

1535. Francofurti ad Oderam, olim univ. Arch. 1.4: Bihlia. 
Cf lohannes Christoph. Beckman, Memoranda Francofurtana 
. . . Francofurti ad Oderam a. 1676. 
153(5, Arch. I. 21: Biblia. 

Fribergae Saxoniae bibl. scliolae MS. (1 apud Hecht.). 

saec. XIV, in fol, membr, voll. 10 (?) : multa ex V. T., Matt 
Mc (?) Paul cum glossa. Olim fratrum minorum Fribergensium. 
Cf Fridericus Aug. Hecht, Litterarische Nachricht von einigen Hand- 
schriften . . . in der Freyberger Schulbibliothek . . . Fribergae (a. 1803). 

1538. 3: saec. ? , in fol: V. T. et N. T. 

1539. 4: saec. XV, in 4, voll. 3: V. T. et N. T. cum comm. 

1540. — — 5: saec. XV, in 4: N. T. cum comm. 

Gissae univ. B. S. MS. 216. 

saec. XIII, in fol, membr, foil. 404, coll. 2 : V. T. et N. T. 
(Paul [Phm Heb] Act Cath Apoc Evv). Cf I. Valentinus Adrian, 
Catalogus codicum mss. bibliothecae academicae Gissensis, Franco- 
furti ad Moenum a. 1840, p. 197.198. 

1542. B. G. XV. 2: saec. XV, in fol, chart, foil. 476, 

coll. 2 : T'. T. et JV. T. 

1543. E.G. (3)31: saec. XIII, in fol, membr, foil. 250: Evv. 

1544. B. G. (3) 23: saec. XIII, in fol, membr, foil. 159: 

Pcnd (Phm Hebr). 

1545. B. G. XV. 77: saec. XV, in fol, chart, foil. 289: 

Paul (Phm Hebr). 

^- ,.r> Gothae bibl. ducalis 1 et 2. 

saec. ? , in fol, membr: T'. T. et X. T. Cf Ernestus Salomon 
Cyprianus, Catalogus codicum maimscriptorum bibliothecae Gothanae, 
Lipsiae a. 1714. 



1550. - 


- — 8: 


1551. - 


17 


1552. - 


18 


15i53. -^ 


36 


1554. - 


37 


1555. - 


41 


1556. - 


- — 42 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1071 

1547. Gothae bibl. ducalis 3: a. 1391, in fol, raembr: V.T.qIN.T. 

1548. ■ 4 et 5: in fol, membr: V. T. et N. T. 

1549. 6 et 7: in fol, membr: T'. T. et N. T. Duo oxemplaria. 

1. 1292 (?), in fol, membr: T'. T. et N. T. 
17: in fol, membr: Evv. 
in fol, membr: Paul. 
in fol, membr: Evv. 
in fol, membr: Mt cum glossa. 
in fol, membr: Paul cum glossa. 
a. 1456, in fol, membr: Paul cum glossa. Con- 
tinetne MS. 43 textum Paul? 

1557. — — 44: in fol, membr: Paul cum glossa. 

1558. — — 46: in fol, membr: Apoc cum glossa. 

1559. — — 47: in fol, membr: Aj)oc cum glossa. 

1560. MS. chart, fol. 2: a. 1462: V. T. et N. T. 

1561. MS. chart, fol. 20: Evv. 

1562. MS. membr, min. 1: T'. T. et N. T. 

1563. MS. membr, min. 2: V. T. et N. T. 

1564. MS. membr, min. 4: V. T. et N. T. 

1565. MS. membr, min. 14: Evv. | cum glossa. 

1566. MS. membr, min. 15 — 19: Mt Mc loh Oath Apoc 

^.^„ Guelferbyti bibl. ducalis, 4 Helmstadiensis (Heine- 
mann. 4). 

a. 1287 — 1295,49.5X35, membr, foil. 275: Catk Ajwc Pa^d 
(Phm Hebr; Phil et Laod maior pars desunt) Evv. Cf v. cl. Otto 
de Heinemann, Die Handschriften der herzoglichen Bibliothek zu 
Wolfenbuttel. I. Die Helmstedter Handschriften I, Guelferbyti a. 1884. 

1568. 22 Helmst. (Heinem. 25): a. 1474, 40X28, eliart, 

foil. 409: (cum Heinem. 24) V. T. et N. T. (Evv Paul [Phm Hebr] 
Act Cath Apoc). 

1569. 53 Helmst. (Heinem. 60): saec. XI, 35X22, membr, 

foil. 201: A2yoc Cath Act et varia ex V. T. 

1570. 65 Helmst. (Heinem. 80): a. 1194, 33 <22.5, 

membr, foil. 181; mirabiliter pict: Evi\ Heinemannus in 
catalogo suo (I, 1, a. 1884) facsimile dat; cf etiam 
C. P. C. Schonemann, Hundert Merkwurdigkeiteyi d. herzgl. 
Bibl. zu Wolfenh. Hanoverae a. 1849, num. 45, p. 36 — 38. 

1571. 201.202 Helmst. (Heinem. 234.235): saec.XV, 30X20.5, 

chart, coll. 2 sed N. T. col. 1: V. T. et N. T. (Evv Apoc 1.2 loh lud 
Paul [Tit Hebr; deestne Phm?] lac 1.2 Pet Act). 



1072 IX. DE YEKSIONIBUS. 

1572. Guelferbyti bibl. ducalis321 Helmst. (Heinem. 356): 
saec. X, 28X19, membr, foil. 174: Ew. MS. 365 Helmst. 
(Heinem. 400) continet folium ex Mt cap. 27, ut videtur 
saec. X. 

1573. 425 Helmst. (Heiuem. 460): saec. XIII, 21X20, membr, 

foil. 127; pict: Evv. 

1574. 426 Helmst. (Heinem. 461): saec. X, 28.5X20, 

membr, foil. 171; mire pict: Evv. Heinemaunus exliibet 
facsimile, Cat. I, 1 , p. 332. 

1575. 427 Helmst. (Heinem. 462): saec.X, 25.5X18.5, 

membr, foil. 19: Evv. 

1576. 447 Helmst.(Heinem. 482): saec.XII, 28X19.5, membr, 

foil. 162: 3It 3Ic Lc cum comm. 

1577. 557 Helmst. (Heinem. 605): saec. XV, 21.5X15, chart, 

foil. 271: Eim Paul (Thess Laod et Phm Hebr) Act Cath Apoc. 

1578. 603 Helmst. (Heinem. 651): saec. XV, 22X15, chart, 

foil. 109: Apoc 1.2 loh fragm Lc lac 1.2 Pet S loh et varia ex V. T. 
1579. — — 1110Helmst.(Heinem.l217):saec.Xni— XIV, 17X13, 
membr, foil. 252: Evv. 

1580. 1152 Helmst. (Heinem. 1260): saec. XIV, 16X11.5, 

membr, foil. 235: V. T. ei N. T. (Evv Paul Act Cath Apoc 1—3). 
1581. — — 1160 Helmst. (Heinem. 1268): a. 1418, 15.5X10.5, 
chart, foil. 311: Evv Paul (Tit Hebr; deestne Phm?) Cath Act Apoc. 

1582. 1332 Helmst. (Heinem. 1446): saec. XIV, 1GX12, 

membr, foil. 392: V. T. et N. T. (finem tenent Apoc Act). 

1583. 1333 Helmst. (Heinem. 1447): saec. XIV, 14.5X10.5, 

membr, foil. 438: V. T. et N. T. 

1584. 1334 Helmst. (Heinem. 1448): saec. XIV, 17.5X12.5, 

membr, foil. 377: V. T. et X. T. 

1585. 1335 Helmst. (Heinem. 1449): saec. XIV, 17X12, 

membr, foil. 418: V. T. et N. T. 

1586. A. d.Augusteus fol. (Heinem. 1569j: saec. XIII— XIV, 

47.5X34, membr, foil. 251, coll. 2: Evv Paul (Phm Hebr) Apoc 

Cath Act. 

1587. — — 1. 3. 1. Aug. fol. (Heinem. 1583): a. 1315, 42.5X30, 

membr, foil. 317: V. T. et A". T. (Evv Paul [Phm Hebr] Cath Act 

Apoc). 

1588. 5. 2. Aug. fol. (Heinem. 2062): saec. XIII, 33.7X24, 

membr, foil. 471, coll. 2: V. T. et X. T. (Evv Paul [Phm Hebr] Act 
Cath Apoc). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1073 

In bibliotheca Guelferbytana insunt codices alii multi 
nondum in catalogum adsumpti. 
. Halberstadii bibl. gymnasii cathedralis 1 et 2. 

'* saec. XIII, 54X37, membr, voll. 2, foil. 281, coll. 2; pict: 
V. T. (exceptis Ps) Paul Apoc Cath Act. Cf v. cl. G. Schmidt, Die 
Handschriften der Gymnasial-Bibliotkek. Osterprogramm , Halber- 
stadii a. 1878, p. 8—38. 

t590. 28: saec. XIV, 22X15, membr, foil. 329: V.T.etJV.T. 

1591_ 29: saec. XV, 31X22, chart, voll. 2, foil. 259.253: 

V. T. et N. T. (Evv Paul Act Cath Apoc). 

1592. 38: saec. XII— XIII, 24X 15, membr, foil. 62 (praece- 

diint alia in foil. 73): Act cum glossa. 

1593. 45: saec. XV, 31X22, chart, foil. 434: Evv (loh Mt 

Lc Mc) Epp Act Apoc. 

ir)94. 4G: saec. XI, 29X21, membr, foil. 161: Evv (MMLI). 

1595. 47: saec. XII— XIII, 25.5X17, membr, foil. 107 

(171): Mutt cum glossa. 

1596. 48: saec.XIII, 23X15, membr, foll.108: ifccum glossa. 

1597. 49: saec. XV, 21X14, chart, foil. 176(339): Evv 

cum glossa. 

1598. oO: saec. XIII, 26X18, membr, foil. 60: loh cuoi 

glossa. Erantne codices 47.48.50 olim inter se coniuncti? 

1599. 51: saec. XII— XIII, 27X16, membr, foil. 48: Cath. 

cum glossa. 

1600. .52: saec. XV, 22X16, chart, foil. 216(288): Paul 

cum glossa. 

^,,^. Hamelae bibl. gymnasii urbis MS. ? . 

saec. ? , 28X20, membr, foil. circ. 150: Evv. Cf v. cl. 
Bachof, Die Handschriften und dlteren Drucke der Gymnasial- 
bibliothek [Programma paschale] , Hamelae [Hameln] a. 1876, 
p. 4—6. 

</>Ao Hanoverae bibl. publ. MS. 1. 
loUii. 

saec. XIV, in 8, membr, foil. 519, coll. 2: V. T. et N. T. 

Ex libris Gerardi Molani, abbatis Luccensis. Cf v. cl. Eduardus 
Bodemann, Die Handschriften der koniglichen dffentlichen Bibliothek 
zu Hannover, Hanoverae a. 1867. 

1603. MS. 2: saec. XIV, in 4, membr, foil. 488, coll. 2: 

V. T. et .V. T. 

1604. — — MS. 3: saec. XIII et XIV, in 4, membr, foil. 321: 
I'. T. et N. T.; desunt Rom — Col 2. Olim abbatis Gerardi Molani, 
qui librum a Clamore ,,von dem Busch" acceperat. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 69C 



1074 IX. DE VERSION IBUS. 

1605. Hanoverae bibl. jiubl. MS. 4: saec. XIII, iu 4, membr, 
foil. 418, coll. 2: V. T. et iV. T. 

Herbipoli (Wiirzburg) uiiiv. Mp. th. f. 61. 

saec. VIII: Mi. Olim cathedralis. V. cl. Georgius 
Schepss amicissime me de codicibus Herbipolitanis certiorem 
fecit. Cf Schepssius, Die altesten Evangelienhandsclirifien 
der Wurzhurger Universitdtsbibliothek, Herbipoli a. 1887, et 
V. cl. K. Koberlinus, Mne Wurzhurger Evangelienhand- 
schrifi . . ., Augustae Vindelicorum a. 1891. 
1607. — — Mp. th.f. 65: saec. VIII: £'w. Olim cathedralis. 
1608. Mp.th.f.66: saec. VIII : £m Olim cathedralis. 

1609. — — Mp. th. f. 67: saec. VII exeuntis: Evv. Olim 
cathedralis. 

1610. — — Mp. th. f. 68: saec. VI: Evv. Dicitur fuisse 
sancti Burkardi Herbipolitani. Olim cathedralis. 

1611. — — Mp. th. q. 1: saec. IX: Evv. Olim cathedralis. 

1612. — — Mp. th. q. la: saec. VI: Evv. Dicitur fuisse 
sancti Kiliani, Francorum apostoli. Olim cathedralis. 
1612 a. lenae bibl. univ. MS. Elect, theol. fol. 3: saec. X, 
27.1X22.7, membr, foil. 128, 11. 24: Eov. 

16r2b. 5: saec. XIV, 44X30, membr, foil. 127, coll. 2: 

JV. T. (E P Ap C Ac) ; — 7-1 1 : a. 1481, voll. 5 : Biblia ; — 13 : saec. XV, 
48.6X35, membr, foil. 206, coll. 2, 11.38: pars V. T., Evv; — 15: 
saec. XIV, 46X33, membr, foil. 224, coll. 2, 11.27: Proph Paul Act 
Apoc ler. Notitiam liorum codicum debeo v. cl. Ernesto de Dobschiitz. 

^„^n Lipsiae bibl. univ. 1.2. 
Ibid. 

saec. XV, in fol, membr, voll. 2, foil. 408 et 453: Biblia. 

Scriptus manu Martini dicti Kortzeck. Olim Numburgensis. 

1614. 3: saec. XIV, in fol, membr, foil. 4 96, coll. 2 : Biblia 

(Ew P [Phm Heb] Ac C Ap). Matthaeii 6 in Apoc; cf eius Apoc 
(ut supra, p. 249), p. 229 — 238 et leetiones p. 310 — 334; vide supra, 
p. 992, cod. lips. 

1615. • 4.5: saec. XV, in fol, chart, voll. 2: Biblia. 

1616. 6: saec. XV, in fol, membr, foil. 477: Biblia. 

1617. — — 7: saec. XIV, in 4, membr, foil. 603: Biblia. Olim 
Cellae sanctae Mariae. 

1618. 8: saec. XIV. in 12, membr, foil. 591: Biblia. 

1619. 9: saec. XIII, in fol, membr, foil. 311: pars V.T., K.T. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1075 

1620. Lipsiae bibl. univ. 29: saec. XV, in fol, chart, foil. 260: 
pars V. T., N. T. Anno 1490 fuit lohannis Klene de lobow (sic!). 

1621. 30: saec. XIII, in fol, membr, foil. 172: pars V. T., 

K. T. exc. Act. 

1622. 31: saec. XIII, in fol, membr, foil. 156: N. T. (Evv 

P [Phm Heb] Ac Ap C). Matthaeii 5 in Apoc (ut supra, cod. 1614). 

1623. 32: saec. XIII, in fol, membr, foil. 171: N. T. (Evv 

P Ac C Ap). 

1624. 33: a. 1408, in fol, chart, foil. 132: N. T. (Evv P Ac 

C Ap). Scriptus „in domo decani hradiscensis et plabani in Sobotka 
ecclesiae s. Mariae Magdalenae . . . per Nicolaum sacerdotem de Bor". 
1625. — — 36: saec. X vel XI, in 4, membr, foil. 139: 
Act Apoc lac 1 Pet 1,1 — 4,3. Inest nomen Windolfi abbatis, 
Olim ecclesiae Pigaviensis. 

1626. 74: saec. XIII, in fol, membr, foil. 176: Evv cum 

glossa, item 75.76a.81; — 78: 3It c. gl., item 79; — 80: Mt 3Ic 
c. gl., item 82; — 83: Mc c. gl.; — 84: 3Ic loh c. gl.; — 85: Lc 
c. gl., item 86; — 87: Lc loh c. gl.; — 88: Lc Act c. gl.; — 
90: Act Cath Apoc mob c. gl.; — 91: Paul c. gl., item 92-93.94. 
(163); — 95: Cath c. gl., item 96.315; — 97: Ajjoc c. gl., item 
1264 b (?). 

1627. 76: saec. IX vel X, in 4, membr, foil. 223: E'yi^ 

1628. 89: saec. XIII, in fol, membr, foil. 248: Act Cath 

Apoc Paul (Phm Heb) (cum glossa?). Matthaeii 4 in Apoc (cf supra, 

cod. 1614). 

.„^„ Luneburd s. Michaelis MS. 88.89.90. 

saec. XI vel XII, in 4, membr, uniuseuiusque foil. 150: Evv 
tria exemplaria. Manibus abbatis Riddagi, monachi Eaduvii Basani, 
monachi cuiusdam anonymi scripti sunt hi codices saeculis XI (X?) 
— XII in monasterio s. Michaelis (anno 955 fundato). De his 
codicibus cf Adolfus Martini, Beitrdge zur Kenntniss der Bibliothek 
des Klosters St. Jlichaelis in Luneburg, Luneburgi a. 1827, p. 1. 
2.68 — 70.112, qui Gebhardi librum laudat: Dissertatio secidaris de 
re literaria coenobvi s. Michaelis, Luneburgi a. 1755. 
. ^. MagdeburgigymnasiicathedralisMS.60,foll.l09— 155. 

sae«. XV, 30.7X22, chart: Matt cum glossa. Cf v. cl. 
Dittmarus, Die Handschriften tmd nlten Drucke des Bom-Gymna- 
siums, Magdeburgi a. 1878, p. 35. 

1631. _ _ MS. 237: saec. XIII vel XIV, 29.8X20.9, membr, 
foil. 1 — 156: Paul (Phm Heb); foil. 156 — 187 continent comm 
in Paul. 



1076 IX. DE VERSIONIBUS. 

1632. Magdeburgi gymnasii cathedralis MS. 275: saec. X, 

29.4X21.3, membr, foil. 226, 11. 22: Evv. Olim cano- 

nicorum Walbeccensium. Cf v. cl. Dittmarus, Verzeichniss 

der clem Dom- Gymnasium zu Magdeburg gelwrenden Hand- 

schriften, Magdeburgi a. 1880 [Progr. 1880, num. 199], 

p. 99—101. 

Mayhins;ae principis Oettingeu-Wallerstein. 
1633 -J i' I r b 

saec.VIII: Evv. Codex Anglosaxonicus. Cf v. cl. 

Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 393, et v. cl. 

Guilelmus Wattenbach, Anzeiger jur Kunde der deuischen 

Vorzeif, Norimbergae a. 1869, col. 289. 

.„,-,, Marburgi bibl. universitatis D. 2. 

saec. XIII, in 4, membr, foil. 159: loh et Mc cum glossa; 
insunt alia varii argumenti. Olim s. Mariae Virginis de Aulesburg. 
Cf Caroli Frider. Hermann Catulogus (in diem aeademicum 20 Aug. 
1838), Marburgi a. 1838, p. 13.14. 

1635. D. 3: saec. XIII, in fol, membr, foil. 167: Paul 

cum glossa. 

Mettis (Metz) bibl. publ. 

infol, membr: Biblia. Cf Haeneliiis (ut supra, p. 1031, cod. 779), 
col. 216. Hie videtur esse codex Mett. 7 apud Bergerum: saec. IX, 
45X33, membr, coll. 2, 11. 40: pars V.T., N.T. Cfv. cl. Bergerus 
(ut p. 994, cod. 5), p. 393. 
1637. — — : in 4, membr: Biblia. 
1(538. : saec. XV, in fol, membr: Biblia. 

1639. — — : in fol, membr: Evv. 

1640. — — : in fol, membr: Paul Act. 

1641. — — : saec. XII, in fol, membr: 3It cum comm. 

1642. — — : in 4, chart: Evv. 

1643. — — : saec. XV, in 4, membr: Apoc cimi comm. 

1644. — — : in 8, chart: Evv. 1645. — — in 4, membr: Lc. 
1646. : in 4, membr: Evv. 

^^.r. Monaci bibl. reg. Lat. 47. 
164<. * 

saec. XIV, infol, membr, foil. 572: Biblia. Cf \v. ell. 

Carolus Halm et Georgius Laubmann, Catalogus codicum Latinorum 

bihliothecae regiae 3Ionacensis, Monachii a. 18G8 — 1881. {Cat. codd. 

mss. bibl. reg. 3Ion.\ll,\ — IV, 4). 

1648. — — — 335: Lc cum glossa; — 2587: Apoc c. gl. ; — 

3099: Paulc.gl.; — 3078: N.T. c.gl.; — 3706: Oath Apoc c.gl.] 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1077 

— 3707: Cath c. gl., item 3738.4598; — 3720: If:h c. gl. ; — 3733: 
Apocc.gl.; — 3743:Pa«i?c.gl.; — 3816 : ic c. gl.; — 3820: i/cc. gl.; 

— 3835: Lc loh c. gl.; — 3839: Paul c. gl., item 4565. 5675. 621G. 
14158.14327. 16006. 17042. 17043. 17625.1 8531 M8532\2 1215. 21657. 
22228; — 4568: Apoc c. gl., item 12647.14109.18664.19104.22258; 

— 4575: MtJIcIoh c. gl.; — 4578: Biblia c. gl.; — 4579: Mt 3Jc 
c. gl.; — 4598: Oath c. gl., item 22274; — 5522: loh c. gl., item 
13077.22281; — 6206: 3It e. gl., item 13U69. 14353. 14455. 14507. 
17044.22028; — 6213: i/c c. gl., item 14262; — 6234: Cath loh 
c. gl.; — 7620: Lc c. gl.; — 7626: Apoc Paul c. gl., item 7627; — 
9545: Paul Cath c. gl.; — 10026: Mt Lc c. gl.; — 10027: Loh Lc 
c. gl.; — 12243: Paul Cath Apoc Act c. gl.; — 14305: N. T. c. gl. ; 

— 14433: Loh c. gl., item 19125; — 18318: Epp Mt c. gl. 

1649. Monaci bibl. reg. Lat. 357: saec. XIV, in 4, membr, foil. 356: 
Piilia. 

1650. — — — 828: saec. XI, in fol, membr, foil. 307; pict: Evv. 

1651. — — — 836: saec. XIV, in 4, membr, foil. 420; pict: Biblia. 

1652. 926: saec. XIV, in 8, membr, foil. 471: Biblia. 

1653. 2747: saec. XV, in fol, chart, foil. 168: Biblia 

,,insollto libroriim ordine". 

1654. — — — 2754: saec. XV, in 8, membr, foil. 597: Biblia. 

1655. 2821: saec. XV, in 8, membr, foil. 9—17: 2 Tim 

Tit 1 Loh Lud. 

1656. — — — 2830: saec. XV, in fol, chart: Apoc. 

1657. 2936: a. 1460, in fol, chart, foil. 482: Biblia. 

1658. 2962: saec. XV, in fol, chart, foil. 236: Evv. 

1659. — 3242: saec. XV, in fol, chart, foil. 239: K. T. 

1660. 3301: saec. XII, in fol, membr, foil. 284: Biblia. 

1661. 3723: a. 1432, in 4, membr, foil. 140: Evv. 

1662. 3811: saec. XIV, in fol, membr, foil. 465: Biblia. 

1663. 3744: saec. XIII, in fol, membr, foil. 98: Jft. 

1664. 3837: saec. XV, in fol, membr, foil. 365: Biblia. 

1665. — 3901: saec. XI— XII, in fol, membr, foil. 236: 

Biblia. „Liber enormis magnitudinis a. 1241 ab Hanrico protonotario 

duels Bavariae ecclesiae [catliedrali Augustanae] douo datiis est." 

1666 4451: saec. IX, 30.5X21, membr, foil. 155: 

Env. Olim Bambergensis. 

1667. 4452: saec. XI, in fol, membr, foil. 203; pict: Evv. 

1668. 4453: saec. XI, in fol, membr, foil. 276; pict: Evv. 

1669. — — — 4454: saec. XI, in fol, membr, foil. 257; i^ict: Evv. 

1670. 4484: saec. XIV, in 4, membr, foil. 524: Biblia. 



1078 IX. DE VEESIONIBUS. 

1671. Monaci bibl. reg. Lat. 4501 : a. 1446, in fol, membr, foil. 351: 
Biblia. 

1672. — — — 4566: saec, IX — X, in fol, membr, 
foil. 193: Evv. 

1673. 4577: saec. VIII— IX, in fol, membr, 

foil. 95: Paul epistulae qviiudecim. Cf v. cl. Bergerus 
(ut supra, p. 994, cod. 5), p. 395. 

1674. 4587: saec. XIII, in fol, membr, foil. 305: N. T. 

1675. 4617: saec. XII— XIII, in 4, membr, foil. 24— 48: 

Apoc. 

1676. 4627: saec. XIII— XIV, in 4, membr, foil. 9—483: 

Biblia. 

1677. — 4713: a. 1473, in fol, chart, foil. 1—121: N. T. 

1678. 4777: saec. XV, in 4, chart, foil. 162: Paul Act 

Cath Apoc. 

1679. — 5121: saec. XII, in 4, membr, foil. 139: Epp. 

1680. — 5201: a. 1426, in fol, chart, foil. 1 — 197: N. T. 

1681. 5208: a. 1420, in fol, chart, foil. 295: N. T. 

1682. 5240: a. 1393, in 4, chart, foil. 185: Rom— Apoc. 

1683. 5250: saec. IX— X, in 4, membr, foil. 205 : 

Evv. Olim in ecclesia parochial! in Biirten quae pertinet 
ad monasterium in Au. 

1684. — — — 5501: saec. XII, in fol, membr, foil. 219: pars 
V. T. et N. T. 

1685. 5520: saec. XIV— XV, in fol, membr, foil. 344: 

Biblia. 

1686. 5523: saec. XIV, in fol, membr, foil. 114: Apoc 

(Cath c. gl.). 

1687. 5560: saec. XIV, in 8, membr, foil. 621: Biblia. 

1688. 5599: saec. XV, in fol, chart, foil. 269: N. T. 

1689. 5847: a. 1463, in fol, chart, foil. 344: N. T. 

1690. 5865: saec. XV, in fol, chart, foil. 498: Act. 

1691. 5992: saec. XIII— XIV, in 8, membr, foil. 206: 

Biblia. 

1692. — 6101: saec. XIII, in 8, membr, foil. 533: Biblia. 

1693. 6141 : saec. X—XI,in4, membr, foll.l 62: Evv. 

1694. 6204: saec. XII, in fol, membr, foil. 179: Evv. 

1695. 6207.6208: saec. XIV, in fol, membr, foil. 294, 

coll. 2: Biblia. 

1696. 6212: saec.X, in fol, membr, foil. 122: Evv. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1079 

1697. Monaci bibl, reg. Lat. 6215: saec. X, in fol, membr, 
foil. 184: Evv. 

1698. 6224: q: cf supra, p. 963. 

1699. 6229: saec.VIII-IX, in 4, membr, foil. 135, 

coll. 2: Paul. Cf v. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, 
cod. 5), p. 395. 

1700. 6230: saec. X, in 4, membr, foil. 126: 

Act Cath Apoc. 

1701. 6236: saec. X— XI, in 4, membr, foil. 166: 

Paul Apoc. 

1702. 6436: r: cf supra, p. 969. 

1703. G480.6481: saec. XV, infol, chart, voll. 2, foil. 809: 

Biblia. 

1704. 6486: saec. XV, in fol, chart, foil. 363: JST. T. 

1705. • — 6832: saec. XI, in fol, membr, foil. 165: Evv. 

1706, 6902: a. 1500, in fol, membr, foil. 81 — 130: 

Rom— 2 Cor 2,1. 

1707. 6917: saec. XIV, in 4, membr, foil. 400: Biblia. 

1708. 7203: a. 1333, infol, membr, foil. 485: Biblia. 

1709. 7206: saec. XIV, in 4, membr, foil. 461: Biblia. 

(7384: Evvl) 

1710. — — — 7413: saec. XV, infol, membr et chart, foil. 659: 

Biblia. (7502: Evvl) 

1711. • 7711: saec. XV, in 4, chart, foil. 16—42: Mt. 

1712. 7774: saec. XIV, in 4, membr, foil. 402: Biblia. 

1713. 7871: a. 1462, in fol, chart, foil. 477: Biblia. 

1714. 8114: saec. IX— X, in 4, membr, foil. 42: 

Paul. 

1715. 8131: saec. XV, in fol, chart, foil. 351: pars 

V. T., N. T. 

1716. 8202: saec. XV, in 4, membr, foil. 409: Biblia. 

1717. 8272: saec. XII, in fol, membr, foil. 178: Evv. 

1718. 8328: a. 1421, in fol, chart, foil. 27 9: pars V. T., 

N. T. Item 8540^: a. 1693: Evv. 

1719. 8685.8686: saec. XV, infol, chart, foil. 749: 5/Wta. 

1720. 8687: a. 1445, infol, chart, foil. 190: N. T. 

1721. — 8714: saec. XIV, in fol, membr, foil. 209: N. T. 

1722. 8716: saec. XV, in fol, membr, foil. 366: Biblia. 

1723. — 9475: saec. XI, in 4, membr, foil. 226: Evv. 



1080 IX. DE VERSIONIBUS. 

1724, Monaci bibl. reg. Lat. 9476: saee. XI,m4, membr, foil. 217: Evv. 

1725. — 9544: saec. IX, in fol, membr, foil. 160: 

Rom 1.2 Cor Gal Col Laod Eph Phil 1.2 Thess 1.2 Tim Tit 
Phm Heh 1,1—9,27. 

172(J. 9547: saec. XIII, in fol, membr, foil. 120: N. T. 

(exc. Evv) Laod. 

1727. — 9687: saec. XIV, in 4, membr, foil. 442: Biblia. 

1728. — • 10001.10002: saec. XIII, in fol, membr, veil. 2, 

foil. 515: Bihlia. Biblia. 

1729. 10004: saec. XIII— XIV, in fol, membr, foil. 415: 

173()_ _ 10007: saec. XIV, in 4, membr, foil. 543: Biblia. 

1731. 10010: saec. XIV, in 8, membr, foil. 544: Biblia. 

1732. 10011: saec. XIV, in 8, membr, foil. 626: Biblia. 

1733. 10019: a. 1446, in fol, membr, foil. 137: N. T. 

Daventriae scriptus manu Petri Fexen de Hoorn in dome domini 
Florencii. 

1734. 10020: saec. XV, in fol, membr, foil. 211: N. T. 

1735^ 10021: saec. XII— XIII, in 4, membr, foil. 203: 

Evv. Olim lesuitarum Paderbornensium. 

1736. 10023: saec. XII, in 8, membr, foil. 255: Evv. 

1737, _ , 10024: saec. XIV, in 8, membr, foil. 172: Biblia. 

17 3g, 11019: saec. XI, in fol, membr, foil. 93: Lc loh. 

1739_ 11034.11035: a. 1460, in fol, chart, voll. 2: Biblia. 

11099: saec. XVIII: 1.2 Tim Tit. 

1740. 11225: saec. XV, in fol, chart, foll.184— 332: N.T. 

1741. 11318: saec. XIV, in 4, membr, foil. 532: Biblia. 

1742. 11331: saec. XIV, in 8, membr, foil. 482: Biblia. 

1743. 11402: a.1444-1448, in fol, chart, foll.l25-301:i\^.r. 

1744. 11403: a.1458-1460, in fol, chart, foll.l-61(?):iV.7'. 

1745. 11404: a. 1460, in fol, chart, foil. 1—178.205 

—372: N. T. 

1746. 11703: a. 1470-1473, in 4, chart, foil. 26-156: Evv. 

1747. 11723: a.l487,in4,chart,tbll.221 — 263: MtlohLc. 

1748. • — 12201: saec. XII, in fol, membr, foil. 207: Evv. 

1749. 12241: saec.XV, infol, chart, foll.179— 239: iV^.r. 

1750, 12242: saec. XV, in fol, chart, foil. 1 — 149: N.T. 

1751. 12303: saec. XV, in fol, chart, foil. 1—35: Paul 

Apoc (?). 

1752. 12672: saec. XIV, in 12, membr, foil. 571: Biblia. 

1753. 12693.12694: a. 1477 — 1479, infol, chart, foil. 831: 

Biblia. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1081 

1754. Monaci bibl. reg. Lat. 127 04: saec. XY, iu fol, chart, 
foil. 1—162: xY. T. 

1755. 12741:saec.X— XI, infol,membr,foll.253: 

Biblia. 

1756. 13001: saec. X— XI, in fol, membr, foil. 275: 

pars F. T., N. T. 

1757. — 13601: saec. XI, iu fol, membr, foil. 119: Evv. 

1758. — 13803: a. 1345, in fol, membr, foil. 126: {3Ic 

c. gl.) loh. 

1759. 13113: saec. XIY— XY, iu 4, membr, foil. 397: 

Biblia. 

1760. 13513: a. 1458, in fol, chart, foil. 268— 287: Act. 

1761. — 13591: saec. XIII, iu 4, membr, foil. 245: N. T. 

1762. — 13601: saec. XI, in fol, membr, foil. 119; pict: Em. 

1763. 14000 f em: cf supra, p. 986. 

1764. 14002: a. 1347, in fol, membr, foil. 194: pars 

V. T., N. T. 

1765. 14023: saec. XV, in fol, chart, foil. 649: Biblia. 

1766. 14081: saec. XY— XYI, in fol, chart, foil. 199: 

Pcml Cath. 

1767. 14167: saec. XY, in fol, chart, foil. 92— 215: iV^.r. 

1768. 14179: saec, IX, in fol, membr, foil. 127: 

Paul c. gl. Cf V. cl. Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), 
p. 396. 

1769. 14222: saec.X, in fol, membr, foil. 199: ^y. 

1770. 14267 : saec. XI— XII, in fol, membr, foil. 196: Evv. 

1771. 14345: saec. X, in fol, membr, foil. 117: 

Paul (Laod); Rom c. gl. 

1772. 14402: saec. XIY, in 4, membr, foil. 606: Biblia. 

1778. 14451: saec. XIII, in 4, membr, foil. 1—4: 1 loh. 

Item 14462: saec. XII— XIII: Oath. 

1774. 14530: saec. XIII, in 4, membr, foil. 638: Biblia. 

1775. 14552: saec. XY, in 4, chart, foil. 186: N. T. 

1776. 14650: saec. XIII, in 4, membr, foil. 384 : Biblia. 

1777. 15408: saec. EX— X, in fol, membr, 

foil. 188: Phv. 

1778. 15409: saec. XY, in 8, membr, foil. 569: Biblia. 

1779. 15507: saec. XV, in fol, membr, foil. 322 : Biblia. 



1082 IX. DE VERSIONIBUS. 

1780. Monaci bibl. reg. Lat. 15701 : a. 1428, in fol, membr, foil. 508; 

uberr pict: Biblia. Olini Salisbiirgeusis aulicus. 

1781. 15904: saec.XI-XII, in fol, membr, foil. 215: ^•yi;. 

1782. 15959: saec. XI-XII, in 4, membr, foil. 172: Em. 

1783. 16001: a. 1466, in fol, membr, foil. 468: Biblia. 

1784. — 16003: saec. XI, in fol, membr, foil. 134: Evv. 

1785. 16008: saec. XIII— XIV, in 8, membr, foil. 605: 

Biblia. 

1786. 16009: saec. XIV, in 8, membr, foil. 452: Biblia. 

1787. 16030: a. 1333, in 4, membr, foil. 97 sqq: Paw^ Coi/i. 

1788. • — 16160: saec. XV, in fol, chart, foil. 438: Biblia. 

1789. 16446: a. 1404, in fol, chart, foil. 245: N. T. 

1790. — 16463: a. 1415, in fol, chart, foil. 375—426: Paul. 

1791. — 17011: saec. IX, in fol, membr, foil. 203: 

Evv (vix Evl). 

1792. 17040: saec. XI, in fol, membr, foil. 89: Paul 

Apoc Cath Act. Suntne 1.2.3 loh ante Cath repetitae? 

1793. 17041: saec. XII, in fol, membr, foil. 1 — 45: Cath 

Apoc 1.2.3 loh Act. 

1794. 17045: saec. XII, in 4, membr, foil. 82: Apoc. 

1795, 17221: a. 1454, in fol, chart, foil. 237: N. T. 

1796. 17552: saec. XV, in fol, chart, foil. 443: pars 

V. T., {Paul c. gl.) Act Apoc Cath. 

1797. 18001.18002: a. 1338— 1341, in fol, membr, voll. 2, 

foil. 660: Biblia. Wenceslaus „conventualis ad s. Crucem in Praga 
scripsit". 

1798. 18005: saec. XI, in fol, membr, foil. 193: Evv. 

1799. _ 18032: saec. XV, in fol, chart, foil. 611: Biblia. 

1800. 18106: saec. XV, in fol, membr, foil. 130: Evv. 

1801. — 18128: saec. XII, in fol, membr, foil. 255: N. T. 

(exc. Evv). 

1802. 18134: saec. XV, in fol, chart, foil. 204: N. T. 

1803. 18530^:saec.XI— XII, infol, membr, foll.l— 127: 

Paul Cath. 

1804. 18662: a. 1442, in 4, chart, foil. 244: N. T. 

1805. 18663: a. 1412, in 4, chart, foil. 344: iV. T. 

1806. — 18736: saec. XV, in 4, chart, foil. 222: Evv Paul. 

jgQ7^ 19101: saec. IX (VIII?), in fol, membr, 

foil. 245: Evv. 

1808. 19102: saec. XV, in 4, membr, foil. 435: Biblia. 

1809. — 19103: saec. XIV, in 4, membr, foil. 473: Biblia. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1083 

1810. Moiiaci bibl. reg. Lat. 19218: saee. XI, in fol, membr, 
foil. 193: Evv. Manu Ellingeri Tegerseensis. 

1811. 19827: saee. XV, iu 8, chart, foil. 28—60: Mt.- 

1812. 21255: saee. XII, in fol, membr, foil. 195: Evv. 

1813. 21261: saee. XIV, in fol, membr, foil. 561; pict: 

Bihlia. Codex Italicus. 

1814. 21269: saee. XV, info], membr, foil. 1 — 10 : ^jooc. 

1815. 21406: a. 1463, in fol, chart, foil. 1 — 156: N.T.; 

foil. 353—367 Apoc. 

1816. 21503.21504: saee. XII— XIll, iu fol, membr, 

foil. 467: Biblia (exc. Evv). 

1817. — — — 21580: saee. XII, in fol, membr, foil. 168: Evv. 

1818. 21621.21622: a. 1458, in fol, chart, foil. 526: 

Biblia. „Scripsit loh. Diettingen plebanus in Parr". 

1819. — 21771: saee. XV, in fol, chart, foil. 374: pars 

V. T., N. T. „Scripsit Petrus Schemberger tunc seriptor in Mulhausen". 

1820. 22006: saee. XII, in fol, membr, foil. 270: pars 

V. T., N. T. (mut?). 

1821. 22021: saec.X, infol, membr, foll.l88:£'i;i;. 

1822. 22044: saee. XII, in fol, membr, foil. 267: Evv. 

1823. — 22257: saee. XIII, in fol, membr, foil. 188: Paul 

{Mc c. gl.). 

1824. 22311: saee. XI, infol, membr, foil. 153: Evv. 

1825. • 22353: a.l452— 1454, infol, chart,foll.l—85:^?'v. 

1826. 23040:saee.XIl,infol,membr,foll.292:P?-oj[)/iiV;r. 

1827. 23341: saee. XII, in 4, membr, foil. 151: Evv. 

1828. 23342: saee. XII, in fol, membr, foil. 165: Evv. 

1829. 23343: saee. XII, in fol, membr, foil. 187: Evv. 

1830. 23351: saee. XIV, in 8, membr, foil. 407: Biblia. 

Codex Italicus. 

1831. — 23352: saee. XIV, in 8, membr, foil. 407: Biblia. 

1832. — ■ 23352 »: saee. XIV, in 8, membr, ioU. (i2i: Biblia. 

1833. 23353: saee. XV, in 8, membr, foil. 490: Biblia. 

1834. 23354: saee. XIII, in 8, membr, foil. 505: Biblia. 

1835. 23355: saee. XIII, in 8, membr, foil. 581 : Biblia. 

1836. 23357: saee. XV, in 8, membr, foil. 401: Biilia. 

1837. 23358: saee. XI— XII, in 4, membr, foil. 208: 

Evv. Item 23422: Cath. 

1838. 23631: saec.IX, infol, membr, foil. 245; 

pict: Evv. 

1839. 23759: a. 1444, infol, membr, foil. 1—184: K. T. 



1084 IX. DE VERSIOKIBUS. 

1840. Monaci bibl. reg. Lat. 23833: a. 1455, in fol, chart, 
foil. 246—268: Apoc. [26605: saec. XVI: iV. T. 

1841. — 24813: a. 1464, in 4, chart, foil. 273: N.T. Item 

1842. 26634: saec. XV, in fol, chart: Em. 

1843. 27270: saec. VIII, 35X25.5, membr, 

foil. 51, coll. 2, 11. 23: fragm Em. Cf v. cl. Bergerus, 
Hidoire de la Vulgate . . . Parisiis a. 1893, p. 396. 

Monasterii CMiinster) bibl. Paulinae 5.6.7.8 (Staend. 2). 

saec. XIII, 47.4X35, membr, voll. 4, foil. 141.149.156.150, 
coll. 2 : V. T. et N. T. Cf v. cl. losephus Staender, Ckirographorum, in 
regia bibliotheca Paulina 3Ionasteriensi catalogus, Vratislaviae a. 1889. 

1845. 726 (Staend. 3): saec.XIV, 14.7 X 10, membr, foil. 649, 

coll. 2 : r. T. ct N. T. 

1846. 105.106 (Staend. 4): saec. XV, 31.5X21.5, chart, 

foil. 591: V. T. (exc. Ps) et N. T. (Evv Epp Act Apoc). 

1847. 9 (Staend. 9): saec. XII, 45.1X31, membr, foil. 96, 

coll. 2: pars T'. T., Paul Act 1,1 — 9,35. 

1848. 276 (Staend. 10): saec. X, 26X20, membr, 

foil. 113: Evv mut. 

1849. 142 (Staend.l2): saec. XV, 30.6X21.7, chart, foil. 256 : 

Paul Cath Dan cum glossa. 

1850. 131 (Staend. 13): saec. XV, 31X22, chart, foil. 249: 

Paul Cath cum postilla Nicolai de Lyra. 

Norimbergae bibl. publ. MSS. cent. V. append. 43. b. 

saec. X, in 4, membr: Evv. Textu consentit cum harl 
(ut supra, p. 988), cf Griesbachius, Symbolae criticae, Halae 
a. 1785, vol. 1, p. 307 sqq. Cbristophorus de Murr contulit. 
Cf Fridericus Guilelmus Ghillany, Index rarissimorum aliquot 
lihrormn mss . . . quos hahet bibliotheca publica Xoi-ibei-genm . . . 
Noribergae a. 1846, pp. 64 — 66 cum facsimili. 

1852. — — cent. IV. 4: saec. XII (IX?), in 4, membr: 
Evv. Cf ibid. p. 66 cum tabula magna. 

1853. — — cent. III. 15 a: saec. XII, in 4, membr: JSvv. Cf ibid, 
pp. 67.68 facs et tab. Biblia. 

1854. — — Solg. form. quat. 1: saec. XIII, in 4, membr, coll. 2: 
— musei Germanici. 

^^'^^' saec. VIII (?), 32X20, membr, foil. 28, coll. 2, 11.27: 
fragm Lc loh. V. cl. Beruliardus Dombart folia contulit, 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1085 

„Ueber den Codex Norimbergensis" in actis ZeUschrift fur 
wissenschaffliche Theologie. XXIV, Lipsiae a. 1881, pp. 455 
— 481 et 511.512; noli praeterire pp. 511.512. 

„_ „ Osnabrugae gymnasii Carolini MS. [29] A. c. 60. 

' a. 145C, in fol, chart, foil. 168: iV. T. (Evv Paul [Plim Heb] 
Act Cath Apoc). Cf v. cl. Thyen, Die Bibliothek des Gymnitsii 
Carolini; J7 [Programma], Osnabrugae a.l876 [187G, num.255], p. 4. 
^^.„ Portae (Schulpforta) scholae MS. 1 — 3. 

' saec. XII, in fol, membr, foil. 412, coll. 2: V. T. et N. T. 
(Ew Act Cath Ajjoc Paul). Cf v. cl. P. Bohme, Nnchrichten iiber 
die Bibliothek der Landesschule Pj'orta. II. Ilandschriften . . . Beilage 
zum Jahresbericht . . . Numburgi ad Salam a. 1883, p. 4 [Progr. 
1883, num. 223. I]. « 

^o-o Posnaniae bibl. Raczynskianae II. K. a. 18(209). 

saec. XIV vel XV, in fol, chart, foil. 357, coll. 2, manibus 
variis: V. T. et N. T. Cf vv. ell. M. E. Sosnowskius et L. Kurtz- 
mannus, Katalog . . . , Posnaniae a. 1885, vol. 1, p. ccxlviii. 

Quedlinburgi MS. 1. 

saec.VIII (anni 740?), in fol, membr, auro scriptus, 
litt uncc : Evv. Cf Tobias Eckhardus, Codices ims Quedlin- 
hurgenses . . , Quedlinburgi a. 1723, p. 4. Codicem curiosius 
examinavit v. cl. Stephanus Beysel, Friburgensis. Nuper 
inspexit v. cl. Hermannus Hering, professor Halensis. 
1860. — — MS. 2: saec. XI, in fol, membr: Evv. 

1861. MS. 4: saec. ? , in membr: V. T. Evv Rom — Col. 

1862. MS. 5: saec. ? , in chart, voll. 4: T'. T. et N. T. 

1863. MS. C: saec. ? , in 4, membr: Evv. 

1864. MS. 7: saec. ? , in fol, membr: Evv. 

^o/.;. Sedini (Greifswald) gymn. coenobii Mariae MS. 18. 

a. 1473, 31.7X21, chart, foil. 303, coll. 2 : inter libros V. T. 
inveniuntur Apoc Act Paul (Phm [?] Heb) Cath. Scripsit Henninghus 
Kukan in vico „Tanglim". Cf v. cl. Hugo Lemcke, Die Hand- 
schriflen und alten Drucke des Marienstifts G-ymnasiums , pars 1, 
Sedini a. 1879 [Progr. 1879, num. 114], p. 28. 

1866. MS. 19: saec. XV, 28.5X19.5, chart, foil. 152: .Y. 7^. 

(Paul [Phm Heb] Apoc Cath Act Evv). 

IQ/.7 Selestadii (Schlettstadt) bibl. publ. 13. 

saec. XV, in fol, chart (et membr?j: Bihliu. Cf Catalogue 
(ut supra, p. 1034, cod. 840), p. 550. 



1080 IX. DE VERSIONIBUS. 

1868. Selestadii (Schlettstadt) bibl. publ. 44: saec. XV, in 4, chart: 

Act Epp Apoc. 

1869. 117: saec. XIII, in 4, membr: Biblia. 

.o--^ Stargardiae gymnasii reg, et Groning. MS. 1. 

saec. ? , in fol, membr: F. T. et iV^. T. Cf v. cl. Rudolfus 
Kuhnke, Bericht iiber die auf der Bibliothek des . . . Gymnasiums 
zii Sfargard in Pommern vorhandenen .... Ha/iulschriften .... 
[Programma], Stargardiae a. 1877 [Progr. 1877, num. 107], p. 5. 

1871. MS. 9: a. 1457, in fol, cliart: Paul Evv. 

1872. MS. 19: saec. ? , in fol, chart, foil. 220: Evv Paul 

Act Apoc Cath init. 

1878. MS. 33: saec. ? , in fol, chart: Y. T. et iV. T. 

Stutgardiae bibl. ducalis. 

saec. IX, in fol, membr, voll. 2 : Evv. Cf loliannes 
Fridericus le Bret, De iisu versionis Latinae veteris in 
ecdesia Christiana oecasione codicumStuttgardiensium, Tubingae 
a. 1786. Insunt bibliothecae codices alii multi bibliorum. 
^„^. Treviris bibliothecae urbis MS. 2. 

1 Si '1 

saec. XII ? , in fol, membr, voll. 2, foil. 547, coll. 2, 11. 40: 
V. T. et N. T. exceptis Ps et Evv; ordo Novi Testamenti librorum 
est Act Apoc Cath Paul (Phm Heb). Cf v. cl. Max Keufferus, Be- 
schreibendes Verzeichniss der Handschrij'ten der Stadtbibliothek zu 
Trier, pars 1, Treviris 1888, p. 1—3. |11. 59: V. T. et iV. T. 

1876, MS. 3: saec. XIV, 19X12.9, membr, foil. 398, coll. 2, 

lg77, MS. 22: Ada-Codex: saec. VIII, 36.5X24.5, 

membr, foil. 172, litteris aureis; pict: Evv (Mt Mc Lc loh). 
Cf Keufferus, ut supra, p. 18 — 25 et vv. ell. Carolus Menzel. 
P. Corssen, H. lanitschek, A. Schniitgen, F. Hettner, Carolus 
Lamprecht, Die Trierer Ada - Handschrift bearbeitet mid 
herausgegeben, Lipsiae a. 1889, cum tabulis 38; cf Bergerus, 
Bulletin critique, Parisiis a. 1890, num. 12, p. 227 — 232. 

1878. — — 23: saec. IX, 30.6X22.5, membr, voll. 2, 
foil. 233, col. 1, 11. 25 : Evv. 

1879. — — 29: saec. XII: 3It c. gl.; — item 35: Paul c. gl. 

1880. 31: saec.VIII{?), 26.2X21.6, membr, foil. 74, 

col. 1, 11. 19: Apoc. 

1880a. 34: saec. XIV et XV, 30X21.2, chart: foil. 135-147: 

Cath (saec. XIV); — foll.162-218: Paul (saec. XV). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1087 

1881. Wimariae bibl. archiduc. cod. fol. 1: saec. IX, 
35.8X27.5, membr, foil. 53, col. 1, 11. 24, litt aur: Ew. 

Helvetia. 

Auofiae Maioris monasterii 14 (19). 

1882. . 

saec. X: Evv. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, 

cod. 779), col. 735. 

Basileae bibl. publ. A. N. 1.3. 
^^^^' saec. IX, 52.5X38, membr, foil. 174, coll. ? , 11.51: 
Mace — Ajioc. Cf v. cl. Bergerus, p. 376. 

1884. ■ B. IX. 15 et X. 15: in 8, membr: Act bis. Cf Haenelius 

(ut supra, p. 1031, cod. 779), coll. 573.574. 

1885. — — B. II. 5: in fol, membr: Ejjp Act Ajwc cum glossa; 
— B.VII. 3 et 12: Cath bis c. gl.; — B.VII. 12: 3Ic Lc loh Cath 
c. gl.; — B.VI. 13: Paul c. gl. [(Tit [Phm?] Heb) Apoc. 

1886. B. I. 1: in fol, membr: pars V. T., Evv Act Cath Paul 

1887. — — B. I. 4: a. 1445, in fol, membr: Proph Act Cath Aj^oc. 
Basileae scripsit Henricus de Vullenho. 

1888. B.I. 6: saec. X, 48X34.5, membr, foil. 128, 

col. 1, 11. 40: Paul Act Apoc Cath, pars F. T. Cf v. cl. 
Bergerus, p. 376. 

1889. B.VI. 24 et 28: in 4, membr: Piblia bis. 

1890. B. II. 1.2: in fol, membr, voll. 2: Biblia. 

1891. B. IX. 38: in 8, membr: Cath. 

1892. B. II. 10: a. 1418, in fol, membr: Evv. 

1893. B.II.U: saec.IX, 29.5X21, membr, foil. 182: 

Ew. Cf V. cl. Bergerus, p. 376. 

1894. A. III. 23 et 24: in fol, chart: Biblia. 

Bernae bibl. Bongarsianae MSS. 3 et 4. 
^^^' saec. IX, 45.5X35.5, membr, voll. 2, foil. 209 et 
154, coll. 2, 11. 51 : F. T. et N. T. mut. Ordo est Evv Ac 
C P (Phm Heb) Ap. Cf v. cl. Hermannus Hagen, Cat. codd. 
Bernenslum, Bernae a. 1874, et v. cl. Bergerus, p. 377. 
1896. — — MS. B. 51: saec. XIII— XIV, in 8, chart, foil. 562: 
V. T. et N. T. 

1897. MS. A. 9: saec, X, 44.5X35, membr, foil.. 329, 

coll. 2, 11. 54: F. T. et N. T. mut. Ordo est Evv P (Plim 
Heb) C Ac Ap. Cf v. cl, Bergerus, p. 377. 



1088 IX. DE VERSIONIBUS. 

1S98. Bernae bibl. Bongarsianae MS. A. 32: saec. XIII — XIV, in fol, 
membr, foil. 420: V. T. et X. T. mut. E dono Ludovici Friderici de 
Arbonier a. 1695. 

1899. MS. B. 51: saec. XIII— XIV, in 8, chart, foil. 5G2: 

V. T. et N. T. Inest snb finem ep ad Laod. 

1900. MS. A. 73: saec. XIII— XIV, in 12, membr, foil. 475: 

V. T. et jS. T. Anno 1556 Simon Liltoldus, Erlenbachiae in „septem- 
vallibus", lonae Dannmatteeo (-ro?) dono dedit. 

1901. MS. 85: saec. IX, in 4, membr, foil. 147, 

pict rPiperus Berolini a. 1860 edidit): Evv. 

1902. MS. 199, foil. 1.2: saec. X, in 4, membr, 

foil. 2: frag N. T. 

1903. MS.334:saec.X— XII, in4,membr,foll.356: 

Mt (saec. XII), ic (saec. XI— XII) P««Zbis (foil. 240— 352 
saec. X, foil. 86—156 saec. XI— XII) cum scholiis. 

1904. MS. 348: saec. IX, in 4, membr, foil. 218; 

pict (Piperus Berolini a. 1860 edidit): Evv. 

1905. MS. 638: saec. XIV, in 8, membr, foil. 367: V.T.etN.T. 

1906. MS. 647: saec. XIII— XIV, in 8, membr, foil. 454: 

V. T. et ^V. T. 

1907. — — MS. 671: saec.IX, 16X11.5, membr, foil. 77, 
col. 1, 11.32 — ^Q: Evv. Scriptura manum Anglosaxonicam 
prodit et foil. 75.76 nonnulla etiam serraone Saxonico confecta 
continent, exdiariofortassemonasterii cuiusdam, e.g. „Adavald 
postulat ut Kiolbreht dei ministris Bederindensibus duas 
decumae partes det." Cf v. cl. Bergerus, p. 377.378. 

Einsildae monasterii s. Benedicti 19. 
^'•^^^- saec. X, in fol, membr: Bihlia. Cf Haenelius (ut 
supra, p. 1031, cod. 779), col. 662. 

1909. — — 68: saec. X, in fol, membr: Bihlia. 

1910. — — 124: saec. X, in 8, membr: N. T. mut. 
1911, 31: a. 1420, in fol: Biblia. 

1912. — — 445: saec. XIV, in 4, membr: Bihlia. 

1913. — — 435: saec. XI, in fol, membr: Biblia. 
1914. ? : saec. XIV, in fol, chart: Biblia. 

V. cl. Samuel Bergerus hos libros dat, qui fortasse 

iam in aliis numeris recensiti sunt: 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1089 

1915. Einsildae monasterii s. Benedict! 1 : saec.X, 48X37.5, 
membr: Bihlia. 

1916. 5 et 6: saec. X, 28.5X19.5, membr, voll. 2, 

foil. 567 : Bihlia. 

1917. 17: saec. X, 28.5X19.5, membr, foil. 383: £^w. 

s. Galli bibl. monasterii MS. 2. 

saec. VIII, 25X16, membr, pagg. 568: Nimi Deut 
ActApoe. Partim mamiWinitharmonacbi. Cf v. cl.Gustavus 
Scherrer, Verzeichniss der Hg^ndschriften der Stiftshihliothek 
von St. Gallen, Habis a. 1875, et v. cl. Bergerus, p. 413. 

1919. MS. 17: saec.IX— X, m4,membr, pagg.342 

Matt Mc 1,1—3,27. Cf v. cl. Bergerus, p. 414. 

1920. MS. 37 : saec. XV, in fol, chart, pagg. 729 : Proph N. T. 

1921. MS.49: saec.IX, 22X17.5, membr, pagg. 314 

coll. 2, 11. 25: Evv. Mc habet capita 94, Lc 20, loh 14 



Bergerus, p. 416. |534: Dm. 

1922. — — MS. 50: saec.IX — X, in 4, membr, pagg 

1923. -- — MS. 51: saec. VIII, 29.5X22, membr, pagg 
268, col. 1, 11. 24.25: Ew. Scriptura est Hibernica 
semiuncialis. Cf v. cl. Bergerus, p. 416. 

1924. MS. 52: saec. IX, membr, pagg. 286: Eiw. 

1925. MS. 53: saec. IX— X, 40X23.5, membr, 

pagg. 305(304): EvL 

1926. — — MS. 54: saec. X, in fol, membr, pagg. 185: 

Evl in dies festos. 

1927. MS.57— 59: saec. XIII, in fol, membr, voll. 3, 

pagg. 170 et 160 et 224, coll. 3: Mt Mc Lc cum comm. 
1928.— — MS.60: saec. VIII,27X10.5,membr, pagg. 70, 
col. 1, 11. 26: loh. Scriptura Hibernica. Cf v. cl. Bergerus, 
p. 416. 

1929. MS. 61: saec. XII et XIII, in fol, membr, pagg. 344, 

coll. 3 : loh bis et 3fc. 

1930. MS. 62: saec. XIII, in 4, membr, pagg. 222, coll. 3: loh. 

1931. MS. 63: saec.IX, 22X19, membr, pagg. 320, 

foil. 160, coll. 2, 11. 22: Paul Ad Cath (desunt 2.3 loh) 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 70C 



lOUO IX. DE VERSIONIBUS. 

Apoc. 1 loh 5,7.8 deest in textu. Cf v. cl. Bergerus, 
p. 416.417. 

1932. s. GalU MM. moaasterii MS. 65: foil. 153— 216: saec. XII, 
in 4, membr, coll. 3: Oath cum comm. lud iiraecedit lohanneui. 

1933. — — MS. 66:saec.XII, inS, membr, pagg.64: Ca^Acumcomm. 

1934. — — MS. 67: saec. XII, in 4, membr, pp. 216: PomZc. comm. 

1935. MS. 68, foil. 207—404: saec. IX, 23X17, 

membr, foil. 198, col. 1, 11. 23: Paul. Cf v. cl. Bergerus, 
p. 417. 

1936. MS. 69, foil. 5 — 216: saec. XII, in fol, membr: Paul 

cum glossa. 

1937. — — MS. 70: saec. VIII, 28X20.5, membr, pagg. 
258, col. 1, 11. 26—29: Paul. Cf v. cl. Bergerus, p. 417. 

1938. — — MS. 71: saec. XII, in fol, membr, pagg. 284, coll. 3 : 
Paid cum glossa. 

1939. — — MS. 72: saec. IX, 30X25, membr, pagg. 336, 
coll. 2, 11.24: Paul Act Cath Apoc. Cf v. cl. Bergerus, p. 4 17. 

1940. — — MS. 74: saec. XII, in fol, membr, pagg. 300, coll. :i: 
Apoc Cath loh. 

1941. — — MS. 75: saec. IX, 54X39, membr, pagg. 840, 
coll. 2, 11. 51.52: V. T. et N. T. Deest 1 loh 5,7.8. Cf v. 
cl. Bergerus, p. 417. 

1942. MS.76: saec.XII, infol, membr, pagg.858: F.T.et.V.r. 

Inest 1 loh 5,7.8. 

1943. — — MS. 80: saec. X, in fol, membr, pagg. 305: 

Pent los lud Paul Act. 

1944. MS.83:saec.IX, 41X30.5, membr, pagg.418, 

coll. 2, 11. 27: Paul Act Cath Apoc. Scriptus inter annos 

841 et 872. Cf v. cl. Bergerus, p. 417.418. 

1945. MS. 531, fol. 213ss: a. 1405, in fol, chart: Acl. 

1946. MS. 907, pagg. 237— 297. 303— 318: saec. 

YIII, 25X17, membr: /ac 1.2 Pet 1.2.3 loh Ajjoc 1,1 — 7,2. 
Cf V. cl. Bergerus, p. 418. 

1947. MS. 908, pagg. 77—219: saec. VI, in 4, 

membr, foil. 21, coll. 2, bis rescr: Eph Phil Col 1 Thess 
1 Tim. Scriptura prior videtur martyrologium esse ; tum 
scriptae sunt epp Pauli; denique vocabularium Latinum. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATIN^AE. 1091 

1948. s. Galli bibl. monasterii MS. 1394, pagg. 101 — 104: 

saec. IX, in fol, membr, foil. 2, 11. 20: Lc capp 1 — 3. 

1949. MS. 1395, pagg. 7—327: saec. VI, in 4, 

membr: Evv; desunt Mt 1,1—6,20 et loh 17,18—21,25. 

Pagg. 440.441 sunt folium ex Paul: CoZ 3,5 — 24, scriptura 

Hibernica. Cf v. cl. Bergerus, p. 418. 

1950. MS. 1398, pagg. 238— 249 : saec. X, in fol, 

membr,foll.6: J.cU,l — 5,36. Cfv.cl.Bergerus,p.418. Noli 

neglegere apud Bergerum, p. 419, notitiam codicis saeculilX 

in Archivo monasterii Sangallensis numero 1 signati. 

— bibl. Vadianae B. K. 6. 
1951. 

' saec. X, in 4, membr: Evv. Cf Haenelius (ut supra, 

p. 1031, cod. 779), col. 732. 

1952. — — B. K. 7 et 9: saec. XIII, in 4, membr: Biblia bis. 

Genevae bibl. urbis MS. II. 1. 
^^^^' saec. IX, 60X38, membr, foil. 423, coll. 2, 11. 58: 
F. T. et N. T. Ordo est Evv Act Cath Apoc Paul. Titulus 
in 1 loh est „Iohanms epistola ad Spartos". Versus 8, 
in loco 1 loh 7.8, praecedit versum 7, versus 7 vero caret 
„in terra". Cf I. Senebier, Catal. des MSS etc, Genevae 
a. 1729, p. 51—60, et v. cl. Bergerus, p. 383. 

1954. MS. II. 2: saec. XIV, vel XV, in fol, membr: V.T.etJV.T. 

1955. MS. II. 3: saec. XIV, in 4, membr: T'. T. et N. T. 

1956. MS. II. 4 : saec. XIV vel XV, in 8, membr : V. T. et N. T. 

1957. ■ MS. II. 5: saec. ? , in 8, membr: V. T. et JV. T.; Act 

est inter Heb et Col. 

1958. MS. II. 6: saec. VIII, 28.5X20.5, membr, 

foil. 238: Evv. Cf Senebier (ut cod. 1953), p. 61—63, 
et V. cl. Bergerus, p. 383. 

.,.-„ Lausannae bibl. cantonalis U. 964. 
19o9. 

saec. XIII vel XIV, 33.5X24.5, membr, foil. 509, coll. 2, 
11. 46 — 53: V. T. et N. T. Cf Catalogue de la hiblioth^que cantonale 
vaudoise. VI. Theologie, Lausannae a. 1855, et v. cl. Bergerus, p. 384. 

^^^„ Lausannae bibl. acad. 5. 
19 dO. 

saec. XIV, in 4, membr; Biblia. Cf Haenelius (ut supra 

p. 1031, cod. 779), col. 733. 

70* 



1092 IX. DE VEESIONIBUS. 

^.1/11 Muri abbatiae s. Benedict!. 

a. 1265, in 4, chart: Biblia, Scripsit lohannes Grusch. 
loao Pi'obatopoli (ScbafFhausen) bibl. s. lohannis MS. 5. 

saec. ? , in fol, membr: Apoc Cath Act, pars V. T. Cf Gustav 
Haenel, Archiv filr Philologie und Paedagogik, Lijjsiae a. 1840, vol.6, 
p. 452—458. 

1963. MS. 6: in fol, membr: V. T. et .V. T. 

1964. MS. 7: in 8, membr: V. T. et N. T. 

1965. — — MS. 8: in 4, membr: Evv. 

1966. — — MS. 9: in 4, membr: Mt loh cum glossa. 

^,,,>„ Tiguri bibl. cantonalis C. 1. 
1967 

' saec. IX, 48X37, membr, foil. 416, coll. 2, 11. 50: 

Biblia. Cf v. cl. Bergerus, p. 422. 

Hibernia. ^ 

Dublinii collegii Trinitatis Armachanus. 
^^^^' a. 812, 19.5X15, membr, foil. 221, coll. 2, 11. 34: 
N. T.; textus est emendatus Hibernicus. Nominatur „Book 
of Armagh". Westcotto //. Wordswortbio D, in cuius 
usum exscripsit v. cl. G. M. Youugman anno 1883. 
Cf V. cl. Bergerus, Hidoire de la Vtdgate . . . Parisiis a. 1893, 
p. 380. 

1969. ? saec. V— VI: Evv. Westcotto d: Laudat 

Westcottus Petrium^ et O'Currium^. Westcotti f videtur 
esse r, supra, p. 963. 

1970. A. 4.6: saec. VIII: Evv. Usserii alter. West- 
cotto X (?). V. cl. Abbottus contulit, cf supra, p. 963, cod. r. 

1971. ? saec. IX, 16X11.5, membr, foil. ?, coll. 2, 

11. 26—44: Evv. Dictus „Book of Moling (Mulling)". 
Cf V. cl. Bergerus, p. 380. 

^ Nescio quid sit dissertatio viri cl. I. H. Bernardi, „0n some 
recently discovered fragments of an old Latin version of holy scripture", 
in ' actis Proceec^mp's of the Moyal Irish Academy, ser. 3, V. II. 2 
[a. 1892], p. 155—168. 

"^ Petrie, Transactions of royal Irish academy, Dublinii a. 1838, 
vol.18. 

^ O'Curry, Lectures, Dublinii a. 1861, p. 321 ft", ubi etiam facsi- 
mile invenitur. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1093 

1972. Dubl. coll. Trin. A. 1.6: saec.VII vel VIII, membr: 
IJw. Dictus Kenanensis „Book of Kells".^ Wordsworthio Q. 

1973. A. 4.5: saec.VIII, membr: Evv. Dictus „Book 

of Durrow". V. cl. Abbottus contulit (ut supra, p. 963, cod. r). 

1974. A. 4.23: saec. IX, 17.5X14, membr: Evv. 

Dictus „Book of Dirama". Cf v. cl. Bergerus, p. 381, 
ubi invenies notitiam de libro „Stowe Missal" in Academia 
regali Dublinensi. 

Ilispaiiia. 
^„„p, Barcinone (Barcelona) bibl. Carmelitarum. 

saec. XIII, in fol, membr: Biblia. 
1976. — — in 8, membr: Evv. 
^f,^„ Escurialenis bibliothecae. 

Act Epp cum glossa. Cf Antonius de sancto losei^ho (vel 
Villegas), „Catalogiis mss bibl. Scorialensis" in actis Magazin fur 
die neue Historie und Geograpkie (Biisehingii) , Hamburgi a. 1771, 
pars 5, p. 107 — 184; et Pliierus, ibidem, pars 4 (a. 1770), .379 — 410. 

1978. — exemplaria sex V. T. et N. T. 

1979. — pars V, T., N. T. 1980. — N. T. 1981. — Evv. 
1982. — exemplaria duo Act. 1983. — exemplaria tria Apoc. 
1984. — in 4, membr, auro scr: Evv. Olim Matthiae Corvini. 
Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, cod. 7 79), col. 924. 

..J. J,,. Legione (Leon) archivi cathedralis 6. 

* saec. X, 37X24, membr, foil. 275, coll. 2, 11. 38-55: 
pars F. T., N. T. Cf v. cl. Bergerus, p. 384. 

1986. 15:saec.VII, 31.5X21, membr rescr, foil. 184, 

col. 1, 11. 31: fragm F. T. 2 Cor lloh Act Col. Cf v. cl. 
Bergerus, p. 384. 

^ In libro Westwoodii, Palaeographia sacra, Londinii a. 1843 
— 1845, facsimilia multa e eodicibus Hiberuicis reperiuntur. Adeunda 
sunt etiara evangelia Latino-Saxonica a vv. cl. [Kemblio, Hardwickio,] 
Skeatio edita, Cantabrigiae Mta. [1858] 1887, Mc 1871, Lc 1874, et 
facsimilia in libro National MSS. of Ireland, Clausenti a. 1874, et 
liber a vv. ell. Arthuro West Haddan et Guilelmo Stubbs editus. 
Councils and ecclesiastical documents relating to Great Britain and 
Ireland, Oxonii a. 1869, vol. 1, append. G: „Latin versions of the 
Holy Scriptures in use in the Scoto-Britannic churches", ji. 170 — 198. 
Cf liber Abbotti (ut supra, p. 963, cod. r), ubi conlationem invenies. 



1094 IX, DE VERSIONIBUS. 

^QQ_ Legione (Leon) archivi ecclesiae ut videtur s. Isidori 
de Legione. 
a. 960, 47X34.5, membr, foil. 517, coll. 2, 11.51: 
Biblia. Cf v. cl. Bergerus, p. 384.385. 

1988. 1.3: a. 11C9, 51.5X35, membr, voll. 3, coll. 2, 

11. circ. 45: Biblia. Cf v. cl. Bergerus, j). 385. 
1QOQ ^latriti bibl. nat. E. R. 1. 

* saec. XIII, 56X40, membr, voll. 2, coll. 2, 11. 51: Biblia. 
Cf V. cl. Bergerus, p. 392. 

1990. E. R. 8: saec. XIII, 58.5X39.5, membr, foil. 428, 

coll. 2, 11. 58 — 62 : Biblia, dicta de Avila. Cf v. cl. Bergerus, p. 392. 
-tqqi — ^i"^^- universitatis 31. 

' saec. IX, 49.5X36.5, membr, foil. 339: Biblia, dicta 
prima Complutensia. Cf v. cl. Bergerus, p. 392. Cf 
praeterea de bibliis manu scriptis Complutensibus Samuel 
Prideaux Tregelles, An account of the printed text of the 
Greek New Testament, Londinii a. 1854, p. 15.16, ubi 
invenies etiam codicem antiquum, membr, Paid cum glossa. 

1992. 32; saec. IX velX, 5 1.5X38, membr, foil. 137, 

coll. 3, 11. 64.65: Biblia, dicta altera Complutensia. Cf 

V. cl. Bergerus, p. 392. 

iQQ'-i — ^^^^" ^cademiae historicae F. 186. 

* saec. X, 34X27, membr, foil. 250, coll. 2, 11. 43: 
Biblia, dicta sancti Millani. Cf v. cl. Bergerus, p. 393. 
1QQ1 — musei archeologici 485. 

saec. XII, 53X36, membr, coll. 2, 11. 50: Biblia, dicta de 
Osca (Huesca) Silos: cf v. cl. P. Savius, ,,Le lectionnaire de Silos. 
Contribution a I'etude de I'histoire de la Vulgate en Espagne", 
Revue biblique trimestrielle. II, Parisiis lul. a. 1893, pp. 305 — 328; 
est recensio libri v. cl. Morini, Liber comicus sive lectionarius 
inissae quo Toletana ecclesia ante annos MCC utebaiur [Anecdota 
Maredsolana. /], Maredsoli a. 1893. 

^AAc Toleti ecclesiae maioris 1.1. 
1995. 

saec. XIII, in 4, membr: Biblia. Item 1.3. Cf Haenelius 
(ut supra, p. 1031, cod. 779), col. 984. 
1996. — — 1.2 et 4: saec. XV, in 4, membr: Biblia bis. 

1997. 1.5 et 8 et 9 et 10: saec. XIII, in 8, membr: Biblia 

quater. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1095 

1998. Toleti ecclesiae maioris 1.6 et 7: saec. XIY, in 8, membr: 

Biblia bis. 

1999. 2.3: saec XIV, in fol, membr: Biblia. 

2000. — — 2.1 : saec. VIII, in fol, membr, Biblia. 

2001. — — 2.4 — 9: saec. XIII, in fol, membr: Biblia sexies. 
(1.11: Biblia?). 

9009 Valentiae bibl. publ. 134. 

in fol, membr: Biblia. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, 
cod. 7 79), col. 1002. 

2003. 20—33 et 152—166: in fol et 4 et 8, membr: Biblia 

vigiuti novies cum glossa. 

Italia. 
9001 Augustae Taurinorum univ. MS. Lat. 1 (b. VI. 42). 

saec. XIV, in fol, membr, foil. 512: V. T. et N. T. Cf 
losephiis Pasinus, Codices mss. bibliothecae regii Taurinensis Athenaei, 
Taurini a. 1749, pars 2, p. 1. 

2005. 2 (b.VI. 43): saec. XIV, in fol, membr, foil. 547: 

T'. T. et N. T. 

2006. 5 (c.VI. 4): saec. XIII, in fol, membr, foil. 221: pars 

V. T., Paul (Phm Heb). 

2007. — — 6 (c.VI. 5): saec. XIV, in fol, membr, foil. 499: 

I'. T. et N. T. 

2008. 7 (c.VI. 6): saec. XIV, in fol, membr, foil. 471: 

T". T. et N. T. 

2009. 8 (c.VI. 7): saec. XIV, in fol, membr, foil. 245: 

V. T. et N. T. 

2010. 10 (c.VI. 9): saec. XIII, in fol, membr, foil. 175: 

Act Cath Apoc Reg, 

2011. 18 (c.VI, 18): saec. XIV, in fol, membr, foil. 166: 

Mt Mc cum glossa. 

2012. 25 (d. III. 9): saec. XII, in fol, membr, foil. 157: Evv. 

2013. 681 (d. II. 2): saec. XIV, in 4, membr, foil. 304: 

V. T. et N. T. 

2014. 682 (d. II. 3): saec. XIV, in 4, membr, foil. 471: 

V. T. et N. T. 

2015. 683 (d. II. 4): saec. XIV, in 4, membr, foil. 344: 

V. T. et N. T. 

2016. 684 (d. II. 5): saec. XIV, in 4, membr, foil. 340: 

V. T. et .V. T. 

2017. 685 (d. 11. 6): saec. XIV, in 4, membr, foil. 436: 

r. T. et N. T. 



1096 IX. DE VERSIONIBUS. 

2018. Augustae Taurinorum univ. MS. Lat. 691 (d. II. 1 1 ) : saec. XIV, 
in 4, membr, foil. 229: X. T. (Evv Act Cath Apoe Paul). 

2019. 692 (d. II. 12): saec. XIV, in 4, membr, foil. 172: 

Evv Cath Act Apoc. 

2020. 693 (d. II. IS): saec. XIIl, in 4, membr, foll.102: Evv. 

2021. 694 (d. II. 14): saec. XIV, in 4, membr, foil. 178: 

Evv Act Cath Ajyoc Patd Prov Eccl. 

2022. 695 (d. II. 15): saec. XIIl, in 4, membr, foil. 70: 

Cath Apoc Act. 

2023. — — 696 (d. II. 16): saec. XIV, in 4, membr, foil. 82: 

Paul Cant Lament Cath. 

2024. 702 (d. II. 22): saec. XIV, in 4, membr, foil. 75: 

Apoc Cant cum glossa. 

2025. 705 (d. II. 25): saec. XIII, in 4, membr, foil. 120: 

Mt cum glossa. 

2026. — — 706 (d. II. 26): saec. XIII, in 4, membr, foil. 70: 

Mc cum glossa. 

2027. 707.708.709 (d. II. 27—29): saec. XIII, in 4, membr, 

foil. 72.89.103: 3Ic Lc loh cum glossa. 

2028. 710 (d. II. 30): saec. XII, in 4, membr, foil. 92: loh 

cum glossa. 

2028a. [ 711 et 712: duo exemplaria Paul ? ] 

2029. 713 (d. II. 33) et 714 (d. II. 34): saec. XIII, in 4, 

membr, foil. 158 et 119: exemplaria duo Paul cum glossa. 

2030. 744 (d. III. 29): saec. XIV, in 4, membr, foil. 205: 

Paul cum glossa. 

2031. 914 (f. IV. 23): saec. XIII, in 4, membr, foil. 542: 

V. T. et N. T. (Paul Act). 

2032. 1075 (d. I. 1): saec. XIV, in 8, membr, foil. 634: 

V. T. et N. T. 

2033. 1078 (d. I. 10): saec. XIII, in 8, membr, foil. 77: 

3Ic cum glossa. 

20^4. C^6senae bibliothecae Malatestianae plut.V. MS. 8. 

saec. XIV, in fol ? , membr: T'. T. et N. T. (Evv Act Cath 
Paul [Phm Heb] Apoc). Cf losephus Maria Mucciolus, Catalogus 
codicuin mss. 3Ialatestianae Caesenatis bibliothecae fratrum minorum 
conventualium fidei custodiaeque concreditae , Caesenae a. 1780, 
p. 24—27. 

2035. VII. 2: saec. XIII: Evv cum comm. 

2036. VII. 4: saec. XIV: Lc (?) cum glossa. 

2037. XXI. 1—4: saec. XIII: V. T., Evv Cath Apoc. 



2. OCCIDEjSTTALES. (1.) LATINAE. 1097 

9h^^ Casini tabularii 35. 

■ saec. XIV, 35X25, membr, pagg. 1020: V. T. et N. T. (Evv 
Paul [Phm Hebr] Act Cath Ajjoc). Cf Bibliotheca Casinensis, [Casiiii] 
a. 1873, vol. 1, p. 313—352. Item codices 236: Mt Paul, 237.238: 
Mt bis, 239: 3It 3fc, 241: Lc, 243: Apoc, 244: Paul, cunctl cum 
glossa; cf ibid. vol. 4, p. 278 — 300 cum facsimilibus. 

9AQQ Florentiae Laur. III. capsula 1. 

saec. XIII, in 8, membr: V. T et N. T. Olim iu Sina moute. 
Cf Ant. Mar. Biscionius, Bihliothecae Med. -Laur. catalogus. Tomusl: 
codices orientales complectens, Florentiae a. 1752, p. 121a. 

„,, .. — bibl. Mediceae Laurentianae XV. 1. 
2040. 

saec. XII, in fol, membr, foil. 424, coll. 2: Bibha (Evv Ac 
C Ap P [Phm Heb]). Cf iingelo Maria Bandinius, Catalogus codicuvi 
Latinormn bibl. Med. Laur., Florentiae a. 1774, vol.1, col. 143 — 147. 

2041. 3: saec. XIY, in 8, membr, foil. 457: Biblia (P 

ante Ac). 

2042. — 4: saec. XIV, in 8, membr, foil. 511: Biblia. 

2043. 5: saec. XIV, in 8, membr, foil. 656: Biblia. 

2044. 6: saec. XIII, in 8, membr, foil. 523: Biblia. 

2045. — 7: saec. XIII, in 8, membr, foil. 519: Biblia. 

2046. — — — 8: saec. XIV, in 4, membr, foil. 313: Biblia. 

2047. 9: saec. XIV, in 4, membr, foil. 482: Biblia. 

2048. 10: saec. XII, in fol, membr, foil. 427: Biblia 

(Evv Ac C Ap P [Phm Heb]). 

2049. 11: saec. XIV, in fol, membr, foil. 414: Biblia 

(P ante Ac). 

2050. 15 — 17: saec. XV, in fol, membr, voll. 3, N. T. 

foil. 192: Biblia (Evv P Ac C Ap); Ps bis. 

2051. — — XVII. 17: saec. XI, in 8, membr, foil. 70: Cath cxim 

glossa, item XIX. 24, XX. 49; — XIX. 18: loh Apoc c. gl.; — 

XIX. 19.20.21: loh ter c. gl.; — XIX. 22.23: Apoc bis c. gl.; — 

XX. 23: Paul c. gl.: — XXI. 33: 3R c. gl.: — XXI. 34.35: Lc 
bis c. gl.; — XXI. 36.37: 3Ic bis c. gl.; — XXIII. 5.7.8.9.10.11. 
12.13: Paul octies c. gl.; — s. Crucis X. sin. 8: Mt c. gl.; — s. 
Cr. III. dext. 9 — 11: Evv Paul Act Cath Apoc c. gl.; — s. Cr. IV. 
dext. 4: Evv c. gl.; — s. Cr. V. dext. 3: N. T. c. gl.; — s. Cr. V. 
dext. 4 : 3It c. gl., item 7 : Evv c. gl., item 8 : Apoc Cath Act c. 
gl., item 9.10.11: Paul ter c. gl., item X. 1.2: Evv Cath Act Apoc 
Paul c. gl.; — Aedil. Flor. eccl. 3: Paul c. gl., item 37: Cath c. 
gl.; — Leop. Strozz. 9 : Cath Apoc c. gl. ; — Leop. Med. Fesul. 5 : 
Paul c. gl.; — Leop. Med. Palat. 21: Paul c. gl. 



1098 - IX. DE VEESIONIBUS. 

2052. Florentiae bibl. Mediceae Laurentianae XYII. 26: saec. XIV, 
in 4, membr, foil. 81 : Evv. 

2053. 27: saec.X, in fol, membr, foil. 150: Evv. 

2054. XIX. 8: saec. XV, in 4, chart, foil. 181: Paul (Phm 

Heb) Act Cath Apoc, pars V. T. 

2055. XXI. 38: saec. X, in 4, membr, foil. 163: 

Act Apoc Cath, pars V. T. 

2056. — — XXIII. 6: saec. XV, in 8, membr, foil. 173: Faul. 

2057. XXV. 1: saec. XII, in fol, membr, foil. 209: pars 

V. T., N. T. (Evv Ac C Ap P [Phm Heb]). 

2058. — 2: saec. XI, in fol, membr, foil. 197: pars V. T., 

N. T. (Evv Ac C Ap P [Phm Heb]). 

2059. 5:saec,XIII,in4, membr, foil. 71 — 136: PawZCafA. 

2060. s. Crucis I. dext. 3: saec. XIII, in fol, membr, foil. 163: 

N. T. (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

2061. IV. dext. 1: saec. XIII, in fol, membr, foil. 462: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap;. 

2062. V. dext. 1: saec. XIII, in fol, membr, foil. 484: 

Biblia (Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). 

2063. 12: saec. XIII, in 4, membr, foil. 141: 

Evv Act Cath Apoc Paul. 

2064. — VI. dext. 1: saec. XIII, in 4, membr, foil. 434: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

2065. VII. dext. 2: saec. XIII, in 4, membr, foil. 292: 

Biblia (Evv P C Ac Ap). 

2066. XIX. dext. 10: saec. XIII, in 8, membr, foll.470 

— 47 6: loh cap. 13 — fin. 

2067. Aedil. Flor. eccl. 125.126: saec. XI, in fol, membr, 

foil. 508, coll. 2: Biblia (Evv Ac C Ap P [Phm Heb]). Cf Angelus 
Maria Bandinius, Bibliotheca Leopoldinn Lcmrentiana . . . Florentiae 
a. 1791, voll. 3. 

2068. 129: saec. XIII, in 8, membr, foil. 543: Biblia 

(Evv Ac C P [Phm Heb] Ap). 

2069. — 130: saec. XIII, in 8, membr, foil. 468: Biblia 

(Evv P [Phm Heb] Ac C Ap). Item 135: Gal. 

2070. Mugell. de Nemore 2: saec. XI, in fol, membr, 

foil. 108 — 163: Evv. \y\ T. (Evv P Ac C Ap). 

2071. Leop. Gadd. 37: saec. XIII, in fol, membr, foil. 210: 

2072. 100: saec. XIII, in fol, membr, foil. 516: Biblia. 

2073. 204: saec. XIV, in 8, membr, foil. 478: Biblia 

(Evv P Ac C Ap). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1099 

2074. Florentiae bibl. Mediceae Laurentianae Strozz. 5: saec. XIII, 
in 8, membr, foil. 478: Biblia. 

2075. 6: saec. XV, in fol, meinbr, foil. 143: Evv. 

2076. Med. Fesul. 1 : saec. XIII, in fol, membr, foil. 377 : 

Biblia. 

2077. — 2: saec. XIV, in fol, membr, foil. 329: pars 

V. T., N. T. 

2078. Med. Palat. 1: saec. XIII, in fol, membr, foil. 603: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

90'Q Genuae bibl. Carolinae 40 (3.10.8). 

a. 1428: Biblia. Cf Fridericns Blume, Bibliotheca librorum 
mss Italica, Gottingae a. 1834, p. 3. 

'^nso Marcinae(Cavade'Tirreni) raoriasteriiTriuitatisMS.14. 
' saec. VIII, 32X26, membr, foil. 303, coll. 3, 11.55.54: 
V. T. et N. T. (Ew Paul [Phm Heb] Catli Act Apoc). 
Cf V. cl. Bernardus Caietano de Aragonia, in libro Codex 
diplomatieus Caveiisis, Neapoli a. 1873, appendix, p. i — vi. 
1 — 32 cum duabus (3 ?) tabulis. 

9n8i Mevagnae [Bevagna] bibliothecae communalis 2747. 

saec. XV, 15X11, membr: Gen Exod Lev Evv Paul. Cf v. 
cl. Mazzatinti, Inventari del manoscritti delle biblioteche d' Italia, 
Forlivii a. 1890, p. 279. 
9nft9 Mediolani bibl. Ambrosianae C 39 inf. 

saec. VI: Evv (?). V. cl. lohannes W. Burgonius 
perlustravit. V. cl. Fortunatus Villa codicem exscrip.sit 
in usum Wordsworthii, cui est M. 

2083. E. 26 inf.: saec. IX velX, 44.5X29.5, membr, 

foil. 307, coll. 2, 11. 42—44: Chmn—Paid. Cf v. cl. 
Bergerus (ut supra, p. 994, cod. 5), p. 394. 

2084. E. 53 inf.: saec.X, 48.5X38, membr, foil. 169, 

coll. 2, 11. 49—51: V. T.—3Cor. CT v. cl. Bergerus. 

2085. ^-^^ '^P- 

saec. VIII, 22.5X17, membr, foil. 92, col. 1, 11. 21 

— 39: Evv. Codex Hibernicus. Inest fragmentum Ulfilae 

rescriptum Mt 25,38 — 26,3 26,65 — 27,1. Cfv.cl. Bergerus. 

