(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Odonis abbatis clvniacensis Occvpatio;"

Google 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 

to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at |http: //books .google .com/I 



r ^^l\'^ 




'■ t- V 






% ■C'^Sv?^ 


' k" 




i t^ 




i 


1 


, 




^ \\ 


'■"" ,") 


r\; 1 


^M '-'^ - 


/ UWVEBSITY I ^ ,■ ■ 


\\-- 


r -^ 


)':, V^ 



A/l. ^-3:1 . 3 o 




l^ar^atl) College Ittrarg 



SALISBURY RIJND. 



[Clii« of 1S.7), S«v« *s««, the income to be a; 
tn '-the putchnsc of bonka <n the Grei 

othir languages illualrating 
GrMk and Latin 



O .0^ 



t*^ 



ODOmS ABBATI8 CLVNIACEN8I8 



OCCVPATIO. 



PRIMVM EDIDIT 



ANTONIVS SWOBODA. 




LIPSIAE 

IN AEDIBVS B. G. TEVBNERI. 

MOM. 



/'^Lo3 2..3 O 





LIPIXAX: TTPIB B. O. TBVBNSBZ. 



Praefatio. 



Odonis abbatis Cluniacensis, uiri suoriun temporuin cum 
eruditionis turn pietatis laude Ulustrissimi atque studio, 
quo S. Beuedicti regulam instaurauit, de ecclesia optime 
merit! , carmen epicodidacticum christianum nunc primum 
edituro mihi de codice agendum est, quo nobis ^Occu- 
pationis' prolixum opus obliuionis tenebris paene obrutum 
exhibetur. In unico enim id exstat libro manuscripto, 
qui quidem in duas, quae in diuersis bibliothecis asser- 
uantur, partes diuulsus est. 

Atque codex Parisinus bibliothecae, quae dicitur de 
TArsenal, numero 903 insignitus, qui ex tribus diuersae 
aetatis libris manuscriptis constat, de quibus legentes ad 
Martini catalogum reuoco, primo loco praebet opus scrip- 
tura carolingica saeculi X uel XI ineuntis exaratum^ quod 
litteris maiusculis ita inscriptum est: ^Incipit occupatio 
donmi odonis abbatis'; in fine (fol. 52) subscriptio legitur: 
^explicit ocupatio (!) donmi odonis abbatis', reliquo huius 
folii spatio uacuo relicto. Quae cum ita sint, rem minus 
accurate inspiciens facile in eam adducaris opinionem, ut 
opus quattuor libris, qui in codice titulo non repetito 
distinguuntur, absolutum fuisse credas. Quae res Mabil- 
lonium fefeUit, qui de hoc opere mentionem fecit Act. 
SS. ord. S. Ben. saec. V. p. 146 n. 47 et Annal. ord. 
S. Ben. t. HE. lib. XLIV n. 40.^) Hunc enim codicem in 



1) MabiUonium prorsus secutus est is, qui in opere locu- 
pletissimo 'Hist. lit. de la France' t. VI. p. 246 sq. de hoc 
opere quaedam rettulit. Ceteroquin nemo, quod sciam, de 
'Occupatione' mentionem fecit. 



a* 



IV Praefatio. 

uiri Ulius doctissimi manibus faisse lis euincitur, quae 
Mabillonius de codicd, qiid usus est, adnotauit. Dicit enim 
eum membraneum esse codicem Carmelitarum Excalceato- 
rum apud Parisios, fuisse olim S. luliani Turonensis coe- 
nobii. Quod utrumque prorsus in hunc, de quo agimus, 
codicem quadrare iam in Martini catalogo obseruatum 
uideo. Fuit enim totus hie codex 903 in bibliotheca ilia 
Carmelitarum ibique armarii decimi locum tertium occu- 
pauit. In fine autem tertiae huius codicis partis (C), quae 
uersionem antiquam concilii Ephesini primi continet^), 
fol. 215 eadem manu saec. IX/X., quae reliqua exarauit, 
littens maiusculis scnpta, sed a nescio quo oblita leguntur 

haec: 'hie est Hber sancti luliani Turonensis cenobii ', 

Quae sane tantum ad tertiam codicis partem (0) pertinent; 
tamen hand scio, an recte Mabillonius banc cum duabus 
prioribus (A et B) iam in S. luliani coenobio Turonensi 
coniimctum esse posuerit. Certe hoc ante saeculum XII. 
factum esse nequit, cum altera uoluminis pars (B) eo 
saccule scripta sit. 'Occupationis' igitur (sine 'Occupationum') 
opus Mabillonius quattuor constare Hbris dicit, quorum 
primus sit de opificio Dei, secundus de creatione hominis, 
tertius de eius casu et corruptione humanae naturae lapsae, 
quartus de patribus ueteris Testamenti usque ad Christum 
reparatorem. At parum accurate Mabillonius rem inspexit. 
Nam, ut de aliis taceam, quae in his minus recte relata 
sunt, — si quartum librum usque ad finem, quem putabat, 
perlegere conatus esset, ad ea, quae in foHo 47^ leguntur, 
sequentia, quae sunt in foliis 48 — 62, prorsus non quadrare 
inuenisset. Nimirum inter folia 47 et 48 non minus 
septem codicis quatemiones, qui continent libri quarti uersus 
inde a 271 usque ad finem huius libri, porro libros in- 
tegros V. et VI., libri Yil. praefationem et uersus 1 — 542, 
euulsi sunt. 



1) In Mansii amplissima collectione torn. V. p. 477 sqq. 
UsuB est hoc codice Mabillonio suppeditante iam Steph. Ba- 
luzius; uide eius praefationem apud Mansium ibid. p. 475 sq. 



Praefatio. 



Hos quatemiones ut in codice Parisino S. Geno- 
uefae 2410 agnoscerem, mihi contigit. Qui codex cum a 
Kohlero in catalogo codicum S. Genouefae accuratissime 
descriptus sit, hoc loco pauca de eo repetere satis habeo. 
Codex olim cum altero, qui hodie est 2409, quique Flodo- 
ardum 'De triumphis Christi' suppeditauit^), imum effecit 
uolumen, quod anno 1746 canonicis Basilicae S. Geno- 
uefae Parisiensis Franciscus de Martigny Laudunensis do- 
nauit, ab atauis hereditario iure sibi transmissum. Cuius 
coenobii olim hoc uolumen fuerit, ignoramus. Quater- 
niones illi hodie in codice 2410 sunt folia 174 — 229 et 
locum in codice extremum obtinent. Sed e quatemionum 
numeris arabicis in inferiore parte primi cuiusque singu- 
lorum quatemionum folii manu saeculi XVm. adscriptis 
et e foliorum numeris pristinis apparet his, de quibus 
agitur, septem quatemionibus (33 — 39, i. e. olim fol. 246 
— 299) locum fuisse inter Flodoardi carmen in fine mu- 
tilum (cuius extremus quatemio est 32., folium ultimum 
245.) et commentarium in Matthaeum, quaeque eum se- 
quuntur (quat. 40 — 52, fol. 300 — 399). Eundem igitur 
fragmentum hoc anonymum occupauit locum, quem nunc 
luuend. 'Euangelica historia', quae olim perperam medium 
in Flodoardum inserta fuit (ol. quat. 15 — 23, fol. 110 — 173). 
Sed iam missis posteriorum temporum turbis rem quan- 
dam commemorabo, quae ad ipsum codicem, cuius haec 
folia, quae nunc simt libri miscellanei S. Genouefae 2410 
numerata 174 — 229, primitus fuerunt, pertinere uidetur. 
Singuli enim quatemiones in fine manu antiqua, ni fallor, 
numeris rubris signati sunt: VII, VIII, IX, X, XI, XTE, XIII. 
Et recte quidem ita; nam in altero, de quo supra dixi, 
codice ea, quae antecedunt (1. I, 11, III, IV usque ad 
u. 270), in VI quatemionibus ita scripta uidemus, ut 
primi quatemionis folium primum, quod numero caret, ua- 
cuum relictum sit primumque quatemionem efficiant folia 
0. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7., alterum f. 8—15, tertium 16—23, 



l)Migne,Patrol.lat.t.CXXXVcol.491-886. 




VI Praefatio. 

quartum 24 — 31, quintum 32 — 39, sextum 40 — 47. At 
hi quatemiones VI non sunt numens signati. Quod sane 
ualde mirandum est, nisi forte, ut mihi uidetur, de in- 
dustria numeri rubncati ita detersi sint, ut ne uestigium 
quidem deprehendi possit. Sed utcumque haec res se 
habet, id debet constare genuinum foliorum 174 — 229 
codicis S. Genouefae locum fuisse inter f. 47 et 48 codicis, 
qui ^Armamentarii' bibliothecae est. Nam huius lacuna 
foliis illis ita expletur, ut in compage nullus uersus de- 
sideretur. Scripturam autem in illis prorsus eandem atque 
in hoc codicis trunco esse re quam accuratissime exami- 
nata pro certo affirmare possum; numerus uersuum in sin- 
gulis paginis scriptorum idem est, mensurae foliorum fere 
eaedem sunt. Quid plura? Liber manuscriptus, quo totum 
^Occupationis' opus exhibetur, diuulsus quidem, at non 
mutilatus, nobis praesto est. 

lam ad eum accuratius describendum transeamus ! Codex 
igitur est saeculi X./XI.^), formae quadratae, quae dicitur, 
litteris minusculis nitidissime scriptus. Folia (secundum 
^Armamentarii' codicis numerationem) 24 — 33, quae uersus 
111246 — 786 continent, altera eiusdem aetatis manus 
scripsit. Constat codex XIII quatemionibus cum trinione 
imo, cuius extremum folium, quippe quod uacuum esset, 
recisum est.^) In singulis paginis lineis acu ductis 27 
uersus leguntur. Singulorum librorum inscriptiones et sub- 
scriptiones litteris maiusculis rubris scriptae sunt. In fronte 
praefationis totius operis littera initialis satis magna (F) 
posita est, reliquum uersum primum eiusdem Hbrarius 
litteris capitalibus in duabus lineis exarauit. Singulorum 



1) Godicem ^Armamentarii' Martinus in catalogo X. sae- 
culo tribuit; S. Genouefae codieem 2409 — 2410 in uniuersum 
EohleruB dicit XI. saeculo scriptum esse, sed ad minimum 
duas discemi manus; at plures sunt, quarum antiquissima ea 
esse uidetur, quae Odonis opus scripsit. 

2) 'Armamentarii' codicis folia haec dico: 48. 49. 60.51. 62. *. 




Praefatio. YII 

uersuum litterae initiales nibricatae sunt, quod ubl non 
ita est, librarius ea ipsa re mteruaUorum distinctionein 
significari uoluit, quam inde a IV 711 usque ad finem ex 
sola magnitudine litterarum rubrarum anteposito signo co- 
gnosd maluit. Hae autem initiales cum primitus omissae 
postea adderentur, factum est, ut uonnulH errores irre- 
perent; uelut eo modo erratum est his locis: I praef. 16. 
124.94. n 431. m 124.136.281.640.675. 726. 726. 827. 
IV 166. 482. 591. V5. 12. 149. 158. 159. 196. 278. 574. 
580. 662. 664. VI praef. 16. VI 56. 138. 171. 318. 821. 
Verborum distinctio imperfecta, bic iUic etiam praua ^t. 
Et huiusmodi et alios leuioris notae errores complures 
corrector, qui eiusdem fere aetatis fiiisse uidetur^ emen- 
dauit. Idem locos nonnullos corruptos uel, qui ei corrupti 
uidebantur, in margine signo r uel rq (i. e. Require') po- 
sito notauit^^), aliquot locis uarias lectLones uel potius 
ipsius Goniecturas adscripsit ^), uersum a librario omissum 
HI 585 inter lineas suppleuit, uersuum transpositorum HI 
618 — 624 genuinum locum indicauit. Graeca uocabula, 
quae multa Odo adbibuit, onmia latine scripta simt, ex- 
ceptis paucis, quae in foliis illis altera eiusdem aetatis 
manu scriptis inueniuntur. Ilia enim manus quattuor locis 
Graecis litteris maiuscuHs satis inscite usa est^), quae 
ratio scribendi ad ipsum Odonem redire uidetur. 

Haud parui momenti et ad locos corruptos emen- 
dandos et ad uerba totaue enuntiata melius intellegenda 
glossae sunt, quarum in hoc codice uberrima copia non 
solum inter lineas, sed etiam in margine habetur. Sed, 
ut fit, scholiasta in posterioribus opens partibus studium 
magis magisque remisit ita, ut marginales glossae iam ad 
tertium librum, interlineares inde a quarto exeunte rarae 
sint. Inter glossas interlineares et marginales hoc interest, 

1) Vide adnot. ad ueraus: I 168. 269. 297. 1196. 168. 207. 
287. IE 166. 716. 881. 1078. tiSQ. 1146. IV 823. V 726. VI 464. 
602. 726. 817. 

2) 1 269. II 167. m 644. 1166. IV 678. 818. VI 464. VH 361. 

3) Vide adnot. ad III 361. 367. 666. 673. 



Vni Praefatio. 

quod illae plerumque aut merae sunt glossae, quas proprie 
sic dicimus, i. e. singularum uocum interpretationes modo 
magni, modo parui uel etiam nullius pretii, aut rei gram- 
maticae puerili modo explicandae inseruiunt, rarius ad 
enuntiati sententiam breuiter enarrandam, interdum etiam 
ad rem metricam pertinent, cum in margine non solum 
eiusdem argumenti adnotationes eae adscriptae sint, quae 
propter ambitum inter lineas recipi non potuerunt, sed 
etiam aliae, quibus, quae sit loci cuiusdam summa, aut 
quod poetae consilium, aut quos Sacrae Scripturae alio- 
rumue scriptorum locos ille in suum usum conuerterit, 
indicatur. Quibus in locis adferendis saepius tam subtilis 
apparet doctrina, ut baud sciam, an recte talia iam Odonem 
ipsum adnotasse putaueris.^) Ceterum de quibusdam huius 
codicis glossis fortasse alio loco agere mihi licebit. Iam 
de origine glossarum si quaeris, primum hoc tenendum 
est, et in interlinearibus et in marginalibus eandem prorsus 

1) Ut ezempla grauiora, in quibus fere omnibus nomina 
scriptorum nobis obuiam fiunt, j^romam^ leguntur ad 199 ad- 
scripta haec: .'Beatus gregorius in uerbis beati iob ubi dicit: 
ecce bemoth et cetera'; ad I 136 haec: 'bi bestiarum libro 
assimilatio de serpente quod mordet lunam' (sic); ad I 285: 
'Verba ^egorii simt haec' ; ad II 19 sqq. (errore librarii hie 
posita; mmio ad 1124 pertinent): 'Non est deus hoc et hoc, 
sed hoc, i. e. aequalis, <]^uia non est ex diuersitate sicut aliqua 
creatura. In libro boetii de sancta trinitate' ; ad 11 80 (initium 
inter lineas scriptum): 'beatus augustinus in epistula hoc 
dicit, quod 'sicut' non semper pro aequalitate ponitur et 
'quasi' non semper pro simiUtudme, ut est illud: quasi in- 
finni • s • i • h • p • quod sigf tamquam' (sic); ad 11 88; 'castam 
et petulcam specialiter ponit, quia, sicut beatus gregorius 
dicit in uerbis heliae, amma non mei|;itur in libidinem camis, 
nisi prius per superbiam corrupta fuent. inde est, inquit, quod 
castitas sine humilitate etiam in senio solet uitiari' ; ad n 67 : 
'Sanctus ambrosius dicit in libro de paradiso'; ad II 113 sqq. 
(immo ad u. 112 pertinent): 'Ambrosius in libro de officiis 
ministrorum dicit, ut ^uisque gratias referendo uel aequiperet 
uel ezsuperet munus sibi datum'*; ad n 272 sqq.: 'Augustinus 
in libro de ciuitate dei tres simul mortes hommem mcit in- 
currisse • Primam recedente deo a se • Secundam recedente anima 
a came • tertiam, cum poenis traditur uel sola uel came'. 



Praefatio. IX 

agnosci manum, quae uersus ipsos scripsit. Quod cum 
etiam in folia 24 — 33, altera manu scripta, quadret, inde 
concludi necesse est omnes glossas una cum carminis textu 
e quodam exemplari, cuius hie codex est apographum, 
transscriptas esse. Quod exemplar glossis certe non ca- 
ruisse eo ueri simile fit, quod inter libri VI. u. 726 et 727 
glossema ut uersum integrum poetae in textum receptum 
esse atque in uersum YI 247 glossam irrepsisse manifestum 
egt. Glossas autem omnino ex aliquo exemplari in hunc, 
de quo agimus, codicem translatas esse argumento haec 
sunt: Primum baud raro in iis deprehendimus corrup- 
telas^); deinde saepius glossae non suo loco positae le- 
guntur^); necnon locorum aliquot corruptorum lectiones 
genuinas in glossis exstare aut saltem glossarum auctori 
ante oculos fuisse apparet.^) 

Codex cum baud magno temporis spatio ab Odonis aetate 
distet, mirandum non est, quod textum onmino bonum 
praebet. Attamen mendis talibus, quibus nullus uel op- 
timae notae codex caret, non est liber. Immo ne grauiores 
quidem corruptelae desimt, uelut uersus IV 497 omissus. III 
461 post u. 469, IV 293 post 294 transpositus est, ut 
de glossis locis duobus supra commemoratis inter textus 



^1) Velut in his glossis: ad 1 73 ('karis'): 'i- gratia aNaris 
• i • sine gratia' ; ad 1 231 : 'Sensus est Si angelus peccauit sine 
aliqua imbecillitate • quanto magis honor ne grauatus' ; I 254 
('repurgia'): 'semina', lege 'sentina'; I 266 ('haerescere'): 

'merere' pro 'inerere'; I 364: 'hoc qd da' (qd s); Ilpraef.lO: 
'Orat poeta ut non sit error uiis exiguo quod dicturus est' 
('in isto' ?) ; II 40 : '. . . quia hunc hominem praefert primatem 
in quadrifido orbi dati praeceptum facile completu et memo- 
ratu ...' {kg. 'dat ei'); II 75 ('Otia'): 'iotms'; H 224 (et 
supra 'Diues' et supra 'felix'): 'sit' pro 'fit'; uide etiam supra 
p.VlIIadn.l. 

2) Praeter duo exempla supra p. Vm adn. 1. allata uideas 
haec: 1248: 'rationali soli' (pertinent ad 247); 11132 (supra 
'Certus'): 'ipse adam', quae ad uerbum 'erat' pertinent; 11461 
(supra 'extat'): 's • deus', quod ad uerbum 'dissimulat' per- 
tinet; of. etiam adnot. ad I 225. 

3) I 226 II 32. 39. 41. 91. 168. 253. 436. V 489. VI 768. 



X Praefatio. 

uerba receptis taoeam. Praeterea Graeca quaedam uoca- 
bula, quae sane num Odo ipse prorsus recte scripserit, 
maziiae dubium est, misere corrupta esse uidentur. Ceterum, 
si quidem ea, quae modo de glossis una cum textu e 
quodam exemplari in hunc codicem transsoriptis dixi, recte 
a me disputata sunt, duae ex lis certissimo nobis sunt in- 
dicio eum non ex ipso Odonis archetjpo, ut ita dicam, 
descriptum, sed inde per alium quendam librum esse deri- 
uatum. Duos dico locos, quibus nonnisi ad deprauata 
uerba interpretanda glossas pertinere uideamus. Supra 
alterius enim libri uersum 382 ad uerbum ^esse', pro quo 
*ex se' restitui, adnotatum est: ^liquet'. In tertii autem 
libri u. 733 postquam uerba ^cognosse nequiret' in banc 
formam abierunt: 'cognoscerequiret', scholiasta 'quiret' inter- 
pretatus est: ^posset'. 

Alios autem huius operis libros manuscriptos ut repe- 
rirem, frustra operam dedi. Neque Mabillonius plures nouerat, 
id quod ex ipsius uerbis (^Annal/ 1. c.) plane intellegitur.^) 
De codice enim quodam bibliothecae Cluniacensis Mabil- 
lonio non plura, quam nobis, fuerunt cognita: exstitisse 
ilium olim Cluniaci e uetere quodam illius bibliothecae 
manuscriptorum catalogo apparet.^ In quo catalogo sae- 
culo XTT. medio scripto leguntur haec: 

300*). ^Volumen, in quo continentur libri occupationum 
domni Odonis' (i. e. libri tres *Collationum* ad 
Turpionem Lemouicensem episcopum^); 



1) Quod Martinus in catalogo s. c. eum, qui in Hist. litt. 
Francog. VI 246—246 de hoc opere breuiter egit, praeter hunc, 
qui in ^Armamentarii' bibliotheca est, codicem alterum eumque 
Cluniaci asseruatum nouisse dicit, res eum fefellit; cf. supra 
p. in adn. 1. 

2) Typis excusus est apud Delislium, 'Cabin, des mss.' n 
458 sqq. et 'Inuent. des mss., Fonds de Cluni' p. 356 sqq. 

3) Numeri. a Delislio additi sunt. 

4) De uariis huius operis inscriptionibus uide Hist. litt. 
Francog. VI 238. 



Praefatio. XI 

301. 'Volumen, in quo continentur eedem oceupa- 
tiones . . . . ; 

302. * Volumen, in quo continentur supradicteoccu- 
pationes metrics'; qua inscriptione hoc, de 
quo agitur, opus indicari manifestum est. 

Id uolumen interisse uidetur^), nisi forte postea in 
S. luliani coenobium Turonense peruenisse et eundem esse 
codicem, quo nos utamur, suspicari malis. Quae res in 
medio relinquenda est. Alius autem codex, qui ^Occupa- 
tionis' opus totum uel aliquos eius libros contineat, quod 
quidem sciam, exstat nullus. Duodecim tantum uersus ^de 
Sacramento corporis et sanguinis Domini', quos ex initio 
libri VI. huius operis excerptos esse omnes adhuc uiros 
doctos fugit, seorsim nobis seruati atque iam pridem inter 
^hymnos' Odonis publici iuris facti sunt in 'Bibliotheca 
Cluniacensi' a Martino Marrier et Andrea Duchesne edita.^) 
Quos uersus e quo codice proferant, ab editoribus illis 
non indicatur. Dubito, an sit Vaticanus lat. 3472, in 
quo in tertio e tribus foliis in fronte adligatis manu satis 
recenti saeculi XV. scripta inueniuntur haec^): 'Incipiunt 
uersus domni hodonis de Sacramento corporis et sanguinis 
domini excripti ex libro manuscripto uetustissimo'. Se- 
quimtur hi uersus, quos ita, ut in 'Bibl. Clim.' non sine 
editorum neglegentia uel mutandi licentia, ut uidetur, editi 
simt, hoc loco pono, numeris uersuum ex ipso opere ad- 
scriptis et genuinis, quae in illo exstant, lectionibus (0) 
necnon codicis Vaticani (V) discrepantiis adnotatis: 



1) In posterioris aetatis catalogis Gluniacensibus (apud 
Delislium 1. c.) non iam indicatum inuenitur. 

2) Iterum typis descripti sunt apud Mignium, Patrol, 
t. CXXXm col. 613. 

3) Huius rei notitiam Kunnertio, adulescenti docto, debeo. 
Accnratissime autem me de hoc codice edocuit uir doctissimus 
Adolfus Ludouicus Krejcik. Liber fuit olim monasterii 'S. Euphe- 
miae de Brixia", postea Antonii Carafae (bibliothecarii biblio- 
thecae Vatic. 1585—1691). 



Xn Praefatio. 

Conuiuas epuli mundos Deus') esse supemi (^^11) 
Ut docet t (*** marg.: Edocet) et*) semis ^ Dominus 

uestigia lauit. (VI 12) 

Muneribus uariis et pluribus inde reiectis (VI 28) 

Frumentum et uinum cunctis hoc protulit*) unum (VI 29) 
Hoc sacrat, hoc nimium quod fit breue, quod nimis 

altum, (VI 30) 
Tarn modicum sumptum^), tarn facile^ atque pa- 

ratum^, (VI 31) 

Tarn sublime tamen, quod®) totam habeat deitatem; (VI 32) 

Sufficit hoc solum mundi purgare piaclum. (VI 33) 
Hinc placet hoc munus, quod^ fit^®) de pluribus 

unum; (VI 47) 

Corpus hinc ") capiti, caput ") inde cohaeret et illi "). (VI 60) 

Hoc genus, hoc unum placet, hoc durabit in aeuum, (VI 51) 

Hoc facile est, nitidum, simplex deitateque plenum. (VI 62) 

Ad artem emendandi textui adhibendam haec nihil con- 
ferre facile intellegitur. Grauius est, quod ex hoc opere, 
licet parum describendo frequentatum et poesi latina un- 
decimo saeculo mirum in modum efflorescente obliuione 
obrutum sit, tamen ^Acres' excerptos esse uidemus. Oeterum, 
quamquam ^Occupatio' abundat sententiis breuiter singulis 
uel binis uersibus expressis, in medii aeui florilegiis, quae 
quidem nouerim, eius uestigia non inueni. 

Ad operis inscriptionem quod attinet, singularem nu- 
merum ^Occupationis', qui est in codice, retinere quam 
catalogo codicum Cluniacensi s. c. fidem habere malui, ubi 
pluralis numerus ^Occupationum', ut de prosae orationis 
opere ^OoUationum', ita de hoc poemate usurpatur. Hoc 



1) tamen 2) Ut doceat OV 3) serui corr. ex 

seruus F; in dext. marg.: ibi seruus F; in alio codice semis 
scribitur alt. man. in dext. marg. 4) praetulit OV; in dext. 
marg.: ibi protulit F 6) sumptu OV 6) perfacile OV 

7) paratu OV. uersus 2 — 6 in rasura scripti sunt in V 

8) quo quod F 9) quo 10) sit F 11) huic F 
12) ut caput F 13) coh^reat illi F; in dext, marg.: alias 
coh^ret et illi; post alias tertia quaedam manus inseruit: corpus 
huic capiti caput inde. Eadem manus ultimum uersum supple- 
uisse uidetur. 



Praefatio. XIII 

nomen cur auctor operi dederit, eis, quae ipse in prae- 
fatione totius operis u. 4 et in praef. I. libri uu. 16 — 20 
et sub finem operis VII 649 sq. dicit, satis explicatur. 
Sed cum in titulo codicis Momnus Odo abbas' non ex- 
presse ^Cluniacensis' dicatur, iure hoc opus abbati illi 
clarissimo Cluniacensi a nobis tribui demonstrandum est. 
Huic igitur illis tituli uerbis 'Occupationem' adscribi ap- 
paret collatis iis, quae ex uetere iUo catalogo Cluniacensi 
supra attuli. Addam, quae Mabillonius Act. 1. c. in eandem 
rem disputat. Dicit enim de hoc opere: 'Videtur esse 
sancti Odonis tum propter monasterium S. luliani, ex quo 
acceptus codex, ubi Odo abbas fait: tum propter codicis 
scripturam, quae Odonis aetatem sapit: tum propter titulum; 
nam eius OoUationes in codice Siluiniacensi inscribuntur: 
Occupationes sancti Odonis'. Ex quibus argumentis ter- 
tium est grauissimum; primum non est satis firmum, prae- 
sertim cum non constet codicem in ipso monasterio S. lu- 
liani scriptum esse; codicis uero aetas sane ab ipsis Odonis 
temporibus non ita multum distat. Maximi autem mo- 
menti simt similitudines, quae inter ^Occupationem' et alia 
Odonis opera intercedunt, tot et tantae, ut eundem poe- 
matis esse auctorem negari nequeat. Quae similitudines 
et ad totius operis consilium et ad singulorum locorum 
argumentum pertinent. Vt enim in ^Collationum' libris, 
ita in hoc opere Odo uitia principalia impugnat, quibus, 
ut ipsius uerbis (Coll. Ill) utar, diabolus ^onmes mergat'. 
Quae 1. c. tria dicit esse haec: superbiam, luxuriam, ma- 
litiam. ^Malitia', inquit ibid. c. 13, ad uiolentos pertinet, 
superbia uero et luxuria tam ad ipsos, quam etiam ad 
alios, qui mansueti plerumque uidentur'. Haec igitur duo 
uitia poeta ^tumorem' et ^libidinem' appellans, quomodo 
ea inde a primis temporibus usque ad suam aetatem sa- 
luti generis humani obstent et quantopere perniciei quasi 
fontes uitanda sint, multis ^Occupationis' locis exponit; 
proxime autem ad^Collationum' argumentum accedit liber VII., 
quo de suorum temporum uitiis increbrescentibus et uirtu- 
tibus admodum raris Odo agit. Porro superbiam luxuriae 



XIV 



Praefatio. 



genitricem esse Odo Gollat. 112 affirmat his uerbis: ^In . . . 
luxuria neminem usque ad consensum mergit (diabolus), 
nisi eum, qui prius in oculis Dei superbiendo cadit', eiusque 
rei exemplum Adam ponit; quae fusius enairata inueniuntur 
in ^Occupationis' libro 11. Praeterea, ut breuis sim, hos 
locos inter se conferas, quibus easdem sententias expressas 
inuenies, siue aliis scriptoribus Odo eas debet sine de suo 
protulit: 

'Occupationis' 



III 125 sqq. 



ni 482—515 
m 586—599 

ni 743—762 
IV 39 sqq. 

IV 156—170 
VI 861—865 
VI 867—869 
VI981sqq.etVni68- 



■171; 



Vnil6— 118. 392sqq. 578. 



VII 144—154 



VII200sqq.et 258—268 



Senno de combustione basi- 
licae S. Martini ^), col. 748 A 
(Migne). 

CoUat. II 23,. col. 568B. 

Collat. n 18 (de esu camis 
et potu uini) 

Collat. n 23, col. 568 B et C. 

Collat. I 14 et 15 (De Cain 
et Abel eorumque progenie) 

Collat. nil (de stupris) 

Collat. Ill 48. 

Collat. Ill 51. 

Coll. II 36, col. 5«4B et C; 
Coll. 1 25. 

n 38; Vita 8. Geraldi II 10; 
Sermo de S. Benedicto col. 
722 C; lohann. Sal. Vita 
Odouis 117, col. 51 B (de 
instante iam tempore Anti- 
christi). 

Coll. II 13 (. . . 'schola uir- 
tutum facta est amphi- 
theatrum uitiorum'). 

Coll. II 28 et 30. 



1) De hoc sermone cf. Sackur, "Die Cluniacenser", vol. I. 
excurs. 2. 



Vn 273—279 
Vn 452 sq. 



Praefatio. XV 



Coll. ni 28. 

Coll. I 40, col 547 A (de 

quinque regibus in antro 

clausis). 



Adde, quod tamquam enarratio in uersus VII 155 — 158 
sunt, quae lohannes Odonis biographus lib. I. cap. 17 refert: 
^Ebriosis et comestoribus dicebat: Nabuzardan princeps 
coquorum destruxit muros lerusalem. Mollibus et mascu- 
lorum concubitoribus opponebat Herodis homicidium et 
Scribae exsiUum. Quanto, inquit, melior est anima cor- 
pore, tanto, qui talia agit, peior Herode. Hie corpora 
interfecit, animas in caelo misit: hie corpora a Deo se- 
parat, animas aetema morte trucidat. S crib a uero, qui 
probabat tirones, captiuus ductus est in Aegyptum: hie 
enim post mortem ducendus est in infemum.' Ad ea 
autem, quae VI 721 — 735 de contemnendis ^dictis^ poe- 
tarum et ^rethorum' leguntur, bene conueniunt, quae idem 
lohannes I 12 et 13 de Odone somnio a Vergilii carmini- 
bus leetitandis deterrito et relictis poetis litteris sacris 
operam dante narrat. Denique, quod uiri docti Odonis 
orationem contra cuiuslibet uitia acerrimam, interdum etiam 
importunam esse neque a spurds rebus tangendis ab- 
horrere obseruant-*-), plane idem in hoc opus quadrat. Odonem 
inter tot negotia tam prolixum opus metrioe composuisse 
sane ualde mirandum est; at certe eum ab arte poetica 
non fuisse alienum et ex hymnis eius et e metrica epi- 
tomae Moralium in lob praefatione apparet. Neque nobis 
lohannis biographi de hoc opere silentium scrupulum inicere 
debet, cum is alia quoque opera Odonis, uelut quattuor 
libros de uita S. Geraldi, non commemorauerit. 



1) Haur^au, Singularit^s histor. et litt. p. 175; Sackur 
1. c. I p. 116: "Wie ein' Prophet tritt er inmitten der Ver- 
rohun^ auf, niemanden schonend, weder die Grofseu und 
Machtigen, noch den Clems, noch das Volk. Riicksichtslos 
und fast cynisch, aber voller Energie und Empfindung ist seine 
Sprache." 



XVI Praefatio. 

lam argumentum huius opens accuratius quam Mabil- 
lonius inspiciamusi Agitur libro primo de angelorum 
creatione et casu partis eorum, altero de conditione ho- 
minis eiusque casu, tertio de primis hominibus e para- 
dise expulsis, de moribus hominum magis magisque de- 
prauatis, de diluuio, de interitu Sodomae et Gomorrhae, 
de humana natura post casum corrupta, quarto de pa- 
tribus ueteris Testamenti deque lege et naturali et Mo- 
saica, denique de redemptionis promissione, quinto de 
Dei incamationis mysterio, de lohanne Domini praecur- 
sore, de Christi aduentu deque eius uita terrestri, ita 
tamen, ut ex euangelica historia utpote legentibus nota 
pauca tantum breuiter referantur, quae poetae medita- 
tionibus ansam dent; sexto libro Odo a Oena Domini 
incipit, deinde redemptionem generis humani tractat, medi- 
tationes de Christi in cruce triumpho, de eius ad inferos 
descensione, resurrectione, ascensione in caelum, de ad- 
uentu Spiritus Sancti proponit, deque ecclesia Christiana 
accrescente agit; septimo libro poeta, quippe qui ad- 
uentum Antichristi et finem mundi propinquum esse opi- 
netur, mores suorum temporum perstringit, malorum uitia 
percrebrescentia uehementissime uituperans (imprimis uu. 
116 — 288), paenitentes consolans, bonos ad uigilantiam 
admonens et spe regni caelestis confirmans. Singuli igitur 
libri nexu historico, ut ita dicam, inter se excipiunt; at 
non tam id poetae in animo est, ut historiam sacram ex- 
ponat, quam, ut per totum opus inde a primis mundi 
temporibus describendis usque ad nouissimorum temporum 
statum deplorandum certum quoddam consilium, de quo 
iam dixi, sequatur; uitia ilia principalia, superbiam et 
luxuriam dico, quam aduersa sint saluti humanae, et 
quantopere iuuante Dei gratia Christi passione hominibus 
reciperata fugienda sint, demonstrat. Quod consilium im- 
primis secutus nihil fere admittit historicum, pleraque alle- 
gorice interpretatur, ductus ratione, quam ipse YI 749 sic 
exprimit: 



Praefatio. XVII 

'Historia • •. paruos alit, allegoria uegetos/^) 

Allegorica igitur interpretatione undique ex uetustionun 

ecclesiae doctorum scriptis uel e commentariis nono saeculo 

inde haustis magna industria petita Odo ex singulis Scrip- 

turae locis sensTim sine moralem sine mysticum enucleat. 

Indoles igitur operis si nomine indicanda sit, meditationes 

esse dixdrim. Quas meditationes magna quidem ex parte 

a sermooibus uel homiliis nonnisi forma metrica differre, 

is non mirabitur, qui poesin illis temporibus plerumque 

nihil aliud quam elegantiorem quaelibet sensa uerbis ex- 

primendi modum fuisse secimi reputauerit. Attamen non 

desunt loci coloribus quibusdam poeticis omati, uelut 11 

70 — 80 (descriptio paradisi), m 168 — 183 (de misera 

Adae in exsilio condicione), III 204 — 267 (quo modo Adam 

paradisi meminerit; in quibiis ueris et hiemis descriptio 

230—250), m 266 — 297 (de homine a lupa nutrito et 

lupi instar facto), m 298 — 313 (de infante regio rapto 

et plebeio facto), m 371 — 393 (de uita nidi et modesta 

hominum priscorum), m 940 — 953 (imago de aegro frustra 

leuationem dolorum quaerente), EH 1042 — 1074 (de com- 

modis et incommodis laboribusque in uita humana mixtis), 

V451 — 466 (de infantium caede Bethlehemitica), VI 

365 — 361 (de natura resurrectionis die reuirescente). 

Saepius Odo rhetorica apostrophae figura utitur uel per- 

sonas quasdam oratione loquentes facit; cf. 1 146 — 177, 

U 234 — 278, n 472—506, IV 582—594, IV 687—709 

fubi Dens ipse loquitur), IV 712—785, V 467—497, VI 

274 — 296. Argumentum uero si spectamus, praeter uersus 

jupra commemoratos VI 721 — 735 (contra poetas et 'rhe- 

ores'') et VH 116 — 288 (de aequalium uitiis) aliosque 

ocos sat multos propter eximiam doctrinam theologicam 

otabiles attentos nos faciunt uersus DI 1083 — 1103 de 

lente liumana multarum rerum inuentrice, quippe qui ad 



1) !Non aliter de hac re cum ante turn post Odonem plu- 
□ai poetae christiani medii aeui senserunt; cf. Hue mer, Hu- 
ms Ambianensis sine Bibomontensis opuscula p. VI — Vlil etX. 

Ox>o ed. Swobof'a. b 



XVm Praefatio. 

artium et morum historiam oognoscendam non nullius mo- 
menti esse uideaatur. 

De opens sermone fasius agere huius loci non est. 
Tamen ad nonnulla legentium animos aduertam. Atque 
saepe occurrunt uocabula Graeca, qualibus magis xninusue 
corruptis omnino medii aeui uersificatores opuscula sua ad 
eruditionem ostentandam exomare consuerant. Hoc loco 
tantnm obscuriora uel rariora uel propter formae aut sensus 
nouitatem notabilia adfero: alalos m 1176, aliptes (L e. 
pictor) ni 1101, blennus 11 247, cacascopus 11 278 (cf.caca- 
formis m 449, cacamonstrum 11 264), cersos (xiQfSog) HI 155, 
chrisin (aurum, accus.) m 821, chriBirus (i.e. aureus) rV459. 
V221, despota (gen. fern.) V 561, dipsa (i. e. dipsas)^) 
n 168. 250, elegus (i.e. miser) ^) 11 224, electrus (i.e. sine 
lecto) V 91, energia (glossa: ^imaginatio'; uide Du Cange 
s. u. Energima et Poet. Carol. 11 486) 11 277. m 1102, 
idea milOdy kystesma (?; u. adn.) 111357, iconismall 251, 
lichista (gl.: ^canis') III 850, molungantes (?; u. adn.) 
in 170, myrodema pedum (gl.: ^calciaria') III 284, nau- 
stologus (cf. Goetzii Thes. gloss, em. s. u.) IV 107, neo- 
semnion (u. adn.) 11 79 (cf. semnion m 159), omphala 
n 281, oxongia (?) gastri (at u. adn.) 11 283, panto- 
cratos n 152, peripstma (i. e. peripsemata, num. plur.; 
cf. Du Cange et Landgraf^ Archiu. IX 412 sq.) 1 175, pla- 
nonta (gl.: ^errans') V284, prosopa (gen. fem.) 11 17. 324, 
serincum (avQlyyiov?*^ u. adn.) I 162, sinclitus (u. adn.) 
rV 616, ^thanatos' (i. e. ^mortuos') I 195, theorematicus 
11248, theureticus 1111083, tricaptus (tQl%a7txog) milOO, 
ypogea domus Y 225, zima 11 296, zotista m 99. Magis 
etiam notandum est semibebraicam uocem ^gibra' (i. e. 
bomo), quae adbuc, quod sciam, latinitatis Hispericae, 
quae dicitur, propria babebatur, tribus locis in ^Occu- 
patione' deprebendi: 11 70 (u. adn.) et m praef. 1 proto- 
gibra, m 351 gybra. 

1) Cf. abl. 'dvpsa' Poet, aeui Carol, m 640. 

2) Cf exempla huius usus, quae Du Cange imprimis ex 
Abbone affert. 



Praefatio. XIX 

Vocabulis obsoletis, qualia primis medii aeui saeculis 
e glossariis sc^ptores sumebant,^) Odonem interdnm usnm 
esse tddemus; ueluti inuenimuB haec: abreptitius (idem, 
quod 'arrepticius' ; cf. Woelffl. Arch. V 243 et 427) 10886, 
ambro (u. adn.)*) 11 148, caluere®) I 272, catullire m 48, 
comedo m 604, facul in 1049, ^fecesnmi' siue ^fecennina' 
(i. e. fescezmini; gL: ^cantica nutricum', scilicet contra 
fascinum) V327, ferascere (cf. Woeim. Arch. I 494) m 63, 
gorgo (i. e. profecto) I 269, inspicare (pro ^acuendi' uerbo; 
cf. Verg. Georg I 292), simpuuiom (i. e. poculum) m 179, 
tudes m 936. 

Multae in ^Occupatione' inueninntur uoces ignotae uel 
minus notae siue ueteres quidem, at nouo modo confor- 
matae aut nouo sensu praeditae, e quibus quae sint ab 
Odone nouatae siue etiam errore positae, quae omnino 
ad mediam latinitatem pertineant, non semper facile est 
discemere. Quare has promiscue commemoro, uelut 

substantma: ^baucus' siue ^baucum' (idem, quod ^bauca' 
siue 'bauga' i.e. armilla) HI 306, bicallis*^ m 317, 'bubus' 
siue ^bubum' m 307 (u. glossam in adn.), cema III 1133, 
clamus (i. e. ^discus') IE 101. Ill 374. 1097, coccus (i. e. 
coccum) m 309 , conualle (i. e. conuallis) Y 40, crapula (de 
gulae uitio) m 764 crematus, us m 698, cursus (i. e. prae- 
dium) m 1058, dapales (i. e. dapes) III 1032, dapulentia 
n 101, dentistupium (u. adn.) I 219, discola (opp. ^thesmo- 
colis') n 243, dorsenus (i.e. dorsuarius) m 1062, ephebia (de 
puerorum stupro) m 693, expertus, us m 181. 740, fron- 
tispitium in 462, famen (i. e. *fomen' pro ^fomento')^) 

1) Cf. Goetz, ^'Dunkel- u. Geheimspr.", Ber. d. s^rchs. Ges. 
d. W. 1896 p. 65 sqq. 

2) Cf. Aldhelmum DeVm uit. 63, P(oet.) C(arol.) n 676; 
Thes. gloss. 8. u. 

3) Fort, hoc uerbum Odo e Prisciano (10, 13) sompsit, 
quern bene cognouerat; cf.loh. uit. 112. Eidem (4,4) 'acutelae' 
uocem (ni62) debere uidetur. 

4) Cf. PCin441. 

5) Vide Brandes in Woelffl. Arch. VI 46 et 168, Corp. gloss. 
V, 202, 6. 

b* 



XX Praefatio. 

111942, glabella 11 294, glara oui (cf. Du Cange s. u. 'Clara' ; 
francogall.: glaire) I 36 et 37, impactio IV 60, intermius (u. 
adn.) n 311, lactamen m 356. 1115. 1218. IV 185. VH 624, 
lendim (accus. ad similitudinem accusatiui 'lentim')^) 1 173, 
Uba VI 105, Ileum (i. e. Lyaeus) m 587, linctio IH 849, 
lucina (i.e. *lucema' siue *lux', cf. *matuta') V 180, merx 
(i. e. merces) 11 praef. 6, nebella EI 1075, nortia (gl.: 
*socordia'; cf. Du Cange s. u. *Norax') 11 277, palpo 
(i. e. caecus) V285, panucla VH 252, panuclum HI 1100, 
perpera (i. e. macula) 11 220. m 436, rinax (cf Du Cange 
s. u. 'Rinatrix'^ III 756. IV 578, reparamen*) HI 28, repur- 
gia (num. plur.) messis HE 1057. VTE 718, scetra (cf *cetra') 
n 128. m 1095, scitia m 740. 1120, stertus, as HI 386, 
strucius (i. e. struthio) IV 250, thesmocola 11 243, timpora*) 
m 308, uncae (i. e. ungues) HI 286, uolula HI 378; 

adiediua, pronomina: adleue III 693, altiuidus 1111156, 
blimus (at u. adn.) m 67, cliuus (pro adiectiuo; cf Thes. 
gloss.) III435, coltax (i. e. claudicans) 1 369, glorius IH 987, 
iubilosus n 198, iuniperinus m 195, l@pus (gl.: uolup- 
tuosus', fort, idem, quod *18pidus'; cf Thes. gl.) 11 282. 
VTI378, limus (i. e. luteus) 11 36, melicus (i. e. 'mellitus' 
siue fiethxog] u. Du Cange s. u. 'Mellicos') III 834. 1078. 
rV pr. 2, momentanus m 699, mortificinus m 101, panxile 
bolus*) in 143, parrax ales (i. e. parra; gl. : 'butriscus') 
n 501, pemex (i. e. pemiciosus?; u. adn.) 11 127, pilifer 
in 289, retropes HI 810, succinus (i. e. succinens) III 1092, 
temerus HI pr. 17. 1247, triniger (i. e. 'threniger') 11539, 
tritica grana IV 25 (ibid, 'paleae aristae'), utiliosus 
m 1215; nostras (i.e. nostrum) IE 430, quiscumque (i.e. 
quicumque 11 303. HI 320. 525. IV 679. 683. V 75. 83. 
687. 746. VI 118. 182. VH 195; 



1) Cf Thes. gloss, s. u. 'Lens'. 

2) Cf PC m 462. 

8) De bac forma a grammaticis commendata cf. Bonnet, 
Le latin de Gr^goire de Tours p. 116, adn. 6. 

4) Cf fflossam marg. ad ^panxerat' n 71: Pango panges 
• i- planto Inde panxile nolus oicimus. 



Praefatio. XXI 

adtterhia: astutim IV 222, deprope V 156, forinseca 
Vn 64, genialiter (i.e. 'natura') 111987. V 736, insa- 
tialiter I 218, mentatim (a ^mentatus') IV 17, nimiuscule 
m 922 (cf. 'leuiuscule m 941) i), nobillime IV 393, obinde 

IV 242, perplerum (gl.: *satis uel pleniter') 11445, po- 
strema VI 176; 

uerha: adesse (i. e. 'prodesse', de rebus) HI 940. 1001, 
arpgre (i. e. ampere) 11 338, censurare HI 936,.cudeat 
(i. e. *cudat') 11 510, dare (i. e. ^donare' uel *afficere') 
c. abl. n pr. 6. 11 20. m 376, deferre c. dat. (i. e. 're- 
uereri') EI 930. IV 201, delectare c. ace. rei m 795, edere 
(i. e. ^imperare') 11 509, gratificare c. ace. pers. VU 599, 
hilarizare (siue 'hjlarizare')^) H 198. 349. V 100, in- 
dolSre (i. e. indolescere) III 26*), inficiare (i. e. inficere; 
cf. Du Cange s. u. Inficiatus) VU 630, ingermaiiare V 341, 
intemare (i. e. intellegere; a Verg. gramm. adhibitum)rv 486, 
labSre (i. e. labi) VI 850, metricare*) I pr. 19, monstrare 
(i. e. *docere') c. ace. pers. V 383, niuere (i. e. coniuere) 

V 153, oblectare c. ace. rei VU 377. 379, oppotare VI 44, 
picturare IE 1103, posare (i. e. ponderare) Vil 524, reagno- 
scere HI 818, reliquare (i. e. relinquere) III 1041, reposcere 
(i. e. 'repetere' siue Hterum adhibere') HI 457, subulare 
V 154, trabeare (cf. *trabeatio' i. e. *incamatio' seu *na- 
tiuitas') n528. 

Neque ea neglegenda sunt, quae in formis uocabulorum 
ex usu sermonis uulgans explicantur, uelut: agelus (i. e. 
angelus) HI 144, capescere^) HI 948, coacla (cloaca)*^ 
111456, drictus (i. e. directus) HI 1029, fomes (fomex 
in 1146, famen (fomen) III 942, gratuitu (gratuito 



1) Similia inuenies in Woelffl. Arch. V 294, Neue-Wagener, 
Formenlehre n»264. 

2) Cf. Woelffl. Arch. HI 410. 415. 

3) De talibus uerbis uitiose usurpatis uide e. gr. Bonnet 
I. c. p. 473. 

4) Cf. PC in 138. 

5) Cf. Sittl in Woelffl. Arch. 1 515 ; Thes. gl. s. u. ; PC III 21. 

6) Cf. Gramm. lat. V 392, 24; 397, 13. Corp. gloss. V 565, 51. 



XXII Praefatio. 

m 1068, librales (Hberales) m 1132, lucto (luctu) m 208, 
mactio (i. e. maccio, macio, machioV) IV 672, sagmen* 
tatus (sagimentatas) HE 184, uol^s (uis) praef. 4. m 414, 
uolet I 227. 284. 291. m 296. 888. 981. 1036. 1160. 
IV 303. VI 222. 851; W littera male addita est m922i 
Hn usum' i. e. 'in usu*. Hue etiam refero pronomina *8e', 
'sibi', 'suus' passim pro *eum% *ei', *eius' adhibita. — 
Denique uix est, quod de tali scriptore moneam relatiuum 
'qui' saepissime satis barbaro modo loco demonstratiui 
'is' adbiberi, ordinem autem uerborum multis locis maxima 
esse intricatum; uelut uideas hos uersus: 1 133. Ill 560. 
804. 1062. IV 157. 545. 749. V 45 sq. 337. 340. 808. 
VI 302. 793. Vn 312. 

Singulis libris Odo praefationes praemisit metris lyricis 
compositas, id quod cum Prudentius, tum nono saeculo 
Heiricus in Vita S. German! fecerat; metra ab Odone 
adhibita partim antiqua, partim ex more poetarum aeui Caro- 
lini libero modo nou&ta sunt. Atque praefatio totius operia 
constat binis uersibus arcbilochiis mJinoribus, qui dicun- 
tur,^) ad pentametri similitudinem coniunctis et monometra 
trochaico catalectico continuatis. Praefationis I. libri uersus 
singuli bina habent hemisticliia, quorum prius eadem est 
tripodia dactylica atque in antecedente praefatione, alteram 
eiusdem forma catalectica in duas syllabas. Quae forma, 
in praefatione 11. libri adhibetur ita, ut binae tripodiae 
uersum efficiant. In m. libri praefatione bini adonii^) 
inter se iunguntur. Libro IV. Odo uersibus alcmaniis*) oon- 
tinuis praelusit. Librorum V., VI., Vn. praefationes in 
strophas redegit nouo, ut uidetur, modo'^) e metris partim 



1) Of. Groeber in WoelfH. Arch, in 619. Eodem modo haec 
uoz scripta legitur in Odonis uita S. Gerald! n 4. 

2) Idem uersus in strophis Heirici legitur PC 111499 — 601 
(in 'archilochio prime' ab Horatio c. IV 7 adhibito) et ibid. 
474—476. 

3) Cf. Traubii ind. metr. in PC HI et ibid. p. 724, adn. 

4) Cf. Traubii ind. metr. s. c. 

6) Hac in re Odo Heirici ezemplum secutus esse uidetur; 



Praefatio. XXIII 

medio aeuo usitatidsiinis, partim rarioribus uel nouatis 
compositas. In quinti enim libri prooemio temos uersus 
phalaeeios^) seqoitur clausula, quae est asdepiadei primi 
slue alcadd metri pars posterior. In strophis, quae VI. 
libro antecedunt, post binos uersus eodem modo atque 
in praefatione 11. conformatos poeta clausulam posuit 
adonium. Denique ante librum VIT. leguntur strophae 
quatemorum uersuum, quorum tres priores sunt metra 
asclepiadea prima^), qu&e dicuntur, quartus est asdepiadei 
pars prior adonio continuata. ^) 

Praef ationes Odo fere omnes concentibus exeuntium sylla^ 
barum binorum pluriumue uersuum uel eorum partium 
distinxit. Tantum V. libri praefatio consonantiis prorsus 
caret. In VIA. libri praefatione tantum primae strophae 
priores tres uersus in *-at' terminari poeta uoluit. Contra 
rV. libri praefatio tota consonantiis uel assonantiis mono- 
syllabis uel etiam bisyllabis binorum uersuum adstrin- 
gitur. Cetera carmina concentibus multifariam, at non 
sine exceptione, distincta uidemus. Cum enim in prooemio 
opens uersus 1. et 2. syllabis ante caesuras positis inter 
se Goncinant, in reliquis autem eiusdem uersibus excepto 13. 
binae tripodiae continuae consonantiis uel assonantiis ex- 
tremarum syllabarum quasi uinculo quodam in pentametri 
unitatem colligantur. Item hemistidiia singulorum uer- 
suum inter se concinimt in praefatione I. libri praeter 
uu. 3, 5, 13, 17, 21, in praefatione IE. praeter u. 8, in 
praefatione VL praeter uu. 8 et 10. Idem fit in prae- 
fatione in. libri in plus dimidia parte uersuum; insuper 
in uu. 18 et 19 hemistidiia etiam cum alterius uersus hemi- 
stichiis concinunt; altemantibus concentibus adoniorum (sche- 
mate: a, b; a, b) inter se iunguntur uu. 3 et4, 15 et 16; sola 
clausularum assonantia inter se copulantur uu.: 9 (qui uersus 
ceteroquin habet coneentum hemistichiorum) et 10, 13 et 14; 
concentu caret imus uersus 12, nisi quod posterior eius 

of. Traubii ind. de metris ab Heirico inuentis et in prae- 
fationibus quibusdam adhibitia. 

