(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opera"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



^pc^ 3^^7r^3 



l&arbarli CoUejie librars 




GIFT OF 

JOHN STRACHAN LAWRENCE 

(ClAM Of 1871} 

or 
GRAND RAPIDS, MICH. 



r 



Sc 



l.. 



C . : 



PUBLII OVIDII NASONIS 



OPERA. 



P. OVIDII NASONIS 
OPERA/ 

E TEXTU BURMANNI; 

CUM NOTIS BENTLEII 
HACTENUS INEDITIS, NECNOV 

HARLESII, GIERIGII, BURMANNI, LEMAIRII, 

ET ALIORUM SELECTISSIMIS. 
VOLUMEN SECUNDUM. 




OXONII, 

IMPENSIS TALBOYS ET WHEELER ; ET 
OULIELMI PICKERING, LONDINL 

M DCCC XXV. 






v^ 



HARVARD C0LLE6E LIBRARY 

BEQUtSl Of 

iOHN STRACMAN LAWREIICI 

AUGUST 3, 1924 






P. OVIDII NASONIS 
ARTIS AMATORIiE 

LIBER SECUNDUS. 



DiciTE, 16 Psean : et, io, bis dicite, Paean : 

Decidit in casses prseda petita meos. 
Laetus amans donet viridi mea carmina palm& : 

Praeferar Ascraeo Maeonioque seni. 
Talis ab armiferis Priameius hospes Amyclis 5 

Candida cum rapti conjuge vela dedit. 
Talis erat, qui te curru victore ferebat, 

Vecta peregrinis Hippodamia rotis. 
Quid properas, juvenis ? mediis tua pinus in undis 

Navigat: et longe, quem peto, portus abest. 10 
Non satis est venisse tibi me vate puellam. 

Arte mek capta est : arte tenenda me& est. 

1. Fo PaanJ] In BallioleiiBi erat Toscul. Disputat. Ciof. 

Glo«a: lo est toz exultantium ve- 5. PriammuhotpuJ] Paris,Priaini 

natomm, qui capta fera lo Pttan in- filius, qui hospitio benigne ezceptus 

clamabant, eo quod is sit Deus vena- a Menelao, illius conjugem rapuit. 

toris artis ; cujus soror Diana vena- Amyelit. Amyclc, urbs in Laconia, 

triz quoque esae didtur. In Meta- non longe a lacedcmone ; unde Cas- 

morphoseon iv. 513. autem legitur tor et PoUoz et soror Helena, modo 

de Athamante lurente : CUmat, io Lacedcmone, Amyclis modo, dicun- 

comites, kit retia tendite nhi», vid. ad tur nati. Amar. 

iii. Met. 713. et Cnper. i. Obs. i. 8. Veeta peregrinit Hippodamia ro- 

BnRM. tiff.] Usus est hoc carmine in eput. 

4. Prttferer Atermo, MmonioquetenL] Hermiones ad Oresten. 70. quam om- 

Homerus ante Romam conditam fuit. nium optime ezposuit Parrhasius lib. 

Ezhistoriaigiturimt: Hesiodusetiam. iii. in Claud. CxorANVs. vid. ad iii. 

Auctor M. Tttllius in prooemio Hb. i. Amor. ii. 15. 

VOL. II. - • B 



2 P. OVIDII NASONIS 

Nec minor est virtus, quam quaerere, parta tueri. 

Casus inest illic: hic erit artis opus. 
Nunc mihi, si quando, Puer et Cyther6a, favete : 

Nunc Erato : nam tu nomen amoris habes. 16 
Magna paro ; quas possit Amor remanere per artes 

Dicere, tam vasto pervagus orbe puer. 
Et levis est, et habet geminas, quibus evolet, alas. 

Diflicile est illis imposuisse modum. 20 

Hospitis effugio prsestruxerat omnia Minos. 

Audacem pennis reperit ille viam. 
Daedalus ut clausit conceptum crimine matris 

Semibovemque virum, semivirumque bovem ; 
Sit modus exsilio, dixit, justissime Minos : 25 

Accipiat cineres terra paterna meos. 
Et quoniam in patrii, fatis agitatus iniquis, 

Vivere non potui, sit mihi posse mori. 



16. Nunc, Erato, &c.J Non ideo 
tantum Musam hanc Naso invocat» 
quia nomen ab Amore, Avb rov Ip*»- 
roct et versibus prsest amatoriis; 
led qtiia bellis etiam, que non rara 
inter amantes consurgunt Sic pr»- 
lia dicturus Maro, quaa ex amore Tur- 
ni 'et^^nesB in Laviniam exorta, Era- 
to, non Calliopen, in hanc partem 
operis sociam advocat : vide iEneid. 
librum vii. 37 : 

Nunc age, qtu reges, Erato, qtus 
tempora rerwn, 

18. Orbepuer.] Tam,idpervagut, 
an ad vatto orbe referendum t Douza. 
19. Quibus evolet, ahu,^ Avolet 
Regius et alii complures cum primft 
editione.quod8equor. Heinsivs. Non 
movendam puto vocem, evolat, que 
notat evadere manus prendere cupi- 
entium, et in altum, vel ex conspeeta 
volare. Bubm. 

21. Pneeluterat emnta Jlftiidi.] 
Prastruxerat meliores libri magno 



numero. rectius. nam clausit mox se- 
quitur. Dsdalus ipse lib. viii. Met. 
185. de Minotauro : 

Terras lieet, inquit, et undas 

Obstruat: at calum eerte patet, ibi- 
mus illac: 

Omnia posrideat, non possidet aera 
Aflnoi. HsiNS. 

Hotpitis iffugio, &c.] Dasdalai, qui 
ad Minoem conf ugerat, capite damna- 
tos ab Areopag;o, ob occisum sororis 
filium Talaam, qui non imparem se 
quondam in arie, qua prscellebat Dsb- 
dalus, fiiturum minabatur. Dasdalum 
autem Minos, in ipso, quem struxerat, 
labyrintho cum Icaro filio inclusit, 
quiaPasiphaen,Tauri amore furentero, 
sue artisopejuverat. Amab. 

28. Da mihi posse mort.] SU mHu 
Jureti excerpta : eleganti Gracismo, 
ykvotro, IffriD, hSixpiro* ae contra, 
Non eet, oim im. Non sit, Ne sit, fti) 
ykvoero, fsf^ ^ iar», oint i9n, pro non 
licet, non datur. Hbins. 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 8 

Da reditum puero, senis est si gratia vilis : 

Si non vis puero parcere, parce seni. 30 

Dixerat haec. sed et hsec, et multo plura licebat 

Dicere : regressus non dabat ille viro. 
Quod simul ac sensit, Nunc, 6 nunc, Daedale, dixit, 

Materiam, qu^ sis ingeniosus, habes. 
Possidet en terras, et possidet eequora Minos : 35 

Nec tellus nostrae, nec patet unda fugae. 
Restat iter coelo : coelo tentabimus ire. 

Da veniam coepto, Juppiter alte, meo. 
Non ego sidereas adfecto tangere sedes. 

Qua fugiam dominum nuUa, nisi ista, via est. 40 
Per Styga detur iter : Stygias tranabimus undas. 

Sint mihi naturee jura novanda mese. 
Ingenium mala seepe movent. quis crederet um- 

Aerias hominem carpere posse vias ? [quam, 
Remigium volucres disponit in ordine pennas: 45 

Et leve per lini vincula nectit opus : 
Imaque pars ceris adstringitur igne solutis : 

Finitusque novae jam labor artis erat. 
Tractabat ceramque puer pennasque renidens, 

Nescius haec humeris arma parata suis. 50 

Cui pater, His, inquit, patria est adeunda carinis : 

Hac nobis Minos effugiendus ope. 

45. In ordine pennat,"] Alas remi- 60. Arma parata.'} Francius male- 

gium quoque GrsBci vocant nonnun- bat, vinclaf ut bis terve vocat. vel, 

quam. sic ^Eschylus Agamemnone, dona. sed perperam, adludit enim ad 

de Avibus, fnpo^ivovvnu icripv- navium arma vel amuan§nta, ut voca- 

yw Ipirfiotnv ipttnrSiuvoi, liptalav bantur. nam mox carinam vocat et 

«Tfpwy Lucianos dixit in Timone de remigium supra, et vers. 64. vela. ut 

Mercurio : 6 /tkv dwtKriKvBtv, wq Grsci birXa Hesiod. Ipy. 627. Apol- 

ioKti. Tf Kpaipofuu ydp rp tlptffi^ rAv bn. i. 3(i9. et ceteri passim. unde ar- 

vrtpiiv. sic et alarum rtmig^vm Vir- mare et exarmoTB classem et similia 

giiius in hac eademde Dsdalo Fa- obvia. Buric. 
bula. Hbins. 

B2 



4 P. OVIDII NASONIS 

Aera non potuit Minos ; alia omnia clausit. 

Quem licet, inventis aera rumpe meis. 
Sed tibi nec virgo Tegeaea, comesque Bootse 55 

Ensiger Orion adspiciendus erit. 
Me pennis sectare datis. ego praevius ibo. 

Sit tua cura sequi : me duce tutus eris. 
Nam sive aetherias vicino sole per auras 

Ibimus, impatiens cera catoris erit. 60 

Sive humiles propiore freto jactabimus alas, 

Mobilis aequoreis penna madescet aquis. 
Inter utrumque vola: ventos quoque, nate, timeto; 

QulLque ferent auree, vela secunda dato. 
Dum monet, aptat opus puero, monstratque mo- 
veri : 65 

Erudit infirmas ut sua mater aves. 
Inde.sibi factas humeris adconunodat alas : 

Inque novum timide corpora librat iter. 
Jamque volaturus parvo dedit oscula nato : 

Nec patriaB lacrimas continuere genae. 70 

Monte minor coUis, campis erat altior aequis : 

Hinc data sunt miseree corpora bina fngse. 
£t movet ipse suas, et nati respicit alas 

Daedalus ; et cursus sustinet usque suos. 
Jamque novum delectat iter : positoque timore 75 

Icarus audaci fortius arte volat. 
Hos aliquis, tremula dum captat arundine pisces, 

Vidit ; et inceptum dextra reliquit opus. 

55. Sed tibi n$e virgo Tegeaa, &g.] sychii, BotirrK, 6 'Qpcwy. et BocM-fiv, 

Galisto Lycaonis Aicadi» regis filia, dporptfv. Src 6'Qpu#vd^yiy AAkw6q, 

dicta sic a Tegea uibe. Fabul. vid. Ubi Orion cuin Bodii confbnditur. 

apud Nostrum, Metam. ii. et Fast. ii. quomodo alii cum Icario unum fa- 

156. Meminitquoque Pau£an. Arcad. dunt. Hsiks. 

iii. Bub finem. Amar. 78. Ineeptum dextra reUquit oput.J 

Comesgue Bootet.] Novi illa He- R^Zin^t nonnulli ; unui Vatican. re- 



ARTIS AMATORI^ LIB. II. 6 

Jam Samos k laevd fuerant Naxosque relidtae, 

£t Paros, et Glario Delos amata Deo. 80 

Dextra Lebynthos erant, silvisque umbrosa Ca- 

Cinctaque piscosis Astypalaea vadis : [lymne, 
Cum puer, incautis nimium temerarius ausis, 

Altius egit iter, deseruitque ducem. 
Vincla labant ; et cera Deo propiore liquescit : 

Nec tenues ventos brachia mota tenent. 86 
Territus e summo despexit in aequora coelo : 

Nox oculis pavido venit oborta metu. 
Tabuerant cerae ; nudos quatit ille lacertos : 

Et trepidat ; nec, quo sustineatur, habet. 90 



mtftt : alter Regiua, remittit. Ego ni • 
bil muto : reUnquen eniin rtf ineeptum 
optime respondet. Donatusad illaTe- 
rentii Andir. ii. v. 1. 

Henu me, reUctit r^nuJuMtit Pam- 
pkUum observare. 
" Imponitur maniis rebus, quum per- 
Jieitur id quod cttperit : relinquuntur 
vero res, quum imperfectae relinquun- 
tur ;" ut Virg. iii. Geoiig. 519. 

Atque epere in nudio de/ixa reliquit 
aratra, Amar. 

81. Dextra Lehyntho» erat, iUvitqtte 
umbroea Pachynne.] NuUa usquam 
insula Paehynne ; ideo Calymna non 
Strabone solum, sed ipao etiam eodem 
Ovidio autbore legendum, qui octavo 
Metamor. de eodem Icaro verba fa- 
ciens cum aliis nonnuUis canninibus, 
quibus bic utitur, tum boc prope to- 
tum Bumit : 

Dextra Lebynthoe erat,faecundaque 
nneUe Calymna, Nauqxiiivs. 
Pro Calydna Regius veteirimus, Pa- 
litmne: prima editio cum nonnuUis 
scriptis, Palymne. Forte pro Calymne: 
tam enim Calymnam, quam Calydnam 
inter insulas recenset Stepbanus. Cer- 
te lib. viii. Met. 



Dextra Lehinthot erat, facundaque 
melle Calymna. 
Occurrit in eadem bac narratione, sive, 
Calymne, ut libri meUores agnoscunt 
constanter, nisi quod Caiydne in uno 
Regio iUic offendi : aUi, Calynne et 
Calyne: apud Strabonem quoque sub 
finem hb. x. non coostantsibi codices, 
qui modo baoc, modo iUam lectionem 
agnoscunt. De meUe tamen Calym- 
nio subacribit Ovidians lectioni, in 
Metamorpb. "Aieav fikv odv rb yi|- 
«riorurdv ficXi, itQ IvtroiroK^ iLirrn6v 
Iffn, Kai MfuKXov rif 'Arruuf, r6 
dk iv raiQ vtitfotc, Bui^p6vriac /m^- 
Xiara ik rb KoXv/iviov. At Plinius, 
libro xi. cap. 13. de melle : " Ibi op- 
timum semper, ubi optimorum calicu- 
lis florum conditur. Atticss regionis 
bic et Sicule Hymetto et Hybla ab 
locis, mox Calydna insula." £u8ta> 
thius ad iUa Homeri II. B. 184. vri- 
oovQ n KoXv^yoc» inter alia, v^<roc al 
KakvSvat tiaiv, &q tnpot itd rov /i' 
yp&^ofvei KaXifpvoQ* h^i ^i dyadbv 
fiiXi rb KaXvSviov, ff.r.X. Deinde, 
ubi diversas sententias retulit de his 
insulis, KoXv^vai vjfiroi icard rivaQ al 
XiTQpditc, &v pia KoKOpva, 

Bd 



6 P. OVIDII NA80NIS 

Decidit ; atque cadens, Pater, 6 pater^ auferor, in- 

Clauserunt virides ora loquentis aqu8e. [quit. 
At pater infelix, jam non pater, Icare, clamat, 

Icare, clamat» ubi es ? quove sub axe volas ? 
Icare, clamabat : pennas adspexit in undis. 95 

Ossa tegit tellus ; sequora nomen habent. 
Non potuit Minos hominis compescere pennas : 

Ipse Deum volucrem detinuisse paro. 
Fallitur, Haemonias si quis decurrit ad artes ; 

Datque^ quod a teneri fronte revellet equi. 100 
Non facient, ut vivat amor, Medeides herbae : 

Mixtaque cum magicis naenia Marsa sonis. 
Phasias iBsoniden, Circe tenuisset Ulixen, 

Si modo servari carmine possit amor. 
Nec data profuerint pallentia philtra puellis. 105 

Philtra nocent animis ; vimque furoris habent. 
Sit procul omne nefas. ut ameris, amabilis esto : 

Quod tibi non facies, solave forma dabit. 



92. Clauterunt viridet,'] Imitatio Ngniaqut m voluem Manafigu- 

Propertiaiia ez lib. iii. Eleg. t. 10. rat anut, 

Cum moribunda niger clauderet ara Hinc terpentum domitoret Martot ap- 

Uquor, BuRM. pellant Pliniasac Gellias. eosque ori- 

102. Mittaque cum magieit merta ginem a Marso Circes fiiio ducere tes- 

venena Mmu.] Scaliger, Mistaque eum tantur, nt artis magic» peritia, qua 

magieit wrnia Marta tonit scribebat. vulgo male andiebant, in iis nequa- 

De quo alibi. Gnitenis ez Palatinis quam sit miranda« Marsos ob artis 

Marta venena scribebat. Dan. Hein- cognationem cum Psyllis frequenter 

sivs. Marta legendum omnino cum veteres conjungebat, quo modo Pli- 

prima editione et scriptis quampluri- nius lib. zv. cap. ii. et Gellius lib. 

mis. Sed necdum sanum prestiterim zvi. cap. zi. Heins. 

locum, nisi cum optimo Regio et ez- 107. Ut amerit, amabilit etto.'] £z 

cerptis Scaligeri ac Puteani reponas, communi usu et sermone repetitum. 

Mtnia Marta, Cantus enim magicus P. Syms, n vit amarif ama, quod Se* 

Marsorum serpentibus fatalis cre^tus. neca in sententiam Ovidii egregie 

Atque ita lib. vi. Fastorum 141 . op- docet E^ist. iz. Kgo tibi numttrabo 

timi oodices, de strigibus. amatorium, tine medieamento, rin« her- 

Sioe igitur natcuntur avet, teu car- ba, tine uUiut veneficx carmine, ti vit 

minejiunt, amari, ama. Bubm. 



ARTIS AMATORI^ LIB. II. 7 

Sis licet antiquo Nireus adamatus Homero ; 

Naiadumque tener crimine raptus Hylas ; 110 
Ut dominam teneas^ nec te mirere relictum, 

Ingenii dotes corporis adde bonis. 
Forma bonum fragile est ; quantumque accedit ad 

Fit minor ; et spatio carpitur ipsa suo. [annos 
Nec violae semper, nec hiantia lilia florent, 115 

Et riget amissa spina relicta rosa. 
£t tibi jam cani venient, formose, capilli : 

Jam venient rugae, quae tibi corpus arent. 
Jam molire animum, qui duret, et adstrue formse : 

Solus ad extremos permanet ille rogos. 120 
Nec levis ingenuas pectus coluisse per artes 

Cura sit ; et linguas edidicisse duas. 
Non formosus erat, sed erat facundus Ulixes : 

Et tamen eequoreas torsit amore Deas. 



109. Sie Ueet antiqw Ntretw ada- 
matut Homero.] Scilicet quisqae libri. 
unus, si licet, alius, sic licet, Scribe, 
<tf licet, atque ita Moreti codex. D- 
cety inquit, Nireuiu ab Homero tan- 
topere laudatum Bquespulchritudine, 
aut Hylan. respexit illa : 

Vipt^, hc K^Xkurroc &vi^ ifwb 
'iXtov rji\^e 

TAv SKkatv AttvcUiv. 
Quare Thersiten Lucianus apud in~ 
feros cum Nireo colloquentem sic in- 
ducit, Iv fUv ijSfi Tovr* Ix^t &t'( %/io(0( 
ei^t <roc, Kai oidkv rtikueovTov iiapi- 
pctc, rfkiKov <rc '0/»i)(Doc iKtivoQ 6 rv- 
^Xj&c kirriv€9ev, ine&vriav tifftop^^a- 
Tov irpo9uirwv. hinc Nipla»c e^ftop^- 
Ttpoc adagium apud GraooSi et Nt- 
p8MC KaKKlw. Hkins. 

115. Nee semper vioUs, nee tentper 
lUia Jiorent.2 Cineia UUa Bemens. 
nnus, nee temper lUia fiorent alter, 
hianiia habebat et Francof . pro varia 



lectione. quam confinnat et Martial. 

xi. Epist. 19. 

Nee Boletut hiart, non maritea 
Ridere, aut viola patere pottunt. 

BURM. 

119. Jam molvre animum, qui duret, 
et attrueformam.] Recte adttruefor- 
nue optimus Regius cum Scaligeri ex- 
cerptis et septem aliis. boc est, tw 
peradde, uc nevum veieri etdifieio ad- 
ttruere dixit Columella. neque aliter 
optimi Latinitatis auctores. Heins. 

120. Permanei.] P«rttfle« unus Ber- 
nensis, de quo cogitandum, nam pro 
pertingere, quo hodie perperam utun- 
tur, veteres usos hoc veibo docuimus 
ad Quinctil. ii. de Inst. Orat. 4. 

BUBM. 

124. ^quoreat torsit amore deat,J 
Scribe, aquoream Deam, nisi et Circe 
deabus cquoreis accensenda. Hein- 
sius. traxit amore Vatican. 

B4 



8 P. OVIDII NASONIS 

O quoties illum doluit properare Calypso ; 126 

Remigioque aptas esse negavit aquas ! 
Haec Trojae casus iterumque iterumque rogabat. 

IUe referre aliter saepe solebat idem. 
Litore constiterant : illic quoque pulchra Calypso 

Exigit Odrysii fata cruenta ducis. 130 

IUe levi virg4, (virgam nam forte tenebat) 

Quod rogat, in spisso litore pingit opus. 
Haec, inquit, Troja est: (muros in litore fecit:) 

Hic tibi sit Simois : haec mea castra puta. 
Campus erat, (campumque facit) quem caede Do- 
lonis 135 

Sparsimu^, Haemonios dum vigil optat equos. 
Illic Sithonii fuerant tentoria Rhesi : 

Hac ego sum raptis parte revectus equis. 
Pluraque pingebat : subitus cum Pergama fluctus 

Abstulit, et Rhesi cum duce castra suo. 140 
Tum Dea, Quas, inquit, fidas tibi credis ituro, 

Perdiderint undae nomina quanta, vides ? 
Ergo age, fallaci timide confide figurae, 

Quisquis es : aut aliquid corpore pluris habe. 

125. quotMS illum dolwt prope- In nua eaptivU cattra reveetu» 

rare Calypao!'] Vid. Homer. Odyss. equis, Huvb. 

E. 203. sqq. et quod inde Propert. Reveetus etiam BemeDsis, et piobat 

depromsit, I. Eleg. xv. 9. sqq. locus lib. ziii. Met. 252. ubi se m- 

130. Eiigit OdrytU fata eruenta gretnan eurru dicit. sed vox illa noete 

dueis,'] Rhesi scilicet, quem Odrysififn non placet, quia ambiguam senten- 

vocat, abOdrysarum gente, qus pars tiam facit, et cum hae construi Don 

Thraci» fiiit, ubi regnabat. Defatit debet. non enim noctem poterat pre- 

autem,etcru«ntMquidem,vid.Homer. sentem piogere et ostendere. quare 

Uiad.K. 434. et Penelop. EpisU 39. cum Hafniensi malim, 

cum notis. Ibid. de Dolone. Amab. Hac ego tum captit parte revertu» 

138. Captit nocte revertut equit,'] equit, 

Reveetut potioresscripti.probe. Ulys- Raptit etiam omnes fere scripti. rapti 

ses in Sabiniana lesponsione : enim erant, et celeritate uti debuit 

Evati et Tkracum ctuo duee praUa Ulixes, ut antequam nox abiret, reve- 

Rheso, heretur. Buhm. 



ARTIS AMATORLE LIB. II. 



9 



Dextera praecipue capit indulgentia mentes : 145 

Asperitas odium, ssevaque verba, movent. 
Odimus accipitrem, quia semper vivit in armis, 

£t pavidum solitos in pecus ire lupos. 
At caret insidiis hominum, quia mitis, hirundo : 

Quasque colat turres Chaonis ales habet. 150 
Este procul lites, et amarse proelia linguae. 

Dulcibus est verbis moUis alendus amor. 
Lite fugent nuptseque viros, nuptasque mariti : 

Inque vicem credant res sibi semper agi. 
Hoc decet uxores : dos est uxoria, lites. 1 55 

Audiat optatos semper amica sonos. 
Non legis jussu lectum venistis in unum : 

Fungitur in vobis munere legis amor. 
Blanditias moUes, auremque juvantia verba 

Adfer, ut adventu laeta sit illa tuo. 160 

Non ego divitibus venio praeceptor Amoris : 

Nil opus est illi, qui dabit, arte mek. [cit. 

Secum habet ingenium, qui, cum libet, Accipe, di- 

Cedimus : inventis plus placet ille meis. 164 
Pauperibus vates ego sum ; quia pauper amavi. 

Cum dare non possem munera, verba dabam. 
Pauper amet caute : timeat maledicere pauper : 

Multaque, divitibus non patienda, ferat. 



153. Lit9 fiigant,'] Fugent Regius 
et Lincolniensis ciim excerptisPnte&ni 
et Scaligeri. credant quoque aequenti 
versu pro eredunt iidem. et ret pro 
rem melioresomnes.8equor. Heimsics. 
Ineptit hic Merula, et qui cscum 
dttcem fere semper sequitur, Crispi- 
nus, qui ad divortii formulam respid 
putant, ree tuas tibi kabeto, cum ret 
agi dicantur, cum vel negotia cura- 
mus, ttt procuratores, (vid. Martial. 
V. 62.) vel pracipue cum in foro ju- 



dicia frequentamus et caussis agendis 
operam damus» et ita cape Remed. 
144. 

Ret age, tuttu ms. 
Suet. CflBS. 45* et hinc aetut rerum 
Aug. 32. quod vel tyronibus notum. 
sensus ergo est, credant sibi continuas, 
et mutuas lites esse. et hoc sequentia 
docent. Burm. 

156. Optatos,] Ita TerenU Heaut. 
iii. iii. 50. Optata loquere. 



10 



P. OVIDII NASONIS 



Me memini iratum dominse turbasse capillos : 

Heec mihi quam multos abstulit ira dies ! 170 
Nec puto, nec sensi tunicam laniasse ; sed ipsa 

Dixerat : et pretio est illa redemta meo. 
At yos, qui sapitis, vestri peccata magistri 

Effugite, et culpse dahma timete meae. 
Prcelia cum Parthis, cum culta pax sit amic& ; 175 

£t jocus, et caussas quidquid amoris habet. 
Si nec blanda satis, nec erit tibi comis amanti ; 

Perfer, et obdura ; postmodo mitis erit. 
Flectitur obsequio curvatus ab arbore ramus : 

Frangis, si vires experiere tuas. 180 

Obsequio tranantur aquae : nec vincere possis 

Flumina, si contra, quam rapit unda, nates. 
Obsequium tigresque domat Numidasque leones. 

Rustica paullatim taurus aratra subit. 
Quid fuit asperius Nonacrini Atalant4? 185 

Succubuit meritis trux tamen illa viri. 
Saepe suos casus, nec mitia facta puellae 

Flesse sub arboribus Milaniona ferunt. 
Ssepe tulit jusso fallacia retia coUo : 

Ssepe fera torvos cuspide fixit apros. 190 



188. Melanuma,^ Valde tarbant 
in hoc nomine veteres libri. sed lege 
Miianuma cum Begio, qui libro etiam 
iii. 775. cum aliis melioribua, Mila- 
nion humeris Atalantes crura ferebat. 
Reliqui codices, MinaUona, aut Mi- 
maliona. apud Grascos MiXavW est : 
ut Xenophonti de V^enatione ; at poe- 
tis VliiXaviiav* sic Museus ; 

Uap0ivoQ oif ck XiXjf^cv M 'Apca- 

^iifC *krak£nmi, 
"H irorc MciXavWoc hQaeeojuvov 
^vytv tin^iiv. 



Atque ita Tzetzes quoque Chiliad, 
xii. 453. et, Scholiastes Apollonii 
Bhodii: *AraX<ivnf 'IdaovoQ BvyA' 
rifp, fjv iyfifu MeiXaviW. irkpa ydp 
lariv ri 'Apyiia iy 'SxotviufQ, ijv ?yq- 
fuv ^lirironkiwv. Ubi 'laauavoQ Bv- 
ydrtip scribendum est, et f^v lyrifuv 
^lTTTToiikvriQ. quanquam apud Johan- 
nemTzetzen Chiliad. xli. cap. ccccliii. 
etiam Hippomedon dicitur. sed locus 
est mendosus. Repone igitoi 'B.-Hrfrai 
'lir7roidvtt,^TO*l7rnonkBovri, Hexns. 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 



11 



Sensit et Hylaei contentum saucius arcum : 

Sed tamen hoc arcu notior alter erat. 
Non te Maenalias armatum scandere silvas, 

Nec jubeo coUo retia ferre tuo. 
Pectora nec missis jubeo praebere ss^ittis. 195 

Artis erunt cauto mollia jussa meee. 
Cede repugnanti ; cedendo victor abibis. 

Fac modo, quas partes illa jubebit, agas. 
Arguet, arguito ; quidquid probat illa, probato : 

Quod dicet, dicas : quod negat illa, neges. 200 
Riserit, adride : si flebit, flere memento. 

Imponat leges vultibus illa tuis. 
Seu ludet, numerosque manu jactabit ebumos ; 

Tu male jactato, tu male jacta dato. 
Seu jacies talos, victam ne pcena sequatur, 205 

Damnosi facito stent tibi saepe canes : 



191. Sennt et Ilei eontentum iau- 
due arcutn.'] Ita quidem in Aldinis 
legitur, led falao. HyUei enim le- 
gendum ; id quod ex Callimacho pa- 
tet, hymiio in Dianam, vers. 221 . ubi 
de HylsBO et Rbceco centauris (quos 
Atalanta, eo quod vim inferre sibi ten< 
taasent, sagittis confecit) in hunc mo- 
dum legitur : ohikfUv *Y\ai6v rt Kcd 
Appova 'FdiKov ioKva Oiikfrip Ix^oi- 
povretQ, iv dtii fmiiiiatirBcu To^6nv 
oif ydp ffipiv Xay&vt^ ffvvtrev^itfovrai 
T6mv MatvaXiii vatv ^vip iucpuptta, 
Intelligimus autem hic, Poetam illud 
Yoluisse significare, in gratiam Ata- , 
lants Melanionem sustinuisse ab Hy- 
Ueottltrosauciari. Quod et versus in- 
nnere videtur, qui infra sequitur : Cot' 
pora nec mimijubeo prebere sagittit, 
&c. Ubi et illud obiter notandum, in 
qiiibusdam Pectora iegi, non Corpora. 

MlCTL. 

196. Artit eruwt eaute.'] In qui- 



busdam eerte, non eautte, Navoib. 
Lege, eauto. cautis ac prudentibus, 
inquit, non difficilis erit ars mea. sic 
infra 386. 

Crimina tunt cautit itta timenda virit. 
HsiNs. 

201, Si flehit, flere.'] In Francof. 
enitflerit, deflere memento. eleganter 
mehercule; subintellecto illo d, ut, 
miUies. vid. i. Amor. iv. 29. deflere 
vero plus est quam flere, ut apparet 
ex usu hujus verbi ad rogum, ubi de- 
flebantur mortui. quo forte respicit ; 
ut niminim, puellll flente aliquem ez 
suis mortuum, amatori, tamquam ad 
rogum, vehementius deflendum esse 
prsBcipiat. BtxRM. 

206. Seu jades talot, vietam ne pac- 
na tequatur, &c.] Poinam hic expo* 
nit Merula pro dolore : ut sit sensus, 
Ne vieta ludo puella doleat. Mihi ve- 
ro magis placet, ut pcenam accipiamus 
pro multa, sive peconia, quam, qui 



12 



P. OVIDII NASONIS 



Sive latrocinii sub imagine calculus ibit ; 

Fac pereat vitreo miles ab hoste tuus. 
Ipse tene distenta suis umbracula virgis : 

Ipse face in turb^, qu& venit ilia, locum. 210 
Nec dubita tereti scamnum producere lecto : 

Et tenero soleam deme, vel adde, pedi. 
Saepe etiam dominae, quamvis horrebis et ipse, 

Algentis manus est calfacienda sinu. 



▼ictuB est, penolvere necesse habet. 
Ac de talis et ceteris ludoram gene- 
ribus, vide quas in secundum librum 
Tristium ex PoUuce et aliis quibus- 
dam annotavimus. Nam quae hic de 
Venere et Coo, item de Chio et Se- 
nione tradit Merala, veterum de- 
scriptionibns non omnino respondent. 
Nam eanieulam, qua unitatem signi- 
ficabant, alias chium vocabant. Se- 
nionem autemi qui et Viirtic diceba- 
tur, et senarium numeram significabat, 
eoum, plerique (ut Polluz ait) qui- 
dam etiam x*^^» *^^® jaetwn efaum, 
Vewus autem, qua Merala septenarium 
numerum notari dicit, tum dicebatur, 
quando nullus talns eodem vultu, quo 
ceteri, stabat -, erat queis jactus lucro- 
sissimus, depositumque totum tolle- 
^bat. Unde et Martialis dizit, lib. 
xiv. 14. 

Cum tteterit vuhu nuUut tHn talus 
eodem, 
Munera medicet magna deditse 
tibi, 
Heliqua vide looo citato : ubi et de 
ludo latranculoram, et aliis quibus- 
dam, que nobis viderentur, ezposui- 
mus. MiCYLLus. Recte Micyllus. 
Poena est, ut ez pacto, si hoc vel il- 
lud jaciat, in medium conferat certos 
nummos, quos victor universos aufert. 
ut Augustns apud Suetonium, cap. 
Izzi. 

206. Damnoti canetJ] Senioni, qui 



jactus felicissimus, unio seu canis illi 
contrarius opponebatur. sic et Persio 
damnota canicula de eadem re Satyra 
tertia, et dexter tenio, Unio in Ulis 
Kua»v sive canis. in tesseris 6voq sive 
asinus. Mittebantur autem tali fri- 
tillo a ludentibus in pyrgum, ne 
fraudi locus esset. Heins. 

209. Ipte tene dittenta tuit umbra- 
cula virgit.'] Vide qus de ftabeUit et 
umbeUit adnotavimus, ad Amor. iii. 
Eleg. ii. 38. Am ar. 

211. Tereti tcamnum producere lee- 
to,] lipdus, lib. iii. Centur. Epist. 
Misc. ii. scamnum idem esse, quod 
sellam sive cathedram putat. sed qua 
ratione tunc scamnum lecto produce- 
returl Melius capitur de scamno, 
quo utebantur lectos altiores conscen- 
suri. per leetum vero hic non lecticam, 
sed accubitorium intelligerem, quia 
de solea sequitur, quam posuisse accu- 
bituros, notius est, quam ut demon- 
strari egeat. Bubm. 

212. Tenero toleam deme, vel adde 
pedi.] £zequebantur hec pueri ad pe- 
deA, et ancUle quas, e munere, a tan- 
dalio vocabant. Differebat autem a 
calceo solea : calceus enim pedem to- 
tum tezit ; tolea, plantam tantum : 
pars enim superior habenis devincie- 
batur. Qu» autem Latinis differen- 
tia calceum inter et toleam, eadem po- 
nebatuT apud Grscos inter v-jrSStifia 
et aav96Xujv, Amar. 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 13 

Nec tibi turpe puta (quamvis tibi turpe, placebit) 

Ingenu& speculum sustinuisse manu. 216 

lUe, fatigatse perdendo monstra novercse, 

Qui meruit coelum, quod prior ipse tulit, 
Inter loniacas calathum tenuisse puellas 

Creditur, et lanas excoluisse rudes. 220 

Paruit imperio dominae Tirynthius heros. 

I nunc ; et dubita ferre, quod ille tulit : 
JussuF adesse foro, jussi maturius hori 

Fac semper venias ; nec nisi serus abi. 
Occurras aliquo tibi dixerit ; omnia differ ; 225 

Curre ; nec inceptum turba moretur iter. 
Nocte domum repetens epulis perfuncta redibit : 

Tunc quoque pro servo, si vocat illa, veni. 
Rure eris, et dicet, Venias, (Amor odit inertes) 

Si rota defuerit, tu pede carpe viam. 230 

Nec grave te tempus sitiensve Canicula tardet, 

Nec via per jactas candida facta nives. 
Militiae species amor est : discedite segnes. 

Non sunt haec timidis signa tuenda viris. 
Nox, et biems, longaeque viae, saevique dolores 235 

MoUibus his castris, et labor omnis inest. 
Saepe feres imbrem coelesti nube solutum ; 

Frigidus, et nuda saepe jacebis humo. 
Cynthius Admeti vaccas pavisse Phereeas 

Fertur, et in parvA delituisse casA. 240 

. 228. Pro strvo,'] Niminim, qui fo- pentunetro agit intellige ergo tempus 

cem suitineati quem advertUcnm diz- ez aMtate in autumnum pnsceps, quod 

me veteres docet Donatus ad Ter« ventis et pluviis crebrum, et morbo- 

Adelph. i. i. vocat etiam recte uotavit rum fecundum. Burm. 
Doaza proprium esae verbum, ut Ep, 233. Militui tpeciet,'] Vide ele- 

zz. Ignorat tua Jura, voea^ vid. ad giam lib. i. iz. Amor. qun incipit, 

£p]Zt. iii. V. 100. BuBM. Militat omnit amant. Cxof. 

231. Nee graoe te tempiuJ] Frigut 239. Paviste per tttiut,] In qui- 

ezplicat Merula : Atqui de hieme in busdam, per herbat, in aliis, Pkereat : 



14 P. OVIDn NASONIS 

Quod Phoebam decuit, qaem non decet? exue 

Curam mansuri quisquis amoris habes. [£Btstus, 
Si tibi per tutum planumque negabitur ire, 

Atque erit adposita janua fiilta sera ; 
At tu per praeceps tecto delabere aperto : 245 

Det quoque furtivas alta fenestra vias. 
Lsta erit, ut caussam tibi se sciet esse pericli. 

Hoc dominae certi pignus amoris erit. 
Saepe tua poteras, Leandre, carere pueU& ; 

Tranabas, animum nosset ut illa tuum. 2«50 
Nec pudor ancillas^ ut quseque erit ordine prima, 

Nec tibi sit servos demeruisse pudon 
Nomine quemque suo (nulla est jactura) saluta : 

Junge tuis humiles, ambitiose, manus. 
Sed tamen et servo (levis est impensa) roganti 

Porrige fortunae munera parva tuae. 256 

Porrige et ancillae, qui poenas luce pependit 

Lusa maritali Gallica veste manus. 
Fac plebem (mihi crede) tuam : sit semper in illi 

Janitor, et thalami qui jacet ante fores. 260 

recte omiiia. Nauoeiius. ApoUo fei$otob$idwMvideret,pottulavU,utn 

armenta Admeti paTit, noo AlcettU talvot m veUeut, wtatretfemUuu et Ktr- 

gratia, ut hic Merula aentit, sed ipsiai ginet ad ttuprum dederent, Senatut 

Admeti, quem tum juveuem etiam Retang ancUUc contUio ad hottet habitu 

exittentem amabat : ut Callimachns dominarum tubmitit aneiUat, datoqfue 

hymno in Apoll. tradit. Micyl. ab eit tigno, eruptione facta R^mani 

257. Porrige et aneill^, qua pamat tomno meroque depoeitot GaUot omnet 

luce pependit Luta maritaU GalUca oUruncant. parta victoria AndUariO' 

vette manut.J Primus, quod sdam, rumdiemtolemnemperpetuotanierunt. 

Janus Parrhasius ad Claudiani Ri^- Historiam repetit Phttarchut, Polyt- 

tum Proserpins, mentem Naionis per- nutque Macedo StrategematSn octavo. 

spezit. ^us Terba adscribam, cum li- Maerohiut aiiot teeutvLt auctoret ab 

ber ille difficulter inveniatur venalis. Arittide pauUo defleiit. Ovidiut a- 

igitur pMtquam monuit, qua luce ; non mamft pr^uipit, ut ffonit eapretimt, quo 

qu^, quod tamen membranis omnibus die GaUi cttei lunt, alitptid aneiUm 

pertinadter inhseret, corrigi debere, largiatur, ut alaeriut operam navant 

hscaddit: Arittidet Mileiiut de rebut iter affectet ad daminam. Huns. 
Itaiieit Ubro primo, sic ait : GaUerum 260. Quijaeet.] Qutt Argentinen- 

dux Atepomorut, eum Romanot longa sis. ut forte andllam, vel anum, qu» 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 16 

Nec dominam jubeo pretioso munere dones : 

Parva, sed e parvis callidus apta dato. 
Dum bene dives ager, dum rami pondere nutant; 

Adferat in calatho rustica dona puer. 
Rure suburbano poteris tibi dicere missa; 265 

IUa vel in Sacr^ sint licet emta Vi4. 
Adferat aut uvas, aut quas Amaryllis amabat; 

At nunc castaneas non amat lUa nuces. 
Quin etiam turdoque licet, miss4que columb^, 

Te memorem dominae testificere tuae. 270 

Turpiter his emitur spes mortis, et orba senectus. 

Ah pereant, per quos munera crimen habent ! 
Quid tibi preecipiam teneros quoque mittere versus ? 

Hei mihi ! non multum carmen honoris habet. 
Carmina laudantur: sed munera magna petuntur. 

Dummodo sit dives, barbarus ipse placet. 276 
Aurea nunc vere sunt secula. plurimus auro 

Venit honos: auro conciliatur amor. 
Ipse licet Musis venias comitatus, Homere ; 

Si nihil adtuleris, ibis, Homere, foras. 280 



domina cubiculum aervat, posset in- JlUc ecronam pinguibus gravem twr- 

telligi. BuRjf . dtt.] Sed quia hic de parvis et rutticis 

268. At nunc easUntas nune amat muneribus agit, pr»tuli, quod iu sep- 
illa mieti.] Argute avaritiam notat in tem tcriptis ezstat, muiaque eolumba : 
puellis sui ssculi. Respicit autem hoc enim aptissimum Venereis amori* 
illa Virgil. Eclog. ii. 52. bus munus ; ut notavimus ad Petronii 

Cattaneatque nuce$, mea quat Ama- cap. Izxxv. quibus addeTbeocr. Idyl. 

rylUiamabat. Heins. v. *'Ofca ol rdp ^&airav^ Utga, et 

269. Mitaaque eoronaJ] De corona qu» ibi Meursius. Burm. 
tordorumcapiposseHeinsiusconjece- 271. Emitur tpet.'] Terentianum, 
rat, ut Mart. xiii. 51. Ubi lemma, ez Adelph. ii. 21. tpem pretio non 
turdorumeorona: eww, Ita ipet antio apud JCtos. 1. viii. 

Tejta rotit fortaue tibi, vel divite sect. i. ff. de contr. Empt. orba vero 

nardo; aeneetut respicit captatores hcredita- 

At nuh» de turdit faeta eorona tum, qui orbos prscipue colebant : de 

plaeet. qttibus egregie multa Petronius cap. 

£t iii. Epig. 47. cxvi. et seqq. Bubm . 



16 P. OVIDII NASONIS 

Sunt tamen et doctee, rarissima turba, puellae : 

Altera non doctae turba, sed esse volunt. 
Utraque laudentur per carmina: carmina lector 

Commendet dulci qualiacumque sono. 
His ergo, aut illis^ vigilatum carmen in ipsas, 285 

Forsitan exigui muneris instar erit. 
Aty quod eris per te facturus ; et utile credis, 

Id tua te facito semper amica roget. 
Libertas alicui fuerit promissa tuorum ; 

Hanc tamen a domin^ fac petat ille tu4. 290 
Si pcenam servo, si vincula seeva remittis, 

Quod facturus eras, debeat illa tibi. 
Utilitas tua sit: titulus donetur amicae. 

Perde nihil : partes illa potentis agat. 
Sed te, cuicumque est retinendae cura puellae, 295 

Attonitum form& fac putet esse su4. 
Sive erit in Tyriis, Tyrios laudabis amictus: 

Sive erit in Cois, Coa decere puta : 
Aurata est, ipso tibi sit pretiosior auro : 

Gausapa si sumsit, gausapa sumta proba. 300 



294. Part9t illa f)aUntit agai.l Noq in Propert. lib. i. Eleg. iii. 2. noUB, et 

potoit hsc intelligere Oallicanum quos ibi addudt auctores. Burm. 

iUud Crispini cacumen, qui poUntitf Ubique fere Coa vettit pro bombydna 

divitia ezplicat, cujus est dare, non accipitur,etin Coinsulaeadembom- 

accipere. Quia paullo literatior non bycina fiebant, ut Plinius docet, ii. 

intelligat mentem poets ene hanc; 23. Cetemm, divens insul» Cot et 

ita hec scena agatur, ut illa videatur Ceat. Amar. 

omnia atepo88eimpetraxe»etiamqus 900. Gautapa fi mmtUJ] Agnos- 

ttt egre concederes, nisi deprecaretur cunt tria Grammatici : Gautapa, Gau- 

pro servo et aliis amica ; ita illa potens tape, Gautapum. Fuit vestimentum ex 

sit apud tespede, cum etiam sine ejus pingui ac densa lana compactum, et 

predbus per te hoc facturus luisses. ex una tantum parte villosum ; nam 

BvRM. quod utrinque villos habebat, amphi- 

298. Sive erit in Coit, Cod deeera maUum grece dictum est. Plinius, 

pMta.] De Coit vegtUna abunde te do- viii. 49. Amar. 
cere poterunt eruditissimaB Broukhuaii 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 



17 



Adstiterit tunicata; MoveB incendia; clama: 

Sed timid&, caveat frigora, voce roga. 
Compositum discrimen erit; discrimina lauda: 

Torserit igne comam; torte capille place. 
Brachia saltantis, vocem mirare canentis : 305 

£t, quod desierit> verba querentis habe. 
Ipsos concubitus, ipsum venerere licebit, 

Quod juvat ; et queruli gaudia voce notes. 
Ut fuerit torv& violentior illa Medusi ; 

Fiet amatori lenis et squa suo. 310 

Tantum, ne pateas verbis simulator in illis, 

Effice : nec vultu destrue dicta tuo. 
Si latet ars, prodest ; adfert deprensa pudorem : 

Atque adimit merito tempus in omne fidem. 
Saepe sub autumno (cum formosissimus annus, 315 

Plenaque purpureo subrubet uva mero ; 



901. Moves ineendia,} Me mcen- 
dia^ quia rarai veste et magnam par- 
tem Buda ooDspiceru. qve notanda 
faere propter CrispiAum, qui lolita 
sibi soUertia inteipretatur, «ouf mouartM 
d§ ehaud, Bubm. 

303. Compatitnm dtimiiMn.] In 
Hafniettn et Francofurtentt» ettm jm- 
tihm dtseriflwn erit, quod pxmtare 
puto. cemponere enim certum oma- 
tum Botat, cnm erines in cincinnoa 
et gradus sunt flezi» sed da illo Ido 
Dondnm agitur, sed in sequenti pen- 
tametro. neque diterimen aJiod notare 
Tidetnr, quam capiHum pectine eztri- 
catnm et discriminatum, et diTisum 
in duas Tel pluxes partes. Bvrm. 

908. Et^fuertUagmadiaveeenetet,} 
Forte legendum : 

Et fu^ dat gaudia, voee firoba, 
Illa gaudia, qun tibi dat, te juyare 
proba blanda et amatoria Toce ; sed 

VOL. II. 



ut ipse postea puellis precipit, Ub. 
iii. Art* 766. 

Nee blandm voee$ jueundaque niur- 



310. Lenit $t mqua,"] Hac dno 
etiam Hoiatiusconjungitlib.iii. Od«18« 
Lenit ineedae, abeatque parvig 
JEqu/ut alumnit» 
Sed male hic equut ezplicuit Memla, 
et Cnippingium, in errorem inductum, 
jactare hic intempestivam eruditionem 
impulit. «9ttiu est &Tens, beneroluB* 
nt Trist. i. 2. 
JEqua Vemu Teuerit, Pallat tiitgua 
fuU, 
et ita miUies. Burm. 

312. Dettrue dieta.] Ita Senecn 
iii. de Benef. 8. Hontm quamodajU" 
det inibH euiimaiienem, eum terme, et 
duhitatio, et vuUut meriti gratiamM^ 
ttruant, vid. ad Quinctil. ii. de Instit 
Orat. 17. BuRM. 
C 



18 P: OVIMI NASONIS 

Cum modo frigoribus premimur, modo solvimur 

Aere non certo corpora languor habet. [aestu) 
lUa quidem valeat : sed, si male firma cubarit, 

Et yitium coeli senserit aegra sui ; 320 

Tunc amor et pietas tua sit manifesta puellae : 

Tunc sere, quod plena postmodo falce metas. 
Nec tibi morosi veniant fastidia morbi ; 

Perque tuas fiant, quae sinet ipsa, manus. 
Et videat flentem ; nec taedeat oscula ferre : 325 

Et sicco lacrimas combibat ore tuas. 
Multa vove ; sed cuncta palam : quotiesque libebit, 

Qu88 referas illi, somnia laeta vide. 
Et veniat, qu8B lustret anus lectumque locumque : 

Praeferat et tremuU sulphur et ova manu. 330 
Omnibus his inerunt gratae vestigia curse : 

In tabulas multis haec via fecit iter. 



322. Tune sere, qu4t plend,'} Quod Ter, veniat, quoi luUret anui leelum- 

jdend Bcripti poliores. Hbins. Ple* que heumque, 

nd jK Umee metai Bemens, quod non Nam terna loBtratioDe uti solitos^pne- 

de nihilo. certe durins dictum, ptena ter alioe Broukh. ad Tibul. i. Eleg. v. 

falce, Metere plena tance esset, tanta n. docuit, quem inspice, nec po&nite- 

oopia» ut lanx inde repleatur. cogitan- bii. Burm. 

dum. certe de hac locutione. Scho- 332. In thalamos,] In antiquis, in 

liast. Jjuv. ad Sat. vi. 204. lanoem tahulas multit, et fortaase rectius, ut 

heatam, explicat plenam, Burm. loquatur de iis, qui teatamenta senum 

324. Qtitf nnit Ula^manue.} Sijut his captant artibus, quibus ipae puel- 

ip$a iidem. subintelligei fieri. Hbins. las captari docet. Nauoeb. Mali 

330.. Prstferat et tremuU sulphur et certe auspicii foret captare hereditatem 

ova monu.] Prima editio cum lincol- et mortem puellaB, cujus se insinuare in 

niensi et uno Vaticano, suljAura viva, amorem conatur amator : neque hoc 

sed cum ovorum quoque usus in lus- docere censendus cautissimus prs- 

trationibus sit notissimusy nil hoc eeptor amoris, qui turpem hanc et 

loco mutsndum censeo. Superiori aordidam artem modo vers. 271. dam- 

vervtt pro, Et veniat, unus Vaticanus, navit. quare per tabulas meliori omine 
Ter veniat qtm luttret anus, ut Ter. intellige sponsalia, ad qu» per officia 
ad r6. <i(str«t referatur. Heins. Non taliamultiadspiraverunt. sic Juvenal. 
spemenda Vaticani codicis lectio, ii. Sat 119. 
Ter veniat ; qus proba erit, si dis- SignattB tabula, dictumfelieiter., 

tinguas : Burm. 



ARTIS AMATORIiG LIB. II. 19 

Ne tamen officiis odium queeratur ab asgrft, 

Sit suus in blanda sedulitate modus. 
Neve cibo prohibe» nec amari pocula succi 335 

Porrige : rivalis misceat illa tuus. 
Sed non, cui dederis a litore carbasa, vento 

Utendum, medio cum potiere freto. 
Dum novus errat amor, vires sibi coUigat usu : 

Si bene nutrieris; tempore firmus erit. 340 

Quem taurum metuis, vitulum mulcere solebas : 

Sub qu& nunc recubas arbore, vii^ fuit. 
Nascitur exiguus, sed opes adquirit eundo» 

Qu&que venit, multas accipit amnis aquas, 
Fac tibi consuescat : nil consuetudine majus. 345 

Quam tibi dum capias, taedia nulla fuge. 
Te semper videat : tibi semper preebeat aurem : 

Exhibeat vultus noxque diesque tuos. 
Cum tibi major erit fiducia, posse requiri ; 

Tum proculy absenti cura futurus, abi. 350 
Da requiem. requietus ager bene credita reddit : 

Terraque coelestes arida sorbet aquas. 



340. Si bene nutrierit temporeJ] Quam tibi dum eapiat, tedia n%Ma 

MutaTimiu distinctionem Heinnana fi*g'' * 

editionis, secuti veteies editiones : Vel« quod mallem, tu, dum eapiat : 

Si bene nutrierit, temp&rejirmut erit. puella scilicet tui consuetudinem ea- 

Tempcre, hic est. pauUatim ; si nu- piat. elegans enim locutio, eaipere eon- 

trieris, erit finnus tempoie. BuaM. tuetudinem, pro aibi facere usum, 

343. Opet.'] Idem significanl hic pauUatim adsuescere. Bubm. 

opet, quod vtresapud Virgil. iv. M- 351. Requietut ager,"] Proprie : 

neVd. 1575. viret acquirit eundo. nam ita Rei Rustics auctores aolent. 

DouzA. ColumeU. ii. 99. Atque iUa vieHnu 

346..CapMrf.] Inconcinne cermo hic annarum requietum agitatuimque alter' 

ad puellam' yerteretur, cum r6 quam nit, et quam Uetittimum volunt agrum 

maoifeste ex lege sermonis Latini, ad de Arborib. cap. iii. in agro requieto 

eantMtitudinem sit referendnm. quare vineam ponito, requietum lac idem -lib. 

insistens priscis editionibas et Patar vii. 8. re^ut^a ova, viii. 6. Burm. 
vino, et tribus allis icriptis, lego : 

2 



20 P. OVIDn NASONIS 

Phyllida Demophoon prcesens moderatius ussit : 

Exarsit velis acrius illa datis. 
[Penelopen absens soUers torquebat Ulixes : 356 

Phyllacides aberat, Laodamia, tuus.] 
Sed mora tuta brevis : lentescunt tempore cur» ; 

Vanescitque absens, et novus intrat, amor. . 
Dum Menelaus abest» Helene ne sola jaceret, 

Hospitis est tepido nocte recepta sinu. 360 
Qui stupor hic, Menelae, fuit ? tu solus abibas : 

Isdem sub tectis hospes et uxor erant. 
Accipitri timidas credis, furiose, columbas ? 

Plenum montano credis ovile lupo ? 
Nil Helene peccat ; nilhlccommittitadulter: 365 

Quod tu, quod faceret quilibet» ille {iaicit. 
Cogis adulterium, dando tempusque locumque. 

Quo^ nisi consilio est usa puella tuo ? 
Quid faciat ? vir abest, et adest non rusticus hospes : 

Et timet in vacuo sola cubare toro. 370 

Viderit Atrides : Helenen ego crimine solvo. 

Usa est humani commoditate viri. 
Sed neque fulvus aper media tam ssevus in irSi, 

Fulmineo rabidos cum rotat ore canes : 
Nec lea, cum catulis lactentibus ubera praebet : 

Nec brevis ignaro vipera laesa pede : 376 

Femina quam, socii deprensa pellice lecti, 

Ardet ; et in vultu pignora mentis habet. 



365. PMMlopm aftMiM.] PriorMen- fiut, regnaaset. At ego ab avo Phy- 

telii hoc dittichon non agnoacit. et laco dictum magia puto. fmt enim 

abeaie poteat salyl orationis serie. est Phylacus pater Iphicli, ut et cetevi 

enim frigidiusculum. Hbins. GnBContm Grammaticonmi tndidere» 

356. Phylaeideiaberat,'] Phylaei^ et Euitathiui in Catalogo. Mictu 

ait Merula ab eo vocari Ptotenlaum, vid. ad Epist ziii. 36. 
quod PhyUc0, qu» uibs Thessali» 



ARTIS AMATORIJE; LIB. II. 21 

In ferrum flammasqu^ riiit : positoque decore 

Fertur, ut Aonii c(Mnaibu8 icta Dei. 380 

Conjugis admissum, violataque jura marits, 

Bjurbara per natos Phasias ulta auos. 
Altera dira parens (hsec est, quam cemis, hirundo) 

Adspice, signatum sanguine pectus habet. 
Hoc bene compositos, hoc firmos solvit amores : 

Crimina sunt cautis ista timenda viris. 386 
Nec mea vos uni damnat censura puellae. 

Di melius i vix hoc nupta tenere potest. 
Ludite : sed furto celetur culpa modesto. 

Gloria peccati nulla petenda sui^ 390 

Nec dederis mimus, cognosse quod altera possit : 

Nec sint nequitiae tempora certa tuae. 
£t, ne te latebris capiat sibi femina notis, 

Non uno est omnis convenienda loco. 
£t quoties scribes, totas prius ipse tabellas 395 

Inspice. plus multse, quam sibi missa, legunt. 
Leesa Venus justa arma movet» telumque remittit: 

£t, modo quod questa est, ipse querare, facit. 
Dum fuit Atrides uni contentus, et illa 

Casta fuit ; vitio est improba facta viri. 400 
Audierat^ laurumque manu vittasque ferentem, 

PronatA Chrysen non valuisse su4. 



380. Ut Aoim ecmibut ieta D«t.] mof rumipit umaru: CnmaiuiiiMif eau 
Velnti bacchico (iiiore stiiniilata, im- <u i$ta tvmndA virii.] Hi duo ▼cniii 
pnln. Vide JEa, lib. iv. 300. aqq. in quibttidam paulo aliter legiuitiir. 

Amar.' HlIlfB.- 

381. VvAataqMJwamatid.'] Ma- 386. Di iMliM.] Forarala obvia». 
riim Begiw. ae bii idem dical. Ce- quam temen non intellezit bonus iUe 
tenim hi verm eo qiio ezhibeimis or- Critpinus, hic leTerum Philoaophum 
dine legebantur in prima editione agens, qui explicat, fum bona, fum 
ei tcriptis esemplahbtts plcrisque. fMiayWrtnt, Mtwit. cum sit awteiidit 
Hbws. et aboittinandi formttla. Buaii. 



385. Hoe bene compatitot, koe Jir 



C3 



2J P. OVIDII NA80N1S 

Audierat, Lyraesi, tuos> abducta, dolores ; 

Bellaque per turpes longius isse moras. 
Haec tamen audierat : Priameida viderat ipsam. 

Victor eras preBdae prseda pudenda tu». 406 
Inde Thyestiaden thalamoque animoque recepit ; 

Et male peccantem Tyndaris ulta virum. 
Quae bene celaris, si qu4 tamen acta patebunt, 

lila licet pateant, tu tamen usque nega. 410 
Tum neque subjectus, solito nec blandior esto. 

Hsec animi multuQi signa nocentis habent. 
Sed lateri nec parce tuo. pax omnis in uno 

Concubitu : prior hoc infieianda Venus. 
Sunt, qui prscipiant herbas, satureia, nocentes 

Sumere : (judiciis ista venena meis.) 416 

Aut piper urticse mordacis semine miscent; 

Tritaque in annoso flava pyrethra mero. 
Sed Dea non patitur sic ad sua gaudia cogi, 

Golle sub umbroso quam tenet altus Eryx. 420 

406. PnoiMida, &c.] CaaBandram, ▼erbuxn Praeepit, etqui reliqui casus 

quam fleeom Atridesabdttxerat. Vid. ab eo dependent: Tidendum, num 

iSlachyl. et Senec. in Agamemnone, magis de Satyrii herba hic locus aod- 

Amau. piendus sit: legendumque Satyrea, 

407. /luis Thy«gliad«ii«] .£gysthum, a primitiTO Satyro deducto nomine. 

Thyestis filium. Amam. Micyl. 

409. Si quA,] Si qtuB Regius et 417. l/rCicit.] Conjecerat olim, £- 

quatuor alu. puto, n eui, Hxins. ntcie Heinsius,8edposteamutavitsen- 

Qud est dictum, ut aliqud alid, et si- tentiam. Contra vim frigoris etiam 

nilia. vide ipsum Heins. ad iii. Trist. semen UrticsB commendat Serenus 

iv. 76. £t nos ad Quinct, Decl. vi/ Sammon. Caim. x. de ^us vi ad vene- 

16. et zvii. 5. et alibi. Burm. rem ezcitandam egit in insanis suis 

416. Sunt qui prtteipiant herbat, commentariis ad Petionium Lotichius, 

tatureia, noeenU$ Sumere, &c.] Ita lib. ii. cap. 16. Burm. 

quidem plerique legunt, et tatureia 420. Coile mb umbroto,^ Nescio an 

plurali accusativo dictum acciptunt non ulcus lateat. Eryx enim mons 

Ceterum quia apud Plinium, et Co- altns. vid. ad Epist. xv. 67. an ille 

lumellam item, tatureia foeminino ge- sub colle habet templumY an in ipeo 

nere, ac prima declinatione usurpa- monte eminuit coiUculus, in quo tem- 

tur : hic autem oecesse est idem no- pluml Burm. De monte £ryce« vide 

men accusativo casu poni, propter Polybium 1. i. c. 58. 



ARTIS AMAtORIiE LIB. II. 23 

Candidiis, Alcathoi qui mlttitur urbe Pelasgi, 

Bulbus, et, ex horto qu® venit, herba salax, 
Ovaque sumantur, sumantur Hymettia mella, 

Quasque tulit folio pinus acuta nuces. 
Docta, quid ad medicas, Erato, deverteris artes ? 

Interior curru meta terenda meo est. 426 

Qui modo celabas monitu tua crimina nostro ; 

Flecte iter, et monitu detege furta meo. 
Nec levitas culpanda mea est. non semper eodeih 

Impositos vento panda carina vehit. 430 

Nam modo Threicio Borea, modo currimus Euro: 

Saepe tument Zephyro lintea, ssepe Noto. 
Adspice» ut in curru modo det fluitantia rector 

Lora» modo admissos arte retentet equos. 
Sunt quibus ingrate timida indulgentia servit : 435 

Et, si nuUa subest eemula, languet amor. 



421. Candidus, Aleathdc qui mitti- 
tur urbe PtUigi.} Meganm urbem 
intelligit Poeta, quam bcllo Minois et 
Nisi magna ez paite vastatam, Alca- 
thoiu Pelopis filius ex Elide venieus, 
et Megareo regi (gener ejusdem ob 
iaterfcctum CithsBronium leonem fac- 
tus) in regno succedens instauravit, 
condita etiam arce, quam proprio no- 
mine Alcathoen vocovit. autor Pmi- 
san. in Att. Micyl. Aleathd^ arx 
Megaris appellabatur, teste Pausanift. 
Alcathoum autem Megaras condidisse, 
operam ei navante ApoUine, ferunt 
veteres. Theognis : 

M^ dvali, avrbQ ffUv iwv^iatrag 

wSKtV ^KplfV 

'AXffoO^^ ncXoTOC iraiSi x^P^' 
l6iuvot. HBXve. 

Pnstuli, Alcattkn, iU VirgU. Ceiri 105. 
Stat Megara AtUti qwmdam munita 

labore 
Alct^hoi:, 



Ubi mallem, ttant Megara. Bdrm. 

422. Eteikortoqumvemthtrbaia' 
lax,'] Erucam intelligi puto: nam et 
infra lib. 2. de Remed. amoris 799. 
salaeam eaadem nominat hoc versu : 

Nee minus erueat aptum ett vitare 
talaeest &c. 
Aut certe generaliter quamlibet hero 
bam hortensem, quiB ad provocandani 
venerem facit. in qua sententia et 
Menila fuisse videtur. Micyl. 

429. Nec levitat eulpanda mea «ct.] 
Quod detegenda nuncpnBcipiamyWrta, 
qu8B modo celanda suaseram. Una 
quippe meos, eademque mihi : - amo- 
rem scilic. oroni arte adserere. AiiAa. 

430. Impotitat.] Duo, impositas. 
Bernensis, imposito, Anibrosianus, «m 
portus, Nihilmuta: per impositos wink 
intelligit vectores, et proprium est rei 
nautics verbum imponere, quo utuntur 
simpliciter, non addito sajpc navi, yH 
in navem. Durm. 

C4 



24 P. OVIDII NA80NIS 

Luxuriant animi rebus plerumque secundid ;' 

Nec facile est 8Bqu& commoda mente pati. 
Ut levis absumtis paullatim yiribus ignis 

Ipse latet, sunmio candet in igne cinis : 440 
Sed tamen extinctas admoto sulfure flammas 

Invenit ; et lumen, quod fuit ante, redit : 
Sic, ubi pigra situ securaque pectora torpent, 

Acribus est stimulis eliciendus amor. 
Fac timeat de te, tepidamque recalface mentem : 

Palleat indicio criminis illa tui. 446 

O quater, et quoties numero comprendere non est, 

Felicem, de quo Isesa puella doletl 
Quae, simul invitas crimen pervenit ad aures, 

Excidit ; et miser» voxque colorque fugit. 450 
IUe ego sim, cujus laniet furiosa capillos : 

IUe ego sim, teneras cui petat ungue genas : 
Quem videat lacrimans : quem torvis spectet ocel- 

Quo sine non possit vivere ; posse velit. [lis : 
Si spatium qusBras ; breve sit, quo Isesa queratur: 

Ne lentd vires colligat ira mor&. 456 

Candida jamdudum cingantur coUa lacertis : 

Inque tuos flens est accipienda sinus. 
Oscula da flenti : Veneris da gaudia flenti. 

Pax erit : hoc uno solvitur ira modo. 460 

Cum bene saevierit, cum certa videbitur hostis ; 

Tum pete concubitus foedera : mitis erit. 

441. Admounulfvn.] Uniu Pate- 448. F^ticem.^ TibiiL i. zi. 64. 

vinus, eareen, nnde oonjtciebat olim Qiiater UU btahu, 

Heinsitts; amoto careoro: nt carccr Qntotmurairato/UropmMLpaUit, 

tit eimt, a quo ignis obseasns et ia- Dousa. 

dnsns: qacd tsmen argutum nimis 451. LanUtJJ AiqNat duo tibri, 

ftiietur ! Admetoflamino Neapol. Plro qnod fbiiosa non male eonvenit. vid. 

flammat, ticdat babebat Argentinen- Epist. z. 16. et aliln. moz Vossianus 

sis. Inepte omnia, nec qa» tantos et Aigentioensis, e*u teett ungva ge- 

viros Tel proferre decnisset. AnAa. nai, vid. Epist. t. 73. BuaM. 



ARTIS AMATORIiB LIB. II. 



9S 



lUic depositis habitat GoDCordia telis : 

IUo (crede mihi) Gratia nata loco est. 
Quee modo pugnarunt, jungunt sua rostra co- 
lumbe ; 465 

Quarum blanditias, verbaque murmur habet. 
Prima fuit rerum confusa sine ordine moles : 

Unaque erant facies sidera, terra, fretum. 
Mox ccelum impositum terris: humus sequore 
cincta est : 

Inque suas partes cessit inane Chaos. 470 

Silva feras, volucres aer accepit habendas : 

In liquidd pisces delituistis aqui. 
Tum genus humanum soUs errabat in agris : 

Idque mer» vires, et rude pectus erat. 
Silva domus fuerat, cibus herba, cubiUa frondes : 

Jamque diu nuUi cognitus alter erat. 476 

Blanda truces animos fertur moUisse voluptas : 

Constiterant uno femina virque loco. 



463. DeporitU,'] Compentu Mortti, 
cleganter: in pharetra icUicel, vel 
•lio reposilorio, quo tempore pacifl 
qviescunt. eomftmgn enim eae rem 
nio loco tpte ponere» docuimuB lap. 
i 155. BuRM. 

466. Quarum MaiMiiHas.] BUm- 
diti4B Regitti. verbaqu» mdtu» Samni. 
habeHt quoque lex icripti. obecurior 
■eBfoi ; icd puto Tulgatam ita capi- 
eDdam : quaram murmur habet Uan- 
ditias et Tcrba, id «t loco blanditia- 
n» et veibonmi lunt, qus amantei 
inter eomplexus edere lolent. forte 
^tt tamen, quod ispe jam cum &«- 
bor$ contundi vidimui. Bukm. 

471. Siha /erof.] Hic venua in 
AUinii ita legitur * 

SUm fttu oapit, ffoUurm mgitabUi» 



Qui venui mihi magii probatur, ta- 
metii lententia utrobique eadem cit. 
MxcTi.. — Interpolarunt hunc locum, 
ez libro Metam. piimo, qui poa- 
teriorem in aier lyUabam non poMe 
produci eiiitimarunt. Nam icripti 
veterei, cum primii editiombui, con- 
itanter et recte : 

Silva ftra», tolueru omr aeeipit Ao* 
ftmdM. Hsnti. 

474. Htijue mgrm oirm.] B«ctiua 
puto pM<«M, quam oorfiu, quod non 
tam elegattter mi» didtur. ita i^« 
iv« 23. BuKM. 

477. Bionda tram» taamm, &e.] 
Heaodnm lequitur, et poetice emw 
nat» qui, quum, Hieogon. 190. Ano- 
rem, ^ KdVXi«ruc iv iABvArim Oi- 
oZm» ry Chao cotttaneum dicat, eo 
ipio iingit rebui wdinandii prwftnae* 



» P. OYIDn NA80NIS 

Quid fiatcerent? ipsi niiUo didicere magistro : 

Arte Venus nulli dulce peregit opus. 480 

Ales habet, quod amet : cum quo sua gaudia jungat, 

Invenit in medii femina pisces aqu4. 
Cenra parem sequitur ; serpens serpente tenetur : 

Haeret adulterio cum cane nexa canis. 
Laeta salitur ovis : tauro quoque laeta juvenca est : 
' Sustinet immundum sima capella marem. 486 
In furias agitantur equae, spatioque remota 

Per loca dividuos amne sequuntur equos. 
Ergo age ; et iratae medicamina fortia praebe : 

Illa feri requiem sola doloris habent. 490 

IUa Machaonios superant medicamina succos : 

His, ubi pecciris, restituendus eris. 
Haec ego cum canerem, subito manifestus Apollo 

Movit inaurataa pollice fila lyrae. 
In manibus laurus : sacris inducta capillis 495 

Laurus erat : vates ille videndus agit. 
Is mihiy Lascivi, dixit, praeceptor Amoris, 

Duc, age, discipulos ad mea templa tuos. 
Est ibi diversum fami celebrata per orbem 

Litera ; cognosci quae sibi quemque jubet. 500 



Quo quidem ingenionug nihil ab an- juvenea est. 

tiquis excogitatum puto ; ne excepta 500. Cogiw$ci qu^ $ibi, &c.] Celebre 

quidem mirabili adeo de Pandora fa- scilicetilludrNQei £BAYTON,quod 

bula. Amar. e cselo descendisse Javenal. Satir. xi. 

478. CtnutiUrant unofasmina virque 27. et pectore memori tractandttm, 

taro.] Loco recte cum primii editione praedicabat. Nec injuria quidem, qai* 

scripti. nam in toro non statur. et tori cumqoe fuerit auctor, ex ipso e«io 

usQt illa tempestate haud uUus erat, demissam dixeris sententiam, unde» si 

nisi frondes pro toro accipis. Heins. rectius servetur, efflorescat humana 

• 486. Salitur,'] Calpur. £cl. v. felicitas necesse est. Sed fatendum 

LofeiottmfiM peeut $alientes accipU est Nostrum, divinum hoc preceptum 

levioribtts-admodttm hic rebus acoom- 



MoK-Heinsius malebat, taaro sua lata modare. Amar. 



ARTIS AMAtORIiE LIB. II. 37 

Qui Bibi notus erit, solus sapienter amabit ; 

Atque opus ad vires exiget omne suas. 
Cui faciem natura dedit, spectetur ab ill4 : 

Cui color est, humero seepe patente cubet. 
Qui sermone placet, tacituma silentia rumpat: 505 

Qui canit arte, canat : qui bibit arte, bibat. 
Sed neque declament medio sermone diserti : 

Nec sua non sabus scripta poeta legat. 
Sic monuit PhcBbus : Phcebo parete monenti. 

Certa Dei sacro est hujus in ore fides. 510 
Ad propiora vocor. quisquis sapienter amabit, 

Vincet, et e nostrd, quod petet, arte feret. 
Credita nec semper sulci cum foenore reddunt : 

Nec semper dubias adjuvat aura rates. 514 
Quod juvat, exiguum ; plus est, quod Isedit aman- 

Proponant animo multa ferenda suo. [tes : 

Quot lepores in Athp, quot apes pascuntur in Hy- 

Csrula quot baccas Pallados arbor habet ; [blft ; 



504. 5icpi fMlmte.] Forte, Mmtpa- Veneta editio, et Fnncofurteiius ctim 
ttnU, Qt lib. iii. 907 . puellis precipit : plurimis aliis, qnam re vocavimus acrip- 

Pati kumeri tamen ima tui, pan tunm ; quia unice veram credimus ; 

mmma IqO&rti non enim Naao potest omnibua Poetis 

Nudafit, prscipere, ne legant scripta sua, idque 

505. TaeUurnaiUmitiavitet.] Rum^ intaniam vocara: hoc enim tpse svpe 
pere etiam Horatius Epod. v. Sed du- hctn sdebat, et modo amatori auctor 
biut unde rumiperet ulentium. nondum ^t vers. 283. 

tamen uiut displicere poCest, quod ^^^.^ ^^^^ 

pneapienti magis convenire mihi vi- Commendet dulciqualiacumqtie sono. 
detur. sed taeituma nlentia forte ali- 

cui non placerent, et Francofurtensis Sed hoc agit, ut qnisque se noscat, et 

oodicis scriptnram prsferret noeitura si carmen sani coioris non potuerit 

sHentia, qu» amorem non promovent, struere, tunc monet abstinendnm ab eo 

sed illi nocent. ast talia opposita lau- legendo» ne ridiculus evadat. Burm. 



dat Quinct. viii. cap. 2. ubi vide et ad 517. Quot lepore» in Atho, ^uet c 

lib. ii. Met. 66. Burm. &c.] Athos mons est Hiracin» ab-A- 

508. KeiafiKj teripta paeta legau'] tho gigante (ut Stephanus aulor est) 

Non taem» libri veteres cnm primJi appellatus. Dedinatur autem Gneci 

editione. Heins. Ita quoque una decliQatione, eorum quae Attiea di- 



28 P. OVIDH NASONI8 

Litore quot concha, tot sunt in amore dolores : 

Quae patimur, multo spicula felle madent. 520 
Dicta erit isse foras, quam tu fortasse videbis ; 

Isse foras, et te falsa videre, puta. 
Clausa tibi fuerit promissi janua nocte : 

Perfer et immuud^ ponere corpus humo. 
Forsitan et vultu mendax ancilla superbo 525 

Dicet, Quid nostras obsidet iste fores ? 
Postibus et dur® supplex blandire pueUae ; 

Et capiti demtas in fore pone roaas. 
Cum volet, accedes : cum te vitabit, abibis. 

Dedecet ingenuos taedia ferre sui. 530 

Efiugere hunc non est, quare tibi possit amica 

Dicere ? non omni tempore sensus adest. 
Nec maledicta puta nec v^rbera ferre puellae 

Turpe, nec ad teneros oscula ferre pedes. 
Quid moror in parvis ? animus majoribus instet. 

Magna canam : toto pectore» vidgus, ades. 536 



cuntur, ut 6 d0mc, nv 6Bm, nf JiOm, Tteto ealmm prohibtre 911U itU 

rbv dBia abtque v : ut et i^w, Xayd» Argttit ? Heins. 

rl*», et ti qua mmilia. Atque Kuiic Ego nihil mutem. gup. z. Amor. 8. 
tunt caau iUi, quibus Latini usi tunt : Ecce quid itt$ iuut prctir nova ear* 



ut Viig. zii. 701. QuoMtttf Athot, aut 

quMdut Eryx. et, Geng. i. 232. Aut Jknat. Boek. 

Atho, aut Kkodopen. JBt hic Ovid. 631. Ejfugere hine non eet, quare 

Qitot leperet tn Atho» Est enim Gm- tUn pottit amiea JHeere, non omni tem^ 

cus dativus, quo hic pro ablativo usus pere tentut abettJ] Vulgatam retineo, 

est. Quod autem Merula dedinat modopostridteersponaturinteiroga-" 

Athon Athenii, id nullo Teterum ez- tionis nota. Quare amica tua possit 

emplo facit. Ut autem et boc obiter dicere» tui tndium ciqiieiis» an noa 

adjiciamus, tradunt tantam esse alti- Ucet hunc molestttm effngeret ubiqne 

tttdinem hujus montis,ut umbram tre- adest mihi. non enim omni tempore 

centonxm stadiomm jaciat Cetera calent et veneris cupidine fervent mu- 

Yide apud Menilam. Mxcyx.. lieres; captandum tempus, cum vpp^ 

626. Quid nottrat ehtidet itteforet.] tunt ooncubitum, non interpeUandsB, 

Vaticanua eleganter, quit, ut apud ubifrigent. formulayerousitata,^^^- 

Stat. i. Theb. 465. gertnonett, Bubk. 



ARTI8 AMATORLS UB. II. 29 

Ardua moUmur : sed nuUa, nisi ardua, virtus. 

Difficilis nostri poscitur arte labor. 
Rivalem patienter habe ; victoria tecum 

Stabit : eris magni victor in arce Jovis. 640 
HsBc tibi non hominem, sed quercus crede Pelasgas 

Dicere. nil istis ars mea majus habet. 
Innuet illa, feras : scribet, ne tange tabellas : 

Unde volet, veniat : quoque Cbebit, eat. 
Hoc in legitimd prsestant uxore mariti ; 545 

Cum tener, ad partes tu quoque, somne, venis. 
Hac ego, confiteor, non sum perfectus in arte. 

Quid faciam ? monitis sum minor ipse meis» 
Mene palam nostrae det quisquam signa puell»? 

£t patiar? nec me quolibet ira ferat? 550 

Oscula vir dederat (memini) suus : oscula questus 

Sum data. barbarie noster abundat amor. 
Non semel hoc vitium nocuit mihi. doctior ille, 

Quo veniunt alii conciliante viro. 



543. Fgrai.'] Fem Frencor. Junii, 653. Doctier ilU ut, Q»o ««iiwiif 

Sairavianique et Beraensis. tnnt<at oiit emeiUanU vm.] Firp lUgiai, ex- 

nniu. tnnwtt nonnnlli. Fnncius tam cerpta Jnreti» et nmlti alii ex meliori- 

hic quam lib. iii. 514. malebat awnuet, bos. optime. iwnmnt» nzorea nimirum. 

male. annuere est nutu affirmare, m- Quo oonciliante uxores veniunt alii 

nMtre est signum capite dare. BuaM. Tiro. egirous jam de hoc loco initio 

545. Hoe in U^tima prcftant.] 8i hujus tibri Tors. ii. Pnsterea pvo doo^ 

presUnt legendum, hcc capienda ut Kor opinor esse scfibendum, Jortior^ 

vetba amatoris, prscepto huic Naso- quicquid oboituntur Hbri ireteres. et 

nis repugnantis, qui catidus juTenta et id quoque jam monitum a nobis tib. i. 

in iram pronu8,se hoc patiet fenre ne- Ters. 381. Hnvs. Gave rb deetior 

gat, sed illud maritis prsdpiendum, moveas. Sciticetadpracepladaiida, 

qui lenodnium facere sdent. sed ego quam prorindam ego suscepi ; led 

malim prtutant, ut sit Ovidiiaigumen- pnecepta mea prmtare non postum^ 

tatio ; si viri hoc in uzoribus pnestant, quia in hac parte artis amatorie per^ 

quanto magis amator in amica. lute fectos non sum; sed doctior ille ei^ 

erat inHicylli^et Bersm. edit. et prio- qni hanc potest condltaturam pne* 

ribus. et trededm scriptis. Bunii. stare. Borm. 



90r P. OVIDII NASONIS 

Sed melius nescisse fuit. sine furta tegantur: 565 

Ne fugiat victo fassus ab ore pudor. 
Quo magis, 6 juvenes, deprendere parcite vestras. 

Peccent : peccantes verba dedisse putent. 
Grescit amor prensis. ubi par fortuna duorum est, 

In causs& damni perstat uterque sui. 560 

Fabula narratur toto notissima coelo, 

Mulciberis capti Marsque Venusque dolis. 
Mars pater, insano Yeneris turbatus ampre, 

De duce terribili factus amator erat. 
Nec Venus oranti (neque enim Dea moUior ulla est) 

Rustica Gradivo, difficilisve fuit. 566 

Ah quoties lasciva pedes risisse mariti 

Dicitur, et duras igne vel arte manus ! 
Marte palam simulat Vulcanum imitata, decebat : 

Multaque cum forma gratia mixta fuit. 570 

556. Neefugiat vietofaUutab ore 'Afpo^inf 

pttdor.] Neapolitaniis codex probe : Atkv drifui^tt c.r.X. 

Nefugiatfam vietu» ab ore pudor, — Marte palam timuiat Vulcanum tmi- 

Hkxnb. tata, deeebat. Simul et, Aldina edi- 

librarium in ezcudendis Heinsii notis tiones et tres libri Bersmaimi : tmilis, 

peccaase puto: nam in Neapolitano unui Heinaii. Illud timulat imkata 

eodice erat : vix placet : forte, 

Necfitgiatfatto vietut amere pudor, Marte palam taUat, Vulcawum imi' 
Quodetiam aensom facit rectom, si fM 



legatnr, et ita capiatur, ne fugiat pu- vel 8imi|e quid ; nam saltu et gestu 

dor et omnis verecundia, victi ab imitabator ciaudum Vulcanum: si' 

amore, quem jam palam et ante ocu- mulare ki imitari unum idemque est ; 

los tuos fert et fatetur. Burm. ideoque in scriptis sspe confiisa. De-. 

561. Fabula narratur, &c.] Ab cebat vero absolute ponitur: utlib. i. 

Homero primnm, Odyss. 9, 26&— 366. 533. 

Ubi vidend. Eustath. et Athensus, i. Clamabatflebatque tunul; ted fUrum- 

12. iterumqne xii. sub init. Amar. que decebat. 

509.MarUj)aiamtimulat,6LcJ] De Etpassim. Burm. 

quo ipse queritur Vulcanus, apud Ho- Palam,] Id est coram, et vidente. 

mer. 1. cit. 308, in oratiuncula, qua sic 549. 

Deos omnes convocat, Venerem cum Mene palam nottre det quitquam 

Marte deprenaiiros : tignapuelU. Douza. 

*0c Ifii xvikbv Uvra Ai^c Bvy^arnp Vid. ad Quinctil. Decl. vi. 14. . 



ARTIS AHATORI^ LIB. II. 31 

Sed bene concubitus primos celare solebant. 

Plena verecundi culpa pudoris erat. 
Indicio Solis (quis Solem fallere possit ?) 

Cognita Vulcano conjugis acta suae., 574 

Quam mala, Sol, exempla moves? pete munus ab. 

£t tibi, si taceas, quod dare possit, habet. [iWk ; 
Mulciber obscuros lectum circaque superque 

Disponit laqueos : lumina fallit opus. 
Fingit iter Lemnon : veniunt ad foedus amantes : 

Impliciti laqueis nudus uterque jacent. 580 
Convocat ille Deos. prsebent spectacula capti. 

Vix lacrimas Venerem continuisse putant. 
Non vultus texisse suos, non denique possunt 

Partibus obscoenis opposuisse manus. 
H)c aliquis ridens, In me, fortissime Mavors, 585 

Si tibi sunt oneri, vincula transfer, ait. 
Vix precibus» Neptune, tuis captiva resolvit 

Corpora. Mars Threcen occupat; illa Paphon. 
Hoc tibi profectum, Vulcane : quod ante tegebant, 

Liberius faciunt, ut pudor omnis abest. 590 



58&. HU aUquis ridnu, tn m§for' Tdv f ^fuififr lirc&ra ^u&cropoc 

timm» Mavon, Si tUn mnt Qn§ri, vtn- 'A^ytt/fiAynic, 

euia trofuffr, oit.] Imitatio Homerica At ydp roiiro ykvotro dpal jffonf- 

ept. Nam apud Homerum Odys. 8. /3dX' 'AtoKKov, 

334. Merourius hoc pacto optat, ut AtOfAoi fih rplc r6ow>t dirtfpovtc 

lioeat aibi cuid Venere concumbere, dft^tQ Ixoiiv. 

velle ae ter totidem vincula pati, £cc. *Y/Mtc y tloopd^t 9toi raoal rt 

Venus ipeoe» quoniam festivi sunt, Biaivat, 

placuit hic subjicere : Airrdp iywv t^otfu irapA xpv^ 

'Bpitfiv ik vpooiuTnv &vaJi Ai^ vi6c 'A^po^lry, Micyl . 

'AvdXW. 589. Hoe tiln prrfeeit, Vuleane.} 

*Kpfuia AtibQ vU, ^iaicrflipf, iwrop Regius, pfr/iKlo. ceteri plerique, pro- 

idmv, fteto. Lege,pr0feclttiii.quomodojam- 

*'U.pd uv iv dtapeiifft O^Xoif xparc- dudum conjeci. quod Vaticanus unus 

poMTft mfodfi^ confirmat. Hoc profecisti» inquit, Vul- 

SMttv, kv Xicrpotoi irapd xpvoy cane, ut libcrius nunc fadant, post- 

Afpo^iry. quam pudor abesse coepit, quod tege- 



«8 R OVIDII NASONIS 

Saepe tamen demens stulte fecisse fateris : 

Teque fenint ir» poBnituisse tuae. 
Hoc vetui. vos ecce vetat deprensa Dione 

Insidias illas, quas tulit ipsa, pati. 
Nec vos rivali laqueo&disponite : nec vos 595 

Excipite arcana verba notata manu. 
Ista viri captent (si jam captanda putabunt) 

Quos faciunt justos ignis et unda viros. 
En iterum testor : nihil hlc, nisi lege remissum, 

Luditur. in nostris instita nuUa jocis. 600 



btnt ante. Nam et Mquenti ventt 
BCiibendum, ut jmdor omnU abe$t, non 
€t jmdor. quod scriptos editosque per- 
peram oecupavit preter Patavinum 
«num. Hbins. Hoc tibi pro facto, 
Francof. et septem dii^ — Quod anto 
tegtibant, UberiuM faeiunt. CoUigit e 
fabula Notter, qu» ad rem suam fa- 
cerent: sed longe alia mens Homeio 
fnit, quum talia canentem apud Fhm- 
acas Demodocum induceret ; nam si 
Athenso fides, loco supra cttato, 6 9k 
iK^apd ^alalt 6aiiMoKOQ ABu *AptoQ 
Kal 'A^poiirtiQ owouoia», oh Btd rb 
dvoikxtaOai rb rouwrov ir60oc, dXX' 
Airorpiiruv airrobc wapav6pMV bpi' 
Ktuv, tiSitQ Iv rpv^pf rtvt pUp n- 
BpaiifikvovQ, K^vrMtv 6ftot6rara roic 
rpSirotc abrCiv rd frpbc ivAtravnv 
irpo^kpw, Quod ex ipsis poets ver- 
bis manifeste patet, qui Deos, de- 
prenso Marte cum Venere, una voce 
narrat ezdamasse : O^ dptrq. Koxd 
Ipya. 

593. Voi eece vetat deprensa Dione 
Intidiat iUat, quai tutit ipta, pati.'] Sen- 
snm aptum ut cohasreat cum sequenti, 
in hoc disticho requiro. quid enim est, 
vetat vot intidias illat pati, cum hic 
pmcepta dat viris, non puellis; di- 
cendum ergo fuissetillas insidias, quas 
Marti poBuit Vulcanus, vos rivalibus 
et amicis vestris Venus vetat fticere. 



quare param abest, quin retinuissem 
vulgatam, qusB est in plurimis scrip- 
tis: 

Vo$ eoeo Mtet djeprenea Dione 
Intidiat iUat, quat tulit ipia, dare, 
Dare intidiat navi dizit Plaut. Bac- 
chid. ii. iii, 62. et Milit. ii. iii. 32. et 
alibi. nisi quis acutior nobis sensum in 
Heinsiana lectione videat satis aptom. 
in uno Heinaii codice erat, not eeee ve^ 
tat pati. quod posset ferri, ut Ovidius 
•e quoque cum aliis, ut alienis thala» 
mis insidiantes, inducat, quos vetat 
Venus deprehendi. Intidiat ulU, q, 
t. i. dare Bartholini, etiam bene. 
BcaM. 

698. Quotfaeiuntjuttotignitetun' 
da virot.'] Est sensus poet», literas 
amatorum, si interdpiends adeo vi- 
dentur, intercipiant illi, qui adhibitis 
igne et aqua justi, boc est legitimi ma- 
riti facti sunt, non rivales, aut similis 
conditionis. Solebant autem in so- 
lemnibus nuptiis, quibus uzor et mari- 
tus legitime jungebantur, ignis et aqua, 
adhiberi, qusB utrinque ^nsus et 
nova nupta contingerent: ad signifi- 
candum, quod, ut faec elementa potis- 
simum ac mazime necessaria, inter se 
in commune tangerent: ita ceteras 
quoque res necessarias communes 
essent habituri. Micyl. 



ARTIS AMATORIiG UB« II. Sl 

Quis Cereris ritua s^nsit vulgare ppofwis, 

Magnaque Threici^ sacra reperta Samo ? 
Exigua est virtus, preestare silentia rebua : 

At contra gravis est culpa, taceuda loqui. 
O bene ; quod» frustra captatis arbore pomisi 605 

Garrulus in medi& Tantalus aret aqu& 1 
Prsecipue Cyther^ jubet sua sacra taceri. 

AdmoneOy veniat ne quis ad illa loquax. 
Condita si non sunt Vener^ mysteria cistis ; 

Nec cava yesanis ictibus eara sonant : 610 

Attamen inter nos medio versantur in usu : 

Sed sic, inter nos ut latuisse velint. 
Ipsa Venus pubem, quoties velamina ponit, 

Protegitur laev^ semireducta manu. 
In medio passimque coit pecus, hoc quoque viso, 

Avertit vultus s«pe puella suos. 616 

Conveniunt thalami furtis et janua nostris : 

Parsque sub inject^ veste pudenda latet. 
Et si non tenebras, at quiddam nubis opacse 

Quaerimus ; atque aliquid luce patente minus. 



e07. Prmcijms Cytherea jubet nia bantur: vel cum,ut apudTheocritum 

tacra taceru] Tale quippiam dixit et est Idyll. 2. mox nupture, Dian» 

TibuUus : i. ii. 34. aacrificabant, virginitati» causa, quam 

Celari vuU eua/urta Venut, mox depositune essent, deam plftcan- 

CiOF. tes. Ciiic autem in saoria Cereris in- 

609. Cmdita n wm tuni Venerie ter aymbola habebantur, rigniiicantet 

mytteria ciitii, Nec cava vatanU ietibut dauaa atquc arcana omnia haberi de- 

a€ratonant.] Confundit hoc loco Me- bei«. Micyl. Rccte MicyUus, et de 

rula cerimoniat Cereris, ^\ Canephcriat. Canephoris virginibus jam multis ege- 

AUud cnim Katni^ptiv Gnecis ftiit, runt viri docti. Bub¥. 
tlmd cittas Cererit. Koyv^tveBim 610. Ictifrtt» arra «(wiant.l Retinen- 

pueUs GnBCorum soleb^t, vel cum dum tonant, ut sensua sit, si Veneris 

in pompa Minervip sacri^ qu«B Pana- »cra non sunt tam occulta, aut tante 

thenaica dicebaatur, canistra capiti- roysteria, ut Cereris et aliorum numi- 

buB iraposita gerebant, quibus ea, num, non etiam ita aperta debent essc> 

qu«e Deae offerenda essent, contine- ut Cybeles. Buim. 

VOL. II. D 



34 P. OVIDII NASONIS 

Tunc quoque, cum solem nondum prohibebat et 
imbrem 621 

Tegula, sed quercus tecta cibumque dabat ; 
In nemore atque antris, non sub Jove, juncta vo- 

Tanta rudi populo cura pudoris erat. [luptas. 
At nunc noctumis titulos imponimus actis : 625 

Atque emitur magno nil, nisi posse loqui. 
Scilicet excuties omnes ubicumque puellas, 

Cuilibet ut dicas, Hsbc quoque nostra fuit : 
Ne desint, quas tu digitis ostendere possis ; 

Ut quamque attigeris, fabula turpis erit. 630 
Parva queror : fingunt quidam, quae vera negarent» 

£t nulli non se concubuisse ferunt. 
Corpora si nequeunt, quae possunt nomina tractant : 

Famaque, non tacto corpore, crimen habet. 
I nunc, claude fores, custos odiose, puellae ; 635 

£t centum duris postibus adde seras. 
Quid tuti superest, cum nominis extat adulter ; 

£t credi, quod non contigit esse, cupit ? 
Nos etiam veros parce profitemur amores : 

Tectaque sunt solidft mystica furta fide. 640 
Parcite praecipue vitia exprobrare puellee, 

Utile quae multis dissimulasse fuit. 
Nec suus Andromedse color est objectus ab illo, 

Mobilis in gemino cui pede penna fuit. 



626. Atqueemiturmagno.'] InBer- Hoc Ithaeut velit et magno mercen- 

nensi uno erat, atque emitur m nil, tur Atridm, 

quod quid «bi velit, non exputo. an Ubi vide comment. Burm. 

aliquis glossator hoc adscripserit, in- 627. Seilicet exeutia,] Hunc ver- 

dicans mores sui seculi, quo in atrio sum et sequentes tres interrogative 

voluptates peragebantur, an aliud quid atque tipwnK&Q lego, exprobrandi 

lateat nescio. mihi vulgata satis pla- sive increpandi figura. Mictl. 

cet, qus idem notat, quod illa apud 643. Nee auus Andromeda.'} An- 

Virgil. ii. iEneid. 104. dromeda fusca fuisse dicitur. placuit 



ARTIS AMATORIjE LIB, II. 



35 



Omnibus Andromache visa est spatiosior aBquo: 

Unus, qui modicam diceret, Hector erat. 646 
Quod male fers, adsuesce ; feres bene. multa ve- 

Lenit: at incipiens omnia sentit amor. [tustas 
Dum novus in viridi coalescit cortice ramus, 

Concutiat tenerum quaelibet aura, cadet. 660 
Mox eadem ventis, spatio durata, resistet, 

Firmaque adoptivas arbor habebit opes* 
Eximit ipsa dies omnes e corpore mendas : 

Quodque fuit vitium, desinit esse mora. 
Ferre novee nares taurorum terga recusant : 665 

Adsiduo domitas tempore fallit odor. 
Nominibus moUire licet mala. fusca vocetur, 

Nigrior Illyric4 cui pice sanguis erit. 
Si paeta est, Veneri similis : si flava, Minerv®. 

Sit gracilis, macie quae male viva su& est, 660 



tamen illa Perteo» qui eam ceto Ube- 
ravit, et uxorem duxiL Pmma nM' 
/u.] Talaria designat. Perseui enim 
Mercurio dilectus, talaria ab eo et pe- 
tasum accepit, et galeam, qua indutus 
ex adverK) non poterat videri. Acce> 
pit et a Vulcano falcem ex adamante 
factam, qua Meduaam Gorg;ona inter* 
fecit. Auctor Hyg. 

645. OmnUnu AndnmaeheJ] An* 
dramache iiUa iuit iEetionia Theba- 
mm regii, uxorque Hectoris, grandi 
corpore. 

6S0, Avra,} Servavit hic PoeU 
differentiam,quam inter auram et ven- 
tum constituunt Grammatici. quod 
non fecit Statiua, qui aspe pro viden* 
tiore venlo, interdum etiam promiscue 
hac voce abuaus deprehenditur. Dou- 
ZA. Recte quidem Douza, sed et Pn>- 
pertius pro vehementiori vento posuit. 
lib. i. Eleg. 17. 

Atpic€ quam utvas inerepet aura mt- 
noB, BURM. 

657. NaminUfut molUre Ucet mala,} 



Veibis tenuare honestioribua puells 
vitia poteris. Insignis est Lucretii 
locus, iv* 1146. sqq. quem dum Nos- 
ter Bmularetur, poeticam dictionem 
philoaophics» severitati iiigeaioae sub- 
jecisse libens animadvertes: 

Hoe faeiuni hominet plenunque CU' 
jndine eeei, 

Et tribuunt ea, ^uc ium eunt kit 



Nigra, /uXixpooc ut: immunda ^e 

fpBlida, &sofff»OQ : 
Cciia» wdXXditop: nervota, et Ug- 

nea^ iopicdc: 
Parvola, pumiUo xapirmf \a, tota 

merumsal: 
Magna, atque immanit, Kon^irXii^» 

plenaque honcrit ; 
BaU)a, loqui non quit, rpcatXlZH^ 

muta, pudetu ett : 
Atflagrant, odiota, hquacuUi, Xofi» 

Toitoy sit, &C. Amar. 

659. Si ptta ett, Veneri timiUt, 
&c.] liocus valde affectus. agit de vi- 
D2 



P. OVIDII NASONIS 



Dic habilem, queecumque brevis; quse turgida, 

Et lateat vitium proximitate boni. [plenam : 
Nec quotus amius eat, nec quo sit nata require 

Consule: quae rigidus munera Censor habet. 
Praecipue, si flore caret, meliusque peractum 665 

Tempus; et albentes jam legit illa comas. 
Utilis, 6 juvenes ! aut heec, aut serior aetas. 

Iste feret segetes ; iste serendus ager. 
Dum vires annique sinunt, tolerate labores : 

Jam veniet tacito curva senecta pede. 670 

Aut mare remigiis, aut vomere findite terras ; 

Aut fera belligeras addite in arma manus: 
Aut latus, et vires, operamque adferte puelUs. 

Hoc quoque militise est : hoc quoque quaerit opes. 



tiosis ocuHs Naso. atqui peti oculi 
parum yitioti sunt, quoi ia Veneie 
tantopere commendatos fuine conxtet 
ab ipso Fande, egregio illo formarum 
spectatore. Noster Remediis Amoris : 

P^tta tttb Id^ojudiee Cyprit trat, 
Ifinc ^(Xo/tfi^4c 'Afpo^ini passim 
Grscu poetis. Sed nec flayi oculi vi- 
tiosi, imo in Pallade laudabantur. 
quare et yXavKtymc illa Homero aliis- 
que frequentissime dicta. Auctor 
Priapejorum, Mintrvaflaoo hmint ttt, 
Vtnut jMtto. quod in utraque illic 
pulchrum ducitur. Quid ergo? T6 
Tpmta in membranis vetustioribus non 
comparet. pro quo cratsa plerique, vel 
gratta. nonnuUi et Iteta, sed ii recen- 
tiores. codez Regius omnium anti- 
quissimus, Si cratia ttt Vtttmrit timHit. 
etiam mendose. Mihi dubium vix est 
Nasonem scripsisse, Si qua ttraba ttt, 
Vtntri timilit. subaudi tit, quod sequi- 
tur proximo pentametro. Strabo et 
ttrabut dicebatur Latinis, quemadmo- 
dum Onscis orpapb^ gal oTpaPtiv. 
Nunc de Minerva videamus. pro Jiava 
prima cditio cum aex septemve scriptis 
panw. parva etiam optimus Hegius, 



et^va pro diversa lectione. Aron- 
delianus/eiMiia. secundus Ambiosia- 
nus pravo, prozime vernm. est enim 
ram legcndum. Confido versum men- 
dosissimum nostra industria jam bene 
se habere : 

Si fiM ttraba, ett Vtmtri timUit, ti 

inslNlf JufMTOC 

Aut sicui versus paulo durior videtur, 
ut est revera, is licet reponat me noa 
obnitente: 

Si ttraba, tit Veneri tmUit^ si jCa- 
va Minervm, 
Qttomodo Naaonem nobis vliquisse 
propemodum persnadeor, ut credam. 

HxiNS. 

664. Munera Ctntor kabet.'] Qtut- 
rtrt ctntor Neapditanus. non male, 
nisi forte melius, ftue r^gidii< ^iuemnt 
Centoramat. Gniterus conjecerat o&i(. 
quasi minus Latinum esset, kabere wm- 
nut, sed ita et Cicero lib. ii de Legi- 
bus. 3. Tamquam id kabuerit operit 
ae munerit, ut hane nebit efieeret te- 
dem ad ditputandum. sed et Latine 
dicitur habeo fHcr«ri, si Neapolitani 
codicis scripturam sequi libet. Bunir. 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 



87 



Adde, quod est illis operum prudentia major: 675 

Solus et, artifices qui facit, usus adest. 
Illae munditiis anuorum damna rependunt : 

Et faciunt curd, ne videantur anus. 
Utque velis, Venerem jungunt per mille figuras. 

Inveniat plures nulla tabella modos. 680 

Illis sentitur non irritata vduptas : 

Quod juvet, ex lequo ffemina virque ferant: 
Odi concubitus, qui non utrumque resoivunt: 

Hoc est, cuf pueri tangar amore minus. 
Odi quGB prdebet, quia sit pr&ebere necesse; 685 

Siccaque de land cogitat ips&,su&. 
QuaB datur officio, non est mihi grata voluptas. 

Officium faciat nulla puella mihi. 
Me voces audire juvat sua gaudia fassas : 

Utque morer memet, sustineamque, rc^et. 
Adspiciam dominaB victos amentis ocellos. 

Langueat; et tangi se vetet illa diu. 
HaBC bona non primae tribuit natura juventae, 

QuaB cito post septem lustra venire solent. 
Qui properant, nova musta bibant. mihi fundatavi- 

Consulibus priscis condita testa menim. [tum 



690 



694 



075. Operufn prudentia.] ^aoofiu$ 
dici pnecipue de Venere, sed an opera 
plurali nnmcro recte dicantnr dubito. 
etsi tralationem a re castrensi esse vt- 
lit Bronkhus. ad Tibul. i. x. 64. ego 
ccrte mallem, rerum prudentia ma- 
jor : itapassim veteres. BrnH. 

683. Odi coTicubitus, qui non utrim- 
quB retolvunt, Hoc ett cur pueri tangar 
amorc mniiij.] Ostendit poeta Noster 
se rb iraiB(pa<niiv secutum non esse : 
atque idcirco nonnullis, qui in litteris 
Domen habent, odio ease, deapici et 



nihili fieri andio : contra alios poetas 
amare et suspicere. PraBclamm acili- 
cet in^nium et judicium . Ciof. 

694. Qiue cito pott teptem,'] Si tam 
tarde bona ilta veniunt, et post loo- 
gum usum, an illa cito venire recte 
dicanturvideant acutiores. mihi sem- 
per hic versus comiptus visus fuit. nec 
juvant codices. forte Qimc niri pott 
tepiem. nt niti, pro non nut poaitum 
sit. vide qux Gronov. ad Uly, xxziv. 
16. producit, Ucet in quibusdam ez- 
emplis diversum censeat Bvnaf . 
D3 



38 P. OVIDII NASONIS 

Nec platanus, nisi sera, potest obsistere Pho&bo: 

Et laedunt nudos prata novella pedes. 
Scilicet Hermionen Helenae praeponere posses ? 

Et melior Gorge, quam sua mater, erat ? 700 
Ad Venerem quicumque voles attingere seram, 

Si modo duraris, praemia digna feres. 
Conscius ecce duos accepit lectus amantes : 

Ad thalami clausas, Musa, resiste fores. 
Sponte sua, sine te, celeberrima verba loquentur: 

Nec manus in lecto laeva jacebit iners. 706 

Invenient digiti, quod agant in partibus illis, 

In quibus occulte spicula figit Amor. 
Fecit in Andromache prius hoc fortissimus Hector ; 

Nec solum bellis utilis ille fuit. 710 

Fecit et in captd, Lyrneside magnus Achilles, 

Cum premeret moUem lassus ab hoste torum. 
Illis te tangi manibus, Brisei, sinebas, 

Imbutse PhrygiA quae nece semper erant. 
An fiiit hoc ipsum, quod te, lasciva, juvaret, 715 

Ad tua victrices membra venire manus? 
Crede mihi, non est Veneris properandavoluptas; 

Sed sensim tard^ prolicienda mora. 



700. Et meUnr Gorge, quam sua Epist. xvii. 251. Sequi etiam et loqui 

maUr enU.'] Althea scil. Nupserat au- pasum confuderunt libiarii. cel^' 

tem Gorge Audnemoni, ez quo Ozy- rima juiterpretatur Douza publica, ut 

lum suscepit, quo duce, Heraclides dizit Ub. iii. Amor. 7. non nego. sed 

Peloponnesumrecuperaretentaverunt. addo simttl notare ssBpe repetita, vid. 

Fausan. Phoc. zzzviii. ApoUodor. ad iii. Amor. v. 3. Burm. 