_ bibl. Trivulzianae MS. 2139. 

' saec. XIV, in fol, membr, foil. 608: V. T. et N. T. Cf v. cl. 



1100 IX. DE VEESIONIBUS. 

lulius Porro, Catalogo dei codici manoscritti della Trivulziana, 
Augustae Taurinorum [Turin], a. 1884, p. 435. 

2087. Mediolani bibl. Trivulzianae MS. 454: saec. XII, in 8, membr, 
foil. 273: iV. T. 

^ Modiciae archivi collegialis 6.1. 

' saec. IX, 51X37.5, membr, foil. 391, coll. 2, 11.51: 
Bihlia. Cf v. cl. Bergerus, p. 394.395. 

2089. 1|: saec. X, 26X19, membr, foil. 51, col. 1, 

11. 26: frgm V. T. et N. T. Cf v. cl. Bergerus, p. 395. 
„ Paduae bibl. s. Antonii 224. 

saec. XIY, in 12, membr, pagg. (foil. ?) 237, coll. 2; capitula 
iterum divisa sunt: N. T.; desunt Act et Apoc. Cf Ludovicus 
M. D. Minciotti, Catalogo dei codici manoscritti . . . di sant' Antonio 
di Padova, Paduae a. 1842, p. 73. 

2091. 225: saec. XIV, in 8, membr, pp. 345, coll. 2: 

V. T. et N. T. 

2092. 228: saec. XI, in 8, membr, pp. 70: Mc cum glossa. 

2093. — — 233 : saec. XI, in 4, membr, pp. 70 : Lc; glossa man rec. 

2094. 249: saec. XIY, in 4, membr, pp. 215, coll. 2: Mt 

Cum glossa. 

2095, 250: saec. XIY, in fol, membr, pp. 492, coll. 2: 

V. T. et N. T. 

2096. 257.258: saec. XIII, in fol, membr, pp. 488, coll. 2: 

V. T. et N. T. 

2097. 259: saec. XIII, in fol, membr, pp. 565, coll. 2: 

V. T. et N. T. 

2098. 267: saec. XIII, in fol, membr, pp. 147: Lc loh 

cum glossa. 

2099. 278: saec. XIII, in fol, membr, pp.107: iceum glossa. 

2100. 283: saec. XIII, in fol, membr, pp. 201: Mt Mc 

cum glossa. 

2101. 300: saec. XIY, in fol, membr, pp. 160, coll. 2: Lc 

cum glossa. j cum glossa. 

2102, 332: saec. XIY, in fol, membr, pp. 330, coll. 2: Paul 

2103. — — 333: saec. XIII: Cath 1.2 Cor Gal. 

2104. 338: saec. XIII, in 4, membr, pp. 399, coll 2: Paul 

cum glossa. 

2105. 339: saec. VIII vel IX, in 4, membr, pp. 161: 

Paul; lectt varr in mg. 

2106. 340: saec. X, in 4, membr, pp. 203: Paul. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1101 

2107. Paduaebibl.s. Antonii 341: saec. XI, in 4, membr, pp.181: Paw^. 

2108. 343: saec. XIV, in 4, membr, pp. 14G: Mc Mt loh 

cap. 10 — fin cum glossa. 

2109. — — 344: saec. XII, in 4, membr, idj). 97: loh Cath. 

2110. Panormi: nescio quid contineat liber: „Di un codice 
critico della Bihhia Volgata, trascritto nel secolo XII; con foto- 
grafie del codice stesso, Palermo, tip. Virzi, 1 880. (25 pp. in 8)." 
9111 P^i'J^^s De-Rossi MS. Lat. 1. 

saec. XIII vel XIV, in 4, membr, coll. 2: Biblia. Cf loh. 
Bapt. De-Rpssi, 3ISS. codices Hebraici biblioth. I. B. De-Rossi . . . 
Parmae a. 1803. 

2112. MS. Lat. 2: saec. XIV vel XV, membr, coll. 2 : Biblia; 

Paul ante Act. 

2113. MS. Lat. 3: saec. XIII, in 4, membr, colL 2: Bihlia. 

2114. MS. Lat. 4: saec. XIV, in 12, membr, coll. 2: Biblia; 

ordo est Evv Paul Act Cath Apoc. 

2115. MS. Lat. 11: saec. XV, in 4, chart: N. T. 

2116. MS. Lat. 12: saec. XV vel XVI, in 8, membr: Evv. 

2117. — — MS. 13: Evv cum comm. 

2118. MS. 14: fragm Act lac. 

2119. MS. 15: Paul Cath. 

'>190 -P^^torii archivi canonicorum (2). 

saec. X, in fol, membr: pars F. T., Cath Ajyoc Paul 
(Phm Heb). Cf Franciscus Autonius Zacharia, Bibllotheca 
Pistoriensis, Augustae Taurinorum a. 1752, p. 4. 

2121. ■ (3): Act Cath Paul. 

2122. (10—13): 3Ic loh lac lloh Paul cum comm. 

919'^ Romae bibl. Alexandrinae MS. 1. 

saec. XII, in fol, membr, foil. 211, coll. 2: jmrs V. T., Paul 
Apoc Cath (excepta lac) Act. Cf v. cl. Henricus Narducci, Catalogus 
codicuvi mss p7'aeter orientales qui in bibliotheca Alexandrina Romae 
adservantur, Romae a. 1877, p. 1. 

2124. 219: saec. XIII vel XIV, in 8, membr, foil. 239: 

1". T. et N. T. — Cf MS. 102, num. 96 = foil. 407r— 41ov: fragm i/i. 

— bibl. Angelicae A. 5.2 (Narduccii 29). 
-^"'^" saec. X, 20.6X13.6, membr, foil. 199: Evv. Cf v. 
cl. Henricus Narducci, Ckdalogus codicum ims praeter Graecos 
et orientales in bibliotheca Angelica olimcoenobiis.Augnstini de 
urbe. ..privatis impensis . . . edidit H.N. vol.1, Romae a. 1893. 



1102 IX. DE VERSIOXIBUS. 

2126. Romae bibl. Angelicae A. 5.6 (Nard.32): saec.XIV, 17.8X12, 
membr, foil. 467, coll. 2: V. T. et N. T. 

2127. — — A. 5.7 (Nard. 3.S): saec.XIV, 16.5X11.2, membr, 
foil. 517, coll. 2: V. T.et JSf. T. 

2128. A. 5.8 (Nard. 34): saec. XIY, 16.3X10.8, membr, 

foil. 136: Evv. 

2129. A. 5.9 (Nard. 35): saec.XIV, 21X14, membr, foil. 78, 

coll. 2 : Evv Paul (Phm Heb) Act lac 1.2 Pet. 

2130. A. 5.13 (Nard. 38): saec.XIV, 15.6X11.3, membr, 

foil. 475, coll. 2: V. T. et N. T. 

2131. — — A. 5.14 (Nard. 39): saec. XI vel XII, 16.6X10.9, 

membr, foil. 179: (harmonia Evv) Cath Paul (Phm Heb) Act. 

2132. B. 3.17 (Nard. 122): saec. XII, 27.3X17.7, membr, 

foil. 156: Paul cum glossa. 

2133. — — D. 5.14 (Nard. 445): saec. XIII, 19.7X12.8, membr, 
foil. 80: Cath cum glossa. 

2134. — — Q. 7.16 (Nard. 813): saec. XVI, 17.5X12.4, membr, 
foil. 38: 3It Mc. 

2135. T. 1.9 (Nard. 1272): saec. XI, 55.6X36.4, membr, 

foil. 312: V. T. Act Cath Apoc Paul (Phm Heb). 

2136. T. 1.11 (Nard. 1274): saec. XI, 60X40, membr, 

foil. 221, coll. 2: pars V. T., N. T. (Evv Act Cath Apoc Paul 

[Phm Heb]). 

^, — collegii ss. Blasii et Caroli. 

saec. X: Bihlia; textus est Alcuinianus. Cf Ver- 
cellone (ut supra, p. 971, adn. 1), cui est F. Item apud 
Vercellonium G R S V; coutinentne omnes N. T. ? 

— s. Pauli extra muros. 
-^'*^' saec. IX, 44X36, membr, foil. 333, coll. 2, 11. 59: 
Bihlia. Textus est recensionis Alcuinianae. Usi sunt hoc 
codice ii qui auspiciis Pii IV papae textum Vulgatae 
versionis correxerunt. Vercellonii C. Cf v. cl. Bergerus, 
p. 412.413. Facs apud Blanchinum (cf supra, p. 953), 
p. DLXXVI. 

2139. — Vat. Lat. 41: saec. IX: Evv. Cf Blanchiiius. 

2140. — — Lat. 43: saec. IX, in 4, membr: Evv. Cf 
Blanchinus, fol. DCI v, a, cum tabula. 

2141. Lat. 4210: saec.XI:J/((/ a'«</oAPff»7. Cf Blanchinus, 

fol. DCIV V, b, cum tabula. 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. 1103 

2142. Romae Vat. Lat. 7016: saec. IX, in fol, membr: 
Evv. Cf Blanchinus, fol. DCIV v, b. 

£^. ,„ — Vat.-Palat. Lat. 1. 
Zl-lo. 

saec. XY, in fol, membr, foil. 499: Biblia. Cf v. cl. Henricus 

Stevenson iun., Codices Palatini Latini hibliothecae Vaticanae, Romae 
a. 1886, vol. 1, p. 1. 

2144. — — 3 — 5: saec. IX, iu fol, membr, voll. 3, 
foil. 408: Biblia. \Biblia. 

2145. 6—7: saec. XV, in fol, membr, voll. 2, foil. 475: 

2146. 8: a. 1419, in fol, chart, foil. 427: Biblia. 

2147. 11: saec. XIV, in 4, membr, foil. 179: Biblia (Laod). 

2148. 12: saec. XV, in fol, membr, foil. 228: pars F.T., iV^.T. 

2149. 13: saec. XV, in 4, membr, foil. 453: Biblia. 

2150. 15: saec. XIV, in 4, membr, foil. 443: Biblia. 

2151. 18: saec. XIV, in 8, membr, foil. 391: Biblia. 

2152. 19: saec. XIII, in 8, membr, foil. 332: Biblia. 

2153. 20: saec. XIV, in 8, membr, foil. 446: Biblia. 

2154. 21.22.23: saec. XIV, in 8 et 12, membr, foil. 389.263. 

613: Biblia ter. 

2155. ■ 25: saec. XIV, in 12, membr, foil. 102: T'. T., N. T 

exc. Act. 

2156. 44: saec. XI, in 8, membr, foil. 143: N. T. 

2157. 46: saec. VIII, in 4, membr, foil. 149: Eiw. 

Manu lonathae. Facs apud Blanchinum, fol. DCIII. 

2158. 47: saec. IX, in 8, membr, foil. 156: Evv. 

Facs apud Blanchinum. 

2159. 48: saec. XII, in 8, membr, foil. 133: Evv. 

2160. 49: saec. XII, in 4, membr, foil. 147: En-. Facs 

apud Blanchinum. 

2161. 50: saec. IX, in fol, membr, foil. 125: Lc loh. 

2162. 51: saec. XI vel XII, in 4, membr, foil. 119: Evv 

cum glossa; — 58: Act Cath Aj^oc a. g\.; — 87: Mt Mc c. gl., item 
88; ^ 89: Lc loh c. gl.; — 00: Cath Ajioc Act c. gl., item 95 
(Ap C Ac); — 94 (item 91 mut): Paul c. gl.; — 93: Cath c. gl.; — 
120: Evv c. gl.; — 121: N. T. c. gl. (Laod). 

2163. 53—54: saec. XI, iu 12, membr, voll. 2, foil. 359: 

Evv Epp. 

2164. 57: saec. IX vel X, in 8, membr, foil. 173: 

Paul. Facs apud Blanchinum. 



1104 IX. DE VERSIONIBUS. 

2165. Romae Vat. Palat. Lat. 78: saec XI, in 8, membr, foil. 100 
— 13G: Cath exc. lud (lac bisj. 

2166 ~ ^^^" "^®^' ^^^' ^ <^^^^^)- 

saec. IX : Evv. Cf Blanchinus, fol. DCI v, a, cum tabula. 

2167. — — Lat. 10: saec. X: Evv. Cf Blanchinus, 
fol. DCIVr, b, cum tabula. 

2168. — — Lat. 14: saec. X: Em. Cf Blanchinus, 
fol. DCIV r, a, cum tabula. 

2169. Lat. 17: saec. X: frgm Evv Act Cath. Cf 

Blanchinus, foil. DCI v. DCII r, cum tabula. 

2170. — — Lat. 29: pervetustus, in 4, membr: Act Cath 
Paul desinit Ephl,10. Cf Blanchinum, fol. DXCL 

2171. — — Lat. 96: saec. IX: Apoc cum comm. Cf 
Blanchinus, fol. DCIII cum tabula. 

2172. — — Urb. Lat. 3: saec. X, in 4, membr: Evv. 
„Savignano di Romagna" bibliothecae communalis 

'^^^^- MS. 20. 

saec. XV, 19X13, membr, foil. 1—81: Mt Lc loh. Cf v. cl. 
G. Mazzatinti, Inventari dei ma noser itti dclle biblioteche d' Italia, 
Forlivii a. 1890, p. 89. 
2174. — — MS. 62: saec. XIV, 17X12, membr: V. T. et N. T. 

iynn;- Sublacll [Sublaco] bibliothecae abbatiae MS. 58 (56). 
saec. XIV, 32X23, membr: Paul cum comm. Cf v. cl. 
Mazzatinti (ut supra), p. 172. 

2176. 63 (61): saec. XIV, 32X21, membr: V. T. et N. T. 

2177, 72 (70): saec. XII, 32X20, membr, foil. 134: Paul 

cum comm. 

2178. 80 (78): saec. XIV, 30X20, membr, coll. 2, 11. 51: 

pars V. T., N. T. (Evv Act Paul Catb Apoc). 

2179. 81 (79): saec.XIV, 30 X 21, membr, foil. 504, coll. 2, 

11. 50 : V. T. et N. T. 

2180. 94 (89): saec.XIV, 29X21, membr, foil. 126, coll. 3: 

Lc cum glossa. 

2180a. [ 99 (94): saec. XIII vel XIV, 27 X 18, membr: JSVt;.?] 

2181. 117 (114): saec. XII, 27X18, membr, txt col. 1, 11.18: 

Paul cum glossa. 

2182. 136 (132): saec. XI, 24X15, membr, col. 1, U. 29: 

Paul (Phm Hebr). 



2. OCCIDENTALES. (1.) LATINAE. H05 

2183. Sublacii [Subiaco] bibliothecae abbatiae MS. 203 (199): 
saec. XIII, 21X12, membr, coll. 2, 11. 22: JST. T. 

2184. — — 238 (235): saec. XII, 20X14, membr: Cath cum coram . 
Venetiis s. Marci MS. Lat. 1—2. 

'^^^^' saec. X, 63 <42, membr, voll. 2, foil. .399, coll. 2, 
11. 58: V. T. et N. T. (Evv Act Cath Apoc Paul [Phm 
Heb]). Cf Antonius M. Zanetti, Latina et Italica d. Marci 
bibliothecu codicum mss . . . [Venetiis] a. 1741. Facsimile 
invenies p. 1. Cf etiam v. cl. losephus Valentinelli, 
Bibliotheca manuscripta ad s. Marci Venetiarwn. Codices 
mss. Latini, Venetiis a. 1868, vol. 1, p. 193. 

2186. 3—6: saec. XII, 50.8 X 36.7, membr, voll. 4, 

foil. 1085, coll. 2, 11. 40: Biblia. 

2187. — 7: saec. XIII, 16.9X11.5, membr, foil. 342, coll. 2, 

11. 54: Biblia (Evv P Ac C Ap). 

2188. ■ 8: saec. XIV, 20.9 X 14, membr, foil. 411: Biblia. 

(Evv P Ac C Ap). In Gallia scriptus. 

2189. 9: saec. XIV, 21X14.3, membr, foil. 504: V. T. 

et N. T. (P ante Ac). 

2190. -10: saec. XIV, 18.4X13.3, membr, foil. 518: T'. T. 

et N. T. (P ante Ac). 

2191. 11: saec. XIV, 23.8 X 16.8, membr, foil. 561 : V. T. 

et N. T. (2 ante Ac). |et~2V^. T. 

2192. 12: saec. XIV, 18.2X13.2, membr, foil. 399: V. T. 

2193. 13: saec. XIV, 27X18.5, membr, foil 311, coll. 2, 

11. 72 — 73: F. T. et N. T. (Evv Ac C Ap P). 

2194. 14: saec. XIV, 17.7X12.5, membr, foil. 370, 

coll. 2: V. T., Evv Paul Cath Act. 

2195. 15: saec. XIV, 31X22.3, membr, foil. 515, coll. 2: 

Biblia (Evv P Ac C Ap). 

2196, 16: saec. XIV, 13.8X9, membr, foil. 609 : Biblia 

(Ac ante P). 

2197. 17: saec. XV, 34X23.8, membr, foil. 601: V. T. 

et N. T. (P ante Ac). 

2198. — 18—19: saec. XV, 27.2X19, membr, voll. 2, 

foil. 680 : V. T. et N. T. (Evv P Ac C Ap). 

2199. -20: saec. XV, 13.5X8.2, membr, foil. 591, coll. 2: 

Biblia (Evv P Ac C Ap ut vid). 

2200. 21: saec. XV, 19.2X13.2, membr, foil. 443: Biblia 

(Evv P [Tit Laod] Ac C Ap. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 71C 



1106 IX. DE YERSIONIBUS. 

2201. Venetiis s. Marci MS. Lat. 22—23: saec. XV, 49.8X35.2, 
membr, voll. 2, foil. 597: Biblia (exc. Evv) ; P Ac C Ap). 

2202. 76: saec. XII, 15.4X9.4, membr, foil. 210: Erv 

Act Cath Apoc Paul. 

2203. 77: saec. XIII, 32X21.7, membr, foil. 247: Err 

Paul Apoc Act Cath cum versione Gallica. 

2204. 78: saec. XIV, 12X7.3, membr, foil. 237: Evv 

Act Apoc Cath Paul. Apoc Evv. 

2205. 79: saec. XIV, 22X14.3, membr, foil. 45— 113: 

2206. 84: saec. XIII, 37.2X23, membr, foil. 128, coll. 3: 

Lc loh c. gl.; — 85: 3It Cath c. gl ; — 86: 3It Mc c. gl. ; — 87: 
loh Mt mut c. gl.; — 89: 3Ic c. gl.: — 92: loh c. gl.; — 95: Pa^d 
Cath c. gl.; — 96 — 100: Paul quinquies c. gl. ; — 112: Cath c. gl. 
99n7 ^snetiis Nanianus Lat. 1. 

saec. XIV, in 12, membr: V. T. et N. T. Cf lacobus Morejlius, 
Codices mss Latini hihliothecae Nanianae, Venetiis a. 1776, p. 1. 
2208. Lat. 2: saec. XIV, in 8, membr: V. T. et N. T. 

Lusitaiiia. 
iy^^r.(j. Alcobatiae bibliothecae monasterii MS. 1. 

* saec. XI vel XII, in 8, membr, foil. 607 : V. T. et N. T. (Evv 
Paul [Phm Heb] Act Cath Apoc). Cf Index codicum bibliothecae 
Alcobatiae . . . Olisipone a. 1775, p. 1 — 6. 

2210. 2: saec. XI vel XII, in 4, membr, foil. 367, coll. 2: 

V. T. et iV. T. (Evv Paul [Phm Heb] Act Cath Apoc). 

2211. • 3: saec. XI vel XII, in 4, membr, foil. 542, coll. 2: 

V. T. et N. T. (Evv Paul [Phm Heb] Act Cath Apoc). 

2212. — — 7: saec. XIII, in fol, membr, foil. 279, coll. 2: Paul 
Act Apoc Cath Evv. MS. 4 — 6 continent V. T. eadem manu. 

2213. 405: saec. ? , in 4, membr: V. T. et N. T. (Evv Paul 

[Phm Heb] Act Cath Apoc). [Paul Act Cath Evv. 

2214. — — 406-410: saec. XIII, in fol, membr, voll. 5: V. T. 

2215. — — 97: saec. XIV, in fol, membr: Paul cum comm. Cf 
Haenelius (ut supra, p. 1031, cod. 779), col. 1018. 

9''?1fi Olisipone bibl. reg. I. 3.2. 

saec. XIII, in fol, membr: Biblia. Cf Haenelius (ut sujira, 
p. 1031, cod. 779), col. 1030. 
2217. — ^ I- 3.3: saec. XIV, in 8, membr: Biblia. 

Russia. 
9918 Petropoli caes. F. I. 8 (Gillert. 7). 

saec.Vm vel IX, in fol, membr, foil. 214; pict manu 



2. OCCIDENTALES. (!•) LATINAE. 1107 

Hibernica: Ew. Olim Sangermanus MS. 108. Cf Nouveau 
traite de diplomatique, Parisiis, vol. 2 (a. 1755), p. 114.115, 
vol. 3 (a. 1747), 226-230.380-382; — lohannes Obadiah 
Westwood, Facsimiles of the miniatures and ornaments of 
Anglo-Saxon and Irish manuscripts, Londinii a. 1886; — 
V. cl. Carolus (?) Gillert, „Lateinische Handschriffcen in 
St. Petersburg" in actis Neues Archiv der Gesellschaft 
fur dltere deutsche Geschichtskunde , Hanoverae vol. 5 
(a. 1880), pp. 241—265, item pp. 598—617, vol. 6 
(a. 1881), pp. 497—512. 

2219. Petropoli caes. Q. I. 31: saec. IX, in 4, membr, 
foil. 171; pict : Evv. Olim Petri Dubrowsky . 

Scotia. 
9990 Grl^sgoviae bibl. univ. 

in fol, membr: Biblia. Cf Haenelius (ut supra, p. 1031, 
cod. 779), col. 784. 
2221. — — in 8, membr: Biblia. 
9999 — musei Hunteriani (etiam in universitate) S. 8.154. 

in 8, membr: Act. 

2223. S. 10.169: in 12, membr: Biblia. 

2224. ■ S. 10.175: loh. 

Siiecia. 
„,-,£,_ Holmiae bibl. reg. 

saec.VI-VII, partim purpnreo-aiireus : iTv;.'; desunt Lc 21,8-30; 
textus videtur esse versionis Vulgatae bic illic ad veteris versionis 
normam emendatae. 

Fortasse ab Hibernis in Italia scriptus, saeculo nouo 
codex dono datus est ab Alfredo cathedral! Cantuariensi. 
Anno 1690 emit lohannes Gabriel Sparvenfeldt, Suecus 
doctus, codicem hunc ex bibliotheca marchionis de Liche 
Mantuae Carpetanorum (Matriti) et bibliothecae Holmiensi 
dono dedit. Vir cl. lohannes Belsheim, auspiciis societatis 
scientiarum Christianiensis , edidit codicem in libro Codex 
aure^is etc. Christianiae a. 1878, cum quinque tabulis; 
cf V. cl. Oscarus de Gebhardt, Theologisehe Idteraturzeitung, 
Lipsiae a. 1878, coll. 359—363; F. I. A. Hort, The 



1108 IX. DE VERSIONIBUS. 

Academy, Londinii 24 Aug. a. 1878, p. 194c; lohannes 
Wordsworth, Old-Latin biblical texts, No. I, Oxonii a. 1883, 
p. xxxii, adn. 1. 
999A Upsaliae bibl. univ. 1.2. 

' a. 1434—1436, in fol, membr, voll. 2: V. T. et N. T. Manii 
Christiani Blumenroth in civitate Brauwenberg in iisum ecclesiae 
Warmiensis iussu Friderici Salendorffii, ecclesiarnm Warmiensis et 
Wratisla\'iensis canonici et cantoris, scriptus. Olim in bibliotheca 
Warmiensi. Cf Oscar lulius Aug. Almquist, Codd. mss. Latt. bibl. 
reg. acad. Upsaliensis, Upsaliae a. 1836 (praeside loh. Henr. Schrodero). 

2227. 3: saec. XV, in fol, chart: N. T. mut. 

2228. 4: saec. XV, in fol, membr: Gal—Hebr. 



(2.) GOTHICA.i 

Plerosque Bibliorum libros saeculo quarto medio 
Gotbice vertit Ulfilas episcopus (uat. a. 310, mort. a. 380; 
al. 311 — 381 vel 313 — 383). Usus est textu Graeco, 
maxima ex parte Antiocheno, cum multis lectionibus 
Occidentalibus, nonnullis antiquis non-Occidentalibus. Ser- 
monem Graecum pressius secutus est; vocabula Latina 
saepe adhibuit, interdum Graeca. Ordo evangeliorum in 
codice unico quern habemus Occidentalis est, et ex hac re 
pariter atque ex lectionibus et interpolationibus aliquibus 
concluserunt viri nonnulli docti banc versionem saeculo 
quinto vel postea, cum Gothi in Italia atque in Hispania 
degerent, ad normam versionis veteris Latinae- eiusque 

1 Cf Hug, Einl. §§ 130—142, ed. 4, Stutgardiae et Tubingae 
a. 1847, vol. 1, p. 431 — 460, et v. cl. Eduardus Sievers, „Gotische 
Literatur" in libro v. cl. Hermanni Paul, Grundriss der germanuchen 
Philologie, vol. 2, pars 1, Argentorati a. 1889, pjj. 65 — 70. 

"^ Cf V. cl. Ernestus Bernhardt, Kritische Untersuchungen i'lber 
die gothische Bibelilbersetzung , Meiningae a. 1864.1869, — Vulfila 
oder die gotische Bibel. Mit dem entsprechenden griechischen Text 
. . ., Halis Saxonum a. 1875, — [editio minor] Die gotische Bibel 



2. OCCIDENTALES. (2.) GOTHICA. 1109 

recensionis Italicae emendatam esse. At fieri potest 
ut similitudo ilia inde fluxerit, quod et Ulfilas et emeu- 
datores illi codicibus Graecis textui Italieo similibus usi 
sint. Negatur epistulam ad Hebraeos versam esse (sed 
verba pauca huius epistulae, fortasse non ab Ulfilae manu, 
habentur in codice Mediolanensi-Romano, cf infra, p. 1110), 
neque exstant fragmenta Actuum (nisi fortasse laudantur 
Act in codice Med. -Rom.), epistularum Catholicarum , 
Apocalypsis. Latuit versio inde a nono saeculo usque 
ad saeculum sextum decimum. 

Fragmenta quae supersunt haec sunt: 
1 Upsaliae bibl. universitatis, Argenteus. 

saec.VI, foil. 187, purpureo-argenteus : continet fragmenta ex 
Mt loh Lc 3Ic. 

Scriptus fortasse in Italia septentrionali, saeculo sexto 
decimo erat monasterii Werdensis in Guestfalia prope 
Coloniam, quo tempore Antonius Morillonius, cardinali de 
Granvelle a secretis, et Arnoldus Mercator nonnulla ex 
codice exscripserunt. Saeculo illo exeunte Pragae erat 
codex, ubi eum vidit Ricardus Strein (mort, a. 1601). 
Anno 1648 belli praeda in Sueciam translatus est Hol- 

des Vulfila . . . Textahdruck mit Angabe der handschriftlichen Les- 
arten, nebst Glossar, Halis Saxonum a. 1884; — v. cl. Guilelmus 
Bangert, Der Einfluss lateinischer Quellen avf die gothische Bihel- 
iibersetzung des Ulfila [Programm] , Rudolstadii a. 1880 [1880, 
Progr. 603]; — v. cl. Carolus Marold, ,,Kritische Untersuchiingen 
liber den Einfluss der lateinischen auf die gotische Bibeliibersetzung", 
[dissertatio] Regiomontii a. 1881, et Germania, Yindobonae a. 1881, 
ser. nova, vol.14, p. 129 — 172, vol. 15, p. 23 — 60, et „Stichometrie 
und Leseabsehnitte in den gothischen Episteltexteu", Regiomonte 
a. 1890; — cf etiam v. cl. A. Kiscb, „Der Septuaginta-Codex des 
Ulfilas" in actis Monatsschrift fiir Geschichte und Wissenschaft des 
Jtidenthums , Vratislaviae a. 1873, vol. 22, pp. 42 — 46.85—89.21.5 
— 219, et V. cl. OhrlofF, ,,Die alttestamentlichen Bruchstiicke der 
gotischen Bibeliibersetzung. Eine kritische Untersuchung" in actis 
Zeitschrift fur deutsche Philologie, Halis Saxonum a. 1876, vol. 7, 
pp. 251 — 295. 



1110 IX. DE YEESIONIBUS. 

miam, et vel reginae Christinae vel bibliothecario eius 
Isaaco Voss datus est, unde anno 1655 in Hollandia 
apud Vossium erat et a Derrero exscrii^tus est. Anno 1662 
emptus a comite Magno Gabriele de la Gardie universitati 
Upsaliensi dono datus est. Franciscus lunius textum Gothi- 
cum ex apographo Derreri, una cum evangeliis Anglo- 
Saxonicis a Thoma Mareschallo editis, publici iuris fecit 
Dordraci a. 1665.^ Anno 1854' edidit haec fragmenta 
Andreas Uppstrom.^ Fragmenta anno 1891 vidi. 

Mediolani Ambrosianus | 
2. Romae Vaticanus [ rescriptus. 

Augustae Taurinorum j 
saec.VI: continet fragmenta ex Mt loh (nonnulla ex Lc Mc) 
Paul. In codicibus quinque rescriptis olim Bobbiensibus detexit 

^ lunius, Quattuor . . . evangeliorum versiones perantiquae duae, 
Gothica scilicet et Anglosaxonica : quarum illam ex . . . codice argenteo 
nunc primum depromsit F. I, hanc autem ex codd. mss. collatis em.en- 
datius recudi curavit T. M, Anglus, cuius etiam observationes in 
utramque versionem suhnectuntur . . ., Dordreehti a. 1665, ed. repet. 
Amstelod. a. 1684. Item Evangelia . . . Gothice translata, nunc cum 
pardllelis versionibus, Stieo- Gothica, Norraeana seu Islandica et Vul- 
gata Latina edita . . . cura et studio Georgii Stiernhjelmi, Holmiae 
a. 1671; Ss. evv. versio Gothica . . . cum interpret, et annot. Erici 
Benzelii, non ita pridem archiep. Upsaliensis, edidit . . . Edwardus 
Lye, Oxoniae a. 1750; lohannis ab Ihre scripta versionem Ulphi- 
lunam . . . illustrantia . . .edita ab Ant.Fnd.Biisching, Berolini a. 1773; 
Uljllas Gothische Bibeliibersetzung . . . [adiuvantibus Friderico Carolo 
Fulda et W. F. H. Eeinwald] herausgegeben von lohann Christian 
Zahn, Weissenfelsiae a. 1805. I. A. Schmellerus edidit Mt Stutt- 
gardiae a. 1827, v. cl. W. W. Skeat, The gospel of St. Mark in 
Gothic according to the translation made by Wulfila in the fourth 
century. With a grammatical introduction and glossarial index, 
Londinii a. 1882. 

- Uppstrom, CodexArgoiteuSfJI-psaliaea. 1854 ;additis anno 1857 
decern foliis quae fur restituerat, anno 1868 fragmenta epistularum 
Paulinarum et Veteris Testament! cura filii eius Guilelmi Uppstrom; 
editionem Matt alteram curavit filius Holmiae a. 1874. Cf praeterea 
V. cl. Ignatius Peters, ,,Die Zahl der Blatter des Codex argenteus" in 
actis Germania, Vindobonae a. 1885, series nova, vol.18, p. 314 — 315. 



2. OCCIDENTALES. (2.) GOTHICA. llll 

Angelus Maius anno 1817 Mediolani haec fragmenta duorum codicum 
Gothicorum, quorum specimen anno 1819 adiuvante comite Carolo 
Octavio Castillionaeo Mediolani edidit. Castillionaeus omnia puljlici 
iuris fecit 2 Cor a. 1829, Eom 1 Cor Eph a. 1834, Gal Phil Col 1 Th 
a. 1835, 2Thess Tim Tit Philem a. 1839, nisi quod lohannes Ferdinan- 
dus Massmannus fragmenta commentarii in loh, quorum nonnulla 
Romae in codice Vaticano insunt, Monaci a. 1834 edenda curavit; 
in hoc commentario praebentur multa ex loh laudanturque Mt 
Lc Mc et Hebr. Folia quattuor (duo) Taurinensia olim in codice 
Mediolanensi detexit v. cl. Reiiferscheid, legit Massmannus, Germania, 
Vindobonae a. 1868, ser. nov. vol. 1, p. 271-284 ; exhibent fragm Gal Col. 

Guelferbytauus Carolinus dictiis olim Bobbiensis 

Goth.-Lat. rescriptus. 
saec. VI: continet nonnulla ex Rom; Franciscus Antonius 
Knittel fragmenta repperit et anno 1762 edidit icf supra, p. 387; 
de Latinis of gue, supra, p. 988); lohannes Ihre edidit, Upsaliae 
a. 1763 repet. in libro Biischingii a. 1773; Zahnius edidit, una cum 
fragmentis Upsaliensibus (cf supra, p. 1110, adn. 1). 

Fragmenta omnia conlegeruut atque ediderunt lohannes 
Conon von der Gabelentz et Augustus lulius Loebe, Ulfilas, 
Altenburgi et Lipsiae a. 1836 — 1843; Fridericus Ludovicus 
Stammius, Ulfilas, Paderbornae a, 1858 (ed. 5 curavit 
V. cl. Mauritius Heyne a. 1872); Massmannus, Ulfilas, 
Stuttgardiae a. 1857 (Latina Massmanni sunt ex editione 
N. T. triglotta Tischendorfii) ; v. cl. Bernhardt ut supra, 
p. 1108, adn. 2; v. cl. G. H. Balg, The first Teutonic 
(Germanic) Bible translated chiefly from the Greek by the 
Gothic bishop Wulfila in the fourth century and the other 
remains of the Gothic lajiguage. Edited, with an introduction, 
a syyitax, and a glossary, in urbe Milwaukee in provincia 
Wisconsin (a. 1890 ?> 

Continent fragmenta haec : MattS,!! 5,8 5,15—6,32 7,12 — 10,1 
10,23—11,25 25,38—26,3 26,65—27,19.42—66 3Iarcil,l — 6,30 
6,53—12,38 13,16—29 14,4—16 14,41—16,12 Lucae 1,1 — 10,30 
14,9—16,24 17,3—20,46 Iohannisl,29 3,3—5.23-26.29—32 5,21— 
23.35—38 5,45—11,47 12,1—49 13,11—19,13 i?om6,23 7,1—8,10 
8,34—11,1 11,11 — 12,5 12,8—14,5.9 — 20 15,3 — 13 16,21—24 
1 Corinth 1 ,12— 2b 4,2—12 5,3—6,1 7,5—28 8,9—9,9 9,19—10,4 



1112 IX. DE VEESIONIBUS. 

10,15 — 11,6.21—31 12,10—22 13,1—12 14,20—27 15,1—35.46— 
16,24 SCorintkl,l — 13,lS Galatl,l — 7 1,20—3,6 3,21 — 6, IS Ephes 
1,1—5,11.17—29 6,8—24 Philipp 1,14:— 2, S 2,22—4,17 Colossl,G— 
29 2,11—4,19 I 7%ess 2,10— 5,28 2 T/iess 1,1— 2,4: 2,15—3,18 
ir'imo<Al,l— 5,14.16— 6,16 2 Timoth 1,1 — 4, IG Titl,l — 2,1 Philem 
11—23. 



(3.) SLAVONICA. 

Rastislavius dux Mora\nae anno ut fertur 862 vocavit 
in Moravian! Constantinum philosophum dictum, origine 
Thessalonicensem, qui ad illud tempus apud Chazaros ad mare 
Euxinum in Cherroneso evangelium praedicaverat, et ibi 
reliquias s. dementis invenerat et Constantinopolim tulerat. ^ 
Constantinus, postea Cyrillus dictus, socio fratre suo 
Metliodio factus est apostolus Slavorum ad Danu- 
bium anno fere 863; mox characteribus Slavonicis inventis 
versionem Novi Testamenti Slavonicam instituerunt fratres 
ex Graecis codicibus iisque maximam partem, ut videtur, 
familiae Antioclienae, sed incertum est utrum illo tempore 
Novum Testamentum totum versum sit. - Versio haec sententia 
Dobrowskii anno circiter 988, quo Wladimir dux bapti- 
zatus est, Russis tradita, mutationes et linguae et textus 
subiit, in primis post saeculum quartum decimum medium, 
unde factum est ut DobroAvskius in codicibus recensiones 
tres distinxerit; novissima, typis expressa, in commuui 
usu est. Wetstenius nonnulla ex hac versione laudavit, 
Alterus^ lectiones paucas conlegit, Matthaeius lectiones in 

^ Has reliquias etiam secum in Moraviam portavit, denique 
Eomam ubi mortuiis est. 

■^ Verteruntne illo tempore Evl et Apl (lectiones solas), ita 
lit Apocalypsis omissa sit? 

^ Alter, JSr. T. Viennae a. 1787, vol.1, p. 403—411 lectiones 
in loh capp. 1 — ^14 ex editione Slavonica Mosquensi a. 1614 praebet; 
p.ll22— 1156 in Evv ex codiceVindobon. Caesar. CCCLVI; p.ll57— 
1194 in Evv ex cod. Yindob. Caes. CCCLV: vol.2 (a. 1786), p. 968— 



2. OCCIDENTALES. (3.) SLAVONICA. 1113 

Apoc praebuit/ fons autem praecipuus lectionum Slavo- 
nicarum debetur Dobrowskio qui cum Griesbachio^ varia- 
tiones codicum atque editionum communicavit ; Tischen- 
dorfius librum Griesbachii adhibuit atque ego catalogum 
Dobrowskii ex illo libro excerpo quamquam hue usque 
vix magnus fructus ex hac versione decerpi potest. 



(a.) Evangelia, 

u, Aloysii Hankii Olomucensis: Lectionarium Irmologio 

saec. XIII adnexum; textus Occidentalis familiae 

videtur esse; Dobrowskius contulit ad E\n' capita quattuor 

et nonnulla ex capitibus aliis 21, 

11 mur. Petroj?. (?): Emangeliarium , a Gregorio diacono 

a. 1056 — 1057 scriptum; editum a Vostokovo, 

Petroj). a. 1843, conlatum a Mm-alto, N. T. Hamburgi 

a. 1848, p. liii. 

p^ Petrop. acad. scientiarum ; saec. XIV: Evangeliarmm; 

anno 1317 scriptum; textus antiquus sed saepe 

corruptus est; Dobrowskius contulit Mt et loh paucis ex- 

ceptis et capita fere tria ex Mc Lc. 

a] 2 mur • ]rem. Rcmensis, saec. X: continet Evv ; hoc 

codice „olim in regum Francorum oleo 

inunguendorum solemnibus uti solebat ecclesia Remensis"; 

editus est a Silvestro, Parisiis a. 1843, et ab Hanka, Pra- 

gae a. 1 846 ; conlatus ab Altero (ut ad sP ™"''), p. liii.Iiv. 

Cf vir cl. Cerf, L'evangeliaire slave, manuscrit, dit Texte 

du sacre conserve a la hihliothlqiie de la ville de Reims, 

Remis a. 1881. 

1039 in Act Paul Cath ex codice Vindob. Caes. Orient. CI; harum 
tamen lectionum maiorem i>artem intelligere non possunt nisi viri 
linguae Slavonicae jjeriti. 

^ Matthaeius, Apoc, Rigae a. 1785, append. 2 , p. 343 — 388. 

^ Dobrowskv, Griesbachii N. T. Gr. vol.1 (a. 1796), p. cxxvii — 
cxxxii, vol.2 (a. 1806), p. xix — xxi et xxxii — xxxix. 



1114 IX. DE VERSIONIBUS. 

13, Petrop. acad. scient. saec. XIV: continet Evv; textus 
singularis est generis et ad codices Graecos iuniores 
pleriimque refictus. 

14 _ Pragae Gelasii Dobneri, saec.XV: continet E'yv; scrip- 
tus fortasse in Servia; praebet lectiones recentiores, 
voces vero et phrases saepe antiquiores; Dobrowskius 
contulit Mc Lc et decern ex Mt capp. 

15, Vindob. caes. 356, saec.XV: continet Evv; textus 
posterioris familiae est; cf Alterus iam laudatus. 

16, Vindob. caes. 355, saec. XVI: continet Ecv; scriptus 
in Moldavia anno circiter 1535; textus posterioris 

familiae est; cf Alterus. Ubi sit Vindob. caes. Orient. 98: 
Evv: nescio. Cf Nesselius, Catalogue . . . Vindobonae et 
Norimbergae a. 1690, pars VII, p. 154 a. 
.17, Dobrowskii, olim Theodori Bausii, saec. XVI: continet 
Evv; textus est familiae novissimae quae in editioni- 
bus paene omnibus invenitur; Dobrowskius consuluit ad 
Mc et Lc, contulit ad loh. 

18, Moscuae bibl. synodalis, olim bibl. typogr. 19, saec. 
XII: continet Evv; textus est familiae Occidentalis 

et consentit plerumque cum sP et sP; scriptus anno 1144; 
Dobrowskius contulit locos selectos. 

19, Mosc. synod, olim typogr. 11, saec. XII: Evv (Evl?); 
contulit Dobrowskius quosdam in Mc versiculos. 

110, Mosc. monast. s. Archangeli vulgo Czudotv, saec. XIV: 

continet N. T.; dicitur manu Alexii metropolitae 

scriptus esse; lectiones antiquae singulares ad fidem codi- 

cum Graecorum bonae notae reformatae sunt; contulit 

Dobrowskius Lc cap. 1 et 24 et nonnulla ex 22. 

sr""" : cf supra, sP ^^^ 



(b.) Actus et epistulae. 

11, cf supra, sP ad Evv; continet lectiones ecclesiasticas 
ex Act Paul Cath. 



2. OCCIDENTALES. (3.) SLAVONICA. 1115 

12. Moscuae bibl. synodalis 6; saec. XIII (a. 1220) 
coutinet Rom 1.2 Cor Gal Eph 1,1 — 4,4 cum commen- 

tario; Dobrowskius contulit selectis locis. 

13. Mosc. synod, olim typogr. 10, vix saec. XII: Praxap; 
textus similis est textui sP; Dobrowskius contulit 

quaedam capita ex Act Tim lac et varies locos ex 1 loli 2 Pe. 

13 mur. Petrop. Q. V. I, 5, saec. XIII: continet Paul Cath 

Act; conlatus ab Altero (cf sP """^ ad Evv), p. liv. 

14. Mosc. synod., olim typogr. 24, saec. XIV (a. 1370): 
Praxap; accedit proxime ad sP et sP; contulit 

Dobrowskius commata quaedam ex Act cap. 1. 

15. Georgii Ribayii, Czincotae in Ungaria, saec. XV: 
continet Act Cath Paul; familiam textus mediam 

praebet; bunc codicem integrum contulit Dobrowskius. 

16. Mosc. synod. 620: continet N. T. excepta Apoc; 
convenit cum sP statim describendo; cursim inspexit 

et examinavit Dobrowskius locos multos. 

17. Petrop. acad. scient., saec. XVI (a. circ. 1548): con- 
tinet Act Cath Paul; familiam praebet textus postre- 

mae, quam editiones primae exhibent, proximam; contulit 
Dobrowskius praecipue iis locis qui in margine interiore 
a Griesbachio notati sunt. 

18. Vindob. Caes. 101: continet Act Cath Paul; textus 
mediae est familiae et recentior est paulo textu 

codicis sP atque emendatior; cf Alterus, ut supra, p. 1112. 

19. Mouasterii Resurrectionis prope Moscuam: Praxap); 
textus est antiquus et textui codicum sP et si* similis ; 

inspexit Dobrowskius nonnullos locos. 

110 cf sP^ ad Evv; contulit Dobrowskius locos varios 
si : . ^ 

epistularum. 

111. Venetiis s. Marci 627, saec. XV: continet Evv Apoc 

Act Cath Paul; Heb sequitur ITh; desunt Hebl,6 — 

13,25 1.2 Tim Tit Philem; textus est paulo recentior textu 

codicis sP; videtur in Servia vel Bulgaria scriptus esse; 

inspexit Dobrowskius varios locos. 



1116 IX. DE VERSIONIBUS. 



(c.) Apocalypsis. 

-|i, Moscuae synod., saee. XV (a. 1499): contiuet Biblia 

Integra; etsi conferre uon potuit, putavit Dobrowskius 

hunc codicem antigraphum esse duorum qui hoc loco 

sequuntur, docetque lies tres solos in tota Russia biblia 

integra continere. 

12. Mosc. synod., saec. XVI (a. 1558): continet Biblia 
integra ; Apoc desumj^ta est ex commeutario Andreae ; 
Dobrowskius coutulit priora tria capita ex Apoc. 

13 _ Mosc. synod.: continet Biblia integra; Apoc consentit 
cum sl'^; videtur Dobrowskius Apoc totam contulisse. 

14. Mosc. synod.: continet Apoc cum comm. Andreae; 
alius quam sP et sP familiae accedit textus magis 

ad textum sP** infra descripti; interpolatus autem est textus ex 
altera versione Slavonica et ex codicibus Graecis iunioribus. 

15, Mosc. synod. 605: continet Apoc cum comm. Andreae; 
eiusdem familiae est atque sP et sP. 

16. Biblia Moscuae edita a. 1663, repetita ex editione 
Ostrogiensi anni 1581; reprehendit Dobrowskius 

nonnulla quae Mattbaeius (cf supra, p. 1113, adn. 2) de 
hac editione scripserat. 

17. N. T. Moscuae a. 1783 editum; praebet multis locis 
textum editionum antiquarum. 

18, Biblia Moscuae a. 1759 edita; textus non differt a 
textu librorum aliorum emendatiorum post annum 

1751 editorum; hac editione usus est Dobrowskius in 
conferendis codicibus in Russia servatis. 

19, Biblia Moscuae a. 1778 edita; non discrepat a sP 
neque ab editione Moscuensi anni 1762 quam Mat- 
tbaeius adhibuit. 

sP^: cf supra, sP^ ad Evv. 

111. cf supra, sP^ ad Act et Epp; consentit in primis 
cum sP. 



2. OCCIDENTALES. (3.) SLAVONICA. 1117 

Dobrowskius^ distinguit tria editionum genera: 

1. Antiquum minus correctum, ex codicibus iunioribus 
etiam cum librariorum erroribus excusum. a. Evv, 
Ugrowlacbiae a. 1512, iussu ducis loh. Basarabae edita; 
b. Evv, Vilnae a. 1575; c. Bihlia Ostrogiensia a. 1581; 
d. Evv, Moscuae a. 1614 (quibus Alterus usus est ad loh 
capp. 1 — 14, cf supra, p. 1112, adn.3); e. Biblia, Moscuae 
a. 1663 ex ed. Ostrogiensi recusa. 

2. Antiquum quidem, sed studio ad Graecum receptum 
emendatum. a. N. T. Vilnae a. 1623; h. Evv, Leopoli 
a. 1644. 

3. Novissimum : emendatio vulgaris textus Slavonici iussu 
Petri I inchoata saeculo XVIII ineuute, anno demum 
1751 absoluta; sed editiones Novi Testament! post 
annum 1751 impressae non omnes emendationes has 
admiserunt. 

Videtur Dobrowskius nonnunquam certius de textus 
familiis sive recensionibus dicere quam pro conlationum 
suarum exiguitate debebat. 

Ita Dobrowskius, quem fusius adduximus quia Tischen- 
dorfio apparatum suppeditavit. Dobrowskii vero tempore 
nondum cogniti fuerunt codices Palaeo-Slovenici sive Slavo- 
nici meridionales , e quibus codices Russici exscripti vel 
versi sunt, unde fit, quod nemini inopinatum esse potest, 
ut conlationes eius aeque ac theses eius criticae hodie non 
satisfaciant viris rei criticae peritis. Nemo autem adhuc 
rei toti operam navavit, etsi multi codices singulos modo 
ediderunt modo excusserunt, prae ceteris viri clarissimi 
Vatroslavius (Ignatius) Jagic et Alexander Gorskij (vide 
infra, p. 1121—1122, codd. 43— 79). 

Codices Palaeoslovenicos habemus et scriptura Glago- 
litica et scriptura Cyrillica exaratos eosque iam saeculo 
decimo vel undecimo scriptos. Studio viri cl. Vatroslavii 

^ Dobrowsky, Griesbachii iV. T. Gr. vol.1, p. cxxxi.cxxxil. 



1118 IX. DE VEESIONIBUS. 

Jagic debemus editionem librorum duorum Palaeo-Sloveni- 
corum: Quattuor evangelia. Codicem Glagoliticuyn olim 
Zographensem nunc Petropoiltanum, characterihus Cyrillicis 
traiiscriptum notis criticis 2^^olegome)us ajijiendicihis auctwn 
edidit V. I. Berolini a. 1879, cum tribus tabulis; — Quattuor 
evangeliorum versionis Palaeo-Slovenicae codicem Marianmn 
Glagoliticum characterihus Oyrillicis trajiscriptiim edidit V. I. 
Berolini a. 1883, cum tribus tabulis. Codex Marianus 
positus est hodie in museo Rumiantzovico urbis Moscuae. 
Cf praeterea v. cl. Vatroslavius Jagic, „Das altsloveniscbe 
Evangelistarium Pop Sava's" ArcJiiv fur slavische Philologie 
[1881], V, 4, S. 580 — 612. Gf Shornik statej academiae 
Petropolitanae, pars 3, p. 916 (p. 16 ? , fasc. 6 ? ), a. 1868. 
Bis prodiit Evangelium Assemanianum vel Vaticammi, primum 
Zagrabiae anno 1865 cura Francisci Racki, cum tabula, 
iterum Romae anno 1878 cura lohannis Crncic, cum 
tabula; cbaracteribus Latinis transcriptum est. 

Codices Russicos invenimus scriptura Cyrillica exaratos. 
Ex his est Evangelium Ostromirianum. annis 1056 — 1057 
scriptum, quod evangelium Alexander Vostokov Petropoli 
anno 1843 edidit cum multis tabulis; anno demum 
1889 Petropoli prodiit editio quam dicunt photolitho- 
graphica. Exemplar aliud est Tetraevangelium Gali- 
cianum, quod v. cl. Amphilochius Moscuae annis 1882. 
1883 publici iuris fecit. V. cl. Aemilianus Kaluzniacki, in 
libro Monumenta linguae Palaeo-Slovenicae collecta et in 
hicem edita cura et opera Ae. K. vol. 1 , Vindobonae et 
Teschenae a. 1888, edidit Evangelium Putnamim saeculi 
XIII vel XIV. 

Codices Serbici utuntur scriptura Cyrillica. Exempli 
gratia conferendum est Tetraevangelium Nikoljanum, codex 
saeculi quarti decimi in monasterio Serbico Nikolja, quem 
V. cl. Georgius Danicic Albae Bulgaricae (Belgrad) anno 
1864 edidit. Apostolus anni 1324 e codice monasterii 
Sisatovac editus est a v. cl. F. Miklosich Vindobonae a. 1853. 



2. OCCIDENTALES. (3.) SLAVONICA. 1119 

Lectiones ecclesiasticas Croaticas, scriptura Glagolitica 
scriptas, conlegit v. cl. lohanues Bercic e Missalibus quae dicun- 
tur pariter atque ex aliis libris ecclesiasticis: Ulomei Svetoga 
Pisnia edidit I. B. e mss Glagoliticis recensionis Croatieae, 
partt. 5, Pragae annis 1864 — 1871. Videtur textus liarum 
lectionum ad normam Vulgatae Latinae mutatus esse. 

Paucos alios codices plerosque Russicos in usumvirorum 
liiiguanim Slavonicarum peritorum addo. Si quis monstra- 
verit ex nonnullis liorum codicum Slavonicorum posse hauriri 
testimonium de textu Graeco vetere, bene erit. Si minus, 
oraittendi sunt codices Slavici in apparatu critico congerendo. 

. Lipsiae bibl. urbis SI. fol. 4. 

saec. ? , in fol, membr, foil. 163: Apl. 

2. SI. fol. 5: saec. ? , in fol, chart, foil. 298: Apl. 

„ Monaci bibl. reg. cod. Slav. 1 (1125). 

a. 1492, in fol, membr, foil. 267, praef Tliphyl: Evv Palaeo- 
Slavoniee. Scriptus in usum Stephani, principis Moldaviae, a diacouo 
Theodoro Mricheskoiila in quodam Germaniae monasterio. Fuit 
anno 1637 Petri Mogilae, metropolitae Kioviae et Galiciae, qui 
codicem ecclesiae s. Mariae Kiovensi dono dedit. Cf Catalogus codd. 
mss. bibl. reg. 3Ionacensis, vol. 7, Monaci a. 1858, p. 327.'' 

, Romae Vat. Slav. 3. 

saec. XIII, membr : Erl. Cf Angelas Mai, Scripiorum veterton. 
nova collectio , vol. 5, Romae a. 1831, paginarum series altera, 
p. 105.106. 

5. — — Slav. 4: saec. XIII, in fol, membr: Evl. 

6. • Slav. 5: saec. XIV, in fol, chart, foil. 238: Evv. 

7. — — Slav. 6: saec. XVI, in fol, chart, mendis scatct: Evl. 
Olim reginae Suecorum. 

8. — — Slav. 7 : saec. XV, in 8, chart, foil. 8 (in codice quodam 
foil. 49— 56): ic 10,1— 1 1,41. 

Moscuae bibl. mon. Neohierosol. Resurr. 117. 

saec. XVI vel XVII, in fol, chart, foil. 840: Evv cum comm. 
Cf Amphilochius, Descriptio bibliothecue monasterii Neohierosolomitici 
Hesurrectionis, Moscuae a. 1875. 

^ Monaci bibl. reg. cod. Hungaricus (1140): a. 1466, in 4, chart, 
foil. 208, coll. 2 ; pict: Evv Hungarice. Olim loh. AlbertiWidmanstadii. 
Integer prodiit Budae anno 1842. Cf Cata/ogiis (ut cod. 3), p. 332. 



1120 IX. DE VERSIONIBUS. 

10. Moscuae bibl. mon. Neohierosol. Resurr. 1: a. 1120 — 1128, 
in fol, membr, voll. 2, foil. 231: Evl. 

11. 2: saec. XIV, in ? , membr, voll. 2, foil. 32G: Evl. 

12. 3: saec. XIV, in fol, membr, voll. 2, foil. 137: Evl. 

13. 4: saec. XV, in fol, membr, voll. 2, foil. 258: Evl. 

14. 5: saec. XIV, in fol, membr, voll. 2, foil. 153: Apl. 

Cf supra, p. 1115, Dobrowskii sP. 

— musei Rumiantzovici 8. 

saec. XIII vel XIV, in 8, membr, foil. 110: Apoc cum comm 
Andr. Caes. Cf v. cl. Alexander Vostokov, Descrvptio codicum 
mamiscriptoruin Russicorum et Slavonicorum in museo Rumiantzovico, 
Petropoli a. 1842. 

16. 9: a. 1495, in 4, chart, foil. 431: Apl. 

17. — — lOetll: saec. XVI: exemplaria duo Ajyl. 

IS. 103: a. 1164, in 4, membr, voll. 2, foil. 270: Evl. 

19. 104: saec. XII vel XIII, in fol, membr, voll. 2, 

foil. 158: Evl. 

20. 105: a. 1270, in fol, membr, voll. 2, foil. 167: Evl. 

21. 106: saec. XIII, in fol, membr, voll. 2, foil. 167: Evl. 

22. — — 107: saec. XIII vel XIV, in fol, membr, voll. 2, 
foil. 161: Evl. 

23, -^ — 108: saec. XIII vel XIV, in fol, membr, voll. 2, 
foil. 117: Evl. 

24, 109: saec. XIV, in fol, membr, voll. 2, foil. 158: Evl. 

2o. — — 110 — 114: saec. XIV: exemplaria quinque Evl. 

26. 115: saec. XV vel XVI, in 4, chart, foil. 276: Evl. 

'21. 116: a. 1544, in 4, chart, foil. 357: Evl. 

28. 117: saec. XIV, in fol, membr, voll. 2, foil. 128: Evv. 

29, 118: a. 1401, in 4, membr, voll. 2, foil. 215: Evv. 

30. 119: saec. XV, in fol, chart, foU. 200: Evv. 

31. — 120: saec. XV, in fol, membr, foil. 306: Evv. 

32. 121: saec. XV, in 4, membr, foil. 245: Evv. 

33, 122: saec. XV, m 4, chart, foil. 225: Evv. 

34, . 123: saec. XV, in fol, chart, foil. 469: Evv Apl. 

35. 124: saec. XV, in 4, chart, foil. 360: Evv. 

36. 125: saec. XV, in 4, chart, foil. 189: Evv. 

37. 126: saec. XV, in 4, chart, foil. 236: Evv. 

38. 127: saec. XVI, in fol, chart, foil. 289: Evv. 

39. . 128 — 143: saec. XVI: exemplaria sedecim Evv. 

40. 144: a. 1609: Evv. 

41. 146: a. 1819: Evv. 



2. OCCIDENTALES. (3.) SLA VON I CA. 1121 

42. Moscuae musei Eumiantzovici 472: a. 1522, in fol, chart, 
foil. 558: Lc et loh cum comm Thphyl. 

.„ Moscuae bibliothecae synodalis Gorskii 1 (915). 

a. 1499, iu fol, chart, foil. 1002 (praef 16, txt 986): V. T. 
et N. T. Cf V. cl. Alexander Gorskij, Descriptio codicum manu- 
scriptorum in hihliotheca synodali Moscuensi, pars 1. Lihri liturgici, 
Moscuae a. 1855, p. 3. 

44. Gorskii 2 (21): a. 1558, in fol, chart, foil. 1041: 

V. T. et N. T. Cf cod. 45 [Gorsk. 3]. 

45. Gorskii 3 (30): saec. XVI, in fol, chart, foil. 1013: 

V. T. et N. T. (N. T. fol. 667 seqq). Gorskius disserit fusius de 
codicibus 43 — 45, p. 3—161. 

46. Gorskii 20 (404): a. 1144, in 4, membr, foil. 260: Evv. 

Cf Gorskius, p.208— 215.234— 264. Cf supra, p. 1114, Dobrowskii sP. 

47. Gorskii 26 (742): a. 1383, in 4, membr, foil. 282: Evv. 

Cf Gorskius, p. 224—227.234—264. 

48. Gorskii 33 (922): saec. XV vel XVI, in 4, chart, 

foil. 326: Evv. Cf Gorskius, p. 265.266.284—292. 

49. Gorskii 34 (399): saec. XVI, in 4, chart, foil. 494: 

Evv. Cf Gorskius, p. 266.267.284—292. 

50. Gorskii 35 (810): saec. XVI, in 8, chart, foil. 336: 

Evv Apl (Act Cath Paul?). Cf Gorskius, p. 267 — 273.284—292. 

51. — — Gorskii 36 (74): saec. XVI, in fol, chart, foil. 478: 
Evv. Cf Gorskius, p. 274.284—292. 

52. Gorskii 37 (62): a. 1537, in fol, chart, foil. 406: Evv. 

Cf Gorskius, p. 274—276.284—292. 

53. Gorskii 39 (400): saec. XVI, in 4, chart, foil. 283: 

Evv. Cf Gorskius, p. 277.278.284—292. 

54. Gorskii 40 (11): saec. XVI, in fol, chart, voll. 2, 

foil. 317: Evv Apl (Act Cath Paul?). Cf Gorskius, p. 278.279. 
284 — 292. 

55. Gorskii 41 (398): saec. XVI, in 4, chart, foil. 877: 

Evv. Cf Gorskius, p. 279.280.284—292. 

56. Gorskii 42 (63): saec. XVI vel XVII, in fol, chart, 

foil. 413: Evv. Cf Gorskius, p. 280.281.284 — 292. 

57. Gorskii 43 (739): saec. XVII, in 8, chart, foil. 276: 

Evv. Cf Gorskius, p. 281 — 283.284 — 292. 

58. Gorskii 44 (61): saec. XVII, in fol, chart, foil. 711: 

Evv. Cf Gorskius, p. 283—292. 

59. Gorskii 21 (740): a. 1307, in fol, membr, voll. 2, 

foil. 127: Evl. Cf Gorskius, p. 215—217.234—264. 

TiscHENDORF, N. T. ed. S. 72C 



1122 IX. DE VEESIONIBUS. 

60. Moscuae bibliothecae synodalis Gorskii 22 (67): a, 1354, in fol, 
membr, voll. 2, foil. 188: Evl. Cf Gorskius, p. 218.219.234—264. 

61. Gorskii 23 (70): a. 1355, in fol, membr, voll. 2, 

foil. 176: Evl. Cf Gorskius, p. 220.221.234—264. 

62. Gorskii 24 (68): a. 1357, in fol, membr, voll. 2, foil. 178, 

mauibus variis: Evl. Cf Gorskius, p. 221—223.234 — 264. 

63. Gorskii 25 (69): a. 1358, in fol, membr, voll. 2, foil. 221: 

Ed. Cf Gorskius, p. 223.224.234—264. 

64. Gorskii 27 (71): a. 1409, in fol, membr, foil. 219: 

Evl. Cf Gorskius, p. 227—229.234—264. 

65. Gorskii 28 (64): saec. XIV, in ? , membr, voll. 2, 

foil. 134: Evl. Cf Gorskius, p. 229—231.234—264. 

66. — — • Gorskii 29 (65): saec. XIV vel XV, in fol, membr, 
voll. 2, foil. 170: Evl. Cf Gorskius, p. 231.232.234—264. 

67. Gorskii 30 (401): saec. XIV vel XV, in fol, membr, 

voll. 2, foil. 132: Evl. Cf Gorskius, p. 232—264. 

68. Gorskii 31 (66): saec. XIV vel XV, in ? , chart, 

voll. 2, foil. 164: Evl. Cf Gorskius, p. 233 — 264. 

69. Gorskii 32 (403): saec. XV, in 4, chart, foil. 219: 

Evl. Cf Gorskius, p. 264.265.284—292. 

70. Gorskii 38 (60): saec. XVI, in fol, chart, voll. 2, 

foil. 154: Evl. Cf Gorskius, p. 276.277.284—292. 

71. Gorskii 45 (722): a. 1307, in 4, membr, voll. 2, foil. 180: 

Aijl. Cf Gorskius, p. 292—294.299—314. 

72. Gorskii 46 (15): a. 1309—1312, in fol, membr, voll. 2, 

foil. 129: Apl. Cf Gorskius, p. 294—298.299—314. 

73. Gorskii 47 (14): saec. XVI, in fol, chart, voll. 2, 

foil. 204: Apl. Cf Gorskius, p. 298—314. 

74. Gorskii 48 (357): saec. XVI, in fol, chart, foil. 352: 

Apl. Cf Gorskius, p. 315.316.326—339. 

75. Gorskii 49 (13): saec. XVI, in fol, chart, foil. 514: 

Apl. Cf Gorskius, .J). 316.317.326—339. 

76. Gorskii 50 (721): saec. XVI, in 4, chart, foil. 257: 

Ap)l. Cf Gorskius, p. 317—319.326-339. 

77. Gorskii 51 (16): saec. XVI, in fol, chart, foil. 406: 

Apl (mut?). Cf Gorskius, p. 319—323.326—339. 

78. ■ Gorskii 52 (358): saec. XVI, in 4, chart, foil. 2 72: 

Apl. Cf Gorskius, p. 324.325.326—339. 

79. Gorskii 53 (725): saec. XVI vel XVII, in 4, chart, 

foil. 314: Apl. Cf Gorskius, p. 325—339. 
, Moscuae bibl. Undolskovii 961. 

saec. XI, in 4, membr, foil. 2 : fragm Evl. Cf v. cl. A. E.Viktoro- 



2. OCCIDENTALES. (3.) SLAVONICA. 1123 

vius, Collectio codicum mamiscriptorum Slavo-Russicormn Undolsko- 
viana, Moscuae a. 1870; — et Codices Slavo-Russici B. 31. Undolskovii, 
Mosciiae a. 1870. Suntne hi codices Moscuae in museo Pairuiautzovico? 

81. Moscuae bibl. Undolskovii 9G2.9G4.965.1275: saec. XII.XIII. 
XIV, membr: frag Evl. 

82. 1045: saec. XV, in fol, membr, foil. 17: frag Eol. 

88. 1184.1210.1276: saec. XVI: tria exemplaria Evl. 

84. 19: saec. XVI (a. 1407?), in fol, chart, foil. 508: Evl. 

85. 11: saec. XVI, in 32, chart, foil. 582: Apl. 

86. 21: saec. XV, in 4, chart, foil. 448: Apl. 

87. 1291: a. 1G74, in 4, chart, foil. 268: Evv. 

88. 10: saec. XVI, in 4, chart, foil. 284: Ei-v. 

89. — — 20:saec. XV, in 4, chart, foil. 384: Zc cum coram Thphyl. 

90. — — 22: saec. XVII, in 4, chart, foil. 177: Cath cum comm. 
91. 23: saec. XVII(XVIII?), in 4, chart, foil. 268: Apoc 

cum comm And Caes. 

92. 24: saec. XVIII (a. 1717?), in fol, chart, foil. 24: 

Apoc cum comm. 

„,_, Wilnae bibl. publ. 1. 

saec. XI, in 4, membr, foil. 10: fragm ex Evl. Evangelium 
Tyrovskovianum ; editum est chromolithographice Wilnae a. 1869. Cf v. 
cl.Th.Dobrianskius, Descriptio codicum manuscriptorum, Ecclesiastico- 
Slavicoruin et Russicorum in bibliotheca puhlica Wilnensi, a. 1882. 

94. 2 olim 3 : saec. XIV, in fol, membr, foil. 1 78, coll. 2 : Evl. 

95. — — 4 olim7: saec. XV, in fol, membr, foll.ll: fragm ex ^vZ. 

96. — — 8 : saec. XIII, in fol, membr, fol. 1, coll. 2 : fragm ex Evl. 

97. 9.10.11-14:saec. XIV, in fol, membr: exemplaria sex j&y?. 

98. — — 23 — 25: saec. XVI: exem23laria tria Apl. 

99. 26: saec. XVIII: Apl. 

100. 27: saec. XIV: Evl. 

101. — — 28 — 33: saec. XV: exemplaria sex Evl 

102. — — 34 — 41: saec. XVI: exemplaria octo Evl. 

103. — — 42 — 46 : saec. XVII et XVIII : exemplaria quinque Evl. 

104. ■ 20 olim 60 vel 31: saec. XVIII, in fol, chart, foil. 82: 

Apoc cnm comm Andr Caes. 

105. — — 21: saec. XVI: A2}1 (Act Cath Paul?) cum comm. 
106. 22: saec. XV: Aj-il. 

^ ,_ Arcliangeli seminarii pastoralis 6. 

saec. XIII, in fol, membr: Evl. Cf v. cl. A. E. Viktorovius, X>e- 
scriptio codicum manuscriptorum in bibliothecis Russiae septentrionalis, 
Petropoli a. 1890, apud quem descriptio codicum 107 — 136 invenitur. 

72* 



1124 IX. DE VEESIONIBUS. 

108. Archangel! seminarii jjastoralis MS. 7 : saee. XIV, in fol, 
membr, voll. 2: (Evl.) 

109. MS. 8: saec. XV, in 4: Evv. 

110. MS. 9: a. 1533, in fol: Evv. 

Sjeuski bibl. monasterii 1. 

a. 1339, in fol, membr: Evl. 

112, MS. 2: saec. XV— XVI, in fol: Evl. 

113. MS. 3: a. 1576, in 8: Evl. 

114. MS. 4: saec. XVII, in fol: Evl. 

115. MS. 5: saec. XVI, in fol: Evl. 

116. MS. 6: saec. XVI, in fol: Evv. 

117. MS. 7 : saec. XVI, in 4 : Evv. 

118. MS. 8: saec. XVI, in 4: Evv. 

119. MS. 9: saec. XVI, in 4: Evv. 

120. MS. 10: saec. XVI, in fol: Evv. 

121. MS. 11: saec. XV, in 4: Apl. 

-,99 Solobetzki bibl. monasterii 1. 

saec. XV, in fol, membr: Evl. 

123. MS. 2: a. 1551, in fol: Evl. 

124. MS. 3: saec. XVII, in fol: Evl. 

.„_ Biloserski bibl. monasterii Cj'rilli 1. 

saec. XVI, in fol: Evl. 

126. MS. 2: saec. XV, in 8, membr: Evv. 

127. MS. 3: saec. XV, in fol, chart: Evv. 

128. MS. 4: saec. XV, in 8, membr: Evv. 

129. MS. 5: saec. XV— XVI, in 8, chart: Evv. 

130. MS. 6: saec. XV, in fol, membr: Apl (? Ac C P ?). 

^n^ Colasini bibl. monasterii MS. 1. 

a. 1533, in fol: Evl. 
132. MS. 2: saec. XV, in 4, chart: Evl. 

.,„„ Riasanki bibl. seminarii MS. 1 dim 9. 
loo. 

a. 1467, in fol: Evl. 

134. MS. 2 olim 10: saec. XV, in fol: Evv. 

135. MS. 3 olim 15: saec. XV, in 4: Evv. 

136. MS. 4 olim 8: saec. XVI, in fol: Evv. 

Cf etiam v. cl. B. Lamanskago, De codicihus nonnullis Slavonicis 
Belegradiae, Zar/rabiae et Vindnbonae, cum observationibus philologicis 
et historicis. Supplementum volurainis sexti actorum academiae scien- 
tiariim imperialis, num. 1, Petropoli a. 1864: bibl. Min. (?) 63: 
saec. XII vel XIII, in fol, membr, foil. 201: Evl (loh Mt Lc). 



2. OCCIDENTALES. (4.) SAXONICA. 1125 

VERSI0NE8 EVROPAEAE lUNIORES, E LA TINA 
VULGATA PROGENITAE. 



(4.) SAXONICA SIVE ANGLOSAXONICA. 
Saxonice videtur Novum Testamentum saepius esse 
versum, partim saltern iam saeeulo octavo,^ seel e Latino, non 
e Graeco, quapropter nullo suo iure haee versio in 
' consilium vocaretur ad textum Graecum constituen- 
dum, quamquam non inutile est testimonium quod de codici- 
bus Latinis qui in Anglia illo tempore in usu erant nobis 
suppeditat. Evangelia (quae sola supersunt) prodierunt ex 
editione Matthaei Parker, cum praefatione loliannis Foxe, 
Londinii a. 1571; cura Guilelmi Lisle, Londinii a. 1638; cura 
Mareschalli (cf supra, p. 1110,adn. r),Dordraci a.l665; cura 
Beniamini Thorpe, "'Londinii a.l 842; curis lobannis M.Kemble 
et Caroli Hardwick et Gualteri W. Skeat,^ Cantabrigiae Mt 
a. 1858 et iterum a. 1887, i¥c a. 1871, -Lea. 1874, 7o/i a. 1878. 
Millius usus est schedis Mareschalli. Tischendorfius versionem 
hanc illis locis in primis citat ubi cum codicibus Vulgatae 
versionis antiquissimis vel etiam veteris Latinae consentit; 
cf Lc8,46 9,55 10,11 11,37.40 13,35 22,61 23,15. 

^ Ut exemj)li gratia evangelium lohamiis a Beda moriente 
anno 735. Tischendorfius ijutavit codicem evangeliorum Saxoni- 
cum, quern Londinii in Mviseo Britannico vidit, saeculi esse octavi. 

^ Thorpe, Ba halgan godspel on Englisc. The Anglo-Saxon 
version of the holy gospels, edited from the original manuscripts, 
Londinii a. 1842. Cf etiam v. cL Carolus Guilelmus Bouterwek, 
Die vier Evangelien in alt-nordhumbrischer Sjjrache. Aus der jetzt 
zum erstenmale vollstdndig gedriLcktenlnterlinearglosse in St. Cuthbert's 
Evangelienbuche hergestelU, init einer ausfuhrlichen Einleitung, einem 
reichhaltigen Glossare, sowie eindgen JBeilagen versehen und heraus- 
gegeben von K. W. B. Giiterslohiae a. 1857. 

^ Skeat, The gospel according to St. Jlatthew in Anglo-Saxon, 
Northumbrian, and Old Mercian versions, synoptically arranged, 
with collations exhibiting all the readings of all the manuscripts. 
A neic edition, Cantabrigiae a. 1887; — ... Mark in Anglo-Saxon 
and Northumbrian versions . . . a. 1871. 



1126 IX. DE VEESIONIBUS. 



(5.) FRANCICA. 

Versio Francica evangelii Matthaei e codice Sangallensi 

saeculi noni edita est ablohanne Andrea Schmeller, anno 1827, 

Evangelii secundum Matthaeum versio Francica saec. IX, 

'iiecnon Gothica saec. IV. quoad superest. Das Evangelium 

des h. Mattliaei im Hochdeidsch des 9. Jahrh. aus dem St. Galler 

Codex der Tatianixchen Evangelienharmouie, mit Vergleichung 

der Schiltersehen Ausgabe des Oxforder 3fanuscripts zusammen- 

gestellt etc, Stutgardiae et Tubingae a. 1827, pp. 106.^ 



(6.) THEOTISCA. 
Versio haec re veraFranco-Bavarica, ad Mt 20,28 laudata, 
hausta est e codice Viudobonensi bibl. caes. 3093* (et exfoliis 
duobus Hanoveranis bibl. publ. MS. I. 20) qui codex olim 
in monasterio Monseensi erat, saeculo ut videtur nono 
ineimte scriptus. Tischendorfius usus est libro 
Fragmenta Theotisca versionis antiquisswiae evangelii 
s.Matthaei . . .EmemhranisMonseensihushihUotheeaePalatinae 
Vindohonensis ediderunt Stephanus Endlicher et Hoffmann 
Fallerslebensis , Vindobonae a. 1834; ed. 2, cura H. F. 
Massmanni, Viennae a. 1841. Y. cl. Georgius Allison 
Hencli, Americanus,' fragmenta omnia denuo excussit. The 
Monsee fragments. Newly collated, text with introduction, notes, 
grammatical treatise and exhaustive glossary and a photolitho- 
graphic facsimile, Argentorati a. 1890, pp. 212 cum tabula. - 

^ Cf etiain v. el. losephus Haupt, ,,Bruclistucke einer alt- 
hochdeutschen Uebersetzimg der vier Evangelieu" in actis Germania, 
Vindobonae a. 1869, vol. 14, S. 440— 466, et v. cl. Fridericus 
Keinz, „Ueber einige althochdentsche Bruchstiicke" in actis Sitzungs- 
berichte der kdniglich hayerischen Akademie der Wissenschaften zu 
Munchen, Monaci a. 1869, vol. 1 (anui 1869), pp. (537)546 — 556, 
et V. cl. Carolus Tomanetz, ZeUschrift fiir deutsche Philologie, Halls 
Saxonum a. 1882, vol. 14, fasc. 3, p. 257 — 285. 

^ Pagg. 1 — 142 etiam seiDaratim Argentorati eodem anno 
prodierunt dissertatio academica facultati i>hilosophicae imiversitatis 
lohns Hopkins Baltimoriae in pro^•incia Maryland tradita. 



2. OCCIDENTALES, (7.) BOHEMICA. 1127 

(7.) BOHEMICA. 
losephus Dobrowsky^ distinguit recensionem ver- 
sionis Bohemicae vetustissimam et alteram. Illam testantur 
codices Dresdensis sine anno, LeitmeritzoVratislavieusis auni 
1411, Olmuciensis lycei anni 1417, hanc codices Olmuciensis 
sine anno, Leitmeritzianus anni 1429; — codex 
Pragensis in monasterio Emmai anno 1416 
litteris Glagoliticis scriptus (est infra aj^ud lungmannum p. 9 1 , 
num. 506) mediam inter utramque recensionem tenet. 
Sententia Dobrowskii scriptus est codex ille versionis 
vetustissimae Dresdensis, bibliotliecae hodie regiae olim 
familiae Leskowetzianae, inter annos circiter 1390 et 1410. 
Biblia Bohemica videntur primum anno 1488 Pragae 
apud lohannem Pytlik, Severinum Kramar, lohannem 
„von Storchen", Matliiam „vom weissen Lowen" typis 
expressa esse. Cf Raphael Carolus Ungar, Allgemeine 
bohmische BlbliotJiek, Pragae a. 1786, p. 15 — 18, qui 
p. 18 — 20 editionem alteram, anno 1489 Kuttenbergae 
apud Martinum de Tissnow typis expressam, describit. 
Ungar suspicatur vel ex colophone conligit Novum 
Testamentum Boliemice primum anno 1475, fortasse Pragae, 
typis expressum esse, cf apud eum p. 63 — 72. Cf etiam 
lohannes Gottlieb Eisner, „Periculum historico-ecclesiasti- 
cum, quo succincta diversorum verbi divini codicum 
Bohemicorum delineatio exhibetur, Berolini a. 1768" in 
actis Museum Haganum, tom. 4, pars 1, pp. 225 — 268, 
qui disserit de editionibus, non de codicibus manu scriptis; 
Gottfried lohannes Dlabacz, Nadir iclit von einem hisher 
noch unhehannten hohmisclien Neuen Testamente (ex actis 
Abhandlungen der kdniglich bohmischen Geselkchafi der 

•^ losephus Dobrowsky, „Ueber deu ersten Text der bohmischen 
Bibeliibersetzung uach den altern Handschriften derselben, besonders 
nach der Dresdener" in actis Neuere Abhandlungen der kdniglich 
bohmischen Gesellschaft der Wissenschaften, Pragae a. 1798, vol. 3, 
Diplomatisch-Historisch-Litterarischer Theil, pp. 240 — 266. 



1128 IX. DE VERSION IBUS. 

Wissenschaften, vol. 5, historischer Theil), Pragae a. 1816, 
pp. 12 cum tabula, qui de editione secunda dicit et de 
editionibus annorum 1497.1518.1527; p. 11 nomiuatur 
editio anni 1475 ut quae in urbe Pilsen prodierit. Unde 
Tischendorfius bohem, e. g. Act 25,24, hauserit nescio. 



CODICES BOHEMICI. 

Pragae bibl. univ. A. 10. 

a. 1450—1460 (?), in 8, membr, coll. 2: Biblia. 
Cf V. cl. losephus A. Hanslik, Gesehichte und Be-schreibung 
cler Prager TJniversitats-Bihliotlielc, Pragae a. 1851. 

A. 7: a. 1471, in fol, membr, foil. 347: 

Slrach cap. 45 — Apoc. 

Apud loseplium lungmann, Historia literaturae 
Bohemicae, Pragae a. 1849, invenies notitias has de codicibus 
librorum Novi Testamenti: 
p. 16, num. 3: saec. X: Evv (Evl?); — num. 4: saec. XIV: 

Evv (Evl?); — num.8: saec. XI vel XII: Evv (Evl?); 
p. 38, num.107: saec.XIV: Biblia; — num. 108: a. 1391: 

Biblia; 
p. 39, num. 118: saec. XIV vel XV: Evv (Evl?); — num. 

119: saec. XIV vel XV: Paul; — num. 120: 

saec.XIV: Evv (Evl?); — num.121: saec.XIV: 

Evl Bohem-Lat; 
p. 91, num.504: saec. XV: Biblia; — num.506: a. 1416: 

Biblia Glagolitica; — num. 510: Biblia; — num. 

511: saec.XV: 5(Ma; —num.51 2.514.516.517.518. 

(p.92) 522.525.527.531 .533.534: exemplaria undecim 

Biblioru7n. 
p. 92.93, num.539 — 666: N.T. (exemplaria duodetriginta). 
p. 94, num.587: a. 1411: Paul; — num.593: saec.XV: 

Evl; — num. 595: saec. XVI: Evv; — num.597: 

a. 1505: Evl Apl. 



1129 



X. 

DE 
SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 



1130 



paginae 

1. Dissertatio 1131 — 1152 

(1.) Quid adhuc iudicatum sit de 

l^atrum testimonio . . . 1131 — 1138 
(2.) Comparantur inter se codices, 

versiones, patres .... 1138 — 1139 
(3.) E quibus scriptoribus testimonium 

quaerendum sit ... . 1139 — 1140 
(4.) Quomodo patrum lectiones de- 

fiuiendae adhibendaeque sint 1 140 — 1 142 

(5.) De scriptoribus Graecis . . . 1143 — 1149 

(6.) De scriptoribus Latinis . . . 1149—1151 
(7.) De scriptoribus Syriacis, Aegypti- 

acis, Armeniacis, ceteris . 1151 — 1152 

2. Catalogus scriptorum 1153 — 1230 



1131 



X. 

DE SCMPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

1. 
DISSERTATIO. 

Testimonium patrum vel scriptorum ecclesiasticorum 
quamquam ultimo loco poni solet cum de textu 
Novi Testamenti constituendo agitur, tamen minime contem- 
nendum est: interdum rei criticae studiosos auxilio hand 
exiguo firmat in primis quod ad textus historiam ne dicam 
geographiam attinet. 

(1.) Qtdd adhuG iudicatum sit de jjatrum testivtonio. 

Simulatque Novum Testamentum Graece tjY>'m ex- 
primere coeperunt viri docti, patres testes adduxerunt. 
Editio Complutensis a. 1514 (cf supra, p. 205) sane 
nullas fere adnotationes exhibet, ad 1 Co 15,50 tamen 
laudat Hieronymi epistulam ad Minervium et Alexan- 
drum de resurrectione carnis et ad 1 loh 5,7 Thomam 
Aquinatem et abbatem loacliim. Erasmus (cf supra, 
p. 207) recognovit textum „ad probatissimorum omnium 
suffragiis autorum, vel citationem, vel emendationem, vel 
enarrationem , nempe Origenis, Chrysostomi , Cyrilli, 
Hieronymi, Ambrosii, Hilarii, Augustini". Ad Mt 24,30-44 
in libro eius adnotationum haec inveniuntur: (30) „Gloriam 
certe legit Hieronymus, citans hunc locum in commentariis 



1132 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

Zachariae"; (36) „ex homiliis Origenis quas scripsit in 
Matthaeum, apparet ilium addidisse filium"; „ad eundem 
modum legit Augustinus in homiliis . . . cumque hoc 
Hilarius cum ait in expositione canonis .... Legit et 
interpretatur eodem modo Chrysostomus. Denique et 
Hieronymus ipse in progressu enarrationis sequitur hanc 
lectionem"; (43 (pvXaxli) „ita legit Origenes in homiliis"; 
(44 on y (oga ov doxsits b . . . tQ^erui) „ita legit Chryso- 
stomus, etiamsi secusVulgarius."^ AfFert praeterea Erasmus 
testes Ambrosivim, Athanasium, Augustinum, Cyprianum, 
Gregorium Nazianzenum, Origenem, Theodoretum. 

Neque ecclesia reformata vocem respuit antiquae 
ecclesiae. Beza (cf supra, p. 214), Genevensis ecclesiae 
minister, editionem N. T. Gr. suam Elisabethae „Angliae, 
Franciae, Hiberniae et circumiacentium insularum reginae" 
dedicans, haec scripsit: „etiam veterum tum Graecorum 
tum Latinorum et recentiorum quoque doctissima scripta 
diligenter contuli: a quibus me plurimum adiutum esse 
ultro profiteor". Nihilominus patribus Beza multo rarius 
quam Erasmus testibus est usus. Franciscus Lucas 
Brugensis (cf supra, p. 216) primus, nisi fallor, patres 
Graecos Latinosque in lectionum conlectionibus Novi Testa- 
menti Graeci laudavit, disquisite eos pro meritis censens. 
Hugo Grotius (nat. a. 1583, mort. a. 1645) in variis 
suis lectionibus liberrime usus est patrum Graecorum et 
Latinorum testimonio.^ Anno 1639 Daniel Heinsius,^ in 
prolegomenis ad sacras suas exercitationes de patrum e 

^ Nomen Vulgarii (Biilgarii) scripsisse putatur Erasmus pro 
Theophylacto quia vocem Theophylacti pro adiectivo liabuerit, 
Basileae autem inveni librum manu scriptum e quo, nisi fallor, 
Erasmus leetiones hausit cuius titulus nomeu Vulgarii solum praebet, 
unde videtur exortus esse error Erasmi. 

2 Grotius, Polyglotta Londinensiu, tract XV, cf supra, p. 221. 

^ Heinsius, Sacrarum exercitationum ad Novum Testamentum 
libri XX. In quibus contextus sacer illustrutur, ss jyatrum aliorum- 
que sententiae examinantur . . . Lugduni Batavorum a. 1639 fol. 



1. DISSERTATIO. 1133 



Novo Testamento citationibus disseruit ad eum tamen finem 
magis ut patrum menda exhiberet quam ut ex operibus 
eorum subsidium criticum hauriret. Mox exstitit lohannes 
Croius,^ adseverans „Heinsium ne millesimam quidem sacri 
textus partem intelligere", vix autem ipse scivit quomodo 
patrum testimonium adhiberet ad textum N. T. Gr. de- 
finiendum. Heinsio, Croio, Dallaeo^ curae fuit patrum 
testimonium parvi facere. Millius patrum scriptis usus 
est et in prolegomenis suis fusius de patribus disseruit. 
In editione Millii Kusteriana (cf supra, p. 225.226) 
habetur epistula loannis Cleriei praeclara in qua cum 
lectiones variae Metliodii Patarensis et Optati Milevitani ex- 
cutiuntur tum callidissime de scriptorum ecclesiasticorum 
testimonio disseritur. Whitbius^ sane Millium impugnans 
patres in primis impugnat, et in appendice Hilarii lectiones 
varias enumerat ut eas reiciat. Gerhardus etiam ille (cf 
supra, p. 229) patribus vix ullum locum in re critica 
concedere voluit. Celari vero non debet, eos qui patres 
respuerunt saepe paene idem statuisse quod patrum defensores 
etiam concesserunt, dico patres innumeris locis non accurate 
verba sacra laudare. De hac re disputari non potest. 
Fugit tamen nonnunquam viros qui textum receptum omni 
modo defendere in mente habuerunt, patres nihilominus 
multis locis testimonium et certissimum et optimum de 
veris lection ibus dare. 

De patrum ex Novo Testamento lectionibus, vide p. (2) — (18); ed. 2, 
Cantabrigiae a. 1640, prolegomena, p. 2 — 13. 