1) Cf. Traubii ind. 2) Of. Traubii ind. 3) Of. Traubii ind. 



XXrV Pratefatio. 

adonius cum priore sequentis uersus concinit. Poetam 
igitur consonantiis uel assonantiis plerumque tantum binos 
uersus uel bina hemistichia eaque et paria et (in praef. I) 
imparia adstrinxisse et, si clausulas assonantes trium illorum 
uersuum praef ationis VII. libri excipias, rimis nonnisi in 
dactylicis metris usum esse apparet. Quas ut dactylicis 
uersibus quasi proprias seruaret, id quod alii poetae aeui 
Carolini, uelut Godescalcus, non fecerant^), hexametrorum 
leoninorum usu turn iam frequenti adductus esse uidetuj:. 
Ipse Odo in opere suo consonantiam uel assonantiam leo- 
ninam satis saepe adhibuit. Est ea plerumque singularum, 
interdum etiam binarum syllabarum. Versus igitur leo- 
ninos numeraui 

inter 372 hexametros libri I. 261, i. e. plus duas partes, 
„ 539 „ „ n. 355, i. e. duas fere partes, 

„ 1253 „ „ m. 886, i. e. plus duas partes, 

,,857 „ „ rV. 576, i. e. paulo plus duas 

partes, 
„ 827 „ „ V. 620, i. e. tres fere partes, 

„ 988 „ „ VI. 793, i. e. paulo plus quat- 

tuor partes, 
„ 760 „ «Vn. 628, i.e. quinque fere partes. 

E uersibus non leoninis nonnuUi omnino caesura semiqui- 
naria carent; uelut caesuram post tertium trochaeum habent 
hi uersus: 1 174. 260. H 351. HI 245. 351. 492. 111245. 
492. 1081. IV 8. 198. 733. 741. 747. 806. 818. 851. V21. 
140. 186. 315. 461. 474, 698. VI 270. 317. 505. 624. 846. 
Vn 73. 217; in aliquot ex his uersibus syllaba ante cae- 
suram posita cum extrema concinit.^) Caesurae trithe- 
mimeres et hephthemimeres inueniuntur his locis: I 13. 
15. 73. 100. 118. 176. 231. 240. H 172. 261. 275. 380. 
402. 422. 478. 492. HI 82. 83. 182. 280. 597. IV 110. 
162. 239. 371. 504. 679. 835. V 365. VI 375. VH 44. 



1) Cf. G. Meyer, "Der Ludus de Antichristo und Bemer- 
kungen uber die lat. Rhythmen" p. 68 sqq. 

2) n 361. m 1081. IV 198. 818. 861. V 140. 698. VI 624. 



Praefatio. XXV 

E quibus ^trinini salientes ' ^) sunt hi uersus: I 13. 73. 
118. 231. 240. n 261. 275. 380. 402. 478. 492. 530. 
m 82. 83. 182. 280. 597. IV 371. 504. 679. 835. V 365. 
VI 375. Vil44. Accedit unus trininus saHens trochaicus^): 
in 162. Satis multi hexametri, et leonini et non leonini, 
sunt caudati'); quorum magnam partem ef&ciunt ^uni- 
soni^*); 'collaterales'^) pauci sunt hi: I 85 : 86. 11 193: 
194. 207 : 208. 370 : 371. m 56 : 57. 206 : 207. 679: 
680. 1237 : 1238. IV 3 : 4. 15 : 16. 137 : 138. 321 : 322. 
349 : 350. 799 : 800. V 169 : 170. VI 226 : 227. VH 
56 : 57. Praeterea Odo saepius singulos uersus allitte- 
rationibus uaiiisue lusibus uerborum exomauit, cuius rei 
uideas haec exempla: I 191. 236. 311 sq. II 11. 352. 
357. 366. 402. 464 sq. 473 sq. 504. 510. 511. 527. 529. 
m 1071. 1167. IV 49. 730. 768. V 6. 528. 674. VI 737. 
Prosodiam quod attinet, natiuarum sjllabarum quanti- 
tates haud raro laeduntur. Terminationes 'apertae saepius 
corripiuntur; uelut corripitur non solum *o' gerundii, sed 
interdum etiam H' genitiui singularis numeri uel nomi- 
natiui pluralis, raro *a' uel *o' uel etiam *u' ablatiui.^) 
Aduerbiorum exitus in ^e' saepissime perperam aut cor> 
ripitur aut producitur. Liberrimus autem est usus in Graecis 
vocabulis. ^H' littera interdum ut consonans positionem 
efficit.'') Syllaba breuis raro ante caesuram pro longa 

1) G.Meyer, ^'Badewins Gedicht (iber Theophilus", Act.ac. 
litt. Monac. 1873, p. 77 sq. 

2) Cf. ibid. p. 78. 

3) Cf. ibid. p. 73 sq. ; G. Meyer, Ludus de Antichristo p. 68, 
adn. ; Traubii ind. metr. s. c. 

4) Cf. G. Meyer, Radew. Ged. p. 75. Notaui huiusmodi 
locos^ ubi quidem concentus certus est, 134, atque 3 in I, 11 
in n, 25 in HI, 11 in IV, 20 in V, 37 in VI, 27 in VH. 

6) Cf. ibid. p. 74. 

6) Vide e. gr. praef 6. II 63. 422. m 101. IV 350. V 579. 
Vn 335. Praeterea se legitur n 382. 386; servitus 11 263. 
IV 701. 

7) Cf. I 185. 296. n 170. 238. 278. 345. 481. HI 814. 1052. 
1064. IV 588. 827. V255. 506. 752. 779. VI 50. 161. 736. Vn71. 
203. 354. 

Is** 



XXVI Praefatio. 

ponitur^), uelut IH 19. 964. V56. Licentiam syllabae sola 
ui ictus productae his duobus loois deprehendi: 11 248 ^so- 
litus', rV 11 ^aliquot'; *utraque' male pro 'utr&que' positum 
inuenituriniS? aJiisque locis. Elisionem Odo saepe adhibet, 
hiatum raro admittit. Synizeseos exempla his locis notaui: 
1170. 320. n 73. V 24. VII 604; accedunt monosyllaba 
*sui', Hui', ^ei'. Tmeseis uocabulomm his tantum locis 
nobis obuiam fiunt: V 174: ^Assue sunt facti'; VII 63: 
'Turpi que tudo'. 

Beliquum est, ut de hac editione pauca addam. Inter- 
ualla uersuum alia, atque in codice sunt, distinxi his 
locis: n 207 (non 206). H 279 (in cod. non dist). 
484 (non 486). 606 (in cod. non dist). m 86 (non 
86). 97 (non 96). 122 (non 123). 193 (non 192). 
390 (non 389). 406 (non 406). 470 (non 469). 482 
(non 481). 496 (non 494). 629 (non 623, qui est in 
cod. 627). 664 (non 663). 743 (non 737). IV 156 (non 
167). 217 (non 216). 341 (non 344). 396 (non 396). 
663 (non 664). 731 (non 732). 764 (non 766). 838 
(non 837) V 14 (non 13). 161 (non 162). VI 327 (non 
326). 697 (non 696). 706 (non 706). 870 (non 871). 
Vn 69 (non 71). 169 (non 160). 200 (non 201). 268 
(non 266). 460 (in cod. non dist.). 608 (non 607). Glossas 
in adnotationem iia^ tantum locis recepi, ubi ex re esse 
uidebatur; item Scripturae locos, quos Odo in suum usum 
conuertit, eos tantum indicaui, qui aliquid ad textus uerba 
melius intellegenda aut emendanda conferunt. In rebus 
orthographicis codicem plerumque secutus sum. 

Scribebam Vindobonae mense Maio a/nni MDCCCC. 

Antonius Swoboda. 



1) Of. Huemer, Hugonis Amb. op. p. XVI. 



ODONIS ABBATIS CLVNIACENSIS 
OCCVPATIO. 



Frater amande nimis, 
lustitiaeque sitis, 
Cor gemis esse fluens 
Inde poema uoles, 

5 Verba subinde seri 
Sensu si det nouitas, 
At mihi grande foret 
Prisca satis studio 
Mei cuperes gelidum 

10 Prorsus ubique bonum 
Friuola quisque cupit, 
Laetor et inde tuos 
Caute sed ab sterili 
Quod tamen imperitas, 

15 Ex pote agentis opus 
Tu cape et obsequium 



Praefatio. 

Te pius implet amor, 
Pectoris est quod honor, 
Quaeris et unde tamen 
Forte quod hoc religet, 
Non tibi nota petis: 
Vt placitum faciat 
Nosse, quod usus habet. 
Sufficerentque tuo, 
Feruere ni ingenium, — 
Friget iners studium 
NuUus honesta petit, 
His inhiare animos, 
Biuulus unde fluat? 
Inscius aggrediar, 
Censet heros superus: 
Posse librando meum. 



gaudeo, 
est decus. 
de tuo. 
ne fluat. 
grande fit, 
tale quis; 
tu noua — 
ut reor, 
me petis. 
iam nimis; 
pro dolor! 
ut decet. 
haec ego, 
ut queo. 
ut pater 
hoc rogo. 



INCIPIT OCCVPATIO DOMNI ODONIS ABBATIS || 'Prae- 
fationis* inscriptionem suppleui |{ 6 Sensus idet 



Odo ed. Swoboda. 



OCCVPATIO. 



LIBER I. 
Praefatio. 



Yita bonumque simul 
Ante hominem: quod ei 
Lex Moysea refert, 
Sed bonus empyriis 

6 Pessimat encliticis 
Corrigit et studium, 
Ergo licet luteam 
Saepe coacta bonum 
Quaelibet intuleris, 

10 Hoc habet et placitum, 
Ob quod ut ambifidae, 
Lide quid ambrosium, 
Et sit ut aesca, auidum 
Naufrago ut est tabulae 

15 Porro quod ipse gemis, 
Te magis hinc egeo, 
Strictius utque liger, 
Me riget ipse, precor, 
Mens ita quod metricet, 

20 Vt queat inde suos 
Quod tibi in aure loquor, 
Poscat uterque deum, 
Chrisie lesu, inuoco te: 
Tu facis omne bonum 

25 Fac pecus ipse loqui, 
Si minus utile erit, 



Morsque malumque locatur 
Forte placet, datur illi. 
Hoc sophus ille fatetur. 
Flagrat et improbus imis. 
Ysus ad infima pronos 
Quod faerit uiciatum. 
Mens mage ringat ad offam^ 
Vi genii subit actum. 
Vt mola sponte capescit 
Cui magis haeret ob usum. 
Ad bona uel mala promptae. 
Quod probet esse saporuml 
Quae trahit amnis esocem, 
Syrtibus astida fractae! 
Me uehementius angit;* 
Quod medicina sit egro, 
Quod petis, et noua nitar. 
Qui silici dedit aequor, 
Semet ut inde modestet, 
Mens uaga figere motus! 
Ne quis ut inde cachinnet. 
Ne sinat esse reatum! 
Largus ut es, miserere! 
Ductor et es sapientum. 
Dans mild famina uerbi! 
Vel michi, posco, nee obsit! 



^Lihri J.' et ^Praefationis' inscriptiones suppleui^ 16 Te: 
Me I egro: ergo 



LIBER 1. 

Bex inuisibilis mnndum, qui cemitur, egit, 
Indicet ut per opus se opifex mirabile minis. 
Maxima res mundus rerum, quas cemimus, extat. 
Conficit hunc aer, tellus, mare, sidus et aether. 
5 Aethera curua putes, planum cum sit teres aruum. 
Aer et ignis eunt susum, aequor et arua deorsum. 
Nympha grauis uolucri libratur in aera ductu, 
Ne corpus dubites super aethera posse manere, 
Perfidiosa cohors comicorum quod negat esse. "* 

10 Dissona matheriem rerum qui elementa feracem 
(Frigida nam calidis compugnant, humida siccis 
Ponderis expertes et contra pondus habentes) 
Concordes dat habere uices, deus inde probatur. 
Ergo fit inuisus per uisibilem manifestus, 

15 Principium sine principio, finis sine fine. 
Hie topon atque usian, telon dat rebus et archin. 
Non minor in minimis maiorue probatur in amplis, 
Ast tamen ut micros megalos quoque uel quasi mesos, 
Dum minima affectu magna et medioxima dulci 

20 Intimus obgirat refouensque forinsecus implet. 
Quod creat ex nichilo, disponit et ordine miro, 
Singula quaeque suis faciens pulchrescere donis: 
Hoc color istud odor, sapor illud, uis id adomat. 
Yt nonnulla tamen uario quoque munere poUent, 

25 Sic mores hominum diuerso munere distant: 
Viribus, ingenio, forma, uultu sen uoce, 
Et diuersa aetas persona suosque habet actus. 

Ex nichilo factus nusquam residet quoque mundus. 
Si nichil est aliquid, iam non nihil esse liquebit. 

30 Est cuicumque rei locus extra, baud intro locali; 
Si locus intro foret, magis ipsa loco locus esset. 
Quid locus est mundo, qui extra se nil habet, ergo? 
Scemate fors oui pateat tibi machina mundi; 
Non satis expressam, sed dat pro parte figuram. 

35 Aer humum claudit, caelum himc altrinsecus ambit. 



14 sit II 24 Et 



4 OCCVPATIO 

Testa oui glaram croceum ambit et ipsa liquorem: 

Testa sit ergo polus, glara aer, humus liquor ille. 

Aer humusque suas, quod musa poetica fingit, 

Impellit uires, irrumpere mutuo nitens. 
40 Hie leuat, ilia premit, par pondus utrumque repellit; 

Vis utriusque facit, nequeat quod uterque moueri. 
Ergo iubendo creat, nutu diuersa coaptat, 

Pulchrius unimodum pangens per dissona mundum. 

Quam mirabilior miris rebus micet auctor, 
45 Singula quaeque probant, quae, ita cum sint facta, nitescunt. 

Stilla minor fluuio, scintilla rogo minor extat; 

Est ita permodicum decus omne, quod edita comit; 

Summa uenustatis, fons est et copia plastes. 

^Cur non ante fuit mundus?' fors quisque requirit. 
50 Hoc de succiduis de seque requirere posset, 

Hoc et de membris, cur non oculus fuit, auris, 

Quantumcumque foret, prius id tunc quaerere posset. 

Quaereret hoc satius, quid agat quid situe futurus, 

Quem manet ob subitum perpes retributio factum! 
65 Est aetema dei, non orta repente uoluntas, 

Vt subito faceret, quod non retro effigiarat. 

Omne preit tempus, quod temporis exhibet usus. 

Nam rerum species, quouis quae in tempore parent, 

Perpete consilio iam rex formarat ab aeuo. 
60 Quemlibet artificem perpende opus aggredientem: 

Mens prius hoc stigmat, manus arsque deinde caraxat. 

Quae noua sunt nobis, sunt ergo uetusta creanti. 

Tempore cuncta suo mundum qui fecit et apto. 
Cum foret ergo deus sibi sufficientia solus, 
65 Maluit esse, bono qui eius frueretur in aeuo, 

Se uel eum noscens qui mentis haberet honorem. 

Condidit usias ad se cognoscere binas, 

Quae reliquis praestent, quibus et ratione praeessent. 

Hinc sibi nil auxit, sed eis sua munera cessit. 
70 Dulcius ultroneis immoque detentius ulnis 



37 Hunc uersum man. 1. in marg. suppleuit 



LIBER I. I 

Complecti ut latriam uoto oblectante ualerent, 
Cum libertatis turn dote uigent rationis. 
Tanta karis merito dantis nutriret amorem! 
Sed foret, unde iuges deberent reddere laudes 

75 Totius atque potis nisu parere iubenti, 
Quin et diuinas ardere perenniter odas, 
Summa piis ipsas cum sit reboare uoluptasi 
Hoc unum restat, figulo quod plasma rependat; 
Id nisi subpeditet, nihil est, quod pro uice reddat. 

80 Quo spreto ad proprium magis incuruatur amorem, 
Pro dolor! in propriam se urget se et amando ruinam. 
Hex prius angelicas, quae est lux, iubet esse cohortes 
Pressius his diuam suimetque impressit ideam. 
Hoc tam grande bonum nil fecit habere lutosum 

85 Ordinibusque nouem distinxit stemma beatum. 
Namque fuisse decem nusquam liquet esse relatum; 
Sola nouem lapidum memorat quin nomina uates; 
Perdita massa uelut decimum congesta fit agmen, 
Non quod id auctor agat, sed factio conglomerauit. 

90 Naturae modulum parilemque dat omnibus unum; 
A solidis fiuidos culpa, baud natura diremit. 
Lucifer archon erat reliquisque decore praeibat 
(Sunt ibi maiores etenim gradibusque minores). 
Regis ad obsequium caelestia quern tria comunt. 

95 Par natura fuit, quod uerba prophetica produnt, 
Torua tenebriferi uates cum coUa feriret. 
Huius ad obprobrium referens de hoc celsa fatetur: 
^Nonne foramen habes a conditione paratum?' 
Monstrat amoris eum domini factum esse capacem, 

100 Si uellet tamen, ut reliquos, sed noluit ipse. 
Genamula, quae filo reHquis pertusa coheret, 
Ni pertusa foret, filum non sumere posset, 
Quaeque foramen habei, filum si forte refutat, 
Ordine cum reliquis quo pacto stare ualebit? 

105 Lucifer ergo capax pietatis habere foramen 
Dicitur. ille typho sed pandit id, obdit amori, 

94 Legis I quem: qu§ || 106 typo 



6 OCCVPATIO 

Quein, uelut aureolo suitur cum gemmula filo, 
Si caperet, reliquis haereret in aethere gemmis. 
Spreuit et in proprium uertit se inversus amorem. 

110 Contigit et multos toruo cum principe stultos 
Intumuisse citam pariterque subisse ruinam, 
Pro dolor! immemores, quod eis deus esse dedisset, 
Dotibus innumens comptos quod in axe locarit. 
Frauus amor tanti causa estque superbia lapsus! 

116 Conditus ex nichilo nichil est auctore relicto. 

Linquit eum quis amans se et ab eius amore tepescens, 
Fecit ut iste, suis praebendo exempla tumoris 
Asseculis, dignam tribuit qui tartara stipem, 
Qui in se conuersi tenebras pro luce perenni, 

120 Pro requie omnimodas mutant extimplo gehennas. 
Tunc captus furiis extuberat ausibus auctis 
Arctoumque dehinc se clima scandere dixit. 
Congrue namque plagam gelidus uult frigore plenam: 
Frigidus a diui feruoris amore tepebat. 

126 Qui ruit a cliuo diuexi uertice mentis, 

Sistitur baud facile sui mole impulsus inante. 
Hie ita dum cassos gestit protendere nisus 
Dumque poli summum iactat se scandere centrum, 
Vrsit in auctorem tumor bunc insurgere tandem: 

130 Ulius assimilem sese iam praedicat ipsum. 
Tortilis en uires in eum molitur obites. 
Omnia qui fecit! per quod contra omnia surgit. 
Cuncta queruntur enim, cum sit quia portio rerum, 
Quas creat omniparens, se conferre audet eidem. 

135 Maiestas atqui non laedituf omnipotentis, 

Sed nisus calibem mordere bebetat sibi dentem. 
Lesio stemit eum, quin tota redundat in ipsum. 
Se magis exarmat, qui illi confligere temptat, 
Et dat in obprobrium, quod non delebitur umquam. 

140 Gloria quern linquit, perpes confusio cingit. 
Caetera nixa deo persistunt ordine sumpto, 



112 esse] glossa: i- essentiam 



LIBER I. 

In domino gaudent miserum sibi cautaque rident 
Ob refugae casmn regi tenacius haerent. 
nii succensent et ceu pro rege reclamant: 

145 ^Tune deo similis, mendax, uesane, rebellis, 
Mortis origo, caput scelerum fraudisque repertor, 
Tune? quod ex nihilo nuper te existere fecit, 
Hancne uicem referes, quod cultius indusiauit, 
Comptior angelicis praestes quod marchio turmis? 

150 Tune deo similis? tu? pro pudor! an decus illud, 
Quod natura dedit, dignus seruare fuisti? 
Maiestatis honos necdum tibi congruat, ophis, 
Num super astra dei soliumue deale locabis? 
An idcirco lapis te operit pretiosus et omnis? 

155 Te non ulla foret statura procerior abies? 
Tu paradisiacis non inferior quoque caedris 
Par eris altithrono, diuale merebere sceptrum? 
Munera tot dantem laus iuncta deceret amoril 
Tu magis iniustum sed Xiis inferre duellum! 

160 Te caret axis apex, sorbet stigis impie uortex! 
Rex nouus ecce poli, — potius quin caetus abyssi, 
Par eris altithrono? — fis uilior ecce serinco! 

Num ualet esse deus, fieri qui gestit iniquus? 
Quod natura negat, quod ius quod fasque refutat. 

165 QN similas nichilum: nichil esse mereris in EON! 
Esse perenne deus habet baud mutabile solus. 
Quisquis adheret ei, ualet esse Jioc participari; 
Yerum esse amittit, contra qui dissociarit. 
Nemo licet mendax factori facta coaequat, 

170 Ni tu forte, pater mendacii et^ethimon eiusi 
Sisne deus, uero potes ipse probare periclo: 
Solius esse dei liquet e nichilo edere quiddam. 



158 deceret scipsi coll. I73sq. et II praef. 4: decet (mm 
spatio aliquot Utterarum imcito relicto; in marg. 2. man.: rq || 
162 serinco] glossa: intercutaneus uermiculus; fort. Graecum 
cv^LyyiQv*^ II 165 (ON {%. e. tb 6v?)] glossa: semper deo | nichi- 
lum] glossa: s-te qui est nichilum | €ON (i. e. al&va)] glossa 
seculum 



8 OCCVPATIO 

Yel lendim ex nichilo fac, ut Has deus, ergo! 

Si id quereris grande esse, — damiis leuiuscule signum: 
175 Quaelibet in nichilmn conuerte peripsima rermu! 

Sin alias, maiestatis reus obpete, quidni, 

Immo mane omnigenis mersus per saecula poenisi' 

Dixerat. hunc uehemens mox turbo perurget in orcum. 

Sic patitur tenebras, quas perstruit ipse, perennes. 
180 Celsior excelsis nunc est deiectior imis, 

Putris et oblisus, fiamma torrentc perustus. 

Imbibet omnimodos, quorum auctor et est, cruciatus. 

Non redit ad ueniam, quia non corapungitur umquam. 

Inuenit ipse scelus nullo peragitque suasus. 
185 Indeque iudicio linquit hunc gratia iusto, 

Quippe fluens fuerat cui nil nisi sponte uoluntas. 

Quem magis ornarat gratis, districtius artat; 

Quem mage doxa polit, censura seuerius angit. 
Reicit impuros purus nam protinus aether. / 

190 Ab stante auersis quid restaret nisi casus? 

Intumuisse etenim mox est cecidisse secutum. 

Ergo dati pessum sibi dignum doma capescunt. 

Ventilabro astreae deus hos proiecit ab axe. 

Fascicules lolii quo torreat igne perenni 
195 Suffocetque suos atrox libitina thanatos. 

Est tamen indemnis; qui nil eget, hoc eget omnis. 

Tota redundat ei disiectio, nil nocet illi. 

Dicimus hoc nobis, quibus est obliquo tuendus. 

Ne karisraa pios signorum inflaret alumnos, 
200 His dominus memorat, merit quod ab axe uehemoth. 

Ipse det hoc humili nobiir quoque mente reuolui I 
Est incus; in ea deus excudit sua uasa. 

Quem saeuire sinit, sed item clementius angit; 

lustitia hunc laxat, nunc hunc pietate refrenat. 
206 Cum super incudem sculptor quid forte figurat, 

173 lendim] ghssa: sordes hominis. immo est 'Zens'. IJ 
176 peripsima («. e. peripsema)] ghssa: quod uilius sit in omm 
re II 198 astreae] gl. aequitatis || 195 libitina] gl. mors j thana- 
tos] gh mortuos || 19G omnis] gl.: s-creatura 



LIBER I. 9 

Figitur haec iosum, comit uas tonsio susum. 

Ictus utrumque ferit: hanc obruit, expolit illud. 

Malleus hoc teuuat, hanc ire profundius urget. 

Excipit haec ictus, in uas non effigiatur. 
210 Figitur hostis humo, quia mersus inheret auemo, 

Diua manusque suos super hunc innormat alunmos. 

Laxat eum, ut timeant, frenat, quo fidere discant. 

Prolapsum intuiti metuant ipsi esse superbi! 

Improbus exertos facit hos lapsusque modestos. 
215 Sic per utrumque piis uersutia militat hostis. 

Onine quod importat, sibimet graue pondus aceruat, 

Quod super hunc refluit, quod eum per secula mergit. 
Cerberus iste neces horum insatialiter ardet. 

Sed dentistupium dans criticus ille polorum 
220 Armilla beluae rabida ora capistrat hiulcae, 

Myctiron et rinos eius teyoten aduncans, 

Nee nocet his rabies, quantum baud explebiKs ardet. 

Ni permissa quatit nam nee uilissima renmi, 

Sed facit unde probet, non unde hoc mergere posset, 
225 Vnde cadat fastus, ualeat coalescere uirtus. 

Quod facit, est iustum, quod gestit, anomia semper. 

Nam male cuncta uolet studioque est semper iniquus, 

Nil per opus sed agit, nisi quod iustus sinit auctor. 
Coetibus en superis discrimen inesse uidemus! 
230 Aerios tonitrus merito tremit infima tellus : 

Si empyriis prauum quid inest, coicis mage quidni? 

Omne quod est factum, non est mutabile mirum; 

Stare sed haerenti sibi dat, qui praestitit esse. 

Hinc tumidi fluitant, bundles in robore perstant. 
235 Gracia supplicibus fault querulosque reliquit. 

Nosse et posse bonum natura crearat utrisque; 

Pars diuersa tamen diuersum uelle secuta est. 



219 dentistupium] gl. in marg.: Dentistupium dicitur quod 
dentes hebetat quod uulgo adiazare dicimus (| 221 Myctiron] 
gl. nasus (iivxt'^Qatv) \ rinos] gl. naris {(iv6g) \ teyoten] gl. di- 
uinitas (d^siotrjTo) || 225 fastus scripsi: factus. sed supra ualeat 
est gl. superbia 1| 231 empyriis] gl. caelestibus 



10 OCCVPATIO 

Haec legit auctorem, cui se magis altera praefert. 

Diligit ista deum se diligit illaque solam. 
240 Pensemus, quid uelle suum licitetur utiisque, 

Quidue per arbitrium sui mox utrique capessunt! 

Haec stetit, ilia ruit: uideamus, utrisque quid haeret! 

Gloria perpes ut hos, sic deliquium manet illos, 

Nectar et hos refouet, illos confusio torret. 
245 Instruit hoc omnes, quid agant caueantue, fideles, 

Ne cinis intumeat, dum pneuma chaos ita sorbet. 
uos, astra dei, uestro collumina soli, 

Qui ratione bonum nostis discemere summum, 

lustitiae haerentes quos non fallacia fallit, 
250 Myntera uirtutum quos eusepes edocet unum 

Malle et amare bonum, quod fit super omnia summum, 

Debeat auctori quid plasma expendere cauti, 

uos felices, stabilit quos gloria perpes! 

Caelitibus catharis post iecta repurgia plastes, 
255 Quod legere bono mites haerescere uero, 

Munificus plausit. quibus hoc pro munere cessit, 

Ne peccare uelint idtra nee denique possint. 

Cristallum fluida fit mox durabile nimpha, 

lusque suum plasti sibimet quoque iam dare docti, 
260 lustitiae est quod summa, cluunt decus omne gerentes. 

Quin et apostaticas reprimunt ditione phalanges 

Laedere nil ausas nisi quod censetur ab istis. 

Grex pius immanes ita habet sub iure gigantes. 

Aequiperare deo qui se praesumpserat, ergo 
265 Cogitur angelicis nolens succumbere iussis 

Atque satellitium nutu frenare piorum! 
Hie licet aruerit felixque amiserit esse, 

Callet at ingenio ui naturae nimis alto; 

Gorgo sed ad fraudem totum conuertit acumen. 
270 Vi nichil extorquet, sed uersutissime suadet. 

Nil agit imperio, totum sed perstruit astu, 



250 Myntera] gl mater (firiti^cc pro fu>m%naUuo) \ eusepes] 
gl. pietas \ 269 Gorgo] gl. profecto certe. in ma/rg. 2. m.: ft porro 



LIBER I. 11 

Caluere persistens et nil nisi perdere gaudens, 

Ne solus pereat, quodam solamine ridet. 

Turgidior cunctis meruit rex esse superbis. 
m Heheu tale regi meruere tumendo superbi! 

Mons caligosus diuina uoce uocatur, 

Quod typhus hunc inflet, non quod uirtute sit altus, 

Stat quia perp etuis caligosusque tenebris. 

Ludit hie in montes herbam sibi quosque ferentes, 
)80 Blanda uoluptatis peragunt dum gesta tiphosi 

Hac dape inexplendumque student distendere gastrum. 

Crassius hunc farcit, qui sordidiora frequentat; 

Tot replet ofFellis, quot se foedauerit actis. 
Qui uolet, obstat ei, uirtute sed omnipotentis; 
885 Nullus enim proprio se iure tuetur ab illo. 

Spiritus ille nimis uiuax, homo nos, caro, puluis: 

Ante manus tanti caro num persisteret hostis, 

Aut cinis immanes possit depellere uires, 

Ni tam robustos tereret deus ipse lacertos? 
m Mitibus hunc stemit praestare sinitque superbis. 

Qui uolet ergo hostem tam saeuum tamque minacem 

Effugere, altithrono studeat se dedere soli! 

Applicat ei gladium solus qui condidit ilium. 

Torrentis salices hunc obgirare feruntur. 
295 Torrentem implet hiems aestasque exsiccat; honorem 

Signat hinc latum uitaque sequente casurum, 

Fruge carens salix cito adulta humore palustri, 

Quos honor iste rigat nee opus pietatis opimat. 

Hae girant salices satan hoc torrente madentes. 
300 Talibus ille suas prodit mamfestius artes; 

Qui peius uiuunt, illi uicinius haerent; 

His iubet omne malimi, uolupe est ei tale salictum. 

Porro quibusque bonis sibimet quasi prouide cautis 

Clam tegit insidias, caueant ne forsan apertas. 
^5 In studio causae liqueat plerumque gerendae, 



275 tale] gh: pro tali || 277 altus: alter || 297 adulto. in 
narg. 2. m.: f 



12 OCCVPATIO 

Quod pietatis opus, merces dum laudis amatur, 

Segniter aut gestum non pleno est munere dignum, 

Cum feruor modulum tempusue excesserit aptum. 

Fit uitium uirtus, careat si his quippe duobus. 
310 Ergo mali suasor semperque boni terebrator 

Vel mala aperta malis suadet quasi notus amicis 

Vel cooperta bonis uelut insidians alienis. 

Aut uetat ergo bonum studet aut foedare patratum 

Ast castrorum acies hoc saepius ariete rumpit: 
315 Affectu dirimit, quos una fides sociauit. 

Primus ut aetheream fuit ausus rumpere pacem, 

Nunc quoque discordes ita gestit et esse fideles, 

Certus abesse bonum, fuerit quo scissio morum. 

Frangere millenis satagit pia corda meandris, 
320 Quos humilis facile quasi casses rumpit araneae. 

Haec fera ceu tenebris decerpens gramina labris 

Adlambit molles suadendo placentia mentes. 

Quern suasa oblectant, hunc iam dentes quasi truncant 

A radice deo, potis est quo uiuere solo. 
325 Inde per assensum traiectus faucis in antrum 

Virtutis prauo contusis ossibus usu 

Commolitur, mansum donee gula mors uoret illimi. 
Consuluit tali pietas tamen omnipotentis; 

Maxillam tutudit quin armillaque forauit. 
330 Sub spatio, miserum quo belua triuerit ilium, 

Elabi ualeat, si uel captus resipiscat 

Poeniteatque pium se contempsisse parentem 

Furciferumque suae iactura audisse salutis. 

Quis tam crudeles rictus euadere posset, 
335 Ni pater ille pius malens ignoscere semper 

Tam pie consideret, nisi fons pietatis adesset? 

Perforat ecce truces prohibetque uorare molares! 

Ecce foramen habet, captus quo euadere possiti 
Hostis hie exertus, uehemens et robore plenus, 
340 Miles at imbellis, luteus, quin uiribus impar. 

Dux tamen artifici pietate uigetque potenti. 

Hie infirma legens et quaeuis fortia frangens 



LIBER I. 13 

Per humilem tumidum stemitque uenustius altum 
Et facit egregios mitem captare triumphos 

H5 Horrificos hostis uultus sub tempore belli 

Occulit, ut miles, qui ipso aspectu foret exspes, 
Sic magis elpizet, de non uiso hoste triumphans, 
Qui posset uinci, nequeat cum nempe uideri. 
Proditur articulo belli feliciter acto 

^50 ludiciique die, cum rex mitissimus ipse 
Mitibus apparens dederit pro munere caelum 
Cum tumido tumidi perient et rege superbi. 

Tum iam securi cement ex asse gauisi. 
Cum quo confligunt, quis sit, quem uincere possunt, 

355 Certum noscentes, quod ineluctabilis esset, . 
Ni caro facta deus, ualet hunc qui uincere solus 
Fortior et fortem spoliis nudare ligatum, 
Prostrasset nostrae cam! tamquam sibi iunctae. 
Quae ancillata olim, nunc despota iuncta tonanti! 

S60 Tunc subit ille ignes complex et massa perennes. 
Hi domino omne melos gaudent per saecula dantes. 
Materies laudis poena est et uisio uicti. 
Quem uincunt, fore quid possent, si gratia abesset, 
Conspiciendo probant, quod sunt cui denique debent. 

365 Coetibus angelicis zabuli lapsu minuatis 

Mox pater omniparens reparat sua damna potenter. 
Nam magis ut tumidum confutet ubique draconem, 
Spiritus unde ruit, sarcam conscendere cessit. — 
Pes coltax citius cupit intercidere gressus. 
370 Nos quoque ut elingues pede uel lapsante uiantes 
Inde subinde pigros delectet figere passus! 
Roboret exiles hie ergo incisio uires! 



EXPLICIT LIBER PRIMUS 



14 



OCCVPATTO 



LIBER II. 
Praefatio. 



En manus ilia creatrix 
Tale quid et dedit esse, 
Scemate regis honorum, 
Lis minus inde struenda, 

5 Est opus effigianti 
Merce sua datur hostis; 
Solus et omnipotenter 
Pneuma tumens petit horcum, 
Promimus indeque pauca, 

10 Pons pietatis et auctor 



De nichilo omnia finxit 
Quod uigeat ratione, <- 
Gognitione beatum. 
Laus foret immo ferenda! 
Grande licet similari? 
Massa superba dehiscit, 
Rex sibi uendicat aether. 
Mitis humus subit axem. 
Ceu fluat ex mare gutta. 
Non sinat, hoc sit ut error! 



Plenus ab aetemo stabat rex perpete sceptro^ 
Qui sibi sufQciens rerum nil prorsus egebat. 
Cum tamen ei placuit, mox cuncta existere fecit: 
Aether, humum, nimphas, ea uel quibus implet et omat. 

5 Ast hominem reliquis uoluit praestare creatis. 
nine quasi consilio facit himc, nam caetera iussu, 
Qui ratione cluat, quem forma dealis honoret, 
Estque quod in mundo maiore, sit in microcosmo. 
Si bene dispicias, fore conuenientia cemes. 

10 Conditione sui docet hunc penetrale fidei: 
Condentis numero conditur conditus ipso. 
Nam ^faciamus' ait scriptura, dehinc, quia fecit. 
Qui numerus trinum plastem demonstrat et unum. 
Pluralem numerum personae, essentia numquam 

16 Suscipit, et quod habent, tribus est commune uel unum. 



INCIPIT SECUNDUS || ' Praefationis' inscriptionem sup- 
pleui; post praef. 10: EXPLICT PRAEFATIO 



LIBER 11. 15 

Res praemira sui plasma esse in imagine plastis, 

Plasmatis at plastem multo magis esse prosopam! 

Cuncta cui pacto subdit, sit ut ipse sub ipso, 

Vendicet ilia sibi solum se subdat et illi. 
20 Qui datur arbitrio, bonus esse ualeret ut ultro, 

Vtpote sponte boni redimitus imagine Christi. 

Si deils ultro bonus nee ui nee lege coactus, 

Vitro bonus sed enim uelut essentiuus et idem, 

Non hoc et hoc, sed idem, nequid hoc se inuertere solum, 
25 Dissimilis fieret homo, si hand ultro bonus esset. 

An bonus est uere quis recta gerendo coacte? 
Audio cum similem, discemo a plasmate plastem. 

Sicut enim deus est, dicit nos esse Johannes. 

An ob id esse dei nostrumque aequale putabis? 
so Nam * quasi* uel ^ sicut* similis non semper adaeque est, 

Sed pro parte sonat simili quacumque frequenter. 

Sol in monte micans sic dicitur ipse uideri. 

Pneumate nam uiuax, moribundus somate constat. 

Pars immortalis uitae fit imago perennis. 
35 Subuehit haec luteam, quae portat ab aethere germen; 

Lima grauat meram mergitque subinde deorsum. 

Si tamen ilia deo renuat seruire tumendo, 

Despota sic dulae substratur, casta petulcae. 

Sique subest supero, suppreme praeminet ipsa. 
40 Hunc quia quadrifido primatem in climate praefert, 

Summa cui rerum patet atque crumina sophiae, 

Quadrifidis opibus dum usiae poUet opimus, 

Sentire esse quae habet discemere uiuere et usquam, 

Audeat indulto ne iure firui quasi priuo 
45 Prouocet et dantem gratis ingratus ad iram, 

Praeceptum impletu dat ei facile et memoratu, 

Cui dum paret, herum se monstrat habere uerendum. 
Nil eget omnipotens, recipit nichil omnia praestans, 

19 ilia: ille || 36 Lima] gl.: limus lima -i- lutea || 39 Sic- 
que. at gl.: et si | supprem^ || 41 patet scripsi coll. gl. in 
marg.: cui scilicet homini patet summa rerum et crumina 
sopmae: pater || 43 habent 



16 OCCYPATIO 

Si quid eique datur, dederat prius ipse datori. 
50 Gratia iustitiae par est comes eius et usque; 

Sic ea fit datrix, sit ne illius euacuatrix. 

Haec cui mille dedit, solum unum ab eo ilia reposcit. 

Rex iubet ergo, suum queat unde probare tyronem, 

Immo sibi pateat, non ei, qui corda penetrat, 
65 Si seruo dominum domino uel praelocet ilium,' 

Si deferre sapit ratione ipsam tribuenti. 

Conditus ille foris paradisum intusque uirago. 

Sed tamen is ipsae princeps decemitur esse. 

Non locus inferior quicquam praeiudicat illi, 
60 Aeua nee est maior sacriore loco effigiata, 

Immo minor, quae suasa uirum malesuada uenenat. 

Hinc patet exemplum, reprimat quod murmur eorum, 

Qui quaerunt primas pbarisaico more cathedras 

Tempore, non merito, primi uel in ordine poni. 
65 Si pubeda sacri coalescat in ubere claustri 

Forte gerunta foris, tum sincellita sit intus, 

Causa loci uetulo nihil obstat adestue iuuenco, 

Ni grauet hunc leuitas iuuenemue ^ubaltet honestas. 

Moribus egregiis fit honor, non pluribus annis. 
70 Tum subit elisium felix protogibra recessum. 

Delitiosus ager, suus ei quem panx'erat auctor! 

Hie stabilitus erat, prorsus cum totius expers 

Tristitiae, pleni plenus tum munere gaudii. 

Qua nil uelle uetat, penitus nil nolle perurget. 
75 Otia loetargum labor hie nee taedia gignit, 

Immo exercitium uolupe est tamquam feriari. 

Non aethra quo uibrat caelumue fragore remugit; 

Plura quid? anxietas nusquam, replet omne uoluptas! 

Incolit ergo nouus neosemnion hocce colonus 



66 tribuendi || 66 geruntaj gl. senex | sincellita] gl. coeno- 
bita II 70 protogibraj gh: primus homo. cf. etiam gl. ad uelle 
in u. 74: eiusdem gibrae, et infra III praef. 1. Ill 351. de 
uoce gibra uide Stoivasser Hisperica famina p. 28 et Be qtiaHo 
quodam Scoticae Latinitatis spec. jp. F || 79 neosemnion] gl.: 
nouam habitationem. est vBO-aenvslov; cf. Ill 159 



LIBER n. 17 

80 Et nemus omne, suam uetitum nisi sumit ad aescam. 

Custodire sibi iubet hunc deus atque operari, 

Non opera quod eget furem aut locus ille timeret; 

Sed si seruaret, si iussum operando patrasset, 

Si illud complesset, custodia opusque fuisset. 
85 Eden ad obsequium grande est quod uindicat ipsum. 

Belua quaeque truces parentque ut mitia griphes. 

Komina ceu propriis animalibus ipse notauit. 

Haec qui fecit, eis poterat dare nomina singlis; 

Vt sua sed princeps uult quo pro uelle uocaret. 
90 Conuena uel similis sed Adae nil eztat in illis, 

Quod natura uiet, quod tamquam semet amaret. 

Nam quis ouat plene nisi in id, quod diligit ut se? 

Ergo sit ut, quod amet uel quo consorte fruatur, 

Scemate simbolico dormire hunc auctor adegit; 
95 niius e pleoro sic est producta uirago. 

Grande quid ille sopor, latus, os uel sarca figurat. 

Morte soporati latere extat ecclesia Ohristi, 

Cui dat ut OS robur, fluidum sibi cuius et unit. 

Ille fit infirmus, tenerum quo obcalleat huius. 
100 Tempora transibant, stanti ille stabat inherens. 

Pascebat diui mentem dapulentia clami. 

Absque labore suas dabat ei paradisus et aescas. 

Stabat uterque sui uelut instar habendo creantis. 

His $uus auctor erat nam sufficientia solus, 
105 Mens archangelicis misceri sueta loquelis; 

Lnmo dei faciem spectabat ouanter herilem. 

Vt priscis patribus fuerat parere suetus, 

Visere quippe rudem dignatur saepe tyronem. 

felix, totum si se iactasset in ilium I 
no Hunc ita rex decorat, per tanta ac talia ditat, 



89 uocare H 91 uiget cum gl. copulat || 93 quod consorte 
cum gl. consimili || 95 pleoro] gl.: pleoros- latus 'inde pleoresis 
lateralis gutta uel morbus || 97 In marg.: f, fort, ad u. 96 
referendum, ubi os ex hos correctum \\ 101 dapulentia] gl. sa- 
cietas. in marg.: Dapulentia a dape uenit sicut opulentia ab 
opibus I clami] gl. disci, cf. Ill 374 et 1097 || 106 miscere 

Coo ed. Swoboda. 2 



18 OCCVPATIO 

Id uicis, id solum, repetens, quo diligat ilium. 
Est superare datum gratesue aequare decorum; 
Grandia cum capias, si uel nee parua rependas, 
Turpe nimis gratis sumpsisse negasseque grates. 

115 Munus amare datum, non dantem, est prorsns iniquum, 
Praesertim gratis cum munus inundet amantis. 
Tot bona cum caperet, quid Adae fuerat referendum? 
Non satis expendit donorum illectus amore, 
Pro dolor I indulto magis oblectatus honore 

120 Herebat proprio factoris amore relicto. 

Prorsus et ingratum minus ille fouebat alumnum 
Pro nice, quod saltem nee amatus amabat amantem, 
Ob quod et auxilii nudatur tegmine diui. 

Tunc satan inuidia praeter tormenta gehennae 

185 Torridus antropo perstnmt bella nouello. 

Nam memor, ipse prius putruit qua peste superbus, 
Missile clam iecit pemex arcista tumons. 
Vt latus abiecta scetra atque torace reuulso 
Pectus ici facile est, ita mox ei culpa suasa est. 

130 Gloriolae cupidum, credo, explorauerat ilium. 
Inde suadet ei summum affectare cacumen, 
Certus, ob id proprio quod erat spoliandus honore, 
Vsurpare apicem si auderet ut ipse dealem. 
Friuola miscillis comicatur quoque uerbis: 

185 Nosse malum esse dei similem nee hinc moriendum. 
Ista samardacus uelut oblita melle fatetur. 
Sciturum spondet mala — quod satis et super implet — 
Nee sentire minas, quas intentauerat auctor, 
Auxesin immo suae se posse bine prendere doxae. 

140 Audit id ille; magis quid debet credere, uoluit. 
Est memor, baud crepera fuerat quod uoce minatum; 
Flexilis esse dei sed uox duratior astris 
Creditur et stabiLis sibilus decernitur anguis. 
Credulus adgaudet, sponsorem auscultat hianter. 



127 pemex] gl. in. marg.: Pemex -i- pestifer uel exitialis 
pemix dicitur uelox 



LIBER n. 19 

145 Lubricat et lubricae conquexit mens rea beluae. 

Est ilico assensus quod amat patrareque nisus. 

Praesumpsit uetitum, decreuit inire piaclum. 

Ambroni facile sic suasit agagula stuprum. 
Ah! pater infelix, sator et multatio stirpis, 
150 Ah! quid uesanis? quae te dementia cepit? 

Quid te praecipitas? quid nos tecumque trucidas? 

Pantocratos tantum sibi te iubet esse subactum, 

Caetera uel subdit uel stare aequalia iussit. 

Cui si seruires, seruus liberrimus esses. 
155 Libertas uitiis tua nunc turpissima seruit. 

Latria displicuit: probrosa dulia tenebit. 

Quod currile fouet phoebus, dta luna quod ambit, 

Tradidit hoc, unum uetuit contingere lignum! 

Heheu! iustitium, cum tanta capit, negat unum. 
160 Vt priuo incaluit diuoque refirixit amore, 

Desipit inscitiam passus glaucomate plenam. 

Mentis acutelam meriti caligo retundit, 

Credat ut ultro dolis ita, quo nee cognita norit. 

En, ubi praecipitat scelerosa superbia, quantimi 
165 Yaesanire facit, prudens quod noxia malit, 

Captus amore suol peius nil pessimat illo. 

Tortilis apta dolo quaerit draco uasa struendo, 

Femina quo dipsae credat uir et illi ut amatae, 

Lubricus ut fragilem sexum domet, ilia uirilem. 
170 Est tipus, ut pateat, homines qua fraude uenenat. 

Est satan ut serpens, mulier caro, spiritus Adam: 

Suggerit hie, haec oblectat, consentit et ille. 

Quo caput irrepit, corpus penetrare sueuit; 

Qui caput elidit, totum detrudere quibit: 
175 Primula si teritur suggestio, opus superatur. 

Mollis ut herba caput, cauda est durissima caedrus, 

Vt tenera est primum culpa et tum dura per usum. 

148 Ambroni] gl.: gluttoni uel epuloni || 157 Supra cita 
scriptum: uel pigra || 168 quo dipsae (i. e. dipsadi^: quod ipsae 
cum glossis: pro ut et serpenti. in marg. 2. m.: fq || 174 decru- 
dere (sic!) 

2* 



. 20 OCCVPATIO 

Mutuo uelle sutun plerumque animalia norunt; 

Sic mulier potuit sine uoce, quid ambiat anguis, 
180 Nosse, cui crimen necdnm tenebrabat acumen. 

Inducta est mulier discemere nescia crimen, 

Credula falsiloquum reputans quasi uera locutimi. 

Hocque sciens uir agit, quod Paulus apostolus infit, 
'Plus iusto adclinis, perstrictus amore iugalis. 
185 Spes nam lusit eum, fingens ueniale piaclimi, 

Bex quasi non ultu uetet hoc, solo immo minatu. 

Sed probat edictum mors quemque uorando redemptum! 
Spectemus coici, quid agat praesumptio limi, 

Quale nequam flatus feriat cum puluere foedus, 
190 Scilicet ut celso theomachia surgat ab imo, 

Fulminet igniuomis quo tellus astra choruscis 

Exiliatque cito Umax super ardua saltu! 

Quod iacit, in iugulum recidit iacientis in altum; 

Sic et huic iaculimi catapulta retorsit in ipsum 
195 Nitenti in uires, plerumque his unde carere est. 

lam flabat uentus cineremque subinde ciebat; 

lam tiphus assultum cordis toUebat in altum. 

Exilit, adgaudet iubilosus et hinc hilarizat. 

Vt pransus sperat quo mox ad dindima scandat. 
200 Est homo ceu puluis daemonque suasor anemus. 

Qui fallit cinerem specimen sperare tonantis. 

Hie sed ab axe ruit; non hunc ibi forte reducet; 

Quin magis in uacuas quasi se mox dispulit auras 

Et mage deceptimi subito detrusit abjssum. 
806 Discit anile sua se foedus inisse ruina 

Et mersus nouit, quonam praesumptio uergit. 
Ergo obsonatur, leuior uelut axen iturus 

Esset inaescatus similisue deo mage pransus, 

Yel quia non aescis deus indiget idque futurus 
SLoMox erat, inde uale supremo esu facit illis 
Mutari inque deum ratus attonitusque operitur 
Nequiquam, in speciem cimi non mutatur herilem. 



207 axeniturus cum gl. caelum, in marg. 2, m.: f 



LIBER n. 21 

Haerebat stupidus, nee suppeditare uolatus, 
Diua nee hunc species decorare; immo spoliatur, 

215 Est magis ante habito nudatus honoris amictu. 
Ergo baeret stupidus, casso conamine fractus, 
Eepere se per bumum cemens, non scandere caelum, 
Bepere se per bumum primoque petasmate nudum. 
Erubuit, turpem se ut cleptis clanculo condit, 

220 Foedaque candidulis beret iam perpera membris. 
Spreuit ut acceptam cupiens meliora metretam 
Nausiat utque datos, tribuit quos factor, bonores, 
Mutatur plane nimis infeliciter ecce! 
Diues inops, elegus felix, aporos et bonorus 

225 Fit subito, semet populans, ex altero et alter 
Sensit in aduersum sibimet se uergere et ipsum. 
Amisit, quod erat, quod et intulit ipse, receptat. 
Nam caro spiritui potuit mox torua reniti, 
Contemptorque dei nequit et sibimet dominari 

230 Nee sua parua potest, qui indebita grandia temptat. 
Yab! splendore dei qui sperat edendo poiiri, 
Pro uiee eondignam meruit sentire repulsam; 
Praesimapsit uetitum mox et se perdidit ipsum. 
Nunc adsunto patres, quos stirpitus atque uiritim 

235 luridieus memorat genealogus ordoue censet, 

Margine qui dominum fert tandem restis ut bamum, 
Leuiathan generis qui exenteret aequore nostri. 
Grex numero magnus, bunuli sed mente pusillus, 
Cbristo eademque fides neetit quos pariete bino. 

240 Yerbigenae proles, uerbi qnam sanguis adoptat, 
Liliolis niueus, serto roseale mitratus. 
Argue degenerem generosa propago parentem! 
Tbesmocolae eulpent facinus, quod discola gessit! 
Quid pater iste legat, dispescite, cui uel obaudit! 

245 Stabat ob ora dei libans nectar faciei, 

Quem cberub atque serapb spectare medullitus ardent: 
Blennus biat colubrum spectare, animal satis borridumi 



233 Pro sumpsit || 247 Blemnus (sic) cum gl, stultus 



22 OCCVPATIO 

Hie theorematicas solitus audire camenas, 

Immo del uocem quin omne melos superantem, — 

250 Oblectat sibilos dipsa stridente linitusl 

Yos, noua progenies, uos, Christi iconisma ferentes, 
Exuti ueterum tandem squalors parentum 
Indutique nouum dinami caeleste creatum, 
Edocti per eum, quid sit contempnere iussum, 

S55 Quos facit alterius soUertes prouide casus, 
Quo uelut expertas caueatis daemonis artes: 
Succensete seni nouitatis honore parenti, 
Our post uerba dei cupit auscultare chelidri, 
Post tarn splendificum, lucent quo sidera, uultum 

S60 Bespectat laruam tarn turpem et pemiciosam! 