Bibliothec. lib. i. c. 8. Amar. 711. Magnu$,] Fartis Aprosii et duo 

706. Sine te.] Sine me Francof. et alii, quod perpetuum fere Achillis 

Moreti cum prima editione : ut aensus Epitheton. vid. £p. ziii. 137. et i. Am. 

sit, etsi ego nihil pnecipiam. sed rec- iz. 33. ubi similis varietas : aed pr«- 

tius ad Musam Magistram sermo fit cessit, /ortunmtu Heetor. Burm. 

deinde malim, verba sequentnr, sponte 718. Tardaperjidenda mora.] Pro- 

profluent, ita stta verha sequi sspe jicere Scioppius lib. iii. Suspect. Lect. 

dizit, vide loca ab Hcinsio adducta ad cap. 20. docet a Cicerone et altis poni 



ARTIS AMATORIiE LIB. II. 



39. 



Cum loca repereris, qu8e tangi femina gaudet; 

Non obstet, tangas quo minus illa, pudor. 720 
Adspicies oculos tremulo fulgore micantes, 

Ut sol a liquida saepe refulget aqu&. 
Accedent questus, accedet amabile murmur, 

£t dulces gemitus, aptaque verba loco. 
Sed neque tu dominam velis majoribus usus 725 

Desine; nec cursus anteat illa tuos. 
Ad metam properate simul. tum plena voluptas; 

Cum pariter victi femina virque jacent. 
Hic tibi servandus tenor est, cum libera dantur 

Otia; furtivum nec timor urguet opus, 730 
Cum mora non tuta est; totis incumbere remis 

Utile, et admisso subdere calcar equo. 
Finis adest operi. palmam date, grata juventus; 

Sertaque odoratse myrtea ferte comae. 
Quantus apud Danaos Podalirius arte medendi, 

^acides dextrA, pectore Nestor erat ; 736 

Quantus erat Calchas extis, Telamonius armis, 

Automedon curru, tantus amator ego. 
Me vatem celebrate, viri, mihi dicite laudes : 

Cantetur toto nomen in orbe meum. 740 

Arma dedi vobis : dederat Vulcanus Achilli. 

Vincite muneribus, vicit ut ille, datis. 



pro augeri et iocrebrescere : aed huic 
ioco noncongniiU perfieere veroin hac 
re etiam proprium ease verbum docuit 
Erhard. ad Petron. Ixxxvii. Burm. 
725. Sed tuque tu dominam velU 
wtqferibua Htus Detere.'] Dmsm scripti 
cum prim& editione constanter, pre- 
ter codicem Arondelianum, et tres qua- 
tuorve alios recentioris nots. Met. 
ui. 478. 



Quofugit f oro, mane, nec me, cru- 
deiis, amantem 

Derine, clamavit. HxiNs. 

735. Quantut apud Danaot Podaii- 
rtttf arte medendi, &G.] Hac omnia 
ex Homeri Iliade translata sunt: 
quare si qua hic in commentariis de- 
siderantur, ea ex origine ac fontibui 
suis petantur. Micyl. 

742. Vineite muneribHS,'] Id est per 
D4 



le P. OVIDn NASONIS; &e. 

Sed quicumque meo superarit Amazona ferro, 
Inscribat spoliis, Naso magister erat. 

Ecce rogant teneree, sibi dem praecepta» puelte. 
Vos eritis chartte proxima cura meee. 746 



munen, et virtntem mQnenim vobis a evnsit ab Hectote, quem interfecit. 
me datorum, ut Achilles oUm ope Douza'. 
armorQm a Vtllcaiio ddnfttUB, victor 



P. OVlDlt NA80NIS 
ARTIS AMATORIiE 

LIBER TERTIUS. 



Arma dedi Danais in Amazonas. arma supersunt, 

Quae tibi dem^ et turm», iPenthesilSa» tude. 
Ite in bella pares : vincant, quibus alma Dione 

Faverit, et, toto qui volat orbe, Puer. 
Non erat armatis aequum concurrere nudas : 5 

Sic etiam vobis vincere turpe, viri. 
Dixerit e multis aliquis, Quid virus in angxrem 

Adjicis ? et rabidee tradis ovile lupas ? 



1. Arma dedi Danaitin Anuaonat.'] 
Recte quidem Danais: quum enim 
Amazones &b Hercule et Theseo na- 
tiyiB in tedibus bello adpetite et vic- 
tffi easent, bellum GrsciB intulerunt, 
transDbiaso icilicet Bosphoro Cimme- 
rio ; indeque per Thraciam Europeam, 
Macedoniam ac Thessaliam, aditum 
sibi ^>eruerunt ad ipsam Atheniensium 
arcem, quam aliquandiu tenuerunt. 
Tamen hinc pulsae sunt k Theseo, ut 
probant iis in locis multa lum Thesei 
victorias, tum cladis Amazonum mo- 
ntttaenta; earumque reliquis intra 
pristinos Pontici litoris fines servavere 
ddnceps formam aliquam imperii, us- 
que adlVojani belli tempora. (Ruteus, 
aA Virg. ^neid. xi. 659.) Amar. 

2. Qu4t tibi dem et turb^.'} Haud 
paulo venustius est, quod ez antiquo 
codice in libro stto annotaverat 'Sca- 
liger: 



QtMC tibi dem et tumut, Penthmtea, 

(IMB. 

Dan. Hsinsius. Turnut jrectiui in 
Regio, Scaligeri ezcerptis, et octo 
aliis. pTsliabantur emm Amaiones, ul 
plurimuYn, equis; et Lysias Rhetor 
dicit poft hominum memoriam Amaio- 
nas pnmas equoa conscendisse. Tur- 
ma autem pro turba sspe poetSB 
utuntur. de quo alibi plura dicentur. 
Heins. rumuEetiKmZinzerl. Phmiul. 
ckviii. Que modo dem iurhdi Vatican. 
unus. BuRM. De Amazonibus, duce 
Penthesilea, auzilium Trojanis adver- 
sus Grscos ferentibus, vid. Quint. 
Calab. lib. i. Penthesilea autem ab 
Achille aut Pyrrbo sub belli fincm 
occisa est. Dicitur ab Achille amata 
fuisse, et filium ez eo Caystram no- 
mine, suscepisse. Vtd. Dict. Cret. 
iii. et iv. Amar. 



42 



R OVIDII NA80NIS 



Parcite paucarum diffundere crimen in omnes. 

Spectetur meritis queeque puella suis. 10 

Si minor Atrides Helenen, Helenesque sororem 

Quo premat Atrides crimine major habet ; 
Si scelere (Eclides Talaionidae Eriphyles 

Vivus et in vivis ad Styga venit equis ; 
Est pia Penelope, lustris errante duobus, 15 

Et totidem lustris bella gerente viro. 
Respice Phyllaciden : et quae comes isse marito 

Fertur ; et ante annos occubuisse suos\ 
Fata Pheretiadae conjux Pagasaea redemit : 

Proque sui est uxor funere lata viri. 20 

Accipe me, Capaneu ; cineres miscebimur, inquit 

Iphias, in medios desiluitque rogos. 



13. Takunnda»] Talaionidoi «cri- 
bendum est, ut docuit Gronov. ad 
Sut. ii. Theb. 141. ubi TalaiimidM 
Adnstus didtur. Eriphyle vero, filia 
Talai, Biantis filii, et Adrasti aoror. 
male Menila TaUuma vocat, et Ta- 
laconem Crispinus, multo imperitius. 

BURM. 

14. Vixms et in vtvu.] Expreasit 
hic Ovidius Euripiden in supplicibus. 
925. 

Kcd fit^ rbv OicXcovc 7^ yivaiov 

t6kov, 
Btol ZCivT iivagvaaavTtQ ti^ fw- 

Xoi^ X^ovoitQ, 
XItoLq rc6{piViroiCf tiiKo-pnKHv ift- 

Ut ibi notare non neglexit Barnetdus, 
et ex Pindaro defluxisse ad £uripiden 
monuit. Burm. 

17. Rupiee Phylaciden, et qatt eomes 
iue marito Fertur, et ante anms occu- 
buisse euos.1 Merula varie exponit 
hunc locum, post Laodamiam etiam 
Didonis historiam huc accommodans. 
Sed ego simpliciter de Protesilao et 



Laodamia uxore ejus totum distichon 
accipio. MicYL. 

19. Fata Pkeretiada»] Admetus 
Pheretis filius Thessalus Alcestin Pe- 
li» filiam uxorem duxit: qus tanto 
amore maritum dilexit, ut pro eo mor- 
tem non recusarit, quum ejus parentes 
id facere neglexissent. Conjunx Pa- 
gastta.] Alcestis Thessala. Pagase 
enim sunt Pheraram emporium, dicts 
(ut Strabo scribit) propter vicinos 
fontes, id est, pagas, qui frequentes 
aquarum ubertatem eflfundunt: vel 
quod eo in loco Pelias Argo navem 
compegerit, qus Pagasaa ideo a poe- 
tis appellata fuit, et Jason Pagassus. 

22. Iphias in medios desiluit ragos,'} 
Hanc fabolam habemus in Eurip. 
Supplic. 8. ubi inter alia a v. 1059. 

'"EvTavQa ydp S^ KaXXivtKo^ Ipxofuu 

HtK&oa 

TiAffa^Q ywalKaQ &g dkdof>K€v ^Xiof, 

'AfMry. irSou ydp awOavowra Kti- 

aOfULL, 

'AuTffw OavovTOQ Kairav€«c rifvi^ 
tiQ wvpav. 



ARTIS AMATORIiE UB. IIL 



43 



Ipsa quoque et cultu est et nomine femina Virtus: 

Non mirum, populo si favet illa suo. 
Nec tamen hee mentes nostri poscuntur ab arte. 

Conveniunt cymbae vela minora meae. 26 

Nil, nisi lascivi per me discuntur amores : 

Femina preecipiam quo sit amanda modo. 
Femina nec flammas, nec seevos discutit arcusi 

Parcius haec video tela nocere viris. 30 

Sffipe viri fallunt ; tener» non saepe puellae : 

Paucaque, si quaeras, crimina fraudis habent. 
Phasida, jam matrem, fallax dimisit lason : 

Venit in ^onios altera nupta sinus. 



De hoc bazbaro tOv Iinf0av6vr^y 
more, qui pnBcipue IndiB fuit fami- 
liaris, dooet Cicero 5. Tagculan. 

23. Ipta quoque et cultu nt et no- 
mine femina Ktrtut.] Varia Virtutii 
aimulacra fuere, aed MDpiua matronali 
habitn. Primus Virtuti lanum poauit 
Scipio Numantinui: deinde Marcel- 
lus, Viriuti simul et Honori, ad por- 
tam Capenam dedicavit. Ceterum« 
Virtutis et Honorit tempU ita exstnicta 
erant, ut per Virtutis templum in- 
giessus eaaet ad edem Honoris; ut 
docerent scil. nullum ad verum ho- 
norem, nisi per viftutem ipsam, . adi- 
tum pateie. Fuit alia Rodub Hono- 
ris et Virtutis sdes, a C. Mario, de- 
victis Cimbris» consecrata. Meminit 
Vitruv.vii. Amar. Sed liv. Ub. 27. 
c. 26. dicit " MareeUum aUa atfue 
aU^ obfect4B animo reUgionet tenebant. 
In quibut quod quum bello GaUieo ad 
Clastidium ttdem Honori et VirtuH 
vooiuet, dedieatio cjut a pontificibut 
impedi^tur ; quod negabant * unam 
e^lam an^Uut quam uni Deo rite de- 
dicort. Q,ma «i de exlo tacta, aut pro- 
.dig^aUquid in edfactum etast, difficiUt 
proeuratio foret : quod utri Deo di- 
vina r« fieret, seiri non pottet. Ne- 



qua enim duobut mii eertit Deii ritc 
ttffUB hottia fimi,* Ita addita vtrt«ti 
edet approperato opere : nsque ta- 
man ab tpfo ttdet eet dedieat^ stint." 
Vide etiam 1. 29. c. ii. Marcellus 
obiit A.u.c. 540. templaque Virtu- 
tis et Honoris ab eo incospta post 4 
annos a Marcello filio dedicata sunt : 
Scipio vero Numantinus primum con- 
sulatum gessit a.u.c607. 

25. H^ mentet noetra poteuntur ab 
arte.'] In undecim libris erat, jaof- 
cuntur; in uno, natcuntur, quod non 
ineptum. ut nt sensus» illud consilium 
moriendi pro vins, non ez nostra arte 
vel prsceptis oritur : non enim tam 
grandia trado prscepta, sed ut fine 
stto et modo amare discant. Bvhm. 

33. Phanadem matrem.] Recte 
Heinaius jam matrm : id est, quaa 
jam pepererat, cum sit aptiasimum 
conjugii vinculum proles, ut uxor duci 
soleat Bobolis creands caussa. ele- 
ganter Claudian. i. in Eutrop. 72. 

Femina cum tenuit, retinet connubia 
partu, 

Uxoritque decut matrit reverentia 
pensat. Bvuu. 

Vide et Aristot £th. Nic. lib. viii. 
c. 12. prope finem. 



44 R OVimi NASONIS 

Quantum tn te, Theseu» volucres Ariadna marinas 

Pavit, in ignoto 8ola relicta looo. 36 

Quaere^ novem cur isBC vi»s dicatur, et audi 

Depositift silvas Phyllida flesse cotnis. 
At famam pietatis habet ; tamen hospes et ensem 

Prsebuit^ et caussam mortis^ Elissa, tua^. 40 
Quid Tos peididerit» dicam ? nescistis amare. 

Defuit ars vobis. arte perennkt amot. 
Nunc quoque nescirent : sed ihe Cytherte docere 

Jussit : et ante oculos constitit ipsa meos. 
Tum mihi, Quid misera^, dixit, meruere puellce ? 

Traditur armc^is vulgus inerme viris. 46 

Illos artifices gemini fecere libelli : 

Heec quoque pars monitis erudienda tuis. 
Probra Therapnae» qui dixerat ante maritae> 

Mox cecinit laudes prosperiore lyrA. 50 

37. QiMm^ fiowm «tir tiM victe rfi- iMt» iiaviu ad lUtia ewmrrutef qmod 

eaiur^ «1 attK.] Bemed. Amor. M. «r «a itnMos Gttw< appiUatw, et 

Vutiam I^kffiU^ li mM fora utama- fk locis is etitin Hetychio a|»peilatar» 

gittro, ciun «liit ivpka Ukt, dieaftnr, ut jam vi- 

Et fMT qaoi HMiMk tspiui imat, dimui. atqnettatam inHypnoqvam 

<f«r. HeiyehioTidetiircorrigendum. HBiiia. 

etfMMteaSOS. 49. FrvAra Therapnaa, &c.] Ste- 

lAmat trat immi», ioagA tubmibiUu achonkm poetam dengnat, qnem le- 

umbrd, mnt, qunm maledicum ia Helenam 

Qm tuiU illa iuat ad mart t^ cantien et contnmdiosum conscrip- 

pmlm. ttMet, tamdiu oculis captum Aiitte, 

JVofM t«r#Aattir mt«ne via. qnoad per tomirium Palinodiam recan- 

AUudit ad Ticnm in Thrmcia, qui inde tarit, cujus quidem initium apud Pla- 

dictus ivpia Sp6ftoi, poatea Amphipo- lonem legere est, in Phiedr, sed rem 

lia ; cvjuf Geographi panim memine- alii fabulonus. Claruit autem a zzxvii 

nmt. de origine nominis jam diki. Olymp. ad Ivi uaque, qua decessit ; 

Ooiuthus : unde colligimus illum ad summam se- 

«^XXi^Off dvrtXXo/ifra ^ififopoc nectntem pervenisse. Catanensis ne 

IdfwKs r^pPop, fnerit an Himerensis, ioter scriptores 

ILalSpSftov iwtdicwtKoy Akiipovog ambigitur; t/td JuU tota in Gravia 

tBt KtKtMov. tummo propter ingemum honttre et no- 

et qnsB sequuntur. Hyginus Fab. liz. ndne. Cic. in Verr. de Signit, Lau- 

dft Phyllide et Demophoonte : Qui die dat qnoque Aristot. in Rhetoric. tibi 

conttitutd cum non venimet, ilta eo die Apologum iUius inducit de cquo ho- 



ARTI8 AMATORI£ LIB. III. 



46 



Si bene te novi, cultas ne Iflsde puellas ; 

Gratia, dum vives, ista petenda tibi. 
Dixit: et e myrto (myrto nam vincta capilloa 

Constiterat) folium granaque pauca dedit. 
Sensimus acceptis numen quoque. purior »ther 

Fulsit, et e toto pectore ceasit onus. 66 

Dum facit ingenium ; petite hinc pr»cepta> puell», 
. Quas pudor, et leges, et sua jura sinunt. 
Ventur» memores jam nuno estote senect» : 

Sic nuUum vobis tempus abibit iners. 60 

Dum licet» et veros etiam nunc editis annos, 

Ludite : eunt anni more fluentis aquae. 
Nec, qusB praeteriit, iterum revocabiturunda: 

Nec, qu» preeteriit, hora redire potest. 



ininU opem in cervum implorante. 
M agniilce de eo Quintil. huiki, Ont. 
I. i. PoemataSteaichori sex etnginti 
librii compoiita tradidit Suidas. Me- 
minit et ^fiAr^v Atheueiis, xiii. nef 
amori mediocriter deditiun adfirmat; 
oif fitrpwc ipMrue^. Amar. 

62. Or^ti^t dum wriii ifte petmtdm 
tiH M<.] Non a diis, ut Merula ezpo- 
nit: sed a puelUs : ut sit sensus, dan- 
da opera tibi est, dum Yiyis, ut hanc 
giatiam a pnellb iiieaa, ne eas Uuimt 
videaris. Mxctl. 

64. Orma^ |wiica.] Hoo ez He- 
stodi imitatiQne, qui cum pauea ez He* 
licone folia sumsisset» ez FMtore Poe- 
ta ensit. Batx, 

57. DtmJmeU tn^Mtiiai,] Puta* 
bam, ingtnia, Dum Cytherea fiicit 
ingenioi, hoc est» laTet. in Tristihus iii. 
ziv. i. 

Ctt/tor €t miiM doeUfnm 



Qui faeit tngJtiio temp§r amiee 



Vide quas annotamus ad Epist. ii. 
vers. 90« Hvins. Dnm valet nigf- 
nitun Aprotii; qui ei/avet pro varia 
lectione. ut etiam mnlti editi et scripti. 
sed ego nihil muto. dnm ii^niiim^ 
quod a numine nanc cale^cit, facit et 
promptum est, audite me tamquam 
vatem, qui divino moaitu fffvcepta 
amoris cano. Hzins. Puto, qtm «- 
nunt, scil. prmcepta, nam ssBpe se 
nihil nisi legitimum prmcipere dicit. 
qiuu Ladne did poase viz puto. poi- 
set etiam, et piajura, Buum. 

61. Verot etiam nune editit aniM».] 
BvDukhusius ad Propertii lib. ii. £l«g. 
vii. 56. et iii. zz. 10. egregie ostendit 
edere hic profiteri esse, ut apud Cen- 
sores facere debebant. Francius ex- 
pticabat, ore et vulta prm vobis fertis, 
et ita Merula, Bersmannus et a)ii 09- 
perunt; non qaidein male : sed r^- 
Utts Broukl^uiius : nam tdere est pub- 
lice aliquid dipere, cfttendere, profi- 
teri,fexre,&c. iu Uvius. u^, fiviw. 



4» P. OVIDII NASONIS 

Utendum est aetate ; eito pede labitur SBtas : 65 

Nec bona tam sequitur, quam bona prima fuit. 
Hos ego, qui canent frutices, violaria vidi : 

Hac mihi de spin4 grata corona data est. 
Tempus erit, quo tu, quae nnnt excludis amantem, 

Frigida desert^ nocte jacebis anus : 70 

Nec tua noctumjl frangetur janua rixk : 

Sparsa nec invenies limina mane rosa. 
Quam cito (me miserum !) laxantur corpora rugis, 

Et perit, in nitido qui fuit ore, color ! 
Quasque fuisse tibi canas a virgine jures, 75 

Spargentur subitse per caput omne comsB. 
Anguibus exsuitur tenui cum pelle vetustas ; 

Nec faciunt cervos cornua jacta senes. 
Nostra sine auxilio fugiunt bona. carpite florem ; 

Qui, nisi carptus erit, turpiter ipse cadet. 80 
Adde, quod et partus faciunt breviora juventse 

Tempora. continui messe senescit ager. 
Latmius Endymion non est tibi, Luna, rubori ; 

Nec Cephalus roseae prseda pudenda Deae. 
Ut Veneri, quem luget adhuc, donetur Adonis ; 

XJnde habet .£nean Harmonienque suos ? 86 

68. Hae mihi de tpinaJ] Imitatus 81. Foetunt hrevUira juvtnUt 7*cm- 

auctor Epigrammatis in Anthol. lib. i. pora.'\ Seniora Regius com Politiani 

cap. c. pag. 176. ezceq>tis, prima editione, et qmnqtte 

Th p6Sov iucfi&l^ poibv xp^iw. ^ scriptis. nil muto. Hzinsius. Smiora 

Sk irapikBy, etiam Bernensis. Miiex adjectiTnm 

'/itfr&v ehpti<ntQ oib pSSor, dXXd esae egregie oitendit Bitnikhusias ad 

pdrov. BuRM. Tibul. i. vii. 88. Bukm. 

Hae mihi de tpina, &c.] Suaviter 86. Hamumiamquo Fmiu.] Sic le- 

admodum in hanc sententiam Theo- gendum ez bonii libris et veterum tes- 

crit. Idyll. zziii. 28 — 32 : timonio, et inprimis Hesiodi in Theo- 

Koi rb p69ov KaX6v k<m, xai & xp^ gonia, ubi canit Martem ez Venere 

voc a^6 ftapaivu, Harmoniam suscepisse ; item Phobum, 

Kal KiiXXoip KokAv ktrri r6 waiiu:6v, et Dimum. Et Coiuthtts ait, ml * Af»- 

dXX' 6\lyov ty. Amab. fu>vli|c 'A^podinf. Cigfanus. Hermo- 



ARTIS AMATORI-ffi LIB. III. 47 

Ite per exemplum, genus 6 mortale, Dearum ; 

Gaudia nec cupidis vestra negate viris. 
Ut jam decipiant, quid perditis ? omnia constant. 

Mille licet sumant ; deperit inde nihil. 90 

Conteritur ferrum, silices tenuantur ab usu. 

Sufficit, et damni pars caret illa metu. 
Quid vetet adposito lumen de lumine sumi» 

Quisve cavo vastas in mare servet aquas ? 94 
Det tamen ulla viro mulier, non expedit, inquis. 

Quid^ nisi quam sumes, dic mihi, perdis aquam? 
Nec vos prostituit mea vox ; sed vana timere 

Damna vetat. damnis munera vestra carent. 
Sed me flaminibus venti majoris iturum, 

Dum sumus in portu, provehat aura levis. 100 
Ordior a cultu. cultis bene Liber ab uvis 

Provenit; et culto stat seges alta solo. 
Forma Dei munus : formd, quota quseque superbit? 

Pars vestriim tali munere magna caret. 
Cura dabit faciem : facies neglecta peribit ; 105 

Idalise similis sit licet illa Dese. 
Corpora si veteres non sic coluere puellae ; 

Nec veteres cultos sic haljuere viros. 



mam, et Hmnikmem Yarie scribunt li- 95. Et tanun uUa viro muiitr, nom 

brarii» aed optimi Ubri, Uarmoniam, eipedit, tnfutt.] Nihil •eiinu est in 

vel HarmonUn, ut L^da et Ltd» et n- hoc cannine. Scribe vel iuTitis mem- 

milia. yid. Baith. ad Stat. ii. 267. et branis : 

iii. 7. et Munker. ad Hygini Fab. vi. JM tamen uUa viro wuUtr, non «r- 

ubietiamde ejus matre agit; ethoc podit,inquu. 

nomine ali» dicts mulieies ita scri- Non expedit, ut mulier ulla det viro. 

bendum evincunt. sic Harmonia, ex Daro pro copiam sui facere usitatum 

qua Mars Amazonas creavit. Apollon. poetis. Hsins. 

ii. Aig. 993. ubi vid. Schol. aliame- 98. Munera vettra.} Noetra Vossii 

moratur in Anthol. lib. iii. cap. xii. et Bemens. et quinque aUi. ut intelli- 

pag. 337. Hamumia Gelonis filia gat precepta sua Poeta. ut Ub. ii. 

livio xziv. 24. vid. ad ui. Met 133. 742. supr. veis. 79. 

BURM. 



48 P. OVIDII NASONIS 

Si fuit Andromache tunicas induta valentes ; 

Quid mirum ? duri militis uxor erat. 1 10 

Scilicet Ajaci conjux omata venires, 

Cui tegimen septem terga fuere boum. 
Simplicitas rudis ante fuit: nunc aurea Roma 

Edomiti magnas possidet orbis opes. 
Adspice, qu8B nunc sunt Capitolia, quaeque fuerunt ; 

Alterius dicas ttla fuisse Jovis. 116 

Curia, concilio quae nunc dignissima tanto eat, 

De stipula, Tatio regna tenente, fuit. 
Quae nunc sub Phoebo ducibusque Palatia fulgent, 

Quid, nisi araturis pascua bubus, erant? 120 
Prisca juvent alios : ego me nunc denique natum 

Gratulor. haec «tas moribus apta meis. 
Non quia nnnc terrse lentum subducitur aurum; 

Lectaque diverso litore concha venit. 
Nec quia decrescunt effosso marmore montes : 

Nec quia cseruleae mole fugantur aquse. 126 

100. SifiiJU Andromaehi tuniea» in- Nwter Tiberio» qui loQgtt a qie pic- 

duta vagantei.'] Quid sibi volunt ista cessioiiia aberat, adulari fuiaset a«isus. 

tuniuB valentet ? craaMs et densas quare forte Cajus et Lucius iatelligeii- 

MjdUusinteipretatur.sedquifLatiae di, quibus pa^Uo poft mortuis Tibe- 

sic locutus estt hic vero de incultis et rius fuit adoptatus. Cogitandum cer- 

horridis agit. recte Micyllus val^Uet te, quoo ducet hic intelligat Naso. 

ezplicat. Bubm. Burm. 

113. Rudit ante /uit.] VosBianus» 124. Concha mntt.] Tres nostri 

iUafiat, bene. infr. 128. bacoa, quod GroooTio plaoehat ObMr- 

Euetieitat priieit illa lupentft avit, vat. lih. ii. c^». an. ex PirckheiiM* 

fWteleganter, pro desiit^abiit. Hxxns. riano ; meliorea tamen cum vulgatom 

119. QtuB nune tub Phgbo, &c.] amplectanturf nil ausim mutiie. Nam 

ApoUijus Actii templum intelligit, per Conchas baccs inteUiguntur, qu« 

quod in Paiatio Augustus sdificavit, in conchis nascuntur ut plwimum. 

de quo I^pert* iv. ELeg. vi. ii. sqq. Ita et concham pro puipara pone- 

bant. HsiNs. Concka vera lectio est. 



Dueilmtque.'i InteUigit Augustum TertuU. de cult. feminar. Ub. i. c^. 

et Tiberium Merula. sed si ex calculo 6. Ad hoc enim cenehat naverim ma- 

doctissimi Massaaii Ars Amandi edita ris poma. Quod ti ceneka iUa alifuid 

fuit A. o. c. loocxii. eo tempore Ti- intrinteeut jnutulat, vitium ^ui magu 

berius Rhodi versabatur, et Cajo gra- debet etie, ^am gleria, De Baeca 

tia Augusti florcnte, nescio an cautc vide ad Petron. cap. Iv. Bunii. 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 



49 



Sed quia cultus adest; nec nostros mansit in annos 

Rusticitas, priscis illa superstes avis. 
Vos quoque non caris aures onerate lapillis, 

Quos legit in viridi decolor Indus aqu^. 130 
Nec prodite graves insuto vestibus auro : 

Per quas nos petitis, saepe fugatis, opes. 
Munditiis capimur: non sint sine lege capilli. 

Admotae formam dantque negantque manus. 134 
Nec genus ornatiis unum est: quod quamque de- 

Eligat; et speculum consulat ante suum. [cebit, 
Longa probat facies capitis discrimina puri : 

Sic erat ornatis Laodamia comis. 
Exiguum summsi nodum sibi fronte relinqui, 

Ut pateant aures, ora rotunda volunt. 140 

Alterius crines humero jactentur utroque. 

Talis es adsumt^, Phoebe canore, lyr^. 
Altera succinctse religetur more Dianee, 

Ut solet, attonitas cum petit illa feras. 
Huic decet inflatos laxe jacuisse capillos : 145 

lUa sit adstrictis impedienda comis. 
Hanc placet ornari testudine Cyllenea : 

Sustineat similes fluctibus illa sinus. 148 



131. Intutovestibusauro.'] Insutum 
rectum : agit eniin de vestibus Phry- 
giis. Tertull. u de cult. 9. BmtM. 

137. Longa prohatfaeie» capitis dis- 
crimina jmri.'} Discreti, siue ornatu 
ullo, oec tamen sine arte, capilli, pu- 
ellam decent, cui faciesoblonga. Idem 
purtmYaput, quod omnino nudum. — 
Diserimina. Vid. supr. lib. ii. 303. 
Ahar. 

139. Exiguum tumma nodnm.'} Id 
est exiguos nodos : non enim de uno 
nodo agitur. nodos pro flexo in orbem 
capillo, et tortis cincinnis posuit. 

VOL. II. 



14h Crinet humerojaetentur.] Ta- 
lem Apollinis unam et alteram ex an^ 
tiquis monumentis imaginem dedit 
Broukh.adTibttU.iii.£leg.iv.Yers.27. 

147. Teitudine CylUnea.J De Ga- 
lero, quo capilli tanquam vagina et 
operculo includebantur, capit Salma- 
sius ad Tertull. Pallium pag. 353. sed 
precipue puto respicere hunc capillo- 
rum positum, ut supra caput in oMKium 
lyras ve) citharae surgat, ita ut in duas 
quasi alas cresceret: illa enim Lyne 
forma. Burm. 

148. IllasinusJ] Junianus et Schef- 
£ 



60 P. OVIDII NASONIS 

Sed neque ramosa numerabis in ilice glandes; 

Nec quot apes Hyble, nec quot in Alpe feree ; 
Nec mihi tot positus numero comprendere fas est; 

Adjicit ornatus proxima qua^ue dies. 
Et neglecta decet multas coma. ssepe jacere 

Hestemam credas ; illa repexa modo est. 
Ars casum simulet. sic capt4 vidit ut urbe 155 

Alcides lolen, Hanc ego, dixit, amo. 
Talem te Bacchus, Satyris clamantibus Euce, 

Sustulit in currus, Gnosi relicta, suos. 
O quantum indulget vestro Natura decori, 

Quarum sunt multis damna pianda modis ! 160 
Nos male detegimur, raptique aetate capilli, 

Ut Bore^ frondes excutiente, cadunt. 
Femina canitiem Germanis inficit herbis; 

Et melior vero queritur arte color. 
Femina procedit densissima crinibus emtis; 165 

Proque suis alios efficit aere suos. 



ferus, eonuu. ut undukUM amuu in- vero si dedderint, iralla arte Tepa- 

telligeret. sed glossatoris est rb conuu. randi capilli. NoQdum enim ad»ci- 

cum sinut recte etiam de crinibus titiis crinibus viri utebantur. Auar. 

fluctuantibus dicatur, qui in sinus mo- Sed vide Polybium, lib. iii. de Anni- 

dum humeris innatant. Burm. bale. 

IfiO. HybUJ] HyifUt editiones pri- 163. Ftgmina eanidmn Gmnanii iti- 

ores, sed in scriptis est Hybla, vel Hy- Jicit herbis,'} Per Germanas herbas 

ble: nempe prepositio in huc debfet spumam illam, live sapum intel- 

etiam referri. vid. ad Epist. xvi. 141. lexit, de quo toties Martial. lib. viii. 

et lib. i. Art. 333. Burm. 33. xiv. 26. et 27. et Plin. xxviii. 12. 

154* Hettemameredat.'] Potes, in- quodexherbis oompositam fuissecre- 

quit, singulis diebus crines compo- didit Ovidius, et ita non de colore ni- 

nere. Heins . gricante, sed flavo hsBC infectio canitiei 

160. Quarum sunt multis damna capienda. studebant enim maxime ut 
jnanda medit.] Pianda dixit impro- flavis capillis essent conspicue ; ut et 
prie» pro compensanda, et quasi dissi- hodie in HolhmdisB et Frisi» multis 
molanda, sive celanda. Mictl. P«- pagis mulieres id studere videmus. 
denda Thuaneus. Bu r m . 

161. Nm male detegimur.] Nobis 



ARTIS AMATORIiE UB. III. 



51 



Nec nibor est emisse palam. venire videmus 

Herculis ante oculos, Virgineumque chorum. 
Quid de veste loquar ? nec vos, segmenta, requiro; 

Nec qu8B bis Tyrio murice lana rube*. 170 

Cum tot prodierint pretio leviore colores; 

Quis furor est, census corpore ferre suo? 
Aeris ecce color, tum cum sine nubibus aer, 

Nec tepidus pluvias concitat Auster aquas. 
Ecce tibi similis, qui quondam Phryxon et Hellen 

Diceris Inois eripuisse dolis. 176 

Hic undas imitatus, habet quoque nomen ab undis : 

Crediderim Nymphas hac ego veste tegi. 
IUe crocum simulat: croceo velatur amictu, 

Roscida luciferos cum Dea jungit equos. 180 



168. HtrtuUt ant€ oeuUn, vtrgi- 
iwttm^ chorum.'] JEdtm Herculii 
Muiagtts intelligo, qaa ad CiTcun 
Flaminium fuit, a M. Fulvio primum 
condita, postea a Martio Philippo in* 
staurata. Mioyl. vid. Suet. Aug. 
29. et Nostnim vi Fast. 801. et seq. 
Cl. Manonius vero in vita Ovidu. 
A*. u. c. DocLXvii. ostendit non fuisse 
illnm Philippum vitricum Augusti, 
sed alium, cui Marcia matertera An- 
gusti nupta fiiit. Heinsius conjecerat, 
Pkridumque chorum. in uno Heinsii 
erat, wrgtMumque caput, Bemensis 
et Palatinus, thorum. Burm. 

169. Nonjam 9egmtnta rs^utro.] 
SagmtHta ezponit Merula, vestes sim- 
pliciter aureas. Ego vero arbitror 
aegmentatoi dictas, qu» hodie prstez- 
t» a quibusdam dicuntur: hoc est, 
serico, aut simili aliqno panno circa 
oras prasutB. Nam et monilia m^« 
MtnCa, et apud Flinium, circnli ug- 
manta vocantnr, a quorum similitudine 
edam illa, opinor, reete segmenta vo- 
cantur, qua in circnlum oris sive ez- 
tremitatibus vestimeniorum foris as- 



snnntur. Migyl. 

175. Eece tUn stmtltf, ^ut 
Phrwm et HeUsn Dkeri» InoU ertfu- 
. Mfs doU».} Galbinnm colorem, qui et 
aureus, intelligit Salmas. ad Vopis. 
Aurel. cap. 34. vid. et Tumeb. iv. ad 
23. 

177. Hie unda» tstttatur, habet quo* 
que nomtm abuniu.'] Rectius tmtfatvs 
in uno Vaticano et Politiani ezcerp> 
tis. 17tulu2atai«stteivideturinnuere: 
quarum Varro apud Nonium meminit 
de vita P. R. Eta qvaibuadam dictCtcr 
eaae VWgad» FortuM» ab eo, quod dtut- 
bu» undulati» togi» eit opertum,jfninde 
ut olim noetri Rege» umdulata» et prw- 
textas toga» ioliti tint habere. Hauts. 
hanc vestem vocat Lncretius iv. 1121. 
Thalaetinam. vid. Ferrar. lib. ii. de Re 
vest. cap. zi. et de undulati» vettibm 
lib. iii. cap. 20. 

179. Croeeo velatu» amtcfti.] Sic 
sub principium lib. z. Metamorph. 

Jnde per tmmsMtMt eroeeo veUtu» 
amietu 

Aiera digrediiur, Cior. 

Croeatam et erocotuiam Nonins Mar- 
E2 



52 P. OVIDII NASONIS 

Hic Paphias myrtos : hic purpureas amethystos, 

Albentesve rosas, Threiciamve gruem. 
Nec glandes, Amarylli, tuae, nec amygdala desunt : 

£t sua velleribus nomina cera dedit. 
Quot nova terra parit flores, cum vere tepenti 185 

Vitis agit gemmas; pigraque cedit hiems: 
Lana tot, aut plures succos bibit. elige certos : 

Nam non conveniens omnibus omnis erit. 
PuUa decent niveas: Briseida pulla decebant. 

Cum rapta est, puUa tum quoque veste fuit. 190 
Alba decent fuscas : albis, Cephei, placebas, 

Sic tibi vestitae pressa Seriphos erat. 
Quam pene admonui, ne trux caper iret in alas; 

Neve forent duris aspera crura pilis ! 
Sed non Caucase^ doceo de rupe puellas, 195 

Quaeque bibant undas, Myse Caice, tuas. 
Quid? si praecipiam, ne fuscet inertia dentes; 

Oraque suscept4 mane laventur aqu^? 
Scitis et induct^ candorem quserere cerA. 

Sanguine quae vero non rubet ; arte rubet. 200 



celltts Tocat crocei colorii veBtem, phus autem una e Cycladibus est, et 

qoomodo et eaUulam a colore calt». nunc Serpham vocatur, vel Serphena. 

Idem color luUus et eroeinus. Vid. No- Amar. 

nium in Luieui, Heins. 199. SeitU et indueta eandorem 

184. Et tua vellerilnti wmitM cera qwprere c«ra.] An ereta? quomodo 

dedit.'] Qui color cerinut dicitur, a apud Martialem viii. 33. 

quo Cerinarii (sivc ut quidam legunt, Crattier m faeie vetuU ttat creta 

Carinariif if in a longum mutato) FabuUm. Hbins. 

apud Plaut in Auluiaria. ii. v. 36. Creta etiam Douza ez Martiaii proba- 

■cilicet, qui cerina, id est, cerei colo- bat, et ita correzit jam Neapol. ad 

ris vestes tingunt, sive iniiciunt. Mi- Hb. ii. Fastor. 764. Petron. cap. 

CVL. xziv. Inter rugat tantum erat ereUe, 

192. Sie tihi vestite preua ScripkM ut erederet parietem teetum nimbo la- 

erat,'] Quasi dicat sic vestita erat, berare. ubi vid. interpretes. Cera 

albit scilicet, Andromeda, quum Seri- tamen firmari posset ez Anth . 2. 13. 

pbem insulam preasit pedibus, ubi pag. 205. ubi vid. Brod. Bdrm. 
eam Perseus fertur detulisse. Seri- 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 6» 

Arte, supercilii confinia nuda repletis, 

Parvaque sinceras velat aluta genas. 
Nec pudor est oculos tenui signare favill^ ; 

Vel prope te hato, lucide Cydne, croco. 
Est mihi, quo dixi vestrse medicamina formae» 205 

Parvus, sed curk grande libellus opus. 
Hinc quoque prsesidium laesse petitote figurse : 

Non est pro vestris ars mea rebus iners. 
Non tamen expositas mensa deprendat amator 

Pyxidas. ars faciem dissimulata juvat 210 
Quem non ofiendat toto faex illita vultu, 

Cum fluit in tepidos pondere lapsa sinus ? 
(Esypa quid redolent, quamvis mittatur Athenis 
- Demtus ab immundo vellere succus ovis ? 
Nec coram mixtas cervse sumsisse meduUas, 215 

Nec coram dentes defricuisse probem. 
Ista dabunt faciem ; sed erunt deformia visu : 

Multaque, dum fiunt turpia, facta placent. 
Quae nunc nomen habent operosi signa Myronis, 

Pondus iners quondam, duraque massafuit. 220 

203. Aluta,^ CalUbUi^rum, vide medulla aliu Medicaminibtts mixU 

Arbitram nostrum. Douza. intelligere. qniae«mfMe medulUi prin- 

213. (Ewpa quid redolent, fuomvu cipa^um inter medicamenta ex mc- 

mittantur AtheHitf] Sic vulgo quidem duUis animalium tribuit Plinius lib. 

legitur : sed (Etypa, vera lectio postu- zxviii. cap. 9. et hoc sensu pa«im 

lat. nam et apud Suidam et apud Di- medicos tumgre ttaetumere ct^re do- 

oscoridem meidia syllaba perypsilon cuit Rhodius in lezico Scriboniano, 

sciibitur; quamquam alias iidem auc- de intemo et eztemo medicamenlo. 

toies genere non conveniant. nam Di- Burm. 

oscorides o2<n;iroc Sk \kyerat, inquit, 219. Operoii tigna Myronit*] Cui 

r6 ik rwv oUnrmipAv kpwv XIitoq, non innotuitBuculaMyronis, inquam 

MiCYL. ezstanti in Anthol. iv. c. 7. £pi- 

215. Sumiitte.'] Suitte unus Vati- gramm. zzzi. e quibus sequens, quod 

canus. forte tuxitte, Hsins. Nihil est Juliani i£gypt. adferemus : 

muta ; nanere posset aliquis capere ll^pnv r^v^c Mvpenfog liuiv, raxa 

pro bibere medullas miztas vino vel rovro poriatic 

alio liquore. ut supr. ii. Amor« ziz. *H pvmc dirvooe i^riv, 4 /fttrvooc 

32. sed nalo de pigmento ez cervin% lirXcro rtxvif* 

E3 



54 



P. OViDII NASONI8 



Annulus ut fiat, primo colliditor aurum : 

Quas geritis vestes, sordida lana fuit. 
Cum fieret, lapis asper erat; nunc nobile signum 

Nuda Venus madidas exprimit imbre comas. 
Tu quoque dum coleris, nos te dormire putemus ; 

Aptius a summ& conspiciare manu. 226 

Cur mihi nota tuo caussa est candoris in ore ? 

Claude forem thalami, quid rude prodis opus ? 
Multa viros nescire decet. pars maxima rerum 

OiSendat, si non interiora tegas. 230 

Aurea quse pendent omato signa theatro ; 

Inspice, quam tenuis bractea ligna tegat. 
Sed neque ad illa licet populo, nisi facta, venire : 

Nec nisi submotis forma paranda viris. 
At non pectendos coram preebere capillos» 235 

Ut jaceant fusi per tua terga, vetem. 



Vide qaoqiie AnMotu Epigr. hrii. 

324. Nuda Venut madidat exprimU 
imhre comat,'J Videtur ad Venerem 
mllndere, quam dvaSvofuviiv Gnod. 
TOCanL qnod videatur similb e mari 
exeimti, qaalis a multis aitificibui et 
picta et tculpta fuit, ut apod Pli- 
nium Tidere est. Micyi.. Noster ad 
Statuam aliquam Rom» celebrem re- 
spicit» et quo etiam adludi infr. 401. 
noii tamen illam, quam Merula, ct 
eum secutus sine uUo examine Cria> 
pinus, ez Plinio innui credunt, qua 
in Bruti Callaici templo £ait posita, 
quam Praxiteleam faciunt. cum Pli- 
nius, lib. juvu cap. 5. inter opera 
Soops recenseat, et Praxiteleam ao- 
tecedere dicat : hcc coim prope Mar- 
tem nuda posita non fuit dvaivoftkvti' 
nam non statim Venus» ut emersit pe- 
lago Marti fuit juncta. sed cum jam 
Vulcano diu fuisset nupta, ut omnibus 



notum. oetenim hic tola r#Mu nftle- 
bat Francius. Burm . 

231. Qiue pemimC.] Forte melius 
legeretur, apUitdeni. vid. i. Amor. z. 
66. Cland. i. Stil. 282. 

Splendent vipere^ tquamota peUepha" 
TetftB» 
Ubi et pendent alii. Buan. 

232.. Qaam Umut braelea ligna ts- 
gatJ] Tegat jam prsBoeasat superioii 
pentametro. ligat Farnesianus. Scri- 
bo, Unat. ut alludatur ad derivationem 
vocb. braetea enim seu ppUna Awb 
rov fipix^ dedncitur, a linendo. 
Hinc bractearu, ircniXoifpyoc. et brae- 
teatoret, veraXoTotoi. Ekganter Ar- 
nobius hraeteoUtjMeari, lib. iv. Hniis. 

234. Forma paranda,] Hafniensis, 
pianda. quod forte, pro concilianda» 
at piare mortem. £p^ ziz. 194. et 
damna piare sup. 160. Hziks. 



ARTI8 AMATOaiiS: LIB. III. 



55 



IUo praBcipue» ue sis morosa, caveto 

Tempore : nec lapsas s®pe resolve comas. 
Tuta sit ornatrix. odi, qu» sauciat ora 

Unguibus» et rapt^ brachia figit acu. 240 

Devovet, et dominee tangit caput illa : simulque 

Plorat ad invisas sanguinolenta comas. 
Quse male crinita est, custodem in limine ponat ; 

Orneturve Bonae semper in aede Deae. 
Dictus eram cuidam subito venisse puellae ; 245 

Turbida perversas induit iUa comas. 
Hostibus eveniat tam foedi caussa pudoris ; 

Inque nurus Parthas dedecus illud eat. [pus : 
Turpe pecus mutilum : turpe est sine gramine cam- 

Et sine fronde frutex ; et sine crine caput. 250 
Non mihi venistis, Semele, Ledeve» docend» : 

Perque fretum falso, Sidoni, vecta bove. 
Aut Helene, quam non stulte, Menelae, reposcis ; 

Tu quoque non stulte, Troie raptor, habes. 
Turba docenda venit, pulchrae turpesque puellae, 

Pluraque sunt semper deteriora bonis. 256 
Formosffi minus artis opem praeceptaque curant : 

£st iUis sua dos, forma sine arte potens. 
Cum mare compositum est, securus navita cessat, 

Cum tumet, auxiUis adsidet ille suis. 260 



244. Orutturv€ Brac amptr in tid» 
!>««.] Quo mftribtti adire noD lioebat. 
Hinc Tibullus, lib. i. Eleg. vii. 22. 
Sacra Boiut marilnu non adeunda Dec. 
if Btdg ywauetia Grscis apud Ma- 
ciobium, lib. i. cap. 11. in Satumali- 
bus dicitur, qui multa de opertis ejus 
-ttcria in lucem piofert. Hmc Fauna 
Fatna Fauni uzor et soior. Hbins. 
Douia hmc iU capiebat, non quasi re- 
vera in maf Bons De» se omet, sed 



quasi domi se oroari dissimulans, in 
templose esse Amatoribuspersuadeat, 
ubi periculnm non erat, ne a procaci 
turba illa juvenum deprehenderetur, 
ut quibus fas non erat illo introire. 
ego ezplicarem, ornetur domi in se- 
creta parte, tamquam in ade Bodsb 
DesB, et neminem admittat. Omt' 
tunpM Palatin. et Bernens. Bobm. 

252. Falto 6pv«.] Fiavo Palatiaus. 
male. vid. i. Amor. iii. 23. 
£ 4 



56 



R OVIDII NASONIS 



Rara tamen mendo facies caret. occule mendas : 

Quamque potes, vitium corporis abde tui. 
Si brevis es, sedeas ; ne stans videare sedere : 

Inque tuo jaceas quantulacumque toro. 
Hic quoque, ne possit fieri mensura cubantis, 265 

Inject4 lateant fac tibi veste pedes. 
Quae nimium gracilis, pleno velamina filo 

Sumat : et ex humeris laxus amictus eat. 
Pallida purpureis tinguat sua corpora virgis : 

Nigrior ad Pharii confuge piscis opem. 270 
Pes malus in nive^ semper celetur alut4 : 

Arida nec vinclis crura resolve suis. 



261. Menda.^ Mendo Regius. bene. 
quomodo et Remed. Amor. 417. 

Tunc oeuUs tigna quodcunque in 
corpore mendum est. 
£t tic infra 781. scribeDdum puto, ca- 
rent cui pectora wnendo. ut concursus 
duum a vitetur, quem et hic vitavit. 
Nam alibi faeminino genere effert 
Noster. Hkins. vid. ad lib. ii. 653. 

265. Hic quoque*'] Malim, «tc quo- 
que, Hbins. Probo. frequens enim 
hujus formulsB usus, pro, licet jaceas, 
et abscondere velis brevitatem. sic et 
viii. Met. 603. Sic quoque eomplectar, 
ubi vulgo, hanc quoque. £pist. viii. 25. 
tic quoque eram repetenda, vid. i . Amor. 
vii. 13. plura dabiraus ad Val. Flac. 
iv.598. BuBM. 

267. Pleno velamina Jilo.l Sunt 
qus Polimita Petronio cap. 40. di- 
cuntur. vide supr. 109. 

269. Tangat tua corpora.] Tangere 
etiam alibi pro ungere, illinere. vid. 
ad i^ist. xix. 44. et iv Fast. 790. 
sed tangat, hic non tam placet, quia 
de fucoagitur,'de quo rectius tingere 
dici puto. Virg(p. hic sunt nots fu- 
cats, maculs arte ductie, quibus fa- 
ciem palhdam illinunt : ut virgata 
nuriu apud Val. Flacc. ii. 158. ubi 



plura dicemus. illis vero virgis non 
tam tangitur corpus, quam tingitur. 
nam materili, ex qua ilUe virg» du- 
cuntur, rectius posset dici tangi cor- 
pus. BuRMAN. Per virgat purpu- 
reat, vacinia inlelHgit, quomm usns 
firequens apud Gallos, teste Plin. in 
tinctura purpurea. Virgat autem dixit» 
pro baccis ipsis, e quibus color ex- 
primitur. Sandycem alii volunt, de 
qua Virg. Ed. iv. 45. £st vero co- 
loris seu pigmenti genus ex metallo. 
Amar. 

271. Pet malut tn nivea temper r«- 
letur aluta,'] Albo calceo, Juvenalis 
Satyra vii. nigra memioit aluta. 

Appotitam nigns lunam tubtexit 
alute. 
albos calceos Appianus videtur Pfut- 
eatia appellare, ubi de Antonio agit 
Athenis luxui indulgente : JHai aro- 
Xrjv c7x< Ttrp^mfov 'BXXi|vucj}v dvri 
r^ trarplov, Kai vir6Sfina ^ aitrov 
\ivKbv *krrutbv, 3 Kai *A0iivaimf 
lXOV9w UpcTc tra^ 'AXeCov^pMfv, roc 
ffoXovo» ^auc&mov. Non ergo albi 
calcei in usu Romanis. Phmcasiano- 
rum meminit et Seneca libro vii. de 
beneficiis cap. xxi. Pytkagoricut giu- 
dam emerat a Sutore phmeatia, rem 



ARTIS AMATORI^ LIB. III. 67 

CoDveniunt tenues scapulis analectrides altis : 

Inflatum circa fascia pectus eat. 
Exiguo signet gestu quodcumque loquetur ; 276 

Cui digiti pingues, et scaber unguis erunt. 
Cui gravis oris odor, numquam jejuna loquatur ; 

Et semper spatio distet ab ore viri. 
Si niger, aut ingens, aut non erit ordine natus 

Dens tibi, ridendo maxima damna feres. 280 
Quis credat ? discunt etiam ridere puellae : 

Quaeritur atque illis hac quoque parte decor. 
Sint modici rictus, sint parvse utrimque lacunse ; 

Et summos dentes ima labella tegant. 
Nec sua perpetuo contendant ilia risu : 285 

Sed leve nescio quid femineumque sonent. 
Est, quae perverso distorqueat ora cachinno : 

Cum risu laeta est altera, flere putes. 
Illa sonat raucum, quiddamque inamabile stridet ; 

Ut rudit ad scabram turpis asella molam. 290 



magnam, non prtuintilm» nummis. ita et 6fioKiKTpiSet, coneubintt. olim 

Pk^eoMiaita milet apnd Petroniam. n^ngeb^m,anacleptides, dirb rov &va' 

HiiNs. KksiTTOfiat, retrocedo, vel, anacletides. 

273. AnaUetides aitis,^ Tarnebus Huns. 

Adversar. lib. iv. cap. xxiii. ometides, 274. Angustum cireumfasciapectus 

bimierales fascias legendnm contendit, «at.] Regius alter, Inflatum pectus, 

et reprefaendit illos, qui analeetides qnod vemm est. Intelligit antem 

emendant, Coeliom Rbodiginnm, et, Strophium,qMod luctantespapUlasvin' 

qui illum sequitur, Mycillum tangens, cibat, ut cum Catullo loquar. Nonius 

cnjns hanc conjecturaro probabat ta- certe Strophium yooit, fasciam brevem, 

men Gmterus. £go ad Regii codicis, ^udevirginalempapillarum tumorem co^ 

sacre tanquam anchors, confugiens hibet, Hsins. 

scripturam, rd afiaiMptrtd«s, geminam 281. Discunt ridere puelU:^ Huc 

lectionem designare opinor, videlicet forte respezit Martialis, lib. ii. Epist. 

in nonnullis codicibus, analeetrides, 41. 

dirb Tov dvaXMyttv scriptum fuisse, in Ride, si sapis, o puella ride, 

nonnullis, analeptrides, dwb rov dva- Pelignus, puto, dixerat pdeta, 

XafiP&vttv eoUigere, reslringere mo- Nam ipsa verba, qus Martialis pro- 

nens. Ego tamen, anatectrides malim, ducit, ex deperdito alio Nasonis opere 

quod earam etiam usus in lecto fuerit. desumta esse vix puto. Bubm. 



58 



P. OVIDII NASONIS 



Quo non ars penetrat ? discunt lacrimare decenter : 

Quoque volunt plorant tempore, quoque modo. 
Quid? cum legitim^ fraudatur litera voce» 

Blaesaque fit jusso lingua coacta sono : 294 
In vitio decor est, qucedam male reddere verba, 

Discunt posse minus, quam potuere, loqui. 
Onmibus his> quoniam prosunt» impendite curam. 

Discite femineo corpora ferre gradu. 
Est et in incessu pars non temnenda decoris. 

Adlicit ignotos ille, fugatque viros. 300 

HsBC movet arte latus, tunicisque fluentibus auras 

Excipit; extensos fertque superba pedes. 
Illa, velut conjux Umbri rubicunda mariti, 

Ambulat; ingentes varica fertque gradus. 304 



291. Quo non ars j>enetrat.'] Imi- 
tatoi est Vftlerius Max. lib. v. cap. 
IT. tect. 17. Qmo wm penetrott aut 
^d non escogitat pietat ? Bubm. 

203. Qmd^eumUgitimi.] Quittctil. 
xi. Inst. Orat. 3. ez Tetustis codicibus. 
Nee volubmtate nimia confundenda, 
quts dieimut, ^ et dittinetio perit et 
offeetus, et nonnumquam etiam verba 
aliqua tui partefraudantur, ubi male 
Salmasius, qui tui parte Jiindantur. 

BUBM. 

302. Exeipit.} Talem incessum 
amicsB su» describit Aristcnetus, lib. 
i. Epist. i. et comparat cupresso, aut 
palmiB, modico flamine agitatas ; et 
hoc ideo facere addit, quia forma su- 
perbior esse amat natur^. de fluentibus 
Teio vestibus vide Gronov. ii. Observ. 
7. et ad Plued. v. fab. i. Bubm. 

Extentot,'} Explicat Passerat. illa 
Propert. lib. ii. Eleg. iii. 6. Ibat 
et expenao ptanta morata gradu. Lento 
ae gravi, tcI numerato, deiode ioclinat 
in expanto gradu ; et tandem ex MSS. 
prsfert eictento gradu, quod interpre- 
tatur, quasi cum gradibus metiretur 



^Mttium soli : sed Broukhusius apud 
Propertium expentum gradum, id est 
oompositum, lentom pre£ert. nt et 
hic, si libri addicerent, mallem ; quia 
mox, ingentet gradut, rustic» dat, 
quos non decet matrons superciliose 
et superb» dare. et hinc mollem mox 
versu 310. vocat ; quod extentis pedi- 
bus vix oonvenit. sed et extentot re- 
tinere possimus et non de ingenti» aut 
celeri incessu capeie, sed cum alte 
tollit et levat pedes, nec ideo tamen 
properat, sed potius exultat, et mi- 
mice incedit, quod etiam moUiter dici 
potest. BuRM. 

303. JUa, velut coiffux Umbri ma- 
rt(i, &c.] In incessu rusticitatem sig- 
naturus, Umbri conjugem adducit, et 
rubieundam quidem. Umbri enim, 
qui Sabini iidem et Imbri, fuerunt 
omnium Italis populorum fortissimi, 
et eorum conjuges agrestes nimium. 
Amab. 

304. Ambulat, ingentet variea fert- 
que gradut.] Vir summus et flos lite- 
rati orbis Isaacus Casaubonus ad 
Theophrasti Characterea notat, Naso- 



ARTIS AMATORI^ LIB. III. 39 

Sed sit, ut in multis, modu8 hic quoque. rusticus 

Motus; in incessu moUior alter erit. [alter 

Pars humeri tamen ima tui, pars summa lacerti 

Nuda sit, a \dzvk conspicienda manu. 
Hoc vos prBBcipue, niveae, decet. hoc ubi vidi, 

Osculaferre humero, quk patet, usque libet. 310 
Monstra maris Sirenes erant: quae voce canor^ 

Quamlibet admissas detinuere rates. 
His sua Sisyphides auditis pene resolvit 

Corpora. nam sociis illita cersi fuit. 
Res est blanda canor : discant cantare puellse. 

Pro facie multis vox sua lena fuit. 316 

Et modo marmoreis referant audita theatris ; 

£t modo Niliacis carmina lusa modis. 
Nec plectrum dextr^, citharam tenuisse sinistrd 

Nesciat arbitrio femina docta meo. 320 



nem tamqaam panun proprie hoc Epist. 32. 

loco locutan, cmm oatam renim vi- Et ewn sorore cttna mater ingentu 

dettor adversari, ut mulier varicm in- Quod male Radems capit de etate. 

gentei gradus possit fiicere. Confu- Burm. 

dit nimirum yir doctissimus varicam 307. Part humeri tamen ima tiu.] 

cum vara, cum diversa smt. Varica, De extertii kumeris vide Wass. ad Sal- 

quB divaricat pedes, et prster justam lust. Catil. xliv. ubi distinguit inter 

menauram late extendit. Divaricare nudare kumerum et exterere: hoc ease 

Nooias Marcellus inteipretatur dt*- etiam proferre, jactare, educere; et 

temdtre, GIossib H. Slephani, voW- ita possemus hoc prsceptum Nasonis 

eat, iwtp^vti, aUn glossa varieo, non ad exserendos humeros, sed parte 

fiatpS^. varieut, paipoQ, a varit igitur tantum ima nudandos restringere, ne 

et incurvis pedibus deducitur gretsut inverecundis nimias magister videa- 

varieue, sed alterum naturs vitium, tur. Burh. 

alterum rustics consuetudinis. Hbin- 313. His tua Sityphidet, &c.] 

stus. Docta sunt et egregia, qus Ulixes, illius Sisypbi fiiius, qui, illata 

Heinsius hic adfert. sed posset et capi vi, ut aiunt, Autoljf cs, Laerts con- 

de femina rustica et ingentis staturs, jagi, Ulixem ex ea suscepit. Quod 

qus varicot gradus ferret ; nametilla quidem probmm ipsi Ajax objicit, 

statura nimia rusticitatem probat, et Metam. xiii. 31. sqq. ubi de armis 

solent ingentes ills femins deformiter AchiUis, Ulixem inter et Ajacem, so- 

et rustice incedere. sic Martial. xii. lernnis disceptatio. Amar. 



60 P. OVIDII NASONIS 

Saxa ferasque lyra movit Rhodopeius Orpheus, 

Tartareosque lacus, tergeminumque canem. 
Saxa tuo cantu, vindex justissime matris, 

Fecerunt muros oflScibsa novos.. 
Quamvis mutus erat, voci favisse putatur 325 

Piscis, Arioniae fabula nota lyrae. 
Disce etiam duplici genialia naulia pahna 

Verrere: conveniunt dulcibus illa jocis. 
Sit tibi Callimachi, sit Coi nbta poetae, 

Sit quoque vinosi Teia Musa senis. 330 

Nota sit et Sappho : quid enim lascivius illa? 

Cuive pater vafri luditur arte Getae. 
Et teneri possis cannen legisse PropertJ : 

Sive aliquid Galli, sive, TibuUe, tuum. 
Dictaque Varroni fulvis insignia villis 336 

Vellera, germanae, Phryxe, querenda tuae. 
Et profugum jEnean, altae primordia Romae; 

Quo nuUum Latio clarius extat opus. 
Forsitan et nostrum nomen miscebitur istis; 

Nec mea Lethaeis scripta dabuntur aquis. 340 



323. Sata tw eantu, vindex jiwtii- 
iime tmUrii, &c.] De AmphioDe agi- 
tur, Thebanae arcis conditore, qui An- 
tiopem matrem egregie ultus est, ad- 
ligata Dirce, qu® illam diu multum- 
que vezaverat, taurorum sylvestrium 
caudis. Rem varie narrant Hygin. 
Fabb. 7, 8. 155; et Pausan. Corintb. 
vi. et Boetic. xvii. Amar. 

327. Genialia naulia palmA,^ De 
nabliis, et quale instrumentum id sit, 
Politianum vide Miscell. 14. qui de 
hoc loco prolixe tractavit. Micyl. 

328. Vertere»'] Verrere eleganter 
Kegius et Arondelianus. quomodo et 



Scaliger in ora sui codicis conjecerat 
legendum. in eodem nubila. sed mra- 
lia, vaiiha, probum est qus v&fiKa 
apud Suidam. vide et PoUucem. 
Hbins. 

330. Teia muMa,] Teos Oppidum 
loni», ab Athamante conditum. Mi- 

CYL. 

332. Cuive pater.] Terentium in- 
telligunt interpretes, sed ego Menan- 
drum melitts Gr»cis Poiitis jungi puto. 
ut et lib. ii. Tiist. 369. Grecis fere 
iisdem additur : ubi etiam Roms pue- 
ris virginibusque legi solere prodit 
Noster Poeta. Bunn. 



ARTIS AMATORIJB LIB. III. 61 

Atque aliquis dicet, Nostri lege culta magistri 

Carmina, quls partes instruit ille duas. 
Deve tribus libris, titulus quos signat Amorumy 

Elige, quod docili moUiter ore legas. 
Vel tibi composita cantetur Epistola voce ; 345 

Ignotum hoc aliis ille novavit opus. 
O ita, Phoebe, velis; ita vos, pia numina vaturii, 

Insignis cornu Bacche, novemque Deae ! 
Quis dubitet, quin scire velim saltare puellam ; 

Ut moveat posito brachia jussa mero? 350 

Artifices lateris, scenaB spectacula, amantur: 

Tantum mobilitas illa decoris habet. 
Parva monere pudet: talorum ducere jactus 

Ut sciat, et vires, tessera inissa, tuas. 354 

Et modo tres jactet numeros: modo cogitet, apte 

Quam subeat parteni callida, quamque vocet. 
Cautaque non stulte latronum proelia ludat: 

Unus cum gemino calculus hoste perit. 
Bellatorque sud prensus sine compare bellat: 

^mulus et coeptum ssepe recurrit iter. 360 



345. Vel tUfi eonnpo^ta eantetur jmietie: 

epistola voce: IgMtum hoc aliit UU Tantatiue nan parvo crimina Prm- 

novavit nptu.] Sententia est:.Atque tor enUt, 

aliquis dicet, Lege carmiDa nmtri ma- injpice ludorum tumtui, Augutte, 

gistri, id est Ovidii : ea scilicet, qui- tuorum. 

bos ille ambas partes instruit : hoc Emta tiin magno talia muUa ioget, 

est, tam virot, quam puellas amare Heins. 

docet. MxcYL. Nihil muto. et ita interpretor -, Mimos 

3fi0. Brachia jutta.'\ Scto quomo- et Magistros illos motuum mimico- 

do ezplicari et exemplis infiDitis illus- rum, qui quotidie in scena spectantur, 

trari possit. Sed Schefferi codez ha- etiam a viris et mulieribus amari, licet 

bettfMuia, quodpraBferrem, utelegan- sint vilissimi: de hoc furore, quo et 

tius et doctius. Burm. viri et femins ferebantur in pantomi- 

351. Artijieit laterit, teentt tpeeta- mos, qui lateris artifices erant, id est, 

cuia amantur.Jl Malo^ emuntur. sic docebant saltare pueHas et juvenes, 

TrisL 1. ii. 507. saspe invehitur Seneca. Burm. 

Qtftf mimit prodest, scena est luerosa 



02 



P. OVIDII NASONIS 



Reticuloque pite leves fundantur aperto: 

Nec, nisi quam toUes, uUa movenda pila est. 
Est genus in totidem tenui ratione redactum 

Scriptula, quot menses lubricus annus habet. 
Parva tabella capit temos utrimque lapillos; 365 

In qua vicisse est, continuasse suos. 
Mille facesse jocos. turpe est nescire puellam 

Ludere: ludendo seepe paratur amor. 
Sed minimus labor est, sapienter jactibus uti. 

Majus opusy mores composuisse suos. 370 

Dum srumus incauti, studioque aperimur in ipso; 

Nudaque per lusus pectora nostra patent; 
Ira subit, deforme malum, lucrique cupido ; 

Jurgiaque, et rixae, sollicitusque dolor. 
Crimina dicuntur : resonat clamoribus aBther : 375 

Invocat iratos et sibi quisque Deos. 



361. RetieuloquepiUiUvnfundan- 
tur aperto,'] Aptum pueilis es>e pils 
lnsam, apparet, quod et •enibus infir- 
mis conTeniebat. vid. ad Petron. cap. 
zzvii. et per reticulwn forte foUem re- 
ticulatum intelligit. Uvu autem pila» 
quia vitrea. de pil» Iubu fAura vid. 
apud Cajsaub. ad Athen. i. i2. Mag. 
Miacel. i. ii. et Passer. ad Piropert. 
iii. ziv. 6. ubi Broukhusius Romanas 
puellas ab hoc lusu arcet, propter se- 
qnentem moz vers. 383. sed ibi ceU- 
res piUs virilem ludum iqdicant, hic 
(«Mf pii iUarem. Discrimen vero utri- 
usque ludi me ignorare fateor. Bdrm. 

363. Eft genui in ietidem tenut ra- 
tione redactum Spieuia,'] Seriptula 
Scaliger, et Salmasius ad Historiam 
Angustam; qui videndus. Hzins. 
Spicuia Bemensis codez. hunc ludnm 
post Salmasium ad Vopisci TrocuL 
cap. ziii. et Scaligerum ad Catalect. 
pag. 282. illustravit Gronovius, lib. iii. 



de Pecun. Veteite cap. zv. Recte 
mihi eapere videtnr d. Hyde, de 
ludo, quem nos Triodwn appelkunus. 
vide eum de ludis Oriental. pag. 202. 
et seqq. et hoc videtur etiam Mernla 
intellezisse. Quis vero hsc ita ezpli- 
cet, ut omnibus satisfaciat, nisi viderit 
ipsum lusum, aut luseritl Bukm. 

367. MUlefaeeeseejoeof,] Faeeste 
Regius et quatuor atii. Bdiqui,yae 
esee, Hsins. 

370. Mci;uf oput mcres eompoemsse 
fuot.] et qua sequuntur. Eolandan- 
dus magis hic locus, quo major, qunm 
haec scriberet Ovidins, alee furor "Ro' 
manos invaserat, et ipsum in primis 
August. apud quem idem aulicus ac 
aleator. Snet. in Aug. 95. Amak. 

371. Tunc sumus ineautu] Lege, 
Dum sumus cum prima editiotte et 
quatuor scriptis. et aperimur in ipso, 
pio ab ipso meliores libri. Hsim. 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 63 

NuUa fides ; tabulaeque novce per vota petuntur : 

Et lacrimis vidi saepe madere genas. 
Juppiter a vobis tam turpia crimina pellat, 

In quibus est ulli cura placere viro. 380 

Hos ignava jocds tribuit Natura puellis : 

Materi^ ludunt uberiore viri. 
Sunt illis celeresque pilse, jaculumque, trocfaique, 

Armaque, et in gyros ire coactus equus. 
Nec vos Campus habet, nec vos gelidissima Vii^o; 

Nec Thuscus placidd devehit amnis aqu&. 386 
At licet, et prodest, Pompejas ire per umbras ; 

Virginis setheriis cum caput ardet equis. 
Visite laurigero sacrata Palatia Phoebo : 

IUe Parsetonias mersit in alta rates. 390 

Quseque soror conjuxque Ducis monumenta para- 

Navalique gener cinctus honore caput. [runt: 

377. Nulla Jides tabulit, qutR wm l$niagmineT\kjhnmftu«r§nL Bubm. 

per vota petuntur.'] Sensui intricatior, 389. Visite laurigero $acrata PaU" 

neque satisfaciwit conjectanD Heinsii, tia Pkeebo,'] JE6em didt qnun Apol- 

qui etiam capiebat tabulam pro tabula lini Actiaco, devictis Cleopatra et An- 

lusofia. Sed planus erit, si seqnamur tonio, Augustus in Palatino monte di- 

unius codicis Heinsiani elegantissi- caTcrat. Templum hoc fuit donis 

mam, ut mihi videtur, scripturam : opulentissimum ; si quidem Augustus 

NuUafidet ; tatmleque novm per vota aureas argenteasque statuas sibi posi- 

petuuiur, tas ei donavit : fiiit etiam opere mag- 

Ut indicet lusorem, qui omnia perdi- nifioentissimum : valvsB enim erant 

derit, et plus debeat, quam solvere ebames, auro, picturisque omatB, &c. 

' possit, optare novas tabulas, ut non Describtt elegantissime Pkopert. ii. 

cogatur nomen suum expedire ; sed Eleg. xxiii. Am ab. 

remisso debito omni, iteium integrare 391. Queque toror, eof^usque du- 

possit lusum : ita ut qui antea perdi- m.] Porticus Octavie, Augusti soro- 

derity lucretur aliquid. de Tabulii no' m, et livie eonjugis, indicat. Amab. 

vifomniasnnt notissima. Buhm. 392. Navalique gener einetut ho» 

386. PlaeidA devehit amnit aqua.'] nore eaput.'] Hoc est, M. Agrippa, qui 

Plaeida aqua Tyberi non recte datur, gener Augusti fuit ex Julia (ut Sueto- 

cum sit rapidus. Scribe, plaeitd aqud, nius tradit) et corona navali ab eodem 

HaiTfs. Nihil muta. sit enim lioet Augusto donatus, post devictum Sex- 

Thybris lapidus, non omni tempore tum Pompcjum. Mxcyi*. 
yiolentus ire solet. ii. Aneid. 782. 



64 P. OVIDII NASONIS 

Visite turicremas vaccae Memphitidos aras : 

Visite conspicuis terna theatra locis. 
Spectentur tepido maculosae sanguine arenae ; 395 

Metaque ferventi circueunda rotA. 
Quod latet, ignotum est^ ignoti nulla cupido. 

Fructus abest, facies cum bona teste caret. 
Tu licet et Thamyran superes, et Amoebea cantu ; 

Non erit ignotae gratia magna lyrae. 400 

Si Venerem Gous nusquam posuisset Apelles; 

Mersa sub aequoreis illa lateret aquis. 
Quid petitur sacris, nisi tantum fama, poetis ? 

Hoc votum nostri summa laboris habet. 
Cura Ducum fuerunt olim Regumque poetse: 405 

Praemiaque antiqui magna tulere chori. 
Sanctaque majestas, et erat venerabile nomen 

Vatibus: et largae saepe dabantur opes. 
Ennius emeruit, Calabris in montibus ortus, 

Contiguus poni, Scipio magne, tibi. 410 

Nunc ederae sine honore jacent: operataque doctis 

Cura vigil Musis nomen inertis habet. 



396. Metaque,'} Hoc est Circus, in olSils \6yoQ, Buam. 

quo ludi Circenses atque £questre8 405. Cura Ducum fu^rant,^ Poe^ 

fiebaot. Micyl. tasolim ducibus curs fuisse Pausanias 

399. Thamyran mperes atque Or^ docet in Atticis exemplo Philoxeni et 
phea cantu,] Et Amahea scripti potio- Arati. Sic Euripides Archelao Ma- 
res cum prim& editione. Fuit autem cedoniaB regi, Anacreon Polycrati Sa- 
Amoebeus Citharcedus Atheniensis mio, Simonides, Pindarus, Bacchili- 
magni nominis, cujus ex Aristeas de des Hieroni Sicilis tyranno : iidem 
Citharoedis Ubro meminit Athenaus quoque Anacreon, et Simonides Hip- 
lib. xiv. Zenoni costaneum facit Plu- parcho Pisistrati filio carissimi fuere. 
tarchus ir«pt r^c rfiutiiQ dptrfiQ. At Cato in Oratione M. Nobiliori ob- 
Heins. jicit, quod Poetam in Provinciam 

400. Ignot^ gratia magna Lyra.l duxisset, qui Ennium eo duxerat. 
Adlusitad notissimumGrscorumpro- vide Cicer. lib. primo Tusc. Qusst. 
verbium, rtis XavOavoiHniQ /xovauc^ principio. Hbins. 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 66 

Sed famee vigilare juvet: qni& nosset Homerum, 

Ilias aeternum si latuisset opus? 
Quis Dahaen nosset, si semper clausa fuisset ; 415 

Inque sua turri perlatuisset anus ? 
Utilis est vobis, formosae, turba, puellse. 

Seepe vagos ultra limina ferte pedes. 
Ad multas lupa tendit oves, praedetur ut unam : 

Et Jovis in multas devolat ales aves. 420 

Se quoque det populo mulier speciosa videndam : 

Quem trahat, e multis forsitan unus erit. 
Omnibus illa locis maneat studiosa placendi : 

Et curam tot4 mente decoris agat. 
Casus ubique valet: semper tibi pendeat hamus. 

Quo minime credas gurgite, piscis erit. 426 
Saepe canes frustra nemorosis montibus errant: 

Inque plagam nuUo cervus agente cadit. 
Quid minus Andromedse fuerat sperare revinctse, 

Quam lacrimas ulli posse placere suas? 430 
Funere saepe viri vir quseritur. isse solutis 

Grinibus, et fletus non tenuisse, decet. 
Sed vitate viros cultum formamque professos; 

Quique suas ponunt in statione comas. 



413. Sflri famm invig}laf Jvvat.] 423. Quem trahai.'] £t hoc propric 

Vigilare scripti potiorei cum priin& et eleganter. Tertull. i. de Cult. fem. 

editione. quomodo apud Propertium 4. (hnaUa in cura capiUi et cutis et 

ii. £leg. 2. studiis vigilare taverit. earumpartitmccrporitfqu^oeuiottra' 

Rectius quoque juvet Aprosianus. Aant. vid ad ii. Amor.zix. 10. Buru. 

Juvet vos vigilare in spem fams. 431* Funare ttrpevirivtrqu^ritur.'] 

Hkins. Testis Matrana illa Ephesiana, cujus 

419. Ad muitoi.] /n Regius, Fran- historiam Eumolpus eleganter adeo et 

oof. et alii, ut seqnenti etiam versu. festive narrat, apud Petron. Hanc 

quod magis feritatem et hostilem ani- autem historiam vere contigisse, auctor 

mum notat, ut ire in aliquem et simi- est Flavinius, apud Sarisberiensem» et 

lia. possumus et exit capere, e lustris Ephesi mulierem poenaa dediMe» 

suis ad rapinas prodit. Bvrm. Amar. 

VOL. II. F 



G6 



P. OVIDII NASONIS 



Quae vobis dicunt, dixerunt mille puellis. 435 

Errat, et in nuUi sede moratur amor. 
Femina quid faciat, cum sit vir levior ipsA ; 

Forsitan et plures possit habere viros ? 
Vix mihi credetis ; sed credite : Troja maneret, 

Prseceptis Priami si foret usa sui. 440 

Sunt qui mendaci specie grassentur amoris, 

Perque aditus tales lucra pudenda petant. 
Nec coma vos fallat liquidi nitidissima nardo : 

Nec brevis in rugas cingula pressa suas. 
Nec toga decipiat filo tenuissima : nec si 445 

Annulus in digitis alter et alter erit. 
Forsitan ex horum numero cultissimus ille 

Fur sit; et uratur vestis amore tuae. 
Redde meum^ clamant spoliatse saepe puellae: 

Redde meum, toto voce boante foro. 450 

Has, Venus, e templis, multo radiantibus auro, 

Lenta vides lites, Appiadesque Defle. 
Sunt quoque non dubii quaedam mala nomina fa- 

Deceptae a multis crimen amantis habent. [md : 



441. Grastantur anufrit.'] GraMm- 
tur meliores cum primA editione. et 
petant sequenti venu. Heins. Gra»- 
tari pro adulari pontum videretur an- 
tique» nisi pnec^ereL Douza. 

443. Nec eoma vatfallat liquidA nv- 
tidisdma nardo.] Hoc est, unguento 
nardino, sive ipsa nardus foliata, sive 
spicata fuerit: his enim nominibus 
apud PUnium distinguitur. Mictl. 

444. Nec hrevit in rugat cingula 
pretta «ti«s.] Cingulam hrevem hic ez- 
ponunt, qusB vestem ipsam arcte a- 
stringat, pluresque rugas sive plicas 
faciaU ut sit dngulaf quas alias equo- 
nim ac jumentonim proprie est, pro 
cuigtUo sive cinctu posita. Solitosau- 
tem cingi Bomanos veteres, argu- 



mento etiam est dictum illnd Sylle 
de Ccsare, Puerum male prBcinctum 
cavendum esse. Micyl. Vid. Ferra- 
rium, lib. iii. de Re Vest. cap. 7. qui, 
prcter Ovidium, neminem dn^ttioin 
dixisse notat. Servius ad Viig. ix. 
£neYd.3G0. notat eingu/«m hominum 
generis neutrius esse, animalium vero 
feminino genere dici, hat eingulat, 

BURK. 

452. Appiadet^ Dsc] Nesdo an 
non per Appiades Deas, Nymphas, 
qnarum statuse ad Aquam Appiam 
positaB erant, intelligat. ad fontes enim 
et aquamm ductus status ponebantur. 

BURM. 

453. Sunt quofue non dubiA,'] Lo- 
ctts intricatus, et cujus sensum viz 



ARTIS AMATORI^ LIB. III. 



67 



Discite ab alterius vestris timuisse querelis : 455 

Janua fallaci nec sit aperta viro. 
Parcite, Cecropides, juranti credere Theseo; 

Quos faciet testes, fecit et ante, Deos. 
Et tibi, Demophoon, Thesei criminis heres, 

Phyllide decept& nuUa relicta fides. 460 

Si bene promittant, totidem promittite verbis: 

Si dederint, et vos gaudia pacta date. 
Illa potest vigiles flammas extinguere Vestae; 

£t rapere e templis, Inachi, sacra tuis; 
Et dare mixta viro tritis aconita cicutis ; 465 

Accepto Venerem munere si qua negat. 
Fert animus propius consistere, supprime habenas, 

Musa; nec admissis excutiare rotis. 
Verba vadum tentent abiegnis scripta tabellis. 

Accipiat missas apta ministra notas. 470 



penrideo: si de paeHii agat, ut Me- 
nila ci^it, lensus eue poiaet, esse 
quaadam, quibvs conitat nuUam eue 
habendam fidem, quaB laDt indabie 
mala nomina, ut creditores dicuntur, 
qoi fidem non prestanL hm autem» 
quia decept» sant a maltis, etiam 
aliosYolant decipere. et ita legi posset 
in pentametro : 

DeeqfUB - a muUii erimen amantis 

omont. 
Imitari amant amantem, qui eos de- 
cepit; sed incommode tunc singularis 
ille omontu additur, T(f multit, quare 
com Francofurtensi posset legi, erimen 
amorit. sed sequentia potius suadent, 
haec omnia de viris fallacibus esse ca- 
pienda, utexemplis Ariadnes et Fhyl- 
lidis deceptarum probaL quare lege- 
rem: 
Sunt quoque non duhid fuidam maia" 
nominafamA, 

Deeeptm et muUi erimen amantit 
habent. 



Snnt quidam, quos constat ea 
fidei, qui promissos toros et foedera 
non prsstant, et multi sunt, qui cri- 
men habent amantis deceptas, id est 
qui culpam hanc admi^ferunt jam» 
et ideo ab omnibus male andiunt. 

BURM. 

465. Diteite ab aUeriut vettrit ti- 
miuiste quereliL] Vebit Hmuitte Tho- 
maaini codex: condnnius. Hsins. 
Nec hic sensus apertus satis: quo- 
modo enim timebunt a querelist r». 
itttiaM Junian. tenuitte aex. in Neapo- 
litano et Bemensi erat, earuitte, quare 
l^^erem, 

Diteite ab aUeriut, vo6ii eavitte, 
piereHt. 
A querelis deceptaium pnellanun, 
quamm exempla moz subjicict, dis- 
cite vobu cavere. et seq. versu Re- 
gius, nee tU, Francof. non tit. probo 
Regii scripturam, quam Bersmannos 
expressit. Burm. 

F2 



68 



P. OVIDII NASONIS 



Inspice: quodque leges, ex ipsis coUige verbis, 

Fingat, an ex animo, soUicitusque roget. 
Postque brevem rescribe moram. mora semper 
amantes 

Incitat, exiguum si modo tempus habet. 
Sed neque te facilem juveni promitte roganti: 475 

Nec tamen eduro, quod petit, ore nega. 
Fac timeat speretque simul: quotiesque remit- 
tes, 

Spesque magis veniat certa, minorque metus. 
Munda, sed e medio, eonsuetaque verba, puelte, 

Scribite. sermonis publica forma placet. 480 
Ah quoties dubius scriptis exarsit amator ; 

£t nocuit formsB barbara lingua bonse! 
Sed quoniam, quamvis vittae careatis honore, 

Est vobis vestros fallere cura viros; 
Ancillae puerive manus ferat apta tabellas : 485 

Pignora nec juveni credite vestra novo. 
Vidi ego, pallentes isto terrore puellas, 

Servitium miseras tempus in omne pati. 



479. Mimda, ted e medicl Blanda 
unuf Vaticaniu. quomodo supra Ub. 
i.467. 

Sit tibi credibUi$ sermo, consuetaque 

verba, 

Blanda tamen, pratens ut videare 

Uqui, 

Nihil tamen temere mutandum. Hkin- 

8IU8. Ita apud Prop. iv. v. 43. ea- 

dem est ▼arietas. vid. 8upr. 332. sed 

bkmda verba aptiui dedit viri8, qni per 

blanditias aditum ad Venerem qus- 

runt. Puelliamagismundaconyeniunt. 

wKunda vero opponunturyiicalts, ut Ci- 

cero Orat. 23. Fucati medieamenta 

eandaris et ruborit omnia repellentur, 

elegantia modo et munditia remanebit. 



Ita Homer. Hiad. B. 213. Thecsit^ 
dedit : 'Ema dKo<rfi& rc w6)iX& rc. 81 
bUmda legafl, non erat apta oppositio 
T&v sed e medio: nam et e medio, sem- 
per sunt blanda. quare bianditias et 
jmbUca verba conjungit Noster, lib. 
iiL Amor. 7. sed in mundis eligendia 
sspe afiectatio nimia appaxere solet. 

BUBM. 

486. Pignora nec JuvenL] Juveni 
rectum est, nec de servo, sed amatore 
debet intelligi, ut sequentia mani- 
festo demonstrant. prscipit, ut an«> 
cilla vel puer literas missas ad aman- 
tem, et lectas referat, ne servet ama- 
tor, quibus postea ut fulmine utatur. 
Bviiif. 



ARTIS AHATORIiE LIB. III. 60 

Perfidus ille quidem, qui talia pignora servat: 

Sed tamen Mtam fulminis instar habet. 490 
Judice me fraus est concessa, repellere frau- 
dem: 

Armaque in armatos sumere jura sinimt. 
Ducere consuescat multas manus una figuras. 

Ah pereant, per quos ista monenda mihi ! 
Nec nisi deletis tutum rescribere ceris : 495 

Ne teneat geminas una tabella manus. 
Femina dicatur scribenti semper amator; 

lUa sit in vestris, qui fuit iUe, notis. 
Sed libet a parvis animum ad majora referre, 

Plenaque curvato pandere vela sinu ; 500 

Pertinet ad faciem rabidos compescere mores. 

Candida pax homines, trux decet ira feras. 
Ora tument ir4; nigrescunt sanguine venae; 

Lumina Gorgoneo ssevius igne micant. 
I procul hinc, dixit; non es mihi, tibia, tanti ; 505 

Ut vidit vultus PaUas in amne suos. 
Vos quoque si medii speculum spectetis in ir^; 

Cognoscat faciem vix satis uUa suam. 



489« TaUawttuura imvat,'} Captat artu tmnmiun decipiendi ; sed vix 

liDCoIideniii. quod olim non displi- poterat dici ingeniosius. Amab. 
coit Heinno, et de interceptis literit 500. Panden,] Tendere roulti. red- 

capielMit ut eaptare lib. ii. 597. ied dere unns. prendere Bernenais. Sed 

mihi eervat probum videtur. et de ama- tendere non male. pandere enim sim- 

tore, qm tabcUas • aon remittit de- pliciter est explicare, tenduntur au* 

letas, iisque responsum suum inscrip- tem yela, cum major aura implet. 

sit, sed signatas servat; ut poasit om- Epist. xiii. 15. abreptofue vela teten^ 

nibus puells scripturam oatendere, et diu et ita alibi. Burm. 
si nolit ipai obsequi, terrori isti semper 505. / procul kinet diiit, mm et 

eam habeat obnoxiam. Burm. wUhi, tibia, tanti.] Sub finem lib. vi. 

496. lUa eit in veitrit, ^i fiut Ule, Fast. 
netie.J Sic scribas, ut de iemin& sem- An mihi non tanii ett, valeai mea 

per scribere Tldearis, cmn re ipsft de tibia, dixit, 

yin, et amico quidem, loquaris : quod Tu inde totam fabulam pete. Cior. 

F3 



70 P. OVIDn NASONIS 

Nec minus in vultu damnosa superbia vestrQ ; 

Comibus est oculis adliciendus amor. 510 

Odimus immodicos (expert» credite) fastus. 

Saepe tacens odii semina vultus habet. 
Spectantem specta: ridenti mollia ride. 

Innuet; acceptas tu quoque redde notas. 
Sic ubi prolusit, rudibus puer ille relictis 515 

Spicula de pharetrd promit acuta su4. 
Odimus et mcestas. Tecmessam diligat Ajax: 

Nos, hilarem populum, femina l»ta capit. 
Numquam ego te, Andromache, nec te, Tecmes- 
sa, rogarem, 

Ut mea de vobis altera amica foret. 520 

Credere vix videor, cum cogar credere partu, 

Vos ego cum vestris concubuisse viris. 
Scilicet Ajaci mulier mcestissima dixit, 

Lux mea; quseque solent verba juvare viros ; 
Quid vetat a magnis ad res ex^mpla minores 525 

Sumere, nec nomen pertimuisse ducis ? 



510. Camibui ai oenUs.] Quidom, imidiahu «rt. UUrJ prafKto CZmIsm*. 

dukHna. Moreti, Junii, et doo alii, Bukm. 

mollibut, quod probo. Ita mollit oeur 021. Cimi eogar eroditTO paittt.] 

Umtm pehdantia Petron. cxzri; et Nii i ei^r cmi«r« ]Mrttu, prima editio 

^aXac6v )3XififMi, Ariitoph. Plut. Act. etduoicripti. Mentelianus, niit cdgor 

iv. sc. iy. 57. Paulo aliter mBilUt eredere partu, Lege: 

oeulo» diiit, Remed. 840. Ita eemiter Credere vix videar, fdn eogar eredere 
et molUter conliisa, Art. Amat. i. 710. 



Deinde unut HeinBii, eUeiendut amor. Vel, eogeni partut, Natus enim ez 

Ho8 autem rectius fit fnoUUmt ocuMs, Andromacblk Hectori Astyanaz, ex 

quam eomibut; sed quia si^Mr6ia prs- Tecmessi Ajaci Eurysaces, a quo £a- 

cedit, et molUa ridere sequitur, niliil lysacid», clarissima apud Athenien- 

movemus. Burm; sesiamilia. Hsxns. Vix poenun IaO' 

520. Amiea foret,'] Foret rectius cdn. 

legatur. Heins. Altera nupta foret, 525. Quitvetat,amagni$adretex' 

Barthoi. notandum vero alteram hic empla minoret Sumere.'} Sensus est : 

poni pro alterutram. sic apud Quinc- Quid prohibet, magnamm rerum ex- 

til. lib. vii. Inst. cap. i. AUer igitur empla ad resmuliemm parvaa acoom- 



ARTIS AMATORLS UB.^II. 71 

Dux bonus huic centum commisit vite regendos ; 

Huic equites ; illi signa tuenda dedit. 
Vos quoque, de nobis quem quisque sit aptus ad 

Inspicite: et certo ponite quemque loco. [usum, 
Munera detdives : jus qui profitebitur, adsit: 531 

Facundus caussam saepe clientis agat* 
Carmina qui fiacimus, mittamus carmina tantum. 

Hic chorus ante alios aptus amare sumus. 
Nos facimus placitae late prseconia formae. 535 

Nomen habet Nemesis : Cynthia nomen habet. 
Vesper et Eoae novere Lycorida terrae : 

Et multi, quee sit nostra Connna, rogant. 
Adde, quod insidiae sacris a vatibus absunt : 

Et facit ad mores ars quoque nostra suos. 540 
Nec nos ambitio, nec amor nos tangit habendi : 

Contemto colitur lectus et umbra foro. 
Sed facile haeremus, validoque perurimur aestu ; 

Et nimium certd scimus amare fide. 
Scilicet ingenium placidd mollimur ab arte : 545 

Et studio mores convenienter eunt. 

modarel ut ezempla ducnm ad m pert. De Lycoride, ttntopere a OaUo 

amat(Niai, &c. Nam qu» Merula hic adamaUt, vid. Vtrg. £cL z. Amam. 

de Andromache et Tecmeui exponit, 541. Nee amar tum urget htJmdiJ] 

tuo modo affingit. Micyl. Mihi urit mazime blanditur, ut amo- 

527. Jfifi£ eeniwm eemmidtjure r«* lem habendi eleganter poeta opponat 

gendeeJ] Optime Regius et unus Va- amori puellflB, quo prscipuo, et lolo 

ticanus, vite. quomodo Cujacius Ob- fere urantur poet». Bvan. 

servat. lib. xii. cap. zxziv. ez suis 545. Ingemum ^aeidd moUitur mb 

scriptis. de vitei quam centurio ges- arte,'] MoUimur optime Sarravianus 

tabat» loquitur. Hbxns. cum quatuor aliis. usitatus Nasoni 

530. Et eerto ponite quemque loeoJ] Grocismus. Huii s. Noetrd ab arte 

Suo quemque amatorem loco coUo- Franoof. et Palatinus. btandd alii cum 



oent puellas monet, quo certiorem ez Juniano. sed nihil move : plaeida i 

illis utilitatem ducant; nec carmina an melius Foro et Cvam opponitur, 

petant a dimte, vel munera, ab illo quam blanda. i. Art. 12. 
qui facit carmina, &c. Am ab. Atque animot ploicidd contudit arte 

636. Nomen habet Nemetii, &c.] ferot. Bubm. 

Apud rtbttU. Cynthia vero, apud Pro- 

F4 



72 P. OVIDII NASONIS 

Vatibus Aoniis faciles estote, puellee. 

Numen inest illis; Pieridesque favent. 
Est Deus in nobis ; et sunt commercia cgbU. 

Sedibus aetheriis spiritus ille venit. 550 

A doctis pretium scelus est sperare poetis. 

M e miserum ! scelus hoc nuUa puella timet. 
Dissimulate tamen, nec prim^ fronte rapaces 

Este. novus viso casse resistet amans. 
Sed neque vector equum, qui nuper sensit ha- 
benas, 555 

Comparibus frenis, artificemque regat. 
Nec stabiles annis animos, viridemque juventam 

Ut capias, idem limes agendus erit. 
Hic rudis, et castris nunc primum notus Amoris, 

Qui tetigit thalamos praeda novella tuos ; 560 
Te solam norit ; tibi semper inheereat uni. 

Cingenda est altis sepibus ista seges : 
Efiuge rivalem : vinces, dum sola tenebis. 

Non bene cum sociis regna Venusque manent. 
Ille vetus miles sensim et sapienter amabit : 565 

Multaque tironi non patienda feret. 
Nec franget postes, nec saevis ignibus uret ; 

Nec dominae teneras adpetet ungue genas. 



650. Sedilmt ttthtriis tpiritu» ilU vero speciem esse amorem todes Noa- 

venit.J Huc facit quod scribit M.Tul- ter incalcat. BuBii. 
litts, lib. ii. De Orat. ad Q. fratiem : 565. IIU vtttu miUt, &c.] Monuit 

S(epe enim audivi pc^tam bonum tiMti- jam viros, (lib. ii. 667.) ut muliere* 

nem (id quod a DemocritOt et PUttone pneponant, quas etas maturior, et re- 

intcriptitrelUtumeuedimtnt)nnein- rum amatoriaium usus prudentieret 

Jlammatione animomm exittere potte, effecit: idem nonc, sed aliam ob cau* 

et sine pufdam afflatu quati furorit. sam, mulieribus ipsis pnecipit ; et 

CioF. utrumque recte. Amab. 

561. Inh^eat,] Neapolitanus, mi' SapienterJ] Dooza malebat potim- 

lUet ttfit. quod elegantius est, quam ter^ ut 8«pe alibi. 
4it a librario sit profectum. Militie 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 



73 



Nec scindet tunicasve suas, tunicasve puellae : 

Nec raptus flendi caussa capillus erit. 570 

Ista decent pueros, setate et amore calentes : 

Hic fera compositft vulnera mente feret. 
Ignibus hic lentis uretur, ut humida taeda ; 

Ut modo montanis silva recisa jugis. 
Certior hic amor est : brevis et fecundior ille. 575 

Quae fugiunt, celeri carpite poma manu. 
Omnia tradantur. portas reseravimus hosti ; 

Et sit in infidi proditione fides. 
Quod datur ex facili longum male nutrit amorem. 

M iscenda est leetis rara repulsa jocis. 580 

Ante fores jaceat : Crudelis janua, clamet : 

Multaque submisse, multa minanter agat. 
Dulcia non ferimus : succo renovemur amaro. 

Seepe perit ventis obruta cymba suis. 
Hoc est, uxores quod non patiatur amari : 685 

Conveniunt illas, cum voluere, viri. 
Obde forem ; et duro dicat tibi janitor ore, 

Non potes. exclusum te quoque tanget amor. 



577. ReterabimusJ] Reseravimus e- 
ditio prima et scripti metiores. Se- 
qnenti vereu iidem, Et tit, vel, Etfit, 
Litet aliquid. Lege : 

Sit tha in infidd proditione fidet, 
Sua fidet, quia promiserat omnia se 
tradituium puelUs non minus quam 
virii. Forte etiam legendum, Mamia 
tradantur, pro omnia, Hkins. 

578. Ettitin nifidA jmfditimtefidet,] 
Subjungas cum pmcedent. Portat 
retenxvimut hotti, &c. Id ett; ita vos, 
puelle, quibus amantes deciperetis, 
artibus tnstruxi, ut vel ii^dit, fidem 
oon possint deinceps non adhibere. 
Qqapropter, addit non ita multo post: 
Ponite gladiot hebetet, usitatas sdlioet 
niiliiT i m artes : et acutit jmgnetur, id 



est, acutiori, ut Plautus vocat, mtditia 
nunc vobis utendum. Amar. 

587. Claude foret: duro dicat tibi 
janitor ore.] Regius et tres alii. Sen- 
sus est, Obdantur tibi ipsi fores tu», 
et dicat tibi duro ore Janitor, Non 
potes admitti ; dubium non est, quin 
te quoque» si exdudaris, uxoris tua» 
amor sit tacturus, quam nunc vix 
amas. Heins. Frustra vir clariss. qtii 
mihi non videtur intellexisse poetae 
mentem, qui puellam primum adlo- 
quitur, monetque ut forem occludat ; 
moxque sermonem convertit ad ama- 
torem, cui janitor, ore duro: Non 
potet. Unde fit, ut vel exelutum, tan» 
gat magis amor. Amar. 



74 R OVIDII NASONIS 

Ponite jam gladios hebetes ; pugnetur acutis. 

Nec dubito, telis quin petar ipse meis. 590 
Dum cadit in laqueos captus quoque nuper ama- 
tor; 

Solum se thalamos speret habere tuos. 
Postmodo rivalem, partitaque foedera lecti 

Sentiat. has artes tolle ; senescet amor. 
Tum bene fortis equus reserato carcere currit; 595 

Cum, quos praetereat, quosque sequatur» habet. 
Quamlibet extinctos injuria suscitat ignes. 

En ego (confiteor) non nisi laesus amo. 
Caussa tamen nimium non sit manifesta doloris ; 

Pluraque soUicitus, quam sciat, esse putet. 600 
Incitet et ficti tristis custodia servi, 

Et nimium duri cura molesta viri. 
QxxBd venit ex tuto, minus est accepta voluptas. 

Ut sis liberior Thaide, finge metus. 
Cum melius foribus possis, admitte fenestri : 605 

Inque tuo vultu signa timentis habe. 
Callida prosiliat, dicatque ancilla, Pertmus : 

Tu juvenem trepidum quolibet abde loco. 
Admiscenda tamen Venus est secura timori ; 

Ne tanti noctes non putet esse tuas. 610 

Qua vafer eludi possit ratione maritus, 

Quaque vigil custos, praeteriturus eram. 



004. Ut nt Wnrwr Thaidt, finge qa« metu facta nt, hac acoomiiiodat. 

nutut.'] Pro, Quanquam tit Uberior Micyl. 

Thdide, id est, qualibet ▼ulgari ac 607. Ca//tda.] MaUem, PaUidu. 

publice prostituta, qu» hunc vel iUnm Bxjrm. 

impune admittit, tamen finge metum, 609. Sed miteenda toiiMn.] Admit- 

&C. Sic eoim hic loGoa exponendus eenda cum prima edit. et acriptis pie- 

▼idetur: non ut Merula ezponit, qui riique. time«H etiam unus ex meis pro 

de Thaide Terentiana dictum acci- timoru aigute. ut timentem aeu timi- 

pit, Phsdrisque ezcluaionem, quasi dam Venerem secnnB opponat. Hsimb. 



ARTIS AHATORIiE LIB. III. 75 

Nupta virum timeat : rata sit custodia nuptse. 

Hoc decet: hoc leges jusque pudorque jubent. 
Te quoque servari, modo quam vindicta redemit, 

Quis ferat? ut fallas, ad mea sacra veni. 616 
Tot licet observent, (adsit modo certa voluntas) 

Quot fuerant Argo lumina» verba dabis. 
Scilicet obstabit custos, ne scribere possis» 

Sumendae detur cum tibi tempus aquse? 620 
Conscia cum possit scriptas portare tabellas, 

Quas tegat in tepido fascia lata sinu ? 
Ciun possit sur& chartas celare ligatas ; 

£t vincto blandas sub pede ferre notas ? 
Caverit haec custos: pro chart& conscia tergum 

Praebeat ; inque suo corpore verba ferat. 626 
Tuta quoque est, fallitque oculos e lacte recenti 

Litera: carbonis pulvere tange ; leges. 



613. Bata tU cuttodia nttpUtJJ Ha- i. Sat u. 47. et altbi. et has wuA, qiUB 

beant nuptaD qoi lervent, et aditum Titts et ttola honore carebant, de qui- 

omnem amatoribus prBcludant, con- bus toties Noster. Bvbm. 
cedo equidem ; quis vero ferat, te wr- 615. 7« qwfqu§ tervari, modo quam 

vari, quam modo Pretor in libertatem vindieta redemit.'] Loquitur de muliere 

yindicayitt Virgam autem, qua liber- manumiBsa. Ciof. 
tate aenri donabantur, vindietam tra- Vindieta.l FnBtoris virga, que alio 

duntquidam adpellatam fuine, a Vin- nomine/estuea dicitur. Vide Obser- 

dicio, qui servus Brutorum conjura- vationes in lib. vi. Fast Ciop. 
tbnem patefecit liv. ii« 4, 5. Amaiu 616. FallatJ] Id est lateas. Dovea. 

Minime puto hic iittptam opponi solu- 622. In medio fatda lata tinuj] 

ts et libenB ; aed matronas libertiiiis, Fatcia Umga Politiani : huc pertinet 

que non justis nuptiis, sed fere con- Turpilii locus apud Nonium in Stro' 

cubinatu erant juncts, nec nomen phium. Me mitoram, qwid agam? iutar 

nuptarum aut matronarum mereban- vtof epittola eseidit mthu infetix UUer 

tur;ideoqueextrapoenamlegi8erant twucam ae ttropkium coUoeaverum, 

et hoc sequentia dooent manifeste: et Bvum. 

Noster fere semper nuptarum nomine 623. Soled ehartat eelare ligatatJ] 

matronas intelUgit. sic lib. ii. Art. Suird editio prima et scripti pnsstan- 

388. Medic. Fac. 26. et alibi : fire- tiores magno numero. recte. nisi quod 

quentissima etiam adulteria, si ita vo- malim. turd Ugatd, sic vinetumpedam 

care licet, in libertinarum classe se- mox dicet fsscia enim suns obliga- 
cunda committi solere dooet Horatius • bantur. Hbins. 



76 



P. OVIDII NASONIS 



Fallet et humiduli qu» fiet acumine lini, 

£t feret occultas pura tabella notas. 630 

Adfuit Acrisio servandae cura puellee : 

Hunc tamen illa suo crimine fecit ayum. 
Quid faciat custos; cum sint tot in urbe theatra? 

Cum spectet junctos illa libenter equos ? 
Cum sedeat Phariae sistris operata juyencse ; 635 

Quoque sui comites ire vetentur, eat? 
Cum faget e templis oculos Bona Diva virorum, 

Preeterquam si quos illa venire jubet : 
Cum, custode foris tunicas servante puellee, 

Celent furtivos balnea tuta viros : 640 

Cum, quoties opus est, fallax segrotet amica ; 

Et cedat lecto quamlibet aegra suo : 



629. FalUt et kumiduli,^ Locus 
sine dubio comiptiu. Heioisius olim 
GODJecerat, alumine nitfi; sed an recte 
dicatur, alumen nitri dubito. forte, 
kumiduH qiuefiei aiumine Umi, fiebat 
enim alumen ex aqua et limo teste 
Plinio, lib. zxxv. 12. et Vossius, iib. 
i. de re Gramm. c. 40. docet alumine 
et lucco tithymali occultas literas 
scribi. sed loctis hic accuratius adhuc 
ezpendendus. pentametrum vero de 
aiia fallacia oapiendum pnto. nam 
huc uaque de literis in charta vei 
membrana oculos fugientibus egit, 
qnod de tabellis ceratis intelligi ne- 
quit. quare, nisi taM/a etiam de char- 
ta sumenda sit| et ita continuato ser- 
mone pitra tabella sit, que nihil scrip- 
tum ostenditi hic capi posset forte, 
fwra tabeUa, pro rasa et plana, et in 
qua nihil stiio exaratum appareat ; et 
forte talis occulta ratio scribendi in- 
nuitur, qualem Justinus narrat Deroa^ 
ratum adhibuisse, lib. ii. cap. x. ut in 
tigno Htere scribantur, que cera su- 
perinducta deleantur. et lib. xxi. 6. 
ubi vacftam eeram vocat, quam Noster ' 



puram tabelUan. sed nihil definio. 

BURM. 