^ Croius (de Croi), Sacrarum et historicarum in Novum Foedus 
observationum , pars jpr/oj-; in qua Dan. Heinsii prolegomena . . . 
perpenduntur . . . Genevae a. 1645. De patribus vide capp. 16 — 29, 
p. 121—221. 

'■^ Dallaeus (Daille), De usu patrum . . . libri duo Lntine e 
Gallico nunc primum a I. Mettayero redditi ; ab uuctore recogniti, 
aucti, et emendati, Genevae a. 1655, lib. 2, cap. 3, p. 245 — 248. 

^ Whitby (cf supra, p. 225, adn. 2) lib. 1, cap. 1, (in editione 
Lugd. Bat. a. 1733), p. 1 — 43; de Hilario, app. p. 376—405. 



1134 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Bengelius^ scriptores ecclesiasticos nou jiarvi aesti- 
mavit. Refutavit accusationes Heinsii, Croii, Rechenbergii, 
Whitbii, secLitus est Milliura et Wetstenium, copiosiiis 
patrum testimonia adtulit. lu eauclem sententiam scri^jsit 
caute scite locupletissime Castus Innocens Ansaldi, ordinis 
Praedicatorum, in libro De authenticis sacraruni scripturarum 
cqntcl ss. jxdres lectionibus libri duo ad ss. d. nostrum^ 
Benedldum XIV. poni. max. (Veronae) anno 1747.- lu- 
cipit disputatio a testimonio Tertulliani de loh 1,13, 
ubi Ansaldus variatione „natus est" versionis veteris 
Latinae exemplum tradi arbitratus est,^ Petrus autem 
Barsanus nihil aliud nisi scriptoris incuriam agnoseere 
voluit. Inde exorsus tractavit Ansaldus totam rem et 
fortasse magis quam necesse erat patrum accurationem 
praeeonatus est.^ Apud Christianum Benedictum Michaelis'' 

^ Bengel, JV. T. Gr. Tubingae a. 1734, cf in appendice „Intro- 
ductio in crisin N. T." ad finem libri , § XXXII , obss. II— IV, 
pp. 389.390, obs. XX, pp. 401 — 419, in primis considd. VI.VII, 
pp. 413 — 416; in libro eius Ajyparatus criticus, Tubingae a. 1763, 
quaere pp. 23.24 et 36 — 55. — Hoc loco addo Semleri adnotationes 
in eius editione Wetstenii Prolegomenorum, Halae Magdeb. a. 1764, 
P13. 169 — 222, et Wetstenii Libellorwm ad crisin atque inter pretationem 
N. T. Halae Magdeb. a. 1766, pp. 183 ss. 197 ss. 

^ Anno 1798 scripsit E. F. K. Rosenmiiller, Handbuch fur die 
Literatur der biblischen Kritik tmd Exegese, Gottingae, vol. 2, 
p. 268: „noch immer die vorzugliehste [Schrift] iiber diesen Gegen- 
stand". Cf etiam quae de Ansaldo scripsit lohannes David Michaelis, 
Einleitung in die gottlichen Schriften des neuen Bundes, pars prima, 
ed. 3, Gottingae a. 1777, pp. 619.620 (in Marsliii translatione, ed. 2, 
vol. 2, p. 373, cap. 9, sect. 2). 

^ Ansaldi, De loco loamiis, aliter atque habet Vtdgata a 
nonnullis patribus lecto, dissertatio, Brixiae a. 1746. 

* Hoc loco commemoro de iis quae Petrus Sabatier, Bibliorum 
sacroruvi Latinae versiones antiquae, Eemis a. 1743, vol. 1, praefat. 
pp. XXXVI— XXXVIII, scripsit. 

^ C. B. Michaelis, Tractatio critica de variis Jectionibits N. T. 
caute colligendis et diiudicandis, Halae Magd. a. 1749. — Cf etiam 
quae Wetstenius de scriptoribus ecclesiasticis profert, et in editione 



1. DISSERTATIO. 1135 



examinantur prae ceteris loci quos Irenaeus e sancta 
scriptura citavit. Non est quod dicam lohannem lacobum 
Griesbacli^ hac quoque ex parte studiis criticis pro suo 
ingenii acumine subvenisse, Christianum Fridericum Matthaei 
phialas irae suae in Bengelium, Semlerum, Griesbachium 
efFudisse.2 Matthaeium oppugnavit lohannes Severus 
Vaterus,^ qui accuratius examinavit quae Cyrillus Alexau- 
drinus e capitibus quinque prioribus evangelii lohannis 
adtulit. lohannes Fridericus Schleusnerus mentem defixit 
in citationibus e LXX virorum versione Veteris Testamenti,^ 
nihilo minus multum fructum etiam in Novum Testamen- 

ijisa et in libro a Seuilero iterum e Novi Testamenti editione typis 
mandato (ut supra, p. 1134, adn. 1) Libelli, pp. 86 — 92 (item pp. 69 
— 86). — Liber Iiisti Wesselii Rumpaei, Commentatio critica ad 
lihros Novi Testamenti in genere, Lipsiae a. 1730; ed. 2, a. 1757 
(subnectitur libro I. G. Carpzovii Introductio ad libros propheticos 
Bibliorum V. T. ed. 4, Lipsiae a. 1757), caret critica arte; citatioues 
solae pretium habent, cf pj). 277 ss. 311 ss. 

^ Griesbach, Dissertatio critica de codicibus quatuor evan- 
geliorum Origenianis, pars prima a. 1771, in suis Opuscul. acad. 
lenae a. 1824, vol. 1, pp. 226 ss, in primis 278 — 300; — Curarum 
in hist, textus Graeci epistolarum Pauli specimen I, a. 1777, in 
Opuscc. vol. 2, p. 1 ss, in primis pp. 37-42.79-82; — Commentarius 
criticus in textum Gfraecum N. T. Partic. II, lenae a. 1811, p. XXV s. 
Cf etiam I. D. Michaelis (ut supra, p. 1134, adn. 2 et ed. 4, 
a. 1788). — Cf Benedictus Bendtsen, Specimen exercitationum crit. 
in V. T. libros apocryphos e scriptis patrum et antiquis versionibus, 
Gottingae a. 1789. 

^ Matthaei, Ueber die sogenannten Pecensionen . . . Rouneburgi 
et Lipsiae a. 1804, pp. 43 — 47.62 — 69.71 ss, etiam p. 8 et p. 12 adn.; 
cf de Oecumenio }). 31 et de Theophylacto p. 42 adn. Multa praebet 
Matthaeius in editionibus suis Novi Testamenti (ut supra, i>. 249-251). 

' Vater, Spicilegium observationuum ad uswm, p>atrum Graecorxim 
in critica Novi Testamenti pertinentium. 2 j)artt. Regiomontii a. 1810. 
1811. — Cf etiam F[ridericus ?] G[uilelmus?] Edel, Gollutio critica 
locorum Novi Testamenti quae in actis concilioruvi Graecomm 
laudantur, Argentorati a. 1811. 

* Schleusner, Opuscula critica ad versiones Graecas V. T. 
pertinentia, Lipsiae a. 1812, in primis pp. 12 — -74. 



1136 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

turn prae ceteris habent eius Observationes de patriim Grae- 
corwn audoritate, fultae studiis diuturnis. Non multum inde 
profecerunt Henricus Caroliis Alexander Hanlein^ et Leoii- 
hardus Bertholdt,- plus lohannes Gottfried Eichhorn,^ vir 
eruditissimus lohannes Leonardus Hug,^ Americanus Andrews 
Norton. ° Carolus Augustus Credner*' operam navavit 
locis apud lustinum Martyrem et in Clementinis Homiliis 
citatis. lustiui opera perscrutavit magno cum fructo Carolus 
Semisch.'' V. cl. Adolftis Hilgenfeld^ ante hos quadraginta 
quattuor annos et lustinum et Homilias Clementinas et 
Marcionem examinavit. Rem tractaverunt lohannes Scott 
Porter,^ Samuel Davidson/*^ Samuel Prideaux Tregelles/^ 



' Hanlein, Handbuch der Einleitung in die Schriften des 
N. T. ed. 2, Erlangae aa. 1801—1809, §§ 77.78, pp. 243—254. 

^ Bertholdt, Historisch kritische Einleitung . . . , pars 2, 
Erlangae a. 1813, p. 740 ss. 

^ Eichhorn, Einleitung in das K. T. vol. 5, Lipsiae a. 1827, 
pp. 119—167. 

* Hug, Einleitxmg in die Schriften des Neuen Testaments, 
ed. 4, pars 1 (a. 1847), § 7, pp. 32—35. 

^ Norton, The evidences of the genuineness of the gospels, 
Bostoniae a. 1837, vol. 1, p. 194ss, et adnotat. E, pp. ccvii — ccxxxi 
(ed. 2, Cantabrigiae a. 1846, p. 210ss et pp. ccxiv — ccxxxviii). 

^ Credner, Beitrdge zur Einleitung in die biblischen Schriften. 
2 voll. Halis aa. 1832 — 1838; vol. 2 examinat quae adlata sunt e 
versione LXX virorum. 

■^ Semisch, Die apostolischen Denkwiirdigkeiten des Mdrtyrers 
lustins, Hamburg! et Gothae a. 1848; cf in primis pp. 207 — 232. 

8 Hilgenfeld, Kritische Untersuchungen ilber die Evangelical 
Justin's, der clementinischen Homilien und Blarcions, Halis a. 1850, 
pp. 46 ss. 63 ss. 

^ Porter, Principles of textual criticism, Londinii a. 1848, 
pp. 375—390. 

" Davidson, A treatise of biblical criticism . . . vol. 2 (a. 1853), 
pp. 362—370. 

^^ Tregelles, An introduction to the textual criticism of the 
New Testament, Londinii a. 1856, pp. 329—342. In editione sua 
Novi Testamenti Graeci scriptores praecipuos non neglexit. 



1. DISSERTATIO. 1137 



Friclericus Henricus Ambrosius Scrivener,^ Vir cl. Brooke 
Foss AVestcottus,- nunc episcopus Dunelmensis, in libro 
sue de Novi Testament! canone multa de citationibus apud 
lustinum Martyrem et iii Homiliis Clementiuis praebet, 
item in Chrysostomi dissertatioue de mcerdotio. Amicus 
fautorque ille mens Ezra Abbot^ nonnulla de scriptoribus 
ecclesiasticis exhibet in appendice ad librum Nortoni aeque 
atque in dissertationibus variis. lacobus Scott^ callide de 
citationibus disseruit et v. cl. Guilelmus Sanday^ non 
solum „de citationibus in genere apud scriptoribus Chri- 
stianis primis temporibus" egit sed etiam accuratissime 
de citationibus in operibus lustini Martyris et in Homiliis 
Clementinis. Multum valent, quod ad scriptores Latinos 
adtinet , labores Ronschii praesertim de Tertulliano, et vv. 



^ Scrivener, A i)lain introduction to the criticism of the Xew 
Testament, ed. 3, Londinii a. 1883, pp.416 — 421. lohannes Guilel- 
mus Burgon, Scriveneri amicus, multam operam scriptis patrum navavit, 
nee tamen edidit indices suos locupletissimos locorum sacrarum 
scripturarum a patribus laudatorum, id quod maxime dolendum est; 
cf Burgonii liber, The last twelve verses of St Mark, Oxonii et Londinii 
a. 1871, pp. 269 — 287 ubi de Victore Antiocheno dicit. 

■^ Westcott, A general survey of the history of the canon of 
the New Testament, ed. 5, Londinii a. 1881; cf de lustino et 
Homiliis Clementinis p. 96 — 179, et de illo Chrysostomi tractatu 
p. XXX, adn. 1. 

^ Abbot in libro Norton! , Statement of reasons, ed. nova 
Bostoniae a. 1856, p. 455 adn. 456 adn; item in tractatu de loh 
1,18 in actis Bibliotheca sacra, Andoverae a. 1861, jjp. 855.856, et 
in actis Unitarian Revieic, mense lunio a. 1875, p. 568 (separatim 
impr. p. 8). 

* Scott, Principles of Xew Testament quotation established and 
applied to biblical science, Edinburgi a. 1875, cf pars VII. 

^ Sanday, The gospels in the second century, Londinii a. 187 6; 
de citationibus in genere vide cap. II, p. 15 — 57, de lustino p. 113ss, 
de Homiliis Clementinis p. 163 ss. — Cf etiam v. cl. Llewelyn I. 
M. Bebb, Studia biblica et ecclesiastica , Oxonii a. 1885, vol.2, 
p. 195—240. 

TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 73C 



1138 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

cll. Sandaei, Whitii, Corsseni, aliorum quos iam supra 
nominavi cum de versione Latina egi. 

Hactenus de eo, quod adhuc de scriptorum eccle- 
siasticorum testimonio iudieatum elaboratumque est. 



(2.) Comparantur inter se codices, versiones, jyatres. 

Codices sacrae paginae Graeci quoad antiqui atque 
puri sunt testimonium rectum de textu reddunt. Sed 
cum non semel inter se vel autiquissimi codices discrepent, 
accuratius indagare textus historiara studemus, ut statuere 
possimus ubi terrarum unaquaeque lectio viguerit. In 
hoc labore nobis subveniunt versiones quae terras nunc 
artius nunc aliquo saltern modo definiunt. At versiones 
nihil clarius de tempore monstrant. Sin ad scriptores 
ecclesiasticos confiigere possumus, hi non solum de loco 
sed etiam de tempore testantur, et procul dubio demon- 
strant si non lectionis patriam certe domicilium, et 
si non quo anno nata sit certe annum quo viguerit. 
Magnus igitur fructus e scriptorum ecclesiasticorum scriptis 
percipi potest. 

Quid vero agemus, si nullum scriptoris de loco 
dubio testimonium inveniamus? Tum revertendum est ad 
indolem testium, quae iam ex aliis locis perspecta erit. 
Nam cum codices, versiones, patres inter se comparantur, 
saepe eiusmodi evadit indicium de testibus ipsis ut sciamus 
testes quosdam, qui iam saepius cum patris cuiusdam 
lectionibus consentierunt, etiam absque patris illius testi- 
monio id testari quod pater testaturus esset si forte in 
consilium vocari posset. 

Patres ergo multum valent in iudicio de lectionibus 
iam e textus codicibus cognitis definiendo. Attamen 
cavendum est ne putemus eos solos lectiones satis graviter 
commendare posse. Post codices sint aut non sint. Cum his 
testentur aut sileant. Discernant, distinguant, non iudicent. 



1. DISSEETATIO. 1139 



Ubi vero pauciores liabemus codices ibi frequentiores 
iu litem adducuntur scriptores, fusius adferuntur discursus 
eorum ut qui testimoniorum defectum aliquo modo corn- 
pen sent; exempli gratia revertat lector ad volumen Tischen- 
dorfii alterum, inspiciat apparatum criticum, conferat eum 
cum apparatu critico prioris voluminis. 



(3.) E qui bus scriptoribus testimonium petendum sit. 

Ecclesia Romana statuit usum restrictiorem vocis 
patris, unde factum est ut pauci sensu illo nomen 
patris adipisci possent, dico octo illos : Graecos Athanasium, 
Basilium, Gregorium Nazianzenum, Chrysostomum, Latinos 
Ambrosium, Hieronymum, Augustinum, Gregorium Magnum, 
qui omnes doctrinam ortliodoxam et eminentem, insignem 
sanctitatem vitae, approbationem ecclesiae, notabilem anti- 
quitatem vel praebent vel merentur per eminentiara.^ Luce 
clarius est talem distinctionem nihil rei criticae prodesse. 
Non semel vocabulo „scriptor ecclesiasticus" ut in huius partis 
titulo usus sum, ubi vero bre^^tatis studium flagitat nomen 
„pater" vel in genere vel in specie scriptoribus ecclesiasticis 
tribuo non haesitans. Hoc de appellatiouibus. 

Pergendum est ad testimonium. Testimonium pe- 
timus ab unoquoque qui testari possit. Non agitur de 
doctrina sed de re, non agitur de opinione sed de visione, 
de cognitione. Minime igitur nostra interest utrum scriptor 
doctrinam ecclesiasticam studiose tenuerit necne. Valent 
aeque orthodoxus haereticus ethnicus, si forte etlmicus de 
loco Novi Testament! dicat. Valet idem orthodoxus cum 
lectionem respuat atque cum lectionem approbet. Nam 
quaeritur de lectione illo tempore illoque loco in codi- 
cibus inventa. Plus semel erraverunt orthodox! qui criticae 

^ Cf V. cl. losephus Nirschl, Lehrhuch der Patrnlogie und 
Patristik, Moguntiae a, 1881, vol. 1, pp. 3 — 6. 



1140 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

artis non periti lectiones in codicibus haereticorum dam- 
narunt. Ne tamen putaveris haereticos illos peritiores artis 
criticae fuisse et scientia ductos illas lectiones sibi quaesivisse. 
Nam nihil aliud fecerunt nisi quod codices sibi traditos 
conservarunt et magni aestimarunt. 

Testimonium omnium scriptorum omnium temporum 
valet per se. Nos vero quaerimus in primis suffi'agia e 
saeculis ecclesiae prioribus antequam textus iunior se 
evolvit et e temporibus quibus evolutio ilia facta 
est, dico saecula quattuor inde a primo usque ad quar- 
tum. Tum necesse est nos accuratissime et terras et 
annos indagare si forte pressius sequi possimus varationum 
semitas obscuras. 



(4.) Quomodo patrum lectiones definiendae et adhibendae aint. 

Multum interest in hac re cum consuetudinem scriptoris 
tum indolem libri scite novisse. Hie scribit exacte, omni 
diligentia adhibita, ille sine ulla accuratione; hie 
curat, ille non curat minima. Vir exegeticus aptius 
verba ipsa e codice laudat, vir oratorius facundia 
ductus facile sua px'o codicis verbis substituit. Idem 
valet de libris. In libro exegetico critico arte com- 
posite rectius quaeres textum purum. Liber dogmaticus 
vel polemicus modo arctius codicem sequetur mode 
argumentatione duce, lectionem minus bene per testes 
firmatam adferet. Denique libri ut ita dicam practici in 
aedificationem fidelium scripti sensum geueralem spectant 
verbis ipsis saepe neglectis. Sermones et orationes 
omni modo scripturae dicta flectunt et orationi current! 
adraiscent. 

Scriptores pariter atque librarii ex incuria ut 
homines errantes falso locos citaut etiam e codice praesenti, 
quanto facilius id fit cum e memoria sententias adferunt. 
Uno loco addunt, alio omittunt, tertio transponunt nunc 



1. DISSERTATIO. 1141 



vocabula singula nunc verborum combinationes. Denique 
verba mutant, vel singula vel plura, ne dicam sententias, 
Aliis verbis idem fere dicunt, iisdem fere verbis aliud 
dicunt. Hoc modo exsistunt variationes innumerabiles. 

Saepius de hac re disputaverunt, vel hodie etiam 
disputant, theologi ac si patres singulari incuria scrip- 
serint, multo neglegentiores fuerint quam scriptores 
et theologi huius aevi. Minime. Et nos homines sumus. 
Qui se ipsum ore dicentem et calamo scribentem sine ira et 
studio observet, mox errores similes cernet. De erroribus 
meis silebo. Duo in promptu habeo virorum clarissi- 
morum et doctissimorum errata. Carolus Hodge, professor 
celeberrimus Americae septentrionalis, Tholuckii amicus, in 
opere magno suo theologico verba ex Gen. 3,15 adferre 
voluit. Fuit vir animi exegetici, ut ita dicam, qui commen- 
tarios qui hodie quoque non parvi suntpretii scripserat, multus 
fuit in Scripturis legendis. Nihilominus verba ita dedit:^ 
„The seed of the woman shall bruise the serpent's head." 
Ke vera saepe in Anglia et in America audita sunt ilia 
verba hunc ad modum, putantque multi ea biblica esse, 
sed Bibliorum pars non sunt. Q,uo tempore liber ills 
typis exprimebatur ex familiaribus v. cl. Hodgii eram, 
et eum monui, verba ilia non biblica esse, quod initio 
concedere noluit, posthac volumine excusso accuratius 
inquirens concessit. Sed vetuit verba mutari, quod ea, 
quibus sane sententia verborum biblicorum contineretur, 
ei ex usu valde probata essent. Adduco deinde v. cl. 
Fr. Kaulen, de Vulgatae historia optime meritum; cum 
de versione Latina vetere disputat,'- verba Augustini bene 
cognita de Itala: „verborum tenacior cum perspicuitate 
sententiae," quae verba iam recte citaverat, alio loco sic reddit: 



^ Hodge, Systematic theology, New York, London, and Edin- 
burgh, 1872, vol. 1, p. 38. 

^ Kaulen, Geschichte der Vulgata, Moguntiae a. 1868, p. 128. 



1142 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

„verborum tenacior cum sermonis perspicuitate". Scriptor 
saeculi secundi qui tantam in evangelii textu variationem 
exhiberet, sine dubio testis esset „alius evangelii". Ex his 
et ex similibus, quae lectoribus in mentem venient/ facile 
est iudicium prudentiae plenum ferre de eonsuetudine a 
scriptoribus in primis ecclesiae saeculis observata. 

Cum loci copiosiores adferuntur paene necesse est scrip- 
torem codicem volvisse, verba non e memoria protulisse. 
Ita in vetustissimis codicibus qui homilias continent ac- 
curatissime saepe exscripta sunt verba de quibus orator 
disserit, in codicibus qui commentarios continent interdum 
omni cura loci longiores redduntur quos commentator 
statim tractat. 

Loci ex evangeliis Matthaei Marci Lucae qui inter 
se fere consentiunt difficultatem magnam habent, nam 
saepe procul dubio scriptori non praesens fuit e quo 
evangelio hauserit, saepe cum id sciverit inscius verba ex 
aliis admiscuit vel sententias ad modum alius evangelii 
mutavit, saepissime nobis non dicit ex quo evangelio 
dictum adferre velit. Dubium igitur vel nobis vel scriptori 
ipsi est evangelium, dubius est locus ipse, dubiae sunt 
lectiones. Fieri potest ut omnibus locis accurate excussis 
clarius evadat iudicium de locis his harmonisticis qui 
dicuntur. Nunc prudeutissimus quisque cautissime de 
lectionibus hoc modo confusis iudicabit. 

Magna auctoritate valent loci qui vel ab eodem patre 
iterum iterumque vel a variis patribus eiusdem saeculi 
variis in regionibus scribentibus iisdem verbis adferuntur. 
Tutissime ibimus cum scriptor diserte de lectionibus suo 
tempore in patria sua variantibus dixerit. 

^ Amicus meus Abbotus in libro scientiae pleno The authorship 
of the fourth gosjjel: external evidences, Bostoniae a. 1880, pp.39 — 41, 
adtulit novem locos ex scriptis theologi Hieronymi Taylor (*1613 
tl667) quibus loh 3,3 — 5 laudatur. Nullus cousentit cum versione 
Anglica, duo soli inter se consentiunt. 



1. DISSEETATIO. 1143 



(5.) De scTiptorihus Graecis. 

Cum codices scriptorum Graecorum adimus, statim 
curiosius inquirere debemus, utrum librarii locos sacrae 
scripturae, quos scriptor quidam adtulit, accurate exscrip- 
serint an mutarint ad normam textus iis bene cogniti. 
Interdum exempli gratia e commentario vel sermone 
clare elucet commeutatorem vel oratorem textum alium 
ante oculos habuisse quam quern librarius posuit. 
Etiam quod ad locos longiores adtinet, uon omiserunt 
librarii e codice iis ipsis usitatiore verba scripturae 
inserere, extrusis locis qui iis ante oculos erant in exem- 
plari exscribendo. Perversa haec nonnullorum consuetude 
v>retium codicum minuit, difficultatem rei criticae auffit. 

Non est quod dicam codices patrum eodem modo 
(j^uo codices sacri textus critica arte excutiendos esse, 
pro aetate aestimandos, cum versionibus, si versiones 
exstant, comparandos esse. li autem qui scripta patrum 
verterunt saepius textum in his operibus sacrum non ex 
exemplari verterunt sed e versione scripturarum sacraruni 
quae ad manum erat exscripserunt, eodem modo atque 
librarii illi Graeci quorum consuetudinem iam reprobavi. 
Praebet talis scriptorum versio testimonium non de textu 
Graeco sed de textu sacro Latino vel Syriaco vel Coptico. 

Pergamus ad editiones. Eadem perversitas etiam 
hie offendit. Exemplo est editio Puseyana commentarii 
Cyrilli Alexandrini in evangeliura lohannis. Brevi post 
initium operis omisit Heysius locos scripturae copiosiores 
exscribere, nihil Oxonium misit nisi initia et fines; locos 
deinde implevit editor Oxonii e Novo Testamento typis 
impresso. Si tale quid Oxonii anno 1872 evenire potuit, 
quanto magis in editionibus patrum prioribus, in quibus 
saepissime textus sacer sine signo mutatus est. 

Opus est editionibus patrum Graecorum novis quae 
subsidiis criticis iisque locupletissimis nitantur. Cum nostra 



1144 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

intersit saecula prima penitus perquiri, laetissimus 
est nuntius virum clarissimum mihique amicissimum 
Adolfom Harnack, professorein Beroliuensem, auspiciis 
academiae regiae Berolinensis, editionem scriptorum eccle- 
siasticorum Graecorum ab initio ecclesiae usque ad medium 
saeculum quartum instaurare velle. Prodromus huius 
operis iam exstitit in introductione ad eius „historiam 
veterum litterarum Christianarum usque ad Eusebium".' 

a. Periodus postapostolica. Quae sparsa supersunt opera 
scriptorum ecclesiasticorum ex annis ante annum circiter 
177 sive Irenaei tempus plus valent ad studia quae 
dicuntur canonica sive ad historian! eanonis quam ad 
rem eriticam illuminandam. 

Clemens Romanus vel epistula ecclesiae Romanae 
ad ecclesiam Corinthianam saepius locos scripturae in 
geuere adfert rarissime ita ut studiis textus criticis inser- 
viant loci, nam sunt partim loci adlati minus addubitati 
loci, partim defuit iis temporibus primoriis quod ad novi 
foederis scripta adtinet notio textus sacri, unde fit ut 
liberius adlatae sint sententiae verbis ipsis neglectis. Idem 
fere quadrat in Ignatii epistulas, Barnabae epistulam, 
Hermae librum pastoris. lustinus martyr et philosophus 
in iis operibus suis apologeticis quae ad ludaeum 
spectant Vetus Testamentum fusius adtulit, in iis quae ad 
imperatorem ethnicum missa sunt testimonia sacra non 
apte proferre potuit. Nihilominus inter pauca ex Novo 
Testamento quae apud lustinum invenimus locum habemus 
qui libertatem illam in vei'bis adferendis praeclare exhibet, 
nam laudatur Ioh3,3 — 5 admixto loco Matt 18,3' (Christia- 
nus Fridericus Matthaeius sane adseverat lustinum in libris 

* Harnack, Adolf, Geschichte der altchristlichen Literatur bis 
Eusebius. Erster Theil: Die Ueberlieferung unci der Bestand, 
Lipsiae a. 1893. 

^ De hoc loco of Ezra Abbot, The authorship of the f mirth 
gospel, Bostoniae a. 1880, pp. 28 — 41. 



1. DISSERT ATIO. 1145 



genuinis textum Novi Testamenti semper falsasse uno loco 
Matt 5,20 excepto)^ Eundem fere locum non sine ad- 
mixtione nova jjraebent Homiliae Clementinae. Tatianus 
Syrus qui e quattuor evangeliis unum consarcinavit in 
libro Diatessaron et ita lectionibus multo magis inter se 
commiscendis curavit, confecit harmoniam banc, quod 
probabilius est, lingua Graeca urbi et orbi communi, 
etsi textus eius Graecus hodie non exstat. Post Tatianum 
igitur dubium erit, utrum loci ex evangeliis synopticis quae 
dicuntur a librai'iis vel a scriptoribus suo Marte cum aliis 
locis commixti an e libro Diatessaron bausti sint. 

Quid valeant ea quae Hippolytus iu libro „Pbilo- 
sophumena" vel „Refutatio omnium haeresium" ex scriptis 
saeculi secundi liaereticis liausit, sub lite est.^ 

h. Periodus Lugduno-Alexandrina. Huic periodo (inde 
ab anno fere 177 usque ad annum 315) nomen dedimus 
ex domicilio virorum praecellentium qui agraen ducunt, 
dico Ireuaei Smyrno-Lugdunensis, dementis et Origenis 
Alexandrinorum. 

Irenaeum (f 202) hoc loco iu litem duciraus propter 
chronologiam. Difficultatem tamen magnam propterea praebet 
opus eius „contra omnes haereses" quod fragmenta praecipua 
quae supersunt Graeca per unum Epiphanium saeculi 
quarti exeuntis ad nos pervenerunt et passa sunt traditionem 
duorum paene saeculorum antequam Epiplianius ea ex- 
seripsit. Quae vero Epiphanii manum fugeruut, ea frag- 
mentis paucissimis exceptis in sola versione Latina adhuc 
exstant, de qua infra dicendum est, Attamen multa ex 
Irenaeo hausta sunt, multum valet testimonium eius e 
saeculo ecclesiae secundo. Utinam discern ere possemus, 
utrura codices suis secum ex urbe Smyrna portarit necne. 

* Matthaei, Ueber die sogenannten Recensionen . . . Ronueburgi 
et Lipsiae a. 1804, p. 64. 

■^ De Ji^K/i] quae dicitur tractare vetat tempiis et huius disser- 
tationis scopus, nam mittimus ea quibus Tischendorfius nou usus est. 



1146 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Clemens Alexaudrinus , natu fortasse Atheniensis, 
primus litterarum theologicarum magister exstitit, primus 
scienter ex cathedra pro ecclesia, scripsit. Vir erat 
liberalibus studiis imbutus qui calamo currente modo 
Vetus Testamentum modo Novum modo scriptores qui 
dicuntur classicos adtulit. Apud eum comparare possumus 
citationes omnis generis, scrutari possumus quo modo locos 
utriusque generis cum sacri tum profani laudaverit. 

Origenes Alexandrinus, homo ille mirificus, qui mente 
et animo, industria et vi ceteros superavit, a quo scripturae 
sacrae textus cura indefessa elaboratus est, libros in- 
numerabiles scripsit. Dolendum est libros permultos, propter 
haereses quarum accusatus est Origenes ab ecclesia spretos, 
iam diu perisse. Curae eius in textum Veteris Testamenti 
non prorsus interierunt. Mihi vix dubium esse videtur 
Origenem, quo modo Vetus Testamentum elaboravit, 
eodem modo etiam Novi Testamenti textum tractasse. 
Obeli et alia signa quae hie illic in codicibus exstant 
reliquiae esse possunt curarum eius. Origenes vero ipse 
non volens exemplum dat, quomodo textus non curetur 
sed corrumpatur. Ablego exempli gratia ad locum loh 
1,28 ubi luce clarius videre possumus Origeni nihil 
valere codicum testimonium, si rationes allegoricae quas 
dicunt et riationes e geographica arte ductae lectionem 
probabilem esse monstraverint. ^ Sed de iudicio Origenis 
nobis non est cura. Saepius, quod loco iam laudato 
fit, uberrime de ea quae in codicibus et in scriptoribus 
illius aevi exstet lectione refert. De operibus Origenis 
quae hodie non supersunt nisi ex versione Latina posthac 
referetur. 

Principatum tenent Irenaeus, Clemens, Origenes. 
Minime vero neglegendi sunt Athenagoras, Dionysius et 

^ Origenes, In evangelium loannis comrneniariorum pars 1 
{Opera ed. Lommatzsch.], Berolini a. 1831, pp. 237 — 243; est tomus 
VI, 24.25. 



1. DISSERTATIO. IU7 



Petrus Alexandrini, Methodius (de Marcione dicendum 
est cum de Tertulliano dicemus), Gregorius Thauma- 
turgus, Theophilus Antiochenus. 

c. Penodus Nicaena. Scriptores qui inde ab anuo 
circiter 315 usque ad finem saeculi quinti fioruerunt 
fusius testimonium de Novi Testamenti textu praebent, sed 
testantur plerique in plerisque locis textum iara emendatum, 
uude fit ut miuoris pretii sint in historian! textus eon- 
stituendam. Nomina patrum celeberrimorum huius aevi 
nos in terras varias ducunt Syriam (Antiochiam) , Palae- 
stinam (Caesaream), Aegj-ptum (Alexandriam) , Cyprum 
(Salamina), Thraeiam (Constantinopolim ) , Cappadociam 
(Caesaream) et ceteri provineias alias multas repraesentant. 

E schola Antiochena in qua fortasse recensiones Novi 
Testamenti textus potiores vel summa auctoritate factae sunt 
evasit Chrysostomus qui ore aureo verbum dei in urbe 
Constantini praedicaret. Etsi orator erat, non minus 
erat vir exegeticus qui curiosius textum inspicere non 
omisit. Loci etiam pleni praedicationibus ut textus praefixi 
raultum valent in textu eo tempore apud eum usitato defini- 
endo. Tisehendorfius usus est codice Guelferbytano saeculi 
sexti qui homilias in evangelium Matthaei continet. Multa 
etiam hausit ex operibus Christiani Friderici Matthaeii,^ 
qui tot Chrysostomi codices accuratissime contulit. Eius- 
dem scholae erant Theodorus Mopsuestenus et Theodoretus 
Cyrensis. Scholam Alexandrinam et traditionem eius 

repraesentant Eusebius Caesareensis Palaestinae, Didymus 
Alexandrinus, Athanasius Alexandrinus, Cyrillus Alexan- 
drinus e quibus Eusebius et Cyrillus profuse verba Novi 
Testamenti adferunt. Aegyptiae scholae vix alienus est 
Epiphanius Salamine in insula Cypro. Cappadocia 

1 De Matthaeio cf supra, pp. 249—251. Cf in primis dis- 
cursus eius „de Chrysostomo , ceterisque interpretibus , eorumque 
codicibus mss," praefatio „in omnes d. Pauli epistolas," Thess Tim, 
Rigae a. 1785, pp. (19) sine numeris. 



1148 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

in litem mittit ex urbe Caesarea Basilium Magnum qui etiam 
Constantinopoli degerat, et cuius amicus Gregorius Nazian- 
zenus litterarum et theologiae studiis se Caesareae in 
Palaestina, Alexandriae, Atlienis dederat; Basilii frater 
Gregorius Nyssenus in Ponto e libris Origenis se instruxit 
in scripturis sacris. Euthalius diaconus operam multam 
studiumque navavit textui Aetuum et Epistularum 
curando. ^ 

d. Saecula j^osteriora. E saeculis posterioribus non est 
quod multos adferamus scriptores. Andreas Cretensis et 
pedisequus eius Arethas Apocalypsim tractaverunt et tra- 
ditionem textus huius libri paene penes se habent. Jo- 
hannes Damasceuus in Parallelis suis sacris magna diligentia 
locos innumeros coacervavit. Oecumenius, Theoi^hylactus, 
Eutliyraius Zigabenus commentati sunt multos Novi Testa- 
ment! libros partim suo Marte partim impensis scriptorum 
ecclesiae pi'iorum; in hac re catenis similes sunt eorum 
commentarii. 

e. Catenae. De scholiis quae Christianus Fr. Matthaei 
conlegit sufficit ut ad editiones eius lectorem ablegam.^ 

Catenae 3 sive florilegia e scriptoribus ecclesiasticis 
textui sacro subnexa non tautum ultimorum saeculorum sunt, 

^ Cf supra, pp. 153 — ICl. — V. cl. Albertus Ehrhard, nunc 
professor Herbipolitanus , „Der codex H ad epistulas Pauli und 
, Euthalius diaconos' " in actis Centralblatt fur Bibliothekswesen, 
VIII, 9, Lipsiae a. 1891, p2>. 385 — 411, vult Evagrium Ponticum 
pro Euthalio ponere. Cf contra Erhardum v. cl. Ernestus de Dob- 
schiitz, „Ein Beiti^ag zur Euthaliusfrage" iisdem in actis, X, 2, 
a. 1893, pp. 49—70. 

■^ Ut supra, pp. 249—251. 

^ Cf lohannes Christophorus Wolf, Catenas jxitrum Graecorum 
easque potissimum mss . . . ex codicibus quibusdam Anglicanis erv- 
ditis contemplandas sisfe7it et specimina quaedam earum e.vhibebunt [\V. 
et disciiMilus], . . . Witembergae a. 1712; — Joannes Georgius Walch, 
Bibliotheca patristica, . . . lenae a. 1 7 7 0, pp. 193 — 1 98, ed. nova a loanne 
Traugott Lebrecht Danz, lenae a. 1834, pp. 247 — 254; loannes 



1. DISSERTATIO. 1149 



nam habemus catenas easque bonas in codicibus saeculi 
octavi, noni, decimi et Cassiodorius saeculi quinti exeuntis 
aeque ac Procopius Gazaeus conlectiones tales iam con- 
fecisse videntur. Tregellesius^ callidis rationibus ductus 
demon strare voluit codices cum catenis textum prae ceteris 
vetustum et purum exhibere, vix tamen earn vim quam 
putavit habent rationes illae. 

Laudantur in catenis saepissime Origenes et Chryso- 
stomus, deinde etiam scriptores multi ex omni aevo. Prime 
maximam partem posuerunt confectores catenarum siglum 
ante citationem unamquamque, e quo intelligi posset cuius 
seriptoris essent verba. Facile postea confusa sunt inter 
se baec sigla; saepius Ammiano adtributa sunt verba 
Ammonii vel Ammonio verba Ammiani, Gregorio 
Nazianzeno verba Gregorii Nysseni vel e contrario, Severo 
verba Severiani vel Severiano verba Severi. Theodoretus 
confusus est cum Theodoro, quam saepe vero inter se 
Theodori quattuor Antioclienus, Heracleota, Monachus, 
Mopsuestenus. Quaerendae sunt catenae Novi Testamenti 
in primis in octo tomis Crameri (vide infra in catalog© 
scriptorum sub voce cat). 



(6.) De scTiptorihus Latinis. 

Scriptores Latiui testantur primo loco textum versionis 
Latinae cum veteris tum Vulgatae. Tertullianus magister 
exstitit et multa praebet; in oratione domini ordinem 

Albertus Fabricius, Bibliotheca Graeca, ed. G. C. Ilarlesius, Ham- 
burg! a. 1802, vol. 8, pp. 637 — 700; de catenis in Novum Testa- 
nientum pp. 669 — 700; • — Johannes Augustus Noesselt, De catenis 
patrum Graecorum in Novum Testamentum observationes , Halis 
a. 1762 [Opuscc. ad hist. eccl. fasc. 3, Halis a. 1817, p. 321s.]; 
— V. cl. Otto Fridolinus Fritzsche, ,,Exegetische Sammlungen" apud 
Herzogium Realencyklopildie fur protestantische Theologie und Kirche, 
ed. 2, Lipsiae, vol. 4 (a. 1879), pp. 449 — 453. 

^ Tregelles, Codex Zacynthius, Londinii a. 1861, p. IVs et Ills. 



1150 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

petitionum exhibet quern nullus alius testis habet. Quae 
Marcionis supersunt praecipue Tertulliano debeutur, et haee 
Marcionis verborum versio nos ducit ad interpretationes 
ceterorum scriptorum Graecorum Latinas. Interpres 
Irenaei putatur Tertulliani tempore scripsisse/ quod fieri 
potuit sive Tertullianus hac versione usus est sive uon usus 
est. Exemplo est hie interpres fieri posse ut versio purius 
textum reddat quam scriptor alius scriptoris verba ad- 
ferens, nam accuratius vertit locos sacrae scripturae quos 
Irenaeus citavit quam Epiphanius, Theodoretus, Anastasius 
Sinaita in Irenaeo Graece laudando hos locos reddiderunt.- 
Origenis interpretes magnum locum iraplent, quippe qui 
soli tot libros servarint. Non est quod de aliis inter- 
pretibus Latinis fusius dicam, e. g. interprete Orsiesii 
Aegyptii et interprete lacobi Nisibeni. Revertamur ad 
scriptores Latinos. Cypriauus, qui profuse prolixeque 
scripturas sacras laudavit, horrea posuit in usum virorum 
rei criticae peritorum,^ praecipue enim e codice evoluto 
exscripserit necesse est. In Apocalypsim multum prosunt 
Victorinus, Tichonius vel Pseudo-Tichonius, Hieronymus, 
prae ceteris Primasius.^ Satis erit hoc loco nominasse 

^ Nondum adsentiri possum oijinioni vv. ell. Westcotti Hor- 
tiique, qui saeculi quarti esse volunt Irenaei interpretem. 

2 Cf Mt 1,18. Ad loh 1,1.3 (Massueti p. 191; Stierenii pp. 470. 
471) descripserunt locum minus accurate. Anastasius habet in fine 
oi'Sf er, o yeyorsv contra interpretem Latinum; Irenaeus, quod 
nemo nescit, adsociavit o yeyorer versui qui sequitur; cf Stiere- 
nius, p. 470, adn. b. 

^ Cf supra e. g. codex reg Actuum, pji. 965. 9GG, et liber 
Corsseni ibi citatus; vide etiam passim v. cl. Wordsworthii socio- 
rumque eius Old-Latin biblical texts. I— III, Oxonii aa. 1883 — 1888. 

* Hos omnes excussit v. cl. lohannes Haussleiter (de Primasio 
vide infra catalogum), „Die Commentare des Yietoriuus, Tichonius, 
und Hieronymus zur Apokalypse. Eine literargeschichtliche Unter- 
suchung" in actis Zeitschrift fi'ir kirchliche Wissenschaft und kirch- 
liches Lehen, Lipsiae a. 1886, num. 5, pp. 239 — 257; efv. cl. Hugo 
Linke, Studien zur Itala. 1. Die vorhieronymionische Ueberlie/erung 



1. DISSERTATIO. 1151 



Hilarium/ Ambrosium, Augustinum, Pelagium, Fulgen- 
tium, Vigilium. Priscillianum , - quem vir doctissimus mihi- 
que araicissimus Georgius Scliepps in lucem dedit, prae- 
termittere coactus sum iisdem rationibus ductus, quibus 
JiSayriv iam praetermisi. 

Quod ad scriptores Latinos adtinet hodie multum 
debemus viris iis doctissimis qui auspiciis Academiae 
Scientiarum Vindoboneusis editiones novas lectionibus variis 
locupletatas instituunt. Attamen curae sit textum bene 
definire. Textui Cypriani inseruit primus v. cl. Hartelius 
lectiones multas veteres Latinas. Plus vero quam e i-e 
est, sequitur Hartelius codicem Sessorianum, qui e textu 
Cypriani bono processit, saepius tamen longius ab illo textu 
discessit. Cognitio textus biblici accuratior indicium melius 
de testibus Cypriani praestitisset. 



(7.) De scriptoribus Syriacis, Aegyptlis, Armeniacis, ceteris. 

Hoc loco vix aliud quidquam ponere velim quam vota, 
Scriptores Graeci scientias et artes liberales in ecclesiae usum 
verterunt et traditionem paene totara in manibus habuerunt. 
Fieri vero vix potuit quin iam saeculis ecclesiae primis 
ex urbe Antiochia Graeco-Syriaca exiens scieutia Christiana 

der Offenbarung lohannes [^Programma gymnasii urbani evangelici 
ad s. EHsahethayn. Progr. 1889. No. 164], Vratislaviae a. 1889. 

^ Cf V. cl. A. Zingerle , „Die lateinischen Bibelcitate bei S. 
Hilarius von Poitiers" in actis Kleine philologische Abhandlungen 
von A. Z. IV, Oeniponti a. 1887, pp. 75—89. 

'^ Schepps, Priscillian, ein neuaufgefundener Lat. Schriftsteller 
des 4- Jahrhunderts. Vortrag, Herbii>oli a. 1886, cum facsimili, et 
„Die Sprache Priscillians" in actis Archiv fur lateinische Lexiko- 
graphie, vol. 3, pp. 309 — ^328, et in primis Priscilliani quae super- 
sunt maximam partem, nuper detexit adiectis commentariis criticis 

et indicibus j^rimus edidit G. S [Co7pus script, eccl. Lat. 

vol. 18]. Yindobonae a. 1889; — item v. cl. Fridericus Paret, 
PriseilUanus, ein Reformator des 4. JahrhiDiderts, Herbipoli a. 1891, 
pp. VIII, 302. 



1152 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Edessae, Nisibis raultum proficeret. Iramo vidimus in 
codicibus Syriacis noiinullis^ theologos Syriacos rei criticae 
operam dedisse modo prorsus accurate , etiam minima 
curantes ad exemplum ludaeorum. E talibus laboribus 
processerunt nisi fallor recensiones illae, quas viri doetis- 
simi Westcottus Hortiusque Antiochiae medio saeculo 
tertio et quarto saeculo medio factas esse opinantur. Magnam 
testimoniorum silvam liabet textusNoviTestameuti Syriaeus. 
Utinara viri clarissimi Hallius, Gwynnius, Baethgenius, 
Gwilliamus vias per banc silvam aperiant. 

Christianos in Aegypto litteris etiam favisse certum 
est. Utrum vero quae pauca adhuc de eorum scriptis 
nobis adlata sunt magnum fructum datura sint necne 
futurum tempus diudicabit. 

Aethiopia sine dubio nonnulla praebebit. 

Multum, spero, nobis dabit ecclesia Armeniaca. lam 
prius ab ecclesia Graeca separata, traditionem suam 
servavit. Bibliothecas raagnas his annis coacervaverunt 
viri ecclesiae Armeniacae spectatissimi in urbe Etzshmiadzin. 
lidem viri prosjDicunt hoc tempore instructioni eorum qui 
thesauros perscrutaturi et in usum ecclesiae excussuri in 
lucemque daturi sint.^ De fructu disputari non potest. 
Satis sit recordari coram en tationem E2:)hraemi Syri in 
Tatiani Diatessaron Arnieniace ante multos anuos Venetiis 
typis impressam, apologiam Aristidis, acta Apollonii, tra- 
ditionem de Aristione auctore versuura duodecim ultiraorum 
evangelii Marci, his proximis diebus evulgatam, quam v. 
cl. F. C. Conybeare e codice Etzshmiadzensi hausit.^ 

* Vide supra, p. 815. 

"^ lam supra uominavi v. cl. archidiacoaum Karapet (ter 
Mkrtzshian) qui Lipsiae a facultate philosophica rite gradum doetoris 
philosophia a accepit. 

^ Conybeare, The Expositor, Londiiiii(?) a. 1893, niense Octobri, 
pp. 241 — 254; of v. cl. Adolfus Harnack, Theologlsche Literatur- 
zeitung, Lipsiae a. 1893, 11 Nov., coll. 561- — 564. 



2. SCRIPTORES: ACAC — ACTA. 1153 



SCRIPTORES. 

Lectoi'em nou fuget Tischendorfium plus semel opera 
quae testimonium minime reiciendum praebent nominatim 
non laudasse, uude fit ut desiderentur liorum librorum tituli 
in hoc catalogo. 

Tischendorfius omisit saepius paginam cum scriptoris 
alicuius locum adtulit, si liber iaudatus indicem habuit. 
Nou est autem quod dicam indices editionum raro tarn 
accurate quam opus est confectos esse. Burgonius indices 
in omnes vel in plerosque scriptores componere voluit vel 
iam composuit.^ 



A. 

Acac: Acacius Monophthalmus, Eusebii discipulus, mortuo Eusebio 
episcopus Caesareae constitutus est auuo 340, obiit anno cir- 
citer 366, scripsit inter alia avuf^i'y.TOJi' CijrrjfxccTCJV libros sex. 
Laudatur ex catenis. 

Act. Barnab.: acta Baruabae, vix ante Coustantinum Magnum a. 2 75 
scripta; recensio servata ante annum 478 comparata est; ajiud 
Tischendorfium, Acta apostolorum apocrypha, Lipsiae 1851, p. 64 
— 74, vide etiam ibidem p. XXVI— XXXI; cf R. A. Lipsius, 
Die apokryphen Apostelgeschichten und Apostellegenden, II, 2, 
Brunsvigae a. 1887, pp. 270 — 320. 

Acta conciliorum: cf editio lohannis Harduini (e societate lesu), 
Parisiis a. 1714, et lohannis Dominici Mansi (* Luccae anno 
1692, t anno 1769), Sacrorum conciliorum nova et ampJismna 
collectio, Florentiae a. 1759 usque ad (Venetiis) a. 1788, tomos 
unum et triginta complectens. 

ad 1 Co 8,6 citatur epistula Germani episcopi Constantinopoleos ad 
Thomam episcopum Claudiopoleos ; cf Concilii oecumenici VII 
vel Nicaeni II actio quarta; apud Harduiuum, Parisiis a. 
1714, vol.4, p. 253e. 

^ Cf supra, p. 1137, adn. 1. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 74C 



1154 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

ad lTi3,16, p. 850, laudantur acta cone. Constantinop. 2, quae 

apud Harduinum, vol. 3, col. 84 inveniuntur. 
ad 1 Io5,7 citantur acta cone. Lateran. a. 1215, quae exstant 

apud Harduinum, vol.7, coll. 17.18. 
acta coneilii Nicaenl; apud Mausium, vol.2, col. 635seq. 

act martyr agap : acta sanctarum Agapes, Chioniae, Irenes, etc. apud 
Ruinartum, Acta martyrum, ed. Bernardus Baillie, Veronae a. 
1731, p.348a. 

Act ^'''' : acta Philippi ; apud Tischendorfium , Acta apostolormn apo- 
crypha, Lipsiae 1851, p. 75 — 94 (104); vide quoque ibidem 
p. XXXI— XXXVIII (XL), cf R. A. Lipsius, Die apokryphen 
Apostelgeschichten . . . Brunsvigae aa. 1883 — 1890, cf index sub 
voce Philippus, jjp. 229 — 231. 

Act P" * '^' *": acta Pilati duplieis recensionis a et b apud Tischen- 
dorfium, Evangelia apocrypha, Lipsiae, ed. 1 (1853), p. 203 — 
300; ed. 2 (1876), p. 210—322. 
cod mon: codex Monacensis, vide ibidem, ed. 2, p. 241 et LXXI. 

Acta Thomae: cf Tischendorfius, Acta apostolorum apocrypha, Lipsiae 
a. 1851, pp. LXIII— LXVIII et 1 90 — 234, et Ricardus Adalbertus 
Lipsius, Die apokryphen Apostelgeschichten . . . ubi vide indieem 
sub voce Thomas. 

Adimant : Adimantus, saeculi tertii, unus ex Mauetis (qui Maues anno 
277 floruit) discipulis duodeeim, in Africa plurimum habitans. 
Augustinus librum contra eius doctrinam scripsit, in quo libro 
verba multa Adimanti exstant; vide Aug. 

Afric: lulius Africanus, ortu fortasse Afer, vixit temporibus Heliogabali 
(218—222) et Alexandri Severi (222 — 235), Emmai in Palaestina 
totam fere vitam degit, urbem Heliogabalo favente instauravit 
eique nomen Nicoiiolim dedit, composiiit libros quinque de ehrono- 
graphia; vide Smithium et Wacium, sub voce Africanus et v. el. 
Adolfum Harnack, Die Zeit des Ignatius . . . Lipsiae a. 1878, et 
V. cl. Henricum Gelzer, Se.dus lulius Africanus unci die byzan- 
tinische Chronographie , Lipsiae, pars 1 a. 1880, partis alterius 
fasc. 1 a. 1885. Laudatur ex Eusebio. Apud Gallandium, vol. 2, 
p. 337 — 376, apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 10, coll. 63 — 94. 
aristid : epistula ad Aristidem de domini genealogiis discrepantibus ; 
apud Routhium, vol.2, p. 228, ajnid Mignium, vol.10, 
coll. 51; cfv. cl. Fridericus Spitta, Brief des lulius Afri- 
canus an Aristides, Halae a. 1877. 

Agapet: Agapetus, episcopus Romanus annis 535.536; epistulae eius 
qiiinque exstant apud Mansium, vol. 8, p. 856.855.848.850.921, 
apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 66, coll. 35 — 80. 



2. SCRIPTOEES: ACT — AMB. 1155 

Alex: Alexander episcopus Alexandrinus inde ab anno circiter 313 
usque ad annum 326, Arii adversarius, scripsit epistulas non- 
nullas, ex quibus duae exstant, de Ariana haeresi deque Arii de- 
Ijositione; apud Gallandium, Venetiis 1788, vol. 4, p. 441 — 456, 
apud Mignium, Patrol. Gr. vol.18, coll. 547 — 582. 
Alex : Alexander, Photio auctoreLycopoli archiepiscopus, floruit saeculo 
fere quarto ineunte , scripsit tractatus de placitis Manichaeorum ; 
apud Combefisium , Bibliothecae Graecorum patrum auctuarium 
novissimum, Parisiis a. 1672, pars altera, p. 3 — 21, apud Gallan- 
dium, Venetiis 1788, vol. 4, p. 71 — 88, apud Mignium, Patrol. Gr. 
vol. 18, coll. 411—448. 
Amb: Ambrosius episcopus Mediolanensis inde ab anno 374 usque 
ad annum 397. Opera eius ediderunt monachi ordinis Benedictini 
congregationis S.Mauri, Parisiis a. 1686.1690, per duo volumina 
dispertita (huius editionis volumina ad vocabula singula ad- 
posui), Mignius, Patrol. Lat. vol. 14 — ^17 (a. 1845) Ballerinius. 
Paginae editionis Parisiensis notantur apud Mignium. 
abel: de Abel et Cain libri duo (vol. 1, coll. 181 — 224). 
abr vel abra vel abrah: de Abraham patriarcha libri duo (vol. 1, 

coll. 277— 352). 
apol dav: apologia proijhetae David ad Theodosium Augustum 

anno 385 (vol. 1, coll. 673—734). 
bened patri: de benedictionibus patriarcharum liber uuus anno 

387 (vol. 1, coll. 511—532). 
bon mortrde bono mortis liber unus, anno 387 (vol. 1, coll. 383-414). 
cain : vide abel 

elia: de Ella et ieiunio liber unus (vol. 1, coll. 531 — 562). 
ep vel epp vel epist: epistulae (vol. 2, coll. 733 — 1108). 
exhort virg: exhortatio virginitatis (vol. 2, coll. 275^ — 302). 
fid: de fide ad Gratianum Augustum libri quinque anno ."57 7 in- 

choati, absoluti anno 379 (vol. 2, coll. 439 — 596). 
fid res vel resurr: de excessu fratris Satyri libri duo, quorum 

alter de fide resiirrectionis vocatur (vol. 2, coll. 1109 — 1170). 
fug vel fug saec: de fuga saeculi liber unus paulo jiost annum 387 

scriptus (vol. 1, coll. 415 — 440). 
hex vel hexa: in hexaemeron libi-i sex, anno 389 scripti (vol. 1, 

coll. 1—142). 
iacob: de lacob et beata vita libri duo (vol. 1, coll. 439 — 48H). 
incarn: sermo de incarnationis dominicae sacramento, anno cir- 
citer 382 (vol. 2, coll. 699 — 730). 
inst virg: de virginis institutione ad Eusebiura liber unus vel sermo 

de virginitate perpetua S. Mariae (vol. 2, coll. 247 — 274). 

74* 



1156 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

interp vel interp iob vel intei-p dav vel interpell dav : de inter- 

pellatione lob et Davidis libri quattuor (vol. 1, coll. 621 — 672). 
ios vel ioseijh: de losepho patriarclia liber unus (vol. 1, coll. 479 

—510). 
Isaac: de Isaac et auima liber unus (vol. 1, coll. 353 — 384). 
laps virg [ex errore virgg]: de lapsu \'irginis consecratae (vol. 2, 

coll. 301—320). 
lib de sacram : vide sacrain. 
luc : commentariorum in evangelium secundum Lncam libri decern 

anno 386 (vol. 1, coll. 1257 — 1544). 
myst : de mysteriis, sive de lis qui mysteriis initiantur liber unus, 

anno 387 (vol. 2, coll. 319 — 342); nonnulli negant hunc 

libnim Ambrosii esse. Oudinus, Commentarius de scriptoribtis 

ecclesiae antiquis, Lipsiae a. 17 22, vol. 1, coll. 1827 — 1920, 

vindicat librum hunc de mysteriis et libros sex de sacra- 

mentis Ambrosio Caturcensi Galliarum episcopo, saeculi 

octavi desinentis, et eos edit, coll. 1861 — 1920, sub titulo 

hoc: sermones seu tractatus septem de sacramentis. Utrum- 

que opus non multo post Ambrosii tempus, nee longe a 

Mediolano exstitisse videtur. 
noe: de Noe et area liber imjierfectus (vol. 1, coll. 225 — 278). 
obi tlieod vel obit theodos: oratio de obitu Theodosti imperatoris, 

anno 395 habita (vol. 2, coll. 1195—1214). 
obit valent: de obitu Valentiniani consolatio (vol. 2, coll. 1171 

— 1196). 
o&velof&c: de officiis ministrorum libri tres, anno cireiter 391 

scripti (vol. 2, coll. 1 — 142; vide quoque folium unum 

l^raepositum). 
l^ar: de paradiso liber unus paulo post annum 374 scriptus 

(vol. 1, coll. 143—182). 
poenit: de paenitentia libri duo, anno cireiter 384 scripti (vol. 2, 

coll. 385—440). 
ps: enarrationes in Psalmos duodecim [1.35 — 40.43.45.47.48.61] 

(vol. 1, coll. 733 — 968) ; et exi^ositio in Psalmum 118 (vol. 1, 

coll. 967 — 1258). 
sacram: de sacramentis libri sex (vol. 2, coll. 341 — 386); vel 

Ambrosii vel alicuius discipuli eius; vide Sabatarium, vol. 1, 

p. XLYI; vide quoque supra niyst 
serm cont aux : sermo contra Auxentium de Basilicis tradendis, 

qui sermo in epistula 21 habetur (vol. 2, coll. 861 — 874). 
siric: adLcl,37 est epistula 42 (quam apud Gallandium, vol.7, 

p. 542 invenies, cum titulo ,,i"escriptum Ambrosii aliorumque 



2. SCRIPTORES: AMB — AMM. 1157 

episcoporum ad Siricium papam") in eclitione Ambrosii 

oiierum Benedictina, vol. 2, col. 967 (ex errore autem habet 

epistula 41 quoque siguum 42). 
spi sa vel spir san: de Spiritn Sancto libri tres, anno circiter381 

script! (vol. 2, coll. 595—700). 
tob: de Tobia sive adversus foeneratores libor unus, anno 386 

(vol. 1, coll. 587—622). 
vidu vel vidui: de viduis liber unus (vol. 2, coll. 185 — 210). 
virg vel virgin vel de virg: de virginitate liber unus (vol. 2, 

coll. 211—246). 
virgg : de virginibus ad Marcellinani sororem suani , libri tres 

(vol. 2, coll. 141 — 184). 
virgg col: ad Col 3,17, ex errore; Sabatarius scripsit de I'irg. 

col. 180 c, ubi col columnam significat: est de virginibus, in 

editione Benedictina vol. 2, col. 180 c. 
virg devot: libellus ad virginem devotam (vol. 2, app. col. 365 — 

368; in editione Miguiana, vol. 17 (4), col. 580 c); vix Am- 
brosii est. 
Amb 3 saec. codex Ambrosianus bibliothecae Mediolauensis, versionis 
Veteris Testamenti Graecae LXX, saeculi fortasse quinti, continens 
partem maiorem Pentateuchi et librum losuae; editus est a v. el. 
A. M. Ceriani in libro Monumenta sacra et profana ex codicibus 
praesertim bibliothecae Ambrosianae , torn. 3 (Mediolani a. 1864 
[ — ^1871]), cuius tomi titulus est Pentateuchi et losue quae ex 
prima scriptura supersunt in codice Ambrosiano Graeco seculi 
fere V. 
Anibrst: Ambrosiaster sen Pseudo - Ambrosius , fortasse Faustinus (cf 
infra Faust) presbyter Romanusqui post medium saeculum quartum 
floruit, scripsit vel consareinavit librum : commentaria in tredecim 
epistulas beati Pauli (unde 2 cor, eph), oijeribus Ambrosii con- 
sociatum; in editione Benedictina, vol.2 append, coll. 21 — 318, 
apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 17, 45 — 508; et Ballerinium. 
Cf de Ambrst v. cl. losephus Langen, De commentariorum in 
epistolas Paulinas qui Ambrosii et quaestionum biblicarum quae 
Augustini nomine feruntur scriptore dissertatio [libellus academi- 
cus in diem 3 Augusti a. 1880], Bonnae. a pp. 44 in 4. 
rom: editio Roraana a. 1580. 1588, 5 torn. fol. 
ven: editio Veneta 1748 — 1751 in 4 torn, fol.; 1781.1782 in 
8 tom. 4". Videtur textus editionis Venetae idem fere esse atque 
textus editionis Parisieusis. 
Amm vel Ammon: Ammonius; huius nomiuis duo distinguendi sunt: 
(1.) Ammonius philosophus Alexandrinus qui anno 220 floruit. 



1158 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Ammonio hiiic adscribuntur canones, quos Ammonianos dicunt, 
quos autem, post Lloydium et Westcottum, lohannes Guilelmus 
Burgonius (The last twelve verses of the gos^tel according to 
S.Mark, Oxoniae a. 1871, p. 126 — 132, 295—311) recte docet 
Eusebio ipsi adtribuendos esse. Aminonius cousarcinavit quattuor 
evangeliorum harmoDiam diatessarou seu monotessaron, quod opus 
iure a Cavio et Tisebendorfio in monotessaro a Victore Capuano 
olim Tatiano adscripto agnoscitur (vide Gallandium, vol.2, p. 546 
— 604), iam dudum periit. De Ammonio hoc vide Cavium, vol. 1, 
p. 109seq. ; confer ajiparatum criticum ad Mc6,ll Iol,36. 

(2.) Ammonius, presbyter et oeconomus Alexandrinus, qui auno 
458 claruit. Tischendorfius in editione sua septima Novi Testa- 
menti, Alfordio et Scrivenero ut videtur consentientibus , Am- 
monium hunc multo iuniorem cum praecedente confudit. Hie 
Ammonius iunior ex cateuis citatur, unde Amm"^-^', confer 
quoque AmmP"'^^'' in apparatu critico ad Io7,53sqq. p. 827, et ad 
Act 5,41; vide Cramerum, vol.2, p. ivseqq.; Cavium, vol.1, 
p. 445 seq.; "Wetstenium, iV^. T. Gr., Amstelaedami a. 1751, vol. 1, 
proU. p. 76; Smithium, Dictionary of Greek and Hainan biography, 
Londinii 1849, vol.1, p. 145. Quod mireris, deest Ammo- 
nius uterque in libro: Smitli and Wace, Dictionary of Christian 
biograjihy, Londinii 1877, vol.1. Fragmenta Amraoniana exliibet 
Mignius, Patrol. Gr. vol. 85, coll. 1361—1610. 

Amphil vel Amjiliiloc vel AmiDhiloch : Amphilochius, Iconii episcopus, 
floruit anno 370; opera edidit Franciscus Combefisius, Parisiis 
a. 1644, fol., et Gallandius, vol. 6, p. 457 — 514, et Mignius, 
Patrol. Gr. vol. 39, coll. (9) 35— 130. 

iambi ad Seleucum: epistula iambis scripta ad Seleucum, olim 
Gregorio Nazianzeno adscrijita. 

Anast ''°'' vel antiocu . Anastasius , fortasse monachus Sinaiticus , Anti- 
ochiae episcopus inde ab anno 559, sede depulsus anno 570, ut 
Aphthartodocetis vel Incorrupticolis inimicus, restitutus anno 593, 
mortuus est anno 598; ei successit Anastasius, forsan hie quoque 
monachus Sinaiticus, qui mortuus est anno 010. Anastasio Anti- 
ocheno tribuuntur orationes quinque, dubii auctoris dubiae aetatis, 
quae exstant Latine apud Canisium: Lectioncs antiqtiae, ed. 
Basnag., Antverpiae a. 1725, vol. 1, p. 428 — 464, additis „ser- 
monibus quattuor" apud Gallandium, vol. 12, p. 233 — 257, apud 
Mignium, Patrol. Gr. vol. 89, coll. 1309—1362. Conferendus est 
de Anastasiis Oudinus, vol. 1, coll. 1479—1492 et 1663—1660; 
Cavius, vol. 1, p. 531.550.599; Edraundus Venables, apud Smith 
and Wace, vol.1, p. 109.110. Oudinus cum Cavio arbitratur 



2. SCRIPTOEES: AMM — AND. 1159 

tres Anastasios monachos Sinaiticos patriarchas Antiochenos annis 
561 [recte559], 599, circiter685 exstitisse; Edmundus Venables 
existimat priores duos patriarchas Antiochenos fuisse, nunquam 
monachos Sinaiticos, tertium monachum Sinaiticiim fuisse, nun- 
quam patriarcham, sed non exposuit cur traditionem con- 
iunctionis intimae inter Antiocliiam et monasterium Sinaiticum 
respueremus. Litem autem lite resolvere nolumus, nee loci huius 
est plus addere. Lectori cauto Anastasii hi omnes cum libris 
suis incertissimi sint. Confer I. B. Kumjifmiiller, De Anastasio 
Sinaita, Wirceburgi a. 1865, et recensiouem Steitzii, Jahrbucher 
fur Deutsche Theologie, vol. 13, p. 526 — 532. 
Anast: Anastasius Sinaita, monasterii in Sinai monte monachus, for- 
tasse etiam Antiochiae archiepisco^^us vel patriarcha, scrijjsit inter 
annos 67 7 et 686; saepe cum aliis eiusdem nominis permutatus 
est ; vide supra ad Anast '"^'^'. 

hodeg: bdriyoG vel dux viae adversus Acephalos, Severianos, et 

Theodotianos, unam tantum in Christo naturam admittentes; 

editus Graece et Latine a Gretsero, Ingolstadii a. 1606, 

et apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 89, coll. 35 — 310. 

quae vel quaest: quaestiones et responsiones 154 de variis argu- 

mentis in S. Scripturam; editae Graece et Latine a Gretsero, 

Ingolstadii a. 1617; Latine in Bibliotheca patrmn Lugdu- 

nensi, vol.19, 23.808seq.; Graece et Latine apud Mignium, 

Patrol. Gr. vol.89, coll. 311 — 824. Tiscliendorfius exscripsit 

fragmentum ex codice Coislinensi, Anecdota sacra et profana^ 

Lipsiae a. 1855, p. 120s. Vide quoque librum !Maii : Scrij)- 

torum veterum iiova collectio, Romae a. 1 825, vol. 1, j). 369 — 

376 et MPG. vol. 89, colL 825—1202. 

Anastas ^^'^'^^ : Anastasius monasterii S. Euthymii in Palaestina abbas, 

claruit a. 749 (alii dicunt a. 875). Librum contra ludaeos ei ad- 

scriptum ediderunt Cauisius, Lectiones antiquae, torn. 3, pars 1, 

p. 123, edit. nov. torn. 2, pars 3, p. 9 — iS, Mains, Scriptorum veterum 

nova collectio, voL 7 (a. 1833), p. 207 — 244, Mignius, Pa^ro/. 

Gr. vol.89, coll. 1203 — 1288. Fabricius nolit librum Anastasii 

huius esse, quod scriptor diserte dicit jjIus octingentos annos 

defluxisse a deletis Hierosolymis. 

And: Andreas Caesareae episcopus, saeculi fortasse quinti exeuntis, cuius 

liber EQfirjnia da rrjv 'Anoxcckv^piv primus commentarius 

Graecus in Apocalypsim videtur fuisse. Hunc commentarium edidit 

Fridericus Sylburgius , supplementum editionis commentarii 

Chrysostomi in epistulas Paulinas [Heidelbergae] anno 1596, fol., 

et Mignius, Patrol. Gr. vol. 106, coll. (199) 207—486, repetitum 



1160 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

ex Sylburgio. De Andrea et de commentarii codicibus cf Franciscus 
Delitzsch, Handschriftliche Ftmde, Lipsiae a. 1861, fasc. 1, p. 10, 
Lipsiae a. 1862, fasc. 2, p. 29 — 44; — Rettigius, „Die Zeugnisse 
des Andreas und Arethas ..." in actis Theologische Studien und 
Kritiken, Hamburg! a. 1831, p. 734; — v. cl. Welte, sub voce 
„Andreas" in fascicule supplementario lexici ecclesiastic!. 
a: codex Augustanus, nunc Monacensis Graec. 544, saec. XIV, 

cuius lectiones apud Sylburgium in ajipendice aduotantur; 

cf Delitzsch. 2, p. 31 — 34. 
bav: codex Bavaricus, nunc Monacensis Graec. 23, saec. XVI, 

apud Sylburgium; cf Delitzsch. 2, p. 38.39. 
c: codex Coislinianus 224, saec.X, quem Tischendorfius ipse con- 

tulit. Cramerus hoc codice in edenda catena usus est, textum 

autem optimum fere totum neglexit ; cf Delitzsch. 2, p. 40 — 42. 
p: codex Palatinus, nunc Vaticanus 346, saec. XV, ex quo editio 

Sylburgii hausta est; cf Delitzsch. 2, p. 29.43.44. 
Tischendorfius anno 1859 codicem alium Andreae, saec. XV, 

Petropolim detulit, Notitia etc, Lipsiae a. 1860, p. 60, num. 7. 
And "^ vel ""®': Andreas, natu Damascenus, monachus Hierosolymi- 
tanus, archiepiscopus Cretensis, floruit anno circiter 850 (alii 
volunt 635 — 680). Opera eius edidit Combefisius, Parisiis a. 1644, 
fol. Tischendorfius eum laudat ex Gallandio, vol. 13, p. 93 — 184. 
Mignius opera eius edidit. Patrol. Gr. vol.97, coll. (789) 805 — 
1444. De aetate eius vide Oudini argimienta, vol. 1, coll. 174 — 
188, et V. cl. Edmundi Venables coniecturam apud Smith and 
Wace, vol. 1, p. 111.112. 
Anonym ^"s vel august, gg^ anonymi expositio in Apocalypsim, in 
Augustini operibus, edit. Benedictin. Parisiis 1700, vol. 3, 
part. 2, append, p. 143; ed. Paris, alt. a. 1837, vol. 3, pars 2, 
coll. 3107 — 3160, apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 3, pars 2, coll. 
2417—2452. 
Anonym ^*p^: anonymi tractatus ad Novatianum haereticum (cir. A. 
D. 255): quod lapsis spes veniae non est deneganda; apud Gallan- 
dium, vol.3, p. 371 — 376, apud Mignium, Patrol. Lat. vol.3, 
coll. (1203) 1205—18. 
Ansb vel Ansbert: Ambrosius Ansbertus (Ansebertus, Autbertus, 
Autpertus, Amalbertus) episcopus Augustodunensis post medium 
saeculum octavum, cui adscriptus est commentarium in Apo- 
calypsim, in appendice voluminis alterius editionis Parisini vel 
Benedictini operum Ambrosii Mediolanensis , coll. (497) 499 — 
590, et apud Mignium, PL, vol. 17, coll. (763) 765—970. Ipse 
auctor vero se Berengandus nominat. 



2. SCRIPTORES: AND— APOLL. 1161 

Antio vel Antioch : Antiochns S. Sabae monasterii mouachus claruit 
anno 614. 

hom: 7iavSiy.Ti]0 rfja ayiaa yQMfiJG; liber ex 130 homiliis; 
apud Fronto-Ducaeum, Bibliotheca veterum patrum, Parisiis 
a. 1624, vol. 1, p. 1019 — 1252, apud Miguium, Patrol. Gr. 
vol.89, coll. (1411) 1415—1856. 

Antitact: Antitactae, nomen a Clemente Alexandriuo haereticis pEiucis 
datum; vide Smith and Wace, vol. 1, p. 123.124. 

Ant vel Anto vel Anton: Antonius Melissa (nomen Melissae est nisi fallor 
re A'era titulus libri eius) incerti saeculi (Cavius a. circ. 1140; Oudinus 
saec. VIII ; cf Grasse, Allgemeine Literdrgeschichte, Dresd. et Lips., 
vol.2, parsl, p. 235f). Tischendorfius citat Antonium ut videtur 
ex editione Gesneri, Turici a. 1546, et ex Wetstenio qui editione 
Antonii et Maximi (Confessoris) , unde „ Anton et Maxim", usus 
est, quae Stobaeo anni 1609 subiuncta est. Utraque citatio 
numerum non i^aginae sed „sermonis" dat. 

Apell : Apelles Gnosticus Marcionis discipulus claruit Alexandriae 
anno 188. Apud Hippolytum, vide HippP''". 

Aphraates: lacobus Aphraates (Aphrahat, Farhad) episcopus in mon- 
asterio Mar Matthaei prope Mossul scripsit inter annos 337 
et 345 et postea sine dubio. Homiliae eius exstant Syriace. 
Homilies of Aphraates, Syriace edidit Guilelmus Wright, Londinii 
anno 1869. Versio anglica adhuc desideratur. Ex his viginti duo 
homiliis exstant undeviginti Armenice sub nomine lacobi Nisibeni, 
quas N. Antonellius , Romae a. 1756, edidit, Gallandius vero, 
vol.5, pp. I — CLXIV, iterum typis mandavit. Has laudat Tischen- 
dorfius sub nomine lac"'^'''. Cf v. cl. Schonfelder, ,,Aus und iiber 
Aphraates" in actis Theologische Quartalschrift , Tubingae vol.6, 
pp. 195 — 206. v. cl. Gustavus Bickell, Ausgewahlte Schriften 
der syrischen Kirchenviiter \_Bihliothek der Kirchenvdter], 
Kempteniaea. 1874, pp.7 — 151;cfv.cl.GeorgiusBert, .4p/(raAai's, 
des persischen Weisen, Homilien. Aus dem Syrischen ilhersetzt 
und erldutert [Gebhardt. et Harnack. Texte und Untersuchimgen. 
Ill, 3.4], Lipsiae a. 1888. 

Apollin: Apollinarius nomen diiorum theologorum, patris Alexandriae 
nati saccule quarto ineunte, post annum 335 presbyteri Laodi- 
censis, filii episcopi Laodicensis, deinde haeretici, qui anno cir- 
citer 392 sujaremvim diem obiit. Filius metaphrasim psalmorum 
scripsit. Laudatur ex catenis. 

ps: metaphrasis psalmorum ; apud Gallandium , vol. 5, p. 357 — 
457, apud Mignium, Patrol. Gr. vol.33, coll. (1309) 1313 
— 1538. 



1162 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

ApoUon : Apollonius ignotae patriae scripsit fortasse anno circiter 210 
librum contra Cataphrygas. Testimonium eius de apocalyi^si lo- 
hannis offert Eusebius, Historia ecclesiaslica, lib. 5, cap. 18, par. 14 ; 
vide etiam Gallandium, vol. 2, p. 199. 200, et Mignium, Patrol. Gr. 
vol.5, coll. (1375)1381 — 138G. 

App: incertus sum utrum a Tisehendorfio laudatus sit Apouius vel 
Apponius, seriptor Latinus qui saeculo sexto medio vel septimo 
exeunte floruit et commentarium in Cantica Canticorum scripsit 
in quo multae citationes ex Novo Testamento inveniuntur ; Biblio- 
theca maxima j)atrum , Lugduni a. 1677, vol. 14, p. 98ss libros 
1 — 6 praebet, quibus Maius, Spicilegium Momanum, Romae 
1841, vol. 5, p. 1 — 85, libros 7 — 9 dimid addit. Cf etiam Grasse, 
AUgemeine Literdrgeschichte, vol. 2, j). 257. 

Apring : Apringius vel Aprigius , Pace lulia in Hispania ei^iscopus, qui 
claruit anno circiter 540, scripsit commentarium in Apocalypsim. 
Huius commentarii habuit I. L. Moshemius exemplar manu ex 
codice Hafniensi jiosthac incendio consumpto exscriptum, quo exem- 
plari usus est I. A. Bengelius in libro Fundamentum criseos 
Apocalypseos, unde ut videtur Griesbachius et Scholzius lectiones 
bauserunt. Tischendorfius in editione septima Apringium semel 
e Griesbaehio laudat. Codex multum interpolatus nihil nisi 
lectiones HisjiaQas Apocalypseos Latinae praebet neque Apringii 
auctoritate uti potest, ut docet ipse Bengelius; vide Bengelium, 
Fundamentum criseos Apocalypseos, XIV et XXII, 3, Apparatus 
criticus ad Novum Testamentum, ed. 2 a P. D. Burkio, Tubingae 
a. 1763, p. 494 et 501. 

Arat: Arator, Ligusticus, post annum 541 subdiaconus Romae, anno 
circiter 544 historiae apostolicae ex Luca expressae libros duos 
carmine heroico scripsit; apud Gallandium, vol.12, p. 93 — 115 
(116), apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 68, coll. 81—252. 

Archel: Archelaus, Chascarorum urbis in Mesopotamia episcopus, 

claruit anno circiter 278; apud Gallandium, vol.3, p. 563 — 610, 

apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 10, coll. (1405) 1429—1528. 

disp : disputatio liabita in Chascar civitate Mesopotamiae adversus 

Manetem; ediderunt Latine Zacagnius in suis Collectaneis 

monumentorum veierum, Romae anno 1698, et Fabricius in 

operibus Hippolyti, anno 1718. Routh, Pell. Sacrae, vol. 5, 

ed. 2 (Oxon. 1 848), p. 3—206. 

Are vel Areth vel Aretlia: Arethas archiepiscoiJus Caesariensis claruit 
anno circiter 900 (cf I. C. T. de Otto, „Ueber das Zeitalter des 
Erzbischofs Arethas" in actis Zeitschrift fur wissenschaftUche 
Tkeologie, XXI, Lipsiae a. 1878, pp. 539.540, v. cl. Adolfus 



2. SCRIPTORES: APOLL— ATH. 1163 

Harnackius in libro, Texte und Untersuchungen, Lipsiae, a. 1883, 
vol. 1, pars 1.2, p. 36 — 46, et v. cl. Oscarus de Gebhardt, 
ibidem, pars3, p. 154 — 196), catenam in Apocalypsim composuit, 
plurimis ex Andrea Caesareensi haustis. Exstat apud Cramerum, 
Catenae vol. 8 (Oxonii a. 1840), p. 171 — 582, ad cuius editioneni 
textum coutulit et emendavit Mignius, Patrol. Gr. vol. 106, coll. 
(485)493—783. 

cod. barocc : codex Barocciauus a Craniero editus. 
morell: editio a Morellio curata, post opera Oecumenii, Parisiis 
anno 1 031, sine dubio ex editione Verouensi addita versione 
Latina. 
veron : editio Veronensis ad calcem Catenae Oecumenii, anno 1532. 

Ari: Arius presbyter Alexandrinus claruit inde ab anno 315, mortuus 
anno 336, Arianismi pater. Apud Epiplianium, Panaria, haer. 
48 et 49 (68 et 69), ed. Oehler. Berolini a. 1860, vol. 1, part. 2, 
p. 568— 731. 

Arn weZArnob: Arnobius lunior, Gallus, presbyter, Semipelagianus, 
floruit anno fortasse 460. 

de trin : Arnobii . . . et Serajjionis, conflictus catholici cum Serapione 
de Deo trino et uno, 3LP.L. vol. 53, coll. (237) 239— 322. 

^sterius: e catenis laudatus, est Asterius saeculi quarti medii, Arianus, 
qui teste Hieronynio commentarios in i^salmos, in evaugelia, in 
epistula ad Roruauos scripsit. 

Ath: Athanasius, uatus Alexandriae anno circiter 296, eijiscojius 
Alexandrinus anno 328 (alii 326) constitutus est; quater exsul, 
anno 373 supreniuni diem obiit. Opera eius tomis duobus in tria 
volumina divisis, ediderunt monaclii Benedictini ordinis S. Mauri, 
Parisiis anno 1698, quibus in Montetklconii lil^ro Collectio nova 
patrum et aliis libris magnum supplementum accrevit; deinde 
omnia recusa sunt Patavii anno 1777. Usus est Tischendorfius 
editione Pataviensi, cuius paginae infra singulis titulis adduntur. 
Fragmenta exstant apud Gallandium, vol. 5, p. 159 — 241, apud 
Mignium, P. G. voll. 25—28. 
contra Apollinarium libri duo , Apolliuario niortuo, anno fortasse 

372 scripti (vol. 1, p. 735 — 762). 
ep. ad Castor: vide Pseudo-Ath 
ep. adDracont: epistula ad Dracontium, anno circiter 354 scripta 

(vol. 1, p. 207—211). 
epist festal: epistulae festales {ioQTaarixai ) , quarum fragmenta 
exstant apud Cosmam Indicopleustem, Topographia Christiana, 
lib. 10, p. 316 — 319; vide Athanasii opera edit. Patav. 
vol.3, p. 78 — 81, et Gallandium, vol.5, p.217 — 219. 



1164 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Epistulae hae editae sunt Syriace aGuilelmo Curetonio: The 

festal letters of Athanasius , Londinii anno 1848; editio Ger- 

manica a v. cl. F. Larsovio curata : Die Festbriefe des heiligen 

Athanasius, Lipsiae et Gottingae anno 1852; Syriace et 

Latine apud Malum, iVoi>« ^9air?i»i, bibliotheca, vol. 6 (Romae 

1853), p. 1—168. 
frag "''' : fragmentum vel In Lucae evangellum commentariorum 

exceri^ta apud Malum Nov. patr. bibl. vol. 2 (Romae 1844), 

p. 566—584. 
luc: fragmenta commentariorum in Lucam ex catenls (vol. .3, 

p. 32— 36). 
ps : expositiones in psalmos, quorum textul in edltione Patavlensi 

vulgato Tischendorfius parvam fidem habuit (vol. 1, p. 801 

—1002). 
tri : liber de trinitate et spiritu sancto, antea Vigilio Tapsensi ad- 

scriptus, circa annum 365 scriptus (vol.1, p. 773 — 783). 

Latine tantum; vix Athanasii est. 
virg: vide Pseudo-Ath; est fortasse opus genuinum. 
Athenag: Athenagoras philosophus Atheniensis claruit circa annum 
177. In Bibliotheca veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol. 1, 
p. 50 — 104; apud [Prud. Maranum] , lustini opera, Parisiis 
a, 1742; Gallandium, vol. 2, p. 1 — 58; I. C. T. Ottonem, lenae 
anno 1857. Cf v. cl. Eduardus Schwartz, Athenagorae libellus 
pro Christianis. Oratio de resitrrectione cadaverum [Gebhardt. 
et Harnack. Texte und (Inter suchung en IV, 2], Lipsiae a. 1891; 
cf v. cl. Adolfus Harnack, Die Ueberlieferung der griechischen 
Apologeten des 2. lahrhunderts . . . [Te.rte ti)id Untersuchungen. 
I, 1.2'], Lipsiae a. 1882 [1883]. Mignius, Patrol. Gr. vol. 6, 
coll. 890—1024. 

leg vel lega: legatio sive supplicatio jjro Christianis; 
res: de resurrectione mortuorum. 
auct de bapt: vide Ps-Bas 

auct ''"P^ ™"t : auctor libri de duplici martyrio ad Fortunatum, inter 
Cypriani opera editi apud Hartelium, Cypriani opera, Vindobonae 
anno 1871, pars 3, p. 220 — 247, et Mignium, Patrol. Lett. vol. 4, 
coll. 881—906. 
auct mans: auctor tractatus de XLII mansionibus filiorum Israel, sae- 
culi fortasse octavi ineuntis (cf Sabatarius, vol. 1, p. LXII), in 
Ambrosii operum editione Benedictina, vol.2, append, coll. 1 
— 20; et apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 17, coll. 9 — 40. 
auct °°^^' : vide ante anonym laps 
auctor prologi galeati in epistulas catholicas Pseudo-Hieronymiani, 



2. SCEIPTOEES: ATH— AUG. 1165 

saeculi saltern sexti, ci Ranke, Cod. Fuldensis, p. 399, et cf supra, 
vol.2, p. 338 sub lIoli5,7; Hieronymi opera, ed. Vallarsius, 
vol. 10, p. 1057. Exstat in codice r saeculi sexti vel septimi, cf 
Zieglerus, Italafragmente, p. 4ss. 5G. 
auct sing eler vel cleri vel cleric : auctor libri de singularitate cleri- 
corum ; apud Hartelium , Cypriani opera , pars 3 [ Corpus scrip- 
torum ecclesiasticorum Latinorum, vol.3, pars 3, append.], Vindo- 
bonae a. 1871, p. 173 — 220 (de auctoris aetate vide ibidem 
p. LXIV), et Mignium, Patrol. Lat. vol. i, coll. 835 — 870; in 
0pp. Aug. 6,625—034. 
auctor Siieculi: vide supra, p. 961, cod. m, et Weihrichii librum. 
auct voc (vel voca vel vocat) gen vel gent: de vocatione omnium gen- 
tium libri duo, ojius anonymum anno circiter 440 exaratum, 
saepe falso Prosper© Aquitano adscriptum; apud Mignium, Patrol. 
Lat. vol. 17, coll. 1073—1152; de auctore cf coll. 639—648; ex 
incuria ut videtur prodiit hoc ojius iterum apud Mignium, vol.51, 
coll. 639— 722. 
Aug: Aiirelius Augustinus ejuscopus Hii>ponensis , natus anno 354, 
obiit anno 430. Opera eius ediderunt monacbi Benedictini ordinis 
S.Mauri, Parisiis a. 1679 — 1701, 11 voll. fol.; huius editionis 
volumina ad titulos singulos adposui; — editio Parisina altera, 
emendata et aucta, Paris, a. 1836 — 1839, 11 tomi in 17 partt. 
Prodierunt ap. Mign., Patrol, ioi. vol. 32 — 46 etsuppl. vol. 47. 
act fel {vel felic) vel act fel manich : de actis cum Felice Mauichaeo, 

libri duo (vol. 8). 
adim vel adima vel adimant: contra Adimautum Manicbaei disci- 
pulum, liber unus (vol. 8). Cf v. cl. losephus Zycha, Corpus 
scriptorxtm ecclesiasticorum, Yindobonae, vol.25. 
ad douat post coll: ad Donatistas post collationem, liber unus 

(vol. 9). 
ad simi^li : de diversis quaestionibus ad Simplicianum , libri duo 

(vol. 6). 
advers leg vel adversar legis : contra adversarium legis et projihe- 

tarum, libri duo (vol. 8). 
bon coniug: de bono coniugali, liber unus (vol.6). 
bon vidui vel viduit: de bono viduitatis, liber unus (vol. 6). 
civ ■ve/civit: de civitate Dei, libri viginti duo (vol.7). Edidit 
V. cl. B. Dombartus, Lipsiae a. 1863. 

coll earth: gesta collationis Carthaginensis (a. 411) inter Catholi- 
cos et Donatistas, § 242, Collat. diei. Hi. apud Optatum de 
schismate Donatistarum lib. vii. ed. Dupinus, Antverpiae 
a. 1702, p.312. Tischendorfius laudat ex Sabatario. Invenies 



1166 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

haec in editione Bened. prima, vol.9, App. col. 63 D; Bened. 

sec. vol.9, App. col. 1163 A; Mignii, vol. 43, col. 833. 
coni vel confess: confessionum libri tredecim (vol. 1). 
coniug adult: de coniugiis adulterinis, libri duo (vol. 6). 
cons vel consens : de consensu evangelistarum, libri quattuor (vol. 3, 

part. 2). 
cont adim : vide adim 
contin : de continentia, liber unus (vol. 6). 
contr crescon : vide crescon 
contr ep mani vel manich : contra epistulam Manichaei quani vo- 

cant fundamentiim, liber unus (vol. 8). 
cont 2 ep pelag: contra duas epistulas Pelagianorum ad Boni- 

facium, libri quattuor (fol. 10). 
contr faust : contra Faustum Manichaeum , libri triginta tres 

(vol.8). 
contr iulian : contra lulianum haeresis Pelagianae defensorem, 

libri sex (vol. 10). 
contr litt petil : contra litteras Petiliani Donatistae Cirtensis epi- 

scopi, libri tres (vol. 9). 
cont maxim : contra Maximinum haereticum , Arianorum episco- 

pum, libri duo (vol. 8). 
cont mendac: contra mendacium, liber unus (vol. 6). 
cont parm vel cont ep parmen : contra epistulam Parmeniani, libri 

tres (vol. 9). 
corr et gr vel gra: de correptione et gratia ad Valentinum etcum 

illo monachos Adrumetinos (vol. 10). 
crescon : contra Cresconium granimaticum partis Donati , libri 

quattuor (vol. 9). 
de agone Christiano, liber unus (vol. 6). 
de civ dei: vide civ 
de octo quaest Dulcetii : de octo Dulcetii quaestionibus, liber unus 

(vol. 6). 
deut vel deuter: quaestiones in Deuteronomium (vol. 3, part. 1, 

col. 41 5 f.). 
de verb domini: sermones de verbis domini. Veri simile est 

Tischendorfium omnia de verbis domini e Wetstenio hausisse, 

qui editione Basileana anni 1569 usus est, ubi in unum con- 

lecti sunt hi sermones, vol. 10, coll. 5 — 247. In editione 

Benedictina dispertiti sunt in genuinos, dubios, spurios, et 

cum aliis coniuncti. Cf ,,Sermonum ordo vetus," Sermones 

1 — 65 ,,de verbis Domini" editioni Benedictinae primae 

praefixus; cf Sermonum index post praefationem vol. 5 ed. 