Vir, sensus quo, gnare, tuus fugit ille polosus? 
Arbitrium infirmas libertatemque profanas! 
Seruitus est turpis libertas, quam tibi sumisi 
Es renuita deo; subsellium eris cacamonstro! 

865 Mordebunt pulices, cui se strauere leones; 
Alta cui suberant, tibi quaelibet ima resistunt, 
Contempsisse deum quae te spemendo reuincunt. 
Optimus hie fautor te non ex asse fefellit! 
Ausisin, esto, tuae spondet sese addere doxae: 

270 Nomine Leuiathes ^horum' sonat ^additamentum'; 
Plane addit morbos, quot nee numerare ualebit, 
Tres mortes: animae, camis simnl et flegetontae. 
(Primula mors animae domino surrepit eunte; 
Quam sibi promeruit, mox ut praesimipta momordit. 

275 Verum anima liquente cream subit inde secundam. 
Tertia, cum flammis suprema ut dote repletur.) 
Nortia uirtutes eludit, energia mentes. 
Hoc tibi compleoit, hoc ille cacascopus auget! 
nia uerecnndi necdum nudatio membri 



S53 dinami (sic) gl: uirtute || 257 parentis || 269 Ausisin] 
gL augmentum (i, e, a^^cip) | 272 flegetontae] gL auemi |] 
277 Nortia] gl. socordia | energia] gl. imaginatio || 278 caca- 
scopos] gJ.: malus prouisor 



LIBER n. 23 

280 PerciUerat castum pruritus nescia uisum, 
Omphala luxuriae lumbusne exarserat igne, 
Pelle colora oculus lepo aut palpamine tactus 
Illecebratus erat, necdumque oxongia gastri 
Virginal infusum turpem inflammarat ad usum. 

285 Singula membra suus decor ante decebat et actus. 
Fecerat in uariis banc pacem armonia membris, 
Yt male nil cuperent nihil <(esset> et unde ruberent, 
Mutuo simpliciter sed se unumquodque uideret. 
Quod natura dabat, solum in quouis renitebat. 

290 Vnde ruberet enim, cum sola decentia ferret? 

Irrepsit uitiiim, — nee iam est simplex neque solum. 
Ylcns enim uultum foedans facit esse probrosum, 
Et uitium attaminat membrum, cui forsan adheret; 
At si uulnus abit, de more glabella nitescit, 

295 Membra decore suo renitent uitioque reuulso. 
Post lapsum sensus terebrat quasi zima libido; 
Illicit, illecebrat, tabo crapulosa saginat. 
Sed rata permodici protoplasten habere momenti, 
Deditium potius uoret ut, quod erat geniturus, 

doo Constabiliuit eo solium, meat unde propago, 
Hinc fluat ut nullus nisi cautere criminis ustus. 
Hinc quoque primigenae magis hoc membrum erubuere, 
Hinc id et hoc, quod agit, refugit quiscumque uidere. 
Membra sub arbitrioque mouentur caetera nostro, 

305 Motibus utiliter quorum utimur atque decenter; 
Hoc solum nostri non est in iure moueri, 
Quod sibi mancipiimi subigit sibi thelema totum. 
Ob quod et hie motus pudet infamisque notatur, 
Semper amans tenebras, quas iam praelibat, auemas. 

310 En promissus honor, diuinus apex, id adauget! 



281 Omphala] gl.: umbilicus propter sexum muliebrem „ 
282 lepo] gl. uoluptuoso || 283 oxongia] gl. pinguedo. est 
axungia; u. Thes. Gl. | 287 esset om.; in m.: f || 294 glabella] 
gl.: spatiolnm inter duo cilia, in m.: i- fantes. cf. Mart. Cap. 
II 132: glabella medietas I 296 zima] gl. leuamen (iv{i/f\) 



24 OCCVPATIO 

Hoc sublime decus fallax intermius implet! 

Singula sufEciens splendor cum membra poliret, 

ToUat ut innatum, peregrinum ambire suadet. 

Has poterat stropbas satis intemare per ipsas. 
315 Quasque cito spuerat, fastu nisi cordis beberet. 

Intimus iste fores pandit quasi notus amico. 

Cardian boc tabo iam ni intabesceret ultro, 

Nempe diabolicas non bauriret suadelas; 

Aure licet streperent, non corditus id penetrarent. 
320 Esse diis similem bunc promiserat ille fauisor. 

Dispicere ergo dolos poterat satis usque per ipsos, 

Mensque typbosa pari tumido par coniuet anguil 

Nam non esse deos ni unum scit firmiter ipse. 

Forte sed angelicas uult significare prosopas! 
886 Sed se scit factum, numerus per quem stet eorum. 

An decet, ut uermis plenum doceat rationis? 

Quod statuit ne gerat dominus, nisi uipera dictet? 

Ni pecus esse uelit, sine uerme aequabitur illisi 

Atqui longe alio uergit, quo inducere gestit. 
330 Quo tabo bic putruit, putrere ilium quoque suasit: 

Nam tumidimi proprias sapiendo excedere metas. 

Hoc exile decus reputet, natura quod afferti 

Nil arcbangelicimi penset meruisse cacimien, 

Factoris sibimet ni instar praesumptio praestetl 
335 Hoc ergo insibilat, boc affectare suadet: 

Ooncertare deo uimque inferre onmipotenti, 

Se nescire lutum, numen rei cuique tremendum, 

Arpere et inuito factore dealiter esse. 

Nam trinum specimen, decus unum unumque uigorem 
340 Vult garrire deos, quo perfidiosius erret. 

Tres sunt personae, deus est essentia et imus; 

Personae quod babent conunune, id permanet unum 

Nee plurale ualet dici nee scindier umquam. 

Hoc si nesciret, nee ab aspide nosse deceret; 



311 intermius] gl. mediator, cf. Du Cange 8. u. Unter- 
inare* || 817 Gl. in ma/rg.: Cardian graece dicitur cor latine etc. 



LIBER n, 25 

345 Hie ratione uiget, haec est rationis et expers. 

Nee astrea sinit figulo aequiperare, quod egit. 

Lucifer id nisus daemon tenebrescit in eon. 

Debnit hoc temeros saltern compescere nisus 

Ac hilarizantes assultus figere, quidni? 
350 Si ratione caret, casso dianoia dicta! 

Consiliis instructus erat, ratione disertus, 

Munitus monitis monitus monituque minaci; 

Quod ' sciit, ignorat sciolus quoque falsa receptat, 

Allectos stropMs, ultro quas suggerit aspis! 
355 Vir mauult tali cordatus credere uermi 

Credit et ei, proprio lapsum quern nouerat ausu, 

Credendum credit, cui credere cuncta recusant! 
Cur ita contigerit, forsan quiscumque requirit; 

Nam uentura deus tamquam praesentia cemit, 
360 Eius et imperio totum fit in axe uel aruo, 

Absque eius nutu nil est contingere certum, 

Quod patet ad plenum cunctis noscentibas ilium. 

Nouerat ergo hominem zabulon suadente casurum; 

Concertare trucem fragili cur siuerit hostem? 
365 Prime liquet, quod humus, qua scilicet est homo dictus, 

Non ualet excelsum caeli contingere centrum 

Nee homo, quin puluis, penetrat sensum omnipotentis. 

Eius at est aliquid, ualeat quod munere dici, 

Quod sensere patres, quod ab his didicere sequaces. 
370 Omnia iudicio decemit et ordine iusto. 

Gratia consilio quosdam sibi glutinat alto 

Et quosdam iuste pro uelle sue sinit ire. 

Inspirat uotum iuuat atque sequendo uolentem. 

Iste datom munus capit et se exercet in illud; 
375 Negligit ille datum priuatque se eundo retrorsum, 

Et trahit hie quod amat, quod negligit ille refatat. 

Ergo ex uelle fluit, cui non, cui gratia prosit. 
Si praescit casum deus, baud praedestinat ilium. 

Nam quod non fecit, numquam praedestinat auctor; 
380 Porro malum fecisse deum quis credidit umquam, 

Onmia, quae fecit, cum sint potius bona ualde? 



26 OCCVPATIO 

Nam nihil ex se malum nee naturaliter extat. 

Yt nil sunt tenebrae nisi sola absentia lucis 

Necque silentium erit, nisi sit cessatio uocis, 
385 Sic uirtus uitium dat eundo, salus quoque morbum, 

Sic nichil ex se malum nisi deliquium bonitatis. 

Rectus bomo est factus dataque est ei recta uoluntas^ 

Quam tamen arbitrio pro malle reflectere possit. 

Forte sub ambiguo ne hunc ignorantia fallat, 
390 Primo est instructus monitis . rationeque fretus, 

yt magis ex uoto bonus et ueraciter esset, 

Dexteriora legens pro uelle et noxia uitans. 

Num bonus est uere quis non bonitatis amore, 

Sed quauis alia, possit quae existere, causa, 
895 Vt gustando bonum famur plerumque lieum? 

Quae merces auro, quod splendet cromate fuluo? 

Cum datur obsequiis a quoquam recula nostris, 

Non rei, quae seiniit, sed danti gratia fertur. 

Mitis habet meritum, fera uel truculenta reatum. 
400 Sic sine laude foret, si ex uelle homo nil potuisset. 

Si nihil ex se ageret, propriae quid laudis haberet? 

Nosse malum, sed malle bonum laudabile constat. 

Nam quod rex statuit, potis est conuellere nulli. 

Qui facit, estne reus, quod ei praedestinat ergo, 
405 Quod uitare nequit, iustus iudexue requirit, 

Parcere cum soleat, quod sola audacia peccat? 

Sed mala non fecit, quae nee praedestinat umquam. 

Nil tamen ignorans praescit quaecumque futura; 

Notio sed nullum compellit inire piaclum. 
410 Si ualet indicio medicus praenosoere certo. 

Quod fit saepe, mori quo puncto debeat aeger, 

Numquid ob hoc moritur? si id nesciret, — moreretur. 

Praesciit ergo deus, quem nil latet, hunc ruiturum; 

Non tamen tirsit eum tenuitue sponte ruentem. 
415 Vltroneus culpae nam semet subdidit ipse 



382 et 886 ex se: esse 



LIBER n. 27 

Et iussnin sciolus nuUo contempsit adactus. 

^Num quis honorat eum, qui' — inquit — ^sese ipse 

inhonoret?' 
Exigit ergo deum, qui talia quaerit, ut ilium 

Vi saltern frenet, quasi non homo, sed pecus esset, 
A20 Quern ratione regi suimet uel honore deceret, 

Vtpote qui nitidus spurcum nil posset amare, 

Lnino, quod est natura bonus, bonum hianter amaret. 

Quod ruit, ergo hominis culpa est, non culpa creantis. 

Kamque pius plastes nil importabile iussit 
425 Kec iustus punit nisi, quod uitabile nouit. 

Saepe quod est dictum, subiit quia sponte reatum, 

lure, quod ultro patrat, iusto multante receptat. 
Est humana salus causis compacta duabus: 

Gratia et arbitrio; mouet haec, iuuat id uel adimplet. 
430 Omne bonum inspirat nostras studiumque requirit; 

Nosse et uelle, equidem quin posse, datur per eandem. 

Nam studio attrahitur haec segnitieque fugatur. 

Quiddam de nobis operatur enim sine nobis, 

Praeueniendo pigros per se faciendoque promtos, 
435 Quiddam nobiscum studio comitantibus illam. 

Feruenti augetur residique subinde dehiscit. 

Praeuenit haec; ideo laus est referenda datori, 

Et merces operis studio debetur agentis. 

Munerat ergo deus gratis iusteque fideles. 
440 Nitimur alta nimis de eius sed munere fisi, 

Gliscentes dominum iustum et monstrare benignum, 

Esse reumque hominem gratis peccare uolentem; 

lam sed ad omissam remeare libet tragoediam. 

Quis satis expediat, quam noxie homullus hie erret? 
445 Nam capit ille strophas perplerum doctus apertas; 

Par putat esse .dei, per opus pecuale cibatus, 

Et quasi grande bonum mala nosse uel esse lucrosum. 

Posse minasque dei uanescere ad orsa colubri. 



417 Nam |l 430 nostras: nra || 431 Nosse: Posse |I 436 Fer- 
uendi. gh: s • homim || 445 perplerum] gl.: satis uel pleniter 



. 28 OCCVPATIO 

Naufragus ad tabulam debet uel tendere dextram; 
450 Ast hie, nequiquam cui praesidium omne latere est, 

Hac illacque uagus nee est uel erimina fassus. 

Poenituisse ilium legitur ueniamue preeatum? 

Non, sed consilio earuit quatiente periclo. 

Quid sentire solet, retinens stupidus manifestat: 
455 Corporis infamem uelat perizomate partem. 

Nam foret hoc membrum, serimur quo, prorsus honestum, 

Ni putidum faeeret residens ibi saeua libido. 
si uel tantum ^peecaui' diceret, o si I 

Quale iugum nostra tune a ceruiee leuaret! 
460 Si eontemptorem respondentemque superbe 

Tarn pie dissimulat, toties qui iniurius extat, 

Quam blandus miti fuerat ueniamque preeantil 

Noluit edurus, magis exeusare paratus. 

Nee sua confusum eonfusio fecerat ilium, 
465 Nee manet adfusum eura et post surgere easimi. 

Sicut ad imperium riguit surdaster et audax, 

Angue eauillanti, iussum quo spemere mallet. 

Sic et consilium nescit turbatus habere, 

Vt seruus dominum laesum placore serenet 
470 Poscat et esse pium, quem tot benefacta probarant. 

Nil pro seque faeit solum ille perire paratus. 
Eidicnlosa quidem, sed nerba dolentia promam. 

Laesa propago, pater, si delatrare, quod artat, 

Maesta uelit, patere, ut eaesis uel flere sinatur! 
475 Prouidus ante suos uisum portendere gressus 

Et prudens operis finem pensare sueuit. 

Si ratione uiges, fateor, res tanta libranda est. 

Grande nimis certamen inis; quod bellicus ordo 

Postulat, astatim metire! en robore suppar 
480 Cemeris; aethereum sibi uendicat ille cacumen; 

At tu repis humi; nee lis tibi iusta probatur; 

Nam quod es et quod habes, eius tibi mim.ere fluxit. 

Quid conferre deo frustra te niteris ergo? 

461 qui: que | 469 laesos 



LIBER n. 29 

Si te deuotas naturae abrumpere foedus, 

485 Illius auctori quo subditus esse recuses, 

Yisque patri iniustum tarn torue inducere bellum 
Fasque nefasque simul miscere uel ordine rupto, 
Nil dare iustitiae, sed sons uiolentis et esse, 
Impete ferali credas nil linquere iuri, 

490 Si pudor ac pietas, si nil reputatur honestas 
(Haec nam cuncta tuo spreuisse uidebens ausu), 
Fare, quibus, rogo, complicibus tarn grandia temptes, 
Concinnatores qui sint, quos factio nectit! 
Grande satellitium haec uiolentum et enorme reposcunt; 

495 Te tantum et colubrum liquet hoc conflare duelliunl 
Cum uero in uastam caeli conscenderis arcem, 
Dipsa carens pedibus te quo pacto comitatur? 
Ipsa sirena citos non toilet ad aethera saltus, 
Incentorque tuus ruit inde ultro haud rediturus; 

500 Ergo nee ipse tui molimina cassa iuuabit! 

Stellio ob id quadrupes parrax aut quaelibet ales 
Aut todus instabilis mordendo culezue susurrans, 
Hi saltem comites socientur ad axen eunti, 
Roboret ut robur diuum robustius agmen, 

505 Consertum altithrono cuneus te ut obambulet ingens! 
Famur anile quidem; sed nisus anilior extat! 
Multigenas rerum species ei subdidit auctor; 
Obniso auctori cuncta obnituntur eidem. 
Est ab lure, suis cupiat simul edere donis, 

510 Fors simiHs similem sibimet nisi cudeat orbem, 
Qui sibi ceu proprius faueat parere paratus. 
Est reus ex uoto: conatur caetera casso. 
Hunc uel uile nihil nisi pars reprobata iuuabat. 
Cimcta magis plastem se scire ei saeua probabunt, 
515 Singula communem domini populentur ut hostem. 
Bidemns stultum, sed flere magis libet actum! 
Hoc non mimilogi loquimur quasi thema secuti, 
Sed flemus captum nostra cum clade parentem, 



498 sirena citos: sienacitos 



30 



OCCVPATIO 



Quod sumus et miseri per eum, dolor iste repiingit. 

520 Nam se multauit multata prole securi. 
Essentiue omnes tunc sicut eramus in illo, 
Sic, generans quod erat, nos morti obnoxiat ut se 
Et, quibus ipse madet, uitiorum aspergine rorat. 
Nascimur inserto sementis jiraduce neuo; 

525 Hac Gericontinos patimur uelut ille pyratas, 
Linquimur impositis semineces quoque plagis. 
Mortui enim partim, nil spirituale uidentes, 
Se nisi corporeo trabeat quod forsan amictu, 
Yiuimus et partim, sed adhuc ratione uigentes, 

530 Cum scimus censere scelus, resipiscere cauti. 
Iste uetemosas conflat dolor, iste, querelas; 
Elicit bic gemitus, bos exigit iste susurros. 
Cogimus urbanam stilo agreste sonare camenam, 
Inclita qui primi reboat primordia plasti, 

535 Tum, decus innatum se qualiter exuit ipsum, 
Hunc ita quod turpat, se ut eum spectare puderet 
(Bine et ad imibriferas fugit pauitando latebras), 
Tum dicturus, ei pius et quid fecerit auctor. 
Finio trinigeram uires reparando pagellam. 



LIBER m. 



Praefatio. 



lam protogibra 
Ceu tenebrosus 
Frixerat ardor 
Irruit algor 
Improbat ille 
Omnipotenti 
Num petit alta? — 



Marcet in umbra 
Nube reatus. 
nie polosus, 
Daemoniosus. 
Nudus bonore 
Oasso reniti. 
Vergit ad ima! 



EXPLICIT LIBER SECVNDVS • INCIPIT PRlgFATIO . 
TERTH II praef. 1 protogibra] uide II 70. 



LIBER m. 31 

Expetit mnbram Turpibus aptam! 

Gignit id ille, Quod fit in omnes, 

10 Morbus ab ipso Itque nepotes. 

Cuncta propago Traduce tabo 

Moribus eius Sordet nt haeres. 

Sic, pie plastes, Plasma dehiscit, 

Quod tui ad instar Effigiasti! 

15 E nichilo actum Corruit ex se; 

Eestat id imum, Siirgat nt ex te. 

Hinc temero ausu Pauca fatemur, 

Si dabis unde Qnidue benigne. 

Quae replicantes Tu miserere! 



Nouerat ergo deus, quid homuntio gesserit audax, 
Dispicit et casso miserum se mergere nisu, 
Ob praesumpta datis qui se spoliarat ademptis, 
Impos, inops et iners quia se confusus opacet. 

5 Cuncta uidente deo bona ualde manere uidentur; 
Vnde beata forent, si eius uisu caruissent? 
Ast rerum primas solus timet ecce uideri! 
Hie commune bono proprium priuatur amando. 
Quid sit homo absque deo, se teste malo indicat ipso. 

10 Hoc refugit solus, quo caetera quaeque beantur; 
Subdita quo renitent, princeps inglorius horret. 
Praepositus cunctis cum paulo ante inclitus esset, 
Quaeque manere statu, quo se natura locarat, 
At se degenerem se ignominia quoque plenum 

15 Cemeret, ad maculas liquet erubuisse inopinas, 
Nee ausus laesum domini iam**'cemere uultum 
Ad spelea fugit pauidus latebramque requirit. 
confiisa nimis domino confusio linqui! 
memor aerumna populans truculentius omni, 

20 Se amisisse deum cum scit quis agendo reatum 
Omne bonoque breui caruisse fruendo cupitis! 



Post praef.: INCIPIT LIBER TERTIVS FELICITER 



32 OCCVPATIO 

Turn pater ille plus miserum magis est miseratus 
Vlcisci oblitus plasma et ueniale reuisit, 
Illius baud crimen, sui sed spectans bonitatem, 

25 Horret opusque operis, sed opus placet, ipse quod egit, 
Indolet et subitas bunc incurrisse roinas, 
luge, peremie cui et dare felix uinere mallet. 
Nil restare uidet, quod ei reparamina praestet, 
Praeter se, ex nicbilo potuit qui bunc edere solus. 

80 Et, quasi non esset spreta aut laesa ilia potestas, 
Flectitur, usque et eo uis bunc pietatis adegit, 
Quaeritet ut refugam minus et quaeri cupientem, 
Quamuis turpatum, quamuis metuendo tumentem! 
Namque timendo fugit, culpam excusando superbit 

86 Nisus in auctorem ferre banc gynecb tribuentem. 
Ast et adbuc meritam blando rex mitigat iram. 
Nam laeso obloqnitur sibique indulgere uolenti, 
Nilque mouetur adbuc index, sed obambulat illi, 
Quatinus inde reum cieret sua probra fateri. 

40 Cum consorte loqui dignans bunc fidere suadet. 
Mutua discordes plerumque locutio placat; — 
Noluit ille, suos magis atqui protrabit ausus. 
Defendendo suum cumulat nam quisque reatum. 
Increpitus blande retulit mordacia torue. 

45 Cui diuina placet pietas, miretur ouanter, 
Quod deus ipse reum quaerit per se fugitiuum. 
Quid deus? aut quid bomo est? boc quis sperare ualeret, 
Ni factiun nosset, pietas quod tanta fuisset? 
Attamen iniustas recipit deus inde querelas. 

60 Yt deus ast bominem nee se linquit fugienteml 
Pnmo satisfaciat, ius est, qui iniurius extat; 
At prior ipse reum quaerit loquiturque tacenti; 
Nil tamen improperat; quonam sit, primo requirit. 
Nimi deus ignorat, quibus bic se stirpibus obdat? 

65 Sed monet, ut recolat, quid sit, fugit imde, ubi uenit 
Ambulat ergo loco numquam uel tempore motus; 



52 tacendi || 55 fiiit 



LIBER m. 33 

Ambulat in fluido, non stat quia pectore fixus; 
Nam docet aura tepens, in eo quia Mzerit ardor. 
In patre fitque typus quandoque in stirpe futurus. 

60 Nam ueniens ad eum se signat in orbe futurum 
Perditam ouemque gregi semet pretio reparare, 
Quae saltern propriam iam nescit amare salutem, 
Quin magis in medicum limphata ferascit amicum 
Mercedemque datae mortem retulit medidnae. 

65 Hoc serit exemplum pater iste docetque sequendum, 
Excusans facinus dominoque asscribere nisus. 
Haec radix blimos in toto stemmate ramos 
Germinat, ut quisquis semet defendere malit 
Yel tenuare suum uel ferre in quemque piaclum. 

70 Dum tegit ergo, suos cumulat pater iste reatus. 
Iam tandem placidae iam se mouet ira columbae, 
lamque reum punit, iam uis censoria saeuit. 
lustitiae hinc geminas pietatis et inde bilances 
Dum libripens agitat, lancem pietatis inaltat. 

75 Noluit ad plenimi stulti punire reatum 
Namque peregrina propriae bonitatis in ira, 
Figmentum fragile estque memor stropbisque suasimi. 
Mitigat inducto censuram daemonis astu; 
Plasma, quod aetemum decreuit habere decorem, 

80 Dedecus econtra dolet incurrisse perenne 
Nee ei consultum saltem restare pusillum. 
Ad suimet bonitatis opes miserando recurrit; 
Artifici pietate potis uidet esse misellum 
Curandum, plaga qui languerat, medicina, 

85 Hunc quo aerumna leuet, quem prosperitas male strauit. 
Qui pietate quidem ueniae seruatur, eodem 
Sed pacto, innumeris degat ut sub casibus ipsis, 
Quis subigit rerum primatem recula uilis, 
Yilis ut est sibilus serpentis et offala morsus, 

90 Yita sub incertis quatiatur mille periclis, 

Certa sub incerto mors banc quoque fine recidat. 



67 blimos] gh nigros; num blinnos siiie blennosF 

Odo ed. Swoboda. 3 



34 OCCVPATIO 

Quod deus hunc ueniae sola pietate reseruet, 

Commemorat uates referens Idnc orgia laudis. 

^Si', inquit, ^id obserues in nos, quod habetur iniquum, 
95 Quis ferat? ergo, deus, restat tibi parcere solum/ 

Hoc clamant aliis nam dicta sequentia uerbis. 

Turn quia nudus erat, non gymnosophista decoris. 

Dogmata dissulcans, decoris strophio at spoliatus 

(Nam genuinus honor camis zotistaque mentis 
100 Passibilem ac plenum probris iam liquerat ilium)*, 

Mortificina ferae uestitur congrua pelle; 

Stat pelle indutus quin forte deo similatus, 

Absque deo potius quid erat, iam nosse coactus. 

Dixerat hunc suimet similem, sed hironice, factor; 
105 Par mage iumentis, sui non metitus honoremi 

Probra, quibus meritis se innexuit ipse, tumoris 

Dat pius ultor ei finire sui per orizon, 

Quo sic detumeat, sic sic mitescere discat. 

Sic se humilis reprimat, dum fascino latus anhelat, 
110 SubditiXB obprobriis suspiret alimma salutis. 

Quin nimis indomitum truciora dehinc cAiciabunt, 

Atque momentatis succedet poena perennis, 

Et, quia nee lapsus cessauerat esse superbus 

Nee succensenti respondit famine miti, 
116 Terra resudatos ei farcit sente labores 

Fructibus et sterilis cumulabit eum paliuris. 

Femina, gentaculo quae suasit hiare marito, 

Sumere communem iussa est cum complice poenam, 

lussa dolendo suos praeter quoque fundere partus 
ISO Ferre iugumque uiri, uetitum cui suasa suasit. 

Altera communis fit et altera fit specialis. 

Zabulus ad ueniam quia non reuocabitur umquam 

Implicitus tenebris, harum auctor ut ezitialis, 

Hunc censura quatit, nil discutiendo requirit. 
125 Bex decreturus, quod erat quis sumere dignus, 

Semper ut est solitus mixta pietate seuerus 



106 meriti | 111 nimis: minus || 114 miti: niti || 124 Nunc 



LIBER m. 35 

Parcere, non homini, terrae potius maledicit 

Nee iaculatur eum, quein nouit inisse piaclum, 

Ees insensibilis sed eo peccante feritur. 
ISO Quid mirum, nostros si flectit in arua reatus, 

Quando quidem semet pro nobis tradere malit 

Morte sna nostrae persoluens debita noxae, 

Sumimus amissam cuius liuore salutem? 

Interea plexus pauitat dum taedia mortis, 
135 Post uitae aerumnas quam criticus est minitatus, 

Yt praeceps uetitum praesumpsit tangere lignum, 

Et lignum uitae parili praesumeret ausu: 

Mox paradisiaco mandnconem arcet asylo; 

Si id faceret, poenis perpes duraret in istis, 
140 Spiritus in flammis ut durat et ardet auemi. 

Ergo hoc cum iuste tum rex quoque agit pietate; 

Per laetum uitam sumit renouatus herilem, 

Panxile sicut holus moriens iuuenescit, et auctus. 

Qui parendo polos agelis sociandus adiret, 
145 Par pecndum coicis rennens magalibus heret, 

Quin mage sudatam minor iste laborat ad aescam; 

Nam pecudes facile concessa diaria sumunt. 
Sic reus iste, suum dum nescit scire piaclum, 

Tum placidum querulus per turgida uerba fatigat 
160 Tumque columbinos facit in se surgere motus. 

Cogitur ire foras quid sitque aduertere tandem. 

Quid nouus hospes humi post gesserit huncue secutum 

Quid sit, in asseculis patet ex ipso generatis. 

Frumentatur egens, totus cui seruiit aeden, 
155 Post paradisi epulum subigit sudandoque cerson; 

Anxietate alitur studioque laboris aquatur; 

Namque emerina cibi potus suspirat ad haustum. 
Tellurem obliquis compulsus scindere sulcis 

Semnion amissum fertur quia mente reuoluens 

136 Et jl 140 duret || 141 pietati || 143 Panxile] cf. gl. ad 
II 71: Pango panges i- planto. Inde panxile bolus dicmius || 
151 tandem: eandem || Ad 154 siue potius 155 m ma/rg. rq. at 
nihil mutandum; cerson est xh^ov || 159 Semnion] cf. II 79. 

3* 



36 OCCVPATIO 

160 Insertis manuum digitis sit flere suetus, 
In terram labi miscereque uerba doloris, 
Turn residere genuque tenere caputque mouere, 
Rumpere singultus crinemque et scindere pectus, 
Inde referre, sui stirpem quo traxit et unde, 

165 Quot bona priuarit mala quotue inflixerit illi; 

Nam — liquet — extorris quae perdiderit, recolebat; 
Questibus innimieris seseque altrinsecus angens, 
Ista subinde gerens aratrumque subinde resumens, 
Delatrabat eum quasi parturiens ululatum, 

170 Forte molungantes quern imitantur arando bootes. 
(Non tales cantns alias audire solemus, 
Ni plorabundus cum sulcat arando bubulcus.) 
Yiderit hoc lector: certimi est, quod eimi grauis angor 
Perculerit memorem, bona quam felicia pridem 

175 Perdiderit, sibimet mala quot consciuerit ipse, 
Totius auctoremque boni quod laeserit ultro. 
Hie dolor, hie grauior, cruciat uehementius iste: 
Amisisse deum gratis se et nosse relictum. 
Simpuuium diui qui fors libauit amoris 

180 Ac faciente dehinc culpa priuatur eodem, 
Expertu nouit, dolor iste quod acrius angit. 
Nosse deum uel habere bonum fit denique summum; 
At contra prorsus nihil hunc amittere peius. 
Ergo carens requie sagmentatusque labore 

185 CaeUca multimodo commutat gaudia luctu. 
Sistitur in medio paradisi herebique locello. 
Inter utmmque degens uisumque ad utraque reflectens 
Cemat ut hinc quod amet, quod spectat et inde pauescat, 
Hunc ut suspiciens gerat, unde reuiudicet ipsum, 

190 Prospiciens Ulum retro se subducat eidem. 
Sic degat ergo alia ceu mox regione locandusi 
Pro merito aut herebum met aut penetrabit oljinpum. 
His ergo aerumnis per mille grauamina plenus; 



165 inflezerit || 170 molungantes] Vox ohscwra fort, a Grraeco 
P&Xog deriuata, ut significet ^sukantes* {cf. u. 172). 



LIBER m. 37 

Nam lacerum pectus mordax cum roderet angor, 

195 Ciiigeret anxietas cimi iuniperina misellum, 

Scit iam nosse, deo quam sit male cuique relicto, 
Quid labor ac reqnies, lis pax, nox lux quoque distet, 
Mutuo coUatum quid claret apertius horum. 
Lucis enim expertus tenebras expendere nouit, 

200 Per nectar mellisque patent absintia bills; 

Caumate scea placet, frigus commendat apricum^ 
Cogitur ergo malis expendere, quae bona perdit. 
Ponitur hinc contra, quo plangat amarius aeden. 
Porro quod ipse licet de praeterito recolebat, 

205 Se uidisse animo semper uoluebat hianti. 
Quae rerum species obliuio tam pretiosas 
Tam quoque felices aboleret maxime uisas? 
Ergo erat assiduo memorari ac plangere lucto. 
Quae paradisiacum facies decuset asylum, 

210 Ver ibi nectareos roseum quod compleat annos, 
Multigenas > frutices nemus illud herile quod affert, 
Lilia gramineos gignet uiolasque per agros, 
Floribus omnigenis quod humus decoretur et omnis, 
Balsama odoriferas reliant ibi semper in auras. 

215 Vrbica per multos qui moenia percolit Annos 
Aut augustales intra concreuerit aedes, 
Aulica qui spatio sumit conuiuia longo. 
Quae ualet ingenium, uires, industria, pulcbre 
Cudere docta manus quinque oblectantia sensus, 

220 Qui fruitus fuerit, tum sors, occasio quaeuis 
Hunc agat exQio claudat uel carceris antro 
(Sors dubia est hominis substrataque mille periclis), 
Oblitusne sui, quid erat nuperrime, nescit 
Aut, qualem modulum uitae egit ubiue uel usum? 

225 Dolcia tam plangit, quam prorsus et aspera sentit. 
Quo mage fausta fouet, magis hunc infausta fatiget. 
Exul Adam recolit sic flens, quae gaudia perdit; 
Ela tuens pulchrum nil, molle, suaue, decorum 
Autimiat, humanos quod habet mortalis ad usus. 

230 Aere iam sudo tellus hiemale fugato 



38 OCCVPATIO 

Frigore, sol placidas cum dat uicinior auras, 
Yere nouo faciem praetendit ubique uenustam, 
Quolibet ad uarios laxat cum uiscera foetus, 
Germina cum laeti produnt sibi credita sulci, 

2S5 Picturant uarii cum prata uirentia ilores, 
Frondibus arboreis folio fructuue repletis 
Garrula uox auium cum per conuallia tinnit, 
Himiulus enixae cum se sugit ubera ceruae, 
Mater ouis proprium noscit balatibus agnum, 
/240 Herbida cum pecudes saturantque palustria foetas, 
Agniculi segetes praelibant luxuriantes, — 
Plura quid? intuitum mulcet res quaeque uidentumi 
Dissimilis facies hiemis sub tempore paret: 
Omnia marcescunt credesque dehiscere mundum 

245 In priscumue redire chaos, primordia rerum, 
Ni sortem mores recolas mutare suatim; 
Nix, glacies, rigidae tunc currunt cuncta pruinae. 
Qui uidet banc, meminit, qualem nuperrime uidit. 
Mallet eam talem uidit persistere qualem; 

250 Quam mage pulchra placet, contra deformis abhorret. 
Tristia iam laetis ut sunt iocunda referre, 
Laeta magis mesto cumulant transacta dolorem, 
Plus rubet et diues quondam quam semper egenus 
Gloria et exutus quam, si non esset honorus. 

255 Quam fait et felix, tam se miserum gemit Adam; 
Quam paradisiacum species pulcberrima rerum, 
Tristia tam mestus tamque baec deformia censet. 

Si mulier pariat caeco sub carcere clausa 
Vel sub sole quidem, sed nil — fit saepe — uidentem, 

260 Quae sint in mundo, cui iam si narrat adulto. 

Quae spetiesue polum, quae comant aequor et aruum, 
Flumina uel montes camposque, nouale uel urbes, 
Aerios uolucrimi, cursus fateatur equorum. 
Singula quae facies, color aut habitudo uenustet, — 

265 Cuncta licet credat, non ut sunt noscere quibit. 



262 cumulat {| 257 meatus : metus | tamque: quaq || 265 credank 



LIBER HI. 39 

Forte lycos pueram tenerum rapuitue puellum 

Expositum, lupilis fera mox quem inpasta reliquit. 

At saturi praedam uelut ad proludia lambunt; 

Pubedam proprius quia fors non merserat actus, 
270 Humanam spetiem ui naturale pauescunt, 

Pnncipis imperium quasi credentes reuerendum, 

Ledere nee audent, sua quem non actio laesit, 

At meminisse putes, quid Adam fait ante reatum; 

Quolibet euentu contingat, nt hoc fera seruet. 
375 Hoc deus intemo disponit ut omnia nutu; 

Nunc ligat ora lupi, qui clausit et ora leonum. 

lam quasi depositum studet ergo nutrire puellum; 

Yt catulis mammas dat ei uel quaslibet aescas. 

Sic adolescit eos imitans, lupa quos gerit, actus 
280 Oblitusque sui penitus rationis et expers, 

Totus in aduersos transit motusque ferinos; 

Sola hominem speties prodit, per cetera belua est; 

Naturae humanae non blandimenta requirit; 

Non myrodema pedum, tergi non ambit amictum 
285 Sentibus inpressas nee sentit ledere plantas, 

Vncarum et teneram sulcet quo uulnere pellem; 

Noil strophio membrum cura est uelare pudicum, 

Non fomenta foci per cauma aut Mgus aprici, 

Sed cute pilifera quasi iam lanugine tectus 
290 EfQgiem beluae praefert, quod se putat esse. 

Corporis officiimi nee agit humanitus ullum, 

Pro uocis modulo toruum stridens ululatu; 

Sanguineas camesque uorare libentior usus; 

Nulla uerecunde, sed agit quasi bestia quaeque 
295 Oblitusque sui naturae munia nescit. 

Cum uolet hunc aliquis laribus reparare patemis, 

BifPugit et spissa condit se clanculo silua. 
Hostibus in praeda cedat si regius infans, 

Hunc in longinquas minet plagiarius oras, 



281 Motus II 282 hominum || 284 Nom myrodemapedum 
cum gl. calciaria ] 299 boras 



40 OCCVPATIO 

soo Quern plebeia suis societ nutricula natis, 
nie debinc unum se credit adultus eorum 
Et similis mores gerit incunctanter agrestes; 
Non mestus recolit, celso quod stemmate prodit, 
Qualis in exilio qualisue in honore patemo. 

806 Fert caput intectum, gemmis quod ferret honestum; 
Brachia non banco fulgent, non dextera sceptro, 
Non collum torques comit, non purpura bubum, 
Timpora non cidaris frontem diadema nee ambit, 
Non tibias coccus uestit, non Candida bissus; 

810 Plura quid? imperii cultum mastruga ministrat, 
Estque capanna satis, non picta palatia quaerit; 
Nil honmi plangit, quoniam sibi debita nesdt, 
Nee dolet abiectum, quia se nesciuit honorum. 
Diximus, ut pateat, quam nos obliuio mergat, 

316 Naturale decus turpis quam pessimet usus 

Innatumque bonum sic perditur onme per ipsum. 

Est natura hominis quasi iam diuisa bicallis, 
Vi genuina agilis meritique grauamine segnis; 
Oppositis inhiat suetisque tenaciter heret, 

sto Guique placetque suus quiscumque frequentior usus, 
Yertit eo libitum natura quod estque suetum. 
Res tamen esse bono ualet emendatior usu; 
Quod deforme tulit natura, industria compsit. 
Hoc patet in uariis speciebus fabre politis. 

325 Aspidis indomitum domuit sollertia rictum, 
Ipsaqne torua nimis fit saepe domestica tigris, 
Lena ezercitio ualet et mage dextera solo. 
Alternant igitur passim natura uel usus; 
Fortior ilia quidem superat uix aegra minorem. 

330 lungat ut exemplis supra quid pinna locatis, 
Sit super bumanum qnamuis attingere sensum, 
Commoda quae camis fiierint, quae gaudia mentis. 
Quae sibi uel stirpi praesnmptor ademerit ille, 



306 inteztam ffemintB (sic) | 307 bubum] gh: corpus hominis 
a renibus usque ad collum 



LIBER m. 41 

Plenius ipse tamen, quae sint, cognosse ualebat, 
385 Vtpote qui his fiierat fruitus plenarie nuper, 

Quern de praeterito licet experientia uisus 

Quae docet, et stirpi quasi uisa referre solebat, 

lam sed egre, tenuis quia meus et sensus hebescit. 

Bes audita minus nosci quam uisa probatur. 
540 Vt potis est hebrio fari uel somniculoso, 

Quae quondam uidit, recolens exponere gestit. 

Sunt sed et his soboles brutae, non spirituales; 

Sed minus ille sapit, quae sint, minus ilia, quod audit; 

lumento similes iam sunt utrique animales. 
345 Est quasi mugitus magis ergo, quod ille fatetur; 

Si soboles patrem possent audire loquentem, 

Non tamen ad plenum, quae sint, cognoscit uterque, 

Quae nee ut ille tenent de praeterito experimentum; 

Quam caret expertu, tam res ignota fit ergo. 
350 Sic lupus ille animas ardens corrodere nostras 

Matris ut a gremio rapuit gybram e paradise; 

Sic rapit ille lupus, mitis quem strangulat agnus. 

Vis diuina hominem seruans tamen alligat hostem, 

Hunc licet inpositis nequeat quo extinguere plagis. 
S56 nie sugit mammas catulos imitando lupinas; 

Expositus uitiis bibit hie lactamina mundi, 

Qnem kystesma sui faciens tenebrescere cordis 

Urget hiare foris, quae sint ut nesciat intus. 

Ergo suescit eos sectans terrestria ritus, 
360 Quos primo offendit, naturae munia nescit; 

Omne quod ilia dedit, mox alta obliuio mergit; 

Degener in morem transfasus ebescit agrestem. 

Sic genoinus honor, pie se quo compserat auctor, 

Yi choia penitus marcet superante sopitus. 
3«5 Pluribus ex toto pietas effluxerat ergo; 

Sed Ucet ilia sues stirps iam comiperat actus. 



334 cognosce || 337 Quae: Quem || 343 quae: quam 
361 rVBPAM. cf, U 70, III pr. 1 \\ 357 kystesma (i. e. %6cTiciia) 
duhitanter scripsi: KVCNCMA cum gl.: cecitas || 358 fores 



42 OCCVPATIO 

Non tamen ad plenum moz credit amurca malonim. 
Lex naturalis quaedam uestigia paacis 
Virtutuin indiderat, quis se uel rams honestet; 

370 Porro subinde nefas reliquis quasi gorges inundat. 
Ergo malum lazis non tarn regnabat habenis; 
Vita rudis sobrios time se exercebat in actus. 
Non gula tarn uarias uentrem stimulabat in aescas, 
Nescia dedaleum dapibus componere clamum, 

87ft (Arserat inque sua nee Apitius ille coquina, 

Hac mercede datus, quod struxerit banc sibi primus) 
Sueuerat aut auidum tam crebro ciere palatum; 
Amnis erat potus uolulis fortasse petitus; 
Bachica non siccis quis amabat munera labris; 

980 Soluebat facilis ieiunia uespere glandis 

Atque legumen bumi solitum de cespite nasci; 
Dorica non fuluo mulier quid neuerat auro 
Serica murioeo tinxit nee uellera suco, 
Orbioulis pictas non texerat ulla lacemas, 

aas Natiuus Tyrio color ac non cesserat ostro; 
Vmbra dabat somnos, mollis non culcita stertus; 
Mercis amore salum uitaeque subire periclum 
Quis uellet, mortis cum praemia nulla manerent, 
Nil aliquid cuperet, pro quo fors ira flagraret? 

3do Sic fuit ilia aetas contenta fidelibus amis. 
Non norat mentes luxus mollire uiriles, 
Nee robur studium muliebre infecerat barum; 
Commoda naturae tantum praesumpserat usus. 
nie sed impostor, fadnus qui primo suasit, 

995 Insatiabiliter simul bumanum genus ardet 

Sorbere; usuram nummi, quem sumpserat Adam, 
Qlecebram uetiti pelleotus mandere ligni, 
Exigit ut patres satagens uitiare nepotes; 
Non tulit innocuam plebeios ducere uitam. 

400 Noueorat, hos pecudi similes quia fecerit ipse; 



374 damum] ef. II 101 p 383 uellere eorr, ex uellare || 
385 Natjuua, tH wory. eorr. | 386 culoitra | 394 lille 



LIBER m. 43 

Motibus hinc homines brutis agitat pecuales; 

Vt solet later hedos, rixa scindebat et illos, 

Alterutnun se odiis quatiant ut comibus hirci. 

Succendens olido ilagrare libidinis aestu 
405 Hinc Cain instimulat, quo fratri ab iure caperret. 
Ees odii sola est, plus se quod amauerit auctor, 

Quod pie sacrificat, quod se deuotius offert, 

Arbiter intemus quod munera suscipit eius, 

Se quia iudicio reprobat cum munere iusto, 
410 Quod placet hie oculis, quod displicet ille supernis. 

Cain, infensum ni tu tibi quis facit lesum? 

Cemit utrumque deus, scit qualis uterque sit intus; 

Hunc uidet innocuum te prorsus et esse malignum. 

Si reus esse uoles, eius te munere iraudes. 
415 An odio dignus fuerat uel morte benignus? 

Flamma sed inuidiae regitur numquam ratione, 

Auserat hie cuius toto iam pectore uirus. 

Hostis idem uitium proprie est de se quasi natum; 

Hac face iam patres combustus adussit auitos 
420 Ardet et hac totam se seuius urere stirpem; 

Haec nequit extingui tecto duratior igni. 

Hostia uiua placet, nos esse quod inde figurat; 

Munera fnige soli quasi mortua reppulit auctor; 

Sunt bona utraque tamen; uoto librat ilia litantis. 
425 Per Cain ergo satan loliimi spargit uitiorum 

Triticeae messi furtimque zizania miscet. 

Sint licet ergo boni quaedam quasi granula pauci, 

lustitiae spetimen quos decusabat ad unguem, 

Aggestus paleis et grandescebat aristis. 
430 Quod de utrisque rudis calamus decerpere temptat, 

Beterius primum posuit meliusque supremum. 

Ergo patrare nefas horum cuicumque fit usus, 

Ducere nil pensi, deferre nihil rationi, 

Viuere confusum, praeceps, agreste, ferinum; 
435 Stirps ea per mores fertur quasi belua cliuos. 



401 hunc II 414 uolenB || 420 seuior 



44 OCCVPATIO 

Perpera naturam culpae sic foedat honestam, 
Pessimat in peius, mergit quam peior et usus. 
Camis apud reprobos solet excellere uenustas, 
Vtpote mentalem qui non meruere decorem. 

uo Absalon et Golias, Alcheus, Saul, quinque gigantes 
Hinc cute uel pulla praestant uel corpore grand!; 
luncea quaeque gynech Cainita fuisse refertur. 
Ergo uenustatem legimus cum forte malorum, 
Turn uero reprobam quoque fert agiographa uitam. 

445 Muniis id extenuant potius quam laude subaltent 
Oximorumque probant, tales quod habere suescunt. 
Vile deus reprobis munus dat sepe, quod optant; 
Hinc uel came cluunt uacui uirtute frequenter; 
Sed licet eumorfus quisquam sit uel cacaformis, 

450 Non satis ille decor facit his, quem contulit auctor; 
Ambit uterque modum tumidus transire tributum 
Atque superuacuo uestis pulchrescere cultu 
(Quod pudet, hocque uiros uideas ambire sacratos), 
Et pedicas oculis habet has pecualibus hostis, 

455 Quos affectus agit pecudum, non uis rationis^ 
Quo uelut obscena foedent se sponte coacla. 
Hostis ut hos capiat, sueta argumenta reposcens 
Has muliebre uirum praefert laqueare suetum. 
Quam male in aduersum uertit praesumptio causamf 

460 Facta uirago uiro est, terram cui iuncta repleret; 
Pro dolor! ipsa uirum, germen submergit et aruuml 
Cum frontispitio renitet quis forte bonorum, 
Emicat in uultu, quae sit sapientia sensus; 
Extimus internum prodit plerumque decorem. 

465 Non ab re pulchras Cain ergo creat mulierclas, 
Yt speciem camis faciant uilescere Sanctis. 
Quae pulchre parent his, quos effeminat actus, 
Cui uigor est mentis, pulchrum nil cemit in illis; 
Prospicit interius latitans cum flegmate stercus. 



442 gyneth (sic) || 461 Hie uerstM in cod. post u. 469 
transpositm est. 



LIBER III. 45 

470 Stirps sacra sed, diui proles uocitata parentis, 
Sortibus angelicum nomen sortita beatmu, 
Pro dolor! ipsa lupas sibi commiscet Cainitas 
Nomine coniugii conata nefas operire. 
Yelet opus prauiun licitae rei nomen honestum! 

475 Cordis at inspector studium perpendit in actu; 
Quod dedit ipse, licet, non, quod pruritus adauget; 
Mundiciam quaerit, non res fucata placebat, 
Qua potius uenerem quis amat quam gignere prolem. 
Ergo giganteis perenormia corpora membris 

480 Orta uelut nimiuni perbibent sui scemate luxum, 
Yt pateat saeclo, scelus hoc sit quale, futuro. 
Paenituisse deum quin et doluisse refertur, 
Quod foi^arit eum, gereret qui tale piaclum, 
Quo foedat specimen factoris imagine comptum. 

485 lam peccarat Adam, iam fraus submerserat Aeuam; 
Bespondens tumide f acinus cumularat uterque; 
Sons Cain insontem iugulauerat impie fratrem; 
Quanta, putas, fuerant iam crimina gesta per orbem, 
ludicis accensam facerent quae atrociter iram? 

490 Paenituisse tamen necdimi, quia fecit homonem, 
Bizerat: id solum reliquis fit peius, id unum, 
Ob quod opus sublime dei nichilum reputatur! 
Penituisse ilium, doluisse, cauere futurum 
Exigit hoc, patrem in querulam prorumpere uocem. 

495 Penitet artificem fecisse, quod obstat eidem 
niius et uotum minus est quod forte secutum. 
Cum deus ergo hominem uellet perstare beatum 
Et perit effectus, non est quia ueUe secutus, 
Sponte sua propriam quod proderet ipse salutem, 
500 Hunc quasi penituit fecisse, quod hostis abegit, 
Hirnc nee eo uenisse, suus quo uellet amator. 
Quod tamen humano dictum de more putato! 
Tempore quae uario fiimt, simul egerat ante 
Saecula, praeteritum praesens cui statque futurum; 



489 ludiciis || 499 proderet: proderit 



46 OCCVPATIO 

505 Quin homo qnod merit, quod eum redimat quoque, praescit. 
Non putat, hoc aliter casu quod uenerit, ergo, 
Sed scelus inculcat solum testatus et unum, 
Ob quod paeniteat, quare grauius fore monstrat. 
Nouerit hoc aetas, sexus, gens mundus et omnis 
V 510 Ac stupeat, tantae quae est dispensatio causae, 
Penituisse deus qua se et doluisse fatetur, 
Ob cuius meritum fluxisse liquet cataclismum! 
Non modo, aquis moechos, sed facta animalia ob illos 
Demetit atque solimi, qui se generauerat, ipsum. 

515 Qui ualet ergo, scelus penset de pondere fluctus! 
Diluuii spumas meruit commixtio camis. 
Hoc et enorme nefas enormis ut ultio prodat; 
Vorticibus totis bullire coegit abyssum, 
Fluxus ut immanis fluctu maiore necetur. 

980 Indiguit tanto tellus polluta lauacro 

Aeris et spatium, fera quod poUinxerat ipsum. 
Est uirtus satanae, qua maxime praeualet orbi, 
Qua citius mollit mentesque flagrantius urit; 
Hoc aties fumo mundi tenebrescit opaco. 

585 Audiat in toto quiscumque pauesoat et aeuo: 
Si tam grande rudis poena percellitur orbis, 
Cum nee scripta uetent illata nee ultio terret, 
Post promulgatas tot post exemplaque leges 
Quam grauis ira ferit, post haec qui tale patrarit? 

580 Ergo dolet plastes, quia dant se plasmata pessum; 
At lesum miseret, quia se miseratio replet; 
Sentit et affectum, facit hunc compassio flexum. 
Porro futura cauens punit, quo talia frenet, 
Ne nimis impietas cumulet quasi nescia culpam; 

535 Non multum quod eis prodest, plus quippe futuris. 
Penitet ergo docens, mundum quod maxime uerset; 
Non prius hoc dixit, quam corda libido subegit. 
Nunc caro homo est dictus — grandis despectio — , prorsus 
Quam prodesse nihil, qui nouerat omnia, dicit. 



507 incultat || 513 aquis: quis 



LIBEE m. 47 

540 Terra uocatus erat, saepe est quod nomen honestum; 

Spiritus est promptus, quern cogit egrescere languens; 

Camea mens fit ei, cui erat caro spiritualis; 

Quae suberant miti, furiunt elementa rebelli. 

Sed quamuis scelerum uideat montescere dumum, 
545 Non tamen emeritam tumidis mox intulit iram; 

Echaton et denos bis quin pie praerogat annos, 

ludicium praeceps ne forte quis esse queratur. 

Porro moraturus cemens audacter abuti, 

Longius ob spatium potius creuisse piaclum, 
550 Abscidit metas, quas uidit obesse, tributas, 

Quandoquidem mala non resecant, sed peius adaugent. 

Nam caro cuncta suum penitus corruperat actum, 

Omnis et bumanus uergebat ad infima sensus. 

Nunc dilata diu censura incanduit ergo, 
555 Motus et ille apathos licet irae accenditur expers, 

Vt tandem feriat, dudum quod dissimularat. 

Ezigit impietas expleri et nescia plecti 

Nee aliquando minis conpescitur omnipotentis. 