635. Cum eedeat Pharia sacris ape' 
rosa juvencit ; Qwxiue nur camitei ire 
vetantur eat,) Sittri» scripti podores 
cum prima editione. quam lectionem 
non est ut multis aHstniam. cum de 
sistro Isidis res sit vel pneris notissima. 
Tibullus de sistris, lib. i. £leg. ui. 23. 

Quid tua nunc Isi» mihi, DeHa? 
quid mihi praeunt 
lUa tua totie» mra repuUa manu 7 
Heins. 
Ubi vide Bronkhuaium, qui sistri fi- 
guram exhibet. 

636. Quoque sua eomite» irejuben' 
tur, eat.^ Merula, «imb camitet, hoc 
est, inquit, alie matrone. Sod melior 
lectio videtur eorum, qui legunt : 
Quotiue jut eomite» ire vetantur, eat, nt 
Sui eomite», de custodibus, qui iilam 
comitantur et observant, intelligator : 
qui cum sint mares, ad sacra Isidis et 
Bone Dee haud quaquam intromit- 
tuntur. MiCTL. 

642. Tollat et in Uctum quemHbet 
illa mum.] Aldina editio habet, £t 



ARTIS AMATORIiE UB. IIL 



77 



Nomine cum doceat, quid agamus, adultera clavis, 

Quasque petas, non det janua sola, vias. 
Fallitur et multo custodis cura Lyaeo : 645 

IUa vel Hispano lecta sit uva jugo. 
Sunt qi^oque quee faciant altos medicamina som- 

Victaque Lethse^ lumina nocte premant. [nos ; 
Nec male deliciis odiosum conscia tardis 

Detinet ; et long^ jungitur ipsa mor4. 650 

Quid juvat ambages, prseceptaque parva movere ; 

Cum minimo custos munere possit emi ? 
Munera(crede mihi) capiunt hominesque Deosque : 

Placatur donis Juppiter ipse datis. 654 

Quid sapiens faciat ? stultus quoque munere gau- 

Ipse vir, accepto munere, mutus erit. [det. 



eeUt Ueto quemUbet mgra tuo, aad«m 
fere Mutentia. Nec multum refert, 
opinor, hac an illa lectione utaris. 
lUud magis videndum, num nomen 
Amiea, quod in priore versu ponitur, 
60 modo accipiendum sit, quo apud 
Terentium in Hecyra, Act. iv. Sc. 2. 
Pamphilus matri ait : 

Tum ttuu amicat te, et cognatos df- 

rnrere, etfestos dies, 

Mea causa nolo, &c. 

Ut de aequali ac nota puells, non de 

ipsa puella intelligatur. Mxctl. Ami- 

eam hic recte capit Micyllus. Burm. 

643. Nomine eum doeeat, quid aga^ 
mus, aduUera elavisJ] Hoc eat: Cum 
ipsa clavis, qu» aduUerina dicitur, 
quam puella vel aouitor habet, doceat 
ac moneat suo nomine, quid agatur, 
live inquem usnm ac finem ipsa com- 
parata sit. hoc est, adulteria exerceri. 

BClCTL. 

646. lUa vel Hitpano leeta sit uva 
jugo,'] Interpros GaUicus, qui in Bel- 
phini usum edidit, hic Hupaimm pro 
immiti et minus generoso vino poni, 
patwe ez particula vel docet. sed me- 



hora docet de hac particula Janus 
Broukh. ad Tibul. lib. i. Eleg. ix. 63. 
ubi neminem, qui qnidem Latine sciat, 
id dicere posse ostenditi sed usum ejus 
particulflB in re quadam pnecipua esse 
demonstrat et Crisptnum ex horrao 
Merule faecem Laietanam depromsisse 
ostendit, quod et Bersmannus fecit. li- 
cet ergo suinptus in vinnm Hispanum, 
quod generosum, validum et carum 
est, et avide appetitur a tali genere 
hominum, sit major, ne tamen cesses 
eum deponere vino. quod faciUus effi- 
oies Hispano, quod vigiles iUi et cus- 
todes amant. Burm. 

653. Munera erede mUa eapiuntj] 
Captant Farnesianus. sic Amor. lib. i. 
Z.28. 

Non aries plaeUam munere eaptai 



Pansmia Grsca apud Platonem, Ub. 
iii. de Rep. 

AAfM Oco^ iniOfe, mI alSoiovc 

Eoripides in Medea, 964. 

I\Ueitv iSpa Kol Otovt X&yog. 

HxiKs. « 



78 R OVIDII NASONIS 

Sed semel estcustos longum redimendus inannum : 

Ssepe dabit, dederit quas semel, ille manus. 
Questus eram (memini) metuendos esse sodales : 

Non tangit solos ista querela viros. 660 

Credula si fueris, aliie tua gaudia carpent ; 

Et lepus hic aliis exagitandus erit. 
Heec quoque, quee praebet lectum studiosa locum- 

Grede mihi, mecum non semel illa fuit. [que ; 
Nec nimium vobis formosa ancilla ministret : 665 

Saepe vicem dominae prsestitit illa mihi. 
Quo feror insanus; quid aperto pectore in hostem 

Nitor ; et indicio prodor ab ipse meo ? 
Non avis aucupibus monstrat, qua parte petatur : 

Non docet infestas currere cerva canes. 670 
Viderit utilitas ; prsecepta fideliter edam. 

Lemniasi gladios in mea fata dabo. 
Efficite (et facile est) ut nos credamus amari : 

Prona venit cupidisin sua vota fides. 
Spectet amabilius juvenem ; suspiret ab imo 675 

Femina; tam sero cur veniatque roget. 
Accedant lacrimse, dolor et de pellice fictus : 

Et laniet digitis illius ora suis. 



663. Qiut fTtibii Uetum ttu^om 677. Dohr, $t d$ j>$Uie*Jict%aJ] De 

loeumque.'] Quicquid pro vulgata itant Pellice intellige non mariti, ut Menila 

libri yeteres, scribe : exponere ▼idetur, aed amatoris, eoque 

Ctti pntbet leetum ttudiota loeum- additur eifietu», et mox, laniet digitit 

que, illiut ora iuu, quari que illum tus- 

\f\foeumque. Tangit violati hotpitii pectum habeat. Mictl. Sedrifictus 

lacrilegium. Hbins. Vulgata non est ille dolor rit, apte tegendus, ne appa- 

soUicitanda : illa amlca, ad quam ut reat simalatio, et cur non verum de 

«gram invisere solebat mea, ut virum pellice amatoris sui dolorem praferret, 

falleret, et qu« lectum et locum ad cum revera non ament pueUa ab alia 

nostns amores prebet et commodat, teneri suum amatoreml egregie ergo 

ttt supra 641. dixit, sepe mecum fuit, Palatinus et quatuor alii : 
et non officio tantum, sed et corpore Aecedant lacrimitf dolor, et dejtelUee 

placuit BuRH. quettut, Bubm. 



ARTIS AMATORI^ LIB. in. 79 

Jamdudum persuasus erit, miserebitur ultro : 

Et dicet, Curd carpitur ista mei. 680 

PraBcipue, si cultus erit, speculoque placebit, 

Posse suo tangi credet amore Deas. 
Sed te, qusecumque es, moderate injuria turbet ; 

Neu sis auditi pellice mentis inops. 
Nec cito credideris. quantum cito credere laedat, 

Exemplum vobis non leve Procris erit. 686 
Est prope purpureos coUes florentis Hymetti 

Fons sacer, et viridi cespite mollis humus. 
Silva nemus non alta facit; tegit arbutus herbam: 

Ros maris, et lauri, nigraque myrtus olent. 690 
Nec densse foliis buxi, fragilesque myricae, 

Nec tenues cytisi, cultaque pinus abest. 
Lenibus impulsae Zephyris, auraque salubri, 

Tot generum frondes, herbaque summa tremunt. 
Grata quies Cephalo. famulis canibusque relictis 

Lassus in hac juvenis ssepe resedit huino. 696 



689. SUva nemut non aUaJJ Id est Dan.Huns. IntelUgit piniMi domeai- 
IScet sint arbores non alt», tamen apta eam, seu hcrUnaem, ac proinde eultam 
ambulationi et quied est nmbra. ita et dixit, nt a lylvettri pin« diatingoat. 
de herbis rilvam dizisse Vii^giiliiim, tib. Virgil. Ed. yii. 65. 

i. Georg. 153. subit aspera tilva Lap- Fraxinut in tUvia puleherrima, pi- 

p^que tribuUque, notat Servius. et con- nut in hortit, 

tra de qnercu. lib. iii. ^neid. 680. Quod x^f^^^^^ inteUigebatur a 

tilva alta Jomt. rilvam autem et im- Scaligero, ne illud quidem admiaerim, 

mnt diversa esse videmus ii. Met. cum xofuifiriruc inter herbas a Plinio 

438. BvRM. recenseatur, et vocetur ab eo obiga: 

690. Botmaritetlaurut*'] Hotma- Pinus nusquam appelletur. Huns. et 
rif et lauri ex scriptis. HnNs. Flot Columella lib.ix. 4. Cytitum etpinum 
Morif Palatin. aed JLot mara recte, ali- quoque conjungit. quamquam P. Vic- 
ter Uotniarittut, Grecis Xi^Savwnf. torius,libroxxY. Var.Lect cap.5.qui 
BuAM. accurate de his omnibus, nt et de versu 

692. Vec tonuet etfriri euUaque pi- 406. in Culice a Bembo male muUto 

•iitt abett,] Fortc, muUaque ptntw a6- agit, per pinum non arborem vastam, 

eat. Scaliger ad illa verba, euUa^ sed virgultum intelligit. Bubm. 
jNfius, t6 xaiudinrvy, anootaverat. 



80 P. OVIDII NASONIS 

Quoque meos releves aestus, caatare solebat, 

Accipienda sinu, mobilis Aura, veni. 
Conjugis ad timidas aliquis male sedulus aures 

Auditos memori detulit ore sonos. 700 

Procris ut accepit nomen, quasi pellicis, Aurae, 

Excidit : et subito muta dolore fuit. 
Palluit, ut sersB, lectis de vite racemis, 

Pallescunt frondes, quas nova laesit hiems. 
Quseque suos curvant matura cydonia ramos ; 705 

Cornaque adhuc nostris non satis apta cibis. 
Ut rediit animus, tenues a pectore vestes 

Rumpit, et indignas sauciat ungue genas. 
Nec mora ; per medias sparsis furibunda capillis 

Evolat, ut thyrso concita Baccha, vias. 710 
Ut prope perventum ; comites in valle relinquit. 

Ipsa nemus tacito clam pede fortis init. 
Quid tibi mentis erat, cum sic male sana lateres, 

Procri? quis attoniti pectoris ardor erat? 
Jam jam venturam, qusecumque erat Aura, putabas 

Scilicet, atque oculis probra videnda tuis. 716 
Nunc venisse piget; (neque enim deprendere 
velles) 

Nunc juvat. incertus pectora versat amor. 



703. Palluit, ut iera leetus de vite vindemia facta est. £t magis proprie 

raeemus.'] Ita quidem legit Merula, et de foliis pallor intelligitttr, quam de 

de uvis maturioribus seriusque collec- racemisi prssertim quazKio non omnes 

tis exponit: ut ea que sequenti versu ejusdem coloris sunt. Micti.. 

de frondibus sequuntur, per ellipsin, 709. Patsis,] Sparsis editiones anti- 

hoc est, intellecta conjunctione, cum quissime, Micylli, Bersmanni et alis 

superioribus jungantur. Sed inihi ve- et quadraginta fere scripti. et puto rec- 

rior lectio Aldina videtur: qus ita tiusfurentibus<parsatdaricrines,quam 

habet : Palluit ut sera:, Uctis de vite passoSt qui et quietis conveniunt. vtd. 

raeemis, Pallsseunt frondes, ^c. ut sit viii. Met. 107. ubique fere hac in re 

sensiis : Palluit, velut frondes ac folia duo h»c veiba coiJunduntur in scrip- 

pal]e8Cuntsubautumnum,quandojam tis. Burm. 



ARTIS AMATORI^ LIB. III. 81 

Credere quee jubeant, locus est, et nomen, et index ; 

£t quia amans semper, quod timet, esse putat. 
Vidit ut oppressam, vestigia corporis, herbam ; 721 

Pulsantur trepidi corde micante sinus. 
Jamque dies medius tenues contraxerat umbras ; 

Inque pari spatio vesper et ortus erant. 
Ecce redit Cephalus silvis, Cyllenia proles, 726 

Oraque fontand fervida spargit aqu^. 
Anxia, Procri, lates. solitas jacet ille per herbas ; 

Et, Zephyri moUes, Auraque, dixit, ades. 
Ut patuit miseree jucundus nominis error ; 

Et mens et rediit verus in ora color. 730 

Surgit ; et adpositas agitato corpore frondes 

Movit, in amplexus uxor itura viri. 
lUe feram sonuisse ratus, juveniliter arcum 

Corripit : in dextr^ tela fiiere manu. 
Quid facis, infelix ? ndn est fera : supprime tela. 

Me miserum ! jaculo fixa puella tuo est. 736 
Hei mihi ! conclamat, fixisti pectus amicum. 

Hic locus a Cephalo vulnera semper habet. 
Ante diem morior, sed nuUA pellice laesa : 

Hoc faciet positae te mihi, terra, levem. 740 



721. ViditHtappremmvestigiaeor' lene i£oli patre, qui Cephati proavus 

poris herham,^ Optime Gruteri codex, fuerit. Sed vulgatam lectionem non 

VitUt ut in preua vestigia ccrporis her- esse soUicitandam pluribus ad lib. vii. 

6a. Dan. Hxins. Preua herba, in vers. 673. Met. monui. Mercurii enim 

qua credebat virum cum marito con- filius Cephalus a nonnuUis est credi- 

cubuisse. ita passim premere torum. ut tus. Hetns. 

i. Am. iv. 15. et alibi. vid. ad Petron. 740. Hocfaciet poiitam te miM terra 

ci^. xviii. et vestigia etiam frequentis- lecem,'] Rectius fortasse in nonnuUis, 

aime, ubi quis jacuit, indicia dicuntur. potita, Nauger. Codez Regius men- 

BviiM. dose, Hoeface et posita est te nahi ter- 

725. Ecee redit Cephalus, proles ra livet, Sed scribendum est, poSit4B 

Cyllenia, sylvis,'] Sylvis CyUenia pro- te mifd, et sic Aprosianus. quod et e 

les. Scaliger et Leopardus Miscell. sui^ annotavit Naugerius. Positi vel 

lib. vii. cap. zxxiii. HelUnia, ab Hel- oompotiti mortui, Hzins. 

VOL. n. G 



82 P. OVIDII NASONIS 

Nomine suspectas jam spiritus exit in^auras : 

Labor io ! car^ lumina conde manu. 
lUe sinu domin» morientia corpora mcesto 

Sustinet ; et lacrimis vulnera seeva lavat. 
Exit, et, incauto paullatim pectore lapsus, 745 

Excipitur miseri spiritus ore viri, 
Sed repetamus iter. nudis mihi rebys agendum est, 

Ut tangat portus fessa carina suos. 
Scilicet exspectes, dum te in convivia ducam, 

Et qu^eras monitus hac quoque parte meos ? 750 
Sera veni ; posit^que decens incede lucern^. 

Grata mora est Veneri : maxima lena mora est. 
Etsi turpis eris, formosa videbere potis : 

Et latebras vitiis nox dabat ipsa tuis. 
Garpe cibos digitis ; est quiddam gestus edendi : 

Ora nec immundi tota perungue manu. 756 
Neve domi pra^mne dapes : et desine, citra 

Quam capies paullo, quam potes esse, minus. 

745. J)ixit,etincauto.'] Scripti cum tnora $st Ventrit. wam Vaticanut cum 

primis editiombus huic disticho te- primi editione, Grata nwrd Venut e$t, 

quens pneponunt, IlU tinu domiMt. et non male. Sed rectius Neapolitanut 

recte. modo pro Dixit, rescribas Exit, cum Cavalcantiano, Grata mora eU Ve- 

ut nt repetitio verborum Procridis. neri. HBnis. £go mallem distinguere : 
Nam t6 dixit hic locum non habet, et- Grata mora est. Veneri maxima lena 

a in omnibus antiquia libris legitur. mara est. 

quod cum viderent correctores, ordi- Ad condliandam Venerem mora ap- 

nem versuum inverterunt. Hbins. tissimalena. 

forte legendum, viiit, ut sspe loquun- 755. Ett quidamgestu» edendiJ] Diu 

tur veteres. est quod vidi quiddam reponi debere. 

747. Sed repetamut iter, nudit mi- ad hunc edendi gestum referri poesent 

hi rebut agendum eit.] Scripti plerique illa Senec», Epistola v. Erit, qui ^- 

cum primfL editione : dut temper^, et bueeat edentit obtervet, 

Sed repetamut oput, mi&t nudit rdmt ma potius ibi exdderit vox aliqua, 

eundum ett. quia agit de sermone et damore, et 

Frustra. Rutilinsltinerario: legendum sit, buecat vocem edentit ob^ 

Carminepropotitojttmrepetamutiter, tervet, Burm. 

Heins. 757. Neve domi prtaume dapet,"] 

752. Grata mora veniet.] Venient Gronovius, in notis ad livii lib. zxxr. 

Regius et quatuor alit. unus, Grata cap. 11. primaeditionia: 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 



88 



Priamides Helenen avide si spectet edentem, 

Oderit ; et dicat, Stulta rapina mea est. 760 
Aptius est, deceatque magis potare puellas. 

Cum Yeneris puero non male, Bacche, facis. 
Hoc quoque, qui patiens caput est, animusque 
pedesque 

Constent : noc, quee sint singula, bina vide. 
Turpe jacens mulier, mnho madefiaLCta Lyaeo : 765 

Dignaque concubitus quoslibet illa pati. 
Nec somnis posit& tutum succumbere mensi : 

Per somnos fieri multa pudenda solent. 
Ulteriora pudet docuisse : sed alma Dione, 769 

Praecipue nostrum est, quod pudet, inquit, opus. 



Ntv d4fm ftrm$uiM dapu, §t dsdnt 
eitra 
Qtuun eupU, §t pauUo qwm poUt, 



Est duplex pnBceptum ad etndem rem 
pertinens : nec Tenias ad coBnam ven- 
tre jam pleno, neqne illic nimiom ce- 
locem labnrra. neqne ante coena, et 
desine etse dtra paollo minus, qnam 
capis et potes. vix tamen mihi pemia« 
deo Ovidiam pracepisse pnellis, ne 
domi prssumerent dapes, cnm hoc 
maxime monends videantor, ne earum 
inglnviem et sordes et inopiam vide- 
rent amatores, qns nosse omnia saluti 
adoleaoentnlis esse recte censet Par- 
meno Terentianus, in Eunuch. act. y. 
ac. 4. quare puto hoc praeceptum re- 
spicere famelicas, vel qu« famem tole- 
rare eo nsque non possunt, dum cibus 
illatas decore mensB, et conviva ex 
ordine accubuerunt, sed prscerpnnt 
dapes, antequam alius quis cibos atti* 
gerit. sed ut verum fatear, nondum 
vera verborum lectio mihi apparet. in 
reliquis Gronovio accederem. forte : 
5ept doMt fremm dap$if€t derine 



Quam eapU, et pauUo quam patee 
^iddt fiwmif. 
De voce eitra vide ad Epiced. in Dmr 
sum 50. Adde est in Y oasiana. ede ia 
tribus. sttpe antea domi dbum cape, 
et coram amatore desine edere ante- 
quam satara sis, et adde dbis pn^ 
samptis paullo minus, quam potas* 

BURM. 

762. Cum Veneris puero nou maie, 
Baeche,faeis,'] Hoc est, non inntiliter 
aut inconvenienter jungeriscum amore. 
Didmns enim» Faeit cum hae re, pio 
eo quod est, utile est ad hanc rem, sive 
convenit cum hac re« Mictl. 

763. Hoeputqueqnampatiente^mt 
ett, &C.] Merula ezponit ellipticos, 
pro : Hoe quoque vide, quam patiene 
eaput ett, Ego vero malim: 

Hoe quoque, quA patienteaput ett, 
Ut sit sensus : Hoc qooqne eo usque 
fadas, quod est, potes, et te vino re« 
pleas, qak patiens caput est : id est, 
quatenus caput tuum potationes et 
crapulam ferre potest, &c. MictIm 

765. Tmpe jaeent muUer,] Jaeet 
Aprosii et Mentelii prior» sed perpe- 
twok.jaeent proprie de Mau BvBii* 
02 



84 R OVIDII NASONIS 

Nota sibi sint quseque : modos a corpore certos 

Sumite. non omnes una figura decet. 
Quae facie praesignis eris, resupina jaceto : 

Spectentur tergo, quls sua terga placent. 
Milanion humeris Atalantes crura ferebat : 775 

Si bona sunt, hoc sunt accipienda modo. 
Parva Vehatur equo : quod erat ]||ngissima, niun- 

Thebais Hectoreo nupta resedit equo. [quam 
Strata premat genibus, pauUum cervice reflex&» 

Femina, per longum conspicienda latus. 780 
Cui femur est juvenile, carent cui pectora mendd, 

Stet vir, in obliquo fusa sit ipsa toro. 
Nec tibi turpe puta crinem, ut Phylleia mater, 

Solvere : et effusis coUa reflecte comis. 
Tu quoque, cui rugis uterum Lucina notavit, 785 

Ut celer aversis utere Parthus equis. 
Mille modi Veneris. simplex minimique laboris, 

Cum jacet in dextrum semisupina latus. 
Sed neque Phoebei tripodes, nec comiger Ammon, 

Vera magis vobis, quam mea Musa, canent. 790 
Si qua fides arti, quam longo fecimus usu ; 

Credite : praestabunt carmina nostra fidem. 
Sentiat ex imis Venerem resoluta medullis 

Feinina : et ex aequo res juvet illa duos. 
Nec blandae voces,jucundaque murmura cessent: 

Nec taceant mediis improba verba jocis. 796 



777. VduOur eqwh] Horat. ii. Sat. ta pTopri& magb, quam gentili sigoi6- 

vii. 50. catione, voce Phylleia hoc loco asiis 

Clvnibus aut agUavit equum latciva esse, fabalamque aliquam remotiorem 

respezisse. De qua quiaipse hactenus 



Mart. xi. 105. nihil comperi, aut legi, locom hunc, ut 

Hectoreo qwrties sederat uxor etfuo. eaX, in medio relinquo. Micyx» Ut Phy- 

783. Nec tibi turpe puta, crinem, ut laceia Bersmannus. sed frustra. vide 

Phylieia mater, SolvereJ] Videtur poe- Notas ad Epist. xiii. Ters. 35^.. HaiNS. 



ARTIS AMATORIiE LIB. III. 



85 



Tu quoque, cui Veneris sensum natura negavit, 

Dulcia niendaci gaudia finge sono. 
Infelix, cui torpet hebes locus ille, puella es ; 

Quo pariter debent femina virque frui. 800 

Tantum, cum finges, ne sis maiiifesta caveto: 

Effice per motum luminaque ipsa fidem. 
Quod juvet : et f oces et anhelitus arguat oris. 

Ah pudet ! arcanas pars habet ista notas. 
Gaudia post Veneris qusB poscet munus amantem, 

Ipsa suas nolet pondus habere preces. 806 

Nec lucem in thalamos totis admitte fenestris. 

Aptius in vestro corpore multa latent. 
Lusus habet finem : cycnis descendere tempus, 

Duxerunt coUo qui juga nostro suo. 810 

IJt quondam juvenes, ita nunc, mea turba, puellae 

Inscribant spoliis, Naso magister erat. 



d06. GttudiapottVeneri$,&LC,'] Me- 
ralft de repetenda Venere hanc locum 
ezpoDit hoc ordine. Qme pateit mu' 
nu$ potigaudium Venerit ttbamante,6LC^ 
Qum 81 Terior ezpontio est, malim eun- 
dem hunc ordinem inverti, verbaque 
ipaa sic constnii: Qus petit gaudia, 
icilicet altera,post munus sive offidum 



Venerifl peractum, &c. Sed est hic 
locus dfi^i^Xoc.poasetenim et de pre- 
tio live dono ezponi, hoc modo : Qiub 
poscit amantem, sive ab amante mu- 
nus, post gaudia Veneris, scilicet per- 
acta, &c. Quare et hunc in medio je.* 
linquarous. Micyl. Poscet piima edi- 
tio et Regius ; qui et amantet. Hmivb» 



G3 



P. OVIDII NASONIS 



REMEDIORUM AMORIS 



LIBER UNUS. 



Legerat hujus Amor titulum nomenque libelli: 

Bella mihi, videa, bella parantur, ait. 
Parce tuum vatem sceleris damnare, Cupido; 

Tradita qui toties, te duce» signa tuli. 
Non ego Tydides, a quo tua saucia Mater 6 

In liquidum rediit aethera Martis equis. 
Ssepe tepent alii juvenes : ego semper amavi. 

£t si, quid faciam nunc quoque, quseris ; amo. 
Quin etiam docui, qu& possis arte parari : 

£t quod nunc ratio est, impetus ante fuit. 10 
Nec te, blande puer, nec nostras prodimus artes : 

Nec nova praeteritimi Musa retexit opus. 
Si quis amat» quod amare juvat, feliciter ardens 

Gaudeat, et vento naviget ille suo. 



Db Rsmbo. Amobis Lib£r Prxm Ui.] 
Codex Regtos et alii nonnulli libmm 
nnum faciunt ex dnobus. et recte. 
NoBter enim ipse Ubellum Tocat hujas 
poematii ioitio. Deinde idem Regius 
Remedwntm AmorU Ubrum inscril^t. 

3. SeeUru damnare.'] Imitatio Vir- 
gil. ez Ceiri 187. 

QttU non banui omnia malit 
(Wedere, quam tanti icalerit damnare 
fmeUaml 



Ut ibi legendum pnto. Hxins. 

6. A quo tua taueia Mator,] Qnem- 
admodum Venni a Diomede vulnerata 
fuerit, scribit Homerus Uiad. B. me- 
minit et Viigilius, lib. xi. JEodidL 

ClOF. 

11. Nottratprodimu»,'] Bfalimcom 
Argentino, vettrat: nam sequitar, not- 
trc tontiat ortit opem, et ad Cupidinem 
melitts refertuT. Burm. 



REMEDIA AMORIS. 87 

At, si quis male fert indignse regna puellse, 15 

Ne pereat, nostree sentiat artis opem. 
Cur aliquis, collum laqueo nodatus ab arto, 

E trabe sublimi triste pependit onus ? 
Cur aliquis rigido fodit sua viscera ferro ? 

Invidiam csedis, pacis amator, habes. 20 

Qui, nisi desiertt, misero periturus amore est, 

Desinat : et nulli fiineris auctor eris. 
Et puer es; nec te quidquam, nisi ludere, oportet. 

Lude : decent annos mollia regna tuos. 
Nam poteras uti nudis ad bella sagittis : 25 

Sed tua letifero sanguine tela carent. 
Vitricus et gladiis et acut& dimicet hast& ; 

Et victor TDvXtA caede cruentus eat. 
Tu cole matemas, tuto quibus utimur, artes : 

£t quarum vitio nulla fit orba parens. 30 

Effice noctum^ frangatur janua nxk ; 

Et tegat omatas multa corona fores. 
Fac coeant furtim juvenes, timidseque puellse : 

Verbaque dent cauto qualibet arte viro. 
Et modo blanditias, rigido modo jurgia posti 35 

Dicat, et exclusus flebile cantet amans. 



23. Auetar tris.} Forte, auetor eat^ Ub.Aitisiii.Ters. 485. potestet qHam- 

ata4Ciipidiiiemseniiosit.etitaiiud- libet cnm eauto conjuDg;!. H«ins. 

lem qooqae mox 37. ecntenha eas, sic Deut capto viginti codices cum prima 

crie pro Mt. Teis. 70. in Regio codice editione. eleganter. vide inf. 108. et 

•rat, et centies alibi. Burm . ad Epist. zt. 63. si enim eauto legatar, 

34. Verhaque dent eauto quaUbet de marito, qnem fallaht uxores, intel- 

atte vtro.] Non damno hanc lectio- ligendum. at ego malo de ptieUis, 

iiem.Opinortamenscribendum,9iMiii- qu» captos Yiros, et amori inetitos 

Ubet apta, In Amor9>us, huie operi omni arte decipiant, interpretari. nam 

fuamHbet aptut eram, sic apta 'verba sequentia de limantibus agi docent. 

Joeo Epiitola Sappfa^, Artis Ub. u. et eaptut vero et eautuM passtm commn-> 

ia Fastis. arte pro apta perperam etiam tantur, ut Ep. xviii. 1 10. HaUeut. 6(K 

aUbi seriptiim ofiendat. vide Notas iii. Fast. 633. et aUbi. Bvric* 

G 4 



88 P. OVIDII NASONIS 

His lacrimis contentus eris sine crimine mortis. 

Non tua fax avidos digna subire rogos. 
Haec ego. movit Amor gemmatas aureus alas ; 

Et mihi, Propositum perfice, dixit, opus. 40 
Ad mea, decepti Juvenes, praecepta venite ; 

Quos suus ex omni parte fefellit amor. 
Discite sanari, per quem didicistis amare : 

Una manus vobis vulnus opemque feret. 
Terra salutares herbas, eademque nocentes, 45 

Nutrit : et urticae proxima saepe rosa est. 
Vulnus in Herculeo quae quondam fecerat hoste, 

Yulneris auxilium Pelias hasta tulit. 
Sed quaecumque viris, vobis quoque dicta, puellae, 

Credite. diversis partibus arma damus. 50 

E quibus ad vestros si quid non pertinet usus ; 

Attamen exemplo miUta docere potest. 
Utile propositum, saevas extinguere flammas ; 

Nec servum vitii pectus habere sui. 
Vixisset Phyllis, si me foret usa magistro ; 56 

Et per quod novies, saepius isset iter. 

45. Terra taUu'^era» herhat,'] Salu- nus Pateaneus, dirtinguere. alius ex 

tare» est in libris melioribus. pro no- meis, a»tringere, Puto, restinguere, in- 

eentes unus Pnteaneus, noeiva». sic no- fra 807. 

etvtMii perieulum dixit Phedrus, lib. i. Nutritur vento, vento retttnguitur 

F&b. xxix. Noster, Trist. tib. v. £Ieg. <|7»m. Heins. 

X. 22. tela noeiva, ut in veteri codice Sed nihil necetse. inf. 644. 

legitur, Don noxia, eamque vocem SedmetiorefidepauUatimeistingui' 

Arte Amatoria Scaliger restitutam cu- tur igni», Bubm . 

piebat» ut monuimus Artis tib. ii. 436. 65. Vitittet Ph^Ui», tt meforet u»a 

Hbins. magistro, Et per quod novie», »^u» 

47. Vulnus AchiUeo tpuR quondam ieset iUr.] Preclare hic locus intelli- 

feeerat hosli,] Regius cum optimo Pu- getur ex his, que scribit eruditissimus 

teaneo et Hafiiiensi probe : Parrhasius, tib. i. in Claud. de Raptu 

Vulnu» in Herculeo qua quondam ProserpinsB, 135. cujus hec sunt ver- 

feeerat hoste, ba : Novie» enim nonjinitu» e»t nume- 

Telephusenim Herculis ex Auge fiUus. ru» pro injtmto (quod grammaticorum 

Hxiirs. vulgu» exittimat) »ed ab historia, quam 

53. S^tva» eKtinguereflamma»,] U- refert interpre» Lyeophron^ in AUxan- 



REMEDIA AMORIS. 89 

Nec moriens Dido summd vidisset ab arce 

Dardanidas vento vela dedisse rates. 
Nec dolor armasset contra sua viscera matrem; 

Quse socii damno sanguinis ulta virum est. 60 
Arte mek Tereus, quamvis Philomela placeret, 

Per facinus fieri non meruisset avis. 
Da mihi Pasiphaen ; jam tauri ponet amorem : 

Da Phaedram ; PhsedraB turpis abibit amor. 
Redde Parin nobis ; Helenen Menelaus habebit : 

Nec manibus Danais Pergama victa cadent. 66 
Impia si nostras legisset Scylla libellos ; 

Haesisset capiti purpura, Nise, tuo. 
Me duce, damnosas, homines, compescite curas : 

Rectaque cum sociis, me duce, navis eat. 70 
Naso legendus erat, tunc cum didicistis amare ; 

Idem nunc vobis Naso legendus erit. 
Publicus adsertor dominis oppressa levabo 

Pectora : vindictae quisque favete suae. 



dra. Qidppi PhflUs DtmophoonUm, jadicabunt. Cxop. 
v§l, ut ipa mmeupat, Aeamantem, ad 59. Nee dolor armastet, &c.] Be 

fUfue novem viai teeuta ett, ad amnem Medea, et Jaaoiie vide qus alibi no- 

Sttymonem, qtus eivitas Amphipolu ap- tavi. Ciop. 

pellata mox eU ab Agnone duee AthO' 69. Competeite cttrot.] Damnoios 

1U0». Auetoret Antipkon, et Androtion eompescite moret nma Heiiisii, quod 

Attieorum, zii. Maeedoque Polyenut, lepetitttm ex lib. iii. Art Am. 501. 

▼iiL Strotagemathi, Pauianiat, HoT' aed alter, damwnat eompetdtefiammat, 

poeratian, et Suidat ; meminit Thuey- quod magis arridet. eadem diversitas 

didet,alii^ pretterea nonnuUi, Cttm- vbSn. vers. 495. et vL Metam. 466. 

que iUic (ut pergit) Aeamantem diu Burm. 

fruttra expeetattet, impar amori PhyUit 73. Vitut tuppretta ievabo Pectora.J 

mortem tibi eonteivit, H«c omxiia Quantivis pretii est, quod in Regio, 

P^rrhaaii verba longe opportunius po- Puteaneo, lincolniensi, et Scaligeri 

nenda erant infra lib. ii. ubi sunt ii ezcerptis legebatur, dominit tuppretsa, 

veiBus, quibus lucem affert. Verum, Scribe, dominit oppretta Peetora, Ita 

siquid ego video, oontra eam, quam Seneca £p. xxxvii. Affeetut dommos : 

tantus vir affert, opinionem nescio et de Vita Beata, cap. v. inertittima 

quid scribat Hyginus ; cujus verba dominia voluptates ac dolores vocat. 

posui in episU4a Phyllidis. Eniditiores Hxins. 



90 P. OVIDII NASONIS 

Te precor, 6 vates, adsit tua laurea nobts, 75 

Carminis, et medicae, Phoebe, repertor opis. 
Tu pariter vati, pariter succurre medenti : 

Utraque tutel» subdita cura tuae. 
Dum licet, et modici tangunt praecordia motus ; 

Si piget, in primo limine siste pedem. 80 

Opprime, dum nova sunt, subiti mala semina mor- 

£t tuus, incipiens ire, resistat equus. [bi; 

Nam mora dat vires, teneras mora percoquit uvas: 

£t validas segetes, quod fuit herba, facit. 
Quae prsbet latas arbor spatiantibus umbras, 85 

Quo posita est primum tempore, virga fuit. 
Tum poterat manibus summ^ tellure revelli ; 

Nunc stat in immensum viribus aucta suis. 
Quale sit id, quod amas, celeri circumspice mente: 

£t tua Isesuro subtrahe coUa jugo. 90 

76. Te preeor incijnens, adeU, &c.] nente. Bubm . 

Jficipteiu Naugerias. *Apx6fievogTht- 83. Tenerat mora percoquit uvatJ] 

ognis. sed 6 vatet puto rectius. Deos Decoquit scripti nonnuUi, etiam ex 

autem precari mos erat, ut succurre- melioribus, cum prim^ editione. nil 

rent, subvenirent, adjuvarent. TibuL mnta tamea. Germamcus Cmar in 

lib. i. £1. 3. fragmeoto prognosticonun inecUto : 

Nune Dea, nune tueeurre* Libra tuwutcenUt mmeto Umt Y&rt^ 

Bkrsman. ln/^itm„ £z pjisco ex- tffdt utMU. 

emplari Vatic. legenduQi est, et la- Proprie autem cofut de ▼iBdenia. 

tiooe, quam statim reperies. Ciof. Hinc eoelM,ra dicebatur ea cobE teoH 

Alii codices, 4 vaXts, Scd Jureti ex- peries, ({usb n?as maturas leddebat. 

cerpta» are^Xenem* optime. Apollinem Hbins. 

sic passim dici, Dismam quoque, qui 88. Aueia ntu.] AeXm rectias. sic 

nesdt, valde is oportet peregrinus ac infr. 106. 

hospes sit in scriptis poetarum veto- £t maJLa radieet aUitu arbor agit, 

mm. Hbins. Non tamen audeo re- Bbksm. 

pudiaie veterem lectiooem, quss cob- Aeta etiim in multis est codidbBS, 

firmatur ez seq. sed retineo tamen, oMcta: nam agoro 

Tu pariter vati, parker tuecwre me- radieet quin dicatur eleganter, et ssspe 

dsnti, apud Rei msticn scriptores occunBt 

Nullos hic lecus telis et arcui Ap<dli- (vid. ad lib. ii. Met 583.) nuUum est 

nis, quibus instruitur ad beUum, et dubium. sed Arbor aeta vitibut in mb- 

iram ezserendam : placido hic Apol- mentum, an recte dicatur probaadum 

line et laureato opos est, et lyram te- erat. vid. iv. Met. 659. Bobis. 



BEMEDIA AMORIS. 91 

PrincipiU obsta. sero medicina paratur, 

Cum mala per longas convaluere moras. 
Sed propera : nec te venturas differ in horas. 

Qui non est hodie» cras minus aptus erit. 94 
Verba dat omnis amor, reperitque alimenta moran- 

Optima vindictae proxima queeque dies. [do. 
Flumina pauca vides de magnis fontibus orta : 

Plurima collectis multiplicantur aquis. 
Si cito sensisses» quantum peccare parares, 

Non tegeres vultus cortice, Myrrha, tuos. 100 
Vidi ego, quod primo fuerat sanabile, vuhius 

Dilatum longse damna tulisse moree. 
Sed, quia delectat Veneris decerpere flores, 

Dicimus adsidue, Cras quoque fiet idem. 
Interea tacitae serpunt in viscera flammse ; 105 

£t mala radices altius arbor agit. 
Si tamen auxilii perierunt tempora primi, 
£t vetus in capto pectore sedit amor ; 

93. Neet0venturatdifferinhoraiJ} &c. Habent emin collatbDem inter 

Prafer Pnteaneoi optimus. longe ele- te, pauea et plurima. Micyl. 
gnntins. HuNs. Elegnna qnidem usnn 99. Qtumtum f«ecar«.] Forte, fiMM 

▼eibiprof«rr<,8edezemplaabHeinsio tu peceare, Heins. Peccare hic pro 

addncta magii probant, ret, iempu» et peccato ponitnr. ita iptum amare te 

■milia prrferri, qnam ipsoa hmnnst: fmdet, Qninct. DecL zy. 9. vid. ad 

differre vero aliquem recte dici con- Nuc. Ters. 5. Burm. 
stat aie tib. ziii. Met 519. vinaeem 103. VeneriedecerpereflaretJ] Frue- 

dijferta oiMftm. Justin. lib. iz. 6. Cum tiuiiprimaeditiocumPuteaneo.Kegio 

cariM/riMtnilioiitfriis nan tiue ritu dtf- et qnatnor aliis. mnlti,yriichM vel^ 

ferretur, et ita alii. qnare ynlgatam rmn. pamm lefert. Puto, prteerpere 

non moYere sum ansus. Bvbm. esse scribendum. nimirum antequam 

97. Fhmima magna videt parvit de desinamus amare. Hbins. 
fentibut ortaJ] Aldina lectio habet : 104. Crat quoquejiet idemJ] Plato- 

fdmitfia pauea vidtt magnit defonr nicns Nigrinus apnd lucianura disci- 

tibut orta, pulis suis solebat incukare, ^7y A- 

Qnod est: Flumina non statim ab ^UXXjfrov clvai nh' irpdc rd leaXd dp- 

ortn sno magna snnt, sed plerunqne ^i|y. Notum et illud Hesiodi : 
angtntnr in cursn, aqnis nnidecnnque xUl 9 Af^PoKu^y^ Mtf Aram 

acceptis. Qu« lectio metior videtnr, voXii^ Wtirs. 

60 qn^d lequitar, Plunmu eoUeetie» 



92 P. OVIDII NASONIS 

M ajus opus duperest : sed non, quia serior aegro 

Advocor, ille mihi destituendus erit. 110 

Quam Isesus fuerat partem Paeantius heros, 

Cert^ debuerat praesecuisse manu. 
Post tamen hic multos sanatus creditur annos 

Supremam bellis imposuisse manum. 
Qui modo nascentes properabam pellere morbos, 

Admoveo tardam nunc tibi lentus opem. 116 
Aut nova, si possis, sedare incendia tentes : 

Aut ubi per vires procubuere suas. 
Cum furor in cursu est, currenti cede furori. 

Difficiles aditus impetus omnis habet. 120 

Stultus, ab obliquo qui cum descendere possit, 

Pugnat in adversas ire natator aquas. 
Impatiens animus, nec adhuc tractabilis arte, 

Respuit, atque odio verba monentis habet. 
Adgrediar melius tunc, cum sua vulnera tangi 125 

Jam sinet, et veris vocibus aptus erit. 
Quis matrem, nisi mentis inops, in funere nati 

Flere vetet? non hoc illa monenda loco. 
Cum dederit lacrimas, animumque expleverit 

Ille dolor verbis emoderandus erit. [aegrum; 
Temporis ars medicina fereest. data tempore pro- 

£t data non apto tempore vina nocent. [sunt, 

111. Qua Utius fuerat parUm.'} 129. Ammumque expleverit degrum,'} 

Qmm veterrimQS Kegius, ut sit Gne- ImpleverU icripti cum prim& editioDe. 

dsmnSyiiiquibQselegantiisestmuHus Uxsvu Neacio cur espleverit repudi- 

Noster. Hbins. andum, cum uepiTia ita loqui soleant 

113. Pott tamen hic (Philoctetes) optimi scriptores. Terent Hecj^r. v. i. 

mtiltct tanatut ereditur annot, Supre- ^, Expte animum m, teque hoc cri- 

mam heUit impotmtte manum.] Hac de mineexpedi, et alibi. prsterea non tam 

re hic Noster, lib. xiii. Metamorph. et impletur animus lacrymis, quam ex- 

Q. Smynueus, lib. iz. et z. prster- pletur. Burm. 

missorum ab Homero. Sanattu, a 131. Temporibu» mcdicina vaiet,] 

Podalirio. Idem SmymaBus, lib. ix. Veterrimus Regius, Teyfqjom ors m^tfi- 

Ciop. oinafere ett, eleganter mehercule. hoc 



REMEDIA AMORIS. 96 

Quin etiam accendas vitia, irritesque vetanda ; 

Temporibus si non adgrediare suis. 
Ergo, ubi visus eris nostr» medicabilis arti, 135 

Fac monitis fugias otia prima meis. 
Haec, ,ut ames, faciunt : h«c, ut fecere, tuentur : 

Haec sunt jucundi caussa cibusque mali. 
Otia si tollas, periere Cupidinis arcus, 

Contemtseque jacent, et sine luce, faces. 140 
Quam platanus vino gaudet, quam populus undd, 

£t quam limosA canna palustris humo ; 
Tam Venus otia amat. qui finem quseris amoris, 

(Cedit amor rebus) res age : tutus eris. 
Languor, et immodici sub nuUo vindice somni, 

Aleaque, et multo tempora quassa mero, 146 
Eripiunt omnes animis sine vulnere nervos, 

Adfluit incautis insidiosus Amor. 
Desidiam puer ille sequi solet. odit agentes. 

Da vacuae menti, quo teneatur, opus. 150 



est, nn qiuB se ad temporis oportitni- jam restitoit ezactisumtts GTOnovius» 

tatem componit. sic Temporit arma qoi videndus Observationum lib. i. 

dixit Trist. iv. El. ult. cap. v. Neque aliter Douza divinarat 

ln$olitd eepi temporit amia manu, in ora codicis sni : hinc platanum ge» 

Arma, ad qus capienda temporis ne- nialem Noster dicit Met. z. 95. Heins. 

cessitate compellebar. Ubi frustra 145. Sub nuUo vindice tomm,^ Jun 

vir maximns tum priut reponit sic i. dice editiones antiquss et pleiique 

Art. 357. scripti . sed perperam. ii. Amor. ziz. 45. 

Mediei quo^ tempora tervant, Nox mihi tab nullo vindiee temper 

De voce Jfere vid. ad Epist. zviii. 58. erit, 

Hkins. In Cantabrigiensi et alio erat, tmmo- 

137. Hiee, ut feeere, tuentur,'] In dici tangunt pnuortUa motiu* quod 

nonnuUis»Atfc ^uod/eccre. Nauo. Ut repetitum ez vers. 79. ut saepe libra- 

feeere iidem. hoc est, ubi, postquam rios fecisse deprehendimus. Burm. 

fecere, aut quemadmodum fecere, ita 148. AdfluitJ] Viginti duo scripti» 

et tuentur. Multi alii, ^iur feeere, adfuit» sed frustra. elegans enim ver- 

HxiNS. vid. ad Epist. iv. 25. bum minime movendum. sic et apud 

141. ^ Quam platanut rivo gaudet.'] Virgiliura, lib. z. ^neid. 143. ez MSS. 

Luno.tres scripti. sed Regius et Scali- legendum fuit : 

geri excerpta optime, vtno. Atque ita Adfluit et Mnettheut» 



94 P. OVIDII NASONIS 

Sunt fora : sunt leges : sunt, quos tuearis, amici : 

Vade per urbanaB candida caistra togae. 
Vel tu sanguinei juvenilia munera Martis 

Suscipe : delicise jam tibi terga dabunt. 
Ecce fugax Parthus, magni nova caussa trium* 
phi, 155 

Jam videt in campis Ceesaris arma suis. 
Vince Gupidineas pariter Parthasque sagittas : 

£t refer ad patrios bina trdpeea Deos. 
Ut semel ^toU Venus est a cuspide leesa; 

Mandat amatori bella gerenda suo. 160 

Quseritis, -Slgisthus quare sit factus adulter? 

In promtu caussa est : desidiosus erat. 
Pugnabant alii tardis apud Ilion armis : 

Transtulerat vires Greecia tota suas. 
Sive operam bellis vellet dare, nulla gerebat ; 165 

Sive foro, vacuum litibus Argos erat. 
Quod potuit fecit ; ne nil ageretur, amavit. 

Sic venit ille puer : sic puer ille manet. 
Rura quoque oblectant animos, studiimique co- 
lendi : 

Quselibet huic curae cedere cura potest. 170 
Colla jube domitos oneri supponere tauros ; 

Sauciet ut duram vomer aduncus humum. 



152. Urbatus tpUndida eattra tog^,'] committit amatori siio, id est Mtrti, a 

Camdida eattra Yenatte Joreti codex. quo amibatur, et a qao adulterio etiam 

age candidatum, inquit, atque in am- cognita fuerat. Micn^ 

bitn honorum mentem distrahe. hinc 161. Qmaitwr, JEgyttkat.} £z Pe- 

Ciceronis oratio in eandida toga, cujus lope, a quo Peloponnesus cognominata 

fragmenta exstant apnd Aaconium et est, natus est Thyestes, qui concubuit 

afios. HuNs. Vide Ferrar. de Re ves- cum .£rope uxore fratris Atrei, et cum 

tiar, lib. i. 33. filia Pelopeja incestum perpetravit ; 

IGO. Mandat amaton b$Ua gertnda cujus filius .£gysthus rem habebat 

Mis.] Hoo est: Ipsa quidem abstinet cumClytcmoestra,etamboAgaiDe]D* 

dt cetero bellis, gerenda autem eadem nonem ocddemnt. 



REMEDIA AMORIS. 



9& 



Obrue yemU Cerealia semina terr4, 

Quae tibi cum multo foenore reddat ager. 
Adspice curvatos pomorum pondere ramos ; 175 

Ut sua, quod peperit, vix ferat arbor onus. 
Adspice jucimdo labentes murmure rivos : 

Adspice tondentes fertile gramen oves. 
Ecce petunt rupes, prseruptaque saxa, capellse. 

Jam referent hsedis ubera plena suis. 180 

Pastor inaequali modulatur arundine carmen : 

Nec desunt comites, sedula turba, canes. 
Parte sonant ali4 silvae mugitibus altae ; 

Et queritur vitulum mater abesse suum. 
Quid? cum suppositas fugiunt examina taxos, 185 

Ut relevent demti vimina torta favi? 



174. Cum multo fcBnore.'] Respez- 
iMe puto TibuUi locum, lib. ii. 7. 3. 
Spe$ iuleit eredit aratit 

Seminat <p^ magno faaufre reddat 
ager. 
Quem locum citans Heiiinuf ad Epist. 
iiL Sabini 91. legit mtdto fteaare, ric 
wiftiid /asiwr# dixit i. FaaU 694. ct 
Senec. Hippol. 455. 

^^ iWo «dfntt» y2ntta agrieoUt 
dabit. 
Sed a libnrio tamen prolectam ease 
iectionem oodicii Heinaiani uniui, eum 
juttofasnore, vix mihi persuadere pos- 
sim ; qui aciam passim auctores agros 
oomparare debitoribus; unde eredita 
reddtre, retpondere, falUre et similia 
passim occurrunt. ita gratut ager ii. 
Am. xvi. 8. Juitum igitur fanut, vel 
qnod jure debct cultori suo. vel ple- 
imm, cui nihil deest, ut ita Jtiste arma, 
&c. vide Broukhus. ad d. 1. Tibulli. 

BUBM. 

177. Adtpieelabentet.J Liquaeetpro 
diversA lectione optimus Pnteaneus. 
eleganter. a liquande. Qnanquam non 
ignofo loquaeet etiam teatebrat dici 
posse. sed sane quod in nonnullis ez- 



emplaribus illic legitur, madentibut 
teatebrit, glossema est rov liquaeibut, 
De ejttsmodi vocibus nonnihil dixi 
Amorum lib. ii. Eleg. vi. vers. 23. 
Hbins. Vix andeo mutare. vid. ad ii. 
Amor. xvi. 5. ubi etiam Francof. /t- 
quantibut. et ibid. vers. 9. labentUmt. n. 
quid novarem,recipefem ex uno codice 
Heinsiano, ludentet rigos, de quibua 
egimus supra Epiat. ix. 63. eadem va* 
rietas V. Met. 387. Bubm. 

180. Jam referunt,'] Ut rrferant 
multi ex scripti8.sed Regius et sex 
alii,Jamr«f<rfnt.bene. Hxins. Fran- 
cius corrigebat, Eeeeferunt. 

181. Modulatur arundine earmen.J 
Moderatur Jureti excerpta, et multi 
alii. meditatur unus Mediceus. quod 
placet. ut initio Tityri Virgiliani. 
HcjMs. libro tamen i. Amor. Eleg. i. 

Mttja per undenot emodulanda pe» 
det, 
£t moduiaium eairmen proprie, quod 
ad modos musioos est exactum. Sue- 
tonius Aug. cap. 57. et Neron. 42. 
Florus et alii. vide tamen et ad xi« 
Met. 154. BuBM. 

186. JDsmtivwitiMi ennM/avi.] Vp' 



96 



P. OVIDII NASONIS 



Poma dat autumnus : formosa est messibus aestas: 

Ver preebet flores : igne levatur hienis. 
Temporibus certis maturam rusticus uvam 

Deligit ; et nudo sub pede musta fluunt : 190 
Temporibus certis desectas adligat herbas ; 

Et tonsam raro pectine verrit humum. 
Ipse potes riguis plantam deponere in hortis : 

Ipse potes rivos ducere lenis aquae. 
Venerit insitio; fac ramum ramus adoptet: 195 

Stetque peregrinis arbor operta comis. 
Cum semel haec animum coepit mulcere voluptas, 

Debilibus pennis irritus exit Amor. 
Vel tu venandi studium cole. saepe recessit 

Turpiter a Phoebi victa sorore Venus. 200 



mtna tarta optimuft Puteaneus. quo- 
modofunes tarti, eapilli torti, et alia. 
relia torta apud Tibullum,lib. iv.lll, 
12. Torquere enim pro flectere. ut 
«quum freno torquere, Epist. iv. ven. 
46. et 79. posaet et vimina quema legi. 
nam vimina curva non placent sic 
apud Maronem, xi. 65. 

Quemo texuntw vimine erates, 
Hkins. 
Demto vimina curva cavo Mazarin. et 
Aprosii. 

191. Deieetas alligat herbat,] Colli' 
git prima editio cum scripds nonnullis. 
codex Moreti pro diversll lectione, 
f^gg^^g^^' Forte aggerat, ut de fcBno 
intelligat, quod converritur et in cu- 
mulos coacervatur. quos metam faeni, 
tifoeni striam Rei Rustics scriptorea 
appellant. Heins. 

192. Verrit humum,] VBrtat, vel 
vertit quidam scripti. quod videtur 
probare Bersmannus ex illis Virgil. i. 
Georg. X. 1. Quo udere terram Ver- 
tere. Male. nam rastris non vertitur 
terra, sed raditur, unde dicta rattra. 



vid. Serv. ad Virg. i. Georg. 94. ver- 
satur terra aratro, deinde jacta semina 
rastris obruuntur, quod proprium in 
hac re verbum posuit supra vets. 173. 
ut et Columel. ii. cap. 13. et Pallad. 
Aprili TiU i. hic vero quia tontam ka- 
mum dicit, intelligit prata desecta, 
quae verruntur, cum herbs rastelUs in 
unum converruntur, vel potius post 
foenum avectum reliquias. De pratit 
ttipulam rastelliteradi, ait Varro, lib. i. 
de R. R. 490. Burm. 

195. Ramum ramut adaptet,'] £le- 
ganti hac translatione poetis et Nos- 
tro prsBcipue usitatissima, utitur et 
Plinius prsfatione libri xvi.sttw UUb 
ultro, ave ab homine didicere blandot 
tapores adoptione et conwubio, venustum 
etiam CaUimci Eptgramma in Antho^ 
logia, lib. i. cap. 20. ubi Fyraster 
inquit : 

*09vtU}ic &Zoun ftfrkpi^oe, fiftfpa 

OifK kpbiy ^furipois cXwffl ^- 
powra papot, Bubjk. 



REMEDIA AMOBI8. 



97 



Nunc leporem pronum catulo sectare sagaci : 

Nunc tua frondosis retia tende jugis. 
Aut payidos terre varid formidine cervos : 

Aut cadat adversi cuspide fossus aper. 
Nocte fatigatum somnus, non cura puellee, 205 

Excipit ; et pingui membra quiete levat. 
Lenius est studium, studium tamen, alitQ capta, 

Aut lino, aut calamis prsemia parva sequi. 
Vel, quae piscis edax avido male devoret ore, 

Abdere supremis sera recurva cibis. 210 

Aut his, aut aliis, donec dediscis amare, 

Ipse tibi furtim decipiendus eris. 
Tu tantum i, quamvis firmis retinebere vinclis, 

I procul, et longas carpere perge vias. 
Flebis, ut occurret desertae nomen amice: 215 

Stabit et in medii pes tibi seepe via. 
Sed quanto minus ire voles, magis ire memento : 

Perfer: et invitos currere coge pedes. 
Nec pluvias vites : nec te peregrina morentur 

Sabbata ; nec damnis Allia nota suis. 220 

Nec quot transieris, sed quot tibi, queere, supersint 

Millia: nec, maneas ut prope, finge moras. 



201. Leportm profittm.] Pammm 
nnus Heinsii. male. framt ett cekr, 
Tebx. BuftM. 

Sagoeu] Nefldo an pnmo Upari 
coDveniat eatulut tagax, qui meliua 
culMuitem investigaie, quam pronum 
■ectari pooit. ttqwue meliua conveni- 
ret, ted oAendit merito eaiulo taetara 
atquad, quid ergo 1 leponeremt catulo 
metarejugaei, id est celeri, veloci, de 
quo vocabulo vide ad Epist. iv. 46. 
talem vero canem Gratxus ad hanc 
venationem instniit in Cynegetico suo 
vers. 18d. Buui. 

203. Aut pavido» terre vairUfirmi'' 

VOL. II. 



dine eervotJ] Varia formido est picta, 
diversis maeulis et cdloribus distineta : 
ita Firmicus, lib. viii. cap. ix. variot 
eattet dizit. Bvrm. 

210. Abdere mtpraaut tera reeurva 
eiMt.] ^iipriiiii eiH sunl ultimi, quos 
piaces ex hamo capimtt, moz leto 
dandi, et esca homini futuri. BonM. 

219. Peregnna tabbata.] Id cst 
Judsa; nam imitatione Judaotum 
etiam Romanos hebdomadem dierum, 
et in tk quoidam dies, pravA imita- 
tione, coluisse docet Petitns in Leges 
Atticas Titulo i. p. 4. Borm. 

H 



98 R OYIDII NASONI8 

Tempora nec numem: nec crebro respioe Romam. 

Sed fuge. tutus adhuc Parthus ab hoste fuga 
est. 224 

Dura aliquis prascepta vocet mea; dura £Bttemur 

Esse : sed, ut valeas» multa dolenda feres. 
Saepe bibi succos, quamyis invitus, amaros 

iEger ; et oranti mensa negata mihi. 
Ut corpus redimaS) ferrum patieris et ignes ; 

Arida nec sitiens ora levcd)is aqud ; 230 

Ut valeas animo, quidquam tolerare negabis ? 

At pretium pars hasc corpore majus habet. 
Sed tamen est artis strictissima janua nostrae» 

£t labor est unus tempora prima pati. 
Adspicis, ut prensos urant juga prima juvenoos? 

Ut nova velocem cingula laddat equum ? 236 
Forsitan a Laribus patriis exire pigebit. 

Sed tamen exibis : deinde redire voles. 
Nec te Lar patrius» sed amor revocabit amicae, 

Praetendens culpsB splendida verba su». 240 
Cum semel exieris, centum solatia curae 

£t rus, et comites^ et via longa dabunt. 
Nec satis esse puta discedere : lentus abesto; 

Dum perdat vires, sitque sine igne, cinis. • 
Si nisi firmati properabis mente reverti, 245 

Inferet arma tibi saeva rebellis Amor. 

324. Adhme.J Hoc addit hk aidiilft- Esmt • ttygiit «t mm nawh aqms. 

Augoid, quU iattatMt bellam Ubi et a qvidam codiccs. Busx. 



cmii Pftrthig.Tidc rapr. ven. 155. «t i. 240. Pnetemdsteulpm tfkmdidm mt- 

Art. 177. ba tiMB.] Pr^tendeni pnmo cnm primi 

237. A LarihmM,'] E LarHms nnnt. editioiie et ■criptit legCDdnm pleri»- 

tralter. ticcra^gereeittziLMetam. qoe; deinde, euipm feeta eam ciira 

624. et MBpe easdem pnepoeitioaes Sarraviano. /octo iiui qaatuor alii> ut 

addere amant Tetereo yerbis ez illis apud Horafiam, lib. ii. Epist. i. 

eompositis. aadem varietas iv. Bimt. Seriptarueamdnefado 

i<-74. SpUmdidafe^Ummt, HatNS. 



REMEDIA AMORIS. 90 

Quid? quod, ut abfueiis, andus sitiensque redibis ; 

Et spatium damno cesserit omne tuo ? 
Viderit, Haemoniae si quis mala pabula terrae, 

Et magicas artes posse juvare putat. 250 

Ista yeneficii vetus est yia. noster Apollo 

Innocuam sacro carmine monstrat opem. 
Me duce non tumulo prodire jubebitur umbra : 

Non anus infami carmine rumpet humum. 
Non seges ex aliis alios transibit in agros : 255 

Nec subito Phoebi pallidus orbis erit. 
Ut solet, aequoreas ibit Tiberinus in undas : 

Ut solet, in niveis Luna vehetur equis. 
NuUa recantatas deponent pectora curas ; 

Nec fugiet vivo sulfure victus amor. 260 

Quid te PhasiaccB juverunt gramina terree, 

Cum cuperes patrid) Colchi, manere domo ? 
Quid tibi profuerunt, Circe, Perseides herbee» 

Cum sua Neritias abstulit aura rates ? 



249. VUisrit Btman/^J] H«c vera qoo se tueatur, led placet magii in- 

lectio est, licet FalUtur ut ia plertt- fami, quia hic iavidiam magicis arti- 

que icriptif . atque ita loqmtor Artis, bus &cit. 

lib. iL 258. Ut toUt, m niveit Luna vehs- 

FmlUtur Hitmmiai n quia decurrit tur equis.l Credebantur enim vene- 

ad artei* fice luoam obscurare carminibus. cu- 

Adeantur note Pont. i. Eleg. ii. jns rei causli nioeM equos b!c appellat» 

HnifS. Qt niveum et atrum inter se opponan- 

253. Prodire Jmkebitur umbra*] tur. Mictl. 

Rectius fbrtasse in nonnullis, ffidebi- 261. Quid te Phatiae^,] Sic Pha- 

iw. Naoobb. Non de cadaveribus tiat passim pro Medei. Hbins. 

mortaorum, ut Merula eiponit, sed 264. Cum tibi Neritiat abttulit hora 

de umbris excitandis atque exhibcndis ratet.'] Neritiui seu Nerieiut, Itha- 

loquitur poeta, quas vitionet hodie vo- censis aut Epirota. Homerus Iliad. B. 

cant necromanticL Micn.. Male AMtp *0iv9mbt ^t KffoXX^oc 

viri docti videbttur prsferunt. poten- fuyoBitftovc, 

tiam enim, quam passim jactant sagB dif Iftiinfv ihc^ "^ ViipiTW e(- 

et veneilcc, veibo jubeb it ur optime yo<r<fvXXor. 

exprimit poeta. Bobm. £t quss sequuntur; ubi Eastathioi: 

254. Irfami,] Intano Micylli edi- Viipirw t6 hpo^ ^rovf^ rb ydp dtd 
tio et duo scripti. utrumque habet, rov i^ K^pucov ir6Xic 'Hwtipov mc 

H2 



100 



R OVIDII NASONIS 



Omnia fecisti, ne calliduB hospes abiret : 265 

IUe dedit certae lintea plena fug». 
Omnia fecisti, ne te ferus ureret ignis : 

Longus at invito pectore sedit amor. 
Vertere quae poteras homines in mille figuras : 

Non poteras animi vertere jura tui. 270 

Diceris his etiam» cum jam discedere vellet, 

Dulichium verbis detinuisse ducem : 
Non ego, quod primo (memini) sperare solebam, 

Jam precor, ut conjux tii meus esse velis. 274 
£t tamen, ut conjux essem tua, digna videbar : 

Quod Dea, quod magni filia Solis eram. 
Ne properes oro : spatium pro munere posco. 

Quid minus optari per mea vota potest ? 
Et freta mota vides ; et debes illa timere. 

Utilior velis postmodo ventus erit. 280 

Quse tibi caussa fiigae ? non htc nova Troja resurgit : 

Non alius socios Rhesus ad arma vocat. 
Htc amor, hic pax est; in qnk male vulneror una : 

Totaque sub regno terra futura tuo est. 
IUa loquebatur: navem solvebat Ulixes: 285 

Irrita cum velis verba tulere Noti. 



Sii^iKMrau Idem Eusttthias Neriti 
montis nomen deducit &t6 Vitplrmf 
vibv nrfpcX^ti ad Odyss. P. 

276. Quod magni fiOa SoUt «rat.] 
CirceSolisfiliaezPeneide. Hesiodns 
in Theogonia : 

^H Im KlpKif V 
Arfovnv, II<p<n|c ri xal 'EXmo 96- 

yarpa. . Ciof. 

279. FT9tamotavidM.^ Unns Hein- 

sii, magna elegantissima nec ab inscito 

tibrario profecta leetio. magaa enim 

maria Tentis et fluctilNis ooncitata. 

' vid. Giftn. lod. Lucret. in more mag- 



fmm. et nos pluribus haec ad Valerii 
Flacc. lib. i. 50. sumns tUustiaturi. 

BUUM. 

281. ^ot» Tr^a retMf^.] Re^- 
cit ad primam illam insanis samula- 
tionem, qu& csritum se fecerat Ulys- 
ses, ne ad Trojam cum ceteris heroi- 
bus cogereiur proficisci. Douza. 

283. /n 911^1.] Id est propter quam. 
ut Propert. ii. zvi. 1 1. 

Jn to ogo €t araUit rHmpam, mea 
vita, eatona»^ Douza. Heinsiiis vole- 
bat, a fii4. 



RBMEDIA AMORIS. 



101 



Ardet, et adauetas Girce decurrit ad artes : 

Nec tamen est illis attenuatus amor. 
Ergo age, quisquis opem nostr^ tibi poscis ab atte, 

Deme veneficiis canninibusque fidem. 290 

Si te caussa potens domina retinebit in Urbe ; 

Accipe, consilium quod sit in Urbe meum. 
Optimus ille fuit vindex, laedentia pectus 

Vincula qui rupit, dedoluitque semel. 294 

Si cui tantum animi est, illum mirabor et ipse: 

£t dicam, Monitis non eget ille meis. 
Tu mihi, qui, quod amas, eegre dediscis amare ; 

Nec potes, et velles posse, docendus eris. 
Saepe refer tecum sceleratae facta puellse ; 

£t pone ante oculos omnia damna tuos. 300 
Illud et illud habet: nec ek contenta rapin^ 

Sub titulum nostros misit avara lares. 



287. £r oimetM Ciret decurrii ad 
orte*.] Sic libri veteres. plaost. ager 
Podtlirius, qai Philoctetam morbo li- 
beiaTit, medicus fuit «qualis diia. Q. 
Smyrneus loco supra citato. Ciop. 

291. i>onittiA retinslnt in urte.] Sic 
bene Regius reliqui iere, domintt in 
urbe, male. Martial. iii. 1. 

Pku un§ plueeat, demind qui natui 
rn urbe ett, 
Sic daminat areet Rutiltus. sic et 
Gisd frequenter fiamiMavvav ir6- 

XiV. HxiNS. 

293. Optmut iUe fttit vindex.] Ita 
et scripti; opinor tamen a Naso- 
nis manu esse, opttnittJ ille sui vtn- 
dex. optimus assertor su» libertatis. 

HUNS. 

299. SeeUrat^ facta puelUt.] Alii, 
verba, aut dicta. Sarravianus, regna, 
eleganter mehercules. sic de regno 
amatorio supra 15. 



At Jt fuif mnle /ert indignm regn» 
puelUe, HaiNs. 

Posset et legi, teeUrat^t Jurta pueUm, 
de iia enim agit in sequentibaa. et 
facta et furta sepe ^>ud Nostrum li- 
brarii commutavemnt vid. ad iv. 
Fast.582. 

301. Nee eA eontenta raptni «t.] 
ToUatnr verbum subatantivum, ut me- 
lius procedat orationis tenor .* 

Nsc «4 contenta ra^^nA 

Sub titulum nottrot mitit avara taret. 
Sub titulum laree mittere est aBdes ve- 
nales proscribere. Per titulum tabella 
desigrnatur «dibus adftza, qu» trans- 
euntes doceret domum esse venalem. 
Htterat pro tituU Plautus dixit Tri* 
nummo: £det venalet hatce imeribit 
litterit, sic et mancipiis venalibus titu- 
lus ejusmodi de oollo suspendebatur, 
de quo ad Propertii librum iv. £leg. v. 
Passeratius. Fluys. 
H3 



WSt P. OVIDII NASONIS 

Sic mihi juravit : sic me jurata fefellit. 

Ante suam quoties passa jacere foreml 
Diligit ipsa alios ; a me fastidit amari. 305 

Institor heu noctes, quas mihi non dat, habet! 
Haec tibi per totos inacescant omnia sensus : 

Hsm; refer: hinc odii semina qusre tui. 
Atque utinam possis etiam facundus in Ulis 

Esse! doletantum; sponte disertus eris. 310 
Hseserat in qu&dam nuper mea cura puelU : 

Conveniens animo nbn erat illa meo. 
Curabar propriis aeger Podalirius herbis : 

£t (fateor) medicus turpiter «ger eram. 
Profuit adsidue vitiis insistere amicae. 315 

Idque mihi factum ssepe salubre fiiit. 
Quam mala sunt nostrae, dicebam, crura puellae! 

Nec tamen, ut vere confiteamur» erant. 
Brachia quam non sunt nostrae formosa puellae! 

£t tamen, ut vere confiteamur, erant. 320 

Quam brevis est! nec erat. quam multum poscit 
amantem! 

Hinc odio venit maxima caussa meo. 
£t mala sunt vicina bonis. errore sub illo 

Pro vitio virtus crimina saepe tulit. 
Quam potes» in pejus dotes deflecte puellae: 325 

Judiciumque brevi limite falle tuum. 
Turgida, si plena est ; si fusca est, nigra vocetur. 

In gracili macies crimen habere potest. 

306. Institor,'] Horat. iii. Od. 6. cum Puteaneo, et Argentineiisi. aliter 

Seu vocat inttitor. Bensns non cottstabit. Hsins. 
£t Epod. xvii. Amata nautii muUum 323. Et mala tunt vieina bonii.] 

et inititoribut. unde apparet hoc genus Lego, ut mala tunt vicina bonit : boc 

contemptissimum fuisse antiqmtus. est, quemadmodum. Idbm. livius, 

DovzA. lib. zxii. 12. affingent vieina virtutHmt 

320. Nee tamen.'] Et tamen scribe vitia. 



RBMEDIA AKORIS. 



loa 



£t poterit dici petulans/ qvm rustica non est : 

Et poterit dici rustica, si qua proba est, 330 
Quin etiam, quacumque caret tua femina dote, 

Hanc moveat» blandis uBque precare sonis. 
Exige quod cantet, si qua eet sine voce puella: 

Fac saltet, nescit si qua movere manum. 
Barbara sermone est; fac tecnm multa loquatur. 

Nondidicitchordastangere; posce lyram. 336 
Durius incedit; face inambulet. omne papill» 

Pectus habent tumidas; fascia nuUa tegat. 
Si male dentata est; narra, quod rideat, illi. 

MoUibus est oculis» quod fleat iUa, refer. 340 
Proderit et subito, cum se non finxerit uUi, 

Ad dominam celeres mane tuUsse gradus. 
Auferimur cultu : gemmis auroque teguntur 

Omnia. pars minima est ipsa pueUa sui. 



331. Caret tua dote jnieUa.} Tua 
fitmxM dot€ scripti fora omnet cvm 
prim& editione. bene, iU aepe pro 
amica Noster. nam puella moz sequi- 
tur. Hbins. 

334. Fae taltett neteit ri qua tnwere 
pedemJ] itfoixre manum Regius, et pro 
divers^ lectioie Puteaneus cum liii- 
colniensi. optime. Movere numumf ;^ei- 
povofulv, fdc et lego Met. xiv. 520. 

/u frtimerum motU mambui duxere 
ehotea*. 
Jaetare in mmerum bntehia Lucretio, 
Kb.iy.773. et moUia mebiUter braehia 
minere, lib. iv. 791. Gestutenim ma- 
nuum et bracbiorum in saltatione puel- 
larum plus commendabatur, quam pe- 
dum motus. Noster sic passim Art. 
Am. iii. 340. 

Qttis dubitet, quin seire velim taltare 



Ut mooeat potito braehia doeta 
mero. 



lu Juvenalis cum dixit Sat. vi. 63. 
Chironomo» Lmdam molH MUaM$ 
Bathyllo. 
Designat gesticulatione manuum sal- 
tatioaem potissimumfuiaMoonfectam. 

HsiNS. 

335. Fae teeum muUa loquaturj] 
Puteauetts unus, toeum ut. mallem, 
fae teeum, et multa, loquatur. crescet 
entm odium et fastidium ex multo et 
barbaro sermone. Burm . 

337. Omne papUUe Peetut )ud)ent : 
vitiumfateia nulla tegat.] Sic Martia- 
lis» xiv. 134. 

Faieia luetanioi damineB eompetee 
papillat. Heinb. 

Vid. ad iii. Art. 274. ia Martialii loco 
eretcentet legitur. in Moreto vers. 34. 
le^tur in editionibua antiquis, Pecttn-a 
tata tumout mommu. 

344. Parimintmasft.] Uvitts,xxvi. 
47. mitttmum intgr tantat opes Cankar 
goipeafuorit. 
H4 



104 R OYIDU NASONIS 

Saepe, ubi sit, quod ames, inter tam multa fequiras* 

Decipit hac oculos aegide dives Amor. 346 
Improvisus ades; deprendes tutus inermem : 

Infelix vitiis excidet illa suis. ' 

Nec tamen huic nimium praecepto credere tutum 

Fallit enim multos forma sine arte decens. [est; 
Tum quoque^cum positis sua collinetorayenenis; 

Ad dominae vultus (nec pudor obstet) eas. 
Pyxidas invenies» et rerum mille colores ; 

£t fluere in tepidos oesypa lapsa sinus. 354 
Illa tuas redolent> Phineu, medicamina mensas : 

Non semel hinc stomacho nausea facta meo. 
Nunc tibi, quae medio Veneris praestentur in usu, 

Eloquar. ex omni parte fugandus amor. 
Multa quidem ex illis pudor est mihi dicere : sed tu 

Ingenio verbis concipe plura meis. 360 

Nuper enim nostros quidam carpsere libellos ; 

Quorum censur^ Musa proterva mea est. 
Dummodo sic placeam, dum toto canter in orbe ; 

Quod volet^ impugnent unus et alter opus. 
Ingenium magni detreetat Livor Homeri: • 365 

Quisquis es, ex illo^ Zoile, nomen habes. 
Et tua sacrilegae laniarunt carmina linguae, 

Pertulit huc victos quo duce Troja Deos, 



348. VUiuexpidetiptttuUJ] Scripti, rit ora vnutUt. potita mmiw nempe 

iUa. Bic et alibi Notter, ut Art. lib. i. in menfllU Hkins. De Unendi Teito 

539. vide supia ad lib. iii. Art. An. vers. 

Eseidit iUa metu, rupitqus nomtnma 233. et Casftub. et SalmM. ad Spar« 

verba. Heins. tian. HadriaiLcap. 4.et qu» not attu- 

351. Cempatitii tua eum UwU ora limiu ad QninctiL Decl. ziii^ 5. 

venetM,'] Cmnpotitit eum UnU Regius Burm. 

cormpte. forte pro Uverit. ita enim 366, Quitquuet.] Recte. Nonenim 

dicebant quoqne veteies, non levetU constabat,quisautcujas(uissetZoilns. 

tantummodo. vtl, eumpoKtisiualeve- Heins. 



REMEDIA AMORIS. 



105 



Summapetitlivor: perflant altiasiiAa venti : 

Summa petunt dextr^ fulmina missa Jovis. 370 
At tu, quieumque es, quem nostra licentia laedit; 

Si sapis, ad numeros exige quidque suos. 
Fortia Ma&onio gaudent pede bella referri. 

Deliciis iUic quis locus esse potest? 374 

Grande sonant Tragici; Tragicos decet ira cothur- 

Usibus e mediis soccus habendus erit. [nos : 
Liber in adversos hostes stringatur lambus ; 

Seu celer, extremum seu trahat ille pedem. 
Blanda pharetratos Elegeia cantet Amores : 

£t levis arbitrio ludat amica suo. 380 

Callimachi numeris non est dicendus Achilles : 

Cydippe non est oris, Homere, tui. 



969. SuMmapetUHvor.'} Vell. Pa- 
tercului libro posteriore, cap. 40. 
^«m^m «mtiMnfta inndid eannt, 

ClOF. 

376. VenUftu t msdUu'] UiUnu • 
mtttiif Regius. I^go, X«jt6uj. Huns. 
£go «Mt6iuiioii tollerein. sessns est enim 
ex medio usa et consuetudine homi- 
mua com«digm esse fadendam. huui 
kic nihil faciunt. sic iii. Trist iv. 

Uiilmt tdocto, Bubm . 

378. Eitremum mu trakai ilU jfe* 
dem,'] M agnus ille Nasonis interpres 
Crispinus yersom catalecticum intelli- 
git, cui una syllaba deest in 6ne. a 
Merula certe potuisset discere Sca- 
sonta itttelligi, aut inspexisset modo 
Bersmanni notas, qui recte hec expli- 
caatem landat Politianum in Miscel- 
laneis, cap. Ixiv. scd regii scilicet iUi 
doctores omnia e suA penu depromere 
amant. Boum. 

880. Et Umt arbitrie ludat amiea 
«M.] iMudat Regius. et eantat supe- 
rioii Teisu. oMdat etiam quinque alii. 
plures, ftoMdat. unus, UcadeU Forte 
scribendum: 



£l lefou eMtrio pjmtdat aimea tno. 
Hoc est tuis desideriisapplaudatequa. 
HsiNS. Nihil mntem: licenter, ut Te« 
Ut,ludat, nemine obstaate. sic Tibeiius 
siit arbitrii fuisie dicitur a Suetonio 
cap. xyiu. Bukm. 

381. Non ett iicendui.'\ N<m ett 
traetandu» Vossianus codex. quod non 
facUe rejecerim : pn^rie enim traetant 
aUquem poet», cum ejus mores, inge- 
nium et dotes versibus diligenter de- 
scribunt. quare, ego traetandut ab 
ipso Ovidio fiuxiise puto. omnia vero 
h2c nomina, AehiHet, Andromaehe» 
T%ait capienda pro penonis, quas poe- 
tae ipsoB jubent agere : ut ita eomieoi 
et tragieet homines dici ostendit egre- 
gie Bentlejus ad Horat Art. Post. 96. 
Ubi Thaida eomieam Moecham a Pro- 
pertio ita dici recte docet Bubm. 

382. Cyd^BfM.] Cnjus nominis poe- 
ma scripserat CaUimachus, ex quo 
firagmenta ab antiquis Grammaticis 
citantur. Heins. Vide Celeber. Bent- 
lcgum ad FragmenU CaUimachi, pag. 
347. 



10« P. OVIMI NASONI8 

Quis ferat Andromaches peragentem Thaida par- 
tes? 

Peccat, in Andromache Thaida si quis agat. 
Thais in Arte mei: lascivia libera nostra est. 385 

Nil mihi cum vittA : Thais in Arte mea est. 
Si mea materiae respondet Musa jocosae, 

Vicimus, et falsi criminis acta rea est. 
Rumpere, Livor edax ; jam magnum nomen ha- 
bemus: 

Majus erit ; tantum, qtio pede ccepit, eat. 390 
Sed nimium properas : vivam modo ; plura dole- 

£t capiunt animi carmina muHa mei. [bis : 

Nam juvat, et studium famee mihi crescit amore : 

Principio clivi vester anhelat equus. 
Tantum se nobis Elegi debere fatentur ; 395 

Quantum Virgilio nobile debet opus. 



383. AndromaehBiJ] Euripidem et horure, ut scribere solebant evo dete- 

Menandrum respicit, quorum ille An- rtore fibrarii, pro honortr. ut hoitetta 

dromacben, que exstat, bic Thaida fama dicatur, qu« paratur ex elegun- 

Com(£diam,qu»periit,edidit. BvRv. tiori eruditione. Burm. 

391. Plura doMns.] Plus. ut Ho- 394. NoHer anhelat equn8.J Veeter 

rat. Epod. v. Regius et tres alit. meltus. ut ad li- 

multafleturum caput. Douza. vorem referatur. Hbxns. 

393. Studiumfamtt mihi creteit ho- 396. Quantum Virgilio nobile debet 

nore.'] Lege, ^imue honora, ut apud oput.'] Cum in yeteri lib. opoe, non 

Statium, Theb. ii. 629. opus scriptum sit, quinctum ante an- 

Vo8 quoque Theepiada non injieiatut Bum editis in Metamorphosin obseira- 

honord tionibus cum elarissimo Mureto, Epoe 

Areuerimfamd. emendavi. Opus cum el^s nullum 

I £t idem lib. i. Silv. iv. 95. Honora pranros htc locum habet. Epos autem 

earmina. Heins. De voce Aononu vide quid sit, non ignorant eniditi. CroF, 

Barth. ad Stat. iv. 624. et ad lauda- Recte nihil mutandum censet Hein- 

tum locum ab Heinsio, lib. ii. ubi usi- sius. iii. Art. Amat. 338. de iEneYde 

tatiorem aevo barbarissanti, quam La> Virgilii : 

tino vocem dicit et certe apud Silinm, Quo nuUum Latio clariut extat 

Valer. Flaccum et Statium frequen- oput. 

tiasime occurrit apud Nostrum, quod £t quot non loca congerere liceret, ubi 

sciam, numquam. quare prsferrem oput de poemate, etiam Epico, dici* 

iane, hanettm, cujus glossam esse puto, tur 1 Burk. 



RBMEDIA AMORIS. 107 

Hactenus inyidiee respottdimus. attrahe lora 

Fortius ; et gyro curre, poeta, tuo, 
Ergo ubi concubitus, et opus juvenile petetur ; 

Et prope promissae tempora noctis erunt ; 400 
Gaudia ne dominae, pleno si pectore sumes, 

Te capiant ; ineas quamlibet ante velim. 
Quamlibet invenias, in qu& tibi prima voluptas 

Desinat : a prim& prozima segnis erit. 
Sustentata Venus gratissima. frigore soles, 405 

Sole juvant umbrse : grata fit unda siti. 
Et pudet, et dicam, Venerem quoque junge figura» 

Qak minime jungi quamque decere putes. 
Nec labor efficere est. rarcB sibi vera fiBU;entur: 

Et nihil est, quod se dedecuisse putent* 410 
Tunc etiam jubeo totas aperire fenestras, 

Turpiaque admisso membra notare die* 
At> simul ad metas venit finita voluptas, 

Lassaque cum tot& corpora mente jacent ; 
Dum piget, et nuUam maiis tetigisse puellam, 415 

Tacturusque tibi non videare diu ; 

404. A prtmd.] ImiUtiu hsmc locu- id, ^uod non liedMU tardionm ptgrio- 

tionem Juvenalit. Sat. x. 125. rmnquo adferonM, paullatim depoouiu 

ConipieuiB dimna Phiiippioa Bubm. 
fanuB 405. Frigoro $olot,'] Concinniui 

Vohoris, a primA qtue proiima» Sarravianus et qninque alii» Jrigora 

Hojas vero pnecepti salubritatem et <oi«. aliitotidem,yr^^atolM,proxime 

efficacitatem docebit historia a Valerio venim. Hkins. £go vulgatam retinui, 

Maximo tradita lib. vii. cap. iii. exem- ut venusta servetur oppoiitio. aoUi 

plo 10. Amantimmut quidam fiUi, vero sunt serenum, et calore gcatum 

cum tum inamctasi» acperieuioiiifaei' ccelum. ut Faat. i. 167. 
but aeeentum, ab iniand eupiditato in- Tune blandi aoUi, ignotaquo prodit 

hiberi vellot, niubrii eoniiUi astutid kirundo. 

patriam indulgentiam iemperavit. Pe- iv. Trist viii. 31. 
tHt enim ut pnuijuam ad eam, quam Si numerei anno ioUi et nuMla toto. 

dilig^t, iret, vulgari ae permitid Ve- et passim. Burm. 
nere uteretur. C%^ preeibui obteeu- 416. Taeturuique,'] Editiones pris- 

tui adoleieeni,infeUeem ammiimpetum cm et tres scripti, /aetttmf^. quod 

latietate coneubitui Ueiti molutum, ad quomodo defendi posset ex iis, qoa ad 



106 P. OVIDII NASONIS 

Tunc animo signa, quodcumque in corpore men- 

Luminaque in vitiis illius usque tene. [d» est: 
Forsitan haec aliquis (nam sunt quoque) parva 
vocabit : 

Sed, quae non prosunt singula, multa juvant. 
Parva necat morsu spatiosum vipera taurum: 421 

A cane non. magno saepe tenetur aper. 
Tu tantum numero pugna; prfleceptaque in unum 

Contrahe : de multis grandis acervus erit. 
Sed quoniam mores totidem, totidemque figurae; 

Non sunt judiciis omnia danda meis. 426 

Quo tua non possunt offendi pectora facto ; 

Forsitan hoc alio judice crimen erit. 
Ille quod obscsenas in aperto corpore partes 

Viderat; in cursu qui fuit, haesit amor: 430 
IUe quod» a Veneris rebus surgente puelld, 

Vidit in immundo signa pudenda toro. 
Luditis, 6, si quos potuerunt ista movere. 

Adflarant tepidae pectora vestra faces. 
Attrahat ille puer contentos fortius arcus : 435 

Saucia majorem turba petetis opem. 
Quid ? qui clam latuit, reddente obscaena puella ; 

Et vidit, quae mos ipse videre vetat? 
Di melius, quam nos moneamus talia quemquam! 

Ut prosint, non sunt experienda tamen. 440 

Petronii, cap. iz. et Ixxxvii. notarunt cretius, Rebus Venereis detUti. Burm. 

viri docti, non sum nescius. et ita 435. Attrahat ille puer.} Fortasse, 

etiam infra Nostnim vers. 779. eodem attrahat rectius. Nauo. Attrahet 

sensu Fecit Atrides, tamen hic ex scripti meliores. Hxxns. Ego Attrahat 

more Ovidii repeti debere idem ver- rectius puto. vos luditis et deridetis, 

bum existimo. Bunir. qui modice tepetis» me, qui ia his vim 

431. A Veneris r«6ut.] In uno lUiquam esse jacto ab amore revocan- 

Heinsii, in Veneris usu, inde ille olim, di; sed attrahat modo Cupido arcus, 

lusuconjiciebat. utsupr. vers.376.sed et gravius vulneret» jam validiorem 

res Veneris ne moveas. ita sspe Lu- medicinam petetb. Burm. 



REMEDIA AMORIS. 



10» 



Hortor et, ut pariter binas habeatis amicas. 

Fortior est, plures si quis habere potest. 
Secta bipartito cum mens discurrit utroque : 

Alterius vires subtrahit alter amor. 
Grandia per multos tenuantur flumina riyos, 445 

Cassaque seducto stipite flamma perit. 
Non satis una tenet ceratas anchora puppes : 

Non satis est liquidis unicus hamus aquis. 
Qui sibi jam pridem solatia bina paravit; 

Jam pridem summi victor in arce fuit. 450 
At tibi, qui domin» fueris male creditus uni, 

Nunc saltem novus est inveniendus amor. 
Pasiphaes Minos in Procride prodidit ignes : 

Cessit ab Id8B& conjuge victa prior. 
Amphilochi frater ne Phegida semper amaret, 455 

Callirhoe fecit parte recepta tori. 



446. Sectaqu€ iubdueto ttipitiflam' 
maperit.'] Ita Jureti codex. quod ferri 
non potest, cum moz pnBceaserit. Po- 
litiani, Idttague. Regius, Hetaqne, vel, 
Cauaque, quod postremum amplector. 
SUius, lib. V. 571. 

SHpulA ertfUabat tfuttit 
Ignu ingn, eoMamque dabat mia ro- 
hcTefiammam, Hxins. 

453. In Prognide pardidit ignoi.J 
Ne dubita quin Proeride tit scriben- 
dum. Hanc enim amayit Minoi. 
Obiter rem tangunt Antonius Libe- 
ralis sub finem Metamorpboaedn, A- 
poUodorus in Bibliotbecik, et Txetzes 
CbUiad. i. Fab. zz. Certe Procridem 
ad Minoem fugisae in Cretam plures 
testantur, eumque ez ulcere laboran- 

-tem sanasse, quos inter Hjginus in 
poetico Astronomioo, et Palepbatus. 
i. ircpi pnBShf, pneter auctores ante 
laudatos. Hbins. 

454. Ah IdttLI Plotida inteUigit 
Memla, qu» Cretensis» ab Idi monte 



Idesa dicta. sed rectius PairbastQs ad 
Claudiani i. de Rapt. Ptoserp. Ters. 
199. de Cleopatrft capit, quam duzit 
prius Pbineus,sedeft repudiatii Idseam, 
Dardani Scytbia regis filiam, duzit. 
Ideam hanc Sehyticam PeUicem Tocat 
Scboliastes ApoUonii ad lib. ix« Ters. 
.140. ez qullThynum et Maiyandynum 
susoepit Phineus. Burm. 

465. Amphiloeld frater, &c.] Alc- 
DUBonem profecto inteUigit, qui, cum 
ocaak matre Argo fugiens Pinphidem, 
tunc Phegiam a Phegeo dictam, ve- 
nisset, Alpbesibeam Phcgei filiam uz- 
orem duzit : cui inter cetera et matris 
monUe dono dedit. postea cum hinc 
etiam, quippe ubi iUi in dies augesce- 
ret potius quam minueretur furor, au- 
iugisset, coDsulto Delphioo Oraculo, 
in eam regionem yenit, qulk Achelous 
in maie irrumpit : hic et consedit iUe, 
et CalUnhoen Acheloi fiUam uzorem 
habuit, ez qak Ampboteium et Acar- 
nanem filioa genuit CumveromuUe- 



110 P. OVIDII NAS0NI8 

Et Parin CBnone summos tennisset ad annos, 

Si non (Ebalift pellice laesa foret. 
Conjugis Odrysio placuisset forma tyranno: 

Sed melior clausse forma sororis erat. 460 

Quid moror exemplis, quorum me turba fatigat? 

Successore novo vincitur omnis amor. 
Fortius e multis mater desiderat unum; 

Quam cui flens clamat, Tu mihi solus eras. 
Ac ne forte putes nova me tibi condere jura; 465 

(Atque utinam inventi gloria nostra foret!) 
Vidit id Atrides. quid enim non ille videret, 

Cujus in arbitrio Grsecia tota fuit? 
Marte suo captam Chryseida victor amabat: 

At senior stulte flebat ubique parens. 470 

Quid lacrimas, odiose senex? bene convenit illis. 

Officio natam laedis, inepte, tuo. 
Quam postquam reddi Calchas, ope tutus Achillis, 

Jusserat, et patrii est illa recepta domo; 
Est, ait Atrides, illi quam proxima formi; 475 

£t, si prima sinat syllaba, nomen idem : 

bri qnadtiii cufndittte Cdlirrfaoe Ery- 464. Quam ^flam eUmat.l Re- 

philei mooile tammopere tibi optaret, gius mendoie, Qumi fnoqueflen», Sar- 

Fhegiam ob id regreawis AIcduboq» ab ravianus, qm flenu Lege, Q^am eui 

PhegeifiliiaTemeDoetAxioneoccisiis fltM»clamaU Heiks. 

est. Nauo. 471. Bene eontigii iUu\ Prima edi- 

459. Odrjrfto.] Hioc patet Oridiom tio cam scriptis fere omnibus, hene con- 

icAito illo vetemm errore, quem tangit venit ilU, preter optimos Regiom et 

Thiicydides,lib.ii.c. 29.Tereiimcam Pateaneom, in quibus» canvenit iUk^ 

Tere confiredisse. Tere. Martial. lib. viii. £p. xxxv. 

463. Pareiu* e muUit mater detide' Miror non bene cenvenire vobit, 

rat «iiuMi.] Regitts prsstantitsimns, 473. Quam pottquom reddi Calchat 

Fetrituu Lege, Fartiut, et vide qus opt tutut AchUlit Juuerat.^ Hoc e U- 

notavi, vers. 281. libri primi Artis. bro L Iliados translatum est. Cior. 

Fortii, qua dolori moderatur et adfec- AchUU Famesianos, recte omnino. ita 

tibus. idque ex pladto Stoicomm, Virgilius saepe. sic et UlytU noster in 

apud quos fortitudo in robore animi Met. pasaim secundo casa. moaui ad 

conristit potius, quam in oorporis viri- librum i. Artis vers. 743. Heiks. 

bus, 8tati!i8Theb.v. 668. Huns. 476. Atridet aU, eU iUiut proxima 



REMEDIA AMORIS. 



111 



Hanc mihi, si sapiat, per se concedat AchiUes ; 

Si minus ; imperiuin sentiat ille meum, 
Quod si quis vestrCira factum hoc incusat, Achivi; 

Est aliquid validA sceptra tenere manu, 480 
Nam, si Rex ego sum, nec mecum dormiet illa, 

In mea Thersites regna, licebit, eat. 
Dixit; et hanc habuit solatia magna prioris \ 

Et prior est cur4 cura sepulta nova, 484 

Ergo adsume uovas, auctore Agamemnoue, ftam-' 

Ut tuus in bivio distineatur amor, [mas; 

Quaeris, ubi invenias? artes, i, perlege nostras, 

Plena puellarum jam tibi navis eat* 
Quod si quid praecepta valent mea, si quidApolIo 

Utile mortales perdocet ore meo ; 490 

Quamvis infelix medii torreberis MtnX; • 

Frigidior glacie fac videare tuse. 
Et sanum simula; ne, si quid forte dolebis, 

Sentiat : et ride, cum tibi flendus eris. 



/i>j ' u i4 , ] Ntimeri dnriorH, quam ut 

Ett^ aii Atriitn, iiti quam firos^ima 
Jormd. 
In quo Dihil mlht p€miii| hlsi quod 
pro iiUnt jam veteri lecliDue reposuij 

476« Et ri prima titiat Itttmi.] 
SttlUt.ba Regiiis eum liacoliiieusi ct 
BDo meo r^icu Nuu m\er Bmeideiu 
et Chryteidetu tota prima nyllabii dif- 
JerL de aMtl pnm^ Viil^j ik mauifeste 
i ect. HEtwa. St^d tittra pos&et 
i ; ii i f t y pronuutiatioD^ uitiit 
ifin differer et ^h (Jrasco %. rcspaadere 
flatiuiuuBt H^iNfl^ 

4TO, Aecmat.] Tnuumt prim» e- 
d itio« et ei ff!Tipli5 «atia mu Lti' H ei n s.. 
Iu molti» oodicibu» r^ W noa eistaL 
ii^tuei reta tectum; propric eDlm, 



cum [uiuores reprehenduut viroff buc- 
toritate mBJore prttdUo»» nou acmiargy 
«ed incumrt dicuutur. ut uos docvt 
Serviun mi ViTgi i* ^neid. 41Q. 7<i/i* 
tfHi inntmtw Incuiart etl ffrffprit ntpe^ 
Tiiwem arg\t«re. 13uftH* 

4B6. Vt tum in bivid deiinmiut 
amor.} D«stttieatHrl\^g\uii, etScdigeri 
excerpt^. recte. si le^tur, diftinetituF^ 
SarraviauuSi dettituntur. dbii Episloli 
viii. ver*, 69, Hniva, 

49'i. Fngifittfr di*mins! fac uidAife 
iwff.J Videtur scribeodiim, dtyfnind 
tiid, ^^isi quod unu^j Futeaoeus l^C 
UDUi Leideuiii^, Frigidior ^laeie* qumi 
qjndetnr Tatt pro amica; tuiu, Ho> 
raliua libio i. Ud. kv. AW koc jw/ii* 
citui luMi. lleleueL- ftuUaudi. mm ad 
Paridem es^t Hermo. Hei^i. 



US P. OVIDII NASaNIS 

Non ego te jubeo medias abrumpere curas : 495 

Non sunt imperii tam fera jura mei. 
Quod non es, simula; positosque imitare furores: 

Sic facies vere, quod meditatus eris. 
Ssepe ego ne biberem, volui dormire videri : 

Dum videor, somno lumina victa dedi. 600 
Deceptum risi, qui se simulabat amare ; 

In laqueos auceps decideratque suos. 
Intrat amor mentes usu : dediscitur usu. 

Qui poterit sanum fingerC) sanus erit. 
Dixerit, ut venias pact^ tibi nocte, venito. 505 

Veneris, et fuerit janua dausa ; feras. 
Nec dic blanditias, nec dic convicia posti, 

Nec latus in duro limine pone tuum. 
Postera lux aderit ; careant tua verba querelis : 

£t nuUa in vultu signa dolentis habe. 510 

Jam ponet fastus, cum te languere videbit : 

Hoc etiam nostr^ munus ab arte feres. 
Te quoque falle tamen, nec sit tibi finis amandi. 

Propositis frenis sa&pe repugnat equus. 

495. Msdiat abrumpert ftamma»,'] oodioet. Bubm. 

Curat prima editio cum icriptis me- 513. Tt ^uoquefiUlet amor, dum rit 

Uoribiu onmiiio bene. cttra enim pro iilnJinU amandL] Regius : 

amoribus. sic Dido apud Viiigilium, Te quo^ falle tamen, n$c tU Ubi 

gravi dudum taueia eurd, Heins. finit amandi, 

507. Nee die emvitia poitL] Nee Quod secuti sumus. /aU« (am«n etiam 

fae prima editio et scripti meliores in ezcerptis Politiaiii et uno ex nostris. 

magno numero. Hbins. Faeere «011- Non satis est, inquit, ut fallas domi- 

meium, propria est locutio, sic et ix. nam, atque illi persuadeas te aon 

Met. 303. amare, sed tibi quoque ipn persuades 

Ingratofaeio eonvieia dement ytWm, non eo fine h»c a te agi» ut 

VanaJotfi. amare desinas. Hbins. non video 

Anctor tamen Moreti : satis aptum ex his yert>is sensum, nisi 

Jmmerito^Jurtnt didt eonvieiafur legas : 

mo. Te quo^faUe tamenf nie sit tibi 

Quod et bic retineo : ez more enim Jinit amandi 

Ovidius repetit idem verbum. Nee die Pr^potitut. Frenit ttepe repug^ 

hlanditiat, rigido nee jurgia potti duo imi equut. 



RBMEDIA AMORIS. 



113 



Utilitas lateat ; quod non profitebere fiet. 515 

Quse nimis adparent retia, vitat avis. 
Ne sibi tam placeat, quo te contemnere possit ; 

Sume animos : animis cedat ut illa tuis. 
Janua forte patet ; quamvis revocabere, transi. 

Est data nox ; dubita nocte venire dat^. 520 
Posse pati facile est ; tibi ni sapientia desit ; 

Promtius e facili gaudia ferre licet. 
Et quisquam preecepta potest mea dura vocare ? 

En etiam partes conciliantis ago. 524 

Nam, quoniam variant animi, variamus et artes. 

Mille mali species, mille salutis erunt. 
Corpora vix ferro qusdam sanantur acuto : 

Auxilium multis succus et herba fuit. 
MoUior es, nec abire potes, vinctusque teneris, 

Et tua seevus Amor sub pede coUa premit ; 530 
Desine luctari ; referant tua carbasa venti : 

Quoque vocant fluctus, hac tibi remus eat. 
Explenda est sitis ista tibi^ qua perditus ardes. 

Cedimus : in medio jam Ucet amne bibas. 534 



Ne tibi propooas hunc finem, te relle 
deanere, nam tunc amor, quo cales, 
repu^nabit, ut equus uepe frenis re- 
pugrnat, sed falle te, et crede h»c a te 
non agi, ut a domina avellaria; sed 
ipsa consuetudine et usu pauHatim 
dedisces amare. sic snpr. 212. 
Ipte tibifurtim decipiendus erig, 

BURM. 

Sn,Ut tecantemnerepouit.'] Unus 
meus pro diversA lectione, fuo. recte. 
Hexns. Recte Heinsius constituit 1o- 
cum : quo hie valet ut, quemadmodum 
Epist. xviii. 203. et xx. 23. tibi vero 
placere quid sit, docuimus ad Petron. 
cap. xliv. HxiNs. 

VOL.IL 



530. CoUapremitJ] Major libromai 
pars, tenet, sed perperam. Propert. i. 



£l eaput impoiiti» premt amor p«- 
dibut. 
Ubi vide eruditionis elegantissimss in- 
terpretem Broukhusium, et quos lau- 
dat. si quid mutandum, reponerem, 
terit, sed nil necesse. Bubm. 

631. Referant tua earbata venti>} 
Referent libri meliores cum primft edi- 
tipne. scribendum est, referant tine, 
nam tua paulo ante prscessit. nisi ma- 
vis» tua carbata. et mox, Quoque vo- 
eant, pro Qua<iue Puteaneus. Hbiki. 



114 



P. OVIDII NASONIS 



Sed bibe plus etiam» quam quod pracordia po- 

Gutture fac pleno sumta redundet aqua. [scunt : 
Perfruere usque t\xk, nuUo prohibente, puell&. 

Illa tibi noctes auferat, illa dies. 
Taedia quaere. malis faciunt et tsedia finem. 539 

Jam quoque, cum credas posse carere, mane. 
Dum bene te cumules» et copia tollat amorem ; 

£ fastidit^ non juvet isse domo. 
Fit quoque longus amor, quem diffidentia nutrit. 

Hunc tu si queeres ponere ; pone metum. 544 
Qui timety ut sua sit, neu quis sibi detrahat illam ; 

IUe Machaoni^ vix ope sanus erit. 
Plus amat e natis mater plerumque duobus, 

Pro cujus reditu, quod gerit arma, timet* 
Est prope Collinam templum venerabile portam : 

Imposuit templo nomina celsus Eryx. 550 

Est illic Lethseus Amor, qui pectora sanat ; 

Inque suas gelidam lampadas addit aquam. 
Illic et juvenes votis oblivia poscunt : 

Et si qua est duro capta puella viro. 
Is mihi sic dixit : (dubito, verusne Cupido 555 

An somnus fuerit ; sed puto somnus erat.) 
O qui soUicitos modo das, modo demis, amores, 

Adjice preeceptis hoc quoque, Naso, tuis. 



546. Vix €f€ aama eriLj Alii libri, 
ttttttj. unuB, $alvus, Sed nil muta. Pa- 
Uvinus, «oiMU «ral. Lego, Mntii «af. 
Vide Notis in Degiam de morte 
Draii lub finem. Hum s. 

549. Ett prtf Collmam templum 
vtnerabiUporUim : ImpatuU ttmpta no- 
mina etUut Eryx,] lib. iv. Fast 871. 
Strabo, lib. vi. Ciop. 

550. CtUui Eryx,] Vide que noUvi 
exPolybioinEpistolaSapphus. Idbm. 



551. Peetara tanat.J FevU onus 
Heinsii. Pulnera tanai, alius mox, m- 
que tuit g. laatpadit unus Putean. et 
Leidensis. tenUvit olim Heinsius, laa^ 
patin. Viz puto. nam aolet addere 
Noster cum prspoiitione tti accusativo 
jungere. Hsins. 

557. qui toUieiiet.'] Regius, tot' 
Heitut: scribendum forte, tolUdtit. 
sdlicet juvenibus et puellis. Bvkm* 



REMEDIA AMORIS. 



116 



Ad mala quisque animum referat sua ; ponet amo- 
rem: 

Omnibus illa Deus plusve minusve dedit. 660 
Qui Puteal Janumque timet, celeresque Kalendas, 

Torqueat hunc eeris mutua summa sui. 
Cui pater est durus, votis ut cetera cedant, 

Huic pater ante oculos durus habendus erit. 
Hic male dotat^ pauper cum conjuge yivit : 665 

Uxorem fato credat obesse suo. 
Est tibi rure bono generosee fertilis uvse 

Vinea : ne nascens uva sit usta time. 
Ille habet in reditu navim : mare semper iniquum 

Cogitet, et damno litora foeda suo. 670 

Filius hunc miles, te filia nubilis angant. 

£t quis non caussas mille doloris habet ? 



660. Ommbut Ula demJ] /iitscripti 
plerique cnm ^mk editione. ted male. 
refer ad maUu Hcjns. 

561. PuteaL] Merula dictum hoc 
puteal Liboiiis patat, qnia iUe prirous 
ibi fubaellia potoit, et tribund fecit, 
quem line ullft aotiquitatis inquisi- 
tioDe aut gustu secutus, ut solet, Cris- 
pinus. sed minime tribunal fuisse, do- 
cuit egregie Torrentius ad Horat. ii. 
Sat. Ti. 35. Ara fuit, ad quam foene- 
ratores conveniebant» et hoc docet 
Jama adjunctus putealL nam et ad i1- 
Inm fosneratores versatos docet idem 
HoraU ii. Sat. iii. 18. 

PMtquam amnii res meafraeta e$t 
Ad msdium Janum, Burm. 