2. SCEIPTOEES: AUGUSTINUS. 1167 

Ben. — cf etiam in editione Benedictina secunda, vol. 5, 
pars 2, append. ,,Sermonum ordo novus" etc. (1.) „Sermones 
de scripturis," passim, e. g. serm. liv. Ixi. Ixix; — (2.) 
„Sermones dubii," serm. ccclxvii; — (3.) Apiyendix, „Ser- 
mones de scripturis," serm. Ixxii. Ixxv, alii. 

de volunt dei : est „liber de praedestinatione et gratia qui intitu- 
latur de Voluntate Dei," cf Augustini Opera, edit. Basil, 
a. 1569, vol. 7, coll. 1208—1221 ; ed. Bened. prima, vol. 10, 
Append, coll. 49—60; ed. Bened. secunda, vol. 10, pars 2, 
Append., pars prima, coll. 2269 — 2284; Mignius, Patrol. 
Lat. vol. 45, coll. 1665 — 1678. Tischendorfius laudat sine 
dubio exWetstenio (cf Rom 5,12 9,19); in editionibus Bene- 
dictinis titulus „de Voluntate Dei" desideratur. 

div quaes vel div quaest 1 simplic: de diversis quaestionibus ad 
Simplicianum, libri duo (vol. 6). 

doct {vel doctr) chr vel doctri chri: de doctrina Cliristiana, libri 
quattuor (vol. 3, part. 1). 

donat vel donatist: de baptismo contra Donatistas, libri septem 
(vol. 9). 

enchir ad Laiirent: enchiridion ad Laurentium sive de fide, spe, 
et charitate, liber unus (vol. 6). 

ep vel epist: epistulae (vol. 2). 

ep 149 ad paulin: epistula 149 ad Paulinum (vol.2). 

ep parme vel parmen : vide cont parm 

exod vel exod quaest: quaestiones in Exodum (vol. 3, part. 1). 

fid et oper: de fide et operibus, liber unus (vol. 6). 

fortun: acta sen disputatio contra Fortuuatum Manichaeuni, liber 
unus anno 392 scriptus (vol. 8). Cf Zycha (ut ad adim). 

gal vel galat: expositio epistulae ad Galatas, liber unus (vol.3, 
part. 2). 

gen vel genes ad litt: de Genesi ad litteram, libri duodecim (vol. 3, 
part. 1). 

gest pelag: de gestis Pelagii ad Aurelium, liber unus (vol. 10). 

gra vel grat et lib : de gratia et libero arbitrio ad Valentinum , et 
cum illo monachos Adrumetinos, liber unus (vol. 10). 

ioh vel ioh ev vel ioh tract: in lohannis evangelium, tractatus 
CXXIV (vol.3, part. 2, coll. 207—602 [1 Ioh— 656]). 

iudic vel iudic quaest: quaestiones in indices (vol. 3, part. 1). 

iulian: vide contr iulian 

leg et proph : contra adversarium legis et prophetarura, libri duo 
(vol. 8). 

litt petil: vide contr litt petil 



1168 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

maximin: vide contr maxim 

mendac: contra meudacium, liber unus (vol. G). 

mor eccl : de moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichae- 

orum, libri duo (vol. 1). 
mor mani vel mauicli : vide mor eccl 

nat boni: de natura boni contra Manichaeos, liber unus (vol.8;, 
nat et gra : de natura et gratia contra Pelagium ad Timasium et 

lacobum, liber unus (vol. 10). 
nupt et cone: de nuptiis et concujiiscentia ad Yalerium, libri duo 

(vol. 10). 
op imp vel op imp contr lulian : contra secuudam luliani resjion- 

sionem, imperfectum opus sex libros complectens (^vol. 10). 
op mon: de of)ere monachorum, liber unus (vol. 6). 
pecc merit: de peccatorum meritis et remissione, et de baptismo 

parvulorum ad Marcellinum, libri tres (vol. 10). 
praed ss : de praedestinatione sanctorum ad Prosperum et Hilari- 

um, liber unus (vol. 10). 
ps: enarrationes in Psalmos (vol.4). 
qu vel quaest: vide quaest et cf liber v. cl. losephi Langen (ut 

supra, p. 1157, Ambrst). 
qu ^^ levit: quaestiones in Leviticum (vol. 3, part. 1). 
quaest evv yeZ evang t'eZ evgg: quaestionum evaugeliorum , libri 

duo (vol. 3, part. 2). 
quaest genes: quaestiones in Genesim (vol.3, part. 1). 
rom: epistulae ad Romanos inchoata expositio (vol.3, part. 2, 

col. 673 seqq). Haec laiidatur ad 1 lo 1,3. 
: ad Ro5,16 est (vol. 3, col. 660d) exiwsitio quarundam pro- 

positionum ex epistula ad Romanos, caj). XXIX. 
serm: sermones (vol. 5). 
serm dom: de sermone Domini in monte secundum Matthaeum, 

libri duo (vol. 3, jmrt. 2). 
spi vel spir et litt: de spiritu et littera ad Marcellinum, liber unus 

(vol. 10). 
tract: in epistulam lohannis ad Partlios, tractatus decem (vol. 3, 

part. 2). 
tri: de trinitate, libri quindecim (vol.8). 
unit iJC^ unit eccl: ad Catholicos epistula contra Donatistas, vulgo 

de unitate ecclesiae, liber unus (vol. 9). 
util cred: de utilitate credendi, ad Honoratum, liber unus (vol. 8). 
iitilit ieiun: de utilitate ieiunii, tractatus unus (vol. G). 
vera relig: de vera religione, liber unus (vol. 1). 
virgin : de sancta virginitate, liber unus (vol. 6). 



2. SCRIPTORES: AUG — BAS. 1169 

Avit : Alcimus Ecdicius Avitus, archiepiscopus Vieunensis, natiis anno 
circiter 450, mortuus est anuo 523(526?). Cf v. cl. Henricus 
Denkinger, Alcimus Ecdicius Avitus . . . Genevae a. 1890. Apud 
Gallaudium, vol. 10, p. 697 — 800; Mignium, Patrol. Lat. vol. 59, 
coll. 323 — 398; v. cl. Eudolfum Peiper, Al. Ecd. Aviti . . . opera 
[3fonumenta Genaaniae historica. VI, 3], Berolini a. 1883. 



B. 

Bar Hebraeus : Gregorius Bar Hebraeus sive Abulpharagius, auuo 122G 
Melitinae in Mesopotamia natiis est filius Aaron medici, unde 
cognomen Bar Hebraei accepit. ,, Annum aetatis vicesimum agens, 
Gubae in Mesoijotamia ab Ignatio Syrornm lacobitarnm patriarclia, 
episcopus consecratur, et paulo post ad ecclesiam Lacabenae prope 
urbem Melitinam, mox ad episcopatum Aleppi in Syria trauslatus, 
ab altero Ignatio lacobitarum patriarcha obtinuit dignitatem 
Maphriani, sen Primatus Orientis, hoc est Chaldaeae, et Assyriae, 
nee non extremariim Mesopotamiae partium, quae Antiochenae 
lacobitarum sedi obediunt." Mortuus est die 30 lulii a. 1286. 
Monoiihysiticae sectae addictus fuit. De operibus eius cf Steph. 
Evod. Asseraani, Biblioth. Medic. Laurent, et Palatin. codd. 3ISS. 
orient, catal. Florentiae a. 1742, p. 101 — 112 ; apud Assemanum, 
vol.2, p. 244b— 321 [463a]. 

barn vel barnab: Barnabae ejiistula inter annus 7 1 — 132 scripta. Apud 
Dresselium: Patrum apostolicorum opera, ed. 2 , Lipsiae anno 
1863. Vide hodie Gebhardtium, Harnackium, Zahnium , Patriun 
apostolicorum opera, fasc. 1, pars 2, ed. 2, Lipsiae 1878. 

bars vel barsa vel barsalib: Dionysius (primum lacobus dictus) Barsa- 
libaeus, Syrus, lacobita, archiepiscopus Amedensis, mortuus est 
anno 1171 ; apud Assemanum, vol. 2, p. 156a — 211b; vide etiam 
ad lo 7,52 seq. ibidem, p. 53a. Cf v. cl. lohannes Gwynn, Herma- 
thena, Dublinii, vol. 6, p. 397—418 et vol. 7, p. 145. 

Basilid: Basilides, Gnosticorum sectae conditor, Alexandrinus, claruit 
Adriani tempore, annis 117 — 138, fortasse etiam Antonini Pii. 
Apud Epiphanium et Hippolytum, vide Epiph et Hipp r''''. 

Bas: Basilius Magnus, episcopus Caesareensis, natus anno 329, mortuus 
anno 379. Operum eius editionem Benedictinam curavit lulianus 
Garnerius, Parisiis annis 1721—1730, 3 voll. fol. ; huius edi- 
tionem volumina ad titulos singulos adposui. 

bapt vel auct de bapt: vide Ps-Bas (vol. 2, append, p. 624 — 673). 
constitt: constitutiones monasticae (vol.2, p. 533 — 582). 
ep vel epp: epistulae (vol. 3, p. 69 — 467). 
TiscHENDORF, N. T. ed.8. 75C 



1170 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

ep ad Amphil: epistula ad Amphilochium , ad Mt 24,36 laiidata, 

est epistula 236, ante citata. 
eth : ethica vide mor 
eiiiio vel eunom : libri quinque quibus Eunomii apologetieus ever- 

titur (vol. 1, p. 205—322). 
garn : est Garnerii editio ante laudata. 

hex vel hexa: homiliae novem in hexaemeron (vol. 1, p. 1 — 88). 
lib arb: sermo de libero arbitrio (vol. 2, append, p. 613 — 616). 
men vel mona vel monast: constitutiones monasticae (vol. 2, 

p. 533— 582). 
mor: moralia (vol. 2, p. 230—323). 

reg brev: regulae breviiis tractatae (vol. 2, p. 401 — 532). 
reg fus: regulae fusius tractatae (vol. 2, p. 32 7 — 401). 
regg: vide reg brev et reg fus 
spir vel de spir sanct: liber de spiritu sancto ad S. Amphilochium 

Iconii episcopum (vol. 3, p. 1 — 68). 
virg vel virgin: homilia sen epistula ad virginem lapsam (vol. 2, 

p. 740— 742). 
gag se lei sei M« seieu DC! seieuc . Basilius nietropolita Seleucensis, claruit 
anno 448; ajiud Mignium, Patrol. Gr. vol. 85, coll. 9 — 618. 
or vel orat: orationes; prodierunt Lugduni Batavorum a. 1596, 

duobus voluminibus; Latiue Claudio Dausqueio interprete 

Lugduni Batavorum a. 1604; in Bibliotheca patrum Colo- 

niensi, tom.V et Lugdunensi, tom.VIII, p. 428, a. 1677; 

Graeco-Latine, cura loannis Zonarae, Parisiis a. 1622, fol. ad 

calcem Gregorii Thaumaturgi; ad Act 2,47 laudantur caput 

et pagina. 
Bed vel Bede: Baeda Venerabilis, Anglicus, natus anno 672, mortuus 
est anno 785. Opera eius ediderunt Basilius Johannes Herold 
Basileae a. 1563 tomis octo (Coloniae Agrijipinae a. 1688 tomis 
octo), et I. A. Gilesius, Londinii anno 1843 duodecim volum- 
inibus, et Mignius, Patrologia Latina, voll. 90 — 95; editionem 
a Mayoro et Lumbeio editam non vidi. 
retr vel retra vel retract: retractationes et quaestiones in acta 

apostolorum. 
Bryennius: losephus Bryennius, Constantinopolitanus, monachus, 
claruit anno 1420. 
orationes duodeviginti de divinissima Trinitate. 



c. 

Caelest: Caelestinus episcopus Bomanus annis422 — (Cavius 423)432. 
Apud Gallandium, vol. 9, p. 285—346. 



2. SCRIPTORES: BAS — CASS. 1171 



ep ad synod Eph: epistula ad synodum Ephesinam auno 431 ha- 
bitam. Apud Gallandium, vol. 9, p. 324—327. 

Oaes vel Caesar: Caesario Nazianzeno, Gregorii Nazianzeui fratri, 
nato anno circiter 330, mortuo anno 368, sine causa tribuerant 
editores dialogos qui sequuntur. 

dial : dialogi quattuor quibus coutinentui- explicationes quarundam 
quaestionum de rebus gravibus. Apud Frontonem-Ducaeum, 
Bihliotheca veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol.1, p. 545 
— 724; et apud Gallandium, vol. 6, p. 3 — 152; et apud 
Migniiini, Patrol. Gr. vol.38, coll. 851— 1 190. 

Caius, vide infra Gains 

Callist: Callistus, primum Sabelli amicus, postbac haeresim sibi pro- 
priam coluit, si Hippolyto fidem liabeanius, episcopus Romanus 
annis 218—223. 
liipp: apud Hii^polytum (vide Hipp •''''') Callisti adversarium. 

Can vel canon "-p"^': cauones apostolici. Apud Cotelerium, Patrum 
qui temporibus apostolicis floruerunt opera, (Parisiis 1672) ed. 
Clericus, Antverpiae a. 1698, vol. 1, p. 424 — 478; vide etiam 
vol.2, append, p. 1 — 182; Gallandium, vol. 3, p. 23 7 — 248; 
edidit Herm. Theod. Brunsius, quem Tischendorfius secutus est, 
Canoiies apostolorum et concilioriim veterum selecti (titulum 
habet etiam Bihliotheca ecclesiastica, vol. 1, item Can. ap. et cone, 
saeculorum IV. V. VI. VII.), Berolini, a. 1839, pars 1, p. 1 — 13. 

canon ™"''''' : fragmentum Muratorianum saeculi secundi (alii saeculi 
tertii) in quo canon quidam qui dicitur Novi Testamenti librorum 
expouitur. Apud Gallandium, vol. 2, i). 208; apud Routhium, 
vol.1, p. 989 — 434. Edidit Samuel Prideaux Tregellesius, Oxonii 
anno 1867, v. cl. B. F. Westcottus, A general survey of the history 
of the canon of the New Testament, ed. 5, Cantabrigiae et Londinii 
a. 1881, pp. 211—220 et 521 — 538, v. cl. Adolfus Harnackius 
Zeitschrift fur Kirchengeschichte (1879), vol.3, p. 595.596; cf 
disquisitionem eius in eodem volumine, p. 358 — 408. 

Capr: Capreolus episcopus Cartbaginiensis floruit anno 431. Apud 
Sirmondium, Opera varia, Parisiis a. 1696, vol.1, col. 333sq. ; 
apud Gallandium, vol. 9, p. 490 — 496 ; ajiud Mignium, Patrologia 
Latina, vol.53, coll. 843 — 858. Vide Ziegleri librum: Itala- 
fragmente der paulinischen Brief e, Marburgi a. 1876 , p. 26seqq. 

Carpoc: Carpocras, vel auctore Irenaeo Carpocrates, Gnosticus vel 
Pseudo-Gnosticus Alexandrinus saeculo secundo ineunte. Apud 
Epiphanium, Panaria, lib. 1, torn. 2, haer. 27. 

Cass: lohannes Cassianus natu Gallus, parentibus Romanis, Orientem 
ante annum 385 visit, mortuus est anno circiter 435. Opera 

75* 



1172 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

omnia edidit denuo Alardus Gazaeus Francofurti anno 1722; 

iterum typis expressa est liaec editio in Slagna bibliotheca veterum 

patrum Coloniae Agrij^pinae a. 1618, torn. 5, Y>ars 2 et separatim 

Parisiis anno 1846. Apud Mignium, Pntr. Lat. voll. 49.50. Vide 

V. cl. Michaelem Petschenig, lokannis Cassiani oj)era. I. II. 

[Corpus scrr. eccl. Latt. voll. 17 et 13], Vindobonae a. 1888 et 1886. 

Cassiod: Magnus Aurelius Cassiodorius , Senator, Italus, natus anno 

circiter 480 (alii 470), praefectus, patricius, consul, denique 

abbas Squillacensis, mortuus est anno circiter 575 (alii 565). Vide 

Teuffelium: Geschichte der rmiischen Literatur, ed. 3, Lipsiae 

a. 1875, p. 1144. Apud Garetium, Pvotomagi a. 1679; Mignium, 

Patrol. Lat. vol.69, col. 421, usque ad finem voluminis 70. 

compl vel comiilex: complexiones de quibus scripsit: ,,post com- 

plexiones in epistulis apostolorum et actibus apostolorum et 

apocalypsi quas brevissimas exjilanationes decursas ad aman- 

tissimos orthographos discutiendos anno aetatis meae nona- 

gesimo tertio (circa annum 572) perveni". MafFaeus edidit 

Florentiae a. 1721, Samuel Chandler Rotterodami a. 1723. 

Apud Mignium, vol. 70, coll. 1321 — 1418. 

institut : liber de institutione divinarum litterarum, anno circiter 

544 scrijitus. Apud Mignium, vol.70, coll. 1105 — 1150. 
ro vel rom: vide compl 

ps: exi)ositioini)salterium. Apud Mignium, vol.70, coll. 8— 1056. 
nescio quid sibi velit numerus Cass ^^^ ad 1 Pe 1,3 ; apud Mignium 
est locus vol. 70, col. 1363 b. 
cat: est Crameri liber. Catenae Graecorum jiutriim in Novum Testa- 
mentum, Oxonii a. 1840, qui octo volumina complectitur, 8". 
Quoties cat sic simj^liciter ponitur, designatur catenae particula 
eaque ,,ad locum" ut dieitur scripta; quoties vero catena ex alio 
scripturae sacrae loco in testimonium vocatur, nomen libri in quo 
suum habet locum etiam indicatur. Exempli gratia cat eph in 
api^aratu ad 1 Co 3,17 invenimus. 
cat cord: Balthasar Corderius, Antverpianus e societate lesu, edidit 
librum : Catena p>0'trwm Graecorum in sanctum loannem ex anti- 
quissimo Graeco codice MS. nunc primum in lucem edita . . . Ant- 
verpiaea.1630. Vide quoque post, sub voce cat poss,titulumalterius 
catenae in Matthaeum. Wetstenius in ^jrolegomenis ad editionem 
suam Novi Testamenti Graeci, p. 79, dicit de Corderio: „videtur 
autem in textu exhibendo magis secutus codices typis editos quam 
lectionem MS. sui codicis". Latine tantum prodiit liber: Catena 
sexaginta guinque Graecorum patrum in s. Lucam ... a Baltha- 
sare Corderio, Antverjuae a. 1628. 



2. SCRIPTORES: CASSIOD — CHRYSOCEPH. 1173 

cat mosq: Victoris Antiocheui catena in Marcum, a C. F. Matthaeio, 
Mosquae a. 1775 edita, duobus voluminibiis comprehensa. 

cat mai : avvtiy(oyi] i^r]yi]Gtojv eia to y.ccTci ylovxilv ayiov svayysXiov, 
apud Maium, Scriptorum veterum nova collectio, Romae a. 1837, 
vol.9, p. 626— 724. 

cat nieepli: catena Xicephori, edita a Gregorio Ghikas, sub titulo 
2Iti()a h'oaxal ntvT^xovTu vjiofivrjucutaTwr fia Tt]r oxTctTfi/ov 
xtii Tu TcJj/ jiccaiksttSr 7]6ri nciwjov tvtioiG ix6oT)-iiaa x. r. ).. tv 
^hixpiH • cixpo^ , et oy in duobus voluminibus. 

cat oxon: vide cat 

cat poss : Petrus Possinus, e societate lesu, edidit catenam vel catenas 
in Matthaeum, Symbolarum in JIatthaeum tomus j^^i-or exhihens 
catenam . . . Tolosae a. 1616, tomus alter quo continetur catena 
patrum Graecorum triginta collectore Niceta episcopo Serrarum 
interprete Balthasare Corderio . . . Tolosae a. 1647 — et cate- 
nam in Marcum, Catena Graecorum patrum in evangelium secun- 
dum llarcum . . . Accessere collationes Graeci contextus [vide 
Caryophil infra in indice rer. et pers.] . . . Romae a. 16 73. 

cat vat: vide cat mai 

Cedren: Georgius Cedrenus monachus Graecus floruit anuo 1075, 
scripsit: Annales sive compendium historiarum ab orbe condito 
usque ad Isacii Comneni tempora annumque Christi 1057. Edidit 
hunclibruniGuilelmusXylander, Basileaea. 1566,deindeMignius, 
Patrol. Gr. voll. 121.122. 

Celsus: scripsit librum cilrj&rja loyoG dictum anno circiter 178; libri 
huius fragmenta inveniuntur apud Origenem, Contra Celsum; vide 
Keimium : Celsus' Wahres Wort, dlteste Streitschrift antiker Welt- 
anschauung etc. Turici a. 1873. 

Cereal: Cerealis Afer episcopus Castulensis claruit anuo 487. 

maximin: libellus contra Maximinum Arianum; in libro Anti- 
dotum contra diversas omnium fere saeculorum haereses, 
Basileae a. 1528, fol. 226a— 230a; ad Act4,25, fol. 228a; 
apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 58, pp. 755 — 768. 

Ohrom I'e^ Chroma: Chromatins episcopus Aquileiensis floruit anno 402. 
matth : tractatus octodecim in Matthaei evangelium ; ajjud Gallan- 
dium, vol.8, p. 331— 352. 

Chron : Chronicon ijaschale (jirius Alexandrinum dictum) ab auctore 
anonymo, qui anno 630 floruit, scriptum. Hoc ediderunt Carolus 
du Fresnius (Dueangius), Parisiis anno 1689, et Ludovicus Din- 
dorfius, Bonnae anno 1832, 2 voll. 

Chronic Alex: vide Chron 

Chrysocephal : vide Macar 



1174 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICLS. 

Chr vel Chiys: loannes Chrysostomiis natus Antiochiae anno circiter 
347, anno 381 diaconns Antiochenus constitutus, anno 386 presbyter 
Antioclienus , episcoims Constantinopolitanus inde ab anno 398 
usque ad annum 404, in exsilio mortuus est anno407. Ojierum eius 
ediderunt Henricus Savilius tomos octo, Etoniae anno 1612; 
Bernardus Montfauconius tomos tredecim, Parisiis anno 1718 — 
1738, ed. 2 [Garnerius], Parisiis a. 1835 — 1839; Mignius, tomos 
tredecim, Parisiis anno 1863, Patrol. Gr. voll. 47 — 64; liber de 
jDentecoste exstat apud Maium, Spicilegmm Romarmm, Eomae 
a. 1840, vol. 4, p. LXVIII — LXXVI; et commentarii in prover- 
bia fragmenta apud Maium , Nova patrwm bibliothecu , Eomae 
a. 1847, vol. 4, p. 153 — 201 seriei alterius. 
com: commentarii. 

gu vel gue: codex Gnelferbytanus saeculi sexti noudum editus. 
fi : homiliae Chrysostomi in Jlatthaeum , a Friderico Fieldio, 
Oxonii etLondinii anno 1839, 3 voll. 8° editae; edidit etiam 
V. cl. Fieldius homilias Chrysostomi in epistulas Pauli. 
horn: homiliae. 
mo vel mos vel mosc: codices Moscuenses a Matthaeio (vide supra, 

pp. 249.251) laudati. 
montf : editio Montfauconii ante laxulata. 
savil: editio Savilii ante laudata. 

Cinnam : loannes Cinnamus , grammaticus sen notarius Manuelis I. 
Comneni imperatoris, claruit anno 1160, serij)sit: Historiarum 
libros septem. Opus ediderunt Carolus du Fresnius (Ducangius), 
Parisiis anno 1670, et vir cl. A. Meinekius, Bonnae anno 183G. 

Claud ''°''^^: Claudius, falso Antissiodorensis vel Altissiodorensis vel 
Autissiodorensis (Auxerre) dictus, est Claudius episcopus Tauri- 
nensis, qui anno 820 claruit, scripsit commentarium in epistulam 
ad Galatas anno 816. Prodiit liber Parisiis anno 1542, 8°; et 
in 3Iagna bibliotheca veterum patrum, Coloniae Agrippinae 
a. 1618, vol. 9, p. 64 — 89; et ajrad Mignium, Patrologia 
Latina, vol. 104. Prologus catenae in Matthaeum prodiit apud 
Maium, Nova patrum bibliotheca, vol. 1, pp. 501 — 504; cf ,,prae- 
fatio ad cat. patr. in Mt" apud Maium, Spicilegmm Roinanum, 
vol. 4, pp. 301- — 305. Cf losephus Barber Lightfoot, Galatians, 
Londinii 1866, ed. 2 , p. 231 et Ludovicus Laville, Claude de 
Turin . . . Tolosae a. 1889, et v. cl. Bartholomaeus Eostaing, 
Essai sur Claude de Turin, Quintinopoli [S. Quentin] a. 1889. 

(1.) Clem ™ ^'^ '■'"": Clemens Eomanus. Hoc nomine indicantur epistu- 
lae, quas dicunt, duae ad Corinthios, altera fortasse anno circiter 95 
scripta, altera, quae verius homilia diceretur, fortasse inter annos 



2. SCRIPTORES: CHR — CLEM. 1175 

130 et 160 scripta, de quibus vide Gebhai-dtii et Harnackii librum : 
dementis Romani ad Corinthios quae dicuntur epistulae [Fair. app. 
optp. fasc. 1, part. 1], ed. 2, Lipsiae anuo 1876 et losephns Barberus 
Lightfoot, The apostolic fathers. Parti, Londinii a. 1890 volumini- 
bus duobus. Apud Cotelerium, Patrum qui temporibus apostolicis 
jloruermxt opera, (Parisiis a. 1672) ed. Clericus Antverpiae a. 1698, 
vol. 1, p. 125—188, ed. 2, Amstelodami a. 1724. Tischeudorfius 
iisus est editioue operum patrum apostolicorum Di'esseliana 
secunda, Lipsiae anno 1863 edita, et libro suo Appendix codicum 
celeberriviorum Sinaitici Vaticani Alexandrini, Lipsiae anno 1867. 
Oavendum est ne sigla Corl et Cor 2 (dementis epistulae) cum 
siglis 1 Co et 2 Co (Pauli epistulae) permutentur. 
martyrium: edidit Cotelerius, Patrum qui temporibus apostolicis 
flor^ierunt opera, (Parisiis a. 1672) ed. Clericus, Antverpiae 
a. 1698, vol.1, p. 804— 8ld. 
(2.) Clem: Clementina, quo nomine api^ellantur scripta saltem tria 
Ebionitica incertorum auctonim, ajnxd Cotelerium, Patrum qui 
temj^oribus apostolicis floruemnt opera (Parisiis a. 1672) ed. 
Clericus, Antverpiae a. 1698, vol. 1, p. 479 — 803. 
hom: homiliae viginti, ediderunt Dresselius, Gottingae a. 1853; 
Paulus de Lagarde, Berolini a. 1865; Gallandius, vol. 2, 
p. 605 — 770 (ante Dresselium nondum inventae erant lio- 
miliae undevicesimae pars ultima et homilia vicesima). 
recogu : recognitionum libri decern , sive actus Petri , fortasse 
inter annos 218 et 231 scripti vel sane multum aucti, quorum 
textus soli Latinus Rufini et Syriacus exstant. Apud Cotele- 
rium (ut supra) ; Gallandium, vol. 2, p. 209 — 336. Syriace 
edidit Paulus de Lagarde, Londinii anno 1861. 
epit: epitome, ex homiliis et recognitionibus, edita a Cotelerio; 
vide etiam Tischendorfium : A necdota sacra et prof ana, Lip- 
siae a. 1855, p. 77 — 93, ed. repet. a. 1861 ; ejiitomae duae 
prodieruut apud Dresselium, Lipsiae a. 1859 (ediditne La- • 
gardius epitomen anno 1865?). 
Interdum usus est Tischendorfius signis : Homil '=''^" Ps-Clem ^"'^ 
Recogn "='«" Homil epitom_ 

(3.) Clem: Titus Flavins Clemens Alexandrinus, Athenis natus, ex 
philosopho gentili factus Christianus, multas terras invisit, pres- 
byterus Alexandrinus et Pantaeni discipulus factus, denique 
Pantaeno suceessit scholae catecheticae Alexandrinae praeses anno 
circiter 189, i^ersecutionem fugiens anno 202 visit Hierosolymam, 
Antiochiam, Cappadociam, rediit Alexandrian! ubi inter annos 
212 — 220 supremum diem obiit. 



1176 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Opera edidenmt Petrus Victorinus, Florentiae a. 1550 (editio 
princeps); Graeco-Latine Fridericus Sylbiirgiiis , Heidelbergae 
a. 1592; Parisiis a. 1641; Coloniae a. 1688; lohannes Potterus, 
Oxonii a. 1715; Ginlelmus Dindorfiiis, Oxonii a. 1869, 4 voll. 

Usus est Tischendorfius editionibiis Sylburgi et Potteri, frag- 
menta etiam ex Gallandio haiisit, in primis autem lectiones Cle- 
meutis ex libro Griesbachii transtulit: Symholae criticae, vide 
ante, p. 247. 

eel vel eclog: ix tmv nooqrjTixiov ^xXoycci. 
stro vel Strom: twi' z«r« rrjr tc?.rjx)-fj^ (filoGoqi'ar yyioaTiy.wv 

vnofxvrifxnrwv GTQM^anTa. 
tlieodot: tx tmv SiodoTov y.al T^ff (H'cao/.i/ifja xaf.ovun'rjG ifi- 

duaxalica /.cth tovo Ovuln'Tirov yoovovo ^niTOfxai. 

int in Ind etc: interpretatio Latina commentariorum dementis 

in epistulam ludae elc, qui commentarii eius libri quem 

vTiOTvnojGftG dicimt pars fuerunt. Optime edidit v. cl. 

Theodoras Zahn, Supplementum Clementinum \_Forschungen 

sur Geschichte des neutestamentlichen Kanons. Ill} , Erlangae 

a. 1884, pp. 61ss et iSOss. 

coUat '^"'^"^ : collatio Carthaginensis inter Catholicos et Douatistas anno 

411 habita. Apud Harduinum, Acta conciliorum, Parisiis a. 1715, 

vol.1, coll. 1043— 1190; apiid Gallandinm, vol.5, p. 571 — 670. 

Comb*"°'*'': Combefisii liber: Bibliothecae patrum Graeco - Latinorum 

auctuarium novum, Parisiis a. 1648, 2 voll. foL, vel Bibliothecae 

Graecorum patrum auctuarium novissimum, Parisiis a. 1672. 

cone <:a''t'i 5; concilium Carthaginense quintum anno 254 habitura. Gesta 

apvid Hardninum, Acta conciliorum, Parisiis a. 1715, vol. 1, 

col. 155 d. 

Const. Porphyrog.: vide post Hierocles (in indice rer. et pers.) 

Const: constitutiomim apostolicarum libri octo incerti neque vero unius 

saeculi; apud Cotelerium, Patrum qui temporibus apostolicis 

Jloruerimt opera, (Parisiis a. 1672) ed. Clericiis, Antverpiae a. 1698, 

vol.1, p. 189 — 423. Apud Mansiiim (ut supra, p. 1153, acta); 

Gallandinm, vol.3, p. 1 — 272; Hermannum Theodorum Bruns, 

Canones app. etc, Berolini a. 1839; Guilelmum Ueltzen a. 1853 

(Tischendorfius usus est hac editione); Christianum Carolum 

losiam Bunsen, Analecta ante-Nicaena, Londinii, vol. 2 (a. 1854), 

pp. 33 — 47, qui solus libros 1 — 6 ita typis expressit, ut funda- 

mentum antiquum oculis plane subiceret et qui Paulum Boetticher 

(Lagarde) socium habuit in versionem Syriacam consulendam; 

I. B. Pitram, luris ecclesiastici Graecorum historia et monumenta, 

Romae, vol. 1 , (a. 1864), pp. (45)111-422, cum lectionibus variis 



2. SCRIPTORES: CLEM— CYP. 1177 

copiosis; Paiiliim A. de Lagarde, Constitutiones apostolorum, 
Lipsiae a.l862. 

Cornel: Cornelius episcoijus Romanus floruit anno 251. Apud Gallan- 
dium, vol. 3, p. 333 — 361 ; cf etiam Hartelius (ut infra, Cvp). 

Cosm: Cosmas Indicopleustes claniit anno 535, scripsit librum XniaTia- 
viHT) TOTToyQf'.qnc TTKi'TOG /ioafioL' , qui invenitur apud Gallan- 
dium, vol.11, 399 — 591. Citatur etiam Cosmas ex Tlieodosio 
episcopo Alexandrino apud Gallandium, vol. 11. 

Cyp: Thascius Caecilius Cyprianus, episcopiis Carthaginensis factus 
est anno circiter 248, mortuus est anno 258. Opera ediderunt 
loannes Andreas episcopus Aleriensis, Roniae a. 1471 (editio prin- 
ceps); Bertholdus Rembolt et loannes Waterloes, Parisiis a. 1512; 
Erasmus, Basileae a. 1520, iterum a. 1530 et Coloniae a. 1544; 
Latinus Latinius (apud loecherum Latinius Latinus) apud Paulum 
Manutium, Romae a. 1563; Guilelmus Morelius, Parisiis a. 1564; 
Pamelius (Hartelius scripsit: ,,optimara Morelii editionem jjessima 
Pamelii secuta est"), Antveri^iae a. 1568; Rigaltius, Parisiis 
a. 1648; loannes Fell et loannes Pearson, Oxonii a. 1682 (editio 
haec repetita est Bremae anno 1690, cf Rom 12,11); Stei:)hanus 
Baluzius (Prudentio Marano opus ad finem perducente) , Parisiis 
a. 1726; Mignius, Patrol. Lat., Parisiis a. 1836 vol. 4 (reprehen- 
ditur ab Hartelio editio haec) ; David lohannes Heinricus Gold- 
hornius [Gersdorfii Bibliotheca patr. eccl. Lat. selecta, vol. 2], 
Lipsiae a. 1838 (laudatur ab Hartelio); libros nonnullos Cypriani 
„de catholicae ecclesiae imitate" etc. edidit Krabingerus, Tubingae 
a. 1853, alios a. 1859; editio Cypriani ultima et optima est 
Guilelmi Hartelii,Vindobonaea. 1868, 1871, 3partt. De Cypriani 
scriptis vide Ronschium, Zeitschrift fur historische Theologie, 
a, 1875, p. 86sqq., et Guilelmum Sanday „The Cheltenham list 
of the canonical books of the Old and New Testament and of the 
Avritings of Cyprian" in libro Studia bihlica et ecclesiastica. Ill, 
Oxonii 1891, p. 217 — 303, cum appendice a. v. el. C. H. Turncro, 
p. 304—325. 

baluz: editio Baluzii supra laiidata. 
cleric: de singularitate clericorum, liber spurius; apud Harteliuni, 

pars 3, p. 173—220: vide Cavium, p. 128b. 
de eccles unit: de catholicae ecclesiae unitate, liber anno 251 

scriptus, apud Harteliuni, pars 1, p. 207 — 233. 
ep: epistulae apud Hartelium, pars 2 , p. 4G5 — 841; id quod ad 
Rom 12,11 ex editione Bremensi adlatum est, invenitur 
apud Hartelium, epist. 5,2, p. 479, 11. 17.18. 
ep cleric: vide cleric 



1178 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

gersd: editio Goldhornii supra laiidata. 

hab virgg: de habitu virginum, liber anno 248 scriptus, apud 

Hartelium pars 1, p. 185 — 205. 
krab : editio Krabingeri ante laudata. 
lips : editio Goldliornii ante laudata. 
orat dom: de dominica oratione, liber anno 252 scriptus, apud 

Hartelium, pars 1, p. 265 — 294. 
test vel testim : ad Quirinum testiiuonia, libri primus et secun- 

dus anno 248 scrijiti, liber tertius anno 249 scriptus, apud 

Hartelium, parsl, p. 33 — 184, cf v. cl. Giiilelmus Sanday, 

Old Latin biblical texts. No. II, Oxonii a. 1886, y>. xliii. 

Cf V. cl. C. Wunderer, Bruchstucke einer afrikanischen Bibel- 

iibersetzung in der pseudocyprianischen Schrift Exliortatio 

de j>o.enitientia neu bearbeitet, Erlangae a. 1889, et v. cl. 

Franciscus Weihrich, Zeitschrift filr die osterreichischen 

Gymnasien, Vindobonae a. 1889, vol.40, pp. 906 — 908. 
Cyr: Cyrillus episcopus Alexandrinus inde ab anno 412 usque ad an- 
num 444. Ojiera edidit loannes Aubertus, Parisiis a. 1638, sex 
volumina complectentia ; multa exstant apud ^laium. Nova patrum 
bibliotheca, Eomae a. 1844, vol.2, p. 1 — 500, vol.3 (a. 1845), 
p. 1 — 452, et iterum 1 — 290. Lectiones in loh semper i^aene 
numero, ut4, notatae pleraeque minoris aestimandae sunt, ut 
quae haustae sint e fragmentis sine testibus ab editoribus suppletis. 
Cf Mignius, Patrol. Gr. vol. 68 — 77; Mignius solus omnia ple- 
nissime dat, etiam conlationem fragmentorum. 
abac vel abacu vel liabac: Abacuc, commentai-ius in duodecim 

prophetas; post Pontanum et Aubertum (vol. 3) edidit Plii- 

lippus Edvardus Pusey, Oxonii a. 1862, 2. voll. 
act: acta vel tu nQciy.Tixcc rrja oixov/mviy.rji; TQirrjs Gvi'oSov rfja 

lv'E(fsoq) avyxooTr]0-aiGT]a -^ edita apud Hieronymum Com- 

melinum anno 1591 et in vol. 5 Auberti. 
ador: de adoratione et cultu in spiritu et veritate libri septen- 

decim; vol. 1, i^p. 1 — 632 seriei alterius. 
am vel amos: vide abac 
anthrop vel anthropomor: adversus Anthroponiorphitas ; vol. 6, 

p. 363 — 398 seriei alterius. 
apolo vel apolog: apologeticus pro duodecim capitibus adversus 

orientales episcopos; vol. 6, p. 157 — 200. 
capp tlidt: explanatio sive apologia duodecim capitum [adversus 

Theodoretum] Epliesi pronuntiata; vol. 6, p. 145 — 157 et 

ad Evoptium, p. 200 — 260 (non 252). 
deipa vel deipar : seruio adversus nolentes eonfiteri sanctam 



2. SCEIPTOEES: CYP — CYE. 1179 

virginem esse deiparam ; ajiud Malum, Nova patmm biblio- 

theca, vol.2, p. 75— 100. 
de recta fide: de recta fide, liber ad Theodosium imiieratorem ; 

vol. 5, pars 2, p. 1 — 180 seriei tertiae. 
epp: epistiilae, vol. 5, pars 2, p. 1 — 213 seriei alterius. 
es vel esa vel esai : commentarioiaim in Esaiam libri quinque ; vol. 2. 
excerpt: excerpta Cyrilli; apnd Maium, i\^o?'a ^ja^rum bibliotheca, 

vol.2, p. 476— 492. 
fest pasch: homiliae in festum pascliale vol. 5, pars 2, p. 1 — 350. 
fid : (vide de recta fide) ; cf fragmentum de fide apud Puseyum 

(ut ad ioh), vol. 3, pp. 538 — 541. 
glaph: glaphyra sen commeutaria in Pentateiiclium : vol. 1, p. 1 

— 433. 
habae: vide abac 
horn: homiliae diversae; vol 5, pars 2, p. 350 — 417. Cfetiam 

fragmenta apud Puseyum (ut ad ioh), vol. 3, jjp. 452 — 475. 
incarn: de incarnatione unigeniti dialogus; vol.5, p. 678 — 714 

et 779 — 804, apud Maium, JVova 2)afnim bibliotheca, vol. 2, 

p. 32 — 74. 
ioel vel iohel: vide abac 
ioh: commentariorum in sanctum loannem libri duodecim (vol. 4, 

p. 1 — 1123),ediditPhilipi5usEdvardusPusey, Oxoniia. 1892, 

3 voll; cave putes textum Novi Testamenti in hac editione 

e codice manu scripto manare ; re vera supjjlevit editor Oxonii 

ex editione quopiam textum ilium , quern adiutor eius e 

codice non exscripserat. 
iul vel iulian : contra lulianum libri decern anno circiter 433 

scrii^ti; vol.6, p. 1 — 362 seriei alterius. 
luc : fragmenta commentariorum in Lc ediderunt Corderius , Cra- 

merus. Mains, Kova jmtrum bibliotheca, Romae 1844, vol. 2, 

p. 115 — 444, et textum continuum, exceptis foliis multis 

amissis, ex versione vetere Syra Anglice versum R. Payne 

Smithius a. 1859, Oxonii duabus jjartibus Syriaea et Anglica. 
mal vel malach: vide abac 
mich : vide abac 
nest: adversus Nestorii blasphemias libri quinque; vol. 6, p. 1 

—143. 
niceph : vide cat uiceph (ut supra, p. 1173) 
ose: vide abac 
qviod unus: quod unus est Christus; vol.5, p. 714 — 778; apud 

Pusey. (ut ad ioh), vol. 3, p. 455 — 458. 
soph vel soi)lio vel sophoii : vide abac 



1180 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

syr : vide hic 

theod: (\ade supra, capp thdt); cf apud Puseyum (ut ad ioh) 
fragmenta librorum contra Theodonim Mopsuestenum, vol. 3, 
pp. 511—537. 
thes : thesaurus sive de saucta et cousubstantiali trinitate ; vol. 5, 

p. 1—388 (non 382). 
trin: de sancta et vivifica trinitate; vol.6, 13.1—35 seriei tertiae 
et dialog! vol. 5, p. 383 — 677(778); apiid Malum, Ifova 
patruyn bibliotheca , vol.2, p. 1^ — 31, cf Maius, Scriptorum 
veterum nova collectio, vol. 8, append, p. 27 — 58(149). 
unus : cf quod unus 
zach : vide abac 
(^yj. hr »ei hier . Cyrillus episcopus Hierosolymitanus inde ab anno 350 
usque ad annum 386, etsi ter ex sede sua expulsus est. Opera 
ediderunt Thomas Miller, Oxonii a. 1703; Touttius (ut infra, 
toutt); Guilelmus Carolus Pveischl, Monaci a. 1848; Mignius, 
Patrol. Lat. vol. 33. Cf I. Th. Plittius, De Cyrilli Hierosolymitani 
orationibus quae extant catecheticis, Heidelbergae a. 1855. 
toutt : editio Benedictina ab Antonio Augustino Touttio (Touttee) 
curata, Parisiis a. 1720 (repet. Venetiis a. 1763); oratio de 
occiirsu Domini et de Simeone apud Fronto-Ducaeum, Biblio- 
theca veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol. 2, p. 849 — 854 
(signo 856). 



D. 

Dam: loanues Damascenus, tempore Leonis Isaurici imperatoris 
(717 — 741) apud principem Saracenum cancellarius sive 
TJQonoGv^^olog, posthac in S. Sabae laura monachus, mortuus 
est post annum 754; cf v. cl. losephus Langen, lohannes von 
Damaskus, Gothae a. 1879. Opera eius ediderunt Marcus Hop- 
perus, Basileae a. 1559 (repet. a. 1575); Michael Lequien, Parisiis 
a. 1712 tomis duobus; Mignius, Patrol. Gr. voll. 94 — 96. 
fid vel fid orth : de fide orthodoxa libri quattuor. 
horn in ficum: homilia in ficum arefactam. 
imagg: de sacris inmginibus orationes tres anno 730 scripta. 
nest vel nestor: contra Nestorianos liber. „Argumenta contra 
Nestorianos" edidit lohannes Wegelin, AugustaeVindelicorum 
a. 1611. 
par vel parall : parallelorum opus, sex eclogae sive collectanea ex 
S. Scriptura sanctisque patribus deprompta et in locos com- 
munes digesta. Cf v. cl. Fridericus Loofs, Studien i'tber 



2. SCEIPTOEES: CYE — DID. 1181 

die . . . Parallelen, Halis ad Salam a. 1892. De codice 
Parisiuo bibl. nat. Gr. 923 cf I. P. P. Martinus, Description 
technique des mss grecs . . . Parisiis a. 1884, p. 14 — 18. Y. 
cl. I. Eendel Harrisius etiain de hoc codice scrijisit. 

])ar cod : parallela alia sed affiuia ex codice Eupefucaldensi hodie 
Berolinensi saeculi fere septimi vel sexti. 

paris: codex Parisinus. 

sabb : oratio de Sabbato sancto. 

Trisagio : epistula de Trisagio. 
demetri: Pelagii epistula ad Demetriadem , quam edidit lohanues 

Salomo Semler, Halae Magdeburg, a. 17 85; apud Mignium,Prt<ro/. 

Lat. vol. 21. 
Descens Chr: evangelii Nicodemi pars altera sive Descensus Christi 

ad inferos. Apud Tischeudorfium , Evangelia apocrypha, Lipsiae 

a. 1853, p. 301—311. 
Diad : cf Marcus Diad 
Dial sive Dial '"'""'=: dialogus contra Marcionitas et alios, ob interlo- 

cutoris Adamantii nomen Origeni olim perperam vindicatus, sub 

finem saeculi tertii scriptus, editus a lohanne Eudolfo Wetstenio, 

Basileae a. 1674 et a Carolo Delarue in Origenis operibus, vol. 1, 

p. 800—871. Cf de hoc dialogo et de codicibus in quibus exstat 

Fentonus lohannes Antonius Hort apud Smithium et Wacium, 

A dictionary of christian hiography, Londiuii, vol.1 (a. 1877), 

p. 39b — 41a, sub voce Adamantius 2. 

cod we vel wetst: ex codice ajjud Wetstenium. 

marc : est dialogus cum Marcionitis. 

Dial °**°^* "*' maoedon . ■j- j(^g Thdt '''^' 

Dial t"° : vide Thdt '^^^^ 

Did: Didymus Alexaudrinus, natus anno 309 sive 314, mortuus est 

anno 394 sive 399. Ajnid Gallandium, vol. G, p. 2G1 — 318; ajiud 

Mignium, Patrol. Gr. vol.39, coll. 131— 1818. 

enarrationes in 1. lo: breves enarrationes in epistulas canouicas; 

de enarrationibus his vide Lueckii commentationem criticam, 

Goettingae a. 1829.1832 editam, quattuor particulas com- 

prehendentem, quae commentatio etiam apud Mignium, vol.39, 

coll. 1731 — 1748 exstat. De 2 Cor et loh of Maius, Nova 

patruni b ibl iotheca, Homae, vol.4 (a. 1847), p. 114 — 152, 

et de Prov, vol. 7 (a. 1854), p. 57—71. 

int: interjiretatio Latina ) 

, . > cf infra, spir 

lat: vide int J 

mani vel manich : liber adversus ]\Ianichaeos. A Turriano in Lati- 

num conversus, editus est hie liber a Canisio, Antiquae lectiones 



1182 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

(Ingolstadii a. 1601, vol.5, p. 17), ed.2, a Basnagio curata, 

Antverpiae a. 1725, vol. 1, jd. 197 — 216. Combefisius edidit 

Graece et Latine in libro sue Bihliothecae Graecorum putrum 

auctuarium, novissimum, Vaxi&ua a. 1672, pars 2, p. 21 — 32. 

Gallandius, ubi sujira, Combefisii interpretationem repetit. 
ps: expositionis in psalmos fragmenta ; apud Maium, JVova patruni, 

bibliotheca, Romae a. 1854, vol.7, part. 2, p. 131 — 311. 
spir: de Spiritu Sancto liber umis, sancto Hieronymo interprete. 
tri vel trin : de Trinitate libri tres , a loanne Aloysio Mingarelli, 

Bononiae a. 1769 editi. Guerickius lectiones varias in N. T. 

contulit, Commentatio de scholu Alexandrina, Halis, a. 1824, 

vol. 2, pp. 33—47. 
Diod i-e^ Diod'^": Diodorus, natu Antiochenus, episcopus Tarsensis 
inde ab anno circiter 379 usque fortasse ad annum eirciter 390. 
Scripta eius innumera iierierunt omnia, nisi forte Syri vel Ar- 
menii abditissimis in monasteriis aliqua occidentalibus bodie usque 
iguota servaverunt. Catenae Graeeae fragmenta exhibent, et Ma- 
rius Mercator nonnulla jiraebet. Xonnulla ex commentario in 
psalmos invenies apud Maium, Nova jiatrum bibliotheca, Eomae, 
vol. 6, pars 2 (a. 1853), p. 240—258, 
Diogn : epistula ad Diognetum manu auctoris ignoti , saeculi fortasse 
secundi exeuntis. Edita est apud Bunsenium (ut ad const), vol. 1 
(a. 1854), pp. 157 — 340; Ottonem in operibus lustini Martyris; 
apud Gebb. Harnack., Pair. ajip. opp. Lips. fasc. 1, p. 205 — 226. 
Dion vel Dionys ^'^^ : Dionysius Alexandrinus , natus saeculo secnndo 
exeunte, anno circiter 232 scliolae catecbeticae Alexandrinae prae- 
fuit, inde ab anno circiter 247 episcopatum Alexaudrinum tenuit, 
mortuus est anno 265. Multa scripsit; fragmenta sola et epistulae 
nonnullae exstant, quorum pleraque servavit Eusebius, cf Eiisebius, 
Hist. eccl. lib. 7 passim (unde Eus). Apud Frontonem-Ducaeum, 
Bibliotheca veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol. 1, p. 273 — 309; 
apud Gallandium (quera aeque atque Eusebium secutus est Tischen- 
dorfius), vol. 3, p. 479—537; vol. 14, append, p. 110 — 118; 
apud Routhiura, vol. 4, p. 393 — 454. Editionem locupletissimam 
publici iuris fecit Simon de Magistris Eomae anno 179G. Vide 
Millium, iVoyuMi Testamentum Graeeum, Oxoniia. 1707, p.LXVIlI 
et XIX— XXI, ed. Kusteri, Amstelodami a. 1710, sectt. 719 et 
162—180. 
can: epistula canonica ad Basilidem episcopum Pentapolitanum 

de diversis capitibus, 
ep coutr (vel ad) paul samos : epistula ad Paulum Samosatenum 

una cum responsionibus ad Pauli Samosateni decern quaestiones. 



2. SCEIPTORES: DID — DUCAS. 1183 

lie mart: libellus de martyrio ad Origenem. 

paul samos quaest vel resp: vide ante ep contr paul samos. 

Dion "^'' "^^ areop. Dionysius Pseudo-Areopagita dictus, vel Pseudo-Dio- 
nysius, seriptor ignotus fortasse saeculi qiiarti exeuntis. Textus 
adhuc iucertus est. Ajiud Baltliasarem Corderium, Antverpiae 
a. 1634 (repet. Venetii a. 1755 toinis duobus); Mignium, Patrol. 
Gr. voll. 3.4. 
de cael hier: de caelesti hierarchia; edit. Floreutiae a. 1516. 

Dionysius Barsalibaeus : vide bars 

Docet: Docetae, secta Gnostica saeculi secundi, cuius doctriuas ex- 
liibet Hippolytus (unde hi2ip); vide Hipp p''''- 

doctr apost: doctrina apostoloruni, liber Syrus saeculi quarti exeuntis, 
a Guileliao Cureton editus, Ayicient Syriac documents, Londiuii 
a. 1864. 

Donatiani: ad Hebr 11,23 laudatur, nisi fallor, liber Taciti Nicolai 
Zegeri (| 1559), Adnotationes in Evv Paul Apoc. 

Doroth: Dorotheus archimandrita Palaestinus saeculi sexti exeuntis, 
scripsit „expositiones et doctrinas diversas animabus perutiles" 
sive dissertationes ethicas et asceticas viginti quattuor. Ajjud 
Frontonem - Ducaeum , Bibliotheca veterxcm patrum, Parisiis 
a. 1624, vol. 1, p. 748 — 869; et apud Gallandium, vol. 12, 
p. 368— 469. 

Doxopatres: fortasse laudatur a Tischendorfio in apparatu ad 2Th2,8 
Nilus Doxopatrius archimandrita , incerto ortu , qui aliquaudo 
Panormi in Sicilia degebat, qui etiam claruit anno 1073; vel: 
lohannes Doxopater Sikeliotes, vide Nicolaium, Griechische 
Literaturgeschichte , vol. 3, Magdeburgi a. 1878, p. 233 sq. cf 
Eman. Miller, [^Notices et extraits des manuscrits de la bibliothtque 
nationale etautresbibliothlques, tome ^li.^1, 2°partie, p. 29 — 56] 
Bibliothtque royale de Madrid Parisiis. 

Druthni: Christianus Druthuiarus, Grammaticus, monachus coenobii 
Corbeiensis, claruit fortasse anno circiter 840, scripsit commenta- 
rium in evangelium Matthaei (Lc loh). Prodiit Argentoraci a. 
1514; Haganoae a. 1530; in Magna bibliotheca veterum patrum, 
Coloniae Agrippinae a. 1618, vol. 9, parsl ; apud Mignium, Patrol. 
Lat. vol. 106; Bibliotheca patrum vol. 15, p. 86. 

Ducas: Ducas, cognomine ignoto, Byzantius, Michaelis Ducae nepos, 
claruit anno 1453, scripsit historian! Byzantinam ab anno 1341 
usque ad annum 1462, quae Parisiis anno 1649 prodiit, Graeco- 
Latine, cum interpretatione et notis Ismaelis Bulliadi, item 
Bonnae a. 1834 e'recognitione Immanuelis Bekker. 



1184 X. DE SCEIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 



E. 

Ebion: Ebionitae, secta luclaeo- Christiana, cuius evangelium citatur 
ex Eiiiphanio. 

Enoch Ethiops: Cf v. cl. Chr. Fridericus Augustus Dillniann, Liber 
Henoch Aethiopice, Lipsiae a. 1851 , et Das Buck Henoch iiber- 
setzt und erklart, Lipsiae a. 1851. 

Encrat: Encratitae, qui medio saeculo secundo ecclesiam reliquerunt 
quibusque Tatianus se addixit; apud Hijipolytum (unde hipj)), 
vide Hipp p''"- 

ep lugd vel ep i"8<i et ^'^°" : vide Lugdun 

Ephr t^eZ Ephraem : Ephraemus Syrus claruit anno 370, mortuus est 
anno 378. Opera eius prodierunt Graece cura Eduardi Thwaithes, 
Oxonii a. 1709; Graece Svriace Latine curis losephus Simonus 
Assemanni et Petri Benedetti, Eomae a. 1732 — 1746, voll. 3 
Syr. — Lat. et voll. 3 Gr. — Lat. Hymnos et sermones edidit v. cl. 
losephus Lamy, Meehliniae a. 1882 — 1889, voll. 3; Carmina 
Nisibena v. cl. Gustavus Bickell, Lipsiae a. 1866. Cf versionem 
v. cl. Pii Zingerle (in libro Bibliothek der Kirchenviiter), Kemi^- 
tenae a. 1870 — 1876, roll. 3. De textu Syriaeo, quo Ephraemus 
usus est, textui versionis Peshitta affini, cf v. cl. F. H. Woods 
„An examination of the New Testament quotations of Ephrem 
Syrus" in libro Studia biblica et ecclesiastica. Ill, Oxonii a. 1891, 
p. 105 — 138 (vide etiam ibid. [vol. 1,] a. 1885, p. 173.174). 

Epiphanes: Epijihanes, ortu Alexandrinus, auctore Clemente Carpo- 
cratianorum assecla et dux, claruit tempore Hadriaui vel Pii. 

Epiph vel Epph vel Epphan : Epiphanius, gente Palaestinus, episcopus 
Salamine . in insula Cypro quae urbs postea Constantia dicta est, 
inde ab anno circiter368, mortuus est anno 402. Opera ediderunt 
Dionysius Petavius, Parisiis a. 1622 , repetita editione a. 1682; 
Guilelmus Dindorf, Lipsiae a. 1859 — 1862, volumiuibus qiiinque; 
Mignius, Patrol. Gr. voll. 41 — 43. Cf Pvicardus Adalbert Lipsius, 
Zur Quellenkritik des Epiphanios, Yindobonae a. 1865. 
anc vel ancor: Ancoratus, sive de fide sermo anno circiter 273 

scrip tus. 
cant vel cantic: commentarius in cantica. 
de Cataphrygis: vide haer 

de pond et mens: de ponderibus et mensuris liber; edidit La- 
gardius „primum integrum et ipsum Syriacum" cum inter- 
pretatione Germanica, Gottingae a. 1880. 
ep Ancyrana: vide infra, p. 1221, Syn^"*^-^"' 



2. SCEIPTORES: EBION— EUS. 1185 

hue velhaer: Panaria eorumque anaceiihalaeosis; panarium sive 
adversiis haei-eses octoginta ediderunt Frauciscus Oehler, 
Berolinia. 1859-1861, etGuilelmus Dindorf, Lipsiae a. 1859ss. 

marc: sectio de Marcione in Panario, haeresis 22 vel 42. 

petav: est editio Petavii ante laudata. 
epist "* '■'^s''"' vel epist '""'i ^^^ ad regem Persarum ab Athanasio missa. 

Apud Gallandium, vol. 5, p. 239.240. 
Epist onentaii ^^ Symm : vide Orientalium ep. 
Epitom: vide Clem (2). 
Epph vel Epphan: vide Epiph 
Eucher: Eucherius episcopus Lugdunensis iude ab anno 434, mortuus 

est anno circiter 454. In Bibliotheca patrum, Lugduni a. 1677, 

torn. 6; apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 50, p. 685 — 1213. 

lib. formal: de formulis spiritualis intellegentiae , liber ad Vera- 
num filium. 

quaest. in N. T: libri duo ad Veranum filium. 
Eulog: Eulogius, presbyter Antiochenus, iJatriarcha Alexaudrinus inde 

ab anno 581, mortuus est anno 608. Sermo eius in diem festum 

palmarum exstat apud Pliotium,J5iWtoiAecacodd. 182. 208. 225-22 7; 

apud Gallandium, vol. 12, p. 300 — 309 (310); apud Mignium, 

Patrol. Gr. vol. 86, p. 2907—2964. 
Eus: Eusebius Pamphili, episcopus Caesareensis , fortasse anno cir- 
citer 270 natus, mortuus est anno circiter 340. Opera ediderunt 

Mignius, Patrol. Gr. voll. 19 — 24, Guilelmus Dindorf, Lipsiae 

a. 1867, voluminibus quattuor. 

ad mari vel marin: quaestiones ad Marinum; fragmenta apud 
Maium, (Scr. vet. nova coll. cf infra ad luc) Nova patruin 
bibliotheca vol.4, p. 255 — 267, supplemeuta p. 283 — 303; 
apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 22, p. 879sqq. 

burt: editio Burtonii sub hist laudata. 

can vel canon: canones sacrorum evangeliorum decern; apud Mi- 
gnium, vol.22, p. 1274sqq.; vide quoque ante in prolego- 
menis nostris, p. 143 — 153. 

const vel laud Const: oratio de laudibus Constantini anno 335 
habita, edita ab Heinichenio, Lipsiae a. 1830, iterum a. 1869. 

dem : de demonstratione evangelica libri viginti , exstant autem 
hodie nonnisi decern; prodierunt Parisiis a. 1628; Coloniae 
a. 1688; apud Gaisfordium, Oxonii a. 1852. 

dind : editio Dindorfii sub hist laudata. 

eel vel eclo vel eclog: eclogarum projilieticarum de Christo 
libri quattuor (baud integri) , editi a T. Gaisfordio , Oxonii 
a. 1852. 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 76C 



1180 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

es vel esa vel esai: commentarii in Esaiam ; apud Montfauconium, 
Collectio nova patrum, Parisiis a. 1707, torn. 2, p. 347 ; apud 
Mignium, Patrologia Graeca. 

hein: editio Heinichenii sub hist laudata. 

hi vel hist: historiae ecclesiasticae libri decern, anno circiter 324 
scripti, editi sunt a Roberto Stephano, Parisiis a. 1 544, Graeco- 
Latine, iterum Genevae a. 1612; a Valesio, Parisiis a. 1659, 
et denuo 1671; a Guilelmo Reading, Cantabrigiae ». 1720; 
ab Andrea Stroth, Halae a. 1779; ab Heinichenio, Lipsiae 
a. 1827, et denno a. 1868sqq.; a Burtonio, Oxonii a. 1838; 
ab Alberto Schwegler, Tubingae a. 1852 qui textum emendare 
tentavit; a Laemmero, Scaphusi a. 1859; a Dindorfio, Lipsiae 
a. 1871 ; in apparatu dicuntur editiones hae breviter, steph — 
val — hein — burt — lamm — dind. 

hist martyr pal : vide mart pal 

lamm : editio Laemmeri sub hist laudata. 

laud Const: vide const 

luc: commentarii in evangelium Lucae; fragmenta exstant apud 
Malum, Scriptorum veterum nova collectio, torn. 1, part. 1, 
13.107 — 178, et Nova patrum bibliotheca , torn. 4, p. 159 — 
207; apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 24, coll. 529—604. 

mai: vide luc 

marc vel mcell: contra Marcellum libri duo, iussu synodi Cou- 
stantinopoJi anno 336 habitae scripti; edidit Gaisfordius 
Oxonii a. 1852. 

marin : vide ad mari 

mart pal vel martyr: de martyribus Palaestinae, liber singularis, 
saejoe compendii in modum redactus tamquam historiae 
ecclesiasticae libri octavi supplementum. Guilelmus Curetou 
librum totum in manuscripto Syro invenit, ediditque Syriace 
et Anglice, History of the martyrs in Palestine by Euse- 
hius . . ., Londini a. 1861. 

mcell vide marc 

onomast: onomasticon sive locorum biblicorum nominum cata- 
logus. Ediderunt hoc Larsovius et Partheius, Berolini a. 1862 ; 
Paulus de Lagarde, Gottingae a. 1870. 

pasch: de festo paschali liber. Fragmenta apud Malum, Nova pa- 
trum bibliotheca, torn. 4, p. 208 — 216 ; apud Mignium, Patrol. 
Gr. vol. 24, coll. 693—708. 

pr vel prae vel praep: praeparatiouis evangelicae libri quindecim, 
editi a Vigero, Parisiis a. 1628, iterum Coloniae a. 1688; ab 
Heinichenio, Lipsiae a. 1842; a Gaisfordio, Oxonii a. 1843. 



2. SCEIPTOEES: EUS — EUTH. 1187 

ps: commentarii in Psalmos centum quinquaginta , quorum 

priorem partem edidit Montefalconius (ubi supra ad esai), 

reliquam partem Maius, JVova patruvi bibliotheca, vol. 4, 

p. 67- — 107, etiamque Mignius (ubi supra). 

reliq: reliquiae apud Maium, ut suh ps, p. 313 — 320. 

res : de resurrectione, Latine tautura ; apud Gallandium , vol. 4, 

col. 479— 497. 
rufin: Rufini interpretatio historiae ecclesiasticae Eusebianae, 
paulo post annum 400 edita; apud Petrum Thomara Cac- 
ciari, Roraae a. 1740, qui meliorem textum praebet non vero 
satis bonum. 
steph : editio Stephani sub hist laudata. 

steph suppi. quaestiones et solutiones ad Stephanum circa evau- 
gelia; apud Maium, Ifova patrum bibliotheca, Eomae a. 1847, 
vol. 4, p. 217 — 254; supplementa, p. 268 — 282; fragmenta 
apud Mignium, Patrol. Gr. vol.22, coll. 879— 936. 
tlieo vel theoph : theopbania , liber ex demonstratione evangelica 
(vide ante deni) compactus. Interpretationem Syriacam Leeius 
Londinii a. 1842 edidit, interpretationem Anglicam cum notis 
Cantabrigiae a. 1843. Fragmenta Graece exstant apud Maium, 
Nova patrum bibliotheca, vol.4, p. 108 — 159 et p. 310 — 312. 
val: editio Valesii sub hist laudata. 
Eus ernes. Eusebius episcopus Emesae in Pboenicia inde ab anno cir- 
citer 341, mortuus est anno circiter 360. Ediderunt quae super- 
sunt opuscula Graeca Johannes Chr. Gottlieb Augusti, Elberfeldae 
a. 1829; Miguius, Patrol. (7r. vol. 86, coll. 461 — 562. Citatur 
ex cat. 
Eustat *°* vel Eustatb: Eustatbius, Antiochiae episcopus a concilio 
Nicaeno anno 325 consti tutus, paulo post Arianorum insidiis e 
sede expiilsus. Apud Gallandium, vol. 4, p. 539 — 583, ubi etiam 
fragmentum ex Tlieodoreto (unde thdrt) invenitur, p. 575; apud 
Mignium, Patrol. Gr. vol. 18, col. 609-1064. Cf v. cl. Albertus 
Jahn, ajDud Gebhardt. et Harnack, Texte und Untersuchungen. 
II, 4, Lipsiae a. 1886. 
Euth vel Euthal: Euthalius, Aegyptus, secundum codicis titulum epi- 
scopus Sulcensis (urbis ipsius et nomen et situm ignoramus), cla- 
ruit anno circiter 458, curavit opus criticum omni scientia ornatum 
in Actus apostolorum et in epistulas septem Catholicas, et in quat- 
tuordecim Pauli epistulas. Hoc cum adnotationibus uberrimis 
edidit Laureutius Zacagni, Romae a. 1698. Vide Gallandium, 
vol.10, p. 197— 315 [320]; Mignium, Patrol. (?)■. vol. 85, coll. 
- 619 — 790; cf supra, p. 1148, adn.l. 

76* 



1188 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

argum: argumentum epistulae alicuius. 

capp: capita vel summa capitum. 

cod y: vide infra p vel porf 

clench : elenchus lectionum et eonim capitum atque testimonionuu, 

quae in actibus et epistnlis coutiuentur. 
p vel jjorf: scriptio recentior codicis palimpsesti , cuius scriptio 
vetus codex P uncialis Actorum et epistularum Catholicarum 
est; vide supra, p. 417. Recentior haec scrijitio anni 1301 
praebet fere totum Euthalii in Act et epp Paul commentarium, 
textumque borum librorum integrum ; interdum Tischen- 
dorfius codicem ita designat: Euthal '=*'^ y ; vide Tischen- 
dorfium, Mom^menta sacra inedita, vol. 5, p. XII sq. 
prol: prologus. 
Euther: Eutherius, metropolita Tyanensis floruit anno 431, Cyrilli 
Alexandrini inimicus, Nestorii amicus, nee vero Nestorii haeresi 
favebat. Laudatur ex editione Scliulziana operum Tbeodoreti 
(cf infra, p. 1225, Thdt). 
Euthy vel Euthym: Euthymius Zigabenus vel potius Zygadenus, mo- 
nachus Constantinopolitanus , floruit anno 1116, seripsit commen- 
taries in quattuor evangelia , unde ad lit, Mc, Lc ; apud Gallan- 
dium, vol. 14, i>. 277 — 336, in Bibliotheca veterum patrum, 
Lugduni a. 1677, vol.19, p. 474 — 728. Christianus Fridericus 
Matthaei edidit commentarium in Evv Lipsiae a. 1792. Commen- 
taries eius in Paul Cath edidit v. cl. Nicepborus Kalogeras, Athenis 
a. 1887, duobus tomis. De comm in Cath cf Matthaeius (ut supra, 
p. 249), Cath, p. XXX. 

panopl dogm : orthodoxae fidei dogmatica panoplia adversus omnes 

haereses; frgm \ide Gallandium ut ante; in Bibliotheca 

maxima vetei'umpatruTti, Lugduni a. 1677, vol. 19, p. 6 — 235. 

Edita Tergovisti (Tergobysti) in Walachia a. 1710. 

victor de Massilianis anath 7: victoria et triumphus, de impia et 

multi2)lici exseerabilium Massalianorum secta, qui et Phun- 

daitae et Bogomili, uecnon Euchitae, Enthusiastae, Encratitae 

et Marcionitae appellantur; vide Gallandium ut ante. 

Evagr: Evagrius Pontieus, claruit anno 380, aliquando archidiaconus 

Constantinopolitanus, posthac monachus Scitensis in Aegypto per 

quindecim annos; ap. Gall., vol.7, p.551-581. Laudatur e catenis. 

Evgl sec Hebr: evangelium secundum Hebraeos, apud Tischend. No- 

titia editionis codicis bibliorum Sinaitici, Lipsiae a. 1860, p. 58; 

vide Millium, Novum Testamentum Graece, Oxonii a. 1707, 

p. XXXIseq., ed. Kusteri, Amstelodami 1710, sectt. 251 — 256; 

vide Irenaeum, adv. haer. 1,26 et 3,11 et Epiphanium haer. 30,13. 



2. SCRIPTORES: EUTH— FOETUN. 1189 

Fragmenta ediderunt v. cl. E. B. Nicholson, The gospel according 
to the Hebrens, Londinii a. 1879, et v. cl. Adolfus Hilgenfeld in 
libro Novum Testumentum extra canonem receptum, ed. 2, Lipsiae 
a. 1884; v. cl. Rudolfus Handmann, apud Gebhardt. et Harnack., 
Texte und Untersuchungen. V, 3, Lipsiae a. 1888. 
Evv apocr : evangelia apocrypha ut Hebraeorum (supra), Nazaraeorum, 
Ebionitarum, secundum Aegyptios, protevangelium lacobi, evan- 
gelium Thomae, acta Pilati cum Descensu ad inferos. Adlata 
sunt ex Clemente Alexandrine, Origene, Eusebio, in primis ex 
Epiphanio et Hieronymo. Evangelia apocrypha edidit Tischen- 
dorfius, Lipsiae a. 1853; prodierunt iterum a. 1876. 



F. 

Facund: Facundus, Hermiani in Africa episcopus, floruit anno 540, 
mortuus est fortasse anno circiter 570; scripsit libros duodecim 
pro defensione trium capitulorum, propter quem librum anno 547 
ab lustiniano imperatore in exsilium missus est. Librum ediderunt 
lacobus Sirmondus, Parisiis a. 1C29, 8°, iterum a. 1696; Gallan- 
dius, vol. 11, p. 663— 821 ; Mignius, Patrol. Lat. vol. 57. 

Fastid: Fastidius (Priscus?) Britannus, claruit anno 420, scripsit „li- 
bellum aureum, ad F. quendam, de vita Christiana et viduitate 
colenda"; vide Wagenmannium apud Herzogium, Real-Encyklo- 
padie fur protestantische Theologie, ed. 2, Lipsiae a. 1879, vol.4, 
p. 509sq. Apud Gallandium, vol.9, p. 479— 489. 

Faust: Faustus, Afer Milevitanus, Manichaeorum episcopus, claruit 
anno circiter 400. Liber eius haereticus invenitur in refutatione ab 
Augustino scripta; vide ante Aug <"""■■ f*""- Cf Mignium, Patrol. 
Lat. vol. 20, col. 401—479. 

Faustin: Faustinus, schismatis Luciferiani presbyter, post medium 
saeculum quartum. 

ari vel arian vel contr arian: ad Gallam Placidiam de triuitate 
sive de fide contra Arianos liber septem capitulis ; — aliter, 
ad personam Flacillae reginae (ante 386), adversus Arianos et 
Macedonianos libri septem ; apud Gallandium, vol. 7, p. 439 — 
460. [474] ; apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 13, coll. 37— 80. 

Firmie: vide Matern 

Firmil: Firmilianus, episcopus Caesareae Cappadocum, floruit anno 
circiter 223; epistula eius ad Cypriamim Latine forsan ipsius 
Cypriani manu versa exstat apud Cyprianum. 

Fortun : Fortunatianus, Afer, Aquileiae in Italia episcopus, floruit anno 
circiter 340; citatur ex Augustino libro; vide ante Aug fortun. 



1190 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

Fulb: Fulbertus, natus anno circiter 950, inde ab anno 1007 episcopus 
Carnotensis (Chartres) in Gallia, mortuus est anno 1029; apud 
Mignium, Patrol. Lat. vol. 140, col. 163—374. 
ep'': epistularum prima, quae de trinitate, de bajitismo, de cena 

Domini agit. 
Fulg: Fulgentius, Afer, anno circiter 468 natus, episcopus Ruspensis 
inde ab anno circiter 508, mortuus est anno 533. Opera ediderunt 
Sirmondius, Parisiis a. 1612; Chiffletius, Divione [Dijon] a. 1649 
(Mangeant), Parisiis a. 1684; Mignius, Patrol. Lat. vol. 65 
coll. 103 — 960. Cf V. cl. Aemilius lungmann, „Die Zeit des Ful 
gentius" in actis Rheinisches 3fusettiu fur Philoloffie, Francofurti 
ad Moenum, series nova, vol. 32, pp. 564 — 577 (lungmannus 
edidit Coniectanea Fulgentiana Lij^siae anno 187 2). 
ad monim: ad Monimum libri tres; apud Mignium, col. 153 — 206. 
arian: contra Arianos liber unus; apud Mignium, col. 205 — 224. 
ep vel epist: epistulae; apud Mignium, col. 303 — 498. 
ep ad Ferrand : epistula ad Fulgentium Ferrandum ; in operibus 

Fulgentii Ferrandi, apud Gallandium, vol. 11, p. 317 — 398; 

Mignium, col. 380— 435. 
fab fr vel fabian fragm: contra gesta quae adversus eum Fabianus 

haereticus falsa confinxit libri decern, ex quibus non nisi frag- 

menta exstant; apud Mignium, col. 749 — 834. 
fid cat vel catb : pro fide catholica adversum Pintam episeojium 

Arianum liber unus; apud Mignium, col. 707 — 720. 
fragm : vide fab fr 
incarn : de incarnatione filii dei et vilium animalium auctore , ad 

Searilam, liber unus; apud Mignium, col. 573 — 602. 
rem pecc vel remiss pecc: de remissione peccatorum ad Eutliy- 

mium libri duo; apud Mignium, col. 527 — 574. 
tras vel trasim: ad Trasimiindum regem Vandalorum libri tres, 

anno 507 scripti; apud Mignium, col. 223 — 304. 
verit praed : de veritate i^raedestinationis et gratiae Dei, libri tres ; 

apud Mignium, col. 603 — 672. 
Ferrand : Fulgentius Ferrandus , Fulgentii Ruspensis discipulus, mor- 
tuus est ante annum 547; apxid Gallandium, vol. 11, jj. 317 — 398, 
ubi eijistula Fulgentii Ruspensis ad eum invenitur. 



0. 

Gains Romanus, claruit anno 210. Apud Eusebium, Historia ecclesi- 
astica, et apud Gallandium, vol. 2, p. 203 — 208. Vide quae vir 
cl. Adolfus Harnack scripsit in Herzogii libro Real-Encyklopddie 



2. SCEIPTORES: FULB — GERM. 1191 

fur protestantische Theologie, ed. 2, vol.4, Lipsiae a. 1879, p. 805sq; 
cf etiain v. cl. lohannes Gwynn, Herviathena , Diiblinii, vol. G, 
p. 397ss, qui fragmenta ex libro Hipiiolyti ,, Capita contra Gaium" 
ibidem Syriace et Anglice edidit. 

Gaud: Gaudeutius, inde ab anno circiter 387 episcoinis Brixiae. 

serm : sermones sive tractatus quindecim ad Benevolum. Prodiei'unt 
cura Pauli Galeardi, Augustae Vindelicorum a. 1757; apud 
Mignium, Patrol. Lat. vol. 20, col. 791 — 1006. 

Gelas "y^'""^" : Gelasius, ortu Cyzicenus, episcopus Caesareae in Palae- 
stina, claruit anno 47 6, historiam concilii Nicaeni ex aliorum 
scrii>tis, libros tres comi>lectentem, cou.sarcinavit. Prodiit j^rtmum 
Parisiis a. 1599. Apud Mignium, Patrol. Gr. vol.85, coll. 1179 
—1360. 

Gennad: Gennadius episcopus vicesimus primus Constantinopolitanus 
annis 458-471. Scripsit commentaries in varies Veteris Testament! 
libros et in Paul, item homilias. Citatur ex Oecumenio et ex cat. 

Gennad : Gennadius, Massiliae j^resbyter, claruit saeculo quinto exeunte, 
librum Hieronymi „de viris illustribus" continuavit, et scrij^sit 
„epistulam de fide sua seu de dogmatibus ecclesiasticis ad Gelasium 
papam", praeterea de Apocalypsi, de mille annis, adversus Nesto- 
rium, adversus Pelagium, adversus omnes haereses. Liber eius 
de ecclesiasticis dogmatibus editus est ab Oelilero, Corpus haereseo- 
logicum, Berolini a. 1856, vol.1, p. 333 — 355. Apud Mignium, 
Patrol. Lat. vol. 58, col. 492 — 979. Catalogus virorum inlustrium 
prodiit cura Guilelmi Headingii, LijJsiae a. 1879. 

Geometr : (Geoi'gius?) Geometres saepe in catenis laudatus, e. g. Lc 2,40 
in cat ™*'. 

Georgius: Georgius Scholarius, idem qui Gennadius dicitur, Graecus, 
fortasse Constantinopolitanus, floruit anno 1453. Apud Mignium, 
Patrol. Gr. vol. 160. 

Germ: Germanus, Cyzici episcopus, inde ab anno 715, patriarcha Con- 
stantinojjolitanus , jiroirter imaginum picturarumque defensiouem 
anno 730 sede jralsus, obiit fortasse anno 740. In libro suo ,,Tlieo- 
ria rerum ecclesiasticarum", ajjud FrontonemDucaeum,£iWio^Aeca 
veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol. 2, (i:». 131 — 166), p. 146, 
Irenaei fragmentum Graecum servavit. Liber autem hie ab aliis 
Germano II, qui sequitur, tribuitur. 

Germ const. Germanus II sive lunior, natus Anapli Projiontidis , mo- 
nachus, inde ab anno circiter 1222 patriarcha Constantinopolitanus, 
sede motus anno 1240, restitutus anno 1254, quo anno fortasse 
etiam supremum diem obiit. Apud Cotelerium, Ecclesiae Graecae 
monumenta, Parisiis a. 1681, vol.2. 



1192 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Gild: Gildas Sapiens Badonicus, Brltannus, floruit fortasse anno 581, 
scripsit librum querulum de excidio Britanniae ; apud Gallandium, 
vol. 12, p. 189 — 220; apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 69, 
coll, 329 — 392. 

Glycas: Michael Glycas (o riv/.ua) floruit anno circiter 1120; scripsit 
dissertationes theologicas, epistulas, libros quattuor: Biji^.oa 
yQcavvxT] ab initio usque ad annum 1118. 

Greg: Gregorius Magnus, natus circa annum 540, anno circiter 570 
praetor Romanus a lustino iuniore imperatore factus , inter annos 
573 et 577 monachus fit, anno 590 episcopus Romanus constitutus, 
mortuus est anno 604. Opera ediderunt Sammarthanus (ordinis 
Benedictini) Parisiis a. 1705, 4. voll. fol. ; Gallicciolius , Venetiis 
a. 1768SS, 4voU.; Mignius, Patrol. Lat. voll. 75 — 79. 
dial: dialogorum de vita et miraculis patrum Italiconim et de 
aeternitate animarum libri quattuor, anno circiter 593 scripti. 

Greg °^^ : vide Naz 

Greg °y^' : vide Nyss 

(5j.ggthaum. Gregorius Theodorus Thaumaturgus, inde ab anno cir- 
citer 240 Neocaesareae in Cappadocia episcopiis, obiit anno 265. 
Opera ediderunt Gerhardus Voss, Mogimtiae a. 1604, Parisiis 
a. 1620 — 1622 fol.; Gallandius, vol.3, p. 377 — 469; Routhius, 
vol. 3, p. 251—283; Mignius, Patrol. Gr. vol.10, col. 963—1232. 
Cf V. cl. Victor Ryssel, Gregorius Thaumaturgus, sein Lehen und 
seine Schriften, nebst einer Uebersetzung zweier bisher unbekannten 
Schri^ten Gregors aus dem Syrischen, Lipsiae a. 1880. 



H. 

Harmenopulus : Constantinus Harmenopulus, Sebastus, nomophylax et 
iudex Thessalonicensis. Floruit medio saeculo quarto decimo. 
Quae scripsit de opinionibus haereticorum qui singulis temporibus 
exstiterunt, habentur apud Frontonem Ducaeum (Le Due), 
Bibliotheca veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol. 1, p. 533 — 538 
(539), ubi Graeco-Latine exstant, Latine inveniuntur in Biblio- 
theca maxima veterum patrum, Lugduni a. 167 7, vol. 19, 
p. 958b— 960h. 

Haym: Haymo vel Aimo, inde ab anno 841 episcoi^us Halberstadiensis, 
mortuus est anno 853. Scripsit inter alia commentarium in epistu- 
las Pauli. Opera edidit Mignius, Patrol. Lat. voll. 116 — 118. 
apoc: commentariorum in Apocalypsim libri septem, qui re vera 
Haymonis alius posterioris temporis videntur esse; vide Ca- 
vium, vol. 2, p. 28. 



2. SCRIPTORES: GILD — mER. 1193 

Hebr: vide Evgl. sec. Hebr. 

Heges: Hegesippus, in oriente natus, non breve tempus in occidente 
degens, claruit anno circiter 170; apud Gallandium, vol. 2, 
p. 59— 67. 

Heracl : Heracleon, Gnosticus, floruit fortasse anno circiter 170. Citatur 
ex Clemente Alexandrino (Lc 3,16 est ex eclogis propheticis 
dementis) et ex Origene; Origenes praebet niulta commentarii 
Heracleonis in lohannis evangelinm fi-agmenta. 

Hermia: Hermias, pliilosophus Christianus, saeculi secundi, re vera 
posterioris, ut quidam opinantur; in Bibliotheca veterum patrum, 
Parisiis a. 1624, vol.1, p.l87 — 191; apud Gallandium , vol. 2 , 
p. 68 — 73 ; apud I. C. T. Otto, Corpus apologetarum Christianorum 
saeculi secundi , lenae a. 1872, vol. 9, p. 1 — 31. 

Heron "^''"': titulus epistulae Pseudo-Ignatianae ad Heronem; vide Ign. 

Hes ^^" "'^ *"■ "«' '"''^ vel Hes p""^^** "-'«' ?"'>> •"■: Hesychius primum pres- 
byter, deinde patriarcha Hierosolymitanus, mortuus est anno 609, 
scripsit anxiQor twv t/i' nooffijidi)'. Opera in Maxima biblio- 
theca veterum patrum , Lugduni vol.12 (a. 1677), p. 52 — 205; 
apud Mignium, Patrol. Gr. vol.93, col. 781 — 1560. Laudatur 
etiam e libro Criticorum sacrortun [vol. 8] . . . supplementum, 
vol. 1, Francofurti ad Moenum a. 1700. 

lev vel levi vel levit: explauationis in Leviticum libri septem qui 
Latine tantum exstant. 

qu vel quaest: collectio quaestionum, excerpta ex evangeliis con- 
sonantia Hesycbii. Edidit Gr.-Lat. Cotelerius, Ecclesiae Graecae 
monumenta, Parisiis, vol. 3 (a. 1687), pars 1. 

Hes vel Hesych : Hesychius Salonitanae urbis in Dalmatia sitae epi- 
scopus, claruit anno 418. 

ep ad Aug: epistula ad Augustinum, inter epistulas Augustini nu- 
mero 79. 