Longanimis potius nil iam curare putatur, . 
560 Terrendi studio — punire nichilque — minari, 

lusticiae oblitus crimen quasi laxet inultum 

Aut uirtutis inops nequeat implere, quod infit. 

Sed pereundo probant casso non esse minatimi, 

Et docet interitus, quia discutit onmia iustus. 
565 Obprimit ergo bominem, terram et, quod fecit ob ilium, 

Et perit officium pereunte cui est famulandum; 

Quae suberant miti, furiunt elementa rebelli, 

Contra insensatos terrarum pugnat et orbis. 

Cetera quod ruerint, satis ipsa peremptio prodit; 
570 Sed stat in aetemum terra, est quam perdere fassus; 

Qualiter ergo perit, sacra uox quam stare fatetur? 

At perit, et uerus uerum dixisse probatur, 

Et stat item, uerax sicut dyanoya firmat: 



544 dumum] in marg.: uel cliuum || 555 ATTAOQC cum gl. 
impassibilis H 570 prodere || 573 AYANGdYA 



48 OCCVPATIO 

Interit amisso gignendi robore prisco; 

675 Essentiue manet Hcet ad sui munia languens, 
Terrigenum meritis tellus quia iam fit inanis 
Nee ualet ad solitum fructus perfundere pensiim. 
ludicis hoc pietas censurae admixta retractat. 
Blanda fouens natum mater cum forte feritum 

580 Hoc studet, ut melius crescat cum fomite caesus, 
Sic deus austerum dignans mulcere flagellum 
Plus solito lautas pluresque dat usibus aescas, 
Pondus ut illatae superent solamina poenae. 
Hunc habet omniparens semper sibi proprie morem, 

685 Blandius ut recreet, quem fors austerius artat. 
Ysus enim camis sudataue cura cocorum 
Sicera uel mixtimi quiddam simplexque Ileum 
Tempore praefato nusquam perhibentur in usu 
Nee, obsonatus quod fit quis uel temulentus; 

690 At post, cum nimio sterilis fit gleba piaclo, 

Quae prius ultro dabat, iam nee sulcata ministrat. 
His pater ille plus dedit indulgentius uti, 
Vtpote munifieus cesosque fouere paratus. 
Cirni tamen utiliter, tum prouide talia praebet, 

595 Ne solito uetitis inhiet mens fluza libenter, 
Praesertim causans, quia se paenuria cogat, 
Quandoquidem mutilata forent, quae primo dabantur. 
Iam paradisiacis diues praesimipserat aescis; 
Quam magis hoc gereret, si se inpegisset egestas? 

600 Ergo dedit cames illasque uorare uolentes 

Non uetat, id ne audax faceret praesumptio crimen. 
At uero abstemios maneat sua propria merees, 
Vtpote qui Hcitis eareant uirtutis amore. 
His meritum cimiulat, culpam comedonibus aufert. 

605 Coniugii foedus simili sub sorte locatur. 

Quod licet ad sobolem cuicumque subire serendam, 
Ni gradus aut uotum fortasse coerceat ilium. 
Pro dolor! impietas iterum sua frena relaxat, 



Versum 585 suppleuit 2. man. 



LIBER m. 49 

Foeda libido siiam facit et recalescere flammam; 
«io Non contenta rogo iam corda cremare sueto 

Audet inexpertum seclis confiare piaclunL 

Esse cymeram uno credes capita in tria caeso! 

Haec ita mersa parum subito uehementior ardet. 

Diluuii moles quamuis operiret Olimpuin 
615 Dempserit et camem, quam non lympha educat, omnem, 

Quin ob earn ueniens merito huius et omnia delens, 

Non tamen banc unam potuit submergere nepam; 

Non recolit mundus, our sit nuperrime mersus. 

Pullulat ingeminos moriens baec uipera foetus; 
680 Nam ueteri atque nouo sordet spurcissima caeno: 

Cum sumit mariimi, retinet mulieris et usum. 

Quae euirata foret nulloque uigore caleret, 

Se cremiis bomines alerent male ni illius ignes, . 

Sponte uelut paleas iacerent nisi semet in illos. 
625 Perstruit ergo nefas naturae legibus obstans. 

Heu mortale genus praeceps ad noxia prorsus! 

Heu stimulum ueneris per pectora bruta furentisi 

Hebeu mens bominum per eam sordere uolentum! 
Naturae aduersus non esse uidetur bic usus, 
6S0 Gignendi studio statuit quem prouidus auctor. 

Cum tamen indultas audet transcendere metas 

Quisque et pruritum magis affectaret in illo, 

Seclis famosum meruit scelus boc cataclismum. 

Nam uebemens mundum punit cum poena nouellum, 
635 Est facile aduerti post ualde acriora mereri. 

Nunc ita qui plexum decemit inire piaclum, 

Femineo cuius flagrat lasciuia tactu, 

Hinc expende, gradum sceleris quam uergat in imum! 

Quod natura negat quod nullaque nouerat aetas, 
640 Tale, putas, bominem quid erit committere crimen, 



611 seclis: sedis || Versiis 618—624 in cod. post u. 628 
scripti swnt; at corrector signo quodam et post 617 et ante 618 
posito atque uerbis buc usque ante 629 in rnarg. adscriptis 
genuinum eorum locum indicauit \\ 632 effectaret || 640 Tale: 
Quale 



Odo ed. Swoboda. 



50 OCCVPATIO 

Naturae obnisum copulae nee ea tenus usum, 

Inrationalem, qui naturalia transit 

lura patrans stuprum seclis non ante repertum? 

Lingua magis taceat, quod, ut est, expromere nescit! 
646 Bite quis horrescat digne execretur et illud? 

Mascula femineum patitur caro — pro pudorl — usum; 

Incestum esse placet — dictu o miserabilel — mollezu. 

Par in utrisque nefas, si par sit utrisque uoluntas; 

PoUuit iste parem, patitur uesanus hie ilium. 
660 Subditus esse dec si uellet spiritus, ipso 

Quin tribuente suam posset sibi subdere camem; 

Cum tumet hie, tumidam sentit sibi protinus illam. 

Quern subigit totum, sapiat quo nil nisi brutum. 
Cuncta sub imperio sunt currere iussa supemo; 
666 Lex sua cuique rei est, nulli quam demere fas est, 

Gignendique modus, cui coijipetit estque tributus; 

Praepositus reliquis solus sua iura relinquit, 

Caetera quae seruant nee in contraria mutant; 

Solus hie externum demens sibi uendicat usum. 
660 Quae fera, qui uermis genus aut quale est animalis. 

Quid tam turpe, mares maribus quod misceat umquam? 

Solus id ille patret, uis quem rationis honestat! 

Auctori rerum causa est opponere litem. 

Naturae stabiles uoluisse euellere leges; 
666 Hoc agit impostor, totius criminis auctor, 

Inuidiaeque sitis sic semper inestuat huius, 

Vt semel elisus mat in peiora subinde 

Li sceleris puteum nequeatque attingere fundum, 

Sed mat usque herebum, sibimet dirni uendicet ipsmn. 
670 Hinc agit humanas tamquam subsellia mentes 

Ad peiora et eas tamquam calcaribus urget, 

Vt sit homo exosus, donee hunc deserit auctor. 

Prime fefellit eimi reri figulo esse coaequum, 

Non sua cum raperet, merito quo praebita perdat; 
676 Tumque, sit ut semet peior, peiora suadet, 



676 Cumque 



LIBER m. 51 

Donee ad id ueniat, possit quo nee homo dici. 
Sie rationalem per utrumque amittit honorem: 
Yel nimis alta petens nimiiiTn uel ad infima uergens. 
lam quasi uile putat, mersus si eaetera patret, 

680 Quae praedo imperitat, quis naturalia foedet 

lura. quid? insuMat, cuncto est quod crimine peius, 
Nil remanere hominis sibi prodat ut aetibus ipsisi 
Setiger est, bircus, perdix passerue petuleus, 
YiLior immo: borum quis talem umquam appetit usum? 

685 Curre per bistorias pnseosque reuolue poetas: 
Non fiut in toto, nosset qui effebian, orbe, 
Nee retulit quisquam talem bistoriologus umquam. 
Inuidiae flanmiam satiat non poena mentis; 
lumentis dudum similem iam fecerat ilium 

690 Camis in amplexus brutum peeualiter urgens, 
Cogitet ut uenerem potius quam gignere prolem; 
Hoe est beluinum naturae bominisque alienum; 
Adleue sed reputes, eui forte epbebian aeques. 
Plectit adulterium gurges genus istud et ignis. 

695 Lympba uel emundat, quod deluerat, uel opimat; 
Fit uel eonsumptum, lambit quod flamma, uel ustum. 
Monstrat adulterium latieis poena esse piandum 
Ignis id etemo dignum et genus esse crematu, 
Parta momentanis minor est quo poena flagellis, 

700 Tartarus et perpes potius eui eompetit ignis, 
Nulla quod exbaurit tribulatio tempore eurrens, 
Sed magis aetema dignum fit iure gebenna, 
Ni id leuiget pietas, index quam semper inaltat, 
Debita qui pretio laxat pergrandia paruo. 

705 Inde nee ad praesens fuerat punire neeesse, 
Ni quia tale nefas iuuat ipsa quod ultio prodat, 
Pestis ut ignaros raperet ne ignota futures, 
Quam grauior reliquis, quam plus fugienda piaelis, 
Daemonis ars et opus quia sit peiorque reatus, 

710 Sic partim faeinus index nisi pleeteret illud. 



677 ammitit g 688 flama | 690 peculialiter || 691 Cogitat 

4* 



52 OCCVPATIO 

Criminis auctores uehemens hinc poena trucidat, 
Vssit et incestos nouus et putidissimus ardor. 

Sic placet exitio scelus hoc dampnare nouello, 
Sulphur ut obscenis plueret flammasque petulcis. 

716 Foetori foetor reflat, ardorem cremat ardor. 
Prodit hiulca nefas tellus quod ferre nequiuit; 
Actenus omne malum poterat portare, sed istum 
Ferre haud posse unum clamat se scissa reatum, 
Cetera cum toleret, solum hoc displosaque sorbet. 

7S0 Si causam inspitias, crimen quo puniit auctor, 

Quattuor hinc grauiter quasi laesa elementa uidebis: 
Nimpha et humus furiunt, sulphur' pluit aer et ignem, 
Yt simul hoc feriant laedens se et singula laedant. 
Vendicat incestus aqua sola prius muliebres, 

785 Nunc coniuratum confLant et cuncta duellmn, 
Yt commune nefas communis ultio plectat. 

Gum stulti uellent in caelum extollere turrim, 
Yt quasi consilio possent obstare snpemo, 
Denuo si flueret cataclismus, ut altior esset, 

730 Non suffocat aquis tamen hos nee ignibus urit, 

Hoc cum grande foret praesumptio prorsus et ingens, 
Bidiculum sed opus quasi deridendo repressit, 
Alter ut alterius Hngaam cognosse nequiret. 
Actio quod concors msa est, uox dissona soluit. 

735Dispice: poena docet, index quid maxime abhorret, 
Distans supplicium distare probatque reatum. 
Ne extenuet pondus tenuis uox criminis huius, 
Cum nequit hoc pleno satis usque incessere uerbo, 
Yt scriptura monet, quisquam in sensu suo habundet: 

740 Tu pene expertu scitiaeque expendito captu, 

Quale sit aut quantum, quam rdetestabile quantum; 
Nos uoluisse loqui potius quam posse putatol 
Hanc canceromam nimium deus esse uoracem 



715 ardorem: ardore. in marg. fq || 720 causa || 725 Nunc: 
Hunc II 726 Yt: Et jj 733 cognosse nequiret: cogno8ce_re;quiret 
743 cance romam 



LIBER m. 53 

Praescit et, exitio quamquam sit mersa pauendo, 
745 Sponte sua multos fauce illius esse uorandos. 

Hoc agit, horrificum mundus sciat unde reatiim; 

Detegit umbriferi baratrum gradientibus orci, 

Cogat ut bos retro uerti prospecta uorago. 

Nescius banc pedicam quis forte incurrerit mnquam; 
750 Hinc, Sodomitanis quae poma oriantur in oris, 

Tempore prouentus cinere esse repleta feruntur; 

Cortice cum niteant, scelus at se teste ita produnt. 

Sic poenae et sceleris quasi sunt monimenta uidenti, 

Farmacon aspideum quis ut insanabiLe credat 
755 Felque dracontinum, quod amara sit uua Gomorrae, 

Membra dicata deo ne det rodenda rinaci. 

Qui ualet, aduertat, quid abborret amarius auctor! 

Quod noua poena ferit, cum uix adolesceret orbis, 

Quid faciat uetulo, si tale quid egerit, ergo? • 
760 Notio suppHcii simul et karisma fidei 

Quern docet aetemam lapso restare gebennam, 

Hunc pudeat templiun domino uiolare sacratumi 

Sarca merumque duae soboles sanguissuge babentur; 

Crapula et bebrietas sunt bae materque libido. 
765 Pasta cruore animae sanguissuga dicitur apte, 

Et soboles potu nimio pascimtur et esu; 

Altera luxuriat camis, uini altera sumptu, 

Ingeminantque ^affer', quia non explentur, et ^affer'. 

Telema gignit eas, barum fotu ilia resudat; 
770 Quam proles pinguis, tam mintera farsa madescit. 

lam quia diluuium non sarca preit neque ifinum, 

Forsan ob boc laxis non tam flagrabat babenis; 

Post farcita nimis uebementius ardet et urit. 
Conditor omnigenum discemens omnia rerum, 
775 Qui solus nouit, quisquam quod pectore uoluit, 

Omne uel unde malum surgat, quo situe secandimi, 

In radice malos succidere nos monet actus, 



o 

756 rinaci cum gl. serpenti || 763 sanguis suge || 765 san- 
guis snga II 770 mintera] gl, mater, cf. I 250. 



54 OCCVPATIO 

Grapula et hebrietas hortans ne corda grauarent, 
Quae duo qui resecat, facile quia caetera uitat; 

780 Praui operis ramus marcet radice recisus. 

Plurima mille modis per crimina mergitur orbis; 
Hae binae soboles tamen hunc et tertia mater 
Sordidius maculant rationis honoroque nudant, 
Vt cultor uentris sit belua, non homo, talis. 

785 Sic caro praecipitat, miseram sic mentem alienat; 
Perdita massa suos sic — heu! — corruperat actus. 
Quisquis es ergo, cui quiddam superest rationis, 
Dispice croma cutis, totus cui militat orbis! 
Post modicimi uetulae pelli seruitur ubique, 

790 Preferturque deo passim caenosa libido ; 

Est cuicumque deus, quicquid plus diligit illo. 
Cuius ob affectum contempnere legerit ilium. 
Quod de uentre loquens mundi catezista fatetur. 
Quam male uesanit, qui ilium pro pelle relinquit 

795 Proque deo motus colit ac delectat equinos 
Nee pudet in stimulos hominem transire caninos! 
Quern manet ergo sui tenuis uel cura salutis. 
Ad semet redeat de seque recogitet ipso. 
Quale uel instar habet uel cuius imagine fulget, 

800 Hue aut unde uenit, quo situe spes redeundi! 
Non tam uile putet decus, ut pro pelle uenundet! 
Dispescat potius, per talia quid licitetur! 
Pruritus, modico qui ardet geriturque momento, 
Comparat aetemas — cruciatus tartara — flammas; 

805 Pneuma caro *occidit, sed enim caro pneumate uiuit; 
Infima suppremum lacerat, uilis preciosum. 
Cum tamen haec moritur se uiui£cante perempto, 
Sed simul intereunt mergens mersusque per aeuum. 
Dum uacat ergo suum cuiquam conuertere gressum, 

810 Betropedem faciat, non sponte ad tartara currat. 
Quid sit ouare parum, penset qui, flere per aeuum, 
Contractus qualis uel quae Hcitatio talis! 
Indulcare suam index decreuerat iram; 
Non penitus hominem uellet dampnare superbum. 



LIBER in. 55 

815 Quod subito peccat, punireue perpete poena. 

Non tulit hunc penitus priuari lumine cordis; 

Arbitrii dotem seniat Hcet egrom et acumen 

Mentis, ut auctorem ualeat reagnoscere demum, 

Surgere post casum, cautim iam porgere gressum, 
820 Discat et experto dominmn pauitare flagello. 

Faber ut argirion conflando chrisinue repurgat, 

Huius ita exilii miserum fomace locauit, 

Quo breuis elneret, perpes ne poena feriret, 

Solueret aetemum censnra breuisque flagellum. 
825 nie sed exilium mauult, colit ultro caminum. 

Quam reus insanit, neruum qui euadere nolit! 

Desipit bic peius, qui gestit bic esse reclausus! 

Non caret bic scoria, sed deterior fit in ipsa 

Versus et in plumbum, quod erat, corrumpit id ipsum 
830 Semet et extemat scelerumque aspergine foedat. 
Haec gens antidotum credit seducta nenenum. 

Dulce quid ei miscet, lambat quod stulta libenter. 

Cui ligat baec studium rationis ut inscia totum; 

Lambit id ut melicum; tamen est boc gluten amarum. 
835 Dispice ! fors talem nideas nitae buius amorem : 

Illicit, illaqueat mnlctumque subinde molestat. 

Et sicnt nolucres laqueo trabit aesca uolentes, 

Degener affectus trabit bos dulcore suasus, 

Glutine contactas nequeant quo tendere pennas 
840 Yirtutum studio careant et ut ala uolatu, 

Offa breuisque famem facit bos sentire perennem. 

Turpiter ambitum nix linctum ocissime perdunt; 

Esuriem inflammat stimulando sitimque perurget. 

Qtiisquis amat mundum, non patris amor replet ilium. 
845 Cuius amicitia dignus fit iudicis ira. 

Quod turpem pulcbro praefert uile et precioso. 

Huius amicus enim patris est initnicus, ut inquit 

Vox sacra, quem uates terram quoque lingere dixit. 



821 repugnat || 827 Desipit: Nesipit || 834 melicum] cf. III 
1078 II 836 mulcumque 



56 OCCVPATIO 

Linctio personis inhonesta uidetur honestis; 
850 Non hominis linguae, magis est res abta lichistae. 

Ergo propheta canis quae sit docet actio stulti, 

Quaeque sit inmundae mundi dilectio beluae. 

Par imitando canes actu monstratur eorum; 

Lingendi turpem modulus demonstrat eundem. 
856 Qui terram lingit, se curuus ad ima reflectit, 

Aetheris oblitus spectare cacumina rectus. 

Cetera prona solum spectant animalia, tantum 

Effigies hominis docet hunc ad sidera toUi, 

Yt mens tendat eo, uultum quo porgit imago; 
860 Ast amor iste soli quasi gibbus ad infima curuat. 

Quisquis es, ergo uide, mundum quid amando mererel 

Hinc Moyses Ajnalech penitus delere iubetur, 

Qui lambens populus Lacio sermone uocatur, 

Quod manet exitimn signans cupientibus aruum. 
865 Non satiare solet, turpi oblectamine mulcet. 

Lingere quis soleat, nisi fors quasi glutto quod ambit? 

Dedecus hoc animi signat terrena uolentis, 

Bes et spurca docet, quam sint spurci ista sequentes, 

Vt turpis turpes prodat uel inanis inanes, 
870 Et quod non satiat, quod quis quasi glutto frequentat, 

Maluit hos uates tali sub nomine fari, 

Quos amor iste cremat, quod amare caduca suadet. 

Hos bene degeneres, hos ergo notauit inanes. 

Lingere c\mi dicit, quid sint quid amant quoque, prodit. 
875 Mens legit ergo malum, male quo mergatur in orcum; 

Prouocat ipsa trucem, pereat qua caesa, securim. 
Hoc tarn grande nefas gula construxisse probatur 

Camibus ac uino per eamque infarsa libido. 

Sic zabulus captos agit in peiora gulosos. 
880 Primitus hos escis nimis absque modo facit uti, 

Hinc stimulat camem necat haec male pastaqne mentem; 

Quaelibet inde gerit quamuis contraria legi; 



860 lichistae] gl.: i - canis || 881 Hinc: Hunc. in 
inarg,: fq 



LIBER m. 57 

Nausiat hinc solitum nouum et affectat uolutabrum 
lamque incesta — nefasi — naturae aduersa frequentat, 

885 Indignum auditu ! masclum quoque masculus ardet. 
Mos abrebtitii est uel, fors quern frenesis implet, 
Vt nihil arbitrio faciat rationeue dignum; 
Id gerit idque uolet, feritas quod forte perurget; 
Mentis ut impos agit laetus, quae turpia nescit. 

890 Haud secus ille furit, quern tanta insania prendit, 
Stultus et affectat, quod nee pecus ambiit umquam, 
Quod pudet audiri, masclum quo masclus adhinnit. 
Hie rationis inobs, animi expers menteque socors 
Est, ardor cuius naturae haud pellitur usu. 

895 Hoc grauius stupro; factor contempnitur ergo, 
Qui sancit modulum, quern seruent singula rerum, 
Quisquis et hunc temerat, factori iniurius extat. 
Hoc non consensus faceret nisi demone captus. 
Haecne libido? aliud, fateor, longe esse uidetur: 

900 Se per id ilia suasque excedere cemitur artes 
Et uelut extemimi sibi sumere daemonis actum; 
Non homo iam talis fit, quin uemaculus hostis! 
Quod pius ergo pater dedit indulgentius uti, 
Pessima prauorum crimen praesumpiio fecit. 

905 Hinc graue ferre iugum finem usque meretur ab ortu; 
Nam caro, quam terebrat pollutio, quam quasi sulcat, 
Hanc scindens rastris rerum, quas stulta cupiscit, 
Fert corruptelas, quidni serit hasce uoluptas. 
Preter enim morbos, quos nee numeraret Ypocras, 

910 Preter mordaces curasque perinde uorantes 

Ipsa profecto salus, sospes quae utcumque uidetur, 
Debilior uitro, dubia est et pendula nutat. 
Pullulat ultro malum, quod obest, quod inofficiosum. 
Est quod et utilius, grauiore labore paratur 

915 Et citiore perit casu pigriusque resurgit. 

Comparat hoc miseris praesumptio stulta superbis. 
His gradibusque suam satagunt celerare ruinam. 



892 adimit || 905 obortu || 906 sulcat: fucat || 909 numerarat 



58 OCCVPATIO 

Cum sitis, esuries, frigus uel cauma fatigat 
Pluraque succiduis hominem stimulantia flagris, 

9S0 iEsse necesse liquet quaeri, quibus ista refrenet. 
Quae tamen obtentu fuerint assumpta medendi, 
Protinus ipsa grauant, si sint nimiuscule in usum. 
Stare, iacere, gradi, uigilare, stertere gestit, 
Sautia uel uarios releuet quo membra per actus; 

9S5 Mox tamen hoc ipsum dinoscitur esse grauamen, 

Quod placet ad modicum, sentitque repente molestum. 
Hoc caro, peccati quae prosperitate superbit, 
Mensque proterua facit digna et per commoda plecti, 
Quae plus iusto auidam conuersa in amara molestant. 

930 Sic decet hunc plecti, qui nee deferre parenti 
Nee scit amare patrem nee extimat omnipotentem 
Diligere aut blandum curatue timere minacem, 
Quem sibi postponit; sed mox ea subditur hosti. 
Nee iam semet habet, factoris qui esse recusat; 

935 Qui nihilum legit, nihil est uerum esseque perdit. 
Sic censuratur, quodam tudite feritur, 
Vt quassus discat, ne per coUata tumescat 
Praestantemque suis praesumat laedere donis. 
Aspera non solum, sed enim quem prospera laedunt. 

940 Cum dolor urget egrum, quod adest, quia sentit amarum, 
Quaeritat, an uario sit ei leuiuscule motu; 
In latus, in tergum faciemue locat sibi fnmen, 
Conuertit pedibus quorsumue libet quoque tipus; 
Sed nil molle probat, nil quo satis usque quiescat, 

945 Nee usquam requies, langor quoadusque recedat. 
Quinque solent in egro sic intabescere sensus, 
Yt totum inualide per eos sentiscat et egre. 
Nee uolupe ad plenum ualet inde capescere quicquam. 
Non sua lux ocolis, non tinnula uox placet auri, 

950 Nil frumen sapido fruitur, nil naris odoro, 
Onme tenens corpus uix sentit mollia tactus; 



931 Nescit | extimet || 989 laedunt fctctum ex ludunt || 
942 famen (i. e. ^fomen*) 8crip9i: frm (sic) 



LEBER m. 59 

Cum sensae proprium teneant res quaeque uigorem, 

Marcidus hie in eis nil oblectabile sentit. 

Sic homo post crimen ad honesta fluit quasi languens, 
955 Ad meritum ut nequeat remm discemere causas ; 

Nee, quam delectent quam pulehrae sint quoque, nouit; 

Ipsius ob merifcum speciei deeus est minuatum. 

Conditus hie fuerat, dominum quo seruus amaret 

Gauderetque bono ueraei et perpete summo, 
960 Plena cui requies per id indelebilis esset. 

At rerum specie cum Mxit ab eius amore 

Estque foris fusus, nescit iam, quid sapit intus. 

Quaeritat ergo quiem uario oblectamine passim; 

Omnia dura probat; non est ubi quippe quiescat, 
965 Donee ad hunc redeat, quo uis natiua coartat, 

Qui fuerat f actus, sit ut in domino requietus. 

Quod Great, ipse iubet, sit quousque aut qualiter, auctor, 

Cuncta tenent modulum naturae ab eoque tributum, 

Singula agitque suus natura uel ordo uel usus. 
970 Haec homo cum soluit, se prime ac maxime laedit. 

Absque calore rogus uel nix sine Mgore durat? 

An animal sub aquis, quod spirat ab aere, uiuit? 

Nil ualet esse diu, quod naturae exulat usu. 

Cui dedit ergo deus, quod eum sit amando beatus, 
975 Hunc praeter quid amans naturae legibus obstat. 

Hanc quasi qui spemat, non est, ubi iam requieseat; 

Hinc uagus, instabilis, delerus, inobs et inanis, 

Mente per affectum narius fit came peractum. 

Odit amata solet uel amare perosa frequenter 
980 Cereujs et fragilis, uariatque subinde uoluntas; 

Ista uel ilia uolet, quae mox mutata refutat; 

Subiaeet inscitiae, cum sopha tamen putat esse, 

Absque labore cadit, nix unde coacta resurgit; 

Prosperitate tumet, perpessa quid anxia marcet 
985 Sollicitadinibus per mille modosque secatur. 

Hanc tumor infeeit, non naturaUs origo. 

Glorias esse cupit, quod ei genialiter extat; 

Anxius id gestit quam plurima ad hocque requirit; 



60 OCCVPATIO 

Hoc sed hie esse nequit, quo se miser exiliauit. 
990 Cuncta labore parat, sed mox uix parta dehiscnnt; 

Vile fit acceptom, patet exile atque caducmn, 

Nee fagat erumpnam menti pro crimine fixam. 

Non ambire tamen cessat, quae friuola nouit. 

Gestit habere bonum, quod prorsus ad omnia tendunt; 
995 Omne bene esse modo sui naturae uelit apto; 

Quo tamen est nescit, quo quaerat ubiue reliquit; 

Hinc uaria affectat, uel ad hoc uel ad illud anhelat. 

Sed nihil hunc satiat, non est quod conditor ipse, 

Non explet potusque sitim per somnia sumptus, 
1000 Non Mgus laticis fugiunt incendia febris. 

Saepe nocet potius, quod adesse uidetur ad horam. 

Cui natura dedit, quod eum satiet suus auctor, 

Si fors obrizi sibi montes aggreget ami, 

Si lectos lapides, gemmam omnigenam coaceruet, 
1005 Siue Cicropeas per mille annos uoret aescas, 

Quicquid habet totus sparsim per climata mundus, 

Estue quod omni homini, totum si seruiat uni, 

Quae sunt, quae dici possunt, quae forte putari. 

Naturae obnisum plene satiare nequibunt, 
1010 Donee ad hunc redeat, tumido cui corde repugnat. 

At licet his stultus fortasse extuberet auctus, 

Per terram repit uermem se in fine probabit. 
Qui paradisiacas homini concesserat aescas, 

Has uetat ob culpam uetitis eidem male pasto. 
1016 lure malusne boni seruus caperet bona domni ? 

Ingrato placidus par est mitique superbus? 

Qua fronte spreti praesumat mimera domni? 

Qui suus esse uolet, propriis utatur oportet. 

Nil sed habet proprium, nee se, nisi quippe reatum. 
1090 An uel semet habet, sibi qui contrarius extat? 

Omne suum querulo index bene tolleret ergo. 

Reptile uel quadrupes hominum gerit instar et ales. 

Tale quid haec faciunt, quod congruat actibus horum: 



990 uis 995 uelit: uelut || 998 hanc g 1023 hae 



LIBER III. 61 

Qui sola sola cupit, per humum quasi reptile repit; 
1025 Instar habet pecudis pro laude gerens quid honestum, 

Quod nee haeret humo uehitur nee ad astra uolando;. 

Ales et alta petens par est pie recta gerenti. 

Beptilibus similes sunt ergo caduca sequentes, 

Pectore prostrati, quamquam sint corpore dricti. 
1030 Nil homini dignum uiuendo per omnia brutom. 
Sed pietas uicit: lapso non omnia tollit; 

Indulget coicas, sed non satis usque, dapales, 

Aptas iumentis, non se similauerat illis; 

Hoc sed in his statuit, quod ins quod fasque reposcit, 
1035 Si uolet imperio sed item parere supemo, 

Quae bona sunt terrae, sibi tradita noscat ut esse. 

Ergo fit hoc iustum, parens quo sumat ad usum, 

Iniustum contra, renuens si uindicet ilia. 

Transgreditur pactum nihilominus ille secundum. 
1040 Tolleret ergo datam mox uis censoria stipem, 

Ni superexcellens pietas reliquasset eandem. 
Altemare duas credes in quolibet istas 

ludicis ac dextram uideas trutinare bilancem; 

Ilia licet tulerit multa, haec et plurima cedit. 
1045 Semina uirtutum quia suffocat reus in se, 

Fit iustum, quod humus spinas tribulosque rependat, 

lustitiaeque uigor languet quia c'amis amore, 

Lnpedit arbitrio quaeuis ad sancta letargus, 

Cum facul emergat, quod obest uel inutile constat. 
1050 Dispice, quale solum sit ubique uel omne quod affert! 

Vtiliora solent estu grauiore parari; 

Pullulat ultro, minus hominum quod habetur ad usus: 

Sponte ligustra fluunt, lappa, urtica et paliurus, 

Falcastrisque manus uix rustica uepribus obstat; 
1055 Yix labor annosus uites perducit ad uuas 

Vix ualet et filices nocuosque repellere stirpes, 

Sponte fluens lolium uel plura repurgia messis, 

Farra frequensque labor uix du^it ad horrea cursus; 



1058 cuTBus] ». e. ^praedii*; uide Du Cange s. u. No. 8. 



6^ OCCVPATIO 

Populus et corili, buxus, uibuma, cupressi 

1060 Vsibus humanis quaeque et Hgna abta gerendis 
Per se nascuntur, sed non per se famulantur; 
Fert ea dorsenus birotum lecticaue curuus, 
Ascia quae dolabris leuigat uel runcina scalpris, 
Tale quid ut fiat, hominum quod poscit egestas. 

1065 Plurima gignit humus, quae sarcula multa recidant, 
Plurima, quae prosint, tamen haec labor usibus aptet. 
Sontibus innocuisque adsunt quam plurima gratis, 
Oratuitu ingratis quae praestat amor pietatis. 
Non negat obsequium sol, aer, humus, mare iussum; 

1070 Haec o quanta gerunt uel habent mulcentia sensus, 
Lenia, odora itidemque sonora, sapora, uenusta, 
Laetificant quae animum uario oblectamine pastum! 
Cuncta docent mirum sui factorem atque benignuitn, 
Quod tam mira creat, quod et ingratis ea prestat. 

1075 Quos non tam densis caecat glaucoma nebellis, 
Somniculosam aciem luci reserare uolentes 
Ad mentale decus sensim resipiscere gliscunt. 
Nam libripens melicus solita pietate redundans, 
Beddere di£&cilis culpas, ignoscere promptus, 

1080 Sic ferit, nt parcat plectens ueniaeque reseruet. 
lumentum pecuale licet se homo fecerit ipse, 
Non tamen humanum tulit hunc amittere sensum. 
Theuretice ebdomadis licet ignarus uel honoris 
In rebus coicis multum uiget ille gerendis 

1085 Marmore uel serico, gemmis, uitro, aere uel auro. 
Fomice sublimes laquear sustoUit in aedes 
Fulchra et epistiliis cum base locata columnis, 
Aut emblema solum caelans aut gipsea murum 
Argilla insculpta comit spetie aut anaglipha, 

1090 Frusta mosiua quadris aptans quadrata saphiris , 



106i poBsit II 1078 milieus] in marg. fq. at cf. Ill 634, 
IV prasf. 2, Du Can^ 8. u. ^mellicua*; est fort. Chraecum fttt- 
U%os II 1088 ebdomadis] in marg, gl.: ebdo • ccipio |; 1088 em- 
blema] gh: uarietas pauimenti 



LIBER m. 63 

Glutine marmoreas faciens herere lituras, 
Da&tia dulce melosque: ydraulia succina discors, 
Cymbala uel fides, quatiens armonica psaltes, 
Bellica uasa, necem quae dent aut forte repellant 

1095 (Scetra, ocreae, cassis, lorica toraxque repellit, 
Lancea fert, ensis, capulus, catapulta, bipennis), 
Fusa uel icta cibos potusque ferentia: clamos, 
Fercula et urceolos, cucumas, acitabula, scyphos, 
Supparum, esophorium texens uel baltea, peplum, 

1100 Plurima cum strophiis texendo panucla tricaptis; 
EMgians speties fuels proludit aliptes; 
Cuncta quis expediet, quae mentis energia stigmat? 
Huius idea foris picturat, quod uidet intus. 

Nempe uigor mentis uiuax et iners fit, utrumque: 

1105 Ad primora sui ductum nihil esse putabis; 
Stultitiae aequatimi censes uebementer acutum, 
Quod patet, ad brutos aeques si forte peritos. 
Est et iners superis, encliticus ultro caducis, 
Tarn quibus inferuet, quam nee iam dindima pensat. 

1110 Astra solumque simul non pleniter ille tuetur; 
Nam quiuis unum magis aut minus aspicit horum, 
Quam mage quamue minus spreto altero hiarit ad illud. 
Cum tepor ergo premit mentem, uiget actio camis, 
Quo uergit studium, est usuque peritia sellers, 

1116 Quemque dtantque sui spes et lactamina uoti. 
Saepe uigor camis sensus ob acumen ebescit; 
Mentis hebet contra uirtus sub robore camis; 
Claudicat inde lacob, ualida est acrimonia Nemroth. 
In sene bebet camis, sensus scitia est cita mentis; 

1180 In puero camis uiget et scitia est pigra cordis; 
Hinc infans solo discemit odore nutricem; 
Berzellai animos placor mulcere negatur, 
Quinque seni sensus quoniam marcere probantur; 



1095 Scetra] gl scutum, cf. II 128 || 1097 clamoa] cf. 
II 101 II 1100 strophiis] cf. Ill 98. 287 \ tricaptis] a Graeco 
TQixccTCTog II 1112 quaue 



64 OCCVPATIO 

Hisc iuuenem asseculam Dauidi uolet esse Ghaaman. 

1185 Pollet utraque sui nice, mens, caro, tempus habetque. 
Porro licet pauci laudum uel amore citati 
Yel celeri ingenio, quia non ignauia totum 
Merserat, exciti quasi per criptam gradientes 
Esuper infusis callem spectando lucemis 

1130 Disquirunt quiddam meliuscule moribus aptum, 
Quod mentes acuat, quod et expergiscere cogat, 
Quae sunt librales dictae, rimantur et artes, 
Hae quia mentales soleant propellere cemas. 
Namque sopore graui quamuis mens mersa uacillet, 

1135 Quod natura dedit, tamen ut per somnia cemens, 
Sic quadam gena lumen licet aebria sentit 
Et rerum causas rationis acumine pensat. 

Altius extollunt tales ad condita sensum. 
Sed licet ingenio sit forte sagax quis acuto, 

1140 Cum subtile putat quiddam penetrasse uel altiun, 
Est uelut lunbra rei potius quam uisio ueri, 
Non rethor aut uates mendax nee Apollo uel Ermes, 
Nemo licet sciolus penetratque profunda sophiae. 
Non modo stultus, eam qui non inquirit ob ipsam, 

1145 Quem citat aut laudis fauor aut fomes popularis, 
Qui uolet hac uti, quo laude fruatur inane, 
Bes cum utenda foret quaeuis, ut ea frueretur, 
Qua fit et indignus, qui non pro se petit ipsam, 
Qui nescit, penitus quae sit sapiatue quid intus, 

1150 Si reflat id, quod olet, nescit gustare, quod implet, — 
Non modo thesauros talis capit ergo secretos, 
Sed nemo illorum, quibus est intentio pura, 
Quae simplex oculus domino fatente uocatur, 
Limpidius puro puram quae spectat ocello, 

1165 Hanc haurit penitus, quamuis libare sit aptus, 
Ipse nee altiuidus, cui peruius est paradysus, 

1136 Sic quadam gena: Siquadam genu; in marg.: rq {| 

1146 femes] in marg.: r || 1166 Ipe, cautiuidus. in marg,: uel 
altiuidus 



LIBER m. 65 

Tertia cui patuit caelorum ianua soli, 

Nonque loquenda homini qui famina caelitus audit; 

Hie per enigma uidet tantumque ex parte prophetat. 
1160 Vt soplius esse uolet Salomon, longe ilia recedit. 

Ergo uelut stertens rethor has quasi somniat artes; 

Sed pote dissimili uigilans uidet atque soporus; 

Iste uidet uerum res essentiuaque paret; 

Quod putat ille, nihil, totum fantastice transit; 
1165 Eebus at expertis menti recolendoque fixis 

Ef&giat speties, quas ei fantasia fingit. 

Cuncta deum sapiens sapit usque satis sapientem. 

Primus homo ante scelus stabat uigil atque disertus, 

Vtpote nee camis pressus nee pondere mentis 
1170 Lumine perspicuo, sicut sunt, quaeque uidendo; 

Gum uetitis inhiat, radium sibi lucis obumbrat 

Fitque soporus, iners tamquam rationis et expers; 

Vel uidet in dubio uel non penitus uidet ergo. 

At uis naturae sui quamuis est memor egre, 
1175 Et recolit scitiam ueluti dudum sibi notam; 

Somniat has ipsas, alalos quas blaterat, artes 

Inmemor oblitae meminit partimque sophiae. 
Plurima repperiunt tales et plurima fingunt. 

Quae prosunt studiis horum, quos gratia legit; 
1180 His acuunt acies mentis quasi cote ligones. 

Extenuant mites faciuntque tumere superbos; 

Ergo nocent illis, cum prosint prorsus et istis. 

Aegyptum spoliant seseque decenter adomant, 

Vox sacra quod perhibet; seruit stultus sapienti, 
1185 Non sibi mella ut apes habeant uellusue bidentes, 

Lingua maris cesset turturque columba susurret. 

Ergo reis pietas ferientis ad ista pepercit. 

Quantula pars scitiae cum tanta ualet mutilate, 

Quanta, putas, nosset, si sospes et integra staret? 
1190 Vt bene picta diu speties tamen oblita fumo 



1159 tantusque |{ 1169 praessus || 1176 alalos] gl: sine 
lingua 

Odo ed. Swoboda. 5 



66 OCCVPATIO 

Indice se prodit, quid erat, cum tuta maneret, 
Pictorisque manum doctam priscumque decorem, 
Sic homo teste probat se, quis fuit ante reatum, 
Instar habens plastis, sed post honor ille recessit. 

1196 At quis sanus erat, talis qui languidus extat? 
Quid placido dederat, querulo qui tanta reseruat, 
Gonditor? expendet facile, qui pensat utrumque. 

Brutorum mores dudum pro parte latrantes 
Bepperimus quosdam, qui per meliuscula praestent, 

1200 Qui dederint operam, possent ut nosse sophiam 
Et, quod naturae ualeat uicinius esse, 
Ynde queant stulti sapientibus et famulari, 
In quibus ingenium sollertia fecit acutum; 
Lingua diserta polit quos, uita sed inproba faedat, 

1205 Mens et humo repit, quamquam petat ardua sensus; 
Nee iuuat hos, studio penetrant quod operta caduco, 
Afficit immo, deum quoniam cum nosse ualerent, 
Ordine cunctarum retinent quem singula rerum, 
Neglexere tamen cultum praebere dealem. 

1210 Nil placet absque fide, qua constat eos caruisse. 
Sint licet ex massa, premitur quae iure sub ira, 
Sitque uel his uacuum, quod laudis amore patrarunt, 
Vtpote qui inculti, facto sermone faceti, 
Prauorum in serie praestant turpes minus inde, 

1216 Quod studuere aliquid non turpe, sed utiliosum, 
Et minus aduersum, quod agunt, patet esse saluti, 
— Si tamen hand nimio non hoc utaris amore. 
Nam plerisque nocet, sui quos lactamine mulcet, 
Nausea dogma quibus fit, nana poetria pastus. 

1220 Sed licet has totis disquirant nisibus artes, 
Otia confringant rimentur et abdita rerum, 
Multa licet penetrent, se nosse incognita fingant 
Moribus et modulum stabilire putentur honestum, 
Nil iuuat hos, unam quia neglexere latriam, 

1225 Omnia quippe cui merito debent famulari. 
Icta silex calibi non ipsum luminat igni; 
Elicit igniculos, aliis sed porrigit illos, 



j LIBER IV. 67 

Quod dat et is, nee habet caecus lumenque ministrat. 

Qui studet absque fide uenas sulcare sophiae, 
1880 Sic facit ille pios stolidus remanendo disertos; 

Gum sibi nil prestet, tamen bis qui plurima confert. 

Non sunt extorres diuino munere tales; 

Nimirum indignis partim sapientia plausit, 

Transfundat per eos uere sapientibus utse. 
1285 Sol micat ergo malis, super iniustos pluit auctor, 

Qui genus bumanum non deserit omne per euum. 

Pauca sed ex paleis sibi grana reseruat adustis, 

Quae modo sunt sub eis et operta teguntur aristis; 

Sed uolucres raperent ea, si non tecta fuissent. 
1240 Sic reprimendo bonos seruat pressura malorum, 

Absque labore quidem qui fors aliquando tumerent. 

Quod sapit ergo sopbus uel quod uesanit iniquus, 

Militat utiliter bis, qui sapiunt sapienter. 
Mentio stultorum tristes ut in orbe lupini 
1245 Mestificat dudum poesis recitata palatum; 

Dulcius bine aliquid gustare flagrantius ambit. 

Inde camena bonos temero licet attigit ausu, 

Nititur ad patres stillare et carmen auitos, 

Axe fenestrato fandunt qui lumen abysso 
1250 Pectoris bumani de uero sole chorusci, 

Quolibet ut nisu reboet dignos memoratu. 

Sed stilus obtuso mucrone fatiscit eimdo; 

Stemus ob boc, uires foueat quo pausa uietas! 



LIBER IV. 
Praefatio. 

Mesta diu miseras hominum 
Musa refert operas, melicum 
Qui fugiendo patrem putidis 



1246 fragrantiuB || 1251 nisi J EXPLICIT LIBER • IE • IN- 
CIPIT PREP II praef, 2 meUcum] cf. Ill 1078. 



68 OCCVPATIO 

Vitro dedere manus uitiis. 

5 Gens mala uernula ceu ueneris 

Creuerat aggere multiplici; 
Quam numerosior extiterat, 
Se magis ac mage polluerat. 
Digna satis seges ilia foco 

10 Grana sed edidit apta penu. 

Stemma patnun positum in serie 
Post, docet ut rethor aecclesiae: 
Hie animale prius posuit, 
Spirituale dehinc statuit. 

15 Triste camena ita primo locat, 

Laetius inde quid ut recinat, 
Si moueat modo uerba rei, 
Qui dedit os asinale loqui. 



Ordine cuncta suo cum staret machina mundi 
Inque sui spetie pollerent singula rerum, 
Heul praestans reliquis homo sponte sua retrocessit, 
Quod uerbosa nimis supraque camena latrauit. 

5 Ille tamen censor totus pietate redundans 
Non sui spretorem uel spretus spreuit in aeuum 
Nee tulit indulto priuari munere totum 
In priseumue redire chaos, quae fecit ob ilium, 
Singula defectum licet hoc peccante subirent. 

10 Plurima iudieio si spreta est massa peraequo, 
Gratia de cunctis aliquot indebite legit, 
Qui taxare eati, quid debent plasmata plasti. 
Quale deeus mentis, qualis sit honor rationis, 
Est homo qua fretus, faetoris imagine comptus, 

16 Quam deforme iugum seruire dolis uitiorum, 
Esse deo stratum quam sit cuicumque decorum. 



praef. 6 agere || 16 ita primo locat : ub a primo loco || Post 
praef,: INCiP LIB nn- 



\ 



LIBER IV. 69 



Hi legere bono mentatim haerescere summo 
Et perstare humiles quam luminis esse rebelles. 
Hos uidet ergo deus, quorum pie dirigit actus; 

20 Hos fouet, affligit, per blanda uel aspera nutrit; 
Expolit eduris, tumeant ne forte secundis, 
Non tamen usque nimis: moderatur utrumque benignus. 
Hoc stadium reprobis facit hos percurrere mixtis; 
Lilia cum spinis, cum farre zizania crescunt, 

25 Tritica sub paleis et grana premuntur aristis, 
Plus micat ut fucum niueus color ante nigellum, 
Quo niteant prauae medio nationis honeste; 
Ac ueluti fuluum tellus produxerit aurum, 
nia propago duos quin ob duo uelle popellos 

so Moribus et studiis a sese ualde remotos. 

Pars colit una deum, demens colit altera mundum; 
Proruit in facinus pars multiplicando reatus, 
Quod uolet impostor, malens, non quod iubet auctor, 
Atque putrere suas spreto medicamine plagas; 

35 Pars, itiner leuum quam sit iam docta nociuum, 
Dexteriora legit uitans aduersa saluti, 
Cautior ex proprio sibimet quoque facta periclo 
Praecauet ad stropham zabuli gestire suasam. 
Hisque fuere duo primi primordia fratres. 

40 Quae yirtutis inops, Cain est imitata malignum, 
Haec Abel innocuum, moriens qui signat lesum. 
Quin et utrisque suus rex, regnum, stipis et urbs est. 
Expositae uitiis, quibus ilia ultronea seruit, 
Eex satan, urbs Babilon, stipis mors, tartara regnum; 

45 Quam patris ad gremium remeare suadet egestas, 
Porcormn siliquas quae uelle uorare perhorret. 
Rex deus, urbs Solima est, stipis uita astraque regnum. 
Ista cauet zabuli strophas, quibus ilia catullit; 
Haec timet, ilia timiet, redit ista recedit et ilia; 

50 Haec tremefacta minis bene fit sub uerbere mitis. 



27 nationis: rationis (r in ras.) \\ 39 fiuere (sic) J 41 mo- 
riens : mouens || 46 siliquas : sibi quas 



70 OCCVPATIO 

nia nee acta flagris poenam sentiscere nouit, 
Erumpnas idtae tempnit poenasque gehennae, 
Quas pro parte deus iam fert, pro parte minatur; 
Hie ferit ad modieum, penitus ne pleetat in aeuum, 

65 Corda momentanis quia non moUita flagellis 
Puniet ex toto, mollita tuetur ab oreo; 
nia ruit praeceps, hane casus et ipse modestat, 
Vt solet ob lubricum sobrius procedere eautim 
Ebrius et nutans curuatur ad usque ruinam, 

60 Quae facit hunc cautum, facit ilium impactio fusum; 
Haec attrita flagris discit truciora uereri; 
nia sed obcallet, se peior ineptius errat; 
Cogitat haec reditum, uecors petit ilia profundum. 
Yt Solimae ciues haec uita habet hie Babilonis; 

65 Gommunem excursum sic in commune peragrant 
Et quaedam pariter, quaedam sibi priua retentant. 
Tristia, prosperitas, lis, copia, pax uel egestas, 
Aspera, blanda, salus, egritudo uel omne quod usus 
Mortalis uitae casu alternat uariante, — 

70 Est utrisque suus, taceam quo caetera, elencus. 
Electi mites quia sunt reprobique tumentes, 
Sit commime licet, quod eis fortuna colorat 
(Miseillus color est, cuiquam cum prospera plaudit, 
Verior est nudae, laedit cum uersa subinde), 

75 Plus tamen his ridet, peior quos accio foedat; 
Vtpote se dignis pleno fluit his ea comu, 
Indignis, superae capiant qui gaudia uitae; 
Extorresque poli ditet male blanda caducis, 
Eriuola, quae cupiimt, hie uel quo lingere possint 

so Hyenaeque sugant mammas quasi matris hianter. 
Porro sed istorum tedet osa relatio dudum; 
Fessa camena, piis olim quae spirat, eisdem 
Dedere se studeat partimque referre laboret, 
Quos tribuit mundi rerum prouisor ab ortu! 

S5 Hos uortex scelerum penitus sorbere nequiuit 



66 Commune || 77 Indigni || 78 mala | 80 fugant 



LIBER IV. 71 

Nee mentale decus quiuis tenebrasse reatus, 

Lux fidei semper sed subrutilabat in illis; 

Pollebant mites, casti, sobrii, patientes, 

Plurima uirtutum fundentes lumina mundo, 
90 Ad pietatis opus soHti innormare sequaces, 

Texerat innumeri nubes quos tetra piacli. 

Primus Abel patiens, qui nee moriendo resistit. 

Hie agnum oblato typicum signauerat agno, 

Exaurire cui potis est peccamina mundi. 
95 Suaserat ire foras frater, quo perderet ilium: 

Yt pereant iusti, suadent terrena maligni. 

Ergo docet simplex mortis discrimine pressus, 

Plebs pia quod toleret reprobos perduret et insons. 

^Luctus' hie Hebrea perhibetur nomine lingua, 
100 Significans illos, complent qui fletibus annos. 

Set genitus dominum eolere incepit preee sunmium. 

Est translatus Enoch ad eum, quern mente trahebat; 

Ceu nice conserta semet traxere uicissim; 

Peruiuax meritum qui came colit paradjsum. 
105 Diluuium superat Noe posthumus et pater orbis. 

Dignus hie, enectum reparet qui germine mundum, 

Naustologus fabricat, dominus quem iusserat, archam, 

Saluandumque rei malunt ridere necandi. 

Quam fabricans mundum perbibet nimphis periturum. 
110 Ordinibus tribus aecclesiae tristega coaptans 

Moribus aduersos unum docet esse futuros, 

Cum diuersa sinus lintris zoa clauderet unus, 

Baptismi latices proreta celoce figurans, 

Bidendos mites, sed eos perstare fideles, 
115 Os horum iubilo, luctu illorumque replendum. 

Sem lafetque patris reuerentia quam pie strinxit! 

Gimna uerenda tegunt, quae Cham mage gannio ridet, 

Crux indigna deo quibus est irrisio, signans, . 

Hi sed eos, passum qui maiestate uerentes 
120 Ceu facie auersa qui non probrosa tuentur, 



101 Sed II 108 ridere: redire 



72 OCCVPATIO 

Quae patitur nostro nimiiiTn deuinctus amore, 
Sed diuina, deus quibus est per secula plenus, 
In cruce contuiti mysteria celsa fidei, 
Hao' sibi perpetuam certi constare salutem. 

126 Quid loquar iunumeros fidei sine lege subactos, 
Quos ad opus fildei genuina ualentia traxit 
Virtutum studiis pietasque innata subegit. 
Qui genuere quidem, sed non iuuenilibus annis; 
Tempore nam prisco sit ab bis quam spreta libido^ 

130 Inditio est aetas, qua gignere quisque refertur, 
Cum magis arbitrio quam proritu accubitarent, 
Debita soluentes uxoria, non rapientes; 
Nam rapit is licitum, qui per uenerem gerit, actum. 
Quodque iugale solent uinclo numerosius uti, 

185 Multiplicare uolunt, proles fluat unde dealis, 
Quae fuerat stirpis patribus promissa fidelis. 
Nam quia non ueneris res est, sed gratia prolis, 
Hinc patet, ista uiris quod erat promissio solis, 
Quis serere in plures germen potis est mulieres, 

140 Nubere porro uiris nulli est permissio multis; 
Oermine nam sumpto nullis iam gignit ab imo, 
Donee enize faueat conceptio demum. 