562. Torqueat hune arU mutua 
mimma tuL] Hoc est, anzius et solli- 
dtus de are, quod ipse ab aliis mutuo 
acoepit. Merula autem , Mutua eura^ 
legit, ezponitque de are, quod quis 
aliis mutuo dedit. Sed huic ezposi- 
tioni repugnare videtur, quod versu 
pr«cedenti didtur, Qui jmteal, Ja- 
nu$aqtu timet, Acc. non enim credi- 



tores, sed debitores judicem metnunt, 
et de tempore solutionb solliciti sunt. 

MZCYL. 

567. Rure bono,'] Tres scripti, rure 
navo, qnod minime q»emendum : ma- 
jor enim sollicitudinis materia nasci 
posse videtur ez novo rure, quod nunc 
demnm cultura a nobis est paimtum. 
bonut vero et novut sepe confusa a li» 
brariis. vid. iv. Trist. ii. 40. moz, ne 
creeeent uva Vatican. etiam non male. 

BUBM. 

569. Ilie habet in reditu «aMii».] 
Navim Regius. sic idem cum aliis 
melioribus paulo. Hbins. Puto» ti» 
reditu habere notaie, qui ez navi quo- 
tannis, ut alii ez agris, reditum capit, 
et inde qusstum facit. Sensus ergo 
est, qui nihil posiddet prster unicam 
navem, ez qu^ vitam toleret, et qu»- 
stum faciat, cogitet semper mare ini- 
quum. BuRM. 

571. Hune Jilia nobUit angat.'] De 

T<f angere egimus lib. iii. Art. 541. 

Sed hic b Leidensi erat, urat: ele- 

ganter mehercule. vide quss ad iii. 

12 



116 P- OVIDII NASONIS 

Ut possis odisse tuam, Pari, ftinera tratnim 

Debueras oculis substituisse tuis. 
Plura loquebatur ; placidum puerilis imago 675 

Destituit somnum : si modo somnus erat. 
Quid faciam ? medii navim Palinurus in und4 

Deserit. ignotas cogor inire vias. 
Quisquis amas (loca sola nocent) loca sola caveto. 

Quo fugis? in populo tutior esse potes. 580 
Non tibi secretis (augent secreta furores) 

Est opus : auxilio turba ftitura tibi est. 
Tristis eris, si solus eris : dominaeque relictee 

Ante oculos fiBLcies stabit, ut ipsa, tuos. 584 
Tristior idcirco nox est, quam tempora Phoebi : 

Quae relevet luctus, turba sodalis abest. 
Nec fuge colloquium : nec sit tibi janua clausa : 

Nec tenebris vukus flebilis abde tuos. 
Semper habe Pyladen, qui consoletur Oresten. 

Hic quoque amicitise non levis usus erit. 590 
Quid nisi secretae Iseserunt Phyllida silvse ? 

Certa necis caussa est : incomitata Aiit. 
Ibat, ut Edono referens trieterica Baccho 

Ire solet fusis barbara turba comis. 594 

Art. Am. 541. hanc rero non etie tit. Bvrm. 

lerem sollicitadinem docet Lacianas 589. Semper habe Pyladsn aUquem, 

m Toxari, pag. 624. Mdkurra Sk aih- ^t euret Oreiten.'] Qui te comiie' 

rlfv, iivia Ovyar^ airr^, Myafioe tur volebat Fraocius. sed nec tuI- 

^iycat^ffrwcai^fmbicodva. Bukm. gata facile spernenda. Pyladen aU- 

573. Potset.] PoMuiidem. Hbins. quem, ut infra 741. ait^tt Calekas. 

574. Substituiue tuiul Ltgo, fro' et Qtitf Cepkahu i. Aroor. xiii. 39. nbi 
pomiste, Vulgatam tamen lectionem vide eurare antem etiam non inele- 
non damno. 5itfttn«tsM aliud quid ganter, pro curas levare, reficere. 
ngnificaret; de quo Tide ad Epist Cicer. Philip. iz. 3. Muitis illi in 
▼iii. 56. quod hic admitti posset ta- ttr&t6us, refieiendi u et curandi potettae 
roen, ut scilicet Paridem ignaTiorem Juit. et proprium esse medicorum no- 
inducat, qui debuisset audere coram tum est. Burm. 

aspicere funera fratrum. sed rulgatam 593. Ibat ut iEJoitto.] Edonio 

etiaro retineo, etsi singulariter dictum scripti, vtl, Aomo. quod posterius 



REMEDIA AMORIS. U7 

£t modOy qua poterat, longum spectabat in sequor : 

Nunc in arenosi lassa jacebat humo. 696 

Perfide Demophoon, surdas clamabat ad undas : 

Ruptaque singultu verba dolentis erant. 
Limes erat tenuis, longi subnubilus umbr^ : 

Quo tulit illa suos ad mare seepe pedes. 600 
Nona terebatur miserae via. Videris, inquit : 

£t spectat zonam pallida facta suam. 
Adspicit et ramos : dubitat, refugitque quod audet : 

Et timet : et digitos ad sua coUa refert. 
Sithoni, tunc certe vellem non sola fuisses ; 605 

Non fleres positis Phyllida> silva, comis. 
Phyllidis exemplo nimium secreta timete, 

Leese vir k domin^, Issa puella viro. 
Praestiterat juvenis, quidquid mea Musa jubebat ; 

Inque su» portu pene salutis erat. 610 

Recidit, ut cupidos inter devenit amantes : 

£t, quse condiderat, tela resumsit Amor. 

Nangerias in notis tms et Alexander Parrfaasiiu, cujiu verba et sententiam 

Paganinus apud Ciofanum amplec- posui initio libri superioris. Cior. 

tuntur. qniasciIicetNoster,Art.Ub. i. VitUrit, mquiuj Optimos PlUavi- 

313. nus, wUris. ut se ipsam alloqua- 

Fertur «t Aenio eoneita Baceha deo* tur. quomodo sspe alias. vide notas 

£t lib. ii. 380. AonH eomibus ieta ad E^ist. x. vera. 75. de eleganti& 

Dti, dixerit. sed de Bacchis Thraciis, verbi viderit dixi Pontic. Ubro i. Eleg. 

et cultu Baodii in Thracia res est no- ii. Hiiits. 

tissima. vide Trist. iv. Eleg. i. vers. 611. Doeidit,] Duo, AeeidU, Re- 

43. HxiNs. Aonio etiam G. Fabricius gius, Reeddit, pro Roeidit, ut fere 

ad Virgil. xii. iEneVd. 366. quem vide. semper scribitur in vetustissiinis libris, 

sed rrfereiu non debet mutari: est quandoprimasyllabaproducitur.recte. 

enim proprium in sacris veibum, quss Reddit etiam est in excerptis ScaH- 

reieruntur, et instaurantur, more anti- geri. Vide Epistol. xix. vers. 46w 

quo et a majoribus instituto. De Heins. 

voce Ediono vide Broukh. ad Ptopert. 612. Et qai deeiderant telaJ] Con- 

h Eleg. iii. 6. et Barth. ad Stat v. eiderant plerique veteres. unus, eeei- 

Theb. 78. BuaM. derant, alius, reeiderant. sed Sarravia- 

601. Nona terebatur initerm vta : nus, alter Regius, et unus Vaticanus, 

viderit,inqnit,Ettpeetattonttmpallida eondiderat, probe. in pharetra» vide- 

faeta $uam,} Hunc locum explicat licet. HEiits. 

13 



118 R OVIDII NASONIS 

Si quis amas, nec vis ; facito contagia vites. 

Haec etiam pecori seepe nocere solent. 
Dum spectant oculi laesos» teduntur et ipsi : 616 

Multaque corporibus transitione nocent. 
In loca nonnumquam siccis arentia glebis 

De prope currenti flumine manat aqua. 
Manat amor tectus, si non ab amante recedas : 

Turbaque in hoc omnes ingeniosa sumus. 620 
Alter item jam sanus erat ; vicinia laesit. 

Occursum dominse non tulit ille suse. 
Yulnus in antiquum rediit male firma cicatrix ; 

Successumque artes non habuere meae. 
Proximus a tectis ignis defenditur segre : 626 

Utile finitimis abstinuisse locis. 
Nec, quse ferre solet spatiantem porticus illam, 

Te ferat : officium neve colatur idem. 
^uid juvat admonitu tepidam recalescere mentem? 

Alter, si possis, orbis habendus erit. 630 

Non facile esuriens positi retinebere mens^ : 

Et multam saliens incitat unda sitim. 
Non facile est vis4 taurum retinere juvenci : 

Fortis equus visae semper adhinnit equae. 



613. Si ftiii anuu, nec vis.] lUud drfendtres. phini de hoe ▼erbo Heiiii. 

nec vit non est nauci. Cum satis su- ad Epist. v. 15i Bubm. 

perqueimtioq^erisinculcaritOvidius, 628. Offichim nne eoUowr idemJ] 

se iis, qui cupiant ab amore liberari, Obvius est sensus : ne inteisis amico- 

medicinam facturum. Scripaerat, ni rum tuorum officio, ad quod puellam 

fallor» Noster : etiam sds venturam. effieia sunt, cum 

Si fuie anuu, wbit fadto cmtagia ad gratulationes, deductiones et pom- 

vitet. pas et similia amicorom progredunur ; 

Vel turba contagia. de qua voce paulo ut offievum funorum etinmlum, cum 

ante. Hexns. n ^uui amof multi. Kal. Januariis procedunt; Sueton. 

625. Defenditur,'] Deffunditur vi- Css. xv. et passim alii. eolere officium 

tiose unus codez. Gellius xv. i. Do- idem, quod/ac«r«» ut Horatius L Epist. 

cuisfet teprofecto AreheUnu Regi* Mi- xvii. 21. Buum. 
thridatie pr^ectus, <[ua soUertia ignem 



REMEDIA AMORIS. 



11» 



H»c ubi pnestiteris, ut tandem litora tangas, 635 

Non satis est ipsam deseniisse tibi. 
Et soror, et mater valeant, et conscia nutrix, 

Et quidquid dominee pars erit ulla tuae. 
Nec veniat servus : nec flens ancillula fictum 

Suppliciter dominae nomine dicat» Ave. 640 
Nec» si scire voles, quid agat tamen illa, rogabis. 

Profer : erit lucro lingua retenta suo. 
Tu quoque, qui caussam finiti reddis amoris, 

Deque txxk domini multa querenda refers ; 
Parce queri. melius sic ulciscftre tacendo ; 645 

Dum desideriis effluat illa tuis. 
£t malinrtaceas, quam te desisse loquaris. 

Qui nimium multis, Non amo, dicit ; amat. 
Sed meliore fide pauUatim extinguitur ignis, 

Quam subito. lente desine ; tutus eris. 650 
Flumine perpetuo torrens solet acrius ire. 

Sed tamen hsec brevis est, illa perennis aqua. 
Fallat, et in tenues evanidus exeat auras, 

Perque gradus moUes emoriatur amor. 654 
Sed modo dilectam scelus est odisse puellam : 

Exitus ingeniis convenit iste feris. 



640. Affipticttsr.] Fietum et j«p- 
pUeiier duo adverbia dure concmrniit 
Puto legendum : 

NeeJUni aneiibdajietum 
SnfpUea, et donwui tMnmiM dieat aoe. 
HnNS. Nulla opiiieiiie]idatioiie,Jic* 
tum oonjttngendum est vt\ cvmjlent, 
Qt dtUee ridere et similia. Td, cum 
Ave ut Martiai. i. 66. matuHnum ave» 
in uno erat/ttrttni. etiam non male. 

BUBM. 

643. Qtti eauiamfinito reddis amoriJ] 
Sic prodiversft lectione Puteaneus, qui 



tamen cnm Regio, Scaligeri ej^cerptis 
et tribus aliis, JimiH reddii aawru. 
quod verum est. Tu, inquit, cum 
Mddes causam aodalibus tuis, quare 
desieris amare. Huns. 

646. MeUttttie te uieietere taeendo.} 
Sie wUeitcere meliores scripti cum pri- 
mis editionibus. recte. ut t6 et sub* 
intell^atur. pro taeendo Cantabrig. 
querendo. forte, premendo, hoc est te- 
gendo, et occulendo injnriam. taeendo 
minus placet, ne bis idem dieat. nam 
sequitur» Et malim taeeat, Heins. 
14 



# i- iii -^- 



120 



P. OVIDII NASONIS 



Non curare sat est odio qui finit amorem, 

Aut amat, aut segre desinet esse miser. 
Turpe, vir et mulier, juncti modo, protinus hostes : 

Non illas lites Appias ipsa probat. 660 

Saepe reas faciunt^ et amant. ubi nuUa simultas 

Incidit, admonitu liber aberrat amor. 
Forte aderam juveni : dominam lectica tenebat : 

Horrebant seevis omnia verba minis. 
Jamque vadaturus, Lectica prodeat : inquit. 665 

Prodierat : vis4 conjuge mutus erat. 
Et manus, et manibus duplices cecidere tabellee : 

Venit in amplexus : atque ita, Vincis, ait. 
[Tutius est, aptumque magis, discedere pace, 

Quam petere a thalamis litigiosa fora.] 670 
Munera qu» dederis, habeat sine lite jubeto : 

Esse solent magno damna minora bono. 



660. Appias.} Venos ip^a geDitriz» 
cuJQS templnm erat in foro C. Cs- 
saris ; sic cognominata ab aqua Appia 
qns illic erat. Amar. 

663. Fcrtt adentjwenUJ] In veCe- 
nbnBjhrte oderamjuveni. Nauo. Imo 
aderam juveni cum Regio, Pateaneo, 
UDo ez meis, etprimft editione. aderam, 
advocationem, prestabam. ita illud 
quoque intelligendum, lib. iiL Artis 
531. 

Munera det divet, Jus qui prafitebi' 
tur, addt, 
Hoc spectat locus quoque ille apud 
Gellium, lib. i. cap. xxii. ubi prstor 
ad imperitum patronum, qui te eauttt 
tuperem dixisset. Tu plane, inquit, 
iupere», non adet. pro leetica tenebat, 
Vaticanus unus, tenebas, non inele- 
ganter. Hxins. Ferebat duo scripti. 
forte etiam tegebat, ut de teeta Uetica 
cum Bersmanno capiatur. qui secutus 



videtur auctoritatem lipsii. lib. i. 
Elector. ca^. 19. 

667. Dupliees tabelU.] Qusb vadi- 
monii formulam continebanL vide i. 
Amor. zii. 23. Inepie Oispinus ex 
Merula sua sine ullo delectu transcri- 
bens, codicillos, quibus jura contine- 
bantur inteipretatur. vdlem addidis- 
sent qu« jura iutelligant. Meralata- 
men addit, ut videatur forum tetigisse, 
seripta utrius^, vetjura. n non per- 
peram,interpretatione certe ipsu Ovi- 
dii verbis obscuriore. Bvric. 

669. Tutius est aptumque magis.] 
Nemo mihi persuaserit boc distichon 
NasoniansB vensB fcetum esse. Heinb. 

671. Munera qu^ dederas, habeat 
sine lite, jnheto.'] Verba artis sunt : 
sic enim solebat dicere, qui divortium 
faciebat: Abeas, vateas, tums res tibi 
habeas. Mictl. 



REMEDIA AMORIS. 121 

Quod si vos aliquis conducet casus in unum, 

Mente memor tota, qu» damus arma» tene. 
Nunc opus est armis : hic, 6 fortissime, pugna. 

Vincenda est telo Penthesilea tuo. 676 

Nunc tibi rivalis, nunc durum limen, amanti : 

Nunc mediis subeant irrita verba Deis. 
Nec compone comas, quia sis venturus ad illam : 

Nec toga sit laxo conspicienda sinu. 680 

Nulla sit ut placeas aliense cura puellee : 

Jam facito e multis una sit illa tibi. 
Sed quid prsecipue nostris conatibus obstet, 

Eloquar ; exemplo quemque docente suo. 
Desinimus tarde, quia nos speramus amari. 685 

Dum sibi quisque placet, credula turba sumus. 
At tu nec voces (quid enim fallacius illis ?) 

Crede, nec stemos pondus habere Deos. 



683. Jamfaee ut § wmltis una tit Don pro tua, led pro aliena habere 

iUa tibi,'] Scribam libenter, Jamqu$ debei ; foc ut illa sit tibi e mnltis 

faee e imi/lif. Sed et superiori versu una, neque prsBcipuam aut egregiam 

pro, NuUa eura omnino, Multa legen- habeas. aliena est, alienata, vel tam- 

dum, nt paulo ante monui. quicquid quam extranea, ut Teren. Adel. iii. 2. 

libri veteres dissentiunt: JEtekinut alienut ett a nostrafamUia. 

Mutta tit ut plaeeas altenc eura pu- et Hecyr. i. ii. Quod kune alienum ab 

elt^, tetevidit* poiset et legi : 
Jamque faee e tnuUit illa tit una Jamfaee de nmMt una tit iUa tibi, 

tibi. Ut ttnttj de nebit et similia, de quibus 

Eo, inquit, curam converte, ut alii pueU vid. ad Petron. xli v. Bubm. 
Ijb placeas. utque tuam illam non nisi 686. Dum tibi quitque plaeet.] Bia- 

inter multas ames, ne sola sensus tuos lo, plaeenU yide notas Amor. lib. ii. 

occupet. Heins. £go nullum sensum Ei. xi. vers. 21. Heins. In liente- 

video» si Heinsianam emendationem liano erat/aoe< : quod hic prsferrem, 

sequamur, et inconcinne admodum a non enimhic de soperbia, quiB proprie 

puella illa aliena, in pentametro, ora- facit ut sibi plaoeant homines, (vid. 

tio ad illam, quam oUm amaverat, ad Petron. zliv.) sed de eo, qui siba 

convertitttr, cum t6 iUa de eadem agi blanditur, caussam suam ipse agit. sic 

osteodat. quare vulgatam, quam om- supr. 74. 
nes codioes confirmant, retineo, qua Vindiete putquefaeete tu^ 

hunc optimum sensum habet. si uUa Et mox. 696. ipte faxiebit, eum tibi 

sit tibi cura placendi puelUs, quam jam Bersmanni editio. Burm. 



122 



P. OVIDII NASCmiS 



Neve puellanim lacrimis moveare caveto : 

Ut flerent, oculos erudiere suos. 690 

Artibus innumeris mens oppugnatur amantum ; 

Ut lapis aequoreis undique pulsus aquis. 
Nec caussas aperi, quare divortia malis : 

Nec dic, quid doleas ; clam tamen usque dole. 
Nec peccata refer ; ne diluat. ipse favebis : 695 

Ut melior caussi caussa sit illa tu&. 
Qui silet, est firmus : qui dicit multa puellse 

Probra, satisfieri postulat ille sibi. 
Non ego Dulichio furiales more sagittas, 

Nec rapidas ausim tinguere in amne faces. 700 
Nec nos purpureas pueri resecabimus alas : 

Nec sacer arte mek laxior arcus erit. 
Consilium est quodcumque cano. parete canenti : 

Utque facis, cceptis, Phoebe saluber, ades. 704 
Phoebus adest : sonuere lyrae ; sonuere pharetree. 

Signa Deum nosco per sua : Phoebus adest. 
Confer Amyclaeis medicatum vellus ahenis 

Murice cum Tyrio : turpius illud erit. 



609. Nan $go DuUehiaifvriali mor% 
M^tot.] £go qiud id Duiitkiat aibi 
velit noa intelligo, neque aliam lec- 
tionem inTeni. Navo. Scribe: 

Non ego DuUehiofuriaUt tnor^ sa- 
gittat, 
£t eeqaenti Tenu pro, raptasfacet lege, 
rapidat cum Lincolniensi libro. nnus 
Farnesianus, rahidat. rapidm faeet, 
quoniodo rapidi igntt. ^furialet ta- 
gOtat, Cupidinis segittas intelligit. 
Dutiehio more, more Ulyssis, quia 
amores suos cum Calypso et Circe, de 
quibus supia 263. nimis prsceps ab* 
rupit Omnia jam plana et perspicua 
sunt. HxiNs. 

703. Connlmmettyuodeuwiueeano.'] 
Scribe, ConeiUum, atque ita in uno co- 



dice Gallicano scriptum offendi. Hoc 
est nimirum, quo snpra dixerat 623. 

Et yuitquam prtuepta potett mea 
duravoeare, 
En etiam partet eoneiiianiit ago. 
ConeiXxum pro oonciliatione, aut eonei' 
Uiatu, ut Lucretius loqui amat. Ubins. 
Ego vero eonnlium retinui, non enim 
dicit vim et impetum se docere, sed la- 
ttonem et prudentiam, qua panliatim 
dediscerepossitjuvenisamare. Burm. 

707. Confer AmifcUeit*] Vid. Ferrar. 
de Re Vest. lib. ii. cap. 7. AmychB 
Feloponnesi civitas juxta Eiurotam, 
ubi purpureo colore imbuebantur vel- 
lera, qus, quamvis pulchra, tamen 
cdlata cum Tyriis, de suo pretio per- 
deie multum vidcbantiir. Axar. 



REHEDIA AMORIS. 



ISS 



Vos quoque formosis vefitras conferte puellas : 

Incipiet dominae quemque pudere suse. 710 
Utraque formos® Paridi potuere videri ; 

Sed sibi collatam vicit utramque Venus. 
Nec solam faciem; mores quoque confer et artes: 

Tantum judicio ne tuus obsit amor. 714 

Exiguum est» quod deinde canam : sed profuit illud 

Exiguum multis : in quibus ipse fui. 
Scripta cave relegas blandee servata puellae : 

Constantes animos scripta relecta moyent. 
Omnia pone feros (pones invitus) in ignes : 

£t dic, Ardoris sit rogus iste mei. 720 

Thestias absentem succendit stipite natum. 

Tu timide flammse perfida verba dabis ? 
Si potes, et ceras remove. quid imagine muti 

Carperis ? hoc periit Laodamia modo. 724 

Et loca multa nocent. fugito loca conscia vestri 

Concubitus. caussas mille doloris habent. 
Hic ftiit ; hic cubuit : thalamo dormivimus isto : 

Hic mihi lasciyi gaudia nocte dedit. 
Admonitu refricatur amor ; vulnusque novatum 

Scinditur. infirmis caussa pusilla nocet. 730 
Ut pene extinctum cinerem si sulfure tangas ; 

Vivet, et e minimo maximus ignis erit. 



713. Cwfir et artei.] Artem me- 
lioret. Hbihs. Art$$ rectius cum pria- 
cis ediUooibus et majori libroram ou- 
mero. intelligit artes, quibus puelUe 
commendantur. ut ii. Am. x. 

ArtUm» »n duHo at Kete titt an Ula, 



Ita Horat. iv. Od. i. Centum puer ar- 
ttmn ; et paisim alibi. Bubm. 

714. Tataum.'] Id est dummodo. 
supr. ii. Amor. zt. 1B. 



Tantum ne i^fiAii teripta dolenHa 
mhu DouzA. 

721. Thettiat suceendit natum.] AU 
thea Thestii filia, que filium suum 
Meleagram, projecto in focum stipite. 
qui fata nati continebat, ita perdidit. 
Amar. 

723. Quid imagine muta Carperis 7 
hoe periit Laodamia modo.] Laodamia 
periit» spectando servatam mariti Pro- 
tesilai ceream imaginem. 



124 



P. OVIDII NASONIS 



Sic, nisi vitaris quidquid renovabit amorem, 

Flamma redardescet, quse modo nulla fuit. 
Argolides cuperent fugisse Capharea puppes ; 735 

Teque, senex, luctus ignibus ulte tuos. 
Prseterita cautus Niseide navita gaudet. 

Tu loca, quae nimium grata fuere» cave. 
Hsec tibi sint Syrtes ; haec Acroceraunia vita : 

Hic vomit et potat dira Charybdis aquas. 740 
Sunt, quae non possint aliquo cogente juberi ; 

Saepe tamen casu facta juvare solent. 
Perdat opes Phsedra ; parces, Neptune, nepoti : 

Nec faciet pavidos taurus avitus equos. 
Gnosida fecisses inopem ; sapienter amasset. 745 

Divitiis alitur luxuriosus amor. 
Cur nemo est, Hecalen ; nulla est, quee ceperit Iron ? 

Neiftpe quod alter egens, altera pauper erat. 
Non habet, unde suum paupertas pascat amorem : 

Non tamen hoc tanti est; pauper ut esse velis. 
At tibi sit tanti, non indulgere theatris ; 751 

Dum bene de vacuo pectore cedat amor. 



735. Argolidn euperentfugim Ca- 
pkaiea puf^pei.'] Docet a simili, loca 
quac nocent amanti, vitanda eaae. 
IVauplius senex, Palamedis pater, ut 
filii judicio iniquo Gneconim occisi 
necem ulcisceretur, quum illi Troja 
redeuntes naufragio laborarent, ex 
Caphareo EubaMe promontorio accen- 
dit faces, et signum dedit, quasi portus 
illic fuisset; qui credenies illuc na- 
vigarunt et inter asperrimos scopulos 
fracti et demersi perierunt. Amar. 

737. Nueide.] Cave ne hoc dictum 
de portu vel ori Megarensi accipias. 
Scyllam Nisi filiam innui docuit Hein- 
siiis ad Epist i. Sabini, v. 33. 

744* Nec faciet pavidat taurui avi' 



tu* 9puf$J] Taurum avitum didt» noo 
ab avo Thesei, sed ab avo Hippolyti 
Neptuno. Nam et Theseus Neptuni 
filius fuit» idemqne pater Uippolyti. 
Vocat autem et Euripides ravpov 
dyptov, a quo equi Hippolyti perterre- 
facti sunt : eumque, ob tmprecationes 
ac diras Thesei in filium, mari emis- 
sum dicit. Alii autem pro tauro, vi- 
tulum marinum, sive phocam nomi- 
nant. Totam fabulam habes apud 
Euripidem Tragcedia, quae inscribitur 
*IxxAvro£ OTi^vo^Spoe» Micyl. 

747. HecaU.] Anus paupercula, 
qus Theseum excepisse bospitio di- 
citur. Qua de re Apul. 



REMEDIA AMORIS. 125 

Enervant animos citharce» lotosque, lyraE^que ; 

Et vox, et numeris brachia mota suis. 
lUic adsidue ficti saltantur amantes ; 755 

Quid caveas actor, quid juvet, arte docet. 
Eloquar invitus : teneros ne tange poetas. 

Submoveo dotes impius ipse meas. 
Callimachum fugito ; non est inimicus Amori : 

Et cum Callimacho tu quoque, Coe, noces. 760 
Me certe Sappho meliorem fecit amicae : 

Nec rigidos mores Teia Musa dedit. 
Carmina quis potuit tuto legisse Tibulli, 

Vel tua, cujus opus Cynthia sola fuit? 
Quis potuit lecto durus discedere Gallo? 765 

Et mea nescio quid carmina dulce sonant. 
Quod nisi dux operis vatem frustratur Apollo ; 

jSmulus est nostri maxima caussa mali. 
At tu rivalem noli tibi fingere quemquam : 

Inque suo solam crede jacere toro. 770 

Acrius Hermionen ideo dilexit Orestes; 

Esse quod alterius coeperat illa viri. 



753. Lotos.] Est arbuscula AfriCas, Qua eapia», aetor, qwd juvat, arte 

imjus ligma &d tibias veteres nteban- doeet* 

tur ; unde pro tibiis ipsis hic ponitur. Quodjutfat est in uno Heinsii. Mimus 

Amak. docet, qua arte capias puellas, et con- 

756. Quid eaveat actor, quodjuvet, sequaris id quod juvat, id est puellam ; 

arte doeet.^ Locus mendosus, scripti sic millies, qv4>d ame$, pro quam ames. 

plerique, auetor et juvat, Regius 9110 Douza legebat : 

jnvet. Lego: Quid eaveas actu, (juidjuvet, arte 

Quas eaveas actor, qua Juvet arte doeent. Burm. 

docet. 759. Ininueut Amori.'] Callimachus 

Cavea» dizit pro spectatoribus in cavea Cyrenssus, a Batto oriundus, elegiarum 

sedentibus. Heins. Nescio an recte. scriptor elegantissimus, amatoria 4e 

Caveom dixisset Ovidius, si hec ipsi Lydecompo8uitcarmina,cuisecundu8 

mens fuisset. neque eaveat, a eavere, Philetas, ez Coo insula maris .£gei 

quid huc faciat video. si enim docet oriundus. Perlegendos, et adsidue 

quid sit vitandum, non viiandos esse quidem, suaserat, Art. iii, 329. Amar. 

mimoB doceret poeta. legerem : 7<$4. Cynthia tola.'] Hinc apparet 



126 P. OVIDII NASONIS 

Quid, Menelae, doles ? ibas sine conjuge Creten : 

Et poteras nupt^ lentus abesse tnk. 
Ut Paris hanc rapuit ; nunc demum uxore carere 

Non potes. alterius crevit amore tuus. 776 
Hoc et in abducti Briseide flebat Achilles, 

Illam Plisthenio gaudia ferre toro. 
Nec frustra flebat ; mihi credite. fecit Atrides : 

Quod si non faceret, turpiter esset iners. 780 
Certe ego fecissem, nec sum sapientior illo. 

Invidiae fructus maximus ille fuit. 
Nam sibi quod numquam tactam Briseida jurat 

Per sceptrum ; sceptrum non putat esse Deos. 
D! faciant, domin® possis transire relict» 785 

Limina ; propositio sufficiantque pedes. 
Et poteris : modo velle tene. nunc fortiter ire, 

Nunc opus est celeri subdere calcar equo. 
Illo LotophagoSy illo Sirenas in antro 

Esse puta : remis adjice vela tuis. 790 

Hunc quoque, quo quondam nimium rivale dolebas, 

Vellem desineres hostis habere ioco. 
At certe^ quamvis odio remanente, saluta. 

Oscula cum poteris jam iare ; sanus eris. 
Ecce cibos etiam (medicinse fungar ut omni 795 

Munere) quos fugias, quosve sequare, dabo. 



Propertii cannina inicribenda CTH- Atreus in se suscepit, eotque educavit. 

THI A M0N0BIBA02. vid Brouk- Atque hinc est quod etiam Atrid^t vo- 

hus. ad initium poets. cantur, quamquam Homerus fere ubi- 

778. Viro PlisthgnioJ] Plisthenium que Atridat vocet, nulla Plisthenis 

virum Agamemnonem vocat, a Plis- focta mentione. Micyi.. Begius et 

thene patre Agamemnonis et Menelai. unus Vaticanus, toro. bene. consule 

MsRVL. Tres enim fuerunt Pelopis qu» notamus EpisL zii. vers. 100. 

filii, Atreus, Thyestes, et Ptisthenes : Heins. 

quorum ultimus hic, cum juvenis ad- 794. (hetda,'] Viri etiam viros os- 

huc diem obiisset, relictis Agamem- culis salutabant. Douza. 
none et Menelao iilits, horum curam 



REMEDIA AMORIS. 127 

Daunius, an Libycis bulbus tibi missus ab oris, 

An veniat Megaris, noxius omnis erit. 
Nec minus erucas aptum vitare salaces ; 

Et quidquid Veneri corpora nostra parat. 800 
Utilius sumas acuentes lumina rutas ; 

Et quidquid Veneri corpora nostra negat. 
Quid tibi praecipiam de Bacchi munere, queeris ? 

Spe brevius monitis expediere meis. 
Vina parant animum Veneri^ nisi plurima sumas ; 

Et stupeant multo corda sepulta mero. 806 
Nutritur vento, vento restinguitur ignis. 

Lenis alit flammam, grandior aura necat. 
Aut nuUa ebrietas, aut tanta sit, ut tibi curas 

Eripiat: si qua est inter utramque, nocet» 810 
Hoc opus exegi. fessae date serta carinae. 

Contigimus portum, quo mihi cursus erat. 
Postmodo reddetis sacro pia vota poet», 

Carmine sanati femina virque meo. 

797. Dauniut bulbut.^ Bulbus ez qoa notavimos. 

A[mlia,quem post AfricanoA, mu li* 811. Hoe 0|m« «m^.] Eeee opui 

bycos Uudat Ilinius, lib. xiz. Amar. malim. Hbiwb. 

810. &' fica «K mUr utnunqtu, n»- 813. Pottmodo rfcUotif.] 8cr^>ti 

eoiJ] JnUr utram^ bene icripti qua* fere omnet cum Tetuitis editionibus, 

tnor. Hbins. Sed et inter utrumqus reddetii. Forte, Vot modo reddatit. 

defeiidi jure potest vid. ad i. Met 50. Hbins. 



P* OVIDII NASONIS 
MEDICAMINA FACIEI. 

FRAGMENTUM. 



DisciTE, quae faciem commendet cura, puellae : 

£t quo sit vobis forma tuenda modo. 
Cultus humum sterilem Cerealia pendere jussit 

Munera : mordaces interiere rubi. 
Cultus et in pomis succos emendat acerbos ; 6 

Fissaque adoptivas accipit arbor opes. 
Culta placent. auro sublimia tecta linuntur ; 

Nigra sub imposito marmore terra latet. 
Vellera saepe eadem Tyrio medicantur aeno : 

Sectile deliciis India pra&bet ebur. 10 

Integram hnnc libeUum fuiase ex iae.iic Petron. c«p.cii.piUtf u/«ptaiiB 

ipM Ovidio colligimui, qni in Arte M0dieamhufaeimndiuHusd»rarepo$Be. 

Amttoria : idem ctp. czxvi. Quo enim speetatfa- 

Ett mihi, quo dixit vettrm Mediea* eiet Medicamine atirita, et ita patBim 



afoTvmt alii. Burm. 

ParmUf ted eurA grande libellut, 4. Mordaeet,'] Heinsius olim nuir- 

oput. eentet, id est inertes conjecerat. Marins 

De inscriptione • non satis constat. explicat, propter ^inas aduncas, qui- 

qus vulgo circumfertur, ex hoc Ovidii bus horrent, ita dictas. male : morda' 

versu videtur conflata. scripti, quos eet dicts infelices herbs, quia urunt 

vidi, nullam agnoscuot, prster unum et mordent terram, et efficiunt ne feli- 

Vaticanum, qui de Omatu faeid in- ciores et bons proveniant. vid. ad Pe- 

scribit. prima tamen editio Medieatom tron. xliv. ubi mordere amwnam, et 

faeiem vocat. quid, si Artem Medican' adurere terram illustravimus. voluerat 

d/ttfaxnm inscribamusl Heiks. Ovidio etiam Heinsius, mordacet hine periere 

yindicavit et Vossius, lib. v. Inst Orat. rvin, ex cultu scilicet. Burm . 

cap. iii. sect. 2. verosimile est mihi 9. Medicantur aihw.'] UnusVatica- 

Ovidium voce Medicaminit usum fu- nus, medicata veneno; non male, si 



MEDICAMINA FACIEl. 



129 



Forsitan antiquae, Tatio sub rege, Sabin» 

Maluerint, quam se^ rura patema eoli* 
Cum matrona, premens altum rubicunda sedile, 

Adsiduo durum poUice nebat opus. 
Ipsaque claudebat, quos filia paverat, agnos: 15 

Ipsa dabat virgas csesaque ligna foco. 
At vestrae teneras matres peperere puellas. 

Vultis inaurat^ corpora veste tegi» 
Vultis odoratos positu variare capillos : 

Conspicuam gemmis vultis habere manum. 20 
Induitis collo lapides Oriente paratos : 

£t quantos oneri est aure tulisse duos. 
Nec tamen indignum» si vobis cura placendi, 

Cum comtos habeant secula nostra viros. 
Feminea vestri poliuntur lege mariti : 25 

Et vix ad cultus nupta, quod addat» habet» 
Proin se quseque parent ; nec quo venentur amores, 

Refert. munditise crimina nulla merent. 



medieanda reponas. Venenum enim 
omnis fticus et color, quo medicatur 
aliquid. Remed. 351. ted ibid. 707. 
nudietUtan velhu ahenis dixit. BuitK. 

15. Claudehat,'] Septis et ovilibus 
indudebat. Viigil. Eclog. vii. 14. 

NequB ego Aleippen, nee Phyl' 
lidahab^m, 

DepuUoe a laete domi qua clauderot 
agnot* Marivs. 

Huc req>icit forie Juvenalis Sat. 
▼i. 4. 

Et pecut et demimm e&mmuni elau- 
deret umhra* Bu b m . 

FiUa paverat.'] Ergo matronanim 
filiaB pastorali officio fungebantur. 
hanc eandem priscoruro Romanorura 
severitatem ostendit et Flaccus, lib. iii. 
Od. 6. MABiusr 
. 20. Afanus.] Exemplaria manu- 

VOL. II. 



scripta habent, Cmtpieuam gemmie 
vulti» habere manum. qus lectio magis 
mihi placet, tum quia vitatur sibilus, 
qui gignitur a litera f saBpius interpo- 
sita: tum quia in una tantummanu, 
id est sinistra, annuli gestari consueve- 
rant. Marius. 

27. Per se queque paret, et quot,'] 
Hsc foedissime sunt inquinata. Nec 
video quid commodius extricari possit, 
quam si legas : 

Prointequaqueparet; neequo vene- 

turamoret 
Refert, mundieie crimina nulla 

merent^ 
Vel» mundiciet meret. ut in Amorib. iii. 
xi. 43. Facta merent odium» Proin 
una syllaba, ut apud Maronem,xi. 383. 
Proinde tona eloquio. sic et Dein mono- 
syllabum. Parare pro omare, unde, 

K 



180 



P. OVIDII NASONIS 



Rure latent, finguntque comas. licet arduus illas 

Celet Athos ; cultas altus habebit Athos. 30 
Est etiam placuisse sibi quotacumque voluptas : 

Virginibus cordi grataque forma sua est. 
Laudatas homini volucris Junonia pennas 

Explicat ; et form4 muta superbit avis. 
Sic potius nos uret amor; quam fortibus herbis, 

Quas maga terribili subsecat arte manus. 36 
Nec vos graminibus, nec mixto credite succo: 

Nec tentate nocens virns amantis equae. 
Nec medise Marsis finduntur cantibus angues : 

Nec redit in fontes unda supina suos. 40 

£t quamvis aliquis Temessea removerit eera; 

Numquam Luna suis excutietur equis. 
Prima sit in vobis morum tutela, puellse : 

Ingenio facies conciliante placet. 



paratui pro euUu. Propertius libro ii. 
£1. xxiy. 

Et M plus uni si qua parare potest, 
De V9natuamarit alibi dictam. Vide- 
rint acutioret. ego enim bic mibi vix 
latisfacio. Poaiet et legi : 

Setibiqu^ue parent, n$c quo venen^ 
tur ameret 
Rrfert. munditi^ erimna nuUa 
ferent. Hbins. 

Legerem: 

Per ee quaqueparat, nee quo venetur 



Prtefert. munditi^ enmina nulla 
merent. 
Hoc sensQ, unaqiuBqiie sine ope alte- 
rius aut oonailio illa parat, quibus se 
viros capere posse putat, neque tamen 
palam prs se fert, qaomodo venetur, 
sed lolis munditua id efficit, quibut 
nibil peccare aibi videtnr. Hoc jam 
teqoentia docent; omnei puellai per 
•se scire artem te commendandi ; etsi 
jmUum magiitrum habent, quia etiam 



rustics et qus in monte Atho babi- 
tant, se colere solent. Burm. 

36. Voturget.^ Lego ex antiquorum 
codicum autoritate, Not tanget amor. 
ut lit lensui : Faciliui noi vinM in 
amorem vettrnm trabetis cultu oorpo- 
rit, quam magicit artibui. M auiti. 
Scripti cum prima editioiie, wget. 
unui Ambroiianui» vo§ uret. Lege, 
Hine potiut not urat amor. vide notaa 
Amor. lib. i. £leg. ii. ven. 17. Hxins. 
vid. et ad iii. Art. 541. 

39. Findantur.] CttatbscCariaui, 
lib. i. in verbo Anguit, ejut verba 
innt : ili^iitf cum tit mateuUni gene- 
Ht, diierunt tamen etfemimni, utTi- 
bullui; Jratet detinet anguit. et Ovi- 
diui : Media Martit Jinduntur conti* 
hut anguet, Ciof. 

4L Temetdsa tara.^ Temeie in Ita- 
lia. Brutiorum oppidum fuit, a LatiBii 
Templa dictom, ut Flinius, lib. 3. do- 
cet. Ibi erant srifodinc : quas tamen 
luo tempore deiecitse, Strabo scribit. 



MEDICAMINA FACIEI. 131 

Certus amor morum est : formam populabitur aetas, 

£t placitus rugis vultus aratus erit. 46 

Tempus erit, quo vos speculum vidisse pigebit, 

£t veniet rugis altera caussa, dolor. 
Sufficit, et longum probitas perdurat in aevum ; 

Fertque suos annos: hinc bene pendet amor. 50 
Disce, age, cum teneros somnus dimiserit artus, 

Candida quo possint ora nitere modo. 
Hordea, quae Libyci ratibus misere coloni, 

£xsue de palei tegminibusque suis. 
Par ervi mensura decem madefiat ab ovis : 66 

Sed cumulent libras ordea nuda duas. 
Haec ubi ventosas fuerint siccata per auras; 

Lenta jube scabr^ frangat asella moli. 
Et, quaB prima cadunt vivaci comua cervo, 

Contere : in hsec solidi sexta face assis eat. 60 
Jamque ubi pulvereae fuerint confusa farinae, 

Protinus in cribris omnia cerne cavis. 



60. Perque MtMannM hine b§n€ pen- gloms, irfMOpefi^KmQ r^v iiXutUtk 

4st atii4»r,] Hec nihili lunt. nec ja- ovifer, lege, teviftr, Borm. 

▼ant libri yeteres. Scribe nihilonji- 65. far «rvt.] In Helmmtadientl, 

nni: par orobi, cnm glossa, ordn. Gnscb 

Limgwn prthUai perdurat m ervum 6popec dictum, unde minus 

itvum, thut oretiam dizenint, teste Plinio, 

Fertque tuot anno$. hine bene pen- lib. zii. 14. «b ervi figura; Salmas. 

det amor, Exerc. Plin. pag. 961. et idem Plinius 

Qnintilianus, lib. ii. cap. iv. Quare orolnten Chrytooollam ab ervi quoque 

mihi maturitaa nefettinet pndemt nee similitudine, lib* xzziii. 5. dictam ait. 

mutta in laeu ttatim auttera tint, tie Hzins. 

annmferent. ita et etaiemferre, Si- 60. Jn hae.'] Lege, in h^ ex ve- 

mile mendum insedit codices Valerii tustis exemplaribus. i« Ace igitur, sci- 

Flacd, lib. i. vers. 767. ubi pro, Talia licet eornua. Marius. 

fert laenfmant; perperam per laery» 62. Innutnerit omnia eeme niw.] 

mat nunc legitur. Ubins. In Valerio In mundit, legit Domitius Marius 

oihil esse mutandum ad ipsum poetam Niger ex suis libris, vel innumerit, 

docebimus. hic tamen facile ferimus quod et alii secuti sunt. in numerit 

emendationem. vide qu» olim ad Pe- eavit scripti nostri cum primft editione 

tronii cap. 43. notavimua. hinc in pnster duos, qui, in numerit tuit, in 

K2 



132 



P, OYIDII NASONIS 



Adjice Narcissi bis sex sine cortice bulbos, 

Strenua quos puro marmore dextra terat : 
Sextantemque trahat gummi cum semine Thusco. 

Huc novies tanto plus tibi mellis eat. 66 

Qusecumque adficiet tali medicamine vultum ; 

Fulgebit speculo levior ipsa suo. 
Nec tu pallentes dubita torrere iupinos, 

Et simul inflantes corpora frige fabas. 70 

Utraque sex habeant, saquo discrimine, libras : 

Utraque da nigris comminuenda molis. 



numeris conde cavis, Neapolitanus. 
Lego: 

In cribrit omnia ceme cavis. 
Ita medici passim loquuntur. Noster 
infra: 

P§r densaforamina cerne, 
Hinc tuccemere cribris apud Plinium 
iiTii. 10. et cribris incemere apud Co- 
lumellam, lib. v. 6. Heins. Flin. 
ixxvi. 5. Deinde tenui crVfro cemi' 
tWf postea molitur, ac deinde tenuius 
cribratur, 

66. Gummi,'] Casus est rectus. 
Ordo enim est: Gummi cum semine 
Tkueco trahat sextantem, Hic est in- 
declinabile, et generis neutri gummi, 
Colnmella tamen, lib. 13. Qualis est 
gummis, inquit. £st autem gummis 
lachryma arborum conglutinata, ut 
• persici, cerasi, et similium. Scri- 
bendum videtur gummi per duplex 
mm. nam Gneci Kdfifu dicunt. Fiebat 
in Italia (ut lib. 15. docet Flin.) e 
^mmi oleum. Mar. 

Semine,'] Semen hic proprium est 
frumenti genus, non dissimile far- 
ri : quod et zeam appellant, ex quo 
alica fiebat, ut docet Plin. lib. 18. 
Mar. 

Thusco,'] Quia in Thuscia optimum 
nascebatur. Mihi tamen magis pla- 
ceret, si legeretur, Tuso, id est, trito 
in mortario : sed nullum habeo exem- 
plar, cujna autoritate tutar. Mar. 



66. Et novies,] Legendum est, ut 
in manuscriptis exemplaribus legitur, 
Huc. id est, in hsc omnia quae supra 
commemoravi. Novies tanta plus: 
hoc est, una libra cum dimidia : quod 
efficit novem sextantes, id est, undas 
decem et octo. TanUf, scilicet aex- 
tante. Nam dixerat paulo ante, Sex- 
tantem^e trahat, Mar. 

70. Et simul inflantis corporajrange 
sera,"] Frugifera scripti potiores. quo- 
modo et ex suis Ciofanus notat. unus 
ex nostris,/n^er«. Helmsst. frange 
fera, Ciofani nma, Jige fece, Ipse 
Nigri emendationem probat, legentis, 
inflantis corporafrangefaUe. quod et 
Mycillus amplectitur, et Muretus. 
Ego diu est quod, insistens propnis 
vestigiis depravata lectionis, emenda- 
bam : 

Et simul inflantes corpora frige fo" 
bas. 
Nam instantes habebat codex tinus 
P&tavinus. injlantes eorpora recte fa- 
bas dixit, quod nihil sit flatulentius 
iis. sic injlantes corpora Deos. Est au- 
tiemjrigere, idem quod torrere. Pro- 
duci autem primam syllabam inde li- 
quet, quod Nonius Marcellus observet, 
^^^^f ^uando significat erigit, corrt- 
pere prMuim syllabam. quod non ad- 
didisset, si iDjrigit pro torret eundem 
usum obtinere opinatus esset. Hbins. 



MEDICAMINA FACIEI. 



13;{ 



Nec cerassa tibi, nec nitri spuma rabentis 

Desit, et Illyrica quae venit iris humo, 
Da validis juvenum pariter subigenda lacertis : 75 

Sed justum tritis uncia pondus erit. 
Addita de queralo volucrum medicamina nido 

Ore fugant maculas : Halcyonea vocant. 
Pondere, si quaBris, quo sim contentus in illis ; 

Quod trahit in partes uncia sexta duas. 80 

Ut coeant^ apteque lini per corpora possint, 

Adjice de flavis Attica mella favis. 
Quamvis tura Deos, irataque numina placent ; 

Non tamen accensis omnia danda focis. 
Tus ubi miscueris radenti tubera nitro ; 85 

Ponderibus justis fac sit utrimque triens. 



73. NitrL'] Vitri editiones prisce 
et scripti octo. nitrum fuci genos 
apud Theocritum initio Syracusano- 
rum» Heins. 

74. Iris.] Vid. Rhod. ad Scribon. 
Larg, cap. zliv. Izxxix. et alibi. 

75. /ttormun.] Anoillarum* Mar.. 

76. SedjustuM.] Et unus. Lege, 
Quitjtutum iritit. Hbims. 

77. Addita da.] Id est, adde. Sed 
rectius legeretur, Addito de qutruh, 
Permisceto» inquit» et Halcyoneum 
medicamentum : de quo sic ait Plin, 
lib. 32. Fit et mari HaUyoneum ajh- 
pellatum ex niditfut aliqui exittimant) 
haleyanum et ceycum : ut alii, e tordi' 
but tpumarum erasietcentihut : alii e 
limo, vel quadam maris lanugine. Qua" 
tuor ejut genera : einereum tpittum, 
odorit atperi: alterum molle leniut, 
odore fere alget: teriium candidiorit 
vermiculi: quartum pumicosius, tpofi' 
giaque putri simiUt pene purpureum, 
Quod optimum, id et Milesium voca- 
tur: quo candidius autem, hoc minut 
probabile ett. Legendum ex altero 



Maff. Addita de quertUo, &c. Cior. 
£go Ciofani lectionem recepi, qusB 
sententiam efficit rotundiorem, Nidut 
querulut vero dietut pro pullis. Glosse 
veteres, KfO(r<roC' nidut, pullut* Que- 
rulat domot dixit Claodian. prsf. ad 
iii. Cons. Honor. vers. 5* Bubm. 

80. Quat trahit.] Legendum est 
ez vetustissimis exemplaribus Qued, 
scilicet pondos. Mar. 

81. Ut eeieant apteque Uuiperecr' 
pora potiint.] Lint expone pro illini 
et inungi, non per lineas induci, ut 
commentatttr. Micyl. 

85. Tubera.} Male multi ez scrip- 
tis radianti. illud vero recte, quod 
quinque exbibent, radeHti tubera ni- 
(ro. Metam. viii. 808. immodico prodi" 
bant tubere talL tubera hic posuit pro 
furunculis, papulis, pustulisque. de 
hac nitri vi vide Plinium, lib. xxxi. 
cap. X. radere, pro eradere. ut monui 
Amor. lib. iii. Eleg. ult. radere tubera 
etiam Juvenalis dixit, sed deterra} tu> 
beribtis. IIeins. 

K 3 



134 



P. OVIDII NASONIS. 



Parte minus quarti dereptum cortice gummi, 

*£t modicum e myrrhis pinguibus adde cubum. 
Haec ubi contrlris, per densa foramina ceme : 

Pulvis ab infuso melle premendus erit. 90 

Profuit et marathros bene olentibus addere myrrhis ; 

Quinque trahant marathri scrupula, myrrha no- 
vem. 
Arentisque rosae quantum manus una prehendat, 

Cumque Ammoniaco mascula tura sale. 
Hordea quem faciunt illis adfunde cremorem. 95 

^quent expensas cum sale tura rosas. 
Tempore sis parvo moUes licet illita vultus ; 

Haerebit toto multus in ore color. 
Vidi quae gelidk madefacta papavera lymph4 

Contereret, teneris illineretque genis. 100 



87. Direptum cartiee gtmm,'\ Lege 
dereptwn, et vide qiuB noto Amor. lib. 
i.£l. V. 13. HuNs. 

88. CibumJ} Cubum Ciofanus ez 
Bttis libris. quomodo et dno ex nostris. 
Sed Palatinus, msdium cttbum. cubiu 
pro amphora ponitnr apud Rhem- 
nium, qui priorem producit. Am- 
phora facit duas umas. Hui ! tan- 
tnmmjrrhsB! minuscerteliberalisco- 
dex Palatinus, qui dimidiam cubo au- 
fert partem. At Ciofanus pro tessera 
quadrata interpretatur. Ne illud qui- 
dem placet : ut dicat Ovidius myrrham 
addendam esse ad mensuram modics 
tesseraB. Heins. 

91. Marathos.] Arbitror legendum. 



MarathTM, ut foeniculum significet. 
Neque repugnat genus, cum pleraque 
ejusmodi nomina in lu et in «m de- 
dinata reperiantur. ut Histoput, Hi»" 
topum, Intybut et Jntybum, Crocu» et 
Crocum, et id genns alia. Mictl. 

92. Quinque parent,] Vetus lectio 
est, parent, nt sit modus imperatiTUS. 
IMar. Muretus legit, Quinque tra-- 
hant. quod Terbum ad pondus miri- 
fice accommodatur. Sic Greci utun- 
tur verbo tXxa», Ct>F. 

95. CremoremJ] Cremor id lortasse 
est, quod Dioscorides tpifivov ap- 
pellat. Cornelius Celsus eremorem 
ptitantB pro succo fere acdpit, ut hic 
Naso. Mar. 



PUBLII OVIDII NASONIS 
TRISTIUM 

LIBRI QUINQUE 
ET 

EPISTOLARUM EX PONTO 

LIBRI QUATUOR. 



PUBLII OVIDII NASONIS 



TRISTIUM 



LIBER PRIMTJS. 



ELEGUPRIMA. 



PARVE, nec invideo, sine me, liber, ibis in ur-» 

Hei mihi ! quo domino non licet ire tuo. [bem ; 
Vade, sed incultus, quaiem decet exsulis esse ; 

Infelix, habitum temporis hujus habe. 
Nec te purpureo velent vaccinia fuco ; 5 

Non est conveniens luctibus ille color. 
Nec titulus minio, nec cedro charta notetur ; 

Candida nec nigra comua fronte geras. 



* Iq operibus qoe Oridii sequim- 
tor excudendiB, visum ei»t optimi tez- 
ttk Lemariani fidem sequi. 

Tbutium.] Quia a tristi atque ez> 
sule poeta coDBcripti; materiamque 
habeot tristem: neque hi ab illis, 
quos de Ponto, a loco, appellayit, 
quidquam differunt, nisi quod in his 
amicorum prsfizit nomina, et in illis 
Tristibus non preposuit. 

1. Parve Uber»'] Vel solam hanc 
elegiaa, vel certe totum opus de Tris- 
tibuSf aut, quod magis placet Ciofano, 
Pontano et aliis, primum librum in- 
tellige. Nee invidso, vel, non obsisto, 
non veto : vel potius, non doleo quod 
sis exiguus, quia non eris invidis. 

3. Quakm decet extulit cffe.] £x- 
sules enim in squalore erant. 

4. Hv{jut temporit,'] Q\io, non sine 
luctu maximo» Tomis, longissime a 
patria, vitam suam Naso trahebat. 



5. Vaeeinia,} Vaccinia violas esse 
purpurei coloris, Servius scribit. Pli- 
nius vero scribit fruticem esse in Gal- 
liapurpureum,idoneum ad tingendum. 
llUni quoque jntmo habes apud ^i- 
nium, lib. xxiii. c. 7 : Enumerat aetores 
Verriut, quibu» credere tit necette, Jfh- 
vit iptiut timulaeri faciem diebutfettit 
minio iUini toUtam triumphantiaque 
corpora, " Perunctum cedro libellum*' 
dixitMart. 

7. Nec titulut fitmto.] Inscriptiones 
et tituli elegantis causa fiebant ru- 
brica, hoc est, minio, aut cinnabari. 
GalL VermiUon. P. Nec cedro eharta 
notetur, Cedrus arbor est, quae ca- 
riem et vetustatem non sentit. Mxiu 
Succo, aut oleo cedrino linebantur 
charts, diutumitatis, et conservatio- 
nis a carie, et odoris ergo. Tlin. lib. 
xvi. cap. 29. 

8. Candida comua.} Comua ap« 



138 



P. OVIDII NASONIS 



Felices oraent heec instnimenta libellos : 

Fortunae memorem te decet esse meae. 10 

Nec fragili geminse poliantur pumice irontes, 

Hirsutus passis ut videare comis. 
Neve liturarum pudeat : qui viderit illas, 

De lacrymis factas sentiet esse meis. 
Vade, liber, verbisque meis loca grata saluta : 15 

Contingam certe quo licet illa pede. 
Si quis, ut in populo, nostri non immemor illic, 

Si quis, qui, quid agam, forte requirat, erit ; 
Vivere me dices, salvum tamen esse negabis : 

Id quoque, quod vivam, muhus habere Dei. 20 
Atque ita te cautus quaerenti plura legendum, 

Ne, qu8B non opus est, forte loquare, dabis. 



pellat Bttperiorem et inferiarem cbart» 
partem : frontem vero zugram, ip«am 
paginam. Mss. Scribebant antiqui 
in altera tantum paginanim facie, 
perpetuo ductu, ad eztremum usque 
foliimi : in quo firmitudinis gratia cy- 
lindrum, aeu bacillum teretem, cedri- 
num vel ebumeum egglutinabant, se- 
cundum latitudioem membrane pno- 
ctMB, eumdemque nominabant umbi- 
Hcum ; quod sicut umbilicus in medio 
ventre, aic ille libro jam circumvt^uto 
medius eiaet. Hujus bacilli capita, 
supeme et infeme eminentia, argento, 
auro, aut ebore omatna causa pre- 
muniebant ; et hec comua dicebant. 
Poatea paginas instar spirs convolutas 
complicabant, indeqne voUimen nomi- 
nabant, a volvendo. Pont. 

11. Geming.J Utramque charts 
planitiem intelligit, puta exteriorem, 
et interiorem. FragUi jmmiee, £rant 
autem pumices in usu poliendoram li- 
broram gratia: laudatissimi sunt in 
Melo, Scyro» et iColiis insulis : pro- 
batio in candore, et in minimo pon- 
dere, et ut quam maxime spongioai 
atque aridi sint, ac teri faciles ; unde 



Ovidius non immerito, yr<^tl«ii ap- 
pellavit. 

12. 5jMiriu eomif.] Pauis editio- 
nes antique» et inter acriptos codices 
multi: probe: nihil frequentius oc- 
currit apud Nasonem. Hafniensis co- 
mat pro diversa lectione; ut usitato 
gTScismo videatur reponendnm: 

Hirtututpaisat lU videare eemat, 
Mez etiam tentiet meliores. Hsins. 

13. Liturarum,] Macularum. Ovid. 
Her. iii. 3. 

Quateumque adtpiciet, laerfme fe- 
eere Uturat, 

l€, Pede,] h. e. syllaba tersus. 
Harlxs. 

17. Si ^it, ut in popuh, nostri, &c.] 
Pro Si quit posteriori versu, quc repe- 
titio inconcinna est, si quid video, Ci- 
vit rectius reponatur, utcumque mem- 
branis omnibus invitis. Hsxns. Mihi 
vero elegantius repetiisse videtur poe- 
ta, ti quit. Harles. 

20. D«t.] Augttsti CsDsaris : nameo 
usque processit ars aasentatoria, vel 
potius politica, ut eum, qum nolue- 
rant regem accipere, Deum fecerint. 

21, 22. Teqtie ita tu taevtut,Ji Scripti 



TRISTIUM LIB. I. ELE6. I. 



189 



Protinus admonitus repetet mea crimina lector ; 

Et peragar populi publicus ore reus. 
Neu, cave, defendas, quamvis mordebere dictis : 

Causa patrocinio non bona pejor erit. 26 

Invenies aliquem, qui me suspiret ademtum, 

Carmina nec siccis perlegat ista genis ; 
£t tacitus secum, ne quis malus audiat, optet, 

Sit mea, lenito Caesare, poena minor. 30 

Nos quoque, quisquis erit, ne sit miser ille, pre- 

Placatos misero qui volet esse Deos : [camur^ 
Quaeque volet, rata sint ; ablataque principis ira 

Sedibus in patriis det mihi posse mori. 



iltfiM ita tu, vel te: codez Barberin. 
pneterea, qui inter meUoras eit, eautui 
agiMMcit; de quo moz Tidebimua: 
teeitiis enim dtd vix poteit, quem lo- 
quentem inducit; et «ulem voz paulo 
poet iten.tur minus condnne. Hbins. 
Atque ita tu taeitut. Ut ordo : atqne 
ita tacitus querenti plura, tt legen- 
dum dabis : ne forte loqoare ea, qu» 
Bon est opuB loqni. Innuit autem tres 
de Arte amandi librot. Ne, ^uc n&n 
epus ett, firt€ loquare, dabU. Cate 
▼eteres nostri ; et plerique quod pro 
fum: prims editiones» Ne quod oput 
«on sse. Puto : 

Atqiue ita te eautut puBtenti ptuta 

legendum, 
Ne, quod non tit opus, forte Uh 

quare, dato. Hbins. 

Ego putem taeitut esae retinendum; 
nam etsi loquentem indnceret poeta 
fibmm, recte tamen taeitut did potest, 
quum illa vdx sepe notet sine arbitris, 
^ne teste. Dicit, si plura quis qua»- 
rat, tu tacebis, sed dabis te legendum, 
ne forte loquaris, quod opus non est, 
id est, quod nocere posset tibi et mihi, 
domino tuo. Bu r m. 

tS, Meaearmina.'] Meoslibrosama- 
torios: sed legimus cum Oberl. mea 
seripsisse amatoria, et ne- 



scio qnid Yidisse, duo sunt Ntaonis 
peccata. 

24. Et peragar pluribut — reutJJ £t 
non tantum a Cnsare, sed etiam ab 
omnibus oondemnabor. Agere enim 
reum, est reum accusare, reum flMsere, 
inter reos referre. Publieut, Ut qui 
in rempublic. comnuserim : malep/ti- 
ribut, 

29. Malut,J Qui eontinuo, qoasi offi- 
cti ergo, audita ad imperatorem deferat. 

33. Quteque voiet; rata tint,} Afa- 
lim Quei vooet ; o rata ant, Yt\, ah ! 
rata n»t. Ablata tra immerito oflendit 
Ciofanum, ut parum Latine dictum ; 
nam auferre irmm degans non minus 
est, quam auftTreJurgium apud Plau- 
tum, et apud Virgilium metum oti- 
ferre. Pooset tamen et tubtata ira 

legi, vel tedata, vel denique paeata, 
quum p/orata sit in nonnullis, quod in 
superiori versu prscesserat. Heins. 

Volet.] h. e. valde cupiet. velle 
enim verbum proprium qnasi esse pre- 
dbus et obtestationibus, ubi favorem 
et studium qusrimus, docet Cortiut 
ad Cic. i. ep. 1. quare irrita erit con- 
jectura Heinsii, qiuB vovet, o rata. Deot 
autem intdligit Cssarera et domum 
Casaieam. Haulbs. 

34. Extra patriam mori, veteribus 



140 



P. OVIDII NASONIS 



Ut perages mandata, liber, culpabere forsan, 35 

Ingeniique minor laude ferere mei. 
Judieis officium est, ut res, ita tempora rerum 

Quaereire : quaesito tempore tutus eris. 
Garmina proveniunt animo deducta sereno : 

Nubila sunt subitis tempora nostra malis. 40 
Carmina secessum scribentis et otia quaerunt : 

Me mare, me venti, me fera jactat hyems. 
Carminibus metus omnis abest : ego perditus en- 

Haesurum jugulo jam puto jamque meo. [sem 
Haec quoque, quod facio, judex mirabitur aequus, 

Scriptaque cum venia qualiacumque leget. 46 
Da mihi Maeoniden, et tot circumspice casus ; 

Ingenium tantis excrdet omne malis. 



iQfaustum videbatur. v. Hbull. i. 
£]» 3. Meunitts ad Lycophr. v. 370.^ 
IIaklbs. 

35. Utperaget,] £go ul pro quam- 
vis hic, ut millieS) capio : licet per- 
agas, qus mando, culpaberis tamen 
forte, et in te requirent ingenium do- 
mini tui : ablata ira etiam non mu- 
tem contra omnes libros ; nam placata 
ex priore versu irrepsit. Burm. 

37. Ui rei.] Rem hic appellat ne- 
gotium in cujus qucstione qusBritur 
locus, tempus» modus, occasio. Ita 
tempora, Tempus hic est» opportuni- 
tas. Mkr. Judicis offi^ium. Digres- 
sio, qua sua carmina, quse nulla animi 
tranquillitate nulloque satis commodo 
loco scripta esse ait, excusaL Ciof. 

39. Dedueta,] Translatio a lana, 
qus in tenuitatem deducitur. 

40. Tempora nottra.] Quod praetu- 
limus, tristia : sic Cicero multum sspe 
isto vocabulo utitur : dicit etiam^ Va- 
lere temporibus; quum nempe ex al> 
terius incommodo sua quis capit com- 
moda* Inturbidoenimminutperspicue 
adparet, quid rerum agatur, 

42. IItfemt.\ h. e. tempestas in 



mari ; hinc eleganter addit, jaetat : 
in itinere enim librum hunc scriptum 
esse, ipse infra i. £1. 10. 2, canit.Joc- 
tari vero ventit et undit recte et ele> 
ganter dici, nonjactari territ, docet 
Burm. ad Heroid. ii. 35. Harlbs. 

43. Abett.} Abesse debet ; namqne 
alio distracta cura minime illa nequit 
expendere qus ad legitimos versu» 
requiruntur. 

Enteni] Vel ab inimicis exsu- 
lem perseq^entibus, vel a Scythis, 
qui maxime barbari metum injicinnt« 

47. Me»n.] h. e. Homerum, qui 
etiam Mmmiut dicitur vel a patre 
Msone, vel ex aliorum sententia a 
MsBonia, Lydis regione. Uarlis» 

Circumtpice.] Heinsius scribendum 
censet circun^ice, Burm. vero eircum' 
intpice. £go vero in consensu libro- 
rum nihil mutandum arbitror; voca- 
bulo prster ea bono aptoque. Con- 
sidera omnes casus, quibus undique. 
opprimor, his malis, etiam si quis Ho- 
menis esset, omnis vigor, naturalis illa 
carmiois boni pangendi facultas» su- 
bito abibit, e£9uet aut, ut poeta gravi^ 
ter dixit, eicidet. Harlss^ 



TRISTIUM LIB. T. ELEG. I. 141 

Denique secunis famse, liber, ire memento ; 

Nec tibi sit lecto displicuisse pudor : 50 

Non ita se nobis praebet fortuna secundam, 

Ut tibi sit ratio laudis habenda tuae. 
Donec eram sospes, tituli tangebar amore, 

Quaerendique mihi nominis ardor erat. 
Carminanunc si non studiumque, quod obfuit, odi, 

Sit satis : ingenio sic fuga parta meo. 56 

I tamen, i, pro me tu, cui licet, adspice Romam : 

Dl facerent, possem nunc meus esse iiber! 
Nec te, quod venias magnam peregrinus in urbem, 

Ignotum populo posse venife puta. 60 

Ut titulo careas, ipso noscere colore ; 

Dissimulare velis te licet esse meum. 
Clam tamen intrato, ne te mea carmina laedant: 

Non sunt, ut quondam plena favoris erant. 
Si quis erit, qui te, quia sis meus, esse legendum 

Non putet, e gremio rejiciatque suo; 66 

Inspice, dic, titulum : non sum praeceptor amoris : 

Quas meruit, poenas jam dedit illud opus. 

54. Qnuerendi nomtnts.] Comparan- 68. Nune meta.'] Probe meliores 

dm hmm, tic lib. ▼. £leg. zii. ^. libri magno mimero po$sem nunc meus 

56. Sie tuHs,'] Si ingenio cum Heu- etse liber: eleganter, quod et in sius 
manno in casu dandi sumieris, quin invenerat Naugerius. Vulgati per- 
knjus conjecturam, sit satis ingenio ^nmpossesnonmeusesse. Heins. 
nee, prob^ aut fuga pro exsilio ex- 61. Ipso eolore.] Nigro et lugubri 
ptiees, planior forte exsistet sensns: babitu, et versibus quibus conscriptus 
Olim gloriam laudis qussivi, nunc es. M. 

irero ingenium, h. e. indoles aut ca- 65. Qttod si meusJ] Quia sis melio- 

nendi focilitas ( vide GiCan. obss. L. L. res et recte : de quo alibi est dictum ; 

p. 232, 233. ed. Altenb.) ita mutatum Trist. lib. ii. 49. ex antiquis libris : 

•est, nt satis mibi sit, si id, quod ob- Utque tuus gaudet milei, quia vicerit 

'fmt, non odi. Harles. -hostem, HEiits. 

57. / tamen, et pro meJ] Tu tamen, 67. Non sum pr^eeptor amoris.] 
i pro me Polit. Vatic. et tres alii : Non tracto artem amandi, ut fratres 
-alter Pohtiani, I imnc et pro me. mei tres : et ii. de Pont. El. x. 15* 
Scribe, / tamen, i, pro me ; qui sane Naso parum prudens artem dum 
venustior loquendi modus est. traetat amandi, 



142 



P. OVIDII NASONIS 



Forsitan exspectes» ut in alta palatia missum 

Scandere tejubeam, Csesareamquedomum. 70 
Ignoscant augusta mihi loca, Dique locorum : 

Venit in hoc illa fulmen ab arce caput. 
Esse quidem memini mitissima sedibus illis 

Numina : sed timeo, qui nocuere, Deos. 
Terretur minimo pennae stridore columba, 75 

Unguibus, accipiter, saucia facta tuis. 
Nec procul a stabulis audet secedere, si qua 

Excussa est avidi dentibus agna lupi. 
Vitaret ccelum Phaeton, si viveret, et quos 

Optarat stulte, tangere noUet equos. 80 

Me quoque, quae sensi, fateor Jovis arma timere : 

Me reor infesto» quum tonat, igne peti. 
Quicumque Argolica de classe Capharea fugit, 

Semper ab Euboicis vela retorquet aquis. 



Doetritut jtntium Irifte magister 

habet. 
69. An in alfa ffalatia.] Ut in aHa 
Jaoianiis: placet; tic lib. iti. Artis 
Amitoric : Seilieet extpeetat, ut te in 
eonvivia dueam. Hexns. 

71. Augutta.'] Auguttum sanctum 
et religiosum 8igiii6cat; Ov. in Fast. 
L609. 

Sanefa voeant aug%uta patret, ou- 
gtata veeantur 
Templa taeerdotum rite dieata 



£t loca quoque religiosa, et in quibus 
augurato quid coosecratur, augutta 
dicuntur ab auctu, vel ab avium gestu 
gustuve. Di^tM toeorum. ApoUinem 
Palat. Dianam, Jovem opt. maz. Ju- 
nooem, Minervam, alios Deos Deas- 
que : vel potius, intellige Augustum, 
qui vivens divinos memit honores. 

72. Fuimen.^ De exsilio suo loqui- 
tor, quo ab Aogusto, quasi fiilmioe, 
protiubatus. 



73. Ette quidem.} Sic lib. v. EL iL 
37. aduxorem: 

Qmd dubitat et adire timuJ aeeede 
rogaqut: 
C^ttare nil ingent miHut orbit km- 
bet. 
Tutt et aliis lods ejus clcmentiam 
laudat. 

81. ArmaJovit.^ Angustiirani. 

83. Qmcumqtte Argoliea de eiaim 
Capharea fugit, &c] Grsci quoqne, 
qui semd tempestatem evaserust, 
apud mootem Capbarea, ^mper bca 
illa devitaot. Quibus ezemplis ool- 
ligit, se quoque loca, unde fulmine 
prostratus est, fugere s ta tui sse. Sane 
NaupUus Palamedis pater» ut fiUi 
sui necem ulcisceretur, elevata facnla 
signum dedit ex Caphareo EuboM 
promontorio, Gnscis nattfiragio labo- 
rantibus; qui credentes ignibns indi- 
cari portum tntissimum, inter asptni- 
mos soopulos naofragium fecere. Mab. 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. I. 143 

£t mea cymba, semel vasta percussa procella, 85 

IUum, quo laesa est, horret adire locum. 
Ergo, care liber, timida circumspice mente, 

Et satis a media sit tibi plebe legi. 
Dum petit infirmis nimium sublimia pennis 

Icarus, Icariis nomina fecit aquis. 90 

Difficile est tamen, hic remis utaris» an aura» 

Dicere ; consilium resque locusque dabunt. 
Si poteris vacuo tradi, si cuncta videbis 

Mitia, si vires fregerit ira suas ; 
Si quis erit, qui te dubitantem et adire timentem 

Tradat, et ante tamen pauca loquatur» adi. 96 
Luce bona, dominoque tuo felicior ipse 

Pervenias illuc, et mala nostra leves. 
Namque ea vel nemo, vel qui mihi vulnera fecit, 

Solus Achilleo tollere more potest. 100 



87. Ergo eavi, Ubtr, tt timida.} •liquaanimumhabetmaximeoccupa- 
Redde tuos numeros Nasoni, et icribe tum, ad alia vocari inique patitur. 
vel tOTitii membraais : Ergo ag€, earo Qaod sedulo iis adTertendum qui 
iibtr, timidm dreitmtpieo wnnte. Nus- magna ad prindpes procurant. 
quam enim quod sciam, poeteriorem 94. Si virti fregerit tua$.J Sic lib. 
rov ergo syllabam corripuit. Hbins. iii. £L viii. 19. 

88. A madia plebe.] A mediocri Fprnlaii hoe oUm, ^uum h fariaiwrtt 
turba, id est, a civibus medic sortis. ira, 

90. Feeit.l Heinsius, quod in uno Tuncq[aotiue9oUieitam«nterogan^ 

Vaticano wignat aquat offenderat, id dui erit, 

pro Tera lectione amplecti non dubi- 97. Luce bonaJ] Felici die, et feli- 

tavit : Burmannns vero multis exem- cior ipso tuo domino ; nam supra : 

plis Ovidianis vulgatam defendit lec- Hei wiki ! quo domiino non Ueet ire tuo. 

, m. Fast. 870. Cum de ee no- 100. More AehiUeo.] Ut iecit Achil- 



fmnafeeit aqua, Anson. epist. 19. Au- les, qui Telephum a se hasta percus- 

dax leario qui fteit nomina Ponto. sum» eadem sanavit ; et Ovid. in pri- 

HAmLBs. mo de Remedio Amoris, vers. 47. 

91. Aura.'] Sens. num lentius agas, Vulnut AehiUeoqum q%umdamfteerat 

an statim adeas et urgeas. Naves hotti, 

enim remis oelerius, lentius aura ac Vulntrit auxiUum PeUat hatta 

ventoleni provehnntur: an ala corri- tuUt. Lsm. 

geie vdnit Heinstus, Burmanno recte Fabulam lege apud Hygin. 101. 

dissentiente. Hablbs. Sensus, Augustos sdus, qui me txsiUo 

98. Vaeuo.] Namque ille qui re multavit, reducere potest* Hablbs* 



144 P- OVIDir NASONIS 

Tantum ne noceas^ dum vis prodesse, videto : 

Nam spes est animi nostra timore minor. 
Quaeque quiescebat, ne mota resaeviat ira, 

Et poenae tu sis altera causa, cave. 
Quum tamen in nostrum fueris penetrale receptus, 

Contigerisque tuam scrinia curva domum, 106 
Adspicies illic positos ex ordine fratres, 

Quos studium cunctos evigilavit idem. 
Caetera turba palam titulos ostendet apertos, 

£t sua detecta nomina fronte geret. 110 

Tres procul obscura latitantes parte videbis : 

Hi quoque, quod nemo nescit, amare docent. 
Hos tu vel fugias, vel, si satis oris habebis, 

(Edipodas facito, Telegonosque voces, 114 
Deque tribus, moneo, si qua est tibi cura parentis» 

Ne quemquam,, quamvis ipse docebit, ames, 
Sunt quoque mutatae ter quinque volumina formae, 

Nuper ab exsequiis carmina rapta meis : 

105. In nottrum penetraU.'] In no- tQuin, qaamquam nesdeiites, inter- 
stmm cubiculum. Mer. fecerant : itt iUi me auctorem ac pa- 

106. Scrinia parva.'] Curva libri rentem suum in exsilium, quod mihi 
meliores magna ex parte. Scrinia cw- mortis instar, et morte etiam acerbius 
va Arculas. Hor. i. S. i. 120 : ^e me est, pepuleranU Pont. C. 
Cri^ini terinia Uppi Campilane putes. 115. Deque iribtu.] De tribus libris 
BoRM. de Arte amandi. Parentis. Patris 

107. Fratret.'] Libros alios Ovidii. Ovidii ; si tibi curs et cordi est, et 

108. Quot ttudium.] Quos eodem illum offendere ▼ereris. Si qua ett 
omnes studio, vigilia et cura genui. tibi cura, Si qua tibi cura cum tribus 

111. Tret.] Illos dicit quibus ar- scriptis; quod mollius. Hxins. 
tem amandi docuit: sicut et alii do- vr. 115» 116« Cl. de Medenbach 

cuerant Wakker. p. 119. pro spuriis habendi 

113. Hottu.'] MaloQiMif. Sequenti videntur: io prscedente, inquit, jam 
versu pro Telegonas, quod nihili est, monitum erat ut hbelh isti (Edipodes 
cum melioribus repone TelegoTiot. vel Telegoni vocarentur : inepte igitur 
HxiNS. Vel, ti satit orit, &c. Os La- additum, ne etiam amarentur. In v. 
tinis non raro significat audaciam, im- 112. cum Fabro reponit : Hos, qni 
pudentiam. quod nemo nescit, amare docent. 

114. (Edipodat Telegonosque.] Si- 117. Sunt quoque mutaU.] Meta- 
miles (Edipo ac Telegono, ac per morphoseon opus intelligit. 

hoc parricidas; nterque enim patrem 118. Ab ettequHt meit.] A meo ex- 



TRISTHTM LIB. I. ELEG, IL 



115 



His mando dicasj inter mutata referri 

Fortunae vultum corpora posse meae- 120 

Namque ea dissimilis subito est effecta priori : 

Flendaque nunc, aliquo tempore laeta fuit, 
Plura quidem mandare tibi, si quaeris, habebam; 

Sed vereor tardae causa fuisse morse, 
Quod si, quae subeunt, tecura, liber, omnia ferres, 

Sarcina laturo magna futurus eras, 126 

Longa via est ; propera : nobis habitabitur orbis 

Ultimus, a terra terra remota mea* ^ 



ELEGIA IL 



Dt maris et ccEU,quid enim nisi vota supersunt? 

Sulvere quassatSE parcite membra ratis : 
Neve, precor, magni subscribite Csesaris irsB ; 

Saepe, premente Deo, fert Deus alter opem. 



luit tiato op€ri poitremajii miiQum im- 
paner«; nam illo diicessK e p&tna, 
quasi ad i^ogtim vbua e^t t^fT^ri. 

120' Sens^ Mei. fortuniL etiiixu mu- 
tata eieinpluCQ est lirnllk met^iaor* 
pho«eoi. Hj^hl&S' 

r26# ^t n ^u« mbeunt.l Qa.od fi 
cuTO uoo JUedic* et HafaiensJ : mox 
prq taHtri} opt^ Vatic, Polit. Falat^ et 
qualuor ^Ui iatvri ; aetcio aa tatii 
btiae pro Augusli &ecub t SuetOD. 
lajueQ ia Caligtxlii, lat^Em pro tabeL- 
tano diKit* Uejn^ 

128» A territ terra remota m^u-] 
Ttm est UbtT Servii. Lege a term tiHjj 
<}UD tu properaa : aisi rh patria eici- 
dit 1 a. fyatria terTa remota mca ; quod 
v^rum puto; fia.ai suioi terratn Pou'- 
tum voc«c mlibi oaa semel. liEiNfl. 

VOL. IL 



L Di fjwrif.] Deos maris iatcUigit, 
Neptunumj, Glaucutu, Tntoues, Pa- 
l^moiiLi^ Pliorcum i quos in quinto 
jiilueid* Libro eLegaoter Vir|[itiui du* 
neKLiit . 

Supert^nt*^ RjiiLorem banc oon- 
sLructioueni pro mp^rtst, ilLuatmvit 
Bunu, ad Metaai. xiv^ 396. HiRLes* 

2. QimiMfo- ratUJ} F*x Virgil. iv* 
^aeid^ 53 1 Qiuwatantu rateMt tt juttt 
iractabile Cfrhim^ 

3, SubicrUiite.J fa. e. cuafirti]a.te, 
ratucu habete i furtnuLa est ^ foro llo- 
m^no de:ittroti# Accusator emm ^- 
cundariua, sive accusatori^ u^ijuior du 
ccbatur sub^eripii^r, quia, quum iiecu- 
Jtator aumeu rei defert, uuum quoque 
aomen aubscribit. v. Krt)esLi ia chve 
Cicer. v. mbtcriptarf et A. Ge^l. N«A. 
ii. 4< Hari.u. 




146 P. OVIDII NA80NIS 

Mulciber in Trojam, pro Troja stabat ApoUo ; 5 

iEqua Venus Teucris, Pallas iniqua fiiit. 
Oderat ^nean propior Satumia Tumo ; 

Ille tamen Veneris numine tutus erat. 
Saepe ferox cautum petiit Neptunus Ulyssem ; 

Eripuit patruo sa^pe Minerva suo. 10 

£t nobis aliquod, quamvis distamus ab illis, 

Quid vetat irato numen adesse Deo ? 
Verba miser frustra non proficientia perdo : 

Ipsa graves spargunt ora loquentis aquee ; 
Terribilisque Notus jactat mea dicta ; precesque, 

Ad quos mittuntur, non sinit ire Deos. 16 

Ergo Idem venti, ne causa laedar in una, 

Velaque nescio quo, votaque nostra ferunt ? 
Me miserum, quanti montes vblvuntur aquarum ! 

Jam jam tacturos sidera summa putes. 20 

Quantae diducto subsidunt sequore valles 1 

Jam jam tacturas Tartara nigra putes. 

5. Muldber.l Vulcanus sic dictus, Polyphemum filitun occaDcaset, de- 
quod igfdi iit,et otnnia muUeat, ae do- cem annos per mare illum imeciitiis 
met. Macrob. Sat. ri. 5. Veipoort. est: cm seraper adfnit Ptllas. Qnod 
Hables. ideo finzit Homemt, qnoniam iHe co- 

6. PaUof.] Ipsa Veniu, iEn. ii. a mitem habuit prudentiam, quam poe* 
vers. 610, Muem suo Palladem, Ju- tico ritu Minenram nuncupaYit: qua 
nonem, Neptunum, Jorem ipsum os- comite, omnia horrenda subiit, omnia 
tendit uibem Trqjam eruentes. adversa superavit. Paul. 

7. Propimr.'] Juno, Satuni filia, 10. Patruo iwo.] Neptuno Joyis 
magis £ftTens fuit Tumo, ejus tutelam fratri ; cujus erat filia Pallas. 

et curam gessit, quia Trojanos oderat. 19. Montei — aquarum.] Satis au- 

V. Gronov. i. obs. 24. et propior ab ob- dacter dictum, ab Homero sumtum 

soleto profrii vel propiis esse videtur Odyss.7'.290. Kdfiar&nrpofviyra, 

Vossio de Analog. ii. 26. in ejus arte irfXi&pca, ura Sptamv, Fluctui^ tu- 

grammatica, indeque propitiui, quia, midot, ingentu, ^tqnaUi fnontibut, Si- 

qui presentes sunt et propinqui, auxi- lius Ital. zvii. 266. sq. cum Ovidio 

Uum ferre possunt, judice Vnssio in componendns, ubi a Neptuno excitata 

Etymol. sub. h. v. Harlis. tempestas describitur, et Drakenb. 

9. S€pe ferox eautvm.'] Neptunus, nota conferenda est. Harlcs. 

iratus, quod Ulysses prius Palamedem 21 . Didueto.'} Melior eyt hiBC lectio, 

nepotem insontem perdidisset, deinde quam quonimdam dedueto. Didueer$ 



TRISTItJM LIB. I. ELEG. II. 



147 



Quocumque adspicias, nihil est nisi pontus et aer, 

Fluctibus hic tumidis, nubibus ille minax. 
Inter utrumque fremunt immani turbine venti : 25 

Nescit, cui domino pareat, unda maris. 
Nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu ; 

Nunc Zephyrus sero vespere missus adest : 
Nunc gelidus sicca Boreas bacchatur ab Arcto ; 

Nunc Notus adversa prselia fronte gerit. 30 
Rector in incerto est : nec, quid fugiatve, petatve, 

Invenit : ambiguis ars stupet ipsa malis. 
Scilicet occidimus ; nec spes, nisi vana, salutis : 

Dumque loquor, vulttis obruit unda meos. 34 



eniiD sqMnitioiiem notat, nt etiam hoc 
loco; sepanLtisfluctibusnavis demersa 
et in valles qnasi dejecta tnbtidet: 
tUducere antem eat a tumma parte 
trahere vel icindere. Conf. Burro. ad 
Ovid. Amor. i. 7. ven. 48. d$ antem 
et di, in libris saBpe confundi, jam ob- 
lenravi ad Cellarii Orthogr. p. 26. 
Hablbs. 

24. Tumidu,] Tumidus Burm. 

25. Fremunt immani murmure vm- 
tu] TurimM dnodecim veteres; ut 
apad Virg. JEn» lib. vi. 694 : jmB- 
mpitm^ue im mi a ni turbine adegit, 
Hmfs. 

Mina it ' / r mnw f.] Poetasrdrasin- 
«mmatis ea, qnn de rebus animatis 
propriedici ponunt, attribuere, multis 
ezemplis ad CatuU. iv. 611. in Chres- 
lom. lat. poetica docui. Harlxs. Hoc 
▼ult illud Aristotelis " frp6 6pifiar&y.** 
vide RheL L 3. Immam turbine. Mag- 
na ventorum vohibilitate, nee sine 
ftigore, prozima qui^e proetemente. 
Apulcius de Muodo : Tmrbo tnim diH- 
iur, qui rtfentimsjlabrii frodlit, at^ 
mmiverta forturbat* 

26. Neteit, eui domtno.] UxDC Lu- 
canus videtur saa habuisse, lib. v. 
vers. 002, £t d u b ium pendetj venta 



eui eoneidat, tequor ; ubi» eui pareat 
legendum esse, docuit Broukhus. ad 
TibuU. i. X. 9. 

28. Sero vetpere.] Saero Junian. 

29. Sicca Arcto.'] Id est, ^rquorit 
experu, ut alibi loquitur; vel revera 
sicca, ut eiceos A^lonet dizit, Ub. 
iii. Eleg. z. 63 ; Manilius, Ub. i : 
Alter ab exeelto decurrent /tmes Olympo 
Serpentit eaudam, ticcat et dividit ArC" 
tot. Trestamenantiqui6c3^Au»ilret«. 

HlINS. 

30. Nune Notus adverta pr^lia 
fronte gerit,'] Sic vemturi pr^lia venti 

Virg. Quod ^)schyl. pulchre in Pro- 
meth.— «npngi ^ dvifMtty—Ilmi^iuera 
ichnw tli dXXf|Xa — Sniffiv dvr^- 
«rvovvdiro^cicv^fAcya. Ahpini Borett, 
mmnc hine, nune flatibut iiUnc — inter 
te certmnt ; Virg. iv. JSn. 442. Id 
quod ez perenni fonte : 'Oc ^ dvtfwi 
Ho H6vrov 6plvtro>v Ixfivoevra, Bd> 
pitK K«l 2Jkfvpoc, T(tt Tt Qpijmfitv 
dtiTOv 'BX06vT* i^wivfic, &c. Ho- 
raenis, Iliad. i. a versu 4. 

33. Nee tpet est uUa taiutit.'} Neo 
tpet, niri vana, mlutis Combianus Uber, 
multo numerosius: legebam aUquan- 
do, net tpet tuper uUa imhiti est. 

L2 



148 P. OVIDII NASONIS 

Opprimet hanc animam fluctus ; frustraque pr^- 

Ore necaturas accipiemus aquas. canti] 

At pia nil aliud quam me dolet exsule conjux : 

Hoc unum nostri scitque gemitque mali. 
Nescit ia immenso jactari corpora ponto ; 

Nescit agi ventis ; nescit adesse necem. 40 
Dt bene, quod non sum mecuih conscendere passus, 

Ne mihi mors misero bis patienda foret ! 
At nunc, ut peream, quoniam caret iila periclo, 

Dimidia certe parte superstes ero. 44 

Hei mihi ! quam celeri micuerunt hubila flamma ! 

Quantus ab aetherio personat axe fragor ! 
Nec levius laterum tabulae feriuntur ab undis, 

Quam grave balistee moenia pulsat onus. 
Qui venit hic fluctus, fluctus supereminet omnes ; 

Posterior nono est, undecimoque prior. 50 

Nec letum timeo : genus est miserabile leti. 

Demite naufragium, mors mihi munus erit. 

36. Ore necaturas acdpiemus aqtuu,^ vide Vitrav. lib. x. cap. 16 ; Veget 

Bona locutio ; sic Virg. vi. ^Eneid. 4 13 : lib. iv. cap. 22. 

Gemuit sub pondere eymba 60. Pwteriar nono eet, undecimoque 

Sutilie, et multam aecepit rimota prior.'\ Fluctum intelligit, quem poe* 

paludem; ts docimum sive deewnanum appel> 

et iii. ^n. 242. lant, qui raazimus ease solet. Unde 

SednequovimplumUuUam,necvul' decumanam etiam portam in castris 

nera tergo mazimam, et ab hostfr averaam, ap- 

Acdpiunt. pellat Ltvius: vide et Politian. ia 

41. bene.'] Di beno octo aut no- Miacellan. vi. 
vem ex melioribus ; ita Statius, Clau- 51. Non letum timeoJ] Nee scripti. 

dianus, Ausonius, et alii : quomodo et Hkins. Genu» eet miserabUe leti, Grave 

Di meliui et Dl meUara, Heins. enim (ut docet Homerus) perire nau- 

43, At nune ut peream.'] Quamvis fragio : quia anima ignea est, et ez- 

naufragio mihi vita adimatur, incolumi stingui videtur iii aqua, elemento con- 

mea uxore, vivere quidem mihi vide- trario ; tum quia sic morientes pisci- 

debor. Ciof. bus esca fiunt, nec tumulo mandantur. . 

48. Grave onut balisttf.'] Gravia Amar. Videet Aristot. Etfa, Nic. lib. 

pondera et saxa, qus vibrantur ba- 3. c. 6. 

Ustis. Est autem balista, tormentum, 52. Mors mihi munus erit,] Seneca 

quo saxa majora et graviora mittuntur : in Agam. Mors mihi erit seeuritau 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. 11. 149 

Est aliquid, fatove suo ferrove cadentem 

In solita moriens ponere corpus humo : 
Est mandata suis aliquid sperare sepulcra» 55 

£t non sequoreis piscibusesse cibum. 
Fingite me dignum tali nece : non ego solus 

Hic vehor : immeritos cur mea poena trahit ? 
Proh Superi, viridesque Dei, quibus eequoracurae! 

Utraque jam vestras sistite turba minas. 60 
Quamque dedit vitam mitissima Gsesaris ira» 

Hanc sinite infelix in loca jussa feram. 
Si, quam commerui, pcenam me pendere vultis, 

Culpa mea est, ipso judice, morte minor. 
Mitter<e me Stygias si jam voluisset ad undas 65 

Csesar, in hoc vestra non eguisset ope. 
Est illi nostri non invidiosa cruoris 

Copia : quodque dedit, quum volet, ipse feret. 
Vos modo, quos certe nullo puto crimine laesos, 

Contenti nostris, Di, precor, este malis. 70 

Nec tamen, ut cuncti miserum servare velitis, 

Quod periit, salvum jam caput esse potest. 
Ut mare considat ventisque ferentibus utar, 

Ut mihi parcatis ; num minus exsul ero? 

53. EttaUquid^fatopiesuoferToque tum concitare poeae; vide ad Hor. 

eadmtem,} Cadenti dno veteres ; forte iii. Od. ii. v. 25. sqq. Buam. Notis- 

eadentU : reliqui fere cadendum, pro sima Jods historia. 

eadenttun. Mortui enim non ponunt 60. Utraque eur6a.] £t coeli et ma- 

le tn terra, sed ponuntur. Lege ris Dii. Mbr. 

etiam fatcve tuofemfve que eo spec- 62. In loeajutta, &c.] In Ponticam 

tant, ut mortem spontaneam a vio- oram. 

lenta distinguat. Sequenti versu in 67. Cruorit eopiaJ] Mortis meflB po- 

plurimis tolita humo pro toUda : hoc testas, que penes Caesarem est, &c. 

^t, quod Tristium lib. iv. El. iii. 46. Ciof. 

dicit, tactam nateenti humum, Heins. 68. Quodque dedit,] Vitam quam 

58. Hic vehor,^ Hue plurimi scripti mihi concessit Augustus. Feret. Adi- 

et editi : forte, hac, scilicet, navi. met, eripiet. 

Notum est, unum noxium, saspe ezi- 73. Ut mare tubtidat.'] Contidat 

tium aliisy eadem navi vectis, credi- meliores omnes, et -inox num minut 

L3 



150 



P. OVIDII NASONIS 



Non ego, divitias avidus sine fine parandi, 75 

Latum mutandis mercibus eequor aro : 
Nec peto, quas quondam petii studiosus, Athenas; 

Oppida non AsiaB, non loca visa prius : 
Non ut, Alexandri claram delatus in urbem, 

Delicias videam, Nile jocose, tuas. 80 

Quod faciles opto ventos, quis credere possit ? 

Sarmatis est tellus, quam mea vota petunt. 
Obligor, ut tangam Isevi fera litora Ponti ; 

Quodque sit a patria tam fuga tarda, queror. 



pro non repone, de quo ad Epifttolam 
Canacet. Hsims. Vetai» fgrmtUmt. 
Ventis secundia et portantibus roe in 
Ponticam regionem. 

76. Aro,] Navigo. Virg. Et vattum 
marii gquar aranduin. 

78. Oppida non Am, nan hdhi vita 
jniusJ] Non loca vita priu» cum casti* 
gatioribus. Asiam enim viderat cum 
Maximo; Pont. lib. ii. Eleg. x.Ter8. 
21 : Te duee, magnificat Am per- 
wpexvnut urbes. Notavit hanc quo- 
que lectionem ex suo codice in Ob- 
servatiombus doctissimus Gronovius. 
HxiNs. Oppida non Ati^, Meruit 
enim sub M. Varrone, et onm eo in 
Asiam profectus est. 

79. Inurbem Alexandri,'] Alexan- 
driam intelligit, quam in .£gypto 
conditam de suo nomine appellavit. 
MxR. £am luxui, ludis et jocis, ac 
vit» moUi et voluptaris deditam fu- 
isse, indicat Quintil. lib. i. ubi nimiam 
parentum erga liberos indulgentiam 
accusat N. 

80. Tuatdeliciat.] Tuosjocos. Nile 
jocote, Nilum ideo jocotum appellat, 

quoniam Canopi erat Serapidis tem- 
plura, quod ab Alexandria 20 stadiis 
distabat. £o ingens ex Alexandria 
turba per fossam ad solennia descen- 
debat. Nam die^ac nocte navicu- 



Its plena erat virorum ac muliervn, 
impvdenter canentium ac nltaatittm/ 
cum omni dissolutione ; . a quwum 
jocis poeta Nilumjoeotum appdlavit : 
quin totam .£gyptum fnissa his mori- 
bu8, indicat Martial. lib. iv. xU. 6. ; 
Ne^tiat uHut teit dare nulta magis, 

81. Qftod faeiie est opto ventas.'] 
Lege facilet ventot vel sine adseQSO 
veterum librorum : postit pro potttt 
scripti. PrsBterea forte scribendum» 
QuofaciUt. Amor. lib. iii. £1. ii. vers. 
37. Vit tamen intereafaciles aremstre 
ventot? Hjuns. 

82. Tellut Sarmatit.'] Sarmatia, re- 
gio esty cujus pars sita est in Europa, 
pars vero in Asia. Iliud notandum, 
Sarmatat a Romanis, a Grccis Smi- 
romatat appellari. £os nunc Pobnos 
appellamus. Vota; vela omnes fere 
scripti, et editi nonnulli : et certe mox 
vota sequuntur. 

83. Ohligor.] N. votis, pro felici 
adpulsu ad Scjthicam terram sus- 
ceptis. Pro itu vero et reditu a vete- 
ribtts vota fuisse nuncupata, a pluri- 
bus jam est explicitum vide : cl. £m- 
richii, Rectoris Meiningensis, Com- 
mentatt. quatuor de votis veterum 
Romanorum pro itu ac reditu. lenc» 
1759, 1760. Weissii Diss. de numini- 
bus vialibus. LipsisB, 1725. Harles. 



TRISTIUM LIB. I. ELEO. II. 



151 



Nescio quo videam positos ut in orbe Tomitas, 85 

Exilem facio per mea vota viam. 
Seu me diligitis» tantos compescite fluctus, 

Pronaque sint nostree numina vestra rati : 
Seu magis odistis, jussse me advertite terrsB ; 

Supplicii pars est in regione mei. 90 

Ferte, quid hic facio ? rapidi mea carbasa venti : 

Ausonios fines cur mea vela vident? 
Noluit hoc Cassar : quid» quem fugat ille, tenetis ? 

. Adspiciat vultus Pontica terra meos. 
£t jubet^ et merui : nec, quse damnaverit ille» 95 

Grimina defendi fasve piumve puto. 
Si tamen acta Deos nufiquam mortalia fallunt, 

A culpa facinus scitis abesse mea. 



65. Tomitat,'} Tomos urbs fuit in 
Getico litore : sic dicta, quoniam illic 
Medea fratrem trucidavit. Mer. 

86, ExiUm.] Heinaiuft interpreta- 
tur brevem, compendiosam, de qua 
aignificatione et poteatate merito du- 
bitat Burmannus, qui ideo novam fin* 
git lectionem : Exsilio faeio per mea 
wta viam, h. e. precor et voveo, ut 
mihi via sit faciUs et prona ad To- 
mitas, ttbi exsulare debeo : facere 
viam est per obstantia quasi perrum- 
pere, et obvium apud nostrum ; adde 
Gesner in thesauro L. L. v. via, Fran- 
cius corrigebat eiiguam viam, Sed 
forsan nihil mutandum est, si exilem 
interpreteris, calamitosam, aut horri- 
dam, sterilem. Loca hujus significa- 
tionis dabunt Oifanius in Obas. L. L. 
pag. 180. Altenb. 1762. et Gesner 
libr. mem. v. exilit, cui etiam eiilet 
videntur primum dicti vel homines vel 
canes valde snbstrictis ilibu*, Hac ego 
prima significatione motus, et quia 
etiam legebatur in libris exilii, suspi- 



cor, annon scripserit Ovidius, exHii, 
h. e. opibus et libertate Romana exu- 
tus. Harles. 

87. Seu me,] Si me edidil Gry- 
phius, Micyllus» et quidam alii. 

89. Jius^ me advertite ternr,] Sic 
Virgil. v. 34: Et tandem Uti neUt 
advertuntur arenet, 

90. Supplicii part ett in refrione 
mori,} Hac regione quinque veteres. 
Scripserat, puto, Ovidius: Supplieii 
pars est in regione mei : hoc est- quod 
lib. iii. £L x/ vers. 77. dicet: 

Ergo tam longe pate^t quum maii- 
mui orbis, 
H^e est in p<rnam terra reperta 
uieam ? HbinS. 

92. Ausoniot Jinet,] Italie fines. 
Vi enim tempestatis referebantur in 
Italiam relicto priori cursu. 

96. Olim legebatur/asDtf piumque, 
quia vero fat idem est, quod pium, 
Burmannua Regii codicis scripturam 
recepit in textom : Jusve piumve, 

HAmLBS. 

L4 



1S2 



P. OVIDn NASONIS 



Immo ita ; vos scitis, si me meos abstalit error, 

Stultaque mens nobis, non scelerata fuit ; 100 
Quamlibet e minimis, domui si £atvimus illi ; 

Si satis Augusti publica jussa mihi ; 
Hoc duce si dixi felicia secula ; proque 

Csesare tura pius Ceesaribusque dedi ; 
Si fuit hic animus nobis ; ita parcite, Divi. 105 

Sin minus ; alta cadens obruat unda caput. 
Fallor ? an incipiunt gravidae vanescere nubes, 

Victaque mutati frangitur ira maris ? 
Non casus, sed vos sub conditione vocati, 

Fallere quos non est, hanc mihi fertis opem. 1 ] 



101. Quod lieet $ minimis,'] Lege 
QuamUibet cnm tribus tcriptis, et vide 
qiuB ncytamiu ad Ep. vL 140. Tres alii 
Quam Ucet, qiiinque qua Ucet ; alti ali- 
ter. HxiNS. 

102. Mira est hajiu loci lectio et 
interpretatio. Vnlgarem lectionem 
interpretator Verpoort : si semper ob- 
temperavi mandatis Augosti. Sed 
Heinsios e vestigiis yariamm lec- 
tionum ita restitoisse sibi visns est 
versum. 5t Uais Augusti publica vUa 
Malus. Facilior vero est emendatio 
Burmanni, quem consules. 

Si patris Augusti publiea visa salus, 
Harlbs. 

103. Si dixi felicia secula,'] Dtud 
major veterum pars ; nil mutandum. 
Met zii. 217 : felicem dUximus iUa 
Co^juge Pirithoum, Heins. 

104. C^saribusque,'] Tibenum, ejus- 
que filios Germanicum Drusumque 
intelligit. 

105. Ita,] Usns Knjus particule 
non adeo frequens est hoc loco obser- 
vandus : et est particula illativa, s. 



consecutiva, more GriBcorum» qui 
o&TMCr pvi modo eleganter et sepius 
usurpant, licet propositio qu»dam 
causalis prccesMnt, ut docuerunt 
Perizon. ad iElian V. H. L 16. pag. 
25. ed Gronov. et Krebs V. C in Obss. 
in N. T. ad loan iv. 6. p. 143. nisi, 
mutata interpunctione, legeris ; sijuit 
hic animus nobis ita; parcite, atque 
hoc modo ita eleganter adhibetur. v. 
Cortium ad Sallust. b. Cat c 14, 
pag. 99. et ad Cicer. ad Famil. xiii. 
42. 4. Harles. 

107. Evaneseere,] Vaneseere me- 
Hores. Hbins. 

109. Non casu vot, sed sub eondi- 
tione vocati.] Nihil turbatius hisce 
numeris. Primo easus scribendum 
cum vetustis quinque, ut Met. xiv. 
162. quis te casusve Beusve Servat, 
Aeluemenide? deindi plurimi, sed vos 
sub conditione: longe rectius, frag- 
mentum memn,sed, o vos sub condi- 
tione, Scribe: Non casus, sed ea vos 
conditione vocati, Heins. 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. III. 153 

ELEGIA III. 

QuuM subit illius tristissima noctis imago, 

QuflB mihi supremum tempus in urbe fuit ; 
Quum repeto noctem, qua tot mihi cara reliqui ; 

Labitur ex oculis nunc quoque gutta meis. 
Jam prope lux aderat, qua me discedere Caesar 5 

Finibus extremae jusserat Ausoniae. 
Nec mens, nec spatium fuerant satis apta paranti : 

Torpuerant longa pectora nostra mora. 
Non mihi servorum, comitis non cura legendi ; 

Non aptae profiigo vestis opisve fuit. 10 

Non aliter stupui, quam qui Jovis ignibus ictus 

Vivit, et est vitae nescius ipse suae. 
Ut tamen hanc animo nubem dolor ipse removit, 

Et tandem sensus convaluere mei ; 
Adloquor extremum mcestos abiturus amicos, 15 

Qui modo de multis unus et alter erant. 
Uxor amans flentem flens acrius ipsa tenebat, 

Imbre per indignas usque cadente genas. 



2. QtuB miki.'] Omnes fere tcripti, 13. AiUmi nubem dolar ip$€ rmotit.'] 
fma; imiis etiam, quPtL Malim onimo at Pateanus ; lib. Tiii. 

3. Tot mUU earaJ] Patriam, uzo- Met. 157, ex antiqais membranis : 
rem, domom, amicos, ari>em, &c. De$iinat hune Minoi thalamo removere 
Cio7. pudorem. Hbiks. 

4,Tunefuoque,'] NuncquoqueBaU 14. Et tandem ientut eotivaluere 

tendorph. rectios. Hkins. mei.] Sic Ces. 8. B. G. Animot con^ 

7. Fuerattaiuaptaparandu] Fue-. eoUoione unat, £t eleganter Sueton. 

rmnt eleganter Barberin. paTttnii liber in Aagast. Annona convaluit, Conoo- 

FMri Servii ; piandi pro diversa lec- Iture. Cceperant resipiscere. Mbr. 
tione Combianos. Richelianas pa- 16. Qui modo de muUit.] loter eos 

rot» pro paratai» qood veram pnto. qai in amidti» offioio manserant» Ca- 

Hxnts. ram, Celsam et Mazimam enamerat, 

9. ComiUt non eura legendi,] Comi' )ih, iii. Eleg. v. 
tit Baiberin. et pro diversa lectione 17. Flent aeriut.] Ita coi^unge h«c 

Gottorphiai^ optime : eomet, pro co- duo verba. Ciov. 
mites. HaiNs. 