Hierac: Hieracas, Aegyptius, floruit anno circiter 302 post Christum 
natum ; fragmenta scriptorum eius reperiuntur apud Eiiiphanium 
(unde epiph), Panaria, haer. 67 (47). 

Hier : Sophronius Eusebius Hieronynius , Stridone in urbe Dalmatiae 
anno 329 (alii 341) natus, Eomae in litterarum studia incubuit, 
Galliam visit, anno 372 profectus est in Orientem, anno 379 
Antiochiae presbyter factus, Constantinopolim anno 380, Romam 
anno 382 ivit, unde Orientem anno 385 iterum petiit, post Aegyp- 
tum visam Bethlehemi monasterium condidit, mortuus est anno 420. 
Opera eius ediderunt monachi Benedictini congregationis S. Mauri 
Parisiis intra annos 1693 et 1706, in quinque tomos dispertita; et 
Dominicus Vallarsius, Veronensis presbyter, Verouae intra annos 



1194 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 



1734 et 1742, in undecim tomos fol. dispertita (voll. 9 et 10 
continent Biblia Vulgata), iterum 4" Yenetiis a. 17G2 — 1772. 
Harum editiouum volumina ad titulos singulos plerumque 
adposui. Vide Mignium, Patrol. Latina vol.22 — 30. Plurima 
ex Origene praesertim in commentariis mutuatus est Hieronymus; 
unde fit ut multas lectiones Origenianas tacite exhibeat. 
abac: commentariorum in Abacuc proplietam libri duo (Ben. vol. 3, 

Vail, vol.6, col. 587— 670). 
algas vel ad Algas vel quaest ad algas : ad Algasiam de quaestioni- 

bus undecim (Ben. vol. 4, Vail. vol. 1, col. 843—883). 
amo: commentariorum in Amos proplietam libri tres (Ben. vol.3. 

Vail. vol. 6, col. 219—358). 
commentatio Christiano cuilibet utilis, apud Gallandium , vol.7, 

p. 527—530. 
damas vel ad Damas vel ej) damas vel ep ad dam: epistulae sex 

ad Damasum pai^am (Ben. vol.4, Vail. vol. 1, p. 37 — 86 et 

158—169). 
dan: commentarii in Danielem prophetam, anno circiter4M7 scripti 

(Vail. vol. 5, col. 617—736). 
dial adv Luciferianos : altercatio Luciferiani et Orthodoxi, adversus 

Luciferianos , anno circiter 378 scripta (Ben. vol.4, Vail. 

vol. 2, col. 169—202. 
ecclesiast: commentarius in librum Ecclesiasten, anno circiter 390 

scriptus (Ben. vol.2, Vail. vol. 3, col. 381— 498). 
ep ad Ctesipbon : ej^istula ad Ctesipbontem adversus Pelagianos, 

anno circiter 415 scripta (Vail. vol. 1, col. 1019 — 1036). 
ep ad marcell: epistulae ad Marcellam (Ben. vol. 4 et vol. 2, Vail. 

vol. 1) ; saepe ad earn scripsit. 
ep ad Minervium et Alexandrum: epistula ad Minervium et 

Alexandrum monachos, anno 406 exeunte scrii^ta (Ben. vol.4. 

Vail. vol. 1, col. 793 — 809). 
ep ad princip: epistulae ad Principiam virginem (Ben. vol. 4, 

Vail, altera anno 397, vol. 1, col. 371—391, altera anno 41 2 

scripta, vol. 1, col. 944 — 954). 
eph vel epbes : commentariorum in ejaistulam ad Ephesios libri tres, 

anno circiter 388 scripti (Ben. vol. 3, Vail, vol.7, col. 537-684). 
epbes praef : est jiraefatio borum commentariorum. 
epitapb Paulae: epistula ad Eustocbium virginem, eiiitapbium 

Paulae matris, anno 404 scripta (Ben. vol.4, Vail. 1, col. 

684—719). 
esai : commentariorum iu Esaiam projibetam libri duodeviginti, 

anno circiter 410 scripti (Ben. vol. 3, Vail, vol.4, col. 1 — 832). 



2. SCEIPTOEES: HIERONYMUS. 1195 

eustoch: epistula ad Eustochium de custodia virgiuitatis , auuo 

circiter 384 scripta (Ben. vol. 4, Vail. vol. 1, col. 87— 124). 
ezecli: commeutariorum in Ezechielem proiAetam libri quatuor- 

decim, anno circiter 411 script! (Ben. vol. 3, Vail. vol. 5, 

col. 1—616). 
gal vel gala vel galat vel ad gal : commentariorum in epistulam ad 

Galatas libri tres, anno circiter 388 scripti (Ben. vol.4, Vail. 

vol.7, col. 367— 536). 
hebr vel de 11. Hebr : liber de situ et nominibus locorum Hebrai- 

corum (Ben. vol. 2, Vail. vol. 3, col. 121 — 300); cf editiones 

libri Eusebii Onomasticon. 
hedib vel ad hedib vel ep ad hedib: epistula ad Hedibiam de 

quaestionibus duodecim, anno circiter 407 scripta (Ben. vol. 4, 

Vail. vol. 1, col. 811—843). 
helvid vel cont belvid; liber adversus Helvidium de perpetua 

virginitate beatae Mariae, anno circiter 383 scriptus (Vail. 

vol. 2, col. 203—230). 
hierem: commentariorum in Hieremiam prophetam, libri sex, 

anno circiter 416 scripti (Ben. vol. 3, Vail. vol. 2, col. 833 

—1096). 
ierem: vide hierem 
ioel: commentariorum in loel prophetam liber uuus (Ben. vol. 3, 

Vail. vol. 6, col. 165—218. 
iovin: adversus lovinianum libri duo, anno circiter 393 scripti 

(Vail. 2, col. 231—384). 
lucif vel contr lucif : vide dial adv Luciferianos. 
malacli: commeutariorum in Malachiam prophetam liber unus 

(Ben. vol. 3, Vail. vol. 6, col. 939—986). 
marcell: vide ep ad marcell 
mich: commentariorum in Michaeam prophetam libri duo (Ben. 

vol.3, Vail, vol.6, col. 431— 532). 
mt vel matth : commentariorum in evangelium Matthaei libri quat- 

tuor, anno circiter 398 scripti (Ben. vol. 4, Vail. vol. 7, col. 

1—244). 
naum: commentariorum in Naum prophetam liber unus (Ben. 

vol. 3, Vail. vol. 6, col. 533—586). 
nom hebr vel de nominibus Hebr: liber de interpretatione nomi- 

num Hebraicorum (Ben. vol.2, Vail, vol.3, col. 1 — 120); 

cf Eus Onomast. et Paulus de Lagarde, Onomastica sacra 

alterum edita, Gottingae a. 1887. 
opt gen iuterpr. ad Pammach ep 101: epistula ad Pammachiuni 

de Optimo geuei-e interpretaudi (Vail. vol. 1, col. 303 — 316). 



1196 X. DE SCEIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

orig: ad Lc 1,1 — 6 laudatur Hieronymi translatio homiliarum 

undequadraginta Origenis in Lucain (Vail. vol. 7, col. 245 

—366). 
pel vel pelag vel adv (vel cont) Pelagian : dialogus sub persona Attici 

Catholici et Critobuli haeretici adversus Pelagianos libri tres 

cum prologo (Ben. vol.4, Vail. vol. 2, col. 675 — 792). 
philem: commentariorum in epistulam ad Philemonem liber 

unus (Ben. vol. 4, Vail. vol. 7, col. 741 — 764). 
praefephes: ricZe eph 
ps : liber in expositionem Psalmorum Hieronymo falso adscriptus 

(Ben. vol. 2, Vail. vol. 7, append, col. 40.3— 422 [426]). 
breviarium in ps: breviarium in Psalteriuni Hieronymo falso ad- 

scriptum (Ben. vol.2, Vail. vol. 7, append, col. 1 — 402). 
cjuaest algas: vide algas 
quaest Hebr vel quaest Hebr in Gen : liber Hebraicarum quaestio- 

num in Genesim, anno circiter 388 scriptus (Ben. vol. 2, Vail. 

vol.3, col. 301— 780). 
tit: commentariorum in epistulam ad Titum liber unus (Ben. vol.4. 

Vail. vol. 7, col. 685—740). 
Hil: Hilarius Pictaviensis, anno circiter 310 (alii 320) natus, ex gentili 
Christianus factus, anno 354 einscoiius Pictaviensis creatus, anno 
356 ob inimicitias cum Arianis in Phrygiam expulsus 
anno 360 restitutus est, et postquam diu fidei Nicaenae strennus 
defensor fait, anno 368 obiit. Opera eius ediderunt monaehi 
ordinis sancti Benedicti e congregatione S. Mauri [P. Coustantius], 
Parisiis a. 1693; et Sc. Maflfeius, Veronae a. 1730 (unde Veroti et 
maffei); et Mignius, Patrol. Lat. voll. 9.10. Fragmenta etiam 
exstant apud Gallandium, vol. 5, p. 83 — 93 ; et apud Malum, Nova 
patrum bibliotheca, vol. 1, p. 471 — 493. 
mt vel matth : commentarii in evangelium Matthaei. 
ps: commentarii in Psalmos. Edidit v. cl. Antonius Zingerle 
[Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinonmi. XXII] , Vindo- 
bonae a. 1891, 

trin: de trinitate libri duodecim. 
Hilarian: Quintus lulius Hilarianus chronicus et chiliasta claruit 
fortasse anno circiter 397, scripsit chronologiam sive libellum de 
mundi duratione; apud Gallandium, vol.8, p. 235 — 238. 
Hincmar : Hincmarus , episcopus Eemensis inde ab anno circiter 845, 

supremum diem obiit anno 882. 
Hipp: Hippolytus Romanus, episcopus Portuensis, floruit anno 220. 
Opera ediderunt Gulielmus Morelius Parisiis a. 1556; lohannes 
Albertus Fabricius, Hamburgi a. 1716, iterum recusa apud 



2. SCRirTORES: HIER — HIPP. 1197 

Gallandium, vol. 2, p. 409—453 et Miguium, Patrol. Gr. vol. 10, 
col. 261 — 962 (ap. Fronton. Ducaeum, Bibliotheca veterumjMtrum, 
Parisiis a. 1624, vol. 2, ]}. 342 — 363 est de consummatione mundi 
et de Antichristo). Tischendorfius usus est in primis Gallandio, 
vol.2, p. 417 — 474. Edidit Paulus Antonius de Lagarde, Hiji- 
polyti Romani quae feruntui' omnia Graece, Lipsiae et Londinii 
a. 1858. Cf V. cl. Funk, „Zur Philosophumena-Frage" in actis 
Literarische Eundschau, Friburgi a. 1881, num.2, col. 33 — 
38; V. cl. Georgius Salmon apud Smithium et Wacium, A 
dictionary of christian biography, vol. 3, Londinii a. 1882, 
p. 85 b— 105 b. 
adv jjlat: adversus Platonem de causa universi (Gall. vol. 2, p. 

451—454). 
anti vel autichr : demonstratio de Antichristo et in Susannam apud 
Marquardum Gude, Parisiis a. 1661; Combefisium, Bihlio- 
thecae Graecorum jmtrum auctuarium novissimum, Parisiis 
a.l672, parsl, p.26— 62 (Gall, vol.2, p.417— 442, Lag. 
p. 1—36). Varias lectiones ex versione Slavonica vetere 
edidit v. cl. Adolf. Harnack, „Ueber eine in Moskau entdeckte 
und edirte altbulgarisclie Version der Schrift Hippolyts ,de 
Antichristo' " Zeitschrift filr die historische Theologie, a. 1875, 
p. 38— 61. 
cantic: commentarius in Cantica Canticorum (Lag. p. 200); vide 
Tischendorfium, Ayiecdota sacra et profana, ed. repetit. Lip- 
siae a. 1861, p. 227. 
cat Niceph^^^: in editione Lagardii, p. 138. 
charis vel charism: 7iin\ ^(iotG/nKTMV (Gall. vol. 2, p. 500 — 513); 

est frag ex Apost. Constt.VIII.; vix est Hippolyti. 
chri et anti vel antichri : vide anti 
cod brit^"^: in editione Lagardii, p. 138. 

consumm : oratio de consummatione mundi et Antichristo ac se- 
cundo Domini adventu. Fortasse est Pseudo-Hippolyti (Lag. 
p. 92— 123). 
dan vel dani: commentarius in Danielem (Lag. p. 151 — 187); cf 
V. cl. Otto Bardenhewer, Des heiligen Hippolyts von Rom 
Commentar zum Buche Daniel, Friburgi in Brisgovia a. 1877, 
et V. cl. Eduardus Bratke , Das neuentdeckte vierte Buch des 
Daniel- Commentar s von Hippolytus, Bonnae a. 1891. 
delag : editio Lagardii supra laudata. 
fin mund : vide consumm 

fragm: fragmeutum ex commentario in Genesin (Gall. vol. 2, p. 
477—484). 



1198 X. DE SCEIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

lag: editio Lagardii supra laiidata. 

noet vel contr noet: contra haeresim Noeti cuiiisdam (apiid G. 
Vossium, Miscellanea sanctorum aliquot patruin, Mogxmtiae 
a. 1604 (ad fiiiem editionis Gregorii Thaumaturgi) , p. 58-71. 
Gall. vol. 2, p. 454—465, Lag. p. 43—57). 

phil vel philosoph: philosophumena sive refutatio omnium hae- 
resium; post Emm. Millerum, Oxoniae a. 1851 (qui Origeni 
tribuit) ediderunt Ludovicus Duncker et F. G. Schneidewimis, 
Gottingae a. 1859. Ex libro primo, in quo pliilosophorum 
sententiae recensentur, nomen „Philosophumena" ad ceteros 
libros male a quibusdam translatum est. 

jjrov: commentarius in Proverbia (Mai. Nova 'patrumhihliotheca, 
vol, 7 (a. 1854), p. 71—76, Lag. p. 196—200?). 

ps: commentarius in Psalmos (Lag. p. 187 — 196). 

susan vel susann: expositio in historiam Susannae (Gall, vol.2, 
p. 442— 447, Lag. p. 145— 151). 

theoph: homilia in sanctam theophaniam (Gall. vol. 2, p. 491 
—504 Lag. p. 36—43). 
Horn vel Homil <=' "«' <=><^'" '^^^ epuom. ^,i^g Clem (2). 



I. 

lac °'^ *''' "'^"' : lacobus iam ante concilium Nicaenum episcopus Nisi- 
benus, mortuus anno 338; ei adtribuuntur homiliae duodeviginti 
et epistula synodica; apud Gallandium, vol. 5, p. I — CLXIV; 
Assemanus, vol. 1, p. 17 — 24, paene negat lacobum Nisibenum 
quidquam scripsisse, et dicit eum saepe cum lacobo Sarugensi con- 
fundi. Ad Mt 22,40 est 11, p. XI: ad 1 Co. 8,8 laudatur serm. 13, 
paragr. 3, p. XC. Sunt homiliae Aphraatis, cf supra, p. 1161. 

lacsarug. lacobus Sarugensis, Batnarum in Mesopotamia episcopus 
inde ab anno 519 usque ad annum 521 ; vide Assemanum, vol. 1, 
p. 283b— 340a. 

lacobus Justus : lacobus apostolus. Minor, Justus. 

Idacius : vide Vig ^'"' 

Ign : Ignatius Antiochenus, Horuit saeculo secundo ineunte. Apud Cote- 
lerium, Patrum qui temporibus apostolicis floruerunt opera, (Pari- 
siis a. 1672) ed. Clericus, Antverpiae a. 1698, vol. 2, p. 1 — 178, 
vide etiam appendicem voluminis, p. 183 — 448; apud Dresselium, 
Patrum apostolicomm opera, ed. 2, Lipsiae a. 1863 qua editione 
Tischendorfius usus est; hodie apud Zabnium [Gebhardt. Harnack. 
Zahn.], Patrum apostolicorum opera, fasc. 2, Lipsiae a. 1876; 
Lightfootium, ed. 2, Loudinii a. 1889, voll. tribus. 



2. SCRIPTORES: HIPP — IREN. H99 

antioch: ad Antiochenses. 

ad heron: ad Heronem ecclesiae Antiochenae diacommi. 
eph : ad Ephesios. 

int vel intpol: Ignatii epistulae interpolatae. 
magn: ad Magnesios. 
philad : ad Philadelphenos. 
philipp: ad Philiiipenses. 
roin : ad Romanos. 
smyrn: ad Smyrnaeos. 
tars: ad Tarsenses. 
trail: ad Trallianos. 
Innocentius: Innocentius I, anno 401 episcopiis Eomanus constitutiis. 
Opera edidit Mignius, Patrol. Lat. vol. 20, col. 457 — 638. vol. 33, 
col. 779 — 788: epistulae apud Gallandium, vol. 8, p. 541 — 612; 
ad Hebr* (ante, vol. 2, p. 780) citatur ex Gallandio, vol. 8, p. 464. 
lob: lobius monachns claruit fortasse anno 530, fragmenta scriptornm 

eiv^s exstant apud Photium. Laudatur e Wetstenio. 
To. Armeuus: e Wetstenio citatus. 
loh "less. Johannes archiepiscopus Thessalonicensis floruit anno 680; 

apud Gallandium, vol. 13, p. 185 — 197. 
Ir vel Iren: Irenaeus, gente Asianus, ante annum 130 natus, episcopus 
Lugdunensis, libros adversus haereses circa annum 180 edidit. 

Opera eius ediderunt Erasmus, Basileae a. 1526 ; Fr. Feuarden- 
tius, Parisiis a. 1639; Grabius, Oxonii a. 1702 ; Renatus Massuet, 
Parisiis a. 1712; Adolfus Stieren, Lipsiae a. 1853; W. Wigan 
Harveius, Cantabrigiae a. 1857. Citat Tischendorfius paginas 
editionis Massuetianae , quae in editionibus Stierenii et Harveii 
aduotantur; usus est imprimis Stierenio, 

adv haer: adversus haereses libri quinque, quorum primi magnas 
partes Epiphanius exscripsit ; alii non nisi in interpretatione 
Latina exstant. 
cat: notandum est Tischendorfium in apparatu critico ad Mc 16,19 
citare cat ex pagina corrigendorum et addendorum, quae 
paginam 498 primi Crameri catenae voluminis sequitur. 
erasm : editio Erasmi supra laudata. 
ex Seniorib : loco laudato videtur Irenaeus verba ecclesiae veteris 

seniorum dare, 
feuard: editio Feuardentii supra laudata. 
gnost: Gnosticorum apud Irenaeuin adductorum fragmenta conlegit 

Stierenius in appendice. 
grab : editio Grabii supra laudata. 
harv: editio Harveii supra laudata. 



1200 X. DE SCRIPTOEIBUS ECCLESIASTICIS. 

int: versio vetus Latina Irenaei vel exeimte saeculo secundo vel, 
quam amaut opinionemWestcottus Hortiusque, saeculo quarto 
facta. 
mass: editio Massueti supra laudata. 

pfaff: Chr. Matthaeus Pfaff, qui fragmenta quaedam sub nomine 
Irenaei in eodice Taurinensi nunc deperdito repperit et dili- 
genter edidit quam editionem omnes post repetierunt editores ; 
haec fragmenta originem ducunt ex libris quos Irenaei aetate 
certe non multo post illud tempus seriptos esse, veri est 
simile, sed non sunt Irenaei ipsius. 
stier : editio Stierenii supra laudata. 

voss: codex Vossianus, magnae auctoritatis ; vide Stierenium, p. 
XVII sqq. 

Isaacus Catholicus, Armenus, claruit fortasse anno 1150; ajnid Gallan- 
dium, vol. 14, p. 411 — 446. Laudatus est e Wetstenio et fortasse 
e Canisio. 

Isai: Isaias, abbas Scetensis, floruit fortasse saeculo quarto medio, 
scripsit orationes sive sermones undetriginta ; apud Gallaudium, 
vol.7, p. 277 — 321 [329]; de Isaia vide ibidem, p. VI; apud 
Magnium, Patrol. Gr. vol. 40, col. 1103 — 1214. 

Isid: Isidorus Pelusiota Aegyptius claruit intra annos 412 et 431. 
Epistularum eius de interpretatione divinae scripturae libros tres 
edidit lacobus Billius Parisiis; hos iterum edidit Conradus 
Rittershusius (cuius editione usus est Tiscliendorfius) addito libro 
quarto, Heidelbergae a. 1605 (denuo a. 1615); liber quintus prodiit 
Francofurti a. 1629 cura Andreae Schotti; quinque denique libri 
prodierunt Parisiis a. 1638. Ajiud Mign. Patrol. Gr. vol. 76, 
col. 1 — 1674. 

lulian'™?: lulianus imperator, apostata, natus anno 331, mortuus est 
anno 363. Laudatur ex Cyrillo Alexandrine, vide Cyr. iul. 

luliau vel IulianP®'''S: lulianus, Italus, aliquando episcopus oppidi 
jiarvi in Italia, ob doctrinam Pelagianam sede pulsus, claruit intra 
annos circiter 417 et 450. Laudatur ex Augustino. 

lulianus episcopus Toletanus annis 680 — 690. Nescio an adductus 
sit. Multa scripsit. Vita sola Hildefonsi exstat. 

Iul P^P: lulius pontifex Romanus inde ab anno 337, mortuus est anno 
352. Duae epistulae eius inveniimtur ajjud Athanasium in 
„Apologia de fuga"; ajnid Gallandium, vol. 5, p. 1 — 15. Exstant 
et alia scripta nomini eius ab Apollinaristis ut videtur supposita. 

lunil: lunilius ei)iscopus Africanus claruit anno circiter 550, scripsit 
libros duos „de partibus divinae legis", qui libri prodienmt Basileae, 
a. 1545 (1546?), et Francofurti ad Viadrum a. 1603; et apud 



2. SCRIPTOEES: lEEN — lUVENC. 1201 

Gallandium, vol. 12, p. 77 — 92; et apud v. cl. Henricum Kihn, 
Theodor von Mopsuestia und lunilius Africanus als Exegeten. 
Nebst einer hritischen Textausgahe von des Ictzteren Instituta 
regularia divinae legis, Friburgi in Brisgovia a. 1880 („Iustituta" 
separatim etiam prodierunt). 
lust vel lustin : lustinus Martyr, patria Samaritamis ex urbe Neapoli, 
ex gentili Christianus, scripsit Antonino Pio regnante et coronam 
fidei Romae accepit. 

Opera eius ediderunt Robertas Stephaniis, Lutetiae a. 1551 
(editio princeps); Friderieus Sylburgius, Heidelbergae a. 1593; 
Fredericus Morellus, Parisiis a. 1615, iterum a. 1636; nescio qui 
Coloniae vel potius Vitebergae a. 1686 pessime (vide Ottonis pro- 
legomena); Styanus Tbirlbius, Londinii a. 1722; Prudentius Mara- 
nus, monaclius congregationis S. Mauri, ordinis S. Benedicti, Pari- 
siis a. 1742 (editio haec paucis mutatis repetita est Venetiis a. 1747 
et ab Andrea Gallandio, Bibliotheca veterum patrum, Venetiis 
a. 1765, vol. 1); loannes Carolns Theodorus Otto, lanae a. 1842 — 
1847, iterum a.l847 — 1850, tertium a. 1876— 1879; Mignius, 
Patrol. (?r. vol. 6, col. 1—800 et 1181—1600; libros seleetos 
ediderunt loannes ErnestusGrabe, Oxouiae a. 1700 ; H. Hutchinus, 
Oxoniae a. 1703; Samuel lebbius, Londinii a. 1719. Volumina 
editionis hue usque praecellentis Ottonis, ad titi;los singulos 
adposui. 
ap vel apo vel apol : apologiae ( sive apologiae duae) pro Christianis 

(Otto. 1. 1). 
dial: dialogus cum Tryphone ludaeo (Otto. 1. 2); apologiae et 

dialogus etiam apud Gallandium, vol. 1, p. 411 — 608. 
coli: cohortatio ad Gentiles (Otto. 2); opus addubitatum, quod ui 

fallor Apollinaris Laodicenus scripsit. 
or ad gent: oratio ad Gentiles vel ad Graecos (Otto. 2): ojius ad- 
dubitatum. 
qu vel quaest : vide Ps-Iust et Quaest et Orthod i" 
rect fid: vide Ps-Iust 

resurr: de resurrectione (Otto. 2. append.), 
tr vel try vel tryjih: vide dial 
zen : epistula ad Zenam, of Ps-Iust. 
lust s°"s': lustinus gnosticus, apud Hippolytum, vide Hipp p'^". 
luv vel luvenc: luvencus, Hispanus, poeta et presbyter historiae evan- 
gelicae libros qxiattuor versu heroico scripsit, floruit anno circiter 
330. Ediderunt FaustusArevalus, Romae a. 1792; Carohxs Marold, 
Lipsiae a. 1886; loliannes Huemer, Corpns scriptorum ecclesutsti- 
corum Latinorum. XXIV, Vindobonae a. 1871. Apud Gallan- 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 77C 



1202 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

duini, vol. 4, p. [585] 601 — 630. De Iiirenco vide Sabatarium, 
vol. 1, }). XLIIsqq. 



L. 

Lact vel Lactant : Luciiis C'aelius Firmiauus Lactantius, Africanus, anno 
fere 260 natus, fortasse brevi post a. 290 Nicomediam se contulit 
anno circ. 307 in Galliam ubi anno cireiter 340 mortuus est. Ajnid 
Gallandiuin, vol.4, p. 225 — 436; prodierunt iam divinae institu- 
Hones et epitome divinarum institutionum e recensione v. cl. Georgii 
Brandt [Corp, scrr. eccl. Lat. XIX, i], Vindobonae a. 1890. De 
Lactantii lectionibus biblicis, quarum tamen plerasque VetusTesta- 
nientnm suppeditavit, vide Eonschium, Zeitschrift fur die histo- 
rische Theolocjie, a. 1871, p. 531 — 629. 

Lcif ve^ Lucif : Luciferus, Calaritanus in Sardinia eijiscopus, quater 
exsul, mortuus est anno 371. In Maxima bibliotheca veterum 
patrum, Ijiigium a. 167 7, vol.4, p. 180 — 253. Opusciila ediderunt 
I. Dominicus et lacobus Coleti, Venetiis a. 1778. Apud Gallan- 
dium, vol.6, p. 153 — 260; apud Miguium, Patrol. Lat. vol. 13, 
col. 765 — 1048; apud Hartelium, Corpus scriptorum ecclesiasti- 
corum Lalinorum. XIV, Vindobonae a. 1886, cuius editio sola 
citationes sacrae scripturae bene praebet et immutatas. 
athan: pro sancto Athanasio, libri duo. 

Leo: Leo I., Magnus, pontifex Eomanus inde ab anno 440, mortuus est 
anno 461. Opera eius prodierunt Coloniae Agrijjpinae a. 1561; 
e secundis curis Paschasii Quesnel, Lugduni a. 1700; curantibus 
Petro et Hieronymo fratribus Balleriniis , Venetiis a. 1753 — 1757, 
tomis tribus. Apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 54. 
sei'm : sermones. 

ep ad Flavianum: apud Vossium, 3IisceUanea sanctorum aliquot 
patrwm, Moguntiae a. 1604 (ad finem editionis Gregorii Thau- 
maturgi), p. 144 — 164 [183]; apud Frontonem - Ducaeum, 
Bibliotheca veterum patrurn, Parisiis a. 1624, vol. 1, j). 485 
— 493; apud Mignium, vol. 54, col. 751 — 782. 

Leont: Leontius, advocatus Byzantinus, monaclius, floruit saccule sexto 
medio. De sectis apud Froutonem-Ducaeum, Bibliotheca veterum 
patrum, Parisiis a. 1624, vol. 1, p. 493 — ^533. Apud Canisium, 
Lectiones antiquae, ed. Basnag. Antverpiae a. 1725, vol.1, j). 525 
— 630; apud Gallandium, vol. 12, p. 623 — 718; cf v. cl. Frideri- 
cus Loofs, Leontius von Byzanz und die gleichnamigen Schrift- 
steller der griechischen Kirche [Gebhardt. et Harnack. Texte und 
Untersuchungen. Ill, 1.2'], Lipsiae a. 1887 [1888]. 



2. SCEIPTORES: LACT — MANUEL. 1203 

Leontius Hierosolymitanus : cf Angelus Maius, Scriptorum veterum nova 

collectio, Komae vol. 9, p. 410 — 610, ubi opus Leontii adversiis 

Nestorianos invenies. 
liber de trin et spir sancto Vigilio Tapsensi fortasse iure adscribitur; 

vide Athan. 
Liberatus archidiaconus Carthaginiensis elaruit anno 554. Apud Gallan- 

dium, vol. 12, p. 119 — 118; apiid Mignium, Patrol. Lat. vol. 68, 

col. 963 — 1096. 

codd Liberati: vide ibidem, p. 154Aa. 
Liigdun ^P "«' epist. epistula ecelesiarum Lugdunensis et Viennensis anno 

177 circiter seripta. Apud Eusebium, Historia ecclesiastica lib. 5, 

cap. 1, par. 15. 



M. 

Mac vel Macar : Macarius senior, Magues, presbyter Aegyptius, elaruit 
anno 373. Apud Gallandium, vol.7, p. 1 — 254. Cf v. el. Theo- 
dorus Zahn, Zeitschrift fur Kirchengeschichte , Gothae a. 1878, 
vol. 2, p. 450—459. 

oust cord vel custod: de custodia cordis liber. 
elev: de elevatione mentis liber, 
horn : homiliae spirituales quinquaginta de integritate quae decet 

Christianos. 
orat: de oratione liber, 
pat vel pati vel patient: de patieutia et discretione liber. 

Mac vel Macar Chrysoc vel Chrysocepli : Macarius Chrysocephalus, 
Philadelpbiae archiepiscopus , saeculi fortasse quarti decimi ; de 
Maearii Chrysocephali tempore vide I. A. Fabricium, Bihliotheca, 
Graeca, ed. Harlesius, Haraburgi a. 1802, vol. 8, p. 676 — 677, qui 
fortasse iniuria eum anno 1351 claruisse jiutat; vide Cavium, vol. 2 
sub finem, dissert. 1, p. 12. Fragmenta, Clementis Alexandriui ad 
Lc9,54, apud Gallandium, vol.2, p. 153 — -157. De Or vide Or 
et vide Gallandium, vol. 14, append, p. 86. 

Mac ■''•>■': Macarius primus, ejiiscopus Hierosolymitanus a. 311 (312) 
— 333 (inter 331 et 335). Laudatiir e Gelasio et e concilio Nicaeno. 

Man: Manes, Pei'sa, haereticus, floruit anno 27 7 ; apud E2)iphanium. 

Manicb: Manichaei, sectatores Manetis modo dicti. Cf disputationes 
Manichaei ciim Christiano, apud Malum, Nova pair. bibl. vol.4 
(1847), pars 2, p. 80— 110(113). 

mans : vide auct mans. 

Manuel Caleca: Graecus, monaclius, floruit anno 1360; vide Cavium, 
vol. 2, append, p. 65 sq. 



1204 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Opus eiiis de essentia et operatione invenies apud Com- 
befisum, Bihliothecae Graecorum pat7-um auctarium novissimum, 
Parisiis a. 1672, pars 2, p. 1 — 67 et p. 118 — 134 secimdae seriei 
de fide deque principiis Catholicae fidei p. 182—7297. 

Maras: Maras episcopus Amidae anno 520, anno fere post sede pulsus 
ob haeresim Monophysitarum ; apud Assemanum, vol.2, p. 48a-53b. 

Mar Merc: Marius Mercator, fortasse Afer, floruit anno 418, Nestorii 
adversarius, Nestorii sermones aliaque scriptorum eius Latiue 
vertit; apud Garnerium, Parisiis a. 1673; Balusium, Parisiis 
a. 1684; Gallandium, vol. 8, p. 613 — 738; Mignium, Patrol. Lot. 
vol. 48. 

Marc vel Mcion: Marcion, Ponticus, saeculo secundu medio Eomae 
Gnosticus Anti-Iudaicus fit ; apud Tertullianum , Origenem, Hip- 
polytum , Epiiihanium ; vide Millium , JVovum Testamentum 
Graecum, Oxonii a. 1707, proll. p. XXXIII— XXXVI; Hilgen- 
feldium, Zeiischrift fur tvissenschafUiche Theologie, a. 1855, p. 426 
— 484; Nitzschium, Zeitsehrift fur die historische Theologie, 
a. 1860, p. 285 — 288 ; v. cl. Theodorum Zahn, Geschichte des Neu- 
testamentlichen Canons. II, 2,1, Erlangae et Lipsiae a. 1891, 
p. 409 — 529; cf v. cl. Adolfus Harnack, Geschichte der altchrist- 
lichen Literatur, Lipsiae a. 1893, pars 1, p. 191 — 197 et index 
sub voce Marcion. 

Marcionistae : cf quae ex iis adfei'untur in dialogis Adamantii (ut supra, 
p. 1181, dial vel dial ■""<=, vide Hortium). 

Marc "^'** ''*' ^''^^° : Marcus Diadochus, episcopus Aegyptius, floruit anno 
356; exstat sermo contra Arianos quern fertur scripsisse; hnnc 
edidit Gr.-Lat. lohannes Rodolfus Wetstein, Amstelodami a. 1694; 
exstat cum interpretatione lohannis Baptistae Gallicciolli apud 
Gallandium, vol. 5, p. 242—249; apud Mignium, Patrol Gr. 
vol. 65, col. 1141— 1210. 

Marcus 8"°^': Marcus Gnosticus, in occidente degens post saeculum 
secundum medium; apud Irenaeum et Hippolytum. 

Marc """^ vel Mc "°° : Marcus , Aegyptius , monachus , floruit saeculo 
quarto exeunte; apud Frontonem-Ducaeum , Bibliotheca veterum 
pairum, Parisiis a. 1624, vol. 1, p. 869 — 984 ; et apud Gallandium, 
vol. 8, p. 1 — 104; de Marco vide ibidem Tp. III. IV. 
de lege spir: de paradise et lege spirituali (^Par. 1624, vol.1, 

p. 871— 888. 
de i^oenit: de poenitentia (Par. 1624, vol. 1, p. 907 — 917). 
disput: disijutatio cum quodam caussidico (ibid. p. 964 — 981). 

Marcos vel Marcosii : sectatores Marci Gnostici ; apud Irenaeum et 
Hippolytum. 



2. SCEIPTORES: MARAS — MELIT. 1205 

Matern: lulius Firmicus Maternus, floruit fortasse anno circiter 340. 
l^rof relig: de errore profauarum religiomim ad Constautiuia et 
Constantem Augustos; apud lacobum Ouzel, Minucii Felicis Ocla- 
vius, Lugduni Batavoruni a. 1652 (repet. a. 1672); cura Gronovii, 
Lugd. Bat. a. 1709 ; Gallaudii, vol. 5, p. 21 — 39 ; Oehleri, Lipsiae 
a. 1847; Mignii, Patrol. Lat. vol. 12, col. 971 — 1048; Couradi 
Bursian, Lijjsiae a. 1856; Carol! Halm \_Corp. scr. eccl. Lat. //], 
Vindobonae a. 1867, p. 73 —137. 
Max vel Max Conf: Maxiraus Confessor, Constantinopolitanus , natus 
anno 580, 2>rimum imperatori a secretis, aliquando abbas, delude 
exsul, mortuus est anno 662. Opera eius ediderunt Franciscus 
Combefis, Parisiis a. 1675, toniis duobus; Mignius, Patrol. Gr. 
voU. 90.91. Scholia eius in Dionysium Areoi)agitam iusunt in 
editioue Corderiana Dionysii. 
dial: dialogi quinque de sancta Triuitate. 
diff: de variis difficilibus locis ss. pp. Dionysii et Gregorii. Has 

quaestiones edidit Franciscus Oehler, Halis a. 1857 (Anecdota 

Graeca, vol. 1). 
niystag: de ecclesiastica mystagogia sive liturgiae expositio; edita 

Augiistae Vindelicorum a. 1599, et apud Frontonem-Ducaeum, 

Bibliotheca veterum patrxmi , Parisiis a. 1624, vol. 2, p. 166 

—197. 
tri vel trin: vide dial 
Max '*'"■ vel Maxim: Maximus, Augustae Taurinorum episcopus, floruit 
anno 422. 
hom : bomiliae editae Coloniae a. 1535 (editio iiriucei^s); Romae 

1564; in Maxima bibliotheca veterum patrum, Lugduni 

a. 1677, vol. 6, p. 1 — 49a; a Brunone Bruni, Romae 1784; 

aGallandio, vol. 9, p. 347 — 395 ; a Mignio, Patrol. Lat. vol. 57. 

Maximin *'''*'' "'' eplso aria . 'D'i(J,g Auff *^'""' ™''^™ 

Mcell: Marcellus, Ancyrae in Galatia episcoi>us, floruit anno 330, mor- 
tuus est anno 372 ; apud Eus '"="''=. 

Mc "o" : vide Marc "o" 

Mcion: vide Marc 

Mcii vel Mcos : vide Mareosii 

Melet: Meletius, gente Armenius, ejiiscopus Sebastensis, anno 360 ejii- 
scopus Antiochenus; sermo eius celeberrimus invenitur apud Epi- 
phanium, Panariu7n, 3, l,haer. 73, cap. 2 9 — 33; apudGallandium, 
vol. 5, p. 100— 104. 

Melit : Melito, episcopus Sardensis, floruit anno 170. Fragmenta exstant 
apud Eusebium; vide etiam Gallandivim, vol.1, p. 677 — 679; 
Martinum losephum Routh, Reliquiae sacrae , ed. 2, Oxonii 



1200 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 



a. 1840, vol. 1, p. 113 — 153 et I.C.T. Ottonem, Corpus apologe- 
tarum christianorum saeculi sccundi, lenae a. 1872, vol. 9, p. 374 
— 478. Clavis a v. cl. Pitra in Spicilegio Solesmensi editus vel 
spvirius vel niisere interpolatus est. 

Meth vel Method: Methodius Eubulius, episcopus Tyrius (vel, ut alii 
dicuiit, episcopus Olympiae in Lycia), floruit anno 290, Origenis 
doctrinarum adversarius , coronam fidei anno 311 Chalcide in 
Graecia (? in Coele-Syria?) accepit. Cf v. cl. Vatroslavius lagic, 
„Die neuesten Forschungen iiber die slavischen Aj^ostel Cyrill 
und Methodius" in actis Archiv fur slavische Philologie, vol. 4, 
p. 97— 128. 

Opera eius edidit Combefisius, Parisiis a. 1644, in Amjihi- 
lochii operibus. Exstant praeterea apud Gallandium, quo Tischen- 
dorfius editore usns est, vol. 3, p. 663 — 832; apud Mignium, 
Patrologia graeca, vol. 18, ubi etiam fragmenta ex Epiphanio 
(unde epiph) et Photio (unde phot) inveuiuntur; apud Albertum 
lahn, Halis Saxonum a. 1865. Cf v. cl Nathanael G. Bonwetsch, 
Methodius von Olympiis. I. Schriften, Erlangae et Lipsiae a. 1891, 
qui e codicibus Palaeo-Slavonicis hausit. 

conv vel conviv: convivium decern virginiim sive de castimonia, 
apud Combefisium , Bibliothecae Graecorum patrum auctua- 
rium novissimtim, Parisiis a. 1672, pars. 1, p. 64 — 162. 
resurr: de resurrectione libri contra Origenem fragmenta. 
sym et an: oratio de Symeone et Anna; negaut nonnuUi hanc 

Methodii esse. 
virg vel virgg: vide conv. 

Mich. Cerular. : Michael Cerularius, anno 1043 patriarcha Constantino- 
politanus, niortuus est anno 1058. Apud Cotelerium, Ecclesiae 
Graecae monumenta, Parisiis anno 1681, vol. 2. 

Monoimos : Monoimus Arabs, de quo vide Hipp p"*". 

Montan ^p'^'' : Montanorum episcopus ex Eusebio citatus et in conlatione 
Carthaginiensi. 

Mutianus: Mutianus Scholasticus, floruit anno circiter 550, homilias 
triginta quattuor Chrysostomi Latine vertit. 

N. 

Naas vel Naass : Naasseni, id est serpentis cultores qui etiam se Gnosticos 
nominant; apud Hippolytum , vide Hipp ^^'^ cuhis paginae ad 
nomen adpositae sunt. 

Naz: Gregoriiis, episcopus Nazianzenus inde ab anno circiter 370, 
mortuus estanno389. Opera ediditMorellius, Parisiis a. 1609.1630. 



2. SCRIPTOEES: METH — NO VAT. 1207 



amor paup: oratio de jiauperum amore. 

apol vel apolog: apologeticiis de fuga sua. 

eiinom: de theologia oratioues quiuque coutra Eunoiuiauos ef. 

Macedoniauos. 
pentecost: oratio in s. pentecosteu. 

Naz vel Nazar ^^ : Nazaraeorum evangelium ; erant Nazaraei secta 
Iiidaeo-Christiana saeculo secundo ineimte quae evangelium uui- 
cum „Matthaei" vel „Hebraeorum" agnovit; fragmeutum apud 
Hieronymum, vide Hier^^^^; of v. cl. Adolfus Hilgenfeld , Evan- 
geliorum secundum Hebraeos etc [JVovum Testamentum extra 
canonem receptuvi], ed. 2, Lipsiae a. 1884, fasc. ult. p. 14. 

Nestor: Nestomis, Syrus, presbyter Autiochenus, iude ab anno 428 
episeopus Constantinopolitanus, sede pulsus in exsilio mortuus est. 
Opera apud C'yrillum, et apud Marium Mercatorem (ed. Garner.). 

Niceph : Nicepliorus, patriareha Constantinopolitanus creatus anno 80G, 
imaginum cultum defendens anno 815 sede pulsus, inde confessor 
dictus, suprenium diem obiit anno 828. Miguius, Pair. Gr. 
vol. 100, col. 9— 1068; — Maius Nov. patr. bibl. vol. 5 (1849). 
chronog. breviar. : chronographiae breviarium, apud Georg. Syn- 
. cellum, Bonnae a. 1829, vol.1, p. 735 — 788; — 3IPG, 
vol. 100, col. 995—1060. 

Nicet beraci. Nicetas Serron Serrarum primo in Macedonia episeopus, 
deinde metropolita Heracleae Ponti in Thracia, floruit saeculo 
undecimo, scripsit commentarium in Nazianzeni orationes et com- 
posuit catenas pluras. Cf Maius, Nova patr. bibl. vol 4. 

Nicou: Nicon, Armenius, monachus, claruit anno circiter 961, mortuus 
est anno circiter 998, scripsit librum de impia pessimorum Arme- 
niorum religione; apud I. B. Cotelerium, Patrum . , . apostoli- 
corwrno^jera, Antveri>iae a. 1698, vol. 1, p. 235 — 236, etin„appen- 
dice prima monumentorum ad coustitutiones apostolicas"; ajjud 
Gallandium, vol.3, p. 249—251. 

Nilus : Nilus Asceta, praefectus Constantinopolitanus, postea monachus 
Sinaiticus, in vivis erat anno 430. Apud Mign., Patrol. Gr. vol. 79. 

Nonn: Nounus Panopolitanus floruit anno circiter 410, scripsit jiara- 
phrasim evangelii loannis. Prodiit cura Erhardi Hedenecii, 
Basileae a. 1571; Friderici Sylburgi, Heidelbergae a. 1596; 
Mignii, Patrol. Gr. vol. 43, col. 615 — 1284 ; Augustini Scheindler, 
Lipsiae a. 1881. Tischendorfius usus est editione Francisci 
Passow, Lipsiae a. 1834. 

Nov t'eZ Novat : Novatianus, presbyter Ronianus , anno 252 episeopus 
schismaticus factus, sectam Catliarorum condidit. Apud Gallandium, 
vol. 3, p. 285 — 323; apud Migniuui, Patrol. Lat. vol. 3. 



1208 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTIC18. 



tri eel trill : liber de trinitate, anno circiter 257 scrii^tus. 
Nyss: Gregorius, iiide ab auuo circiter 370 episcopus Nyssensis. Opera 

ediderunt Fronto-Ducaeus, Parisiis a. 1615 (ajipendicem addidit 

lacobus Gretser, Parisiis a. 1618 et denuo prodiit a. 1638 editio 

haec); Gallandius, vol. 6, j). 515 — 716; Mignius, Patrol. Gr. 

vol.44 — 46; Franciscus Oehler, Halls Saxonum a. 1865. Tischen- 

dorfius usus est editionc Gretseriana et iis quae Mains dat Nova 

patrum hibliotheca, vol. 3, j). 1 — 39. 

adv ari: sermo adversus Arium et Sabellium, ajHid !Maium, Scrip- 
torum veterum nova collectio, Eomae vol. 8 (a. 1833), (ajJijend.) 
p. 1 — 9; contra Macedouianos , p. 10 — 25, Nova patrum 
hibliotheca, Romae a. 1847, vol.4, p. 1 — 15; alia Gregoriana 
usque ad p. 53. 

auim ct res: de anima et resurrectioue dialogus; ai>ud lo. Chph. 
AVolfium, Anecdota Graeca, Hamburg! a. 1722, vol. 2, p. 274 
— 348, et vol. 3 (1723), p. 1 — 47; apud lohaunem Georgium 
Krabiuger, Lipsiae a. 1837. 

autirrh: antirrbetieus adversus Apollinarem ; a|)ud Gallaudium, 
vol.6, p. 517 — 577. 

cant: in Cantica Canticorum explanatio. 

eccles: in Ecclesiastem conciones octo. 

eimo vel eunom : contra Eunomium libri tredecim. 

orat II. in Gen 1.38: oratio cateclietica. 

orat de virg: oratio de virginitate vera et corrupta. 

orat dom: de oratione dominica homiliae quinque. 

resurr: vide auim et res. 

stepli: oratio in S. Stejilianum protomartyreui. 



0. 

Oec vel Oecum: Oecumenius Triccae in Thessalia ejuscoijus, incertae 
aetatis, fortasse saeculi decimi exeuntis, consarcinavit explana- 
tionem in Novum Testamentum ex scriptis loatrum inde a Pajjia 
usque ad Aretam; exstant enarratioues in Acta apostolorum, in 
epistulas Pauli omnes, in oraues canonicas. Has edidit Donatus, 
Veronae a. 1532, fol., reijetita a. 1562. Prodierunt etiam Parisiis 
a. 1631,fol.; apud Mignium, Patrologia Graeca, \ol. 118, col. 9 
— 1332, vol. 119, col. 9— 722. 

Olympiodor: Olympiodorus , diaconus Alexandrinus , floruit fortasse 
anno circiter 501, scripsit inter alia commentarium brevem in 
Ecclesiastem; apud Frontonem Ducaeum, Bibliotheca veterum 
patrum, Parisiis a. 1624, vol. 2, p. 602 — 680. 



2. SCRIPTOKES: NYSS — OEIG. 1200 



Op : opus imperfectum in Matthaeum, olim Chrysostomo falso adscrip- 
tuui , scri2)tori Ariano ut videtur tribuendum ; Latine tanturu 
exstat, utrum aiitem Latine an Graece scriptum sit ambigitur. 
Oi)tat: Optatus, Afer, ejiiscoiius Milevitamis, floruit anno circiter 368. 
Ediderunt lohannes Cochlaeus, Moguntiae anno 1549, Franciscus 
Balduin, Parisiis a. 1563, et denuo a. 1569, Ludovicus Ellies Dupin, 
Parisiis a. 1 7 00, et denuo Amstelodami a. 1701, et tertio Antvei'piae 
a. 1702. Apud Gallandium, vol. 5, p. 459 — 509 [603]; apud 
Miguium, Patrol. Lot. vol. 11, col. 759— 1506. Edidit v. cl. 
Carolus Ziwsa [Corpus scr-tptorum ecclesiasticorum Latinorum 
XXVI], Vindobonae a. 1893. 
donat vel cont donat: de schismate Donati.starum ad versus Par- 

menianum sectae Donatisticae Carthagine einscopuni, libri 

septem. 
Or: Origenes, Alexaudriae anno 186 natus, scholae cateclietiwie Alexau- 
drinae antistes iam anno 203, Romam, Arabiam, Palaestiuain 
in visit, anno 231 ex schola expulsus Caesareae scliolam coudidit, 
multa in viuculis propter fidcm passus denique supreniuni diem 
anno 254 Tyri obiit. Opera eius ediderunt Carolus Delarue, 
Parisiis a. 1733 — 1749, tomis quattuor (iterum typis recusa 
Wirceburgi a. 1780 — 1787 tomis duodecim); Carolus Henricus 
Eduardus Lommatzsch , Berolini a. 1831 — 1848, tomis ^^ginti 
quinque; Mignius, Patrol. Gr. vol. 11 — 17 (Mignius fragmenta 
multa praebet quae in prioribus editionibus desunt). Cf etiani 
lohannes Baptista Pitra, Analecta sacra. 
cant: commentarius in Cantica Canticorum; Latine exstat, sed 

etiam fragmenta Graeca supersunt. 
coutr eels: contra Celsum libri octo. Ediderunt David Hoeschel 

Augustae Vindelicorum a. 1605; Guilelmus Siiencer, Canta- 

brigiae a. 1677. 
ezech: in Ezechielem tomi 25 liomiliarum Latine versarum; frag- 
menta Graeca siipersunt. 
huet : Petrus Daniel Huetius Origenis commentarios in ss. scripturas 

edidit Rotomagi a. 1668, Parisiis a. 1679. 
int: interpretatio Latina quae nunc Hieronymi est, nunc Ruffini, 

nunc ex ignoto qviodam sed vetere commentarii in Matthaeum 

interprete. 
iob: in lobum homiliae. Lc: commentarius in Lucaiii. 

Mt: commentarius in Matthaeum. 
not: notitia Tischendorfiana. 
pliil vel philoc vel philocal: Philocalia, ex Origenis scriptis a 

Gregorio et Basilio excerpta facta. Cf v. cl. Paulus Kotschau, 



I2I0 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Die Textuberlieferung der Bilcher des Origenes gegen Celsus 

in den Handschriften dieses Werkes und der Philokalia 
[Gebhardt. et Harnack. Texte und Untersuchungen. VI, i], 
Lipsiae a. 1889 [1891], et v. cl. I. Armilage Robinsonus, 
The Philocalia of Origen. The text revised with a critical 
introductio7i and indices, Cantabrigiae a. 1893. 

princ vel de princ: nfo) aoywv libri qiiattuor anno 233 scripti. 
Praeter fragmenta Latine tantum exstat. 

l^rov vel proverb: fragmenta in Prover])ia Salomonis, apud 

Tischendorfium, Notitia editionis codicis bibliorum Sinaitici, 

Lipsiae a. 1860, p. 74 — 122, et apiid Maium, Nova patrum 

bibliotheca, Eoraae a. 1854, vol. 7, part. 1, p. 1 — 56. 

Oros : Pauhis Orosins , Hispanus , presbyter Tarraeonensis , floruit 

anno 416. Opera edidifc Mignius, Patral. Lot. vol.31, col. 635 

— 1216; V. cl. Carolus Zangemeister, Corpus scriptorum ecclesiasti- 

corum Latinorum, V, Vindol)onae a. 1882. 

coutr pelag vel pelag: apologeticiis contra Pelagianos de arbitrii 
libertate; in Magna bibliotheca 2}atrum, Coloniae Agrippinae 
a. 1622, vol. 15, p. 144—156. 
Oi'sies : Oresiesis, monachus Tabbennensis, floruit anno 344 ; de Oresiesi 

vide Basnagium in libro Canisii, Lectiones antiquae, Antverjiiae 

a. 1725, p. 163— 167, in primis 166. Apud Gallandium, vol.5, 

p. 40 — 51; apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 40, col. 867 — 896 et 

vol. 103, col. 451—476. 
Orthod 1" : vide Ps-Iust. 



P. 

Pacian: Pacianus, Hispanus, episcopus Barcilonensis floruit anno cir- 

citer 370. Apud Gallandium, vol. 7, p. 255 — 276 ; ajiud Mignium, 

Patrol. Gr. vol. 13, col. 1051 — 1094. 

ep: epistulae tres ad Sympronianum Novatiamim. 

paraen: joaraenesis sive exhortatorius libellus ad paeuitentiam. 

serm bapt: sei"mo de baptismo. 
Pallad: Palladius, Galata, natus anno 368, aliquamdiu fortasse Heleno- 

poli in Bithynia episcopus, qui multas visit terras, dialogum de 

vita et conversatione loannis Chrysostomi scripsit, cf Montefalconii 

et aliorum editiones operum Chrysostomi; apud Gallandium, 

vol. 8, p. 257— 330. 

hist laus: historia Lausiaca seu de sanctorum patrum vitis ad 
Lausum cubiculi praefectum, anno circiter421 scripta; apud 
Cotelerium , Monumenta ecclesiae Graecae, Parisiis a. 1686. 



2. SCEIPT0EE8: OEIG— PELAG. 1211 

vol. 3, p. 158; apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 34, col. 991 
—1278. 

Pamp vel pamphil: Pamphilus, Phoenix, presbyter Caesareae et 
bibliothecae Caesareensis conditor, floruit anuo 294, martyrii coro- 
nam anno 309 accejnt. Apud Gallandium, vol.4, p. 1 — 48. Cf 
etiani editiones operum Oi'igenis. 

a|iol : ajiologetici pro Origine libri qninqiie Latine tantum servati. 
deactis: expositio capitum Actuum apostolorum, ajDud Monte- 
falconium, Bibliotheca Coisliniana, Parisiis a. 1715, p. 78-82. 
lat: interpretatio Latina. 

pass: acta passionis Pauiphili; apud Gallandium, vol.4, p. 41 
— 47 ; vide Curetonium, History of the martyrs in Palestine, 
Londini a. 1861, p. 36—45. 

Papias : Papias Hierapoleos Phrygiae episcoims , Polycarpi amicus, 
mortuus est anno 163. Adductus est ex Eusebio. Ad Act 1,18 
citatur Papias ex Theophylacto in Acta apostolorum ; vide Gal- 
landium, vol. 1, p. 318.319; Pvouthium, Reliquiae sacrac, Oxonii, 
ed. 2, vol. 1 (a. 1840), p. 1 — 44; Gebhardt. Harnack. Zahu. Patrum 
apostolicorum opera, fasc. 1, Lipsiae a. 1875, p. 180 — 196. Quae 
sub Papiae nomine Latine. scripta sunt posteriorem Papiam, 
ipsum quoque Hieropolitanum, auctorem habent, granimaticum 
non ineruditum, ortu Lombardum, qui saeculo undecimo voealni- 
larium vel elementarium scripsit. 

Paul Sam vel^^"^"^: Paulas Samosatenus, inde ab anno 260 episcopus 
Antiochenus, ob doctrinam haereticam sede pulsus. 

Paulin : Pontius Paulinas Meropias , Burgidalae in Gallia uatus anno 
353, Ausonii discipulus, postliac Romae senator, anno 391 bapti- 
zatas, anno 393 presbyter factus, jiostea nescio quo anno Nolae 
in Campania (unde Nolan tis) episcopus, mortuus est anno 431. 
Opera eius prodierunt cum notis Frontonis Ducaei et Heriberti 
Rosweydi, Antverjiiae a. 1622; cura lohannis Baptistae le Brun, 
Parisiis a. 1685 ; apud Mign., Patrol. Lat. vol. 61, col. 11-936. 
ep ad Sever: epistula ad Severum Sulpicium. 

Paulin vel Paulin ^mbr. Paulinas Ambrosii diaconas et uotarius floruit 
anno 420, vitam Ambrosii scripsit; apud Gallandium, vol.9, 
p. 21 — 31 [42]; in Ambrosii oiJerum editione Benedictina, vol.2, 
append, col. I— XIV. 

Pel vel Pelag: Pelagius, Britannus, aliquando abbas Banachorensis, 
Romam saeculo quinto ineunte visit, anno 405 haeresim novam 
disseminare coepit, anno 408 in Siciliam, anno 411 Hipponem, 
posthac in Aegyptum, Palaestinam venit; ubi et quando mor- 
tuus sit, latet. Cf Mignias, Patrol. Lat. vol. 69. 



1212 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

com: commentarii vel expositionis in epistulas Paulinas libri 
quattuordecim misere mutilati sub Hieroiiymi nomine inter 
Hieronymi opei'a editi sunt. 

demeti-i vel demetriad : epistula ad Demetriadem de virgiuitate. 

Edidit lohannes Salomon Semler, Halae Magdeburg, a. 1785. 

Perat: Peratae, secta Christiana astrologica ab Hippolytu in liln-o 

quinto Refutationis omnium haeresium commemorata (unde hipp); 

vide Hipp i''^" et jjaginas in illo libro adlatas. 
Petr vel Petr ='' "' "'^^i Petrus, inde ab anno 300 episcopus Alexandri- 

nus, sacram martyrii corouam anno 311 acceint; apnd Gallandium, 

vol.4, p. 89 — 113; apud PiOuthium, vol.4, p. 19— 82; apud 

Mignium, Patrol. Gr. vol. 18, col. 451—522. 

cdd bodl monac: vide Ilouthium, vol. 4, i>. 70. 

can : canones quattuordecim qui supersunt ex libro de jjaenitentia. 
Petrus Junior : Petrus, natus Calliuici Mesopotamiae, inde ab anno 

578 patriarcha Monopbysitarum Antiochiae, obiit anno 591; vide 

Assemanum, vol. 2, p. 69 a — 82 b. 
pjjj^carp. piiiio, incerti ortus, Eomae ut videtnr diaconus, Carpasiae 

in Cypro ab Epiphanio episcopus ordinatus est auno circiter 401, 

scripsit enarrationem in Cantica Canticorum. Apud Michaelem 

Angelum Giacomelhim, Romae a. 1772; apud Gallandium, vol.9, 

append, p. 7i3 — 769; apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 40, 

col. 9—154. 
Philast vel Philastr: Philastrius sen Pbilaster, fortasse Italus, post 

multas terras visas Brixiae episcopus constitutus, floruit a. 380. 

haer: liber de haeresibus; apud lohannem Albertiim Fabricium, 
Hambui-gi a. 1721; apud Gallandium, vol. 7, p. 475 — 521; 
apud Oehlerum, Corpus haereseologicum , Berolini a. 1856, 
vol. 1, p. 1 — 185; apud Mignium, Patrol. Lot. vol. 12, 
col. 1049—1310. 
Phileas: Phileas, Aegyptius, episcopus Thmuitanus, fidei corouam 

anno 311 accepit, .scripsit epistulam ad Thmuitas. Exstat apud 

Eusebium, apud Gallandium, vol.4, p. 65— 66; apud Eouthium, 

vol.4, p. 83— 111. 
Philocalia: vtcZe Or ?>»" 
Philopon : loannes Pliiloponus , grammaticus Alexandrinus , sectae 

haereticae Tritheitarum auctor, floriiit anno 601, scripsit de mundi 

creatione libros septem et disputatiouem de paschate; apud Bal- 

thasarem Corderium, Viennae Austriae a. 1630, et ex eo ajnid 

Gallandium, vol. 12, p. 471— 622. 
Phoebad: Phoebadius sive Phoegadius, Gallus, Agenni in Aquitania 

secunda episcopus, floruit anno 359, in vivis erat anno 392. 



2. SCRIPTORES: PELAG — PIST. 1213 

Laudat Sabatarius ea quae Phocbadius citat ,,non ex memoria 
ab auctore prolata, serl attente excerpta ab ipsis litterarum paginis, 
studioseqiie descripta". 

contr Arian : liber contra Arianos; ajjiid Casparum Bartli, Franco- 
furti a. 1623; apud Gallandium, vol. 6, p. 250 — 266; apud 
Mignium, Patrol. Lat. vol. 20, col. 9 — 30(50). 
Phot: Photius, inde ab anno 858 2>atriareha Constantinopolitanus, 
exsul intra annos 869 et 878, sedem eandem iteriim tenuit, sed 
anno 886 denuo pulsus, brevi tempore jjost, ut videtur, obiit. Ajiud 
Mignium, Patrologia Graeca, vol. 101 — 104. 
amphil vel amphiloch qu : Amphilochia sive in sacras litteras et 
quaestiones et diatribae ad Amphilochium sanctissimum Cy- 
zici metropolitam , qui variarum quaestionum solutionem ad 
trecentarum usque numerum tempore tentationum flagitavit ; 
vide Maium, Scriptorum veteriim nova collectio, Romae 
a. 1825, vol. 1, p. 193—361 et vol.9, p. 1—158; apud Mig- 
nium, vol.101, col. 1—1190 et 1277 — 1296. Quaedam 
primus edidit lohannes Christophorus Wolfius, ad calcem 
Curarum philologicarum et criticarum in epp. Cath. et Apoc, 
ed. 2, Hamburgi 1741, p. 651 — 815. 
cat: in catenis; fragmenta exstant etiam apud Mignium, vol. 101, 

col. 1189— 1254. 
ep: epistularum libri tres, apud Mignium, vol. 102, col. 585 

— 1024. 
ep ad Thdorum: apud Mignium est Amphil ^laaest 219 ^ vol. 101, 

col. 992. 
mani vel manich : narrationis de Manichaeis recens repullulantibus 
libri quattuor. Apud Montefalconium, Bibliotheca Coisliniana, 
Parisiis a. 1715, p. 349 — 375; apud Mignium, vol. 102, 
col. 9 — 264; apud lo. Chph. Wolfium, Anecdota Graeca, 
Hamburgi a. 1722, vol. 1, p. 1—216, vol.2, p. 1—285. 
Photii bibliotheca quae tam multa fragmenta ex scriptis virorum 
antiquorum praebet, invenitur apud Mignium, vol. 103, 
col. 9—1596, vol. 104, col. 9—430. 
Pist vel Pist Soph: Pistis Sophia, liber Copticus dialecti Sahidicae 
(unde sah) ex schola Valentiniana saeculi tertii, tfextus ,,Marco- 
sianus mixtus serior" Codex erat Antonii Askew (unde sah "skew-)^ 
nunc est Londinii in Museo Britannico. Exscripsit codicem Mau- 
ritius Gotthilf Schwartze, edidit I. H. Petermannus Berolini 
a. 1853; cf v. el. Adolfus Harnack, Te.vte und Untersuchiingen 
VII, 2, Lipsiae a. 1891 [1892], p. 1 — 114. 



1214 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Polyc: Polycarpus Smyrnensis , mortuus est anno 155 vel 166. Apud 
Coteleriura , Patrum qui temporibus aj^ostolicis floruerunt opera, 
(Parisiis a. 1672) ed. Clericus, xVntveqHae a. 1698, vol. 2, p. 182 
— 204; Dresselium, Patrum aposfolicorum opera , ed. 2 , Lipsiae 
a. 1863, quem Tischendorfius in testimonium vocat; — hodie apiul 
Zahnium (Gebhardt. Harnack. Zahn.), Patrum apostolicorum 
opera, fasc. 2, Lipsiae a. 1876, j). 101 — 172; et apud losephum 
Barber Lightfoot, ed. 2, Londinii a. 1889. 
phil: epistula ad Philippenses, brevi post annum 116 scripta. 
mart vel martyr: martyrium Polycarpi sive epistula ad Smyr- 
nensem eeclesiam de martyrio Polycarpi. 

Polyc: Polycrates Ephesiorum episcopus floruit anno 196, scripsit 
epistulam ad Victorem ac Romanam eeclesiam ; fragmenta exstant 
apud Eusebium. Apud Gallandium , vol.2, p. 160. — 162; apud 
Martiuum losephum Routh, Reliquiae sacrae, Oxonii, ed.2, vol.2 
(a. 1846), p. 9—36. 

Porph veZPorphyr: Porphyrius, Tyrius, philosophus , floi'uit post me- 
dium saeculum tertium, scripsit libros quindecim contra Christianos, 
qui iamdudum perierunt; vide ad Mt 13,35 verba ex Hieronymi 
breviario in Psalmum 77. Cf v. cl. Wagenmannus , „Porphyrius 
und die Fragmente eines Ungenannten in der atheniscben Maka- 
riushandschrift" in actis Jahrhucher fur Deutsche Theoloyie, 
Gothae a. 1878, vol. 23, p. 269—314. 

Possidius: vel Possidonius, Afer, Calamae episcopus, floruit anno 430, 
scripsit Augustini familiaris sui vitam et indieulum scriptorum 
Augustini. Cf editiones operum Augustiiii. 

Praedestin: Praedestinatus, liber quinto aut sexto saeculo ab incerto 
auctore ut videtur Gallicano scriptus, a Tiscbendorfio, in prolego- 
menis ad editiouem septimam Novi Testament! Graeci, p. CC — 
LXVIII, VincentioLerinensi, a Guerickio, Handbuch der Kirchen- 
geschichte, ed. 6, Lipsiae a. 1846, vol. 1, p. 461, Arnobio minoi'i 
(anno circiter 461), a Cavio Primasio, qui anno 550 floruit, ad- 
scriptus. Editus est a lacobo Sirmondo, Parisiis anno 1643, a Gal- 
landio, vol.10, p. 357 — 399; a Mignio, Patrologia Latina, vol.53, 
coll. 583 — 692; liber primus de haeresibus etiam a Francisco 
Oehler, Corpus haereseologicum, Berolinia.1856, vol.1, p.227-268. 

Praedicat. Petri: praedicatio Petri, liber apocryphus saeculi secundi, 
quem Clemens Alexandrinus et alii laudant. Cf v. cl. Adolfus 
Hilgenfeld, Novum Testamentum extra canonem receptum, ed. 2, 
Lipsiae a. 1884, fasc. 4, p. 51 — 65. 

Prim vel Primas : Primasius, Afer, Adrumeti ejuscopus, floruit saeculo 
sexto medio. 



2. SCRIPTOEES: POLYC — PS-ATH. 1215 



apoc: commentaria mysticae expositiouis in Apoealypsim ad 
Castoriiim. Libruin Primasii ediderunt Winterus Basileae 
a. 1544 {Bibl. max. jxitr. vol. 10 secutus est editionem 
Parisinam e codice mutilo) ; Mignius, Patrol. Lat. vol.68, 
col. 407 — 936. Novissime et optime edidit v. cl. Haiissleiter, 
Forsdmngen zur Geschichte des neutestamentlichen Kanons. 
IV, Erlangae et Lipsiae a. 1891, p. 1 — 224. Alium esse 
auctorem commentariorum in epistulas Paulinas qui sul) 
Primasii nomine feruntur certissimum est. 
Priscillianus : of supra, p. 1151. 

Procl: Proclus, inde ab anno 434 episcopusConstautinopolitanus, supre- 
mum diem obiit anno 446; in libro Antidotum contra di- 
versas , . . haereses, Basileae a. 1528, fol. 176a — 181a; apud 
Frontonem Ducaeum, Bibliotheca veterum patrum, Parisiis a. 1624, 
vol. 1, p. 309 [falso 289 impressum] — 318; apud Gallaudiiim 
vol. 9, p. 601—704. 
Proc vel Procop: Procopius, Gazaeus, sojDhista, floruit anno circiter 520. 
esaw^esai: antiquorum in Esaiam prophetam commentariorum 
epitome a Carterio e codice valde mutilo edita. 
Prom vel Promiss: liber ineerti auetoris de promissionibus et prae- 
dictionibus Dei, olim Prospero Aquitano ad tributus, anno circiter 
453 scriptus, partes quinque complectens; apud Migniuui, Patro- 
logia Latina, vol.51, col. 729 — 858, ubi col. 729 — 734 acute 
de auctore disputatur. 

dim temp: dimidium temporis ad cuius finem impleudae sunt 
visiones in scripturis Sanctis factae de Anticliristo ; est pars 
quarta libri de iiromissionibus. 
glor : de gloria regnoque sanctorum ; est pars quinta eiusdem libri. 
Pro.sp : Prosperus Aquitanus , laicus Pelagianorum et Semipelagiano- 
rum impugnator, floruit saeculo quinto, obiit anno circiter 455. 
Opera prodierunt Parisiis a. 1671 ; Bassani a. 1782 ; apud Miguium, 
Patrologia Latina, vol. 51. 
Prud : Aurelius Prudentius Clemens, Hispanus, poeta Christianus, na- 
tus anno 348, mortuus est fortasse anno circiter 410. Opera 
eius prodierunt Venetiis a. 1501; cura Fausti Arevali, Romae 
aa. 1788.1789, tomis duobus; apud Gallandium, vol. 8, 2>- 433 
— 542; apud Mignium, Patrologia Latina, Parisiis a. 1847, 
vol. 59, col. 567—1078 et vol. GO, col. 1—596. Carmina edidit 
Albertus Dressel, Lipsiae a. 1860. 
Ps-Ath vel Pseudo-Ath: opera Athanasio falso adscripta; in Atha- 
nasii operum editione Benedictina, Parisiis a. 1689, vol. 2; 
cuius voluminis pagiuas ad titulos singulos adposuimus. 



1216 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

castor : epistulae duae ad Castorem ; nihil continent nisi Cassiani 

instituta Graece versa (p. 365 — 386 ; ed. Patav. vol. 2, p. 309 

—329). 
cont sabell : de aeterua filii et spiritus sancti cum Deo exsistentia 

et contra Sabellianos. Opus ex homilia vieesima septima 

Basilii (p. 36 — 48; ed. Patav. vol. 2, p. 28—37). 
dial trin: de saneta Trinitate dialogi quinque, ab aliis Maximo 

monacho, qui anno 645 floruit, ab aliis Theodoreto, qui floruit 

anno 423, adscripti (p. 471 — 539; ed. Patav. vol. 2, p. 406 

— 473). 
dispu : disputationis cuui Ario coram Probo iudice, libri duo. Opus 

hoc Latinum est Vigilii Tapsensis (p. 631 — 642; ed. Patav. 

vol. 2, p. 561 — 696; et in operibus Vigilii ajnid Mignium, 

Patrologia Latina, vol. 62, col. 155 — 180). 
int: interpretatio Latina. 

lat: Pseudo-Athanasiana Latine scripta vel solum Latine exstantia. 
maced : liber forma dialogi conscriptus, in quo coUoquuntur Ortho- 

doxus et Macedonianus Pneumatomachus (p. 540 — 557 [560] ; 

de auctore, num Theodoretus sit, vide p. 540); vide etiam dial 

trin et Thdrt dial, 
occurs dom: sermo in occursum Domini, post Nestorii tempora 

scriptus (p. 415—426; ed. Patav. vol. 2, p. 355—365). 
pass vel pass dom: in passionem et crucem Domini (p. 80 — 110; 

ed. Patav. vol. 2, p. 61 — 84). 
quaest vel quaest antioch vei ad antioch . ad Antiochum principem , de 

multis et necessariis quaestionibus in divina scriptura contro- 

versis, quas nemo Christianus ignorare debet (p. 268 — 306; 

ed. Patav., vol.2, p. 217 — 253). Nescio an Tischendorfius 

siglo Qtiaest alios ex multis libris Pseudo-Athanasianis ,,dc 

quaestionibus" indicaverit. 
serm cont omn haer: sermo contra omnes haereses (p. 230 — 238; 

ed. Patav. vol. 2, p. 181—189). 
synops: synopsis sacrae scripturae. Opus vetus elegans (p. 124 

—204; ed. Patav., vol. 2, p. 95—156). 
tri vel trin ■DfiZ de trin ad Theophil: de Trinitate (p. 601— 609, 

vide p. 602; ed. Patav. vol. 2, p. 530 — 550). 
s. trin : vide dial trin. 
virg: de virginitate sive de ascesi (p. 110 — 124; ed. Patav. vol.2, 

p. 84 — 95). 
Ps-A.ug: Pseudo - Augustinus ; est expositio in Apocalypsim, in 
Augustini operum editione Benedictina, Antverpiae a. 1700. 
tom. 3, part. 2, append, p. 143a. 



2. SCRIPTOEES: PS-ATH— PS-TH£ODUL. 1217 

Ps-Bas: Pseudo-Basilius ; in Basilii operibiis (vide Bas) vol. 1 append, 
et vol. 2 append. 

bapt vel auct de bapt: de baptismo libri duo; apud Basilium, 
vol. 2 append., p. 624 — 673, vol. 2 append. Liber non videtur 
Basilii esse, quod monstravit Garnerius in praefatione ad 
volumen hoc § 12, p. LXXVII— LXXXV, in ed. Parisina 
alt. a. 1839 a Gaumio curata, p. LXXX— LXXXVIII. Ad 
Mt 5,22 eitat Tiseliendorfius libruni et quaestiouem (2,5), 
non lit alibi voluminis paginani. 
Ps-Chr: Pseudo-Chrysostomus ; in Chrysostomi operibus (vide Chr). 

pseudopr: de pseudoprophetis, ex editione Saviliana. 
Ps-Clem: vide Clem (2) 

Pseudo-Cyprianus : of v. cl. C. Wundererus, BruchstiXcke einer afrika- 
nischen Bibeliibersetzzcng in der pseudocyprianischen Schrift 
Exhortatio de paenitentia neu bearieitet [^Programina regit 
Baiuvarici litteraruin institiUi {„Studienaiistalt"). Progr. 1889. 
No. 811], Erlangae a. 1889. 
Pseudo-Cyr: Pseudo-Cyrillus. 

trin: de trinitate, ajoud Mignium. 
Ps-Dion »'■; vide Bion "«°p 

Ps-Hier: aiictor prologi galeati in epistulas eatholicas, qui prologiis 
multis versionis Novi Testamenti Hieronymianae codicibus prae- 
Ps-Hipp: Pseiido-Hippolytus. jfixus est. 

de antichrist: vide Hij^p ; tractatus est genuinus. 
consumm mundi : oratio de consummatione mundi et Antichristo 
et secundo Domini adventu; apud Lagardium (vide Hipp) 
p. 92— 123. 
Ps-Iust vel Ps-Iusti: Pseudo-Iustinus; de editionibus vide lust. 
expos: expositio rectae fidei (0.3,1). 
fid: vide expos 

qu : nescio an Tischendoiiius citet quaestiones Christianae ad Gen- 
tiles (0 3,2), et quaestiones Gentiles ad Christianos (0.3,2); 
vide resp. 
rect fid : vide expos 
resp orthod : responsiones ad orthodoxos de quibusdam necessariis 

quaestionibus (0 3,2). 
zen vel zen et ser: epistula ad Zenam et Serenum (O. 3,2). 
Ps-Nyss: Pseudo-Gregorius (Nyssenus). 

resurr: de anima et resurrectione dialogus anno circiter 37 8 
scriptus. 
Ps-Theodul: Pseudo-Theodulus (fuit Theodulus presbyter sive epi- 
scopus in Coele-Syria, qui anno 492 mortuus est). Falso Theodulo 
TiscHENDORP, N. T. ed. S. 78C 



1218 X. DE SCEIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

adscripta est catena quaedam in epistulam ad Romanos., quae in- 

venitur apud Grynaeiim , Orthodoxographa sanctorum patrum 

Dionumenta, Basileae a. 15G9. 
Ps-Tit: Pseudo-Titus (Bostrensis); vide Tit 
Psellus: Michael Psellus, Constantinopolitanus, floruit saeculo unde- 

decimo medio. Inter libros multos scripsit earmina et commen- 

tarium vel catenam in Cantiea, capita de trinitate, adnotationes in 

Gregoriuui Nazianzenum. 
Ptol : Ptolemaeus, GnosticusValentiuiauus, floruit post medium saeculum 

secundum; apud Ireuaeum et apud Epiplianium (unde epiph), 

Panaria, liaer. XXXIII. (XIII). 

flor: epistula ad Floram. 



Quaest : quaestiones Veteris et Novi Testamenti, opus Latinum saeculi 
quarti, fortasse a Faustino pi-esbytero Romano scriptum, cf v. cl. 
losephus Langen, ut supra, sub voce Ambrst. ; in Augustini 
operum editione Benedictina, Antverpiae a. 1700, vol. 3, pars. 2, 
append, col. 29ss. Ad lo 3,31 qu. 91 est ex Novo Testamento, 
col. 67 c; ad Apoc 2,13 qu. 102 ex utroque mixto, col. 81 a. 

Quaest s""'":'": vide Pseudo-Ath i"^"' 

Quaest "■'"""i : vide Pseudo-lust "^p <""""i 

Quartodecimani : ecclesia in Asia Minora, quae dixit Christum cenam 
Domini die quarto decimo mensis Nisan habuisse; apud Hippoly- 
tum, vide Hipp p'"'- 

R. 

Raban: Rabanus Maurus, Francus, natus anno 785, anno 822 abbas 
Fuldensis, anno 847 episcopus Moguntinus factus, supremum 
diem obiit anno 856. Opera ediderunt lacobus Pamelius, Coloniae 
Agrippinae a. 1628, voll. 6; Mignius, Patrol. Lat. voll. 107—112. 

Rebapt: auctor libri de rebaptismate, opus Latinum saeculi quarti inter 
Cypriani opera editum; ajjud Gallandium, vol.3, p. 362 — 370. 
Cf V. cl. Hartel, [Cypriani Opera] Corpus scriptorum ecclesiasti- 
corum Latinorum. IJI.S, Vindobonae a. 1871, p. 69—92. 

Recogn «"=■» : vide Clem (2) 

Resp "'•"' "' ""•""I : vide Pseudo-lust 

Kuf vel Rufin: Rufinus Toranius, Italus, presbyter Aquileiensis post- 
hac monachus annos plusquam viginti, fortasse inde ab anno 371 
usque ad annum 397 in Oriente degens, obiit anno circiter410. 
Multa scripsit, multosque Graecorum patrum libros Latiue vertit. 



2. SCRIFrORES: PS-TIT — SALVI. 121^ 

exempli gratia librum Origenis neql hq/wv multosque Origenis 
commentarios, Basilii regulam monasticam octoque liomilias, opera 
decern Gregorii Nazianzeui, Sixti vel Xysti sententias, Evagrii 
sententias librumque ad virgines, Clementinas recognitiones, 
Pamphili Eusebiique apologiam pro Origene, Anatolii Alexandrini 
canonem paschalem, Eusebii historiam eeclesiasticam. Cf v. cl. 
Guilelmus Henricus Fremantle, apud Smithium et Wacium, 
A dictionary of Christian biography, vol.4, Loudinii a. 1887, 
p. 555 — 561. Versio historiae ecclesiasticae Eusebianae prodiit 
cura Petri Thomae Cacciari, Romae a. 1740. Apud Mignium, 
Patrol. Lat. vol. 21. 
bened patr: de benedictione ludae et reliquorum undecim pa- 

triarcharum, libri duo ad Paulinum Nolanum; apud 

Grynaeum, Monumenta sanctorum jxitruni orthodoxoyrapha, 

Basileae a. 1569, pars 2, p. 106G. 
exp symb : vide syinb. 
praefatio ad Macarium in Apologeticum sancti Pampbili Martyris 

pro Origene; apud Gallandium, vol. 4, p. 7. 
symb vel exp symb : expositio symboli ad Laurentium episcopum ; 

inter Cypriani opera, Oxonii a. 1682 (paginarum series 

quarta); Venetiis a. 1728. 
Rup: Rupertus, monacbus, floruit anno 1111, abbas Tuitensis coenobii 
prope Coloniam Agrippinam creatus est, sujiremum diem anno 
1135 obiit. Opera prodierunt Moguntiae a. 1631, voll. 2 ; Venetiis 
a. 1748 — 1751, voll. 4; apud Mignium, Patrol. Lat. voll. 167 — 
170. Inter alia multa scripsit commentariorum in Apocalypsim 
libros duodecim ; prodierunt Noribergae a. 1526. 

S. 

Salomo Bassorensis: Shelemon e Khilat vel Akhlat ad lacum Van 
claruit circa annum 1222. Cf Guilelmus Wright (ut supra, 
p. 807, adn. 1), p. 855a. Liber eius analectorum partim theologi- 
corum partim historicorum „Apis" dictus est. Cf Assemanus, 
Bibliotheca orientalis, vol.8, pars 1 , p. 309 — 324. Syriacum 
Arabicumque textum Latine vertit, notis illustravit v. cl. I. M. 
Schonfelderus, Bambergae a. 1866. V. cl. E. A. W. Budgius edidit 
Syriace et Anglice Oxonii a. 1886. 

Salv vel Salvi: Salvianus, Gallus, floruit inde ab anno 440, presbyter 
Massiliensis faetus, mortuus est fortasse saeeulo quinto exeunte. 
Opera eius prodierunt apud Conradum Rittershusium , Altdorfiae 
a. 1611, denuo Norimbergae a. 1623; apud Stephaniim Baluzium 

78* 



1220 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICI8. 

(ed. 3), Parisiis a. 1684; Bremae a. 1688; apud Gallandium, 
vol.10, p. 1 — 102; apud Mignium, Palrologia Latina, vol.53, 
col. 9 — 238; apvid Carolum Halm [Monmnenta Germaniae 
historica], Berolini a. 1877; apud Franciscum Pauly, Corpus 
scriptorurii ecclesiasticorura Latinorum. VIII, Vindob. a. 1883. 
avarit: adversus avaritiam praesertira clericorum et sacerdotum 
libri quattuor, ad Salonium episcopum. 

Sedul: Sedulius (non Caelius Sedulius, poeta Christianus, qui saeculo 
quinto floruit) quidam incertae aetatis cui debetur commentarius 
in epistulas S. Pauli ex patrum scriptis maximam partem con- 
lectus. Fortasse idem est ac Sedulius ille Seotus qui anno cir- 
citer 818 floruisse dicitur. 
ro: in epistulam ad Romanos. 

Senior: seniores sive presbyteri apud Ireuaeum. 

Scrap : Serapion, Aegyptius, monacbus, posthac episcopus Thmuitanus, 
floruit anno 347, mortuus est anno circiter 358; apud Canisium, 
Lectiones aniiquae, ed. Basnag. Antverpiae a. 1725, vol. 1, p. 35 
— 55 ; apud Gallandium, vol. 5, p. 52— G2. 
manich: liber contra Mauichaeos. 

Sethiani : secta Gnostica Antiudaica saeeuli ut videtur secundi ; apud 
Hippolytum (unde hipp). 

Severn: Severianus, Syrus, Gabalorum episcopus, floruit anno cir- 
citer 401. Constantinopoli degens, primo Chrysostomi amicus, 
postliac adversarius acerbus ; scripta eius partim inter Chrysostomi 
opera edita sunt; laudatur etiam in catenis. Johannes Baptista 
Aucher homilias eius primus edidit ex antiqua versione Armeniaca 
in Latinum sermonem translatas, Venetiis a. 1 82 7 . Apud Mignium, 
Patrol. Gr. vol. 65, col. 9 — 30. 

creat mund: de ereatione mundi orationes sex apud Combefisium, 
Bibliothecae Graecorum patrum auctuarium novissimum, 
Parisiis a. 1672, part. 1, p. 211 — 291 [297]. 
sig rel sigill : de sigillis librorum oratio. 

Sev feZ Sever ve^ Sev *'"' "'^ '""'° : Severus, Sozopoli in Pisidia natus, 
Monophysita, monachus, anno 512 patriarcha Antiochenus ab 
Anastasio factus, anno 518 post Anastasii mortem Alexandriam 
fugit, obiit anno 538 (539? 542?). Fragmentum ei, vix autem 
recte, adscriptum est de concordantia evangelistarum circa ea 
quae in sepulcro Domini contigerunt, item de Sabbatis et de 
varietate exemplorum S. Marei evangelistae; apud Gallandium, 
vol, 11, p. 219 — 226. Fragmenta multa Graeca edita sunt in 
catenis. Opera multa Syriace Londinii exstant in codicibus 
musei Britannici ; cf etiam Assemanus. Fragmenta praebet Mains, 



2. SCRIPTORES: SEDUL — SYN. 1221 

Scriptorum veterum nova collectio, vol. 9, Romae a. 1837, p. 725 
— 760; Classicorum auctorum e vaticanis codicibus editorum 
tomus X, Romae a. 1838, p. 408 — 473; Sjncilegimn Romanum, 
Romae a. 1844, vol. 10, p. 211 — 223. . 

gim mag. Simon Magus, Samaritanus , floruit anno 3.5; apud Hippo- 
lytum (unde liipp). Inde Simoniaui. 

Siric: Siricius, Romanus, inde ab anno 385 episcopus Romanus, anno 
398 supremum diem obiit. 

ep: epistulae sex; apud Gallandiiim, vol. 7, p. 531 — 550; apud 
Mignium, vol. 13, coll. 1131 — 1196: de Siricio et de epistularum 
fide vide Mignium, col. 1115 — 1132. 

Soc vel Socr: Socrates Scholasticus, Constantinopolitanus, floruit anno 
440, scripsit historiam ecclesiasticam septem libros complectentem 
a Constantini primordiis usque ad annum 439 ductam. Prodiit ea 
cura Henrici Valesii, Moguutiae a. 167 7 (Tiscliendorfius usus est 
hac editione) ; Reading! (cf Eusebii editiones) ; Roberti Hussey, 
Oxonii a. 1853; Mignii, Patrol. Gr. vol.67, col. 9 — 842. Cf 
Fridericiis Augustus Holzhausen, Coimnentatio de fontibus, quibus 
Socrates, Sozomenus, ac Thcodoretus in scribenda Mstoria sacra 
usi sunt, adiuncta eorum epicrisi, Gottingae a. 1825. 

Soz: Hermias Sozomenus, ut videtur Palaestinus, Beryti deinde Constan- 
tinopoli iuris consultus, scripsit anno circiter 440 novem libris 
ecclesiae historiam annos centum quindecim, inde ab anno 324 
comprehendentem. Prodiit haec ajjud Valesium et Readingum (ut 
Soc). Robertus Hussey edidit Oxonii a. 1860; Mignius, Patrol. 
Gr. vol. 67, col. 843 — 1066. 

Speculum : Speculum vel libri de speculo , opus anonymum , a Maio 
Augustino falso adscriptum, ex libro manuscript© in biblio- 
theca Sanctae Crucis Hierosolymitanae Romae invento, ab 
Angelo Maio editum in libro: Nova patrum bibliothcca , Romae 
a. 1852, torn. 1, part. 2, p. I — VIII etl — 117. Cf ojrjera Augustini 
(ut supra, p. 1165), vol.6, p. 625 — 634. Cf cod. m, supra, p. 961. 