Quando quis est lapsus fortasse libidine uictus, 
Cum merit quisquam (fragiles nam saepe labascunt) 

146 Exemplar ueniae lapsusque fit ille resurgens; 
Labitur inde Dauid ueniam surgendo suadens. 
Et Salomoni ierat transmissa puertia uixdum, 
Cum stratus ueneri pubeda malo omine gignit; 
Cui dicat auspitiis sua mox primordia primis, 

160 Deperit hac adeo, strueret quo phana prophanus, 
Cum domino dudum faceret mirabile templum 
Thesaurosque saorae posset penetrare sopbiae 
Corporis eique sui fuerit sub iure potestas. 
Quale libido malum, quae adeo stemit Salomonem, 

155 Post fabricam templi scortis quo phana locaretl 



184 numeriosius || 139 mulieris || liO promissio 



LIBER IV. 73 

Moechia quale nefas, uel earn quae poena trucidet 
Tunc, nisi naturae cum lex banc nulla uetaret, 
nia Thamar pregnans flammis addicta loquatur 
Bexque Isaac questus, quod dixerit esse sororem 

160 Coniugii sotiam quamuis pauitando Getheos, 
Se super et regnum fieret quod grande piaclum. 
Hinc Sonton-Phanec ille Joseph uult carcere cludi 
Cedere quam stupro, plecti quoque morte Susanna; 
Maluit obprobrium hoc uitare Lucretia morte. 

165 Si tam grande malum fuit id sine lege putatum, 
Vae! rogo, post legem, post natum ex uirgine florem, 
Yirginitate satus qui uenit, ut expiet orbem, 
Hoc, censes, cumulos in quantum extuberat auctos, 
Maxime christicolis per singula, membra dicatis, 

170 Hostia qui fuerant, sed fermentata putrescimt? 
Nam iubet egregius doctor, quo mutuo corpus 
Coniugis atque uiri sit in alterius dominatu, 
Alter in alterius sit iure iugale subactu. 
Paruit hinc Sarae castus patriarcha salubre. 

175 Ergo per hos actus domino placuisse probantur. 
Qui iussi id faciunt studio sobolisque serendae, 
Parricida pius fideique sequacibus instar, 
Balteet ut casta renes in stemmate zona, 
Excessus temeros ueneris uirtute recidat. 

180 Circumcisus habet sobolem, quae secula purget 
Castificetque, sibi quos sumpto corpore iungit. 
Sic patriam liquit, domino cum corditus haesit, 
Quaelibet ut solum linquenda doceret ob ilium, 
Yt mundum spemat mox is, quem forte subarrat, 

185 Mactus amore poli lactamen abhorreat ami 
Yincula naturae soluatque auctoris amore. 
Faedus inire deo conserta et uoce fateri 
Dignus ad armentum currens parat ipse iuuencum, 
Magnus in eloquio, sed non minor in famulando. 



162 Bonton phanec cum gl.: saluator mundi; cf. Genesis 
41, 45 II 163 Caedere || 166 Vae: Quae || 184-18: his 



74 OCCVPATIO 

190 Hie ita praecelsus cinerem se porro fatetur, 

Quid sit ut ex proprio memorans ne munere sumpto 

Oblitus suimet quisquam fortasse tumescat. 
Ille quater denos eaelebs Isaae agit annos, 

Gontentus sola demum, quam. duxerat, una. 
195 Promissoque satus tunc est a dante petitus. 

Coniuet ultro patri sese libare uolenti; 

Nam iuuenis uetulo non se uetat in iugulando 

Quinque gerens iam lustra seni nee fortior obstat. 

Hoc quia dogma tacet, creperum fortasse uidetur: 
800 Vinciri nolens poteratne uel in strue poni? 

Quam decet in minimis aliquem deferre parenti, 

Edocet iste, patri qui nee in morte resistit. 
nie lacob profugus bis denos seruiit annos 

Boscidus imbre, gelu durans uel torridus aestu, 
805 Styrps ut Adae exosam ne habeat sibi rusticitatem, 

Cum patriarcha diu sub ea tam grande resudat. 

Angelus ei pansis pectus cimi stringeret ulnis, 

Marcuit ille locus longe sub corde locatus, 

Quem stimulare solet coenosa libido frequenter 
810 Vrit et in multis sibi delectando subactis; 

Hanc Mgere uiris domino probat assotiatis. 

Inuidiae fratris flammam fiigiendo repressit, 

Vt minus infureret, quia fors osum pepulisset, 

Mitiget accensum cedens ut quisque furorem. 
815 Lra recens feruet, sed lapso tempore marcet 

Saepe, quod iste probat, fratrem qui postea placat. 
Filius accrescens reliquis et maior Joseph 

Dulcior estque patri, sed plane exosior iUis; 

Inuidiam fratrum patitur bonus ipse malorum. 
880 Somnia terrificant animos, quos odia rodunt; 

Suspectus fuerat, quod eis existeret archos. 

Venditur astutim, ne sit, quod censuit auctor; 

Vertere consilium temptat uersutia summum; 

Quod putat obniti, sed fit completio iussi, 



284 complectio 



LIBER IV. 75 

325 Et magis, ut stupeas, quod obesse putatur, id ixnplet. 

Disposito domini non ergo resistitur asta. 

Seruitium subiit uirtutis culmine liber; 

lustitiae cultor uitio seruire iubetur; 

Sed spreuit dominam ueneris liberrime seruam. 
S30 Prorsus in hunc oculos iniecerat ilia petulcos ; 

Ille uenustatem refugit foedare tributam 

(Fit magis eius honor, qui banc dat pulcherrimus auctor), 

Ista fugax camis uacuet ne in perpete mentis. 

Ordine subpositus domino parere iubetur, 
235 Absque dei nutu quia fit non ulla potestas; 

lustitiae aduersum sed nil liquet esse iubendum; 

nine Hbet obniti cuiuis iniusta iubenti; 

Quod mala domna iubet, licet ergo spemere loseph. 

Eerre iugum, seruare fidem pium et esse malignis, 
240 Non inpune dei contemptum cuique remitti 

Edocet ut ludens fratres; sua prodere cogit 

Crimina, quo ueniae tandem locus esset obinde; 

Tum rea colla fouet lacrimis et singula mulcet, 

Plurima uirtutum fundans per simbola mundum. 
245 Primo gulam domuit, tum cetera nobile gessit. 

lob, cui tunc similis non esse refertur in amis, 

Munia praecepto complet non strictus ab ullo; 

Insita naturae quae sit lex, monstrat aperte. 

Culmine uirtutum nimio subuectus in altum 
250 Vixit in his, strucios quos nominat atque dracones, 

Picte aut forte palam qui illi nituntur obesse. 

Qui per cuncta deo placidus maceratur ab illo, 

Arguat indomitum quo eius patientia mundum, 

Quando flagella reus sentit, ne forte queratur, 
265 Cum iustus reticet percussorem quoque laudet. 

Quodlibet ad plenum karisma uigebat in illo, 

Quicquid ut inspiceres, in eo spetiale putares; 

Sic euangelicum sibi uendicat ethnicus aurum; 

Oppido christicolas nos hoc confundit inertes. 



225 id implet corr. ex adimplet || 263 Arguet 



76 OCCVPATIO 

260 Subditur ancillis, poscat si causa forensis, 

Baptorum rabidas suetus coDfringere molas, 

Quin adeo castus, quo nee de uirgine penset. 

Foederat hie oeulum, referat ne noxia eordi. 

Cor oeulusque sues sibi mutuo fantur amores; 
266 Hie nam uisa refert per eumue id amata requirit; 

lob sed utrumque ligat, ne hoc illud mutuo mergat. 

Hoc tarn grande malum uocitat nihilominus ignem, 

Germina quod rodat uirtutum euncta uel urat. 

Quid, rogo, gentilis sub eodem erimine sentit? 
870 Quid tantum ineulcat, fore ni grauius, quia monstrat 

Yirtutem satanae, qua maxime praeualet, esse? 

Si timet usque nimis, tuba cui nil sanecit herilis, 

Tantopere et pauitat, quod adhue lex nulla uetarat, 

Post euangelicos quid sit perpende tonitros 
276 Membra dicata saero baptismate mergere eaeno! 

Yixit, ut hunc uita eor non reprehenderet omni; 

Nulla deo fieret sed pars, si moeehus hie esset. 

Gesta uerebatur pietatis honesta pauescens, 

Ne praeelara homini deus haee reprobanda uideret, 
280 Quisque licet iustus iustos tremepenset ut actus. 
Hos deus et tales uario sub tempore plures 

Misit, ut haee gnaros faeerent exempla futuros. 

Prouidus ast, hominum quonam praesumptio uergat, 

Pastores pecudum patres dedit esse piorum, 
286 Impietas laxis ne plus tumuisset habenis, 

Nobilitas camis iaeeret si exordia legis 

Primula uel uitae fundamina ferret honestae. 

Bustiea turba magis eallem docet ergo salutis; 

Quotquot erant reges, se quippe fatentur egenos. 
290 Sic genuere fide potius quam genuine gentes, 

Non tam uieinis quam resplendendo futuris; 

Germinat ut susum radix nam prona deorsum, 



260 Cf. lob 31, 13 II 261 molas scripsi coll. loh 29, 17: 
moles II 262 seqq. Cf. ibid. 31, 1. 7—12. \\ 271 Cf. lob 40, 11 | 
quam 



LIBER IV. 77 

Pulchra ferens susum, caelans deformia iosum, 
Non tarn praesentes ita quam genuere sequentes; 

295 Ad faciem est uilis quorum actio, pulchra futuris. 
Sic saecli metas, caeli quasi sjdera zonas, 
Percurrunt, claram populorum in arundine uitam, 
Sicca ut scintillis quibus accendatur, agentes. 
Lex naturae in eis sufPulta iuuamine morum 

300 Ytpote sponte bonis ualido succreuerat usu. 

Cetera cum inspiret, quae lex quoque scripta suadet, 
Haec duo quam primum gestis insculpsit eorum: 
Inferat ut nulli quis, quod sibi non uolet ipsi, 
Id faciat sotio, iuste quod et optat ab illo. 

305 Lex uiguit multos in eis robusta per annos 
Languit in reprobis contraque, subinde reMxit 
Paulatimque suas coepit iam perdere uires. 
Yespera ceu nocti sensim cedit uenienti, 
lustitiae lumen culpae est ita nocte repulsum, 

310 Maestificans paucos, quot erant pietatis amantes. 
Nam licet astra polum repleant, nox obsidet aruum, 
Et quamuis tales niteant per opus pietatis, 
Non potuere tetras hominum conuertere mentes. 
Densior impietas sensim dimerserat orbem 

315 lustitiaeque locum nusquam seruauerat uUum, 
Vt sub nocte polus denso nimis aere furuus, 
Nubibus illisis tenebrosus ubique nigrescit, 
Virtutum radius quo uix intermicet ullus, 
Vix penetret lucis splendor penetralia cordis. 

320 Et tamen baud nuUis patrum exemplaria prosunt. 
Astra licet raro saepe inter nubila lucent, 
Et quasi per tubos radiantia sydera parent; 
Sic uirtus per eos, retinens quos gratia compsit, 
Perfidiae tenebras quiddam rarescere fecit. 

325 Terra quot ergo pios, quasi tot polus attulit astra, 
Exemplis operum lustrent qui quosque sequentum. 



293 in cod. post 294 transpositus \\ 294 iosu (corr. 2. m.; 
at uide I 206) || 298 scintillas || 308 caedit 



78 OCCVPATIO 

lustitiae cultum plures sed ubique repellunt. 
Vnio per densas ut raro uidetur harenas, 
Aggere prauorum rara est persona bonorum. 

sso Ergo deus propriae memor ut semper pietatis, 
Cum naturalem uidet bos conuellere legem, 
Consulit et reuocat mortemque petentibus obstat. 
Nam licet bunc fugerent, licet ultro perireque mallent, 
Dogmatis antidote uult culpae obstare ueneno. 

8S6 Promulgat legem stultis tonuenta minantem, 
Compescat brutas quo saltim uerbere mentes. 
Tesmologus Moyses, primus qui scriba fidelis 
Frotulit ad medium, quae sint primordia rerum, 
Mittitur; hie primo digessit dogmata scriptu. 

840 Non homo tunc fuerat, haec cum fierent, quae homo narrat. 
Vis ea, tem'genis quam lex natiua suadet. 
Quae iubet, alterutri, sibi quod uolet, ut uelit alter, 
Probra uerecundans et honesta palam uelit esse, 
Marcuerat prauum sensim depressa per usum; 

S46 Excitat haec illam iussis legalibus ictam 

Verba refertque dei, sed iam quasi ualde remotis 
Et non uicinis, quod mandat, epistula dicit. 
Est facie patribus dudum plerumque locutus 
Et quasi uicinis propterque stantibus infit. 

860 lam quasi longinquis signata scedula promit. 
Corporis baud gressu, mentis sed denique motu 
Est uel longinquus domino uel quisque propinquus. 
Longius impietas ab eo quos ergo relegat, 
Missa sigillatis uocat hos per enigmata scriptis. 

866 Non tamen inpressum cura est reserare sigillimi, 
Plebs ea sed typicis fert dogmata tecta figuris, 
Quae dedit aecclesiae quamuis non conscia causae 
Nescia portatrix ludaea haec gentibus affert 
Et uelut Vrias potius sibi noxia portat. 

880 Quae tamen ille aperit, septem qui signa resoluit; 
Mitibus haec reserat, tumidis signataque durant. 



880 propiae 



LIBER IV. 79 

Frodidit haec culpas, quamuis non abstulit illas, 
Quae tipico ritu fidei mysteria signat, 
Quae uolet ad plenum quodcumque abolere piaclum. 
865 Haec naturalem ueteri torpore sopitam 
Cum cieret, multos fecit recalere per amios, 
Ingenti studio cultuque expleta decenti. 
Hie Moyses tantus tantis princepsque futurus 
Tantaque facturus saeclis miracula minis 
870 De grege, quem pascit, solium sublime capescit. 
A! longe deus alta uidens, quem ualde subaltat, 
Hunc uocat ex imo, surgat quo ab stercore pauper! 

Sub ducibus primo, tum regibus ilia propago 
Vatibus admixtis stadium mortale cucurrit. 
875 Primulus et Samuel uoto fit plebis anarchos. 
Hac uirtute magis reliquo karismate fulsit, 
Vt pro rege malo querulisque phalangibus oret, 
Grande malum esse probans, si non inimicus ametur. 

Rex Dauid innocuus fugiens, inimiciter actus, 
380 Pergebat mitem licet in discrimine callem. 
Ast puer ad regnum diuina per orsa petitus 
Non mox exiliit sceptrum nee sumere gestit, 
Sed redit ad caulas, pascens de more bidentes, 
Discerpsitque truces ursos, plerumque leones, 
385 Yicit et inmanem fidei uirtute gigantem. 
Pluribus erumnis exercitus atque periclis 
Yix iam grandeuus soliimi regnauit adeptus. 
Permanet hie humiHs sibimetque per omnia uilis; 
Non memorat celsos, gessit quos sepe, triumphos, 
390 Fratribus abiectis deus hunc quia iusserat ungi; 
A puero usque sacram mitis manet ille senectam; 
Non mala retribuit, sed amiciter osus amauit. 
Legis et hie priscum poliit nobillime cultum. 
Profuit omnimodis plenus karismate mundo. 
395 Spem dedit et ualidam ueniae paciendo ruinam^ 
Cum regalis apex tandem plausisset eidem, 



365 torpere || 367 dicenti || 390 adiectis 



80 OCCVPATIO 

Pleraque iam proprio nectens prostagmate regno. 

Exul erat nulla cum suspicione sinistra; 

Anxius ad plenum iam posset habere quietem: 
400 Prospera terrigenis quam sint admixta periclis, 

Vt pateat, foedum mox pertulit ille reatum. 

Lempnius hunc ueneris nam tanto ardore perussit, 

Vt sibi coniugium raperet perimendo maritum; 

Hoste carens sueto capitur truciore uetemo. 
405 Sorte beatorum cum culpa extruderet orsum, 

Ni citius soliti cinxisset poena fiagelli 

Asperitas caesumque magistra reduceret ilium. 

Post ita sed surgit, diuum karisma resumpsit, 

Omne bonum, Christus, quod eo fuerit generandus. 
410 Quemque gradum proprios nam constat habere magistros, 

Quos imitando suum quiuis bene dirigat actum; 

Ergo Dauid proceres innormet ad optima princeps! 
Frenet ut infrenes, caelum frenabat Helias, 

Inscia quo brutas feriant elementa cateruas 
415 Subdijia sacrilegis renuantque subesse malignis. 

Denuo, cum uoluit, caelum prece ninguere fecit. 

Sui tamen ut meiHoret, talem muliercula terret, 

Gogit inire fugam stipisque subire periclum. 

Praebita per coruos camis datur esca ministros, 
420 Post tamen angelico solus panis famulatu. 

Panis ad edulium datur angelus esse minister, 

Et cames soli praebent, cur nescio, coriii; 

Sub talique latex sancto defecerat esu; 

Pane tamen pasto manet ipse oleumque lechjti, 
425 Pastus eoque dies ualidus quadraginta peregit, 

Forte docens parcas prodesse salubrius aescas. 
Edidit haec plures sacra et generatio patres, 

Adnotat hystoriae quos fida relatio sacrae, 

Pluribus omissis tamen hac in sorte locatis; 
480 Nam tantos memorat, quantos meminisse necesse est, 



401 pateat: placeat 



LIBER IV. 81 

Auctorum fidei tantumque enarithmata ponit, 
Aecclesiae columen uario quo dogmate fandent. 

Ergo prophetamm successerat ordo uiritim. 
Tempore quisque suo micuit pro munere sumpto. 

485 Vt caeli faciem radiantia sidera commit, 

Quae nascendo nigram faciunt obeundoque noctem 
Sublustrem, stellis potis est ut fimdere lumen, 
Sol quoad ipse micet, qui solus ubique refulget, 
Caetera de cuius splendent et sidera uultu, 

440 Sic parat bos mundi rerum prouisor ab ortu, 
Quisque sua scelerum uice quo lustrasset abyssiun. 
Subnitet ergo uiris pietas parentibus istis, 
Coepit abire nefas, ius fasque resurgere sensim, 
lustitiae spretus dudum reuirescere cultus 

445 Extenuata fides demumque resumere uires, 
Denuo uelle bonum ui naturale suasum. 
Syderis ad motum caelox ut tranat Egeum 
Nauta legitque uias ignota per aula notas, 
Sunt ita ductores ad recta minando sequaces 

450 Suntque lucema, sues norint qua porgere gressus. 
Ergo dedit uates deus innormare fideles, 
Qui terrae faciem radio uirtutis adoment. 
Hi ueniendo solum uel eundo, ut sydera caelum, 
Tam compsere diu, donee sol uerus adesset, 

455 Quo matuta diem crepera effigiaret adultam 
Fulgida iustitiaeque farus splenderet ubique. 
Hoc sole astra micant, iusti illo sole coruscant; 
Haec lustrata licet nequeunt extrudere noctem; 
Sol ualet hoc, radios qui spargit ubique cbrisiros; 

460 Sol sic iste, nigri tenebras qui lustrat auemi. 
Hie solus scelerum potuit depellere noctem. 
Munere participes sanctos sui perficit omnes. 
Nee potis est propria cuiquam fulgere lucema, 
Sed capit, unde cluat, gratis, quod sponte refundat, 

466 Ac pro posse suo quisquam uel munere sumpto 



465 matuta: mutata | effigiarat || 459 chrisiros] cf. V 22U 

Odo ed. Swoboda. 6 



82 OCCVPATIO 

Cum sibi turn sociis ad commoda quaelibet adsit. 
Sed licet eniteant, quamuis de sole coruscent, 
Nemo tamen uatum potuit conuertere mundmn 
Perfidiae tenebras potuitque repellere tetras. 

470 Nempe maligna cobors nimium quasi gurges inundans, 
Nubibus inpressis nigra nox ut praeualet astris, 
Yirtutum radios sensim faciebat opacos, 
Extenuans legem^ ritus abolendo uigorem, 
Traditione bominum malens mutare supemam. 

476 Vespere conflictus diei cum nocte uidetur, 
Donee ennte die mundus tenebrescat ubique; 
Actio prauorum sic offocando piorum 
Extulerat tumidum mundi per compita sceptrum, 
Lex et scripta, licet bona, sancta, salubria mandet, 

480 Yt genuina tamen neglecta refrixit eisdem. 

Nam licet ille fragor tonitrusque et maximus ignis 
Signaque conmiendent et patribus esset bonora 
Bitibus ac typicis niteat, sit onusta figuris, 
Caelitus esse datam mala plebs quoque nouerit illam^ 

486 Hanc doctrinae bominum ueriti subponere non sunt, 
Qui typicum per eam sensum intemare nequibant. 
Nam quasi gentili ritu banc distinxerat auctor: 
Impia daemonibus beu! plebs sua dona sacrasset. 
Quae sibi per querulos mauult licet osa litari; 

490 Si tamen inspicias, sunt singula plena figuris, 
Apta ministerio, celebrant quod in orbe fideles. 

Hanc reparare suo quisquam sub tempore uatum 
Aut rex forte bonus (fuerant nam saepe profani) 
Instabat uersum nitens componere cultum. 

495 Pronior ad peius sed plebs subuersa refertur. 
Idola nam spreto repetit factore relicto 

Verba propbetarum nil pendere quippe iubentem, 
Spemere, qui per eos stillare soleret in illos. 



482 Signaque: Diffnaque J| 483 bonusta || 488 beu: neu 
(cf. IV 588) II 497 excidisse uidetur unus uersus. 



LIBER IV. 83 

500 Morte necare graui, uitam sibi quod dare uellent, 
Curat et auguriis lucisque dicata profanis. 

Ergo uident patres, quia lex contemnitur ipsa, 
Quae nee illam unam poterat conuertere gentem, 
Officio licet angelico data caelitus esset 

505 Nubibus igniuomis tonitrusque fragore tremendi, 
Quin per earn ad plenum uitet quod nemo reatum 
Nee ad perfectum possit perducere quemquam. 
Reuera nuUus corde, ore manuque ita mundus 
Fit, mundi princeps cui non in pluribus obstat. 

510 Nam licet eximius quisquam fit origine laesus, 
Quisque licet celsus culpae est ex traduce natus. 
Stirps hinc torua Adae nullum uult credere prae se, 
Nee homo purus ei poterat reuerendus haberi. 
Hinc etiam Moysi ludaea propago resistit; 

515 Inde nee ipsa soror satis usque aut frater obaudit; 
Mundus ob hoc nullum tam censuit esse beatum, 
Qui uel conceptu non sordeat immo uel actu. 
Ergo fuit nuUus communi sorte creatus, 
Sit laudum titulo licet insignissimus alto, 

520 Torua propago Adae cui sit dignata subesse 
Aut parere hominis uerbo licet oppido celsi, 
Cum sit nemo bonus, nisi qui creat omnia solus. 
Ista retractantes de se diffidere patres 
Coepere, addiscunt sibi se spem ponere numquam, 

525 Esse aliud longe, mundo quod possit adesse, 
Qui ueniunt missi, nollent sed talia niti, 
NuUus ad effectum potuit quae ducere plenum. 
Elere sedere magisque super flumen Babylonis 
Maluerant illi quam diuum hymnum modulari, 
530 Organa per salices nolunt reboare palustres. 
Tardiloquum Moyses hinc se causatur et orat: 
*Me, rogo, ne mittas, sed quem missurus es, ilium, 
Elingues brutosque facit qui ex uelle disertos;' 
Ethnicus auscultet, cui nee Hebraeus obaudit! 



601 Num Durat? 



84 OCCVPATIO 



686 *Sum puer', alter ait, *dicens et nescio fari/ 

Effectumque rei uolet *a' triplicando probari. 

Arripit ille fugam, se alter negat esse prophetam, 

Qui *me mitte' infit et se gentilibus offert, 

Praescius aecclesiam de talibus esse futuram. i 

640 Talia plura docent, unde spes pendat eorum, 

Qua defixi inbient, de cuius munere fidant. 

Nam mediator eis fuerat spes sola salutis; J 

lam pater bunc uerbis promiserat atque figuris. . ' 

Ergo uident bominum fieri non posse per ullum, ^ 

646 Cauteriat proprius quem suimet origo uel actus, 

Mimdus ut ad uitam merito reparetur ademptam 

In reliquisque iugum perdat mors tracta per unum. 

Incumbunt precibus, augent suspiria planctus, * 

Et quasi iustitium plorent commune uiritim, 
660 ludicis ante pedes memorant sua dampna iacentes 

Supplicibus uotis; agit boc affectio grandis, , 

Quantopere bunc cupiunt uel quid plangendo susurrent, < 

Ipsorum mestis pandat querimonia uerbis. 

Namque uident bominum uitiis genus omne subactum, 
666 Suffugium nusquam; lacrimis quasi pane cibantur , 

Inque dolore dies annos gemituque gerentes 

Id aperant solum restare salutis, id imum, 

Iiidicis excitos mitescere posseque motus, 

Si scelerum montes culpat confessio supplex, 
660 Be mentis mendax si nil praesumptio fidat. 

Hinc et se incusant iustumque fatentur et orant. 
Hie dolet, impietas quod agit generaliter omnes 

Yt folium uentus raptetque superbia cunctos, 

Qui faciatque bonum, dolet iste nee esse uel unum, | 

666 Corruptusque suis studiis fit inutilis omnis, 

Alter, in ambobus quia ferre manum nequit ullus 

Nemo deo atque bomini mediestinus esseque possit. 

Qui uel placet eum queat innormare uel istum. 



535 sq. Cf. lerem. 1, 6 ||'538 et se: ee || 561 et se: esse || 
564 necesse || 565 fit: sit 



LIBER IV. 85 

Cuius opusque patrem tranquillet et arguat orbem. 

670 ^Voluimur', ille infit, Hamquam uertigine pleni 
Inter et aerumnas non nouimus esse dolores, 
Sed quasi felices contra laetamur in ipsis. 
Sic sumus exsenses, laeti lugenda gerentes/ 
Peius et hoc cumulum facit inferuere dolorum, 

675 Nemo sibi curam quod, habet malitue medelam, 
Quin magis oblatam deridet et aufugit illam. 
Et nunc quid faciet medicus, quern spreuerit aeger, 
Quis medeatur ei, qui prouocat ora rinacis? 
Prouide iudicio culpant sua crunina recto, 

580 Parcat ut ille, suis qui nolunt parcere culpis. 

Ergo gemunt memores ficelerum dominoque fatentes: 
^Tu pater es noster, nam nos nesciuit Abraham. 
Sed merito turpes pulcherrimus ipse perhorres, 
Gonspicis extemos, uitiis subsellia factos; 

586 Et quasi ne edideris nos nee nostri domineris, 
Sic suimet domini uemas fecere alieni 
Ac uelut expositos urgent pro uelle misellos. 
Es nimis iratus; heu! quis consurgere dignus, 
Rex, te qui teneat iuste iratumque serenet? 

590 Inuoluit proprius suimet quemcumque reatus. 
Nunc superest solum nobis et restat id unum, 
Quae punire potes, clemens si ignoscere uelles 
Nomine proque tuo, cuius facis omnia laude, 
Si id praestes, nullus fuerat quo denique dignus.' 

595 Hoc et eos animat sperareque magna suadet, 
Quod pius emeritam index adeo premit iramf 
Quo ne culpa quidem uim totam abigat genuinam, 
Sed licet aegra suum retinet per multa decorem. 
Plasmatis ergo decus plasten placando loquuntur, 

600 Mirifice effectum praefert quod in ordine rerum 
Vt suimet speciem, uellet quern stare perennem 
Imperium reliquisque tenere sub axe creatis. 



578 rinacis; in marg.: • t no; cf. Ill 756 || 688 heu: neu || 
591 l^unc: Hunc || 594 quod || 597 nee culpam 



86 OCCVPATIO 

Quam celsus fuerit, partim nunc inde patescit, 
Quod licet elisus fit adhuc quasi robore magnus. 

605 Oorpore multa potest, quae belua nulla ualeret, 
Scilicet officiis quod habet membra ^ta gerendis. 
Mens inculta potest studio detrita poliri, 
Inspicare aciem, quod cemat et ardua, tonsam. 
In rebus uariis si tarn uiget ilia uidendis, 

610 Numine quid nosset plena et quid sana ualeret? 
Tanta minus dignae si parent commoda uitae, 
Quae uel quanta forent, placidae quae subpeditarent? 
Quae daret innocuis, praebet si tanta superbis? 
Qui statione sacri stabilitus erat paradisi, 

615 Gimi stultus modulum cuperet transire tributum, 
Perdidit id, quod erat, qui sinclitus ante cluebat, 
Expositus uitiis aerumnosoque labori. 
Non iudex totum tulit esse tamen spoliatum, 
Non nudant primis penitus tot crimina donis. 

630 Nam natura suum gignendi uendicat usum: 
Cum serimur tabo scelerisque aspergine pleni, 
Fomite multiplici quaeuis per commoda nutrit; 
Vbera lacte fiuunt matris, quoad indiget aetas, 
Prouebit et reliquas cuius dans mimera metas. 

625 Mens, intellectus, tum quinque uigent quoque sensus; 
Vsibus humanis etiam mimdus quoque seruit: 
Astra, salum, tellus uarios famulantur ad usus, 
Noxque diesque uices uariant refouendo rebelles, 
Quanta dat ingratis uitae quis narret ad usum? 

630 Quae natural foret nostri, si pura maneret? 
Quantis quantorum titulis rutilaret honorum, 
Degeneri neuo nisi se corrumperet ultro? 
Si maculosa nitet, quam defecata micaret? 
At reuocare suos placidus cuperet fugitiuos, 

6S6 Pauca maneret eis suimet si cura salutis. 
Quam saluare uelit, qua nos pietate requirit, 



616 qui sinclitus (i. e. avynlLrrig sine 6vy}divog): quis in- 

clituB 



• 



LIBER IV. 87 

Ipse docet sanctos mittens de mane prophetas. 
Cum tamen hi reditum penitus contempnere malunt, 
Denique blanditur penasque subinde minatiir. 
640 Bidet utrumque pios mundus perimendo ministros. 

Quam deus ergo pius, pensant, quantum orbis iniquus, 
Quam grauis est error, quam iuste pimiat auctor, 
Quam mala dissimulet quantum feriendoque parcat. 
Pneumate si uacuum fecit uigescere limum, 

645 Si cinerem compsit species uel imago dealis, 

Si data sunt bipedi, quaecumque sub axe tenentur, 
Num meruit plastes, ut se ei cinis iste coaequet 
Ulius et totum studeat contempnere iussum? 
Est omnino pius, sed oportunissime iustus. 

650 Exaequare duas debet statera bilances, 
Vrgeat alterius ne fors grauis altera pondus, 
lustitiae baud lancem tenuet dementia parcens, 
Haec quoque blandiuolam ne durior obruat illam. 
Sic decet ergo deum, quod agit pius, ut sit et aequum. 

655 Allegare preces queat ut confessio supplex, 
Obice ne meriti fortasse has spreuerit auctor, 
Quae est eius referunt pietas, quae gesta malorum. 
lam porro adclinem domini sensere fauorem, 
lamque licet timidis spes et fidutia crescit, 

660 QuamUbet offensi stantes ut ob ora precari 
ludicis auderent etiam, quae grandia uellent, 
Maxime quid per eos memores promiserat ipse. 
Onme bonum Moysi monstrare spoponderat idem. 
Dixit item: *Sceleris germen qui praebeo cunctis, 

665 Non ero.' (uerba parem monstrant hunc gignere prolem, 
Hac reprimat magnam dementia maior ut iram.) 
^Si modicis aliquae bacis grauidentur oliuae. 
Si inque botro granum linquat laesura uel unum, 
Quilibet baud perdat, quin "est benedictio" dicat! 

670 Sic ego relliquias hominum de stirpe recisas, 



644 uicescere || 661 audirent || 667 grauidenter || 669 perdat 
scripsi coll. Imi. 65, 8: pereat 



88 OCCVPATIO 



/ 
/ 



Quae licet ad bibulae numerum succrescat arenae, 
Ynde capit modicam cementis mactio partem, 
Segrego de nifnia partem, quam libero, massa 
De ingentique rogo tamquam torrim mihi seruo, 

675 Ne perdam totum pro me precibusque meorum.' 
Talia plura docent, quia flectitur ad miserendum, 
Temperet excitam victus pietate quod iram. 
Hoc sensere patres, idcirco precantur ouantes. 
Promissum commuiie bonum quiscumque requirit, 

680 Hoc iugibus uotis rogitant, singultibus imis. 
Vocibus et scriptis referunt adoperta figuris, 
Quae pater ille pius fuerat spondere suetus, 
Pandere et baec mundo satagit quiscumque perempto. 
Non curat medicum sed is, baud scit noscere morbum, 

686 Frenesis ignarus, fuerat qua ualde repletus. 

Haec quasi uerba suis respondeat auctor alumpnis: 
^Nec mortem feci laetorue, quod effera uindt: 
Impietas scelerum miseris accersiit illam. 
Est homo sponte reus iustoque ligamine nexus 

690 lure sub imperio mortis, quia corruit ultro, 
Ytpote pro modica qui se distraxerit esca. 
ludicis officium nam iuste exerceo iustum, 
Diligo iustitiam, rectum non desero callem, 
Debita reddo reis, ira non grassor in illis, 

696 Culpa referre uicem potius me cogit eorum, 
Parcere qui mallem, si se compescere uellent. 
Longa nimis multum, sed non irascor in euimi. 
Peccati est seruus, qui sponte patrauerit illud; 
Qui pro uelle cadit, non mox pro uelle resurgit. 

700 Vendere quisque potest se, sed non soluere libet, 
Seruitus urget eimi, qui semet mancipat illi. 
Ergo manet seruus, nisi sit fortasse redemptus. 
Qui ruit ultro, suum ualet unde resoluere nexum? 
Exitus incluso uellem patuisset ut ullus! 

705 Quilibet existat, mortis qui debita soluat, 



694 crasser 



LIBER IV. 89 

Quin exactrici pro se nil debeat illi, 
Soluat et ipse reos, careat qui forte reatu! 
Porro, quod est iustum, nullus reprehendat agentem, 
ludico si iuste, durum me aut censeat esse!' 

710 Haec si non uerbis, rebus tamen edidit auctor. 

Huic quasi respondet supplex chorus ille piorum: 
^lustus es atque tuum, rex, iudicium est quoque iustum. 
Est tibi laus, nobis rubor et confusio grandis, 
Non uox, non sensus, non os aperire facultas, 

715 Vt fur deprensus sed nos confimdimur omnesi 
Quid reus altitbrono sui causa obtendere possit? 
Nemo reus iustum iustusue reum facit imiquajn, 
lustificatue parem complex in crimine nullus. 
Esse manus debent mundae, quae sordida tergunt. 

720 Nemo ualet nostrum morti confligere liber, 
Et non solum alios, sed nee se euinculat ullus. 
Cemimus, ut potis est, quia tu bonitate redimdas, 
Quam nos ingrati contra simusque maligni. 
Si nihil ergo, deus, tibi dignum obtendere quimus, 

726 Ecce creaturam tui ne banc reputes alienam! 
En, quod fingis opus plastes, nos uise benignusi 
Hoc solum ingerimus, quod te cognosse precamur, 
Hoc superest solum, quod monstremus tibi dignum, 
Vt placeat uel opus, cuius tibi displicet actus, 

7S0 Quo uisus plastis placet uel plssma, quod egit. f 
Ex nobis equidem nobis non esse salutem 
Nouimus, esse pium te scimus et omnipotentem, 
Summe bonum, qui cuncta potes nee lege teneris; 
Omnia namque polo, quae uis, facis, in mare et aruo, 

735 Milies et nostram quam nos cupis ipse medelam. 
Nam licet haec caeles, pie cimctorum misereris 
Nil horumque odis, quae tu condenda putasti, 
Tu, deus! Ergo tuis tibi quid nisi parcere restat? 
Parce irae, meritum pro te placato furorem, 

740 Bispice, diuitiis plena est tua gratia quantis I 

Nam quamuis sit enorme malum cumulosque reatus 
Eecerit ingentes celsos et crimina montes, 



90 OCCVPATIO 

Est breue coUatum, ualde exile atque pusillum, 

rex, thesauris tuimet nimiae bonitatis, 
746 Mergitur utque salo facile scintillula uasto 

Defit et igniuomo tenuis nubecula phoebo 

(Dicis enim: ^delebo malum pro me quasi nubem'), 

Sic licet inmanes, pie rex, deleto reatus! 

Pax tua spirituum precellit et onmia sensum; 
750 Terribilis merito si es consiliis quoque nostro, 

Nos solando tamen perbibes: ^ego cogito pacem'. 

Hoc licet offensum suadet sperare benignimi; 

Maior enim culpis pietas est nescia finis. 
Viscera multa tui quonam zelusque recessit? 
755 An opus hoc spemes, quod stare perenne uolebas, 

Scemate quodque tui tua, rex, dignatio compsit? 

En, sumus ut nihilum, dederas quibus esse per eon, 

Vt nichilum nam te uerum quia liquimus esse. 

Praescieras hominem per se in mortem ruiturum, 
760 Gratia multa nimis reditum sed praesciit eius. 

Corde quod ergo tenes, per opus miseratus adimple, 

Pande, quod ad pacem sanccit dignatio nostram! 

Bespice: tu pater es, lutum nos esse retractes, 

Ne, pater, usque satis flagret indignatio grandis! 
765 Multus es, ut miseris parcas, ignoscere mitis; 

Hoc de te perhibes, hoc nos sperare suades. 
Nunc, nunc caelos utinam disrumpere uelles, 

Bex pie, nam miseras miserans miserareque terras! 

Inclina caelos descendens tangere montes, 
770 Dura licet faciem tui corda uidendo liquescent; 

Mitte manumque tuam, fiat, quae fecerit orbem, 

Missaque de caelo fiat, quo facta reformet! 

Possibile est totimi summe bono et omnipotenti; 

Velle tuum petimus, de posse nihil dubitamus. 
775 Si saluare uoles, te nulla implexio tardat; 

Nam uoluisse tuum fecisse est cuncta per euum. 

lustus enim quis erit, quern tu sine crimine quaeiis, 

746 Desit II 754 Cf, Isai. 63, 16 J 765 Cf. Isai. 55, 7 [ 770 tua 



LIBER IV. 91 

lure queat uinctos merito qui soluere liber, 

Qui dare propter eos se sponte uelit redimendos, 

780 Cum sit nemo bonus, nisi tu, rex o bone, solus, 
Cum neque sacricolis satis ipsa litamina prosint, 
lustitia infectis sit par per menstrua pannis? 
Vndique concluso nusquam patet exitus ergo, 
Ni £acias talem, careat qui sorde reatus, 

785 Qui uelit ultro reis iustus dare se redimendis/ 
Hoc petit ergo deum supplex chorus ille piorum; 
Voce iugi superas uotoque resultat in aures 
Tam maiore sono, quam maiore ambit amore 
Illius esse rei compos, quae est summa salutis. 

790 Pisparat hos tempus, sed amor conexuit unus. 
Est cui preteritum, presens praesto atque futurum. 
Tam simul ei clamant, quam non diuersa. precantur, 
Sed commune bonum parili pietate reposcunt. 
Cuncta deus magno uidet ergo inclusa periclo; 

795 Non inclusa tamen, non est manus ilia creatrix, 
Materies potuit quae de nihilo edere binas, 
— Altera parentum, non parentum altera rerum — , 
Protulerat species caelum terramque replentes 
Et prefert hominem parentum in uertice rerum, 

800 Vt quem felicem uellet durare per euum. 
Indolet aetemam potius meruisse ruinam, 
Vndique concluso reditus quod non patet usquam. 
Fons et origo boni manans pietate perenni. 
Est speciale cui semper proprium et misereri, 

805 Nee breuiata manus cuius nee surda fit auris, 
Vt nequeat saluare precesue audire precantum, 
Non in perpetuum uult irasci nee in aeuum 
Eeddere uindictam nobis peccata secundum, 
Immo uoluntatem sese faciendo timentum 
810 Prospicit e caelo terramque reuisit ab alto. 
Supplicibus uotis non iam pia uiscera claudit, 
Flectitur ad pacem, mauult mollire rigorem. 



782 menstrua . Cf. Isai. 64, 6. 



92 OCCVPATIO 

Ergo licet mundum uideat cumulare piaclum, 
Cogitat ille tamen refugis reparare salutem, 

816 Diuitias propriae pensat bonitatis et ad se 
Bespicit, immensos scelerum num libret aceruos; 
Parcere disponit succensam iramque repressit. 
Qui terrain maledixit, ei demum benedicit, 
Yt peccata tegat, tota indignatio cesset 

820 Et pie visat eos, sibi quos uidet esse relictos. 
lam placet aetemum mimdo reserare secretum, 
Consilium pacis, quod significauerat olim 
Ille, propago patrum cui mundi inhiabat ab ortu. 
Sed quid? iustitiam pietas non deserit umquam; 

825 Altera qualis erit, si non banc altera fulcit? 
Sunt sibi ceu comites, tenet bas trapezeta bilances 
Altitbronus, bominum per eas qui ponderat actum. 
Yna tamen superat, pietatem semper inaltat. 
Hoc superest igitur, fuerit si sponte misertus, 

890 Sponte sua mundum saluet, qui condidit ilium, 
Nominis et faciat suimet, quod egemus, bonore 
Et quod bauet pietas, non id, quod culpa meretur, 
Nolenti inmeritoque ferat sua munera mundo. 
Hoc igitur pensat plastes pius idque retractat 

8S6 Dispositum tenet atque suum: quem uiderat ergo 
Per se prolapsum, gratis statuit reparandum. 
Consilio aetemo nee obest reus ipse nee bostis. 

Tum decemit opus solo mirabile dictu. 
Nam patris ilia manus, proles, sapientia, uirtus, 

840 Tam cuius bonitas magna est, quam magna potestas, 
Indolet ad nibilum sublime opus esse redactum; 
Tesauros dites, cumulat quos gratia perpes, 
Diuitias, nullus quas exbauritque reatus, 
Omnimodam pacem, sensum quae excedit et omnem, 

846 Cogitat emeritam miseris et mitigat iram. 

Cum scelerum gurges penitus submergeret omnes, 



813 piaclum; in marg.: 't ells || 816 num: non || 823 binia- 
bat; in marg.: fq || 832 babet || 837 Consilium 



LIBEE V. 93 

Impietas usu niniiiiTn iam dura profano 
Obrueret totum flagrans uehementius orbem, 
Affluit ille gazis numquam exhaustae bonitatis 

850 Miiiiere diuitior mundus, quo crimine peior. 
Non sola uirtute tamen, ratione sed hostem 
Exsuperare uolet cum iuste, turn pie saluans; 
Paret ut ad faciem, non tarn per uim premit ilium 
Quam per iustiidam, redimit precio quia captum. 

S55 Hactenus ut piano stilus aggere liber abibat; 
Subnectenda nimis series montescit in altum. 
Quam subitura parum defessa camena quiescat! 



LIBER V. 
Praefatio. 



Cum puros homines licet supremos 
Texisset calamus uel horum actus, 
Vt lintris fluuium legens quietum 
Pergere quiuerat. 

5 At fluctus subito tumescit, aequor 

Sustollitque ratem, necem minatur: 
Sic nos hec series repente torua 
Terret et opprimit. 

Quod nunc usque rudis camena cudit, 
10 Ceu ludum reputes; quod ordo nectit, 

Quam labrusca botro, salix oliue 
Cedit, id eminet. 

De caelo dominus reuisit orbem, 
Exaudit gemitum, uidet laborem 
16 Aegyptique trucem ligat tyrannum 

Eripit et suos. 

EXPLICIT LIB . nn . INCIPIT PRlgFACIO || 2 Texiset J 
7 ec II 8 oprimit || 11 brotro || 12 eminat 



94 OCCVPATIO 

Quod prestat miseris, in eius ardent 
Partim laude loqui, plus redemptor 
Est quod mite quidem, nimis sed altum, 
20 Paulus ut id tremat. 

Balbuttit Moyses, recondit ora, 
Non se posse loqui fatetur alter 
Bern tantam fugiens . quid inde promet 
Bite perextimus? 

26 Mutos Hemanuel dedit profari; 

Qui uerbum tribuit Sauli quondam, 
Indigno quoque det, pium quid et nimc 
Vt canat inprobusi 



Interea tempus, tuba quod reboat Danielis, 
Ebdomadum plenique dies, quos ille canebat 
Ordo sacer tipicis uatum plenissimus orsis, 
Coeperat expleri. liquet omnia tempus habere; 

5 Cuique rei tempus tribuens scriptura fatetur: 
Omnia tempus habent, sed non habet omnia tempus. 
Temporis ergo pie plaudit completio causae, 
Yt gerat omnipotens, statuit quod caelitus olim, 
Cordibus attonitis inhiat cui turba fidelis, 

10 Defecata fides quam mundat et actio simplex, 
Pneumate quae tantam meruit prenoscere causam, 
Fisa, quod exilium queat hinc euadere longum. 
Quis iubilum referat, quo plebs hinc ilia triumphat? 
Bex antiqua uidens simul atque nouissima praesens 

16 Secula, qui nostram praecessit agendo salutem, 
In medio terrae quam presciit esse gerendam, 
Yespere iam secli deus est homo factus et exit f 

Et gerit illud opus, quo orbis facies renouetur. j 

22 Cf. IV 535 et lerem. 1, 6 \\ Post praef,: EXPLICIT f 

PREP • INCIPIT LIBER QVINTVS || 4 Ceperat || 5 Quique 
12 Yisa II 16 pressciit 



I 



r 



LIBER V. 95 

Non opus hoc proprium, magis est sed ei peregrinum; 

20 Sed peragit proprium tamen, iiiide capit peregrinum; 
Est proprium saluare, pati domino peregrinum. 
Nascitur ergo deus^ qui fecerat onmia, factus 
Et fit et existit, qui mundum existere fecit. 
Omnia dum medii retinerent iura silentii, 

25 Attonita aduentum regis cementia regum, 
Noxque ageret medios, referunt ut dogmata, cursus, 
Sedibus a superis subito sermo omnipotentis 
Splenduit et piceas pepulit fulgendo tenebras. 
Hoc in principio uerbum cum patre manebat; 

so Principium pater est, uerbum quoque filius, ante 
Secula quam fierent, sunt onmia facta per ilium; 
Filius in patre est, apud alterum et alter habetur. 
Personas quia nosse duas essentia in ima 
Vera fides poscit, quae sola haec nosse meretur, 

36 Filietate patri consortem, corpore nobis 
Credat eum quamuis tectum uelamine camisi 
Omnipotens uerbum patris omnipotentis ab aulae 
Sedibus aethereae uenit ergo reuisere mundum, 
Quem quasi postergum monitans reuocat fugitiuum, 

40 Hoc conualle petens dragmam ammissamque requirens 
Montibus excelsis et ouem nonaginta relictis. 
Paret, ut agnosci ualeat, tum notus amari 
Mundus et auctorem noscendo recurrat ad ipsum. 
Fluxerat ilia decas sceptri in ludaque potestas, 

45 Quod hierophanta lacob donee durare prophetat 
Mittendus ueniat, quem gens desiderat omnis. 
Spurius Herodes, non rex, sed more tyranni, 
Hisrahel imperitat, primus qui talia temptat. 
Gens ea posset eo tempus dinoscere signo, 

50 Quo uenturus erat, quem lingua prophetica signat, 
Perfidia cordis uisum nisi claudere mallet. 



34 possit D 39 postergum] Cf. Poet aeui Carol. Ill ind, 
gener. 8. u. ^p08* et ibid. p. 3, adn, 3 \\ 43 nascendo || 44 decas : 
decu II 45 Quos (sic) || 51 Perfida 



i 



96 OCCVPATIO 

Ergo deus fit homo, sed uirginis, ut decet, aluo. 
Nam decet, hie hominum communem excedat ut ortum; 
Si tulit humanas huius dementia leges, 

66 Eximium fulsit, quodcumque humanitus egit. 
Cetera dissimile nobis concordat in imo, 
Dignatur ueram serui quod sumere formam; 
Eminet in reliquo cunctis mortalibus actu; 
Nascitur arbitrio, quod lob nescire probatur, 

60 Qua uolet, hie solus, quando et sine more creatur; 
Vbere uirgineo pastus caret omne piaclo. 
Sol siit occasum suimet scandens super ipsum, 
Sponte animam posuit, quam mox pro uelle resumpsit; 
Mortuus occidit mortem infemumque momordit; 

66 Hanc necat ex toto, pro parte euiscerat ilium; 
Abstulit inde suos linquens pro iure malignos. 
Far patris atque manus, uerbum, sapientia, uirtus, 
Cui nee obrizum censet conferre lob aurum, 
Quem nee infemus nee eum cognoscit abyssus, 

70 Flurima cum cecinit pandens, quam preminet ipsis 
Spiritibus, paulo quibus est minor in moriendo, 
Edocet hunc nulli penitus uatum similandum, 
Se licet in manibus similare loquatur eorum. 
Hoc commune bonum, cuius de fonte rigantur, 

76 Actibus aut uerbis quoniam quiscumque figurat; 
Seeula defixis hunc clamant omnia uotis 
Haec, quoad ipsorum finem ueniat redimendum. 
Cemite nunc onmes somni marcore carentes 
Splendificum lumen, quod se difPimdit in orbemi 

80 Mentales oculos reserate ab origine clauses! 
Quisquis es, obtunsi tenebras iam dissiee cordis! 
En, noua progenies inuisit ab ethere terras! 
Quod potis est, sensu libret hoc quiscumque sagaci, 
Scilicet haec pietas uel quae dignatio tanta est, 

S6 Quis uel ubi ueniat, quales aut quam pie quaerat! 



69 Cf. 16b 38, 21 \\ 68 obritum. Cf, lob 28, 15. 



LroER V. 97 

Noscat Adam dominum, quern uiderat in paradyso! 

Quern uidit sanus, tolerare nequiret egrotus; 

Sed tegit ecce suam, queat hunc ut cemere, formam, 

Non habet hie speciem caelat propriumque decorem; 
90 Despectus uenit, despectos quippe requirit; 

Semet ut electrum fecit, quo liberet orbem; 

Arua deus petiit, quo homo sidera scandere possit. 

Seminecis uulnus uisit Samarita misertus; 

Nil leuita secus gradiens hoc calle, sacerdos, 
96 Profuerat lacero meritis; propiabat uterque; 

Ast iter iste suum faciens Samarita seorsum 

Hunc illosque sua solus uirtute medetur. 

Ees noua! regem in uno redimendus Adam uidet ergo: 

Miretur, laudet, stupeat, ueneretur, adoret, 
100 Gaudeat, exultet, letetur, ouans hylarizet! 

Yentorum pennas nam qui super ambulat alta, 

Quem non celsa poli pars mersa nee ambit abyssi, 

Anathole, disis plaga nee arctoa, misimbris, 

Spirituimi sensu non plene uisus ab ullo, 
105 Angelice sitiunt in quem spectare cohortes, 

Quem pater et solus scit plene spiritus horum, 

— Pleniter ast ilium nil scit omnino creatum, — 

Yenit ad humanos camis sub tegmine uisus 

Yisibilemque piis se prebuit, immo malignis! 
110 Clauditur angusto presepe et matris in aluo, 

Omnia qui fecit, caelos qui girat et implet, 

Singula qui decorat donis, qui uestit et omat. 

Qui dormire poli concentum aut psallere cessit, 

Matutina cui iubilant laude astra perenni, 
115 Yagit hie in cunis, quo sunt iumenta cibanda, 

Cum foueas uulpes habeant nidosque uolucres. 

Yt faceret proprium, sic sumpsit opus peregrinum, 

Hoc tulit, hoc nostro gessit perstrictus amore! 
Fusa repente nigris ut forte lucema tenebris. 



86 dominum corr. 2. man.: deum | paradysum || 87 requi- 
ret II 108 ad humanos : abhumanas 

Odo ed. Swoboda. 7 



98 OCCVPATIO 

120 Absque labore tetram faciens uanescere noctem, 
Nil fuscata suum portendit nbique nitorem 
Res uel habent quales prodit quaecumque colores, 
Conticet et nermis recinens sub tempore noctis, 
Elios uerus nostra sub came choruscus, 

125 Nube leui tectus, non culpe asperginc pressus, 
Aegyptum, mundi tenebre quod dicitur, intrans 
Sic mentale chaos penetrat fiiruosque recessus, 
Et fugat erroris noctem iubar illius omnis; 
Prodit et hie mentes, quosdam quasi porro colores 

180 Ferfidiae atque, fidem cuius precordia caelent, 
Memphiticique maris linguam reticere coegit. 

Cum notuere patres, supra quod sermo profatur, 
Qui uerum solem uelut astra micando preirent, 
Ceu propior reliquis fit clarior ille lohannes. 