154 



P. OVIDII NASONI8 



Nata procul LiSycis aberat diversa sub oris, 

Nec poterat fati certior esse mei. 20 

Quocumque adspiceres, luctus gemitusque sona- 

Formaque non taciti funeris intus erat. [bant ; 
Femina, virque, meo pueri quoque funere moerent; 

Inque domo lacrymas angulus omnis habet. 
Si licet exemplis in parvo grandibus uti, 25 

Haec facies Trojae, quum caperetur, erat. 
Jamque quiescebant voces hominumque canum- 

Lunaque nocturnos alta regebat equos : [que, 
Hanc ego suspiciens, et ab hac Capitolia cernens, 

Quae nostro frustra juncta fuere Lari : 30 

Numina vicinis habitantia sedibus, inquam, 

Jamque oculis nunquam templa videnda meis, 
Dique relinquendi, quos urbs habet alta Quirini, 

Este salutati tempus in omne mihi ; 
Et quamquam sero clypeum post vulnera sumo, 

Attamen hanc odiis exonerate fugam ; 36 



19. Nata,] Filia PeriUa, qiue vi> 
nim in Afiicam secuta fuerat 

29. £t adhue Capitolia cerneru,] 
Ht ab kae repone cum pleriaque anti- 
quis, hoc eft, pogtquam hanc adapezi : 
sic frequenter loqui amat Noster. 
HatMt. 

30. Qua no§tro fruttra.'] Frustra, 
inquit, quia nobis non profuerunty 
quum prasentia numinum, ea inhabi- 
tantium, vicinos quoque tueri debuis- 
set. Lares credebantur custedire do- 
mos, quibus focus erat sacer : ideo et 
Larium nomine et focus et universa 
domus vocari coepta est. Pont. Vida 
etGyrald.Syntag. 15. 

31. Numina victnu.] Jovem Capi- 
tolinum, et ceteros designati qui in 
Capitolio colebantur. Unde Manlius 
apud liv. vi. 16. ita inquit: Jupiter 



offtime maxime, Junoque regina, ae Mi- 
nerva, eaterique dii, degqu4, qui 
Capitolium, arcemque incolitit* Vale 
dicit ergo et diis et loco. 

33. Alta.] VelpropterBeptemcoUes» 
ia quibus Roma posita fuit, vel prop- 
ter alta fledificia, vel de^ique propter 
imperium (Trist. i. 5. 69.) sic dicta. 
Quid si legeris, almal h»c urbs, qus 
ipsum huc usque aluiL Servius ad z. 
^n. Virg. Alma proprie teUut est, ab 
eo, quod not alat : abusive etiam aUit 
nominibut hoc epithetondatur, Harlss* 

35. Clypeum.'] Deorum prssidium» 
dypeum appellat. A4 tutelam ve- 
stram citius et ante vulnera, seu ante 
damnationem meam confugere me 
oportebat, ut ab ezsilio me conserVa- 
retis. PoHT. 



TRISTIUM LIB, I. ELEG. IIL 



155 



Ccelestique viro, quis me deceperit error» 

Dicite ; pro culpa ne scelus esse putet. 
Ut, quod Yos scitis, poense quoque sentiat auctor: 

Placato possum non miser esse Deo. 40 

Hac prece adoravi Superos ego ; pluribus uxor, 

Singultu medios praepediente sonos. 
lUa etiam, ante Lares passis prostrata capillis, 

Contigit exstinctos ore tremente focos : 
Multaque in aversos effudit verba Penates, 45 

Pro deplorato non valitura viro. 
Jamque morae spatium nox preecipitata negabat, 

'Versaque ab axe suo Parrhasis Arctos erat. 



37. C€Bl$sti viroJ] Augusto: qaiet 
viTus et mortuus diviooe meruit hono- 
ree» 

39. Varia tunt conjectunB wia- 
que hujus versus lectio. Vetut ed. Ut 
909 mOitiSf peeiut 9110911« Mnriot auetor, 
et Merula pomc auctor bene eiplicat: 
Augustus, auctor ezsilii. Heinsius 
conjiciL Ut, fuod vos iciti$ (ita enim • 
plerique veteres) pceiuf quo^ H teiat 
auetor, Plaeato pouim — aut, Ut, quod 
vot teitit, pemm ptoque retciat auetor. 
Burmann. vero: Utqve ea voe tcitie, 
pcena ne neeciat auctor, Forsan vero 
voc* pcfue adscriptum fuit in ora cu* 
jusdam codicis ad interpretationem rov 
auetor, et deincepi mutavit antiquam 
lectionem, qus forte fuit. Ut, (h. e. 
quamvis) quod voi tcitit, dure queque 
tentiat, (eut centeat) auetor, Quam- 
quam Augustus durum de me tulit ju- 
dicium, tamen, illo placato, mtser esse 
non possum. Ha&i.bs. 

43. Singultu mediot pnepediente to- 
tiof.] Lacrymis verba impedientibus ; 
sic in Rem. Am. vers. 598 ; 

BMptaque linguUu verba dolentit 
erant» 
— Medifit wnos, Media et imperfecta 
verba. Huns. 



44. Exetinetetfoeot,} Quidamscri- 
pti Gum editis nonnullis exetruetot: 
^omotprimus Vatic. et sex alii ; unus 
Vatic. exfsmof ; lege kettemot. Virg. 
viii. vers. 542 : 

Et primum Hercukittopitat ignibutarat 
Excitat, hettemuvhque Larem: parvof 

que Penates 
lActutadit, 

Quamquam' in nonnullis vetttstiasi- 
mis libris extemumque Larem illic 
legitur, quam scripturam damnat Ser- 
vius, et hettemum Larem interpretatur 
eui pridie taerijieaverat ; sed et exttineti 
foei recte se habent» nam ignit ertHn* 
gutbatur in exsiUum ituris. Vossianas 
«ntiyuot, ttt lib. iv. Fastonun, 410 : 

Detit et in veteret turea granafbeat» 
Huvs. 

45. In advcTtot effudit verba Penom 
tet.'] Scribe m avertot. Horatias, lib* 
iii. Od. zxziii : 

MoHibi» avertot Penatet 

Farre pio et talienU mtoa. HxiKS. 
Effudit. Quia nihil profecit, adversis 
et aversis Penatibus. Pont. 

48. Vertaqueab,kc,J Auroram de* 
signat, qua Plauftrum ooBleste in ori- 
entem vertitur. 

ParrhatUAreiet.] HodieUnamajor. 



166 P. OVIDII NASONIS 

Quid facerem ? blando patriae retinebar amore : 

Ultima sed jussae nox erat illa fugse. 50 

Ah! quoties aliquo dixi properante, quid urges? 

Vel quo festines ire, vel unde, vide. 
Ah ! quoties certam me sum mentitus habere 

Horam, propositae quse foret apta viae. 
Ter limen tetigi ; ter sum revocatus : et ipse 55 

Indulgens animo pes mihi tardus erat : 
Ssepe, vale dicto, rursus sum multa locutus; 

£t quasi discedens oscula summa dedi : 
^Saepe eadem mandata dedi ; meque ipse fefelli, 

Respiciens oculis pignora cara meis. 60 

Denique, quid propero? Scythia est, quo mitti- 
mur, inquam : 

Roma relinquenda est : utraque justa mora est. 
Uxor in aeternum vivo mihi viva negatur, 

Et domus, et fidae dulcia membra domus. 
Quosque ego fraterno dilexi more sodales. 65 
^ O mihi Thesea pectora juncta fide ! 
Dum licet, amplectar : nunquam fortasse licebit 

Amplius : in lucro, quae datur hora, mihi est. 



Callisto enim filia Lycaonis, regis Ar- locum teterrimum a jucundiasimo : et 

cadis» cujus oppidum fuit Parrhasia, neutra de causa festinandum. Pont. 
ursa dicitur facta esse, ob iram Juno- 65. Ter linun UHgi,] Adeo siili- 

nis, quod cum Jove concubuit, a Jove strum omen putabant veteres limen 

autem in stellarum numero relata, quae oifendere, quum domum ingredereiitur, 

Septentrio adpellatur. v. Uygin. fab. domove egrederentur, utid, quod tum 

177. Ovid. Metam. ii. fab. v. vi. 405-' facturi erant, prospere sibi contingere 

517. Harles. non posse crederent Ciof. 
. 50. UUima udjtuta:,'] Diebus sci- 59. Me^efeiU.'} h. e. mei ipsius 

licet elapsis, intra quos urbe et ItaUa oblitus sum. Tr. iv. i. 4. i. 5. 8. 

jussus eram excedere. Qui enim re- Harlbs. 

legabantur, iis dies excedendi a prsB- 64. Duleia memhra.] Amicos, do- 

sidibus daii solebat. Bsrsm. mesticos, servos, aut etiam divitias : 

62. Vei^fettina».] Festinet meli- hec enim omnia sunt membra domus. 
ores. HEni5,'^Quo, vel unde. Quo,in 66. ThetSaJide.} Amore fido, qua- 

extremum orbem : unde, a patria. In lis fuit Thesei in Pirithoum. 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. III. 167 

Nec mora ; sermonis verba imperfecta relinquo, 

Complectens. animo proxima quaeqij^ meo. 70 
Dum loquor, et flemus» coelp nitidissimus alto, 

Stella gravis nobis, Lucifer ortus erat. 
Dividor haud aliter, quam si mea membra relin- 

Et pars abrumpi corpore visa suo est. [quam ; 
Sic Priamus doluit,tunc quum in contrariaversus 

Ultores habuit proditionis equus. 76 

Tum vero exoritur clamor gemitusque meorum, 

Et feriunt moestae pectora nuda manus ; 
Tum vero conjux, hum^ris abeuntis inhflerens, 

Miscuit haec lacrymis tristia dicta suis : 80 

Non potes avelli: simul ah! simul ibimus, inquit, 

Te sequar, et conjux exsulis exsul ero. 
Et mihi facta via est : et me capit ultima tellus : 

Accedam profiigae sarcina parva rati. 
Te jubet e patria discedere CaBsaris ira ; 85 

Me pietas : pietas hsec mihi Caesar erit. 
Talia tentabat, sic et tentaverat ante ; 

Vixque dedit victas utilitate manus. 



75. Sie dnlmt Priamut, &c.] Sie d4H qubqiiis hos venas coofixit. HfiNs. 

luit Methu Combianus et unus Bono- Cui assentitur Haxlesius. 

niensis, quod Naugerius quuque vide- 83. UUima tellut,] Scythica et sep- 

tur probasse in priori editiooe, secutus temtrionalis regio. Vel potius» quia 

ilkfs qui legunt prsterea, in eontraria eo in loco Ovidius navem conscendit. 

venos equoi. Si de Priamo intelliga- Cior. 

mus, malim m eontraria venx ffroditi- 85. Te jubet a patriaJ] E patria 

onii lec^, ut ad raptum Heleos allu- multi. Hbins. 

dat; namraptoestinuno codice. Sed 86. Me jnetas: pietat.'] Summam 

comparatio parum ad rem facit, quo- atquc incredibilem movet commisera- 

cumque modo legas. Metii autem tionem ; quasi dicat, ego volens abibo, 

injecta mentio plane prster rem est noo imperio Ccsaris. Sed pietat quoi 

Quare certus sum hoc distichon ab illa Ccfar est, viz mihi probanda videtur : 

manu esse, qus ssepius adparet per nam si pietas uzoris taog^t ezsulis anl- 

hoslibroSfparum tempestiva; habebat mum, et solari potest, alio sensu, sci- 

autem in mente superiora ista, Hec licet indignatione nomen CsBsaris adfi- 

faciet Trqjt[, qaum eaperetur, erat, cere debeU Malus est iDgeoii losus. 



168 P. OVIDII NASONIS 

Egredior, sive fllud erat sine funere ferri, 

Squallidus immissis hirta per ora comis. 90 
Illa, dolore mei, tenebris narratur obortis, 

Semianimis media procubuisse domo. 
Utque resurrexit, foedatis pulvere turpi 

Crinibus, et gelida membra levavit humo ; 
Se modo, desertos modo complorasse Penates, 95 

Nomen et erepti ssepe vocasse viri ; 
Nec gemuisse minus, quam si nataeve meumve 

Vidisset structos corpus habere rogqs ; 
Et voluisse mori ; moriendo ponere sensus ; 

Respectuque tamen non posuisse mei. 100 

Vivat, et absentem, quoniam sic fata tulenmt, 

Vivat, et auxilio sublevet usque suo ! 

qoi pugnantes inter it idfectus ooo- Me paUr lemrhu ▼idno duced§re Ueto 
jttngit. Ccgit. Haelbs. 

89. Sine funere ferrL^ Meus ille 95. DepUmum Psiurta.] CompU- 
discesius foit quasi elatio mei viri ad rmtie plarimi veterum, quomodo etiim 
sepulturam, citra mortem. ad Sylvas Statii Gronovius. Hbins. 

90. Per ora hirUu] Per fadem 100. Ncn ptrtuM meL'] Quatnor 
barbatam : in luctu enim capillum et voluiue; unus Gallicus|MtiutM: bene, 
barbam non tondebant. Mbr. nisi vatuisie malis. Heins. 

91. Graffis,} Restituit Burm. nam 102. Ftoat.] Non placet interpreti- 
edii. vet. aliique libri et ipse Heinsius bus hujus vocabuli repetitio. Quare 
doiore mm, qnod hand latine dictum Dan. Heiniius conjecit Juoet ; Nic 
videtur Burmanno. Hablis. Heinsius, dl dent oux, aut S faeite 

92. Media.] Infirmitatem muUeris, «u. aut H date ut mux, quod minimt 
qos in cubiculnm venire non potuit, placet. Burman. tervet et ausil. Me- 
sed m^dia domo procubuit, h»c lectio am addere liceat oonjecturiolam : Vita 
pulcrius pingit, quam Heinsii con- atfueaunlio, Vitasublevet,h.e.dam 
jectura, viduot quamquam valde pro- sdo, illam vivere, in exsilio miki erit 
babilis. Ovid. Her. i. 81 : solatio. Hablbs. 



TRISTTUM LIB- L ELEG. IV. 



159 



ELEGIA IV, 

TjvGn L K Oceano custos Erymanthidos Llrsee, 

^qitureasque suo sidere turbat aquas : 
Nos tamen lonium non iiostra findimus aequor 

Sponte ; sed audaces cogimur essc metu, 
Me miserum! quantis increscunt aequoraventis; 5 

Erutaque ex imis fervet arena vadis ! 
Monte nec inferior, prorae puppique recurvae 

Insilit, et pictos verberat unda Deos. 
Pinea texta sonant ; pulsi stridore rudentcs ; 

Aggemit et nostris ipsa carina nialis. 10 



1, Ek fide castigiktiqrum, coilicum 
Hcinsiiis ac Durmaiinus eiordiuni no- 
vrt f lqj;ia2 hiuc fccermiL 

Titi^uitur Oi^eajio.] XMf pcetica 
ucciiientis Arcturi tlescriptio : cst 
phrasisoptica cx nicnte velcrum. Stel- 
i^ enirn, c|uum occidunt, mikri taodem 
mergi vidcntur. Arclophylax aulem, 
alias Booii?s^ l.'rsani majorcm vidtiur 
iiiMcjui : conf* Gcrmanici Arat, sidcr. 
Keptcntrional- v. 90. aq. 13B. s[|, ibi- 
que Grotium et Schwanium in hujus 
mi^eU^tt. philol. et thoolog, (Cobur^i 
17150 Ovid. Fast. ii. 185. sftq. iii- 
405' Kqq, Huju^ in fimbria steMa est 
pr^fulcridaj quam Arctanjm vocantt 
cujus orius ei occa^^us f^ravissimas 
ciere tempe:states credebatur. Plinius, 
Kvirii, cap, 31 . iv. nona.^ Xoverabris 
Arcturum vc«peri occtdcre scribit* Is 
occiditf ut alteram CiofQtiii, vel poiiu^i 
rieuii sententiam prrtferarn, ehrotiice 
cum tertia decima parte (quara rcccn- 
tiores vocant gradum) Sa^ttarii, h. e. 
circiter iv« Id. Deccmbris in finiente 
(H^'iEontem vulgo dicuni) Homano, 
quum hac tempeslate Sol in jciii.partc 
Sa^ltarii e*isiat cireiter vii. Kal. Dec 



et quia signa ^itdci suas diebus xiv. 
anticiparunt, iic, ut Ovidii tempore 
Sol in cadem xiii, Sa^iltarii pjirte 
propfl iv, hL Det. extiierit, ijuo dic 
infclix pocta in exsilium pmficiscens 
Roma disce&fiil. Frxfmtinlhia autem 
voraiur ursa, ab Erymantlio, Arcadia: 
urbe. V. ad. £}. iii. v. 48. Dc navigEi- 
tiunis temporibus cgit lac, H.i«iTus m 
biblioth, Hremcnsi cK i. pi^. 37. arju. 

2. Tuihat aquas.] Anturi enim or- 
tus ei occasus gravissimas ciei lem- 
peslatcs* BERasi, 

B. PicUiS D^iy^j^c.J In pitppL vclut 
quoddam sacrarium erat,ti iq eo iuia- 
^ines aut statua; Dcoruiw navis tute- 
lanura. Ab eo, ccu lEisigni, uavea ap- 
pcHabanlur, el ipsum TrapdtT^uov 
7r\mo; ttXowv vide TurmbJ, xii,cap. 
2, i*oNr.— Pirfoj licfls. Deos piciosin- 
tellic:it in ip^a puppi. 

9p i^inea textu.] Pari^ Hekno; : 
Titiittir et costis pdUifu nirmtt itih. 
Vetercs emm diccbant, tetere naitSf 
cl locum m quo naves fabricabantur, 
textrinum, Grarci iHivTtijYi^v. Po.nt, 



160 



P. OVIDII NASONIS 



Navita, confessus gelido pallore timorem, 

Jam sequitur victam, non regit arte, ratem. 
Utque parum validus nbn proficientia rector 

Cervicis rigid» fraana remittit equo ; 
Sic, non quo voluit, sed quo rapit impetus undae, 

Aurigam video vela dedisse rati. 16 

Quod nisi mutatas emiserit -Eolus auras, 

In loca jam nobis non adeunda ferar : 
Nam procul Illyriis laeva de parte relictis, 

Interdicta mihi cernitur Italia. . 20 

Desinat in vetitas, quaeso, contendere terras, 

Et mecum magno pareat aura Deo. 
Dum loquor, et cupio pariter timeoque revelli, 

Increpuit quantis viribus unda latus ! 
Parcite, caerulei, vos parcite, numina ponti ; 25 

Infestumque mihi sit satis esse Jovem. 
Vqs animam saevaB fessam subducite morti ; 

Si modo, qui periit, non periisse potest. 



13. Rector dicitur qui et equos aut 
currus, et navem regit. v. Burm. et 
Drdkenb. ad Sil. Ital. xvii. 138. multi 
enim veteres legerant Victar, Auriga 
vero (v. 16.) pro navis gubematore, 
poni rarius est et insolentius : eadem 
tamen metaphora, qua currut pro nave, 
Oirrtfre pronavigare; nec caret exem- 
plis a Burmanno laudatis. Harles. 

19. Nam proctU lUyriis.'] Hinc po- 
test colligi, non id de mari TKasco, 
quod etiam lonium appellatum dixi- 
mus, intelligendum esse, ut quidam 
falso existimarunt ; sed de magno, 
prope Illyriam, quam Ovidius in Pon- 
tum navigans, a Isva habuit: sed 
mutatis, ea a dextra, a fronte Italia 



sita erat» ad quam vi tempesUtis ferri 
videbatur. — ^Alii lllyriei$ ; male : ut 
enim Hispania, Galli^, &c ita et J%- 
rite dicebantur. Sic a^ud Bropertium, 
lib.ii.£leg. 13: 

Dic aUas iterum naviget lUjfrias. 

22. Pareat iUa Deo.] Qusb iUal 
plurimi veterum uttda, Sed probo et 
sequor r6 aura, quod in decem casti- 
gatioribus offendi. HtJiis.—~Deo; Au- 
gufto: voluit enim me in Scythiam 
proficisci, et in Italiam non redire. 

28. Si modo qui perttt.] Si modo 
ego tanquam mortuus» relegatus ad 
Sarmatas. Potett non periitse. Si 
perditus servari potest. 



TRISnUM LIB. I. ELBG. V. lei 



ELEGIA V. 

O MiHi post ullos nunquam memorande sodales, 

O Gui praecipue sors mea visa sua est ; 
Adtonitum qui me, memini, carissime, primus 

Ausus es adloquio sustinuisse tuo ; 
Qui mihi consilium vivendi mite dedisti, 5 

Quum foret in misero pectore mortis amor ; 
Scis bene, cui dicam, positis pro nomine signis ; 

Officium nec te fallit, amice, tuum. 
Haec mihi semper erunt imis infixa meduUis» 

Perpetuusque animde debitor hujus ero. 10 
Spiritus et vacuas prius hic tenuandus in auras 

Ibit, et in tepido deseret ossa rogo, 
Quam subeant animo meritorum oblivia nostro, 

Et longa pietas excidat ista die. 
Dt tibi sint faciles, et opis nuUius egentem 15 

Fortunam praestent» dissimileinque meae. 
Si tamen haec navis vento ferretur amico» 

Ignoraretur forsitan ista fides. 
Thesea Pirithous non tam sensisset amicum, 

Si non infernas vivus adisset aquas : 20 

Ut foret exemplum veri Phocseus amoris, 

Fecerunt furise» tristis Oresta, tuae. 

6. Qnutmfi/nt in nwuro peetore mor» propter Auguttam. 

tif mmor.'] Conf. lib. iii. El. viii. yen. 11. Sfiriltu» hie vaeuat pnw esto- 

39, 40. Celfot, quem inter pancis- tmandu* habent qvidam. Firias me 

nmot ilU» ennmerat, qui ab ejua ami- yita defidet : prius moriar. BBntic. 

citia Don diaceaserant, effecit» nt ma- - 20. Aquat tiiftfmat.] Fingunt eqim 

ttut a seipto abttinuerit; lib. i. de poet«, ad rapiendam Proaerpinam, 

Ponto, £1. ix. 21. inferot adiitte Theteum ac Pirithoum. 

Oqwtiit, vtlc custat tfiinftu amarm, 21. Pkaeaut,} Pyladet, filiut Stro- 

Conttmitl pnmUat in mea fata pbii, qui rex Phocidit fuit. 

manut. . Pftoea».] h. e. Pyladet, a ^oKt^, 

7. Potititpro nomine tignit,'} Vere- Phocennt, aut a Phoco, ejut proaro. 
tnr poeta amici nomen exprimere, hincminutrectetcribitttrPAMffiu,qui 

VOL. n. M 



wn 



P. OVIDII NASONIfiF 



Si non Euryalus Rutulos cecidisset in hostes, 

Hyrtacid» Niso gloria nuUa foret : 
Scilicet, ut fulvum spectatur in ignibus aurum, 25 

Tempore sic duro est inspicienda fides. 
Dum juvat, et vultu ridet fortuna sereno, 

Indelibatas cuncta sequuntur opes : 
At simul intonuit, fugiunt ; nec noscitur ulli, 

Agminibus.comitum qui modo cinctu&erat. 30 
Atque haec, exemplis quondam coUecta priorum, 

Nunc mihi sunt propriis cognita vera malis. 
Vix duo tresve, mihi de tot superestis, amici : 

Csetera fortunse, non mea, turba fuit. 
Quo magis, o pauci, rebus succurrite lap^is, 35 

£t date naufragio litora tuta meo : 
Neve metu falso nimium trepidate, timentes 

Hac offendatur ne pietate Deus. 
Ssepe fidem adversis etiam laudavit in armis, 39 

Inque suis amat hanc Csesar, in hoste probat. 



erit Phoccs uibis incola. v. Bunn. 
cf. iv. 4. 69. dc Ponto iii. 2. 59. sqq. 
Virg. ^n. iii. 330. sqq. v. Heusing. 
ad Corn. N. ii. 6. 1. Harles. 

22. Ttut furut,'] Furor tuus ; quo 
agitabaris, ob matrem interfectam. 

23. 24. V. Virg. viii. iEn. vers. 176. 
sqq. Harles. 

24. Hifrtaeid^ Mm.] Nito tres li- 
brL Huns. HjfrtaatUt, Hyrtaci filio. 

27. Dumjuvat.} Opt. Vatic. juvet. 
Puto/aM(. Heins. 

28. IndiUbaUu.] lUssas. Mbr.— 
Opes integras, nullo-adhuc casu et 
detrimento imminutas. Cuneta te- 
fttimtttr. Quia felicibus ad volunta- 
tem flttunt omnia. Pont. 

30. Agminibus cmnitum,] Turba 
clientium, seu potius assentatonun. 
PotjT. 



32. Nune mUd tunt,'] Ne mUU frag- 
mei^tum Revii, ut ita Eleg. vi. 16. duo 
libri : IVtf tibi pro vili nJf pedibusqus 
Jaeet; vide ad Quintil. Ded. vii. 9. 
Burx. 

35. Lapsis,'] Quod placet Heinsio, 
meti^ph. a domo cormente. At enim 
mira est lectionis varietas. Edit. veL 
cum aliis Uuis : libri alii lauis, alii/etfw. 
qos quidem vocc. sepe confuDduntur. 
V. Drakenb. ad Sil. Ital. x. 606. In 
tanta igitur varietate forsan vera fuit 
lectio laxit, h. e. inconstantibus, quod 
voc. et succurrite et date Utora aptum 
erit. laius autem et lapsus sepe con- 
funduntur. v. Drakenb. ad Sil. vi. 278. 
319. viii. 322. Cogitaram quoque 
propter seq. voc. navfrapo corrigere 
fiuiis, Harlbs. 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. V. 



163 



Causa mea est melior, qui non Contrsu^ia fovi 

Arma ; sed hanc merui simplicitate fugam. 
Invigiles igitur nostris pro casibus oro» 

Diminui si qua numinis ira potest. 
Scire meos si quis casus desideret omnes, 45 

Plus, quam quod fieri res sinit, ille petat. 
Tot mala sum passus, quot in sethere sidera lu- 
cent, 

Parvaque quot siccus corpora pulvis habet. 
Multaque credibili tulimus majora, ratamque, 

Quamvis acciderint, non habitura fidem. 50 
Pars etiam mecum qusedam moriatur oportet, 

Meque velim possit dissimulante tegi. 
Si vox infiragilis, pectus mihi firmius aere, 

Pluraque cum linguis pluribus ora forent ; 
Non tamen idcirco complecterer omnia verbis, 55 

Materia vires exsuperante meas. 
Pro duce Neritio, docti, mala nostra, poetae, 

Scribite : Neritio nam mala plura tuli. 
IUe brevi spatio multis erravit in annis 

Inter Dulichias Iliacasque domos ; 60 



41. Cauta mea est melwr.'] CoDJu- 
ntionem et coDspirationem contra Au- 
gnstom intelligit : de qna lib. ii. et iiL 
Eleg. V. Mer. 

51. Pars etiam qtutdam,] Ingeninm 
iotelligit, quod pne nimio dolore ne- 
qnit dignum aliquid oomponere; yel 
Gcrte ttmam designat, quam peritu- 
ram didt hac exsilii nota, yel inter 
Scjthas nihil componendo. 

52. Pomt iegL] Possit celari part 
h«c, qnc mecum morietur. Man. 
Vel velim posse ignorari, me tacente. 
Que illa fnerint, liberum est cuivis 
nostrnm dinnare. Pont. 

53. 5i O0S tnjTagUis,] Homeri illa 



respexit Hiad. ^. ^iiPti S' d^KroCf 
XaXicovy ii 1*01 ^Top ipeifi, quod jam 
alii Yiderunt. Heins. Homeri locus 
stabilit vulgatam lectionem, Si vox tn- 
fragiU$, poetut mihifirmiut «r«. Non 
^/ragtJuhabet Francof. et quinque alii ; 
sed infragUit recte : ita Plinius, lib. 
XX. 1. aaamaniem infragiUm omni vi 
et invictum dicit. Burm. 

56. Materia,'] Malorum copiam, 
materiam appellat. 

57. Pro duee Neritio,] Pro duoe 
Ulysse. £st autem Neritut mons 
frcmdosus in insula Ithaca, quam te- 
nuit Ulysses. 

M2 



164 



P. OVIDII NASONIS 



Nos, freta sideribas notis distantia mensos, 

Sors tulitin Geticos Sarmaticosque sinus: 
IUe habuit fidamque manum, sociosque fideles ; 

Me profugum comites deseruere mei : 
liie suam Isetus patriam victorque petebat ; 65 

A patria fugio victus et exsul ego : 
Necmihi Dulichium domus est, Ithaceve, Skmeve, 

Poena quibus non est grandis abesse locis ; 
Sed qu8e de septem totum circumspicit orbem 

Montibus, imperii Roma DeAmque locus : 70 
Illi corpus erat durum patiensque laborum ; 

Invalidae vires ingenuseque mihi : 
Ille erat adsidue ssevis agitatus in armis ; 

Adsuetus studiis moUibus ipse fui: 
Me Deus oppressit, nuUo mala nostra levante; 75 

Bellatrix illi Diva ferebat opem : 



63, Fideles,} Ne bis idem dicatur, 
Heinfl. malit certonfiu iodaUt. Btirm. 
Jirmotqus tod. £quidem nil mutarem ; 
ut Jides saBpe idem notat ac auzilium, 
prassidium. (y. Westerh. ad Ter. Andr. 
i. 5. 2.) aic^a manut esaet, qus tue- 
retur, auxiliaretur : huic junguntur 
socii fideles. Harlbs. 

67. Non mUu DuUehium,'} Duli- 
chium insula est ex Echinadibus una, 
qu» postea DoUeha appellata fuit. 
Tuitque hsc insula Ulyssi subdita, u^ 
docetStrab. Ithaeeve. Ithacainsula 
est, qu» ad stadia 80 in circuitu pateL 
■Corcyns insulae mazimn adjacet Ne- 
ritia IthacsB tellus optatissima, et ipsa 
Ulyssis patria. Simeve. Samos sive 
Same, insula est, qus olim quatuor 
continebat urbes, ex quibus una Sa- 
mus; eadem, Cephalenia appellatur. 
Ithaeeve Sameve, Samoveipnm, Vati- 
canos; reliqui Samotve; utrumque 
probum. Hxiiis. 



68. Peena lum ett gran^t.'] Non 
magnamolestiaest Etenim non urbes 
sunt qus comparari possint cum urbe 
Roma. CxoF. 

72. Ii^vnuc.] h. e. exigue, (nt 
quidam ^d. quoque legunt : quod 
quidem fuit interpretamentum,) imbe- 
cilles; quales sunt hominum ingenuo- 
rum et in ingenuis artibus Uberaliter 
educatorum, non servilibus laboribus 
duratorum. Servi enim' viribus cor- 
poris censentur, et quo validiores, eo 
cariores emebantur, sed in inge- 
nuo homine moderat» suflBciebant. v. 
• Burm. ad h. 1. Grsvium ad Cic de 
Senect..c. 10. Martial. iii. 46. 6. Jn- 
validum ett nobit ingenuumque latut, 
Hablxs. 

74. Adiuetut ttudiit.^ Adtiduut 
fragmentum Revii antiquisaimum, et 
codex Bernens. cum quinqne aliis} 
eleganti repetitione, et cujus glossa 
videtur adtiutut. 



TRISTIUM LIB. I. ELEO. VI. 



105 



Quumque minor Jove sit tumidis qui regnat in 

IUum Neptuni, me Jovis ira premit. [undis, 
Adde» quod illius pars maxima ficta laborum est ; 

Ponitur in nostris fabulet nuUa malis. 80 

Denique qussitos tetigit tkmen ille Penates ; 

Quaeque diu petiit, contigit arva tamen. 
At mihi perpetuo patria tellure carendum est, 

Ni fuerit Isesi moUior ira Dei. 



ELEGIA VI. 

Nec tantum Glario Lyde dilecta poets, 
Nec tantum Goo Battis amata suo est, 

Pectoribus quantum tu nostris» uxor, inhseres, 
Digna minus misero, non meliore viro. 

Te mea, subposita veluti trabe, fulta ruina est ; 5 
Si quid adhuc ego sum, muneris omne tui est : 



78. JavtM ira,'] Augusti odinm : qui 
his temporibus est illi summus Jupiter. 
Mbr. 

80. In nottri», &c.] Homenii sa- 
pienter fiDzit, et fabulis renim yerita- 
tem tezit: ego causam iingendi nul- 
lam habeo. Pont. 

83. Qfut^ tftu pttOt,'] Decem an- 



1. Lyds.] Lyde amica fuit Cal- 
limachi, quam ardentissime amavit. 
CUnio poetm, Callimacho Apollinis 
Tati« ClarUu enim ApoUo appellatus 
est, a Clario luco. 

Clarius poeta est Antimachus, Co- 
lophonius patria. Ftterunt autem iH- 
ter le vicina Colophon, et Clarii A- 
pollinis oraculum. Is poeta insano 
amore Lyden prosequutus poema in 
^ushonoremAMifyscripsit. Harlxs. 

2. Coo.'] h. e. Phileta, poeta Coo, 
qui Battidis imorem carmine declara^ 



vit, ac sub Alexandro M. et PtolemaBO 
vizit. Propertius ejus frequentem in- 
jecit mentionem. iii. £L i. v. 1. iiL £1. 
ii.v. 61, 52. Harles. 

4. Mimu mtMro.] Feliciori marito. 
Non, moliore ; sum enim ex antiquissi- 
ma et nobilissima Nasonum familia, 
ex qua innumerabiles equites exie- 
runt: sum poeta summo ingenio, et 
eruditione prsstinti; quo oonjuge, 
ante hanc meam calamitatem, te jac- 
tare solebas. Confer lib. iv. Eleg. iii. 
V. 53. sqq. 

6. Te moa tubpotita estJ] Accipien- 
dum est de posMssionibus, in quas in- 
vdabant homines alienonim cupidi, 
quanim fructibus in exsilio ipse vive- 
bat. PoNT. Subpoeita veluti trabe 
fulta rwna ett, Non damno quidem 
hanc lectionem, quam libri veterea 
agnoacunt; veriorem tamen auguror 
fore» si earina reponas. Inteliigit 
trabes tUas, qus subductis in litus na- 
M3 



166 



P. OVIDII NASONIS 



Tu facis, ut spolium ne sim, neu nuder ab illis 

Naufragii tabulas qui petiere mei. 
Utque rapax, stimulante fame, cupidusque cruoris 

Incustoditum captat ovile lupus : 10 

Aut ut edax vultur corpus circumspicit, ecquod 

Sub nulla positum cemere possit humo : 
Sic mea nescio quis, rebus male fidus acerbis» 

In bona venturus, si paterere, fuit. 
Hunc tua per fortes virtus submovit amicos, 15 

Nulla quibus reddi gratia digna potest. 
Ergo quam misero, tam vero, teste probaris : 

Hic aliquod pondus si modo testis habet. 
Nec probitate tua prior est aut Hectoris uxor, 

Aut comes exstincto Laodamia viro. 20 

Tu si Maeonium vatem sortita fuisses, 

Penelopes esset fama secunda tma. 
Sive tibi hoc debes, nulla pia facta magistra ; 

Cumque nova mores sunt tibi luce dati: 



vibus subjiciebaiitur. H« Orecis ^d' 
^Tf^Ct vel ^aX&yyta, de quibus PoU 
lux et Hesycbius : Nonius quoque in 
Palange, Varro de vita PopuU Ro- 
mani. Quum Pasnus infretum obviam 
venmet Twttris, §t qwttdam eepisset, 
erudeUttime pro Palangit earimt tub- 
Jeeerat; quo meh$ debiUtaret notirot, 
Isidorus, lib. xix. c. 11. Etymol. Pul- 
vinot videtur appellare: Minucius 
Octavio : Et quum ad id loci ventum 
ettt ubi tubduetdt navieuUt, tubttratit 
roboribut, a terrena labe tu^mtut quie' 
tcebant, Heins. 

8. Naufragii tabulat,'] Reliquias 
naufragii mei ; reliquum fortunarum 
mearum : quas quum ,Cssar non ad- 
emerit, ipsi tameu adimere nefarie co- 
nantnr, non secus ac partes navis dis- 
jecta nauiragio. 

11. Aut ut edax vultur,"] Vultur ex 



cadaveribus sibi escam qusrit. Inter- 
fictt autem nihil, nec destniit animan- 
tium; vid. Arist. lib. vi. Aut ut edax 
vuUur, Nam et vukurii nominantur, 
qui captant bona aliena, et ea per fas 
et nefas occupare nituntur. 

12. Sub nuUa potitum eemere pottit 
kumo.'] Sub nuda Scaliger et editionet 
nonnull», perperam ; corpus sub nuHa 
tellure positum, est inhumatum cor- 
pus. 

13. Malejidut.] An non rectius, 
maU Jitut? credens et confidens se 
ideo facilius ravadere posse mea bona» 
quia acerbam fortunam experior. Sed 
et vulgata servari potest, ut sit, in re- 
bus meis acerbis, quibus fides ejns 
debebat se ostendere, infidus. Burm . 

17. Probarit,] Plroba, booa judi- 
caris. • 
2Z. Sive tibi hoe dehet.'] Seu natura 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. VIL 107 

Femina seu princepSv omnes tibi culta per annos, 

Te docet exemplum conjugis esse bonae ; 26 
Adsimilemque sui longa adsuetudine fecit ; 

Grandia si parvis adsimilare licet. 
Heii mihi, non magnas quod habent mea carmina 

Nostraque sunt meritis ora minora tuis ! [vires, 
Si quid et in nobis vivi fuit ante vigoris, 31 

Exstinctum longis occidit omne malis : 
Prima locum sanctas heroidas inter haberes ; 

Prima bonis animi conspicerere tui. 
Quantumcumque tamen preeconia nostra valebunt, 

Carminibus vives tempus in omne meis.« 36 



ELEGIA Vn. 

Si quis habes nostri similes in imagine vultus, 
Deme meis hederas, Bacchica serta, comis. 

Ista decent laetos felicia signa poetas : 
Temporibus non est apta corona meis. 

te lioc docuit ; teu livuB ezemplo di- primus tamen Politiaoi, primos Vati- 

dicisti. Bbbsm. caniis et sez alii occidit, quod sequor. 

24. Mares,] SanctiaBima institnta. Hbiks. 
Cwm nova luee* Cum die natali; 

qunm naacererii. 1. Nottrii timUet.] Nogtn sez me- 

25. Fmina uu prineept.] Seu li- Kores, et moz BaeeMaaerta pro Bae- 
Tiam, quam prsdpua fide coluisti» ehiea. Hbins. /n imagine. In efli^e 
imitata es. Amerbachius ad Martiam, gemms insculpta ; yide Plin. i. 37. 
Maitii Philippi vitrici Augusti filiam, £k hedera enim poeta elegi corona- 
cootendit rd<erendum. bantur, sicut ez quercu heroici. Pto- 

30. Noitra ora.] Nostra verba. Ali- pertius. 

quem pleno ore laudar«, verbis multis Enniut hinuta eingat tua dieia eorona, 
et grandibus. Pont. Nottra ora. Pro MifoUa tx hedera porrige, Baeehe, 

sermone et fabulis; Phsdr. in prol. tua. 

lib. i. Dupiei fabellit ot ett. Etiam De hedera legito Plin. lib. zvi. et 

pro fidnda : ti taiit orit habet. Theophrastum, lib. iii. 

32. EittinetuM iengit exeidit omne 4. Temparibut meit.] Meo capiti, a 

niaiu.] KoKofMpia est exttinetum, ex- parte totum carck ffmwcdoxfiv» Falsus 

eidit : etsi miaime ignoro exeidere hac est hic Merula, qui alio modo ezponit. 

sigaificatione nsitatum esse Ovidio, Ciop. 

M4 



les 



P. OVIDII NASONIS 



Haec tibi dissimulas, sentis tamen, optime, dici, 6 

In digito qui me fersque refersque tuo ; 
Effigiemque meam fulvo complexus in auro, 

Cara relegati, qua potes, ora vides ; 
Quae quoties spectas, subeat tibi dicere forsan, 

Quam procul a nobis Naso sodalis abest! 10 
Grata tua est pietas : sed carmina major imago 

Sunt mea ; qu» mando qualiacumque legas ; 
Carmina mutatas hominum dicentia formas, 

Infelix domini quod fuga rupit opus : 
Haec ego discedens, sicut bene multa meorum, 15 

Ipse mea posui moestus in igne manu ; 
Utque cremasse suum fertur sub stipite natum 

Thestias, et melior matre fuisse soror ; 



6. Ditnm u U ,'} Rnge hac dod dici 
tibi, ne Augustam Isdas. Sentit ta- 
fnfn, optm§. Intelligit tamen, optinie 
amice» me tibi hsc dicere. 

EdiL yet. habet: Htee tibt dmhmUa 
(tentit tamtn optiaui) dieu Bene ta- 
men, ut in textn, lestitiiit Heintias, et 
Optime respondet r^ Kp&nffrt Greco- 
nim, Alii aliter legont. v. Heinaios 
et Borman. et hic laodat Mettrnnm in 
Exercit. critic. part. iL libr. iL c 9. 
ubi illnstratmorem illnm gestandi ab- 
sentiom amicomm imagines in an- 
nulis. Hablis. 

10. Nato tod^Ut obetL] In Franco- 
lurt. erat, abet; eleganter, ut Terba 
hac sint ad ipsam imaginem, qnam 
contemplans amicns ita adloqnitur, Tu 
NatOt quam proeul abeu 

11. Sed earmina mt^or imago Sunt 
aiM.] Magis ingeniom meum ezpri- 
munt, quam anrum illnd faciem. 

14. Infelix domtnt quodjv^ rupit 
opmt,'] Utmm infelix opns, an infdix 
f^l rectins hoc posterius, ut sit Ter- 
borum sensus: quod opus, hoc est, 
Metamorphosin, infelix fuga, exsiKum 



domini rupit. Cxop. 

15. Sicut bona multa «Morum.] Diu 
est, quod vidi scribendum bene multa, 
quod prim. Vatic. Hamburg. et tres 
alii confirmant. In Catalectts : 
TV^ miki paueot inter dUeeta te- 
dalet, 
Triga todalitii part bene magna 
mei, 
Atque ita passim Teteres : bene enim 
pro valde pooitur, ut bona part pro 
magna pars. Hbiks. 

17. Sub ttipite.] Sub torre, in qno 
Meleagri lata erant. 

18. Thettiat.] Althea Thestti filia. 
Thestius enim Pleuroniam tenuit : qui 
Curetum ductor, socer quidem iiiit 
(Enei, Althess yero pater. Et meiior 
matrefuitte toror, Althea melioiem 
se, et fratrum, a Meleagro interemto- 
mm, amantiorem ostendit, qnam filii* 
Sic et in viii. Met. 464. 475 : 

Pugnant mater^ tororque, 
Et diverta trakunt unumduonomittm 



pectut. 




•J^% wm^9 v€MMv^v 


meiier germana 


parente. 


Hams. 



TMSTIUM LIB. I. ELEG. VII. Ifl9 

Sic ego non meritos, mecum peritura, libellos 

Imposui rapidis, viscera nostra, rogis ; 20 

Vel quod eram Musas, ut crimina nostra, peirosus, 

Vel quod adhuc crescens et rude carmen erat. 
Qus quoniam non sunt penitus sublata, sed ex- 

Pluribus exemplis scripta fuisse reor ; [stant, 
Nunc precor ut vivant, et non ignava legentum 26 

Otia delectent, admoneantque mei. 
Nec tamen illa legi poterunt patienter ab uUo, 

Nesciat his summam si quis abesse manum. 
Ablatum mediis opus est incudibus illud, 

Defuit et scriptis ultima lima meis. 30 

Et veniam pro laude peto : laudatus abunde, 

Non fastiditus si tibi, lector, ero. 
Hos quoque sex versus, in primi fronte libelli 

Si praeponendos esse putabis, habe : 
Orba parente suo quicumque volumina tangis, 35 

His saltem vestra detur in urbe locus ; 
Quoque magis &veas, non sunt haec edita ab ipso, 

Sed quasi de domini funere rapta sui : 
Quicquid in his igitur vitii rude carmen habebit, 

Emendaturus, si licuisset, eram. 40 

20. ViteeramMra,] Nostros librot : scripta in otio caimiiia. Harlis. 

qaaii meoB partus. Rogu, Flamms 29. Medii$ ineudibui,'] Nondiim ab- 

omniarapienti. aolutoopere. Mmn. Sic et opus ali- 

Idcm animus nzoris Intaphemis quod cftmortf dicimur. 

apnd Herodotom. Antigones apud So- 33. In jnima fronte libelU,'] Scribe 

pbodem. ^ jjrimi libelU. Inepte enim Metamor- 

25. JU^tiMi.] Hec est Scaligeri phoses libellui vocentnr, quas ipse, 

emendatio ab Heinsio recepta ; ethtm lib. ii. mqfut oput sit appeUaturus ; 

enim yocabulum est ftkoav, hinc addit sic alibi : Sex ego Fattorum teripti, tO' 

poeta nen ignaoa, Otioti autem sunt tidenupie libellet ; et, Qai ntodo Nato- 

in universnm, qui ad rem publicam nit/^teramut qttinque libelli, Tret ju- 

Don accedunt. Ifinc Scipio apud Ci- mut—dt Amorum libris; atque ita 

ceronem de Offic iii. I. dicit, Num- passim alibi. Huifs. 

fiMM te minut etietum ette, quam eum 35. Orba parente luo,] Privata pa- 

otiotHt. Edit. vet. aliique libri habent tre, et anctore operis, qui in eisiliuin 

legentem, at Verpoort. otta explicat ejectusest. 



170 



P. OVIDII NASONIS 



ELEGIA VIII. 

In caput alta suum labentur ab aequore retro 

Flumina ; conversis Solque recurret equis ; 
Terra feret stellas ; coelum findetur aratro ; 

Unda dabit flammas, et dabit ignis aquas ; 
Omnia naturae praepostera legibus ibunt ; 5 

Parsque suum mundi nulla tenebit iter : 
Omnia jam fient, fieri quae posse negabam, 

Et nihil est, de quo non sit habenda fides. 
Haec ego vaticinor, quia sum deceptus ab illo, 

Laturum misero quem mihi rebar opem. If 
Tantane te, fallax, cepere oblivia nostri ? , 

Adflictumne fuit tantus adire pudor ? 
Ut neque respiceres, nec solarere jacentem, 

Dure! nec exseqmas prosequerere meas ? 
lUud amicitise sanctum ac venerabile nomen 15 

Re tibi pro vili, sub pedibusque jacet ? 
Quid fuit, ingenti prostratum mole sodalem 

Visere, et adloquii parte levare tui ? 
Inque meos si non lacrymam dimittere casus, 

Pauca tamen ficto verba dolore queri ? 20 



1. In suum eajmt,^ Caput didtur 
fluminis origo. Hic mihi magna do- 
mu$; eeUis caput urbibut exit, Vug, 
viii. 65. de ceruleo Tibri. £t Noster 
Met. ii. vers. 254 : 

Nilta in extremum fugit perterritta 
orbemt 

Occuluitijue caput, guod adhuc latet, 
In SMun caput. Inductio est» ex iis 
constans qus fieri nequeunL Pokt. 
ExpresRisse videtnr Noster Euripidis 
sententiam in Medea, ubi loquitur 
chorus: 
'Aw worafUiv Itp&v x^ipovnwayai; 



Kai Sixa, Kai w&vra inSXcy ^pk- 
^rau 

17. Ingenti moU prottratum,^ JEr 
rumnis oppreasum. Calamitatis sus 
magnitudinem vocat ingentem molem, 
a qua, velnt ruina magna, oppressus 
sit. 

20. Ficto,'} Cod. Junian. ticco h, e. 
sine lacrimis : quod placet Bui m. sed 
propter vers. antecedentem lectio/cto 
mihi placet ; S. licet lacrimam dimit- 
tere noluisses, dolor tamen, quamvis 
fictus, paucaque verba mihi fuissent 
solatio. ' Harles. 



TMSTIUM LIB. I. ELEG. VIII. 171 

Idque, quod ignoti faciunt, vaJedicere saltem, 

Et vocem populi publicaque ora sequi ? 
Denique lugubres vultus, nunquamque videndos 

Cemere supremo, dum licuitque, die ? 
Dicendumque semel toto non amplius sevo 25 

Accipere, et parili reddere voce, vale ? 
At fecere alii nullo mihi foedere juncti, 

Et lacrymas animi signa dedere sui. 
Quid? nisi convictu causisque valentibus essem 

Temporis et longi vinctus amore tibi ? 30 

Quid ? nisi tot lusus et tot mea seria nosses, 

Tot nossem lusus seriaque ipse tua? 
Quid ? si duntaxat Romae mihi cognitus esses, 

Adscitus toties in genus onme loci? 
Cunctane in aequoreos abierunt irrita ventos ? 35 

Cunctane Lethseis mersa feruntur aquis ? 
Non ego te placida genitum reor urbe Quirini,* 

Urbe, meo quae jam non adeunda pede est ; 
Sed scopulis, Ponti quos hsec habet ora sinistri, 

Inque feris Scythise Sarmaticisque jugis : 40 
Et tua sunt silicis circum preecordia venae, 

Et rigidum ferri semina pectus habent : 



TT. 21, 22. Wikkero spurii riden- Ovidius ventos dicit ssquoreot ex opi- 

tnr. nione vetemm : nam aqns motu ven- 

22. Et voeem popu/i.] Supremum tos creari, ait Senrius ad Virg. i. 75. a* 

salve et vale conclamare. Bsbsm. Verpoort. jam laudatus. Hables. 
PubUeaqug ora, sermones omnium. 37. Plaeida urbe Quirinu'] Romam 

90. Junetu$ amore.'] Bene opt. Pa- designat, in qua homines non ssvos, 

lat. et unus Mediceus vinctu$ amore, sed mites, nasci solitos innuit. 
uMm feaierejuneti paulo ante preces- 41. Silieit vemr.] Et ttant marmo» 

serat. Hbins. reo membra perutta gelu, £t Noster 

34. Adteitut tetiet tn genut omne in Met. ix. vers. 615 : Nee rigidot ti- 
Joeu] Lege loei, cum multis veterum ; Hcetttolidumve in peetoreferrum, ^p- 

de jocis et seriis jam ante egerai. iti mSfiptiy ofvptiKarog oZa leoXoerv^ ; 

35. In mquareot ventot,] In jEoUoi Theocr. Idyll. 22, de Amyco. 
B4>ttendorph. pro diversa lectione. 



172 



P. OVIDII NASONIS 



Quaeque tibi quondam, tenero ducenda palato, 

Plena dedit nutrix ubera, tigris erat : 
At mala nostra minus» quam nunc» aliena putasses, 

Duritiaeque mihi non agerere reus : 46 

Sed quoniam accedit fatalibus hoc quoque damnis, 

Ut careant numeris tempora prima suis ; 
Effice, peccati ne sim memor hujus ; et illo 

Officium laudem» quo queror, ore tuum*. 50 



ELEGIA IX. 



Detur inoffensse metam tibi tangere vit«, 
Qui legis hoc nobis non inimicus opus ; 

Atque utinam pro te possint mea vota yalere, 
Quae pro me duros non tetigere Deos ! 



43. Duanda uberm ; tagenda. 

45. Aut mala nottra minus quam 
fum aliena jnUares,'} At mala et jm- 
tat9e$ melioret. Deinde quam nune 
Qnus Vaticanus ; yere : quomodo etiam 
doctinimui TanaqaiUns Faber vidit 
scribendum Epistola zxiiL Combia- 
nus pro diversa lectione, quia nunc, 
Sensus est: At saltem mala nostra 
minus a te aliena putasses, quam nunc 
putas. Hbins. — Forsitan scripserit: 
At mala nottra fniut, quam nunc, alie» 
na putttttet; non hoc demum tempore 
debuisses ostendere mea nihil ad te ad- 
tinere, sed jam olim : quod si fecisses, 
non nunc agerem te reum duritia ; sed 
quia hoc prcter alia etiam mihi acci- 
dit, ut te perdam hoc infelici tempore, 
qui antea amicus fuisti, effice, &c. 
Deinde, duriti^t ndhi nune non agerere 
reut, excerpta KloekhoviL Burm. 

48. Ut tempora prima*'] Utsuperi- 



ora tempora, quibus amicitia nostra 
erat arctissima. Careant tuit numerit. 
Careant suo ordine : ut mihi in amore 
non respondeas, ut antea. 

Numerit carerel est, imperfectum, 
non integrum etse. Harlxs. 



1. Inoffenttt — vttc] h. e. opto, ut 
sine offensa vite stadium decurrens 
ad metam perveniat. v. Burm. qui 
Zinseriingii lectionem e MSS. in Pro- 
muls. crit. inven. c. 51. pag. 280. tii- 
offentam et expUcationem, evitaiam, ut 
in Horat i. Od. i. sumitur, bene repu- 
diat, quod apud Horatium alia res est. 
Iterabantur enim in circo spatia ; sed 
in hac metaphora Ovidii a stadio de- 
sumta, semel modo decurrere licet, et 
ubi metam attigimus, nullus locus of- 
fens» relinquitur. Harlxs. 

4. Durot D«of.] Deos mihi diffid- 
les; Cesarem indementem. 



TRISnUM LIB. I. ELEG. IX. 178 

Donec eris felix, multos numerabis amicos; 5 

Tempora si fuerint nubila» solus eris. 
Adspicis, ut veniant ad candida tecta columbee ; 

Accipiat nullas sordida turris aves. 
Horrea formicse tendunt ad inania nunquam; 

Nullus ad amissas ibit amicus opes. 10 

Utque comes radios per Solis euntibus umbra, 

Quum latet hic pressus nubibus, illa fugit ; 
Mobile sic sequitur fortunse lumina vulgus ; 

Quee simul inducta nube teguntur, abit. 
Haec precor ut semper possint tibi falsavideri: 15 

Sunt tamen eventu vera fatenda meo. 
Dum stetimus, turbse quantum satis esset, habebat 

Nota quidem, sed non ambitiosa, domus. 
At simul impulsa est» omnes timuere ruinam, 

Cautaque communi terga dedere fugse. 20 

Saeva nec admiror metuunt si fulmina, quorum 

Ignibus adflari proxima quseque vident. 
Sed tamen in duris remanentem rebus amicum, 

Quamlibet inviso^ Csesar, in hoste, probat ; 



8. Simile hoc dmadicare, Tel lectio fdiciutem fortuiie. 

foUicitaiida mihi videtur. Inturribiu 14, NoeU.'] BenereddiditBurmui- 

enim uitiqiiis et minoeii nidere loleQt nus noeU Oridio, aditipiiUntibua *U- 

aret. Sag|ncatnt eram, apa; ant bris: vnlgo enim legitur nube: led 

mmUm tordida Mm vel etrafavot. At nMlm$ precetserat, et fUHc pro ipao 

enim necdum mihi satisfacio : videant infeHci tempore elegantias sumi potest, 

igitur me acutaores. HAmLss. De hu- quam nubei, qus modo instans pericu- 

jusmodi commentis vide candidissi- lum notat. Haklbs. 

BMunillam, recentioribusrariusimita- 16. Eventuverafatendamoo.'] Ma- 

tam, Aristotelem in libro de Foet. lim iniAt. Hiims. 

adfinem. 30. Cautaterga.] Ipsi cauti et sibi 

10. Nulha ad ammat ibit atnkut consulentes: v^ certe cauU turba, 

0pet.] CuiTit exemplar vetns Bers- hoc est, tuiba sibi cavens, ne quid 

manni. £go vuit reponendnm censeo. Augustus in eos mea causa gravius 

Hbivs. moUretor. M. 

13. Fortun^ itmitiia.] Aoram et 



174 



P. OVIDII NASONIS 



Nec solet irasci, neque enim moderatior alter, 25 

Quum quis in adversis, si quis amavit, amat. 
De comite Argolici postquam cognovit Orestae, 

Narratur Pyladen ipse probasse Thoas : 
Quae fuit Actoridae cum magno semper Achille, 

Laudari solita est Hectoris ore fides : 30 

Quod pius ad manes Theseus comes issit amico, 

Tartareum dicunt indoluisse Deum : 
Euryali Nisique fide tibi, Tuhie, relata, 

Credibile est lacrymis immadiiisse genas. 
Est etiam miseris pietas, et in hoste probatur : 35 

Heu mihi, quam paucos haec meadicta movent! 
Hic status, haec rerum nunc est fortuna mearum, 

Debeat ut lacrymis nullus adesse modus. 
At mea sunt, proprio quamvis moestissima casu, 

Pectora processu facta serena tuo. 40 



27. De emnite ArgoUeo pottquam 
eognovit OreitemJ] Orette plurimi ve- 
teres. Scribe ArgoUci Orett^, Nam 
Fyladet Phoceus, non Argolicus; 
Amor. libro ii. Eleg. j'u Ters. 15: 
Argolieo Orett^; vide notas ad £p. 
viii. vers. 9. Heins. — De eomite Ar- 
goUco. Pacuvius tragoediam scripsit, 
in qua continebatur quomodo Orestes, 
cupiens a se furias removere ez morte 
matris conceptas, oraculum consuluit, 
quod respondit, ut ad templum Dianas 
tn Tauricam regionem proficisceretur ; 
quo quum pervenisset, comite et duce 
itineris Pylade, Thoas rex de more eum 
mactare voiebat Ceterum ignorabat 
uter esset Orestes. Pjlades Oxestem 
se esse respondit, ut proillo necaretur. 
Orestes autem, ita ut erat, Orestem se 
esse perseverabat : quorum fidem ita 
Thoas probavit, iit Oresti ignosceret. 
Rem aiiter et plenius refert Ovid. lib. 
iii. de Ponto, ea Elegia quam ad Cot- 
tamscribit. 



29. Qiutfnlt AeUnid^.'] Patroclo, 
Actoris filio : amor Patrocli et Achil- 
lis notus est Homeri carmine. 

30. Hectorit ore,] Ore inimici. 
Summam ac solidam esse laudem, 
quum quis ab hoste landatur, docet 
Arist. lib. i. Rhetor. Ciop. 

31. Comet iiiet.] Heinsins putat: 
comtaret; utez Ponto iii. 3. 42. Trkt. 
V. 4. 25. aliisque locis. At entm, qnia 
poeta cum aliis alibi usns est hoc voca- 
bulo, nondum sequitur, ut et^am hoc 
loco, invitis codd. ita legendum sit. 
Harles. 

35. Ett etiam mitgrit pietai.] In 
miterit veteres nonnullL Puto scri- 
bendum : Itta etiam in tniterit pietat 
vel ab hotte probatur ; aut miterofn^t 
vel in hotte prohatur, Hoc videtnr 
velie Noster. Ett etiam miteritqneji' 
det, Arondet Hjqns. 

39. Legendum: 

At mea lunt, preprio quamvit meat»»' 
timaeaiUf 



TRISTIUM UB. I. ELEG. IX. 176 

Hoc eyentunimjam tum, carissime, vidi, 

Ferret adhuc istam quum minor aura ratem. 
Sive aliquod morum, seu vitse labe carentis 

Est pretium ; nemo pluris habendus erit. 
Sive per ingenuas aliquis caput extulit artes ; 45 

Quaelibet eloquio iit bona causa tuo. 
His egb commotus» dixi tibi protinus ipsi : 

Scena manet dotes grandis, amice^ tuas. 
Haec mihi non ovium fibrae, tonitrusve sinistri^. 

Linguave servatae, pennave, dixit avis : 60 

Augurium ratio est, et conjectura futuri ; 

Hac divinavi, notitiamque tuli. 
Quse quoniam rata sunt, tota mihi mente tibique 

Gratulor, ingenium non latuisse tuum. 
At nostrum tenebris utinam latuisset in imis ! 66 

Expediit studio lumen abesse meo: 



Peetorapro^enmfaetaserenatuo, aliqoando magDO theatro spectabun- 

UU autem pro aentu, nuUum mihi vi- tur. Bebsm. 

dentur habere sensum. Menila ex- . 49. Hoe mihLI Hgc meliores. 

plicat, pro intelligentia tua et doctri> Heins. Hoe mihi non eviwn fibre, 

na ; quoidam etiam ait legere, pro Non divinavi h»c, tanquam haru^x, 

Jtnm hM»ut sit pro auditu nominis tui. ex animalium extis : inde extispices, 

Omnia vana, et sine lepore et gratia: extispicium. Tonitrusve tinutri. Di- 

agit enim de incremento amid sui, vinabant etiam per fulgura, qusB ob- 

quod olim jam auguratus erat, et nunc servabant. Laeva (auctore Plinio) pro- 

obponit suc calamitati, et decremento spera existimabantur, quoniam Isva 

propri» fortuns : quare legerem : parte mundi ortus est: tumquas nobis 

Peetora proeeeeufacla urena tuo. sinistra sunt, ea Superis dextra demitti 

Proeeuus, est incrementum, gradus, creduntur; vide Plutarch. Quasst. 

cujus glossa est proveetus, preventui ; rom. 78. .Pokt. 

Javenal. Satyr. i. ver. 38 : 50. Linguave,^ Per linguam avis, 

In ecUum quos evekit, optima tummi intellige oscines, id est, aves quas voce 

Kune via proeessus, vctul^ vedea augurium faciunt , per pennam autem 

beates, Bubm. . designat prgpetes, qu» volatu dabant 

42. IsUun ratem,'] Te ipsum et in- auguria. Mer. 

gcmi^. 56. Studiis meis.l Studio meo icnp- 

. 45. Swe per ingenuae^-^nrtes,'] Ar- ti. HBiif s. iMmen* Famam et glo- 

tes liberales, ingenuis dignas. riam. 

48. Seena moMt dotet.l Dotes ists 



176 



P. OVIDII NASONIS 



Utque tibi prosunt artes, facunde, severee^ 

Dissimiles illis sic nocuere mihi. 
Vita tamen tibi nota mea est : scis artibus illis 

Auctoris mores abstinuisse sui ; 60 

Scis vetus hoc juveni lusum mihi carmen, et istos, 

Ut non laudandos, sic tamen esse jocos. 
Ergo, ut defendi nuUo mea posse colore, 

Sic excusari crimina posse puto. 
Qua potes, excusa ; nec amici desere causam : 65 

Quo bene coepisti, sic pede semper eas. 



ELEGIA. X. 



EsT mihi, sitque, precor, flavae tutela Minervse 
Navis ; et a picta casside nomen habet. 



ST.Arteitiverg.'] Vel philoiophiam 
dicit, vel ingeniiM diBciplinas et ftu- 
dia eloqoenti». 

68. DistimiUt iUUJ] Quia nostnB 
artes non sunt levenB. 

69. Seit artibut illit.'] libris de 
Arte amandi. Eodem modo ezcusat 
le, lib. ii. ad Augustum, ver. 353 : 
Crede mihi, diitant tnmret a carmine 

nottro; 
Vita vereeunda ett, mutajoeota mea ett. 
Sic et CatttUus ad Aurel. xvii. 5 : 
Nam eaitum ette decet pium peetam 
Ipnun, vertieulat niKil necette ett. 
.66. QtM> hene eeeputi,] Satis hsc 
mihi cohcrere videntur precedentibus, 
si transpositis verbis hsc elegia in vo- 
tum de processu et incremento hono- 
rum amici desinat, et legatur : 
.iSic hene eeepitti quo pede, temper eat: 
vel; 
Sie pede capitti quo bene, temper eat ; 



ut MSS plurimi positum rfiv heme et 
pede variant. Bvrm. 

1. MiiMme.] Minerv» simulacmm 
navis insigne et tutela. Solebant enim 
in navibus Dii pingi, ut Minerva, 
Apolio, et alii, in quorum tntela este 
navem volebant. Non esse idem ira- 
pdffQftov et tutelam navis, et in hac 
Ovidiana navi, tutelare numen fuiise 
Mioervam, ez consuetudine puppi im- 
positam 1 galeam autem Minervn, in- 
signe, seu wap&nntw navis. 7Wt(c 
MifMTvc. Continet h»c Elegia breve 
quoddam hodoiporicum, sive itinera- 
rium poet», non quidem totius piofec- 
tionis ejus a Roma in Pontum, sed 
quantum ejus ab Hellesponto ad lo- 
cum exsilii reliquum fuit. Orditor 
autem a laude navis ejus : ac Merula 
in ea opinione est, ut putet de daa»- 
bus intelligendum ease } ego de una* 



TRISTZUM LIB. L ELEO. X. 



m 



Sive opus est velis, miniinani bene currit ad auram : 

Sive opus est remo, remige carpit iter. 
Nec comites volucri contenta est vincere cursu; 5 

Occupat egressas quamlibet ante rates. 
£t patitur fluctus, fertque adsilientia longe 

^quora, nec seevis icta fatiscit aquis. 
lUa, Corinthiacis primum mihi cognita Genchris, 

Fida manet trepidae duxque comesque fugae; 10 
Perque tot eventus, et iniquis concita ventis 

^quora, palladio numine tuta fuit. 
Nunc quoque tuta, precor, v^sti secet ostia Ponti, 

Quasque petit, Getici litoris intret aquas. 
Qupe simul ^olise mare me deduxit in Helles, 15 

Et longum tenui limite fecit iter ; 



eaque Bola navi, qua poeta e portu Go- 
rinthi in Thradam usque delatus fu- 
erit, qus deinde per angustias Helles- 
ponti in Propontidem, indeque rursus 
per Bosporum Thracium in Pontum, 
atque ita sinistro mari Tomon abierit. 
Versus autem de duabus navibus su- 
pra citatos, metaphorice accipio, ut 
puppis altera, pro cursu, serie, itinere 
terr^tri ponatuTi eo scilicet de quo 
ipse infra dicit : 

Nam mihi Bistoniot plaeuit ped§ ear^ 
pere eampot, &c. 
Nam et alibi de diversis profectionis 
sus Tiis meminit. 

2. Et a pieta cateidB nomen habet,'] 
A galea, quam illa armata gerit, ga- 
leata appellatur Minerva. Verbum 
habet, non ad Minervam, sed ad nomen 
navis, referendum videtur : ut intelii- 
gamus ipsam navem a picta galea, 
KOfmBeddkov, aut simili aliquo cogno- 
mine appellatam fuisse. 

CatsideJ] Ga/eam inde dictam fuisse 
navem, putant Heiosius ad h. 1. et 
Vossius de Vitiis sermonis. i. cap. i. et 
htnc Gaterat esse naves postea voca- 
taik V. Burm. Hablis. 

VOL.n. 



6. Quafnlibet,'] h. e. quamvis, cum 
jiliis Ciofanius rectins legit : ^ualibet 
arte, vel remo, vel velo, dederat Me- 
mla. Harles. 

9. Primwnmihieognitaterrit,] Cen' 
ehrit; nam Peloponnesus (auctore 
Plin. lib. iv. cap. 4.) jacet inter dao 
maria, ^geum et lonium, platani 
folio similis propter angruloaos reces- 
sus. Ang^stia, unde procedit, isthmos 
appellatur. lo eo loco erumpunt e 
diverso, qua dicta sunt, maria: Corin- 
thiacus hinc, ilUnc Saronicus appella- 
tur sinus. Leche» hinc, Cenchren 
illinc, angustiarum termini iongo et 
ancipiti navium ambitu. Sed tamen 
et territ non usque adeo incommode 
legetur, pro orit sciltcet acceptiim. In 
Cenchrit autem etiam figura synizesis 
admittenda est : ut Cenehreit trissylla- 
bum, pro dissyliabo in scansione ve- 
niat. Mbr. 

13. Ottia Ponti teeet,] Ottia sunt 
,aditus fluininum in mare. Pont. 

15. In mare,] In Hellespontnm : 

nam mare alia aliis cognomina acce- 

pit : ubi enim primum se coarctat, 

Heiletpontttm vocamus ; ubi se expan- 

N 



178 



p: OVIDn NASONIS 



Fleximus in laevum cursus, et, ab Hectoris urbe, 
Venimus ad portus, Imbria terra, tuos. 

Inde» levi vento Zerynthia litora nactis, 

Threiciam tetigit fessa carina Samon. 20 

Saltus ab hac terra brevis est Tempyra petenti : 
Hac dominum tenus est illa secuta suum. 



dit, Propantit dicitur; ubi iterum le 
^T9ani,Thraeiui Botponu ; ubiiterum 
le effundit, Pontut Euiinut; qua pa- 
ludi committitur, CimmerttM Botpona, 

17. FUsimut in lavum eurtiuJ] £x 
Hellexponto, in Proponditis tinistram 
partem navigationem' flezimus. Ab 
Heetorit urbe» Id est, lUo, que ez 
iEgsBo Helleipontumingredientis erat 
a deztra, ut sit scnsus: qunm pri- 
mum, in JEgtdo adhuc navigans, ha- 
bui Ilium a fronte, flezi iter in hevam 
partem, ubi erant loca illa, qua sta- 
tim subjungit. Csterum illud ausim 
adfirmare, aut carmina aliqua deesse, 
aut hanc navigationis descriptionem 
falsam esse. Mza. 

Heetorit,] Valde dissentiunt in- 
terpretes. Verpoorten/ quem vide 
in pnefat intelligit Ophruninm, Troa- 
dis oppidum inter Dardaniam et lUue- 
tium, urbes maritimas, situm, ubi 
Hectoris lucus eraL At enim eo non- 
dum venerat Ovidius, et num urbs 
Hectoris dici soleat, subdubito. Ae" 
torit, (ita enim quoque legitur) ur- 
bem qua^t Micyllus in Lemno in- 
sula, cujus regem aliqusndo fuisse 
Actorem, Hygin. fah, 102. tradit, 
ejusque expositio verosimillima vide- 
tur Burmanno. Sensus foret : Post- 
quam ad Hellespontum venimus in I0- 
vam flezimus cursum, et ab Actoris, 
urbe in insula Lemno, in Imbmm 
[quam Ovid. Imbriam dicit tenram] 
prozime navigavimus, inde in Samo- 
thraciam. v.Burm. Harles. 

18. Jmbria terra,'] Terram Imbriam 
eam dicit, quam Selimbriam Plinius, 
Ptolemsus, csterique appellant : illa 



enim, et Perinthus in Propontidis li- 
tore fnere ; nisi malis intelligere, il- 
lum non ingressum fuisse Hellespon- 
tum, sed JEgtdvan ei vicinum appel- 
lasae Hellespontom, ut dizimQS. 

19. ZerynihiaJ] Id est, ipsiQS 
Thrad» : nam in Thracia Zerynthnm 
luisse, scribit Lycophron, sacram He- 
cats ; iuit et Zerynthus in SamoChrace 
insula, unde fortasse regioni nomen 
deditOvid. 

20. Threieiam Sanum.] Samothra- 
ciam iffim^nm in mari JEpto circa 
Thraciam. 

21. Tempyra.] livius, lib. zzzviu. 
C. 41 : Inde JEniorum finet, prttter 
ApolUnit, Zerynthium quem voeant m- 

. eoiei, templum tuperant. Alitt angut' 
ti^ eirea Tempyra exeipiunt, (hoe toeo 
nemen ett,) non minut eonfragpt^, 
HziNs. Saltut brevit, Trajectus non 
longus. MzE. 

Tempyra.] Diversitas est lectionis 
et conjecturarum, quas in edit. Bur- 
manni potest legere, cui volupe erit. 
Aldina edit. habet Tentyra, Sed 
vera est, ut Heinsius e livio zzzviii. 
41. ostendit, lectio Tempyra, inThra- 
cia sub Rhodope inter Nestum et 
Hebrum. Harlbs.. 

22. Dominum,] Ipsum Ovidium in- 
telligit Burmannus, sive emerit na- 
vem, sive improprie se ita voqet, quia 
totam suo comitalui et instrumentis 
transvehendis conduzerat. Atque 
Burm. sententie subscribit Maasonii, 
qui statuit, navi prima a Cenchreis 
Ovidium in Samothraciam venisse, 
inde nova navi trajedsse in Thra- 
ciam. Harlzs. 



TRISTIUM LIB. I. ELE6. X. 



179 



Nam mihi Bistonios placuit pede earpere campos: 

Hellespontiacas illa relegit aquas ; 
Dardaniamque petit, auctoris nomen habentem, "26 

Et te, ruricola, Lampsace, tuta Deo. 
Quaque, per angustas vectse male virginis undas, 

Seston Abydena separat urbe fretum : 
Hincque Propontiacis heerentem Cyzicon oris, 

Cyzicon, Haemoni^e nobile gentis opus : 30 



23. Nam mihi ^M^tof.] £ Sa- 
mothntcia digreB«ire erant dua na- 
vei, qaarum altera, qus Ovidium ve- 
hebat, siuistrum Propontidis carsum, 
altera vero dextrum tennit Bisto- 
nioi campat, Threicium litus. Podt. 
Vdo: pars pro toto. Mbr. Nam 
miki Bistonioi plaeuit pod* earpero 
eampot. Hunc locum Merula, quum 
aententisB sne de duabus navibus, de 
qua a principio meminimus, repu^ 
nare videret, pedem pro fune» quo 
vela navium reguntur ; eampoi autem 
pro equore, sive mari ezposuit. At 
si alteram expositionem recipias, de 
una navi, eaqoe sola qusB poet« fuit, 
qua in iioc loco relicta, in terram 
egressus ille, reliquum iter, aut par- 
tem saltem,-per Thraciam itinere ter- 
restri fecerit ; sua ac propria signifi- 
catio verbis manet, neque versus ipse 
quicquam difBcultatis habet. 

24. Helletponiiaeas Ula reUquit 
aquasJ] De hoc loco egit Verpoort in 
prsfatione. Olim legebatur reUquit, 
quod duriusculum est : hinc jam Mi- 
cyilus coojecit relegit, et sic codicem 
Medonianum habere, testatur Hein- 
siuSp qui quidem pertgit, aut quid si- 
mile substituendum putat. At, ego 
non dubito, bene ait Burmannus, r«- 
iegit esse iegendum ; nam antea quum 
venisset ad urbem sive Hectoris sive 
Actoris, qusB non longe ab Helle- 
sponto debet statui, flexit in lavum 
versus Samothnicen, inde trajiciente 
Ovidio in Thraciam, illa navis relegit 



tter versus Hellespontnm. Harlxs. 

26. Dardaniamfue petit.] Darda- 
nia urbs fuit in litore Hellesponti 
sita: nam post Abydum promonto- 
rium est Dairdanium, et civitas Dar- 
dania, 70 stad. ab Abydo distans. 
Nomen servat ipse Hellespontua. Ps- 
tit autem pro petivit ultimam produ- 
dt» at verba omnia syncopam haben- 
tia. Nomen auetoris. Nomen Dar- 
dani Jbvis filii, qui eam condidit. 

2& Et te, rurieola, Lamptaee, &c.] 
Tampsacum etiam pervenit ab urbe 
Dardania: fuitautemLampsacusurbs 
insignis ad mare sita, qua portum op- 
timum habuit: prius Pityusa voca- 
batur. Per Deum autem ruricolam 
Priapum iotellige ; qui vir fuit ex 
Lampsaco urbe Hellesponti; de qua 
pulsus, propter obscenitatem : vocat 
autem J)eum ruTtcelamp quoniam in 
hortis colitur. « 

27. Per angustat UndasJ} Vastum 
enim mar^prajacena Asis, et ab £u- 
ropa porrecto Cheraonesi litore ex- 
pulsum; angusto meatu irrumpit in 
terras, septem stadiorum intervallo 
Europam discludena Asi«; hasque 
angustias Hellespontum vocant. Vir'- 
ginit male veet^ Helles, qusD hausta 
fluctibus periit. 

38. Setton Ah}fdena.'\ In Europa 
eoim Seston urbem, in Asia Abydon 
fuisse, scribit Plinius : in medio vero 
utriusque urbis Hellespontus foit. 

29. Hineque Propcntiacii h^rentem 
Cysieon orit.] Puto scribendum Pro" 
N2 



180 



P. OVIDII NASONIS 



Quaque tenent Ponti Byzantia litora fauces : 

vHic locus est gemini janua vasta maris. 
Haec, precor, evincat, propulsaque flantibus Austris 

Transeat.instabiles strenua Cyaneas, 34 

Thyniacosque sinus ; et ab his, per Apollinis- ur- 

Alta sub Anchiali moenia tendat iter : [bem. 



pOHtiaeii sui^gMtem Cysieon ; nam ia 
edito colle sita erat; Val. Flaccui, 
ii. 635. sqq. 

Ntc procul ad tenuU lurgit confima 

ponti 
Urbi plaeidit domtMiaJugii ; rex di' 

vitit agri 
Cyxictu; 
sed et Apolloniua Rhodius in eJQS 
deicrq>tione : 
^Bffri 9k nc alirtia UpoiroprUoc 

MoBi viiooQ, 
Tvr9bv Airb ^pvylfic iroKvkiitov 

^irelpotOf 
B/c ^SXa KOcXifikvri, t&ffov r im- 

Itvpirat UrOfibc 
Xipa<p iiriirptivr^c Karcuiiuvoc iv 

as cl axrai 
'Aitfihjitoc Ktlvrat ^ ^ir^ ^oiarog 

AhriiroiO, Heiks. 

Httrenten^,} Vide Apdlon. Rhod. i. 
936. sqq. ibique scholiastem. Pompon. 
Mel. i. 19. ab init. Trant amnem tedet 
in cervice penintuUt Cysicum. £x hoc 
loco bene vindicat Bunn. tutrentem : 
nam in i8tlimo> illo posita Cyzicus ad- 
)uaret orit. Heinsitts contra rescri- 
bendum putarat turgentem, qnasi in 
adscensu coUis sita erat. v. etiam 
Veipoort. in prsfat. .£neaus autem, 
natione Thessalus, (Thessalia vero 
Hemonia olim vocabatur) pater Cy- 
zici ezstruxit urbem, aut, ut alii 
volunt, urbi nomen dedit Cyzicus. 

HikRLES. 

31. Quaque tenent Ponti By%antia 
litora fauctt,'] A Cyzico se deinde 
venisse dicit ad Thracium Bosponim, 
in cujus litore sinistro ad Pontum 



Eoxinum navigantibus erat Byzan- 
tium, urbs quum natura loci muni- 
tissima, tum ad fertilitatem omnium 
rerum opportunisstma. 

32. Gemini marit.'] Propontidis et 
maris Eusuni: intcr qu» maria sunt 
faoces, qne Thracius Boqiorus ap- 
pellantor. 

33. Propultaque fortibut Atutrit,'} 
Flatibut Auitri veteres magna ez 
parte : Medonianus ftatibut Auitrit : 
scribe ftantilnu Auttrit, ut apud Sta- 
tium; Theb. lib. xi. vers. 42. sqq ; 

ceu eircumfiantibut Auttru 
Altemut procumlnt ager : 
n quis yZati^iu Auttri malit, ecoe pa- 
ria Met. vii. ver. 532. Cicero Cor- 
aificio, lib. xii. Epbt. Atuter adver" 
eut maximo ftatu me ad tribulet tuet 
Rhegium retuiit, Hsivs. 

34. InstabHet Cyatuos.] In Ponto 
du» sunt, mille et quingentis pasBibus 
ab Europ^, quatuoidecim millibus ab 
ostio, Cyanea, ab aliis SympUgadee, 
id est, concurrentes, appellatn ; tra- 
ditsque fabulis intei:, se ooncurrisse, 
quoniam parvo discretss intervallo, ex 
adverso intrantibosgeminse oemeban- 
lur. 

36. Alta 9ub Anchiali meeniafindat 
iter,] Praefert Burm. Aeta, si ita di- 
stinguatur : 

et ab hit per ApoUiaut urbein 

Acta, tub AnehiaU meenia tendat 
iter, 
Anchiala, seu Achialia, seu Anchialos, 
castellum fuit ab ApoUoniatis condi- 
tum, qus et Poltonia dicebatur : fuit 
autem in ora Getici litoris. 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. X. 



181 



Inde Mesembriacos portus, et Odesson, et arces 

Praetereat dictas nomine, Bacche» tuo ; 
Et quos Alcathoi memorant a moenibus ortos, 

Sedibus his profugum constituisse Larem : 40 
A quibus, adveniat Miletida sospes ad urbem, 

OfFensi quo me compulit ira Dei. 
Hanc si contigerit, meritae cadet agna Minervae : 

Non facit ad nostras hostia major opes. 
Vos quoque, Tyndaridae, quos haec colit insula» 
fratres, 46 

Mite, precor, duplici, numen, adeste viee. 
Altera namque parat Symplegadas ire per arctas, 

Scindere Bistonias altera puppis aquas. 



37. Indt MeMmbrtaeos porttfs.] Ab 
Anchialo, inquit, navis mea ia por- 
tum Mesembriacnm perveniat: Me- 
sembria enim Megarenainm fait colo- 
nia: quam antea M<fM6nun vocabant 
£t Odesson, Ita appellant eam ur- 
bem Afileaionun coloniam. 

38. Dictas nomiM, Bacchej^ iuo.] 
Dionysiopolim dicit, qu» urbs fiiit in 
eadem ora* 

39. Et fiuM AUMthoL] Calatim ur- 
bem videretur designare poeta, qus 
in litore Getico sita, antea vocabatur 
Aeervetu. Aleathifi mcmUnu. Septem 
Aleathoe» ; alii AleathaU, Heins. 

40. Profugo» eonttituim larem,'] 
Lare» plurimi veterum ; sed lego pn^- 
fiignm larem ; Met. iii. ver. 539 ; 

Hae Tyron, hae Tprefugqt potuuttt 
tede ptnatsi. Huns. 

41. Ad urbem Miletida,} Ad urbem 
Istropolim, a Milesiis conditam. £a 
autem a sacro Istri ostio occurrebat 
ad stadia quingenta: inde dextror- 
som habenti litus fuit Tomos oppidu- 
lum alterum, ad 250 stadia : de quo 
hic magis placet intelligas, quam de 
Istropoli ; nam ejus exsilii locus fuit 
Tomoe, non Istropolis. Msr. MiU' 
Hda, Tomi enim Milesionim colonia. 



£z hoc carmiue conjicio, Ovidium 
hanc suam et a se tam laudatam na- 
vem rurstts conscendisse. Quorsum 
enim optaret, ut sospes Tomos contiih- 
geret 1 Pont. Miletida urbem, Malo 
MiUsida; nam a Mileto Milesius de- 
ducitur. HsiNS. £go quidem Mi- 
letida non minus commode a poeta 
dictam existimaverim Tomon, quasa 
Mileti filiam, quam Milesida, vel Mi- 
lesiam. Harlxs in pref. Sed nil 
opus esse hujusmodi aigutiis docet 
Grsc» linguas norma» quam hic af- 
fectat Noster. 

44. Mqfor,'] Vacca s. juvenca in- 
domita mactari solebat [Metam. iv. 
764.] Minervs, quam de se bene 
meritam laudat Fropter inopiam 
igitur consuetam hostiam illi se of- 
ferre non posse» excusat se poeta. 
Harles. 

46. Vot fttofiM, Tyndaridet.'] Cas- 
tor et PoUux, nuraina nautica. Mxr. 

47. SffmpUgadaik ire per altat,] 
Uterque Politiani, prim. Vatic. mul- 
tique alii per aretat, optime: Prisci- 
anus Periegesi» hie tunt Symplegadet 
arettt \ ct postea : 

E regume jacet locus hic SympUg^ 
dm aret^. 
N3 



182 P. OVIDII NASONIS 

Vos facite, ut ventos» loca quum diversa petamus^ 
Illa suos habeat» nec minus illa suos. 50 



ELEGIA XL 

Lttera quaecumque est toto tibi lecta libello, 

Est mihi soliicitse tempore facta viae. 
Aut hanc me, gelidi tremerem quum mense de- 
cembris, 

Scribentem mediis Hadria vidit aquis : 4 

Aut, postquam bimarem cursu superavimus Isth- 

Alteraque est nostrae sumt^ carina fugae. [mon^ 
Quod facerem versus inter fera murmura ponti, 

Cycladas ^gaeas obstupuisse puto : 
Ipse ego nunc miror, tantis animique marisque 

Fluctibus ingenium non cecidisse meum. 10 
Seu stupor huic studio, sive huic insania nomen, 

Omnis ab hac cura mens relevata mea est. 
Seepe ego nimbosis dubius jactabar ab Haedis ; 
- Saepe minax Steropes sidere pontus erat : 

Seneca, Hercule Forente, v. 1210: notat Scaliger lib. vi. de Emendat. 

qiuB fHmtum Seythin Sympl^as tempor. p. 536. v. Borm. Harles. 

arctat, 5. Isthmon 6ifiiarefii.] Peloponnesi 

Statius, Theb. v. ora sunt Cyaneii Isthmum, qui adluitur mari JEgtBO 

arctata vadis, Sequenti versu. Bisto- et lonio. Isthmus autem dicitur ea 

nidas aquas pro Bistonias primus Va- terr» angustia, qusD inter duo maria 

ticanus ; sic lib. ii. de Ponto, £leg. iter porrigit ad Chersonesum, ut dixi- 

ix. ver. 54 : mns. 

Bistonis ingenio terra tuperba ttio est. 8. Cyeladas JEg^as obttupuiste pu- 

Mox malim loca quum diversa petan' to.] Cyclades insulsB sunt in mari 

tur, quam petamus, Heins. -^geo, quas duodecim tantum fuisse 

scribit Strabo. Dicts autem sunt, 

4. HadriaJ] Mare Hadriaticum, ita quod circa Delum m cycUm, id est, 

appellatum ab Hadria nrbe Illyrico in orbem, site sunt : ut Plinius scri- 

mari prozima : vide Plinium, lib. iii. bit. Mer. 

cap. 16. 13. Hcdu.] Hasdi vocantur stelle 

Hadriam hic pro mari lonio poni dun in manu aurigc, quorum ortus et 



TRISTIUM LIB. I. ELEG. XI. 



183 



Fuscabatque diem custos Erymanthidos Ursae ; 1 5 

Aut Hyadas seris auxerat Auster aquis : 
Ssepe maris pars intus erat ; tamen ipse trementi 

Carmina ducebam qualiacumque manu^ 
Nunc quoque contenti stridunt Aquilone rudentes, 

Inque modum tumuli concava surgit aqua : 20 
Ipse gubemator, toUens ad sidera palmas, 

Exposcit votis, immemor artis, opem. 
Quocumque adspicio, nihil est, nisi mortis imago, 

Quam dubia timeo mente, timensque precor : 
Adtigero portum, portu terrebor ab ipso ; 25 

Plus habet infesta terra timoris aqua. 
Nam simul insidiis hominum pelagique laboro, 

Et faciunt geminos ensis et unda metus. 



occams tempesUtes graviaamu facit. 
Oriimtttr autem (Teiperi) cum Scor- 
pioae menae Octobri. Servius ad V ir- 
gil. Md, iz. 668. At Ovidiua eorum 
^ ortom intelligit matutinam, qui con- 
tingebat Tiii. Cal. Maii. Flin. zviii. 
26. Vkrpoobt., 

14. &rp« minas St$ropet,^ Pleiades 
inteUigit. Fuit autem Sterope una 
ex Boptem Pleiadibus, qu» fuere fi- 
lin Pleionea et Atlantis. Hs Ver- 
gUm a noetria appellantur, quod in 
vere oriuntur. 

15. Ctutot Eryfnanthidot Urur,'] 
Arctophylaca intelligit, in cujus zona 
est itella Arctunu, cujus ortus et oc- 
casus tempestates gravissimas facit 

16. Aut Hyadat aerit hauterat Au- 
tter ofttu.] Hauterat a^it ; pro ei- 
hauaerat, et quasi tvacuaverat aquis, 
wreppoXue&C' Aut certe Kaff diroX- 
Xay^v, ut sit dictum, pro, Hyades 
hauserant, hoc est, adtraxerant, et 
coDcitarant Austrnm et pluvias. Mic. 
Serit auierat, Ita nostri codd. Regg. 



A et B ; quod servo : terit, gravibus, 
diris: auxerat, quia Auster, ventus 
pluvitts, plttvianun Hyadum imbres 
auget. 

ffyadoi.] Ab 0nv pluere dictc 
sunt stells in capite tauri, quarum 
ezortus et occasuspluviam nimbosque 
efficere credebatur. Sueulm etiam 
dicuntur. Conf. Columeli. xi. 2. (ubi 
de stellia et inde oriundis tempestati- 
bua agit) n. 34. 36. 39. et 86. ac 89. 
unde etiam terit auxerat (pro quibua 
Heinaiua maluit substit^ere, scvii hau- 
terat, uti jam Merula dederat, aut 
plwiit paverat) poterit intelligi atque 
explicari. Harlzs. 

19. Contenti ttrident A<iuilane ru- 
dentet.'] Stridunt meliores dp%aucwc ; 
Fast. vi. 40 : 

Cauta quod horrenda ttridere voce 
tolent : 
dittenti etiam rudentet est in Barber. 
et mox tres codices cumuli pro tu- 
muli, Uexns. 

N4 



184 P. OVIDII NASONIS, ETC. 

Ille meo vereor ne speret sanguine prsedam ; 

Haec titulum nostr® mortis habere velit. 30 
Barbara pars laeva est, avidee succincta rapinse, 

Quam cruor» et csedes, bellaque semper habent. 
Quumque sit hibemis agitatum fluctibus eequor, 

Pectora sunt ipso turbidiora mari. 
Quo magis his debes ignoscere, candide lector, 35 

Si spe sunt, ut sunt, inferiora tua. 
Non haec in nostris, ut quondam, scribimus hortis: 

Nec, consuete, meum, lectule, corpus habes. 
Jactor in indomito, brumali luce, profundo ; 

Ipsaque caeruleis charta feritur aquis. 40 • 

Improba pugnat hyems, indignaturque, quod ausim 

Scribere, se rigidas incutiente minas. 
Vincat hyems hominem; sed eodem tempore, 

Ipse modum statuam carminis, illa sui. [quaeso, 

31. Barbara part lava eit.] De- 36, Sitp€$int,ut sinUj Sitpe$uni, 

sigiiat Thracie litus, quod Ponto ad- ut sunt, meliores ; et moz ter iptimm s 

loitur : quod scribit Strabo desertum pro tcribimut^ Puto : 

esse, petrosura, importuosum. Mer. Si tpe tunt, ut erunt, inferiora tua ; 

Avid€ tftbttrueta rapin^, Uterque infraiv. 1. ver. 1 : 

Palatinus multique alii, tuhstrata ; Si qua meitjuerint, ut erunt, vitima 

prim. Vatic. atque septem prsterea libellit, Hsins. 

sabtracta; totidem tuijeeta, ut forte 38. Nec, eontuete, meum, leetuU, 

sit scribendum avid^rque objecta ra- corput habet,'] Anttqui meditatiomy 

pinm, vel inttructa, Hbxms. Vossiana aut scriptioni operam daturi, in lectu- 

ezcerpta habent avide tuccincta, quod lis suis lucubratoriis se componebanL. 

mazime placet; tuccincta enim est 44. Modum carmimt,'] Finemscri- 

pro parata, prompta ad prsdas agen- bendi. Illa nU, Hla byems statnat 

das. BoaM. modum sui, id est, desinat sevire. 



PUBLII OVIDII NASONIS 



TRISTIUM 



LIBER SECUNDUS. 



ELEGIA UNICA. 

QuiD mihi vobiscum est, infelix cura, libelli, 

Ingenio perii qui miser ipse meo ? 
Gur, modo damnatas, repeto» meacrimina, Musas? 

An semel est poenam commeruisse parum? 
Carmina fecerunt, ut me cognoscere velient 5 

Omine non fausto femina virque» mea : 
Carmina fecenmt, ut me moresque notaret 

Jam demum visa Csesar ab Arte meos. 
Deme mihi studium; vitse quoque criminademes: 

Acceptum refero versibus, esse nocens. 10 

Hoc pretium curae vigilatorumque laborum 

Cepimus : ingenio poena reperta meo. 



1. Cuna.] Proprie de rebus carissi- 
mis usurpatar ; hinc edam pro poe- 
mate, qnoniam poet» sua carmina a- 
mant Mait. L 108. 6. Condere vtctu- 
rmt tenUm per ttteula euroi, Harles. 

VY. 5, 6. Hos Tersus gemiin» nots 
Don esse, pntat Heinsins, nec mibi 
placent, potissimum rb tnea: ioasui 
minus putide legeres meo, et referres 
ad omine. Harles. 

7. Notaret,'] A nota censoria sum- 
tum vocabulum innnit ignominia et 



poena adBcere. Tid. Burm. ad Her. 
ii. 86. 

10. Eue nceent est grscismus pro 
MM nocentem, inquit Micyllus. Burm. 

11. Hoe jrretium ©tte.] C»r« rec- 
tius, nam vit4t prscesserat paulo ante ; 
neque aliter Bersm. liber. Pont. ii. iv. 
16: 

Hoe pretium «wr dulee reeentit erat ; 
atque ita jam in notis suis meus pa- 

HlINS. 



186 



P. OVIDII NASONIS 



Si saperem, doctas odissem jure sorores, 

Numina cultori perniciosa suo. 
At nunc, tanta meo comes est insania morbo, 15 

Saxa malum refero rursus ad ista pedem. 
Scilicet et victus repetit gladiator arenam; 

Et redit in tumidas naufraga puppis aquas. 
Forsitan, ut quondam Teuthrantia regna tenenti, 

Sic mihi res eadem vulnus opemque feret : 20 
Musaque, quam movit, motam quoque leniet iram ; 

Exorant magnos carmina saepe Deos. 
Ipse quoque» Ausonias Ceesar matresque nurusque 

Carmina turrigerae dicere jussit Opi : 
Jusserat et Phoebo dici, quo tempore ludos 25 

Fecit, quos setas adspicit una semel. 



14. Culiori $uo,] Mihi Ovidio, qui 
eat coltii ac sectatui fum. Cior. 

16. Saxa memor rrfero ntnus ad 
ieta pedem.'] Malum pedem ^mtliores 
magno numero ; alii non pauci meum: 
pei malut pro leio pede ; Art. Am. iii. 
271, quamquam diTerao sensu: 

Pe$ malut in rUvea eewtper eeletur 
aluta; 
pro icta duo Teteret aeta ; lege Saxa 
iita : designat studium poeticum : pro 
rrfero malim etiam rrferor, ut sit gre- 
citmus: preterea unus Vaticanus pro 
diverta lectione: Littum tasa pedem 
rursut ad icta fero ; ut fortassis sit 
scribenduin : Sasa maltun rrferor Utsut 
ad itta pedem. Hbins. 

leto.] Mens auctoris et Terborum 
conteztus elegantem hanc suadent lec- 
tionem. conf. infra iv. 1. 27. sq. Hein- 
iius autem corrigere maluit ista; ma- 
lum cum Burm. unds indusi. Harlss. 

19. Teutkrantia regna,] Mysia reg- 
na, qua tenuit rez Teuthrantus : qui 
Tirili stirpe carens, Argiopen filiara 
Telepho despondit, eumque reliquit 
regni successorem. 



24. Cartjuna turrigentJ} De Ope 
Satumi conjuge inteUigas, de qua ita 
scribit Macrob. Opem Satumi conju' 
gem crediderunt, et ideo eodem menie 
Satumalia et OpaUa ceUhrare contue- 
verunt, quod Saturwus, ^futque unr 
tamjrugum, quamfruetuum repertoret 
ette credantur. Itaque omnijamfaetu 
agrorum coacto, ab hominihu hot Deot 
coU, quaii vitst cuUiorit auetoret, et ter- 
ram Opem, ctyut epe kumanm viUe. 
aUmenta queBruntur, Huie De^ teden- 
tet vota concipiunt, terramque de indus- 
tria tangunt, demonstrantet ipsam mo- 
trem terram esse mortaWnu adpeten' 
dam. Opi turrigeut. Opi coronam 
turritam gerenti. MEa. 

25. Jusserat et PhdBbo dici.] Secu- 
lares ludos designat, qui fiebant post 
centum anngs: Horat. in carmine, 
quod de secularibus ludis cantatum 
est, id tefmpus hoc modo designaTit, 
Epod. V. 21. sqq. vulgo ad calcem : 

Certta undenoe decies per annos 
Orbis ut cantus, rrferatque ludee 

Ter die claro, totidemque grata 
Noetefrequentes. 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA. 



187 



His precor exemplis tua nunc, mitissime Ceesar, 

Fiat ab ingenio moUior ira meo. 
Illa quidem justa est, nec me meruisse negabo : 

Non adeo nostro fugit ab ore pwlor. 30 

Sed, nisi peccafisem, qilid tu concedere posses ? 

Materiam veniae sors tibi nostra dedit. 
Si/quoties homines peccant, sua fulmina mittat 

Jupiter, exiguo tempore inermis erit. 
Hic ubi detonuit, strepituque exterruit orbem, 35 

Purum discussis aera reddit aquis. 
Jure igitur genitorque Deum rectorque vocatur ; 

Jure capax mundus nil Jove majus habet. 
Tu quoque, q^um patriee rector dicare paterque, 

Utere more Dei nomen habentis idem. 40 

Idque facis : nec te quisquam moderatius unquam 

Imperii potuit frsna tenere sui. 
Tu veniam parti superatae seepe dedisti, 

Non coQcessurus quam tibi victor erat 



Quibiis ▼ertibiu patet, tecularet ludot 
centetiiDo decimo anDO /trt tolitot. 
Liidi aatem celebrabaotar ommbut 
tbeatritomniiim ^enemm, et tacrificia 
templit omnibiu fiebant noctu pariter» 
atqne interdiu. Primnt autem Vale- 
rint Poblicola contol pott reget ez- 
actot, tecnlaret ludot inttituit. Mks. 
Jimerat tt PkoAo diei. Canebatur 
carmen teculare ApoUini et Diana, 
tamquam diit <iX4iieibnMC et dworpo' 
waiotc, malorum depultoiibut. Pont. 
Quo tmKport ludot Feeit^ Ludot te- 
cularet intelligit» qui Dione tette I. 
64. ▲. V. c. Dccxxxvi. quinto cele- 
brati tont Alludit antem hoc loco 
poeta adprsconit contuetudinem, qui 
co n vocato ad horum Ittdonim tpecta- 
cula populo, ita dicebat: Hot ludot 
qui fiKtnri tunt, nemo vettrum vidit, 
necTitnruaett. 



28. Ab ingenio meoJ] Erga me vi- 
rum ingeniotum. Cior. 

40. Utoro muro Dei.] More Jovit 
pott tonitrua tereniutem inducentit; 
ex quo latenter reditum precatur. No- 
wten kabentis idem, Perperam in mul- 
tit, numen; Fatt. ii. 131. ad Augut- 
tum: 

Hoe tu per terras, quod in athere 
Jupiter alto, 
Nomen habet: hominnm tu pater, 
ilie Deum, HxiNt. 

43. Tu veniam parti tuperat^ uepe 
dedittL'\ Nam Tranquillnt ita tcribtt 
in Attgutto: Clementus ctoi/»laftf9t<e 
^ut multa et magna doeumenta tunt, 
ne enumerem quot, et quot divertarum 
partium venia et ineolumitate donatot, 
p r inc ipe m etiam m civitate locum t#- 
nere pattut ttt. 



18B P. OVIDII NASONIS 

Divitiis etiam multos et honoribus auctos 45 

Vidi, qui tulerant in caput arma tuum : 
Quaeque dies bellum, belli tibi sustulit iram ; 

Parsque simul templis utraque dona tulit : 
Utque tuus gaudet miles, quod yicerit hostem ; 

Sic, victum cur se gaudeat, hostis habet. 50 
Causa mea est melior, qui nec contraria dicor 

Arma, nec hostiles esse secutus opes. 
Per mare, per terras, per tertia numina juro, 

Per te, prsesentem conspicuumque Deum, 
Hunc animum fayisse tibi, vir maxime : meque, 56 

Qua sola potui, mente fuisse tuum. 
Optavi peteres caeJestia sidera tarde ; 

Parsque fuit turb» parva precantis idem. 
£t pia tura dedi pro te : cumque omnibus unus 

Ipse quoque adjuvi publica vota meis. 60 

Quid referam libros, illos quoque, crimina nostra» 

Mille locis plenos nominis esse tui ? 
Inspice majus opus, quod adhuc sine fine reliqui, 

In non credendos corpora versa modos ; 
Invenies vestri prseconia nominis illic : 65 

Invenies .animi pignora multa mei. 



46, ViditfuituUrant in capta arma Per ter tria numna legere Cmiibo. 

hittm.] CoDsuleSuetoii«iii vitaAug. niam notavit Frandas. Bubm. 

60. Sie €ur u vietmn,} Sic hostit 63. InMpiee mi0ns opu$.} Adspice 

tuQs cognoscit se Tictum justa de MetamorphosiD. 



Mbx. 64. In non crtdendot eorpora «tm 

63. Per tertia fitimina.] Per aquas. modot,'} Ad Diogenem rAv rd ItrtaTm 

Potius coelum intellige. Ciof. Qus y^&^mvra yidetur respezisse ; e qao 

melior interpretatio ; sic enim lib. iii. iq Metam. inter ccteios hand dMit 

Amor. Eleg. viii. ver. 49. sq : quedam desumserat. Memimt illias 

QMtmewnpelofftlterraeonUnta Epiph. Dan. UeiQS. Buan. 

fi»^' 65. /iwMUMMttrt,&c.] LandaliB 

Cur non ft eaUMM, tertia regnot metaiiu»phosi» et in calce potissiauuii» 

ptitj ? Julium Cmarem, et Aug. 



TRISTIUM LIB. H. BL. UNICA. 189 

Non tua carminibus major fit gloria, nec quo, 

Ut major fiat, crescere possit, habet. 
Fama Jovis super est ; tamen hunc aua facta re- 

£t se materiam carminis esse, juvat : [ferri, 
Quumque Gigantei memorantur prselia belli» 71 

Credibile est Isetum laudibus esse suis. 
Te celebrant alii quanto decet ore» tuasque 

Ingenio laudes uberiore canunt. 
Sed tamen, ut fuso taurorum sanguine centum, 75 

Sic capitur minimo turis honore Deus. 
Ah ferus, et nobis nimium crudeliter hostis, 

Delicias legit qui tibi cumque meas ! 
Carmina ne nostris sic te venerantia libris 

Judicio possint candidiore legi. 80 

Esse sed irato quis te mihi posset amicus ? 

Vix tunc ipse mihi non inimicus eram. 
Quum coBpit quassata domus subsidere, partes 

In proclinatas omne recumbit onus : 
Cunctaque, fortuna rimam faciente, dehiscunt; 85 

Ipsa suo quondam pondere tecta ruunt. 



69. Fmma Joms maperettJ] Heiiinvt nun, Tel certe ama|oria pnecepta in- ' 

emt, qoi pntat acribendiim ene, F«fiia teltige. 