Suid : Suidas, ut videtur monachus, incertae aetatis, fortasse ante 
annum 976, lexicon magnum verborum et rerum scripsit , Can- 
tabrigiae a. 1705, 3 tomm. fol. a Ludolfo Kiistero, a. 1834se<i. 
Oxonii a Thoma Gaisfordio, a. 1843 — 1853 Halis a Godofredo 
Bernhardy editum , tribus voluminibus comprehensuni . 

gyjj ant vel antio . epistula syuodi Antiochenac anno 269 congregatae, ad 
Paulum Samosatenum missa; apud Routhium, vol. 3, p. 285-367. 

gyijancyr. gynodus Scmi-Arianorum Ancyrana secunda anno 358 liabita, 
cuius epistula exhibet Epiphanius haer. LIII vel LXXIII, capp. 2 
— 11, ap. Petav. p. 846 — 860; ap. Oehl. vol. 2, pars 1, p. 70— 95. 



1222 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Symmachus: Symmachus, natu Samaritanus, postliac religione ludaeus, 

denique Ebionita, anno circiter 201 floruit, versionem Graecam 

Veteris Testamenti fecit. 
Syncell: Georgins monackus, o ^i y/.t).).oa (patriarchae a secretis), 

floruit anno 792. 

chron: lyJ.oyia ^QOi'oyQcctfiaa , inde a mundi creatione usque 
ad annum 284, quam ediderunt lacobus Goar, Parisiis a. 1652 ; 
Guilelmus Dindorfius, Bonnae anno 1829, 2 voll. 
Synops: synopsis sacrae scripturae inter Atlianasii opera edita, vide 

Ps -Ath. 



T. 

Taras: Tarasius, Constantinopolitanus, imperatori a secretis, anno cir- 
citer 785 patriarcha constitutiis ex laico, obiit anno 806. Epistulam 
scripsit de non faciendis pretio ordinationibus , quae Graece et 
Latine prodiit apud Gallandium, vol. 13, p. 372 — 376; apud 
Mignium, Patrol. Gr. vol. 98, col. 1371—1500. 
Tat : Tatianus, Syrus, sojjhista, multas visit terras, posthac Christianus 
lustini martyris Romae discipulus, mortuo lustino haeresim in 
Mesopotamia novam Encratitarum sive Hydroparastatarum con- 
didisse dicitur, floruit circa medium .saeculum secundum. Contexuit 
liarmoniam evangeliorum (Dialessaron) , quae in Syria late ad- 
bibita est. Eiihraemi Syri commentarius in banc Harmoniam 
prodiit Venetiis a. 1876 Latine ex lingua Armena ciira lobannis 
Baptistae Auclier (f 1854) et Georgii Moesinger sub titulo, Evan- 
gelii concordantis expositio facta a sancto Ephraemo doctore Syro. 
V. cl. Augustiniis Ciasca textum Tatiani Arabicum cum versione 
Latina edidit Rome anno 1888, v. cl. I. Hamlyn Hillius Anglice 
e textu Arabico, Edini a. 1893. Cf v. cl. Ernestus Sellin in libro 
Forschungen IV (ut supra, p. 1215), p 225 — 246. 
oratio adversus Graecos, anno circiter 170 scripta ante ecclesiam 
desertam; edita a Frontone Ducaeo, Bihliotheca veterum 
patrum, Parisiis a. 1G24, vol. 1, p. 160 — 187; a Guilelmo 
Worthio, Oxonii a. 1700, S^; a Gallandio, vol. 1, p. 627 
— 671 (ad Iol,3 est ex capite 19 orationis, Galland. p. 665); 
a I. C. T. Otto, lenae a. 1851; a v. cl. Eduardo Schwartz 
apud Gebhardt. et Harnack. Texte und Untersuchungen. 
IV, 1, Lipsiae a. 1888. Cfv. cl. Adolfus Harnack, Texte und 
Untersuchungen , I, 1.2, a. 1882, p. 196 — 232. 
Tert: Quintus Septimius Florens Tertullianus, natus Carthagine anno 
circiter 150 sive 145 (cf v. cl. E. Noeldechen, Zeitschrift fur 



2. SCRIPTOEES: SYMMACHUS — TEST. 1223 

loissenschaftliche Theologie. XXIX, Lipsiae a. 1886, p. 207 — 223), 
presbyter factus est anno circiter 1 92, anno fortasse 199 Montanista 
fit, supremuiu diem obiit anno circiter 240. 

Opera ediderunt Beatus Rhenanus, Basileae a. 1521 ; Renatus 
Laurentius de la Barbe, Parisiis a. 1580; Nicolaus Rigaltius, 
Parisiis a. 1675 (iterum recusa Venetiis a. 1744); I. S. Semlerus, 
Halae a. 1770 — 1775, 6 voll.; I. P. Mignius, Patrologia Latina, 
Parisiis a. 1844, voll. 1 — 3; F. Oehlerus, Lif)siae a. 1853.1854, 
3 voll.; vv. ell. Angustus ReiflFerscheid et Georgius Wissowa, 
Corpus scriptorum ecclesiasticormn Latinorum. XX, pars 1, 
Vindobonae a. 1890; vide Hermannum Roenschium, Das Neue 
Testament Tertullians, Lipsiae a. 1871; v. cl. Albertns Hauck, 
Tertullians Leben und Schriften, Erlangae a. 1877; v. cl. C. H. 
A. Kellner, ,,Organischer Zusammenhang iind Chronologic der 
Schriften Tertullians" in actis Der Katholik, LIX, Moguntiae 
a. 1879, vol. 2, pp. 561 — 589, et Chronologiae Tertullianeae 
supplementa , Bonnae a. 1890; v. cl. Adolfum Harnack, ,,Ziir 
Chronologic der Schriften Tertullians in actis Zeitschrift fur 
Kirchengeschichte , Gothae a. 1878, vol.2, p. 572 — 583; v. cl. 
I. Schmidt, „Ein Beitrag zur Chronologie der Schriften Tertullians 
und der Proconsuln von Afrika" in actis Rheinisches Museum 
fur Philologie, series nova, vol. 46, 1 [a. 1891], p. 77 — 98; G. 
Nathanael Bonwetsch , Die Schriften Tertullians nach der Zeit 
ihrer Abfassung , Bonnae a. 1878. 

anim : de anima — apol : apologeticus — bapt : de baptismo — earn 
vel car chr: de carne Christi — coro vel coron vel coro mil: 
de corona militis — cult fern vel femi: de cultu feminarum, 
libri duo — exh cast: de exhortatione castitatis — fug: de 
fuga in persecutione — gnost vel gnostic vel cont gnostic: 
contra Gnosticos Scorpiace — hermog: adversus Hermoge- 
nem — idol vel idolol : de idololatria — ieiun : de ieiunio 
adversus psychicos — adv lud; adversus ludaeos — marc: 
adversus Marcionem libri quinque — monog vel monogam : 
de monogamia — orat: de oratione — pat vel patient: de 
patientia — praescr : de praescriirtione haereticorum — prax : 
adversus Praxean — jjsych vel psychic: de ieiunio adversus 
psychicos — pud vel pudi vel pudic : de pudicitia — res earn 
vel resurr earn: de resurrectione carnis — scorp: contra 
Gnosticos Scorpiace — spect vel spectac : de spectaculis — 
uxor: ad uxorem libri duo — virg vel virgg vela vel vel 
virgg: de virginibus velandis. 
Testamenta duodecim Patriarcharuni saeculi secundi, edita apnd 



1224 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Grabium, Spicil eg ium ss. patrwm, ul et haerel icorum, Oxouiia.1698 

(deniio a. 1714); Fabriciiim, Codex pseudepigraphusV. T. Ham- 

burgi a. 1 7 1 3, denuo a. 1 722 ; Galland. vol. 1, p. 193 —242 ; nuper 

a V. cl. Roberto Sinker, Cantabr. a. 1869, addito append, a. 1879. 

Thauui: Gregorius Theodorus Thaumaturgus , natus Neocaesareae 

Cappadocum, Alexandriam Athenas Berytum Caesaream in Palae- 

stina visit , et episcopus Neocaesareensis constitutiis , mortuus est 

anno 205(270). Opera eiiis edidit Gerardus Vossiu.s, Moguntiae 

a. 1604, 4". Apud Gallandium, vol. 3, p. 377—469. 

anath: capita duodecini de fide, cum anathematismis. Non est 

Gregorii, nam de Nestorii (anni 428) Eutychisque (anni 448) 

haeresibiis ti-actat. 

anniin vel annunc: in anniiutiationem s. Dei genetricis sermone.s 

tres. Non sunt Gregorii. 

canon : epistula canonica, de iis qui in barbarorum incursione ido- 

lotbyta comederant et alia quaedam peccata commiserant; 

Orthodoxographa sanctortim patrum monumenta, Basi- 

leae a. 1569, vol. 2, p. 22sq.; apud Vossium, p. 118 — 134; 

apud Gallandium, vol.3, p. 400 — 412; apud Routhium, 

Reliquiae sacrae, ed. 2, Oxonii a. 1846, vol. 3, p. 251 — 283. 

y.ara [xe'QOs niarig: apud Lagardium (cf infra, p. 1228, Tit™"'). 

Thdor ''°': Theodorus Antiochenus vel Mopsuestenus , presbyter An- 

tioclienus, posthac fortasse inde ab anno 392 episcopus Mopsuestiae 

in Cilicia, ab ecclesia Graeca postea Nestorianismi pater liabitus, 

obiit anno circiter 429. Operum edidit Eduardus Fridericus 

Victor aWegnern vol. 1, Berolini a. 1834; vide 0. F. Fritzschium, 

De Theodori 3Iopsuestensis vita et scriptis commentatio historico- 

theologica. Halae a. 1836, 8°et Theodori episcopi Mopsuesteni in 

Novum Testamentum commentarior'um quae reperiri potxierunt, 

Turici a. 1847; v. cl. H. Swete, Theodori episcopi Jlopsuesteni 

in epistolas b. Pauli commentarii. The Latin version tvith the 

Greek fragments, Cantabrigiae vol. 1, a. 1880, vol. 2, a. 1882. 

Mignius, quod rarius fit, magni aestimandus est in oj^eribus 

Theodori, Patrol. Gr. vol. 66. Cf v. cl. Eduardus Sachau, Frag- 

menta Syriaca e codicibus musei Britannici Nitriacis edidit atque 

in Latinum sermonem vertit E. S. Lipsiae a. 1869. Cf Lightfootus 

(ut infra, p. 1229 Victormus), p. 229.230. 

amos: commentarii in duodecim minores j^rophetas; apud Maium, 
Scriptorum veterum nova collectio, llomae a. 1825, vol. 1, 
p. 41-104, etRomae a. 1832, vol.6, p. V— XXII et 1-312, 
et Nova patriim, bibliotheca, Romae a. 1854, vol. 7, p. 1 — 389 
(et in Psalmos, in loh, in 2 Cor — p. 408); invenies praeterea 



2. SCRIPTORES: THAUM — THDRT. 1225 

nonnulla in Eom apud Maium, Spicilegium Eomanum, vol. 4 
(a. 1840), p. 499 — 573, et inVsalm Nova 2)a,t7nim bibli'ithccc, 
vol. .3 (a. 1845), p. 453—456. Cf etiam cat'='"''^. 
de incarnatione contra ApoUinarium : ad 1 Ti 3,16, jt. 850 lau- 
dantur verba, quae Graece invenies apud Malum, vol. 6, 
p. 308 ad numerum XXI ; in margine dicuntur ex libro duo- 
decimo non ex tertio decimo esse. 
iona: vide amos 
Thdor •'^''''''-■' : Theodorus Heracleotes (est Heraclea urbs Thraciae ad 
Pontum sita), episcopus civitatis patriae anno 334 floruit, obiit a. 
fortasse 358; laudatur ex catena a Possino edita. Cf etiam catena 
Corderii. Nonnulla in Esaiam invenies apud Maium, JVova patrum 
bibliotheca, vol. 6 (a. 1853), pars 2, p. 214—239. 
Thdor ""o": vide Thdor ^'"'1 
Thdor """P^ : vide Thdor ^'" 

Thdor ^'■"'i: Theodorus Studita, natus Constautinopoli anno 759, anno 
781 monachus, anno 794 abbas factus, iterum iterumque exsul ob 
intemperantiam contra imaginum adversarios, mortuus est anno 
826; eruditissinius f'uit. Vitani eius a Michaels monacho con- 
scriptam invenies apuA Maium, Nova patrum bibliotheca , vol. G 
(a. 1853), pars 2, p. 293 — 363. Scripta apud Miguium, Patrol. 
Gr. vol. 99. Parva catechesis prodiit primum Graece curis Im- 
manuelis Auvray et A. Tougardi, Parisiis a. 1891. Invenies supple- 
menta apud Maium, Nova patrum bibliotheca, Romae a. 1849, 
vol.5, p. I — VI et 1 — 160 seriei ultimae huius tomi, epistulas et 
fragmenta, vol. 8 (a. 1871), p. 1—244. 

antirrheticus , p. 1 — 144; apologeticus pro sanctorum imaginibus, 

p.l — 142 seriei alterius paginarum ; apologia minor, p. 1 — 4 

seriei tertiae paginarum. 

Thdrt: Theodoretus, Syrus, natus saeculo quarto exeuute, monachus, 

anno fortasse 420 ejiiscoiJus Cyri in Syria factus, Nestorii amicus 

Cyrilli adversarius anno 449 sede pulsus, anno 450 restitutus est, 

obiit anno circiter 457. Laudatur in catenis. Oj^era ediderunt 

lacobus Sirmondi voll. 4, Parisiis a. 1642 (loaunes Garnerius 

volumen quiutum a. 1684) ; loh. Lud. Schulzius, Halae 1769-1774. 

Ap. Gallandium vol. 9, p. 403 — 422 ; apud Mignium, Patrol. Gr. 

voll. 80 — 84. Historia eius ecclesiastica prodiit cura Henrici 

Valesii, Moguntiae a. 1679; Thomae Gaisford, Oxonii a. 1854. 

Commentarii in Pauli epistulas pars jjrior prodiit Oxonii 

a. 1852. 

amos: commentarius in duodecim prophetas, inter annos 426 et 
429 scrijitus. 



1226 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

I 

ciir: de curandis affectionibus Graecorum libri duodecim, anno 

427 script! . 
dial vel dial trin: dialogi duo contra Anomaeos, tres contra Mace- 
donianos (wnde maced), duo contra Apollinaristas, neque Atha- 
nasii (vide Psevdo-Ath) nee Maximi monachi, sed Theodoreti 
(inter Athanasii ojicra, ed. Paris, a. 1698, vol. 2, p. 471 — 557 
[560]; ed. Patav. a. 177 7, vol. 2, p. 406—493). 
dial 'P'"" : dialogus de spiritu sancto ; est quartus. 
eranistes : contra haereticos dialogus tres edidit Gentianus Her- 

vetus, Venetiis a. 1548. 
herveti: editio Herveti iam dicta. 

monach : epistula ad monachos qui sunt in Eui)liratesia, Osrhoena, 
Phoenice, Syria, Cilicia ; apudGallandium, vol.9, p. 405 — 412. 
quaest in levit: quaestiones in Leviticum inter quaestiones in 
Octateuchum post annum 353 scriptas. 
Theodosius episcopus Alexandrinus anno 536 factus, Monophysita, sede 
bis pulsus, prope Coustantinoijolim vixit; mortuus est anno 
circiter 568. Habet fragmenta Topograi^hiae Cosmae; vide Cosm. 
Tlidot """; Theodotus, Ancyrae in Galatia episcopus, Nestorii adver- 
sarius, claruit anno 430 ; apud Gallandium , vol. 9 , p. 423 — 478 ; 
apud Mignium, Patrol Gr. vol. 77. 
Thdot: Theodotus Byzantinus, claruit anno circiter 192, Eomam fugit, 
haeresim novam de Christo non divino coudidisse fertur; citatur 
ex Clemente Alexandrino , et excerpta inter dementis opera edita 
sunt (unde clem et excerpt). Eclogae e schedis Francisci Combefis 
prodierunt apud lohannem Albertum Fabricium, Bibliotheca 
Graeca, lib. V, Hamburgi a. 1708, p. 134—184. 
Tlieod: vide Thdor 
Theodotiani: Theodoti Byzantini anni 192, qui primus palam Christi 

divinitatem negavit, sectatores. 
Theognost: Theognostus , Alexandrinus, post Pierium antistes scholae 
Alexandrinae, floruit anno circiter 283. Exstant fragmenta ex libris 
eius septem qui vnorvnojaeia dicuntur, apud Gallandium, vol. 3, 
p.662; apud Routhium(ut supra, p.l224,Thaum'=»°''°), p.407-422. 
Theop: vide Thph 

Theoplian '"'™ : Theophanes, qui et Isaacius, Homologetes seu Confessor, 
natus Constantinopoli anno 758, monachus, tunc abbas factus, 
propter imaginum cultum in vincula coniectus, obiit anno cir- 
citer 816. Chronographiam Georgii Syncelli ducebat ab anno 284 
usque ad annum 813. Edidit I. Classenus, Bonnae a. 1839. 1841, 
2 voll. ; Mignius, Patrol. Gr. voll. 108.109. Ondinus negat chrono- 
graphiam Theophanis esse. 



2. SCRIPTOEES: THDRT — THOM. 1227 

Theophan: Theoi^hanes archiepiscopus Nicaenus anno circiter 1347. 

Opera apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 150, col. 279 — .350. 
Thphi ^^^'^i Theojihilus, inde ah anno 385 episcopus Alexandrinus, Ori- 
geni.s doctrinas damnavit, obiit anno 412 ; apnd Gallandium, vol. 7, 
p. 601— 652. 
Thph vel Thphil : Theoiihilus , ortu gentilis , inde ab anno circiter 169 
episcopus sextus vel septimus Antiochenns, mortuus est anno cir- 
citer 181; in Bibliotheca veterum patrum, Parisiis a. 1624, vol. 1, 
p. 104 — 160; apud Gallandinm , vol.2, p. 77 — 143. 
autol vel autoly: de fide Cliristianorum et adversus eius calum- 
niatores , libri tres ad Autolycum , gentilem doctum ; editi a 
Conrado Gesnero, Turici a. 1546, ab I. Fellio, Oxouii a. 1684 ; 
ab I. Chr. Wolfio, Hamburgi a. 1724; apud lustinum, ed. 
Bened. [Prud. Maran.], Hagae Comitum a. 1742, p. 338 — 
401.601; ab I. C. T. Otto, lenae 1861; edidit Otto fragmenta 
comraentariorum in quattuor evangelia a Theophilo quodam, 
quern hunc episcopum Antiochenum fuisse quidam credunt 
(cf v. cl. Theodorus Zahn, Der Evangelienkoinmentar des 
Theophilus von Antiochien, Erlangae a. 1883), qui vero 
fortasse saeculo quinto exeunte scripsit; cf v. cl. Adolfus 
Harnack, Der angehliche Evangeliencommentar des Theo- 
philus von Antiochien, Lijisiae a. 1883, et Theologische 
Literattirzeitung , Lipsiae a. 1886, num. 17, col. 404 — 405. 
Thphyl: Theophylactus, Constantinopolitanus , archiepiscopus Achri- 
diae, primae Bulgarorum ecclesiae, in vivis erat anno 1077, scripsit 
commentarios in quattuor evangelia in priniis ex Chrysostomi ope- 
ribus haustos. Opera eius ediderunt loh. Franc. Bened. Maria de 
Rubeis et Bonif. Finetti, Venetiis a. 1754 — 1763, tomis quattuor; 
Mignius, Patrol. Gr. voll. 123 — 126. Commentarius in evangelia 
prodiit Romae a. 1542, in Panli epistulas cura Augustini Lindselli 
(cum versione Latina Philippi Montani), Londinii a. 1636. 
iVsunt commentarii in actus apostolorum inter Theophylacti opera 
editi, a Tischendorfio et ab aliis ante eum 1. 2. 3. designati 
unde errores de lectionibus fluxerunt, cum viri docti sibi 
persuaderent Tlieophylactum seniel, bis, ter lectionem 
pi'aebere. Editioni Venetae fides non habenda est; vide 
Gottingische gelehrte Ameigen, a. 1762, p. 1059 — 1063. 
Thorn: Thomas. 

ev Thom: evangelium Thoraae; apud Tischendorfium, Evangelia 
o/jocr^/p^n, Lipsiae a. 1853, p. 134-170; ed. 2, 1876, p. 140-180. 
actus Thomae: apud Tischendorfium, Acta apostolorum apocrypha, 
Li]isiae a. 1851, p. 190 — 234. 



1228 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

Tich vel Tichon: Tichonius, Afer, Donatistarum fortasse amicus, floruit 
anno circiter 390; cf v. cl. Haussleiter (ut supra, p. 1150, adn. 4). 
homil: commentarius in Apocalypsim homiliis octodecim coni- 
prehensus; exstat inter Augustini opera, ei falso adscriptus. 
reg: de septem regulis; ainid Gallandium, vol. 8, p. 105— 129; 
apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 18, col. 13 — 66. 
Tim: Timotheus archiepiscopiis Alexandrinus annis 381 — 385. Apiid 
Gallandium, vol. 7, p. 345 ; apud Malum, Bibliotheca nova patrum, 
vol. 2, p. 541; apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 33. 
Tit vel Tit Bost: Titus episcopus Bostrensis in Arabia, floruit anno cir- 
citer 362, mortuus est anno circiter 371. Ediderunt opera eius 
Franciscus Turrianus (iterum recusa in Bibliotheca patrum, 
Coloniae Agrippinae a. 1618, vol.4, p. 1057 — 1060); Gallandius, 
vol.5, p. 267 — 356; cf apud Canisium, Lectiones antiquae, ed. 
Basnag. Antverpiae a. 1725, p. 56 — 162. 

manicli: libri quattuor contra Manichaeos; quartus autem periit, 
ut et tertii pars aliqua. Paiilus de Lagarde, Titi Bostreni 
contra Manichaeos libri quattuor Syriace, Berolini a. 1859, 
et Titi Bostreni quae e.v opere contra Manichaeos in cod. 
hamburgensi servata sunt graece, accedunt lulii Romani 
epistulae et Gregorii Thaumaturgi xarn fiegog niaiia, 
Berolini a. 1859. 
cat ad Mt8,25 est Cyrilli non Titi; catenae vero omnes fere in 
Lc fragmenta copiosa e commentario eius adferuut qui com- 
mentarius re vera ftindamentum catenis praebuit; cf expositio 
in Lucam apud Frontonem Ducaeum, Bibliotheca veterum 
patrum, Parisiis a. 1624, vol. 2, p. 7 62 — 836. 



V. 

Valent: Valentinus, Aegyptus, conditor Gnosticoruni scholae, 
Alexandriae, Romae, Cypri vixit, floruit fortasse anno circiter 125; 
ajjud Irenaeuni, TertuUianum, Hijipolytum (uude hipp) et Cle- 
mentem Alexandrinum; fragmenta conlegit Grabius; cf v. cl. 
Adolfus Hilgenfeld, Die Ketzergeschichte des Urchristenthums, 
Lipsiae a. 1884, p. 283 ss. 

Valentt: Valentiniani , Valentini sectatores; apud Hippolytum (unde 
hipp), Irenaeum. 

Valerian: Yalerianus, ortu Gallus, episcopus Cemeneliensis (Cimiez) 
prope Nicaeam in Liguriae finibus in Alpibus maritimis, floruit 
annis 439 — 455, viginti homilias et epistiilam ad monachos de 
virtutibus et ordine doctrinae apostolicae paraeneticam scripsit. 



2. SCRIPTORES: TICHON — VICTORIN. 1229 

Opera Valeriani ediderunt I.Sirmondiiis, Lutetiae Parisiorum 
a. 1612, 8" (vide etiam Sirmondii opera vol. 1, p. 604sq.); Gallan- 
dius, vol. 10, p. 123 — 158. 

Vict ^'": Victor Antioehenus floruit fortasse anno 401 vel ut alii di- 
ciint430, scripsit vel ex scriptoribus veteribus consarcinavit coni- 
mentarium in evangelium Marci, qui multis evangelioruni codicibus 
minusculis, e.g. 12. 19. 25. 34. 39. 77, sive integer sive decurtatus 
adiungitur. Editus est commentarius hie Latine cum Titi Bostrensis 
commentario in Lucam a Th. Peltano, Ingolstadii a. 1580; in 
Bibliotheca patrum maxima, Lugduni, torn. 4, p. 370sq.; ibid. 
Coloniae, torn. 4, p. 295 — 337; in catena in Marcum a Possino 
(cf supra, catP"^') edita; in libro Bixroooa noeOiSi'TSQOv Avrio- 
/iiaa xcd aklojv tiivjv ayioji> najtQMV tirjyt]aia eta to y.ara 
MccQxov ccyiov ivayyeXiov anno 17 75 a Chr. Fi-iderico Matthaei 
ex codicibus Mosquensibus (cf supra, p.ll73, cat""^"!) ; et aCramero 
(ut supra, p. 1172, cat); cf Johannes Guilelmus Burgon, The last 
twelve verses of S. Mark, Oxonii etLondinii a. 1871, p. 269 — 290. 

Yig^cap. Victor, ei^iscoi^us Capuanus, floruit anno circiter545, con- 
cordiam evangelicam anonymam ab eo Tatiano adtributam Latine 
vertit. 

Vic '"": Victor, Afer, Tununensis in Africa episcopus, floruit saeculo 
sexto medio, semper fere in exsilio sive in vinculis versatus, 
mortuus est post annum 565 ; ei adscripsit Tischendorfius, Labbaeo 
auctore, librum de poenitentia (unde poen), qui ad calcem operiim 
Ambrosii multis in editionibus invenitur, e. g. in Ambrosii operum 
editione Benedictina, Parisiis a. 1690, vol. 2 append, col. 589-606, 
viri autem alii docti Cavius, Oudinus, Gennadii auctoritate fulti, 
librum hunc Victori Cartennae Mauritaniae urbis episcoiJO tribu- 
unt, qui Victor anno circiter 460 claruit. Victor Tununensis 
chronica scripsit inde a mundi creatione usque ad annum 566. 
Apud Canisium, Lectiones antiquae, Mignium, Patrol. Lat. 
vol. 68, col. 937—962. 

Victorinus: Gains Marius (ita Hieronymo; aliis Marius Fabius), Roma- 
nus illuster, rhetoricae artis magister, Augustini praeceptor, 
primo ethnicus, ante annum 361 Christianas factus. Multa 
scripsit. Commentarios eius in Gal Phil Eph susjjicatur Light- 
footus {Galatians, p. 227) jirimos fuisse Latinos commentarios in 
Pauli epistulas. Opei'a eius ediderunt Gallaudius, vol. 8, p. 131 
— 202 ; Mignius, Patrol. Lat. vol. 8, col. 999 — 1310. Cf losephus 
Barber Lightfoot, St. Paul's epistle to the Galatians, Londinii 
a. 1892, p. 231.232. 

Victorin: Victorinus, natu fortasse Graecus, Petavionensis in Pannonia 



1230 X. DE SCRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS. 

(non iu Acxuitania) episcopiis, floruit anno circiter 290, coronam 

fidei accejjit anno circiter 303; apud Gallandiiim , vol. 4, p. 49 

— 64; of Y. cl. Zahnius (ut supra, p. 1176, in indice, sub voce 

Victorin.), et v. cl. Haussleiterus (ut sujira, p. 1104, adn. 4). 

apoc: commentarius in Apocalypsim ; aut non Victorini, aut inter- 
l^olatus est. Zahniiis discernit inter duas recensiones. 
Vig: Vigilius, Afer, episcoiius Tapsensis, claruit anno 484. Opera eius 

apud Mignium, Patrol. Lot. vol. 62, col. 95 — 544. 

ari et sab: contra Arianos etc dialogus, tribus libris comprehen- 
sus sive in altercationibus tribus ab Athanasio contra Arium, 
Sabellium, et Photium ad Probum iudicem habitis, olim 
Vigil. Tridentino adscriptis; apud Mign., vol. 62, coll. 17 9-2 38. 

eutych vel cont eutyehen: contra Eutycben libri quinque, syno- 
duni Chalcedoneusem defendentes, a nounuUis olim Vigilio 
Tridentino adscript!; apud Mignium, vol.62, col. 95 — 154. 

trin : de Trinitate libri duodecim quos sub nomine Athanasii 
edidit Vigilius; apud Mignium, vol.62, col. 257 — 334. 

var vel vari vel varim vel varimad : de Trinitate adversus Vari- 
madum (litteris mutatis, pro Marivadum) libri tres, quos 
Vigilius sub Idacii Clari nomine edidit, contra Marivadum 
Arianum diaconum ; in libro, AnUdotum contra diversas . , . 
haereses, Basileae a. 1528, fol. 121b — 147b; apud Mignium, 
vol. 62, col. 351—434. 
Vocat vel Vocat s^n' : auctor libri de vocatione gentium , vide supra, 

p. 1165. 

Z. 

Zacharias episcopus Meletinensis in Armenia claruit anno circiter 540; 
apud Assemanum, vol. 2, p. 54b — 62b; vide etiani ad lo 7,52 sqq. 
ibidem p. 52b. 

Zen: Zeno, Afer, episcopus Veronensis, floi'uit saeculo quarto ut 
videtur medio. 

tract: sei'mones sexaginta septem; apud Gallandium, vol. 5, p. 105 
— 158; apud Mignium, Patrol. Lat. vol. 11, col. 9 — 760. 

Zonar vel Zonara : lohannes Zonaras, imperatoribus lobanni et Manueli 
Comnenis primo a secretis, posthac monachus, claruit anno cir- 
citer 1110; inter alia multa scrij)sit lexicon, quod ediderunt 
I. H. A. Tittmannus, Lipsiae a. 1808, 4", duas jjartes complectens ; 
Friedericus Guilelnius Sturz, Grimmae a. 1818, 1820, 4". 



1231 



XI. 



TABULA TESTIUM. 



1232 



paginae 

Tabuln testium summaria exhibens . . . 1231 — 1246 



1233 



XI. 



TABULA TESTIUM. 



Tabula talis mihi non iam tantuin arridet quantum mihi 
arrisit ante hos annos cum haec prolegomena scribere 
coepi. Nihiloniinus etiam liodie tabulam compare, ne plus 
aequo lectorum spem fallam. Nemo nescit annos, ne dicam 
saecula, adscriptos incertos esse. Ubi codex versio scriptor 
inter duo saecula vacillat, e. g. inter saecula XI et XII, 
priori saccule codicem versienem scripterem tribui. E co- 
dicibus versienum pauces vetustieres adtuli. 



SAECULUM PRIMUM 






Clemens Eomanus. 




SAECULUM SECUNDUM. 


VEKSIONES 


SCRIPTOKES 


Latina vetus 


Barnabas 


Apelles 


Syriaca 


Ignatius 


Basilides 


Memphitica 


Polycarpus 


Mareion 


Thebaica 


Papias 


Valentinus 




Piiileas 


Manes 




lustinus 


Montanus 




Tatianus 


Monoimus 




seniores apud Irenaeum 


Heraclius 




Hegesippus 


Ptolemaeus 




Polycrates 


Theodotus 




Atheuagoras 

Tlieophilus Antiochenus 

Ireiiaeus 

Clemens ilesandriiius 


Antitactae 

Carpocrates 

Docetae 

Encratitae 

Marcosii 

Naasseni 

Peratae 

Pistis Sophia 

Valentiniani. 


ISCHENDORP, N. 


T. ed.8. 


79C 



1234 



XI. TABULA TESTIUM. 



SAECULUM TERTIUM. 



VERSIONES 



SCKIPTOKES 

Origenes 
Hippol^vius 

lulins Africanus Apollonius 

Dionvsius Alexandrimis Porphyrins 

Constitutiones apostolicae 

Ammonius philosophus 

Gregorius Thaumaturgus 

Archelaus 

Petrus Alexandriuus 

Methodius 

Alexander Lycopolitanus 



Tertulliauus 
Cyprianus 



Adimantus 
Novatianus 



SAECULUM QUARTUM. 



s B 

"pg paul 



Gothica 
Aethiopica 

cod lat vet 
a 



Alexander Alexandriuus 


Hilarius 


Pamphilus Caesareensis 


Lactantius 


Eusebius Caesareensis 


Maternus 


Ariiis 


luvencus 


Athaiiasius 


Maximinus 


Cyrilliis Hierosolymitanus 


Optatus 


Amphiloehius 


Ambrosius 


Basilius Magnus Aphraates 


Ambrosiaster 


Chrjsostoinus Ephraem 


Faustus Ma- 


Acacius lacobus Nisibenus nichaeus 


Apollinarii duo Titus Bostrensis Pacianus 


Asterius Nilus 


Pelagius 


Diodorus Serapion 


Philastrius 


Dorotheus Antonius 


Phoebadius 


Epiphaniiis Orsiesius 


liber de Re- 


Eunoraius 


baptismate 


Eusebius Emesenus 


Siricius 


Eustathius 


Tichonius 


Evagrius 


Victorinus 


Gregorius Nazianzeuus 


Faustiuus 


Gregorius Nyssenus 


Luciferus 


Meletius Antiochenus 


Augusliiius 


Pseudo-Caesarius 


Gaudentius 


Theodorus Heracleensis 


Dieron^yiiiiis 


Theophilus Alexandrinus 




Timotheus Alexandrinus 





SAECULA III — V, 



1235 



SAECULUM QUINTUM. 



CODICES 
GKAECI 
JJact opp 

ACI^-2-8 
lb QQpaul 



VEESIONES 

Armeniaca 

syr cur 1 

syr pesh 13.15 

39.40 

paul 19.20 

basm 2 

sahid 9.11 

lat vet 
a^j b e h i k (n) 

gact 

vulg 694 



SCEIPTOKES 

Andreas Caesareensis 

Nonnus Arnobius 

Theodoretiis Avitus 

Theodoras Mopsuestemis Cassianus 



C^rillus Aleiandrinus 

Basilius Seleucensis 
Ammonius presbyter 
Theodotus Ancyranus 
Tictor Autiocheiius 



Diadochus 

Eutherius Tyanensis 

Euthaliiis 

Gennadius 

Macarius Aegyptius 

Marcus monaehus 

Nestorius 

Palladius 

Philo Carpasius 

Gelasius 

Isidorus Pelusiota 

Proelus 

Socrates 

Sozomenes 

Severianus Gabalensis 

Pseudo - Theodulus 



Chrysologus 
Cliromatius 
Eucherius 
Fastidius 
Faustus Regensis 
Fulgentius 
lulian apud Aug 
Leo Magnus 
Marius Mercator 
Maximus Tauriuensis 
Montanus 
Orosius 
liber Praedestinatus 
Prosperus 
Prudentius 
Riifinus 
Ruricius 
Salvianus 
Sedulius 
Valerianus 
Victor Vitensis 
Yigilius Tapsensis 
Zosimus 



1236 



XI. TABULA TESTroM. 



SAECULUM SEXTUM. 



CODICES 
GRAEGI 



J)evv act 
J)paul J^act 

Qb paul Qc 
pew g 

rpb c e k 
Z 0c e f g 

2 $ 



EvlM9. 
400(?). 



VEKSIONES 

Syriaca 
Philoxeniana. 

17.18.19.20. 
21.22.23.24. 
36.38.41.42. 
43.45.48.50. 
52.53.55.56. 
75. 106. 109. 
actl9.20.21. 
22.23.52. 
paul21.22. 
23.24.25.26. 

lat vet 

d f q r s t 

act d e 

cath q 

paul d gue r 

vulgata 
for fuld 

gygleCt Jjaj.] 

per san 19. 
96. 246. 615. 
1610. 1612. 
1947. 1949. 
2082. 2225. 

gothical. 2.3. 



SCEIPTORES 



Anastasius Antiochenus Agapetus 



Anastasius Sinaita 
Andreas Cappadox 
Chronieon pasehale 
Cosmas Indicopleustes 
Eulogius Alexandrinus 
Hesychius Hierosolynii 

tan us 
lohannes Philoponus 
Macedouius 
Procopius 
Severus Antiochenus 



A^jringius 
Arator 
Caesarius Arela- 

tinus 
Gassiodorius 
• Columbanus 
Ei>iphanius scho- 

lasticus 
GregoriusMagnus 
lunilius 
Liberatus 
Primasius 
Victor Capuanus 
Victor Tununensis. 



SAECULA VI — VII. 



1237 



SAECULUM SEPTIMUM. 



CODICES 
GRAECI 



fa Qact 
J5.8 Qd ijd 
0a b ^paul 

"^i 1 m n 



269.316. 

354.355. 

559b.563. 

565. 



VERSION ES 

Syriaca 
Heracleensis. 

syr hier 4. 

syr peshl4. 
25.26.27.28. 
76.101.116. 
paul27.28. 
29.30. 

syr ph-her 25. 

lat vet 

ff^ 1 o V z 

act reg x, 

paul r^ 

apoc reg 

vulgata 
bodl reg taur 
137.523.707. 

1221.1284. 

1457. 1609. 

1972.1986. 



SCRIPTORES 



Andreas Cretensis 

Antioehus 

Leontius Byzantimis 

Maximus Confessor 

Thalassius 



Martinus papa 



1238 



XI. TABULA TESTIUM. 



SAECULUM OCTAVUM. 



CODICES 

GKAECI 

gapoc J^evT 

LevT Qh 

gact epp 
■\Ya b k 

Y e-i 2 



^i'Z36.135. 

242.293. 

352.360. 
486b.509. 
525.559a. 

627.749. 



CODICES VER- 

SIONUM 
sj-r""5. 8. 

syi.pesh5, 29. 30. 
37.99.107.110. 

syi.ph-hei-22.26. 

sail 8. 10. 13b. 

arablOl. 

lat vet 
g^rn p 

vulgata 
am foss gat lux 
tol3. 5. 20. 95. 
(I02a).115.116. 
131. 153. 154. 
184. 228. 231. 
234. 238. 493. 
502. 510. 590. 
610. 614. 669. 
682. 698. 774. 
850. 851. 934. 
985.1034.1237. 
1254.1263.1265. 
1267.1269.1271. 
1278.1444.1526. 
1606.1607.1608. 
1633.1673.1699. 
1843.1855.1859. 
1877.1880.1918. 
1923.1928.1937. 
1946.1958.1970. 
1973.2000.2080. 
2085.2105.2157. 
2218. 



SCRIPTOEES 

Anastasius abbas 
Elias Cretensis 
Georgius Syncellus 
lohannes Damascenus Ansbei'tus 

Tharashis 
Theodorus Studita 

Theophanes Beda Venerabilis 

Paulinus Aquileiensis. 



SAECULA VIII — IX. 



1239 



CODICES GKAECI 

-jevv Ji^paul pew 
ppaul Qb act Qpaul 

JJaot J^evv J^epp 

Lact epp M^^^ MP''"' 

•^p&u\ QQa e f g 

pact epp apoc "JT "^r 

■yyc d e f g h o XX'' 

TAAn 

£'vv 33.256.461. 
565.566.567.892. 
1080. 1161. 

^Ci!112.323.374 

^vn7.34. 46.63. 
64. 65. 66. 72a. 
127.130.152.172 
(vixsaec.IV).173. 
182. 194. 206a. 
237a. 244. 245b. 
246.247.248.249. 
250.286.296.312. 
317.353.362.368. 
370.454.490.511. 
514.541.542.543. 
566.567.580.640. 
668.672.689.703. 
720.730.733.805. 
806.807.808.830. 
845.907. 

Jj9/! 13.70a. 70b. 
73.80.84. 



SAECULUM NONUM. 

CODICES VEBSION0M 
gyj.hier 3 

gyi.pcsh 1.3 1.5 1.0 7a 
act 15 
paul 31 

gy|.ph-her 2 

arabl36 

lat vet 
paul e f .s; 



1482. 1486. 1489. 
1714. 1725. 1768. 
1893. 1895. 1901. 
1935. 1939. 1941. 
1992. 2083. 2084. 
2164. 2166. 2171. 



vulgata 

cav em iac ing mt ter vallic 

sanP»'"25. 63. 64. 109. 113. 

159. 185. 180. 187. 206. 209. 

235. 239. 240. 241. 242. 243. 

254. 442. 611. 618. 654. 657. 

671. 672. 791. 804. 812. 813. 

814. 815. 817. 831. 846. 852. 

893. (894?). 895. (896?). 897. 

913. 914. 921. 924. 925. 926. 

927. 994. 1022. 1027. 1035. 

1045. 1058. 1065. 1082. 1095. 

1120. 1183. 1184. 1185. 1186. 

1199. 1210. 1222. 1223. 1224. 

1225. 1220. 1227. 1228. 1229. 

1230. 1233. 1248. 1249. 1264. 

1266. 1268. 1270. 1272. 1273. 

1274. 1280. 1281. 1285. 1286. 

1289. 1317. 1324. 1329. 1343. 

1363. 1396. 1400. 1419. 1429. 

1447. 1451. 1474. 1478. 1479. 

1517. 1521. 1525. 1611. 1627. 1666. 1672. 1683. 
1777. 1791. 1807. 1838. 1874. 1878. 1881. 1883. 
1904. 1907. 1919. 1921. 1922. 1924. 1925. 1931. 
1944. 1948. 1953. 1967. 1908. 1971. 1974. 1991. 
2088. 2138. 2139. 2140. 2142. 2144. 2158.2161. 
2219. francica theotieca. 



SCRIPTORES 



Andreas Cre- 
tensis 

Claudius Tauri- 

nensis 
Haymo 
Hincniar 



1240 



XI. TABULA TESTIUM. 



SAECULUM DEC I MUM. 



CODICES GRAECI 
CJevv JJ«" O" S U 0'' 



^i;v 1.14. 24. 27. 29. 34. 63.86, 
91.92.100.104.106.115.125.135, 
144. 151. 161. 175. 215.221.237, 
253. 254. 259. 262.274.299.307, 
308. 309. 314. 331. 338. 344. 360, 
364. 371. 397. 405. 411.420.435, 
478. 481. 548. 564. 568. 584. 605. 
607. 608. 626. 627. 628. 629. 630, 
652. 669. 832. 838.882.948.994. 
1073. 1076. 1077. 1078. 1079, 
1097. 1100. 1120. 1143. 1166. 
1172. 1187. 1190. 1194. 1203. 
1207. 1211. 1216. 1220. 1222. 
1223. 1225. 1266. 

Act 10. 15. 16. 17. 46. 78. 84. 86. 
87. 122. 126. 148. 159. 160. 221. 
236.317.324.328.334.384.389. 
390. 394. 403. 

Patt? 20. 59. 71. 101. 123. 168. 
217. 382. 406.407. 413. 480. 

Apocli2. 170. 183. 

Evl 63"'' 1. 2. 5. 24. 35. 40. 
41. 42. 45. 47. 49. 111. 115. 116. 
123. 139. 150. 155.174.175.179. 
181.183.195.205.245a. 251.252. 
265. 284. 292. 295.300.309.338. 
356.357.358.359.363.373.398b. 
425. 444a. 452a. 455. 467. 473. 
480. 481. 482. 483. 484.485.526. 
527ab. 538. 545. 546. 562. 570. 
637. 704. 722. 798.799.844.847. 
849. 909. 934. 

^^5^33. 40. 103. 110. 



SCRIPTORES 

Antonius Melissa 

Arethas 

Maxim us 

Oecumenius 

Photius 

Suidas 



CODICES VER- 
SIONUM 
Syi.hier2 

gyi.pesh la ()_ 4f; 

49.57b. 70.78.91. 
102. 111. 117. 
paul 32 

syr P" - her 8 
sah 13a 

arm 6. 45. 61. 
arab75. 76.104. 

lat vet 

act g2 
cath ii' 
paul r"^ 

vulgata 
mm 136.156.158. 
170.203.204.213. 
230.232.449.604. 
613.616.617.769.802.803.827.930. 
935. 953. 958. 1031. 1036. 1105. 
1187.1188.1203. 1231.1244.1353. 
1364. 1386. 1408. 1409. 1413. 1418. 
(1419a.) 1427. 1440, 1441. 1442. 
1443. 1452. 1469.1483.1487.1572. 
1574. 1575.1612a. 1625.1632.1693. 
1696. 1697. 1700.1701.1755.1756. 
1769. 1771. 1821.1851. 1882.1888. 
1897. 1902. 1903. 1908. 1909. 1910. 
1915. 1916. 1917. 1926. 1943. 1950, 
1951. 1985. 1987. 1993. 2053. 2055. 
2120.2125.2137.2167.2168.2169. 
2172.2185. 
slavouica sl'^ ■"'"' — bohem iungm3 . 



SAECULA X — XI. 



1241 



SCRIPTORES 
Cedrenus 
Theophjiactus 



SAECULUM UNDECIMUM. 

CODICES GRAECI. 
j&yti 8. 12. 20. 23. 25.26. 28. 35. 36. 37.39. 40.41. 49.50. 
65.67.72. 75. 77. 83. 89. 108. 112. 113. 114. 126. 127. 
133. 137. 142. 143. 145. 148. 150. 158. 159. 163. 164. 
169. 174. 177. 181. 186. 194. 195, 197. 200. 207. 208. 
210. 212. 213. 226. 230. 238. 239. 241. 247. 249. 251. 
252. 271. 272. 276. 277. 278. 300. 301. 343. 345. 348. 
350. 352. 354. 357. 375. 376. 389. 391. 404. 406. 422. 
429. 430. 433. 436. 437. 450. 451. 464. 467. 470. 474. 
475. 476. 490. 491. 497. 504. 506. 507. 515. 516. 517. 
523. 526. 527. 528. 529. 530. 535. 539. 547. 549. 559. 
563. 569. 583. 585. 596. 602. 603. 604. 609. 611. 612. 
613. 616. 617. 620. 621. 623. 624. 631. 632. 633. 634. 
635. 641. 642. 643. 651. 653. 655. 657. 660. 661. 667. 
670. 672. 680. 682. 687. 699. 700. 707. 708. 709. 711. 
712. 717. 746. 753a. 754. 756. 773. 776.780.785.788. 
796. 809. 810. 831. 870. 871. 873. 884. 887. 894. 895. 
899. 901. 937. 991. 1006. 1012. 1014. 1028. 1051. 
1055.1056.1058.1074.1103.1110.1123.1141.1157. 
1162.1163.1164.1167.1168.1179.1188.1190.1192. 
1199. 1210. 1212.1214.1219.1221.1224.1257.1271. 



Act!. 9. 11. 12. 22. 23. 25. 29. 30. 40. 42. 61. 66. 
68b. 73. 74. 79. 88. 89. 98. 100. 106. 114. 115. 127. 
128. 140. 156. 157. 158. 173. 179. 185. 191. 192. 203. 
204. 223. 235. 239. 241. 242. 243. 244. 250. 252. 301. 303. 304. 310. 
316. 318. 319. 329. 330. 332. 335. 359. 381. 385. 393. 395. 



Paun. 23. 27. 47. 83. 100. 102. 110. 111. 112. 119. 157. 158. 159. 
195. 208. 290. 373. 380. 390. 391. 392. 402. 415. 481. 



ApocdS. 95. 140. 152. 



Evl3. 4. 6. 20. 32. 33. 43. 48. 60. 71. 108. 121. 125. 137. 141. 156. 
171. 185. 188. 190. 204. 206. 208. 212. 233. 238. 253. 254. 255. 267. 
283. 291. 294. 308. 310. 322. 329. 334. 335. 341. 372. 374. 377. 401. 
402. 409. 441. 447. 451. 453. 465. 470. 471. 472a. 477. 478. 486d. 488. 
497. 531. 532. 536. 539. 544. 578. 633. 638. 659. 662. 663. 666. 700. 
701. 702. 724. 726. 731. 738. 751. 758. 764. 766. 768. 769. 797. 800. 
813. 815. 816. 817. 823. 835. 848. 851. 852. 853. 856. 857. 858. 859. 
861. 863. 864. 865. 869. 870. 871. 872. 875. 876. 877. 912. 



^^? 2.4.14.41.60.71.79.85.94.95.104.105.109.124.136.160.] 63.1 71. 



1242 



XI. TABULA TESTIUM. 



SCEIPTORES 
Euthymius Zi- 

gabenus 
Zonaras 

Rutpertus 



SAECULUM DUODECIMUM. 

CODICES GKAECI ! 

Evv2. 3. 7. 0. 11. 15. 19. 21. 22. .31. .32. 4.3. ii. 46. 
48. 57. .59. 64. 66. 68. 71. 73. 76. 78. 80. 84. 87. 95. 98. 
105. 111. 116. 119. 120. 122. 123. 124. 129. 132. 134. 
138. 139. 140. 146. 156. 157. 160. 162. 173. 178. 179. 
183. 187. 188. 191. 193. 196. 199. 202. 211. 217. 224. 
225. 229. 231. 240. 242. 244. 245. 255. 261. 264. 265. 
267. 268. 269. 270. 275. 279. 280. 281. 282. 297. 298. 
304. 306. 310. 311. 315. 317. 319. 320. 329. 330. 332. 
334. 337. 346. 347. 351. 353. 355. 366. 374. 387. 392. 
395. 396. 401. 407. 408. 419. 421. 431. 438. 439. 440. 
443. 459. 460. 468. 471. 485. 495. 499. 502. 505. 509. 
510. 513. 514. 518. 520. 524. 531. 532. 533. 536. 543. 

550. 551. 552. 556. 560. 570. 571. 572. 574. 580. 587. 

610. 614. 615. 619. 622. 625. 636. 637. 638. 639. 640. 644. 654. 658. 
659. 662. 666. 668. 671. 673. 674. 676. 678. 688. 692. 702. 713. 719. 
720. 721. 733. 736. 747. 748. 750. 752. 753^ 760. 765. 768. 770. 771. 
774. 777. 778. 779. 782. 787. 791. 793. 799. 800. 804. 808. 812. 813. 
816. 822. 826. 828. 829. 843. 847. 850. 855. 857. 860. 862. 869. 872. 
877. 878. 893. 896. 902. 905. 906. 922. 923. 924. 927. 930. 933. 934. 
936. 950. 965. 973. 974. 976. 980. 985. 987. 989. 993. 998. 1003. 1007. 
1010. 1013. 1046. 1048. 1049. 1054. 1071. 1081. 1085. 1090. 1098. 
1099. 1118. 1124. 1125. 1127, 1128. 1138. 1142. 1152. 1154. 1155. 
1160.1169.1170.1176.1186.1198.1200.1204.1217.1218.1228.1230. 



^c<2. 24. 26. 28. 33. 36. 51. 53. 56. 64. 68^ 80. 83. 97.103.130.133.134. 
136. 142. 149. 155. 166. 175. 182.188.205.225.226.227.232.233.245. 
249.307.309. 326.355.357.367.380.386.388.391. 



Paw^ 54. 81. 82. 84. 172. 376e. 379. 384. 396. 398. 409. 414. 470. 



ApocU. 18. 65. 90. 143. 179. 



JTrZ 13. 16. 18. 21. 29. 31. 37. 44. 67. 68. 69. 70. 73.74.75.76.77.78.80. 
83.85.94.104.107.117.120.122.124.126.129.136.144.145.146.151. 
176.186. 189.101.198.200.202.207.209.210.211.214.216.219.232. 
237.240. 241.256.261.266.268.275.279. 285a. 297. 301. 302ab. 303. 
305.307.311.314.318.319.321.330.337.342.344.351.361.364.365. 
366. 369. 375. 376. 378. 404. 408. 411. 412. 421. 424a. 426. 428. 429. 430. 
432. 433. 434. 437. 442. 446. 449. 450. 452 b. 459. 460. 463. 464. 469. 
472b. 493.510.513.515.517.519.520.521.522.523.524.533.534.537. 
550. 573. 574. 576. 628. 629. 634.635.636.639.641.651.654.658.664. 
665.667.673.675.696.697.698.699.710.725.729.735.736.737.742. 
744. 748. 752. 763. 765. 767. 787.793.794.803.804.809.810.811.812. 
814.828.829.834.838.850.854.855.860.866.867.868.901.916.926. 
935.938. 



Apll5. 23. 25. 26. 45. 58. 64. 75. 77. 86. 91. 97. 107. 111. 113. 115. 
116. 120. 123. 130. 146. 152. 158. 173. 



SAECULA Xir — XIII, 1243 

SAECULUM TERTIUM DECIMUM. 

CODICES GBAECI 
Evv 4. 6. 10. 13. 38. .51. 52. 5.5. 60. 74. 85. 107. 118. 121. 128. 136. 
141. 152. 154. 165. 166. 167. 168. 170. 176. 184. 192. 198. 204. 218. 
219. 227. 233. 234. 248. 250. 258. 260. 263. 266. 273. 283. 284. 290. 
291. 292. 293. 294. 295. 303. 305. 333. 339. 341. 342. 359. 361. 362. 
365. 382. 388. 390. 403. 410. 427. 428. 449. 456. 457. 458. 465. 466. 
472. 473. 477. 479. 482. 483. 484. 490. 500. 501. 503. 508. 511. 519. 
534. 537. 538. 542. 544. 553. 554. 557. 558. 561. 573. 576. 579. 590. 
591. 593. 597. 598. 601. 647. 650. 663. 675. 677. 679. 681. 683. 684. 
685. 689. 691. 693. 695. 696. 697. 703. 704. 705. 706. 710. 714. 715. 
725. 726. 729. 732. 737. 744. 749. 751. 757. 759. 775. 792. 805. 814. 
820. 823. 825. 827. 830. 835. 840. 854. 856. 803. 874. 897. 898. 900. 
908. 926. 929. 931. 932. 935. 939. 940. 941. 942. 943. 944. 945. 946. 
947. 949. 964. 967. 968. 970. 971. 972. 975. 983. 992. 997. 1000. 
1001. 1004. 1008.1009.1011.1015.1016.1021.1022.1025.1031.1034. 
1035.1041.1045.1047.1050.1052.1057.1087.1091.1096.1101.1102. 
1105. 1112.1113.1122.1126.1129.1137.1148.1149.1153.1171.1173. 
1174.1177.1178.1184.1205.1208.1213.1215.1226.1229.1238. 1258. 
1261.1265.1208. 



Actl?:. 21. 37. 38. 58. 59. 09. 85. 90. 101. 118. 119. 120. 121. 137. 
184. 214. 222. 224. 228. 230. 231. 248. 308. 320. 333. 344. 352. 353. 
356. 360. 361. 302. 366. 309. 370. 372. 376. 378. 387. 



PaullG. 103. 163. 171. 189. 291. 378. 381. 383. 386. 393. 399. 401. 
416,482. 

Apoc^Q. 61. 146. 155. 177. 

Evl 7. 9. 10. 11. 12. 15. 19. 25. 26. 28. 30. 72. 84. 103. 105. 106. 110. 
113. 119. 134. 140. 154. 157. 159. 163. 166. 108. 109. 170. 177. 187. 
190a. 192. 199. 201. 203. 213. 215. 217. 221. 222. 229. 230. 231. 234. 
235. 230. 239. 257. 258. 259. 263. 273. 276. 278. 287. 288. 298. 299. 
306. 323. 3*24. 325. 326. 331. 333. 339. 340. 342. 345. 347. 371. 399a. 
405. 407. 410. 424bcd. 427. 438. 443. 448. 456. 472c. 475. 486a. 489. 
491. 495. 496. 499. 503. 516. 518. 535. 540. 547. 549. 551. 553. 504. 
579. 630. 631. 632. 652. 653. 650. 057. 071. 076. 077. 079. 680. 690. 
691. 692. 714. 715, 716. 727. 728. 739. 741. 745. 750. 756. 762.790. 
791. 792. 795. 818. 819. 820. 821. 822. 889. 896. 902. 903. 904. 910. 
911, 924, 928. 929. 930. 932. 933. 936. 937. 



Aj^lW. 24. 61. 65. 72. 74. 76. 83. 101. 108. 112. 118. 121. 132. 153. 
157. 172. 



1244 



XI. TABULA TESTIUM. 



SAECULUM QUARTUM DECIMUM. 



CODICES GRAECI SCRIPTORES 

Evvb. 16. 18. 4.5. 5.3. 54. 109. 131. 147. 153. 155. Macarius Chry- 
171. 180. 182. 185. 189. 190. 201. 209. 214. 220. 222. socephalus 
228. 232. 235. 243. 246. 312. 316. 318. 323. 324. 326. 
340.349.358. 363.367.369.370.381.386.393.394. 
402. 409. 412. 413. 414. 415. 416. 417. 426. 434. 452. 453. 454. 455. 
462. 463. 469. 480. 488. 489. 492. 494. 498. 512. 521. 540. 541. 546. 
577. 578. 581. 582. 586. 588. 589. 594. 600. 618. 645. 648. 649. 656. 
686. 690. 698. 701. 716. 718. 727. 728. 730. 731. 734. 738. 740. 741. 
743. 758. 761. 762. 763. 764. 766. 769. 772. 781. 783. 784. 786. 789. 
790. 794. 795. 797. 802. 806. 807. 815. 818. 819. 824. 833. 834. 836. 
837. 839. 842. 845. 846. 848. 851. 852. 858. 864. 866. 867. 888. 889. 
890. 891. 903. 904. 907. 925. 928. 938. 951. 952. 953. 954. 959. 960. 
966. 969. 977. 978. 981. 982. 984. 986. 990. 995. 996. 999. 1002. 1005. 
1019.1020.1023.1026.1029.1032.1033.1036.1037.1038.1039.1040. 
1042.1043.1053.1059.1061.1062.1072.1075.1082.1083.1084.1089. 
1092.1093.1094.1095.1104.1106.1108.1109.1111.1114.1117.1119. 
1121.1133.1136.1140.1147.1156.1159.1165.1175.1181.1182.1183. 
1189.1193.1196.1206.1227.1234.1235.1236.1242.1252.1262.1263. 
1267.1269.1270. 

Act20. 62. 63. 67. 81. 99. 123. 125. 129. 154. 161. 162. 163. 168. 169. 
176. 183. 215. 218. 219. 220. 229. 240. 246. 251. 302. 306. 312. 313. 
315. 325. 345. 347. 348. 351. 354. 358. 364. 368. 371. 375. 392. 400. 

PawZ 85. 124. 125. 125a. 175. 207. 213. 214. 371. 372. 376ab. 385. 
387. 394. 397. 400. 408. 410. 417. 472. 

ApocZb. 43. 67. 79. 80. 96. 100. 149. 151. 169. 171. 178. 

Evl 8. 22.27. 50. 51. 52. 79. 81. 82. 86. 87. 88. 89. 91. 92. 95. 101. 
102. 109. 114. 118. 128. 131. 132. 133. 142. 158. 160. 164. 167. 178. 
180. 184. 193. 218. 220. 223. 224. 226. 227. 264. 270. 28T). 281. 282. 
285b. 289. 290. 304. 313. 315. 320. 327. 328. 328a. 332. 336. 346. 
367. 398. 399b. 403. 406. 413. 414. 415. 422. 435. 439. 444b. 445. 
457. 466. 468. 494. 507. 529. 548. 552. 554. 560. 572. 582. 650. 655. 
660. 669. 670. 674. 678. 681. 682. 685. 688. 694. 695. 705. 723. 732. 
734. 740. 743. 746. 747. 753. 760. 761. 788. 789. 801, 824. 831. 833. 
836. 873. 885. 887. 888. 891. 899. 906. 913. 918. 919. 921. 927. 



Apl22. 27. 30. 46. 49. 51. 68. 81. 87a. 
139. 144. 145. 169. 174. 



100. 106. 119. 125. 131. 



SAECULA XIV — XVI. 1245 

SAECULUM QUINTUM DECIMUM. 

CODICES GRAECI 

Evv9\ 17. 30. 30*. 47. 56. 58. 69. 70. 79. 94.96. 99. 117. 130. 149. 
205. 205*. 285. 286. 287. 288. 313. 368. 373. 377. 379. 380. 400. 418. 
444. 446. 447. 448. 486. 493. 525. 545. 555. 575. 592. 599. 664. 694. 
722. 723. 724. 735. 739. 742, 801. 817. 841. 844. 853. 865. 880. 881. 
883. 885. 886. 955. 958. 961. 962. 1017. 1018. 1027. 1060. 1116. 1130. 
1131.1132.1135.1158.1180.1202.1232.1233.1237.1247.1249.1250. 
1259.1260.1264.1272. 

Acti. 27. 45. 60. 72. 116. 138. 139. 174. 216. 217. 237. 238. 305. 
311. 321. 322. 327. 331. 350. 363. 399. 415. 



Paulm. 196. 197. 202. 293. 294. 350. 374. 375. 376d. 388. 395. 
404.405.418.471. 

Apoc 12. 21. 28. 31. 32. 38. 41. 49. 50. 58. 59. 62. 73. 101. 137. 138. 
147. 148. 150. 154. 159. 161. 163. 164. 



Evl53. 54. 56. 57. 98. 138. 161. 162. 165. 196. 197. 225. 228. 277. 
302c. 350. 367. 416. 418. 420. 431. 458. 461. 476. 512. 528. 530. 555. 
556. 557. 568. 575. 649. 661. 683. G84. 686. 687. 757. 759. 796. 825. 
826. 827. 832. 837. 862. 874. 890. 892. 893. 894. 897. 900. 905. 914. 
915. 917. 920. 931. 

Apl5. 38. 50. 63. 87b. 89. 92. 93. 98. 99. 117. 122. 135. 137. 140. 
142. 164. 165. 

SAECULUM SEXTUM DECIMUM. 

CODICES GRAECI 
JEvv 61. 90. 97. 101. (110.) 296. 335. 336. 372. 383—385. 398. 399. 
423. 424. 432. 445. 522. 562. 595. 606. 646. 665. 745. 755. 803. 821. 
859. 861. 876. 879. 957. 1030. 1044. 1065. 1066. 1067. 1068. 1069. 
1070. 1088. 1107. 1115. 1239. 1253. 

ActlQb. 171. 172. 234. 314. 364. 373. 379. 413. 416. 



PatilbU. 66. 129. 151. 160. 161. 162. 164. 165. 389. 393a. 403. 478. 



ApoceS. 72. 77. 79a. 81. 136. 139. 141. 144. 145. 153. 157. 158. 
160. 162. 175. 176. 182. 

EvlU. 55. 90. 93. 96. 99. 100. 272.274.417.419.436.440.492. 
498. 500. 502. 505. 558. 561. 569. 581. 644. 693. 706. 707. 708. 711. 
712. 717. 719. 754. 755. 886. 



^^^34. 42. 96. 114. 127. 129. 134.141. 149. 150. 151. 159. 162. 166. 
167. 168. 255. 



1246 XL TABULA TESTIUM. 



SAECULUM SEPTIMUM DECIMUM. 

CODICES GRAECI 

Evv289. 849. 868. 95G. 963. 979. 988. 1024. 1063. 1086. 1134. 



ApoclQl. 172. 173. 174. 



Evl5S. 262. 271. 462. 479. 487. 501. 504. 571. 577. 643. 645. 646. 
647. 648. 709. 713b. 718. 721. 898. 908. 925. 



Apll2S. 133. 138. 143. 148. 



SAECULUM DUODEVICESIMUM. 

CODICES GRAECI 
^twl064. 1139. 



Act34:d. 
ApoclGS. 



i:vli23. 506. 508. 713a. 



Adde ex ,,Addendis et Eraeudandis": 

saec.V:^^i»"; — VI: :^n"Evl943; — VII: l^'^; — VIIl: T«; — 
IX: 19; — X: Evv 1281 Evl 944.946; — XI: Evv 1274.1275.1276. 
1277 Paul 481 Evl 951; — XII: Evv 1278 Evl 938.942.946a.947. 
952; — XIII: Evv 1283.1285.1287 Paul 482 Evl 937.940; — XIV: 
Evv 1284 Evl941.944a.953; — XV: Evl 945; — XVI: Act 420 Paul 
483 Apocl84; — XVII: Evl 948. 



im 



XII. 



ADDENDA ET EMENDANDA. 



1248 



paginae 

1. Evangelia 1249—1279 

2. Actus et epistulae catliolicae .... 1280 — 1285 

3. Epistulae Pauli 1286—1297 

4. Apocalypsis 1298—1302 

5. Prolegomena 1303 — 1314 



1249 



XII. 

ADDENDA ET EMEND AND A. 

A ddenda copiosiora addere, id quod antehac mihi in animo 
XjL erat, omitto, ne prolegomenorum finis nimis in longuni 
diiferatur. Quae pauca in promptu habeo, do. Emendanda 
pleraque debentur curae optimi viri Ezrae Abbot qui iam 
Tischendorfio multa miserat. ^ Multa etiara misit vir illuster 
Fentonus Johannes Antonius Hort, nonnulla vir clarissimus 
de Novi Testamenti studiis niaxime meritus Bernhardus 
Weiss, vir clarissimus grammaticae Winerianae renovator 
Paulus Guilelmus Sehmiedel, vir clarissimus linguarum 
orientalium peritissimus Eberhardus Nestle, vir clarissimus 
deVulgatae historia et textu optime meritus Samuel Berger. 
Alii hie illic iterum iterumque singula notaverunt, Tischen- 
dorfio vel mihi miserunt. His omnibus Tischendorfii nomine 
meoque ac lectorum gratias habeo maximas. 

* Cf hae litterae a Tischendorfio die 4 Octobris anni 187 2 ad 
Ezram Abbot datae. 

„Hochgeehrter Herr College, 

Sie liaben mich dureli die wiederholten Zusenduugen zu grossem 
Danke verpflichtet. Da das Werk in Lieferungen ausgegeben wird, 
so ist's nicht thunlich einzelne Blatter diirch Cartons zu ersetzen. 
Statt desseu werd' ich ein genaues Verzeichniss aller Emendanda in 
den Prolegomenen geben, und dabei von Ihren vortrefflichen Beitriigen 
Gebrauch machen. Allerdings waren schon nianche Fehler bereits 
TisCHENDORF, N. T. ed. 8. 80C 



1250 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 



SI 



Addenda et emendanda spectant ad apparatum, 
text vel mg .non adponitur, 

friiher von mil- oder audi Andereu bemerkt mid verzeichnet worden. 
Immerliiii aber ist auch manches zuerst von Ihnen beobachtet worden, 
nnd ich muss die iiberaus grosse Sorgfalt, mit der Sie mein Buch ge- 
priift haben, dankbarst anerkennen. 

Mein Dank gilt zugleich den hochgeehrten Herren, die sich 
dieselbe Aufgabe der Verbesserung gestellt haben, also Hrn. E. A. Guy 
und Hrn. A. W. Tyler. Ich bitte beiden in meinem Namen den ver- 
bindlichsten Dank abzustatten. Auch fur die Verbesserungen meiner 
Ausgabe der LXX bin ich Ihnen sehr verbunden. 

Ausserdem haben Sie auch eine Lanze fiir den Codex Sinaiticus 
gegeniiber dem Rev. J. W. Burgon gebrochen [cf supra, p. 347, adn. 5], 
und, wie es mich diinkt, siegreich. Der Versuch Hrn. Burgon's war 
sehr schwachlicher Art; da aber so wenige Gelehrten in dergleichen 
Untersuchungen das geniigende Verstandniss haben, so war es gauz 
erwiinscht und niitzlich, dass Sie die Sache ins rechte Licht gestellt 
haben. 

In zwei Wochen hoif' ich das letzte Blatt der Apokalypse in die 
Druckerei zu geben, so dass vor Ende Octbr. der 2. Band Text aus- 
gegeben werden wird. Dann bleiben mir noch die Prolegomena zu 
schreiben, die den 3. Band fiillen sollen. Ich werde mich sehr freuen, 
wenn Sie mir auch noch fiir die noch iibrigen Biicher des N. T., 
welche in Ihren Noten noch nicht beriihrt worden sind, Verbesserungen 
mittheilen werden. Ich werde in den Prolegg. einen besonderen Werth 
darauf legen , dass gerade in Amerika so viel kundiger Eifer fiir die 
Angelegenheit aufgewendet worden ist. Also nochmals Ihnen selbst 
und Ihren Freunden meinen verbindliclisten Dank fiir die bereits 
empfangenen Gaben und auch fiir die noch kiinftigen! 

Mit hochachtungsvoller Ergebenheit hab' ich die Ehre mich 
den Ihrigen zu nennen. 

Const, v. Tischendokf. 
Leipzig, den 4. Octbr. 1872. 

Sr. Hochwiirden 
Dem Hrn. Professor Ezra Abbot. 



Emendenda quae Abbotus notavit in Tischendorfii citationibus 
ex editionibus Griesbachiana et Scholziana mitto quod nimis spatii 
implerent et pauci hodie lectiones Griesbachianas ac Scholzianas 
accuratius inspieiunt. 



1. EVANGELIA. (1.) MATTH. 1,1 — 1,25. 1251 

1. 

EVANGELIA. 

(1.) MATTHAEUS. 

Plerumque (sed non ubique) pro B^ scribendum est B^ 

(nee Maius nee alius conlator iillus viderat b'-^ et b' destin- 

guendos esse). Huius est ^lutdaiov in inscriptione evangelii et 

9,9 TfGGKoay.oVTCf i,2 i'«w«of r 4,13 rt 7,14 7iQ0i(fr]T. 7,22 

fXK&aoiadrj 8,3 sj'fjSQiuyjaccTO 9,30 etc. Aliquotiens etiam 

nulla correctoris B^ ratio liabita est, quemadmodiim 1, 8 sq oCiav 

oLiaO substituit 1,10 sq iwaiuv (.wciiaa 1,15 f.ittJx)ui' 9,36 

(QQtfifiei'oi etc. 

1,1 text in initio pro 1,8 lege 1,3 *lin. 1 jjost sali) adde Z in jjagina 

prima teste T.K.Abbotto 1,1 lin. 1 post e*" adde (22,42] lin.4 

post R adde s 1,2 lin. 3 autecaddea^''"' 1,4 post rrmoffwr adde 

bis 1,5 lin. 1 post /9ofO' adde bis lin.3 post iw/S^jJaddebis 1,6 

lin. 3 pro Fv lege \T lin. 4 post cadde (= Gb) 1,7 m^? pro 1 Cor 9, 

legelChrS, 1,8 lin. 1 lege oCft«i', otft«ff 1,8 lin. 2 ante c adde 

N*" 1,9 sq ante D'""= lege LnTi (ex errore de B) -z*t- bis c. 1,10 

liu. 1 in nonnullis exemplaribns (e. g. Hortii) deest B posts'' 1,10 sq 

lin.l lege tojaicar, uoGiuci; 1,11 pag. 3, lin. 7 lege loccxnu, icoaxeif^i 

liu. 10 est Epiph ^'^ Epipli tom.l, liaer. (6) 8, pag.21 et sunt verba priora 

cajjitis 7, posteriora extr. capitis 6 lin. 15 pro uyoviua lege 

iojaima 1,12 lin. 1 dele * post ytvvcc 1,15 lin. 1 iwst/na&Ociv 

adde bis lin. 2 post s adde B^ 1,16 ante a adde 346. oj ^)'»jffTfi'i9/j(r« 

naQ9-f.voa f-ucQia^u f:ytvv)]Gtv tov ir tov XtyofAtvov y_v 1,18 

lin. 2 post aeth adde (Ir of infra) lin. 3 pro Epiph'^'^'^ lege Epiph*'^" 

g5yghaer5i,5 lin.4dele71. lin. 8 post Ps-Atli*^='^ adde Theod ""P" 

fr syr 52 (84). j^pg pracbct V. cl. Eduardus Sacbau qui usus est codice Lon- 

din. mus. Br. Add. 14669 saeculi v; eadera linea laudatur antea 

Germani„Theoria"vel„Contemplatiomysticarerumecclesiasticarum", 

apud GaUandium, vol. 13, p. 215b, apud Mignium, Patrol. Gr. vol. 98, 

col. 4 16a; utrum vero sit scriptor Germanus CP saeculi VIII an Ger- 

manus saec. XIII in dubio est. lin. 1 5 lege ut supra Epiph*^® sive ^'^^ 

^*'S et post Chr """^ adde Ps-Ath Quaest in Evv (0pp. Paris. 1698, vol. 2, 

p. 306a) habet yii'i'rjGiG 1,22 lin. 1 pro Epiph "•' lege Epiph*"'^'' sive 

haer5i,5 gt post 127* adde Epiph*"^^ 1,23 lin. 1 ad finem adde Cyr ^^"^ 

l,24lin.l pro Epiph"** lege Epiph*'^^ lin. 2 post SK adde s lin. 3 

deles l,25lin. 2 legeB* om oil lin. 5 post q adde vg lin.6lege 

Epiph*-^8 



1252 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

2, 1 lin. 6 post ev dele r. 2,2 lin. 1 post L adde s 2,5 lin. 1 post s'' 

adde243. 2,7 lege B* 2,9 lin. 1 jiost M leges 2,11 lin. 1 post 
M adde S lin. 3 post (cvtoj adde pr 2,13 lin. 5 lege (b ((fuvr]) 

2,16 lin. 1 init adde s* B* D Ifun' naai cum « CL . . . Ln Ti naaiv 
cum bdA [ 2 , 1 8 lin. 1 pro leII etc lege elsII, z Ln Ti - a cum kmF 1 ) 
2,22 lin. 4 post C* adde Eus" « ''S.ie codd opt 2,23 lin. 1 dele B^'en 

y.aO-My.ijGar et dele b'>«° ante c et adde s post M lin. 3 nacli B"*' adde 
(recte) item post K dele s 

3, 1 cf Lc 3,1 ubi initium evangelii Ebiouitarum notatum est. lin. 3 

jjost I adde s* B* D* TtaQuyeireTai | 3,1 1 lin. 1 post « pr lege Cyr"**^ '^ 
3,13 wig- lege Lc 3,21s 3,13 lin. 1 init lege B* TiaiHiytiVtTUi \ 3,16 
lin. 1 post C* adde T® lin. 2 pro D^ c ^"pp lege c^ D ^"pp et lege Hipp 

theoph 5 (non^) lin. 3 post D ="pp adde T« lin. 9 post M adde s lin. 1 
post M adde p 3,1 7 pag. 12, lin. 10 pro^'^lege^^ 

4, 3 lin. 1 post sB adde T^ lin. 4 pro it ='^* bis lege itP'^*" 4,4 liu. 1 ante 
(Gb*) adde ur!)Q. lin. 2 post P adde T^ post om adde o lin. 3 
post s adde t' 4,5 lin. 1 post D adde T^ 4,6 lin. 2 post s" adde T^ 

4,9 lin. 1 init addeT'om y.ai, tmtv avrio \ lin. 2 postc* addeT^ 

lin. 4 post etc adde Eustath''^^ ^^E^e liu. 5 posts adde t' 4,10 lin. 8 
post M adde t' 4,13 lin. 3 post l deles et post m adde s 4,15 text 
post i9^«Aaffff?j(T adde , 4,1 6 lin. 5 post M adde s lin. 8 post h adde 
ygeie g^ pQg^ umbrae adde ... fff ^ g^ am for fu gat tol in regione et. (et in 
g^ fu) umbra 4,18 pag. 15, lin. 4 jjost M adde s 4,19 lin. 3 post 
Cyi.6^u9a(i(jeiiouioei-232 4,21 lin. 1 post M adde s 4,24 lin. 2 post 
Or2''88addCyr''>>''<=558 

5, 4 post 33. adde 58"^ lin. 3 a fine post h^ adde Cyr"^'*™ '"^''^^^ """'-"s ^^h 
806 (306?) 5^10 lin. 1 post B-y.K adde (item v. 11) 5,11 text pro 

diM'^ioatr lege dcw'iovoiv et muta in aj^paratu ; cf ed. a. 1 87 3 et synop. 
a. 1871 5,11 lin. 2 a fine antefVfz. 6,uoi/ addeBfVfZK I 5,13 

text pro «A«0 bis lege «A« mg adde Lcl4,34sMc 9,50 5,13 lin. 1 
init lege uXu cum « bis, D pr loco, sec loc B aXaa sed a erasum nee in- 
stauratum (priore loco est ulua); cf edd manuales et synop. a. 1871 
5,15 mj/ adde Lc 11,33. 8,16 Mc4,21 5,19 lin. 3 pro pr lege sec 

etperge I stftrfttlft I oyrojff 5,20 lin. 5 post M adde s 5,21 lin. 1 

post M dele s et ante V adde s 5,22 lin. 1 pro B lege B* 5,22 

pag. 19, lin. 7 ante D adde s" lin. 8 pro Cyr lege Cyr'^'«='' '«» 5.23 

lin. 1 dele s ante r lin.2 addeSi^ostM 5,25 lin.2 i^rog^legeg^'^. 
lin. 3 deleg^' 6,27 lin.l post « adde B* etpostM dele s et ante D dele B 
et post E adde s de voeabulo tQQ. notandum est B* quinque locis i. e. 
versiculis 27.31.33.38.43 tQQtOri scripsisse, B^ vel B^ (cf Tischendorfii 
editio codicis B, ji. 6) correxisse et eQQrjd-r] legisse lin. 3 pro Cyr lege 
Qyi.'='"='>'«« 5,28 lin. 1 post Or-'-s^o adde Cyr^='<^'''S8 lin.4 i)0Str 



1. EVANGELIA. (1.) MATTH. 2,1—8,7. 1253 



adde 597. lin.5 dele 236. et anteQuaest addeCyr''«'"»''''8 5 3^ 

post N adde B* post M dele s ante D lege B'^ ^"^ ^ p^g^ j^ adde s 
lin. 2 pro N* lege N* lin. 4 pro add lege praem 5,32 pag. 21, lin.5 
post K* adde 597. lin. 6 ante B adde Ln c. 5,33 post n adde B* 

post L deles ante D lege B^^"'* post M adde s 5,36 lin. 5 pro 
)}utl. lege }] /If}.. 5,37 lin. 2 dele (Clem)*'^ ante B adde Ln c. post 
245. adde Cleni**''^ 5,38 lin. 1 posts adde B* post M deles ante 
D lege B^ ^''i =5 post K adde s 5,43 posts adde b* post l deles 

ante D lege B^ ^''^' * jiost isr adde s 5,44 lin. 4 ab extr. post s adde 

(fneiQ.) 5,45 post K adde s 5,47 lin. 3 post Lcif al dele (filova 

5,48 lin. 5 ante ^radde o 

6, 1 pag. 24, lin. 3 post D adde Z 6.4 lin. 1 deles bis ante om adde 
Dam"""! post 33 adde Dam*'* '='"1 lin. 2 posts'' adde B postu 
dele A dele B ante A lin. 6 init ante al pane adde rjaov si. pro 
108 lege 118 lin. pennlt post (e spatio) add AH al jiler 6,6 lin. 3 
post M adde s 6,10 qnod ad ordinem spectat petitiouum of Tertulliani 
tractatus de oratione 6,13 lin. 6 post g^ adde b lin. ult lege 
Const^'*** 6,20 lin. 2 et 3 dele Cyp'^^^ bis lin. 3 pro etfurantur 
lege effurantur post k adde Cyi^''''* 6,21 pag. 28, lin. 1 post B adde 
m 6,22 lin. 1 init post o 0(^.9-. adde pr lin. 5 lege B b'**"' deleLn 
6,24 lin. 2 post M adde s ante fro^adde »; yrcp: s L*t ;'«(^) | 6,25 
lin. 8 post s adde (-irf) lin. nit post viii. adde s* om v/u. sec 6,27 
lin. 2 post M adde S 6,29 lin. 1 post M adde s 6,32 lin. 1 ante A 
addes Jin. nit ante «7r«j'rojj' adde B*;/(p>jr£ | 6,33 lin. 3 lege n 
(B) g^ lin. 6 dele 236. et v<='*°' ^'^'' nam sunt hi duo re vera idem codex 
atque 440 6,33 pag. 30, lin. ult adde : Ambr^P ^^-^ denique scriptum 
est: Petite magna et parva adicientur vohis. Petite caelestia, et terrenn 
adicientur. Nemo praeter Ezram Abbotum amicum meum videtur haec 
verba detexisse. 6,34 lin. 1 pro B lege b' 

7, 12 lin. 1 init pro avf lege ovr 7,13 text dele [»j Tivlr]\ cum Syn. 
a. 1 8 7 1 et muta apparatum 6 , 1 3 lin. 3 post quam adde, quid post c 
addeE 7,14textdele [rj nvlrj] cnm Syn. et muta apparatum 7,14 
lin. 8 post B^ adde c lin. antepenult ante Ps-Ath adde Mac'""" -''2" 
ifjifidt] OTfi'tj tOTi y.c(iTf'}^liftft. r] odoa) 7,15 iexi lege IvSv fxaac 
etyide Synop. ev. ed. 3, a. 1871, p.LlV, adn. 7,18 lin. 3 lege s* 
lin. 6 post loco adde [?] et ante c adde s'' «* «=i 7,21 lin. 3 ante 33 adde 
$ 7,22 vig pro Lc 23, lege Lc 13, 7,2 2 lin. 4 post a'"='" ante 7Tooi(f. 
adde =■ 7,24 lin. 3 post Z adde * 

8, 2 lin. 3 ante ekOaiv adde g post 11 adde Z^'"^ 8,3 lin. 2 dele am 
lin. 3 post q adde am lin. 5 ante f ;c«5^«(pt0;^. adde g Ln 8,4 lin. 4 
post K adde S ad vocabulum /ncavarja de punctis cf Lipsius, Ueber 
die Lesezeichen, p. 14, adn. 8,6 ante om adde Hil**' 8,7 lin. 2 



1254 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

post cop adde Cyr9'"25 Mign 8,12 pag. 37, lin.l leges* "'* 8,13 

lin.5postBas»i-^adcleCyr'''"25Migu lm.9postXadde * lin. 

antepenult dele «* 8,14 post ntToov adde \ $ /3f/3A. tni x).irt]a 

8,20 post L dele s post M adde s 8,25 lin. 2 ante Gb adde c 

lin. 5 i^roTit"''" lege Cyr"'"^^ (e cat'"' vol.2, p.67 etapnd Mignium, Pa^ro?. 

Gr. vol. 72, p. 629 a) 8,27 lin.3 initdeleom 8,28 lin. 1 post c 

adde ^ 8,29 lin. 2 ante Cyp adde Eustatheso^'e" lin. ult post 

y.aiQ. adde . . . noo xnio. (moXiani r]fj.ng Eustath''^° 8,33 xcu tu : 

s legit y.aTci 

9, 4 lin. 1 lege BE% 9,5 lin. 1 lege n" b lin. 6 post s dele B et adde 

BanteTJ 9,6 lin. ult post 7ro(>froi' adde eLc5, 24 9,9 lin.3 post >l 

adde s hue usque inseruimus lectiones accuratiores codicis s locis 

singulis, fortasse libentius videbit lector catalogum cpiem ipse inserere 

poterit Mt9,13 alXa 9,15 om o^etd'e 9,17 om aXla ^allovaiv 

usque aL}>T)iQov)'T(u 9,28 tXd^ovTi df. (wtio 9,36 unuutroi. 

11,14 ?]Atf<fr ll,21;fW()fa6M' 11, 2Z tioa ovquvov 12,29 (5'f«(j- 

naari 12,32 off f«j' 12,41 )'ij/{i'ir«t 12,46 ftffr>jz6Kyfa' 13,2 

fiOTrixei 1S,S aTTfiQcci 1S,13 avi'tovaiv 13,14 om t; ante 

Xsyovaa, ibidem habet axovarjTe et/?A6i/njTj 13,15 eniarQe- 

(fovaii' IS.n iidov 13,23 0ii)'twj' lB,2i aneiQcirTi 13,28 

aiXXi^o/Liev 13,5G ravT. 7TKVT. 14,14 ftrffj' 15,32 vrjardO 

15,39 fj'f/??) 16,2et3 7ri'p«fft 16,4: xarakHnon' 1Q,12 aXXa 

16,13 x((iac(Q(ic<a 17,3 eti /iKovarjaetfxcovaet 17,12 aXXa 

18,5 TiRfcJ'. TOtoi'TO 6J' 18,12 sqfj/f« 18,30 feAA« 18,31 

(avTCor 1^,7 etS fiojvarjo ld,9 yaiti](rfi 10,2S xaOt]asGx^e 

20,3fi^fr 20,ix(a(x(t,voia 20,5fj'«r/jj' 21,11 vaLaQtit- 21,12 

7s 21,17 xnTdXincov 21,23 omTittt 22,9 ko' 22,11 ftdfr 22,24 

juo)var]a 22,27 SI' oX.t] xKQdicceteroX}] xpr^i] 23,2 uojvGsoja 

23,3oai(iccr 23,7 Qa§§i 23,35 tx/vvoy.trov 23,36nuvT.rnvT. 

24,2 Tfa'T. TTKja. 24,3 f?7roj' 24,15 (idtXXvyiia 24,21 ouJf 

^t] 24,2Q TctfiiHOiG 2i,32 fxfivfj 24,36 xcu wquG 24,49 

iOd^iei Se xca nivtt, 25,3 Xa^n. avion' 25,37. 38. 39. 44 

(tSofxav 26,15 xca tyo) 26,25 ()K/?/?f 26,29 j'6J'/?/z«T0ff 26,31 

(iiccaxoQTTta&rjciovTai, 26,35 anuQj'rjawjuai et Ofxoioja Sf xtu 

26,36 TiQoafv^outtt 26,48 6«j' 26,49 Qafi^t 26,58 om«7io 

26,71 (t6iv 27,32 fvQov 27 ,42 niaTfvaojuer 27,45sq«J'Kr. 