186 Fosphorus ut soli preco est supremus in axe, 
Yltimus hie uatum sic prodit et indice Christum, 
Tanto splendidior quam fit uicinior illi. 
Qui feriens oculos facit euigilare sopitos, 
Haec quia Stella magis lucere uidetur in astris; 

140 Quin umbram, quod nulla solet, plerumque carazat, 
Ynde sui specie potuit signare lohannem: 
Sunt plerique rati, quia sit sol ipse perennis. 
Fosphorus ille thoros facit ut uitare bubulcos 
(Quisque uel auroram putat aut mox esse futuram; 

146 It pecus in pastum, fit opus sub mane gerendum; 
Befricat faciem somnumque repellit inertem, 
Manicat, ad uarios fit quisque paratior usus), 
Sic caecas mentes scelerum quasi nocte sopitas 
Hie ciet atque suo facit euigilare micatu, 

150 Quatinus ad uerum discant intendere lumen. 
Cuius ut enituit splendor per pectora uulgi, 
Mentales oculos reserat uibramine quodam. 
Namque pupillae oculi uis est ex uelle niuendi; 



120 terram || 123 retinens || 131 Cf, Isai, 11, 15 \\ 132 no- 
cuere||146 Id || 149 Sic || 153 ex uelle niuendi: et uelle uiuendi 



LIBER V, 99 

Sospes biat luci, cui se subulata recludit; 
155 Cum tamen haec languet, si lux fortasse refulget 
Deprope, mox ciliis sentiscit earn reseratis, 
Quae licet egre in earn uisum defigere temptant; 
Claudere sed cogit lux, quae ilia patescere fecit; 
Nunc ita se pandunt, nunc inde subinde recludunt 

160 Ac tandem radios suescunt spectare cboruscos, 
Et quod primo fugit, sanata pupilla requirit. 

Est genus bumanum meriti de traduce caecum, 
Exterius fasum nescit iam cemere lumen, 
Quod micat interius; sic se suaque intima nescit. 

165 Semper at ille pius index ignoscere promptus 
Non tulit igniculum mentis tenebrescere totum. 
Nam licet impositis nequeunt extinguere plagis 
Quem cepere truces Hierico in conualle latrones. 
Ergo dat, ut positam ualeat sentiscere lucem 

170 Mersa acies propriamque suescat amare salutem. 
Vltimus in stellis cum Phospborus iste refiilsit, 
Quamlibet errarent, qui Cbristum bunc esse putabant, 
Profuit inde tamen, quod ad eius biando lucemam 
Assue sunt facti solem ipsum utcumque tueri. 

175 Nam subito uerus cum splenduit ille cboruscus, 
Lucifer exiguam iam paret babere lucemam; 
Sol uerus facies ad se potius trabit omnes 
Yi quadam; proprium mundus sentiscere plastem 
Coepit et a modico fulgori intendere summo, 

180 Quo nee lucinam curet iam qmlibet istam. 

Angelus ille licet plus quamque propbeta vocetur 
Nemine sitque minor n£lto de coniugis usu 
Fneumate diuino sit matris et unctus in aluo, 
Hoc negat, boc refugit, uetat boc omnino putari, 

185 Vulgus ab boc probibet testans, quid credere debet: 
Nil audet conferre deo, non plasma creanti, 
Non domino senium, figulo non denique limum, 
Non bominem purum licet excellenter bonorum. 



158 Plaudere | luxque || 159 Tunc || 177 acies || 180 isam 

7* 



I 
I 

100 OCCVPATIO 

Matre satum sterili, ditem uirtute potenti, 
190 Mirifiicis ortus signis uitaeque refertum, 

Virgineae proli plene deitate perenni; 

Non modo non aequat, quin indignum quoque censet, 

Qui portet caligas harumue ligamina soluat. 

Esse tamen fidum se sponsi fatur amicum, 
195 Sponsus eum ardentem uel lucentem esse lucemam. 
At Christi coeptam teneat sol iste figuram, 

Sydera sanctorum, Christus quos misit et horum 

Hie Stellas praesens operit, quas luminat absens: 

Vt Christus uenit, uates quasi nemo requirit. 
200 Astra, licet tenuent, nequeunt expellere noctem: 

Perfidiam solus potuit sol trudere uerus; 

Iste uetemosas, quas texit origo, tenebras 

Perfidiaeque chaos fidei splendore fugauit. 

Haec matuta thoros cogit uitare soporos, 
205 Hocque rei culpae uitant sic somnia sole. 

Qui uisum mentis tanto sub lumine claudit, 

Non dormit, potius sed mortuus esse putatur: 

Suscitat hie soboles Abrahae facit esseque rupes. 

Sol facit utque suos monstrent res quaeque colores: 
210 Ille uoluntates prodit quosdam quasi fueos 

Et quasi mentalem monstrat cuiusque eolorem, 

Dum docet, afifeetus quis sit cui quaeue uoluntas. 

Venit enim mira meritum discemere libra, 

Vt plerique ruant, multi quos stare putabant, 
216 Et surgant alii, qui nil fuerant reputati, 

Et uideant caeci ualeant audireque surdi. 

Nam bona cuique ^bonum^ tribuit natura eolorem; 

Decolor afifeetus facit at quosdam eariosos; 

Hiis quasi degenerem uitium facit esse eolorem. 
220 Inde propheta, 'Abiit quonam color obtimus?' inquit. 
Yisibilis radios sol spargit ubique chrisiros; 

Bimula ni pateat, nullum sed doma penetrat: 

Spargit ubique suam Christus sapientia lucem; 



196 Vt II 217 bonum am. || 221 chriBiros] gl aureos. cf.IV459. 



LIBER V. 101 

Mens sed operta maJis ad lumina se data claudit, 

225 Vtque ypogea domus nullo radio penetratur, 
Qui tamen influeret, poms si forte pateret. 
Quisquis es, ergo tui reserato foramina cordis 
Nee prohibe lucem gratis intrare uolentemi 
Nam quaerenda foret, si se subducere uellet; 

230 At cum sponte uenit, metire, banc spemere quid sit! 
En quatit ipsa fores cordis, caenare suadet, 
Causas contemptus quandoque repulsa queretur. 

Hie oriens igitur, pater ut promiserat olim, 
Emicuit tenebras solusque repellit auemas. 

235 Sed licet emineat patribus maiora gerendo, 
Quae replet ipse sua uirtute, reuerberet astra, 
Copia stellarum lux nee lunae iuuet ilium, 
Gesserit ille licet, per quae deus esse probetur: 
Massa superborum demens caligat in ilium 

240 Nee solem credit, quod eum nubecula texit. 

Cum sub nube tamen poterat spectare micantem; 
Sed negat esse deum, cemit quem corpore tectum. 
Vile putans totum, quod non uidet esse superbum, 
Vtpote uema ducis totum sublime uidentis! 

245 Mentalem ciliis aciem premit ille tumosis 
AnciUe, mitem ne queat cognoscere plastem, 
Nescia consilu, merito caecata, profundi, 
Bex, qui celsa facit, quo mitis humillima gessit. 
Quo facit in caelo, quaecumque uolant, uel in aruo, 

250 Mitibus ad uitam per quod datur ire supemam. 
Et quia despectus rex uenit ad ima supemus, 
Irrident stulti rem non discemere gnari, 
Figmentum figulo quasi sit sapientius ipso, 
Dans ei consilium, cuius sapientia mundum 

255 Condidit. exiguus hunc ergo docebit humullus? 
Et species mitis quia displicet ista superbis, 
Sustineant modicum: cum maiestate uidebunt 
Terribilemque nimis, nuUus quem ferre ualebit, 



246 mitem nequeat || 249 uolat 



102 OCCVPATIO 

Quando pauere thronos quanquam securiter ipsos 
860 Frospitient tumidum regemque sequentur in horcum 

Mitibus et mitis fuerit rex gloria perpesi 

Linquitur ergo suis pars ilia superba tenebris, 

Mitis et ad mites transit medicina fideles. 

Porro magisterium, quo prorsus oportuit ilium 
866 Visere sic hominem miserum sanare uel orbem, 

Defecata fides nouit per eamque fideles; 

Be tanta fruitur, quae sola et scire meretur. 

In paradiso hominem fecit satan esse superbum, 

Yt rueret tumidus stans conditione beatus; 
870 Ergo inibi stultum captare superbia primum 

Dum posset, reliquos per emn se spargit in omnes. 

Haec porrigo suum difPiidit ubique uenenum; 

Subiugat haec uitiis mundum regina ministris. 

Cuius ut horrificam dominus subuerteret arcem, 
875 Felleret imperium, faceret deflare tumorem, 

Multa per antiquos dedit exemplaria patres 

Mistica, quis homiaes doceat non esse superbos. 

Tum tamen haec miti sumpserunt pectore pauci, 

Quiuit et hunc morbum nullus detrudere uatum, 
880 Stjrs quod Ade tabo scelerum cecata uetemo 

Nee uulnus cemit nee querit alimma salutis. 
Obnubit uisus albugo, superbia mentes; 

Quam magis increscit, tarn cecat utraque, quod obdit. 

Qui tumet, est cecus fierique planonta meretur, 
885 Posset et ire humilem sectans ut palpo uidentem. 

Stans in luce uidet, si quid sibi sordis adheret; 

Obsitus at tenebris sua cemere sordida nescit. 

Pit prope lux humili, tumido caligo coheret. 

Quem lux ergo rigat, per eam uidet, unde pauescat; 
890 Hinc himiilis perstat, licet in uirtute nitescat, 

Cum solet ut melior tumidus confidere peior, 

Vtpote qui cecus nescit, quam sit maculosus. 



272 difudit H 277 Mistia || 278 Cum || 284 planonta] ^Z.errans I 
290 nitescit 



LIBER V, 103 

Forro stat altithroni censura quibusque superbis 
Obuia semper eis^ ut ait uox diua, resistens, 

99ft Oiiius et in caelo gladius se debriat ipso, 
Dum ferit angelicas faciente tumore cateruas. 
Talibus ad mites spretis se gratia transfert. 

Pseudobasilla sibi mundum cum subderet ergo 
Frenesis amentes uertigo rotaret et omnes, 

800 Bpemeret ut puros homines stirs torua prophetas, 
Ilia dei pietas numquam lassata retractat, 
Quo pacto miseris eius dementia prosit, 
Gonsultum mundo quo sit posito inque maligno. 
Hinc res consilii decemitur ergo profundi 

305 Quiddam fitque nouum, mirum, sublime, polosum: 
Sub tegimen serui paret regnator olimpi, 
Celsus homo usque deus qui sit mundo reuerendus, 
Dum docet exterius, mentes qui repleat intus. 
Cuius et edictum contemnere nemo sit ausus, 

910 Quem quamuis hominem nouit super omnia regem. 
Terra cinisque suum discat frenare tumorem, 
Ysque adeo mitis cum Christus humillima gessit, 
Intuitum cordis post quem defiget et orbis; 
Flectere quiuit eum nam ui, qua fecerat ipsum. 

316 Dum gereret tamen ilia, salus quae nostra reposcit. 
Quae sunt humanae uel naturalia formae. 
Fro nobis nostros monstrans quia sumpserit artus, 
Corda niagisterium caeleste superba repellunt; 
Cauta fides nouit, quid condescensio fecit, 

320 Vel quid maiestas mixtim sub scemate seuit, 

Quae est diuae aut sumptae specialis et actio formae, 
Yel quae digna deo patrentur numine summo, 
Yna in naturis quid agat persona duabus: 
Yagit et horrisonos fadt inmugire tonitros; 

326 Qui iacet in cunis, stellam mox mittit ab astris. 
Quae trahit orantes sacra ad cunabula Fersas; 
Pro fecenninis modulantur et agmina caeli. 



315 salusque nostra || 327 fecenninis] gl.: cantica nutricum 



104 OCCVPATIO 

Gloriaque excelsis canitur, pax edita terris, 

Quae datur his etiam, quibus est pie sola uoluntas. 

980 Credit utraque Mes: hominemque deumqne fatetur; 
Nam gerit, unde hominem, sed prodat et omnipotentenu 

Qui caelos palmo concludit et arua pugillo, 
Metitur coUes, librat qui pondere montes, 
Terrain suspendit mundum nusquamque locauit, 

896 Qui guttas pluuiae scruposque recenset arenae 

Secula quotque dies quot habentque momenta uel horas, 
Atoma et insecti quot sunt corpuscula frusti, 
Flauicomus quantos gestet ceruice capillos, 
Secula quique preit, quae prorsus ut omnia fecit, 

940 Dignatur modicos breue tempus habere uel annos 
Noscere figmentum se ingermanandoque nostrum, 
Yt caro peccati sit libera came tonantis 
Sanctificet totam libatio sanctaque massam. 
Mortales, igitur facti dispescite pondusi 

945 Si caro fit uerbum, deus est et regnat in euum; 
In presepe iacet, uitae quia pabula prebet, 
Et gerit ilia, fides quae nostra salusue reposcit. 

Angulus hunc lapidem ferret cum uertice tandem, 
Mox, ut dogma canit, paries ei binus adhesit. 

960 Bos, leo conueniunt, lupus, agnus ad huncque recurrunt; 
Binocerota, tumens inflat quem gloria presens, 
Yinculat, expositum loro eius humillime collum, 
Terricrepo glebas frangens conuallibus ore; 
Aecclesie indomitos domet ut terrena potestas, 

956 Moribus aduersos unum compagine factos 
Fascua per uitae minat ad regnum puer iste. 
Yi quasi perstrictus quadam fluit undique mundus, 
Nescio diuinum quid comimentatus in ilium. 
Est homo, quem penetrat uis haec, et non pecus extat. 

960 Excubias caulis uigiles magalibus usi 

Forte dabant, superi fantur quibus ista ministri. 



884 nusquamque] pZ: quia nihil habet extra se || 887 Atomo || 
J60 Cf. Isai. 65, 25 || 361 sqq. Cf. lob 39, 10. 



LIBEE V. 105 

Nam per eos primo sonat opilionibus istud. 
Bex et pontifices aderant scribae et sapientes; 
Ast honim nulli uult hoc chorus ille fateri, 

365 Fauperibus censet potius sacra nimtia dici, 
Nosse per exiles mereantur ut ilia potentes. 
Nouerat hymnidicus iam tunc exercitus ille, 
CoUa superborum mitis quia strauerit auctor, 
Et quia per sumptum, quod gessit humillime, corpus 

370 Lmormat mites studet atque domare superbos. 
Grandia personis reserant bine orsa supremis 
Primo sonantque dei gesta opilionibus agni. 

Inde datur signum regi summo satis aptum: 
Pannis obtectum peribent presepe locatum! 

375 Machina cum mundi quaeuis speciesque creati 
Hunc doceant regem perspecta uel omnipotenteQi, 
Arcturus, Hyades, austri interiora, Oriones 
Et duodena poll fantur quoque signa chorusci 
Et maris undisonae, frenat quas lege, procellae, 

380 Cetera, dissimili quae sunt in scemate mundi, 
Dum se teste probent, quia sit puer iste creator, 
Hoc tamen inditio mauult prodi quasi priuo, 
Monstret ut esse bundles mitissimus ipse fideles. 
Pax nascente deo terris promissa fit ergo; 

385 Se media angelicis coicos iugat ipsa choreis. 
Dudum discordes censent sibi iam quasi ciues; 
Munditie auctori mimdissimus ordo cohefens 
Spreuerat ut foedum peccati aspergine mundum. 
Pax ea sed reduces socios facit esse fideles. 

390 Pax licet haec reprobos partim confaederet ipsos, 
Non tamen Ethiopes curant deponere pelles, 
Nee abluti ullo cutis albicat atra lomento, 
Orbiculis uarius sed agit proludia pardus. 
Infantis numen uulgabat opinio sensim 

395 Peruolat infaustas tandemque Herodis ad aures. 



367 excercitus || 376 Hinc || 391 et 393 Cf. lerem. 13, 23 || 
394 oppinio 



106 OCCVPATIO 

Pax ostensa piis terret moz corda* tjranni, 
Protmus inuasum pauitat qui ammittere regnum. 
An tale audieras aliquid, quod iure paueres? 
Obsitus en cunis puer — in presepe — iacebat, 

400 Non locus est alibi! proles qui denique fabri 
Creditur, hunc pauper lactat uirguncula mater, 
Parca puerperium nati crepundia conplenti 
Nil minus in puero quam sceptri insigne putares, 
Forte Mes oculos faceret nisi cordis apertos. 

405 Ergo quid Herodes praesagat et unde pauescit? 
Est in eo numen, quod furdfer iste tremiscit; 
Mens rea sentiscit iam iudicis ergo tribunal. 
Bes noual nam regem solio sublime sedentem 
Cuna pauere facit, puerum diadema tremesciti 

410 Paz indulta piis lis creditur esse malignis. 
Ergo tremit seuus rege apparente tjrannus, 
Et gemit impietas, cum iustitiae decus adstat, 
Concinnatque dolos spetie uersutus amici: 
Fingit adorandum, tractat quem fraude necandum. 

415 ToUere ceruicem stultus contra omnipotentem 
Nititur, imperium quasi mutet homuntio diuum. 
Quid furis, Herodes, quid suspitione moueris 
Dissecat et timidum formido superflua sensum? 
Terrea non ambit, sed caelica regna parabit. 

420 Vertere consilium frustra molire supemum: 
Vis diuina tuo numquam mutabitur astu; 
Quod semel est fixum, manet inreuocabile totum. 
Illius arbitrio regem te contigit esse. 
Absque eius nutu quia fit non ulla potestas. 

425 Si rez es, totum te regi subdito regumi 

Qui tibi posse dedit, quid agas, quandoque requiret; 
Eius uelle imples magis, unde auertere temptas. 

Ergo nefas dirum mandat, crudele, ferinum. 
Quod neque gentiles constat gessisse furores, 

480 Diua quibus metas lex non prefixerat ullas. 



427 aduertere 



LIBER V. 107 

Milia paruorum perimit necduinque loquentuml 

Niillius historiae narratque relatio tale, 

Hostis ut in tantos possit seuire pupillos, 

Ni patribus mixtis fuerint qui forte rebelles. 
436 Quis furor Herodis, qui lac pro sanguine fudit, 

Gum nee culpa foret facinus nee causa suadet, 

Aetatis tenere tantos in strage dedisse? 

Prisca nee in publico siuit censura duello 

Inpubes perimi; laribus rex iste patemis 
440 Abripit innocuos, matrum necat ubere tractos, 

Eex et aput ciues tot lactea membra peremit, 

Quod nee in extemos legitur fecisse tyrannum. 

Qui refouere pios debet, terrere proteruos, 

Addere cum pacem, turn litis trudere pestem, 
446 Fedat hie imperium, soluit moderamina legum. 

Est ubi indicium, pietas, facies ubi rerum, 

Foedera naturae, saltim quae animalia stringunt 

Affectu tenero teneros nutrientia foetus? 

Bex nihil humanum sentit rationeue dignum, 
450 Ast periit pietas, lex, ius sub eo uel honestas I 
Bumor ut edictum caepit uulgare cruentum, 

Corda pauent patrum, marcent et uiscera matrum. 

Disquirunt, diri fluat unde calumnia iussi; 

Nil nisi seua trucis discunt praecepta tyranni. 
455 Hinc lacrimae, luctus magis hinc, suspiria, fletus. 

Quod nihil esse probant, ob quod sua pignera perdunt. 

Quis satis expediat, matres quae angustia cingat, 

Tristia singultus quatiat uel pectora quantus, 

Dum lanio a gremiis harum traheret uel ab ulnis 
460 Lactentes oculis iugularet eosque sub ipsis? 

Quem mater celare uolet, quocumque recondit, 

Inscius ille doli plorans se pusio prodit, 

Cumque lanista tenet, matrem putat illeque ridet, 

Dum mater spasmo quodam flatu intercepto, 
465 ^Me prius occidas', rogat, ^ac dilancinet ensis, 



439 Inpubos || 460 Ast: as (sic) || 468 Tristitia 



108 OCCVPATIO 

Ne uideam natum, plus me quem diligo, caedi!' 
Vt patet, Herodes, tu nil scis ducere pensi, 

Vt furia captus, quid agas, discemere nescis. 

Hinc leue forte putas, quod paruula membra trucidas! 
470 Pro nihilo occisos a te nihilumque putatos, 

Expecta modicum, regnare uidebis in euum 

Plena etate uiros uirtutum robore firmos, 

In soliis reges regum et cum rege sedentes! 

Sunt reges, sunt immo dii, medius deus horum! 
476 Cum te accusabunt pariter tot milia regum, 

Tunc quid ages? meritam semper patiere gehennam! 
Parcite, uos tristes, lacrimis, iam parcite, matres, 

Parcite, consilium modico tolerate supemum. 

Quo fit, ut electis uersucia militet hostisi 
480 Vtitur ille malo plerumque benigniter ipso. 

Quos dulci gremio cupitis nutrire, peremtos 

Plangitis ut matres; tamen expectate parumper: 

Cemite fulgentes agnumque canendo sequentesi 

Noscite, quam iuuit, qui fecit, ut astra subirenti 
486 Nam puer, ob cuius nomen &emit ille tyrannus, 

Onmia consilio disponit et ordine miro; 

Yult, mortis lacrime capiant ut gaudia uitae. 

Est nimis expressum superis non sedibus aptum, 

Quem non excudit cuiusque rubrica fiagelli. 
490 Yictiniat innocuas hie ergo lanista cateruas; 

Quod potis est, solum uult ut moriantur ob ilium: 

Ex ore infantum laudes peragens inimicum 

Perstruit, innocuos monsbrans super astra locandos. 

Quae lacrimas seritis, sic gaudia longa metetis. 
*»6 Primitiae populi sunt hi uel forma futuri, 

Ceu modo qui genitus mente est puerum huncque secutus, 

Id faciens studio, quod dat natura pusillo. 
Bes premira nimis uisu speculanda fidei, 

Bex inuisibiHs quod paret et altus in imis. 



481 mutrire (sic) \\ 489 rubrique (sic) cum gl. : regula cemen- 
tariorum 



LIBER V. 109 

500 Laeta fides gestit causam dignoscere partim, 
Cur puer omnipotens mundi fabricator et infans 
In Sion est paruus, quam iam fundauerat, ortus. 
Cauta sed ipsa fides sic per sibi cognita gaudet, 
Nil ut in absconsis dubitet; simul omnia credit, 

505 Non ea discutiens, sed se super esse retractans. 
Est lapis hie positus, hominum discernat ut actus, 
Scansio fitque piis, fit et idem inpactio toruis; 
Surgere ait Symeon multos mere atque per ipsum. 
Omnia quae uellet cum caelo, aruo, mare posset, 

510 Quin et adesse, modo quo uellet et ordine, mundo, 
E nichilo tantam potuit qui condere molem, 
Id potius gessit, quod nostra redemptio poscit. 
Queue redemtum hominem doceant persistere mitem, 
Denuo ne metuat data ne medicamina perdat. 

515 Hinc est consilio res haec decreta profundo. 
Corpus ut acciperet praesens parereque posset. 
Namque uidendus erat; fit ob hoc, queat unde uideri, 
Vt daret exemplum, mundus quod agendo sequatur. 
Nostra salus alio mediante nequiret oriri, 

520 Stirpsque superba alium non ferret habere magistrum, 
Sanccierat solis dudum iam dogmata uerbis, 
Per puros homines sanctos iacit atque prophetas; 
Non tamen egroto dederant medicamina mundo. 
Vt deus haecque egit; sed mox imitanda suasit. 

525 Ergo necesse fuit, quo staret ob ora docendis. 
Yis est naturae similem ad similem sociare 
Nullum animalque sui discors per cuncta imitari. 
Hinc homo fit, homines hominem quo imitentur alacres 
Possibile hocque putent, quod eum fecisse probarint. 

530 Ergo nee archangelum, sed se dedit his imitandum. 
Sint indigna deo nam plurima, quae egit in aruo, 
lUa magis nostram sed agunt omnino salutem. 
Cum facit ergo deus, quae non ei digna uidentur. 
Nee ualet humanus, cur sint, discemere sensus, 



507 fit: sit II 510 modo: made || 522 iacet 



1 10 OCCVPATIO 

6S5 Quod sapienter agat semper sapientia, noscat, 

Cognita sic penetret, quo absconsa uerenter honoret; 

Quae potis est, noscat, quae non satis est, ea credati 

Sepe facit medicus, quae spemit et horret egrotus; 

Qui tamen ilia gerit, quae ars uel medicina requirit. 
540 Sunt duo, quae mentis debet dinoscere uisus, 

Scilicet erga hominem quod rex habet banc pietatem, 

Portet ob ingratos quod talia tantaque seruos, 

Vincula uel mundum teneant quod tanta ligatum, 

Vt nequeat solui sola nisi morte creantis. 
645 Hinc amet hunc pretium caueatque amittere tantumi 
Quisque suum penset modulum, ne grandia temptetl 

Omnia qui fecit, distent quam singula, censet, 

Aut quantum sapiant ea, quae sapientia finxit. 

Multa sciunt homines, quae non animalia norunt, 
550 Plura latent et eos, nouit quae caelicus ordo. 

Quam distare uides interque ipsos sapientes; 

Plus sapit hie illo, quod uterque^ uno altius alter. 

Quis ualet ad plenmn semet cognoscere totum? 

Quis naturam animae, uim uel speciem scit aperte? 
556 Qui sese nesdt, penetret secreta creantis? 

Dictus homo est ab humo: sciat hunc humus aut cinis ergo? 

Ipse ex parte sciit Paulus, pro parte prophetat. 

Gratia quam dederit, tam quisque et nosse ualebit. 
Maluit hunc mundmn mitis sanare superbum, 
560 Venit ut ilia suas perdatque superbia uires. 

Quae septem uitiis nos quaedam ut despota subdit. 

Pneumate sed Christus uenit septimplice plenus, 

Stemat ut infandam uirtus contraria pestem. 

Conficit antidotum contra specialius unum: 
565 Per semet proprios humiles docet esse clientes; 

Hinc agit omne, suis quod erat iussurus alunmis. 

Yirtutes reliquas haec inserit atque gubemat; 

Hanc magis inculcat per cuncta, quae humiUimus egit. 



687 credit || 646 temptat || 666 penetrat || 668 Gratiam 
666 clientos 



LIBER V. Ill 

*Sum*, dicens, Wtis, de me quod discite cunctil' 
570 Quae facit, ut uitam nobis repararet ademptam, 

Sunt ueneranda piis, quamquam despecta superbis. 

Cuncta creando potens paciendo probat fore clemens; 

Huius enim pietas tanta est, est quanta potestas. 

Sic tamen ilia gerit, quae uita salusque reposcit, 
675 Vt niteant typicis, quae sunt quasi uilia, causis. 

Haec agit, unde hominem se monstret et omnipotentem. 

Quantum in eo numen, prodest tam credere camem; 

Qui negat unum horum, liquet hunc amittere totum. 

Hinc ad utraque tali plene documento necesse est, 
580 vt nunc ista deum, nunc ilia hominem manifestent. 

Nouit utraque fides distinguere amatque uerenter. 
Hinc, ut ad exemplum quiddam referatur eorum, 

Femina namque hominem genuit, uirgo omnipotentem; 

Voluitur in pannis, reboat concentus in astris; 
585 Hesurit et modico saciat tot milia pane. 

Quinque fuere, qualos bis sex et fragmina complent; 

Grex rethorum stupeat, quiscumque sophysticus astet, 

Simt soliti qui operas carptim discerpere diuasi 

Qualiter, exponant, creuit sub faucibus esca? 
590 Si nequeunt, taceant sapuisse suumque refrenent! 

Hesurit: angelici praebent mandenda ministri, 

Huncque fatigat iter, quem tollit in aera nubes, 

Qui sitit, et dat aquam, qua hausta nullus sitit umquam; 

Qui pausat lassus, figit super aequora gressus; 
595 Naue eget, obdormit; frenat mare, flatibus obstat; 

Mors hominem pressit, mortem deus ipse peremit; 

In cruce cum nocuis pendet latronibus insons, 

Vt deus uni horum sed promittit paradysum; 

Sunt hinc inde illi, quia habentur utrinque fideles, 
600 Qui credendo in eum quasi compaciuntur eidem; 

Pars colit actu operum, factis pars abnegat ilium. 

Yna in naturis agit haec persona duabus. 



574 Hie II 679 documenta |j 680 At || 682 refferatur || 691 ma- 
denda || 692 qui || 596 hominum 



112 OCCVPATIO 

Mira sine numero facit omnipotenter ab euo; 
Hoc tamen ut solum stupuere oracula uatum, 

605 Est homo perfectus, caro habens animam, quia sumptus 
Sicque deo unitus, quo plenus uterque sit imus. 
Non caeli omatum, terrae atque maris speciosum, 
Non fabricam miri rerum per singula mimdi, 
Sed se ita maiestas quod fiiexit et ilia potestas, 

610 Matris ut obstrusa totum se clauderet aluo, 
In medioque duum iacet omnipotens animantum, 
Quin inter sontes mortem tuleritque latrones, 
Quod potum fellis gustat dulcedo perennis, — 
Hoc stupet ille chorus uel talia ceu tremefactus, 

615 Vt potis est homini, quam sit celsissimus auctor, 
Quam sit et abiectus pensans homo, clamat et idem: 
*0 deus, o quid homo est, cum te spreuisset in eden, 
Isset in exilium numquam merito remouendum. 
Quod memor esse eius dignaris eumque requiris? 

620 Aut quid homo est exul, quia te cognosse meretur, 
Quod cherubin caelis, ^sanctus' ter clamat in amis, 
Quod redit ad ueniam fideique potitur honore, 
Angelicum specie populum qui panxit in axe, 
Visio cuius eum stabilem facit atque beatum?' 

625 Nos quoque uisibili saciat, nos, coipore terris. 
Minis in excelsis, pariter mirandus in imis. 
Singula quippe nimis praestat dignatio grandis, 
Dum sacra sacrate peragit misteria mense. 
Visibilem nobis semet largitur alumnis, 

680 Vt panem uiuum uiuamus edendo per euum. 
Sic condescendit, sic nos pater ille reducit. 

Haec, quae nos merito patimur, nam pertulit ultro, 
Scilicet insidias, quas perstruit ille suasor. 
Primum hominem strophis tribus ut sibi strauerat oljm, 

636 Quem gula, auaritia uanoque tumore subegit. 
His ipsis istum gestit superare secundum; 

603 omnipotente || 610 clauderit || 616 pensas || 617 Ho || 
620 cognosce || 623 pazit (sic) 



LIBER V. 113 

Vincitur ast aditu pulsus, quo inrepserat, ipso. 
Inde fit et nobis temptatio mitior hostis; 
Nam fregit denies, limam cum roderet, ofi^s, 

640 Mollia nostra minus quo iam discerpere possit. 
Yi maiestatis mox quern submergere quiret; 
Sed male suasa magis scripturae uoce refellit, 
Quod potis est homini, quod inops uirtutis ab ipso 
lutus agat, sperans per eum, qui protegit ilium. 

646 Quodlibet ergo genus sceleris suggesserit ille, 

Huic quod dogma iubet, quis contra obponere certet? 
Yi non ullimi urget, tantum fallendo suadet; 
Quisque resistat ei monitus sermone minaci! 
Yirginis hie uterum subiit, quo consecret ilium, 

660 Yirginitas aluo queat ut matrice creari. 

*Crescite', coniugibus dixit, Herramque replete!* 
Yirginitas quorum caeli impleat atrial fructus 
Scilicet, id quod amat, tali de genuine surgati 
Coniugium terris, haec ergo asscribitur astris. 

666 Yile solet semen preciosum gignere germen. 
Flos roseus tenui solet ut de stipite nasci, 
Yirginitatis honor sic coniugis editur usu. 
Hoc decus in ueteri fiierat non lege recensum. 
Inde ignara uiri plangit se filia lepthe; 

660 Yirgo quid haec plangit, ni posteritate carere? 
Primo Maria igitur domino hoc uouisse refertur 
Esse per hoc prolem generareque digna dealem. 
Primula liliolum serit ergo Maria pudicum, 
Crescit in innumeros per eam quod ubiqiie maniplos. 

666 Previa uirgineas agit haec regina cateruas. 
Iam pueri, puere iuuenesque senesque et anicle, 
Sexus uterque, aetas, hoc munus ubique ministrat. 
Yt post uirgineum tellus quasi sidera partum 
Yirgineas gignit gemmas, quibus aethera comit, 

670 Sidera quid mirum si tellus mittit ad axem, 



646 Hinc || 658 recentum || 659 ignare || 661 reffertur g 662 Esse : 
lesse I 664 Prescit 

Odo ed. Swoboda. 8 



114 OCCVPATIO 

In semet uerum cum solem gaudeat ortum, 
Terra polusque suas quo dent sibi mutuo stellas? 
Hie satus ergo puer polit banc, qui compserat aether, 
Munera prima patri pueros puer hinc quoque mittit. 

676 Discipulos legit proprie nil laudis habentes, 
Vilibus of&ciis sunt et plerique uocati. 
Eos uocat ancillas, cum. lob prediceret illos, 
Sexus in andllis quoniam minor esse uidetur; 
Leuiatban religant, eius que membra recident. 

680 Fictilibus uasis res est commissa gazarum, 

Vt, cum magna gerunt modici, cum grandia patrant. 
Esse palam possit, nequeunt quia talia per se, 
Vis diuina magis sed totum operetur in illis, 
Cum domat borrendos uilis persona tyrannos 

685 Impos et ilia manus uiolaret fana sacrorum, 
Templorum aediculas tanto sub tempore structas, 
Delubra quae studio fiierant decorataque tanto, 
Aut rethorum toruos tenuans idiotba cotumos 
Plebeios apices mundi per competa ferret. 

690 Ille poetarum bombans quasi rana latratus 
Cedit eis strepitus passim et garrire suetus, 
Memphiticique maris linguam cogunt reticere. 
Est opus ergo dei per tales tale gerentis, 
Non uirtus horum minus ex se robur habentum; 

695 Sed facit exiguos mimdum et superare superbos. 
Hie princeps pacis regnans moderamine patris 
Legis et austeros faciens dulcescere motus. 
Esse suumque suaue iugum, quod dixerat ipse, 
Vt probet, intingui gentes baptismate iussit, 

700 Munere tam facili sanans, quod lesit origo, 
Tartara disrumpens regna et caelestia pandens. 
Hac unda gladius uersatilis ille remotus, 
Haec ualet igniuomas huius submergere flammas. 
Quid, rogo, plus facile, nitidum quid plus ualet esse, 

705 Quam, quod aquae purgent animas, quae corpora mundant? 



679 Cf. lob 40, 24. 25 \\ 680 comissa || 689 ferre || 691 Caedit 



LIBER V. 115 

Baptisma ipse subit, tanto quod honore beauit, 
Tacte at eo limphae penetrando coagola terrae 
Mimus ubique datum ualeant proferre locorum, 
Quemlibet ut mundent fidei uirtute perunctum. 

710 Dispice: non modici laticem liquet esse momenti. 
Sunt bis bina quibus res quaeque elementa creantur: 
Aer et ignis, humus, lympha, et uis eminet huius. 
Hac pinguescit humus, madet aer et intepet ignis, 
Solaque multa gerit, quam multa operatur in illis. 

715 Haec tria sepe nocent sine aqua, cui mixta iuuarent. 
Spiritus omnipotens rerum primordia fingens 
Mistica baptismi reserat sacramenta futuri; 
Nam dignatur aquas ferri super ipse sacrandas. 
Quattuor hinc fluuii loca sacra rigant paradisi 

790 Post hominemque meant, ut eum purgando reducant 
Offendatque suum, quod spreuit eundo, lauacrum 
Inque loco exilii quoque sit, queat unde lauari. 
Hoc Moyses memorat, quoniam baptisma figurat; 
Num fuerat magnum, diuino dogmate dignum, 

725 Quo currunt fluuii ueniantue uel unde, referre, 
Ni tipicum sciret quod in hac ratione lateret? 
Sanguine quos emit Christus, baptismate lauit 
(Quod lauat et redimit, latere eius aqua et cruor exit), 
Nexibus exemti studeant persistere mimdil 

730 Tempore baptismi patet amplius ordo fldei. 
Fatur ab axe pater; genitum compellat ut alter 
Alter ab amne sacrum genitus subiitque lauacrum, 
Spiritus amborum personaque tertia in ipsum 
Mansit et in specie pandit carisma columbe. 

735 Huius auis pulchram prefert natura flguram; 
Sunt septem speties, habet has genialiter ales. 
Quae totidem causas signant pietatis amicas. 
Quae sermone patrum resonant, non lege metrorum. 
His decet ut cuncti niteant baptismate loti 

740 Atque columbinum teneant in moribus actum, 

707 nimphae || 726 referir (stcj; in marg.: r || 728 exiit || 
731 cupellat II 736 igemaliter 

8* 



116 OCCVPATIO 

Spiritus in spetie sanctus uenit ergo columbae, 
Insinuans, qualem suimet uolet esse capacem. 

Quodque magis stupeas, quod plus mirere necesse est: 
Vult dominus semi manibus baptismate tingui, 

745 Ne licet indignum spemat quis forte ministrum. 
Nam quiscumque sacret uel idem baptisma ministret, 
Nee reus extenuat, iustus cansma nee auget, 
Dum tamen id sancto donet sub nomine trino, 
Per cuiusque manus quoniam baptizat lesus, 

750 Ne tot baptismi fierent, quot forte ministri. 
Nunc unus dominus, baptisma fidesque fit unum. 
Hoc pater intonuit, hoc tunc Baptistaque discit, 
Quod prebet sacrum per se lesus ipse lauacrum. 
Inde sinit zabulum sibi rex inferre duellum, 

765 Post lauacrum cauti doceantur ut esse renati. 
Nam merso populus fuerat Pbaraone solutus; 
Sed mox promissam potuit non prendere terram; 
Quin loca sicca prius peragrat quam plurime fessus; 
Post tamen innumeros tenet banc in pace labores. 

760 Perstruit omnimodas tyronibus et draco fraudes, 
Certando exerii quo sint pauitandoque cauti, 
Yt capiant multos per proelia multa triumpbos. 
Cetera cum uerbo satis usque doceret et actu, 
Inserit, unde bumiles faciat perstare sequaces. 

766 Yenit homo, ut ueteri noua iussa daret nouus orbi. 
Curet ut intumidos ars per contraria morbos, 

Se mitem opposuit per dicta uel acta superbis. 

Inde uolet nasci de paupere coniuge fabri, 

Yirginitas quamquam, stirs regia, compserit illam; 
770 Yile iacet positus panno presepe uolutus; 

Hunc plebeia prius persona uidere meretur; 

Hostia pauperior pro quo datur; banc habet auctor; 

Non spumantis equi falerataque tergora sedit, 

Yile pecus solitum saginae sed sedit asellum; 
776 Cum muliere loqui dignatur aquamque precari; 



750 quod II 758 peragat || 763 Cetetera jj 764 facit 



LIBER V. 117 

Tangitur ab scortx), tactum dedit ipse leproso; 
Plebs rea sacrilegis uomeret cum uocibus illud 
Conuitiuin, nostrae pauitant audire quod aures, 
Demonium quod habet, banc discere recta suadet, 

780 Demone nee dixit plenam, cum dicere possit; 
Ingerit haec mortem, rogat ille ignoscere patrem; 
Subditus obprobriis patitur cruciamina mortis; 
Est colaphis cesus, sputis et verbere iussus 
Fert postremo crucem, quae est pessima suppliciorum; 

785 Omnia digna reis bine ille fiiagella cucurrit; 

Et tulit ipse deus, quod cesset homo esse; superbus 
Ne cinis intumeat, quid agit deus, ergo retractetl 
Hoc docet ille suos, illi docuere sequaces, 
Exemplo domini studeant ut uiuere serui, 

790 Quem nemo assequitur, nisi, qua uadit, gradiatur. 
Inserit et iussum quoddam spetiale supremimi, 
Alter ut alterius sit semper, amore ligatus 
Plusque deum quam se, fratrem sic diligat ut se. 
Quod sibi iure uolet, fratrique per omnia prestet, 

795 Quod refugit sibimet, cuiquam non inferat ullus. 
Plus prodesse uelit semper, quam denique possit. 
Est et apex buius, si forsan amaueris osus, 
Quod facit ipse deus, prestat qui premia lesus; 
Qui nee amatus amat, peior gentilibus extat. 

800 Plus id ut inculcet reliquis praestareque monstret. 
Hoc uocat ipse suum tamquam specialius unum 
Dicit et esse nouum, nouat hoc quia maxime mundum. 
Signa Solent reprobi quaeuis bona quin operari; 
Discipuli indicio parent ueri tamen isto, 

805 Mutuo se quod ament, se bis illi subdere certent. 

Multa iubet, gessit, nullus quae egit seu iu^sit, 

Plurima, quae patres, discors ne forte putetur. 

Talia sunt numero tam sunt mirandaque tanto, 

Vt nequeat totus plene baec dinoscere mundus. 

810 Est euangelicis borum pars edita libris. 



776 abscortu 



118 OCCVPATIO 

Quanta necesse fuit, mundum quae insculpere possit, 
Innormare homines, horum componere mores, 
Quae fundare fidem ualeat, reparare salutem, 
Vt ueteri abiecto reuirescat homo inque nouello. 

815 Heserat huic uitae, quam solam nouerat orbis, 

Prospera quisque 'uolens, quae sunt aduersa, refiitans. 
Ergo docet stabilem uitam probat hancque fugacem, 
niius ut facile quis eam contempnat amore. 
Nam spreuit, quod amant homines, subiit, quod aborrent^ 

820 Prospera contempsit, morti se sponte subegit, 
Pro meritoque suos docet has expendere uitas, 
Hanc miseram, fragUem, felicem illam atque perennem, 
Hanc ita quo spemant, ut cor apponere nolint, 
Copia diuitiis etiam si profluat illis, 

826 Ast illam tanto studeant inquirere nisu, 

Obprobriis ut emant, si forte necesse sit, illam, 
Primo uelintque pati, tum regnent more magistri. 



LIBER VI. 
Praefatio. 

Fessa camena putabat Hoc breue, quod sibi restat, 

Fine fruique cupito lam quasi litore uiso 

Post maris undas. 

At pelagus prope portum Excipit hanc nimis altum. 
5 Tale quid ordo reposcit, Luna quod horret et axis, 

Sol pauet ipse. 

Bes noua, fert quia mortis Tedia uita perennisi 
Quis canet, ut decet, istud? Simt tamen ista fideles 

Edere iussi: 

EXPLICIT LIBER QVINTVS • INCIPIT LIBER SEXTVS • 
INCIPIT PRAEFACIO • 



.^A 



LIBER VI. 119^ 

10 ^Dicite gentibus', inquid, *Quod deus a cruce regnat!' 

Est ea crux quasi clauis, Pandat ut abdita seclis; 

Ipsa loquatur! 

Hac dat aquam lapis ictus; Haec modo nos riget intus! 
Quae mare scidit Hebreis, Per freta nos minet orbis 
16 Hoste necato! 

lam crucis ergo triumphum Vulgus et intonat ipsum; 
Mamia £iaginat alumnos A Faraone solutos; 

Crux agit istud. 



Bex quod ab aetemo lesus decreuerat ergo, 
Quodque per imiumeras signauerat inde figuras, 
Vt quasi predictum mundus cito nosceret ilium, 
Omnia cum fluerent in eo presagia uatum, 
5 Bebus ut expleret, cenam conuiua nunistrat 
Discipulis tipicam cemens, quia tempus adesset, 
Quo noua lex ueterem mutet uel adimpleat illam. 
Hinc uetus, inde nouum moderans pro tempore pactum, 
Cum uetus expleret, tribuit natale nouello; 

10 Cum ueri speciem pandit, tunc explicat umbram. 
Conuiuas epuli mimdos tamen esse supemi 
Vt doceat, semis donunus uestigia lauit 
Obsequiumque suis non dedignatur alumnis 
Ferre, lauare pedes pacis karisma ferentes. 

15 Quam fit et hoc mirum preter caeleste secretum. 
Quod lauat ille pedes, quod fit deus ipse minister, 
Prebuit obsequium, seruit cni summa polorumi 
Senserat hoc Petrus; refugit dicens stupefactus: 
*Tune, deus homini, dominus uestigia serui, 

80 Tu nuhi, tune, lauas manibus, quibus omnia formas?' 
Tale magisterium mentes docet ille suorum; 



13 hictuB I 16 Nam || EXPLICIT PPAC • INCIPIT LIBER 
SEXTVS 



120 OCCVPATIO 

Sancciit exemplum, quod abhinc iubet esse tenendum, 

Yt lauet alterius serui uestigia seruus. 

Hoc nam grande fait; sed adhuc se mitius egit. 
36 Oscula quippe lupo ludae non denegat ipse 

Mitis et innocuus; talem se prebet lesus. 

Porro facit uerbum, promisit ut, adbreuiatum; 

Muneribus uariis et pluribus inde reiectis, 

Frumentum et uinimi, cunctis hoc praetulit imum. 
80 Hoc sacrat, hoc nimium quod fit breue, quod nimis altum. 

Tarn modicum sumptu tam perfacile atque paratu, 

Tam sublime tamen, quo totam habeat deitatem. 

Sufficit hoc solum mundi purgare piaclum; 

Non iam fumificas pecudes iugulantur ad aras 
86 Mugitus taurine sonat balatus et agni, 

Hos placet aut ruffam cura est lacerare iuuencam, 

Culpifer emissus non setiger expiet hyrcus, 

Excoriat nee ones, lauat intestina minister. 

lusserat ista deus, ne ea gens haec prona litare 
40 Demonibus ferret, quae sic tamen ordinat ipse, 

Cuncta sacrosanctum signent ut id esse futurum, 

Yt faciant dociles hominum typice agnita mores. 

Indiget hisne deus? num sanguinea dape pasci? 

Mandere se camem negat, oppotare cruorem. 
46 Num pecus aetemam potuit conferre salutem? 

Num naturam hominis saluare potest pecualis? 

Hinc placet hoc munus, quo fit de pluribus unum, 

Aut liquor aut panis mixto baptismate granis, 

Aecclesie septem uelut una replentur ut isdem; 
€0 Corpus hinc capiti, caput inde coheret et illi. 

Hoc genus, hoc unum placet, hoc durabit in euum; 

Hoc facile est, nitidum, simplex deitateque plenum. 
Dixerat ille: ^meam nisi camem habeatis in escam 

Sanguinem et in potum, uitam nee habere ualetis.' 
66 Hoc sed inhumanum mox est et inane putatmn, 

Yt multi horrerent ab eoque retrorsus abirent. 



58 came || 64 Sanguine | potu || 66Aut | horrerunt | habirent 



LIBER VI. 121 

Quod tamen, ut semper, gerit onmipotens sapienter: 

Disponit caiisam nostris sic usibus aptam, 

Yt panis corpus uinum sanguisque sit eius, 
60 Sed, queat ut sumi, sit odor, color ac sapor isdem. 

Fit fidei merces, cuius est maxima uirtus, 

Glorificat uerum credendo quod abdita testem. 

Inde fides Abrahae meritum peribetur Habere, 

Posse deum credit quia, quod natura negarit. 
65 Ergo deus tenuit panem, qui cuncta creauit. 

Corpus et esse suum se pro mundo idque daturum 

Et 'uinum hoc,' inquit, ^dabo; nam mens est quoque sanguis/ 

Lex ea nature est uerti, in quod iusserit auctor; 

Imperium sequitur, de se mox transit in illud, 
70 Quod iubet onmipotens, res in miracula uertens. 

Protinus ergo uicem mutat natura suetam: 

Mox caro fit panis, uinum mox denique sanguis. 
Datque sacerdotes, sibi quos incorporat, omnes, 

Haec ut agant per eum misteria et ipse per illos. 
76 An homo naturam per se mutauerit ullam? 

An homo triticeam prestauerit esse dealem? 

Vox sed id explet opus, quae condidit onmia prorsus. 

Nam semel ut terram iussit, quo germinet erbam, 

Quod facit ilia dehinc per cuncta uolumina secli, 
80 Iussit et hoc fieri, sic se substantia uertit. 

Hoc opus et cenae per eum patratur ubique. 

Plurima uisibili semper uirtute peregit; 

Nam mare cum scindit, coluber fit uirga uicissim, 

Petraque fudit aquas, nimbus quoque praebuit escas, 
85 Fertque columna ignem pellitue subinde uaporem, 

Ista patent coram, uirtus manifesta uidetur; 

nia palam fecit, hoc clam gerit, attamen ipse. 

Hoc opus absconsimi, quod signa patentia produnt; 

Nam manifesta deus fecit, credatur ut istud, 
90 Dum uidet ilia oculus, cemat fidei id quoque uisus. 

Quae neque ueracem dubitat nee omnipotentem. 

'Huius,' ait, *pulcrum quid erit, uel quid preciosum? 

Frumentum et uinum generantia uirginitatem.' 



122 OCCVPATIO 

Haec generant turmas duo uirginitate decoras; 

95 Yirginis has species legit quam maxime proles, 
Hinc ut castificet, numero quos prolis adoptat; 
Horrea frumentum replet, hoc cellaria uinum; 
Cor hominis letum facit hoc, illud quoque firmum; 
Haec duo uirgineas generant sic ergo coreas. 

100 Participes calicis mundos perstare necesse est; 
Abluit inde pedes, cenae cum tempus adesset, 
Discipulis, mundam suadens hos ducere uitam, 
Participes diui quo mundentur sacramenti, 
Neu ludae similes capiant mage dampna salutis, 

105 Inmundi mundam quoniam audent sumere libam. 
Nam docet in calicis quosdam natale fiituros. 
Qui sibi indicium sacra per misteria sumunt; 
Hinc sinit, inter eos, qui conuiuantur, amicos 
Yt ludas epulum gustet canis ille polosum. 

110 0£&cit infirmo, prodest quod denique sano. 
Qui pluit iniustis solemque ministrat iniquis 
Esseque unit saluos et uerum agnoscere cunctos. 
Hoc commune bonum cunctis largitur ad usum. 
Quisque tamen uideat, qualis uel qualia sumat, 

115 Premia cui uitae, cui sint augmenta gehenne. 

Cetera sancciret cum lex, quae haec causa reposcit, 
Hoc posuit primum iussitque uorantibus agnum, 
Yt quiscumque suos studeat precingere lumbos; 
Quid magis expediat, hoc primo locans manifestat; 

120 Conuiuas epuli castos docet esse supemi. 
Qui litat in ueteri libatue litamina ritu, 
Lotus et a licito se coniugis abstrahit usu, 
Hinc licito ad tempus, quia fert tribus una ministros. 
Ymbra tamen ueri sunt ilia typusque holocausti; 

135 Quam magis esse decet nitidum, qui talibus heret? 
Mors necat, hunc umbrae cultum qui spreuerit; inde 
Collige, quid maneat, rem ipsam qui forte prophanati 
Cum grauet omne scelus, multum poUucio peius; 



107 sacrf || 124 locausti || 127 quidnaneat 



LIBER VI. 123 

Yirgineae proli nihil est aduersius ilia, 
130 Maiestasque rei, si non discemitur, obstat ; 

'luditium sumit, qui non diiudicat', inquit. 
Hostia, rex, heros, index, dux, ara, sacerdos 

lam uenisse suam cemens, quam presciit, horam 

Suscipit exitium tandem, se uictimat ipsum, 
135 Parte tamen, nostram uoluit qua sumere formam ; 

Lesuram deltas nullam sentire ualebat, 

Lmno necat mortem se camis parte prementem; 

Sic homo et ipse deus patitur nil denique passus. 

Ergo crucem subiit; causas opponere causis 
140 Namque necesse fuit, quia, mors ut ab arbore uenit. 

Crux quo Ulam pellat, mors mortem ut trudat, oportet. 

Durius hoc legit genus et, quod turpius esset; 

Quod fit, ut in uiridi ligno non arida spemant 

Onmis et assecule portent et obprobria poene. 
146 Scema crucis rebus multum concordat agendis. 

Quae poene species sumi tam congrua possit? 

Membra quatema eius mundi tot partibus herent; 

Haec penetrat caelum, tenet austrum, arcton uel abissum. 

Hinc uelut expansis Christus mundo obuiat ulnis, 
150 Yt teneat pronum, preceps qui currit in horcum. 

Cum uirtute uiget, tum sese ad cuncta coaptat; 

Nam penetrat latum, longum, sublime, profundum. 

Crux signat frontes, cor munit et efPugat hostes. 