Jwipmr «tt; quia ciim Jotc Cesarem ▼▼. 79, 80. Heinaiva hoc dittichon 

ooniert non raro : nt panlo ante jam inter q>aria nomerat : Bnrm. contra, 

paitim Tidimiis ; et nmile mendnm qnoniam quoqfut U ven, prima edit. et 

Gratii codices iniedit, nbi legendum tres codd. ac plnrimi quo U: mdieio 

Vix ontri par UU $uo pro tupor; apnd antcm omnes fere habent, legendum 

Stat. de Thiodamante, viii, 285. saspicatur* CsmitiM dt noflrts quoquo 

Soque oneri negut om porem ; te venerantia librit Indicio pottent eaM- 

Val. Fl. i. 110. sq. de Hyla : didiore legi, h. e. ferus ille, qui legit 

VeUi ille qmdem, ted dextera nondum Kbros artis amatoriA, et excerpsit ea, 

Par oneri, etawtque capax, qu» te offendere possent, potuissent 

Nihil clarius : Fama Jovit ett tapra candidiore indicio ea carmina legi, 

omnes ; tamen laudari ipse gaudet. i. e. eligi, qus» prelegerentur, de libris 

73. Te eeUkrant alii,'] Maronem nostris, qu» te Teoerantur. Harlbs. 
inprimis designat. Mbr. ▼▼. 85, 86. Hos etiam ▼crtus sos- 

78. DeUdat MMt.] Vel libros Amo- pectoa sibi esse, «t repetitionem sope- 



190 



P. OVIDII NASONIS 



Ergo, hominum qusesitum odium mihi carmine, 

Debuit, est vultus turba secuta tuos. [quaque 
At, memini, vitamque meam moresque probabas 

IUo, quem dederas, preetereuntis equo. 90 

Quod si non prodest, et honesti gratia nuUa 

Redditur, at nullum crimen adeptus eram. 
Nec male commissa est nobis fortuna reorum, 

Lisque decem decies inspicienda viris. 
Res quoque privatas statui sine crimine judex, 95 

Deque mea fassa est pars quoque victa fide. 



riom distichi» cenaet Heinsiut. Atque 
ego lubentissime subscriberem, nisi 
Ovidium ubertate et copia sapius la- 
borare, notum esset. Harles. 

90. Pr^UreuhtU equo.] Probasse 
mores ipsius argumento esse ait, quod 
ab co, ut censore, equo donatus sit. 
Loquitur autem de equo transvectionis. 
'Dionysius, lib. vi. scribit, in honorem 
adparitionis Castorum, iiliusque vic- 
toris, qu» ad lacum Regillum parta 
est, equis sedentes transvehi, inci- 
pientes a templo Martis extramurano, 
perrexisse per forum, juzta edem Cas- 
toris. Fiebat autem hsc transvectio 
idib. Quintilibus, quo die apud Ja- 
curo Regillum prospere pugnatum est, 
Castore et PoUuce auxiliantibus. In 
transvectione autem equites veheban- 
tur, corooati olivarum ramis, induti- 
que trabeis punicei coloris, secum ges- 
tantes ornamenta, prsmiaque omnia 
fortitudinis, quscumque in prsliis ob 
rem bene gestam, a ductoribus suis 
accepere. 

w. 91, 92. Hi quoque versus sus- 
pecti sunt Heinsio. Burm. conjecit : 
Quod ti nm frodnt, et honest* gl^rui 
vit^ Perditur ; at nuUum erimen ad- 
emit equum, Eleganter quidem, sed 
hoc erit urere, non mederi. Harlbs. 

93. Nee nuUe eommista ett,] His 



duobus versibus designat se poeta cen- 
tumvirum fnisse. In eo enim judi- 
cio caasc testamentaris, et hsredita- 
ris, criminalesque etiam audiebantur. 
Centumviri autem a numero vironun 
dicebantur. Nam quum Roms es- 
sent quinque et triginta tribus, temi 
ex singulis tribubus eligebantnr ad 
judicandum : et licet quinque supra 
centum fuerint, tamen ut facilius 
nominarentur, centumviri sunt dictL 
Eorum vero judicium eentumviralit 
hasta nominabatur: quod posita in 
foro hasta, centumviri judicabant. 
Fortuna reorum, Sors eomm, qui 
centumvirali judicio subjiciebantnr. 

94. Utque deeem deeiet,'] Ti Ue^ 
frivolum et otiosnm hoc loco : duo ve- 
teres Utque; unus Viique. Scribe om- 
nino; JJtque deeem deeiet inepieienda 
virit, Centum viros litibus judicandis 
designat. Ne dubiu de hac rettitu- 
tione. Heins. 

95. Ret quoque privatat ttatuL] Ni* 
hil aliud vult, nisi se etiam inter ju- 
dices adlectum, quos prstor in causis 
privatis dare solebat. Onmia confun* 
dit ignwantia antiquitatis Merula, in- 
epte adserens Ovid. judicem ex quarta 
decuria fuisse,et triumvirum electum. 
Triumvir fuit; sed illi non judicabant. 

BVRM. 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA, 



191 



Me miserum ! potui, si non extrema nocerent, 

Judicio tutus non semel esse tuo. 
Ultima me perdunt ; imoque sub aequore mergit 

Incolumem toties una procella ratem : 100 

Nec mihi pars nocuit de gurgite parva: sed omnes 

Pressere hoc fluctus, Oceanusque caput. 
Cur aliquid vidi ? cur noxia lumina feci ? 

Cur imprudenti cognita culpa mihi ? 
Inscius Actseon vidit sine veste Dianam : 105 

Preeda fuit canibus non minus ille suis. 
Scilicet in Superis etiam fortuna luenda est ; 

Nec veniam, Iseso numine, casus habet. 
IUa namque die, qua me malus abstulit error, 

Parva quidem periit, sed sine labe, domus. 110 
Sic quoque parva tamen, patrio dicatur ut 8bvo 

Clara, nec ullius nobilitate minor; 
£t neque divitiis, nec paupertate notanda : 

Unde fit in neutrum conspiciendus eques. 
Sit quoque nostra domus, vel censu parva, vel ortu ; 

Ingenio certe non latet illa meo. 116 

Quo videar quamvis nimium juveniliter usus ; 

Grande tamen toto nomen ab ore fero. 



103. Cur aiu[uid vidi ?] De causa 
relegatioiiis Ovidii multi mnlta scrip- 
sere ; in quibus doo deest, qui credmt 
eam vidisse Augusti incestum com 
filiaJuUa. £t crebrius et gravins hanc 
Doxam deplorat, quam illam alteram, 
cni stoltitiaB nomen imponit. 

104. Cur imprudMti eogmta eulpa 
miki etf.] Cogmta eauia veteres octo, 
nt cognitor in cansa aHqna fuisse vi* 
deatnr, et boc etiam nomine offenderit 
Angustum; Fastv. ii: 

Non satit est li^ido eognita eauta 



105. Intciut AetMmJ] Conf. Met. 
iii. ver. 175. sqq. 

113. Notanda ett.] T6 ett puto de- 
lendum cum multis vetemm : deinde 
pro sit quidam^. Hkins. 

114. Unde tit m neutrum Mnspi- 
eiendut equet.] Auctor litm Pomponii 
Attici : Supellex modiea non multa, ut 
in neutram parlem eonspiei pottet» 
HsiNS. 

115. Veleentu,'] Vel fortunis. £- 
questris census erat, quadringenta 
sestertia, hoc est, decem millia Phi- 
lippeorum; hodie 35,000 francomm. 



1»2 P, OyiDII NAS0NI8 

Turbaque doctorum Nasonem novit, et audet 

Non fastiditis adnumerare yiris. 120 

Corruit hsec igitur Musis accepta, sub uno, 

Sed non exiguo, crimine lapsa domus : 
Atque ea sic lapsa est, ut surgere, si modo laesi 

Ematuruerit Caesaris ira, queat. 
Cujus in eventu pcBnae clementia tanta est, 125 

Ut fuerit nostro lenior illa metu. 
Vita data est, citraque necem tua constitit ira» 

O princeps parce viribus use tuis. 
Insuper accedunt, te non adimente, paternae, 

Tanquam vita parum muneris esset, opes. 130 
Nec mea decreto damnasti facta senatus : 

Nec mea selecto judice jussa fitga est. 
Tristibus invectus verbis, ita principe dignum^ 

Ultus es offensas, ut decet, ipse tuas. 
Adde, quod edictum, quamvis immane minaxque, 

Attamen in poense nomine lene fuit. 136 

Quippe relegatus, non exsul dicor in illo ; 

Parcaque fortunae sunt data verba meae. 

124. Ematuruerit.'] Matura facta 133. Itajnineipedignum,'] Dignum 

fuerit, et lcnita. £tGolimiella,lib.vu: ett pleriqae; BtudidiaDiu a principe 

Et quum maturuit iuppuratio, n- dign%u, Puto ae principe dignit, 

teinditur ftrro ; Heins. 
vide.Gell. lib. z* cap. ii. Trittibus.'] h. e. seTeri», miiiacibus 

127. Citraqut ntctm.] Citra ani- v. ad Virgil. ii. 14. in Chiestom. iau 

madversioiiem in vitam et fortunaa. poetica. tto, non video, cnr cum Bur- 

130. Taatquam vito parum munerit maniio mutarem in tt aut «I: illudtta 

etut,] Laudat Csesaris dementiam, mihi grravius esse videtur. -Harles. 
ctti vita Ovidio concessa parvum be- 135. Jmmanit.] Pmprie: nonbonua 

ne^um videbatur, nisi etiam illi for- ab antiquo iiuitttif aut mantf pro bono, 

V. Macrob. Satum. i. c. 3. et Vossium 



132. StUeto,] Fuerunt enim quatuor in Etymolog. sub w. ifnmiint^ et mane* 

decurie judicum primo, pluribus dis- £z his videmua, alteram lectionem tm- 

cretSB nominibus. Namque alie tri- mite esseinterpretamentum. Harles. 

bunorum nris, alin judicum. Quidam 137. Quippe relegaiut.] Relegare 

aongenti, quidam selecti vocabantur; est, in insulam aliquem, vel in alium 

Plitt. lib. zzziii. locum mittere; difiertqtte ezailium 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA, 



m 



NuUa quidem sano gravior mentisque potenti 
, Poena est, quam tanto displicuisse viro. 140 
Sed solet interdum fieri placabile numen : 

Nube solet pulsa candidus ire dies. 
Vidi ego pampineis oneratam vitibus ulmum, 

Quae fuerat saevo fulmine tacta Jovis. 
Ipse licet sperare vetes, sperabimus »que; 145 

Hod unum fieri, te prohibente, potest. 
Spes mihi magna subit, quum te, mitissime prin- 
ceps ; 

Spes mihi, respicio quum mea fata, cadit. 
Ac veluti ventis agitantibus sequora, non est 

^qualis rabies, continuusque furor; 160 

Sed modo subsidunt, intermissique silescunt, 

Vimque putes illos deposuisse suam ; 
Sic abeunt» redeuntque mei, variantque timores ; 

£t spem placandi dantque negantque tui. 154 



(ut jurisccmtultis placet) a relegatione, 
quiod extiUum est perpetuum, reUgatio 
€t ad tempus. Non extul dieor ab 
yrbe pr. Palat. 

138. Parea^.} Alii codd. pauea- 
que, aut parvaque sollemiu permuta- 
tione. r. Burm. ad Lucan. v. 605. et 
Drakenb. ad Sil. Ital. i. 680. loco data 
alii ihi aut tibi, ac verba dare^ quod est 
fallere, decipere, hoc loco in censum 
Tenire nequennt, ut jam bene monuit 
Burm. quivero novam protulit conjec- 
toram ; neque vero sibi ipse satisfecit : 
Porj fttogiM /or(un« tunt tua verba 
[n. illa mitia, me esse tantum relega- 
tum] mec. 'Enimvero mihi, antiquam 
deserere leCtionem, non opus esse vi- 
detur. Betinerem igitur ? 6t et j)arca, 
h* e. mitia, lenia« ut Sil. Ital. xvi. 111. 
pareo h. e. levi vulnere violare, aut 
plenius idem ille xii. 424. canit nihil 
Uvior, nee pareiar trc. Aut si commo- 

VOL. II. 



dior videretur emendatio Bunn« fNir< 
quoque, loco tamen suo ibi non move- 
rem. Sensus : Qua in illo edicto de me 
meaque fortuna dixuti, sunt ab ira 
aliena ; aut, quod de me dixisti adeo 
leniteT, in partibus mee pono fortune. 
Harles. 

139. Mentitque potentiJ] Compoti 
mentis : cujus mens de potestate sua 
non exiit. 

145. Sperabimut: atque Hoe unum 
fieri, Lege, Sperabimut itque; nihilo- 
minus sperabimus: praeter morem 
Ovidii in ultimo versu nova periodus 
incipit, Posset etiam legi tperabimut 
utque, 

SperabimutJ] Mulio fortius dictum 
hoc videtur unicum vocabulum, quam 
emendatio Heinsiana, quc valde fri- 
get: a Verpoortenio tamen recepta 
tperabimus «tque, aut utque, If aruls. 



194 P. OVIDII NASONIS 

Per Superos igitur, qui dent tibi longa, dabuntque 

Tempora, Romanum si modo nomen amant; 156 
Per patriam, quae te tuta et secura parente est ; 

Cujus, ut in populo, pars ego nuper eram ; 
^jc tibi, quem semper factis animoque mereris, 

Reddatur gratae debitus urbis amor. 160 

Livia sic tecum sociales compleat annos, 

Quse, nisi te, nuUo conjuge digna fiiit : 
Qu8B si non esset, caelebs te vita deceret ; 

Nullaque, cui posses esse maritus, erat. 
Sospite sic te sit natus quoque sospes ; et olim 

Imperium regat hoc cum seniore senex : 166 
Utque tui faciunt, sidus juvenile, nepotes, 

Per tua, perque sui facta parentis eant. 
Sic adsueta tuis semper victoria castris, 

Nunc quoque se praestet, notaque signa petat ; 
Ausoniumque ducem solitis circumvolet alis, 171 

Ponat et in nitida laurea serta coma : 



155. Quidant tibi longafdabuntque, parentis, Tiberii, nti etiam facinnt. 

Tempora.'] Scribe, qui dent tibi ; quod Harlks. 

augurantis et voventis est. 169. Sic adtueta tuit eemper victoria 

157. Tuta,] A qua via hostium re- costru.] Victoria Dea fuit, quam 

pulsa est; tecura, que dehinc non ti- Apuleius, lib. ii. Metamorph. pa/nia- 

met novos incunus et hostiles impetus. rem Deam appellat 

V. Burm. 171. Ausoniumque dtbcem*] Tibe- 

161. lAvia sic tecum,] LiviamDru- rium deaignat, qui, nunciata lUyrict 

sillam dicit, quam Augustus, repudiata defectione, tranaiit ad curam novi belli, 

Scribonia, duxit uzorem. Eam a ma- quod gravissimum omnium bellorum 

trimonio Tiberii Neronis, et quidem post Punica» per quindecim legiones, 

prsgnantem abduzit, dilezitque et paremque auziliorum copiam triennio 

probavit unice, ac perseveranter, ut gessit: quo temporis spatio domuit 

scribit Tranquillus. Heins. totum Illyricum : quas ob res trium- 

165. Natus,'] n. Tiberius, ab Au- phus ei decretus est, quem distulit, 

gusto privigno adoptatus. v. Suet. Tib. moesta civitate clade Variana. Ni- 

c. 15. Harles. hilominus urbem prsteztatus, et laurea 

167. Nepotes.] Drusus atque Ger- coronatus intravit. Potes etiam intel- 

manicus, ille naturalis, hic adoptivus ligere (quod magis placet) Geraani- 

Tiberii filius (Suet. Tiber. c. 15. et cam ezpeditionem, quam Drusus, Ti- 

52.) imitentur facta Augusti suique berii frater et Augusti privignus, sus- 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA. 1»5 

Per quem bella geris, cujus nunc corpore pugnas; 

Auspicium cui das grande, Deosque tuos ; 
Dimidioque tui prsesens es, et adspicis urbem ; 176 

Dimidio procul es, saevaque bella geris. 
Hic tibi sic redeat superato yictor ab hoste ; 

Inque coronatis fulgeat altus equis ; 
Parce, precor ; fulmenque tuum, fera tela, reconde, 

Heu nimium misero cognita tela mihi ! 180 

Parce, pater patri» : nec nominis immemor hujus 

Olim placandi spem mihi tolle tui. 
Nec precor, ut redeam : quamvis majora petitis 

Credibile est magnos ssepe dedisse Deos. 
Mitius exsilium'si das, propiusque roganti, 185 

Pars erit e pcena magna levata mea. 
Ultima perpetior, medios projectus in hostes ; 

Nec quisquam patria longius exsul abest. 
Solus ad egressus missus septemplicis Istri, 

Parrhasice gelido virginis axe premor. . 190 
Jazyges, et Colchi, Metereaque turba, Getaeque, 

Danubii mediis vix prohibentur aquis. 

cepit Augusti autpiciis, ut Floras icri- tp-tuM^ quod plerique veteres agno- 

4iiU scunt ; malim tameu tgrtmmt ut KWKXi- 

174. DeoffHtf <«ot.] Apollinem, Ju- ^wue vitetur. Hbxnb. Ad «^ettttf. 
lium Cesarem, et caeteros Deos, Au- Ad ostia per qu» Danubius inmare se 
gustifamiliares. Vel Ijc irapoXX^Xov cgronerat. 

diotum, ut idem significet, auspicium 190. Parrft<iit> virgtnu.] Callistus 

etDeostuos. Ajek. exArcadia: quae in ursam mutataa 

175. DimtdtogtMfiii.] Propteregre- Jove, in septemtrione locata fuit: sic 
gium amorem^ quo ducem suum hunc dicta a Parrhasia urbe Arcadi». 
Augustus diligebat, vocat ejus dimidi- 191 . Jaz^^ge».] Jazyges populi fuere 
um : ut Horat. Kirgiittim, dxmidMm Scytharum, quos Plinius scribit cam- 
antffltf Bus. Hxi^Ns. pos et plana tenuisse. CoUiki, Colchi 

182. Oi\m plaeandi tpem, &c.] Sen- (auctore Dionysio) fnere ad extremum 

sus est ; nec immemor hujus nominisj Ponti, Caucaio monte adherentes, 

nec tolle spem mihi olim tui placandi ; olim ex iEgypto profecti : Cokhot ac- 

ttt particula negandi bis repetatur. cipere etiam eos Hcet, qTii Medeam 

OUm, aliquando. Ciof. fugientem persecuti, quum illam ad- 

189. SoUu ad ingrettus, &c.] Immo prehendere non potuissent, circa To 

02 



196 



P. OVIDII NASONIS 



Quumque alii causa tibi sint graviore fiigati, 

Ulterior nuUi, quam mihi, terra data est : 
Longius hac nihil est, nisi tantum frigus et hostis, 

£t maris adstricto quae coit unda gelu. 196 
Hactenus Euxini pars est Romana sinistri ; 

Proxima Basternee Sauromataeque tenent : 
Hbbc est Ausonio sub jure novissima, vixque 

Hseret in imperii margine terra tui. 200 

Unde precor supplex, ut nos in tuta releges; 

Ne sit cum patria pax quoque demta mihi : 
Ne timeam gentes, quas non bene submovet Ister; 

Neve tuus possim civis ab hoste capi. 
Fas prohibet Latio quemquam de sanguine natum, 

Csesaribus salvis, barbara vincla pati. 206 

Perdiderint quum me duo crimina, carmen et er- 

Alterius facti culpa silenda mihi : [ror ; 

Nam non sum tanti, ut renovem tua vulnera, Cse- 

Quem nimio plus est indoluisse semel. [sar, 



mof, etinsulas Brigeidas coosedenrot ; 
Qt et Hariesio placet Metereaque 
turba, Ant urbem Meteream eam 
intellige» quam Ptolem. supraThyram 
fluTium ponit,penes Daciam, et Meto- 
nhm appellat; ant certe Neurea, ut 
Neuros intelligas apud quos oritur Bo- 
rysthenes» ut est auctor Plinius. Gete- 
^tM. Getas Strabo eos appellatos dicit, 
qui ad Pontum in orienteni vergebant: 
DacM vero, qui in obpositum versus 
Germaniam et ad Istri fontes, quos 
olim DatMMvocatos fuisse arbitratur. 

192. Vix ftrohUf,] Quin invadant 
nos. 

196. Adttrieto gelu,'] Cimmerius 
Bosporus, qui Asiam ab Europa sepa- 
rat, ita glaciatur, ut mare illud pedi- 
bus plerumque pervium sit» ut Plinius 
docet : quam glaciem didt poeta esse 
panlo ultra terras ad quas relegatus 



est. Vel certe intellige Ponti partem, 
quam brumali rigore durari diximus 
supra. 

197. ffaetemu.&c.] UsqueadDa- 
nubium: quem dicit esse terminum 
Romani imperii. Vicina Bastems et 
Sauromate hostes occupant. Euiini 
nnittrif Pontici maris, qui est a sinis- 
tra navigantibus ad Cimmerium Bos- 
porum. Ett part Roiwma, £st ditio- 
nis Romans. 

198* Bojtonue.] Bastenue populi 
fuere ad Oceanum septemtrionalem 
versi. Eos Ptolemeus scribit fuisse in 
Sarmatia Europe. Hos Tadtus Peu- 
cinot nominat» dubitatque Sarmatisoe 
an Germanis adscribat Tenent prori- 
ma, Tenent loca Istro vicina. 

203. Non bene tubmoveU^ Non bene 
arcet. Mer. 



TRISTIUM UB. II. £L. VNICA. 199 

Altera pars superest, qua, turpi crimine tactus, 

Arguor obscceni doctor adulterii. 
Fas ergo est aliqua ccelestia pectora falli ; 

Et sunt notitia multa minora tua ? 
. Utque, Deos ccelumque simul sublime tuenti, 215 
- Non vacat exiguis rebus adesse Jovi; 
A te pendentem, sic, dum circumspicis orbem, 

££^giunt curas inferiora tuas. 
Scilicet imperii, princeps, statione relicta, 

Imparibus legeres carmina facta modis ? 220 
Non ea te moles Romani nominis urget, 

InquQ tuis humeris tam leve fertur onus ; 
Lusibus ut possis advertere numen ineptis^ 

Excutiasque oculis otia nostra tuis. 224 

Nunc tibi Pannonia est, nunc lUyris ora domanda; 

Rhsetica nunc prsebent, Thraciaque arma, me- 
timi: 
Nunc petit Armenius pacem : nunc porrigit arcus 

Parthus eques^ timida captaque signa manu. 

211. TttrjnerimineUctm,'} CarminB quii^ paz; necdnm adtuet» frenii 

faeiut meliores magno nomero. Malo, tenritutis, tumid» gentium inflatsque 

turpi crimine taetwu; hinc tazare et cervices ab imposito nuper jugo resi- 

taxatores scenici dicti, quod alter alte- liebant. 

rum maledictis tangat; vide Festum 226, Rh^ieanunepraJMnt,] Rheti 

in Taiai. Turpi erimine Utnu in ad Italiam usque pertinent, qus supra 

Arondeliano. Heins. Burm. conjicit Verontm et Comum est. Thraeiaqua 

taetut, Harles. /rac(i(j. arma, Thraces quoque cum csteris 

218. Inftriora,'] Ut fuere mea car- desciverant : qui et signis militaribus» 

mina de Arte amatoria. et disciplina» armis etiam Romanis 

225. Nune tibi Pannonia est.] Na- adsueti fuerant. Pausanias etiam scri- 

tio ingens circa Istrum ; hi P^tonet a bit, nullam nationem, prster Galliam, 

Gnecis, a Romanis Pannonii appellati Thracia majorem esse. Hor. ii. Od. 

fuere : et ab illis inter Uljrios nume- 16. bellofuriota Thrace, 

rabantur ; vide Florum. Nunc lUyrit 227. Parthus nune porrigit areut,"] 

ora domanda. Post finem bellorum Augusttts(auctoreJustino)finito His- 

civilium, Aug. (ut Flor. docet) reliqna pano bello, in Syriam ad componen- 

bella gessit adversum exteras gentes, dum Orientis statum pervenit ; me- 

qne districto circa mala sua imperio tumque Phrahati injunxit» oe bellnm 

c&versis orbis oris emicabant: nova ParthiaB vellet inferre* Itaque tota 

O 3 



196 



P. OVIDII NASONIS 



Nunc te prole tua juvenem Germania sentit, 

Bellaque pro magno Caesare Csesar obit. 230 
Denique, ut in tanto, quantum non exstititunquam, 

Corpore, pars nulla est qu8B labet imperii ; 
Urbs quoque te, et legum lassat tutela tuarum, 

£t morum, similes quos cupis esse tuis. 
Nec tibi contingunt, qu8B gentibus otia preestas, 

Bellaque cum multis irrequieta geris. 236 

Mirer in hoc igitur tantarum pondere rerum, 

Nunquam te nostros evoluisse jocos? 
At si, quod mallem, vacuus fortasse fuisses, 

NuUum legisses crimen in Arte mea 240 

Illa quidem fateor frontis non esse severse 

Scripta, nec a tanto principe digna legi : 
Non tamen idcirco legum contraria jussis 

Sunt ea ; Romanas erudiuntque ni>ru&. 



Parthia, captivi ez Crassiano, sive 
Antooii ezercita recollecti, signaque 
^cum hit militaria Augusto remissa. 
Sed et filii nepotesque Phrahatis obsi- 
des Augusto dati: plusque Caraar 
magoitudine nominis sui fecit, quam 
armis alius imperator facere potuisset. 

339. Burmanni con|ectura Nune te 
in prole placeU Sentit [h. e. ezperitur 
inimicum et gravem» ut Petron. c. 39. 
ubi vide Burm. prafanut Junonem Pe- 
lia$ uniit] sentit igitur Germania, te 
adhuc vigere viribus in Tiberio, qoum 
senectutem tuam despiceret. v. Burm. 
Harl.es. 

230. Bellaque pro magno C^aare 
Catarhabet,'] Obit prim. Vatic. et op- 
timus Palatin. livius, lib. iv: Quia 
duo ecnsuUs obire toi iimul bella nequi' 
rent, Heins. Bellaque pro magno 
(Uetare, Sensus est: Drusus bella 
gerit pro Attgusto. Appellat autem 
Drusum, Augusti privignum, CsBsa- 



rem : ut.etiam Germanicum in Fastis* 
Alii hoc loco non Dmsnm, sed Dntsi 
iilium ez Antonia Cesaris nepte, 
quem Augustus octo legionibus apud 
Rhenum imposuerat, adscribique per 
adoptionem a Tiberio. josserat : ut 
Tacitua auctor est, lib. i. Aon. 3. 

234. Et mortim,'] Augustus, impe- 
tratis a senatu * decem adjotorilNis, 
onumquemque equitum rationem vit» 
reddere coegit. Mxn. 

236. Bellaque cum muUit irrequieta 
geri$.] ClaodiosCivilisioMisceU.&c. 
p. 143. davvTttra revera et contradic- 
toria esse potat. Si enim gentes tonc 
habuerunt otia, com quibus bella ge- 
rere coactusfuit? Neque cum ezter- 
nis hottibus, jam victis, neqoe com 
Germanis, a Droso vel Tiberio supera- 
tis» neque cum civibus : Quare corri- 
git, et pluribus illustrat : 

Betlatiue cwn vitiit irrequitta gerit. 



TRISTIUM LIB. IL EL. UNICA. 199 

Neve quibus scribam possis dubitare ; libellus 245 

Quatuor hos versus e tribus unus habet : 
" Este procul, vittae tenues, insigne pudoris, 

Quseque tegis medios, instita longa, pedes : 
Nil, nisi legitimum, concessaque furta, canemus ; 

Inque meo nuUum carmine crimen erit." 250 
Ecquid ab hac omnes rigide submovimus arte, 

Quas stola contingi vittaque sumta vetat ? 
At matrona potest alienis artibus uti ; 

Quoque trahat, quamvis non doceatur, habet. 
Nil igitur matroua legat : quia carmine ab omni 

Ad delinquendum doctior es^e potest. 256 

Quodcumque adtigerit, si qua est studiosa sinistri, 

Ad vitium mores instruet inde suos. 
Sumserit annales ; nihil est hirsutius illis ; 

Facta sit unde parens Ilia, nempe leget ; 160 
Sumserit, ^neadum genitrix ubi prima ; requiret, 

iEneadum genitrix unde sit alma Venus. 



247. Vitue t€n.ue$, imigne fnuLorit.'] ut ea talos, imosque pedeft tegat. 
Virgines designat et iimoptas per Haulbs. 

vittoi. Vide Turaeb. Hb. xxiii. cap. 5. 257. Est studioaa sinittrL] Studet 

et lib. zxiz. c^. 4. res io siiiistrain et contrariam partem 

248. Jnttita,] £st stola matronalis.^ accipere, proclivis ad deteriora. 

T. Ferrarius de re vestiaria libr. iii. p. 259. Hirsutiut.] h. e. incomtius, 

223, 224. Patavii 1685. Horat. Serm. gravius, severius, huUis deliciis cor- 

i. 2. 29. ubi vide scholiastes et inter- ruptum. v. Burm. qui laudat Jos. 

pretes. Gesner in Th^uro Stephan. Castal. Obss. decad. cap. 5. Broukhus. 

uberius de hac veste matronali diffe- . ad Propert. i. 1. 12. iv. 1. 61. Tales 

rens, nostrumque locum explicans, autem fuenint ahnales maximi, Pon- 

Toga, inquit, libertinarum ad medios tificum opera confecti, aliique anti- 

tantum pedes descendit ; inttita Umga quissimi» ipsiusque Ennii. Quare non 

metonymice, qus producit et lo^gam est, quod cum Heinsio (nihil ett hir- 

fiLcit togam, ut stola fiat, medios pe- tutiut) Enni legamus. Harlks. 

des, inteAos toga, velat ac tegiU — 260. Faeta tit unde parent Ilia,] 

Maneat ergo, inttitam illam antiquam Quomodo Ilia, seu Bhea Sylvia, gra- 

Horatii et Ovidii esse fasciam satis vida a Marte geminbs peperit. . 

latam, que toge subsuta stolam effi- 262. ^neadum genitrix,'] Roroano- 

ciat, vel certe stolam velut producat, rum mater. Unde tU, Unde ducat 

04 



200 P, OVIDn NASONIS 

Persequar inferius, modo si licet ordine ferri, 

Posse nocere animis carminis omne genus. 
Non tamen idcirco crimen liber omnis habebit ; 265 

Nil prodest, quod non laedere possit idem. 
Igne quid utilius ? si quis tamen urere tecta 

Comparat, audaces instruit igne manus. 
Eripit interdum^ modo dat medicina salutem : 269 

Quseque juvans monstrat, quseque sit herba no- 
£t latro, et cautus preecingitur ense viator : [cens. 

IUe sed insidias, hic sibi portat opem. 
Discitur, innocuas ut agat £au3undia causas ; 

Protegit hsec sontes immeritosque premit. 
Sic igitur carmen^ recta si mente legatur, 276 

Constabit nuUi posse nocere meum. 
At quiddam vitii quicumque hinc concipit, errat ; 

Et nimium scriptis abrogat ille meis. 
Ut tamen hoc iatear, ludi quoque semina praebent 

Nequitise : tolli tota theatra jube ; 280 

Peccandi causam quse multis ssepe dederunt, 
* Martia quum durum sternit arena solum. 
Tollatur circus ; non tuta licentia circi ; 

Hic sedet ignoto juncta puella viro. 
Quum quaedam spatientur in hac, ut amator eadem 

Conveniat, quare porticus ulla patet ? 286 

originem : eo acilicet adladens, quod optimi latipitatii muctores utnntiir. 

et ^neas ez adulterio Veneris et An- Nonnnlli etiam derogiU, UEiits. 

chise natus fuerit. 282. SUmit dumm aolum.] Hoc 

266. iSTtfn tamen ufetreo.] Disti- dicit» quia ludi gladiatorii ezkibeban- 

chon suspectum : ver. 243. simile car- tor in foro arena constrato. 

minb initium. Hkins. 283. ToUatur cireuj.] Idem aper- 

270. QMeq^juvtti mofutrot.] Jii- tius in libro primo de Arte amandi* 

oofu prior Politiani; quod placet, ut ver. 135 sq. itaostendit: * 

•nf noeent opponatur. Hkins. Ne te nobiiiumfugimt certmmen equo- 

278. Et RMittim ieriptit ttrregat U- rum : 

le meit,] Abrogat scribe cum multis MuUa e^pas popuU e o mmoda cirtut 
veterum; quo Terbo linus aliique 



TMSTIUM LIB. II. EL. UNICA. 



901 



Qtiis locus est templis augustior ? haec quoque vi- 

In culpam si qua est ingeniosa suam. [tet, 

Quum steterit Jovis aede ; Jovis succurret in sede, 

Quam multas matres fecerit ille Deus. 290 

Proxima adoranti Junonia templa subibit, 

Pellicibus multis hanc doluisse Deam. 
Pallade conspecta, natum de crimine virgo 

Sustulerit quare, queeret, Erichthonium. 
Venerit in magni templum, tua munera, Martis, 

Stat Venus ultori juncta viro ante fores. 296 
Isidis aede sedens, cur hanc Saturnia, quseret, 

Egerit lonio Bosporioque mari. 
In Venere Anchises, in Luna Latmius heros, 

In Cerere lasion, qui referatur, erit. 300 



289. Quum tteterit J<m$ tttU, ficc.] 
Quum venerit in sdem Jovis Capito- 
lini, tuQC reputabit, quam, &c. 

293. Natum dtt mmifi«.] Natum 
de lite. Erichthonio nonen iv^oti- 
tom Aifh rifc Ipft^oc tBaiyflw^, id est, 
ex certamine atque humo : auetor 
Lactantiui. Fabnlam refert Serviut, 
et Oridius libro Metamoiph. aecundo. 

295. KeiMrtl tii mtigni temp^itm.] 
Martis ultont designat, quod Aug^ 
tns bello Philippensi pro ultione pa-w 
tema tusceptum Toverat ; in quo vo- 
liit de bellis triumphisque consuH 
senatum: sanxitque, ut provincias 
cum imperio petituri ez eo deduce- 
rentvr» quique yictores rediissent, eo 
insignia triumphorum inierrent. Mer. 

296. Siat Venut ultori.} Quasi di- 
cat, succurrit adulterium Martis cum 
Venere. Intelligit autem »dem Ve- 
neris genitricis junctam Martis tem- 
plo. Jumcta viro; duriores numeri; 
neque recte Veneris vtrtMn tUtorem 
Martem dici puto, quum amatcr fu- 
erit, quem vtro infra ver. 372. opponit. 
Forte scripserit; Stat Vema uUori 



Juneta quid antt fore$ ? scilicet, ftMC- 

ret quid, id est, quare Venus stet ante 

fores, juncta ultori. 

298. Egerit lonio Bo^rioq^emari.'] 

Hoequondam monttro horribUet es' 

ercuitiras, 
InacUm Juno pettom meditata /it- 



Virgil. iii. Oeorg. 152. sq. 

Olarpov caXol^v airr^ ol VtlKov 

ircXoc* 
.£schyl. Sup. 

^yiltvn itittTi PoShf IXar^ rv- 
irwUfa' 
Coluth. Theban. 

'IvoX^C 'Itt> 
^ovroKkfi $k wAdtaow if* iXfWpd 
Pdivt KSKevBa' 
Mosch. Idyll. ii. ver. 44. 

299. In Luna Latmiut herot,'] £n- 
dymionem desigttat, aLatmio monte 
Cari» cognominatum. 

900. In Cerere lation, &c.] Fuit 
Jasion, de quo hic poeta intelligit, fi- 
lius Jovis et Electr», fraterque Dar- 
dani et Armonis Cadmi uxoris» qui 
sointa uaora Cybde, Corybantom ge- 



302 P. OVIWI NASONIS 

Omnia perversas possunt comimpere mentes ; 

Stant tamen illa suis omnia tuta locis. 
At procul ab scripta solis meretricibus Arte 

Submovet ingenuas pagina prima nurus. 
Quaecumque irrumpit, quo non sinit ire sacerdos, 

Protinus hoc vetiti criminis acta rea est. 306 
Nec tamen est facinus moUes evolvere versus : 

Multa licet castae non facienda legsint. 
Seepe supercilii nudas matrona severi, 

Et Veneris stantes ad genus omne, videt. 310 
Corpora Vestales oculi meretricia cemunt ; 

Nec domino pcense res ea causa fuit. 
At cur in nostra nimia est lascivia Musa ? 

Curve meus cuiquam suadet amare liber? 314 
Nil nisi peccatum, manifestaque culpa, fatendum 

Poenitet ingenii judiciique mei : [est? 



nuit, a quo Corybantes appellati sunt vel quicunque venales andilas exponit, 

£x Jasione autem et Cerere Plutonem quae nude stabant et contrectabantur. 

natum fabuls tradunt. Quin in gra- vide Burm. et Heinsium qui quidem 

tiam Jasionis constat, frumenti copiam legere malit, satis vero audacter, Nec 

a Cerere dono datam in nuptiis Armo- damno tcen^ re» ea vitafuU, Hables. 

nisB. Auctor Diodonis. 312. "Nec damifto panit re» ea eauta 

305. Qu^cumque erumpit.] Irrum- ytat.] De Lenone interpretantur ; sed 

pit, et quo pro qua recte multi vetus- cur Lenoni potius ob id poena deoer- 

tiores. Irrufnperf dicebanturquiadyta natur, quam ^Edilibus, qui Floralia 

non initiati subibant. Heins. — Qtue- exhibebantl Quare aut versum hnnc 

cumque erumpit, Arguit a simili ream adulteratum esse censeo, aut scriben- 

esse illam, quae prohibita et rejecta dum: 

inspexit ejus prscepU ; quemadmo- Nec damno tcenet rei ea vitafuU. 

dum ea qus prohibente sacerdote In Combiano, pro diversa lectione, 

enipit, quo non licet Rotcia cauMo. Certe Roscius comce- 

309. Nudat.'] Meretrices et genut dus librum ediderat, in quo causam 

omne mulierum impudicanim ttantet histrioniaB agebat, eamque compara- 

ad Venerit asdem, qus nud^ solebant bat cum eloquentias studio. Memioit 

Floralia celebrare, de quibus Ovid. hujus scripti Macrobius, Satum. lib. 

Fastor. V. 183. 349. sqq. Valer. Max. ii. c. 14. Sed abruptus nimis sit 

ii. 5. 8. Verpoort. llla FloraUa edere transi tus a Vestalibus ad Roscium. 

aolebat iEdilis pleb. quem dominum .Heims. 
vocat O vidius, aut, ctomtfius, est mango. 



TRISTIUM LIB. U. EL. UNICA. 



908 



Cur Bon, Argolicis potius quBe coDcidit armis, 

Vexata est iterum carmine, Troja, meo ? 
Cur tacui Thebas, et mutua vulnera fratrum ? 

Et septem portaSj sub duce quamque suo? 320 
Nec mihi materiam bellatrix Roma negabat: 

Et pius est, patrise facta referre, labor. 
Denique, quum meritis impleveris omniaj Cs&sar, 

Pars mihi de multis uiia canenda fuit, 
Utque trahunt oculos radiantia lumina SoHs ; 325 

Traxissent animum sic tua facta meum- 
Arguor immerito; tenuis mihi campus aratur; 

111 ud erat magnaB fertilitatis opus, 
Non ideo debet pelago se credere, si qua 

Audet in exiguo ludere cymba lacu- 330 

Forsitan et dubitem, numeris levioribus aptus 

Sim satis ; in parvos sufficiamque modos- 
At si me jubeas domitos Jovis igne Gigantas 

Dicere ; conantem debilitabit onus. 



318, Vfjaia fft liemm.J Troja ite- 
tum dicitur vexarl carmine^ quum 
t]iu casu& el rumft ^nmi vtm d^dej 

319, Et m u t va vm tn ^a fta \ ntm , ] 
Fet nmtiia vultirrrsi fratrum, Eteoclis 
et fblynicii mortem intelligc, qui mt]- 
l&o lctu cecidere, ut Diodurui scribil, 
It italius cccipjt, cjc 4(uu Tbebanuin 
lnfim desiguat. 

320* Si^h dwt quamquM 5U0.] Sep- 
tem eaiiD tvgvs c<»Qtra Kteoclem pra 
^ciljaice consptraruiii. ^tLii^ct Adraa- 
tus Ai^ivorum rexi Amphjamuft Hip- 
pOmedoD, C«paDeu5t l'vdeua» Parihe- 
&oparBSt et PotjniceSi pro quo beLluni 
geitum esi, Adra^ti ductu et auspi- 
cits. iu oppugnationG autetu Thtfba- 
niin, bomm ducum ijnusquiMjue por- 
Um £ibi appu^DUidain «um«6mt. 



3^, FnirUi.] Quontam tna ftMta 
mox sequitur, Eu.nii. emeiid^e cupit 
fiiis : quffl? emendalio mious necesiftria 
mihi quidcm videtur, poti^niujn ob 
epiibetoo bdiatTli^ cui /fftfia potius, 
q uam_^iiid respon d e nt< A tq ue K4>m a.m 
deam esoe cultaju^ neminem fitgieL 
lu Oiseiii lliesjturo numtJim, tab. 52. 
D. 7. reperilur tiummus, ubi teiuplura 
eat aeic columnarum» in [|U0 Roma, 
dea? im^tajr sedet gnlenta* sinistra ha- 
stam^ dextfA Virloriolam tenen*. v* 
ObeLii commetit, pag> 510. U.iiii-es. 

328. Uhid .i/m5,] \ tl belluiii Tlte- 
b^num et rcliqua, vel Augusti j;;eslai. 
MEH,^Md^H/f ftivuliiat\$^ tngeaii 
fertiUs> ubtriii ingenii. Be 11**1* 

330, Liuiere e^mlHi.} Cfirrere Mo- 
feti €t Irc* aLii ; sed praistat tudtrf, 
quod fit, quum nnuta^ pei ottumf ad 



304 P. OVIDII NASONIS 

Divitis ingenii est immania Ceesaris acta 335 

Condere ; materia ne superetur opus. 
Et tamen aiusus eram : sed detrectare videbar, 

Quodque nefiaLS, damno viribus esse tuis. 
Ad leve rursus opus, juvenilia carmina, veni ; 

Et falso movi pectus amore meum. 340 

Non equidem vellem: sed me mea fata trahebant, 

Inque meas poenas ingeniosus eram. 
Heu mihi, quod didici! quod me docuere parentes, 

Literaque est ocuios ulla morata meos ! 
Hbbc tibi me invisum lascivia fecit, ob artes, 345 

Quas ratus es vetitos soliicitasse toros. 
Sed neque me nuptee didicerunt furta magistro ; 

Quodque parum novit, nemo docere potest. 
Sic ego delicias, et moliia carmina feci, 

Strinxerit ut nomen fabula nulla meum. 350 
Nec quisquam est adeo media de plebe maritus, 

Ut dubius yitio sit pater ille meo. 
Crede mihi, mores distant a carmine nostri ; 

Vita verecunda est, Musa jocosa, mihi : 
Magnaque pars operum mendax et ficta meorum 

Plus sibi permisit compositore suo. 356 

Nec liber indicium est animi, sed honesta volup- 

Plurima mulcendis auribus apta ferens. [tas. 



tjstentandam artis peritiam et navium seculi Ovidiani sit verbtim. Usos et 

faabtlitatem, ludnnt. Postea lusoria eo TertuHianus non semel. Duo alii 

naves levissima et expeditissima na- detrectare verehar ; unus dedecorare; 

rigiadicta. Burm. JiMua decertare, Heins. 

337. Sed detrectare videhar,'] Sep- 338. Constructio : et videbar vi- 

tem, aut octo veteres delirare: prim. ribus tuis damno esse, quod nefaserat. 

Polit. et Hambnrg. et Putean. direci» Hablbs. 

tare : an pro depretiare ? quo verbo 360. Strinxerit meum wmen,'] L»- 

Plulus usus, lib. xxii. D. ad legem lerit meam famam. 
Aquiliam. Glosse inedits, Depretia- 356. Convpontote tuoJ] Me Ovklio» 

(t <Xarr«)0Wcc- Sed nesoio an id qui ea con^oeui. 



TRISTIUM UB. ll. EL, UNICA. 906 

Accius esset atrox ; conviva Terentius esset ; 

Essent pugnaces, qui fera bella canunt. 360 
Denique composui teneros non solus Amores : 

Composito poenas solus amore dedi. 
Quid nisi cum multo Venerem confundere vino 

Praecepit lyrici Teia Musa senis ? 
Lesbia quid docuit Sappho, nisi amare, puellas ? 

Tuta tamen Sappfao, tutus et ille fuit. 366 

Nec tibi, Battiade, nOcuit, quod saepe legenti 

Delicias versu fassus es ipse tuas. 
Fabula jucundi nulla est sine amore Menandri ; 

Et solet hic pueris virginibusque legi. 370 

Ilias ipsa quid est, nisi turpis adultera, de qua 

Inter amatorem pugna virumque fuit ? 
Quid prius est illi flamma Chryseidos ? utque 

Fecerit iratos rapta puelia duces ? 
Aut quid Odyssea est, nisi femina, propter amo- 
rem, 

Dum vir abest, multis una petita procis ? 376 



359. Ettet atrox,'\ ^sset oradelU, 
propterea, quod tragoedias scripsit. 

364. Teia Mum.] Anacreontis Mu- 
ta : is enim Teon patriam babuit, nt 

^ est anctor Strabo. ' 

365. LeMaqutddoemt Sappko,nm 
amaT€,fnuUaif] SapphoLesbiaprima 
plectnnn reperit, librot lyricot com- 
potnit» epigfammata, iambos, et ele- 
gias: hnjns antem poemata laadva 
erant £t Hor. Od. iv. ix. 11. sq : 

VivunUiue eommi$ti ealoret 
jEoU^fidibut puelUe. 
367. Nec tihi, Battiade, noeuit,^ 
Battiadei Callimachns appellatnr, a 
Batto, generis tni anctore, qui CyM- 
nem condidit, nt Strabo, Herodotus, 
et Jttttinus scribnnt. Compotuit au- 
tem poemata omni genere carminnm : 



Lyden pnellam amayit, de qna etiam 
elegias scripsit. 

371. Iliat ipta quid ett aliud, niii 
aduUera,'] Niti turpit aduUera cnm pri- 
mis editionibus ; E^ist. Laodamic, 33 : 

Quid petitur tanto niti turpit adul' 
terabeUoJ 
TurpU hoc loco td mores, non ad fa- 
ciem refertnr; in Epist. (£non. ad 
Parid. de ipsa Helena, ver. 170 : 

Hdtrthat gremio turpit amiea tuo» 
Hsuft. 

373. Qtdd priut est itU flamma 
Chryteidot.'] Quid in principio statim 
Uiados describiturl certe Agamem- 
nonis aroor in Chiyseida. 

374. Rapta pueUa.'] Briseis Achtlli 
erepta ab Agamemnone : cujut rei 
cauta> orts sunt inter eot inimicitiv. 



206 



P. OVIDII NASONIS 



Quis, nisi MaBonides, Venerem Martemque ligatos 

Narrat, in obscoeno corpora prensa toro ? 
Unde, nisi indicio magni sciremus Homeri, 

Hospitis igne duas incaluisse Deas ? 380 

Omne genus scripti gravitate tragoedia vincit : 

Haec quoque materiam semper amoris habet. 
Nam quid in Hippolyto, nisi csecse flamma nover- 

Nobilis est Canace fratris amore sui. [cae ? 

Quid ? non Tantalides, agitante cupidine currus, 

Pisseam Phrygiis vexit ebumus equis ? 386 
Tingeret ut ferrum natorum sanguine mater, 

Concitus a laeso fecit amore dolor : 
Fecit amor subitas volucres cum pellice regem, 

Quseque suum luget nnnc quoque mater Ityn. 



377. Venerem Martemque ligatet,} 
Athencus, lib. i. cap. 12 ; item, lib. 
xii. in princijuo, s&tis honcBte banc 
fabulam interpretatur ; cantorem, in- 
quiens, apudHom. Odyss. 9, Phsacai 
dehortari Yoluisse a malis moribis, 
quibus laborabant. Quod et ipse 
auctor fabuls videtur significare egre- 
gio hoc epiphonemate : OifK Aptrf 
KOKd ipya. Adi et Plutarch. de poe- 
tis audiendis. 

380. Duas Dea$,'] Calypso et Circe. 

383. Nam quid in Hippolyto,'] De 
quo £ur. et Sen. tragoediam scripse- 
runt. 

384. Nobilit est Canaee,'] Canace 
ex fratre Macareo filium peperit : quo 
scelere comperto, seipsam jussu patris 
interfecit. Macareus vero in tem- 
plum ApoUinis Delphici confugit. 

385. Quidl non Tantalidei.] In 
Peloponnesi dvitate, Mars ex iEgina, 
Asopi filia, genuit CEnomaum: hic 
unicam filiam Hippodamiam habuit ; 
finem vite ab oraculo sciscitanti, re- 
sponsum est, tunc fatis illum conces- 
surum, quum fiUa Hippodamia nupsis- 



set ; vide fab. apud Ovid. Serviura et 
alios. Inter Sophoclis tragoedias per- 
ditas, Hippodamia et (Enomaus citan- 
tur, qusB forte una eademque, et huc 
spectarevidetur. Euripidis eUam (£no- 
maus aFabrick) non omittitnr. Bvrm. 
386. Ptsceom.] Hippodamiam ex 
PisayCivitateArcadise. Pknfgiis equi», 
PsiUa et Harpina, quos equos Pelops 
e Phrygia veniens secum duxit. Ehur- 
nut, Ebumus Pelops vocatur a poetis, 
quoniam Tantalus ejus pater volens 
Deorum tentare divioitatem, eis invi- 
tatis fiUum suum epulandum adposuit ; 
a quo omnes Dii abstinuemnt, excepta 
Cerere, quiB brachium ejus consumsit. 
Postea Du, petente Tantalo, quum 
▼oluissent ejus filium revocare ab infe- 
ris, Ceres ei ebumeum brachium resti- 
tuit. Quod ideo fingitur, quia Ceres 
ipsa est terra, quae corpora universa 
consumit, ossa tantum reservans. 

388. A Uao onurre.] Ab amore Me« 
dee ab Jasone violato. 

389. Feeit amor tuHtat voiucrct.] 
Terei tragoediam intelUgit. Nota est 
fabula Ovid. Metamorpht lib. vi. 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA. 



207 



Si non Aeropen frater sceleratus amasset, 391 

Aversos Solis non legeremus equos ; 
Impia nec tragicos tetigisset Scylla cothumos, 

Ni patrium crinem desecuisset amor. 
Qui legis Electran, et egentem mentis Oresten, 

iEgysthi crimen Tyndaridosque legis. 396 

Nam quid de tetrico referam domitore Chimserse, 

Quem leto fallax hospita paene dedit? 
Quid loquar Hermionen? quid te, Schoeneia virgo, 

Teque, Mycenaeo Phoebas amata duci ? 400 
Quid Danaen, Danaesque . nurum, matremque 

Hsemonaque, et noctes cui coiere duse? [Lyaei? 



390. Qu^t^iuumlug9t.] Pio^en 
desigoat, Terei regii Daulidis uxorem, 
qua It^rm filium occidit, et patri epa- 
laodiim adpostiitpropter aororem Phi- 
lomelam violatam : postea matata fuit 
in Inirimam. 

391. Si non Aeropen.'] AtreitragCB- 
diam intelligit : notum est autem Ae- 
ropen, Atrei uzorem, cum Thyeste 
concubuisse,quod «gieferens Atreus, 
liberos ei epulandos adposuit: que 
Sol, ne poliueretur, auAigit. lUud 
notandum, Gnecos Atrei uzorem non 
£iirop«ii, sed Aercpen, nominare. 

392. Avenot SoUm,} Quasi refugien- 
tes atrocitatem'iUius spectaculi. 

396. Tyiuiaruioifttf.] £t Clytem- 
nestra: filisB Tyndari ex Leda, uzoria- 
qne Agamemnonis, qu« cum iEgis- 
tiio Thyestis filio, dum bello Trojano 
mari tus interfuit, adulterium commi- 
sit. 

397. NamquiHdeMrieo.'] Bellero- 
phontes filius fuit Glauci, vir munere 
Dei^m eximii tum roboris,tum decoris; 
vide fab. apud Apollodorum, Hb. iL et 
Ovid. Metam. lib. iz ; vide Homer. 
II. Z. 

399. Quid loqumr HermionenJ'] 
Hermionem Menelai, vel (nt alii roa- 



lunt) Thesei et Helense filiam fuisse 
constat, qu» Oresti Agamemnonis filio 
desponsata fuit. Quid te Sehttneia 
virgo. Atalantam intelligit Schoenei, 
regis Scyri insuls, filiam, cujus fabu- 
iam habes apud Ovidium, Metamorph. 
Ub.x. 

400. Teque, Myeen4to.] Cassandram 
designat, Priami regis filiam, quam, 
post Trpjs ezcidium, Agamemnon 
Mycenas captivam duzit, captus ejus 
amore. 

401. Quid Danaen, Danaique nu- 
riM.] FilijD Danaiin tragoediisnotSB; 
nulls notsB Danai nurus. Quare re- 
pone cum primis editionibus et scrip- 
tommmultis: Danaatque nurum, An- 
dromeda Persei uzor, et proinde Da^ 
naes nurut. Hbins. Danaen tragoa- 
diam scriptit Navius. Ciof. Danae 
iEschyli, Sophodis et Euripidis passim 
citatur a veteribas ; sed J^byli titu- 
lus dubius ; et Danaides ab aliis voca- 
tur. BuRM. — Matremque Lyen. Se- 
melen intelligit fabulamque refert 
Ovid. iii. Met. 

402. Hiemonaque,etnoetetqu4teoiere 
duas.} Legendum, noetet eui eoiere 
du^. Alcmen» et Jovis amores in- 
nint, quaniquam alii tres noctes coiiiie 



208 



P. OVIDII NASONIS 



Quid generum Peliae? quid Thesea? quidve Pe- 
lasgum, 

Iliacam tetigit qui rate primus humum ? 
Huc lole, Pyrrhique parens; huCi.Herculis uxor, 

Huc accedat Hylas, Ihadesque puer. 406 

Tempore deficiar, tragicos si persequar ignes ; 

Vixque meus capiat nomina nuda liber. 
Est et in obscoenos deflexa tragoedia risus, 

M ultaque praeteriti verba pudoris habet : 410 
Nec nocet auctori, moUem qui fecit Achillem, 

Infregisse suis fortia facta modis. 



contendantfUnde Heicules Lycopbroni 
rptkffwtpoQ \iMv dicitur. Hsins. Hc- 
moruu Antigone, contemto edicto, ne 
quis Polynicen mortuum a^>eliret, 
eum, quoniam frater erat, humayit. 
Deprehensa, jussu Creontis regis ju« 
gulatur ex lege ad tumulum Polynicia. 
Hamon, qui eam impatienter amabat, 
peirfbsso pectore gladio, ibidem sibi 
mortem conscivit. £um sequuta est 
mater £iirydice doloris impaUens. 

403. Qttid generum PeluR?] Per 
gmerwa PBlut, Admettim accipe, qui 
Alcesten, Pelis filiam majorem natu, 
despondente Jasone, post Peliam Me- 
dee fraude peremtum, duzit uzorem. 
Designat autem bic Ovidius Aloestis 
tragcediam, quam Euripides scripsit. 
QM Ttiesea ? Tragoediam de 'fheseo 
intellige, qui natus est ex iEthra Pit- 
thei filia, ac Neptuno, in TnBseoe nu- 
trituspenes Pittheum matemuro avum : 
ac signa ab ^geo sub saxo posita re- 
cognoscens, Athenas venit. Is, ut 
Herculis virtutes imitaretur, ad ea cer- 
tamina animum adjecit, que laudem 
et gloriam sibi easent adlatunu Quid- 
ve Pelasgum, Jliaeam. Protesilattm. 
Pelatgwn autem vocat, quia Thessalus 
fuit. Pelasgi autem Tbessaliam a 
principio tenuere. 

406. Hhc Jtfte.] Euryti/ CEchalis 



regis filia, ab Hercule amata. — Pyr~ 
rhique paren», Deidamia, Pyrrhi ma- 
ter, Lycomedis Scyrorum regis filia, 
apud quem Thetis Achillem sub mu- 
liebri habittt celairit : quoniam a Pxt^- 
teo acceperat, ilium peritumm esse in 
bello Trojano. — ifue HereutU user. 
Megaram dicit, quam Creon rex The- 
barum, cognita Herculis virtute, illi 
- uzorem dedit, urbisque ei, veluti fifio, 
curam permisit. 

406. Hue aeeedat Hylae.^ Hylas 
puer fiiit, comes Hercnlis, quem amisit 
in lonia juxta Mysiam, et quum com- 
pertum, ezstinctum esse in Ibnte, 
instituta sunt sacra, in quibus ejus no- 
men clamabatar in fontibus. — lHadet' 
que puer. £t Ganymedes Trojanus, 
i^Iius Trois regis, et frater Ui et Assa- 
raci. 

410. MuUaquepr^tteriliverbapudo-' 
rif habet.^l Mulla habet in quibus pu- 
dor est prsteritus, a quibus abest ve- 
recundia. 

411. Aueteri.'] Quisille ftterit,Talde 
obscttrum est Merula intelligit Ho- 
merum ; Heinsius Sotaden, a quo car- 

*mina sotadea dictasunt; melius au- 
tem Micj^lus et Bunn. poetam quem-» 
dam, qui AchilUs amores descripaerit 
elegiaoo aUquo c^tfmine, quia carmen 
Elegiacum ab Ovidio aliiaqtte lape 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA. 



909 



Junxit Aristides Milesia crimina secum ; 

Pulsus Aristides nec tamen urbe sua. 
Nec,qui descripsit corrumpi semina matrum, 415 

Eubius, impurae conditor historise ; 
Nec, qui composuit nuper Sybaritida, fugit ; 

Nec quae concubitus non tacuere suos : . 
Suntque ea doctorum mbnumentis mista virorum, 

Muneribusque ducum publica facta patent. 420 
Neve peregrinis tantum defendar ab armis, 

£t Romanus habet multa jocosa liber. 
Utque suo Martem cecinit gravis Ennius ore, 

Ennius ingenio maximus, arte rudis ; 
Explicat ut causas rapidi Lucretius ignis, 426 

Casurumque triplex vaticinatur opus ; 



dicitur fnoUe, quod infringit, h. e. de- 
bilitat atque enervat facta modis suis. 
Harles. 

A13, Arittidet,'] Milesius poeta fuit, 
qui Milesiaca poemata, et de rebus 
impudicis scripsit, cujus Plutarch. in 
Crasso, Lucianus in Amoribus mefiii- 
nerunt, et adnotavit de eodem Ang. 
Politianus, Miscell. zvi. Micyl. 

416. Eubius, impuriB eonditor hist<y- 
ridr.] Credendum est, Eubium histori- 
cum in suo opere scripsisse, mulierem 
a]iquam potione etvene€ciis corrupisse 
partum; quod quum fecerit, videtur 
alias ejusmodi crimen docuisse. Mkb. 
— Eubii, philosophi stoici, meminit 
Stephan. in 'A<rKdXa»v. Burm. 

417. Nec, ^i eomposuit nuper Sy- 
baritidajiigit,'] Putolegendumfiirpmn 
Syharitida, Hemitheon cynaedus Sy- 
barita turpissimum librum scripsit de 
re Veneriaapud Lucianum Trpbsairai- 
itvTov, Idem in Pbeudologista Mis- 

' thonis SybajitsB meminit turpissimi 

scriptoris: hinc Syharitici Ubelli apud 

Martialem, lib. xii. £p. zcvi. Heins. 

— Fuit autem Syharit oppidum Cala- 

VOL. n. 



bri», inter Crathim et Sybarim fluvioi. 

418. Et fui coneubitut non tacuere 
suos.] Malim qu^, ut Philaenis et Ele- 
phantis intelligantur, quarum fosdis* 
sima scripta passim drcumfereban- 
tur. Philsnis Leucadia, cujus ven. 
spurcissimi a Polycrate, sophista A- 
theniensi, dicebantur esse conscripti ; 
teste iEschrione in Philenidis Epice- 
dio apttd Athensum, \, viii. Huic 
adjungitur a Xenophonte, lib. ii. 'Axo- 
/tvfiftovtvfi&ruiv, Nico Samia et Calli- 
'strate Lesbia, versibus itidem obscce- 
nis infames : citat locum Xenophontia 
Athenaeus, lib. v. Quibus omnibus 
antiquiorem, Astyanassam laudat He- 
sychius et Suidas Helen» ancillam: 
mentio etiam est Cyrenes apud anti- 
quos, quam itjStKOfiiixovw dicebant. 
HsiNs. 

421. Ab armit peregrini»,'] Ab ex- 
temorum scriptorum voluminibus. 

425. ExpUcat ut eautat rapidi,] Hic 
locus bifariam accipi videtur posse : 
vel ut simpliciter ignem accipiamus 
materialem, et quo quotidie utimur; 
vel ut ad fulmen, et ejus causas refe- 
P 



SIO 



P. OVIDII NA80NIS 



Sic sua lascivo cantata est saBpe Gatullo 

Femina, cui falsum Lesbia nomen erat : 
Nec contentus ea, multos vulgavit amores, 

In quibus ipse suum fassus adulterium est. 430 
Par fuit exigui similisque licentia Calvi, 

Detexit variis qui sua furta modis. 
Quid referam Ticidse, quid Memmi carmen, apud 

Rebus abest omnis nominibusque pudor? [quos 

Cinna quoque fais comes est, Cinnaque procacior 

Anser, 435 

Et leve Comificf, parque Catonis opus ; 



ramus, propter epitbeton rapidi, Ac 
de fulmixus causis, et unde idem gene- 
retur, libro sezto Lucretius tigiU 

MlCYL* 

426. Triplex — optu.] h.e. quomodo 
tria elementa, mare, coelum et terra 
interitura sunt. Harles. 

431. ParfuitexiguiCalvL] Calvus 
orator, diu cum Cicerone iniquissimam 
litem de principatu eloquentis habuit; 
'Vioientus aceusator fiiit. Cannina quo- 
que ejus, quamvis jocosa fueriDt, plena 
iamen fuere ingentis animi. £um 
eziguum appellat Ovid. propterea 
quod fuit parvs staturs. 

433. Quid referam TieidaJ] Ticida 
eques scripsit elegias de Perilla quam 
amavit. — Quid Ji^mmt earmenf Ciop. 
Memmii poeta pariter et oratoris me- 
minit Plinius in Epistolis, et Tranquil- 
lus scribens illum objecisse C. Caesari, 
quod stetisset ad cyathum et vinum 
Nicomedi regi. Jul. Css. 49. 

434. Heinsius Rottendorphii emen- 
dationem sequutus dedit : Relnu abest 
omnis nominibus^ fmdor ; qua conjec- 
tura nihil certius esse dicit. At enim 
Bentleius ad Horat. ii. Od. 12. v. 13. 
Imo, inquit, nihil ea infelicius, nihil 
recepta codicum lectione certius argu- 
tiusqueetmagisNasonianum. Rebu* 
abest nomen, nominibusque pudor, Re- 



bus, hoc est, argumento, materis9, 
operL Ipse Ponto I. i. 

Invenies quamvis non est nuserabiiiM 

index, 
Non minut hoe illo Tritte, quod 

ante dedi, 
Rebus idem, titulo difert. Ubi dicit 
Epistolas suas ez Ponto rf6u« sive ar- 
gumento convenire cum priore opere, 
quod Tristia inscripserat, titulo tantum 
et nomine diflferre. Hoc itaque vult 
Ovidius ; apud Ticidam et ejus similes 
poetas rebus sive argumento verum 
nomen abesse, cum hic Perillam, alter 
Lesbiam, alter aliam, quam falso in- 
scriberent ; nominilmt porro illis pudo- 
rem abesse, cum scripta illa preter 
turpes amores et flagitiosa adulteria 
nihil fere aliud continerent. Hactenus 
Bentleius. edit. vet. Nomen adest re- 
bus: nominibusque pudor» Harles. 

435. Cinna quoque his comes est.J 
Q. Helvius Cinna poeta fiiit, qui scrip- 
sit Smyrnam, quam decem annis eli- 
mavit, ut Servius docet. — Ctnno^ 
proeaeior Anser. Anser poeta fuit 
Antonii, qui ejus laudes scripsit. 

436. Et leve ComificW] Comificius 
poeta a militibus destitutus interiit, 
quos sepe fugientes galeatos lepores 
appellarat : hujus soror Comificia in- 
signia condidit epigrammata. Leve 



TRISTIUM LIB. II, EL. UNICA. 



211 



Et quonim libris, modo dissimulata Perillee 

Nomine, nune legitur dicta, Metella, tuo. 
Is quoque, Phasiacas Argo qui duxit in undas, 

Non potuit Veneris furta tjicere suae. 440 

Nec minus Hortenst, nec sunt minus improba 
Servl 

Carmina ; quis dubitet nomina tanta sequi ? 
Vertit Aristiden Sisenna : nec obfuit illi 

Historise turpes inseruisse jocos : 
Nec fiiit opprobrio celebrasse Lycorida Gallo, 445 

Sed linguam nimio non tenuisse mero. 



antem opus appellat propter amatoria, 
qiUB in eis contiQebantur. — Parque 
Catonii ofnis, Valerius Cato fuit Bir- 
•enni cujusdam libertus ex Gallia, qui 
grammaticen docuit, visusque est per- 
idoneus praeceptor maxime ad poeti- 
cam tendentibus. Is scripsit prseter 
granmiatices libellos, etiam poemata, 
ez quibus prscipue probatafuit Lydia 
et Diana : qu« hic Ovidius intelligit. 
438. M€tella tuoJ] Sic emendarat 
Heinsius, probante Burmanno, cui 
elegantior hac lectio yidetur: quia 
tunc oppositio est inter dmimulatam et 
tao nomine Uctam, Secus tamen vide- 
tur Bentleio ad Horatium loc. mem. 
Vulgata enim lectio, dieta, Metelle, tuo 
(quam habet quoque edit. vet.) ei est 
elegantior : ** dicta nomine Metelli, 
hoc ipsuni est, digta Metella, Femina 
enim in omni ftunilia a maribus nomen 
acceperunt in Metellorum gente Me- 
tells fuerunt." Antea veroidem scrip- 
serat, non Tlcidam solum, sed etiam 
Cinnam, Anserem, rel. sub falso Pe- 
rill» nopiin^ amores suos cum Metella 
Tersibus vulgasse ; atque, ait, ** id in- 
primis notaodum addit (Ovidius) ve- 
ram tandem Metella nomen, (post 
eorum credo obitus,) a librariis reposi- 
tum esse, ficto illo rejecto."' Harlcs. 



439. Jf iiuoque, Phanacat Argon qui 
dusit in undat, Non jtotmt.'] Varronem 
Attacinum intelligit, qui Leucadiam 
amavit. Varro etiam scripsit Argo- 
nautica, ApoIIonium imitatus; vel 
potius in Latinum vertit. 

441. Nec minui HorientL'] Horten- 
sius et Servius Sulpitius, quamvis fucs 
rint optimi oratores, manBuetioribus 
tamen Musis operam dedere : Sulpitii 
etiam meminit Ausonius, cujus poema 
prurire dixit propter carminis lasci- 
viam. 

443. Veriit Arittidem Sitenna.] 
' Aristiden meliores. Scribe etiam Si- 
tena; ita enim in antiquis numis id 
nomen exaratum occurrit. Hkins.— 
L.^isennam inter oratores enumerat 
Cicero. Doctus vir erat et studiis 
optimis deditus, gnarus reipublicsB, 
aon dne facetiis : transtulit e Grsco 
in Latinum Aristidfll libn» Milesioi, 
de quibus antea diximus. 

M6. Neefuit opprobrio.] Comelius 
Gallus res tenens Romanas, i^gypti 
procurator, exhausit civitatem Theba- 
rum,'plurimi8 interceptis : revcrsusque 
quum furti accusaretnr, metu nobilita- 
tis acriter indignat», cui negotium 
cognoscendum dederat imperator, stric- 
to incubuit ferro, ut docet Ammianus 
P2 



312 



P. OVIDII NA80NIS 



Credere juranti durum putat esse Tibullus, 

Sie etiam de se quod neget illa viro. 
Fallere custodem demum docuisse fatetur, 

Seque sua miserum nunc ait arte premi : 450 
Ssepe velut gemmam dominse signumve probaret; 

Per causam meminit se tetigisse manum. 
Utque refert, digitis saepe est nutuque locutus, 

£t tacitam mensse duxit in orbe notam : 
Et quibus e succis abeat de corpore livor, 456 

Impresso fieri qui solet ore, docet. 
Denique ab incauto nimium petit ille marito, 

Se quoqiie uti servet, peccet ut illa minus. 
Scit cui latretur, quum solus obambulat ipse, 

Cur toties clausas exscreet ante fores : 460 
Multaque dat taiis furti prsecepta, docetque 

Qua nuptae jpossint fallere ab arte viros. 
Nec fuit hoc illi fraudi ; legiturque TibuUus, 

Etplacet; et jam te principe notus erat. 
InVenies eadem blandi praecepta Propertl ; 465 

Districtus minima nec tamen ille nota est. 
His ego successi, quoniam prsestantia candor 

Nomina vivorum dissimulare jubet. 



Marcellinus. Servius Bcribit iUum 
Forojuliensein fuisse, transtulisseque 
in Latinum Euphorionem : et de Ci- 
theride Volumnii liberta, et a se amata, 
quam Lycorida appellavit, scripsisse 
libros quatuor. Huns. 

451. Srpe velut gtmnum,^ Id ita 
esse Tibullus cecinit, L. i. £1. 7. vers. 
26, sq: 

Sttpe velut gemmas ^fus, rignumque 
probarem, 

Per catuam memini me tetigitse ma- 
niim. 

459. C«4i.] Heinsitts malit, qui, et 



multis docet exemplis, latrare etiam 
regere casum quartum; ut Flautns 
Pcenul. Act. v. sc. iv. 64. 

Etiam meg me latrant eane$7 

Hables* 

464. Etjam te fnrmcipe natue erau'} 
Arondeiianus pro diversa lectione mo- 
tut: puto natu» erat, qnod verum. 
Natus enim Tibullus eodem anno, 
quo Noster; cssis Mutinensi bello 
Hirtio et Pansa consulibus, qui annus 
ab urbe condita septingentesimusde* 
cimus ; triumviratu luctuosus ac fu- 
nestus. 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA. 



213 



Non timui, fateor, ne, qua tot iere carinae, 

Naufraga, servatis omnibus, una foret. 470 

Sunt aliis scriptae, quibus alea luditur, artes : 

Hsec est ad nostros non leve crimen avos. 
Quid valeant tali ; quo possis plurima jactu 

Fingere ; damnosos effugiasve canes ; 
Tessera quot numeros habeat; distante vocato 475 

Mittere quo deceat, quo dare missa modo ; 
Discolor ut recto grassetur limite miles, 

Quum medius gemino calculus hoste perit ; 



473. Q»id valiant talL] Descrip- 
lere alii poete talorum ladum ; vide 
Tumeb. lib. xxvii. cap. 3. Quojaetu, 
Quo puDCto. Venus enim in talis 
victoriam adferebat, ut Canu jactu- 
ram. Senio vero interdum lucrosus» 
unde a Persio dexter appellatur : in- 
terdum damnosus, ut designat Tran- 
quillus in Augusto. 

474. FigtreJ] Fingere plerique ve- 
teres. Heiks. Talos Graeci Affrpaya- 
Xovc vocant, ipsumque ludum SLffrpa- 
yoXi^ety, et dorpf^civ. Sunt autem 
unius tali superficies, sive fades qua- 
tuor : quarum prima, qu» et unitatem 
ngnificat, jcvwv, hoc est, Canis, et 
^ioc item, dicebatur. Hla autem quae 
huic opposlta atque adversa erat, i^l- 
nyc, hoc est, Senio, et k&oc item, re- 
liqus dus numeris notabantur, ter- 
nario puta, et quatemario, nam bina- 
rius et quinarius numerus in talis non 
erant : auctor Polluz, lib. ix. Micyl. 

475. Tessera sex latera habebat,^et 
tribus tesseris ludebatur, qus concu- 
tinntur in fritillo, et inde in tabulam 
mittuntur lusoriam sive talariam. 
Multaquoque contraPavonem de alea 
veterom disputat Dorville in vann. cri- 
tica cap. viii. pag. 251-318. cf. Sal. 
mas. ad Vopiscum in histor., Aug. 
■criptor. tom. ii. pag. 737. sqq. Quid 
veio sit distante voc. difficile est iatel- 



lectu, et interpretes in alia omnia 
transeunt. £go vero Verpoortenii 
expiicationem faciliorem proferam : 
Hli igitur videtur per numerum distan" 
tem intelligi Venus, qui jactus consta- 
bat numeris cum inter se diversis, tum 
ut neque canis neque senio, b. e. fi- 
gura, qusB senarium habebat, inter eos 
conspiceretur. Burmannus conjectura 
quadam probabili succurrere studet 
loco, et suspicatur faic aliquid latore 
de turricula vel pyrgo, in quem mitte- 
bantur tessers : forte ; pyrgoiiue rotato 
mittere, ut sit sensus, docuisse quos- 
dam, quo modo deceat, rotato fritiUo 
ita mittere tesseras, ut felix jactus 
eveniat, et cum tu miseris, quo modo 
tessetas illas dare collusori debeas, ut 
illeinfelicem faciatjactum. Harlks. 

477. PoIIucem viii. 7. jam lauda- 
rant Micyllus et Verpoort. qui hunc 
lusum breviter ita explicat. ' ' Quomo- 
do latruneulis sit ludendum, qui erant 
calculi, vitrei fere, quomm una pan ni- 
gri, altera albi erant : alteri diceban- 
tur miUtes, alteri hostes : cujus ludi 
artificium erat, ut unus calculus duo- 
bus alterius coloris utrinque inclusus, 
quasi deprehensus auferretur." Male 
comparat Merula cum ludo, qui hodie 
dicitur Scachia. Tramite duo libri et 
MS. Bersm. Harles. 

GrasseturJ] b. e. Quum socius in 
P3 



1214 



P. OVIDII NASONIS 



Ut mage velle sequi sciat, et revocare priorem ; 

Ne tuto fugiens incomitatus eat : 480 

Parva sedet ternis instructa tabella lapillis ; 

In qua vicisse est, continuasse suos. 
Quique alii lusus, neque enim nunc persequar 
omnes, 

Perdere, rem caram, tempora nostra solent. 
Ecce canit formas alius, jactusque pilarum ; 485 

Hic artem nandi praecipit, ille trochi : 
Composita est aliis fucandi cura coloris ; 

Hic epulis leges hospitioque dedit : 
Alter humum, de qua fingantur pocula, monstrat, 

Quaeque docet liquido testa sit apta mero. 490 



periculo est, ne capiatur ab hoste ge- 
mino, alter non soltim adTerBOs hoetem 
geminum progreditur, sed hunc etiam 
insequitur, ut socium pericUtantem 
eripiat et secum tuto reducat. Ovid. 
Art Amat. iii. 358. sqq. ubi yide in- 
terpret. dmtaqHe non ttulte latrouum 
pralia ludat. Unut etmgemino €01- 
cuki4 hott€ perit reL Adde MartiaL 
xiii. 17. Harles. 

486. Eeco canit format,'] Docuere 
alii etiam formas et genera pilarum, 
que quatuor fiiere. Erat pila trigo- 
nalis omnium minima, dura, pilo plena. 
Dicta a Trigone, qui locus erat in 
thermis, triquetra, id est, triangulari 
figura, quam Grasci Tply^avov vocant ; 
haec reddebatur tam dextra, qnam si- 
nistra manu. Erat prsterea pila Pa- 
ganica, a pagis, id est, villis dicta, 
quod pagani ea uterentur ; ea laxior 
erat, et pluma plena. Erat et tertium 
pils genus, quod ex pelle fiebat, et 
spiritu inflabatur, pugno reddi solitum, 
non palmai ut reliqus pils. Erat 
preterea quartum pils genus, quod 
Harpastum adpellabatur, sive Phceft- 
nida. Fiebat e panno ; aliquando ex 



pelle, lana, tomentove implebatur; 
laboriosum erat hoc ludi genus; vide 
Mercurial. in arte Gynmast. lib. ii. 
cap. 5. MsR. Formattjaetutquepila' 
nim,&c. De pilis, et earum vario losu, 
Pollucem vide, lib. ix. Mxctl. 

486. Hie artrnn tiaiuit.] Quum in- 
ter honestiss. et utiliss. artes natatio 
apud RomanoB haberetur, mirari jure 
quis possit cur ei hic Naso locum dat 
inter artes, si non illicitas et turpes, 
saltem inutiles et parum dignas Ro- 
mano viro, quum nihil ludicri, aut le- 
vis etiam ilU insit. In edit Hamburg. 
erat Artem hie venandi ; majcffi specie, 
quum multi apud Rom. venatum cre- 
diderint ingenuis hbminibus indignum, 
et inter servilia officia retulerint ; vide 
Sall. Catilin. cap. iv. Bukm. 

488. Hic epulit Uget,'} Inter quos 
etiam Apicius. 

489. De qua Jingantur poculo,] 
Apud Romanos olim eo pervenit luxu- 
ria ut fictilia vasa essent in maximo 
pretio.. Samia maxime laudabantur 
in esculentis. Immo eo pervenit luzu- 
ria, ut ctiam fictilia pluris coostareot 
quam murrhina. 



TRISTIUM LIB. II. EL. UNICA. 



215^ 



Talia fumosi luduntur mense decembris, 

Quse damno nuUi composuisse fuit. 
Hic ego deceptus non tristia carmina feci ; 

Sed tristis nostros poena secuta jocos. 
Denique uec video de tot scribentibus unum, 495 

Quem sua perdiderit Musa : repertus ego. 
Quid, si scripsissem mimos, obscoena jocantes, , 

Qui semper ficti crimen amoris habent ? 
In quibus adsidue cultus procedit adulter, 

Verbaque dat stulto callida nupta viro. 500 
Nubilis hos virgo, matronaq\ie, virque, puerqu^ 

Spectat, et e magna parte senatus adest. 
Nec satis incestis temerari vocibus aures ; 

Adsuescunt oculi multa pudenda pati. 
Quumque fefeliit amans aliqua novitate maritum, 

Plauditur, et magno paUna favore datur. 506 
Quoque minus prodest, scena est lucrosa poetae, 

Tantaque non parvo crimina preetor emit. 
Inspice ludorum sumtus, Auguste, tuorum : 

Emta tibi magno talia multa leges. 510 

H8ec tu spectasti, spectandaque S8epe dedisti ; 

Majestas adeo comis ubique tua est : 
Luminibusque tuis, totus quibus utimur orbis, 

Scenica vidisti lentus adulteria. 



491. Talia iitdiintur.] Talia vasa fabulas emebant, quas Itidorum die 

celebrantur a poetis, Satomalibus, de- recitari jubebant ; unde legimus An- 

cembri roense. Hbins. driam Terentii actam ludis Megalen- 

497. (hiadt n seripsissem mtmoi.] sibus ; aliam ludis fiinebribus. 

Mimi erant poemata ane reverentia 514. Scenica spectasti Ustta adulte» 

lasdviam imitantia, qus a mimogra- ria,'] Rectius omnino lentus sex me- 

pbis, id est, scriptoribus mimorum lu- liorea ; vide notas, Epist. xix. V. 81 : 

dis ad comcedise formam composita in apud Horat. lib. i. Epist i. lentus 

scenis agebantur. spectata^, spectatori sedulo obponitur : 

508. Prtttor emit,'] Prstores enim, "Eianimat lentus spectatur, sedulns 

seu asdiles ludos faciebaat, et a poetis instat, 

P4 



216 P. OVIDII NASONIS 

Scribere si fas est imitantes turpia mimos, 515 

Materiae minor est debita poena mese. 
An genus hoc scripti faciunt sua pulpita tutum, 

Quodque libet, mimis scena licere dedit ? 
£t mea sunt populo saltata poemata saepe ; 

Ssepe oculos etiam detinuere tuos. 520 

Scilicet, in domibus vestris ut prisca virorum 

Artifici fulgent corpora picta manu ; 
Sic quae concubitus varios, Venerisque figuras 

Exprimat, est aliquo parva tabella loco : 
Utque sedet vultu fassus Telamonius iram, 525 

Inque oculis facinus barbara mater habet: 
Sic madidos siccat digitis Venus uda capillos, 

Et modo matemis tecta videtur aquis. 
Bella sonant alii telis instructa cruentis, 

Parsque tui generis, pars tua facta canunt. 530 



SiliaSflib. xu.565.8qq.de Hannibale 525. Utptt tedet vuUuJ] Ajacem 

Bomam obaidente : et Medeam Timomachi imiuit, mazi- 

Nume aditut luitrat, clau$a$ nune roo pretio ab Augusto redemtos, de 

eutpide puUat quibus Plinius, lib. zzxv. Medea Ti- 

InfutaporUUtfruiturquetimorepa' momachi landatur Ausooio, et Plu- 

ventim: tarcho, etiam in Antbologia Greca. 

Nune lentut eeltit adttant in coUibut Heins. Utque tedet vuUu, Tabulas 

intrat Ajads et Mede» intelligit, a Cssare 

Urbem oeuHt* Hbins. ante sdem Veneris Genitricis dicatas, 

617. Sua puijnta.] Qu» erant ante ut est auctor Plinius. 

scenam, ubi ludicra exercebantur ; S21 . Sic madidot digitu,'] Vtneitm 

vide Phiiandnim in Vitruvium, libro designat ab Apelle pictam, de qua 

V. cap. 6. ita Plinius scribit : Venerem exeun- 

519. Sunt popuh,} Non a populo, tem e mari Divus Augustus dicavit in 

sed ad delectandum populum, ut sit delubro patris Cssaris, qus Anadyo- 

dativi casus. mene, vocatur. Consenuit hsc ta- 

523. Sic qu^ coneubitut, &c.] Ob- bula carie, aliamque pro ea Nero in 

scure hic designat Ovidiua, quod principatu suo substituit Dorothei 

Tranquillus apertius denotat in Tibe- manu. Apelles iuchoaverat aliam 

rio his verbis : Cubicula plurifariam Venerem Cois, superaturus etiam il- 

ditpoiita tabeUU ae tigiUU Uucivitti- lam priorem. Invidit mors peracta 

marum picturflrtm aefigurarum adar- ' -parte : nec qui succederet operi ad 

nmnt, &c. proscripta lineamenta, inventus est. 



TRISTIUM UB. 11. EL. UNICA. 217 

Invida me spatio natura coercuit arcto» 

Ingenio vires exiguasque dedit. 
£t tamen, ille tu8e feiix ^neidos auctor, 

Contulit in Tyrios arma virumque toros ; 
Nec legitur pars uUa magis de corpore toto, 535 

Quam non legitimo foedere ju^ctus amor. 
Phyllidis hic idem, tenerosque Amaryllidis ignes, 

Bucolicis juvenis luserat ante modis. 
Nos quoque, jam pridem scripto peccavimus uno ; 

Supplicium patitur non nova culpa novum. 540 
Garminaque edideram, quum te delicta notantem 

Praeterii toties jure quietus eques. 
Ergo, quae juveni mihi non nocitura putavi 

Scripta parum prudens, nunc nocuere seni ? 
Sera redundavit veteris vindicta libeili ; 545 

Distat et a meriti tempore poena sui. 
Ne tamen omne meum credas opus esse remissum ; 

Saepe dedi nostrae grandia vela rati. 
Sex ego Fastorum scripsi totidemque libellos ; 

Cumque suo finem mense volumen habet: 550 
Idque tuo nuper scriptum sub nomine, Caesar, 

£t tibi sacratum sors mea rupit opus : 



535. De corfM/n toto.'] De toto ope- scripserat Gennanico. Quare Bunn. 

tt j£iieklot. qui lubtiliut et copiosius ad h. 1. dis- 

542. Jrrequietu$ equetJ] IIU quie- putat, loco rov teriptum conjecit 

tu$ emendatom liptio de Militia Ro- c^rptum contra codicum consensum. 

mana, lib. i. cap. 5 ; sed repone Jure Bene vero ostendit tub tuo nomine 

quietu* ez tribus antiquis. Multi aHi significare tub tuo prtuidio, twtque tU' 

irreqmetui ; proxime verum. Hbins. teta, et tHn tacratum, esse, tuo honori 

547. ^Me remittum,'} Esse abjec- a me eonteeratum, quia Augusti laudes 

tum, bumile, et lasdvum, vel r»iiiti- et merita erga deot in iis libris scpe 

tnjii, idem qnod tolutum. celebrantur. Hii cognitis, si et mu- 

551, 552. De his versibus lis est tare fas est in ot, sollemni permuU- 

inter intcrpretes: duodecim Fastorum tione, omnes iUas de Germamco tricat 

librot condnnaverat Ovidiut, v. Ser- facilius explicare possumus, si ita in- 

vhun ad Viigil. Georg. i. 34. et in- teipretabimur, " sub tuo presidio nu- 



• 218 P. OVIDII NAS0N18 

£t dedimus tragicis scriptum regale cothurnis ; 

Quaeque gravis debet verba cothurnus habet : 
Dictaque sunt nobis, quamvis manus ultimacoepto 

Defuit, in facies corpora versa novas, 556 

Atque utinam revoces animum paulisper ab ira, 

£t vacuo jubeas hinc tibi pauca legi ! 
Pauca^ quibus prima surgens ab origine mundi, 

In tua deduxi tempora, Caesar, opus : ^ 660 
Adspicias, quantum dederis mihi pectoris ipse, 

Quoque favore animi teque tuosque canam. 
Non ego i^ordaci destrinxi carmine quemquam, 

Nec meus uUius crimina versus habet, 
Candidus a salibus suffusis felle refugi ; 565 

Nulla venenato litera mista joco est. 
Inter tot populi, tot scripti millia nostri, 

Quem mea Calliope laeserit, unus ego. 
Non igitur nostris uUum gaudere Quiritem 

Auguror, at multos indoluisse, malis. 570 

Nec mihi credibile est quemquam insultasse j acenti, 

Gratia candori si qua relata meo est. 

per scripsimus grande opus, at illud, jicit Heinsius etncto. Pari modo apod 

quod tuo tusBque famiJiaB honori coo- Mosohum, IdylL i. 29. rd yip irvpi 

secratum fuit, exsilium rupit, h. e. irtivra j3c/3airrai. ad quem locum vide, 

effecit, ut non perpolitum nec, in re- qus in Chrestom. Greca poet. ob- 

liquts libris ultima lima non addita senravi. Harlss. 

iBtegrum ederetur." De mutatione 567. Locus est comiptus : ti mUlm 

inscriptionis, quasi antea Augusto, tcripti, pro tniUia carminum, non pla- 

dein, mutato consilio, Germanico de- cent. Burm. coojicit : studii M milUa 

dicasset, res difficilis est, ut jam do- noitri, id est, poetid studii consortes : 

cuit Burmannus, contra quem dispu- melior sane est emendatio, quam 

lat cl. Schirach. dau. part. post pag. Heinsii : Inter ttUm papuU tot ieripti$ 

250. Harles. miUia rwttris, Harles. 

653. Scripserat tragoediam, Medea 571. Quemquam intuUare Jaeenti.J 

inscriptam, qiiSB vero interiit. Harles. InsuUatu meliores. 

560. Adludit ad prindpium Meta- Oi^x ^^*l Kra^iivounp iir' ivdpaew 

morphose6n. Harlbs. lifxtrdaaOai ; * 

566. Afirta.] Qoidam vetusti, vincta, Homer. Odyss. z. ver. 412. 

vel jttncta ; unde haud invenuste con- 572. Meo candort.] Verbun eaii- 



• TRISTIUM LIB, IL EL, UNICA. 219 

His precor, atque aliis possint tua numina flecti, 
O pater, o patrise cura salusque tuae ; 

Non ut in Ausoniam redeain, nisi forsitan olim, 575 
Quum longo poenae tempore victus eris. 

Tutius exsilium, pauloque quietius oro, 
Ut par delicto sit mea poena suo, 

didia ipud hunc ipeum poetaui sm~ Quod quidein vej^um, eu seasu ipso- 

pjsslnie leges : et apud Hur, iu Ep^ i* nim £tat« usurpiijri ecEptmn es^ opi* 

4 : cior, Ctor, 

J££ii, naUfvraifi fwrmottum candide 576. Erit victui*] Eri» plocatiis, 
Judex* 



PUBLII OVIDII NASONIS 
TRISTIUM 

LIBER TERTIUS. 
ELEGIA PRIMA. 

Missus in hanc venio timidi liber exsulis urbem; 

Da placidam fesso, lector amice, manum : 
Neve reformida, ne sim tibi forte pudori ; 

NuUus in hac charta versus amare docet. 
Nec domini fortuna mei est, ut debeat illam 5 

Infelix ullis dissimulare jocis. 
Id quoque, quod viridi quondam male lusit in aevo, 

Heu nimium sero ! damnat et odit opus. 
Inspice quid portem : nihil hic nisi triste videbis, 

Carmine temporibus conveniente suis. 10 

Clauda quod alterno subsidunt carmina versu, 

Vel pedis hoc ratio, vel via longa facit : 
Quod neque sum cedro flavus, nec pumice laevis, 

Erubui domino cultior esse meo : 



1. Vituo timUU Ubtr exfulu.] Alii Qui» non dmrt manum UngumtUmt 
Hmidut; maiim tinudi txtuUt ; sic in- voUt? Bitrm. 
fnt rtt tUnida ttt ommt miter. Hetns. U. Clauda quod, &ic.] Festive ele^ 

2. Da plaeidamfetto.} Fatto tres li- giaciun, quo aiitur, elaudieare ait ; et 
bri, pro latto. Locationem ab illo of- culpam, vel in pedem, qui desit, vel in 
ficio, qno langaentibos mannm darent, longitodinem perambulati itineris, oon- 
desnmtam pnto, nt apnd Petron. fert. Pomt. 

cap.4. 



TRISTIUM LIB. III. ELE6. I. 221 

Litera suffusas quod habet maculosa lituras, 15 

Laesit opus lacrymis ipse poeta suum. 
Si qua videbuntur casu non dicta latine, 

In qua scribebat, barbara terra fuit. 
Dicite, lectores, si non grave, qua sit eundum, 

Quasque petam sedes hospes in urbe liber. 20 
Haec ubi sum lingua furtim titubante locutus, 

Qui mihi monstraret, vix fuit unus, iter. 
Di tibi dent, nostro quod non tribuere parenti, 

MoUiter in patria vivere posse tua I 24 

Duc age : namque sequor, quamvis terraque mari- 

Longinquo referam lassus ab orbe pedem. [que 
Paruit ; et ducens, hsec sunt fora Gsesaris, inquit: 

Heec est a sacris quee via nomen habet. 
Hic locus est Vestae, qui Pallada servat et ignem : 

Hic fuit antiqui regia parva Numee. 30 

Inde petens dextram, porta est, ait, ista Palati : 

Hic Stator : hoc primum condita Roma loco est. 



23. Quod fum trihuere poeUs,'] Pa^ in ea foedus ictiim sit inter Romoliiiii 

renH tres, pro diveiea lectione : tic et Tatium. 

tnfra 57, hac ipsa elegia : 29. Hie loeut e$t Feite.] Vesta 

nottro plaeata parenti templam rotandum» in qno senrabatnr 

Isdemtub dominit aditpiciare domut, PaUadinm, cum igne perpetuo, qui a 

26. Ab orbe longinquo.} £ Scythia. virginibus Vestalibus alebatur ; atque 

27. Forum Cesaris, cujus aream hoc multi putant a Romulo prius erec* 
Julius Cesar coemit 1000 HS. Sue- tum. Dionysius tamen, Ub. ii. scribit» 
ton. in vita Cesar.^26. Octavianus id a Numa edificatum in foro, quod 
Augusttts addidit tertium prope Csesa- occupat medium Capitolii et Palatii 
ris forum, supra Fonim Romanum. locum,idqueannourbisquadragesimo, 
Sueton. Aug. c. 29. ubi vide Casaub. ut in Fastu docet Ovidius. Atrium 
et Torrent. ac Plinius, libr. xxxvi. c. 5. autem Veste fuit NumsB regia» vel 
hoc forum inter quatuor mirabiliora potius pars regi». 

nrbis edificia recenset. Harles. 31. Porta est, ait, itta Palati.} £a 

28. Hgc est a taeritJ] Viam Sacram porta prius Satumia, dein Pandania 
de^^gnat, foro Augusti, qui in Capito- adpellata fuit : adfirmant Varro et 
^ habitabat, vidnam : dictam, quod Solinus. 

pcr eam ab arce, id est, a Capitolio, 32. Hic Stator.] In monte Palatio 

ad augures sacra ferebantur, vel quod templum a Komulo Jovi Statori, ut 



222 



P. OVIDII NASONIS 



Singula dum miror, video fulgentibus armis 

Conspicuos postes, tectaque digna Deo : 34 
An Jovis hsec, dixi, domus est? quod ut esse pu- 

Augurium menti quema corona dabat. [tarem, 
Cujus ut accepi dominum ; non fallimur, inquam, 

£t magni verum est hanc Jovis esse domum. 
Cur tamen adposita velatur janua lauro ; 

Cingit et augustas arbor opaca fores ? 40 

Num, quia perpetuos meruit domus ista triumphos ? 

An, quia Leucadio semper amata Deo ? 
Ipsane quod festa est, an quod facit omnia festa ? 

Quam tribuit terriSy pacis an ista nota est ? 



Romanorum fitgam devs MUm, vo- 
tnm» exstructum fuit haud procul a 
veteri porta Palatii. v. livium i. 12. 
HAaLBS. Hoe primum etmdita Roma 
loea. 

Areadet HiM orit, genut a Pallante 
prefectum, 

Qttt regem Evandrtan eomUet, gui 
sigM tecuti, 

Delegere locum, et poiuere in monti* 
but urbem, 

Pallantit proavi de nomine Pallan- 
teum; 
Virg. iEneid. viii..ver. 53 ; ubi veram 
Pallantei originem et causam vides. 

33. Video fulgentilntt armit, &c.] 
Hic edes Augusti in Palatio factat 
laudat Ovidius»quaa etiam in septimo 
Maro describit, easque in Laurolavinio 
vult fuisse ; ut Servius docet. Mbr. — 
Fulgenlibut armit, Solebant enim 
postes, poftas, et vestibula edium, 
atria quoque spdiis et armis, qus hos- 
tibus ademissent, ezomare, clypeis, 
galeis, &c. Nec aut consumta refici, 
aut fracta redintegrari mos erat. Pr»- 
terea edibus abalienatis non licebat 
ea emiori refigere. Pont. 

35. Jovit sft.] Est Augusti. ' 

39. Obposita Zottro.] Adpotita lauro 



dantpleriqueveteret: lecte. — Velatur 
janua tauro. Laurus ante Cesaiis 
januam erat : de qua ita Plinios, lib. 
zv. eap. ulL Laurut triumphit proprie 
dieatur, vel gratiuima domibutjanitrix 
Cciorum, Pontificumque, qudt tola et 
domot exomat, et ante limina exeubat, 
Martialis, lib. viii. Epig. i. 1. vocat P«- 
natet laurigerot : 

Laurigerot domini, liber, intrature 
Penatet, 

Ditee verecundo tanctiut ore loqui. 

42. Leucadio Deo.] Deo Apollini. 
Apollo amat laurum propter Daphnen 
in eam commutatam. Aug^tus enim 
in ore sinus Ambracii, Actium cnm 
nobili templo Apollinis condidit, haud 
longe a Leucate promontorio, a quo 
Deus Leueadiut dictus est: seu a 
Leucadia peninsula, quc olim Neritot 
adpellata, non longe sita dicitur in 
Plinio. 

43. Iptane quod fetta ett,'] Festam 
laurum adpellat, quoniam Romanis ea 
Istitis victoriarumque nuncia fuit: 
facitque omnia festa et Ista, omnium- 
que mentes laurus exhilarat : depone^ 
baturque etiam in gremio Jovis optimi 
maximi, quoties Istitiam victoria no- 
vam adtulisset. — Pacit an itta nota ett ? 



TRISTIUM LIB. III. ELE6. I. 288 

Ut(][ue viret semper laurus, nec fronde caduca 45 

Carpitur, aeternum sic habet illa decus ? 
Causaque subpositee scripto testata coronae, 

Servatos cives indicat hujus ope : 
, Adjice servatis unum, pater optime, civem, 

Qui procul extremo pulsus in orbe jacet ; 50 
In quo pcenarum, quas se meruisse fatetur, 

Non facinus causam, sed suus error habet. 
Me miserum! vereorque locum, venerorque poten- 

Et quatitur trepido litera nostra metu. [tem, 
Adspicis exsangui chartam pallere colore ? 55 

Adspicis alternos intremuisse pedes ? 
Quandocumque, precor, nostro placata parenti 

Isdem sub dominis adspiciare domus. 
Inde tenore pari; gradibus sublimia celsis 

Ducor ad intonsi candida templa Dei ; 60 

Signa peregrinis ubi sunt alterna columnis 

Belides, et stricto barbarus ense pater : 

Paciferam launim fiiisse, docet Pli- mor, quo tecta et oroata erant : 

nius, lib. zv. cap. 40. edit. Harduini, vel propter eiegantiorem itructuram. 

his verbis : Ipta paeifera, ut quatn pnf» Pont. 

tendi etiam inter amuitos ho$tet, quietit 62. Belidet,'] h. e. quinquaginta 

tit intUeium. Danai filis, Beli, iEgyptii neptes, qu0 

47. Cautaque «ufiponto.] Superior jussu patris maritos, fiUos JEgypti, fra- 

parsjanu», frondibus lauri omabatur, tris Danai, interfecerunt, prsBter Hy- 

cui Bubjecta erat corona quema, qua permestram, quaa Lynceum servavit. 

ei dabatur, qui civem servasset, et ci- v. Hygin. fab. 168. Altematim igitur 

viea dicebatur. Hinc civic» coronsB inporticu,interunamquamquecolum* 

militum, virtutis insigne darissimum. naram signum aliquod Danaidum fuit 

Illud notandum, civicam coronam ilig- coUocatum, in alia pater Danaus stri- 

nam primo fuisse ; postea magis pla- cto ense, quasi filias ad csdem impel- 

cuit ez flBsculo Jovi sacra. Leges au- lens. Hahles. 

tem ejus, qui civica corona donabatur, Strieto barbarut ente pater,] 

legito apud Piin. libro zvi.cap 4. Alii Poiuitne ultrieia Graiit 

legunt cauta tuperpotitit, Vtrginibut dare tela pater, Uttutque 

59. Pari tenore.J Pari ordine, quo dolorum, 

per urbem hactenus incessi. Sanguinetecurotjuvenumperfundere 

60. Intonsi DeiJ] Apollinis Capi- tomnot! 

tolini. Mbr — Candida propter mar- Stat.Theb.lib.v. 117. Hinc i£schyl. 



224 P. OVIDII NASONIS - 

Quaeque viri docto veteres cepere novique 

Pectore, lecturis inspicienda patent. 
Quserebam fratres, exceptis scilicet illis, 65 

Quos suus optaret non genuisse parens : 
Quaerentem frustra custos me, sedibus illis 

Praepositus, sancto jussit abire loco. 
Altera templa peto, vicino juncta theatro ; 

Haec quoque erant pedibus non adeunda meis. 
Nec me, quse doctis patuerunt prima libellis, 71 

Atria Libertas tangere passa sua est. 
In genus auctoris miseri fortuna redundat ; 

£t patimur nati, quam tulit ipse, fugam. 
Forsitan et nobis olim minus asper, et illi 75 

Evictus longo tempore Gaesar erit. 
Di, precor, atque adeo, neque enim mihi turba ro* 
ganda est, 

Csesar, ades voto, maxime Dive, meo ! 
Interea, statio quoniam mihi publica clausa est, 

Privato liceat delituisse loco : 80 



in Prometheo : Toea^ kir* ^x^po^c theatro. Theatro Maicelli, aut Corae- 

roiQ Ifio^ IX0OC Kvirpic : lii Balbi, propinqao. Meb. 

Pater Heinuui intelligit templum Herculii 

CoUaudat ipi$,foribus $xeuhaTU, ne^ Musagets, de quo v. Gellium A.N. 

fas, xiz. c. 5. Burm. vero putat Veneris 

Et Uuirat entet. victricis templum, vicinum Pompeii 

63. Quaqueviri doeto,'] Bibliothe- theatro; VerpoorL denique porticum 

cam intelligit, quam Augustus sdifi- Octavis, vicinam theatro Marcelli, in 

oavit in parte domus Palatinae. qua Augustus alteram instnudt biblio- 

65. Quserebamfratret,] Qusrebam thecam. Harles. 

itt eadem*bibUotheca ceteros libros ab 73. /n genus auctorlM miterL'] In 

Ovidio compositos ; tanquam fratres libros filios infelicis Ovidii, 

meos ab ipso genitos. 74. Et patimurf%igam,] £t nos libri 

69. Altera templa peto,] Sunt qui Ovidii fugamur. 

hic de templo Magns matris inteUi- . 75. Et ilU,] £t Ovidio. 

gant : plerique de templo Veste: 79. SCotio.] h. e.locusinbibUothe- 

magis placet, propter sequens carmen, cis, metaphora a navibus sumta. Ce- 

Libertatis atrium intelUgas, quod ab dant igitur carmina Ovidii a pubUca- 

Asinio Poliione erectum est — Vieino rum bibUothecarum prsfectis rejecta. 



TRISTIUM LIB. III. ELE6. II. 225 

Vos quoque> si fas est, confusa pudore repulsse 
Sumite plebeiee carmina nostra manus. 



ELEGIA IL 



Ergo erat in fatis Scythiam quoque visere nostris, 

Quaeque Lycaonio terra sub axe jacet ? 
Nec vos, Pierides, nec stirps Latoia, vestro 

Docta sacerdoti turba tulistis opem ? 
Nec mihi, quod lusi vero sine crimine, prodest, 5 

Quodque magis vita Musa jocosa mea est; 
Plurima sed pelago terraque pericula passum 

Ustus ab adsiduo frigore Pontus habet. 
Quique fugax rerum, securaque in otia natus, 

MoUis et impatiens ante laboris eram ; 10 

Ultima nunc patior; nec me mare portubus orbum 

Perdeje, diversae nec potuere viae : 



cttjuB igDomiDie pudore coDfandimtur warpifov, et Patroam VirgiHem fingit. 

(st palcre finzit poeta) in manus et Harles. 

bibliothecas privatomm et plebeiorum 4. Soeerdoti.'] Ovidio : sunt enim 

hominum. Harles. poets ApoUinis et Musarum sacerdo- 

tei ; TibuUus, lib. ii. £1. v. ver. 1 : 

1. Ergo trat.'] Deerat hoc disti- Phoebe, fave, novus ingredUur tua 
chon cod. Servii; quod nostri ambo templa taeerdou 

habent: in multis et optimis hcc £le- 8. Uttut.'] h. e. gelu adstrictus. 

gia continuabatur superiori. Urere enim ob seosum acerrimum 

2. Sub axe Lycaonio.] Sub septem- etiam frigus dicitur ; vid. infiraiii. 4. 48. 
trionali plaga, sic adpellata a Callisto Harles. 

Lycaonis fiiia, qua in majorem ursam Pontut.] PoDtus Euxinus» cui adja- 

mutata, Lyeaonia a poetis nominatur. cet Tomitana ora. Mbr. 

3. Lateia ittrpt.] h. e. ApoUo, Jo- 9. Qui^/ugox rerum.'] Qui forum 
vis et Latorut filius. Latoia autem, et lites vitabam. Pont. 

nott Latonia scribendum. docet Hein- 12. Diverttt vitt.'] Maris et tenw, 

sius,: a Xar^, Aarwibc* Pari modo in quibus utrisque dura passus est 

a leaTfHaQ, Vossius ad Catul. i. p. 4, 5. citra mortem. 