27 ,46 fyxanXmfa 28,3 f^rffw 28,9 tf 9,9 pag.42, lin. 1 

legec. HD 9,10 lin.3 ante N^ adde Ln c. 9,13 lin. 9 post 11 adde 

<E> 9,14 lin. 1 ante D adde B lin. 2 dele g^", idem est ac 71. 9,15 

lin. 5 anteD* addes*om fXevaovTai-vvLKfioo (ex homoeotel) j 9,18 

lin. 2 post X adde n* lin.3 pro 11 lege 11^ 9,23.24 text pag. 45, 

lin.l pone 24 ante fXtytv 9,24 cf infra ad Mc 5,38 Aug 9,26 



1. EVANGELIA. (1.) MATTH. 8,12 — 12,44. 1255 



lin. 2 dele g% idem est ac 7 1 . 9,28 lin.l ante u adders lin. 4 

post TV(fk. adde | <I> TViflni <iso/ii(yoi 0,30 text post oociri adde . 
9,30 lin. 1 ante arto}/iK adde ^ y.at, 7i((Qa/(>i]fjf( anwyO. lin. 2 pro 
Clegec* 9,34 lin. 2 post 6j' adde (H*om) 9,35 lin. 4 dele 124. 
9,36 lin. 2 post n adde* 

10, 1 text pro ttvTa lege avru, 10,3 lin. 1 pro B lege B* liu . 2 adde B* 
ante c 10,4 lin. 2 dele vg [nou am] 10,5 lin. 2 ante A adde eO^von' : 
«* om j 10,7 ?«5' pro Mt 10,9 lege Lc 10,9 10,8 lin. 3 pro ap lege 

cop lin. 5 ante Sz adde Gb° 10,9 mg pro Mt9,3 ss lege Le 9,3 ss 
10,10 pag. 49, lin. 1 post n adde <I> 10,12 lin. 2 post L adde* 10,13 
lin. lilt lege Lc 10,6 10,14 lin. 2 postpe | addeB* oo uv fxaaB^oa c<v 
/iir]v{B^ fj,)])6e^i}T. i\uaa 10,15 pag. 50, lin. 2 post P adde* 10,19 
lin. 6, ijost h]ar]Te adde pr 10,23 lin. 8 post 247 adde b tf^- h g' 2- 

gat™™ (non a k) et post D adde b S^- g^"-^' gat mm lin. 9 post Gb adde h 
et inillam lin. 10 post alkr]V adde sicabhg^'; Lifg"^kfr6()«v;gat 
mm in tertiam alio mode addo hie testimonium codicum Latinorum 
da tTiQur [tTinur . . . all}p']: cfaliaiu . . . qalteraiu ... a aliaiii, alteram, 
aliaiu, d alt. al, alt., ifg"^ al. al. alt., h al. illaiii, al. b g^ Amb al. al, al., gat mm 
gQ^iuc brug ai^ al, jgft_ (-gjjx habet tertiaiu) 10,23 lin. penult pro B lege 

B* 10,28 lin. 8 post Sz) adde^ur; 10,29 lin. 1 ante D adde TrojAftrta 
B or''-®"-''"-^ . . . sEKL etc 71 wAf/Tf . . . post D adde Cyr^'' ^^ 10.34 

lin. 2 post Hier''''^') adde pr 10,36 lin. 1 dele (B"^°t otxoiccxot?) et 

jjosts addeB* lin. 2 adde b' ante li 10,40 scribe >;f«o : n* o (Fs 

11,4 lin. 1 proBlegeB*(^w«j';j) lin. 2 ante D addeB*- j'it 11,5 lin. 1 

post r dele A lin. 2 post Chrs"^ adde Bas^«i "" lin. 6 lege Bas«<=' i^o 
11,8 text lege t'|>/A5^«rf; iiv!>Q())nor ideiv 11,8 lin. 2 ante fv adde 

civdQ. iSeiv c. N . . . g Ln Ti i^rjXd^. ideir; tiv'}(). cum testibus reliquis 
(Or hunc locum non atfert: : cf ad 11,9) 1 1,9 B* scripturus erat 

iiieiv ante jiQOifijT. sed se statim correxit 11,10 lin. 2 postq 

adde vg lin. peniiltante Ti addeLn 11,14 mgi>ro 14 — 19 lege 

16 — 19 1 1,14 lin. 2 pro vg lege am fu for lin. 3 jjost ET adde vg'=''* 
11,16 lin. 2 post A adde* pag. 57, lin. 1 post 11 adde * lin. 7 ante B 
adde N 11,18 post tw«}/;j(r adde ]* toj. o/3«7rTtffT>;(7 ll,19lin.6 
delecop 11,23 B^volebat ?; (pro, w>;) et iM/yw^6t(T« ll,27lin.6 

post et '='=' lege et ^'^'- i-^.a lin. 9 dele, ita Ln 

12,4 dS"" legit Tr^off^-ffffwff 12,8 pag. 61, lin. 1 postmu adde (itaEvl 

ed. a. 1645) 12,13 lin. ult post ojffft adde [ som ojff >j «AA;; 12,14 
pag. 62, lin. 4 pro »;=" lege y'" 12,18 text dele fm 12,18lin. 1 

post I oj'addesec 12,22lin. 11 dele arm (iitrum melius lin. 10 arm 

delendumsit?) 12,24 mgr pro 39 lege 29 12,31 lin. 1 dele pret 

post 1 . adde syr'"" 12,33 Jng' pro Mc lege Mt 12,37 lin. 3 ante 

Bas adde 303 «"' 12,44 lin. 1 post aeth adde Cyr'"'" ^4 cod (Pusey) 



1256 XII. ADDENDA ET EilENDANDA. 

lin. 7 postkaddevg 12,45 liu. 1 post fKt'Toi' adde sec lin. ult 

fin adde | 303'^^' rr] norrjna tuvt)] 12,46 lin. 8 post n adde B*: 

Tischend. in margine exemplaris sni scrii>sit „also cGt - sb*cfglxA 
also doch i- zii ediren" 12,40 lin. 2 ante B adde s* 

13,2 lin. 3 pro B lege B^et posts adde B* lin. 4 pro D® adde D* 13,3 
lin. 2 i^ost al'° adde Evl ed. a. 1 645 13,5 lin. 3 dele sed z hiat nam 

legitv. el. T.K. Abbottiisexfragmentislitterarum/JfCiT^off yria 13,6 
pro I'/r; et f J' scribe 0H : GN 13,7 post D adde $ 13,8B*scripsit 
fneofv eiG, sed ipse substituit fn. tnt 13,8 lin. 2 pro 34 lege 23 

13,12 m^fpro 25—29 lege 25.29 13,13 >/(r/ pro 12s lege 14s et pro 

Es4,legeEs6, 13,13 lin. 5 pro Bias lege Bas lin. 6 deleHofffj'''^^'^ 
13,15 pag. 71, lin. 2 lege 1633.1641. sed (Ti'j'tcJot 1656.62.70.78. quod 
postea lilerumq \\t a Wtst pro ;■= habitnm et editum) 13,23 text post 
■/.annoifOoeT s.A^Q, \?,,2\ nn^t&iyy.d'-.'B*'''^^ tXalt]atv 13,30 

lin. 8 ante L adde ~ c. ct jiro g lege c"= 1 3,30 pag. 74 \)vo y.ciTax. cwxh 
legit B* zttTKPf. «iiT«ff 13,32 lin. 2 jiostTOJj'addesec 13,35 text 
scribe din 'llaaiov tov 7iQO(fr]Tov hoc ordine 13,35 lin. 5 nota- 

veris codices Porj)hyrii infra lin. 20 ss apud Hieronymnm indicari 
13,36 lin. 2 post al^ adde 303"' 13,40 lin. 5 lege Or'"' ^.sto 13^43 
lin. 3 post nvq) adde la^ypovOiV 13,52 lin. 3 pro B^ lege B™8 

13,55 pag. 79, lin. anteiienult ad aetli notandum estLagardium u<)Gt](p 
in aeth legisse, sed Tregellesium io)Gi]a 

14,2 lin. 1 jjostD adde $ lin. 2 post D adde $ 14,3 lin. 4 dele teste 
Btl'^ 14,5 post on adde (bo^s) et pro B* lege b'''' 14,9 pag. 81, 

lin. 1 ante c adde « 14,6—11 comijarandns est 0'', sed is iibique 

cum gfacit, nisi quod v. 11 ante i]vey7.iV&M to ;fO()fi:rTto)'pariterac299. 
al pauc b c f IP- g*- h (non g^- 1 q vg) syr*^" cop 14,13 lin. 4 j^ost al* 

adde 303"' 14,16 lin. 2 jjost 011 adde al pier etc 14,17 lin. 1 

dele z—iXfy.), 14,18 lin. 1 post P adde alcfgi ^ h 1 vg syr<=" et"'='^ 

etP cop 14,20 text post j;A(«crja«iwj' adde , 14,23 scribe supj^P 

ante fiovoG adde nQoaev^ . $ add aTaSiova noD.ovG tt7if)(ov uno 
rrja ytja 14,27 lin. 4 post 131. adde legunt eXaX. 14,31 text post 
avTov adde , 14,33 lin. 1 post 01 6 f adde f r t. ttX. 

15,4 pag. 86, lin. 1 post 7r«Tf()f< adde pr lin. i3enulti)ost/(/;rf()« adde pr 
15,5.6 ie\t pone 6 ante ov u )] Tin ijOfi et muta niimerilocum in appa- 
ratu 15,5 lin. 2 post T adde 4> lin. 6 (ut sunt imjiressae lineae) 

dele N lin. 8 ante E* adde n lin. penult post it adde pier lin. 

ult post D adde a e 1 5, 1 5 lin. 1 23 ro Pter. lege Petr. 15,29 post 

exti pone . 15,31 lin. 10 pro interprete Latino lege evangelista 

15,32 lin. 1 ante einfr adde avTov : « om j 15,32 text pro vt]OTiia 
lege vrjoTia et muta in apparatu 15,32 lin. ult post s adde B^ et 

post -<JTia adde | fxtjiioTe : « fxt] 15.38 lin. 2 post Me adde | h avd. 



1. EVANGELIA. (1.) MATTH. 12,45^19,17. 1257 



wOi TitQ. . . . al-* uvd. T(TQ. . . . ff*- om avdQta 15,39 lin. jienult 

postqadde292«^' 

16,4 lin. 1 ante x«tadcle ^ o St anoy.Qixhua ftJifi' uvroiG yivta 16,6 
lin. 1 ante OQart adde avroiO : » y'" ^«""=' om | 16,11 lin. 6 ante E 

adde dS""^ 16,12 lin. 5 ante koto}' adde ror 16,13 text pro 

Kc<t(rciQfi(((f lege KaiGccQiao et muta in ai)paratu 1 6, 13 lin. 3 post B 
adde t'^ lin. 6 pro fori har * lege for liarl* 16,14 lin. 1 post B 

adde t"* et ante s adde c c. lin . penult post g adde Ti 16,17 lin. 1 
post D adde T** et post Ens<''^™i"^i adde Cyr^'^'^^ lin. penult post 

Eus»'"<=" adde Dion«"^^> 25,10 ig^jg ijq, i post et''^" adde Cyp lin. 3 
dele Cyp lin. 6 post L adde t'^ 16,20 lin. 1 pro B** lege B-^s 

lin. 6 post D adde T'^ lin. 9 pro « lege n* 16,21 lin. 4 pro Irt 

lege Ir 16,22 lin. 1 post 124. add 346. lin. .5 ante D* adde «* 

iiliion lin. 7 pro m oaoi lege om not 1 6,24 lin. 1 pro (ita- o""') 
lege oni o . . . et ante : : adde o tg 16,26 lin. penult ante E adde B* 

17,7 lin. 1 post itP'^'' adde vg 17,12 lin. 1 ante ijSij adde ijkeiKa : gLn 

Ti (^AwifTut ad 17,11 17,14 text post o/Aoi' dele , 17,15 lin. 11 
post vSmq) adde erioTi 1 7,17 pag. 102, lin. 1 jwsts adde e 17,19 
text lege (yt«Tt 17,19 lin. 3 antes adde N6t7r«v | 17,211in.l 

post N^ adde latt 17,22 lin. ult post avT. adde | WB yultiliua 

17,26 lin. 6antegaddeTiAf;'f<. «i'Tojet post g dele Ti 

18,1 lin. 2 post M adde e 18,5 lin. ult dele z-^uoi', nam legit z tni rw 

ovoiitaTi fior 18,7 pag. 106, lin. 5 ante cat"^ adde Cyr'"'='"5» lin. 7 
dele Cyr'"" ^«" 18,10 text lege d'w77R^T6o• 18,10 lin. 3 post n 

adde vg lin. 7 i^ost om adde | oi ayytkoi av. tv ovq. : Amb''®''* ^'^ 

volutilia caeM etpostoLi(p. adde jir et post X dele r(?) lin.ante- 
l)enult post Ln [fradderw 18,11 lin.4afineproLnl9,20legel9,10 
18,12 lin. 1 post D adde* 18,15 lin.l dele b''"' 18,19 pag. 109, 
lin. 1 posts dele B postgaddeLn postcumaddeB 18,21 lin. 1 
ante Dam adde i*5"Lucif^'=™"=' lin. 2 post Ti adde 7tqoG(L'). 18,22 
k\i pro «Ar lege «AA« et muta in apparatu 18,24 pag. 110, lin. 3 

post Clir adde . . . e om eta 18,35 lin. 1 ante Dam adde Chr lin. 7 
post imc^"^ adde al pier 

19,3 lin. 6 pro s lege s* post si- adde Cyr""'' '^o ^r (et Mai) (Epiphi-es) 

19,4 lin. 2 ante Dam adde Naz"** 19,6 lin. 2 proLclegeMc 19,8 
lin. 1 2)0st Af.) adde fa>Tot? ante M adde s 19,8 pag. 114, lin. 1 

dele 46 19,9 lin. 13 post (et.™"") adde Cyr'=«'' "« hoc loco (in v. 3 add 
jU/j em noQveui) [sic Mains : Cramer omittit vei'ba ex homoeotel] 
lin. 15 adde Cyr ante om lin. 18 adde Cyr ante Aug lin. 5 a fine 
addeCyrpost(et.'"o8) 19,10 lin. 1 posts* adde Cyr lin.2post 

muadde 1 6t: »*om 19,14 lin. ultpostunc^'addealomn^''^ 19,17 
pag. 117 , lin. 19 post eua adde (b* om tia) lin. 20 pro b lege B^ 



1258 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

19,18 lin. 1 dele b 13. lin. 2 adde B antec lin. ult post 124. 

adde34r). 10,20 lin. 5 pro » leges* 19,22 lin. 4 post g adde Ti 

lin. G lege [roi-roj'] 19,24 lin. 4 adde Esai ante 60,6 19,28 lin. 5 
postzaddel. 19,29 lin. 1 post Gb adde off + rto 19,30 lin. ult 

ante L adde n 

20,2 lin. 2 dele 124. lin. 3 post A* adde 124. 20,6 lin. ult post Chr 
adde | $ fOr. ev ri] ayoQCi aoyovo 20,12 lin. .5 ante )]/.ifoc(Oa.dde 
/5«ffr«ff«fft c. hBCLN . . .LnTi-ff<^rc. DzA ] 20,14 lin. 3postfff/(<r. 
adde j ffo/ : H ffi' 20,16 lin. 1 post fff/rcrot adde pr 20,17 lin. 4 

postLnaddeTi 20,18 lin. 1 posts adde Clir'=»i'i 20,22 lin. 1 

pro c" lege g (non c'^ ) 20,23 lin. 5 ante y.at. adde add lin. 8 post 

g'- adde let post am adde fu lin. 6 a fine post 346. adde 597. lin. 
ult post 131. adde 597. 20,26 lin. 4 afine pro sieges* lin. 2 

a fine iTOst 1 adde vg 20,28 lin. 1 postD adde $ lin. 3ponit$ 

araxXi.}'. post ronova lin. 6 legit 4> «j'f non Gvvays lin. 7 

legitft /orjai/LKinfooy 20,30 lin. 2 post om) adde | 7c: 597. o ti 

lin. 4 dele 124. lin. 5 adde 124. post 11 pag. 128, lin. 3 adde 124. 
post 69. 20,32 lin. 1 avrovG adde B om o | lin. 2 ante L adde 

s'^"^ lin. 4 pro I pone 33. et incipe novam lineam post » adde (kj'o/.) 
pro 69* lege 69^'^ 20,34 lin. 3 postpon adde, s* uvtov 

21,1 pag. 129, lin. 4 pro B'^ lege B^ lin. 5 post C^ adde $ 21,7 lin. 2 
post fUTwr adde pr 21,9 lin. 8 dele vg pro h q) lege b 1 q am 

fu for gat mm al, sed vg"'^ hosanna) lin. 1 ante syr'=" adde <E> an r^ v- 
TtorSt avToi noXkoixtit'QovTsa xai 6o'^a§ovT£a Tov OiovneQo navTOJV 
ojv i6ov 21,17 legitB* eca ^rjOai'ia 21,19 text iiost,uo'i'o»'pro , 
pone . 21,25 lin. 3 post tw«}^oi' sadde I /jj' : s* >; 21,25.26 text 
jjone 2G post uvtm; et in apparatu transfer 26 ad lin. 4 ante cjff TiQorf. 
cum nova linea 21,26 (re vera 25) test lege dtccri non Sia li 

21,28lin. 2 postAadde* 21,29 lin. 3 ante cum adde etc 21,33 
lin. 5 2)ostB* adde {-SiTt) 21,41 lin. 3 adde Wtst ante Gb lin. 5 
pro 1670lege 1641.1656.1662.1670.1678 21,42 lin. 1 pro...(ff: 

ayicuG? lege v/xfTeQcaO 21,43 ante avTr]a adde sB* 28. 2?® y^" aP" 
cop Arnob om oti \ 21,44 lin. 3 lege avv&laa(yi]On(a • 

22,7 lin. 7 postn adde * 22,10 text pro oaovG lege orff et muta in 

apparatu 22,10 lin. 2 post D adde B* lin. 3 post L adde Cyr^'^-^^Cr 
(etMai) 22,17 lin. 2 pro Mc 13,14 lege 13,4 pro 24,2 lege 24,3 

22,20 lin. 2 dele 69 — Treg) nam videtur 69 apud Wtst ex errore pro D 
scriptum esse ; Millius Treg Scr silent de 69 22,2 1 lin. 5 a fine post 

videntur.) addeom 22,23 pag. 144, lin. 1 proLn lege Ti 21,28 

lin. 1 delex 22,30 pag.145, lin. 2 post affertur adde apud Stepbanum, 
Thesaurus, in vocibus yafxiL.o} et yajxiGXM lin. 6 ante FA dele l 

22,32 lin. 7 post g adde Ti 22,37 lin. 6 post B"''' adde recte 22,39 



1. EVANGELIA. (1.) MATTH. 10,18—25,44. 1259 

lin. 1 pro H lege H* ante D adde »•=* lin. 3 pro 69 lege 69'"8 lin.5 
post n adde 09^"='' lin. penult ante E adde B - at,a, lin. 7 pro uuc^^ 
lege unc' '2 2,44 lin. 4 post s dele tr 22,46 liu. 3 pro arm lege am 

23,3 text pro 2 lege 3 23,4 lin. 5 postlr'"' -« adde Or'-'^s-s^' dis gdioiapMtth 
23,5 lin. lilt pro LZ lege lA 23,10 lin. 4 dele 346. lin.5 adde 346. 
post 69. 23,1 1 liu. 2 post faro) adde | s om i'^<w)'sec 23,14 lin. 9 
adde 346. post n liu. 11 dele 346. 23,2 7 lin. 3 pro Cyr'""^" lege 

lulian^y 23,35 lin. 2 pro B lege B* lin. 3 ante E adde B* lin. 9 
a fine post 13" adde 59t«="^'<='' z'" 23,37 lin. 10 ante M adde c 

lin. llpostOr'°*addeCypr'«^'''8 prosleges* 23,37 pag. 156, 

lin. 6 post Iri"i adde Cj'pr'«^' '.^ 23,38 liu. ult fin adde Cyr^-'^o-i^s 

24,5 liu, 1 post c* adde $ 24,6 text post 6(^)«r£ adde , 24,6 lin. 1 

post ^itlh^atre adde (W -tui) 24,7 lin. 3 ante ).oi^. adde y.ai 

liu. 4 videtur delendum esse 102. et hoc loco et aliis locis usque ad 
Mc7,35, quippe qui numerus codicem B indicet teste v. cl. Westcotto 
apud Smitliium, Dictionary of the bible, vol. 1, j). 51 6b. 24,8 liu. 2 
post 1 adde vg 24,10 lin. 1 ante y.iu adde <E> nanuS. aa Onrmov xat, 
24,15 lin. ult post Chr) adde iOTOia 24,17 lin. 3 pro sieges* 

lin. 4 ante Ath adde s'^'' 24,18 lin. 1 ante ontaoj adde $ fiai ra 

omato I 24,24 lin. 4 post q adde vg 24,29 text post ay.oTiO- 

drjOiTctt adde , 24,30 jjijr pone Apoc 1,7 ad lineam textus p. 161 

antepenultimam ad vocabuluni vlor 24,32 lin. 2 profit legeB* 

24,33 liu. 1 dele 102. 24,34 liu. 3 ante ttcci't. adde s om ar \ 

24,36 lin. 3 deles'- etadde<=i''^'' 24,36 lin. 7 post D adde <I> 24,36 
pag. 164, lin. 11 post videtur adde et quidem ante „neque angeli iu 
caelo" liu. 9 ab ima pagiua nota Ronschium ilium Ambrosii locum 

ad Mel 3,32 poni velle 24,36 liu. 4 a fine dele 102. 24,38 liu. 1 

dele 102. lin. penult post s adde (B) 24,39 liu. 3 dele 102. 

24,40 lin. 4 dele 102. 24,44 liu. 1 dele 102. 24,45 lin. 10 postll"'' 
adde <J> lin. 11 post eavtov adde , €> tov oiy.ov 24,49 lin. 2 pro 

Gb lege Gb+ et dele , sed rui-sus Gb^ 

25,1 lin. 3 post c adde z 25,2 lin. 4 et 7 dele 102. lin. 7 post Gb 

adde(+fa) 25,4 liu. 1 dele 102. 25,6 lin. 6 dele 102. 25,13 
lin. 3 post II'' adde 5> 25,15.16 lin. 2 dele B lin. 5 adde B post A 
(b videtur paragraphum coucliidere cum sv-dicoa) 25,17 lin. 1 pro s 
leges* lin. 6 dele 102. 25,20 lin. 6 et 22, et lin. 1 et 8 dele 102. 

25,23 lin. 3 dele 102. 25,26 liu. 1 ante A adde Ln cum 25,27 

lin. let 29 lin. 5 dele 102. 25,35 lin. 7 pro9*'lege9^'' 25,41Iin.2 
dele 102. lin. 6 post qov adde et. Theod ""p^ '' *yi2 (i9) discedite a me 
in tenebras exteriores, quae paratae sunt etc lin. ult ante fdn//. 
addeB* om 01';; pr (supplB^et') I post (T«t«v« adde , itasyr*"- 

25,44 liu. 1 post s adde A 



1200 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

26,7lin. lets lin.l dele 102. 26,8 lin. 3 ante 61 adde* 26,10 

lin. 3 pofst D adde B* lin. 4 pro B lege B^ 26,1 1 lin. 3 fin adde 

hinc Gb^ 26,14 legit B* ccQxuiofia 26,22 lin. 1 dele 102. 

26,27 lin. let 29 lin. 1 dele 102. 26,20 lin. 1 adde B post s lin. 4 
deleB 26,36 lin. 1 adde 1 ante q lin. 2 adde vg ante arm lin. 5 
afinedelel02. 26,39 lin. .5 adde fn^^'"^^ ante am lin.l7postam 
adde fusemei pj-o vg - P'" lege vg'='^'* ''"i 2 6,40 lin. 1 post x(ct. adde pr 
26,41 h\i interpiinge sic : nQoGivyia&e, iva et ibidem pi-o 298 scribe 
297 , item ad v. 42 scribe 298 pro 299 26,41 Amb*"* * mtma^e et 

orate, ve intretis lin. 2 et 12 dele 102. 20,44 lin. 1 post7r«An' 

addepr dele 102. 26,52 lin. 1 dele 102, lin. 4 post o'o i.' adde 

1 XujiovTiO ; 1. kufi^ctvorTfa ita Erasmi ed. prima 26, .57 lin. nit post 
w^"" adde 292^''' 26,58 lin. 2 pro nnc^ lege line'' 26,59 lin. 3 
dele 102. lin. 8 ante ccvt. adde B* rl^evSoinccQTVQKr | 26,60 lin. 3 
et 15 dele 102. 26,60 pag. 188, lin. 1. et 61 lin. penult et 63 lin. 4 
et 65 lin. 2 dele 102. 26,63 lin. penultpostOf adde * lin. nit post 
ChraddCyr"83 26,65 pag. 189, lin. 2 et 69 lin. 1 dele 102. 26,69 
lin. 2 post II adde unc rell 26,70 lin. 3 post avrcav adde \ti: 1. o 
26,74 lin. 2 pro „cum minusc vix mu" bene fortasse poneretur „sine 
teste" 26,75 lin. 3 dele 102. 

27.2 pag. 191 lin. 1 et 27,3 lin. pemilt dele 102. 27,8 lin. 3 init lege 
Tg<^'^ haceldama pro vg^"^ aceldamae 27,9 lin. 5 ante 33 adde * 
27,11 lin. 2 post oJeZc; adde sec 27,13 lin. 2 pro 17 leg 27 27,16 
lin. ult post sq adde | $add oaSin (forovy.ai otcoiv }}}' ^t^ktjiLifi'ocf 
(CG (pvlaxrjr. 27,17 lin. 1 postD adde $ 27,23 lin. 1 dele 102. 
27,24 lin. 1 ante nnivciVTiaddytveTKc : nb ytivtTict,: x^"""^®™ ytjvc.ira \ 

27.33 lin. 6 post u adde V lin. 7 posts dele v lin. 8 dele 102. 

27.34 mg (Ps 68,22) lege (Ps68[69], 22) 27,34 lin. antepenult 
post L adde $ 27,35 Lin. 1 ante fjulovita add b* SifutQiaav 

lin. 13 ante ha adde add lin. 14 post A adde <I> lin. 1 7 post A 

adde* 27,40 lin. 2 jiost Aadde * 27,41 lin. 2 post q adde vg 

lin. 3 post g adde Ti 27,42 lin. 1 dele 102. lin. ult post avru) 

addecnm 2 7,48 ??i(7infraPs68,22scribePs69,21 hebraice 27,49 
pag. 203, lin. 4 nota s om in Barn' verba xiti, y.uTay.tVT. Habet enim 
xiu t'^ov&ivt^aaufv (ipse* supjDl xai.') ff^inriG((rTf a -pro ywlgatis f'^ov- 
^fvriGavTsa y.cct. xuTcuevTrjaavrta y.ac tiinTv'^tiVTta lin. 9 post 
mm adde al 27,54 lin. antepenult antes adde (»*) dele 102. 

2 7,60 text post inri]Uftq) pone , 27,60 lin. 1 ante L adde « 27,64 
lin. 6 pro 18 lege 28 

28.3 lin. 3 post ojff adde sec 28,6 lin. 3 et 28,9 lin. 8 dele 102. 28,6 
lin. 4 pro Ti lege Ln 28,7 lin. 4 post idov adde pr 28,9 lin. 10 
pros lege »* 28,10 lin. 6 post q adde for 28,15 text dele T«et 



1. EVANGELIA. (1.) MATTH. 26,7— (2.) MARC. 2,1G. 1261 

muta in apparatu 28,15 liu. 1 jjosts* addeB* 28,17 lin.l dele 

102. 28,201m. 5 dele 102. Mt suljscr. pag. 212, lin. 11 abima 

dicitur de capitibus in B ad Lc notatis, quae tameu in Lc videntur 
excidisse. 



(2.) MARCUS. 

1.1 pag. 215, lin. 3 ante Tit adde Ps- et cfLagardius \\t X. 2 sub voce Ps- 
Tit lin. 10 ante Victorin adde Hesychi"''^^' i Mc 1, 3—8 : ad h 

1. addendus est T'^. Confirmat 1,3 «i'toi' 1,^ o ^ajiTiCwv 1,5 
tiinoQivtTO, itQoooXvfxiTai, ntiVTto ante y.uL t^am., vn uvxov 
ante tv tcj ioQ<i. noda/^ito (sic, noSauM) 1,6 xul r\v o uoc(i'vr]0 
et iadiojv 1,8 tyw sine ^mr, item tr i^ari et ir ni'iv/.ic(TC 
l,4lin. 5 deleP lin. 6 dele 102. 1,6 lin. 3 post P adde s lin. 4 

deles lin. 7 pro s lege s* ante A adde s" ""^ 1,8 lin. let 9 

lin. 10 dele 102. 1,8 lin. 7 post unc^ adde al pier 1,13 lin.l. 6. 12 
et 16 lin. 5 dele 102. 1,1 6 lin. antepenult dele Mt — aXdtta lin. 

penult et ult pro B"^ lege bis B^ 1,20 lin. 1 dele 13. et 346. lin. 3 

post 13. adde (prime loco tvOtiog 13. 346.) 1,23 mg pro 4,32 lege 
4,33 1,24 lin. 1 dele 102. post perss adde Cyr(hr 146) 1,27 

lin. 6 post g adde (g av., g^ av.) lin. penult post -aiv adde (ita Ln 
Ti) 1,31 lin.6et 33 lin.l dele 102. 1,33 pro sieges" 1,33 

pag. 226, lin.l et 36 lin. 3 et 40 lin. 5 et41 lin.l dele 102. 1,33 

pag. 226, lin. 1 pros lege «•= 1,34 lin. 10 pro sieges* lin. 11 — 13 dele 
Vict —e/ii) 1,36 lin. 1 post M adde s 1,38 lin. 1 ante add adde D g'^- 
al lin. 3 dele'"^''" lin. 6 post C adde s lin. 7 post K adde S 

1,40 lin. 4 a fine dele 68 1,41 pag.228, lin.2 et 5 proMclegeMt 
lin. 3 post 346. adde (z«t keyojv) 1,42 lin. ult pro jjrid lege pri 

1,44 lin. 3 post L adde s lin. 4 i>ost Sti^ov adde {t< aavTor) 

2.2 lin. 1 dele 102. 2,3 lin. 2 post avT. adde (* add Tivea) lin. 3 
post G adde* 2,4 pag. 230, lin. 1 ante A adde LnTi cum 2,4.9. 
11.12 B* ubique y.Qct^aTTov, b' XQa^j^aTor. Etiam s vv. 9.11.12 xqcc- 
^ccTTOv, V. 4 y.QCiPikixov, sed correctum /.qh^^uttov (alterum /J videtur 
ex incuria intactum mansisse) 2,5 lin. 3 post cop adde syr^"'' et*""' 
et '"'^ aetli 2,8 lin. 3 post Lc adde | s 28. o T^ fjityvovG lin. 7 dele 
102. 2,9 lin. 13 post emm lege cop pro go 2,10 lin. 4 post 157. 
adde aetli. 2,11 et 12 s xoa^axjov (ut ante) 2,11 post s adde 
{-y.TO%') pro (B*?) lege B* 2,12 lin. 2post unc^addali)ler lin. 3 
post cop^'''* adde ft; 9-6 oj (7 tytfjO)] y.ia 2,13 lin. 1 dele 13. ante 69. 
2,14lin. 3 deles lin. 5 post K adde s 2,16 lin. 1 posts adde B 
dele B ante A post om adde , sed B add ot 2,16 i^ag. 233, lin. 1 
post yai adde (B om) lin. 4 ante 124. adde b lin. 5 post a adde 



1262 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

(b) lin. 15 ante cum add pr lin. 20 dele 102. lin. 23 ante 

eumaddesec 2,17 liu.4 dele^«° 2,18 lin. penult, et 2,22 lin. 15. 

20 dele 102. 2,21 pag. 235, lin. 9 post .syi-P (?) adde an uvtov to 

7tIt}qwu. lin. ult adde post om j nB yaivirai 2,23 lin. 8 ante 

aai3^c<T. adde Toia pro Gu^^ur. lege au^^aa. 2,24 lin. 2 adde 
Mantel. 2,25 lin. 1 dele 102. lin. 2 post g adde Ti 2,26 

lin.2dele \6iar]kOev — r]l{)tv 2,26pag.237, lin. 3 auteroiffadde 
ova: B* off j lin. 4 ante Ln adde g {-Gi) post omn^'** adde . . . $ 
UQ^iiQivGt post D adde $ 
3,1 lin. 1 et 3,3 lin. 2.3 et 3,5 lin. 6 dele 102. 3,3 lin, 2 post;ff to« adde 
(b* c^" /(iQur) 3,5lin. 3 anteCaddeD lin. G post T adde II"^ 

lin. 7 pro II lege n* 3,13 mfiri^roMc lege Mt 3,14 lin. 4 pro 6,31 
lege 6,13 dele 102. hie et 3,15 liu. 2 et 3,16 lin. 4 3,19 lin. 

penult ante C adde A 3,27 lin. 8 post uvtov adde Siaon. 3,31 

lin. 3 ante Ln adde g lin. 5 post Aug om adde , et Gb° lin. 6 post 
Sz add , sed Gb^ 3,34 lin. 2 dele 102. lin. penult post n adde 

4,1 lin. 1 adde 1 adinitium 4,5 lin. 5 pro siege n* 4,8 lin. 4 dele 

C post A liu. 6 adde c ante U 4,8 et 20 etiam ster tv 4,10 
lin. 4 post n adde $ lin. 9 ante tug adde Jw J. : $ add r/ oicGo v r]fxiv \ 
lin. ult post n adde * 4,11 lin. ult dele 64. 4,12 lin. 6 post M 

addes 4,12 pag. 250, lin. 5 post fere adde t« lin. 6 dele cop 

4.15 lin. 4 dele Ti 4,16 lin. 5 post g adde fi'56tuff 4,20 pag. 252, 
lin. 5 et 22, liu. 5 dele 102. lin. penult ante cap adde 303«^i 4,27 
lin. 3 post M adde s lin. 5 j^ost n adde B lin. 6 imte D dele B jiost 
H addes 4,28 lin. 1 dele 102. 4,28 lin. 4 pros scribes* post 
sed adde s* lin. 5 jiro tiTtr lege itr'f r [sic] lin. 6 postB adde 
{7i).r]otG G(tTOG) lin. 7 re vera videtur c* 7iXrjQ)]a GiTor (noTi-iO) 
legere (cf Tisch. Cod. Ephr. p. 3 1 7) ergo pone c* ^''^ ante 48 " 4,33 
lin. ult post L adde S 4,34 lin. 2 post sBClA adde Or*'*^ *'^ lin. 
ult post D add Ori'*" 4,36 lin. 4 et 3 7 lin. 3 dele 102. 4,37 lin. 2 
et 3 pro s" et pro s'= lege bis s^* 

5,1 pag. 257, lin. 7 ante L adde »<= lin. 8 post fere adde 303"' 5,3 

lin. 9 i^ost L adde S lin. 10 dele s^'' 5,4 text i30stJfc5'fff5'«i adde , 
5,4 lin. 2 ante V adde S 5,9 lin. penult pro vg'='^ lege vg^'* 5,12 

lin. 5 et 13 lin. 1 et 19 lin. 1 dele 102. 5,13 lin. 2 post (Ln) adde Ti 

lin. 9 post [o Tg] adde ) 5,14 lin. 1 post C dele D lin. 2 post cum 
addeD 5,14 pag. 261, lin. 1 post Met lin. 3 post tr adde S*^ 5,15 

lin. 5 et lin. 8 adde G"^ post c lin. 7 dele B post s* adde B post -ton'u 

5.16 lin. 1 post M dele s lin. 2 post H adde s 5,18 lin. 1 post A 
adde {Q^ fortasse sed incertum est) lin. 4 ante naofxalfi adde fiG : 
Q^ ir 5,19 lin. 1 post A adde (S^ ut videtur) 5,19 pag. 262, 



1. EVANGELIA. (2.) MARC. 2,17—8,18. 1263 

lin. 2 et lin. 6 adde e^ post L lin. 4 post L adde 0" "'^ 5,211in.l 

dele 102. 5,21 lin. G jjost L et 5,22 lin. 3 post c et 5,23 liu. 2 post 

A adde O** 5,23 lin. 2 post B dele D lin. penult jjost uuc^ adde 

al pier 5,20 lin. 4 post fere adde . . . ^P re. vnaQ/ovTa uvri]a 5,29 
lin. 1 post c adde Lu 5,33 lin. 7 post Ti adde Ln[f7i] 5,34 lin. 2 

scribe (: : ut g Mt) 5,38 lin. ult post uhdantes adde j B* nollaa 

5,40 lin. 5 jiost LaddeS lin. G deles? 5,41 lin. 2 legeSnid (yeioov 
5,43 lin. 4 dele) jjost sed 

6,2 lin. 9 post D adde <I» C,7 ;»g'proMcl01egeMt 10 6,5 lin. 1 pro 

BC* lege B*c post M adde s pro B^ lege B^ 6,12 lin. 4 post 

/LieTavorjaojOiiidde {v) 6,13 lin. 2 et 6,14 lin. 3 adde s post M 6,16 
lin. 12 post (iiise) adde nt Gb^ lin. 5 a fine dele 1 02. 6,17 lin. 4 

ante D adde $ ixo. uo y.tu t^ciXev arroi' er rrj qvXccy.i] . . . G,23 text 

dele,u6 G, 23 lin. 7 ante H adde N lin. 9 ante 11^ adde s 6,26 

lin. 3 dele | ante Nil 6,29 lin. 4 post C adde D 6,30 lin. 1 et 33 

lin. 8 et 34 lin. 5 et 36 lin. 5 dele 102. 6,30 lin. 2 post c adde Ti 

6,31 lin.7 post M adde s lin. penult dele^" 6,33 lin. 6 post avzova 
adde sec 6,33 pag.277, lin. 3 post Gb adde+ 6,37 lin.7 dele 

B lin. 8 adde B post A 6,38 lin. 4 dele 102. lin. 7 post 69. 

adde 597. 6,43 lin. 1 ante blA addeTi cum 6,45 pag. 280 ad 

^TjO^aKiScicv of V. cl. Henricus lulius Holtzmann in actis Jahrhucher fur 
protestantische Theohxjie, Li^jsiae a. 1878, p. 383.384 6,47 lin. 2 

i^ost factum adde erat enim 6,48 lin. 8 et 51 lin. 7 dele 102. 6,51 
lin. 1 ante Imv adde avtix. 4> add y.ai, nfQieGojaev uvtovo \ 6,55 

lin.8 prosf)' lege s* («<=^f7rt)fj' lin. 11 post A adde 597. 6,56 

lin. 2 post Ln adde Ti 6,56 pag. 283, lin. 7 post 49" adde 150«'' 

2 9 8^" lin. 4 a fine ante a adde A lin. 3 a fine pro )vg lege vg) 

7,2 lin. 5 deles lin. 6 adde « ante aP'* 7,3 lin. 2 post X et lin. 5 

postNaddew"! 7,4 lin. penult pro z^" lege v^" 7,6 lin. 3 et 8 

lin. 1.3 dele 102. 7,6 lin. 3 post Ln addeTi jjost x«Awff adde 

(Ln[oTt]) 7,8wiconfirmat^«7rTf(T|Uoi;(7etc 7,9 lin. 1 ante ;{«t 

adde 5 9 7. om /.ul tltytr faTOfff usque adTOtKiTft noklct nouiTi v.l3 | 
7,9lin.ldeleBb«"" — ™ai) 7,10 lin. 1 post M adde S 7,11 pag. 286, 
lin. 2 post M adde s 7,14 lin. 6 ante A adde s 7,19 lin.9 lege"!*"" 
post ^QWfiaT(i) adde C'lir'''^-'' o (^f fiaQXoa (frjaiv on xadaQi^iov th 
powfiuTCi TavTtc iXtytv 7,23 lin. 3 post ovrai) adde | xcu:t< y.axtiru 
7,251in. 1 lege33pro83 7,2 8 lin. 4 post ;;«t adde sec 7,30 lin. 5 
post L adde W"! post fere adde 30 3<=^i l)ag. 2 9 1 , lin. 2 post 3 2 adde 
xuxfiovyMi 7,35 lin. 1 dele 102. 7,36 lin. ult ante D adde s 

8,1 text scribe TToAAot; 8,6 lin. ult dele A 8,81in.3 post 33.adde597. 
8,11 lin. 3 post X etl2 lin. 5 postxetlS lin. 2 postx et lin.5 jjostuet 
14 lin. 1 post u adde W* 8,12 lin. 2 pro vg) lege )vg 8,131in.5 



1264 XII. ADDENDA ET EMEND ANDA. 

ante H lege D 8,141iu. 2 post69.adde 346. lin.3post 69.adde 
346.597. 8,151in.3postCetl6liii. 2postNaddew3 8, 151m. 7 
post z«t adde see 8,17 text dele fVt 8,17 lin. 4postuetlin. 7 

antel3adde* 8,21 liu. 2 postHetlin.4postxadde 597. liu. 4 
post fere adde 303"' postladdevg 8,22 lin. 4 po.stLdele N 

8,22 lin. 12 dele „Scriv. uou indicat correctionem" revera enim indicat 
8,2G liu. 6 a fine ante B adde $ lin. 5 afinei^ost ftfffA^^jff adde (61. 

fiaif.x)-. no T. x.) etdele 346. lin. 4 afiue \}Osifxr\St adde(61.om) 

8,27 text scribe zwtffK^x'Kffetmutaiu a2jparatu 8,29 lin. 5 postftfTOtff 
addeutMt liu. 6 post II adde unc rell 8,31 lin. penult dele 13. 

ante 28. al 8,34lin. 6 postemaddetol 8,35 lin. 2 post fa'TOf 

addepr lin. 5 post«7roAf(7*iaddesec lin. 6 post «rTOi' adde sec 
8,36 lin. 7 post 69. adde 597. 8,38 liu. 5 autefa/«orojAwadde tcwtt] 
Tt] : $ add noi'tjQa y.cn | 

9,2 lin. 3 post X et lin. 4 jjost N et lin. 5 i^ost D adde W* lin. 3 jjost iwa. 

adde (b twaj/jjj') lin. lOauteDaddeW^iafTtt/zoof/ovrfa, 9,3 lin. 1 
postxaddew^ lin. 10 post II adde 597. 9,4 lin.4dele r liu.6 
delec lin. 8 dele 13. 9,5 liu.ultpost4. adde j JjAftw: gLnTi )jA<« 
9,7 lin. 2 posts adde {ty. ex. r. v. (f'O)rrj) lin. 11 w*^ habet^uoi' o 

uyunrjT. ov e^ele^a/u i]V, ccxoviTt avTov 9,8 lin. 1 post D et lin. 4 

post N et lin. 6 ante 6 1 . adde W^ 9,10 lin. 9.10 habent 13.346. otkv 

ty. ri-yt)(or co'aOTJjrat 9,12 p. 307, lin. lOsqq scribe sic: f^ovd-i- 

cum KLN69., contra ~ Ln i^o vdt- cum abcdx unc^" al pier. Item 

-I'tox})] cum sACxFAII uuc^ al pier, contra Lu -vr]d-}] cum bdln 2p^ 
9,15 lin. 4 post 150" adde 303" 9,16 lin. 2 ante cum adderoi'a 

ygauuciTfta lin. 5 post fere adde 303^" lege ttqog fcn'TovG 

(profU'T.) 9,17lin.l postcaussaaddecfe. g. 292" 9,181in.5 

lege unc rell 9,20 text lege fJ'ojj'fa'ro'r, 9,201in.3i)ostVet 22 

lin. 4 post n^ adde 597. 9,23 teste DuchesniohabetN to ft 9,26 
lin. 5postunc^addealomn^'^ 9,28 lin. 10 i)Ost 11 adde 597. 9,29 
lin. 3 post k adde cf Clem Eclog ed. Migne^'"'^ ^"^ ^^ 9,30 lin. 5 ante 
B* adde Ln (txt) cum 9,31 lin. 2 lege DS'' -nou 9,36 lin. 1 post 

«tTo addepr lin. 8 post «t'ro adde sec 9,38 liu. 1 pro »bA lege 

nBL 9,38pag. 314, lin. lOpostSzadde Ti lin. ult pro «(■;< lege oi';; 
9,40 lin. 1 post c lege A (uou d) 9,42 lin. 4 post syr^"'' adde tout. 

rcav fxixQ. 9,43 lin. 8 ante Ti adde g 9,4 7 post axavSahCn ae 

aAdie\aiTov: ^ aide y.ai^cilsaTTO GOV 9,49 lin. 4 dele 64. 9,49 
lin. 10 post tol adde al post unc" adde unc rell (et sine dubio al pier) 
9,50 lin. 10 post ala adde tert 

10,1 mg pro 1-2 lege 1-12 10,7 lin. 4 pro Mc legeMt lin. 9 sqq 

cf EphS'Si et Or 10,9 lin. 1 post k adde syr? «'i (non cd ber) 10,1 6 
lin. 4 jjost y^""^ adde 303" liu. penult post N adde (non Duchesu.) 



1. EVANGELIA. (2.) MARC. 8,14— 14,G8. 1265 

10,17sslm.l pro^^nege^" 10,20 lin. 9 pro^'^^ 3^.929 iggg938g(.939 

10,25 lin.18 pro 69.124. lege 13.124.346. 10,27 lin.13 post fere 

adde303«^ 10,29 pag.326, liu.2 ante o a? (Fadde J^ lin.3ab 

ima pagina post An adde line rell 10,34 liu. 9 post g add Ti 10,35 
lin.4 afineproslegex" 10,39 lin. 4 dele | ante g 10,42textpro 

411ege42 10,46 lin. 1 pro B lege B^ 10,48 lin. 1 pro B lege b' 

lin. 2 post avTOV adde B* avToi 10,52 lin. 2 i>ost aeth adde xnt o Tg 
lin. 6 scribe r]xokov3-rjffer> 

11,1 lin. ult post «7rfOT6tAf )' adde (ita Ln ex errore de c) 11,11 lin. 5 

postftffTO addetfp. 11,13 pag.338, lin. 5 ante 33 adde $ 13. 

Iin.7delel3 11,20 lin. 3 ante tt^jw* adde c 11,23 lin. 3 post 

OTtaddepr 11,26 lin. 4 a fine postal"^" adde 292«^ 11,27 mg 

proMclegeMt 11,31 lin.5 i^ostDadde <E> 11,32 lin. 4 post g 

adde (= Sz) 

12,1 lin. 10 pro -d^tro) lege -SiTo) 12,15 lin. 3 pro (D 6«!'.) lege (D 

346. f«y.) 12,21 lin. 3 dele A 12,22 lin. 1 pro A lege A* lin. 5 

post xat adde (D^ om) pro AH lege A^II 12,27 lin. 6 postK 

adde l 12,31 post copP^trs ^dde Smr. df 12,36 lin. ante- 

penult lege Dfi;^^-^;^ 12,37lin. 9 anteMFaddes lin. penult 

post D adde* 12,401in. 8 dele (43. — nooasvx-) 12,42 lin. 5 

dele 13. et 124, 

13,6 lin. 5 post 37.) adde . . . anonP"^* adde de 13,7 lin. 2 dele (ap. 

Birch — Alter) 13,8 lin. penult ante add adde Ti post F adde A 

13,8.9 text pone 9 liost tkvtk. ad initium paginae 360 ante Bkentrt 
13,11 pag. 361, lin. 3 fiarihe Tt lah^arji f ::eLc21, 13,13postoi;TOJ(T 
adde I TfAoff: B* artloa 13,15 mp^ pro Lc 17,30 lege Lc 17,31 

13,1 8 lin. 4 dele 69. bis lin. 5 post 28. adde 69. 13,19 lin. 4 ante 
y^"'' adde * ov yeyovaa ovSenors 13,20 lin. 1 post deus adde 

tolosposs o ^fQff iij^ 2 post aeth adde tolosP"^^ 13,22 lin. 4 post 

k adde Vict^'^''' 13,26 lin. 4 post errore adde deB 13,27anteLA 

adde s anoaTfXki 13,31 pag. 366, lin. 2 ante naQsXevaovT. adde | 

lin. 3 dele^<"»«i post 150" adde 298" 303" 

14,3 lin. 1 post KUTOi; adde pr 14,7 lin. 3 post g adde Ti 14,9 

pag. 370, lin. 4 post errore adde de b 14,36 lin. 4 a fine anteD 70 

addeAoniTf, 14,45 lin. 11 post g adde Ti lin. 12 jjostc^ adde * 
14,50 lin.4 dele 13. lin. 6dele 124. 14,51 lin. 5 ante add adde 

Ti lin. lilt pro 69. lege 13.69.124.346 14,54 lin. 5afinepro69. 

lege 13.69.346. lin. 3 a fine post sah adde om lin. 2 a fine post 

1633. adde 1641. lin. ult postgadde gn656. 62.70.78. 14,60 

lin. 4 pro LlegeB 15,61 lin. 11 pro 124. lege (124 post naliv) 

lin. 13 dele 346. 14,65 mgr pro Mt26, 27s lege Mt26, 67s text 

scn\>exo}.a(fiX(i'l' 14,62 lin. 13 post i adde N 14,68 lin. 12 post 
TiscHENDORF, N. T. ed. 8. 81 C 



1266 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

209. adde 346. pro tiqouvXtjv lege 346. nqoKvXiov 14,72 

lin. 3 ante om adde Ti 

15,11m. 11 ante B adde A 1.5,6 lin. 6 dele (13. f«j') 15,8 lin. ult 

postTaddeA 1.5,12 lin. 7 a fine an teal adde unc^ 15,141in.7 

ante sah adde al plu 15,20 lin. 8 pro A ayovaiv lege Ln uyovoiv cum 
A 15,23 lin. 2 po.st arm adde Cyr^^ia^ 15,25 lin. 8 est Act. Pil. 

ed. 2. Tischendorfianaep.305 15,34 lin. 8 post lAcot adde bis 15.34 
pag. 397, lin. 2 post e^oeaddebis lin. 5 j^ost Ae^i adde bis lin. 11 
ante EFK adde atque sic g Ln 15,35 lin. 7 posts* adde P 15,46 

text post fftvJ'oj'f adde , )i legit Xi&ov /xiyai' 15,47 lin. 6 ante 

jut]Tr]Q ad(\e (124. iwOr]) 

16,1 lin. 6 ante B* adde n'^'' 16,2 lin. 5 a fine exstat Tich apudGall 

8,121a 16,8 lin. 4 post y«p adde i^r lin. 5.6 pro syrP-cwim) lege 

gyj-schg^p iQ^Q — 20agnoscitetiamsyr'"'*''^ lin. 4 dele Notant 

ast. 137.138. De hoe loco cf Andrews Nortonus, Evidences of the 

genuineness o/the gospels, Cantabrigiae in Massachusetts a. 1836, ed. 2, 
vol.1, additional notes, p.lxxii — Ixxx, Tregellesius , Account of the 
printed text of the Greek New Testament, Londinii a. 1854, p. 246-261, 
qui ambo lociim respuunt. Locum esse authenticum volunt vir doctissi- 
mus lohannes A.Broadus, ,,Exegetieal studies" in actis The Baptist 
^ttarier^y review, PhiladeliJhiae a. 1869 (luL), ji. 355 — 362, lohannes 
Guilelmus Burgon, The last twelve verses of the gospel according to S. 
Mark, Oxonii et Londinii a. 1871. Pag. 404 ad 3) cf Burgonius, 

p. 114sqq. 288sqq. 319sqq. qui testes plenius exhibet. Pag. 407, 

lin. 5 cf Burgonius, p. 23 sqq. lin. 8 est lac"'^'^ Aphraates cf Wrigh- 

tius (ut supra, p. 1161), vol. l,p. 21 lin. 16 scribe allusisse. Iui.l9 
post n adde o (vv. 14 — 20) 



(3.) LUCAS. 

1,0 lin. penult post for adde fu lin. ult ante go adde vg'='® 1,6 lin. 1 
ante cum adde (Gb^) 1,17 lin. 3 proslegeB* lin. 5 pro /leZias 

legeAeZiae pro vg lege am for fu jjost al pi adde vg"=''^ 1,26 lin. 12 
post et. adde ?« 1,28 lin. 11 post cat^^ adde Petr (al47 Routh) 

Ps- Tit (man 82 lag) 1,35 Theod (mops fr syr 53 [85]) non exprim 

hni Of, habet 6i,oTi ut A*, addit fx Gov, legit uyiov soti x((i vioa 
vxpiOTOv yJ.rjd^rjOiTai cfEpiph (1,890) et (2,69). Errat vir cl. Sachau 
de fine ubi vertit „filius Dei vocabitur" , habet enim Syriacus „et filius 
vocabitur" 1,35 lin. 10 ante Tert adde Cyp (codd opt) lin. 6 

a fine dele Cyp (289) 1,36 lin. 1 post c^d adde E 1,37 lin. 3 

dele et^'"'' (Gall^^^) [Gall.'=] nam est Amb^P*"-^ 1,39 lin. 3 ante 



1. EVANGELIA. (2.) JUAEC. 14,71— (3.) LUC. 6,8. 1267 

Lovda adde h tnogsvero I 1,40 lin. 5 ante ^Qt(poa adde to 1,62 
lin. 4 dele avrov 1,63 lin. 2 postom adde j icDavvfO : hoc loco et. B 

lin. 5 post L adde S 1,76 ante s adde cum 

2,2 lin. 17 postetP^ adde et"^"'^ lin. 20 post edidit. adde Firmantlect 
xvQTivtov Chr (2,346) Cedren (1,332) Zonar (1,474) Niceph (call 1,10) 
Theophyl Euthym . ..xvqtjvov Hamartol (<=''"° 3,iio M.^^'Seoj _ _ g; j^abet 
KYPIIIIOr i. e, aut xvQtvcov aut xvqtjvov (vide Tregellesium , Codex 
Zacynthius, p.xii) ; cf etiam Theodorus Dwiglit Woolsey in actisBiblio- 
theca sacra, Andoverae a. 1878, p. 499-513. 2,4 lin. 1 pro ut ut. lege 
utet. 2,8 lin. 6 post^i'A. adde I T. j'l'zroaSom 2,12 lin. 7 pro 

,,gadd" leger (^ Gb Sz)praem 2,15 text scribe qrl^a non qrifia 

2.15 lin. 1 dele(s* om, suppl") et pone lin. 7 inter oi et noifitvta 
2,19 lin. 1 pro ,sed-locum scribe^*''P'^ ^-^ lin. 3 jjro ,sed nt ante 
scribe^'^P'' 223 lin. 4 post rwiTK adde Eus lin. 7 post pier adde Eus 
2,22 lin. 13 dele (ut 76.) 2,24 lin. 1 post A et post pauc adde Cyr 
(horn 458 Pusey) 2,33 lin. antepenult pro A lege Lnc. All lin. 
penult dele n 2,38 lin. 7 a fine adde 11 post E lin. 4 a fine dele 11 
2,44 lin. 7 a fine pro B lege B^ {-tat et -« -fortasse iam b"^) adde B* 
anteL 2,51 lin. 10 ante A adde Ln cum lin. 1 1 ante D adde Ln 
2,52 jjag. 440, lin. 4 post q adde mm mrt foss post et'^'' adde i]Xix. 
xnt, aoip. 

3,2 lin. 1 post fTTt adde iDr lin. 6 a fine post fTTt adde sec 3,20 lin. 5 

postXaxTj) adde vide pag. 449, ai:)par.lin. 1.2 3,23 pag. 449, lin, 6 

ante Afric (ap adde Ptcsp (orthod G6 ap lust^''^'^") lin. penult ante ESA 
adde g*^ cum ante KIT adde g cum 3,24 lin. 5 post (matthatis) 

adde ; Ti jxad^d^ax ex errore de B 3,36 lin. 40 jiro V lege X 3,28 

pag. 451, lin. 3 ]30stvg( dele vg'^^fu post harl adde vg°'® 3,35 text 

4,4 lin. 7 ante add adde Ln postlladde 13. lin. 9 iuit dele 13. 

4.16 lin. 3 ijostftff addepr lin. 6 iJostPdele A lin. 13 post unc® 
adde 292" {rtTQu^fxtvoG) 4,17 lin. 3 et lin. 8 adde 292" post pier 

4.17 pag. 458 , lin. 5 et 18 lin. penult et 20 lin. 5 adde 292" post pier 
4,22 post 69. adde 346. lin. 4 ante 346 adde (99) 4,25 lin. 9 
post Ln adde Ti jjro - Aftaff lege -At «a 4,31 post ;f«tpa» adde 
[txeivwl) 4,38 lin. 5 post oifxwvoa adde pr ante D adde s praem 
rov, 4,44 lin. ult post 48" adde 292" 303" 

5,2 lin. 7 de aAfftffcf adMt4,18 5,21 lin. 6 ante cop adde vg 5,22 
text post avTwv adde , 5,24 lin. 6 a fine ante aQUG adde xai 5,33 
lin. 6 post Mc adde | KA y^""" 298" al nocxvui 5,36 text ano 

5,36 lin. antepenult post errore adde de B 

6,1 pag.477,lin.l9pro vglllegeevgll post y^" adde 298" 6,7 lin. 1 
dele 13. lin. penul. ante F" adde s<= 6,8 lin. 7 post D adde Cyr*"* '• 

81* 



1268 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

6,9 lin. 9 ante u^wff lege g"= lin. 10 anteGbaddeg 6,12 lin. 2 

post „bene" adde Gb^ 6,20 lin. 3 post om adde avrov 6,22 post 
EVfZfj'adde(itaLn) 6,25 lin. 5 post I'l'i' adde pr 6,26 pag. 485, 
lin. penult post \ptvSonQ. adde : 6,28 lin. 14 legeTert'"*"*'^^ 

6, .S3 text p. 488 , lin. 1 lege tariv; 6,33 pag. 488, lin.'5 post;f«. 

adde (ita Ln) lin. 6 dele K lin. 8.9 dele Ceterum — duviiovOiV 

lin. 9.10 dele (item — transiluerit) 6,34 lin. 3 post B^ adde E^ post 
et. adde E* lin. 12 pro et lege est lin. 13 pro (R — ante) lege R 

6,35 lin. 6 postB adde D lin. 9 ante Ti adde Ln 6,37 lin. 3 dele A 
6,43 pag. 492 , lin. 3 lege Philastr (17) 6,45 lin. 1 post B adde 

Cyr(adl.) 6,48 lin. 3 ante Ln adde g lin. 5 ante b' adde Ti c. 
ante cum adde avxriv lin. 7 -post fuit) adde Cyr (syr txt) 

7.5 lin. 1 proD WA-legeA wt- 7,10 lin. 5 jiostsyr'^'^lege Cyr^y 7,11 
lin. 3 pro fi'/;(7 lege x«^f|/;ff 7,13 lin. 1 post kitjjj' adde pr 7,28 
lin. 2 post aeth adde Cyr^y 7,30 lin. 2 ante om adde Vict '"'= ^^ Poss 
7,32 lin. 4 a fine adde vg ante cop lin. penult dele vg 7,40 lin. 3 
post Simon) adde | erne : D sinov 7,40 text pro z/Jo lege rfuo 
7,45 lin. 2 dele vg 7,46 lin. 3 et 47 lin. 10 adde R post M 

8.6 lin. 4 lege «* 8,7 lin. 4 post n<= : lege n* 8,12 lin. 1 post 3p<^ 
adde Cyr^y 8,15 text pro 14 lege 15 8,17 lin. 8 post r«0 adde 
ita Clem^"^^ exc. quod ovSf pro xai oitTfj'habet 8,18 lin. 6 post off 
Kvaddesec 8,25 lin. 2 dele Ln 8,26 lin. 4 afijiepostsyrP™^ 
adde Cyr^y 8,39 lin. 6 ante snar]atv adde ffot lin. 8 post f et 
post b adde ffot 8,40 lin. 3 post aeth adde Cyr (syr) 8,41 lin. 6 
post g adde vg lin. 7 post go adde Cyr (syr Smith) 8,42 lin. 4 
pro tx« lege xca lin. 4 ab ima pagina post avrov adde pr 8,43 
lin. 6 a fine post aeth et lin. 5 a fine post 254. et 45 lin. 5 a fine jiost arm 
adde Cyr^y 8,43 lin. anteiienult post r^fQanavd-.) adde Or (luc 
Gall 4,103 Mign 7,340) 8,51 lin. 6 habet 69 ovx acprjx. riva uasli)^. 
aw avTia 8,54 lin. 4 post e 11. pp. adde : acrFA^"^ AH unc^ al pier 
f q em sah cop (et. cop om t'^w) syr""' et*"" arm go 

9,5 lin. 1 dele g 9,8 lin. 5 dele A 9,10 lin. 7 et 8 dele 13. et 346. 

9,11 lin. penult post aP^ adde 303" 9,14 lin. 2 post aptissimum) 

addeCyr(syr) 9,16 pag. 531, lin. 4 pro sD lege nX 9,18 lin. 5 

a fine post cop adde Cyr (ad 1.) 9,23 lin. 1 post fere"^^ adde 303" 

lin. 6 scribe (Schu 9,24 lin. 2 dele «)'sec 9,27 lin. antepenult 

post aPadde 13 in menol sub fin ad 17 Sept 9,33 pag. 537, lin. 8 

dele N ante bd et adde n ante A 9,35 lin. 2.3 dele „T uov o vi.", con- 
firmatilleenim o u. ^ov 9,48 lin. 7 pro far lege «i' 9,56 lin. 3 

pro add lege praem lin. 7 ante cop adde vg 9,57 lin. 2 post A 

dele D lin. antepenult post Gb"") adde Ti 9,59 lin. 1 post 57. 

adde g'^ 



1. EVANGELIA. (3.) LUCAS 6,9 — 11,37. 12G9 

10,1 pag. 548, lin. 2 ante Aug adde Ambst (ro81) post^-^* adde 

gtquev2,UDoctr. Apost. (auc. Syr. docv^ments Si : cf 141,173) f/SJ. Svo, 
hincLn [dvo] 10,5 text pro"5,5iegeiii-5 10,11 text scribe to?' 

jpostyivwGxtTfadde , 10,15 lin. 11 pro sb^l lege ab^l 10,20 
lin. 9 ante rell adde Ti lin. 10 ante om adde Ti 10,24 lin. 4 

ante BL adde Tic. 10,27 lin. 6 lege lE pro AE 10,32 lin.4delen 
10,32 pag. 558, lin. 1 postDaddell 10,37 lin. 3 jtost dixit adde 

, item ftTTii' 30.258 10,38 lin. penult pro c^ lege C* 10,39lin.8 
pro A lege s 10,42 lin. 4 pro 43. lege 13. pro ap Wetst lege apud 
Frontouem Ducaeum, Bibl.vet. 2KUr. Paris. a. 1624, vol.2, p. 609a 

11,6 lin. 1 post X adde n lin.3delell 11,11 deversionibusLa- 

tinis hoc loco (11,11 — 24) of Ernestus Ranke Curiensia evangelii 
Lucani fragmenta , Marburgi a. 1872. 11,13 lin. 4 post plu adde 

d(?)trf lin. 11 pro f lege d ft (T 11,13 pag. 567, lin. 8 post 1 

adde t (solus habet t bona data, alii habent bonum datum, d habet 
spiritum bonum vel sanctum, mm spiritum, bonum datum) lin. 1 1 
apud Rankium, p. 13 adn. invenies locum totum Ambrosianum , est 
Amb^P'^''*''' 11,14 dicit Eankius de classibus manuscriptorum 

duabus lin. 6 post post) adde similiter t mg et text sed habet offe- 

rebant, omittit surd, etmut., legit et factum est cumeiceretdaemonium 
et illud fuit muturn lin. 1 3 post eiceret adde , t eiciente autem ilia 

ante mutum adde t 11,15 lin. 2 ante vg adde t lin. 7 post b 

adde fl"^ 11,15 pag. 668, lin. ult post ty.[iultiv) adde ,similiter t™s 

ille autem respondit et dixit quomodo potest satanas satanam, expellere 
11,16 lin. 5 post caelo) adde . . . t quaerebant de caelo ab illo 11,17 

mg pro Mcl2,25 — 30 lege Mtl2,25— 30 11,17 lin. antepenult 

post q adde t lin. penult pro d lege [d t deseretur'] 1 1,18 lin. 1 

postxf«adde | np.buv.: i super satanam lin.4i3ostqaddet 11,19 
lin. 1 post q adde t lin. 2 ante syr'=" adde ff ^ i 1 1 om , lin. 5 post d 
adde It lin. 6 post f adde ff^ lin. 7 dele if ^ lin. penult post bd c 
adde d t lin. ult post plu adde 6 11,20 lin. 1 post i adde t 

11,21 lin. 1 post o adde ,t quis T^osixuxhonhau. adde t fortis et 

armutus lin. 3 post custodire) adde , t tueatur lin. ult post s=" 
adde (t'^'"'") post (arai adde | vnug. : c tfacultates eius 11,22 

lin. 1 post f«j/ adde , t^-MocZiv: 11,22 text post «<'(>ft adde , 11,25 
lin. 3 post q adde t post T adde E 11,26 lin. 10 post e adde t 

lin. 13 post it (adde t et intrantes inhubitabant lin. ult post q adde t 
11,27 lin. 5 post a adde t lin. penult post suam) adde | ix t. o/^. : 

abltom 11,28 lin. 2 post a et lin. 5 post q adde t lin. 4 scribe 

quin immo, am san ante tol adde fu quippe enim , 1 1,28 pag. 571, 
lin . 1 pro B scribe B* post am adde fu lin . 2 post cum adde B""" 
(sed rursus delet) 11,34 lin. 3 post g adde (= Sz) 11,37 ante 



1270 Xn. ADDENDA ET EJNIENDANDA. 

staeld: adde siaeld-. : 6^ fA^-tuv j 11,46 lin. 1 — 4 pone Sva- 

jiaOTttxT. — ^ciQSK xui I post horninum j 
12,5 text uTToJ'ft'lftj 12,9 lin. G post fvojTTtoi/ adde sec 12,10 lin. 3 

post aavTi adde (69 om /3A,) 12,18 lin. 10 post (Ttrovadde (Lc 22,18 
j'f j'>j^. cum SABCL et al) 12,20 lin. 2 dele g lin. 2.3 dele Gl) Sz 

in lin. 3 et pone Gb Sz ante (item lin. 2 12,23 lin. 3 post Ln adde Gb' 
12,28 lin. 5 a fine post au(pt,evvvai adde (-«') post s adde {-(vvrjaiv) 

12.32 text pro TrotjUj'toj'' lege TTOf^j'tox' , pag. 588 supra pro 11,39 
lege 12,39 12,47 lin. 10 scribe 6Totw«ff«ff 12,52 text post 
Jm^f^f^io'uei'otscribe'nou , 

13,1 text post TaAtAaiw J/ adde , 13,4 lin. 2 post g adde Ti lin. 13 

post f J' adde sec 13,121in. 1 jjostx addell lin.2delen 13,16 
lin. 2 i)ro i lege ait 13,17 lin. 2 ante b adde D lin. 3 ante e qici 

adde t qui adversantur ei sed cf Rankius (ut supra ad 11,11), p. 26, 
lin. 4 ante q adde f 13,18 ante q adde (J 13,19 lin. 1 post o adde 
(1670.6) 13,19pag.599, lin. 2posteadde(5' lin. 4 jjost 1 adde t 
13,20 lin. 3 postplu adde tf 13,21 lin. 6 post f adde {in f. mensuris 

trihus) lin. 7 jjost q adde t (sed t* add mensuras tres lin. 10 post 
a adde t T^osi fermentetur adde j oloi' : a t om sed t* totum 13,22 
lin. 1 post d adde t lin. 6 post a adde t lin. 7 post om adde [t* 

supplet] 13,24 lin. 9 cf Rankius (ut ad 11,11), p. 2 7 postq 

adde t 13,25 lin. 6 post surrexerit adde (q surrexit) lin. 1 1 pro 

(flf ■■^ lege flE'^( lin. 7 et 6 a fine adde t post a lin.6 et 5 afinecf 

Rankius, p. 26 de eri'ore de b e Blanchino et p. 32 cum adn. ubi domine 
bis expresse legit lin. ult pro Iq lege fi'^lqt 13,26 lin. 5 post 

f7ito}fj.8V adde | snio/xiv : ff ^ vivimus pro hibimus 13,27 lin. 4 post 
qaddet 13,28 lin. 4 post c adde (saAaX-) lin. 5 pro i lege fF^ i t 

13,28 pag. 602, lin. 9 postq adde t 13,30 lin. 1 pro Lu scribe g 

13,35 lin. 9 a fine ante r\'isi, adde f wo jiost r]'^r] adde atque sic g 

14.1 lin. 2 ante BK* adde s 14,4 y.at, tnika^. sine add. cum sab (de D 
vide post) LX 33. vg . . . 1.13.69.118.124.131. al aliq b c fi"l syr"™ cop 
theb arm aeth add avrov, a manum illius, f gat mt hominem, mm lo- 
hannem | lacfaro avrov : (de D vide post) 69. gat om | xai, enila^. — 
antXvasv: D xai sniXup. avrov xat laaafxtvoa anei-vdiv 
14,6 lin. 1 pro A scribe L 1 4, 1 lin . 4 a fine post aot adde sec 

14.13 lin. 2 ante M adde » 14,18.19 text post ay'QOV riyoQuau et 
r]yoQaaa7revTeeteyr]fitt adde , 14,281in. 4 afinedelellpost A A 
14,3 1 lin. 3 a fine ante DRX adde AL " 14,32 lin.6 posts adde p'" 

14.33 lin. penult ante^''^ adde 5' 1 4,34 lin. 5 adde A ante BL 14,35 
text post a5r« adde axovsiv 

15.2 lin. 3 post (fUQio. adde j ovroa : n om 15,9 lin. 2 et lin. ult et 

15.14 lin. 4 pro E lege E^"PP' 15,15 lin. 1 post om adde | HBnokeiTOiv, 



1. EVANGELIA. (3.) LUCAS 11,46—20,20. 1271 

x^'"'-A/jT- 15,16 text pro w J' lege o3j/ 15,20 lin. 2 et 3 i^roElege 

gsuppi 15,24 lin. 3 pro Asci"ibe A liu. ult pros* leges 

16.2 lin. 2 post syr^'^'' adde \ avro) : s om 1 6,6 liii. 1 aute ^cctovg adde 
ftTTfi/pr : s 254.346 syr'" syr^'='^ Hier add avTco lin 4 pro o lege o 

16.8 lin. ult post pon adde [ rrjv eavTwv : s* ravxriv suit, (correxit 
fortasse manus prima ante s<= ) . . . r« c r ;j v a b c e ff 1 mt sy r"" syr^"'' Amb 

16.9 pag. 623, lin. 5 ante Bas adde (sed Meth [ap Phot 297 b 2 7] ixki- 
nojotv) 16,1 1 cf vir cl. Knoke ,,Textkritische Bemerkungen zu 
Luk. 16,11" in actis Theologische Studien und Kritiken, Gothae 
a. 1894, fasc.2 16,18 lin. 5 post om adde jhincGb" 16,25 text 
AdCa- 16,26 pag. 62 7, lin. 3 aute Chr et lin. 4 ante Ephr et lin. 9 
ante Ephr adde Eustath*^** 16,28 lin. 2 pro vg<'* lege am fu for 
lin. 3 dele am fu for post ing adde vg'^'® 16,29 text dele ki'tw 

17.3 lin. 4 a fine ante add addeCGb"") 17,4 pag. 630, lin. 3 pro Ascribe 11 
17,101in. 13post AXaddell 17,17 lin. 9 ante aeth adde vg 17,21 
lin. 2 post q adde vg 17,24 pag. 635, lin. 11 ante cum adde ovqavov 
17,27 init pro 17 lege 27 17,29 lin. 3 ante Ln adde g 17,30 
lin. 5 pro ab lege ad 17,34 text ante tla adde o et muta in apparatu 
1 7,34 lin. 5 et 4 a fine adde s ante B 17,37 lin. 1 ante a pone : 

18,7 lin. antepenult dele 13 18,8 liu. 1 post R adde 13. 18,lllin.4 
post Ln adde Ti lin. 6 dele Ti lin. 7 dele cum transfer „post 
ravTK — (L avTOv)" e lin. 6 ad lin. 8 post Cyp"^"^ lin. 8 ante Cyp adde 
Bas (1,409) 18,16 pag. 643, lin. 3 pro unc' scribe unc^ 18,18 

lin. 1 pro na lege Tt,o 18,20 mg pro Ex 20,12—1 lege Ex 20,12 — 16 

18.24 lin. antepenult ante idque adde (ita et, sDR etc, vide ante) 

18.25 lin. 3 a fine post rftsA^f^j^ adde , ita Ln 18,27 lin. 5 postTAAII 
adde imc'' 18,30 pag. 647, lin. 2 ante BDM adde Ln (txt) cum 18,32 
lin. 5 ante f adde z«t^«ffrtycu^/;fffTf«, 18,35 lin. 1 post fta adde 
(303"f7rt) . 

19.2 lin. antepenult pro ;f«fcoi;Toff lege xf«.«iiTO(T 19,4 lin. 7 post g'' 
adde 1624.1641. lin.lO postsqqaddeexc. 1641. 19,13 lin. 4 
dele D lin. 5 pro AA lege dA ante et v adde D -revfaOai , 
19, 15 lin. 5 a &ne deles quid q. n. esset y postaaddes 19,21 
lin. 4 pro add aeth lege aeth add 19,22 lin. 1 ante M adde L 19,23 
lin. 6 post g adde Ti 19,25 lin. 1 post Lcif ^"^ adde Cyr^^^ '° """"^ 
(habetintextu) 19,26 lin. 1 ante Ti adde Ln 19,27 lin. 1 post 
gaddeLn lin.8 postairoDffaddesec 19,29 liu. 9 post fA«fcwj' 
adde (g elaowv) 19,42 lin. 7 pro om lege Ln om cum lin. 8 pro 
0. (a) lege TKVTT) c. (ad) 

20.3 lin. pemilt post fv adde Aoyov 20,6 lin. 5 ante Ln adde g 20,16 
lin. 4 post a udissent et 20,20 lin. 4 a fine post silentio) adde Cyr^y (Smith) 
20,20 lin. ult jjost om adde | s 150®^ z'" 298®^ om t»; ante i^ovaiK 



1272 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

20,26 lm.4 post 433. et 20,30 post 157. adde Cyr (syr Smith) 20,36 
lin. 2 post yuQ adde pr 20,39 lin. antepenult post emuv adde (h add 
avTO}) 20,47 lin. antepenult post 7r()0(7fi>;j^OjUfi'ot adde (itaLn) 

21,4 lin. 5 post'"' adde Cyr'^-^'' 21,6 lin. 5 post ita adde Ln 21,8lin. 
antepenult i30stjU>; adde sec 21,15 lin. 4 post spondere) adde Cyr 

(syr) 21,23 lin. 2 scribe TAAU 21,24lin. 7 anteCDRaddeLnc. 

21,25 lin. 10 pro unc^ lege unc'' 21,26 lin. 1 jjro 69. lege 13.69.346. 
2 1,30 lin. 3 post q et lin. 9 post it adde vg lin. antepenult ante eyy. 

roadderjdr] pag. 682 supra pro 12,33 scribe 21,33 21,36lin.4 

post c addeLn 20,37 lin. 6 postsicj adde *<(< to oqoo 

22,7 lin. 1 dele A 22,11 text scribe ^aTlv 22,1 2 lin. 2 et lin. 5 adde 

597. ante al lin. penult dele vg lin. ult ante arm adde vg 22,13 
postxadde597. 22,17 lin. 5 post m adde 11 lin.6delell 

22,18 lin. 8 ante Ti addeLn 22,19 text ante ^^ijj' adder jjv 22,20 
lin. antepenult post a 01' adde (597.omjUoi') 22,23 pag. 689, lin. 2 

post DL adde 597. pro Or post lege Or ante 22,29 lin. 1 post 1. 

et 30 lin. 6 post A et lin. 9 ante al adde 597. 22,31 lin. 2 post"') 

addeCyr'y'- 22,32 text post 7rf()t aoi' adde , 22,361in. 7 init 

scribe Bas pro Ba 22,37 lin. 5 ante A adde Ln'"* cum lin. ante- 

penult post to adde 7rf()t lin. penult post T« adde 7T. 22,39 lin. 1 
postal' adde 303^" 22,42 pag. 694, lin. 2 etlin. 8 adde 597. anteaP^ 
22,43.44 lin. 3 T obelos non habet, quod spectat etiam ad pag. 695, 
lin. 16(17) pag. 695, lin. 6 abimapostTheodoruraaddeed.Mon- 

tacutii, p. 193.194 postToyro adde (Mign. ToSe) ajnul Mignium 

est ampliil (quaest 219) vol. 101, col. 992 cd 22,44 lin. 3 post Ln 

addeTi 22,47 lin. 1 post G adde k lin. 3 jjro A scribe A 22,51 
lin. 1.2 lege syr^'='' "^ et p '■'""' '='*<' ''='" «^ ''«'■) et respond., syr^" et ^'='' «■* les. 
resp. 22,52 lin. 6 et 54 lin. 5 et 55 lin. 6 et 57 lin. 3 adde 597. anteal 
22,58 liu. penult ante al plus adde 597. 22,68 lin. 2 post*"^^ adde 

et (syr comm : txt add x(u) ,Vict'*''i"' '"<^ "o cram iju^ 7 post"":' ^2 g^de 

,Vict' lin. 8 post sah adde Cyr^^ 

23,2 lin. 13 post"'"' adde ,Vict' (mc 434) lin. 7 a fine post arm adde 

,Vict' Cyr (syr) postcaddeTi 23,3 lin. 6 post 209. adde 597. 

lin. 7 post lay-) adde \ Sfpt] : « }.iysi 23,8 lin. 3 post-aeth adde , 

item 597. £|tz«j'oi'Toi;;f()ox'OL' lin. 8 post Ln addeTi 23,9 

lin. 3 ante e adde 597. 23,14 lin. 3 post 209. adde 597. 23,23 

lin.3 post 1 adde vg 23,24 lin. 1 post aeth adde Cyr (syr) 23,25 

post D adde L lin . 4 post 2 9 . et 2 6 lin . 4 post omnib adde 5 9 7 . 

23,2 6 post f^" adde vvutvideturomnes lin.2delel3. lin.3 

pro 69. lege 13.69.346. 23,28 saiteS-vyaT(Q.3iddet^B*xT^vya- 

TSQUia i 23,29 pag. 710 lin. 2 post 131. adde 597. Cyr (syr) 

23,30 text incertus erat Tischendorfius de lectione ntouTt et inclinabat 



1. EVANGELIA. (3.) LUC. 20,26— (4.) lOH. 1,16. 1273 

ad lectionem 7r^(T6T6 23,31 ^ngr pro Mt 27,33 lege Mt 27,38 23,32 
text eodem modo voluit Tischendorfius xuxovgyoc Svo scribere 
23,33 text ante ciQtOzeQ(Si' adde l^ 23,33 lin. 5 ante al^etlin. penult 
ante al"adde 597. 23,34 pag. 711, lin. 5 ante Dam addeBas^^' "'•" 
lin. 8 pro 233. lege 232. et perge et Act (phil 2G, p. 85 ;,ed. Tisch. Acta 
apost. apocr.) lin. 11 post435. adde 597. 23,35 lin. 9 post 346. 

adde 597. 23,35 pag. 712, lin. 7 post C* et 38 lin. 3 jjost sBL et lin. 8 
postLetpag. 713, lin. 3 postsBLet 23,39 lin. 4 post BLet 2 3,4 lin. Ipost 
X adde 597. 23,36 lin. 3 post «i;tw adde pr lin.4 ijostsomxra 

adde | jiQootQX. xia : 597. om 23,37 lin. 3 pro 69. lege 13.69.124. 

346. 23,38 lin. 8 post syr«" et 23,40 lin. 2 post eiwi) add Cyr (syr) 

23,42 pag. 714, lin. 4 post Or*'*^^ aj^g Qyj. (tj^gs 381 : y.v()is ii]aov 
xvQia irjaov) Cjr (sjv) lin. 10 ante a adde 597. 23,43 lin. ante- 

penult post aeth adde Eustath( 64 4) 23,44 lin. 1 post 255. et lin. 4 

post L adde 597. lin. 5 pro C* lege C^ 23,45 lin. 1 ante aletjjost 
L adde 597. 23,45 lin. 4 a fine post 131. et 46 p. 717, lin. 4 post R 

et lin. 5 a fine post 248. et 48 lin. 8 post 124. adde 597. 23,47 lin. 6 

ante i^o^aat adde =• Ln (mg) 23,48 lin. 8 jjost c: adde Ln (mg) 

23,49 lin. 4 post Let 20,53 lin. 14 post 209. et 54 lin. 1 post 346. adde 
597. 23,54 lin. 6 iJostx«f adde sec 23,54 lin. penult jiro c lege 

Ti 23,55 lin. 8 post 157.et 12 jjostsBL adde 597. 

24,2 text Aid-or 24,4 text pro avroia lege uvjala 24,5 lin. 1 j^ost 

tantum D adde M 24,12 i^ag. 724, lin. 5 pro aliuea lege aliena 

24,13 pag. 725, lin. 12 innotuisset. lin. 13 Nihilominus 24,27 

lin. 9 ijrorsus nescio qui testes TW)' omittant post rwi' adde I SiiQf.irir. 
cum SAB (D) GLPUXFAA 1.33.69 c^<='" x^"y""297" al mu . . . c^crjQfxrji'. 
cum EHKSVlI al plu 24,30 lin. antepenult ante Eus adde s idiSov; 

24,31 text post«iJToVscribe , non • 24,32 lin. 10 post vg"^""^ adde 

sax lin. 1 7 post a^er«Y< e<c adde et. sax 24,36 post 69. adde 124, 
24,40 lin. 10.1 1 scribe (g cum— Cbr^.iW) 24,42 lin. 3 a fine post 69, 
adde 124. dele 124. ante 131* lin. penult adde 1 ante vg delel 
postb lin, ult delel 24,44 text t« 24,46 lin. 3 Cyp'^^''""* 

24,50 — 53 of V. cl. Ferdinandus Graefe, „Der Scliluss des Lukasevan- 
geliums"in actis Theologische Studien tmd Kritikcn, Gothaea. 1888, 
p. 522 —541 24,53 lin. 8 pro 11 lege 11* 



(4.) lOHANNES. 