Pulcrius hac pingi uel in onmi utensile poni 
155 Aut citius possit? per earn fit amantior ensis, 

Lancia uel cassis, clipeus reuerentior bosti. 

Quattuor iUa crucem uolitando animalia signant 

(Quattuor haec senas tendunt specie crucis alas), 

Hanc cherub, expansis archam quod adumbrat et alis; 
160 Huius habent et aues instar quaecumque uolantes. 

Quisquis ad alta petit, huius libramine scandit. 

Cuius imago rei fuerat sic apta poliri. 

Membra ligare cruci fit cuique necesse fideli, 

138 Hie 



124 OCCVPATIO 

Ilia crucifixus tamquam per singula tentus 

165 Subtrahat ut uitiis tamquam religata quibusque. 

Porro crucis labarum signant gesta orsaque patrum. 
Hoc indulcat aquas lignum per Moysen amaras; 
Necnon et archa Noae ramusque figurat oliuae, 
Virgula, bis silicem feriit quae flumina dantem 

170 (Signa crucem tot agimt petram ferientia Christum), 
Aut duo ligna, cibum mulier quibus aptat Heliae, 
Stypsque leuans anguem solitum sanare tuentes, 
Ilia falanga botrum portans de rure gigantum; 
Non uidet hunc primus portatque uidendo secundus; 

176 Dat cui ludeus tergum, qui est tempore primus, 
Gentnis populus faciem postrema secutus. 
Sit licet ergo nouum dici regem in Cruce passum, 
Est tamen haec priscis seclo promissa figuris, 
Quodque per banc mimdimi renouet deus inueteratum. 

180 Ergo crucem subiit, quod postulat ordo salutis, 
Cum nihil indigeat, cimi nil ei quisque rependat. 
Yt ualet utque potest, causam quiscumque retractet. 
Quae pietas fuerit, quae ilium bonitas uel adegit, 
Talia pro querulis patitur quod probra superbisi 

185 Yeracem fallax sons insontemque flagellat, 
Seclorum index stat presidis ante tribunal, 
Principium pacis disquirit et incola Htis, 
Farque premunt paleae, botrum spinea coronant, 
Mancipia scelerum regem irrident quoque regtmi; 

190 Conspuitur, proprio dederat qui lumina sputo; 
Quatriduum paulo subtraxerat ante sepulchro. 
In cruce quem figunt, uitae post talia ligno. 
Fons uiuus nostram sitiit cum porro salutem, 
Esuriem panis cum, disciplina flagellum 

195 Vt uia lassamen sensit uirtusque laborem, 
Yinea non uuam, sed dat cum felle labruscam. 



166 horsaque || 171 Ut || 174 Non scripsi; Nunc || 191 Qua- 
triduum i, e. ^quatriduanum* ; cf. loh. 11, 39 \\ 192 lignum || 
196 dat cum scripsi coll. Isai. 5, 2 et 4i datum 



LIBER VI. 125 

Haec solando suos merito discrimine presses 
Eert ob eos passus, tedere pauereque fertur; 
Haec et multa tuHt se indigna, accommoda nobis. 

300 Nos homines caetus fuerat gluttire suetus. 

Cum uidet hie hominem per corpus tanta ferentem, 
Est ratus ut purum mox hunc de more uorandum; 
Laxat ob id rictus; angit quem numinis amus. 
Talia ludeis utens gerit ille ministris; 

205 Intulit ista deo specialior ilia propago, 

Quae quasi grana patres inter generauit anstas, 
Cui mare diuisit, cui tanta ac talia fecit, 
Quae mundus stupeat, quibus auctorem quoque noscat. 
Semper at ingratam se praebuit atque prophanam; 

210 Celica fastidit, terrestria semper amauit. 

Cui mage consulitur, gratis cui grandia dantur, 
Omnia si spemat, quin danti iniurius extat? 

Ergo deus nulli dederat cum talia genti, 
Quae dat huic patrum perstrictus amore piorum, 

215 Idola cum coluit, cum spiritualia spreuit, 
Permissa est merito mergi tam grande piaclo, 
Semet ut offocet, mundo spiramina pandat, 
Quo mundum saluet, sed se uesana trucidet 
Inueniatque deum gens, quae non nouerat ilium. 

220 Munera, quae uitat, gentilibus ergo ministrat; 
Yinicole pereunt sobolem perimendo locantis, 
— Nam uolet ilia mori, uiuant ut mortua mundi — , 
Et locat hanc genti fructimi pater Ule ferenti. 
Quam pater ille bonus, quanta pietate repertus: 

225 Vnicum et aequalem tradit pro morte reorum! 
Filius ipse patri quantum submissus oboedit 
Vita uoletque mori, mundus quo uiuere possit! 
Se precio redimit, uitam qui querere nescit, 
Immo sui osorem potiusque perire uolentem! 

230 Pulcher amat fedum, faciens turpem speciosum! 



199 accomoda || 211 gradia || 212 si spernat corr. ex dis- 
pernat || 217 pandet || 228 redemit 



126 OCCYPATIO 

Sic redimens mundum docuit, quam diligat ilium; 

Summa docet precii, speciem quantum emptor amarit. 

Miretur saltim uel amatus amet redimentemi 
Cumque crucem scandit, rerum natura tremiscit; 
285 Sol ruit in tenebras, facinus ne tale uideret, 

Ceu parricidis renuens lucere ministris, 

Astraque diffugiunt, scelus hoc spectare perhorrent; 

Terra pauet, taphos tremefacta reliquit apertos, 

Saxa crepant, scisso publicantur et abdita uelo, 
240 Corporaque exurgunt mortemque perisse probarunt. 

Sic scissi lapides faciunt mollescere gentes; 

Durior at sazis ludea miserrima mansit; 

Corda reproborum saxis plus dura rigescunt. 

Omnis homo extimuit, dudum psalmista quod infit: 
246 ^Est homo, qui timuit/ qui non mage bestia mansit. 

Tunc tenebre lucem designauere perennem: 

Nouit ut occasum morum, procurat et ortum. 
Passio quam prosit mundo, res gesta probauit: 

Ante crucem caelum nee ipse scandit Abraham; 
260 Post neque crudelem potuit uitare latronem. 

Nam pena similes pendent, non corde, latrones; 

Alter in articulo mortis pietate repletur. 

Alter et in stolido permansit pectore uecors. 

Exprimit ille malos, hie uel sub fine reuersos. 
255 Hie subit ergo polum, uecors sepelitur in horcum 

Nempe crucifixum qui legerit esse sequendum. 

Hie quasi compatitur perferre crucemque uidetur. 

Nomine sub fidei sed amant terrestria multi; 

Sit licet ore fides, affectus apostatat horum; 
280 Vera fides ueros facit et dilectio seruos. 

Ergo subire crucem non mox fit habere salutem, 

Ni pietas decoret, fidei quem munus adomat. 

Porro maligna cohors, cum cuncta elementa pauerent, 

Cum natura tremit rerum, cum luna rigescit. 



287 difugiunt || 246 Cf. Peal 24, 12 || 247 Inter occasum 
et morum irrepsit glossa sol || 268 maligno 



LIBER VI. 127 

266 Flebilis ipse tetro sol cum pallescit amictu, 

Sideribus solitam retraens prebere lucemam, 

Yt uictrix gaudet, tamquam limphatica ridet; 

Be cruce si possit forsan descendere, quaerit 

Nescia consilii, sibi quo dimittitur ipsi 
270 Sacrilegas aptare manus in morte creantis, 

Tale patrare nefas, quod post nee ante agat ullus, 

Inde sibi interitum, mundo hinc stabilire salutem. 

Hinc dementer ouat male fortis et inde triimiphat. 
Perfida, consilium, manzerque propago, supemum 
275 Te insultante deus num mutet, ut inde probetur 

Filius esse patris, mallet si cedere poenis? 

Tale petis signum, quod agens non liberet orbem! 

Hunc nisi mors premeret, mundus non morte careret. 

Cedere sic proprios poenis docuisset alumnos; 
280 Yiribus exueret potius, quos uictor inarmat. 

Filia tu sathane magis inde probaberis esse, 

Quod tu descensum suades uelut iUe deorsimi; 

Scandere celsa magis sobolem decet omnipotentis. 

Prestolare parum: Zonae dabitur tibi signum I 
285 Plurima, quae gessit, nature obstantia cemis, 

Et petis hoc, mundum quod agens sinet esse relictum! 

Si tibi signa uoles, (fidei nam semper ut expers 

Haec petis), baud rogites, cunctis quod gentibus obstat! 

Non tibi, sed mundo signum dabit ille redempto; 
290 Concite nam surget, calcata morte triumphat. 

Hoc signum facere scires insignius esse, 

Quam cruce si careat, si rem discemere uelles. 

Tu quasi stulta mane, tu semper ad infima uerge! 

Tu retinens asinum, tu merge maligna deorsum; 
296 Montem Isaac scandet, iussum patris in strue complet: 

Eex opus in cruce aget, manus hunc ubi uestra subaltati 
Plebs inferre deo quae uult crudeliter ergo, 

Quin magis ob nostram patitur quae sponte salutem, 



i 

267 nimphatica || 269 quod.mittitur (sic) \\ 271 patrate || 
281 probaueris || 292 si rem: scirem || 295 instruere 



128 OCCVPATIO 

Pertulerat sacro positus iam came sepulchro; 

300 Buperat infemas anima ima petendo catenas. 
Cum noua lux piceo tunc tantum fulsit auemo, 
Plebs eadem tantis nee ipsa morte flagellis 
Expleri poterat, sed adhuc noua crimina tractat. 
Frendet in occiso satagitque nocere sepulto; 

305 Custodes mandat, lapidem male cauta sigillat, 
Ceu per eos Christi queat onmipotentia claudi. 
nie ministerio facit hoc seruire supemo; 
Quam magis ista furit, causam tarn denique prodit. 
Miles adest custos, sit testis ut ipse coactus, 

810 Qui uerum referat nobis illamque reuincat. 
Quam nimis obcalletl uerum noscendo refutat 
Scitque opus esse dei, quod stulta refellere gestit, 
Nescia, consilium mutat quod nemo supemum 
Munere custodes studuit corrumpere testes; 

315 Cuius ad obprobrium, qui rem, narrant et id ipsum. 
Actenus ignaram si fors se fingere posset, 
Questa deum non esse leui sub corpore credi, 
lam surgente nihil restat, quod dicere possit. 
Sponte malignari, uelle obstare omnipotenti 

820 Testibus is ipsis conuincitur, inficiari 

Quos suadet uerum precio non nescia notum. 

Perfidie nodo uinclata relinquitur ergo, 

Quae nee tot signis nee uatibus impia credit, 

Cum satis insinuant, quod hie est, quem dogmata clamant 

325 Digna tenere crucem scutum quasi cordis eandem, 
Scandala passa piis penitus quae est summa salutis. 

Bex herebum petiit toUendo suosque momordit; 
Cetera massa suam patitur sine fine gehennam. 
Cemere iam uultum meruit chorus iUe piorum, 

880 Quem toto affeetu mundi sieiebat ab ortu. 

Quis satis expediat, sacra plebs quam leta triumphat, 
Spes sua cui plausit, facies cui regia fulsit? 
Captiuis neruum cum soluit tam diutumum. 



818 Nam g 826 penitusq: || 380 affectum 



LIBER VI. 129 

Quam pulcre sonim facit inde resurgere secum, 

335 Viuere post cmerein doceat quo corpora tandem 
Et puros homines post busta resurgere credas! 
His ergo et reliquis eaeiesti in sede locatis, 
Ad superos totus remeat cum came coruscus. 
Non tulit in longum suspendere uota piorum, 

340 Cemere qui cupiunt animis ardentibus ilium. 

Tertia quippe dies, reliquas quae comparat omnes, 
Exibuit dominum terrae, maris atque polorum. 
Nam sacra discipulis misteria noscere dignis 
Ista dies felix, quin saecula cuncta redemit! 

345 Fecerit ipse dies nam cum generaliter omnes, 
Hanc fecisse tamen canitur specialiter unam, 
Quae reliquis prestat, quae nos gaudere suadet, 
Letitiae summam sumdt quia mundus ob illam. 
Felix, quae proceres caeli tam fecit alacres, 

350 Tartara quae soluit, quae regna supema retexit, 
Quae ordinibus superis suimet sununam reparauit! 
Hac silet exactor, iam non auidissimus instat, 
Foenoris usuram sibi iamque gemiscit ademptam, 
Improbe quod mordet, nil in quo prorsus habebat. 

365 Ipsa creaturam gaudere suadet et omnem. 
Ipsa facit totum subito reuirescere mundum, 
Floribus et uariis aruimi depingitur orbis, 
Rosque tepens steriles facit inturgescere uites; 
Arboreas frondes sucu uiuescere cemes, 

360 Tinnula uox et aues quasdam facit esse canoras; 
Faecunda est tellus, placidum mare, lenior aer. 
Yilia forte putas, tamen haec tunc exibet auctor: 
Ob conojnime bonum quasi gaudent singula rerum. 
Ista dies priscum ualet ergo repell^re luctum; 

365 Gaelica terrigenis sola est quae gaudia reddit; 
Hac exultandum meritoque monemur ouandum. 
Qui quondam scorto uoluit se ostendere primum 



334 pulcre scrum (i. e. a^Qov): pulcres horum || 344 qui 
348 mundu || 358 Busque || 362 exiliet (sic) 

Odo ed. Swoboda. 9 



130 OCCVPATIO 

(Nuntiat haec uitam, dederat quia femina mortem), 

Pluribus indiciis docet inde suos, quia uiuit. 
370 Primo tremunt omnes mirando stupentque pauentes; 

Nam nequeunt tantam subito comprendere causam. 

Sed dubias mentes sensim facit esse capaces; 

Blanditur trepidis paretque frequentius illis; 

*Pax sit', ait, ^uobisl nolite timerel uidetis, 
375 En, ego sum! uitate metum; iam noscite notuml' 

Agnoscunt alacres dominumque deumque fatentes 

Corpus habere suum se esse et ueraciter ipsum. 

Discumbens prodit camem ossaque tangere iussit 

Et dubitare sinit, qui ilium tangendo probaret, 
880 Hunc ut dimi solidat fidei nos robore firmet 

Et uulnus mentis sanet monstrata cicatrix. 

Cemite, quaeso, pium quam se probet atque benignum! 

Hoc agit, unde reis crescat fidutia grandis; 

Mulceat ut seruos, fratres, en, nominat illos, 
885 Inquit ^auete!'; pedes suatim tangimt mulieres; 

Ecclesiae petram sinit inde negare magistrum, 

Qualiter ignoscat, sui quo nutamine discat; 

Nominat hinc series euangelica et mulieres, 

Actio quas mergit sola et dignatio legit: 
390 Euth Moabita, Thamar, Bethsabee et prouida Bahab; 

Hinc uocat ex publicis sui gesta scribere culpis; 

Inde domum subiit sese inuitante Zachei. 

Hinc robusta fides crescit, dilectio uel spes; 

Hinc patet, obprobrium toilet quae gratia nostrum. 
895 Diligat ergo magis mundus, cui magna remittit! 
Preterea fidis narrat narranda ministris. 

Esse potestatem, qua est patre minor, sibi cunctam 

Parte datam dicit, tulerat qua tedia mortis. 

Cum det ea cunctum, qua par est cum patre, donum. 
400 Postulat ordo pati, sed enim tum gloria sumi. 



371 comprehendere. |j 880 firmat || 386 petrum || 390 betfa- 
sabe^ II 891 Supra ex publicis glossa: scilicet leui. cf, Matth. 9, 9; 
Luc. 5, 27; Marc. 2, 14 \\ 397 pafjem 



Liber vi. 131 

Tunc iubet in cunctas illos discnrrere gentes 
Hasque docere fidem, tingui baptismate tandem 
Nomine sub trino, seruare quod et iubet onme. 
Hii cum rege suo perstant quia foedere firmo, 

405 Nee cessere malis, nee eos temptatio fregit, 
Munerat hos donis sed non omnino caducis, 
Non auro aut gemmis opibusue licet preciosis, 
Begia sed regni largitur sceptra supemi. 
Nam quia nudari paciuntur honore fugaci, 

410 Hoc dat eis, reserent quo caelum ex uelle . uel obdant. 
Conditione tamen pater hunc qua misit amatum, 
Vt paciantur, eos sic ad probra misit amatos, 
Primo serant lacrimas gaudendo metantque mandplos. 
Denique maiestas patet hinc eiusque potestas, 

415 Talia quod famulis spondet, quod talia iussit. 
Nemo licet magnus uatum est sic namque locutus, 
Quem uideas ausum spondere sequacibus axem, 
Esse polis uinctum, quae censent, sine solutum, 
Et dare cuncta patrem, quae eius sub nomine uellent, 

420 Yirtutem sathanae serpentum illisque subesse, 
Quod sint lux mundi, sal terrae, auctoris amici, 
Soluere iuditio mundum aut dampnare supremo. 
Non Moyses losue, non Helias Heliseo 
Hoc ait aut omnem legatos misit in orbem; 

425 Mons facit hoc unus, gestant quem uertice montes. 
Spiritus hoc terns nam se mittente refudit; 
Patris ut aequalem se prodat, dixit eidem: 
^Clarifica tu me, pater, ut tunc clarificem te!' 
Culmine uirtutum non plene euinxerat illos; 

430 Sed quod eis aberat, sacer ille paraclitus explet, 
Spiritus ut caelos uerbum domini omet et illos, 
Personisque tribus iuncta actio quaeque probetur. 
Quam timidi fuerint, in Petro ancilla retexit; 
Quam post haec ualidos stabiliuit spiritus illos, 

435 Ipse magistratum reprimens Petrus patefecit. 



412 proba II 429 euixerat || 432 probatur 

9* 



132 OCCVPATIO 

Hiinc promisit eis hunc expectareque iussit, 
Omnia qui doceat, qui cuncta palam manifestet; 
Se quoque presentem semper promisit eisdem. 
Hosque foras duxit manibusque sacrans benedixit. 

440 Omnibus expletis, quae postulat ordo salutis, 
Dindima summorum scandit sui iure polorum. 
Hac statione sacram matrem liquet esse Mariam, 
Quae spectat proprium ferri super aethera natum, 
lure inter cunctas benedicta cluens mulieres. 

445 Testibus ergo suis cernentibus astra subiuit, 
Ire quibus cuncti mandat per competa mundi, 
Certius ut uisum ualeant narrare triumphum, 
Cum simul angelicos sibi monstrat adesse ministros, 
Qui testentur eum, sicut uadit, rediturum. 

450 Conseruis parent, domino sui mtmia prebent. 

Mente quis hoc capiat, nedum sermone loquatur, 
Qui stupor aethereas agit et miratio turmas, 
Cum spectant hominem celsum super omnia regem, 
Tam summisse humilem, tam sublime omnipotentem, 

456 Cum rediit mundo calcata morte redempto, 
Concentus caeli quam festiue obuiat illi, 
Ordinibus cunctis eius in laude paratis, 
Quo iubilo cuncti repleantur et atria caeli 
Caelicole diuas passim modulentur et odas! 

460 Ees premira nimis, caro iuncta quod omnipotenti 
Celsa super cunctis regnat uirtutibus altis! 
Quam gaudens orat quaecimique tremitque potestas, 
Quam stupefacta dei munus tantae pietatis 
Miratur, laudat iugibus uotisque celebrat, 

465 Ordine tam miro quia uult succurrere mimdo, 
Nil quo se extenuet, sumptam camem sed inaltet 
Et caro iusta ream, munda emaculet uitiosam. 
lam caro peccati sic came beatur herili. 
Filius egregium si regis gesserit actum, 

470 Quo uel robustus uel pareat esse benignus. 



i hamilem 

447 CerciuB || 454 hominem. in ^nctrg,: r H 459 duas 



LIBER YI. 133 

Aulica quaeque refert persona et laeta frequentat, 
Quantum et amant regem, certant extollere prolem. 
Ergo putas superis quae sint haec gaudia turmis, 
Filius bic, regum rex et dominus doniinantum 

475 Tale quod egit opus tarn fortis tamque benignus, 
Condita clementer quo saluet et omnipotenter? 
Denique consilio caro nostra ei iuncta profundo. 
En forteip, armatum spoliat premit atque ligatum 
Fortis et imperium penitus facit esse reuulsum. 

480 Se redimit precio, quos culpa innexuit ultro, 
Innocuusque rei dominus fert crimina serui. 
Eestaurat numerum sathana lapso minuatum 
Vexit ouem ad caulas propriis humerisque polosas. 
Angeli ouant, unus resipit cum forte reorum; 

485 quantum mundo laetantur ubique soluto! 

Hunc bominem solum spectant mirantur et unum, 
Complacuisse sibi pater in quo rite fatetur, 
Penituisse bominem se egisse ut dixerat olim. 
Hinc referunt laudes agno patrique perennes. 

490 Discipuli in caelum facies et bracbia tendunt 

Atque quo usque ualent, speculando secuntur euntem. 
Clausit ut bunc aer nubesque euexit in aetber, 
Yisibus absentem iam corde uidendo frequentant 
Caelitus inque deum, quern semper amando reuisunt, 

495 Affectum toto suescunt defigere uoto. 

Hos licet in fletus uis magna cieret amoris, 
Spes tamen atque fides nimium reddebat alacres, 
Cum recolunt ueri famulos sese esse magistri, 
Qui per eos ueram seuisset ubique salutem. 

500 Hinc et adorantes tandem indeque uix redeuntes 
Domate cenacli residebant pectore celsi 
Spiritui sanctoque parant se abitacla futuro, 
Scilicet ospitium ueniens ut baberet amatum. 
Interea numerum Petrus reparat duodenum. 

505 Denarium transire solet res esse piacli; 



471 reffert || 476 omnipotente || 480 inexuit || 489 refferunt 



134 OCCVPATIO 

Noluit hinc numerum minuare Petrus duodenum, 
Spiritus ut ueniens lustret, quos mittat in orbem, 
Quattuor ut ter eant totidem per climata trinam 
Insinuentque fidem dantes carismata septem. 

610 Mathiam paruum, Joseph cognomine iustum 
Elegere; del paruum sed gratia sumpsit. 
quam iudiciis sunt dissona nostra supemis! 
Hoc iacet ante deum, nobis est sepe quod altum, 
Quod uile est nobis, predosum censet et ille. 

616 Quern legit ergo Petrus, simili fit sorte locatus, 
Yt fuerant illi, dominus quos legerat ipse, 
Decretum ecclesiae solidum doceatur ut esse. 
Doctor ob id summus longo est post tempore lectus. 
Hinc illos proceres per se non eligit omnes, 

620 Monstret ut esse ratum, quod agit successio, totum, 
Sanccita ecclesiae semper quod sancciat ipse. 

Yenerat ergo dies numero septimplice fulgens, 
Mistice quo uerus, mundus remeat iubeleus. 
Spiritus ille sacer, qui terrarum loca replet, 

626 Qui ualde spatio caeli est diffusior ipso, 
Totus in hac caetum dignatur adire pusillum 
Visibili inditio semetque ostendere mundo. 
Boborat inualidos, fortes fadt esse ministros. 
Cuius in igneolis apparet gratia linguis, 

650 Yt uerbis gelidas faciant ignescere mentes. 
Tertia latores fidei facit hora disertos, 
Temporis ut numero sacra causa patesceret ipso, 
Yel tres personae quia sunt una in deitate, 
Yel testamenti misteria aperta nouelli. 

686 Sedit et in singulis, quia pace quiescit in ipsis; 
Sessio significat, quod in his placidissime pausat, 
Horum et amando malum quia nemo exasperet ilium; 
Pellitur hie mansor, cum camis preualet ardor. 
Sed iubeleus agit, quod pectora spreta reuisit, 

640 Distracta ut dominum repetat possessio priscum. 



616 fuerat || 522 septimplico || 527 ostenderet || 540 reppetat 



LIBER VI. 135 

Quod male quisque cupit, si id agat, semet quasi uendit, 

Sumit at hoc precium, fuerat quod forte cupitum; 

*Seruus peccati fit, quisquis id egerit', inquit. 

Sed facit hoc oleum seruile putrescere uinclum, 
545 lus capit amissum distractor et ob iubeleum. 

Hie sacer in specie sui dat carismata linguae. 

Quid magis est uerbo iunctum quam lingua loquendo? 

Has dedit, ut socium se monstret promere uerbum; 

Qui per eum loquitur, uerbum sociale fatetur. 
550 Dans linguasque docet, fanti quia uerba ministrat, 

Elingues linguas per se, nisi mouerit illas. 
Ergo nouos musto dat utres feruere nouello; 

lam claudi nequeunt, iam quaeque ligamina rumpunt, 

Nee iam ferre moras tolerantue fouere latebras, 
555 ExiHuntque foras, audent inrumpere turbas, 

Protinus omnigenis fantur caelestia linguis. 

Fama repente uolat passim cunctosque ciebat; 

Accurrunt omnes, mirantu^ aneli iniantes, 

Ac stupuere nouo gentes ad talia signo, 
660 Fors aderant cuncti quae tunc de cardine mundi: 

Circumstando suas agnoscunt quaeque loquelas. 

Vox una unius personae, unum quoque tempus 

Cum foret, esse suam credebat quilibet illam. 

Protinus est tanti res haec censita momenti, 
565 Yt ter mille sacrum fidei baptisma subirent. 

Multa dehinc supero creuerunt milia regno. 
Prima quibus ueri species haec fulsit amoris, 

Esset ut his animus simplex, socialis et unus 

Biceret atque suum iam quicquam nullus eorum. 
570 Quod spreuere, graues cupidis solet edere lites; 

Litigii causas tollit nam spreta facultas. 

Ecclesiae formam docet hoc nascentis honestam, 

Ees laxare suas et corda ligare fideles; 

Commune et totum fit, habet quod quilibet horum. 
575 Est ea uis census: saciat communiter usus; 



642 ad II 662 fruere || 669 quique || 574 sit 



136 OCCVPATIO 

Deficit indiguis cupide glomeratus auaris. 
Pluribus ex membris corpus compingitur unum, 
Singula quicquid agunt reliquis et membra ministrant. 
Ecclesiae membris non ergo coheret auarus, 
680 Qui retinet proprie^ debet commune quod esse. 
Terrea primitiis igitur sunt uilia Sanctis, 
Est quibus una fides, sit ut in commune facultas. 

Hie modus est monacbis, quos uita ligat socialis; 

Officio pauci, solo sunt nomine multi. 
586 Signat utrumque genus tunc actio gesta duorum. 

Quorum uere alter falsoque renuntiat alter. 

Dicitur alter 'ouis', ^proles solaminis' alter; 

Christus enim esse lupum dicit sub pelle bidentis; 

Sepe babitu est comptus, qui mente probatur auarus, 
690 Nomen apostatici cui adheret opusque Ananiae; 

Et losepb bunc signat, cui dat solatia Christus, 

Qui renuit terris, solamen babet quod in astris: 

Qui tamen esse lupus malens Ananiam imitatur, 

Viderit, ut quid eum Petrus tam concite puniti 
596 Scilicet ille, recens quem trina negatio mersit. 

Nouerat esse deum, quem ancillae uoce negauit; 

Dixerat: *es patris tu filius omnipotentis', 

Audierat patrem specie inque deale uocantem. 

Qui fuerat fratri toties ignoscere iussus. 
600 Vt quoque peniteat, Decimus magus ille suadet; 

Paulus eum recipit, qui id, quod nee etbnicus, egit. 

Hie nee uel monitus, sine sed cunctamine plexus. 

Nee habuit morulam saltim moriendo pusillam. 

Prescierat multos hac peste Petrus maculandos; 
B05 Ocius inde ferit, citius resecare quod ambit, 

Vt pateat seclo, scelus boc sit quale, futuro. 



686 sqq. Cf. Act. ap. 4, 36, 37; 5, 1 sqq. || 688 suppelle |) 
689 auarius || 698 Cf. Matth. 17, 5. || 699 toties] gl.: septuagies 
septies; c/". Matth. 18,22 || 600 Decimus] gl.: pro maximus | 
magus] gl. : simon || 602 Hie] gl. ananias { smet sed cuncta me 
plexus, in marg.: r. 



kii^ 



LIBER VI. 137 

Mentirique deo social! federe rupto, 

Quam quoque iocimdum, fratres si habeantur in unum. 
Grex pius unanimem tenet ergo per omnia uitam; 
610 Quam se tam fratrem quisquis iam diligit omnem. 

Nusticus ambrosium gustus mel senserat horum, 

Lambere iam coicas dedignanturque papillas. 

Spiritus hie, ueterum replet qui pectora uatum, 

Se probat esse deum replens et corda nouorum. 
615 Yt deus bos mutat donoque salutis alumpnat; 

Hie, ubi uult, spirat, quo uult et munere ditat; 

Clarificat Christum sicut pater unus eorum; 

Hie mimdum . replet, quod agit sola ilia potestas, 

Datque piis donum, laxat peccata reorum; 
620 Yt pater et natus sacrat baptismate tinctos. 

Tertia procedit persona ab utroque dealis. 

Quis narret, qualis manat generatio prolis, 

Pneumatis aut huius quae sit processio? nullus. 

Personis tamen ima tribus substantia constat; 
625 Quaelibet omne potest ipsarum, quod simul omnes. 
Ponimus exemplum non par, sed parte coherens: 

Cum numeras, primus de nullo est, tumque secundus 

Sic uenit a primo, quo non sit primus ab illo; 

Tertius a primo producitur atque secundo, 
630 Nee ab eo primus tamen est nee ipse secundus. 

Est pater a nullo nam, filius ex patre solo, 

Spiritus hie sanctus procedit ab bisque duobus; 

Est amor amborum perfectus finis et expers; 

Yerus amor manet, finitus desinit esse. 
635 Tempore praesenti hinc debet ^procedere' dici 

Et non ^processit', ne finitum fatearis. 

Spiritus iste nouas sustollit in aere nubes 

Cum tonitru totum facit basque uolare per aruum. 

Dogma serendo pluunt et signa gerendo coruscant. 
640 Nam feriimt celsos splendentia fulgura montes; 

Quisque potens trepidat, cum signa potentia spectat. 



620 sacra || 626 parce || 634 manat 



138 OCCVPATIO 

Per noua signa noui solidant noua dicta ministri; 

Nam faciiint, nullo fuerant quae cognita seclo. 

Vmbra Petri omnigenos, Pauli semicintia, morbos 
€46 Sic curat, peragunt facili quam cetera nutu. 

Sic fecere Mem cunctis, quod uera docerent. 

Signa licet toruos faciunt pauitare tyramios, 

CoUa superba iugo miti quo mitia subdant. 

lam stupet attonitus, cemit cum talia, mundus, 
660 Cum plebeia facit personula, nemo quod egit 

Preteritis procerum seclis, non denique regum, 

Gentibus ex cimctis astansue exercitus ingens. 

Quemlibet extinctum quis fecit surgere uiuum 

Demonas aut pepulit, regno licet imperet omni? 
666 Quod facit umbra Petri; cedunt bine ergo tyranni. 

Pax, deus in sterilem natus quam seuerat orbem, 

Nubibus his multos compluta creauit aceruos. 

Ergo salutiferis perfundunt onmia nimbis. 

Hos uocat ancillas religat Behemothque per illas. 
660 Aecclesiam aedificat septem excidendo colmnnas 

Et per eas superam sapientia ducit ad arcem. 

Hii virtute dei, proprio non robore fisi. 

Quod nemo ante, queimt soli conuertere mimdum. 

Dogmata nam densis reserant adoperta figuris, 
666 Quae pius auctor eis per se primum reserauit. 

Testamenta deus sicut duo condidit unus. 

Sic per se propriis eadem discludit alumnis 

Perque nouum ueteris mysteria clausa retexit. 

Non alius caelo, terra uel sumptus abysso 
670 Haec ualet occisus reserare sigilla nisi agnus. 

In medio ergo rotae rota paret in illud id esse; 

Namque nouum celat uetus, hoc illudque reuelat. 

Haec dedit ergo suis, tribuere sequacibus illi, 

Hii quoque succiduis, sicut didicere, futuris. 

645 Sicura || 649 cemet || 650 quos || 655 cedunt || tyramni (sic) || 
659 religatue beth^motque | Cf. supra V 679 || 660 sq. Cf. 
Prou.9, 1 et 3 \\ 664 Domata || 671 paret] gl: secundum gr 
(=igregOTi\xm?) corr, ex secundum ag P'=agU8tinum?^ 



LIBER VI. 139 

675 Vberibus binis grex pascitur ergo fidelis; 

Inde fluit totum, quod quisque catholice patrum 

Fatur, alens geminis gallina ut alunmat ab alls, 
nie pater saecli dictus princepsque futuri 

Nee spretus spreuit, refugas adducere quaerit 
680 Et parricidam iubet bos reuocare cateruam 

Et nihil improperat, si fors tandem resipiscant. 

Colligit ad pacem, qui eius fudere cruorem; 

Plebs iam munda bibit, nuper quern perfida fudit. 

Quilibet hinc istos ueniam concemit adeptos, 
685 Ob nullum crimen desperet habere salutem! 

Milibus ex ipsis horum per uerba reductis 

ludicat aetemae pars se indignam impia uitae. 

Keliquias aliis saluat deus ergo relictis 

Et quasi de innumeris modicum sibi seruat arenis. 
690 In reliquos imbrem nubes non fimdere mandat; 

Cum nee enorme scelus nee blanda uocatio patris 

Nee metus hos flectit, tales censura reliquit. 

Gentibus extends sacra mox legatio fluxit, 

Vt cecinit uates: dominus direxit ad illas, 
696 Est quibus ignotus, dignans se ostendere primus, 

Ante malum laxans regnum caelesteque spondens. 
Porro maligna cohors cimctae bonitatis ut expers 

Transiit in mores sibi iam dimissa ferinos, 

Vt merito stupeas, horum si gesta reuoluas. 
700 Quid superesset eis Christo abscedente salutis? 

His nihil humanum remanet rationeue dignum, 

Sed uersi in rabiem sese iam mutuo caedunt; 

Sunt reliqui instabiles, de regno ad regna migrantes, 

Sedibus expulsi, nullo iam culmine freti; 
705 Iam neque uel solam legis famulantur ad umbram. 
Intonat hinc omnem legatio missa per orbem. 

Insperata salus gentes facit esse gauisas, 

Aduertuntque dei uerbum fore, quod sonat illis, 

Naturae humanae quod congruat et ratione 



680 OS II 692 reliquid || 702 cedunt 



140 OCCVPATIO 

710 Quod cluat et iuste doceat, pie sobrie honeste, 
Quicquid apostolico turbis profluxerat imbre. 
Dogmata ueridici spargunt cum uera magistri 
Atque fidem, signis solidant noua dicta nouellis. 
Cum per signa micant et sobrie singula dicunt, 

716 Adtonitas gentes ad utraque stare uideres. 
Signa opus esse dei norunt per eos operantis 
Moribus et uerbum, naturae ac legibus, aptum. 
Letantur tandem uerum cognoscere callem; 
Idola iam rident diu cultaque fana profanant 

720 Vt stercusque deos censent iam prorsus babendos. 
Dicta poetarum quoque sicut inania uitant, 
Quam prestetque uident mitis doctrina cotumo, 
Quo retbores tumidis conflant sua carmina buccis, 
Quae extenuant mentes, palpent sonitu licet aures. 

725 Ergo odio ducunt quemcumque sopbistice fassum, 
Qui sua miscillis texunt commenta cotumis. 
Sic uoluere dii per eos sua carmina dici, 
Vt quasi melle litum porgat uas dulce uenenum 
Et placeat uitium melico sermone relatum, 

780 Pressius inculcent cultoribus ut quoque crimen. 
Quod fuerint rabidi, produnt, saeui atque petulci, 
Quisquis ut exemplum gaudens imitetur eorum, 
Tam placiturus eis, quam deteriora patrarit. 
Per retbores igitur delirat maxime mimdus, 

736 Crimina qui suadent, quae gesta loquuntur ab ipsis. 
More nibil borum fucat doctrina piorum; 
Simplicibus simplex patuit uia simplice uerbo, 
Fecit utrisque oculos nitrum pietatis apertos. 
Grana solent segetes ut paucula gignere grandes, 

740 Tempore si sulcis apto credantur opimis, 
Sic replet auditum mox corda fidelia uerbum. 



716 Adtonita || 719 culpaque || 726 comenta || Post u. 726 
sequimtur haec: Qui sopbistice loquitur ob id uel err {i. e. 
contra^, quae glossema ad uerha sopbistice fassum esse uidentur. 
in marg.: r, || 729 melico] cf. supra 111 834 et 1078 \\ 731 sae- 
uiatque || 739 soluent || 740 opicis 



LIBER VI. 141 

Grex adquisitus, iam dogma aurire suetus, 
lustitiam sitiit, qua plus quam pane homo uiuit. 
Occummt reges et ab austro alimenta ferentes; 

745 Nam liquet aecclesiam regum lactare mamillam. 
Multiplicant sumptum plerique doceado talentum 
Enucleant tipicos uerba explanandoque sensus, 
Plana potentatusque superficies parit altos, 
Historia et paruos alit, allegoria uegetos. 

760 Denique multa iubent, uitiis ut pluribus obstent, 
Inficiunt primi quae nos merito protoplasti. 
Cui primo iussum dedit ut sane deus unum, 
Quod seruans stabilem poterat retinere salutem. 
Corporis hoc spraeto languet mentisque uetemo; 

755 Nam morbus camem stimulat, suggestio mentem. 
Sospes ut acceptam posset seruare salutem, 
Instruit hunc medicus uitare nociua peritus, 
Quicquid obesse potest, tantumque cauere suadet; 
Obsessus uariis longo iam tempore morbis 

760 Vt queat incolumes quandoque resumere uires, 
Indiget hie multis uario medicamine partis; 
Quod cupit, ars prohibet cogens plerumque, quod horret. 
Primus homo uno eguit, quo se parere probasset 
Imperio domini, tunc liber in omnibus esset; 

765 Est opus in multis quem nunc constringere iussis, 

Quot uitia hunc stimulant, tot ut his praecepta resistant. 

Ergo fidem ueri ueram docuere magistri, 
Quae per opus uigeat, sine quo fere mortua constat. 
Consilium onme dei reserant ritumque colendi; 

770 Non subterfugiunt, quin utilia onmia prodant. 
Ecclesiam uariis perhibent consistere membris, 
Tres in eaque gradus, dispar quos disparat actus, 
Tertius ut medium superet, medius quoque primum, 
Quos tamen una fides unum corpus facit onmes; 

775 Mansio caelorum recipit cum grande pusillum; 

746 Cf. Isai. 60, 16 \\ 761 primiq: ( 764 esse || 768 fore" 

marcit 

mortua constat || 772 graues (sic) | actos || 773 et 



142 OCCVPATIO 

Maiores aliis praesuntque minoribus ipsi, 

Sed quod habent dominum memorentur utrique supemum, 

Exaltantem humiles deponentemque potentes! 

Gautius ut seruent data munera, prouide narrant, 

780 Quod sibi dimissus prisco sit tempore mundus, 
Impia consilio corda esse relicta tremendo. 
In quo docendo monent, ut, quae sibi sunt data, pensent, 
Grandia conscierint, ut ament per dona datorem, 
Qui moriendo reos caeli facit esse colonos. 

786 Quicquid origo dedit, post actio quicquid adauxit, 
Abluit hoc pacto, ueteri quo more relicto, 
Qui nouus est, id agat, lex eius quod noua mandat, 
Se sciat esse eius, cuius est morte redemptus, 
lamque sequatur eum, qui sanguine comparat ilium. 

790 Sufficiat tempus, uixit quo in crimine mundus. 
Quo tenuit gentes error uel spurca uoluptas! 
En, quia mane uenit, noctem quod ab orbe repellit, 
Surgere de somno — iam tempus — , adesse, uetusto 
Quisque bonus studeat, sola bora nouissima restati 

795 Denique iuditium mox est generale futurum. 
Quo merces operis cuicumque rependitur omnis, 
Nee licet, ulterius ueniam quo quisque lucretur! 
Est equidem satius callem nescire salutis 
Quam cognosse dehinc, sed sponte redire retrorsum, 

800 Vt canis et uomitum, contagia sumere demum. 

Cognoscant, dominus cur prospera respuit lesus! 
Rex fore quo renuat, hpmicidis obuius astat. 
Nemo tenet dubium, quin se uelit esse sequendum, 
Militibiisque uiam, quam dux tenet, esse legendam. 

806 Si quis amat mundum quoduis uel amabile rerum, 
Hie in am ore patris necdum scit hiare supemi 
Nee imitatur eum, docuit qui spemere mundum. 
Nemo ualet dominis etenim seruire duobus, 
Nullus amare deum mundum illiusque inimicum. 

776 alii || 781 corde || 782 utq: || 783 amant || 792 nocte || 
794 bono || 798 Esse quidem || 799 cognosce || 801 hisus 



LIBER VI. 143 

810 Omnia, naturae quae sunt accommoda nostrae, 
Non cupido affectu stimulent, sed agantur in usu, 
Nee licet uti auide, sed quam liquet esse necesse. 

Sed cum det stabilem baptisma fidesque salutem, 
Non hominem solidat, quo nulla hunc laesio tangat, 

815 Mors sed adhuc seuit camem perimendo renati. 
Quae licet a Sanctis ita sit superata j&requenter, 
Vt reuehant superis, quos sorbserat ilia uoratrix, 
Came tamen subeunt banc, quam uirtute fagabant. 
Nam non posse mori, regni est boc munus berilis, 

830 Quando bomo nil peccat nee est, quod poena recidat. 
Nunc tamen, in multis quoniam delinquimus omnes, 
In Sanctis meritum eumulat tergitue reatum. 
His mortem penitus uellet si toUere Cbristus, 
Martyrio roseus <(flos^ fieret unde eoruscus, 

825 Tanta pati passoque uicem quasi reddere Cbristo? 
Qui moriens ob eum monstrat, quam diligit ilium, 
Milies et tortus, per singula membra peremptus, 
Vt poene est socius, sic conregnare fit aptus. 
Sed quia mors camis fit post baptisma renatis, 

830 Perstruit bine laqueos fidei uox perfida nostrae, 
Extenuare sacrum concinnans inde lauacrum. 
*Si lauat unda scelus, quo mors inrepserat', inquit, 
*Hoc dempto sequitur, quo mors simul ipsa fugetur; 
Quid plectat culpis iam per baptisma remissis? 

835 Dum caro post moritur, nil bine prodesse probatur 
Nee animae tollit, quam non a came repellit'. 
Perfidia boc garrit, quae lippa ad lumen bebescit, 
Dum tumidam radiis aciem uult figere solis. 
Vera fides propriam retinet sed cauta metretam, 

840 Quae credendo magis quam discutiendo uigescit; 
Scit, quia diuino fieri liquet omnia nutu 
Nee ratione caret, quod agit sapiens sapienter. 
Quando fit ergo aliquid, quod non diseussio tangit, 
Est satis id, quod agat, qui agit omnia, sieut oportet. 



817 reueant. in ma/rg.: r || 821 Hunc || 824 flos om. 



144 OCCVPATIO 

8i5 Sunt tamen baud nullae, quibus est responsio, causae. 
Nam camem prodesse nibil deus ipse fatetur; 
Spiritus infirmam cum uiuificet tamen illam, 
Nos animae proprium non conseruamus bonorem, 
Neglegimus animam colimusque superflue seruam; 

860 nia inculta labit, base delibuta superbit. 

Ergo uolet uariis deus banc compescere poenis, 
Vt fomax aurum faciat pulcrescere coctum; 
Hinc ^nimaTn soluit, camem sub morte relinquit. 
Si mors uel morbi possint baptismate tolli, 

865 Languidus ut medicum, sic quisque requireret illud, 
Non causa Mei nee bonore aut nomine Cbristi, 
Sed magis, ut miseram posset protendere uitam. 
Tot caro pressa malis, toties tremefacta periclis 

Si tumet et uacuo gestit se extollere nisu, 
860 Quam foret ausa, metus si banc non compesceret ullus? 
Prospera quod noceant plerumque aduersaque prosint, 
Rex Dauid et uerbo nobis patefecit et actu. 
Aspera qui paciens studuit seruare Saulem; 
Prosperitas ilium quo merserit, estque relatum. 

866 Quem tamen electis reuocat censura flagelli. 
Nam colapbis ipsum seruauit gratia Paulum. 
Hinc quoque precipuos deus amplius angit amicos: 
lob iacet in fimo, moritur iocisque lobannes, 
Quam grauiora ferunt, ut tam maiora ca{)escant. 

870 Errores alios quoque predixere fiituros. 

Cum fidei segetem subcrescere cemeret bostis, 

Nititur innumeris banc obfuscare meandris, 

Vt uitiata fides factis nos reddat inanes. 

Extiterant retbores, credit quos turba disertos; 
876 Talibus inmissis plura offensacula ponit, 

Oaptio uerborum laqueet quo corda piorum. 

Pars tamen ilia iuuat, grauius quae obstare putabat. 

Bespondere suis cogunt cum denique nugis 

Nostrates, gesto patuit res mystica bello; 



850 lauet || 860 causa || 877 putabant 



LIBER VI. 145 

880 Plus discussa fides solidat plus ergo fideles. 

Signa iuuant nostros frenant quoque septus illos. 
Nam botulis publicam replet Arrius ille latrinam, 
Ventre probans uacuo, fuerit quam pectore uecors. 
Ligatur fidei gaudens iam mundus, obaudit, 

885 Adgaudent gentes et agunt pro munere grates. 
Esse dei dociles uox diua profatur ut omnes, 
Ghratia praestat els uerbum aure capescere cordis, 
Yt per id esse deum noscant ueraciter ipsiim, 
Quern pater esse ducem promisit gentibus oHm, 

890 Qui genus humanum sic diligit, ut sit id ipsum, 
Quod sumus, atque reos hoc ducit munere dignos, 
Vt uelit ipse mori, uiuant ^ut^ ei nece digni. 
Cecus ut amissam gaudet spectare lucemam 
Captus ab exilio patriamque reuisere longo, 

895 Post desperatos aeger sanescere morbos, 
Sic gentes tandem letantur habere salutem, 
Lux quasi post tenebras lucescit et his quia longas 
Lustret ut errorum splendor fidei laberintum. 
Ante del faciem priscum molliri rigorem, 

900 Gonputruisse iugum stringens ab origine mundum, 
Quod sedes homini diu clausa patet paradisi. 
Hie tarn dulcis amor, quem prerogat hie mediator, 
Vrget, ut hunc redament mundanaque prospera uitent. 
Iam caeleste frui cura est, terrestre sed uti 

906 Munere, porro deimi, qui prestat utmmque, sequendum. 
lacturam rerum tolerant gaudendo suarum. 
Pro nice diuitias norunt quod habere supemas. 
Non modo cimcta sui, sed ob ilium se dare morti 
Decemunt alacres, nihilum tormenta putantes. 

910 Camifices rident uitam finireque gaudent, 

Quam cito quo faciem laeti speculentur herilem. 

Ergo modo ut geniti lac spirituale sitiscunt, 
Absque dolo crescunt, patrem reclamare suescunt. 



882 botilis || 884 Legatur || 892 ut ei scripsi coU. VI 222: 
et I 898 ut: et || 899 olei (sk) \ mollire B 905 Munera 

Oso ed. Swoboda. 10 



146 OCCVPATIO 

Quam male sit norunt non respondere uocanti, 
916 Horrenduinque nimis se denuo subdere morti, 

Smnpsisse in uarcumn, prestat quod gratia, stultum. 
De iussis domini nullimi quasi leue putandum, 

Cum nee apex in eis ualeat nee iota resolui. 

Lex data per famulum si sit contempta pusillum, 
930 Mors id sepe ferit; iustus index ita sanxit. 

Quam magis hoc damnat, quod filius ipse promulgat? 

Pro patribus soboles gignit successio tales, 

Aecclesiae lintrem qui per secla ima reducant, 

Qui fluctus resecent, qui prouide flatibus obstent. 
915 Officium nauis qui spiritualiter implent, 

Prouida cuncta gerunt, quoad banc in litore sistant. 

Hii testamentum reserant uetus atque nouellum 

Vt de arcu ualidas uerbi iaciendo sagittas. 

Nam moUi corda comuque paratur ut arcus, 
980 Sic instrumentum duo testamenta fit unum; 

Est quasi corda nouum, moUe et tractabile flexu, 

Ceu durumque uetus, culpas plectendo seuerum. 

Corda tamen durum flectendo gerit quasi totum; 

Sed comu est ad opus corde faciendo sinergum; 
986 Sic precepta noui peragunt rem quamque salutis, 

Sed non sola tamen: ueteris cooperantur eisdem. 

Ergo per bos plebi regimen fit turbine saecli; 

Enucleant typicos in utroque hii dogmate sensus. 

Si satagit prauos zabulus supplere ministros, 
940 Qui uel opus uiolent fidei uel dogma terebrent, 

Preparat et dominus, quorum uox dissicet illos. 
Hii sunt ergo libri sub uoce lohannis aperti. 

In quibus apparet, quid agant uitentque sequaces. 

Vt solet in speculo facies parere uidentis 
946 Proditur et foedum, quod inest, uel forte uenustum. 

Sic et uita ducum quae sint probat acta sequentum. 

Hii sunt et montes, ouibus qui pascua prebent. 



915 sed I 928 uentrem | per se climare ducant I 981 flezu U 
987 08 



LIBER VI. 147 

Ex his iuditium plexi quicumque subibunt, 

Puri homines quod agunt, quia non imitando secuntur. 

960 Pax, quam rex tribuit natus uel eundo reliquit, 
Vertdce uirtutum residens hos efficit unum; 
Virtutes reliquas princeps haec nutrit et omat. 
Hac quasi membra suo capiti sunt consona Christo, 
Discipuli inditio cuius noscuntur ab isto. 

955 Foederat haec ipsos sociatque in amore tyrannos. 
Barus Achimenia seuus licet infurit ira, 
lustitiae causas quamquam gladio tueantur, 
Quilibet indomitos reprimit princepsque furores. 
Frons crucis inposito discit mansuescere signo 

960 Pectora iam motus frenareque bruta ferinos; 
lam confiare truces dediscunt proelia gentes, 
Milia tanta prius toties cum cesa feruntur. 
Pax tenet ergo locum, uigeant quo cetera, summum. 
Perpete nemo tamen retinet sibi foedere pacem, 

966 Ni concors iussis pro posse sit ipse supemis. 
Primitus ergo dei seruant precepta iubentis, 
Tum sibi corda ligant, nullo quae scismate soluant. 
Ytque Chorae soboles patre sunt pereunte superstes, 
Sic pie Concordes non esse sinuntur inanes. 

970 Quod uates cecinit, fit iam sub nomine Chrijsti: 
Lancea se in falcem uertit gladiusque ligonem, 
Lingua probrosa piis fit iam cum assueta loquelis, 
Vt uitium resecet durataque pectora dulcet. 
His ducibus plebi fit pax in tempore belli. 

975 Discipulos Ghristus mundo dedit ergo magistros, 
Hii quoque succiduos docuere illique sequaces. 
E[ii fecere uiam, populum quae ducat ad axem. 
Demonicas fraudes hii praedixere futuras, 
Qualiter et belli noceant uel tempore pads, 

980 Virtuti uitium cuicumque est quale nociuum, 
Tempora quam multis feruere suprema periclis, 



962 cessa || 967 nulloq: || 973 sulcet || 981 sqq. Cf. infra 
Vni698qq. 

10* 



148 



OCCVPATIO 



Innimieros homines plus quam Christum se et amantes 
Esse uoluptatis contempto auctore sequaces, 
Priuus amor reprohum quos — pro dolor I — urget in actum, 
985 (Nam potuere deum quia nosse et linquere demum, 
Hinc Anthicristi laqueo sunt iure relicti,) 
Et nutare pios, sed celitus esse tuendos, 
Hos breuiare dies dominum propterque fideles. 



LIBER Vn. 
Praefatio. 



Quod disponit homo 
Fit plerumque secus, 
Hoc scriptura canit 
Nostro et huic operi 

6 Finis iustitiae 
lam dicax retulit 
Hie finire modos 
Sed quiddam series 

Plebs Hebrea typum 
10 Gui fluctus dat iter, 
Sed reges duo adhuc 
Hanc terrent, patriae 

6rex, quem uirga crucis 
Non mox astra subit 
16 Oonfligit uitiis, 

Ceu reges quatit hunc 



Forte uel ordinat, 
Quam uelit aut putat. 
Vsus et approbat; 
Oontigit istud. 

Bex quia uenerit, 
Vt potuit stilus. 
Gredideram metri; 
Addere poscit. 