VOL. n. Q 



896 P. OVIDII NASONIS 

Suffecitqtte malis animus ; nam corpus ab illo 

Accepit vires, vixque ferenda tulit. 
Dum tamen etventis dubius jactabar et undis, 15 

Fallebat curas aegraque corda labor. 
Vt via finita est, et opus requievit eundi, 

Et pcBnse tellus est mihi tacta meae ; 
Nil nisi flere libet, nec nostro parcior imber 

Lumine, de vema quam nive manat aqua. 20 
Roma domusque subit, desideriumque locorum, 

Quidquid et amissa restat in urbe mei. 
Heu mihi, quod nostri toties pulsata sepolcri 

Janua, sed nullo tempore aperta fuit! 
Cur^go tot gladios fugi, totiesque minata, 25 

Obruit infelix nuUa procella caput ? 
Dt, quos experior nimium constanter iniquos, 

Participes iree quos Deus unus habet ; 
Exstimulate, precor, cessantia fata ; meique 

Interitus clausas esse vetate fores, 30 

13. Suffeeitqui malit.'] Hoc est, dod 23. Janua no$tri tepulcri,] SaBpius 

inferior malis tolerandii fiiit. se mortem evatisse dicit 

15. Ventii dvbiutjaetabar et undis,"] 28. Quam Dtus unut habet.J Qum 

r«rru dufrtttiTeteres plerique; ticlib. plerique Teterea; et recte. HuKt. 

iv. Eleg. viii. 15 : Deut unut, Augustui. Mba. Par- 

Non ita Dit vitum, ^ut me terraque tieipet ir^; lib. i. £1. ii. oravit Deot, 

marique ne magni Casaris ir« subseriberent, 

Actum Sarmatieit eipatuere leeit. .quos hic dicit participes irs unins 

18. Et tellus mem jxtntt,} Et terra Dei, Augusti scil. Cum qoo in caput 

mei exsilii : designat autem Tomon. Nasoois conspirasse censendi snnt. 

20. De verna aqua,] De nive, quas Pont. 
liquescit vere» et fit aqua. 



TRISTIUM LIB. III. ELE6. III. 237 



ELEGIA III. 

Hjec mea, si casu mimris, epistola quare 

Alterius digitis scripta sit ; aeger eram : 
^ger in extremis ignoti partibus orbis, 

Incertusque mece psene salutis eram. 
Quid mihi nunc animi dira regione jacenti 5 

Inter Sauromatas esse Getasque putes ? 
Nec coelum patior, nec aquis adsuevimus istis, 

Terraque nescio quo non placet ipsa modo : 
Non domus apta satis ; non hic cibus utilis aegro ; 

Nullus, Apollinea qui levet arte malum : 10 
Non qui soletur, non qui labentia tarde 

Tempora narrando fallat, amicus adest. 
Lassus in extremis jaceo populisque locisque ; 

£t subit adfecto nunc mihi, quidquid abest. 
Omnia quum subeant, vincis tamen omnia, conjux, 

Et plus in nostro pectore parte tenes. 16 

Te loquor absentem : te vox mea nominat unam : 

Nulla venit sine te nox mihi, nulla dies. 
Quin etiam, sic me dicunt aliena locutum, 

Ut foret amenti nomen in ore tiium. 20 



1. tfice nua, d etMu] Si coi^pix nune animum ; minus eleganter. 

•eripti qaidam jet priactt editioiies. 14. £( iubit adfeetu nunc mihi quid- 

Hbins. quid abe$t.1 Adfecto scribendam cum 

3. IgnMi orhit,'] Scythie, ad quam uno codice ; idque jam vidit politis- 
perquam pauci accedunt : et ideo ig- simus Naugerius. Adfeetus graviter 
notum erbem tidp^XinX» Mbr. eg^tans; Suetonius, Tiberio: Ad' 

4. Ineertua^e mut fMtne ialutit fectum reperitt ted tamen adhuc $pi- 
oram^'] Vertns suspectus. HBiits. rantem. Heins. 

6. QtMm iniAt Munc animiifii.} Scribe 16. Et plu$ in noetro yectore parU 

eum Leidcnsi codice, Qwd mihi nune tenet,] Plus quam partem tenes, seq 

«MMit : futet etiam pro puta» multi potisiimam partem in pectore meo te- 

veteres. Nostri ambo Quem mihi nes. Pont. 

Q2 



228 P. OVIDII NASONIS 

Si jam deficiat subpresso lingua palato^ 

Vix instillato restituenda mero ; 
Nuntiet huc aliquis dominam venisse, resurgam ; 

Spesque tui nobis causa vigoris erit. 
Ergo ego sum vitae dubius : tu forsitan illic 25 

Jucundum nostri nescia tempus agis ? 
Non agis, adfirmo : liquet, o carissima, nobis, 

Tempus agi sine me non nisi triste tibi. 
Si tamen implevit mea sors, quos debuit, annos, 

Et mihi vivendi tam cito finis adest; 30 

Quantum erat, o magni, perituro parcere, Divi, 

Ut ^altem patria contumularer humo ! 
Vel poena in mortis tempus dilata fuisset, 

Vel praecepisset mors properata fugam. 
Integer hanc potui nuper bene reddere lucera : 35 

Exsul ut occiderem, nunc mihi vita data est. 
Tam procul ignotis igitur moriemur in oris, 

Et fient ipso tristia fata loco ? 



21. Si jam deficiam, tHhprmaque infoto : vinnm enhn reficit ?iret. 
Ungiia palato.'] Locus comiptus ; nec 23. Dominam,] Te uxorem. Rt- 
juvant libri veteres. Scribe: Sijam turgam. Convalescam. 

deficiat iubpreuo lingua palato ; vel 33. Di/ata/utises.] Hamburg.magis 

Si me deficiat ; regit enim id vcr- poetice. Vel pnteepistet mort prope- 

bum Ovidio semper quartum casum. rata fugam. Prinue editiooes pluri- 

Hfjns. mique acripti, pretcestmet. Si quid 

Verpoort. explicat, languente et mutem, re6ngam pr^vemsset, aut prr- 

propter sestum se non aroplius adpe- vertieut ; Trist. v. Eleg. iv. ver. 31 : 

riente. Burm. contra tuf^ttum pala- S^ etiam marent temput remimt'' 

tum non novit ; quare emendat tub eitur illud, 

fetto: non roale quidem, sed forsan Quod mm pntventmm merte fuittt 

versui sequenti meiius respondere vi- dolet. Huns. 

detur, (si quid mutandum erit^ nec 35. IntegerJ] Incolumis nondum 

lupprettum palat, Ovidio aingulare mulctatus exsilio. Bbbsm. 

videtur,) compretto, h. e. simul, un- Reddere lueem,] h. e. mori ; rarior 

dique et vehementer presso, inhibito, quidem loquutio neque tamen adeo 

ne se aperiret. ^ Sic eomprimere dentet inaolens : quare Burm. qnem vide 

dixitPlaut.PBeud.iii. 1.21. Harles. eam prefert alteri lectioQi* r^eddere 

22. Inttiliato mero,] Vino leviter vitam, Harlxs.^ 



TRISTIUM LIB. III. ELEG. III. 229 

Nec mea consueto languescent corpora lecto ? 

Depositum nec me qui fleat, ullus erit ? 40 

Nec dominae lacrymis in nostra cadentibus ora 

Accedent animse tempora parva meae ? 
Nec m^mdata dabo ? nec, cum clamore supremo, 

Labehtes oculos condet amica manus ? 
Sed sine funeribus caput hoc, sine honore sepulcri, 

Indeploratum barbara terra teget ? 46 

Ecquid, ut audieris, tota turbabere mente, 

Et feries pavida pectora fida manu ? 
Ecquid, m has frustra tendens tua brachia partes, 

Clamabis miseri nomen inane viri ? 50 

Parce tamen lacerare genas ; nec scinde capiilos. 

Non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero. 
Quum patriam amisi, tum me periisse putato : 

Et prior, et gravior mors fuit illa mihi. 
Nunc, si forte potes, sed non potes, optima conjux, 

Finitis gaude tot mihi morte malis. 56 

Quam potes, extenua forti mala corde ferendo, 

Ad quae jampridem non rude pectus habes. 



40. DepoutumJ] h. e. valde egro- rior, Utbentet oetUoSf ait, ia morte ut et 

tam, qui ante januam conocatus vel in somno, mortis imagine, capio pro 

extremum 8]Mritum redderet anim», oculis hominis labentii, id est, mori- 

vel a transeuntibus forte curari posset, bundi. nam labi ita proprie sumi solet ; 

ut Verpoort. ex Servio md Virg. JEn, vide ad iii. Art 742. Harles. 
xii. 395. explicat. Harle^* 46. Indeploratum barhara terra te- 

43. Nec» cMm elamore mpremo.'] get.] Non defletum, dffcXovorov. *Aie* 
Solebant cadavera ablui calida aqua, Xawrrog, ara^. Sic Plaut. inse- 
et 'per intervalla conclamari : lerva- pultum defodere. Hinc defleti dice- 
bantur enim septem diebus» et calida bantur» quibus pienus mortis honos 
abiuebantur aqua, et post ultimam redditus; Lucian. viii. Td yStp yipoQ 
conclamationem comburebantur. l^i OavSvruv* Memhra toro defleta 

44. Labentes.'] Hanc lectionem con- reponunt ; Virg. iCn. vi. 220 : ubi 
tra Ciofanium, qui ex Vatic. et Aldin. hnnc ritum piene describit. 

libris languentet legere malit, defen- 6S.TuncmeperHi$eputato.] Ejectio 

dunt Heinsius ac Burmann. et poste- e patria mors est civilis. 

Q3 



830 



P. OVIDII NASONIS 



Atque utinam pereant animse cum corpore nostrae, 

Effugiatque avidos pars mihi nuUa rogosJ 60 
Nam si, morte carens, yacuam volat altus in auram 

Spiritus, et Samii simt rata dicta senis ; 
Inter Sarmaticas Romana vagabitur umbras, 

Perque feros manes hospita semper erit. 
Ossa tamen facito parva referantur in uma : 65 

Sic ego non etiam mortuus exsul ero. 
Nec vetat hoc quisquam : fratrem Thebana per- 

Subposuit tumulo, rege vetante, soror. [emtum 
Atque ea cum foliis et amomi pulvere misce ; 

Inque suburbano condita pone solo : 70 

Quosque legat versus oculo properante viator, 

Grandibus in tumuli marmore caede notis : 
Hic ego qui jaceo, tenerorum lusor amorum, 

Ingenio perii Naso poeta meo. 



59. Atque utinam perwant animm.} 
Utinam, inqoit, ez Epicureortim sen- 
tentia, cum corporibus anime interi- 
rent! Nam ita avembatur Barbarot 
illos, ut ne post mortem quidem, sola 
anima inter illorum animas esae velit ; 
et potius in niliilum reddere cupiat. 

60. Par$ mea uuUa.^ Part miki 
quinque icripti; rectios: et vaeuam 
auram mox pro vacuat aurat plerique. 

61. Nam si mort$ cartiu.] Hoc Py- 
thagoras apud Ovidium in Met. xv. 
153. apertius docet : 

O genut adtonUum gtUd^tformidine 

wufrtit, 
Quid Shfga, quid tentbras, quid no^ 

mina vana timotit, 
Mmteritm mtum, faUique piaeula 

mundi? 
Corpora tive rogutflawuna, ttu tabe 

vetustat 
AbetuUrit, mala pette pati non uUa 

putetit. 



Morte carent antmc. 

67. Non vetat hoc qu i tg uam ,} Nemo 
sepuUur» offidum negat. Fratrem 
ThebtmaperemhmSubpeeuit,itc. An- 
tigonem designat, GidipodisThebaium 
regis filiam, qu« Iratrem Eteodem se- 
pdivit: quamvis Creontes, rex The- 
barum, eos qui in bello Tbebano per- 
ierant insepultos jacere voluisset, ut 
degantissime cednit P^inius in ol- 
timo Thebaidos. 

69. £( oiiiosu pulvere, &c.] Amo- 
mum est genus herb» odoratissinuB : 
Armenicum, ceteris prsstat, (nlvi 
cdoris, habensque lignum submfiim, 
abunde odoratum. In conaervandis 
enim cadaveribus amomnm adbiberi 
solet, ut docet in Ponto, i. Eleg. iz. 
52. CioF. 

74. Ingenio perii Nato poeta mmk] 
lib. ii« et lib. iii. de Ponto, El. v. 4. 

lAttut ab ingenio Nato poeta meo. 



TR1STI0M LIB. III. ELEO. IV. 281 

At tibi qui transis, ne sit grave, quisquis amasti, 

Dicere : Nasonis moUiter ossa cubent. 76 

Hoc satis in titulo est ; etenim majora libelli, 

Et diutuma magis sunt monumenta mei : 
Quos ego confido, quamvis nocuere, daturos 

Nomen, et auctori tempora longa suo. 80 

Tu tamen exstincto feralia munera ferto, 

Deque tuis lacrymis humida serta dato. 
Quamvis in cinerem corpus mutaverit ignis, 

Sentiet officium moesta favilla pium, 
Scribere plura libet : sed vox mihi fessa loquendo 

Dictandi vires, siccaque lingua> negat. 86 

Accipe supremo dictum mihi forsitan ore, 

Quod, tibi qui mittit, non habet ipse, vale. 



ELEGIA IV. 



O MiHi care quidem semper, sed tempore duro 
Cognite, res postquam procubuere meae ; 

Usibus edocto si quidquam credis amico, 
Vive tibi, et longe nomina magna fuge. 

Vive tibi, quantumque potes prddlustria vita : 6 
S«vum prselustri fulmen ab arce venit. 

76. MoUiter tfsia eubent.'] In cippis 82. Deque tuu lacrymis»} Magis 
ioscnbebantur hs littenB S.T.T.L. Ovidianum erit, si legas Deque muU 
sit tibt tena levis. lactymis ; vide notam ad Epitt. xx. 

77. Hoc iatis in tumulo e$t,'\ In ti- ver. 76. De floribus quibus tumuli' 
tulo est prim. Polit. et decem alii ; conspergereutur, et coronis, sive sertis 
recte ; nisi quod malim tit titulos : ti- quibus omarentur, Plin. iib. xxi. 
tulnm sepulcralem innuit. Huns. cap. 3. 

81. FeraUa munera.'] Inferias dicit. 
Quoinodo autem inferi» mortuis fie- b. Vive tibi."] Tecumhabita. Msa. 

rent, et quomodo in his utertntur co- — Vive tiln. Platoni est rd lavrov 
ronis, dooet Ovidius, lib. ii. Fastorum. irparrav ; vide Stephan. Schediasm. 
MsR. lib. i. cap. 2. Jubetur autem sua 

Q4 



232 P. OVIDII NASONIS 

Nam, quamquam soli possuut prodesse potentes, 

Non prosit potius, si quis obesse potest, 
Effugit hibemas demissa antenna procellas, 

Lataque plus parvis vela timoris habent. 10 
Adspicis, ut summa cortex levis innatet unda, 

Quum grave nexa simul retia mergat onus. 
Haec ego si, monitor, monitus prius ipse fuissem, 

In qua debueram forsitan urbe forem. 
Dum tecum vixi, dum me levis aura ferebat, 15 

Haec mea per placidas cymba cucurrit aquas. 
Qui cadit in plano, vix hoc tamen evenit ipsum> 

Sic cadit, ut tacta surgere possit humo : 
At miser Elpenor, tecto delapsus ab alto, 

Obcurrit regi debilis umbra suo. 20 

Quid fuit, ut tutas agitarit Daedalus alas ; 

Icarus immensas nomine signet aquas ? 



roediocritate esse contentus. Beriii . autem levem, et homlnes tenues ; per 

— Prxlustria, Prsclara atria. Plut plumbum vero, potentes designat : qui, 

timoris. Majorem formidinem. ut plumbum, graviore casu clientes 

8. Hoc pentametron reposuit Ste- prscipites trahunt quo volunt. 

phanus Animadv. in Adagium Erasmi, 19. At mi$er Elpenor,} Elpenor 

Proeul a Jove et fulmine, -e melioribus apud Circen ebrius, dum sociorum stre- 

libris. £dit. enim vetua alisque de- pitus abeuntium audit, et abire pro- 

derunt: Nonproeunt : potiusplurimum perat, pronus e loogis lapsus scalis, 

chesse soUftt. Atque Heinsius totum coUum fregit; Homer. Odyss. A : 

hoc distichon, tamquam Nasone in- Hic, nimius quondam vini, jam po- 

dignum rejecit, Burm. recte indig- eula damnat : 

nante, qui docuit multis ezemplis, et Quique sit ostendit solrrietatis honos, 

potentes simpliciter esse amicos po- £t Odyss. K : 

tentes ac magnas amicitias, quas fu- Mentis inops, victusque mero, non 

giendas esse monet Ovidius, et hunc utUis armis, 

antitheta illa, obesse ac prodesse, ha- Elpenor pretium triste bibentis ha- 

buisse in deliciis, ut infra v. £leg. i. bet. 

66. xi. Metam. 320. ii. Metaro. 512. 22. Icarus immensas nomine ngnet 

Harles. aquas?] Dizimus de hoc loco supra 

11. Adspicis, ut lumma,'] Levis lib. i. £1. i. ver. 90. Superiori versu 

cortex solet in summa aqua natare, lege agitarit pro agitaret, ut rif signet 

nec mergi : at retia magno plumbi melius id respondeat. Heins. 
pondere niergi solent. Per corticem 



TKISTIUM LIB. IIL ELEG. IV. 



Nempe quod hic alte, demissius ille volabat : 

Nam pennas ambo non habuere suas ? 
Crede mihi ; bene qui latuit, bene vixit : et infra 

Fortunam debet quisque manere suam. 26 

Non foret Eumedes orbus, si filius ejus 

Stultus Achilleos non adamasset equos : 
Nec natum in flamma vidisset, in arbore natas, 

Cepisset genitor si Phaethonta Merops, 30 

Tu quoque formida nimium sublimia semper ; . 

Propositique memor contrahe vela tui : 
Nam pede inoffenso spatium decurrere vitae 

Dignus es, et fato candidiore frui. 
Quae pro te ut voveam, miti pietate mereris, 35 

Haesuraque mihi tempus in omne tide. 



25. £«110 ^t latuit, ben$ vixit.] 
Quicamque humili fortuna contentus 
latuit, tutus vLxit. Mer. "kaOt Puitaat. 
Horat. i. Epist. xvii. ver. 10 : 

Nec vixit tnaU, qui nattu nuyrieruqtte 
frfeUit. Bbrsk. 

27. Nonforet Eumedesorbus,} Male 
Eumenidss et Emstrideit et similia 
scripti. ZkoXctfV EiffiriSiog vtbQ, Hom. 
II. K. Dolonem designat, Eumedis 
fiJium, Virgil. JEn, xii. 347. Hic (ut 
lib. X, Iliad. scribit Hom.)mi8su8 spe- 
culator ad Grecorum castra, pactus 
pro remuneratidne Achillis equos, in 
Diomedem et Ulyssem incidit, qui 
speculatum quoque ibant ad Trojanos : 
iUi promissa impunitate, Trojanorum 
consilia ab eo didicere : inter cstera 
facti certiores de adventu Rhesi, Do- 
lonem inter&ciunt; Thracum castra 
adgrediuntur ; equi inde abducti sunt. 

29. Nec natum in Jlanana,'] Phae- 
thonta intelligit, de quo diximus supra. 
Dictus est autem Phiethon a luce ar- < 
doris sui,ut scribit Serv. ^civoc^enim 
lucidum significat. Ab irato enim 
Jove AUmine ictus, in Padum cecidit. 



qui ab eo- Eridanui Graece dicitur. 
/n arbore nata», Heliades accipe, qu« 
in populos mutatsB sunt, ut notum est 
ex secundo Ovidii Metamorph. 

30. Cepiaet genitor n Phathonta 
Meropt,] Kleganter dictum: Merops 
Phaethontem non cepit, quia Phaethon 
ad majora adspirabat, non contentus 
hoc patre, seque Solis iilium volebat 
credi. Cave igitur quidquam in hoc 
loco mutes cum iis, qui FUxieset repo- 
nunt. Heins. Genitor Merops, Cly- 
menes maritus, et Phaethontis pater 
putativus. MsR. 

32. Propositique precor,'] Memor 
rectius editiones nonnuils, et scripti 
quatuor apud me. Hbins. Propositi' 
ftM memor, &c. Non sigiuficat muta- 
tionero consilii, ut Menila exponit^sed 
moderationem : ut sit sensus : Mode- 
rata propone tibi, ac tempera cupidi- 
tatibus tuis, ne, dum altiora conaris, 
in periculum incidas. Mic. 

33. Spatium decurrere vt(<r.] Qui- 
dam prociirrere habeEtt; male. Prius 
eniro, in simili locutione, usurparunt 
semper scriptores optimi. 



384 P. OVIDII NASONIS 

Vidi ego te tali vultu mea fata gementem, 

Qualem credibile est ore fuisse meo : 
Nostra tuas vidi lacrymas super ora cadentes, 

Tempore quas uno, fidaque verba, bibi. 40 
Nunc quoque submotum studio defendis amicum, 

Et mala, vix uUa parte levanda, levas. 
Vive sine invidia ; mollesque inglorius annos 

Exige ; amicitias et tibi junge pares ; 
Nasonisque tui, quod adhuc non exsulat unum, 45 

Nomen ama : Scythicus csetera Pontus habet. 
Proxima sideribus tellus Erymanthidos Uraae 

Me tenet, adstricto terra perusta gelu. 
Bosporos et Tanais superant : Scythic^eque palu- 

Vixque satis noti nomina pauca loci. [des ; 

Ulterius nihil est, nisi non habitabile frigus. 51 

Heu ! quam vicina est ultima terra mihi ! 
At longe patria est, longe carissima conjux, 

Quidquid et haet^ nobis post duo dulce fuit. 



44. AmUHiat tt tibi Jung9 porei.] adpellamus. Ciminerius nnUm adpel- 

Sic et Coitiaf : iV^ajii ttjirmimtna in- Utiir a Cimmerio oppido Scytbic. Et 

ter parei ett amicitia. tanai», Tanais a ioplemtriooe, ad 

46.Quadadkucnon$tMUat.'} Cujus meridiem, YergeDt, in mediam fere 

fama adhnc non potuit ezaulare, pwp- Meotida de6ait, et Eoropam ab Asia 

ter claritatera et memoriam. dividit, ut Curt. dooeu Mbb. 

46. Scythicut Pontns.} Mare Euxi. 50. Ftj^ tatis nati nomma pauea 
wm, quod Scy tbiam adluit. loei.] Scribo toU et nomina rauea ; boc 

47. Proxima,] Quidam oodices ik^ est, nomiua ingrati et barbari soni : sic 
vam binc Elegiam ordiuntur : non infra Pont. iv. zvi. 36 : 

male. Heins. Urttt Ertfmanthidoi, Et raucum Getieo mwmmr in ore 

Ursa ArcadicsB, ab Erymantbo monte fuit ; 

in finibus Arcadis ; per quam, urtam hoc est dissonum : potest tamen et 

majorem significat. ferri r^ loei, nt locos parum notos rancm 

49. Botporut,'] Botporot prim. Va- nomina per adpositionem adpdlet. 

ticanus, Combii, et tres aiii. Scythitt- Infra £1. x. 5 : 

fitf paludet etiam plurimi scripti cum Sawromat^ emgunt fera gent Bm- 

priscis editionibus. Cimmerium Bos- que Oetitfue, 

porum accipe, non Thracium. Com- QiMnn non ingenio nomna digna 

mittitur autem paludi, quam Mtotidem meo ! Hehvs. 



TRISTIUH LIB. IH. ELEG. IV. 985 

Sic tamen baec absunt, nt qusB contingere non est 

Corpore, sint animo cuncta videnda meo. 56 
Ante oculos errant domus, urbs^ et forma locorum ; 

Succeduntque suis singula facta locis : 
Conjugis ante oculos, sicut prsesentis, imago est; 

IUa meos casus ingravat, illa levat. 60 

Ingravat hoc, quod abest; levat hoc, quod praestat 

Impositumque sibi firma tuetur onus. [amorem, 
Vos quoque, pectoribus nostris heeretis, amici, 

Dicere quos cupio nomine quemque suo : 
Sed timor officium cautus compescit ; et ipsos 65 

In nosfro poni carmine nolle puto. 
Ante volebatis, gratique erat instar honoris, 

Versibus in nostris nomina vestra legi. 
Quod quoniam est anceps, intra mea pectora 

Adloquar, et nulli causa timoris ero. [quemque 
Nec meus indicio Httitantes versus amicos 71 

Protrahet ; occulte si quis amavit^ amet. 
Scite tamen, quamvis longa regione remotus 

Absim, vos animo semper adesse meo ; 
Et, quam quisque potest, aliqua mala nostra levate : 

Fidam projecto neve negate manum. 76 



57. ErrantT] 8ic bene rescripsit 65. OffieiumJ] In quibusdam est 

Bann. q«em vide, e qmnqiie codd. offieii; in aliis etitm eautM ; qaejiin- 

oBm e c fiptum fait errmt, quod dnros gebtt oUm Heinsins, et offieii eaulot 

efiedt mimeros. Alins cod. ezhibnit legi posse putabati Sed tunc mallem 

htnret, nti aaiiNiis Ovid. infra eleg. viii. offieH eautum eompetcit, id est, me caute 

35.1.,ez Pbnto ix. 7. scripserat: sed et pmdenter officiosum, ne noceam 

mira est h. l. favralaa in toc. errant, officio meo. Burm. 

mnkis Tariisque rebus animo Ovidii 75. Et, ^ quitque potett,] Quam 

obvasautibns. £t nu^ color, quam potett, pro quantum, plerique veteres. 

in coniectnra Hebsii frigida ct inani AU^mJ] Sci]. ratiune. Sic bene 

Ante oeulee uHni^ demue et fmna rescripsit Heinsius quem vide, e tri- 

'oesnia» ett, quaavis steire et ern anU bus codd. pro vulgari lectione, eiro. 

0CMlatno8trousitatumesse,negemnttl- Harlss. 

lua. Uarlis. ^ 76. Afoniciii.] Auztiium. Mhr — 



880 



P. OVIDII NASONIS 



Prospera sic vobis maneat fortuna ; nec unquam 
Contacti simili sorte rogetis opem ! 



ELEGIA V. 



Usus amicitiae tecum mihi parvus, ut illam 

Non aegre posses dissimulare, fuit : 
Ni me complexus vinclis propioribus esses, 

Nave mea vento forsan eunte suo. 
Ut cecidi^ cunctique metu fugere ruinae, 5 

Versaque amicitiae terga dedere meae ; 
Ausus es igne Jovis percussum tangere corpus, 

Et deploratae limen adire domus. 
Idque recens praestas, nec longo cognitus usu, 

Quod veterum misero vix duo tresve mihi. 10 
Vidi ego cbnfusos vultus, visosque notavi ; 

Osque madens fletu, pallidiusque meo : 
Et lacrymas cemens in singula verba cadentes, 

Ore meo lacrymas, auribus illa bibi : 
Brachiaque accepi moesto pendentia collo, 15 

Et singultatis oscula mista sonis. 



Fidam ffrqfeeto, Projectus hic ett ne- 
glectus, coDtemtos : qao numero Mmt 
exsnlet. Pont. 

1. Utusamieitut,'} Consaetudo, ipsa 
amicitia. 

3. Facile adaentior Burmanno, con- 
jicienti Qtti* Sens. Si incolumis io pa- 
tria mansissem (v. 4.) artiore me com- 
plezus fuisses amicitia: nam me in 
exsilium mittendum plurimi veterum 
maicorum* desereumnt metu exsiiii; 
t« vero recens anucus officium prssti- 



tisti, meque convenisti. Harlis. 

4. Navewteaventofortanmntetuo.J 
Hoc est, quia tum fortaSMs navis mea 
suo, id est, secundo vento ferebatur, 
eaque fortnoa mea esset, ut a te im- 
pensius amarer. Mictl. 

11. VUotque nalavi,'] An videre et 
notare non est unum idemque hoc locot 
veteres fere omnes, nsuttiue cum prim. 
Folit. viiuquenotavL Heins. Codez 
Doster A dat, confMtut: ambo aaten, 
vitotque notavL, 

16. SinguUatit,] SingmiUuUii. ed. 



TRISTIUM LIB. III. ELEG. V. 



287 



Sum quoque, Chare, tuis defensus viribus absens: 

Scis Charum, veri nominis esse loco. 
Multaque prseterea manifesti signa favoris 

Pectoribus teneo non abitura meis. 20 

Dt tibi posse tuos tribuant defendere semper, 

Quos in materia prosperiore juves ! 
Si tamen interea, quid in his ego perditus oris, 

Quod te credibile est quaerere, qusBris, agam ? 
Spe trahor exigua, quam tu mihi demere noli, 25 
,^ Tristia leniri numina posse Dei. 
Seu temere exspecto, sive id contingere fas est ; 

Tu mihi, quod cupio, fas, precor, esse proba. 
Quaeque tibi linguse est facundia, confer in illud, 

Ut doceas votum posse valere meum. 30 

Quo quis enim major, magis est placabilis irae, 

Et faciles motus mens generosa capit : 
Corpora magnanimo satis est prostrasse leoni ; 

Pugna suum finem, quum jacet hostis, habet. 
At lupus, et turpes instant morientibus ursi, 35 

Et quaecumque minor nobilitate fera est. 



vet. ei Bemij. e MS. et Fabric. reti- 
nnit : ac plures ita legere, monet Burm. 
SmguUtti proprie Gahinamm est,inde 
ad bominem tramfertur. cf. i. 3. 42. 
Harles. 

17. Ptobat Bnrmannus Micylli 
suspidonem, hic indicari Carumf ad 
quem scripta Eleg. ziv. lib. iv. ez 
Ponto, et, ne quid ipsius nominis posi- 
tio illi noceret, bac usum esse figura 
poetam: et Heinsius aliud detexerat 
tndicium in ver. 42. quo adludere cre- 
debat ad Apotbeosin Herculis, quam 
Canis scripserat, oti patet ez iv. ex 
Ponto xvi. 7. Hablxs. 

27. Fmiett,] b. e. fieri potett. Fat 
rtto, quasi fatum a dUs vil taeerdoti' 



bus, ut ait Festus, proprie ad deos et 
religionem pertinet ; v. supra i. 2. 96. 
ju* ad bomines. Justin. tamen 39. 3. 
6. commune bellantium fat dixit, sic 
quoque Ovid. Trist. ii. 205. et alibi 
cum aliis. Ob illam primam caus- 
sam etiam b. 1. poeta de Augusto, 
tamquam deo, isio utitur vocabulo. 
Harlxs. 

31. Q^io 9uti^ est mqjor, magis ett 
piaeabilit tr«.] Quo quis enim mqjor 
venuste optimus Vaticanus et tres alii 
ex melioribus : pro irtc Gottorph. ira ; 
lego, magis hoc plaeabilis ira est ; vel, 
magis huic. Iras magis placabilis, pro, 
placabilioris. 



288 P. OVIDII NASONIS 

Majus apud Trojam forti quid habemus Achille ? 

Dardami iaerymas non tulit ille senis. 
Quae ducis ^mathii fuerit clementia, Poros, 

Prfieclarique docent funeris exsequisB. 40 

Neve hominum referam flexas ad mitius iras, 

Junonis gener est, qui prius hostis erat. 
Denique, non possum nuilam sperare salutem, 

Quum pcenm non sit causa cruenta meae : 
Non mihi quaerenti pessum dare cuncta, petitum 

Caesareum caput est^ quod caput orbis erat : 46 
Non aliquid dixi, vioientaque lingua locuta est ; 

Lapsaque sunt nimio yerba profiuia mero. 
Inscia quod crimen viderunt lumina^ plector; 

Pecclettumque oculos est habuisse meum. 50 
Non equidem totam possim defendere culpam ; 
* Sed partem nostri criminis error habet. 



38. DardawU senit,'] Priamipeten- teqnUe,'] Darii regis» cui fiinus fecit 
tis ab Achille Hectorit cadaver. Im" magnificentiflsimnm. Plro Pnttkriqui 
erymas non tulit ille ; sed pretio re- scribe, Dariique docent funerit exm- 
demtns Hectpr : qnod VirgiL false qwe, Primam enim et aecundam in 
tangit, .£neid. lib. i. 484 : hoc nomine syllabam produzit, etiam 

Esafmnunupu auro ecrput vend^t in Ibide Noster : Utque neeaUirum 

Achiliet. Dariifiaude tecundi. Hetns. 

Ad qnod alludit Flftntus, Mercat act. 42. Junoms gentr estJ] Hefculeai 

ii. sc. iv. ver. 20 : didt, qui Heben Junonisiiliam nnrem 

-AckiUem orabo, aumm mihi det, dnxit, ut Seneea in Octav. act. i. t. 

Hector qui expensusfuit* 310. sq : 

39. QtMC dueis ^mathiu] Alezan- Deus Aleides petiidet Heben, 
drum Macedonem dicit Maeedonia Nee Junanisjam timet irai, 
enim ante £mathia cognominaU est C^fus gener est, quifidt kattis. 
Nam Porum, quum et ipsum gravi 46. P etiumdare,] Cod. Serrii din- 
prolio superatum, captivum abduzis- sis vocibna, peiium dare, quomodo rede 
set, postea non solum dimisit,sed et aeribi pnto; nam nt abhre pmmm, 
ampUore regno dooavit Mic— P*a- Plauto, ita dare pemm diatmr, nt ire 
rot. Leidensis Forut; quod Nauge- if^dfat, et similia. Respidt utem 
rio probatum, et Fabricio, et Bers- bic Noster ad conjnmtiooes, qnales 
manno. Unus GalUcus Forot, boc est, plurimas detezit et d^ressit A i gMtiu» 
Porot: ncVt, teste SvetiOB. cap. 19. BvaM. 

40. Prmelarique docent funerit «x- 



I 



TRISnUM LIB. III. ELEG. VI. 239 

Spes igitur superest, faeturum, ut moUiat ipse 

Mutati pcenam conditione loci. 
Hunc utinam, nitidi Solis prsenuntius, ortum 55 

Adferat admisso Lucifer albus equo. 



ELEGIA VL 

FcEDUs amicitiae nec vis, carissime, nostrse, 

Nec, si forte velis, dissimulare potes : 
Donec enim licuit, nec te mihi carior alter, 

Nec tibi me tota junctior urbe fuit. 
Isque erat usque adeo populo testatus, ut esset 5 

Peene magis quam tu, quamque ego, notus amor. 
Quique erat in caris animi tibi candor amicis, 

Cognitus est illi, quem colis ipse, viro : 
Nil ita celabas, ut non ego conscius essem ; 

Pectoribusque dabas muita tegenda meis : 10 
Cuique ego narrabam secreti quidquid habebam, 

Excepto quod me perdidit, unus eras. 

58. Faeturvm, uU^ Cimi Verpoor- 

tenio retmerem hanc lectioiiem, quam 5. T€$taiu$ p0p«(o.] Probatus po- 

<piidem Dan. Hehie. immerito ceiifidt pulo. 

ptimn esie Latinam, qmim dicimns, 8. Qimhi eoUs IpM.] Qaem sntpi- 

faeutvaUtti, Hables. cis et Yeiieraris. Forttsse Augus- 

56. Hune utmam, nitidi Selii jtnB- tum designtt. Vel certe, tmts ; et 

nuntiut, ertumJ] Ortum pro die ori- tmicnm tUqnem denottt tnbpresso 

ente potnit, tnt SoHs ezorta. Adpo- nomine. 

site Senect (Edipo, tct. ii. rers. 606 : 9. Nil ita eelabat.] NoUtio inttme 

Dum matutinm pr^dieet Lueiftr ertut. fkmilitritttis tb effectis. BBtsif« — Ut 

Vide infrt notts, lib. iv. Beg. ii. Ter* non ego eontciut ettem. Scribe, ew nan 

75. Heiivs. ego eenieiut. Cum tertio eoim ctsn 

56. Admitto ifM«.] Celeri eqao. fireqnenter jungit htnc Tocem Notter ; 

Eleg t n ti s sim e enim equi adtmtti di- Met. vi. 688. Hxins. Jfoslri htbent, 

cnntur» quum tmpelluntur : itt curms ut n&n tgo. 
et tlit. Ciop. 



240 P. OVIDII NASONIS 

Id quoque si scisses, salvo fruerere sodali, 

Consilioque forem sospes, amice^ tuo. 
Sed mea me in poenam nimirum fata trahebant ; 15 

Omne bonse claudunt utilitatis iter. 
Sive malum potui tamen hoc vitare cavendo ; 

Seu ratio fatum vincere nuUa valet : 
Tu tamen, o nobis usu junctissime longo, 

Pars desiderii maxima psene mei, 20 

Sis memor ; et, si quas fecit tibi gratia vires, 

IUas pro nobis experiare rogo : 
Numinis ut Isesi fiat mansuetior ira, 

Mutatoque minor git mea poena loco! 
Idque ita, si nuUum scelus est in pectore nostro ; 

Principiumque mei criminis error habet. 26 
Nec leve, nec tutum est, quo sint mea^ dicere, casu 

Lumina funesti conscia facta mali. 
Mensque reformidat, veluti sua vulnera, tempus 

IUud ; et admonitu fit novus ipse dolor. 30 



17. Tamen hocJ] SuspecU est 26. V. Eleg. preced. v. 52. ii. 207. 
Heinuo repetitio tamen, et Burm. Principiumque non mutarem cum 
corrigit, tantum vitare. Equidem nil Heinsio, qui pracipuumque malit. 
mutarem. Sens. Tuo consilio forem Nam Augustus, obscena carmina esse 
soapes (yer. 14.) aut ego tamen provi- ezsilii caussam, potissimum edixerat ; 
dentia et cautius agendo illud vitare at Ovidius, qui caussam noverat me- 
potui [eleganter pro potuiuem'] ant liorem,errorem(quisquisLllefuit)pTin- 
nuUa prudentia valet fatum vincere. cipium fuisse criminis adfirmat. Ver- 
Vlm usumque rov vaUre docet Cellar. sus seqq. et Pont. i. 6. 21. magis hoc 
in Antibarbaro p. 188. len» 1745. confirmant. Harlss. 

Harles. 29. Tempus illud.'} QuoAngustum 

18. Seu ratiofatumJ] £z Stoicorum lana, ejusque iram in me concitavi. 
■ententia» Fatum esse inevitabile di- 30. Dolor,] Bene dizit dolor, quum 
cit De vi autem, et Fati necessitate, antecederent vulnera; at quinque 
vide Gell. lib. vi. codd. pudor, ** Quod si admittamus, 

21. Etf <t quat fecit tibi gr^ia vi- inquit Heinsius, sequens distichon erit 

r«i.] Si quid vales gratia apud Ca- delendum, quod non uno nomine est 

sarem. Mer. — Viru, Auctoritatem suspectum." Sed neque Burmanne, 

cumpotestatejuvandiamicos. Bersm. neque mihi ita videtur. Harles. 



TRISTIUM LIB. IH. ELEG. VII. 



241 



Et qusecumque adeo possunt adferre pudorem» 

lUa tegi caeca condita nocte decet. 
Nil igitur referam» nisi me peccasse ; 8ed illo 

Praemia peccato nuUa petita mihi : 
Stultitiamque meum crimen debere vocari, 35 

Nomina si facto reddere vera velis. 
Quse si non ita sunt ; alium, quo longius absim, 

Quaere, suburbana haec sit mihi terra, locum. 



ELEGIA VIL 



Vade salutatum, subito perarata, Perillam ' 

Litera, sermonis fida ministra mei : 
Aut illam invenies dulci cum matre sedentem, 

Aut inter libros, Pieridasque suas. 4 



32. Ula tegi eaea eondita noete,] 
Qu» Augnstum agentem vidi, perpe- 
tuo lilentio ii^volTeiida lunt. Cior. — ^* 
MSS. e^ca wube ; Hor. utrumque con- 
j«nzit lib. i. Epist. xvi. ttr, 62 : 

Necttm feecatie^ etfruudHnu obfiee 



96. Nmina n faetit,'] Nomina f» 
faete. Si velis nomina rebus respon- 
dcn. Nostri habent : Tuminerijicto; 
quo sensu, non ttdsequor. 

37. Qfut ri non ita eunt,'} Pont. i. 
£1. iii. ver. 93. pari modo : 

Ut tamen luee ita rint, fituniM tua 
grande tfoluntat 
Ad me pervenit. 
Proximo Tersn cum melioribus tubur* 
bama Juee pro hie, Hxins. 

38. Sukurbmia tuse rit miki temL] 
Sit mibi quasi subuibinm; Tel, non 
modo, inquit, ad longiUs proficiscar 
exsiliBm, sed etiam volo ut suburbana 
alicujns urbis Scythi» magis pericu* 
losa et hostibus ezposita» quam To- 

VOL. U. 



mos, ad majus supplicium, si non lo- 
quor vera, sint mihi exsilium. Alium 
ioeum, Quin tu me alio deportandum 
cures, causam non dico ; etyiusi veia 
dixero, mitte me in locum tam remo- 
tum, nt pr« iUo terra h»c, ubi sum, 
Romse vicina et quasi suburbium ri- 
deatur. 

1. Perarata Utera,] Eadem meta- 
phora utitur Plautus, in prol. Bac- 
chid. AdPhHoamisPittoelerumJUium, 
todalem uniewm tuleat epittoUvm, Ci- 
cer. ad Att. lib. xii. Epist. i. : Hoe U- 
terarium exaravi, egredient e villa anto 



Perillam.'] Nnm filia an nxor fuerit, 
disputatum fuit. Mtcyllus cnm Vola- 
lerrano et Merula filiam iuisse arbi- 
tratur. At Burmann : Nec filia, ait, 
nec ox6r fuit, sed fictum nomen est, 
quo qnam intelligat, latet: vide Mas- 
son. Vit. Ovidii ad a. v. c. dcclxiii. 
Harles. 
R 



242 



P. OVJDII NASONIS 



Quidquid aget, quum te scierit venisse, relinquet ; 

Nec mora : quid venias, quidve, requiret, agam. 
Vivere me dices ; sed sic, ut vivere nolim ; 

Nec mala tam longa nostra levata mora : 
Et tamen ad Musas, quamvis nocuere, reverti, 

Aptaque in altemos cogere verba pedes. 10 
Tu quoque, dic, studiis communibus ecquid in-^ 
hseres, 

Doctaque non patrio carmina more canis? 
Nam tibi cum fatis mores natura pudicos, 

Et raras dotes, ingeniumque dedit. 
Hoc ego Pegasidas deduxi primus ad undas, 15 

Ne male fecundae vena periret aquae: 
Primus id adspexi teneris in virginis annis, 

Utque patet, vense duxque comesque fui. 
Ergo, si remanent ignes tibi pectoris tdem, 

Sola tuum vates Lesbia vincet opus. 20 



9. AdMuioinvinu] CiceroUbrot 
soot Tocat veteret amicalos. 

11. StudiU eommunilms,} Studiis 
poeticis: qu» mihi tecum commnnia. 
funt. Eeqtdd ifJutrei. Num quid das 
opermml 

12. ffonpatriomore,'] Quid tit» dit- 
putant interpretes. Ciofinius e cod. 
Vatic. resciibere jubet fiiim patriot 
reliqui non patrio retinentes diverso 
modo explicant, Heinsius, quia poetria 
apud Romanos res fuit insolens : Mi- 
cyllus et Verpoort. quia exemplo 
Sapphus, quacum comparat illam ver. 
20. lyrica scripsit ; quod carminis gt' 
nus Romanis ante Horadum non erat 
usitatum. Horat. iii. Od. 30. 13. iv. 
9. 2. iii. l. 2. Merula intelligit la- 
scivos numeros, quibus pater.Ovidius 
«sus fuit ; cui ioterpretationi ver. 27. 
respondere videtur, et Sappbo quo- 
que talia conscripsit carmina : dum« 



modo hec Perilla Ovidii filia ftierit. 
Habus. 

14. Et rarat dotet.'] Carat pfimos 
Vatic. Rottendorph. et Gottorpb. otm- 
ra$ Richelianns : pnto, Ctariat dotot, 
Superiori versu eumfatit scripti odms 
et prims editiones, non cwm faeia : 
sed utrumque rectum. Natnra eum 

fatit dodit, pro, natnra et fata dede- 
runt: de iacie ejus et fonna, post 
aget. HnKs. 

15. HoeJ] Sdlicet tunm ingeniam. 
Ad undat Pegatidas. Ad fontem 
Musarum, quem equus alatns Pega- 
sus, pede fodiens effscit. Fabulam re- 
fert Hygious; Ovid. lib. iv. Meta- 
morph. Designat autem Ovidins se 
primum filiam docuisae arlem poeti- 
cam. 

19. Jdem ignet.] lidem calom 
ApoUinei: ardoies ingeotL 



TRISTIUM LIB. III. ELE6. VII. 



248 



Sed vereor, ne te mea nunc fortuna retardet, 

Postque meos casus sit tibi pectus iners. 
Dum licuity tua saepe mihi, tibi nostra legebam ; 

Saepe tui judex, saepe magister eram : 
Aut ego prsebebam factis modo versibus aures, 25 

Aut, ubi cessaras, causa ruboris eram. 
Forsitan exemplo^ quia me laesere libelli, 

Tu quoque sis poenae fata secuta mese. 
Pone, Perilla, metum : tantummedo femina non sit 

Devia^ nec scriptis discat amare tuis. 30 

Ergo desidiae remove, doctissima, causas, 

Inque bonas artes et tua sacra redi. 
Ista decens facies longis vitiabitur annis, 

Rugaque in antiqua fronte seniiis erit ; 



120. Sola vatts LMtu] SoU vttet 
Sappho ex Lesbo insula. Vhtat oput. 
Vineat bene Leidenaia. Hbins. 

23. Dum Ucuit, tua utpe miki,'] 
Puto tua utpe tibi ; nam de recitante 
Perilla prozimo hexametro habes: 
moz etiam Sepe tuii judei, hoc est 
versibns» opinor scribendom. Heins. 

26. Aut, ubi eettarat.'] HeinsiQS 
adscripserat suo codici, non intelUgo, 
Sed puto recte se habere Tulgatam, et 
eettare nihil hic aliud notare» quam 
inertem esse, nihil facere. Si fecisset 
veisus Perilla, Naso pnebebat aures ; 
si per inertiam nihil fecisset, desidiam 
ejos increpabat Naso, et ita pudorit 
eauta ipti erat, fiuRM. 

27. Vet. edit. cum aliis habet : Tu 
quoque tis pcentt faeta ruina mee, At 
faeta tecuta in septem reperitur codi- 
cibus, in alils/ala teeuia, quod placuit 
D. Heinuo ; Sens. Forsitan te quoque 
poens mesB exemplum a poesi deter- 
ret. Hifihi Tero h. 1. in primis prss- 
teritum teeuta tit non placet, nec om- 



nino intelligo, nisi Sylleptin accipiu 
quamdam, (de qua vide Sanctii Mi- 
nerv. et Perizonium ad illam ii. 9. 5.) 
quc mihi quidem h. 1. dura esse vi- 
detur. N. Heinsius amplectitur Mu- 
reti conjecturam, faeta remitta. Burm. 
scribendum putat : Fortan ab exemplo 
faeta remitta metu, Auctor fllecto- 
rum Etbn. legii/acla tevera, Equidem 
ita constituerem lectionem : Forsitan 
[aut fortan afr] exemplo pccna faeta 
tevera metu. Meo exemplo edocta 
metuis et aliena facta es a lusu et poe- 
tices studio. Harles. 

29. Edit. veU fomina nuUa, Neve 
vir a tcriptit Auctor Elector. Etonens. 
tantum devia nequa Neve quit e lertp- 
tit. Quia autem in sex libris est,/e- 
mina non tit, Burm. suspicatur : taii- 
tumfemina non tit Decia, quit tcriptit 
d. a. t, vel femina ne tit, ne meretrix 
quaedam ex tuis scriptis artem discat 
amatoriam. Hables. 

34. In antiqua fronte.] In fronte 
jam senio confecta. 
R2 



244 



P. OVIDII NASONIS 



Injicietque manum formae damnbsa senectus, 35 

Quae, strepitum passu non faciente, venit. 
Quumque aUquis dicet : fuit haec formosa ; dolebis^ 

Et speculum mendax esse querere tuum. 
Sunt tibi opes modicae, quum sis dignissima magnis : 

Finge sed immensis censibus esse pares. 40 
Nempe dat id cuicumque libet fortuna, rapitque : 

Irus et est subito, qui modo Croesus erat. 
Singula quid referam ? nil non mortale tenemus, 

Pectoris exceptis ingeniique bonis. 
En ego, quum patria caream, vobisque, domoque, 

Raptaque sint, adimi quse potuere, mihi ; 46 
Ingenio tamen ipse meo comitorque fruorque : 

Csesar in hoc potuit juris habere nihil. 
Quilibet hanc saevo vitam mihi finiat ense, 

Me tamen exstincto fama superstes erit : 50 
Dumque suis victrix omnem de montibus orbem 

Prospiciet domitum Martia Roma, legar. 
Tu quoque, quam studii maneat felicior usus, 

Effuge venturos, qua potes, usque rogos. 



35. lujicietmamufornut»^ Formam 
ribi vindicabit, et turpem reddet. 

36. Damnosa aer^ectus.] Senectos 
qus juvenes damno adficit. Patsu 
nonfacienXe ttrepitum. Id est, gradu 
qui non sentitur. Obrepit enim non 
intellecta senectus. 

41. £d. vet. Nempe dat et quod- 
eumque. Ex uno Mediceo rescripsit 
Heins. cuieumque ac loco et rescribere 
jubet : has aut ut. Irum fuisse men- 
dicum, et Croesum, regem Lydis, di- 
tissimum, inter omnes constat.. cf. 
Propert. iii. 3. 39. Harlbs. 

46. En'ego.'] Tollit ioterdum spi- 
ritus poeta, et se ita, sperata aetemi- 



tate sua, in medio miseriarum suarum 
consolatur. Pont. 

47. Compara elegantissimam pi|<ny 
apud Propert. iii. i. 55 — 64. et supra 
iii. 3. 78. comitor h. 1. passive, «ipxai- 
Kwf. V. Lauremberg. antiquar. sub 
h. V. Sic comitavit de Pont. iii. 2. 
33. et alibi. conf. Heusing. ad Vech- 
neri Hellenol. pag. 116. Harles. 

53. Quam studii -maneat felicior 
usus.'} Qus habeas feliciorem fortu- 
nam ex studiis poeticis, quam ego ha- 
bui. 

54. Qua potes,'] Quam octo veteres. 
Codex A, quum ; codez B, quos. 



TRISTIUM LIB. III. ELEG. VIII. 245 

ELEGIA \III. 

NuNC egoTriptolemi cuperem conscendere currus, 

Misit in ignotam qui rude semen humum : 
Nunc ego Medeae vellem frBenare dracones, 

Quos habuit fugiens arce, Corinthe, tua : 
Nunc ego jactandas optarem sumere pennas, 5 

Sive tuas, Perseu ; Daedale, sive tuas ; 
Ut, tenera nostris cedente volatibus aura, 

Adspicerem patrise dulce repente solum, 
Desertaeque domus vultum, memoresque sodales, 

Caraque praecipue conjugis ora meae. 10 

Stulte, quid o fnistra votis puerilibus optas, 

Quae non ulla tibi fertque feretque dies ? 
Si semel optandum est, Augustum numen adora, 

Et quem sensisti, rite precare, Deum. 
IUe tibi pennasque potest currusque volucres 16 

Tradere ; det reditum, protinus ales eris. 
Si precer haec, neque enim possim majora precari, 

Ne mea sint timeo vota modesta parum. 



l. TriptoUmi cumu.^ Cunrum io- Bunnaiuio ; Heiosius cootza rescrip- 

tenigit,quemaCerereaccepitTripto- serat tulit : at dam aliquando tu- 

lemus : Cibulam refert Lactant. Ovid. lit, ut videret conjugem et sodales. 

in Metam. et in quarto Fastorum. Harles. 

Mm. Comcendert curr%u, ContisUre 13. Augustum,^ £x Hafniensi et 

eurru prim. Palat. prim. Vatican. et Medoniano bene, rescripsit Heinsius, 

unus Meiticeus : etiam probe. Se- ut e Ponto iv. 6. 10. nam vulgo lege- 

quenti versu, pro ignotam humum, batur Aiigusti ; isque docuit exem- 

Richelianus t^orafn. Hbins. plis, Ovidium scribere solitum fuisse : 

3. In ignotam humum,'} Igrnotam Caput Aiigustum ; nomenAugustum; 

fiemini, quia nunquam expertum erat deus Augustus ; forum Augustum. 

temro. Pont. ^ Hables. 

3. Dramme$ Medeei.'] Medea, post 14. SeamtiJ] n. iiatum et czsilium 

Peli» necem, fraudc interemti, juactis sibi irrogaQtemv v. supra ad. ii. 229. 

currui draconibus aufugit, lib. vii. Melior hac est lectio, quam Unisti ab 

Metamorph. Heinsio ex quinque scriptis reoeptam. 

12. Tibi.l Ketinendum censeo cum v. Bunn. Harles. 

R3 



346 P. OVIOII NASONIS 

Forsitan hoc olim, quum se satiaverit ira, 

Tum quoque soUicita mente rogandus erit. 20 
Quod minus interea est^ instar mihi muneris ampli, 

Ex his me jubeat quolibet ire locis : 
Nec coelum, nec aquaa faciunt^ nec terra, nec aurae; 

Et mihi perpetuus corpora languor habet : 
Seu vitiant artus aegrae contagia mentis ; 25 

Sive mei causa est in regione mali : 
Ut tetigi Pontum, vexant insomnia ; vixque 

Ossa tegit macies ; nec juvat ora cibus. 
Quique, per autumnum, percussis frigore primo 

Est color in foliis, quae nova leesit hyems, 30 
Is mea membra tenet ; nec viribus adlevor uUis, 

Et nunquam queruli causa doloris abest. 
Nec melius valeo, quam corpore^ mente ; sed aegra 

Utraque pars seque, binaque damna fero. [est 
Haeret, et ante oculos, veluti spectabile corpus, 35 

Adstat fortunae forma legenda me^. 



21. Quod minus «st.] Qu» res est 35. Velnti MpeetabiU eorpusJ] Tan- 

minoris moinenti, quam reditum con- quam si esset corpus conspicuum, et 

cedere. Min. Vel : interea quod dignum gpectatu. Mer. 
eit minus, lioet mihi magni sit mune- 36. Edit. vet. Astans — videnda, At 

ris loco, oro, ut jubeat me ex hoc loco, enim adttat et iegtnda rescripsit Hein- 

quovis gentium migrare. sius e melioribus libris, et Heinsio vi- 

33. Nee aquafaciunt,'] Nec aqus, detur Ovidius adludere ad edictum 
aut alia elementa in Scythia mihi ^ Cssaris, quo proscriptus .erat, quod 

prosunt, juyant» apta sunt ; 4ta Art. chart» consignatum secum avexisse 

Aro. iii. 57 : Nostrum est verosimile. Forsan tamen, 

Dum faeit ingenium, ftetite hinc ■ quum proprie eleganterque acripsit 

praeepta, puelUt, adstat, et in ^avraaiq, Fortunam coram 

30. Nma hyems.'] Pro prindpio et se videt tamquam speetabiU ecrpus ; 
prima parte hyemis : sic ver in tres lectio videndat aut potius lectio cod. 
partes dividitur, novum, adultum, et Hamburgens. iugenda, aptior erit sen- 
senescens, vel praceps. sui, illusioni, et vi poetic». Harles. 

31. Mea membra tenstJ] Tanquam Forma mMtfortun^c^ Qualitas et de- 
capta occwpat, et in sua potestate ha-. formitas illa meae conditionis. 

bet. BuRM. 



TRISTIUM LIB. III. ELEG. IX. 247 

Quumque iocum, moresque hominum, caltusque, 
sonumque» 

Cemimus, et quid sim, quid fuerimque subit ; 
Tantus amor necis est, querar ut de Caesaris ira, 

Quod non offensas vindicet ense suas. 40 

At, quoniam semel est odio civiliter usus, 

Mutato ievior sit fuga nostra loco. 



ELEGIA IX. 

Hic quoque sunt igitur Graise, quis crederet? 

Inter inhumanae nomina bafbariae : [urbes, 

Huc quoque Mileto missi venere coloni^ 

Inque Getis Graias constituete domos. 
S^ed vetus huic nomen, positaque antiquius urbe, 

Constat ab Absyrti caede fiiisse^ loco. 6 

Nam rate, quse cura pugnacis facta Minervse, 

Per non tentatas prima cucurrit aquas, 

40. Qum2 non oferuai, &c.] Quod pttciique artibtts princcps» a Miletb 
non feno me interficiendo, nlciicatur adpellata. 

injurias. 5. Sed veiu$ huie nomen, &c.] Hic 

41. CmUter.J Me legibua punien- apezte significat, Tamon locum a c»de 
do, non vi et armis : aed ut cirem trac- Absyiti nominatum : ubi urbem postea 
tari decttit. condidere Milesii, aervato prioris no- 

42. FuganMtra,'] £zsilium meum. ' mineloci. 

7. QtMB eura pugnaeU,'} Qus Argo 
1. Hie fuofutf.] Hic etiam in Getica navis facta cura et tutela Palladii ar- 
ora, sunt urbes Grais, non lingua et mat«, quam pictam habuit. Aut in- 
nunibus» sed origine. Pro igitur, ut- geniose, curiose, et perite ftictam intel- 
quam multi receperunt. lige. Hyginus etiam docet, eam Argo 

3. Hue quoque MUetoJ] Milesii To- a celeritate Grsce adpellatam ; vel ab 
mon quoque tenuere, quemadmodum Argo ejus inveutore. 
etiam Istropolim, aut quemadmodum 8. Per non tentatatJ] Primtm na« 

ali» quoque GmciB colonic litus vem eam fuisse ait, in quam Argo^ 
Geiicum tenuere. Fuit autem Mile- nauts conscenderunt. Ciop. 
tus urbs quondam lonis totius, belli 

R4 



248 



P. OVIDII NASONIS 



Impia desertam fugiens Medea parentem, 

Dicitur his remos adplicuisse vadis. 10 

Quem procul ut vidit tumulo speculator ab alto : 

, Hospes, ait, nosco, Colchide, vela, venit. 
Dum trepidant Minyae, dum solvitur aggere funis, 

Dum sequitur celeres anchora tracta manus ; 
Conscia percussit meritorum pectora Colchis, 15 

Ausa atque ausura multa nefanda manu : 
£t, quamquam superest ingens audacia menti, 

Pallor in adtonito virginis ore sedet. 
Ergo ubi prospexit venientia vela ; tenemur, 

Et pater est aliqua fraude morandus, ait. 20 
Dum, quid agat, quaerit, dum versat in omnia vul- 

Ad fratrem c4su lumina flexa tulit : [tus. 



11. Quem,} Paitrem Medec. Msr. 
ifletes rex fuga filis cogDita, classe 
celeriter inttnicta, eam ut fugientem 
retraheret* velis remisque insecutus 
est. PoNT. Abalto tumulo. Abalto 
colle Getici litoris. Speculator, Ali- 
quis c!k Argonautis, vel ex indigenis 
ScjTthis, qui collem adscenderat, pro- 
specturus an eos, qui rapto aureo vel- 
lere aufugerant, ex Colchide aliqui 
insequerentur. 

12. Heinsius malit, probante Ver- 
poorten: HottU mt, notco, Chlehidi, 
vela, venit, h. e. ait Colchidi, hostis 
yenit, nosco vela: et ptilcre monet, 
adposite perplexa uti oration^ specula- 
torem. Quum vero non soli Mede», 
ted omnibus Minyis, qui trepidabant, 
-clamet speculator, Burmannus, se lu- 
bentius legere, scribit: Hottit, ait, 
notee, CoUhide, vela, venit : et similem 
.perturbatam laudat orationem apud 
Valer. Flacc. vi. 28. Mart titvut ab 
allit Hottit io coneiamat, equis, agite, 
ite, propinquat. Edit. vet. babet; 
Hospet ait : notco Colchida vela ; vemi. 
ut etiam codex Moret. et multie ba- 



bent edd. oee male, si legeris, hoeti». 

Hostit cum Heinsio emendat Ver- 
burg. in reliquis nihil matat: quiim 
speculatoc dicat, videns ex alto tomulo 
navem se novisse vela Colchica, 8iv« 
ex Colcbide, qnod idem ot h. L Var- 
ro cultrot Bithynia, Cato, toleai %ra- 
eutis dixerant. Hahles. 

13. ArgonautaB Af»nv« dicti sunt, a 
Minya, Neptuni 61io, cujtis prooepot 
ex filia fuit Jason, Ajgonautanrai 
princeps. Ab eodem Minya, qoi Or- 
chdmeni in Thessalia habitavit, eftiam 
gens illa Orchomeniorum sortita est 
nomen Minyanim. £x Thessalia a«* 
tem profecti sunt Argonautc ; ideoque 
etiam sic Minytt, qua^ Thessali, et 
tpedatim Orchomenii, adpcllari pos- 
sunt, ut docet SchoUast. ApoUon. i» 
230. Verpoorten. De Medea «onfer 
quoque Begeri Spicileg. aiitiqmt. pag. 
120-130. Harles. 

^gg^f*] Quid sit agger, <toeet Ge»> 
ner. Thes. L. L. sub h. ▼. hoc looo ett, 
moles ad tecuritatem portus itnicta, 
et flumini marive opposita, ne inunda- 
tione agri vastentur. Harlbs. 



TRISTIUBf, LIB. III. ELE6. X. 340 

Gujus ut oblata est praesentia ; vincimus, inquit : 

Hic mihi morte sua causa salutis erit. 
Protinus ignari, nec quidquam tale timentis 25 

Innocuum rigido perforat ense latus ; 
Atque ita diyellit, divulsaque membra per agros 

Dissipat, in muhis inyenienda locis. 
Neu pater ignoret, scopulo proponit in alto 

Pallentesque manus/sanguineumque caput; 30 
Ut genitor luctuque novo tardetur, et artus 
. Dum legit exstinctos, triste moretur iter. 
Inde Tomis dictus locus hic ; quia fertur in illo 

Membra soror fratris consecuisse sui. 



ELEGIA X. 



Si quis adhuc istic meminit Nasonis ademti, 
Et superest sine me nomen in urbe meum ; 

Subpositum stellis nunquam tangentibus aequor, 
Me sciat in media vivere barbarie. 



32. 7Viff« rttardet iter.] Moritur, t6iuc etiam Constantnio Porphyrogc- 
V%tic. P«I. Polit. meKores ; et duo nets, I. ii. Them. 2. atque ita apad 
aKi. Potabim aliqiiaiido./tMt« mortM- Nottnim qtiidam veteres. Pont. lib. 
tttr iter ; Ep. Henis : iv. EI. xir. 

Qtutque Itium mtror eanta maretw Tam mihigrata Tomit. 

iter. Hinc Tomita et Tomitanus derivantnr. 

it«ter(i«i»cIiTerbotamenus«sesttnpra, Scaliger Tomi emendabat: qnomodo 

Eleg. Vii. Hbins. ApoUinaris Sidonii)s : Et te earmina 

33. tnde Tomot dictus locut fuc.} A per lihidinota Notum Kato tener Tomot- 
dissectione, sen dilaceratione, a rifAvt^ que mistum. Ptolemso quoque Toftot 
teeo. Tomus prim. Vatic. et quinque Tomot Plinio. Hkins. 

aUi; prim. Polit et sex alii ex meliori- 

bus Tomit; recte : nam et Straboni, 3. Nunquam tangentibus &quor.J 

Iib< vii, TSfut est ; etsi legisse in eo Septemtrionem designat. Ideo autem 

videatur Stepharini To/fc^, qui eam- revera non cadit, quia quum snper nos 

dem de Absyrto historiam recenaet. sit polus Arcticus, semper a nobis vi- 



250 P. OVIDII NASONIS 

Sauromatae cingunt, fera gens, Bessique, Getaeque : 

Quam non ingenio nomina digna meo ! 6 

Dum tamen aura tepet, medio defendimur Istro ; 

IUe suis liquidus bella repelUt aquis. 
At quum tristis hyems squallentia protulit ora, 

Terraque marmoreo candida facta gelu est : 10 
* Dum patet et Boreas et nix injecta sub Arcto, 

Tum liquet has gentes axe tremente premi. 
Nix jacet; et jactam nec sol, pluvifleve resolvunt: 

Indurat Boreas, perpetuamque facit. 
Ergo, ubi delicuit nondum prior, altera venit; 15 

£t solet in muUis bima manere locis. 
Tantaque commoti vis est Aquilonis, ut altas 

Mqxiet humo turres, tectaque rapta ferat. 
Pellibus, et sutis arcent male frigora braccis ; 

Oraque de toto corpore sola patent. 20 

detur; sic Maro, Georg. lib. i. ver. qui, quum in. noimulUs codd. esset nor 

24^ et Juiitare, hanc effingit lectioaem : 

Arctot Oeeani metuitUei ttquore tingi* Ttan pariter Barean, #t noctmn halntare 

6. Sauromat^ eingunt,fBra gontJ] tub Areto (quia perpetui per tottm 
Pliniut icribit Pontico litori varias hiemem ibi sentiuntur) rttm Uquot has 
gentes adpositas, alias Getas, Dacos a gentos axe rigonte (ytijrtmtnte) fremi 
Romanis dictos: alias Sarmatas, a (h.e.sub polojacere^etpost Passera- 
GrsBcis Sauromatas. tium ad Propert. ii. 9. 17. docet, homi- 

BettL] Populus in Thracia omnium nes ac res habitare, qns manent diu, 

ferocissimus majorem Hsemi montis et perpetuo sunt in aliquo loco ; tam- 

partem tenuit, et a prodonum multi- quam sedem posuerint illic. Harlks. 

tudine prsedones . cognominabantur. 12. Aie tremenU.'] Axe nutante 

Harlbs. lumio vento. 

7. Medio Ittro,] Medio inter Tomi- 16. Ubi deliquit,] Quando lique- 
tanam urbem, et Sauromatas ; caient facU est ; a deUquo verbo. Neoterid 
eoim navigiis quibus trajiciant. — 1>«- quidam scioli bunc locum ita emen- 

fendimur; arcemur a solis calore. dant, Ergo ubi delieuit, non deiiquit, 

Mbr. Non a sole, sed ab hoslibus, ignorantes, a deUqueo prateritum fieii 

de quibus mox meminit. deUeui, a dtUquo vero deliqui, quod est, 

8. Liquidut,] Non gelu adstrictus. in humorem, sive liquorem resolvo» 
Bella. Quia hostes non possunt aquam defluo. Msr. 

tranare. 16. BimaJ] Nix duorum annomm. 

11.12. Hosversusadulterinosesse. 19. PeUibtu, et tutit areent mala 

putat Heinsius; secusvidetur Burm. frigora braecit,] Scribe arcent maU; 



TRISTIUM LIB. III. ELEG. X. 



251 



Ssepe sonant moti glacie pendente capilli, 

Et nitet inducto candida barba gelu : 
Nudaque consistunt formam servantia testae 

Vina ; nec hausta meri, sed data frusta bibunt. 
Quid loquar, ut vincti concrescant frigore rivi, 25 

Deque lacu fragiles effodiantur aquse? 
Ipse, papyrifero qui non angustior amne, 

Miscetur vasto multa per ora freto, 
Caeruleos ventis latices durantibus, Ister 

Congelat, et tectis in mare serpit aquis. 30 
Quaque rates ierant, pedibus nunc itur ; et undas 

Frigore concretas ungula pulsat equi. 
Perque novos pontes, subter labentibus undis, 

Ducunt Sarmatici barbara plaustra boves. 
Vix equidem credar : sed quum sint preemia falsi 

Nulla, ratam testis debet habere fidem. 36 



quidquid lihri veteres dittentiunt : ne- 
que hic tantum ; sed et lib. v. £leg. 
vii. ver. 49 : 

Pellibui #t UuU areent maUfrigora 
hraeetM, 

Brocdt.] Bncca eit voz Gallica, 
appellat Herodotus dvo^t^^^ac. 

20. Oraqus de toto,'] Facies tantum 
non occultatur. Bxrsm. 

22. Candida harba.l Cana, seu can- 
dida. facta gelu, et quasi argenteis ra- 
mentii adspena. Pont. 

23. Udaqae.'] Sic e iibro Combiano 
rescripsit Heinsius, minus" probante 
Burmanno, cui vulgaris lectio mida 
non dispficet, ut sint nuda vtna con- 
glaciata, sed que nulla testa, vel doUo 
vestiuntnr, ita ut securi possint in frus- 
ta dissecari, et homines frusta bibant ; 
uda vero ideo ei non placet, quia non 
agitur de vini conditione, in qua fuit, 
antequam oongelaret, sed postquam 
constiterit gelu, et in glaciem coieret, 
nt ita nox fragilei afiHr, non buroidae 



eiFodiuntur. Harlxs. 

26. Ciofauius tradidit, se a doctis 
Polonis relatum acoepisse, hunc locum 
hodiemo die Folononun lingua dici 
Owidowejexioro, quod latine est : Ovt- 
dii laeui. £st autem non longe « Ki- 
ovia, qusB antiquitus, ut putant, voca« 
baturTomis ipsiusOvidii relegatione 
clara. Harlbs. 

27. Papyrifero amneJ] Nilo papy- 
rum ferente. 

28. MuUa per ora.] Septem enim 
ostiis Pontum influiU 

29. C^ruleoi latieetJ] Aquas fluen- 
tes et ccmleas. Ventit durantibut» 
Ventis adstringentibus et congelan- 
tibus. 

30. Tectit aquiL] Coopertis ipsa 
glacie. Jn mare, In Pontum Euxi- 



33. Per nooot pontet.] Novos ad- 
pellat glaciem« sub qua currit Ister in 
Pontum. Hbins. 



952 



P. OVIDII NASONIS 



Vidimus ingentem glacie consistere pontum^ 

Lubricaque immotas testa premebat aquas. 
Nec vidisse sat est ; durum calcavimus eequor ; 

Undaque non udo sub pede summa fuit. 40 
Sic tibi tale fretum quondam, Leandre, fuisset, 

Non foret angustse mors tua crimen aquse. 
Tum neque se pandi possunt delphines in auras 

ToUere : conantes dura coercet hyems ; 
£t, quamvis Boreas jactatis insonet alis, 45 

Fluctus in obsesso gurgite nullus erit. 
Inclusaeque gelu stabunt, ut marmore^ puppes: 

Nec poterit rigidas findere remus aquas. 
Vidimus in glacie pisces haerere ligatos ; 

Et pars ex iliis tum quoque viva fuit. 50 

Sive igitur nimii Bores vis saeva marinas, 

Sive redundatas flumine cogit aquas ; 
Protinus, sequato siccis Aquilonibus Istro, 

Invehitur celeri barbarus hostis equo : 
Hostis equo pollens, longeque volante sagitta, 55 

Vicinam late depopulatur humum. 
Difiugiunt alii ; nullisque tuentibus agros, 

Incustoditae diripiuntur opes ; 



37. Tetta,'] h.e.glacies, qnas tests 
iniitar incrustat aquam ; Burmann. ta- 
men, quia insolitum esse putat, testam 
pro glacie dicere, praefert lectionem, a 
Merula jam notatam, et que est in 
cod. Francofurt. erusta, Harles. 

42. Angutta afu^.] Hellcspontum 
designat, cujus angustis in latitudinero 
sunt stadiorum septem. 

43. In auras,} Nam delphini (auc- 
tore Plinio) tanta vi exsiliunt, ut ple- 
rumque vela navium tiunsvolent vento. 

45. JactatU aii<.} Venti enim a 
poetis finguntur esse alati. Hinc Au- 
ster ales. Virgil. £n. viii. v. 429 sqq : 



Trei itnbrii torti radiot, tret nuin$ 

aquoMt 
Addiderant, rutili tret ignit, et oHtis 

Austri, 
65. Hoftisequopollent.] Sauromatas 
arhitror dengnare Ovidium. Plinios 
enim lib. viii. scrihit, Scjrtbas eqnita- 
tus et equorum gloria strepere. 

67. NuUis^ tttontihut.] In Epist. 
Penelop. ad Ulyss. ver. 89. 

Inqtie tua regnant, n%UHs prohSbenti- 
bus, aula : 
Visc»a nostra, tum ^laeerantur 
opes» 



TRISTIUM LIB. III. ELE6. X. 



258 



Ruris opes parvee pecus» et stridentia plaustra ; 

£t quas divitias incola pauper habet. 60 

Pars agitur vinctis post tergum capta lacertis, 

Respiciens frustra rura Laremque suum : 
Pars cadit hamatis misere confixa sagittis : 

Nam volucri ferro tinctile virus inest. 
Quae nequeunt secum ferre aut abducere, perdunt; 

£t cremat insontes hostica flamma casas. 66 
Tum quoque, quum pax est, trepidant formidine 
belli, 

Nec quisquam presso vomere sulcat humum. 
Aut videt, aut metuit locus hic, quem non videt, 

Cessat iners rigido terra relicta situ. [hostem : 
Nou hic pampinea dulcis latet uva sub umbra; 71 

Nec cumulant altos fervida musta lacus. 
Poma negat regio : nec haberet Acontius, in quo 

Scriberet hic dominae verba legenda su». 
Adspiceres nudos sine fronde, sine arbore campos ; 

Heu loca felici non adeunda viro ! 76 

£rgo, tam late pateat quum maximus orbis, 

Hsec est in pcenam terra reperta meam ? 



61. Parsagiturvinctit.'] Pan capta 
vincitar, et in senritQtem abripitur. 

71. Nan kie,'] ThraciflB regio, qua 
Ittro pelagoquecontiDgitur, nec coelo 
l«ta eit, nec solo: eommque, qu» 
■enintur, maligne admodum patiens. 
Pampinea un»hra. Utmo unus Medi- 



ceus; venuste. Calpumius: ^ 

Inter pampineat ponetur vitibut ul- 

mot, Heins. 

73. Nec haberet AeontiutJ] Cydip- 
pes et Acontii fabula nota est Ovidii * 
epistola. Herotd. Epist. xx. xzi. 



S54 



P. OVIDII NASONIS 



ELEGIA XI. 

Si quis es, insultes qui casibus improbe nostris, 

Meque reum» demto fine, cruentus agas ; 
Natus es e scopulis» nutritus lacte ferino ; 

£t dicam silices pectus habere tuum. 
Quis gradus ulterior, quo se tua porrigat ira, 5 

Restat? quidque meis cernis abesse malis ? 
Barbara me tellus, et inhospita litora Ponti, 

Cumque suo Borea Msenalis ursa videt. 
Nulla mihi cum gente fera commercia linguae : 

Omnia soUiciti sunt loca pleha metus. 10 

Utque fugax avidis cervus deprensus ab ursis, 

Cinctave montanis ut pavet agna lupis ; 
Sic ego, belligeris a gentibus undique septus, 

Terreor, hoste meum psene premehte latus. 
Utque sit exiguum poenae, quod conjuge cara, 15 

Quod patria careo, pignoribusque meis ; 
Ut mala nuUa feram, nisi nudam Caesaris iram ; 

Nuda parum nobis Caesaris ira mali est ? 
Et tamen est aliquis, qui vulnera cruda retractet, 

Solvat et in mores ora diserta meos. 20 



1. Si quis ef.] Quitquii «f,.puto, 
scripaerat Noster. Heins. Etcurnon 
Si quis, ut eleganter precedeQtem ele- 
giam iuchoavitl Invide pro improbg 
unus codex. 

2. £t me perpetuo adcuses. 

6. Qui* gradus ulterior restatl'} 
Quod aliud malum superest, quod ira- 
ttts roihi cupias accidere t 

7. InhospitaJ] Pontus dicebatur an- 
tiquis «Kcvoc» inhospitalis. conf. iii. 
3.27,28. Harles. 



8. MeenaJu urm,] Ursa Arcadia. 
Callisto enim, quss poetea in ursain 
miitata dicitur, fuit ez Arcadia. Pm^ 
rhatii duo veteres ; sic Fast iv. Par- 
rfuuidei ttelUt; et Met. ii. ParrkasU 
erufmit, de hac ipsa. Heins. 

19. Vulnera eruda retraetat,'] Vul- 
nus, quod nondum coivit, renovat. 

20. Qui in adcusandis moribus meis 
ostendat eloquentiam. conf. e. Ponto 
i. 2. 104. Harles. 



TRISTIUM LIB. III. ELEO. XI. 



255 



In causa facili cuivis licet esse diserto ; 

£t minimaB vires frangere quassa valent. 
Subruere est arces et stantia moenia virtus ; 

Quamlibet ignavi pr^cipitata premunt. 
Non sum ego, quod fueram : quid inanem proteris 
umbram ? 25 

Quid cinerem saxis bustaque nostra premis ? 
Hector erat tunc quum bello certabat ; at idem 

Vinctus ad HsBmonios non erat Hector equos. 
Me quoque, quem noras olim, non esse m^mento; 

£x illo superant haec simulacra viro. 30 

Quid simulacra, ferox, dictis incessis amaris ? 

Parce, precor, manes soUicitare meos : 



21. In eautafacili.'] In causa non 
difficili ad probandum. 

24. PrdTcipitata premunt,'} Dno li- 
bri ruunt : eleganter, probante Hein- 
sio, pro, promunt, dejidunt ; vide 
Metam. xii. 134. Cedenti^ tequeat 
inttat, turbatque ruittiue; atque ita 
passim alii ; et hoc melius rif prtui- 
pitata convenit, quc non premuntur, 
ted ruuntur. Burm. 

25. Proterit,'] Conculcas, pedibus 
teris. Inanem umbram, Umbram sine 
oorpore, id est, me sine ullis vi- 
ribus. 

26. Premit,] Sic pro vulgari petit 
rescripsit Burm. e multis codd. poeta 
enim respicit ad terram levem, quam 
optabant sepultis, non ut sazorum 
pondere manes premerentur. Buttum 
vero» ut ait Festus sub h. v. proprie 
dicitur locus, in quo mortuus est com- 
bustus didturque bustum» quasi bene 
ustum. Ubi vero combu^tus quis 
tantum modo, alibi vero est sepultus, 
is locus ab urendo uttrina vocatur. 
Sed modo bustum eo, quod sepielitur, 
t^tUera vocamus. Adde Servium ad 
Virg. Ma. zi. 185. Harlbs. 

27. Heet4>r erat tune quum bello 
c0rtabmL] Quo pacto cmo Hectori in- 



sultarint Grosci, invenies Hiad x. 
372, sqq : 
*0 St ii nc tlirtffKtv Idwf ic irXi|- 

viov ^fXXov, 
''O Tr&Koit fi ii6Xa ^i) liakoKwnpo^ 

Aft^^dcurBM 
"EKrwp, 4 Src v^c Mirpiifftv irvgl 

KllXiMp, 

Ne ttrato iUudat, ignobile vulgut 
Aehivum : 
Egregiefunctum tit violare pudcr. 
Non ita tpirantem^itquam tetigittet 
in armit ; 
Nunc impune Ucet eorput inane 
premat. 
0(f ydp laOXd KarBavovai Ktpro^ 
luiv iir dvfy^ot. 
Servius tradit, moris fuisse antiquitus, 
ut interemtos hostium duces omnis 
perouteret exercitus. i£n. zi. 9. 

30. //«c timiulaera.] Hoc corpus 
sine viribus, et hanc fictam imaginem. 
Simulacra enim proprie sunt mortuo- 
rum imagines, qus ez desiderio mor- 
tuonim ortsB sunt ; ut qui jam defece- 
rant, vivere viderentur. His autera 
verbis poeta se quasi mortuum esse 
designat, nec quidquam prcter simn- 
lacrum restare significat. 

32. SoUicitare.] Inquietaie. Meot 



256 P. OVIDII NASONIS 

Omnia vera puta mea crimina : nil sit in illis, 

Quod magis errorem, quam scelus, esse putes. 
Pendimus en profugi, satia tua pectora, poenas, 35 

Exsilioque graves, exsiliique loco : 
Carnifici fortuna potest mea flenda videri ; 

Te tamen est uno judice moesta parum. 
SfiBvior es tristi Busiride ; saevior illo, 

Qui falsum lento torruit igne bovetn ; 40 

Quique bovem Siculo fertur donasse tyranno, 

£t dictis artes conciliasse suas. 
M unere in hoc, Rex, est usus, sed imagine major ; 

Nec sola est operis forma probanda mei : 
Adspicis a dextra latus hoc adapertile tauri ? 45 

Huc tibi, quem perdes, conjiciendus erit : 
Protinus inclusum lentis carbonibus ure ; 

Mugiet, et veri vox erit illa bovis : 
Pro quibus inventis, ut munus munere penses, 

Da, precor, ingenio preemia digna meo.. 50 

Dixerat ; at Phalaris : poenae mirande repertor, 

Ipse tuum praesens imbue, dixit, opus. 



manet, Animam, que a meo coqxtre Nomnt fimt «oImu tritti tervir$ hf- 

diicessit. ranno, 

37. CarmficL'} Cnidelissimo ho- Et gemtre in tauro, mtvt PtrilU, 

tuo? Mut. 



39. Busiris, rex iEgypti crndelissi- 42. Et dictit aritt coneHimtte,'] £t 
mus, Neptuni filius, qui hoepites ad Terbis omasse munus atque artifi- 
aram mactare solebat, ob eamque cium suum, illudque fecisse acceptins. 
caussam ab Hercule c»sns est. Apol- Pont. — *B. x&^ ^ /AOKp&v \iytp 
lod. ii. 5. 11. Orid. Metam. ix. 182. hirm Nestpr ap. Eiirip. Troad. For- 
Virgil. Oeorg. iii. 5. et ibi Senrius. mula conciliandi in Pleut. Tmc iL 
Verpoort. Haklss. vii. Ter. 27 : 

40. Q»i faltum Itnto torruH ignt Juttit orart, ut Intc grata kabertt 
bovem,'] Phalarim designat, Agfiigen- tibi, ' 

tinorum tyrannum ; de quo Paulus 43. Munere in hoe, Rex, ett utmt, 

Orosius. ted imagine,'] Umc sunt Perilli verba 

41. (hmque bovem Sieulo fertur,] ad Phalaridem reg^. 

Perillum dicit : eum cnidelem fuisse 52. Imbue.] Incipe. Imbuere enim 

Plin. adserit } et Propert. ii. 61. sq : (anctore Senrio) ett proprie inchoare 



TRISTIUH LIB. III. ELEG. XT. 287 

Nec mora ; monstratis crudeliter ignibus ustus, 

Exhibuit querulos ore tremente sonos. 
Quid mihi cum Siculis inter Scythiamque 6e- 
tasque ? 55 

Ad te, quisquis is es, nostra querela redit : 
Utque sitim nostro possis explere cruore^ 

Quantaque vis, avido gaudia corde feras ; 
Tot mala sum fugiens tellure, tot aequore passus, 

Te quoque ut auditis posse dolere putem. 60 
Crede mihi, si sit nobis coUatus Ulysses, 

Neptuni minor est, quam Jovis ira fuit. 
Ergo quicumque es, rescindere vulnera noli, 

Deque gravi duras ulcere toUe manus : 
Utque me8B famam tenuent oblivia culpae, 65 

Fata cicatricem ducere nostra sine : 
Humanaeque memor sortis, quae toUit eosdem, 

Et premit, incertas ipse Verere vices. 



€t initiare. Mbii. Vel tu primiis ex- mer. OdyA. £, et Odyss. V : 

perire. Nolo hinc discedfti impiini- Perpetuo r§lm$ pater Ennoiiggut 

tus. Poirr. Ulyttu 

54. Exkibuit geminot are gemente Additut, 

tonot,] Nuge sunt de geminis sonis : Quam Jovit. Quam Augnsti. Retein- 

ditt est, quod querulot tonot reponen- dere. Noli iterum crimina mea lace- 

dum hic iridi ; idque quinque veteres rando comroemoinre, et retractare. 

confirmanL Trist. v. £1. i. 63 : 63. Reteindere erimina noU, Deque 

Jpte Perilieo Phnlarit permitit in grmvi durat vulnere toUe manut,'] Re- 

^tre . teindere vulnera repone cum melioribiis 

Edere mugitut^ et bemt ore queri. duodedm : nam alterum viz Iittinum 

HnKs. est. Sed ofiendit bonot cenaores, 

67. Utque titim nottro pottit explere quod rb vulnere scquenti versu denuo 

eruore.] Hierocles, quam Bixantii es- obcurrebat : ubi, vel invitis libris, ul- 

aet judicio damnatus, et virgis con- eere refiogendum. Heins. Sjmm. 

dsus, manante ez corpore lacerato lib. i. £p. c : Nefortunm vulnera^ qum 

sanguine jndicem adspersit. subjidens eieatrieem proeettu temporit dueunt, 

illud Ulyisis apud Homenun, Odysi. intempeitive eontracta erudsteant. 

I* 347 : 67. Humamrque memor tortit, fu^, 

K^cX*4, ry, trit olvw, Iwtl ^ytQ fitc] Juvenalis, Sat. vii. ver. 197. sq. 

iivi^iua lepia, Si fortuna volet, Jiet de rhetere eon- 

62. Neptuni minor ett tra.] Ho- tul; 

VOL. II. S 



958 



P. OVIDII NASONIS 



£t quoniam» fieri quod nunquam posse putavi, 
Est tibi de rebus maxima cura meis ; 70 

Non est quod timeas : fortuna miserrima nostra 
Omne trahit secum Caesaris ira malum. [est; 

Quod magis ut liqueat, neve hoc tibi fingere cre- 
Ipse velim poenas experiare meas. [dar. 



ELEGIA XIL 



Frigora jam Zephyri minuunt, annoque peracto 
Longior antiquis visa M^eotis hyems : 

Impositamque sibi qui non bene pertulit Hellen, 
Tempora noctumis sequa diurna facit. 



5t voUt hmt eadem, Jiet de eontnle 
rheter. 
Et Virg. JEn, lib. zi. 426. sq. 

multdt aUerM revtMent 
Lu$U, et in eolido rumu fortuna 
leeavtt» 

2. Interpretatio hujut Temts valde 
tornt interpretes, et Ifttet meiidiim 
non tdeotacile curanduni. Loco rov 
longior alii legunt tardiar: led |ioc 
leve est. Antiquit eit preteritis, tu- 
perioribus annis, ut Bunnann. plini- 
bus docet locis e. g. e Ftonto i. 6. 37. 
Trist. i. 6. 32. iu. 7. 29. iv. 10. 94v 
&C. Unica Scythica hiems, ubi an- 
num oonsumserit in exsilio, longior 
Tidebatur, quam superiores Rooub 
transaetc. Msotis palns est Ponti 
Euzini sinus a bosphoro Cimmerio 
ad Tanais ostia pertioens, inter Cher- 
sonesnm Tauricam et Asiam. At 
M^totitt cttjus prima syllaba h. 1. cor- 
repta est contra anctoritatem et con- 
suetudinem, criticonim acuit indus- 
triam et sagacitatem. Quare alii 



aliter tentarunt hunc versum. Quo- 
nundam p f of erfe lubet cottjecturas, 
(reliqua videbis apud Burm. quem 
consules:) Btnm.i4mgiorantiquitvita 
meavit hiemt, (quc quidem mihi in 
prinus plaeet.) Micyllus, ad h. 1. de 
medicina desperans, ad libr. i« ei 
Pbnto el. i. legit, tmrdior amtiquit vita 
reeedit hiemt, Burm. sospicatur, 
Anneque peraeta 

Longier antiquitvita,fugatuT hiemt» 
Heinsius Beiitit aut Boreit Msau* 
Uterque utem sibl ipse non satisAeit 
Haklxs. 

3. IiNfMMilaiiifiM $0»,"] .£quinoc- 
tium venium describit. Qui non bene 
pertuUt HeUen. Aries qni postea in- 
ter sidera coUocatus fuit, Phrjxvm 
et Hellen per HeHespontnm Iranstnlf t 
Sed Hellen narrant decidisBe in Hel- 
lespontum, quam ob cansam hic Ovi- 
dius arietem dicit non bene pertulisBe 
Hellen. 

.4. Tempera neetumit.'] Arietb sig- 
num ingreditur sol mense BCartio, et 
vemum «quinoctium efficit. 



TRISTItJM LIB. III. ELEO. XII. 250 

Jam violam puerique legunt hilaresque puellee, 5 

Rustica quam nuUo tenra serente gerit : 
Prataque pubescunt variorum flore colorum, 

Indocilique loquax gutture vernat avis : 
Utque fnalae crimen matris deponat hirundo, 

Sub trabibus cunas parvaque tecta facit : 10 
Herbaque, qu» latuit Cerealibus obruta sulcis, 

Exserit e tepida molle cacumen humo : 
Quoque locp est vitis, de palmite gemma movetur; 

Nam procul a Getico litore vitis abest : 
Quoque loco est arbor, turgescitin arboreramus; 

Nam procul a Geticis finibus arbor abest. 16 



6. Vulgata estlectio, Rura^,qum 
nutU natm tirenU vehmt, qaam Ciofa- 
mos et Bunnaniiiu tequeodam putant. 
Sed valde tuibant Teteret liliri: Paene 
omnes habent Ruttiea, Bunnann. 
nuHeafn dici temm» concoqoere vix 
potest» nisi quc incolas moribus agres- 
tibus habeat, non, in qua mstici de- 
gunt. At enim in toc. rttraque (m 
quo quidem (ioris aliquod genus latere 
suspicatur Burm.) nuUnm video sen- 
sum. In consensu igitur codicum te- 
tinerem rutticu ; at enim explicarem, 
non cuha ; ferro non sollicitata : uti 
moret rustiei opponuntur politiB, ez« 
cul^ Atqui h. 1. huic Tocabulo 
idem fDrsan inest stngulaTis significatos 
ususque, quem de usu v. ruttieitatit ad 
illttd Flin. i. ep. 14. Bmta qum mul- 
tum adhue vtreeundi^tfrugnHtaHt, at- 
fM etiam rusticitatis [h. e. simplicita- 
tb] anti^ retinet, Gesnerus in sua 
FUnii e<Utione observaviu Sensos 
nunc luce ctarior est. Nisi legere 
malis, rounda terra, quod epitheton 
tetepori reique bene respooderet. Sic 
Seneca in quadam tragosdia, rctcida 
tellut; alii rdteidum takum dizerunt. 

HAaLES. 

8. IndoeiU gutture.} Non docto 



gtttture t hoc est, qnod a nullo doctom 
luit nisi a natura. 

Vemat.'] Metaphora ab agrb et 
aiboribus, quas vemo tempore lata 
sunt et floridsB. Petron. c. 120. 
nan verno pertona eantu 

MoUia diteerdi ttrepitu virguUa lo- 

qumitur, 

ubi V. Burm. Avis est Verpoortenio 

coccyx, Latinis cuculus, vere tantum 

procedens et cantans : de quo Plin. 

X. 9. UUILXS. 

9. Ut deponat erimen maUt matrit,'] 
Ut, deponendo in eis cunis et nidis 
puUos, videatnr pia, et velle crimen ' 
filii quem occidit, ea educatione cclare» 
oec mala mater did. Nota est fsbula 
Prognes, qusB Itym filium interiecit, 
et paCri Tereo epulandum adpotuit, ut 
ulcisceretur vim sorori turpiter ilk* 
tam. Vide Ovidium» vi. Met. ver. 
686. sqq. 

10. Sub trabHbut eunat.'] Cunat, hi- 
tundinis nidos adpeUat. 

11. Herbaque, quis latuit,] Frumen- 
tum quoque adparere ostendit. 

16. Turgetcit,] Tumet, 6py#; et 
Virgilius, Georg. lib. ii. 330, 
Zepkyrique tepentibut aurit 
Latant arvatiwut, 
S2 



260 



P. OVIDII NASONIS 



Otia nunc istic : junctisque ex ordine ludis 

Cedunt verbosi garrula bella fori. 
Usus equi nunc est, levibus qunc luditur armis ; 

Nunc pila, nunc celeri volvitur orbe trochus : 
Nunc, ubi perfusa est oleo labente juventus, 21 

Defessos artus Virgine tingit aqua. 
Scena viget, studiisque favor distantibus ardet ; 

Proque tribus resonant tema theatra foris. 



17. Mensibus Aprili et Maio ludi 
erant fere continui, (hinc ex ordinB 
Juneti dixit. cf. supra i. 1. 107.) et fe- 
rts stativs: Bona <f«c tacrHm Ka- 
lend. Maiis. Cerealia in honorem Ce- 
reris, t. idus ApriL FUn-aliat in hono- 
rem Flore, iv. Kal. Maias. (v. Span- 
hem. de V. et PR. numism. diss. z. 
tom. ii. pag. 146. sqq.) Lavatio ma- 
tris deHm, iv. Kal. April. Uberalia, 
qus Baccho sacra erant ivi. Kal. 
April. Luperealia Pani sacra zv. Kal. 
Mart. Matronalia Kal. Martii, in me- 
moriam diremti a matronis inter Ho- 
manos et Sabinos belli (Ovid. Fast. 
in quibus libris de feriis Romanonim 
multus est, iii. 170. sqq.) PariUa 
sive Palilia ante Romam conditam 
jam celebrata, postea vero sollem- 
niora, quod idem dies urbis Romae 
fuerat natalis, Propert. iv. 4. 73. li. 
Kal.Maias. Qmnquatrus jnqjare$ xiv. 
Kal. ApriL in honorem Minervn : 
quibus diebus scholarum magistri do- 
naria accipiebant, minervalia dicta v. 
interpretes ad Ovid. Fast. iii. 829. 
Quod Juncti — ludi septem codd. et 
edunt triginta fere ha^nt, scriben- 
dum putat Burmann. 

Otia tunt ilUe : Junetique fx ^ine 

ludi 

Sedant verbon garrula bellafori, 

Equidem Juncti — ludi : Cedunt — in- 

terpungerem et legerem. Elegantior 

etiam est lectio, garrula hella quam 



garr^ verba, ut edit vcL et 14. codd. 

habent. v. Burm. et iv. ex Ponto vi. 

29. iv. Trist z. 18. Harles. 

18. Cedunt verboti,] Non dicitur 

jus Rom^ eo tempore, quo in scena 

ludi celebrantur. 

' 20. Celeri orbe,} Celeri agitatione. 

Mer. Vertitur orbe trockuu Ilorat 

ad Pisones, 379. sq : 

Ludere qui netcit, eampettribuSf &c« 
Indoctutque piUt, diteive, troehive 
([uieicit, &c.' H&ins. 

22. Aqua Virgine pulverem et su- 
dorem abluebant, qui ezercebantor in 
campo Martio. £o enim perduxerat 
Agrippa, et aqua virgo dicta fuit, quia 
fontes ejus militibus, aquam qusreji- 
tibus, a virgine quadam fuerant mon- 
strati. cf. Ovid. Fast. i. 464. e Pointo 
i. 8. 38. Harlbs. 

23. StudUt dittantibut,] Favoribus 
diversis. StudUujue favor dittantibut 
ardet, 

Tum vero ingeminat elamer, cunC' 
tique tequentem 

Inttigant studiU ; 
VirgiL ^eid. v. 227» in certamine 
navali ; Jircv^^fii}<ray Ik irdvrtQ, Ar- 
gon. Apoll. iv. ver. 295 ; fur c&f^ 
fiioc Ip6ti9av, Homer. tvvavKoc fiod 
XOpft Euiip. Electr. fremituque se- 
cundo Virgil. ;£neid. v. 338. 

24. Proque tribut,] Tria fora, Ro- 
manum, Cttsaris, Augusti : tema 
theatra, Pompeii, Marcelli, Statilii. 



TRISTIUM LIB. III. ELEG. XII. 261 

O quater, et quoties non est numerare, beatum, 

Non interdicta cui licet urbe frui ! 26 

At mihi sentitur nix verno sole soluta, 

Quseque lacu duro vix fodiantur aquae. 
Nec mare concrescit glacie; nec, ut ante, per 
Istrum 

Stridula Sauromates plaustra bubulcus agit. 30 
Incipient aliquae tamen huc adnare carinae, 

Hospitaque in Ponti litore puppis erit : 
Sedulus obcurram nautae, dictaque salute, 

Quid veniat, quaeram, quisve, quibusve locis. 
Ille quidem mirum, ni de regione propinqua 36 

Non nisi vicinas tutus ararit aquas. 
Rarus ab Italia tantum mare navita transit ; 

Litora rarus in hsec portubus orba venit. 
Sive tamen Graia scierit, sive ille Latina 

Voce loqui ; certe gratior hujus erit. 40 

Fas quoque ab ore freti longaeque Propontidos 

Huc aliquem certo vela dedisse Noto : [undis 
Quisquis is est, memori rumorem voce referre, 

Et fieri famse parsque gradusque potest : 
Is, precor, auditos possit narrare triumphos 45 

Caesaris ; et Latio reddita vota Jovi : 
Teque, rebellatrix, tandem, Germania, magni 

Triste caput pedibus subposuisse ducis. 



44. Et fierifam^ parwque gradutque occiso paulo ante Qumtilio Varo, iii 

|H>t«sf .] Quasi dicat : Rumor i]Ie po- Germaniam missus hoc tempore fuit, 

terit ad partem aliquam, seu gradum ut dadem acceptam ulcisceretur, et 

veritatis pervenire. Germanos in ordinem redigeret. Hunc 

47. Te<iue, rebellatrii, tahdtm,'] De crgo optat poeta, devicta, ut ipse ait, 

Tiberio intellige hoc loco, non de rebellatrice Germania, cum triumpbo 

Druso. Nam Drusus jam multo ante, redire, idque se ex aliquo audire 

lapsu equi, perierat. Tiberius autem, posse. Mbr. 

S3 



982 P. OVIDII NASONIS 

Haac mihi qui referet, quee non vidisse dolebo, 
Ille me8B domui protinus hospes erit. 50 

Heu mihi! jamnedbmus Seythico Nasonis in orbe? 
Jamque suum mihi dat pro Lare poena locum ? 

Dl faciant, Caesar non hic penetrale domumque, 
Hospitium poenaB sed velit esse meae. 



ELEGIA XIII. 



EccE supervacuus, quid enim fuit utile gigni ? 

Ad sua natalis tempora noster adest : 
Dure, quid ad miseros veniebas ei^sulis annos ? 

Debueras illis imposuisse modum. 
Si tibi cura mei, vel si pudor uUus inesset, 5 

Non ultra patriam me sequerere meam.; 
Quoque loco primum tibi sum male cognitus infans, 

Illo tentasses ultimus esse mihi. 
Jamque relinquenda, quod idem fecere sodales, 

Tu quoque dixisses tristis in urbe, vale. 10 



62. Heinsio •uspectus ease videtar 5. Pudor uUutade$iet.'] IiMiMtple- 

kic locus. Ego vero neque Yellem rique. Heins. 

adeo facile expungere, neque cum 7, 8. Impium hoc distichoB non 

Burm. corrigere, Jamne runmm miki «qne placet, quam fictio poetica et 

dat pro lare pctna foeum, Sensus adlocutio ad natalem, quem tamquam 

enim est Jam poena sive ezsilium Genium aut hominem inducit, et acer- 

nonne mihi dat stabilem quemdam ba brevisque reprehensio timidomm 

locnm et habitationem pro domicilio amicorum', quad idem feeere tedaUt, 

Bomanol Aut, si conjectune locus Hahles. 

dabitur, legi poterit. Jemque aiiuM, 7. Quoifue loeo prMMMii.] SubnoM, 

aut Jam miterum mihi, &c. ut sit qoum primum natns fuL Sum maU 

quasi ezplicatio versus superioris. eognilut, Sutn infeliciter oognttns, 

Hahlis. malis et infortuniis eisilii. Creditut 

Cod. SUozxaB. 

4. Modum,] Finem, ut morerer. 



I 



TRISTIUM UB. IIL ELE6. XIII. 



Quid tibi cum Ponto ? num te quoque Gaesaris ira 

Extremam gelidi misit in orbis humum ? 
Scilicet exspectes soliti tibi moris honorem, 

Pendeat ex humeris vestis ut alba meis ? 
Fumida cingatur florentibus ara coronis ? 15 

Micaque solemni turis in igne sonet ? 
Libaque dem pro me genitale notantia tempus ? 

Goncipiamque bonas ore favente preces ? 
Non ita sum positus ; nec sunt ea tempora nobis» 

Adventu possim l&tus ut esse tuo. 20 

Funeris ara mihi^ ferali cincta cupresso^ 

Gonvenit, et structis flamma parata rogis : 



14. Vettis ut ttiba,'] Quam isdme- 
bant, qui natalem celebrabant. 

15. Fumida dfigsltin] Solebant 
enim die natali honorem Diis ezhi- 
bere, et Geniopotissimum, cujus aram 
■ertii eoroaattm ture Ttpofaba&t: 
Tib. U. 2. 3 : 

UfxmtHr pia tura foeit, urantur 
odor$i, Mbb. 

16. Aficofue.] Mieat vocant vel 
oontuia grana et firacta, val ooncussa 
et alisa. PUn. xii. 14. ColumeL vi. 30. 
Bersmann. iLiBLis. 

Jn igjM MiMt.] Oreptt Vossianus, 
ut in Fastis, lib. iv. ver. 742 : 

£t erepit in iMdii$ laurus adutta 
fieit; 
sed lib. iv. £1. ii. ver. 4 : 

Turaque in igmt-tenat. Mbb. 
Soaet, Nam a sonitu et crepitn tam 
turis, quam lauri ardentium» feliz 
omen captabant. Poirr. 

17. Ubaquedemprote.'] Dempro' 
prie plerique. 8ed prim. Polit. dem 
pro me; quod sequor. Hbins. Ser- 
vitts scribit, libum plaoentam fuisse, 
qujB farre, melle, et oleo constabat, et 
iqpta erat sacrificiis : eaque die natali 
discund»entibus adpon^atur: nemo 
autem prius gustabat, quam is qui 



suum natalem celebrabat: «t omnes 
qui libum gustassent, bene precari 
oportebat. Geniut Deus est, ciqus in 
tutela, ut quisque natus eet, vivit: 
sive quod nos genitos suscipiat ac 
tueatur. 

18. Orefavente,'] Eiff^fuwvn, Fa- 
vere antem est bona fari. 

19. Non ita tum potUut ; non tunt 
ea tempora nobit,] Non ita tubpotitut 
prim. Vatican. Versus est aut men- 
dosus, aut adulteratus; Hafnieosis: 
nee tunt tam protpera nobit. Hsins. 
£x ipso verbo potitut Ovidii intelli- 
gitur exiilium et infeliz oonditio. Ita 
Horat. L Od. zzii. ver. 17. sq« 

Pone me, jngrit ubi nulla eampit 
Arber ^ttiva reereatur aura; 
etibid. 

Pone lub eurru ntMnMii propinqui 
Solit ; 
Locan, v* 784. sq. 

nolescsfit litora elari 
Nominit ettilio, podtaque ibi coi^juge 

MagnL Bubm. 

21. Funerit ara mihi,ferali eineta 
eupreteu,] Cupretto meliores. Malo 
etiam Funebrit ara : sic funebret eU' 
prettot et fun^e bellum, media syl- 
laba correpta, dizit Horatius : sic/u- 
84 



964 P. OVIDII NASONIS 

Nec dare tura libet^ nihil exorantia Divos ; 

In tantis subeunt nec bona verba malis. 
Si tamen est aliquid nobis hac luce petendum, 25 

In loca ne redeas amplius ista, precor ; 
Dum me, terrarum pars paene novissima, Pontus, 

Euxini falso nomine dictus, habet. 



ELEGIA XIV. 

CuLTOR et antistes doctorum sancte virorum, 

Qui facis ingenio semper amice meo ; 
Ecquid, ut incolumem quondam celebrare soleb^, 

Nunc quoque, ne videar totus abesse, caves ? 
Suscipis exceptis ecquid mea carmina solis 5 

Artibus, artifici quae nocuere suo ? 
Immo ita fac, vatum, quaeso, studiose novorum ; 

Quaque potes, retine corpus in urbe meum. 



nebria taera, Trist. iv. £1. tv. ver. 85 : 1. AntUte$,'\ Qui alios omxras ante- 

in Ibide tamen, ver. 104 : cedii , q. irpoor<infc : dueta adpella- 

Jam stat, ut ipte videt,funeru ara tione vel a re militari, vel a sacroram 

tui, Haivs. consuetudine. Bebsm. 