1,3 pag. 741, lin. 16 pro apudWetst. ad h. 1. lege Bibl. max. pair. Lug- 
duni,vol,19,p,958h. lin. 9 a fine post Tat" adde'^'*' 1,13 lin. 15 
post Bened. adde 2, p. 209a f 1,16 Ambr^'J *'^ sicut scriptum est 



1274 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

quoniam, de plenitudine eius etc licet secundum Graecum evangelium 
explenitudine eius etc 1,17 lin. 1 jiost mu adde Clem^^^ 

1,18 cf V. cl. Jacobus Drummond in actis Theological Revieiv , Lon- 
diniia. 1871, 15.468 — 495, a. 1876, p. 306 — 311; Fenton lohannes 
Antonius Hort, Two dissertations etc Cantabrigiae a. 1 87 6 ; Ezra Abbot 
in actis Bibliotheca sacra, Andoverae in provincia Massachusetts, 
a. 1861, i:>.840 — 872, et Unitarian Review, Bostoniae a. 1875, p. 560 
—571 lin. 4 pro Clem^s^ jggg ciem^ss et pro^*'' lege^^^ lin. 5 

dele^" post^.s adde '° p^ '^.w (ap. Cord.2.597) Hn. 6 pro Basi'S^a 

... etc lege Bas^'i^ ^s-sss Pseudo— Bas''^^^ al mu lin. 16 post ante) 

adde ArcheP^ (ap. RouS.i-^i) dele^-^^. \[^_ ^g ante Ath adde et«' ^74 
Eustath®^^ (Migne^^) lin. 24 post etc) adde Pseud-Ath (cont sabell 2) 
lulian (imp bis; ap. Qjx'^'''^^^) Did^° ps'e.u (^p. Cord'^'^^' si lectio sana) 
Nygs2,466. 3,64b ^gg^ yj^ie infra) lege Bas^-^s.ssa Pseudo - Bas^'^^^ 

lin. 25 scribe Caes^ (Gall® si lectio certa) lin. 26 ante Thdret adde 

Cyr (thes365. adv Nest 90) (sed vide infta) Thdor™"?^ '^3 (Migne^S) 
lin. 30 ante Tert adde Cyr vel Pseudo-Cyr"'"^ (Migne''5>"53) Andr^^^^" 
(M.9')Germ'=»"K='"Pi (Migne^s.^-^a vel GalliS'^i^ {^ii9i..is9.Q-o,-20i.^2m-^ Thdor 
Thdor^'"'^ 1^'^ (^M.99'396.1216-) Thphyl Euthym"'' (M.^'^^.^'^s- "^s. i3o,i2E6)_ 
lin. 33 post (GalP) adde Phaebad^'* (M.-2o.2i) Quaest (Aug»PP3>2.3099) 
Ambr^'Sio-52'1274.1286. 2,501.505.875 Hieron (in ezech 44, 1) Faustin (quater ; 
M.13,54) Aug (M.35,1638.1660.1734-) Adimant (ap. Aug; M.*-i39) Maximin 

(ap. Aug; M.*2.719.7-!8) Vigil (M.62.-265.393.395) pj-Q Fulg"^ (Gall") 

lege Fulg (adludens, imig.filias M.^^-^'^.^sa (= Gaii ii,435).679 . y^^ig. deus, 
j^j 4S4.681-) gi jjq 34 j^ost™ adde (de aeth vide Hortium , p. 46) fhtoa 
(Tisynopsed. 1864), item lin. 36 proCIem^^^legeClem^'^s lin. 7 
ab ima pagina post o ojj' etc adde cf Valentinianos ap. Ir*'®'^ ccQ/rjPTii'ct 
vnoTi&^trcii {sc. loliannes) to nQCDjot' yevi'rjd-si' vno tov xhsov, o Si] 
XKt viov xat /xovoyivrj &tov xexXrjxev . Ita Epiph'"^^'' ^^-^^ (^-^o) g^i^j 
Dind. et Oehler. e cod venet; et Ir'°' tcnigeyiitum deum, e codd optimis 
postClem®^^ adde (sed cf Clem^^® enonTSvano tov xolnov tov na- 
TQoa , oi' fxovoyevrjO vcoG O-soa /noroo i'^rjyrjaaTo , et^'^^ tov xol- 
nov TOV TTKTQoa e^r]yov/j.8}'oa , vtoa fj-oroyevrja) lin. 5 ab ima 
pagina ante Did adde Dion^'^'' (qu'° contra Paul Sam a.p. Frontonem 
Ducaeum ed. Par. 1624, p. 301 : o yccQ f| ovq. xaTa^uo f.io}>oytvrja 
d-eoo XoyoG tysrrjd-t] etc) Eus (mcell 67) vide ante, cf et.^'^ pag. 746, 
lin. 10 post naTQoa adde vide et.^"* (ubi Pusey ed. o ^lov. 9-hoa) et**" 
lin. 18 post Ir'°"89adde Victorin (ad cand 16) Fulg(de fid 17) lin. 21 
ante lac"'^"' adde et^^-i lin. 22 lege Gall^ serm^'' lin. 23 post 
sui" adde = Aphraates'*^ ed. Wright lin. 29 post Q^tov) adde 
Chrysi'*'5 Pseud -Ath<i"a«^t28 Maxim '° ^jo^y^ «p ^ lin. 32 \wsifiHus.) 
adde VigiPis (M.6-2, -260.266-) Fulg(in earn 18) 



1. EVANGELIA. (4.) JOHANNES 1,17—4,51. 1275 

1,19 lin. 1 post*>"^adde : B iwavov 1,19 pag. 747, lin.3.4 dele 

Cyr^°^-ieQ6i,a etc) textus enim est ab Auberto non e codice lin. 6 post 
ChryS'W* adde Cyr (comm) 1,20 lin. 5 post g adde Ti 1,24 lin. 10 
Y>oste7TKnoQovvTO}v)Cjr{&dl.) lin. 6 a fine dele Cyr'"'' •"'' 1,25 

lin. 4 post oi'Ti add cum 1,26 lin. 5 a fine ante ,item adde Cyr*'*^' 

1,37 lin. 1 post 1. et lin. 4 post 33. adde Cyr*'i-9 1,38 lin. 1 postM 

adde T** lin. 2 dele t*^ 1,40 lin. ult scribe facili 1,42 lin. 3 

dele Cyr*'*^" (vide supra) 1,44 lin. 1 et lin. 7 pro E lege F 1,50 

lin. 2 post Wath. adde (Ti om cwto)) 

2,4 lin. 2 ante cop et 2,8 lin. 4 ante sah adde vg 2,8 lin. 3 pro unc^ 

scribe unc^ 2,11 lin. 2 pro A lege « 2,16 lin. 5 pro vg lege vg'^'^ 

2,17 pag. 760, lin. 6 postx addeW^ 2,19 lin. 5 post p^'^' ^^ adde 

Amb'^'^" 2,20 lin. 4 post erroi-e) adde Ttaauqay.. lin. 6 post Ln 

adde Ti 2,22 lin. 3 post t'' adde W 2,24 lin. 1 post L et lin. 3 

post A adde w« 

3,2 lin. 6 et 3,3 lin. 1 adde AV« jjost t'' 3,4 lin. 1 post L et 3,5 lin. 3 

post M et lin. 4 post L adde W^ 3,4 lin. 2 post o | adde s ysQO)V wv 

yavvrjif. | 3,5 pag. 763, lin. 5 ante Ir adde Naas"^ Cbrys^O'-"" 

habet av /j-rj too ui'ay(vi'r]d-r] f| vSaroa y.Ki nvevfxccToG ov dvvatai, 
tSeiv TTjv ,3uO. Tpv S-iov 3,6 lin. 13 et 1 7 adde sarz jjost e 3,13 

lin. 5 ante Did adde Eustath^s^ (Migne^^) Amphil(in act; M.^a."') 
3,17 lin. 1 post 262. adde Ath*'^^** 3,21 lin. 1 pro eQy. avrov lege 

KVTOv £Qy. 3,36 pag. 7 70, lin. 2 post e adde Cyp(cdd) 

4,6 lin. 4 post e adde sarz 4,7 lin. 2 post autem adde sarz et ecce venit 

lin. 5 lege unc^ 

4,9 — 13 W ubique cum c faeit exceptis his: aatnaoiTia , Ga/nu- 
QiTiSocs, GafACiQiTatG, ct V. 13 confirm at ig 
4,9 lin. 6 dele A post r lin. 8 adde sarz post e lin. 13 post om 

adde . . . sarz a muliere samaritana lin. 1 4 post e add sarz 4, 1 lin. 1 
T^o&itiSeLO&AA&\S(!)Qsav:s&rzgratiam lin.3ante| airovadde | c<vpr: 
sarz magis 4,12 lin. 4 post e adde sarz {2nitemn istum) 4,14 lin. 5 
post erat adde avrco pr : sarz om lin. 12 ante | o adde | (la r. avoiva : 
sarz unquam lin. 5 a fine post pier adde sarz 4,16 lin. 3 post 

itP'^"" adde sarz 4,17 pag. 774, lin. 3 i)Ost bet lin. penult post e adde 
sarz lin. 4 ante cum adde ■pv 4,19 post e et lin. 6 post c et 2 1 

lin. 1 post b adde sarz lin. 5 post similiter adde ,ita sarz sed pro 

ubi hah&tin quo 4,24 lin. 10 post s* adde syr'"^' ™s 4,27 text 

laXwv 4,39 lin. 1 ante p^" adde s* lin. 3 post F dele A 4,40 
pag. 779, lin. 4 ante B dele A 4,42 lin. 1 1 pro (yviofxav lege ayvw- 
xcif^sv lin. 6 a fine dele 69.71 lin. 4 a fine ante Victorin adde 

Cyr (4,202 codd opt) et lin. penult et ult dele Cyr 4,50 lin. 1 

post ts adde pr lin. 3 a fine post Ig adde sec 4,51 lin. 9 dele B 



1276 XII. ADDENDA ET EMEND AND A. 

ante C et adde y.ai ante avY/y. 4,51 pag. 782, lin. 9 ante arm 

adde vg 

5,2 pag. 784, lin. 10 ante ff^ adde ff^ betzetha 5,4 lin. 1 pro 134. 

Iege314. lin. 15 post e adde sarz 5,4 pag. 785, lin. 11 ante Pro 

adde Legit sarz Angelus domini 5,6 lin. 2 ante 253 adde » 5,7 lin. 
penult ante luaiv adde Tiqv 5,9 lin. penult lege nsQitnaiet : AL 63. 
TtSQiTTCtTft 5,14 lin. 3 post TAA adde unc rell 5,15 lin. 2 post 

O-tr, adde hinc Ln [xcci] an. 5,1 9 pag. 789 , lin. 1 ante om see adde 

Tert 5,2 7 lin. 7 post conjg adde AB^**""" lin. 9 post etc) adde vg 

5,35 lin. 2 post A adde B 5,36 text post i^^ov adde , 5,44 pag.794, 
lin. 1 post om adde hinc Ln [d^tov] 

6,9 lin. 2 ante add addeTi 6,15 lin. 5 scribe avadry.vvvcu 6,19 

lin. 1 post B adde (b* (aajuStova) 6,23 lin. penult pro gratis lege 

gratias 6,23 text scribe (v/ccoiOTrjotcvToo 6,24 lin. 2 pro « 

leges* 6,29 lin. 5 dele g^" nam est 71. 6,35 lin. 7 dele g 

6,40 lin. 4 a fine ante ,hinc adde om 6,46 lin. 7 ante om adde 

Cyr (4,348 Aub [non cod opt nee 104.737]) 6,51 lin. 15 prorffsec 

lege;'«o 6,60 in apjiaratu pone axXrjQOG — «(rSfi'fff<)'(^lin.4-6) 
post tinuv lin. 2 G,63 lin. 1 dele 13 6,70 text post uvtoIo adde 

o ^IrjGovG 6,70 lin. 2 post cojj om adde avroia 6,71 lin. 1 post D 
adde K 

7,1 lin. antepenult post T et 7,3 lin. 2 post LM et lin. 4 post BL et 7,4 lin. 4 
post D adde w° 7,3 lin. 5 post 1 adde 597. 7,4 pag. 814, lin. 2 

legenDS'^^ 7,6 lin. 1 dele* post DE"' 7,6 lin. 2 post Let 7,8 lin. 3 

ante T et lin. 5 a fine post blt et lin. penult ante T et 7,9 lin. 3.6 bis 
post T et 7,10 lin. 3 post D et lin. 6 po.st L et lin. 10 post T et 7,12 lin. 3 
postTet lin. 7 anteTet lin. 10 post Tetp. 816, lin. 1 post DL adde W 
7, 10 lin. 2 ante (etet7, 12 lin. 3 post unc rell adde 597. 7,15 lin. 1 ante al 
paueet 7,16 lin. lantealpluet 7,17 lin. 2 post 33. adde 597. 7,17 

lin. 4 dele 1,13 lin. 5 post tulerunt adde 1,13 az^fou 7,23 lin. 2 
ante alpauc adde 597. 7,25 lin. 5 dele Ti 7,31 pag. 820, lin. 3 

post 33. et lin. 5 ante al et lin. 9 post 11 et lin. 13 post 69. et 7,32 lin. 2 
post 131. adde 597. 7,32 lin. antepenult post c addeTi 7,36 

lin. 1 post 2P«adde597. 7,37 lin. 5post tar /;x. adde i Xtyojv: aeom 
7,39 lin. 13 ante Cyr adde Dion Alex contr Paul Samos resp ad qu 10 
apud Frontonem Ducaeum p. 299 7,40 lin. 4 post rina adde idem 

habet 597. 7,41 lin. 3 pro (al?) lege 597. lin. 6 post c adde 

(= Gb) 7,43 lin. 1 post 157. adde 597. 7,44 text pro 6/SaAfv 

scribe In sfiakiv 7,44 lin. 3 jiostLn addeTi 7,46 lin. 4 scribe s*D 
7,51 lin. 2 posl 249. adde 597. 7,52 lin. 1 ante al adde (597. avTW 

xai HJiov) lin. 8 ante al adde 597. lin. 10 ante al adde 507. 

7,53— 8,1 1 lin. 6 post 33. adde 63. lin. 7 pro y^"' lege a*""" V" 



1. EVANGELIA. (4.) lOHANNES 4,51 — 10,25. 1277 

lin. 8 vix iure laudantur lectionaria singula ; dici potest evangelia nun- 
quam nisi ex errore continere hanc pericopam hoc loco ; multa vero earn 
in menologio vel inter Staff oqa liabent (cf vol. 1, p. 835). pag. 828, 
lin. 9 et 8 ab ima pro „ad ipsum — margine" repone ,,fol. 169y, 11. 6 — 8 
haec" lin. antepenult post e adde sarz et post g adde h (sed non est 
veteris Latinae) 7,53 lin. 2 postF adde 508.597. lin. 4 post 

tJfK adde j ftiTov : 597. fccvToy 

8.1 pag. 831, lin. 2 pro D 272. lege V 272. 8,4 lin. 11 habent 13. 346. 
en avTW tco (fOQW, 124. fn avrw ipoQW jjag. 832 supra pro g' eg 
reponeDDD 8,51in. 8i30str adde 597. 8,6 lin. ult adde. . . 

47.56. y.ca nqoan 508. TXQoan. 8,9 pag. 834, lin. 3 ante 69. adde 

13. dele 346. 8,11 lin. 9 ante al adde 508. pag. 834, lin. 5 

ab ima n. b. h Matthaeo excepto non esse versionis Latinae veteris 
p. 835, lin. 20 ab ima adde Barbarae 8,12 lin. 8 jiost laddevg 

8,14 lin. 4 ante Did adde Epiph«°<= » t,is Procop^^ ^^^ 8,19 lext scribe 

iariv 8,25 lin. 3 post vg adde sah cop syr^<='' arm Cyr . . . c (Gb**") 

praem y.ai cum AA lege syrP et'"" 8,34 lin. 3 dele Cyp'^°' et 

pone Cyp'=°'^'* "P' lin. 5 ante Faustin 8,38 text lege «6;'(o 8,38 

pag.842, lin. 8afinepost facit)adde. . . gGb (sed Gb"T0D7r.) Ti7r«p« 
TC0 7rar()<.cumDrAAunc' 69. al 8,40 lin. 4 ante [ Jjxoiff«adde AfAo:. 
vfi.iv 8,44 lin. 1 ante cum adde pr lin. 15 ante Cyp adde Eustath 
^^^ 8,48 lin. 6 pro I'^uftC scribe ?;,Mft(7 8,51 incertusmanebat 

Tischendortius niim T)]or]Gii et&scogriasi ederet 8,55 lin. 4 dele c 

anteLn 8,57 lin. ult ante ef adde B* 8,59 lin. 2 pros leges* 

8,59 pag. 848, lin. 7 ante ovrwa adde ovtw g^ 

9.2 lin. 1 post laddevg 9,4 lin. penult post Huet adde Cyr (4, 858 cod) 
9,6 lin. 3 tolle Cyr et pone lin. 2 post 33. 9,9 lin. 4 post sc ; adde Ti 
c. 9,10 lin. 4postomaddeoi'j' 9,11 lin.9 jJOstLnaddeTi 
9,12 text scribe tori J' 9,11 pag. 851, lin. 15 post q adde vg 9,15 
lin. 3 scribe om y.ai, 9,17 lin. 3 ante 7r«Atj' adde rii^Aw : s praem 
TTOTf I 9,21 lin. 11 dele (f;if. s* om) 9,23 lin. 4 post g adde Ln 
Ti 9,29 text scribe MojvGsT 9,40 lin. 5 ante BL adde a 

10,3 lin. 1 tolle vget pone lin. 2 post f lin. 5 lege TAAII 10,6 lin. 2 

postLaddeom 10,7 lin. penult post om adde [Ln] 10,101in.l 

post 66 j adde toj»;v: s add aimvtov \ 10,11 lin. 3 ante s* adde Ti^y° 
cum 10,12 text scribe eOTiv 10,12 lin. 2 i^ost g adde Ln Ti 

10,13 pag. 861, lin. 2 ante praem adde Ti 10,15 lin. 2 ante s* adde 

Ti=y"cura 10,18 lin. 3 dele Cyp lin. 4 post <o«e<, adde Cyp'='i* 

aufert, ante auferet adde Cyp (cdd) ante s* adde Ti (sjti) cum 

10,19 lin. 4 dele 64. 10,22 text dele rota 10,24 lin. 6 i^ost 

nnov) adde Lc 12,13 {Dimov) lin. 7 post ftTre adde Mt 8,8.20,31 

post Lc adde 4,3. deleet40. ante 17 adde 15 et 10,25lin.5 



1278 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

ante c tolle b et pone ante f 10,3 1 lin. 4 ante | naXiv adde Eustath®^'' 
lin. 6 ante oi adde Eustath 10,33 lin. 5 post cop adde Cyr(thes 327) 
10,35 lin. ult 119 ? l,lss? 1,18? 10,38 pag. 86 7, lin. 2 ante A adde 

{TuareviTi) 10,42 lin. 1 dele M ante X lin. 3 pro X scribe M 

11,2 lin. 4 pro ccvTrjO sec lege f «i'T7]ff 11,12 lin. 6 ante | xty.oifA. adde 

... Gb" sine teste 11,28 lin. 2 dele x 11,30 post Ln adde Ti^^" 

11,32 lin. 8 post gaddeLnTi 11,50 lin. antepenult ante Cyr adde 

Eustath®''^ 11,51 lin. 4 pro B lege B^et^ lin. 5 ante E adde B* 

11,51 text scribe I'^MfAAfi^ et muta in apparatu 11,57 text scribe ^<Trtj/ 

12. 1 lin. antepenult post L adde A 1 2,6 lin. 5 pro ti^si' scribe f tjff (j') 
12,9 lin. 3 post et adde „postioi»(5'«twj/habent" 12,17 lin. 3 ijostll 
adde al sat mu 12,19 lin. 3 ante \ tiq. adde . . . 34G. praem avjj.- 
^ovktov (notrjoav xar avtov xca 12,20 lin. penult ante al adde 
unc' 12,22 lin. 3 scribe (157.) 12,32 lin. penult ante ttkitc 
adde Or'°' 2'35o 12,34 lin. 7 ante cop adde 11 lin. 8 dele 11 lin. 
l^enultdele 13. 12,40lin. 7 adde saute K bis 12,41 lin. 2 ante 
e adde z"" ^<='"ei 12,48 text ante t{] adde Ij/ 12,49lin.3 — 5 pone 
aXakriaa — kvi^a j post ante) | 

13.2 liu. 6.7 pro^ie lege bis^"^*' 13,10 lin. ultpost e«iadde ,« aXka 
eartv 13,11 lin. penult post om adde cum 13,12 lin. 2 ante 
Twj/ adde Cyr*''"-*' lin. 7 ante ; item adde Cyr*''''-" "'^^ °p' lin. 9 
dele Cyr 13,19 jwjf pro 4,29 lege 14,29 13,24 lin. 1 post D adde 
l^ 13,26 lin. 6 post aeth adde add 13,36 lin. 4 ante cum adde 
Gb' lin. antepenult dele 13 

14,5 lin. 3 ante N adde D 14,7 lin. penult et ult pone [tMQuy.ctTe : dele 

bocj . . . em wcZeiislin. 4afinepostfO(>KX. 14,9 lin. 1 dele c 14,10 
pag. 902 lin. 2 — 6 in tomis sex editionis Puseyanae om Cyr o decies, 
habet uvtov bis, habet avToa ad fin octies 14,13 lin. 1 initadde 

OTvav: 597. Slav 14,14 lin. 5 post ^oi) adde Fulg(Mign. 65,802) 
liu. 6 post q adde em gat iac mm mt tol ante (249. adde Euthym 

Victorin''"!^ " s.ia^ug'o'^'i^et'^.* 14,16 lin. 3 post T7?(»?ffw adde 

Sioati, : 597. 6(oaio lin. penult et ult tolle fi(S^ v^iior — pon et pone 
inlin.3ante ;] 14,20 liu. pemdtanteal-^" adde 597. 14,2:5text 

scribe «y. «i'ToV , /.. 14,26 lin. 9 ante al adde 597. 14,28 lin. 5 
scribe smov, lin. antepenult scribe Gb" 

15,2 lin. 6 post D adde Cyr 15,8pag. 909,lin. 1 pro Alege 11 15,14 
lin. 4 tolle Cyp'°* et pone in lin. 5 anteLcif 15,15 liu. 7 postj^auc 

adde it vg 15,16 lin. 5 i^one 13.69.124.346. non ante arm sed post 

n" 15,20 lin. ult ante pauc adde al 15,22 fin adde | avT(or: c 1 

Amb (ej) 7 1) om 

16,7 lin. 3 lege Gb+ 16,12 lin. 3 ante Or adde vg 16,13 lin. 7 pro 

(* scribe C* 16,18 lin. 8 pro ascribe s* et ante B adde s" 16,27 



1. EVANGELIA. (4.) lOHANNES 10,31—21,25. 1279 

tfit dele rov et muta in apparatu 1 6,27 lin. 7 dele Ln ante narQoo 

etcmai-post naTQoa 16,29 lin. 5 dele (B* naQrjaicc) 

17,6 extr ponendum est e ff"^ servavi post bdl 17,11 lin. 9 ante c adde 

A lin. antepenult dele g 17,12 text excidit , postrci'Twv 

17,12 lin. penult pro c* legec^ 17,24 lin. 7 dele g 

18,1 lin. 7 tolle Cyr etponelin. 6 ijost 9. 18,5 text scribe «i'tw * 

18,13.14 mg adde 11,50 pag.931 supra scribe 18,27 18,28 

lin. antepenult post g adde Ti 18,31 lin. 8 post oi;}' adde sec 18,37 
lin. 4 pro A lege A 

19.3 lin.4prow5<=''legez'=<='' 297^^ 19,6 lin. 2 pro A lege A lin.Spro 
non fluct lege om al^ vg syr 19,7 lin.8 pro g^lege c 19,16 lin. 23 
post his adde wvg'^'^'* vv add uvroi'et 19,21 lin. 7 dele x ante Y 19,23 
lin. 5 post Ln adde Ti 19,25 lin. penult dele L ante T'^ 19,28 
lin. 11 dele 64. 19,31 lin. 12 proBlegeB^etlin. 13 ante H adde B* 
1 9,3 6 lin. 4 a fine ante sail adde vg 19,38 lin. 1 post d^i adde pr 
lin. 3 post 7r6tA«roj' adde pr lin. 12 post TTftAaToj' adde sec lin. 15 
dele A 19,40 lin. 2 tolle ] Twr: 69. om et pone in lin. 9 Y>ostyecQic(ia. 
19,41 lin. 2 legeab tVTOiTonbj 

20.4 lin. 2 ante AU adde Ln cum 20,11 lin. 7 dele L 20,16 lin. 5 
postH adde D 20,17 lin. 3 auteEpiph et lin. 9 anteNyssetlin. 11 
ante Cyr et lin. 17 ante Did et lin. 6 a fine ante Did adde Eustath*^®"^ 
lin. 9 a iine ante H* adde Ti^y° cum 20,19 lin. 6 pros scribes* lin. 8 
ante E adde «=* 20,25 lin. 10 et 9afiuedele6«j'jU;; 20,30 lin. 3 
pro N lege A 20,3 1 lin. 1 jjro T"'^ lege t'^ 

21,1 lin. 4 post 106. adde 510. lin.penultpost 124. adde 510. 21,5 
lin. 1 post 106. adde 597. 21,15 lin. antepenult et 21,16 lin. 1 ante 

X dele L bis lin. 8 pro v. 16 lege v. 15 21,17 lin. 1 posts adde c* 
lin. 15 post «i;tw adde tert 21,201in.8pro Alege A 2 1,22 lin. 5 
a fine lege Hier(ioviu 1,26; = Vallars. 2,2 79 a) 21,23 lin. 4 post 

ortaddepr 21,25 jiag. 966, lin. 19.21.22.26.31.33 leges'' pag.967 
lin. 23 scribe ffA/i' 



1280 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

2. 

ACTUS ET EPISTULAE CATHOLICAE. 

Ubique in Act-Cath dele cat si laudatur 36. ad locum vel scribe 36. pro cat 



(1.) ACTUS. 

*(vol. 2, pag.l) lin.2 postrepetitur). adde Item B in marginibus per totum 
librum lin. 1 9 post B add (in ipsa inscriptione libri) lin. 5 ab 

ima post demid adde vg"'^ 

1,1 lin. 1 post 31. adde 33. 1,3 lin. 1 ante Jtadde eavToi". 33. om j 

lin. 7 et 1,4 lin. 4 et lin. 9 a fine adde 33. post 31. 1,4 m^rlege Lc 

24,49 1,4 lin. 4 post 40. lege 117. 1,5 lin. 3 post c adde Ti 

1,11 lin. 2 post 61. adde 117. lin. 4 post 31. adde 33. l,61in.4 

post 3 Let 1,7 lin.2 post 31. et 1,8 lin.2 post 31. et lin. 4 postE et lin. 
ultpostcet 1,10 lin. 3 post 31 et 1,11 lin.l post Eetlin.4postDetlin.7 
ante al adde 33. l,81in. 2 ante 1 addeE 1,10 lin. 1 post -ffn' 

addeutTi 1,11 lin. 1 pro cat '^t^ lege 36. lin. 9 lege 33* (33^ 

additinmg) 1,18 lin. 1 post 61. adde 117. 1,19 pag. 8, lin. 2 

postLnaddeTi 1,20 77i^ lege Ps 108(109), 8 1,24 lin. 3 post 80. 
adde 117. 

2,16 lin. 3 dele [ ante tciTca, incipe lineam novam, et pone 17. versus 
numerum 2,18 lin. 2 ante Ln adde c 2,22 lin. 2 ante Ln adde g 

2,2 6 lin. penultlegeRo 8,20 2,31 lin. 6 post .'3. adde 13. 2,36 

lin.ult ad Eustath""!'-' nota Galland. 4, p. 575 etTlieodoret. Dial. III. 
0pp. tom.4, p. 156 

3,1 pone III. 1 in app 2,47 lin. 6 a fine ante Kouvvr]G pro j cum nova linea 
3,6 lin. 6 post habet adde ut obit Valent (2,1183) et post om adde ut luc 
(1,1423) lin. 7 post geti^ostmu; adde Ln lin.8delecpr 

post Ln adde ed. min. pro (yfioi lege (yeiQni- 3,11 pag. 25, lin. 3 

ante cum adde (B ttrj«)'>/)') 3,12 lin. 4 pro x lege A 3,13 lin. 10 

a fine ante add adde Ti 3,21 lin. 1 tolle h ante 27. et pone ante vg 

4,6 lin.l ante D (wj'«5^«ff adde B 4,9 lin.ult pro E lege A 4,10 

lin.l anted adde B f(rr()« /; A, 4,25 lin. 23 ante Ti adde Ln 4,33 

pag. 38, lin. 3 ante Ti adde c 4,36 lin. antei^enult ante cum adde Tor 
lin. ult lege xvjiQioa 4,37 ante B adde A 

5,3 lin. 1 pro (vg — Mtum) lege c^" demid 5,8 lin. 4 ante 15 adde Ti c. 
5,211in.5anteB3addeB^utvdtret 5,26 text dele tV« 5,29 lin. 6 
lege Eus hist 5,24,7 5,38 lin. penult ante oi' adde'^ 5,39 lin. 

penult lege anoG/iOd^t 



2. ACT — CATH. (1.) ACTUS 1,1 — 17,2. 1281 

6,2 post c adde Dam Paris 6,3 lin. 5 ante cum adde Dam Paris 

7fl text pro «? scribe f? 7,8 lin.2 anteDaddeta«;f prB, 7,10 lin. 

ultextradde | avrov : B* tovtov 7,16 lin. 6 post contra lege 2.9.24. 
33.47 *e^" P'^^ (f^OQ, fa emor vg<=^® henior lin. antepenult post gadde 
Ti 7,26 lin. 5 post g adde Ti 7,36 lin. 3 dele 24. 7,59 J^Ik^ 

TOTryeuittajMOi/dicitEvain ApocMosiscap. 42 extr 7,60 lin. 4 

a fine post pauc adde jxr] 

8,1 lin. penult dele E (?) 8,10 lin. 2 et 12 lin. 2 et 13 lin. 6 et ubique in 

Act Cath dele cat Tel pro cat scribe 36. nam est 36. 8,12 lin. 3 pro s 

lege«* 8,18 Dam Paris legit fdtSero nva aytov 8,34 lin 1 ante 
om adde Cyr'"'' '* 8,40 text post D.S-eh' adde avTo v 8,40 lin. 3 

pro 10,24 lege 9,30 

9,1 init scribe IX.l 9,20 lin. 3 ante 61 adde 13. 9,25 lin. 10 ante 

Eadde(itaTierrore) 9,26 lin. 5 lege Gb' 9,35 lin.8 pro gMegeg 
9,40 lin. 1 lege Ln (ed min) 

10,1 habet Dam Paris xataagia et 10,3 (VdTrjv et 10,4 fvconiov 
10,5 lin. 4afinelege7r*Tpo(Tetlin. 3 a fine TTfTpov 10,6 lin. 6 antefu 
added 10,17 pag.86, lin. 1 postCaddeD 10,22 lin. 1 post g 

adde sitiov 

11,18 lin. 6 post g adde Ti 

12,6 lin. penult j^ost AL adde etc et post Svai adde ut g 12,15 pag. 103, 
lin. 2 postLnaddeotrfe 12,17 lin. 8 lege E^'' lin. ult ante cop 

addee 12,19 text dele t>jv 12,25 lin, 5 ante de adde (utB* 

videturprimo scripsisse) 

13,1 tolle avTWx — -;f*« j et pone lin. 5 ante y.cclovfj.. 13,4 lin. 5 a fine 
post E adde H (teste Treg) et lin. 4 a fine dele H 13,12 lin. ult ante t. 
S-fov dele | 13,25 text dele o 13,32.33 pone numerum 33 ante 

oti TavTfjV et in apparatu pone 3 3 . yjro | ante jj^aw i' 3 2 lin. 2 13,45 

text post A«Xoy|U^j/otff adde , 

14,3 lin. 4.5 dele , item — Aldina (fuit ex errore de Wetst) 14,8 

text lege aSvvaToa Iv AvOtqovG 14,8 lin. 2 lege post v. 7 | advv- 

aroa fv XvOtq. et post Ti lege ev hato. aSvv. 14,1 1 lin. 2 post St 

addeo/A. 14,14 lin. 4 ante Chr adde vg 14,22 text scribe 

Ivfievetv et muta in apparatu 

15,23 pag. 133, lin. 1 post vg adde cop*'"*" et lin. 5 lege cop""" 15,28 

lin. 3 pro 61 lege 31 15,34 lin. 3 post 69. adde 234. 

16,6 lin. 5 pro 55. lege 33.34.35. 16,10 lin. 6 dele A ante DH 16,17 
lin. 7 post fXQaie adde (Ti fXQCt^ev ex errore) 1 6,28 lin. 5 ante B adde 
Ln (ed mai) cum 16,32 lin. 5 post 13,7. adde 46. 17,13. 18,11 

16,40 lin. 1 post g adde Ln Ti lin. 6 et 10 adde G** bis post E 

17,1 lin. 3 a fiue post apolloniam adde ut vg 

adde G** 17,1 lin. 5 a fine ante H lin. penult post d 2 lin. 4 

TlscHENDORF, N. T. ed. 8. 82C 



1282 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

postEgr lin. SpostD 3 lin. 3 ante H (vdtr) 41in. IpostE 
lin. 4postE lin. 7 post E 5 pag. 149, lin. 3 ante 31 lin. 12 
post E lin. 1 5 post E (vdtr) lin. 18 post B 6 lin. 5 post E 
lin. 7 post E 7 lin. 1 post E bis lia. 4postD lOlin. IpostD 
lin. 5 a fine ante d (hoc loco habet G'' unitauv) lin. 3 a fine 

post D 11 lin. 3 post E lin. 6 post E (G'' habet f/f t post 

ovTOja) 13 lin penult post E 14lin.6anteH lin. 7 

l^ostB lin. 4 a fine posts 15 lin. 3. 6 post E lin. penult 
postD 16 adfinem I G^'xct^ftdwAor 27 pag. 155, lin. 13 

ante H lin. 7 a fine post fxaxQav (G** /xaxga) lin. antepenult 
ante H lin. ult post E 28 lin. antepenult ante item adde 

item G*" aQur" ciGTQOvofioa 29 lin. 1 post D lin. 6 a fine 

postD 32 lin. IpostD lin. 5 ante H (G'' ouroff) 34 lin. 2.4 
post E 18,9 lin. 3 post E 11 lin. 1 post B 12 lin. 3 post E 
13 lin. 3 post E 1 4 lin. 1 post E (vdtr) 15 lin. 2.5 ante H 

1 7 lin. 2 jjost E 17 pag. 161, lin. 1 post B lin. 2 post E 

18 liu.S a fine postE 19 lin. 3. [-Of J'] 6.8. penult anteH 
20lin.3postB 21 Im. IpostE lin. 4.9.17.20 anteH 22 
lin. 1.4 anteH 23 lin. 2 et 24 lin. 2 anteH 25 lin. 5 post E 
26 lin. 2 post E lin. 5 anteH 

1 7,18 Dam Parall cod jjaris habet fnixovQicuv et gtco'ixiov 1 7,22 habet 
Dara navkoG sine o et ccotiov 17,26 liu. 7 a fine ante 61. adde 31. 

lin. antepenult post Ln adde (ed mai) 17,27 jiag. 155, lin. 12 ante 

sahaddevg 17,28 lin. 7 dele cop 17,29 testscribe;f^i/(T/(jj et 

muta in api^aratu 

18,12 lin. 3 lege ofioi^vfi. 18,21 test arijx^i] 

19,4 lin. 4 ante add adde Ti 19,19 lin. 2 pro Escribe E^"" 19,24 

lin. 3 ante 5 7 adde 33. 19,27 liu. 6 a fine ante E adde s 19,38 lin. 3 
anteTiaddec lin. 6 scribe f/oi'(TM/ 19,40 text post Aoyor adde TTfpt 

20,28 pag. 184, lin.3post 22. adde 23.25.27. lin.6anteBas adde 

Thdor. Mops (1 Ti 28 : Cram et Lat) lin. 13 ante Ath adde (etita 

certe quinque codd, sed cod unus ut aeth Rom) lin. 13.14 dele^-i''^'^ 

lin. 7 a fine pro adquis. lege acq. lin. 5 a fine post sanguine suo adde 

ita Hier*" ^'^ et ante Ir adde Cyr (ap. Mai vol. 8, vide ante) Cyr vel 
Pseudo-Cyr (trin 26) Anon in cat^*^ lin. 4 a fine post suum adde ita 
Hier (epist. 146) lin. 2 a fine ante Thphyl adde Anton et Maxim^'^ 

Oec Cf dissertationem Ezrae Abbot in actis Bibliotheca sacra, 

Andoverae a. 1876. 20,29 lin. 1 jiost 130. adde 180. 

21,31 lin. 5 post g adde Ti 21,37 text scribe nqoa at ; 

22,3 pag. 197, lin. 2 jjost edd adde StejA 22,16 text scribe anolovaat 
(hoc correctum est in ,,ad interim") 22,23 lin. 6 pro w lege s* 

22,28 lin. 9 lege B* noknTttav 



2. ACT-CATH. (1.) ACT 17,3— (2.) CATH: 1 PET 1,12. 1283 

23,24 lin. 9 lege tanquam 23,28 lin. 6 scribe Praeterea 23,30 

pag. 209, lin. 10 post g adde Xsysiv 
24,3 lin. 6 ante svxotitco dele | , incipe novam lineam, pone 4. 24,3 

pag. 211, lin. 2 ante OTaana dele | , incipe novam lineam, pone 5. 

24,6 lin. 5 pro xaT£k%}^cov lege TittQak&cjv lin. 13.14 post 66. et 16 

postl33.et 18post57.adde 234. 24,24lin. 3 antealmiiaddeST. 

234. lin.4 a fine ante 61 adde 31. lin. 2 a fine ante c adde a 

25.1 lin. 3 ante pro adde (etmart. pal. 8,1 et 13,11) 25,25 lin. 5 a fine 
post 5 adde Ti 25,26 lin. 2 a fine post g adde rt 25,27 text pro 26 
scribe 2 7 

26.2 lin. 5 ante E adde Ti cum 26,5 lin. 2 et 4 dele (item — min) et 
,nec — ed min 

27,21 text scribe w 27,33 lin. 8 a fine pro fTi. lege f,u. 27,341in.2 

post plu adde vg 
28,7 lin. 4 pro 7. lege 12. 28,9 post B adde vg (ed. Clem, non am fii 

demid) 28,17 lin. 1 post 31. adde 40. lin. 4 ante eAf yer adde 

noMTovO: 40. ante r. iov3. Jfsec: 40. ovv I 



(2.) EPISTULAE CATHOLICAE. 

lacobi. 
1,5 lin. 4 post 105. et 1,11 lin. 3 post 97. et 1,13 lin. 2 ante al adde 117. 
1,9 post om adde o 1,12 lin. pemilt pro^" lege^'='' 1,13 lin. 3 post 
cumet 1,15 lin. 1 post 45. adde 62. 1,17 Speculum (6,633e)habet 

vicissitudinis obumbratio 1,27 lin. 1 dele ,item — edmin) 

2.7 vig lege Lv 19,18 2,12 text scribe ovrua 2,15 lin. 2 pro 
lege C 2,18 lin. antepenult post thOtiv adde sec 2,25 lin. 1 lege ff 
tol vg^'^proffvg 

3.3 lin. 5 scribe minusc 3,5 lin. 7 ante cum adde nvQ 3,6 lin. 1 
ante pro adde pr 3,8 text pone dufxciaav ante avd^gcoTTOiv 

4.8 pro A scribe B 4,13 lin. penult ante K adde A 

5.9 text excidit 6 ante XQirriG 5,11 lin. penult et ult pone h ante vg 
5,14 lin. antepenult ante A adde Ln Ti cum 

1 Petri. 
*cfinfrap. 318 lloh* lin. 10 afine 

1.4 lin. 6postgadde(=GbSz) 1,8 lin. 14 toll eCyret pone lin. 10 
post inenarrabili 1,9 lin. 2 post Oros adde cum Pelag'^' post 
Fulg adde de verit praedest 2 ,3 6 et ep 1 4, 7 lin. 3 ante Aug adde Did 
psl49Mai) 1,10 lin. 3 dele''«^'i*'^et 1,12 videturCyr (nest 142) 
v/A-iV legisse, nunc legit rjf^tv sed tj in rasura, dele igitur in lin. 6 et pone 
lin. 5 ante . . . lin. ult ante (cf adde Fulg (contr Fab fragm 26 et 
fragm 6) post re adde Vig (contr Varimad 3,99)Fulg (pro fid cath 9 

»2* 



1284 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

in quo) 1,16 lin. 10 a fine pro tyoi lege sec lin. 7 a fine post y.ad-oja 
adde m quia et 1,20 pag. 278, lin. 2 ante BG^a- adde g 

2, .5 lin. penult post arm adde Or (1 Cor 6,4 Cram) 2,20 lin. .5 a fine et 

2,21 lin. 1 post 8°°'"" '"^ adde (Scorp 12) 1,21 lin. penult pro v^wr 

lege rifxwv 1,24 lin. 4 post aeth adde Fulg (ad Tras m 1,11) 

3,15lui. 13 ante Dam adde Or (1 Cor 1,2 Cram) Cyr (5,588) 3,18 mg 

pro 2 1 , 6 scribe 4,0 3 , 1 8 lin . 1 post harl adde al lin . 1 7 post B 

addeP lin. 10 afine post demidaddeal 3,19 pag. 291, lin. 1 

post etc adde ... fy Toj «(y>j c^""" lin. a fine post Lu adde al 3,20 
lin. 10 post Ln adde al 

4,5 lin. 4antexpn/oj'T4addeOec 4,14 lin. lO afineante4 addef7r«j'a- 
nenciVTCu . . . lin. 12 pro tnavan. lege avuTi. 4,15 lin. 2 pone 
( ante Tert 4,19 lin. 1 lege (et. g Ln y.xiaxi], Gb Sz xtiOt^) 

5,2 pag. 297, lin. 2 pro sieges* lin. 3 adde n*' ante A 5,4 lin. 2 post 
utaddec ante Gb dele g 5,10 lin. 8 afinepost-wfTraadde ,ut c 
Gb' = GbSz 5,12 lin. 3 pro siege H* 5,14 lin. 3 pro ad lege add 
2 Petri. 

* lin. 7 — 1 a fine : Invenies testimonium Barsalibi de lac 2 Pe 1 et 2 loh 
apud Assemanum 3,1 , p. 10 vel p. 9sq. adn. lin. penult pro 1562 
lege 1 630 (in i^raefatione editionis Schaafianae e jiag. 2 pro pag. 4) lin. 
ult post Bodleiano adde (Orient. 119) 

1.1 lin. antepenult ante (non adde 1624.1656.1662.1678. uon 1633.1641 
1,2 lin. antepenult post xypiou adde tjficov 

2,4 lin. penult post adseribit adde : similiter , sed sine epistulae nomine 
Cyr(ioh731) 2,8 lin. 1 post B adde T 2,14 lin. 2 pro vg scribe 

am fu, vg°'® demid adulterii lin. penult dele g 2, 1 8 lin. 4 pro g 
lege g* 2 ,2 2 lin. 9 ante Amb adde Pseud - post A adde C"^ 

3,10 lin. 13 post C adde P 

1 lohannis. 

* lin. 7.6 a fine dele s^arfAos — p. 67 lin. 5 a fine ante Aug adde Cyp 

(passim) 

1.4 lin. 1 post Gb' adde Lnedmin lin. 2 anteTi adde Lnedmai 1,5 
lin. 4 am fu legunt adnunt. , vg'^''' annunt. 1,8 lin. 1 pro syrP lege 
gyi.ach iQ iijj_ 2 post A lege B pro c 

2.2 lin. ult ante /noroiv adde Did (ps 301 Mai) 2,12 lin. 3 post i'jutr' 
adde sec 2,13.14 text pone 14pag. 322, lin. textus ult ante fyp«j^f« 
2,18 pag. 323, lin. 3 (est Phot amphilqu 132 [Coisl. 154, Taur. 153] ap. 
Mign. 107, col. 7) 

3.5 lin. penult ante etc adde vg 3,16 text pro vfiwv lege rjjbicSv 
3,20 lin. 1 lege rj^cjv 20 on (Ln o rt) tav : Gb Sz Ln rffxtav, 20 or* . . , 
g rifj.(x)V. 20 oTt, 3,20 pag. 330, lin. 3 post Ln adde (edmin) 3,21 
lin. 7 dele g 3,23 ante al adde 31 lin. ult dele g 



2. ACT — CATH. (2.) CATH: 1 PET 1,16— lUD 25. 1285 

4,10 lin. 2 adde AanteKL 4,12 lin. 2 ante AaddeLn cum 4,20 

lin. 4.5 post awQKxev et Eogaxev adde bis 

5,6 lin. 5 dele p lin. 8 adde P ante 5. 

5,7.8 lin. 1 1 pro uno lege ini et vide facs apud Tregellesium (Homii 
Introd. vol. 4, p. 357) pag. 338, lin. 24.25 verba „tres sunt qui 

testim. perhibent in caelo , p. v. et sp., et hi tres unum sunt" citata simt 
exacte in Conf. episc. AMc. ap. Vict. Vit. pars 3 , p. 42 (chifflet) 
pag. 339, lin. 10 pro 5 lege 6 vel (al. 6). pag. 340, lin. 7 lege ytvo- 
fisvcc lin. 12 cf etiani Andr Cappad (ad apoc 1 7,10) lin. 5 ab 

ima pro 1546—1569 lege 1546—1551 et Eob Steph iun 1569. lin. 4 
abimalege 1565 — 1598 page 341, lin. 6 ante 1593 adde 1582. 

Bengelius in editione eius minore Tubingae a. 1753 inter alia nova 
dedit lectiones codicis Vulgatae Schelhomiani olini Ulmensis nunc Lon- 
diniensismus. Brit. Add. 11852. Cf etiam ad 1 Ioli5,7.8librum v.cl. 
Guilelmi Koelling, Die Echtheit von lIoh5,7 , Vratislaviae a. 1893; 
turget dissertatio inscientia et arrogantia. 

5,9 lin. 4 (est Augpecc mertom. 10, col. 16bc) 13 lin. 1 pro i]ixiv 
lege vfiiv 5,20 lin. 10 dele tv« 

S lohannis, 

3 lin. 2 postSzaddeLn 7 text scribe I|jj AS o J' 13 lin. 2 114est 

schol non text 

3 lohannis. 

6 lin. 7 lege deduces 9 lin. 3 pro » lege s* lin. 4 ante K adde «<= 

{av pro Ti) 

ludae. 

Inscriptio: lin. 5 a fine post ? adde eniaToXr} tov lovda xa&oXixr] 1 lin. 
antepenult dele in 4 lin. 1 post n adde Cyr (hom 5,452 Pusey) 

5 lin. 4 a fine ante o et ante tr/ffoio adde oti 5 ttit scribe nidTev- 

aavTua 6 lin. 3 postLnadde (edmin) 1 2 lin. 1 ante K adde sC^ 
lin. 21 post Ln adde (edmin) 15 textdele«uTtJi'prius 15pag.358, 
lin, 1 post avTOV adde et. am fii demid 25 lin. 8 scribe fiayakwavvr] 



128e Xn. ADDENDA ET EMENDANDA. 

3. 

EPISTULAE PAULINAE. 

ad Romanos. 

1.8 iiji scribe ^fttJ 1,27 lin. 1 scribe D**<' liu. penult scribe Thphyl 
2,81in. 3pro«lege«* 2,13 lin. 1 ante cum addepr 2,16 text sciibc 

xoivsi 2,16 lin. 4 ante Dam add Cyr (mal 855) 2,26 ante Dam 

adde Cyr (mal 781 codd) 

3.4 lin. ult dele A 3,8 lin, 1 ante om adde memph 3,9 ante k adde ( 
3, 1 1 lin. 2 ante Thdrt adde Or (rom 1 7 Cram) lin. ult post B adde Or 
(rom 1 8 Cram ) 3,22 lin. 2 post Ln adde (ed min) 3 , 2 5 lin. 8 
a fine post 76. adde Hil (164) 3,26 fin adde . . . Gb" Ti om cum 
FG52.efg 

4,3 lin. 1 pro at lege atque 4,4 lin. 2 ante Thdrt adde Or (rom 28Cram) 

5,6 lin. 5 a fine ante cum adde Ti 5,14 lin. 5 est Acaccat 46 

6,12 lin. 4 a fine ante (= Gb adde g lin. ult post Oec adde . . . Gb om 

planecum 178.e 6,19 lin. penult post zc« adde | 6,21 lin. 3 lege 

T0T6 i(f oia vvv Inaiay. 

7.9 lin. 1 pro Chr sec scribe Cyr 7,13 lin. 6 pro omd lege omn 7,16 
lin. 2 pro B lege B* 7,20 lin. ult post Ln adde aAA 7,25 lin. 5 
dele Tov ante xvqiov 

8,2 ante Tert adde Bas (387 codd) 8,11 ante . . . adde Cyr (thes 387, 

alibi aliter) pag. 401 pone lin. 11 — 18 fz vtXQWV — mosc 2) ante 

^Qiarov irjGovv liu. 1 huius pagiuae 8,20 text voluit Tischendorfius 
ut videtur klniSi- reponere pro iX. quod primo edidit 8,22 lin. 1 

post G adde Hipp (haer 7,25) 8,35 lin. 4 a fine ante Ejihr adde Cyr 

(fid 59) Theod (stud 389. 447 Sirm) lin. antepenult ante add adde 

Did (2 cor 146 Mai) lin. ult ante : : adde . . . r./Qiarov rrjO f j'/w iv 
Nyss (eccl 1,685 Mign) 8,38 lin. 7 post pane adde vg'=''= etc ride post 

9.5 lin. 2 ante Hil adde Cyp (test 2,6) lin. 14 post omnes adde {omnia vg) 
pag. 411, lin. 20 Meth est „de Symeone et Anna 805" pag. 412, lin. 5 
ab extr versu in apparatu ante c adde A post 47. adde 77.80.89. 
lin. 4 a fine dele A 9,9 adde | aaqoa et. am fu . . . vg"^® demid sarae 
9,11 lin. 4 pro (Cyr — locum) lege Cyr (mal 820) 9,15 text scribe 
Moivatt 9,19 lin. 4 a fine pro g lege Ln 9,25 lin. ult dele ) post 
consecutam 9,26 lin. 7 pro B* lege B 9,32 lin. 7 scribe nQoae- 
xo xpar lin. 8 ante add adde Ti 

10,5 lin. 9 ante Dam adde Cyr (ad loc Mai) 10,14 lin. 7 ante al adde 

c. AKL 10,15 lin. 6 post B adde Chr (cod) lin. 8 i^ro s scribe s* 



3. PAUL: ROM 1,8 — 1 COR 3,19. 1287 

11,20 lin. 5 post B adde Dam (Paris fol. 405 sub i-) 11,30 lin. penult 

pro N lege s^ lin. ult dele n ante A et pone ante b* 

12,2 lin. 23 cf disput 4 ap. Galland. 8,75d 12,4 lin. 5 post e adde f 

delevg lin. 6 dele f post guelph adde vg 12,8 text voluit 

Tischendorfius postea 7iQo'iaTav6/n(voa 12,17 lin. penult tolle 

d — Lcif et pone lin. ult ante plane 

13,1 mg' scribe 1 Pe 13,4 lin. 3 pro plum lege plu m 13,9 lin. 9 

prop scribe (P) 13,11 lin. 6 post 628 adde Chr (cod) 13,12 lin. 1 
post A et lin. 4 ante Dam adde Cyr (zach 678) lin. 7 ante etc adde 

Cyr (zacli 678codopt) lin. 8 post e adde Cyr (zach 678 ed) 13,14 
pag. 437 lin. 4 post leswm) adde ... Or (ps Gall 61) Did (2 cor 129 Mai) 

TOV XV iV 

14,8 lin. 2 post B adde 37. lin. 6 ante cum adde sec 14,10 extr adde 
. . . Aug (cont adimant 14,2) trib. domini 14,16 lin. 3 ante go adde vg 
14,19 lin. 3 post Ambrst et 14,20 lin. 2 ante vg adde Aug (cont adim) 
lin. penult post harl vi adde al 14,21 lin. 2 ante D* adde B* 14,22 
lin. 5 dele g^ 

15,4 lin. antepenult ante al et lin. ult ante add adde Aug (epist 78,1) 
15,8 lin. 2 post Ambrst et lin. 5 ante Dam adde Aug (in ioh 31,11) 
15,15 lin. 3 post AB pr et lin. antepenult post Dam adde ,,Thaum" 
(Apol? lOSLagarde) lin. antepenult pro s lege «* et lin. penult 

ante a adde n* 15,17 lin. 1 post 37. et 15,18 lin. 2 ante Dial adde 

Thaum 15,19 text post XptffTO ui^one , pro . 15,20 lin. 7 post 

etc) adde yg"^^ praedicavi evang. hoc 15,23 lin. 1 ante D" adde Ti cum 
15,24 text post I^TrAjjcr^-ft) pone • i^ro . 15,26 lin. 8 pro tco lege Twy 
15,32 lin. 6 post c adde Ln (ed mai) Ti lin. 7 ante y.ai adde gTi 

lin. 8 post fk&co adde post fv;f«p« 

16,16 lin. ult post Oec adde ] /qiOtov : 3.23.42.69.106.120.177 a**k^" 
Chrys (codd 2 ap. Matthaeium) d^sov 

1 ad Corinthios. 

1,8 lin. ult post^pfu adde | v. 8 bis scriptus s* 1,10 lin. 6 ante L adde 

yvoifiri : lin. 7 adde , 2 . yvoia^i, d e am scienUa, fu scientiam (vg'='* 
AemiA&tc sententia) 1,11 lin. 5 post s«w< adde (harl** siw<) post 

invobisa.Me. (vg'^'^harl** inter vos) 1,29 lin. 1.2 lege ?« 1624.33.41 
(non item 1656. 62. 70.78. nee gWeststGbSz) 

2,3 lin. 3 pro FF lege FG 2,4 lin. 1 post P adde 17.39. 2,9 text 

ysyQanrat 2,10 lin. 1 1 ante add adde Ti 2,6 lin. 1 pro avv^i- 

pr scribe avfi^i,- 

3,2 text post l7ro'Tto« adde , 3,3 lin. 4 ante cum adde pr 3,6 

lin. 2 ante c adde g «AA cum dele«AA 3,7 lin. 2 pro «AAo lege 

ulX o 3, 1 2 lin. 8 ante add adde (cod opt Field) lin. 9 post etiam 

adde (libere) 3,19 lin. 4 post yag adde sec 



1288 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

4,1 7 lin. 2 pro s scribe n* 4,19 lin.l ante S-ekrjGr] adde Ttt^. n. vjuaa et. 
am fu tol demid : 73. tt. vfi. ra/., vg°'* ad vos cito I 

5. 1 lin . 9 T^osi patrisi adde vg^'* fu demid post sui adde [non item am 
harl] 5,3 lin.l ante KTrwy adde y«p : 61.62.109.120.213.221. vg 
Thdrt Lcif (2 1 et 134) Ambrst al om | 5,7 lin. 5 post 46. adde vg 
5,11 lin. 8 lege g et. g« 1622.70.78. (non c^ 624. 33.41. 56. GbSz) 
ante cum adde tioqvog 

6.5 lin. 7 post g adde Ti 6,7 text scribe loTtj' sine , 6,10 lin. 4 
ante etc addeAug (enchir 18) 6,11 lin. 2 ante c adde Ln cum lin. 6 
ante C adde gLn cum lin. 9 ante al adde Aug (ep 29,5) 6,11 
pag. 486, lin. 7 postCyp addeAug (ep29,5) 6,12 lin. antepenult 
ante aw- adde 47* vdtr 6,13 text voluit Tischendorfius jjostea 
no^via pro noQViia ponere 6,15 lin. ult post Lcif adde Aug (serm 
162,1) 6,16m^scribeEph5,21 6,19 lin. 6 post nostra) adde 
Aug (serm 162,1) 6,20 lin. 3 ante Euthal et lin. 4 a fin post Ambrst 
adde Aug (tri 7,6) 

7.2 lin. 3 ante etc et 7,3 lin. 3 post Ambrst adde Aug (epist. 262,2) 7,5 
lin. 10 post Ambrst adde Aug (nupt et cone 1,16) 7,13 lin. 2 post 
mulier adde [vg°'® add^rfeWs, non item am fa harl demid] 7,141in. 
antepenult dele tff 7,18 lin. penult dele g 7,27 dele g 7,29 
lin. 4 a fine post 1656. adde 1662. 7,34 text pone 34 ante r] aya/xoa 

8.6 lin. 15 pro tw lege w 8,6 pag. 502, lin. 1 1 Dam paris habet f )' kvtw 
8,13 lin. 4 ante syr adde vg lin. 6 dele vg 

9,2 lin. 5 post 1633. adde 1656. «7zoaT. 1678. f7it(TT 9,4lin. 1 postg 

addeLnTi 9,7 lin. 3 post fu adde demid 9,101in. 2 deleort 

9,13 lin.3 postLnaddeTi 9,15 lin. 10 postg addeTi 9,16 

lin.l ante cum adde pr lin. 1 1 ante cum adde sec 9,20 lin. 5 a 

finepost 37.adde 234. 

10,14 lin. 1 dele N et B scribeD« antecaddesB 10,16 lin. 5 

ante pon adde pr lin. 6 ante c. adde sec 10,1 7 lin. 1 ante ccqtov 

adde ya^ et. d e f g tol : om am fu harl* omnesgue, vg*'^ demid omnes 
qui] 10,18 lin.l post Chr^^" adde Cyr(mal 835) 10,23 lin. 9 pro sec 
legetert 10,26 ;?i^ lege Ps 23(24), 1 

11,3 lin.3 ante Euthal adde Cyr (ps295 Mai) 11,6 lin.l ante y.HQua&w 
adde xea et. am fu tol demid; 9. vg^'^aeth arm Ambrst om 11,17 

lin. 4 dele FG 11,24 lin. 2 post 73. adde 136. 11,2 6 lin. 8 post 

Ln addeTi 11,29 lin. 7a fine post absque adder. 11,32 lin. 2 post 
Ti adde (vide adn.) 

12,3 lin. 8 et pag. 529, lin. 2 scribe irjaova 12,10 lin. 5 afine deles 

ante C et adde 8 ante A 12,18 lin. 1 ante K adde E lin.3ed. 

Gaisford. pro ixTuaiv habet tn^xraaiv et lin. 4 pro xaiQwv habet 
XQOvwr 12,23lin.l post 1633. adde 1641. lin. 2 post 1656. 



3. PAUL: 1 COR 4,17—15,56. 1280 

adde 62.70.78 lin. 3 pro aP lege 17.38 (Mill. Wetst. [28 Gb 

Szerrorej) lin. 4 post vg adde exc. tol 12.27 ad 1 Cor 12, 2 7 — 

13,13 cf V. cl. A. W. Tylerus, Bibliotheca sacra, Andoverae a. 1873, 
vol, 30, p. 128—143 et 482—520. 12,31 lin. 3.4 fere idem est citatio 
e Thdor atque ilia e Thdrt 

13,2 — 8 pro Ephr^^^ lege passim Ephr^'^^^ 13,1 telle Ephr etpone 

lin. 2 ante Bas lin. 3 telle m"^ ante a et pone ante d* lin. 6 ante 

Ephr adde vg'='® fu harl* lin. 7 pro vg lege am tol harl** demid et pro 
gag2,228 iggg Bas'^'^" Ephr^'''*'^ lin. 1 1 ante iLiadiarav adde Cyr (i^s 

329Mai) lin. 16 deleClem"" 13,3 lin. 1 tolle Ephr et pone 

lin. 2 ante Bas lin. 7 tolle Ephr et pone lin. 2 ante Cyr lin. 10 

pro Bas etc lege Bas^'^" cdd lin. 1 1 post Cyr adde ^ •'^** i^ro Max 
1,545 legg 2,545 Oec (comm) Cdd Gr ap Hier (vide infra) post item adde 
g Ln (ed mat) ante c adde cum pro Ephr^^s ]ege pphr^-'^^^'^^^ Bas 
2.329 514 665 (gopt) lin. 1 2 ante Cyr adde et saepe Pseud-Ath (quaest ad 
Ant 89) lin. 13 ante Bas adde Pseud-Ign"^ xav naQaSo} ro adijua 

tfa xavaiv, lin. 15 dele cop lin. 18 post lac etc adde vel potiiis 
Aphraates^® ed Wright postLnadde (edmin) lin. 18.19 pro 

(cop-Wtst) lege cop sah (tuki 107) lin. penult ante Ephr add^ 

Clem"*^ 13,4 pag. 537, lin.8 dele (om-«;'«7r.) lin. 4a fine 

Ephr^''*^ legit 7r£p7r£()fi'6T«6sed'^'i®^ [2,1 69 e] TKQnoQevfTai 13,5 

lin. penult lege item^^^ 13,8 lin. 2 lege Maxim-'-'^^ lin. 6 et lin. 1 2 
et pag. 538, lin. 3 pro ^*'^ lege ^^^ 13,9 lin. penult pro ^^^ lege »*<* 

13,10 lin. penult dele "3 13,11 lin. 2 et pag. 539, lin. 4.6 pro "' 

lege"* lin. 7 etlui. penult pro 2.223 lege 2.225 13,11 lin. 1 post L 

deleF lin. 4 post G adde P lin. 5 pro ^^2 jgge ^'^ 13,13 lin. 2 

pro ^^'^ lege ^^^ 

14,15 lin. 4 a fine pro Xf« lege Ss 14,23 postfA^j; adde (Lntext) 

14,26 lin. 2 scribes*' 14,33 lin. 6 post etc adde ita A lin. 7 ante 

Chr adde B""" vg 14,38 lin. 4a fine lege «■= 14,39 lin. 1 lege 

D''et<= 

15,2 lin. 2 post 1.) adde itaLn (ed mai) errore 15,7 lin. 2 post ffT«adde 
wif^Tj 15,12 text lege oTiixrey.QOJV iytjytQTcu 15,12 lin. 1 

lege OTi ixviXQwr tyi]y(:inai 15,25 lin. 6 lege '^'"'^ pro ^^^^°^ 

15,47 lin. 7 pro ^-e^ iggg 2,87.168 post ttV^pwTT.) adde (Heb 166 Cr; 

adlocCretMai : o StyiStvrtQoa f.^ ovQavov,TovT iaTi)(Qt,GToG,et 
fid 131: o TiQWToa avO^QOjTToa (y. yr]G /oixoa, tovt tOTCv ((Sk/x' o 
SevTiQoG f| ovQavwr, Srilov Se on o /qigtog, et epocc 107 coddet 
sch 7801atine) lin. 13 tolle Tert - post) et pone in lin. 9 ante Cyp 

lin. 12 ante Thdrt adde (ep occ 107 codd et sch 780 gr et syr, vide ante) 
lin. penult ante al adde Aug Capr 15,51 pag. 561, lin. 14 ab ima 

pro '^^ lege '^^ 15,56 text u^tiQTia 



1290 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

16,15 text scribe larh' 16,22 lin. 2 Cyr etiam fid 64 diserte lin. 

antepenult post r]Xd-ev adde ,114 mg habet o xg rjld-ev 
2 ad Corinthios 
1,6 Bas om xiu acoTrjQiKa lin. 6 a fine pro vno/j.o. lege naQay.krjaiWir 

1,10 lin. 8 post tol adde (eriiei) lin. 11 postal adde erwii 1,12 

lin. 5 ijost vg adde (vg"'"' add cordis, non item am fu demid) 1,15 

lin.4deleL 1,19 lin.3 postCaddeCyr(thes 273) l,201iu.l 

post A adde 234. lin. 2 post 137. adde 234 mg 

2,3 lin. antepen ante cum adde (ita Ln ed min) lin. i^enult post g adde 

Ln (ed mai) 2,17 lin. penult pro sec lege tert 

3,6 77ig pro lob lege loh 

4,1 lin. 3 post hanc adde ,non item am fu demid lin. 5 ante 18 adde 

Luc 4,16lin.l post 109. adde 136. 4,17 lin. 6 post om adde ?j^wr 

5,10 lin. 8 ante Clem adde Athenag (res 1 8 : a diu rov acujUKToa STtQa^ev) 

5,12 text dele y«() mp'lege3,l 5,12 lin. 6 post 17 et lin. 9 ante 

Thdrtetlin. 12ante , item adde Cyr (thes 2 75) 5,15 text jjone 15 

post tiiiid^uvov ' 5,15 lin. jjenult post item adde 130. 

6.1 lin. penult post 89. adde 130. 6,4 lin. 2 post 73. adde 136. ante 

^ awtaxav. adde „Tliaum" (112 Lag) 

7,3 lin. 1 post g adde Ti lin. 3 post Ambrst al adde j ngoeiQrjxa et. am 

fu demid {praedixi): vg^^'^praediximns 7,5 lin.3 post 238. adde 

Did (adlocMai) 7,11 lin. 2 etpag. 599, lin. 4 post Ambrst adde Aug 

(civ dei 14,8) 

8,13.14 text ijone 14 ante h'ZbJvvv 8,20 ?)ip'lege 6,3 

9,5 lin. 7lege7rpo;t«T. 9,6 lin. 1 jiost 14. adde 136. (msec). 9,10 

lin.2 post 80. adde 136. 
10,4 lin. 5 1 Tim 1,18 

adde H: 10,8 lin. 3 posts lin.5antel7 lin.SanteL lin. 12 
ante K lin. 1.5 post D* 10,9 lin. 1 ante 6 lin. 2 . post af 

(H^wacevat) 10,10 lin. 1 post B lin. 6 jjostom | H/3«p6«t 

post G adde H 10,12 lin. 1 post D* et post G lin. 5 ante L 

10,18 lin. 1.4. penult post G 11,1 lin. 2 post G lin. 3 post 

G {u (ivixia&Ki) lin. 13 ante K lin. vdt (n ape/iad-ai) 11,2 
ayvrjv 11,3 lin. 7.15 postG lin.20anteK lin. ante- 

penultpostE ll,4fA«/3fr«tetsupra A«u/S«j'fr«<^| kv dxsad-at 
11,5 lin. 1 post D 11,12 6j'xoi//w 11,13 )//fi'(J"«7roffr. 

11,20 lin. 2 post G 11,21 lin. 1 post B 11,22 lin.2 post G 

11,23 lin. 1 iMst/Qt. . . . H add xayw post B lin. antepenult 
et 1 1,24 et 1 1,25 lin. 1 et 1 1,2 7 lin. 2 ante K 11,27 lin. 3 post B* 
11,28 lin. 1 iDOstGadde H* etlin. 3 ante K adde Hm sec lin. 6 

postG 11,30 post B 11,31 lin.2 post G lin. 5 post G 

adde H* lin. antei^enult ante K adde H man sec 11,32 lin. 1 



3. PAUL: 1 COE 16,15— GAL 5,26. 1291 

postG lin. i^enultpostE 12,1 liu. 3 ante 39 lin. 10 

postE lin. 13 post G 12,2 liu. 1 post G 

10,14 wigrRo 12,3 10,18 lin. penult pro glegeLn 

11,1 lin. 13 dele P 11,2 lin. 1 post 72. adde 130. 11,14 liu. 4 ante 

CyraddeEustath(621:Mignl8) 11,17 lin. 3 post r adde Ti 11,18 
lin. 2 post D adde Did (2 cor 142) 
12,1 lin. 2 post 108. adde 136. 12,3 liu. 9 dele j incipe lineam novam 

etpone 4 . ante flov 12,6 lin. 4 pro Ln lege Ti 12,101in. 5 ante 

D adde A 12,11 test ^j'cu 12,15 text scribe r,(T(Tov 12,21 

m5'13,2 
13,4 lin. 13 ante om adde Nyss^.i'^'s 13,5 aute Dam et 13,13 lin. 3 ante 

cm adde Cyr(thes358) 

Subscrij)tio exstat jjag. 62 7 

Ad Galatas 
adde H: *liu. 2 post . . . H navXov anoGrokov STnaroi.r) tiqoo 
yakujuG 1 ,2 lin. ult post E 1,3 lin. 1 post G 1 ,4 lin. 2 

postB 2,14 lin. 3 post C pag. 637, lin.6 postD* lin. 8 

postG lin. 5 a fine post G 2,16 lin. 1.5 post G lin. 8 

postB lin. 10.14 post E lin. 15 postG 
1,4 mg pro 1 Ti lege Tit 1,8 lin. 6 a fin toUe Victorin et pone in liu. ante- 
penult post Dami'^"29 
2,11 lin. 1 post 115. adde 136. lin. penult post Victorin adde Aug 

(galatl5) 2,13 lin. 4 dele ;{«* post KiTW 2,14 i^ag. 637, liu.4 

post Victorin adde Aug (bapt2,2) lin. antepenult post Victorin 

adde Aug 2,20 lin. penult post Victorin adde Hier (cod semel) 
3,1 lin. 5 ante Chr adde Did (ps 9 ap Mai 150) lin. 6 post Aug adde 

(gall8) liu. 4 a fine lege Aug (gal 18) 3,10 lin. antei:)enult lege 

yeyQCifxiitvoia 
4,4 lin. 7 pro qu^" lege qu 227 [coisl. Taur. 89] 4,10 lin. 3 ante Ln 

adde c 4,14 lin. 6 posttaritummodoadderoj'Trfto. 4,28 lin. 3 

ex em plum 

addeH: 4,30lin.l ante fg hoi; |U»jy«() pag. 651, liu. 1 post E 

4,30 lin. 1 post D* 5,1 lin- 5 postG lin. 13 ante P lin. 18 

ante K lin. 20 post c* ante GrrjxeTS adde ort\y.hTe: h 

GrriTS I lin. 2 1 post G lin. antepenult et 5,2 lin. 1 et 5,4 

lin. 1 post G 

5,1 lin. G post 80. etlin.21 post 73. adde 136. 5,2 lin. 1 i^ostutadde g 

pro c lege g« Gb Sz 5,4 lin. 2 D« 5,17 lin. 5afineanteomet 4 a 

fine ante. . .et 5,18ante AugaddeCyr(tliess359) 5,19 lin. 4 a fine 

proN<= leges 5,20lin.4i5ost -xtaadde vidad Ai30c9,21 5,26 

lin. ult lege Clem^os-s" 



1292 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

6.3 lin. 1 post 38. adde Nyss (1,104 Mign [Dindorf]) 6,4 post B adde 
vg(codd) 6,13 lin. 3 ijostarm addeHier (codd) 6,16 lin. 3post 
aeth adde Chr 6,18 lin. 1 post 37. adde 39. 

Ad Ephesios. 

1,1 lin. 5 ante Hier adde Cyr (thes 280) lin. 6 post om adde | ovai, n 

1,3 lin. 3 dele o 1,7 lin. 4 a fine post 17. adde 136. 1,10 pag. 

667, lin. 2 post cum adde »" 37. et 1,14 lin. penult post Koa;?wj' 

sAAe.\rifxwv:vfiMVYn. 1,15 lin. ultColoss. 1,16 lin. ante- 

penult scribe ds''« 1,18 lin. 5 post arm adde Or (eph ad loo; sed 
habeti'^wi'Or eph 161 Cram) Ath^-^^^ 1,20 lin. 8 pro F lege fK'' 

lin. 1 2 ante al et lin. ult ante Victorin adde Max (diff 7 2 Oeliler ) 

2,8 lin. 5 post cum adde A 2,12 lin. 4 et lin. ult ante al adde Aug (leg 

etproph2,5) 2,131in.2 pro""lege(gr etlat) deleOretc 2,19 
lin. 2 ante A adde Ln Ti cum 2,20 lin. 3 post etc. adde ] ovToa: 

ovTwa 1j 37. 

3.1 pag. 676, lin. 8 pro ZKtlege z«t« lin. 16 pro otfdiXiilege oiftiktrt 
et cf adnotationem pag. 672 3,3 lin. 2 ante non adde al 3,9 lin. 2 
profid 123 lege (thes 361) lin. 5 post Chr adde Cyr (fid 123) 3,12 
lin. 2 ante C adde n° 

4,16 lin.4 a fine ante Thphyl adde Max (difi'72) 4,27 lin. 1 post P 

adde 136. 

5.4 lin. 8 post Hier adde | i^BavTQuntkaia 5,31 lin. 17anteH<' addes" 
lin. ult pro 1 7 lege 7 

6.4 text scribe naidCti 6,4 lin. 1 post etc adde ] naiSut cum wA (non b) 
D* G^B (non P) b«"* . . . g Ln Ti natSeia (cf ad Hebr 12,5) 

Ad Philippenses. 

1.5 text post «?ro adde T>iff 1,11 lin. 3 post rwr adde J/« l,16lin. 
penult post Ambrst adde Aug (cont ep parm 2,24 : suscitati) 1,18 
lin. ult pone [ F^uQrjGof^at. post xovxo 

2.2 lin. 4 ante B pro N* lege «° 2,5 lin. 7 dele^'^- 2,18 lin. 1 post 
17. adde 109. 2,24 lin. 1 pro Kurdff lege oi^ to ff 

3.3 lin. 3 ante Euthal adde Did (tr 246 bis) lin. antepenult post aeth 
adde haeretici ap Did 3,5 lin. 1 post non adde 5<= 1641.56.62.70.78. 
3,9 lin. 2 post 17. adde Cyr (thes 275) 3,12 lin. 6 post g adde vg 
3,17 text scribe ouVw 3,21 lin. 6 ante Caes adde Eustath (680 
Mign. 18) 

4,7 pag. 723, lin. 1 Siric est ap Gall ep 3,4 non ep 5 4,16 lin. 4 post 

tiG adde hinc Ln [tt,G\ 

Ad Colossenses. 
* lin. 8 habeat. 
1,2 lin. 9 est Polyaen 7,16 non 8,16 lectio vero incerta est 1,3 lin. 3 

post Ln adde (edmin) et ante Ti adde Ln (edmai) 1,11 lin. 6 post 



3. PAUL: GAL 0,3 — 1 THESS 4,18, 1293 

incipiunt) dele incipe novam lineam etpone 12. ante (v/KQidTOWTfa 
1,14 lin. penult dele Cyrapoll 9 7 1,16 pag. 730, lin. 9 post g adde 

Ti 1,2 1.22 text pone 22 ante j'ui'l 

2, 2 lin . 7 post B adde 6 7*--'- et dele 6 7** post 1 7 . ante A adde Ln Ti cum 

2.6 lin.l ante : Clem adde (et. am) 2,10 lin. 1 non;<«i60TfutgL 
(edmin) 2,12 lin. ult post Ln adde Ti 2,17 lin. 5 dele Ln 2.18 
lin. 4 de Ln ed min ef Act 26,5 2,18 lin. 9.8 a fine cf Iren (fragm 
Pfaff.apHier847) 

3,11 text dele T« 3,11 lin.3 lege'^"™ 3,16 lin. 5 a fine Eph 5,19 

3.17 lin. antepenult vUnb est virgg 5 (cf supra, p. 1157) lin. ult 
Eph 5,20 3,22 lin.4 post etc, adder Ti 

4.1 lin. 4 g av ovfjctvoia 

1 ad Thessalonicenses. 
* lin. penult et ult lege g jj jiQoa ^^fOGnk. (TTcdTolt] navlov ngMTt] 

1.2 lin. 2 post B adde 6. et ante am adde 137. lin. 3 post g adde Ti 
lin. 5 post 17. adde 39. 1,5 lin. 8 post 48. adde 155. lin. ante- 
penult post P adde 6. 1,7 lin. 1 post 23. adde 31, 1,8 lin. 6 lege 
B 6.17.2 7.37.47.154. lin. 7 ante A adde Ln Ti cum lin. 9 post 
116. adde 137. lin.6afine post B* adde 1 7 . 

2.3 lin. 1 pro f J' JoA. lege sec post P adde 6. 2,4 lin. 2 post P adde 
20.23. lin. 3 post L adde 157. 2,5 lin. 1 postPadde 17.39.47. 
lin. 3 post 47. adde 137.154, 2,6 lin. 1 an teal adde 17.39.47.134. 

2.7 lin. antepenult dele wff postPadde 31.47.137, 2,12 lin. 4 post 
P adde 6, et post 39. adde 47. lin. 8 post 73. adde 154. 2,13 lin. 1 
postPadde 6, lin. penult post 17. adde 39. 2,15 lin. 4 post P 
adde 6. 2,16 lin. 3 post D* adde 31.154 (comm) ... 137. f(fUuxi 

2.18 lin.l postPadde 6. 

3,1 lin.l postPadde 137. 3,2 mj/pro 6,1 legeEo 16,21 3,2lin.lpro 
B lege A lin. 2 ante 67 adde 6. et ante rg adde 154. lin. 4 ante 

daddel7, lin.lafineD" lin. penult post 13 7. adde 154. lin. 
ultpostLadde 6,39. 3,3 lin. 1.2 cfv, cl. A. H-Wratislaw, Journal 

of philology, vol.2, p. 154 de lectione Thucydid. similiter duplici 
3,7 lin. 9 tolle [ ntqi — r]fx(ov et pone infra ad 3,9 lin. 2 post deo 3,7 
lin. 12 pro 37, lege 31.37.39. 3,11 lin. 1 anted adde 154. 3,13 

lin. 2 pro 47. lege 17.31.47.137. 

4,1 lin. 7 a fine post 23. adde 31. 4,2 lin. 2 ante 37. adde 6. et post 116. 
adde 137. 4,4 lin. 2 \)0&i unusquisquediAAe tavTov. 136. iSior, 

mg corr f« I' rou 4,8 lin. 2 post L adde 23.62.154.155. lin. 4 pro 
238. lege 137.157.221.238.246. 4,11 lin. 1 lege 6, 31. 46.47. 67«-» 

4,13 lin. 9 post 11. adde 17. et post 80, adde 140.153.244. lin. penult 
pro 47, lege 6,47.154. 4,17 lin. ult post B adde Cyr (am 346 cod ; 

Mai. 429 cod) 4,18 ToiTotff : 20.23.140.157.158.244. tov nva 



1294 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

5,21in. 1 post Padde 6.11. 5,3 lin. 4 post Eadde 6.31.154. lin.G 

post4adde(?) lin. 8 post Padde 31.137.139.158. Tposi tqviScoa 
adde.. .B Tore (pviSioa lin. 9 ante Dam adde 39.116.137. 5,10 
text ccfia avv 5,12 text voluit Tischendorfius postea nQoiatavo- 

fxevova edere 5,13 lin. ilege vttsq sxtkqiGGov 5,15 lin. 3 post 
Gadde6. 5,19 m^/ pro 4, lege 4,3 5,21 lin. 3 post A adde 17.31 

lin. penult post 20. adde 23. et post 123. adde 157.158. 5,25 lin. 2 

ante 31, adde 6.17. 5,26 post 115. adde 154. 5,27 lin. 1 ante 17 
adde6. 5,28 lin. 1 postGadde 6.etpost 67** adde 221. 

S ad Thessalonicenses. 

1,4 lin. 4 ante padde « dele 17. postChr adde (codd 2) lin. ult 
post Dam adde . . . Q.XKixavxaod^at, 1,5 lin. 3 post 18. adde 20.23. 
et ante al adde 157. 1,6 post A adde 3 1 . et ante Orthod adde 137. 

1,8 lin. 4 post 71. adde (137. (v cpkoyt nvQoa tvnvQi (fkoyoa) 154. 
lin. 12 pro Heb 1,7 lege (Heb 1,7 nvQoa (floyu) 1,9 lin. 2 pro 73. 

Iege47. 62. 73. 137.154. 1,10 anteitemadde9.17.27.62.139.155.158. 

2,2 lin. 4 dele ^po. lin. 6 ante B adde A lin. 5 a fine post Padde 6. 
lin. 4 a fine post 37. adde 39. et post 80. adde 137. 2,3 pag. 771, 

lin. 1 post 80. adde 137. 2,8 pag. 772, lin. 23 ante Or adde 137. 

lin. 29 ante D* adde «« 2,10 lin. 1 ante 17. adde 6. 2,11 lin. 6 

ante 17. adde 6. lin. 8 ante Ambrst adde Cyp (bis codd) 2,12 

lin. 6 post 37. adde 104. etpost 120. adde 154. lin. antepenult ante 

TiaddeLn 2,13 lin. 2 post 39. adde 154.158. lin.3post37. 

adde 39. 2,14 lin. 1 post 116. adde 137. 

3.1 text Jo^KUTKi 3,4 lin. 1 ante 17. adde 6. 3,12 lin. 3 post 80. 
adde 137. lin. ult ante 17. adde P 3,17 mgr lege 1 Th 5,28 etc 
3,16 lin. 1 ante 48 adde 9. etante 219 adde 139. 

Ad Hebraeos. 
1,1.2 text pone 2 ante tn laj(dTov 1,8 lin. 1 ante om adde Chr (mt 647) 
Did(habl32Cr) lin. 2 lege Ti .xat ^a'/Srfoo- lin. 8 ante ... adde 
(add GOV Cyr [fid] Hil) lin. 10 ante suppl adde abm 1,9 lin. ult 

post al adde aSr/.iav 

2.8 lin. 3 post E adde vg 2,9 lin. 1 pro ex lege exc 

3.9 lin. 6 a fine ante . . . adde Lcif (Colati) 3,12 lin. 2 adde | A 39.47. 
cmiGTiiaa 

4.2 lin. 3 31 et41 esilentio lin. 7 a fine post D* adde 31. 4,11 
lin. 3 anac&titxG : habent hap 1 7 anid^., adI^p 17. o^"-tiaa lin. 4 
lege alrjd^iaa 4,12 lin. 5 a fine post et adde [vg°''' demid ac, non 
autem am fii etc] 

5,9 lin. 4 post L adde N 5,12 lin. 7 iwst 1, adde if (v/LtuG, rh'tt) pag. 796, 

lin. 2 post 108. adde Cyr (ioh 268) lin . penult post L adde N 

6,2lin. 2.4 et 6,3 lin. 1 adde N post L 6,7 lin. 5 post L adde N lin. 8 



3. PAUL: 1 THESS 5,2— HEBE 13,8. 1295 

ante Antioch adde Epiph (cod Ven) lin. ult ante 46. adde N 6,9 
lin. 1 post 73. adde 136. (estiuitium pericopae aa^. d xwv vrjaTSiwv) 
lin. 2 post L adde N 6,19 lin. 3 post sunt adde aas^i^v Eo 4,5 

7,5 lin. 1 ante ksvsi adde vioj}' : Ln (ed mai) om errore | lin. 3 toUe s 

ante B et pone ante A lin. 7 lPe2,15 7,9 text rft' ^A^QUUfj, 

7,10 text dele o 7,11 lin. 2 post uqo- adde (ita ver. 12, et LP al 

ver. 24) 7,22 lin. 4 ante c adde A 7,2 G text jiro i'jU(> lege ^^rj' 

7,2 7 lin. penult dele c 

8,1 lin. 1 post ev rote adde . . . 43. om tm 8,6 lin. 3 ante A adde {~x^) 

8,10 lin. 2 pro Ln lege [Ln] 

9,11 lin. 5 ante eti"^' adde et=* Field deleet<='" 9,12 lin. 7 fin adde 

,sicg*1624 9,14 lin. 5 a fine post ^fw adde sec 9,15 vrtgr pro 

24 lege 12,24 9,17 lin. 11 extrz«t ^jjOt 9,19 lin.4 postjWwi'fffwff 
adde (et. g Gb Sz) lin. 5. 6 dele c — cum lin. 6 post mu adde 

10,1 lin. 12 lege D" 10,4 lin.3.ante TQuy. addeCyr (heb 163 Cr) 

10,22 fin Lnhabet'^f^cfj^Ttff^ij'OtetMt 9,iQ^f)tQifA.[Atvot 10,25 

lin. 7.8 tolle j naqaxaX. — ar'' et pone in lin. 6 jiost etc 10,34 lin. 7 

ante . . . adde Valerian (ap Sirm. 0pp. 1,702 b); Amb vdtr 10,37 

lin. 3 post Ladder 
11,4 lin. 1 ante xa'iv adde nXeiova: 136 add m pr mg xca jSelTcova 
ll,19lin.2 post Chr adde Cyr(ro 27 Cr; luc 288 Mai) lin.3ante 

Chron adde et (ad loc Mai) lin. 4 ante Thdrt adde Cyr (ro ; luc) 

lin. 5 post e adde Cyr (ad loc) 11,29 7}igf lege Ex 14,22 ss 11,32 

mg lege lud cajjp 6,4,13,11 etc 

vir doctissimus Robertus L. Bensly, nunc eheu morte nobis erep- 
tus, ad me lectiones quae sequuntur anno 1878 misit ex Syriaca 
versionePhiloxenianaadHebll,29 — 13,25 11,29 Sie^rjaav: 
add 01 VIOL iGQui]k wO Sia irjQaa yrjG XKTinod^rjGar (non 

xaTfTiovTiaxt^rjOctv) 11,31 7j enilsyofxevrj noovt] ita et. cod 

CPetCleml,12 syr: cfLightfoot. St. Clement of Rome Appendix 
(a. 1877), p. 413.470. 11,32 x«tTt;omx«t yc(Qfi£xai, 

^ctQKX (vel ^ccQCix It) xai acifj.\p(x}v xat, lap&ae rcovaXXojv 

TiQoq. 11,35 yvi'Kixta 11,36 *TtJi 11,S7 snsiQct- 

GS-r)aKV,enQcad^r]Gc(v d-Xi^o^evoi,xaxov}^ov^av6t 12,4 
ovn oi sine yaq 12,7 tiGncad. tig yag ^GtivvioG 12,8 
vod^OiSGTSXcciovxvtoi- 12,9 iiTK 12,ll7iaGaSa 12,15 
diavTTjG 12,18 OQiixprjcpaX. 12,20 om rj ^oX. xarazo^. 

12,21 fX(MGr]G ynq 12,22 fxvgtuGtv ctyysXwv nctvriyvQic 

12,23 a7ioyeyQa/j.jj.6vov €V ovQ. 12,2ixQtiTTOV naqaro 

Tov 12,28 f;fo^£V XarQEVofxev ^aTaai^ovGxao 

(vXttj3fic(G 13,4 Jf 13,6/f«toi' f/o/?. 13,8om«jU»yv 



1296 XII. ADDENDA ET EMENDANDA. 

13,10 e^ovGiav 13,11 to tautt ntQi ajuaQiiaa 13,12 

TTvlrjG 13,13 6|f(j/WjU5^« 13,15 ouv IS, n vneQ Twv 
ypvy.v^.ioa loy.unoS. omneQivfiMv 13,18 nenoii^ajLiev 
tyo^iv trnaaiv, 13,20 Tov;f()tffTOj' 13,21 ova. ayad^oi 

novo)V ninQ avTOi svv^iv om twv kiojvojv 13,22 

m'f^tad^i T. wrfeA. rjf^wv 13,25 navTwv vucov Kjur]V 

subscriiJtio : iinita est epistola ad Hebraeos quae scripta est ex 
Italia per Timotheiim 
11,32 lin. 4 a fine ante am adde (et. etom) 11,36 lin. 1 lege {t*fvnfy.) 

12,4 lin. 6 Ducas ed. Bonn. 1839 habet anexanaTrj Theophan ed. 
Bonn a. 1836 avTexctTedTrjV 12,18 lin. 4 pro Ln adde Ti 

13,2 text ca'ayayojv 13,21 pag. 838,lin. 1 post g adde Ti Ln (edniai) 



1 ad Timotheum. 

1,3 mp' lege Act 2 0,1 1,12 lin.4postetcaddeEpiph (anc74) lin.5 

post 7 2 . adde Epiph^'^^^ 1,13 lin. 4 ante aAA« pone | 

2,7 lin. 2 post fTrtffTfi;^/;)' adde j xy^Qv'^cuxaVL , . . x^pi'lLn 2,9 text 
dele TTjcr 

3,16 lin. 5 post significari) adde item go (cf adnot ad h. 1. in ed. Gab. et 
Loeb.) ar^'^'' pag. 850, lin. 4 post 27. adde item Hier (inEsaiam 

53,11). lin. 20 ab ima pro 54. lege 53 (^c«. cone. [Harduin] 3,84) 

lin. 1 8 ab ima post spiritu. adde Haec Graeca adservata ap. Leont (hier 
fr21) Mai Scr. vet. nova coll. tom. 6, parsl, p. 308 et Mign. vol. 66, 
col. 988; cfTheod Mops (frsyr 53 [86.87]) lin. 4 ab ima „Spectant 
etc". Minime. Spectat ad „Scholia de incarnat. unigeniti", cf v. cl. W. H. 
Wardius, Bibliotheca sacra, Andoverae a. 1865,p. 18 — 2 1. pag. 851, 
lin. 20 post habetur adde sed codd quattuor legunt hoc loco 6a teste 
Berrimano, CtHt. dissertat. Londinii a. 1 741, p. 180. 3,16 (pag. 852) 
lin. penult post 389 addecfetiam Wardius, ut supra, y>.1 — 50. 

4.7 lin. 2 ante am adde d 4,9 lin. 5 ante Cyr adde Chr (cod) 

5,5 lin. 2 post c adde DG 5,15 lin. 2 ante Ti adde Ln (txt) 5,51 

lin. 3 lege FS"" lege D" 

6.8 lin. 2 lege FS-- 6,lllin. 7 ante 71 adde (Ln Ti) 6,13 lin. 1 lege 
(Fe''-AAo)'G«'"-lAoj»'vitiose) 6,14 lin. 2 ante D adde (An. 1.) 6,16 
lin. antepenult pro post lege ante 6,17 lin. 1 pro F lege AFSf 6,2 1 
lin. ult lege F?"" 

S ad Timotheum. 

1,11 lin. 1 post z/joi'l adde (x/f. nonxr]. vide ad 1 Tim 2,7) 1,15 lin. 2 

post g adde vg'=''= pag. 869, lin. 2 dele vg"'*' 

2,3 lin. 4 et 2,13 lin. 4 adde E"^ ante K 2,16 lin. 1 lege FS' 2,17lin.3 
post (fikrjTod adde (et. 5 Ln |ed mai]) lin. 4 pro z Ln lege Gb Sz Ln 

(ed min) 2,18 lin. 1 post 17. adde Cyr (co 290 Cr [et Mai]) 



3. PAUL: HEBE 11,32(13,10)— PHM. 1297 

3,lllin.2legeG"" 3,12 lin.ultiJOSttTjffoi/adde jhincGb"* 3,15 

lin. 1 post arm adde Clem (71 [codd opt]) lin. 3 lege Clem (codd) 

4,141m. 2 lege DS'-*E8'-* 4,18 lin. 3 post g adde (Gb") 4,22 lin. ult 

post g adde vg""*