Aecclesiae gerit. 
Farao mergitur; 
Et nimius labor 
Sic requiem intrat. 

Per laticem emit, 
Nee caret hostibus: 
Et tumor acrius 
Atque libido. 



986 relinquere Jl EXPLICIT LIBER SEXTVS | PREFACIO 
SEQVENTIB; LIBELLI 



LIBER VII. 149 

Bex Och rexque Basan Hoc tjpice innuunt, 

Obstantes populo, Qui patriam petit, 

Post baptisma piis Hu duo maxiine 

20 Ostes quod noceant Hosque fatigent. 

Pars reges superat Sceptraque possidet, 

Mites ac nitidos Significans palam, 

Incestos, uitulum Quae male fabricat. 

Hoc urget modules Longius ire. 



Aecclesiae corpus totum pollebat ab intus, 

Esse foris lacerum quamuis pareret et hyrtum. 

Quam dispecta foris, tarn quippe uenustior iutus. 

In medio prauae lucens nationis honeste, 
5 Sicut odorus ager, quern rorat ab aethere nimbus, 

Lilia cum uiolis, rosa cum nardo uel amomis, 

Cetera quaeque suo rutilant ubi gramina faco. 

Quae signant animas uario karismate comptas; 

Martyrio multi tamquam serto roseali 
10 Inrubuere, alii candent quasi lilia casti. 

Explebant alacres, quod lex iubet, ergo fideles. 
Moribus omatos caelo bos babitare putares. 

Sed quid erit? nostram uexat temptatio uitam. 

Nee mare nee caelum nee bumus manet usque serenum; 
15 Vertitur in brumam uel fluctus inque pruinam; 

Sic nutant bomines, quorum temptatio uita est. 

Pax licet ilia, suis quam Cbristus eundo reliquit, 

Perpes in bis maneat, quos intima gratia firmat, 

Esse necesse tamen, ueniant ut scandala, constat. 
20 Ergo foris pugne feruent intusque timores, 

Aspera et exterius temptatio seuit et intus. 

Asperitas istos, blanditia submit illos; 



EXPLICIT PRAEPACIO | LIBER SEPTIMUS || 7 faco || 
15 pruina || 18 quod || 19 ueniunt 



150 OCCVPATIO 

Haec per utraque nocet draco perfidus ille fideles. 

Semine triticeo quamuis cultura seratur, 
26 Seminat et lolimn quoque post inimicus in illam; 

Crescit utrumque simul, donee tritura geratur, 

Horrea frumentum repleat loliumque gehennam. 

Mitibus admiztis meat haec et nita protends; 

Quos omnes dirimet, quamquam professio iungat. 
so Prisca gerunt nostram patnim quia gesta figuram, 

Plebis ab Aegypto fit iter nobis typus ergo. 

Tunc exiit populus merso Faraone solutus; 

Quos nequit ipse traces superare deus necat bostes. 

Hii quasi sunt domini fortes merito protoplasti; 
86 His tamquam dominis nequeunt confligere serui; 

Hos igitur mergit lauacro Cbristus sine nobis. 

Per mare Memfiticas mergit deus ergo falanges, 

Omne lauans facinus, quod lesa propago meretur. 

Gens Ferezea tamen iam post mare uexat Hebream, 
40 Ne segnis fieret, si fors cuncto hoste careret. 

Sic licet errores tulerit baptisma priores, 

Affectus camis non sunt ex asse sopiti, 

Sed caro spiritui submurmurat ausa reniti. 

Post lauacrum mannaeque cibimi plebs ilia repugnat; 
45 Post baptisma pii ne sintque per ocia pigri, 

Cum uitiis pugnant, quae regna petentibus obstant, 

Yt domini laudes maneant nos debita merces. 

Ergo pii bellant dominoque iuuante triimiphant, 

Vincere sit quo eius donum sit nostraque uirtus. 
60 , Bex Seon atque Basan merso Pharaone resistunt; 

Primitus hi reges satagunt tardare uiantes. 

Pertur enim uerbo Seon *elatum' esse latino 

*Turpi-que-tudo' Basan; tumor ergo libidoque pugnat, 

Haeque duae pestes obstant ueluti duo reges. 
55 Altera nam carnem populatur et altera mentem; 

Altera lasciuos instigat camis amores, 

Altera perbonum opusque suadet amare fauores. 



88 nequid || 49 Vincere sit seripsi: Vincerent || 54 Aeque 



LIBER Vn. 151 

In patre Loth nate quod agunt, operantur et istae: 

Prima petit coitum, tunc suasa secunda, patemum; 
60 Prima, tumor, mentem stuprat inde libidoque camem. 

Filia prima facit quod quemque secunda subegit; 

Substratus primae substemitur ergo secundae. 

Hinc uitiat castam plerumque libido senectam; 

Cum tumet interius, ruit ergo forinseca uirtus. 
65 Hae post Egyptum patriam repetentibus obstant: 

Sepe licet iustus marcescit corde soporus, 

Quem capiunt natae uelut ex ipso generatae. 

Sacra domus reicit totum, quod talibus edit. 
Proditur innumeris ueterum per gesta figuris 
70 Esse necesse quidem, probet ut temptatio quemquam. 

Bex Babilonis enim hos pestibus urget eisdem. 

Erigit hinc statuam; fomacem habet inde locatam. 

Bex sathan est et scema tumor fomaxque libido. 

Quos subicit statuae, ualet hos addicere flammae; 
75 Qui spemunt statuam, poterunt quoque uincere fl a.TnTnfl.Tn . 

Denique Caldeos statuae cremat ilia subactos; 

Nil inferre tamen pueris est ansa molestum. 

Cum Solimitanis quia plebs Babilonica currit, 

En, statua et fomax utrisque incomminus adstat; 
so Nam tumor atque uenus quatiunt communiter illos. 

Non utrosque tamen similis conbustio mergit. 

Has manducones subeunt uani atque bibaces; 

Hos statue ut stratos fomax uorat ergo ministros. 

Hanc sobrii et mites quasi tres pueri superantes 
85 Euadunt merito, uentrem quia primo domarunt. 

Yirginitate satus comes est his denique quartus, 

Qui seruat mites; fomax uorat ergo thifosos. 

Caldeos perimit, qui sponte trahuntur in illam; 

Nil nocet abstemiis, urens sed uincula seruit. 
90 Ergo nee os frangat, quod eos suggestio pulsat. 

Tau crucis est species, signat quae in fronte fideles, 

Hangere qui norunt reliquos, quia crimina currunt. 

68 parte || 71 nos |{ 73 satahn || 82 adq«e 



152 OCCVPATIO 

Angeli et hi pacis flentes uocitantur amare; 
Hos scriptura uiros solita est uodtare dolentes. 

95 Sunt tales domini, reliquosque caracter inurit, 
Bestia quos captos sibi monstrat cauteriatos. 

Tau qui fronte ferunt, pro pluribus ergo gemiscunt, 
Paucula parsque dolet, luxus quod ubique redundat^ 
Pro dolor! ablutus sordet quod denuo mundus, 

100 Naufragium multi quia sint in litore passi, 
Quod faciat reprobos post crisma libido renatos. 
Quam neque diluuium uidt nee flamma Gomorre, 
Hanc utinam latices baptismi extinguere possinti 
Sed paucos uideas huius uitare uapores, 

106 Qui saltim mersum studeant reparare pudorem; 
Sed trahit hos uilis pars sola in corpore turpis, 
Munditiae donum quiddam quasi uileque produnt, 
Cum sine ea nullus dominum est omnino uisurus. 
Sanguine quos redimit, quos et baptismate lauit, 

110 Denuo se uinclant reducique libidine faedant. 

Gratia quid prodest, quid eisue redemptio confert? 
Inimo grauat midtum gratis data prodere demum. 
Nempe probant, Ghnsti quod semita displicet illis, 
Sed pro uelle uiam malunt percurrere latam, 

116 Ble gehennalis career quos artius angit. 

Grex pius ergo dies non eessat plangere tales, 
Pene quod in toto furit orbe maligna libido. 
Paulus ait multos tales in fine futuros, 
Asserit horum oculos Petrusque libidine plenos. 

120 Ergo dolent multos et post baptisma relapses, 
Sole parit mulier quod amicta, sathan quia sorbet, 
Quod draeo lueiferas diuellit ab aethere Stellas, 
Quod sibi ceu lutum substemere praeualet aurum. 
Quod solis radios pedibus eonculeet et ipsos. 

Its Hue agit ille uiros aliqua uirtute coruseos. 



97 Oau I 100 litere || 101 facit || 113 diipicet || 118 tale 
sine fine, at uide infra u. 163 H 121 sqq. Cf. Apocdl. 12, 1 sqq. | 
186 Hoc 



LIBER Vn. 153 

Diim quasi paganos fadt esse libido petulcos. 
Sepe Solent multi sapientia et actibus alti 
More aquilae in solem per opus quasi figere uisum; 
Dum pia gesta gerunt, sed se cami male subdunt, 

180 Ceu lincunt aether quaeruntque per ima cadauer 
Obque uoluptatem ueluti bona quaeque uenundant, 
Ceu bona multa unum ualeant abolere piaclum. 
Sed iudez reprobat, sceleris quae admixtio fedat, 
Qui prece nee multo perhibetur munere flecti: 

135 ^N^n redimi precio &ustra se', inquit ^putet ullo!' 
Hos deus ut tepidos citius uomuisse fatetur; 
Gaudet in his sathanas uersutius hosque fatigat. 
Qui parui pendens stultos, quasi flumina sorbens, 
Fidit, ut et sacros quasi lordanem uoret ipsos. 

140 Vt iumenta suo putrescunt stercore stulti; 

Hoc quasi uile foret; sed eos, quos gratia lustrat, 
Posse perire suum satis est ob uelle dolendum. 
Preualet abstemiis quin et sapientibus ipsis! 
Heu, pudet! in claustris olim studio stabiUtis, 

145 Mutua quo fratres melius presentia seruet, 
Alter ut alterius quasi sit custosque uicissim 
Turpe sit in fratrum facieque patrare piaclum, 
Hie quoque uesanit, quo scola putatur herilis. 
Cum puer offertur tamquam Samuhel nutriendus, 

150 Vt disciplinis ualeat coalescere sacris. 

Quo prius inbuitur, retinens uelut oLLa saporem, 
Et quasi uirga bonum discat curuata per usum, 
Hunc aliquis uitiat Christi munusque profanat 
Ipseque mergit eum, domino qui sumpsit alendum. 

155 Quem sathan inflammat, puerum quo forte profanet, 
Corpore quantum anima est melior, tam peior Herode est: 
Hie uicturam animam perimit, camem Hie obituram. 
Tirdnimi altorem Sophar hinc Nabuzardan abegit. 
Talia dicentes castas percellimus aures. 

160 Sepe refert Paulus, turpe esse quod ipse fatetur. 



138 sq. Cf. lob. 40, 18 || 143 abstenuis (sic) || 169 casta 



154 OCCVPATIO 

nia tuba, in totis reboat quae partibus orbis, 

Qui magis ecclesiae reserat misteria quaeque, 

Precinit innumeros tales in fine futnros; 

Denique nequitias hominum memorando retexens 
165 Hoc in fine locat, quo grandius esse doceret. 

Si numerus populi sit fors ut arena fidelis, 

Beliquias uates tantum canit esse legendas. 

Institor eximius tales canit ergo futures, 

Tempera quam multis fore plena suprema periclis 
170 Innumeros homines plus se quam Christum et amantes 

Obque uoluptatem qui linquant eius amorem. 

Bex ait ipse dies in fine crebrescere tales, 

Ni breuiasset eos, caro salua quod esse nequiret. 
Otia diuinis rebus concessa gerendis 
175 nie draco studiis facit inferuere nefandis, 

Quam mage cuique licet, quo tam mage sordida tractet. 

Inde propheta canit, quod sabbata rideat hostis. 

^Impius in terra sanctorum gessit iniqua'; 

Sed sequitur: Momini doxam non ille uidebit.' 
180 Hie morbus laxis passim cum regnat habenis, 

Hoc miseri languent, Egiptum corde requirunt. 

Nee pudet ingenuas naturae euertere leges, 

Captiuosque trai, quos Christus sanguine soluit. 

Mens ancillatur, caro ceu princeps dominatur; 
185 Quinque sui sensus regnante libidine parent; 

Plus tamen banc tactus, magis est quia cameus, urget 

In stupro, coitu fedo quouisque detritu. 

Quisque gerit preceps, quod forte libido suadet. 

Membra secans Christ! corpus faciens meretricis. 
190 Nee ex parte quidem, sed iam totum occupat orbem, 

Vt credas unam mundum uelut esse Gomorram. 

Ditibus, indiguis, senibus quoque flagrat in ipsis. 

Et quasi iuditium non sit quandoque futurum. 



166 Cf, Paul ad Rom, 1,26 et 27 \ 166 s^. Cf. laai. 10,221 
168 sqq. Cf. Faul. ad Tim. II 3, 1 sqq. et supra uersus VI 
981 sqq. || 178 sq. Cf. Isai. 26, 10^190 ocupat 



LIBER Vn. 155 

Quo quisquam recipit totum, quod corpore gessit, 

196 Sic quasi per studium patrat quiscumque reatum. 

Grande Defas, membris quod inheret krismate mundis, 
Quamlibet ecclesiae per earn partemque perire, 
Quern Christus redimit, quod post fera pessima mandit, 
Gum nee habet maculam sponsa sponsi neque rugam! 

800 Grandius est ipsos altaris adesse ministros, 
Sunt ignorantes quod prolem ex uirgine gentes, 
Quos etiam uel equi stimulat uel passio muli. 
Quis satis expediet, his quae daninatio restat? 
Hand dubio tales uebemens tarn poena cohercet, 

S05 Quam nee sacra loci frenat reuerentia sancti 
Nee gradus officii nee opus caeleste sacrandi, 
Quam magis et tantae norunt mysteria causae, 
Scilicet angelicos altari adstare ministros, 
Immo dei dextram secum diuina sacrantem. 

sio Maiestas cause populo uilescit et inde; 

Pluribus exemplum prebetur agendo piaclum, 
Qui licet insulsi facile discemere possint, 
Officia altaris non esse gerenda prophanis. 
Quam meretrici beret, se aufert a corpore Ghristi; 

S15 Hii uideant: corpus si scorti est, ergo propbanus. 
Conuiuas tbalami uisens rex talia dicit: 
^Tu peplo sponsale carens hie, amice, quid intras?' 
Obmuttit, tenebras uinclatus it exteriores. 

Haec fera subiectos sitit aut plus ualde magistros, 

380 Vt ducibus uictis exercitus ocddat omnis. 
Dum conserta acie bellum confiatur utrimque. 
Dux facit acer acres socios, elumbis inertes. 
Signiferum atque ducem petit bine uebementius hostis, 
Quo mat aut sociis metuens sibi cesset adesse. 

825 Hoc in corporeo, hoc in spirituale duello 
I Fit, ducis ut casus reliquis sit causa ruinae. 

Per procerum lapsus noceat quod sepius hostis, 
nie manum Pauli prester mordendo figurat. 



217 quod 8 218 it in exterioras ^««?; || 228 Cf. Act, ap.28,3. 



156 OCCVPATIO 

Qnisqne seqvax Paxili, flamma hone mox mit amoris; 

no Hinc uel prelatus nel qmsquam religiosns, 
Cmnfl et exemplnm citius retmetur in usnni, 
Belzebuli laqneos sibi nonerit esse ferendos, 
Onme satellitium quoniam acrins argot in ilium. 
Dux sciat ergo snis uinci uel uincere cundds! 

295 Pluribus iste loco facile fit nodor alto; 

Hinc sibi tam timeat, coram quam pluribus astat, 
Horreat et proprio multos pessumdare casul 
Exarmat quot iners, quot ineluctabilis armat^ 
Tot sentire styges sciat aut tot babere coronas! 

240 Viscera fratemi quiddam qui sentit amoris, 
Est satis, bumanam gemat unde perinde ruinam, 
Quod uidet in uacnum caeleste assumere donum, 
Crimina malle sequi, uirtutum munia linqui. 
Spirituale decus tales linquendo replentur 

246 Affeetu reprobo, miseri quam uana sequendo 
Pectore stmt uacui quaerunt et came poliri, 
Moribus inculti quo sint uel ueste uenusti; 
Ceu meliorandam satagunt depingere formam, 
Plasma dei fucis audent quasi comere pulcris. 

2fio In commune uiros tenet boc scelus et midieres. 
Nausia fit uacuas barumque retexere curas, 
Indumenta quibus uariant quam multa panuclis, 
Vt maribus placeant, quo sepe excludere possint, 
Moribus omatas quas iussit apostolus esse. 

265 A£fectare uiros uideas ut turpius ipsosi 

Quin ueluti tremulis adbibent faleramina membris, 
Luxuriatque animus, quibus est iam curua senectusl 

Bed quid causamur, bruti quod talia quaerunt, 
Spirituale decus qui non cognosse merentur, 

260 Cum nee sacratos pudet boc ambire ministrosi 
Hii quoque peruacuo uestis pompantnr amictu, 
Vt, quod abest meritis, praestet reuerentia uestis 
Arteque texstricum niteant, non scemate morum, 

246 quam scripsi: q; Cf. VI 569 || 269 cognosce 



LIBER Vn. 157 

Per laticem induti faerant quam tegmine Ghristi. 

266 Qui lericontinos debent subuertere muros, 
Voce uel exemplo mundi submergere fastum, 
Hunc mage maminoneis reparant subeundo lucellis, 
Scandere uentosae satagunt fastigia famae. 
Sic duo post latices superant nostra agmina reges; 

270 Liuor, adulterium, dolus, obtrectatio, furtum, 
Clamor et ira duces comitantur ut agmina tales. 
Hie dolor, hie mestas nos urget flere querelas. 
Perfidia, ut paret, ludaica talibus beret! 
Gens ea dona dei preceptaque uilia duzit, 

275 Terrea plus cupiens, paroi caelestia pendens. 
Heret ob hoc cohicis, merito spoliata polosis. 

Hi quoque degeneres post diuo munere dites, 
Libertate dati sacroque cruore redempti. 
Ad seruile iugum cami famulando recummt. 

880 Heu, rea mens bominis, cor brutum, sensus inanisi 
Non timet e:q)ertam toties peccantibus iram 
Nee facinus pauitat, pro quo cataclismus inundat 
Lnpia sulphureos patiturque Gomorra caminos, 
Ob quod et iUe satan caret axe petitque gehennam. 

885 Heu, miseranda nimis prauorum insania talis! 
Esse uolunt ut equus sensuque carent quasi mulus, 
Et caro post lauacrum dici digna est asinorum! 
Gogimur bine tristes diu protelare latratus. 
Talibus obmissis, ardent qui fomite camis, 

290 Quos tumor insufflat pulses et ad infima curuat, 
Qui nihil ducunt amittere honorem animarum. 
Omnia qui cami, nil dant quasi belua menti 
Prodere nee propriam metuunt sui sponte salutem, 
Gaptiuant animas dotesque harum generosas, 

295 Ethiopes piceam nolunt mutareque pellem. 

Cum deus hos dealbat proprioque cruore uenustat, — 

His ergo obmissis stilus, ut ualet, intonet illis. 

Qui lubricare timent post casum aut surgere temptantl 



270 aduteriom y 292 mentis 



158 OCCVPATIO 

Yita hominum penitus temptatio tota refertur. 

300 Vnde libido uiros temptat persepe probatos, 

Yt loseph atque Dauid; fugit alter et alter adhesit. 
Hie fugiendo feram docet banc eiinctis fugiendam, 
Sic monet altilogus mundi katezistaque Paulus, 
Nemo ut conserto studeat confligere bello, 

306 Sepe quod baec superat, uirtus quos multa uenustat. 
Bex docuitque citam propiantibus esse ruinam, 
Audeat ut nullus bellare incomminus illi, 
Sed fugiat uisus uenerem, meditatio, tactus, 
Ne modico inlectus se totum dedere malit. 

910 Qui tamen allidtur, si peniteat, reparatur. 

Esse necesse liquet, quo nos temptatio pulset, 
Quod uidet aspectus, sed nos latet, ille supemus, 
Yt nobis pateat, quis sit, cuiquam manifestet. 
Sed facit ista suis causam deus esse salutis; 

315 Sanctior est Petrus, cum nocior est sibi factus; 
Nouit enim, quis erat, cuius debinc robore fidat; 
lustitiae et propiat quisquam, dum mitior extat. 
Nescius ergo sui causaque cauere pericli 
Neglegit auxilinm satis usque rogare supemum, 

320 Quo sine nemo iugem potuit retinere salutem. 

Hinc deus ipse monet, quo se prece quisque frequentet, 
Yt, qui figmentum dignatur sumere nostrum, 
Praesidium tribuat^ ne nos temptatio uincat. 
Ergo uidet, nostrae quanta est presumptio mentis, 

325 Quam studeant pauci uelut ille losepbque reniti, 
Quamue Aegjrptiacam dominam fugiendo refrenent; 
Sed Madianitidis cupiunt berescere scortis. 
Gonsulit ergo suis miscens aduersa secundis, 
Dum quatit, ut stimulus cesset turgescere sensus. 

S80 Ergo ne boc frangat, quod eos suggestio pulsat, 
Pene uel in toto furit orbe quod ista libido! 
Orex magis intrepidus studeat certare pusillusi 

Yicta sed bee iterum reparat fera pessima bellum, 
Denuo succisi generantur et in cute pili. 

385 Hinc Nazarei pilos tantum sunt radere iussi, 



LIBER Vn. • 159 

Non auellere eos, dominoque sacrare recisos. 
Quod caro uel generat uel ab hoste suasa receptat, 
Ne mollita suum faciat mollescere sensmn, 
Debet id pmne suo cito mens abscidere zelo. 

340 Tunc non inde perit, quern delectatio tangit; 

Namque peracta cremat, sed item contempta coronat. 
Quisque negare deum perhibetur agendo reatum; 
Quod fit in eculeo, facit id patrata libido: 
Hie negat illecebris uictus, negat ille flagellis. 

345 Quid distare putas? utraque negatio dampnat; 
Hie se peius agit, quem delectatio stemit, 
Quam qui suppliciis uictus certamine cessit. 
Yictorem eculei merito si laurea comit, 
Quem minus exuperat fera, iure corona uenustat. 

360 Cum caro delectat, si mens ratione resistat, ^ 

Quam timeat dominum, probat aut, quam diligat ilium, 
Sub cuius facie non est scelus ansa patrare. 
Qui tamen igniti serpentis inaestuat ictu, 
Ille crucem spectet, cuius habet aereus instar! 

855 Pectoris ista fores aperire libido suadet, 
Pulsat easque deus, uult concenare receptus. 
Mens igitur uideat, cui se reseret, cui claudat! 
Nemo potest dominis pariter seruire duobus, 
Lux et abest tenebris, clauus clauumque repellit^ 

360 Pectore nee uno deus est simul atque libido; 
Humanis oculis infers extricat oestros. 
Sic timor ante deum studeat resecare piaclumi 
Quid cenare deo sit cum mortale, uideto, 
Quam quoque sit miserum cuiquam malle edere caenum! 

365 Nocte dieque dei lex est meditanda fideli, 

Quam dulcis dominus quoque sit, gustare iubemur, 
Delectare in eo, non participare maligno, 
Nostra etiam facie faciem eius quaerere semper, 
Tempore quin domino iussi benedicere cuncto. 



340 Tune (sicj || 361 Humanis infestos oculis extriccat 
oestror. in marg. corr,: oestros I 368 facie: facies 



160 •OCCVPATIO 

S70 Quando licet foedis nos ergo uacare suasis? 
Sponsa magis sponso niteat pulcherrima pulcro! 
Aeris inflati solet haustus obesse saluti; 
Dedecorat pulchram tenuissima perpera formam. 
Hinc animae fades caueat, quod sponsus abhorret! 

376 Camis amore dei timeat de corpore tolli, 

Non templum uiolet, sanctus quod spiritus omati 
Nee putet esse parum quisquam oblectare piaclum! 
Gum sibi mens lepas comipta caraxat ideas, 
Virginal ipsa suum stuprat oblectando reatuin, 

S80 Si tamen affectum cupiat complere per actum. 
Mentibus inpuris nihil est tectum mulieris, 
Nuda licetque oculis sunt corpora tecta pudicis. 

Porro pudicitiam deus esse docet preciosam, 
Quamque uerecundos fore nos uelit atque pudicos. 

S85 Cimcta quasi in binas statuit pia gesta bilances, 
Inde iubens castos nobis preciagere lumbos 
Hinc manibus rutilas operumque tenere lucemas, 
Munditiae palmam reliquis uirtutibus equans. 
Quid ualeant aliae, per eam nisi sint decoratae? 

890 Vile fit innumeras igitur preferre lucemas, 
Has nisi precincti faciant clarescere liunbi. 

Sanguinis in senibus frigere sueuit ut aestus, 
Debuerat netulus sic ergo tepescere mundus, 
Gaucior esse, suum finem spectare propinquum, 

S95 Tergere pollutam lacrimis aliquando senectam. 
Prouisum faerat nam semper ab ipsius ortu 
Legibus et signis, patrum sermone uel actis, 
Vnde qneat tandem priscum reparare nitorem, 
Sanius ut sapiat, quandoqne resurgere temptet. 

400 Hinc postremo deus uenit de uirgine natus, 
Innouet nt mundum saltim, qui condidit ilium, 
Quem ueluti dominum timeat. non esse sequendum 
Suggerit ergo — nefasl — cum forte maligna uoluptas. 



872 inflecti (sic) I 878 lepas] Of. II 282 || 396 hortu || 
401 ut: et 



LIBER Vn. 161 

"-^Mens rations libret, quid sit, quod forte suadet, 
405 Quod placet ad modicum, generat per saecula fletum! 

Quem deus ergo docet, nunquam quasi mulus oberret! 
Miles ut ad bellum, quod scit mox esse futurum, 

Infremit et dubio pauitat fiditque tropeo, 

Christicola accinctus sic esse perinde iubetur, 
410 Cuique deusque sues iussit precingere lumbos 

Pellere noctumos et femoris ense timores. 

Nomine lumborum signat speciale periclum; 

Nam liquet hoc uitium reliquis plus esse nociuum. 

Quod magis oblectat prolixius atque fatigat, 
415 Quod solet et camem sibi prorsus habere iutricem, 

Haec mollita suum mollitque citissima sensum. 

Hinc membrum Christi magis hoc incorporat hosti. 

Quisque domet camem, ne illam paciatur ut hostemi 

Non tamen usque nimis, quia fit moderata iuuatrix. 
420 Lex iubet. ut socium putet Israhelita Idumeum; 

Vt lasciua nocet, sic sub moderamine prodest. 

Hinc ut equum retine freno calcare uel urge! 

Nemo tamen proprio ualet banc bene subdere nisu; 

Edomat hanc multis hinc conditor ergo flagellis. 
425 Marcida spiritui plerumque est ausa reniti; 

Quam magis incolumem faciunt sua fulcra rebellem! 

Hinc languor camem lacerat, suggestio mentem, 

Hinc sitis atque fames grauat, inde refeccio uires. 

Nee uirtute uigent sancti, quam denique uellent; 
430 De merito trepidi dubitant quid sintque futuri, 

Sunt incerta quibus, quae operatur in his pia uirtus, 

Vt teneant unum, cor mite, per omnia certum 

Et stabiles maneant semper pauitando ruinam. 

Mens tot pressa malis, toties agitata periclis, 
486 Pendula quando salus semperque ruina timetur. 

Cum toties moritur, toties prope mors pauitatur, 

Si detrita tumet, quid, si secura fuisset. 

Si sibi tuto foret quaeuis pro uelle patrare? 

436 toties (2. loco) : quoties || 438 tuta | patraret 

Odo ed. Swoboda. 11 



162 OCCVPATIO 

Ne stimulus camem superetne superbia mentem, 

440 Poena coercet eas et ob hoc utramque faidgat 
Ordo manet rebus, fiat quid quando, gerendis. 
Arma prius sumit, gerat inde ut proelia, miles. 
Ergo gulam firenet, uenerem qui uincere gestit! 
Se exarmat uentrem sacians et roborat hostem. 

446 Ista fatemur ei, fugiens qui imitatur Joseph; 

Hunc probat ingenuum, credit quern Aegyptia seruum. 
Quern malesuada rapit, paret quasi seruus inermis, 
Ingenuus perstat, qui eidemque uiriliter obstat. 
Yt Joseph hie parcum debet sibi sumere uictum, 

450 Qui potuit clausus camis compescere motus; 
Hie cruce se stringat nemo uelut illeque claudat! 
Hinc losue clause reges quinque obstruit antro, 
Sensibus ut camis regnet mens libera clausis. 
Stantibus hoc fassi, quasi consilium dare nisi, 

455 Sic ut stent, petimus: sint ante et retro ocidati, 
Pessima pseudoforum ne intret quasi belua per unum. 
Membra dicata deo maculet ne forte libido, 
Vt recolant cauti, precio sint quale redempti, 
Prolis honore dati ne sint iam denuo semi. 

460 Nunc quiddam lapsis quasi compaciendo loquamurl 
Nam sumus ut fragiles Christi pietate et egentes, 
Compaciamur eis quasi membra stantia lapsis! 
Dum uacat ergo, moras rapiant, quas gratia praestati 
Quae deus his fecit, quid ei fecere uel ipsi, 

465 Quam uel honorat eos, fidei quibus intima pandit, 
Quam ledant dominum tumidique spemere malunt. 
Ex equo librent, quid et iade resumere debenti 
Quod scriptura minans loquitur, quod denique mulcens. 
Sic recolant, ut eis spes atque timer simid adsit, 

470 Quale sit examen, index quo discutit orbem, 
Nee leue quo uerbum penitus remanebit inultum; 
'Discucietur' enim, *quod cogitat impius', inquit. 



449 parcum] supra scr.: uel castum (sic) \\ 456 pseudo- 
forume intret || 466 tumidi qu§ 



LIBER Vn. 163 

Sic igitur timeant, ut de eius munere sperent, 
Qui pacem loquitur cunctis redeuntibus ad cor 

475 Nee spretus spemit, spondet quin dona reuersis. 
Ergo tremant iustum, paueant sentire seuerum, 
His tamen esse pium, qui conuertuntur ad ipsum! 

Quos baptisma lauat, sibi iam quos Christus adoptat, 
Quos locat et Solimae, quae est uisio pacis, in arce, 

480 Hi Solimam linquunt, lericho descendere malunt! 
Sede carent tuta subeuntque sponte pericla 
Incurruntque truces misera mox sorte latronesl 
lusticie inpositis nudant quos tegmine plagis, 
Nee leuita quibus ualuit nee adesse sacerdos, 

485 (Sunt secus, baud multo quia discemuntur ab ipsis, 
Carpere et hi callem quia pene uidentur eundem,) 
His par iter dominus faciens Samarita misertus, 
Dum uidet, appropiat, quod egent, satis usque ministrat. 
Non tamen hunc precibus quisquam flexisse refertur, 

490 Yt pateat, lapsis ultro quod adesse sueuit. 

Qui ruit, ergo citam Christi seiat esse medelam! 
Impia plebs scortum cum, subdole duxit ad ilium, 
Nil meretrix rogitat; tamen ei mox omnia laxat. 
Prodigus in facto remeans docet ille patemo, 

495 Cui pater occurrit longe amplexusque recepit, 
Et stola prima reum comens anulusque reuersum. 
Yenit et oblatus, non sponte, ut debita seruus 
Bedderet; ei dominus laxat mox tanta misertus. 
Dicimus, ut pateat, qua rex pietate redundat, 

600 Qui Tiibil improperat, placide redeuntibus adstat. 
De redeunte deum lapso liquet ergo gauismn, 
Qui rogat, ut superi secimi letentur amici. 
Hinc uocat et refugas, prolis quos nomine mulcet. 
'Quaeso, redite', inquit, ^conuertar ego quoque, filii/ 

&05 *Cur moriemini', ait, *uolo non mortem morientis, 

Lnmo magis uitam, reduci non esse ruinam.' 
'^ Qui petit ostiolo media sub nocte serato. 



486 hie || 487 pariter || 488 appropat 

11* 



164 OCCVPATIO 

(Tres panes de intus non se dare dicit amicus 
Propter amicitiam,) suadet precis improbitate, 

610 Vel per earn, quot eget, quo ipso tribuente reportet. 
Improbitas homini fit nausia, sed placet illi. 
Mulceat eduras pater hac dulcedine mentes, 
Vel uitiis saturus uiuat quo aliquando reuersus 
Et zabuli soboles Christi queat esse coheres! 

516 Porro licet stultos faciat tumor ipse superbos, 
Quas hie amant, tenebras mechi libentque futuras, 
Luminis et tales uideat deus esse rebelles, 
Non tamen his totum patitur tenebrescere sensum. 
Seminecem, uiuum qui nudauere, relinquunt, 

620 Vt Samarita suam ualeat prebere medelam; 
Sic deus ergo reis sensum tempusque relinquit, 
Vt qui forte uelint, ad eum resipiscere possint. 
Sint igitur cauti uel post sua crimina lapsi, 
Banc uitamque breuem sua uel lactamina posent, 

525 Esse momentaneum, quod eos sustollit ad oram! 
Tempore permodico quod agit cenosa libido, 
Preparat aetemos subito morientibus ignes; 
Delicias aufert, quas rex in fine reseruat. 
Quem cutis illecebrat uel uentosus tumor inflat, 

6S0 Quem facit inmemorem Christum super omnia dulcem, 
Horreat obsceno miser intabescere tabol 
Degustet potius, quam sit suauissimus auctor, 
Cuius amore suam poterat compescere cameml 
Qualis erit taffo, uideat, quae facta putredo, 

535 Et si casta foret, surgens quam pulchra fuissetl 
Sic facile spemet, quod nimc quasi pulla suadet. 
Ad ueniam dominum nunc noscat et esse paratum, 
Qui spretus subitam se mox conuertit in iram, 
Quem magis expectat, tam durius hunc quoque dampnat! 

540 Cura sit ergo suam lapso reparare salutem 

Et post DAufragium tabulam comprendere saltimi 
Congaudando uiris loquimur nunc pauca pudicis, 

609 improbitatem || 624 posent (i. e. ^ponderenf sitie ^pen- 
senf*) scripsi.' possent || 626 ait 



r 



LIBER Vn. 165 

Qui decus indultum certant seruare animarum, 
Quos caro non fedat, nitidos sed adoptio seruat. 

546 Yirgineae proli quodam quasi federe iuncti 
Diuidere a uili preciosum sunt studiosi. 
Qui uelut OS domini sunt celitus inde uocati, 
Qui merito angelicis simulantnr in axe cateruis, 
Scilicet angelicam quod agunt in corpore uitam. 

550 Nil plene dignum uirtute fatemur eorum; 

Congaudendo tamen loquimur, quod Paulus, eisdem: 
^Sic state in domino stantes casumque cauete, 
Stare quidem uestrum quia fit quasi uiuere nostrum!' 
Poscimus hos totis nitidos persistere uotis, 

556 Quo camis toruos studeant ita subdere motus, 
Virginis ut proles faciat super aethera reges. 
Moenibus astrigeris nomen promittitur illis, 
Filius hoc quod habet melicus uel filia splendens, 
Quo noua uel cantent audire aut cantica possent. 

560 His, dum gaudemus, uicina pericla timemus. 
Absque timore equidem non est confidere tutum; 
Eem lesura nocet citius, quae carior extat. 
Officit hinc uuae frigus uel cauma et oliuae, 
Cum liquet urticas fore sub discrimine tutas. 

565 Quam uirtus pluris, tanto ei plus inuidet hostis 
Ex ipsa tandem generans plerisque tumorem, 
Et quandoque ruit, qui de uirtute superbit. 
Sunt igitur stabiles, nonmt qui existere mites. 
Ergo diabolicam certent uitare ruinam! 

570 Lampada non lucet, quam fatua uirgo ministrat, 
Nee habet haec oleum, gaudet quae munere laudum, 
Lilia nee retinent, si sint detrita, nitorem, 
Si tumet et castus, non est iam denique mundus. 
Est quibus ergo datum modo camis habere pudorem, 

575 Virginis ut proles a se quod discere suadet, 
Sint humiles, tanti careant ne dote talenti, 
Cor, oculos, aures non lasciuire sinentes! 

652 caueto (sic) \\ 667 promititur || 658 melius, cf. III1078. 
IVpraef.^W 671 gaudetq: 



166 OCCVPATIO 

Prospiciantque, dies mundum suprema quod urget, 
Quamque fugax totum, quod hie esse uidetur amenum, 

580 Sitque momentaneis perpes retributio factis, 
Post modicum cunctam mundi transire figuram, 
Quod ueniet subitus iudex in came choruscus 
Magnaque maiestas parebit et alta potestas, 
Adstat ad obsequium uirtus commota polorum. 

685 Carne quidem reprobis prestat se posse uideri, 
Forma minax sod eis, eadem blandissima iustis, 
Hunc modo qui metuit, tunc fidus et obuiat illi, 
Qui contempnit eum, pauitans mergetur in orcum. 
Qui colit hunc mundum uel amat, remanebit in ipsum, 

690 Qui superis inhiat, sine pondere in aera scandet. 
Flamma uorax omnem subito dum concremat orbem, 
Gum reprobos urit, mites non tangere quibit. 

Ducitur ad medium Yehemot rex ille malorum; 
Mitibus et tumidis paret, sit belua qualis, 

595 Quas habeat uires, quam toruas quamque minaces, 

Nemo quod hunc superat, ni id det, qui condidit ipsum. 
Mitibus adtonitis tunc admiratio grandis, 
Vincere quod talem potuere, sed omnipotentem 
Gratificant, grandem modicis qui subdidit hostem. 

600 Si foret hie uisus, faerat certare quis ausus? 
Cemitur expleto Ghristi moderamine bello, 
Yt laudent dominum, per quem meruere triumphum, 
Oppido mirantes, qualem uicere, uidentes. 
Tunc reprobi cemunt, cui se modo subdere malunt; 

605 Tarda licet uehemens angustia cinget eosdem; 
Penitet hos domino Yehemot legisse relicto, 
Ethere quem lapsum scirent, quem in tartara mersum. 

Tunc dolor et gemitus, perpes tribulatio, luctus 
Intus eos angit rogus atque forinsecus urit, 

610 Improperantque sibi, scriptura quod hinc quoque dicit. 
Quid tumor ille iuuat miseros illexque uoluptas, 
Qua caro gaudebat, qua mens sibi stulta placebat? 



595 quamque: quamquam || 612 Quo | quo 



LIBER Vn. 167 

Yix gustata fugit, mansiira flagella reliquit* 
Excusare suum nullatenus est potis ausum. 

615 Vt solem iusti, pluuiam, sumsere maligni; 
I Presentis uitae munus pars sensit utraque; 
Quod caro mens uel eget, deus his communiter affert; 
Dispare sed studio fruiti sunt munere sumpto. 
Quod sacra subiectis, sonat hoc scriptura proteruis; 

620 His odor estque salus, quo mors illis generatur. 
^Nescio uos', illis, *a me discedite!' dicit; 
Quae gessere, tacet quasi uoce indigna deali; 
Fratribus officium queritur non esse tributum, 
Quod satis ipse iubet, natura quod ipsa suadet. 

635 Intrepidi culpam tumide excusantque suatim, 
Et quia demonicis malunt herere suasis, 
Fertur amara nimis feriens censura perennis, 
Yt subeant flammas sathanae sine fine paratas, 
Cum quibus ipse ruit, sibi quos in crimine iunxit, 

630 Par ignisque uorat, quos par tumor inficiarat. 
Tunc uelut ignotos pariter sibi deputat illos, 
Qui mala non ob eum uitant bona agunt nee ob ilium; 
Hos horumque actum reprobat quasi non sibi factum. 
Cum fuerint reprobi toruo cum principe mersi, 

635 Quam stupor altus aget, metus ac tremor, ista uidentes ! 
Quam metuenda piis simt haec spectacula multis, 
Si quid inest culpae, quo purget in his timor ille! 
Commemoratque illis mulcens, quod agunt in egenis; 
Omne malum reticet, quod opus pietatis adumbrat, 

640 Nee uocat ad medium, pia quod facit actio tectum. 
Cum tamen his loquitur, nil se fecisse fatentur. 
More suo, quod agunt, quasi nil uel inutile ducunt. 
Angelicae sociis turmae letantur adeptis; 
Gloria quae dextris maneat, quae pena sinistris, 

645 Cum uideant, laudes dant regi ob utrumque perennes, 
Sponte quod his blandus iuste est i^isque seuerus, 
Dicitur aetemus sathan esse dei quoque seruus; 
Materies laudis plexus fit quippe solutis. 

618 studia || 639 recitet 



168 OCCVPATIO 

Talia sunt cordi fluido et tractanda perinde, 

650 Figat ut instabilem talis meditatio mentem, 

Et sibi iuditium penset tam quisque propinquum, 
Ne prodat donum quiddam quasi uile supemum. 
Non ea, quae parent, sed mox uentura retractet! 
Virgineae proli sanctaeque eius genetrici 

665 Committat sumptum mitis seruare talentum! 
Est ea uirgo humilis castos humilesque reuisens 
Et fouet ut proprios semper specialiter illos. 
Signiferum spectat belli in discrimine miles, 
niius ut ductu possit captare triumphum; 

660 Vita pudica sacram sic quaerat adesse Mariam, 
Mtibus et castis quia dux est haec specialis 
Et fauet ut propriis ista uirtute refertis. 

Haec dum metra stilus diu iam procudit agrestis, 
Dumque per haec mentem uolumus retinere fugacem, 

665 Quemlibet excessum nos incurrisse timemus; 
Sepe cauet scyrtes, qui sentit eundo caribdes. 
Has si forte legat, qui nos uel opus reprehendat, 
Quae mentis leuitas quae situe retractet egestas, 
Nouerit hinc illam nos uelle domare rebellem, 

670 Vt consueta bonis dissuescat hiare caducis, 
Prodat et excessum, purgare queamus ut ilium, 
Malle piare nefas nos quam defendere noscat! 
Humanis rebus nil perfectum esse refertur; 
Sacra sacerdotes holocausta lauare iubentur; 

675 Est opus ergo bonis etiam pia gesta uereri; 
Omnia lob sanctus, quae egit, pia gesta ueretur; 
Si id sancti stabiles, quid nos per midta ruentes? 
ludicis ergo pii poscamus opem pietatis, 
Ad commune bonum liceatque recurrere Christum, 

680 Qui probat ob studium cuiusque uel improbat actum, 
Laxet ut ignauis, presumptio forte quod egit, 
Credimus ut quod opem, prestet non esse reatum! * 



649 fluido et: fluid§ || 654 prolis || 657 proprio || 659 posset || 
669 iUa 



LIBER Vn. 169 

Finis erit Christus, proprio qui scemate uisus 

Inque decore suo Sanctis comparet in euo. 
685 Nectimus hinc modicum finire uolendo libellum, 

Noster ut intentus sit semper ad intima sensus, 

Fors ne ancilla animam caro degeneret generosam. 

Forma quidem serui parebit utraeque cohorti; 

Ne uideant faciem reprobi tollentur herilem. 
690 Qui rogus hos rapiet, simul arua nouando repurget, 

Tunc et erunt caeli diuina aspergine mundi 

Omnis et hie mundus tamquam domini paradisus. 

Transiet in speciem serui iam forma dealem; 

Cui dederit dominus secum remanere misertus, 
696 Quam felix nimium, quia tunc spectet manifestum 

(Noscere quippe deum uita est), se monstret ut ipsum. 

Sanctorum lacrimas haec terget uisio cunctas! 

Nam memor et luctus iam non memorabitur ullus, 

Visa semel species quia cuncta molesta repellet 
700 Os quoque iustorum risu, ut promiserat, implet. 
Tunc Mei nostrae clarent misteria plane. 

Filius, ut spondet, de patre palam manifestat, 

Qualiter equalem genitor generauerit ilium, 

Spiritus assimilis quoque quod procedat ab ipsis 
705 Singula sitque deus persona per omnia plenus. 

Non recipit numerum, quod habent commune, sed unum 

Est honor atque decus, deitas, essentia, uirtus; 

Singula quaeque potest totum persona, quod omnes; 

Fersonas colimus tres tresque deos reprobamus. 
710 Filius ergo suis patrem manifestat alumnis. 

Quae nunc auditu, cement tria summaque uisu, 

Vtque creature potis est, noscuntur aperte; 

Nemo tamen dominum scit, se cognoscit ut ipsum. 

Oentupla, quae spondet, reddit, cum se manifestat. 
715 Tunc sacer ille chorus domini spetie saciatus. 

Quid fuerit, memor at, quid sit, mirando triumphat; 

Laudibus insistit, numquam laudando fatiscit. 



684 cum paret || 714 Centuplaq: 



170 OCCVPATIO 

Vrbs ea caelestis, dicta est quae 'uisio pads', 

Colligit electos post iecta repurgia solos. 
790 Nullus, ut est, omnem ualet eius nosse decorem, 

Gaudia quanta sacras repleant sine fine choreas. 

Mansio caelestis merito diuersa fit illis; 

Ast ita denarium capient communiter unum: 

Grandia cum magnus tenet atque minora pusillus, 
786 Tantus amor fit eis, paruos qui grandibus unit, 

Vt, quod habet magnus, se credat habere pusillus. 

Gloria quanta ipsos decorat super ardua paruos, 

Nescit et ipse trium Paulus qui adit alta polorum, 

Sed mundo per eum potius fit ubique relatum: 
730 Nee oculus uidit nee cor jiec amis id audit. 

Quod parat auctor eis, quos semet amasse probauit. 

Talia mens toto nisu desideret ergo! 

Vrbs tamen haec uitro similis perhibetur et auro, 

Alter in alterius quia conspicit omnia pectus, 
785 Nil uile aut maculam quod habens intrabit in illam; 

Incorruptelam corruptio non habet umquam. 

Nos uelut ergo rei trepidamus eo reprobari; 

Spes tamen ilia fauet, quod rex et parua gubemat, 

Cui placet ecclesiae simul inperfecta uidere, 
740 Qui dedit, ut paruus sit cum magno benedictus 

Seruus et a domino liber letetur in ipso. 

Hoc scriptura refert, haec nos sperare suadet; 

Hinc licet extremi petimus hac urbe locari. 

Rex, caro iuncta deo, ualet hoc prestare profecto, 
746 Cuius agit pietas, pauper quo ab stercore surgat; 

Ipse det exiguis loca uel suprema mereril 

Nil habet urbs tetrum, nil ergo nisi preciosum, 

Vtpote nocte carens et luce iugi renitescens. 

Nee lunae radiis eget haec nee lumine solis, 
760 Vna dies huius perpesque lucema fit agnus. 

Mitis hie inmitem potuit superare leonem; 



719 repurgat (at in ras.) cf. 1 254 \\ 728 Cf. PatU. II Cor. 
12,2. 





LIBER Vn. 171 

Quern superant et oues agni uirtute uigentes 
Illius inde suas pedibus mittuntque coronas, 
Armati inbelles possunt quia uincere uires, 

755 Dando patri omnimodas agnoque perenniter odas. 
Plena fit urbs turmis modulantibus orgia laudis, 
Cuius ouant ciues Christum sine fine uidentes. 
In saeclum saecli sunt banc babitando beati; 
His aetema salus, pax omne bonumque fit agnus. 

760 Vrbs babet ergo quiem dominusque uocatur ibidem. 



EXPLICIT OCVPATIO DOMNI ODONIS ABBATIS 



i^ 



Index nominum. 



Abel IV 41. 92. 

Abraham IV 682. V 208. VI 63. 

249. 
Absalon 111440. 
Achimenius (-a ira) VI 966. 
Adam 1190. 171. 111227. 273. 

396. 486. IV 206. 612. 620. 

V86. 98. 280. 
Aegyptus III 1183. V pr. 16. 

126.Vn31; Egyptus VII 66 ; 

EgiptusVII 181 ; Aegyptiacus 

Vn326; Aegyptius VII 446. 
Aeua 1160. 111486. 
Alcheus 111440. 
Amalech III 862. 
Ananias VI 690. 
Anthicristus VI 986. 
Apitius 111376. 
Apollo 1111142. 
Arcturus V377. 
Arrius VI 882. 

Babylon IV 628; Babilon IV 
44. 64. VII 71 ; Babilonicus 
Vn78. 

Baptista V 762. 

Basan VII pr. 17. 60. 63. 

Behemoth VI 669; Vehemoth I 
200; Vehemot VII 693. 606. 

Belzebuli (iQfcm'e.) VII 232. 

Berzellai III 1122. 

Bethsabee VI 390. 

Gain m 406. 411. 426. 466. 487. 
IV 40; Cainita HI 442. 472. 



Caldei VII 76. 88. 
Cerberus 1218. 
Chaaman III 1124. 
Cham IV 17. 
Chora VI 968. 
Christus passim. 
Cicropeus HI 1006. 

Daniel V 1. 
Dauidmil24.IVl46. 379. 412. 

VI 862. VII 301. 
Decimus VI 600. 
Doricus 111382. 

Egeum (mare) IV 447. 
Enoch IV 102. 
Ermes III 1142. 
Ethiopes V 391. VII 296. 

Ferezea (gens) VII 39. 

Gethei IV 160. 
Golias 111440. 

Gomorra III 766. VII 102. 191. 
283. 

Hebraeus IV 634; Hebreus IV 
99. VI pr. 14. VII pr. 9. 89. 

Helias IV 413. VI 171. 423. 

Heliseus VI 423. 

Hemanuel V pr. 26. 

Herodes V 47. 396. 406. 417. 
436. 467. VII 166. 

Hisrahel V48. 

Hyades V 377. 



Index nominum. 



173 



lacob III 1118. rV203. V45. 

lafet IV 116. 

lepthe V 659. 

lericho Vn480; ffierico V168; 

lericontinus VIE 265. Geri- 

continus II 525. 
lesus saepius, 
lob rV 246. 266. V59. 68. 677. 

VI 868. Vn676. 
lohannes V 134. 141. VI 868. 

942. 
lonas VI 284. 
lordanes VII 139. 
loseph IV 162. 217. 238. VI 510. 

691. VII301. 325. 445. 449. 
losue VI 423. VII 452. 
Isaac rV 159. 193. VI 295. 
IudaV44; IudaeusIV358. 514; 

ludeus VI 175. 204. 242; lu- 

daicus VII 273. 
ludas VI 25. 104. 109. 

Lacius (sermo) 111863. 

Lempnius IV 402. 

Leuiathan n 237. V 679; Leui- 

athes II 270. 
Loth VII 58. 
Lucifer 1 92. 105. II 347. (stella) 

V176. 
Lucretia IV 164. 

Madianitis VII 327. 

Maria V 603. 661. VI 442. VII 

660. 
Mathias VI 510. 
Memphiticus V 131. 692. VII 

37. 
Moabita VI 390. 
Moyses III 862. IV 337.368.514. 

531. 663. V pr. 21. VI 167. 

423; Moyseus I pr. 3. 

Nabuzardan VII 168. 
Nazarei VTI 335. 
Nemroth III 1118. 
Noe IV 105. VI 168. 



Och VII pr. 17. 
Olimpus III 614. 
Oriones V377. 

Paulus n 183. V pr. 20. 557. 

VI 601. 644. 866. Vn 118.160. 

228. 229. 303. 551. 728. 
Persae V326. 
Petrus VI 18. 433. 435. 504. 

606. 615. 594. 604. 644. 655. 

VII 119. 316. 
Pharao V 766. VH 50 ; Farao VI 

pr. 17. vn pr. 10. 32. 
Phosphorus V 171; Fosphorus 

Vl43. 

Rahab VI 390. 
Ruth VI 390. 

Salomon 1111160. IV 147. 154. 
Samarita V 93. 96. VII 487. 520. 
Samuel IV 376; Samuhel VII 

149. 
Sara IV 174. 

Saul ni 440. V pr. 26. VI 863. 
Sem IV 116. 
Seon vn 60. 62. 
Set IV 101. 
Sion V502. 
Sodomitanus m 760. 
Solima IV 47. 64. VH 479. 480 ; 

SolimitanusVIl78. 
Sonton-Phanec IV 162. 
Sophar VII 158. 
Susamia IV 163. 
Symeon V608. 

Thamar IV 158. VI 390. 
Tyrius in 385. 

Vrias IV 359. 

Ypocras ni 909. 

Zacheus VI 392. 



THE BORROWER WILL BE CHARGED 
THE COST OF OVERDUE NOTIFICATION 
IF THIS BOOK IS NOT RETURNED TO 
THE LIBRARY ON OR BEFORE THE LAST 
DATE STAMPED BELOW. 




3 2044 088 821 830 



v./ .