25. St tamen est aUtiuid nobis, &c.] 5. Sutcipi»,'} £d. vet. et codd. haud 

Hoc dicit, quia natalem celebrantes, pauci coliigis, quod sequitur Heinsias» 

a Diis aliquid petebant. et interpretaberis de studio amioi, qui 

37. Panpiene novittima Ponti Eu- opera Ovidii et reliquorum novorum 

niNW.] Pontui raulti veteres. Scribe : poetarum diligenter colligit et con- 

Dum me, terrarum part pstne novit- quirit. At Burm. qui mabt de patro- 

tima, Pontus, cinio capere» vid. vv. 15, 16. et quia 

Euxinifalto namine dietut, habet. coUigere proprite idem est, quod tam- 

Hbins. quam expositum partum tollis, On- 

Ita et legebat Tanaquillus Faber ad dius autem sua carmina agnoscit, 

Phadrum, lib. iv. Fabul. vi. mittit amico, non projicity sed tam- 

28. Euxinutfalto, &c.] Nam circa quam infamata patrocinio commendat, 

£uxinum loca sunt asperrima, et fera, rescripsit tuscipit, quod patroni est, ut 

gebtesque etiam immites, quum ab infra v. 6. 3. Hablbs. 

inhospitalr feritate, rectius Axenut ad- 7. Novorttm,'} h. e. qui hoc tem- 

peUaretur. pore vivunt, quos tueris et amaa. E 



j 



TRISTIUM LIB. m. ELEG. XIV. 90a 

Est fuga dicta mihi, non est fuga dicta libellis^ 

Qui domini poenam non meruere pati. 10 

Saepe per extremas profugus pater exsulat oras ; 

Urbe tamen natis exsulis esse licet. 
Palladis exemplo, de me sine matre creata 

Garmina sunt ; stirps hsec progeniesque mea est. 

Hanc tibi commendo : ques, quo magis orba pa- 

rerite, 15 

Hoc tibi tutori sarcina major erit. 
Tres mihi sunt nati contagia nostra secuti : 

Caetera fac curse sit tibi turba palam : 
Sunt quoque mutatae ter quinque volumina formae, 

Carmina de domini funere rapta sui : 20 

IUud opus potuit, si non prius ipse perissem, 

Certius a summa nomen habere manu : 
Nunc incorrectum populi pervenit in ora; 

In populi quidquam si tamen ore meum est. 
Hoc quoque, nescio quid, nostris adpone libellis, 

Diverso missum quod tibi ab orbe venit. 26 
Quod quicumque leget, si quis leget, aestimet ante, 

Compositum quo sit tempore, quoque loco ; 

lecUone unius codicis virorum Hein- unde et dfi&r^ GnBcis dicta ; qnii 

sitts emendaturus erat, bonorum vel Sapientia solius Dei munus sit, et cum 

piorum, Harles. voluptatecorporisnonoonsistat. Quam 

8. Retine nomen in urhe meum,] ob causam, Musas quoque virgines 

Corjmt major pars veterum ; argute et 6nzit antiquitas. Pont. 
vere : sic lib. ii. de scriptis Virgi- 17. Tres mihi tunt natiJ] Tres illos 

lianis, ver. 533 : de Arte amandi libros significat Fra- 

Nee legitur pars uUa magis de cor- tres, unus Gallicanus. Contagia no- 

pore toto, stra, Nostra mala : nam et ipsi ez 

Quam non iegitimofdderejunctus urbe ejecti sunt. 
amor, 19. Suntfuogue.] LegeSint; nempe 

13. FaUadis eien^loJ] Tertio Fa- cur» tibi. Heins. 
storum, ver. 841: 20. De dominifunere.'] Subita enim 

Aui quia de eapitisfertur, sine matre, . relegatione opus illud inemendatum 

patemi emissura est. 
Vertiee, cum elypeo prosiluisse suo. 



986 P. OVIDII NASONIS, ETC. 

^quus erit scriptis, quorum cognoverit esse 

Exsilium tempus, barbariemque locum ; 30 
Inque tot adversis carmen mirabitur uUum 

Ducere me tristi sustinuisse manu. 
Ingenium fregere meum mala ; cujus et ante 

Fons infoBCundus parvaque vena fiiit. 
Sed qusecumque fuit, nuUo exercente refugit, 35 
^ Et longo periit arida facta situ. 
Non hic librorum, per quos inviter alarque, 

Copia ; pro libris arcus et arma sonant : 
NuUus in hac terra, recitem si carmina, cujus 

InteUecturis auribus utar, adest : 40 

Nec, quo secedam, locus est ; custodia muri 

Submovet infestos, clausaque porta, Getas. 
Ssepe aliquod verbum quaero, nomenque, locumque ; 

Nec quisquam est, a quo certior esse queam. 
Dicere saepe aUquid conanti, turpe fateri, 45 

Verba mihi desunt ; dedidicique loqui. 
Threicio Scy thicoque fere circumsonor ore ; 

£t videor Geticis scribere posse modis. 
Crede mihi ; timeo, ne sint inmiista Latinis, 

Inque meis scriptis Pontica verba legas. 50 
Qualemcumque igitur venia dignare UbeUum, 

Sortis et excusa conditione meae. 



37. Si rescripsit CkUxL, Cui edit. pra iii. 7. 23. sqq. et iofra it. 10. 43. 

Tet. et, iit lit Barm. omnes fere tcripti sqq. Haku». 

et editf noimulli : atqui eui bene se 43. 5cpt ali^uod verhumL] Hic de* 

habet, ut Itbr. iv. 1. 89. De recita- noosciolusaliqtiiaimportiiiiegraisatiis 

tionibiis Yeterum publicis et priratis est. Sequitur enim moz, Vtrba miki 

res nota est, vel ez Plinii junioris dmuU, Heifs. 
epistolis i. 5, 4. L 13. l. ficc. conf. su- 



PUBLII OVIDII NASONIS 
TRISTIUM 

LIBER QUARTUS. 



ELEGU PRIMA. 

Si qua meis fuerint, ut erunt, vitiosa libellis, 

Excusata suo tempore, lector, habe : 
Exsul eram, requiesque mihi» non fama petita est; 

Mens intenta suis ne foret usque malis. 
Hoc est, cur cantet vinctus quoque compede fossor, 

Indocillnumero quum grave mollit opus : 6 
Cantet et, innitens limosae pronus arenae, 

Adverso tardam qui trahit anme ratem : 
Quique ferens pariter lentos ad pectora remos, 

In numerum pulsa brachia versat aqiia. 10 

Fessus ut incubuit baculo, saxove resedit 

Pastor, arundineo carmine mulcet oves. 
Gantantis pariter, pariter data pensa trahentis 

Fallitur ancillae decipiturque labor. 



7. Cmte<.] CmnUt cum icripti»: rithoc yoc. ut «quali ordine cumat 

praecdeatU id eugunt. Huvt. remi, quod ad numeniis» h. e. ad ce- 

9. FfTfiu.] Hanc MicyUi emeiida- leumitfiebat Haelbs. 

tionem reicrip«i Bormann. quod len- 12. Arundinto carmine.^ Fistulv 

Auf aKter non constat, et pariter requi- cantu. 



268 



P. OVIDII NASONIS 



Fertur et abducta Lyrnesside tristis Achilles 15 

Haemonia curas attenuasse lyra. 
Quum tralieret silvas Orpheus et dura canendo 

Saxa, bis amissa conjuge moestus erat. 
Me quoque Musalevat, Ponti loca jussa petentem; 

Sola comes nostrae perstitit illa fugae : 20 

Sola nec insidias hominum, nec militis ensem^ 

Nec mare, nec ventos, barbariemque timet. 
Scit quoque, quum perii, quis me deceperit error, 

Et culpam in facto, non scelus, esse meo. 
Scilicet hoc ipso nunc aequa, quod obfuit ante, 25 

Quum mecum juncti criminis acta rea est. 
Non equidem vellem, quoniam nocitura fuerunt, 

Pieridum sacris imposuisse manum. 
Sed nunc quid faciam? vis me tenet ipsa sororum, 

Et carmen demens, carmine laesus, amo. 30 
Sic nova Dulichio lotos gustata.palato, 

lUo, quo nocuit, grata sapore fuit. 
Sentit amans sua damna fere ; tamen haeret in illis, 

Materiam culpae persequiturque suae. 



15. Abducta Lymeuide.] Abdacta 
Hippodamia Brifei filia. Lyrnessum 
autem oppidum fuit in ora Trojana, 
contra Lesbon, HippodaroiaD patria: 
unde ipsa Lyrnesia adpellata est. 
Heins. 

16. Hitnumia tyra,'} Lyra Achillis 
Hsmonii, hoc est, Thessali. Haemon 
enim rex fuit Thessaliie, a quo Haemo- 
nia Thessalia cognominata fuit, quae 
postea ab ejus filio Thessalo adpeUari 
coepta fuit. 

19. Me quoque Musa levat.'] Mu$a 
juvat Richelianus et alius ; sed levat 
magis convenit in exsilium eunti poe- 
te. Similem diversitatem in Propertii 
lib. i. Eleg. ix, ver. ult. notavit Brou- 
khusius. 



21. Hominum nec nulitu e.] Uic 
valde variant codd. Combii, howwtwm 
nec Thracia tela, quae lectio imprimis 
adridet Burmanno. Heinsius, quod 
poeta gladiis latronum Thracum expo- 
situs fuisse videtur, rescrtpsit : Sola 
nec iniidia$ Threci nec nuUtis emem ; 
aut scribendum putat: Sola nec inn- 
dias, nec iter, nee Threcia tela: quod 
vero a vestigiis primaa scriptune nimis 
recedit. £quidem, nisi codices plurimi 
in voc. Threicia (de quo agit quoque 
Heinsius) aut Thracia consentirent, 
hanc lectionem putarem esse intefpre- 
tamentum r&v militis ensem: quare ia 
emendatione Burro. acquiesco. cf. sa- 
pra iii. 10. vv. 53. sqq. Hables. 



TRISTIUM LIB. IV. ELEG. I. 



269 



Nos quoque delectant, quamvis nocuere, libelli ; 

Quodque mihi telum vulnera fecit, amo. 36 
Forsitan hoc studium possit furor esse videri ; 

Sed quiddam furor hic utilitatis habet : 
Semper in obtutu mentem vetat esse malorum, 

Praesentis casus immemoremque facit. 40 

Utque suum Bacchis non sentit saucia vulnus, 

Dum stupet Edonis exululata jugis ; 
Sic, ubi mota calent viridi mea pectora thyrso, 

Altior humano. spiritus ille malo est: 



29. Fu nM ten$t ip$a locrorum.] 
Sifrorum sex veteres ; quod placet: hoc 
est, Musarum ; vide Met. iv. 470. ubi 
iororet pro Furiis ponuntar: nam «x 
contextu orationis satis agnosci potest 
ac deprehendi, de quibos sororibus 
agatur : duo codices vU nM tenet ipta 
toe(frum, Infira lib. iv.Xl. x. 39. Ao- 
niat torares ; et lib. v. £1. xii. 45. no- 
vem tororet dixit. Hsins. Vis me te- 
net ipta, Nequeo hcc studia depo- 
nere. Pont. 

31. Sic nova Dulichio,'] Homerus» 
lib. ix. Odyss. scribit, Ulyssem tem- 
pestate actum, in Africam ad Lotopha- 
gos accessisse, ejusque socios gustata 
loto, reditum in patriam oblitos fuisse : 
quot invitos et flentes coegit Ulysses 
navem conscendere. Fuere autem 
Lotophagi populi in Africa, a loto ar- 
bore adpellatiy cujus fructus sunt mag- 
nitudine fabe, colore croci, tam dulcis, 
ut advenis incutiant patri» oblivio- 
nem: quod docet Plinius, lib. xiii. 
cap. 17 ; Silius, lib. iii. ver. 310. sq. 

Speetari castrit, quot tucco nobUiM 



Et dulci patcit lotot nimit hospita 

bacca, 
34. Materiam culp^ «lur.] Malim 
curit tum, hoc est, flamm», vel amoris. 

HxiNS. 

41. Bacehiul Phoebas, vates Apol- 



linis, qus Baccho orgia cdebrat, fu- 
rore correpta, qualis mater Penthei^ 
et similes describuntur lib. iiL Metam. 
Saucia, Deo plena. Kon tentit tuum 
vulnut, Non sentit suum furorem. 

42. Dumttupet Idntit exuUilataju^ 
gu.] Prim. PoUtiani Jdonit, Lege 
Edonit, Soperiori versu pro Baeche, 
prim. Vatic et codex Petri ^rvii 
Bacchis, Certe BoKxiSte Aristoteli 
in Problemads, et Plutarcho eedem, 
qus aliis Bibcxat. Hesychius Ovid^ 
paKxiQ» ol Sk MaivAc* Edonisjugis 
amplector prs vulgata lectione Jugit 
Jdttit: sic JSdonus Boreas Maroni, 
^neid. lib. xii. 365 ; Edon^ hyemes 
apud Statium et Claudiabum, et Edoni 
venti apud Valerium Flaccum; pro« 
duxit quoque secundam syllabam Ho- 
ratius, tMm ego levius Bacchabor Edo- 
nis : quare frustra sunt, qui Edonius 
pro Edorw reponunt. In Edonis tamen 
ambigua est syllaba, quomodo et in 
Sidonit, Hxins. Dumstupet, Dum 
est adtonita. Modis Jd^, Vocibus, 
vel modis, quibus Bacchi sacerdotei 
utuntur in Ida monte Crets, matrem 
Defim clamitantes. 

43. Sacro mea peetora thyrso,'] Vi- 
ridi thyrso prim. Vatican. Rotten- 
dorph. idter Polit. et octo alii. Huns» 
In sacris Bacchi, sacerdotes ejus ge- 
sUbant thyrsos, hastas pampinii ciiw 



S70 P. OVIDH NA80NIS 

IUe nec e)csilium, Scythici nec litora ponti, 45 

IUe nec iratos sentit habere Deos. ' 
Utque soporiferae biberem si pocula Lethes, 

Temporis adversi sic mihi sensus hebet. 
Jure Deas igitur veneror mala nostra levantes, 

SoIIicitee comites ex Helicone fugae ; 50 

Et partim pelago^ partim restigia terra, 

Vel rate dignatas, vel pede, nostra sequi. 
Sint precor hee saltem faciles mihi : namque Deo- 

Csetera cum magno Csesare turba iacit : [rum 
Meque tot adversis cumulant» quot litus arenas, 55 

Quotque fretum pisces, ovaque piscis habet. 
Vere prius flores, sestu numerabis aristas» 

Poma per autumnum, frigoribusque nives ; 
Quam mala, quae toto patior jactatus in orbe, 

Dum miser Euxini litora laeva peto. 60 

Nec tamen, ut veni, levior fortuna malorum est : 

Huc quoque sunt nostras fata secuta vias : 
Hic quoque, cognosco natalis stamina nostri, 

Stamina de nigro vellere facta mihi. 
Utque nec insidias, capitisque pericula narrem, 65 

Vera quidem, vera sed graviora fide ; 



cumvolutas ; pampineas hastat vocat h quoque, quo Utvu$f^ai mb pnt- 

Vlrgil. ipsi thyriigeri dicti. Pont. tide Pantui ; 

44. Altior humano gpiritut ille tmalo quiB et ibi rtn. lectio : stnistrum Pom- 

ettJ] Id Leid. erat, ilU loco ett. Vide tum alibi nou uno loco adpellat, et 

an huc faciatlllud Petitmii, c. zc : passim ad id Domen alludit. Hbiks. 

Sitpiut poetice quam humajie locutut 61. Ut venu] Potteaquam inScy- 

et. BuRM. thiam pervenL Nee tamen Utior, 

60. Thtm miter Euxins Utora tfva Nec tamen in preaentia, nunori, quam 

peto."] Jutta bene Medonianus ; niti antea, me adficit poena : quasi dicat : 

2uod Qtora Utva rectius scribetur cum credideram me tantum doUtumm» 

Tuslidiano ; Trist. i. Eleg. ii. 83 : quod patria carerem : sed alia etiam 

ChUgor ut tangam Utvi fera Utora mala non leviora, qusB statim poeta 

Ponti ; tttbJQngit, me angunt. 

Pont.lib.iv.El.il. 119: t 



TRISTIUM LIB. IV. BLEG. I. 271 

Vivere quam misenim est inter Bessosque Gretas- 

llli, qui populi semper in ore fuitl [que 

Quam miserum, porta vitam muroque tueri, 

Vixque sui tutum viribus esse loci ! 70 

Aspera militise juvenis certamina fagi, 

Nec nisi lusura movimus arma manu: 
Nunc senior, gladioque latus, scutoque sinistram, 

Ganitiem galese subjicioque meam: 
Nam dedit e specula custds ubi signa tumultus, 

Induimur trepida protinus arma manu. 76 

Hostis, habens arcus, imbutaque tela veneno, 

Ssevus anhelanti moenia lustrat equo : 
Utque rapax pecudem, quee se non texit ovili, 

Per sata, per silvas, fertque trahitque lupus; 80 
Sic, si quem, nondum portarum sepe receptum, 

Barbarus in campis repperit hostis, agit : 



70. rtrt6tt<.] Tres codd. manibuit Met. z ; yox est ▼enatoria. Actcon 
qaod yero inttrpretaiAeiitttni ene pntdA mii etmUnts didtvr, Trist. ii. 
puto: eqmdem nec hanc coc^}ecturam 80. FertquM trahit^,] Ut Grsco- 
Heinsii tHrribuM admitterem. Sens. rum fipttv icai dytiv, pro rapere. Vir- 
ne loco quidem ad tni dcfenil<Niem *gil* ^* ^En. 374. 

apto firmoque tutum esse. Harlbs. AIH rapiunt incenta ftnmtqus 

71. Fugi mtpera eertamina mt7tttr.] Peitgama, 

JwmtM enim Orid. io Asia milkafit. msiros igitur recte «Ui hibent ftrtfua 

72. MimjiiiM anua inaiitt.] Ludendi refertque, vide Heins. et Burmann. 
tantnm causa, ut ingenuos decet ado- Harles. 

kMcnteSfgladiosetidgeansanMnam 82. Haeiu habet.'] Agk l«nge ele- 

tractairi. Ciop. ganttus multi ez antiqnis; hoc est 

75. Tumuitt,] 'Hmoris: quodOe- qnod snpra dixerat,/^4tie trakOque : 
t0 amali oontra nos aidventare ram* agere H ferre frequenter conjnngunt 
ciabantnr. historici: apud qnoi etiam obYtniir 

76. Jnd uim t u trepida proiinut arma agerepntdam,agereeiipHveteimaAi^i 
m amu,} Combianns longe fen u s tin a Trist. v. {3. x. 19 r 

Jnduimur; qui gTSBdimns Nostto valde Quium minkme etedat, ut ovii, den- 

DMmrtaris. HBnri. TrepHa mcini. Nos ntiimut hmiit 

trepidi, festinabnndi in timore tanto* Advd^t, et prttdm vbt ben* vitut 

79. Utquermpatpeeudem,1 Pttedum agit; 

pro direiia lectnne Gottoqihiattns ; Senedi, Medea, acL iii. ex optiilu» 

eleganter : hinc pntdenet lupot vocat cod. Mediceo : 



274 



P. OVIDII NASONIS 



Donaque, amicorum templig promissa Deorum, 

Reddere victores Caesar uterque parent ; 
Et qui Caesareo juvenes sub nomine crescunt, 

Perpetuo terras ut domus ista regat : 10 

Cumque bonis nuribus pro sospite Livia nato 

Munera det meritis, saepe datura, Deis : 
Et pariter matres, et quae sine crimine castos 

Perpetua servant virginitate focos. 
Plebs pia, cumque pia IsBtentur plebe senatus, 15 

Parvaque cujus eram pars ego nuper, eques. 
Nos procul expulsos conmiunia gaudia fallunt, 

Famaque tam longe non nisi parva venit. 
Ergo omnis poterit populus spectare triumphos, 

Cumque ducum titulis oppida capta leget ; 20 
Vinclaque captiva reges cervice gerentes, 

Ante coronatos ire videbit equos ; 



7. DQHa^ui, ajntcorum.] Dona, quB 
imperatoret templis Deorum libi fa- 
veotium ; vel dona amicorum, quc pro 
imperatoribus amici ipsorum Diiapro- 
miserant. Pont. Virgil. Mn. viii. 
720. sqq. 

/pM udent niv«o candentit limin$ 

Phatbi, 
Dona roecgnoteit populamm, apiat' 

quo tuperbit 
Pottibut: ineedunt viet^t tongo or- 

dine gentet, 

8. Uterque Certar.l Augustus et Ti- 
berius. 

9. Nomine.'] h.e.tutela,patrociiuo,v. 
supraii.551. ibiqueBurmanu. Habl. 

11. Cum bonit iitirt^iM.] Ego non 
Tiberii, aut Dmsi uzores accipio, 
quum Tiberii qus erat Julia videlicet, 
Augusti filia, jam relegata esset : sed 
Germanid et Drusi juniori^, quorum 
alteri Agrippioa, Julic et Agrippe 
filia; alteri Oermanid soror livia, 
oupu crat, ut ex Taciti Ann. i, et ii. 



manifestum est. Dicuntur autem nu- 
rus non tanturo a parentibus marito- 
rum. sed et ab avis. 

13. Et pariter matret.] Ob fiHos so- 
spites. Malo, Dent pmriter ; qoe !•- 
petitio sensum erigit. Et fiue snw. 
VesUles. 

15. Plebt pia, eumfue pim,] Notan- 
da est traductio simiUs iUi Catnlltans» 
in Epithalam. 

Bona eumboma 

Nubit alite virgo : 
atqne familiaris est illa q>eciet t% 
sroXiXoylac etiam^ Plauto. Buum. 

16. Cujut ego nuper eram pmrvm 
part.] Fuit enim Ovidius eques, et 
equestri ortus (amilia. 

20. Cumque dueum titulit.] Cq>tivi 
ct loca imaginibus scriptiaque in tri- 
nmphum defieiebantur. Propert. et ti- 
t%Ui* oppida capta legam, Mee, 

22. AnU eorematot.] Triumphantis 
^nrrum trahebant equi candidi qua- 
tuor : qui et ipai lauro coronabantur. 



TRISTIUM LIB. IV. ELEG. II. 276 

Et cernet vultus aliis pro tempore versos, 

Tenibiles aliis, immemoresque sui. 
Quorum pars causas, et res, et nomina quaeret : 25 

Pars referet, quamvis noverit ipsa parum : 
Is, qui Sidonio fulget sublimis in ostro, 

Dux fu^rat belli : proximus ille duci : 
Hic, qui nunc in humo lumen miserabile figit, 

Non isto vultu, quum tulit arma, fuit : 30 

Ille ferox, oculis et adhuc hostilibus ardens, 

Hortator pugnee consiliumque fuit : 
Perfidus hic nostros inclusit fraude locorum, 

Squallida promissis qui tegit ora comis : 
IIIo, qui sequitur, dicunt mactata ministro 35 

Saepe recusanti corpora capta Deo : 
Hic lacus, hi montes, hsec tot castella, tot amnes, 

Plena ferae csedis, plena cruoris erant : 
Drusus in his quondam meruit cogpnomina terris, 

Quae bona progenies digna parente fuit. 40 

23. VuUut twrios.] Vultui muta- cronim intelligit, ez Dniidibus ali- 
toc» nam qui primo fuerant feroces» quem. Scnbit enim Casar, libro Com- 
tnnc erant humilea et abjecti. Pro ment. vi. nationem omnium Gallorum 
ttmpore. Habita temporitt ratione« esse admodum deditam religionibus : 
quod posdt, ut victi ferociam ponant. atque ob eam causam qui sunt ad- 

' AUis pro iempore vertos, Hoc est mu- fecti grarioribus morbis, quique in 

tatos, et dejectos. Malim tamen iime- pneliis periculisque versantur, pro vic* 

sUm, Heins. timis homines immolare, aut se immo- 

24. Terribilee aUU,] Cemet, inquit, laturos vovere, administrisque ad e« 
popultts olios captivos tnici vultu, sacrificia Druidibus uti : qui pro vita 
tanqnam si esseni victores, quod hit hominis, nisi vita hominis reddatur, 
solet evenire, qui sui sunt immemores. non posse numen Deorura immorta- 

27. Hicp ftit SidoHto',] M^fHfirtc est liura placari arbitrabantur, publice- 

narrantium, et digito commonstran- que ejusdem generis instituta habent 

tium : Hic fuerat hostium summus im- sacrificia. Mer. IIU), qui sequitur, 

perator. Pont. Videtur hoc loco poeu ad ea alludere» 

33. Fraud4 Ufcorum.] Germanum que apud Tacitum referuntur, libro 

transfugam denotat, qui in hostium primo, de ingressu Germanici in sal- 

insidias precipitavit Bomanos, aut in tum Teutoburgiensem, et de iade lo- 

loca duxit iniqua. corum, circa qusB Varus cum legioni- 

35. Itb ministro,] Ministrum sa- bns suis occisus fiierat. Bficri.. 

T2 



27« 



P. OVIDII NASONIS 



Gornibus hic fractis, viridi male tectus ab ulva, 

Decolor ipse suo sanguine Rhenus erit : 
Crinibus en etiam fertur Germania passis, 

Et ducis invicti sub pede moesta sedet ; 
Gollaque Romanae praebens animosa securi, 45 

Vincula fert illa, qua tulit arma, manu. 
Hos super in curru, Gsesar, victore veheris 

Purpureus populi rite per ora tui ; 
Quaque ibis, manibus circumplaudere tuorum, 

Undique jactato flore tegente vias. 60 

Tempora Phoebea lauro cingeris; ioque, 

Miles, io, magna voce» triumphe, canet. 
Ipse sono, plausuque simul, fremituque canent6m, 

Quadrijugos cernes saepe rcfsistere equos. 
Inde petes arcem, delubra faventia votis ; 55 

Et dabitur merito laurea vota Jovi. 



41. Comibui hie fraetis.^ Infractit 
duo veteres. Claudianus de Rheno : 
Comibut infractit adeo mitescere eo- 

infraeii adveno Marte Latini, apud 
Virg. iEn. xii. 1. et erit pro erat prim. 
Polit. ac duo alii. Heins. Mali tee- 
ttu ah tiiva. Non coronatum ulva 
intelligit poeta, sed delitescentem, 
qnaai prs formidine, eo quod jam vic- 
tus et ab hoste jam captus esset. 

48. Purpuretu populi rite.] In veste 
purpurea, quam aureis inteztam sideri- 
bus triumphantes gestabant. Mbr. 

60. UndiquejaetatofloreJ] Item po- 
pulus Rom. floribus adspergere, coro- 
nas et lemniscos projicere solebat in 
eos, quos cohonestare volebat. Pont. 

Festus Pompeius : Laureati, inquit, 
miUtet, tubtequebantur eurrum trium- 
pkantit, ut quati purgati a emde hu- 
mana intrarent urbem» Itaque eam- 
dem laurum omnibut tuffitionibut ad- 
hiberi tolHum erat ; vel quod medica- 
mento tiecitsima tit. De jure triumphi 



docte pleneque agit Perizon. in ani- 
madvers. historicis cap. vi. p. 227. 
sqq. Harles. 

62. loque, Milet, io, magna voce, 
triumphe, eanet.} lo voz est clamantis, 
qua triumphantem imperatorem ezer- 
citus sequens utebatur; vide H<mt. 
iv. Od. ii. 49 : 

Tuque dum procedit, lo, triumphe, 
Non semel dieemut, lo, tfimnphe, 
Civitat omnit, dabimusque Dims 
Tura benignis. 

63. Ipse tono, plautuque.] Nam ci- 
tharoedorum ac tibiarum turba, ad 
Hetrusoe similitndinem pomp», im- 
peratorem prscedebant. Hi succincti, 
ooronisque aureis redimiti, suo quis- 
que ordine psallentes canentesque pro- 
dibant. Hexns. 

66. Arcem.] Capitolium. Et deiu- 
bra faventia votit. Templum Jovis 
Capitolini, qai favit votis imperatoris 
ad bellum ezeuntis, et populi Romani. 
Mer. 

66. Vota.'] Alii codd. terta, quod 



TRISTIUM LIB. IV. ELE6. II. 



277 



Hsec ego submotus, qua possum, mente videbo : 

Erepti nobis jus habet illa loci. 
Illa per immensas spatiatur libera terras ; 

In coelum celeri pervenit illa fuga : 60 

IUa meos oculos mediam deducit in urbem, 

Immunes tanti nec sinit esse boni ; 
Invenietque viam, qua currus spectet eburnos : 

Sic certe in patria per breve tempus ero. 
Vera tamen populus capiet spectacula felix, 65 

Laetaque erit praesens cum duce turba suo : 
At mihi fingenti tantum, longeque remoto, 

Auribus hic fiructus percipiendus erit ; 
Atque procul Latio diversum missus in orbem 

Qui narrat cupido, vix erit, ista mihi : 70 

Is quoque jam serum referet veteremque trium- 

Quo tamen audiero tempore, laetus ero. [phum ; 
Illa dies veniet, mea qua li^bria ponam, 

Causaque privata publica major erit. 



voc. multis Heinaiiis illustrat ezem- 
plia, alii vitta, multa, mota, victa, 
Juneta, tuta, quo ultimo yocabulo Au- 
gusto adulatus fuisset, qui sepe Jovi 
dederat laurum. Harlbs. Laurea 
wfta. In capitolium quum esset ven- 
tum, imperator victor Diis gratias con- 
ceptis verbis agebat. Tum victim» 
caedebantur, et corona aurea, cum 
pretiotis manubiis et spoliis opimis, 
Jovi sacrabatur, et in gremio ejus 
deponebatur, vel templis dicabatur. 

PONT. 

60. JFVga.] Quoniam inveruetque 



(ubi tamen quidam libri inv. 
animus babent, et Heinsius inveniet- 
que aditwn scribere jubet) moz sequi- 
tur, Burm. cum cod. Leidensi et mul- 
tis editionibtts antiquioribus rescripsit 
Juga: quod vocab. pro celeri itinere 
passim ponitur. -Ille laudat Gronov. 
ad Senec. Thyest. 629. Herc. (£t. 140. 
Serv. ad Virg. i. Georg. 286. H a n les. 

69. In ifrbem divermm,'] In Scy- 
thiam procul positam ab Italia, quasi 
ea sit alter orbis. 

73. lila diei veniet.] Scribe veniat : 
est enim optantis. Hbins. 



T3 



278 



P. OVIDII NASONIS 



ELEGIA III. 



Magn A minorque ferae.quarum regis alteraGraias, 

Altera Sidonias, utraque sicca, rates ; 
Omnia quum summo positae videatis in axe, 

Et maris occiduas non subeatis aquas ; 
^theriamque suis cingens amplexibus arcem, 5 

Vester ab intacta circulus exstet humo ; 
Adspicite illa, precor, quae non bene moenia quon- 

Dicitur Iliades transiluisse Remus : [dam 

Inque meam nitidos ^ominam convertite vultus, 

Sitque memor nostri necne» referte mihi. 10 
Heu mihi ! cur, nimium quae sunt manifesta, requi- 

Gur labat ambiguo spes mihi mista metu ? [ro ? 
Grede quod est, quod vis, ac desine tuta vereri ; 

Deque fide certa sit tibi certa fides : 
Quodque polo fixae nequeunt tibi dicere flammae» 

Non mentitura tu tibi voce refer : 16 

Esse tui memorem, de qua tibi maxima cura est ; 

Quodque potest, secum nomen habere tuum. 



1. Magna mtnorytM.] Ursa minor 
Cpnosura dicUur ; roajor, Hetie^, A 
PhoBiiicibtts potissiinam Cynosura in- 
ter navigandum observabatur : Sidon 
quippe in PhoKnicia : major autem a 
Gnecis. Pont. Utraque iieea, Neutra 
occumbit, nec in Oceanum descendit. 
Mer. 

vv. 4, 5. Verpoortenius jam bene 
sic interpretatus est: Quum circulut 
vtiter, quem motu diumo describitis» 
exttet, emineat, elevatus sit tupra ter- 
ram, nec eam tangat, quippe qui am- 
plexibut iuit, i. e. ambitu» orbe suo, 
tantum cceli summaro parteni, polo 
vidnam tangit, sive includit. Habi.ss. 

5* JEtheriamque arcem,"] Polum arc- 



ticum : qui ciiculus est brevissimus, 
ab Ursis nominatus, qu» sont attrm 
vicina polo septemtrionali, atque ideo 
nequeunt ocddendo teitmm cootia- 
gere. Pont. 

8. Uiadet.'] Ilia filius. Haiifs. 

9. In meam domtiuan.] la meam 
nzorem. Nitidat mUtut. Propter stel- 
larum nitorem, quo nihil nitidius. 

12. MixtaJ] Non video, cur Uein- 
sius victa metu malit : nam ne ullam 
quidem metus scintillam quasi videre' 
voluit poeta. Harles. 
' 17. Amplector cum Burmanno Pn- 
teani lectionem de quo : maxima sct- 
licet cura est, an tui sit 
Harlb^. 



I 



TRISTIUM UB. IV. ELEG. III. 279 

Vultibus illa tuis, tanquam praesentis, inhseret, 

Teque renaota procul, si modo vivit, amat. 20 
Ecquid, ut incubuit justo mens aegra dolori, 

Lenis ab admonito pectore somnus abit ? 
Tunc subeunt curae, dum te lectusque lociisque 

Tangit^ et oblitam non sinit esse mei ? 
£t veniunt aestus, et nox immensa videtur ? 25 

Fessaque jactati corporis ossa dolent? 
Non equidem dubito, quin haec et caetera fiant, 

Detque tuus casti signa doloris amor ; 
Nec cruciere minus, quam quum Thebana cruen- 

Hectora Thessalico vidit ab axe rapi. [tum 

Quid tamen ipse precer, dubito ; nec dicere pos- 

Adfectum quem te mentis habere velim. [sum, 
Tristis es ? indignor, quod sum tibi causa doloris : 

Non es ? ut amisso conjuge digna fores. 
Tu vero tua damna dole, mitissima conjux, 35 

Tempus et a nostris exige triste malis ; 
Fleque meos casus : est quaedam flere voluptas ; 

Expletur lacrymis egeriturque dolor. 
Atque utinam lugenda tibi non vita, sed esset 

IVf ors mea ; morte fores sola relicta mea ! 40 
Spiritus hic per te patrias exlsset in auras ; 

Sparsissent lacrymae pectora nostra piae ! 



^. Num veniunt questui,] Scribcre /or/«.] T^leat priscae editiones et qui- 

jubet Hetns. quoniam de sstu animi dam scriptt ; unus/er<f. Carmen men- 

jam ^rit ct queatut fiierat in cod. dosum. Hla autem Tristit et et Non et 

Barberin. Nondum plane adsei^tior :- per interrogationem lcge : si quid ¥1- 

cur« enim et aestus h. I. diflTeruntet vi deo, et hoc et superius distichon hic 

et gradu. Harles« denuo inculcata sunt ab aliena manu. 

29. Thebana,1 Andromachc, filia Heins. 

Eetionis, Thebarum in Cilicia regis. 41. Per t*.] Bcne sic scripsit poeU. 

30. Ab axe ThetialieoJ] A curru Cognali enim prsBscntes moribundi 
Achillis Thessali. Mbr. spiritum ore excipiebant, osculisque 

34. Nm et? ut amuio eof\fuge digna animam moribundi quasi sugebant. v. 

T4 



280 P, OVIDn NASONIS 

Supremoque die notum spectantia ccelum 

Texissent digiti lumina nostra tui ! 
Et cinis in tumulo positus jacuisset avito, 45 

Tactaque nascenti corpus haberet humus ! 
Denique et, ut vixi, sine crimine mortuus essem ! 

Nunc mea supplicio vita pudenda suo est. 
Me miserum, si tu, quum diceris exsulis uxor, 

Avertis vultus, et subit ora rubor ! 60 

Me miserum, si turpe putas mihi nupta videri ; 

Me miserum, si te jam pudet esse meam ! 
Tempus ubi est illud, quo me jactare solebas 

Conjuge, nec nomen dissimulare viri ? 
Tempus ubi est, quo te, nisi si fugis illa referre, 55 

Et dici memini, juvit et esse meam ?. 
Utque probae dignupi est, omni tibi dote place- 

Addebat veris multa faventis amor. [bam : 

Bion. Idyll. i. 48. ibique Heskin et optimus Mediceus : 

Schwebel. BunDannum ii. ad Anthol. Tempus utn ett, quo te, nin nonju' 

Vet Lat. iii. Ep. 219. v. 15. £x hoc gitiUa rrferrt, 

humanitatis ultims apud veteres offi- alii aliter, sed longius a vestigiis itm 

cio facile possumus cognoscere, neque scriptur», quam ecce : 

correctionem Heinsianam prope te, nec Temput ubi e$t, fuo te (niti ei fups 

Burmanniam certe esse admittendam. iUa referre) 

Confer supra iii. 3. 40. sqq. ibique ad* £t diei memini,Juvit et eaee mmm ? 

notata. Harles. rh nisi st passim corruptum est apud 

46. Taetaque nateentu'} Solebant Orid. Referre pro meminisse, recor- 

infantes, simul ac editi essent, humi dari. Fugit rrferre, pro metuis. Hbins. 
deponere, et Opem Deam invocare, 57. Utque proba dignum ett,'] Pro^ 

qus9 nascentibus opem ferret. Quos A« plurimiezcastigatioribus;uptime: 

autem alere decreverant, eos humo regit enim ea vox non secundum mi- 

tollebant, cui rei Deam Levanam pre- nus, quam sextum casum. Adeatur 

ficiebant : qu« scil. pueris de terra le- exactisstmus Vossius opere gramma- 

vahdis prsesset. Pont. tico, lib. i. de Constructione, c. zi. ?ide 

55. Temput ubi ett, quo te, nisi non et Nonium in ea voce ; Virg. JEn, zii. 

vit Uia rrferri,'] Primus Vaticanus : 649. 

7«iiipiu ubi ett illud, quo nonfugit 58. Addebal verit,] Et vera de me 

illa rrferre; prcdicabas; et falsa etiam non pauca 

primus Politiani et primus Palatinus : veris adjungebas» quo te beatiorem 

Temput M ett iUud, quo, ni /ugit faceres. Pont. 
iUa rrferre; 



TRISTIUM LIB. IV. ELE6. m. 281 

Nec quem preeferres, ita res tibi magna videbar, 

Quemve tuum mdlles esse, vir alter erat. 60 
Nunc quoque ne pudeat, quod sis mihi nupta: 
tuusque 

Non dolor hinc debet, debet abesse pudor. 
Quum cecidit Capaneus subito temerarius ictu, 

Num legis Evadnen erubuisse viro ? 
Nec, quia rex mundi compescuit ignibus ignes, 65 

Ipse tuis, Phaethon, inficiandus eras : 
Nec Semele Cadmo facta est aliena parenti, 

Quod precibus periit ambitiosa suis : - 
Nec tibi, quod ssevis ego sum Jovis ignibus ictus, 

Purpureus moUi fiat in ore rubor : 70 

Sed magis in nostri curam consurge tuendi, 

Exemplumque mihi conjugis esto bonae ; 
Materiamque tuis tristem virtutibus imple : 

Ardua per praeceps gloria vadat iter. 
Hectora quis nosset, si felix Troja fuisset ? 75 

Publica virtuti per mala facta via est. 
Ars tua, Tiphy, jacet, si non sit in aequore fluctus : 

Si valeant homines, ars tua, Phcebe, jacet. 
Quae latet, inque bonis cessat non cognita rebus, 

Adparet virtus arguiturque malis. 80 

Dat tibi nostra locum tituli fortuna, caputque 

Conspicuum pietas qua tua toUat habet. 

63. Quwn eeeidit Capantut.'} Capa- Hbins. Evadnen, Capanei uxorem. 
neiis fmt unus ex septem regibus qui ErubwMte viro, Pro, propter virum, 
Thebas obfedemnt, luperbus et De- aut viri casum. Quasi dicat, maritum 
orum contemtor : qui provocans scili- etiam in adverais amavit Evadne, quod 
cet Jovem ipturo, eoque invito captu* in ejus rogum ardentem se nimio amore 
rum Thebas se minitans, in obpugna- prscipitavit. 

tione Thebani mnri a Jove ictus ceci- 66. Jpte mis Phaethon injieiandus 

dit. erat,'i Tuit erat Junianus; magis pot-' 

64. Non Ugis,^ Num pr. Vatic. tice. Hbins. 

Rottendorphian. et duo alii ; bene. 81. Dat tilri bcum tituli for- 



2B2 



P. OVIDII NASONIS 



Utere temporibus, quorum nunc munere freta es ; 
En ! patet in laudes area lata tuas. 



ELEGIA IV. 



O QUi, nominibus quum sis generosus avitis, 

Exsuperas morum nobilitate genus ; 
Cujus inest animo patrii candoris imago, 

Non careat nervis candor ut iste suis ; 
Cujus in ingenio patrise facundia linguse est, 

Qua prior in Latio non fuit uUa foro ; 
Quod minime volui, positis pro nomine signis 

Dictus es ; ignoscas laudibus ista tuis. 



ftttia.] Malim titulu. Reiks. TUuli. 
Laadis. Caputque Cmtpicuum, Et 
tua ptetas habet quo tollat caput con- 
spicuum. 

83. Qwtntm nunc munertfitta €S.] 
Id MSS. Rtchel. erat, quorum tibi eo- 
pia nune ett ; sed neque hoc seosum 
aptum facit: in quatuor aliis, quorum 
tu munerefreta es ; iu Lovan. quorum 
tie ; in optim. Codd. Junian. et Leid. 
Q»orum non munerefreta es; ex quo- 
rum Testigiis rectius legi posset : 

Utere temporibus, quorum non mtt- 
nere spreto, 
En patel in laudes area lata tuas ! 
Utere infelicibus mariti tui tempori- 
bus, quorum munus, id est, occasio- 
nem si non spemas, ingens tibi in 
laudes area patebit, et ita erit, ut 
alibi dicit, aliquis usus in ipsis malis. 
Munera vero et dona temporis, ob- 
Tia et elegans locutio : ita Quintil. z. 
6. RrfuUgre temporis munera Umge 
si mltistimum ; quod idem est ac tper- 
nere. Borm. 

£ vestigiis codicum Juniani et 



Leidensis» quorum nan munere freia 
es, rectius legi posse autumat Burm. 
quarum nan munere tpreto, En — . Scns. 
utere infelicibus mariti tui temporibus, 
quorum munus, id est occasionem, si 
non spemas, ingens tibi in laudes area 
patebtt, et ita ent, ut alibi dicit, ali- 
quis usus in ipsis malis. Hamlss. 

4. Nervit.] Equidem vehementer 
dubito, nnm candori recte tribaantur 
nervi : certe durius dictum videretur. 
Quare cum Burmanno meliorem esse 
puto lectionem oodd. Juniani, Bemen- 
sis et sexdecim aliorum, non eareat 
numerit, h. e. ut sit perfectus ille can- 
dor. Librarii vero iMm» et luimfrDS 
sape confnderant. Harlbs. 

6. In Latio foro,] In Romano foto. 
Messalinum autem hic poetam ariyi- 
tror designari. 

7. Quod minbne volui,] Maluissem 
te vero nomine adpellare: nunc ab 
adjunctis et signis te significare oogor. 

PONT. 

8. Ignoeeat laudikus ipte ftiu.] Itta 



TRISTIUM LIB. IV. ELE6. IV. > 963 

Nil ego peccavi ; tua te bona cognita produnt : 

Si, quod es, adpares» culpa soluta mea est. 10 
Nec tamen, officium nostro tibi carmine factum, 

Principe tam justo, posse nocere puta. 
Ipse pater patrise, quid enim civilius illo ? 

Sustinet in nostro carmine ssepe legi : 
Nec prohibere potest, quiares est publica, Caesar ; 

Et de communi pars quoque nostra bono est. 16 
Juppiter ingeniis praebet sua numina vatum, 

Seque celebrari quolibet ore sinit : 
Causa tua exemplo Superorum tuta duorum est ; 

Quorum hic conspicitur, creditur ille Deus. 20 
Ut non debuerim, tamen hoc ego crimen amabo : 

Non fuit arbitrii litera nostra tui. 
Nec nova, quod tecum loquor, est injuria; nostro 

Incolumis cum quo seepe locutus eram. 

tuis ilter Polit. Apud PAterculum : Romulut vocaretur : sed sanctius et 

Familiare est hamijdbui omnia tibi ig^ reverentius visum fuisse nomen Au- 

fUMMTf. Hbins. Ignofcat tui$ iaudi- gusti, ut sdlicet jam tum, dum tenras 

bus, Quasi dicat, laudibus tuis adscri- coleret, ipso nomine et titulo oonse- 

bas, si cognosceris signis supra dictis. craretur. 

13. Quid ifdm eiviUuM iUol] Jta 21. Tamen hoe ego erimen habtbo.} 

meliores ; tres tamen comtnuniut, quod Quasi dicat : Augustus hoc crimen 

ex Pirckheimeriano» sive Arondeliano, meum esse dicet, non tuum : ideo non 

doctissimus probat Gronov. Observat. est verendum» ut hanc ob causam ille 

lib. ii. cap. 12. qui videndus : sic apud prosequatur te odio. 

Cioeroaem, Catone Majore, in veter- 23. Ett i^juria nottra,] Nottri duo 

rimo codice meo : " C^teris in rebut veteres. Forte nottro, tecum, qui no- 

eommunem erga Ljftandrum etfanuU- ster es. Sed numeri in hoc versu 

wremfuiste; non eomem, quod est in duriores. Nec multum hsBc ad tem 

vulgatis ', sed quia de eommuni bono faciunt : quare toUantt^, licet. Heins. 

mox sequitur, minus placet. lib. iii. Nihil duri hic video ; et si bene di- 

£1. viii. 41 : stinguas, sensus erit planissimus : 

At fuonioM temel ett odio civUiter Nee nova, quod tecttm loquor, ett in- 

uiut, ' Heins. juria ; nottro 

Ipte pater patritt, Scribit L. Florus, Ineolumitatmquotdqimlocututeram; 

Augustnm ob ingentia facta Dictato- non est nova nunc injuria quod te ad- 

rem perfetuum adpellatum fuisse, et pellem, qui sepe ineolumis tecnm, 

patrem pairie : tractatumque etiam in noster quum esses, locutus eram. No- 

senatn, an quia condidisset imperium, tter est nobis favens, ut Dei nottri, mei. 



284 P. OVIDII NASONIS 

Quo vereare miDus, ne sim tibi crimen amicus ; 25 

Invidiam, si qua est, auctor habere potest. 
Nam tuus est primis cultus mihi semper ab annis, 

Hoc noli certe dissimulare, pater : 
Ingeniumque meum, potes haec meminisse, proba- 

Plus etiam, quam me judice dignus eram ; [bat, 
Deque meis illo referebat versibus ore, 31 

In quo pars altse nobilitatis erat. 
Non igitur tibi nunc, quod me domus ista recepit, 

Sed prius auctori sunt data verba tuo. 
Nec data sunt, mihi crede, tamen : sed in omni- 
bus actis, 35 

Ultima si demas, vita tuenda mea est. 
Hanc quoque, qua perii, culpam scelus esse nega- 

Si tanti series sit tibi nota mali. [bis, 

Aut^timor, aut error nobis, prius obfuit error : 

Ah, sine me fati non meminisse mei ! 40 



tui, &c. panim in Ondio dicuntur. tus sim in exsiliora prcter ejus opi- 

O notter Chremes, Xerent. Andr. v. ii. monem. £st autem dmre verba, ut 

5; etscpiuialibi. Burm. Donatus sciibit» decipere eum, qni, 

26. Auetor potest habere invidiamJ] quum rem exspectet, nihil invenit 

Ego Ovidius possum did fuisse crimi- prster verba. Auctcri tuo. Patri tuo, 

niscausa. qui tibi auctor fuit hujus amicitic, 

30. MejttdiceJ] Me etiam judicante probando ingenium meum, et loquen- 
ingenium menm non esse tantum, do boaorifice de meis studiis. Burm. 
quantum illi adparebat. Mbr. 35. Nec tamen sunt dataJ] Quamvis 

31. JUoore.'] Illa graviute oratio- dixerim me patri tuo veiba dedisse, 
nis su«, qua nobilitabatur, de versi- ne credas tamen me dixisse quod eum 
bus meis pronuntiabat judiciumsuum. deceperim, quod exsilii nota adfectus 
PoNT. fui : quod videtur esse alienum ab eo 

32. Part magn^ nobiUtatit,] Par- quod ille de me senserat. Sed m 
tem magns nobilitatis intelligit elo- omnibus aetis, UUima $i dema*. Sed 
quentiam, que inter csteras Messalini vitam meam probabis, et intelliges 
nobilitates erat magna pars. me non dedisse verba, si totius vitae 

34. Sunt data verba,] Dedit verba, mesB cursum, potius quam finem, in- 

non rero, quemadmodum pater tuus spexeris. 

existimabat ; credebat eoim me inge- 39. Timor,] Quum per errorem vi- 

nio ad suramum dignitatis gradum derit, ita fuit attonitus, ut non^potu- 

perventurum, quum in presentiaejec- erit se expedire, vel ausus fuerit erro- 



TRISTIUM LIB. IV, ELE6. IV. 286 

Neve retractando nondum coeuntia rumpam 

Vulnera ; vix illis proderit ipsa quies. 
Ergo, ut jure damus pcenas, sic abfuit omne 

Peccato facinus consiliumque meo.. 
Idque Deus sentit, pro quo nec lumen ademtum est, 

Nec mihi detractas possidet alter opes. 46 

Forsitan hanc ipsam, vivat modo, finiet olim, 

Tempore quum fuerit lenior ira, fugam. 
Nunc precor hinc alio jubeat discedere, si non 

Nostra verecundo vota pudore carent. 50 

Mitius exsilium, pauloque propinquius, opto, 

Quique sit a saevo longius hoste, locum. 
Quantaque in Augusto clementia, si quis ab illo 

Hoc peteret pro me, forsitan ille daret. 
Frigida me cohibent Euxini litora Ponti : 65 

Dictus ab antiquis Axenus ille fuit. 
Nam neque jactantur moderatis sequora ventis ; 

Nec placidos portus hospita navis adit. 
Sunt circa gentes, quae prsedam sanguine quserant : 

Nec minus infida terra timetur aqua. 60 



rem illum ezcutare, seque probare 53. Tantaque in Augtato est eU- 

iimoceiitem v. ti.e Ponto ii. 17. Quia mentia,^ De Augusti clemeotia legito 

vero poeta ubique fere crimen suum TranquiUum. 

roc9teulpam,errcrem,ttultitittm;cnm 66, Axenut,'] 'A(cvoCf inhospitalis, 

Puteano codice Burmann. legendum quod olim Ponti accolie praedones 

puta^ tiber b.e. carmen, ars amatoria, erant, et hospites eo venientes mac- 

ut supra ii. 207. scripserat. Harles. tare solebant. v. Eustath. ad Dionysii 

41. Cemntia rumpe Vulnera,'] Rum- Ilcpc^yii^riv v. 145. ubi de Pontoejus- 

fMm Vaticanus optimus, optimus Me- que finibus et incolis muUus est. Her- 

diceus, et tres alii ; sequor : ipse enim cules aut, ut alii ferunt lones postea 

rumpit vulnera retractando, quorum Euxinum nominasse dicuntur. Salmas. 

mentionem injicit. Heims. in Exercitt. Plinian.p.203. Scholias- 

45. Jdque Deui sentit,] Me scilicet tis ad Apollonium verba laudat ; irp6- 

culpa carere. Deum autem, Augu- rtpov virb \yoru>v trtptouco^fptvoQ^A' 

stum intelligit. Lumen. Vita. Ope$ de- Utvoc heaXtiro. Vide supra iii. ii. 7. 

traetai mihi, Opes mihi ademtas : ut EI. xii. 32. 38. Harlxs. 
exsulibus fieri solet. 



386 



P. OVIDII NASONIS 



Illiy quos audis hominum gaudere cruore, 

Paene sub ejusdem sideris axe jacent. 
Nec procul a nobis locus est, ubi Taurica dira 

Caede pharetratae pascitur ara Deae. 
Haec prius, ut memorant, non inyidiosa nefandis, 65 

Nec cupienda bonis, regna Thoantis erant. 
Hic pro subposita virgo Pelopeia cenra 

Sacra Deae coluit qualiaaumque suas. 
Quo postquam, dubium pius an sceleratus, Orestes 

Exactus furiis venerat ipse suis, 70 

£t comes exemplum veri Phocaeus amoris» 

Qui duo corporibus, mentibus unus erant ; 
Protinus evincti Triviae ducimtur ad aram» 

Quae stabat geminas ante cruenta fores : 74 
Nec tamen hunc sua mors, nec mors sua temiit 

Alter ob alterius funera mcestus erat : [illum ; 
Et jam constiterat stricto mucrone sacerdos, 

Cinxerat et Graias barbara vitta comas ; 



63. Ubi Taurica,'} Ubi regio illa 
cnidelis, de qua Herodotiu libro qtiar- 
to ; et lib. iii. de PoDto £1. ii. 80. 

64. Ccde.] Morte hospitum. Dut 
pharetraUc paicitur, DesDiao«, qu« 
taoqQam veoatioais Dea sagittis uti- 
tur. Hsc retia ad venandum iovexiit, 
ex quo et Dictynna est cognominata. 
Colebatur autem circa £phesum,Pon- 
tum, Persidem, et Cretam : unde £- 
phesia, Ctesia, Tsuropolia, ac Persea. 

67. Hic.] In Taurica regione. Vir- 
go Pelopeia, Iphigenia, filia Agamem- 
Donis, ex Pelopis genere. Pro subpo- 
nta eerva. Pro cerva, quam loco 
Iphigenis subjecit Diana, tii docet 
Servius in enarratione ejus versus, 

Sanguine plaeoMtis ventos, et virgine 
cesa, 

69. Pius an sceleratx^.'] Unde quum 
Areopagitarum judicium subiisset, va- 
riatis hominum sententiis, non solum 



divina, sed etiam Dee sapientissims 
seotentia absolutns fuit, ut docet Ci- 
cero in oratione pro Milone. 

71. P/bccMs.] Pylades, ex Pbodde 
regione,filius Strophii : fidissimus ejus 
et individuus comes. 

72. ^iXuK lari pia ^f^4 ^ ^veiy 
Vbffumv Gr»ci dicere solebant, et il* 
lud Horatii i. Od. 3. ubi vide Lambim 
dimidium animit mut^ est notissimam. 
Harlbs. 

73. Trivitt,'] h. e. Diaoe, vel quod 
in Triviis ponebatur apud GrsDCos,vel 
propter triplicem vim et potestatem, 
quippe qusB eadem Lucina s. Luna* 
Diana et Proterpina habebatnr, ut ex 
Mythologia coostat. Hablbs. 

78. Barbara vittm.'] Vitta qua vtn- 
ciebantur eorum capita, qui Deo ali- 
cui inunolabantur. Virgilios, JEu» u. 
133. et circum tewipera ml(#. 



TRISTIUM LIB. IV. ELEG. IV. 



287 



Quum vicesermonis fratrem cognovit, et illi 

Pro nece complexus Iphigenia dedit : 80 

Lseta Dese signum, crudelia sacra perosee> 

Transtulit ex illis in meliora locis. 
Haec igitur regio, magni pars ultima mundi, 

Quam iiigerehomines Dique, propinquamihi est ; 
Atque meam terram prope sunt funebria sacra, 85 

Si modo Nasoni barbara terra sua est. 
O utinam venti, quibus est ablatus Orestes, 

Placato referant et mea vela Deo ! 



8L Signum Detf.] DiansB simula- 
cmin. Mer. Crudelia saera peroftp. 
Noo postuUbat Diana gibi hujusce* 
modi hostiis sacrificari; sed ea erat 
Thoantis immanitas» ut illi hospites 
mactandoB censeret. Pont. iMrta Dea 
signum Transtulit, Eurip. fab. 10; 
quem locum, ut potutmus, ita tamen 
ut intelligi possit, sic reddimus : Tho- 
anta captum callida prendunt via. 5a- 
eris refijum poetibus /^rii efferunt Pe^ 
netrale signum. 

82. Melim-a,'] Ariciam in Latium 
vult Serrius ad Virg. ^En. ii. 1 16. Ad 
insulam Zminthum Iphigenia cum O- 
reste et Pylade delata est vento se- 
cundo secundum Hygin. fab* 120. 
Halas in Attica simulacrum ferre ju- 
bet Minerva apud Euripid. Iphigen. 
in Taur. ▼. 1450. ubi vide Bames.iet 
Callim. H. in Dian. v. 173. ibique 
Spanh. Pausan. iii. c. 16. p. 248. 
prodit signum illud Limnsei, qui vicus 
est in Laconia, adservatum fuisse. 
Hables. 

83. Heinsius rescripserat e codd. 
Barberio. et Gottorphiano : magni pe- 
netratia mundi, quasi Naso abstrusam 
et interiorem orbis partem adpellasset. 



Sed, ut Burmann. observarat, haec 
correctio nec Francio placuit, quia 
tnnc perit oppositio tov propinqua, 
nec auctori Electorum Etonensium, 
quia petietralia non recte conveniunt 
poets hlec loca vituperanti. Edit. ve- 
tus, regio magni pene uUima muwU, 
Berneos. cod. lutc igitur magni panu 
pars uUima mundi. Vid. Trist. i. 1. 
127. Hahles. ^ 

85. Atquo meam terram,] Distichon 
etiam hoc Ovidians venc vix est ut 
censeatur. Heins. Prope meam ter- 
ram. Prope Tomitanam urbem. 

88. Ptacato Deo.] Placato Augu- 
sto, et reconciliato. Eleganter monet 
Verpoorten, Nasonem ante oculos ha- 
buisse et fuisse imitatum illa Euripidis 
in Iphig. in Tauris v. 1487. sqq. ubi 
Minerva dicit. 

'Ir «& irvoai, vav^GXovoBi rhfv *A- 
yapkiivovoQ 

Hdi^^ iiQ *AOfivac' wftiropii/ffoftat, 

ftwroc. 
"Ir iir* lirrvxt^ r^C <rw2^o/4lvj|c 
Molpoc MaliioviQ ovng. 

Harles. 



288 P. OVIDII NASONIS 



ELEGIA V. 

O MiHi dilectos inter sors prima sodales, 

Unica fortunis ara reperta meis; 
Cujus ab adloquiis anima haec moribunda revixit, 

Ut vigil infusa Pallade flamma solet ; 
Qui veritus non es portus aperire fideles, 5 

Fulmine percussae confugiumque rati ; 
Cujus eram censu non me sensurus egentem, 

Si Caesar patrias eripuisset opes : 
Temporis oblitum dum me rapit impetus hujus, 

Excidit heu nomen quam mihi paene tuum ! 10 
Te tamen agnoscis, tactusque cupidine laudis^ 

IUe ego sum, cuperes dicere posse palam. 
Certe ego, si sineres, titulum tibi reddere vellem, 

Et raram. famse conciliare fidem : 
Ne noceam grato vereor tibi carmine, neve 15 

Intempestivi nominis obstet honos. 
Quod licet et tutum est, intra tua pectora gaude, 

Meque tui memorem, teque fuisse mei. 
Utque facis, remis ad opem luctare ferendam, 

Dum veniat placido mollior aura Deo ; 20 



1. Sort.'] Stc in Fastis vi. 30. ma- fortunii ; vel, vis advens fortmue. 

Iru sonegoprtma/ut. Hahles. Pars 14. Conciliare fafM,] Immortali- 

prima. Princeps, inter amicos meos o tati consecrare. 

irpoTiviav. 19. Remi$ luctare,'] Onmem adhibe 

3. AdUHjuiii,'] Eloquiis Regius, Pu- conatum. Paroemiie nos admonet, r«- 
tean. et tres alii ; maie : adUxpda sunt mti velittiue contendere. Pont. Re' 
solamina, miseris data. mis luctare, Quod fit adverso flnmine. 

4. Infusa PalUuleJ] Oleo infuso : 20. AuraJ] Quatuor kora ; octo «ro. 
alii lampade ; unus irfulsa. Atque Heinsius legendum putat pU- 

5. PortusfideUs.] Amicitis munera cido moHior ira deo, aut molUor t 



etconfugium. Mer. Vel» non dubi- man vel salo: Mi perdstat in figura 

tasti me tueri tuo patrocinio. incepts orationis. At enim Verpoor- 

9. Ht{jus ttmporis.] Hujus mei in- ten. jam viderat, rb aura opponi rfmii. 



TRISTIUM LIB. IV. ELEG. V. 



869 



Et tutare caput nuUi servabile^ si non 

Qui mersit Stygia, sublevet illud, aqua. 
Teque,quod est rarum, praesta constanter ad omne 

Indeclinatae munus amicitise. 
I^ic tua processus habeat fortuna perennes ; 25 

Sic ope non egeas ipse<, juvesque tuos : 
Sic aequet tua nupta virum bonitate perenni, 

Incidat et vestro rara querela toro : 
Diligat et semper socius te sanguinis illo, 

Quo pius adfectu Castora frater amat : 30 

Sic juvenis, similisque tibi sit natus, et illum 

Moribus agnoscat quilibet esse tuum : 
Sic socerum faciat tseda te nata jugali, 

Nec tardum juverii det tibi nomen avi. 



tamquam alteram naTigandi ratkmem, 
aenrata allegoria. Idem moDoit Burm. 
et preter ea obflenraTit, poetam re- 
q;>icere ad notittimmn loquendi genus, 
remit et ventit navigare. Qiub anra a 
deo placido, non procellas in capnt 
eJQS ferente, venire debet. HAaLas. 

24. Amteitui indselinaieJ] Amici- 
ti« non imminutc, sed firmsB. 

37. B&mtaU.'} Bonum est h.l. vo- 
cabulum, quod, ut-iiyaOdc Greco- 
rum, omnes fisre virtutes comprehen- 
dit. V. Cicer. iv. Tuscul. 10. et hoc 
Ipco innuit amorem : nec video cur pe- 
fMfii di^liceat Heinsio, emendaturo : 
Sie itqutt tua nupta tuum probUate 
parentem, aut virum probitate patrem" 
ifue, Sed probitat de feminarum pu- 
dicitia fere dicitur. v. Burm. HaaLis. 

29. Sociut «ofigiuiiu.] Frater tuus. 

30. Frater,] PoUuz. £t quum Jii- 



piter ccelum Polluei daturus esset, 
cjus precibus factum est, ut sex men- 
sibus Castor in coelo esset, totidem 
Polluz, dicente Ovidio : 

Jamque tibi, Pollux, eeslum tubUma 
patebat, 

Quum mea, dixitti, percipe verba pa- 
ter: 

Quod wUki dat uni, eeUum pttrtire 
duobut, &c 
Quod ideo fingitur, quia eorum stelle 
ita se habent, ut occidente una, oria- 
tur altera; vel quia altemis diebus 
lucent. Hyginus scribit, Castorem et 
PoUucem omnium fratrum inter se 
amantissimos fiiisse ; quod neque de 
principatu contenderunt, neque ullam 
rem sine communi consUio gesserunt : 
pro qoibus officiis eos Jupiter inter no- 
tissima sidera constituit. 



VOL. U. 



390 



P. OVIDII NASONIS 



ELEGIA VI. 

Tempore ruricolse patiens fit taurus aratri, 

Preebet et incurvo coUa premenda jugo : 
Tempore paret equus lentis animosus habenis, 

Et placido duros accipit ore lupos : 
Tempore Poenorum compescitur ira leonum, 5 

Nec feritas smimo, quae fuit ante, manet : 
Quseque sui monitis obtemperat Inda magistri 

Bellua, servitium tempore victa subit : 
Tempus, ut extentis tiuneat facit uva racemis, 

. Vixque merum capiant grana, quod intus habent : 
Tempus ei in canas semen producit aristas, 11 

Et ne sint tristi poma sapore facit : 
Hoc tenuat dentem terras renovantis aratri, 

Hoc rigidas silices, hoc adamanta terit : 



I. TemporerurieoUt,^ Hec qae le- 
quttntar, apud alios, a roperioribus 
separata leguntur: ut ab hoc loeo 
kiova, et que ordioe sexta sit, Elegia 
iDcipiat. Nec male omnino, ut mea 
iert sententia ; nam et sententia alia 
a superiore est : et quum hec quere- 
lam miseri» suib continuat» illa au- 
tem impetitionem ; Hsbc promiscve ad 
omnes amicos, sive lectores, illa ad 
solum eum cujus nomen ex circum- 
stantiis describit, pertinere videtur. 

MlCYL. 

3. Laitti.] Flezibilibus. 

4. Durot lupot,'] Dura fnsna. Lti- 
pata autem intelligit. £st enim lupa- 
tum, frenum asperum, quo equi fero- 
ciores coercentur : sic dictum, auctore 
Servio, a lupinis dentibus, qui in- 
«quales sunt. 

7. Inda bellua,] Elephantes, quia 
panlatirii magistris parere consueve- 



mnt : nam regem adorabtnt, genua 
submittebanti coronas porrigebant, fn- 
nibus subibant. Mkr. Elephas prss- 
cipue dicitur beUua, ut livius 37. 42. 
Ne inteqHmti fuidem elephanti miUtem 
Rom. deterrebant, adMMtttsn^-fftter» 
impetum belluiB, Adde Pliniumviii. 1. 
qui etiam ibid. c. 16. prodidit memo- 
rie. Hanoonem e clarissimis Pcmio- 
rum primum leonm tractare an* 
som esse et ostendere mansuefiicium. 
Harlis. 

9i Raeen^] Racemi proprie sant 
uve minores, granis exiUoribus; qui 
plerumque a vindemiatoribus sub pam- 
pino latentes fallentesque relicti, post 
coUiguntur. 

11. Temput et in eanae,'] Tempore 
etiam frumenta nascuntur, et ad ma- 
turitatem perveniunt. 

14. Rigidae,] Multi codices sic do* 
denint; alii rigidee; nec paoca sant 



TRISTIUM LIB. IV. ELEG. VI. 291 

Hoc etiam saevas paulatim mitigat iras ; 15 

Hoc minuit luctus, mcestaque corda levat. 
Cuncta potest igitur tacito pede lapsa vetustas 

Praeterquam curas adtenuare meas. 
Ut patria careo, bis frugibus area tnta est ; 

Dissiluit nudo pressa. bis uva pede. 20 

Nec qusesita tamen spatio patientia longo est ; 

M ensque mali sensum nostra recentis habet. 
Scilicet^ et veteres fugiunt juga curva juvenci ; 

Et domitus frseno saepe repugnat equus. 
Tristior est etiam pr^sens aerunma priore : 25 

Ut sit enim sibi par, crevit, et aucta mora est. 
Nec tam notamihi, quam sunt, mala nostra fuerunt ; 

Sed magis hoc, quo sunt cognitiora, gravant. 
Est quoque non minimum, vires adferre recentes^ 

Nec praeconsumtum temporis esse malis. 30 
Fortior in fulva novus est luctator arena, ^ 

Quam cui sunt tarda brachia fessa mora : 
Integer est melior nitidis gladiator in armis, 

Quam cui tela suo sanguine tincta rubent : 
Fert bene praecipites navis modo facta procellas; 

Quamlibet exiguo solvitur imbre vetus. 36 



loca et O^idu et alionun, nbi rb iUkes lncta hidit, et palettnu Fuere aiitem 

adjectiTiim generis roiiculiiu additnm tria athletica certamina, in <|ttibiis 

babet, at auctor Electorum Etonen- certabant corporibut suit, curtoret, 
siam adnotavit. Haeles. * pugiles» et luctatores : alii quinque 

33. SeUiMt, et vitem,'} Dicit ma- statuunt, saltns, cursus, discus, jacu- 

lumTetus.sibi ita recens videri, que- lum, lucta. 

madmodum jugum plerumque et frc- 33. Nitidit arenii,1 In campo re- 

nnm juvencb et equis, qui quamvis center arena strato. Alti armis, me- 

diu iUis adsueti fuerint, tamen tan- lius: quid enim sunt nitidtt arttutl 

quai9 novam molestiam plerumque quum artna nitida obponantur foeda- 

rejtciunt. Hbivs. tis sanguine, sive »angyLin$ timeti$ : de 

3\,FartiorinfulvaJ] Exemplis ar- quibus vide Bentl. ad Horatiom, ii. 

gnit, multo magis gravare mala ve- Od. i. Buaic. 
lera, qnam recentia. Luctatar. Qui 

V2 



2B2 



P. OVIDII NA80NIS 



Nos quoque, quae ferimus, tulimus patientius ante, 

Et mala suut longo multiplicata die. 
Credite, deficio, nostroque a corpore, quantum 
' Auguror, accedent tempora parva malis : 40 
Nam neque suntvires, neque qui color ante solebat, 

Vixque habeo tenuem, quae tegat ossa, cutem. 
Corpore sed mens est eegro magis aegra^ malique 

In circumspectu stat sine fine sui. 
Urbis abest facies ; absunt, mea cura, sodales ; 45 

Et, qua nuUa mihi carior, uxor abest. 
Vulgus adest Scythicum, braccataque turba Ge- 
tarum: 

Sic male, quae video, non videoque, nocent. 
Una tamen spei» est, quae me soletur in istis, 

Haec fore morte mea non diutuma mala. 50 



ELEGIA VII. 



Bis me sol adiit gelidae post frigora brumae, 
Bisque suum, tacto Pisce peregit iter : 



38. Longo <£•«.] h. e. miilto tem- 
pore. Propert. iii. 9. 50. Capo Roma 
triumphum et longam Augutto talvo 
preeart diem, Idem, ii. 13. 95. eum 
«tt Ipta anut haud longa eurvajutura 
dio, £t Burmaon. refiitat opinionem 
Grammaticomm, diem foeminino ge- 
nere pontum tignificare tempns, et 
licere genere utroque dicere adfirmat. 
Harles. 

48. Sie mala, qutt vidoo, non vtico- 
que, noeont.'] An urbis faciet et soda- 
les absentes pro malo numeratl non 
puto. Scribe male noeent, Quidam 



scripti cum primis editionibus, Sie tM 
movent, Hkxns. Nostri, makh 

1. Bis m«.] Quoniam scil. a tropioo 
capricorni sol ninus ascendit venos 
septentrionem, ut bene monet Ver- 
poort. Quia Tero Aries Piscibns snc- 
cedit, Heinsius rectius, ut mi^ ride- 
tur, suadet legere : Bi» ver eol adOt: 
de reliqua lectionis varietate levi con- 
«ule, si dignum videbitur, Burmann. 
dein astromice etiam dixerat taeto 
fritce; nam, ut idem^erpoort. jam no- 
tavit, signo piscium pcriustiato aol 



TRISTIUM UB. IV. ELEO. VII. 



Tempore tam longo cur non tua dextera, versus .. 

Quamlibet m paucos, officiosa fuit ? * 
Cur tua cessavit pietas, scribentibus illis, 5 

Exig^us nobis cum quibus usus erat ? 
Gur, quoties alicui chartas sua vincula demsi, 

IUam speravi nomen habere tuum ? 
Di faciant» ut sdepe tua sit epistola dextra 

Scripta, sed e multis reddita nuUa mihi I 10 
Quod precor, esse liquet : credam prius oraMedusaa 

Gorgonis anguineis cincta fuisse comis ; 
Esse canes utero sub virginis ; esse Chimaeram, 

A truce quae flammis separet angue leam; 

Quadrupedesque hominum cum pectore pectora 

junctos; • 15 

. Tergeminumquevirum» tergeminumque canem ; 

Sphingaque^ et Harpyias, serpentip^desque 6i- 

gantas; 

Centimanumque Gygen, semibovemque virum : 



circulnm sanm abtolTit Nam in fine 
Fisciam et principio Arietit Aatronomi 
prindpiiim Ecliptic» statuunt. Harl. 

7, 8. £z his duobns yersibus facile 
refelli potest eomm opinio, qni vole- 
bant nomen scribe^tn, et ejns ad 
qoem scribimns, literis jam signatis 
inscribi: qnom aperte hic possimus 
videre» intus tantnm adpositum luisse 
nomen scribentis. 

11. Ora MedunB GorgonU,'\ Medu- 
sas crines in serpentes mutaTit Mi- 
nenra, quod cum Neptnno in suo tem- 
plo concnbnit, ejusque capnt ad ter- 
lendos bostes egidi imposoit. 

13. Em CkuMaram.] De Chimsr» 
Ibrma Homerus lib. sezto Uiados ita 
scribit: anterius leonem, posterius 
vero draconem, medio autem capram, 
atque terribiles ex ore flammammglo- 



bos cum spiritu effundentem. Vide 
Natal.lib.ix. C.4. 

15. Cttm peeton peetora junetoiJJ 
Centauiorum enim pectqra humanis 
pectoribus juncta iuere : habuere enim 
partem pectoris humanam, partem e- 
quinam. 

16. TergeminumquM virum.'] Heri- 
lum, aut Geryonem intelligit» quos 
tergeminos fuisse docet Virgilius. Jus- 
tinos scribit, Geryonem non tzipUcis 
naturs fuisse, sed tres /ratres tantas 
concordisB ezstitissei ut uno animo 
omnes regi viderentur. Horatius, lib. 
ii. Od.ziv. ver.7: 

Qui tertmplum 
Geryonem, Tityonque tritti 
Compeecit unda. 

17. Sphingoque,] Sphinz biUua est 
pilo fusco, geminis mammis in pec- 

U3 



2M P. OVIDn NASONIS 

Heec ego cuncta prius, quam te, carissime^ credam 

Mutatum curam deposuisse mei. 20 

Imiumeri montes inter me teque, viaeque, 

Fluminaque, et campi, nec freta pauca, jacent. 
Mille potest causis, a te quae litera saepe 

Missa sit, in nostras nuUa venire manus. 
Mille tamen causas scribendo vince frequenter, 25 

Excusem ne te semper, amice, mihi. 



ELEGIA VIII. 



Jam mea cycneas imitantur tempora plumas, 

Inficit et nigras cana senecta comas : 
Jam subeunt anni fragiles, et inertior setas ; 

Jamque parum firmo me mihi ferre grave est. 
Nunc erat, ut posito deberem fine laborum 5 

Vivere, me nuUo sollicitante metu ; 
Quseque mese semper placuerunt otia menti, 

Carpere, et in studiis moUiter esse meis ; 



tore, muliebri facie, pedibus ac cauda Serpentigero§que Gigantet. Legitur e- 

leonis, peDiiis autem Tolucris. Ferunt tiam, Serpentipedetque Gigatiiei : hoe 

Sphiogem juxta Tfaebas enigma hos- est, Gigantes, quorum pedes in ser- 

pitibus proposuisse: quod satis no- pentumvoluminadesinebant. Dequi- 

tum. Et Harpyias, Hesiodus duas bus Macrob. Satum. Ub. i. Huks. 

tantum dicit Harpyias fuisse ex Thau- 18. Centimanwn(i%is Gygen,^ Ojges 

mante et Electra natas» sdlicet Aello (auctore Hesiodo) Coeli et Terr« filius 

et Ocypeten : tertiam addidit Maro, foit, fraterque Briarei et Cotti, quo- 

Celsno ; eammque formam ita de- rum singulos centnm manus habuisse 

scribit, ^n.iii. 216: dixit, et capita quinquaginta. Hi 

Virginei volucrum vultut,fiBdissima Titanet dicti sunt, ac decennale bel- 

ventrit lum cum Satumi filus gesserunt. 5Sf- 

Proluviet, unceque manut,et palUda mibovem^ virum. Minotaurum de- 

temper notat, natura duplid : nam usqoe ad 

Otafame, humeros uuras, ctttera hbmo f^t. 



i 



TRISTIUM LIB. IV. ELEO. VIII. 



296 



Et parvam celebrare domum, veteresque Penates, 

£t quae nunc domino rura patema carent: 10 
Inque sinu dominae, carisque nepotibus, inque 

Securus patria consenuisse mea. 
Haec mea sic quondam peragi speraverat aetas ; 

Hos ego sic annos condere dignus eram. 
Non ita Dls visum, qui me terraque, marique 15 

Actum, Sarmaticis exposuere locis. 
In cava ducuntur quassae navalia puppes, 

Ne temere in mediis destituantur aquis : 
Ne cadat, et multas palmas inhonestet adeptas, 

Languidus in pratis gramina carpit equus : 20 
Miles, ut emeritis non est satis utilis annis, 

Ponit ad antiquos, quae tulit arma, Lares. 



9. CeMrare,'} h. e. fretjaenUre, 
incolere. Harles. 

10. Rura pattma.'] Me qui sum 
dominus eorum. Erant autem in Pe- 
lignis. 

14. Ponere,'] h. e. collocare, tran- 
ligere. Heinsius autem, arbitratus, 
/mnos pontre hoc sensu non satis latine 
dici, refinsit, annot comdere, At enim 
jam Bersmannus observavit, metapho- 
ram a yentis sumtam esse, pro finire 
avum dictuni, et Verpoorten bene 
laudarit Cicer. v. ad divers. epist 21. 
3. Heins. 

17. In eava ducuntur, &c.] Navium 
ezemplo, qus longa navigatione pro- 
cellis agitatc, in navalibus reponun- 
tur, se senem dicit placida quiete uti 
debnisse. 

19. Heinsio hoc distichon videbatur 
spurium, quod verbum inhone$tandi 
viz alibi occurrat apud nostrum. 
Enimvero recte jam Burmannus, "so- 
lum, ait, verbum inhonettandi me non 
moveretyUt expungerem, quum sciam, 
Nasonem plura ita verba usurpasse, et 



quibusdam etiam semel modo usum." 
Adde, qus supra iii. 12. 6. de vocab. • 
ruttiea monueram. Burmannum au- 
tem ofiTendit multat palmat adeptat, et 
vitium in rtf muUat esse putat, pro 
quo turpit aut lentut aut simila quid 
desiderat. Sed tunc languidut, quod 
bene respondet rif multat poiMc*— 
adeptat, et senem equum pulcre de- 
pingit, languesceret. Porro Heinsius, 
qnia prim. Vatican. adeptit, alins adep" 
tut habet» scribere jubet, muttit adep' 
tit, n^pirum palmis, quod idem est ; 
nisi dixeris, sonum inde enaaci suavio- 
rem. Quare nihil mutarem. Eqni, 
qui in ludis victoriam scptus reporta- 
runt, in magno pretio apnd veterea 
fuerunt. Talis igitur infirmus viribus 
et senex per prata libere vagatnr. 
Adipiicor h. I. passive sumitor. 
Harles. 

22. Ponit ad antiquot,'] Milites sln- 
guli perfuncti militia, donabantnr sep- 
tenis, pluribusve aliquando, jugeribus 
terr», quo possent reliquum vitiB agett. 
Solebant autem, quum a militia dii- 
U4 



896 



P. OVIDn NASONIS 



Sic igitur, tard^ vires minuente senecta, 

Me quoque donari jam rude, tempus erat : 
Tempus erat» nec me peregrinum ducere coelum» 

Nec siccam Getico fonte levare sitim : 26 

Sed modo» quos habui» vacuum secedere in hortos; 

Nunc hominum visu rursus et urbe frui. 
Sic, animo quondam non divinante futura» 

Optabam placide vivere posse senex. 30 

Fata repugnarunt : quae, quum mihi tempora prima 

Mollia praebuerint, posteriora gravant. 
Jamque, decem lustris omni sine labe peractis, 

Parte premor vitae deteriore meae : 
Nec procul a metis, quas paene tenere videbar, 35 

Gurriculo gravis est facta ruina meo. 
Ergo illum demens in me saevire coegi, 

Mitius inmiensus quo nihil orbis habet ? 
Ipsaque delictis victa est clementia nostris ; 

Nec tamen errori vita negata meo ? 40 

Vita procul patria peragenda sub axe Boreo, 

Qua maris Euxini terra sinistra jacet. 
Haec mihi si Delphi, Dodonaque diceret ipsa^ 

Esse viderentur vanus uterque locus. 
Nil adeo validum est, adamas licet adliget illud, 

Ut maneat rapido firmius igne Jovis. 46 



oedertot, amui alicoi Deo lafpendere : 
quam rem non modo milites fadebant, 
wd etilun gladiatoret. Quem morem 
detignat Horatins in tib. i. Epist. i. 6 : 

Vffnmvi, armu 

HireulU ad potUmJuit, laUt abditut 
agro. 

33. Deeem luttrit,^ Quinqnaginta 
annis. Luttrum autem tempus quin- 
qoennale. 



34. ParUprmKor9it€d§Uritr§m§€,'} 
M,tMM enim poct aonnm qninqnagesi- 
mum solet esse deterior. 

40. Incodice LoTaniensi est: Boreo 
peragenda tubaseettfei poetc quidam 
secundam syllabam in Boreut corri- 
pere solent. Polns vero septentriooa- 
lis Orecb Bdptutc est, qnare nihil nra- 
tarem. Harles. 



TRISTIUM LIB. IV. ELE6. IX. fSfJ 

Nil ita sublime est, supraque pericula tendit, 
Non sit ut inferius subpositumque Deo. 

Nam quamquam vitio pars est contracta malorum, 
PIus tamen exitii numinis ira dedit. 50 

At Yos admoniti nostris quoque casibus este, 
iEquantem Superos emeruisse virum. 



ELE6IA IX. 



Si iicet» et pateris, nomen £Btcinusque tacebo, 
Et tua Lethffiis acta dabuntur aquis ; 

Nostraque vincetur lacrymis clementia seris : 
Fac modo, te pateat poenituisse tui ; 

Fac modo te damnes, cupiasque eradere vitae 
Tempora» si possis, Tisiphoneea tu». 



47. TtndU.I Eztra pericalm, velat 4. PciithdfM tuu\ PoBiiitiiiate cjus 

altiore et tutiore loco poeitam ett. qaod in me fedsti. Mbr. Poenitet 

Ttndtrt pro tentoria habere et in illii aliqaem sai, qaam consilia et facta laa 

kabitare. Virg. Mm. ii. 29. hie jcwt damnat, sibiqae displicet. Poirr. 

tendebat Achillet. viii. 605. U^ lati» 6. Tmwpora Twplunuca,'] Tempora 

tendebat tM arvtu Vbrpoort. flagitioea, farialia et nocentia, id est, 

50. P/vt tamtn extdt.] , Ottendit capiainondidmeo verta^iemper fla- 

namen in co taam vim et potettatem, gitiis operam dedine, et nocaitie, at 

qood me taprsi meritam ponivit, et Tisiphone furia. Meb. Cupiaaqua 

qaantam coUibait ; nen qaantam mea tradere viUt Tempora TUij^unuea, Hoc 

noza commemit. Pont. ett, hc te damnet, et capiat tx vita 

taa eradicare, tive penitat, ti modo 

3. Preclare tatpicatar Burmann. potsis, tollere, id quod ett Titiphonet 

Cl Itui, (ut erat in cod. Lovanienti) proprium,hoc ett,invidiametttadiam 

vel Vntra^ vineetur iaerimi» demen- nocendi. Vel : cupiat eradere tem- 

tia 9tri$; nam non vincitur dementia, pora Titiphoiuea vits tue, pro, ttudeat 

atti delictit, ted tcvitia deprecando abolere, et ex vitc tiuB rebut actit tol- 

et lacrimando ezarmatur: cL et <2« lere, ea qu» toelerate aliquando fe- 

•cribarum errore facile ^Mrmutantur. citti. ' Micyl. 

HiRLBt. 



208 



F. OVIDn NASONIS 



Sin ruinus, et flagrant odio tua pectora nostm, 

Induet infelix arma coacta dolor. 
Sim licet extremum, sicut sura, missus in orbem, 

Nostra suas istuc porriget ira manus. 10 

Omnia, si nescis, Coesar mihi jura reliquit, 

Et sola est patria poena carere mea ; 
Et patriam, modo sit sospes, speramus ab illo : 

Sfepe Jovis telo quercus adusta viret* 
Denique, vindictaa si sit mihi nulla facultas, 15 

Pierides vires et sua tela dabunt. 
Ut Scythicis habitem longe submotus in oris, 

Siccaque sint oculis proxima signa meis; 
Nostra per imraensas ibunt praeconia jjentes, 

Quodque querar, notum, qua patet orbis, erit ; 
Ibit ad occasum, quidquid dicemus, ab ortu ; 21 

Testis et Hesperiae vocis Eous erit. 
Trans ego tellurem, trans latas audiar undas ; 

Et gemitus vox est magna futura mei. 
Nec tua te sontem tantummodo secula norint; 25 

Perpetuae crimen posteritatis eris. 



n. Otnninjara mihireliquiul Qliod 
JU3 csit civi in TDoledtcum et obtrerta- 
UrfDU hoc mihi Cacsar mti adcmit. 
In jus p«r &iiiied4 vocaturum subindi- 
cai. Po>"T- 

16. Et Hta tela.] MiVim ittsutiteiat 

18> Siccitifue iint oiutlj jjrfniTna 
sfgna.1 Per sigim lateLligjt Urf^m 
majoRMQ et nnQorem, ijinbusSepl^m- 
tf LoQCtn tlesitrn^l. Sirm autGm adpel- 
UQtur, ^u^^ QunquiQi occidunt» 

19. Prff-roniflJ b, 1, vituperatioaea 

21. Ihit in occa$um.'^ Qmdquicl n 
Qie de te diciturj id cum alitt scriptii 



md^ Celebrabitur per totuin lerTamm 
orbefiQ, PoNT* 

22. Vocii Htspertm^l Ctrmiois la- 
tlci, M^n» TVitu et HespeTit^ !le- 
speriain voc^m lutelltge, noo L^tm^m 
ULQtump sed e&ni que iu Hesperia, 
Uoc e»t, (K:cideftte edetur.. Ut ait dic- 
tum : cjus voci*^ nWt quertla, quai 
Iq oecidente t^deturi te^ti^ erit l:knu* 
fiiv^ is qui iD orieiUe dcgit ; iit sitiitr^ 
TiBdmc ^ju^ quod pra^cediL 

26. Perpettt^ erimtn paUfriiaMM 

Homer. quod et \n bonam et is makin 
parteia ftccjpitur* 




TRISnUM LIB. IV. ELE6. X. 



Jam feror in pugnas» et nondum cornua sumsi; 

Nee mihi sumendi causa sit ulla velim. 
Gircus adhuc cessat ; spargit tamen acer arenam 

Taurus, et infesto jam pede pulsat humum. 30 
Hoc quoque, quam volui, plus est : cane, Musa, 
receptus, 

Dum licet huic nomen dissimulare suum. 



ELEGIA X. 



Ille ego, qui fuerim, tenerorum lusor amorum, 
Quem legis, ut noris, accipe, posteritas. 

Sulmo mihi patria est, gelidis uberrimus undis, 
Millia qui novies distat ab urbe decem : 

Editus hic ego sum ; necnon, ut tempora noris, 5 
Quum cecidit fato consul uterque pari. 



27. Et n&ndum eomua tumsL'] Non- 
dum sumsi calamaoi et chartam, qui- 
bus te petam, ut comibns taurus feras 
in arena secum depugnantes. 

39. Cireusadhue cenat.] Nondum 
taurus in Ciroo irritatur. Effigies 
enim hominum ex focno veste rubra 
cooperto, fieri solebant, quibus objec- 
tis ad ^ectaculum prsbendum tauri 
irritarentur. Postea ita luzus inolevit, 
ut Phocniciis vestibus usi fnerint. 
Spargit tamen acer arenam Taurut. 
Tamen sese taurus paulatim ad pug- 
nam accendit : quibus verbis inimico 
idem minatur se facere. Hbins. 

31. Receptus, seu receptui canere 
dicimos, quum tub« signo exercitus e 
pfslio revocatur. 

32. l>iMi Ueet fcuJc.] Non hedendo 
meulterins. 



3. Sulmo mihi fMtria ei(.] Sulmo 
opptdum fuit Peligns regionis. 

4. MilUa ftti noviet dittat ab urbe 
deeem,'] Perspicue ex hoc loco patet 
breviora milliaria, quam nunc sunt, 
antiquitus fuisse. Sulmonem enim 
non zc, sed viz tandem Ixz milUa 
passuum nunc Roma abesse, opportu- 
ne hic indicandum duzi. Cognoscitur 
etiam ez Ubro primo de Bello civiK, 
ubi Casar Sulmonem Corfinio (cujus 
hodie vix minims supersunt parietins) 
vu milUum intervallo abesse ait ; quum 
hodie vix quinque distare certum sit. 

BURM. 

6. Quum ceeiditfato eontul uterque 
parul Hirtium et Pansam consules 
designat, qui apud Mutinam pugnan- 
tes contra Antonium» pop. rom. ho- 
stem judicatum» ceciderunt». 



800 



P. OVIDII NASONIS 



Si quid id est, usque a proavis vetus ordinis heres^ 

Non modo fortunae munere factus eques. 
Nec stirps prima fui ; genito jam fratre creatus, 

Qui tribus ante quater mensibus ortus erat. 10 
Lucifer amborum natalibus adfuit idem : 

Una celebrata est per duo liba dies. 
Haec est armiferaB festis de quinque Minerv», 

Quffi fieri pugna prima cruenta solet. 
Protinus excolimur teneri» curaque parentis, 15 

Imus ad insignes urbis ab arte viros. 
Frater ad eloquium viridi tendebat ab zsvo, 

Fortia verbosi natus ad arma fori. 
At mihi jam puero coelestia sacra placebant, 

Inque suum furtim Musa trahebat opus. 20 
Saepe pater dixit : studium quid inutile tentas? 

Maeonides nuUas ipse reliquit opes. 
Motus eram dictis, totoque Helicone relicto, 

Scribere conabar verba soluta modis : 



7. 8i quid id Mt.] Ordo eit : et lum 
ftctus eques non ntuic et receni modo 
miinere fortnnc, led longa mcoes- 
•ione, et unde a ma)oribus heret Mim 
dignitatis eqnestris. Munerefm-tunm. 
Non modo divitiis, quc snnt bona 
fortunsB: qiti enim quadriogenta se- 
stertia possidebant, equestri dignitate 
donabantur, et 14 ordinibus in theatio 
spectandi gratia sedebant. Cior. 

12. Una etldtraia ettJ] Idem dies 
natalis, mihi iUique celebratus. 

13. Armigent fettit de ifuinqne Mi- 
netvtt,'] Secundum diem ex quinque 
Minerv» consecratis designai. Prima 
enim die ludi gladiatorii, ut seqnenti- 
bus diebus, non exhibebantur. Fuere 
autem quinquatria Minerve festa 13 
KaL April. hoc est, 20 die Martii, 
dicta a quinquatro die, quod post 



diem quintom celebrantur : vide Alez. 
ab Alez. lib. ii. cap. 22 ; et ibid. 
TiraqueU. Natus ergo Ovid. 12 Ka- 
lend. Apiil. sc. 21. MartiL 

16. Ab arte viinM.] Insignes ab aite 
accipio eos, qui artibus quibuscumqne 
docendis, insignes ac celebres tum 
fuere. Micyl. 

18. Fortia verboti.'] Fortia verba 
Tocat, oratorum orationes, propter 
summam eloquentisB vim, quse animua 
Qtto vult addttcit, et unde vttlt de* 
aucit. 

19. Caiettia taera,'] Poesin intelli- 
giL Mbr. An Permettia taera f tale 
quid latet Heins. 

20. Inque tuumfurtim,] Quia pater 
fieri me poetam nolebat: itaque eo 
ioscio factitabam veisiculos. Powr. 

22. Mtronidet,'] Homems. 



TRISTIUM UB. IV. ELEG. X. 301 

Sponte sua carmen numeros veniebat ad aptos ; 25 

Et, quod tentabam dicere, versus erat. 
Interea, tacito passu labentibus annis, 

Liberior fratri sumta mihique toga est ; 
Induiturque humeris cum lato purpura clavo ; 

£t studium nobis, quod fuit ante, manet. 30 
Jamque decem vits frater geminaverat annos, 

Quum perit, et coepi parte carere mei. 
Cepimus et tenerae primos setatis honores, 

Eque viris quondam pars tribus una fui. 
Guria restabat ; clavi mensura coacta est : 35 

Majus erat nostris viribus illud onus. 
Nec patiens corpus, nec mens fuit apta labori, 

SoUiciteeque Aigax ambitionis eram : 
Et petere Aoniae suadebant tuta sorores 

Otia, judicio semper amata meo. 40 



28. lAberior togaJ] Togam yirilem cuit. Hinc Ovidius moz caoit elavi 

dtmgOAt, quam nobiles adolesceiites mmttura eoaeta ut, b. e. se, omisss et 

apud Bomanos sumebant in iesto Li- . abjecta spe dignitatis senatorie, lato 

beri patris, 16 Kalend. April. deposita claTO- deposito angnstiorem i 



pnetexta. y. Sneton. Aug. c. 38. ibique Casaub. 

29. Clavo,] b. e. linea vel virga Rubenius de lato davo lib. i. cai^. 14. 

purpurea, qus per mediam in parte Haales. 

anteriore tunicam a summo ad imum 33. Pnmai tumoret, Magistratus» 

descendit. Hanc Rubenii sententiam qui primo adol^entibus dabantur: 

.tuitns est Gnsvius in pnsfat. ad tom. ut edititas, qumtura, triumviratus, 

vi. tbesaur. antiq. Rom. et probavit ceterique qui minores dioebantnr. 

Oesner ad Quinctil. Instit. Orat viii. ' 34. D§quo virisJ] Triumvirum se 

6. 28. et zL 3. 138. adde Ferrar. de ftiisse innuit. Ceterum varii fuere 

re Vestiaria i. 13. et. iii. 12. sqq. qui bujus nominis magistratus: quidam 

tamen a Rubenio dissentit. Augustus triumviri eapitalet dicebantur, de qui- 

vero liberis quoque Senatorum virili bus bic Merula ezponit; alii mons- 

toge latum davum inducere» et cu- tales, qui eri, argento» auro flando ae 

.rie interesse permisit, quo utebantur feriundo prefecti erant : alii noetumi, 

usque ad annum etatis Senatorie: per quos noctume seditiones aroo- 

tunc enim, si Senatoriam dignitatem rentur a civibus, et quies urbi serva- 

vel nollent, vel non possent adsequi, retur. Alii coloms deduoendis crea- 

depoeito lato clavo, angustiorem rur- bantur. Vid. Fenestellam. 
sus sumebant» ut Verpoort jam do- 



3QS 



R OVIDII NASONTS 



Temporis illius colui fovique poetas ; 

Quotque aderant vates, rebar adesse Deos, 
Soepe suas volucres legit raihi grandior sbvo, 

Quaeque necet serpens, quse juvet herba, Macer : 
Saepe suos soUtus recitare Propertius ignes, 45 

Jure sodalitii qui mihi junctus erat; 
Ponticus heroo, Bassus quoque clarus iambo 

Dulcia convictus membra fuere mei ; 
Et tenuit nostras numerosus Horatius aures, 

Dum ferit Ausonia carmina culta lyra ; 50 

Virgilium vidi tantum ; nec avara Tibullo 

Tempus amicitiae fata dedere meae. 
Successor fuit hic tibi, Galle; Propertius illi: 

Quartus ab his serie temporis ipse fui, 
Utque ego majores, sic rae coluere minores ; 55 

Notaque non tarde facta Thalia mea est. 



44* ilfac*r*] ^iiimilLus MBccr» Ve- 
raaf!tisk poeta» de h^bii scripstt» et 
OrtiithQgoaiam aive de ivibos, item 
Tberiaca ti. de veDeHiitis aDimalibiu^ 
I^lortuus csL a.nm ixviiL Attgusti* 
Olympiod, 191. an. 2. t^ate EuaeUio 
in Chwin. Verpoorten, HAittf «* 

47. PoDlicus poeta Bcnpait beUum 
Thebaaum cu^mitie beroico. v* Pro- 
pert« i* 7, 1. ibiqpe Broukbus^ i^ui 
etiun ad Propert. i. 4. 42, de Gabio 
Boasa a^it. Hic iicnpsefat aatiros, 
quibua i^bi, in vituperatiooibus, qua^ 
ftiae imprecfliioite ^iKt^nt, adbibeh eio* 
liti^ Riaxime conveniebaot, uDcle uifi* 
^iittv pro malcdicerer ei ^Vtpoort» 
jam laudaraLt Scali^. da re poeu i. 12. 
et 64' HAnLE^. 

48, Diiicia cojivietui^^ Convictores 
mci fueruDt. i^i^tro*. 

49- HoratiuM ntimtrffsta^J Horatim 
optimuK pdcta, vel ^ copia, vel ab ele- 
^anlia. DumerostJi; dictns ; vcl ctlam a 
V4rie1ate numert^rutn iic pedum, (|uw 



l^rica metra recipiunt* N^titf est 
ante Ovidium ^txnh 22* 

SO. Dumjerit^] DuiQ plectjo chor^ 
das ferietido cantat ; hoc e^t^ dum poi- 
nter sonat lyra, et cnDt^t cafmina., 

Ovidiiim ad ilU Homt Jv . Od, 3. 23. 
Qniod man$trQT dtgito prmt^rninUiim 
Remana Jidit$n Ifta: iespesi»e» ad 
Hor. i. obt^rvat Ik^niU eoque rcfutal 
Heiiui] correclionem jiop plane Im- 
probam apud noatmm Ovidium i£oUa 
loco AusoDia, Hariejs^ 

51' Nec aparftjata.j Nee Deorum 
voluDtates \ ^Q^ t^ avttrvk adpclUt^ 
quoDiam celeriui TibuUum rapuemni, 
quam tas erat: ajdmodum enim )u- 
venia p^riit* 

52. Tempu$ amieitia*^ ^"9 fcriit 
me put?ro^ aut antecinam pomm eum 
vitlere. ALii lAmeD voloDt, eodem 
aanp, et ea4em die cum Ovidio da* 
tum. Unde «JE&tal Ondii de cjua 
morte £lefi&| vol. lu paf. 198« 



TRISTIUM LIB. IV. ELEG. X. 303 

Carmina quum primum populo juvenilia legi, 

Barba resecta mihi bisve semelve fuit : 
Moverat ingenium, totam cantata per urbem, 

Nomine non vero dicta Corinna mihi. 60 

Multa quidem scripsi : sed qu« vitiosa putavi^ 

Emendaturis ignibus ipse dedi : 
Tum quoque, quum iugerem, quaedam placitura 

Iratus studio carminibusque meis. [cremavi, 
MoUe, Cupidineis nec inexpugnabile telis 65 

Cor mihi, quodque levis causa moveret, erat. 
Quum tamen hoc essem, minimoque accenderer 

Nomine sub nostro fabula nulla fuit. [igni» 

Paene mihi puero nec digna, nec utilis uxor 

Est data ; qu» tempus perbreve nupta fuit : 70 
Illi successit, quamvis sine crimine, conjux ; 

Non tamen in nostro firma futura toro : 
Ultima, quae mecum seros permansit in annos, 

Sustinuit conjux exsulis esse viri. 
Filia me prima mea bis foecunda juventa, 75 

Sed non ex uno conjuge, fecit avum. 
Et jam complerat genitor sua fata, novemque 

Addiderat lustris altera lustra novem. 
Non aliter flevi, quam me fleturus ademtum 

IUe fuit ; matri proxima justa tuli. 80 

60. Corinna,'] h. e. cannen meum qaum primam uxorem duceret Nec 

de Corinna, qu» Cssarea quedam digna, nec utilit uxor. Trei uzores 

puella fuisse dicitur. Hablis. subinde duxit. Cumduabusprioribus 

63. Qutmfiigerenu] Quun^ in ez- fecit divortium : cum tertia diu vizit, 

tilium proficiscerer. qne ezsulem non erubuit. Pont. 

68. Nifmne tub noUro faJbula nulla 75. Filia ms mea bis prima,] Pe- 
/t»ti.] Uoc dicit : nulla unquam de me riUa. 

fuit fabula, vel rumor ullus sinister, 78. Nooem^ Addiderat luttrii at- 

quod notatus fuerim infamia. Mib. tera lustra novem,] Hoc est» ad nona- 

69. PcfM mihi pttero.] Viz pueri- gesimum annum pervenerat. 

tiam egresio» scil. anno circiter 16, 80. Matri proxima hutta tuH] In 



804 



P. OVIDII NASONIS 



Felices ambo, tempestiveque sepultos, 

Ante diem poenae quod periere me« ! 
Me quoque felicem, quod non viventibus illis 

Sum miser, et de me quod doluere nihil ! 
Si tamen exstinctis aliquid, nisi nomina, restat, 85 

£t gracilis structos effugit umbra rogos ; 
Fama, parentales, si vos mea contigit, umbree, 

Et sunt in Stygio crimina nostra foro ; 
Scite, precor, causam, nec vos mihi fallere fas est, 

Errorem juss», non scelus, esse fugae. 90 

Manibus id satis est : ad vos, studiosa, revertor, 

Pectora, qui vitae queBritis acta meae. 
Jam mihi canities, pulsis melioribus annis, 

Venerat, antiquas miscueratque comas ; 
Postque meos ortus, Pissea vinctus oliva, 95 

Abstulerat decies praemia victor eques ; 



eodem matris sepulcro patrem con- 
didi. htgtjusta tuU: alteium Lati- 
nnm tix est Sic dar§Jutta: Fast. 
iii.560: 

Gtrman^Jutta dat ant€ nut, 
81. Fdieu ambo.'] iliii6of uiiiis Va- 
tican. et tom upuUot quoque sit acri- 
bendum; led rb ambo etiam quarti 
catos est. Hbins. 

85. Si tamen exttinetit aliquid, niti 
nominai rettat.1 Sensus est : si tamen 
aliqnid restat defunctis hominibus» 
pmternomen. Hocest: siquissen- 
sus est post hanc vitam, aninueque 
hominum, ut aiunt, immortales sunt. 

86. Et graciUt ttruetot effugit um- 
hra rogot.^ Propert. lib. iy. El. yii. 
ver. 1. sq; 

Sunt aliquid manet ; Utum non om^ 

niafinit ; 
iMcidaquh evictot ejfugit umhra ro- 

got. 

87. Umbrtt parentalet.'] O anims 
pareatum meorum. 



88. Sunt tn Stygio foro.] Cogno- 
scuntur hominum scelera a judidbus 
inferms, qui sunt Minoa, .£aeus et 
Rhadamanthus. 

93. Pultit m^umbut amm.'} Dete- 
riores anni sunt spne ctut b , quia ranl- 
ta senem circumTallant inoommoda* 

PONT. 

94. Antiquat miteueratque comat.'] 
Nigris albas insperserat. 

95. PitM otiea.'] Oliva, qua apud 
Pisas coronabantur victoies in Oljm- 
pico certamine. 

96. AhttuUrat deeiet, &c] JHcem 
Olympiadas; quinquaginta annos. 

Equut.] Sie emendarunt Burm. ad 
h.L et Bentleius ad Horat iT.2. 17. 
quos consules. Olim legebatur equet. 
At non equites in Olympico certamine 
coronabantur, sed equi, qui nobiles 
inde sunt, et in nummis ac monimen- 
tis Tel tenentes palmam ore, vel ad- 
picta palma iuTeniuntur. Confer su- 
pra iv. 8. 19, 20. ' Quatuor annorunl 



TRISTIUM UB, IV. ELEG. X. 305 

Quum» maris Euxini positos ad laeva, Tomitas 

^ Quaerere me leesi principis ira jubet. 

Causa mesa, cunctis nimium quoque nota, ruinae 

Indicio non est testificanda meo 100 

Quid referam comitumque nefas, famulosque no- 

Ipsa multa tuli non leviora fuga, [centes ? 

Indignata malis mens est succumbere, seque 

Preestitit invictam viribus usa suis : 
Oblitusque togae, ductaeque per otia vitae, 105 

Insolita cepi temporis arma manu : 
Totque tuli terra casus pelagoque, quot inter 

Occultum stellae conspicuumque polum. 
Tacta mihi tandem, longis erroribus acto, 

Juncta pharetratis Sarmatis ora Getis : 110 
Hic ego, finitimis quamvis circumsoner armis, 

Tristia, quo possum, carmine fata levo : 
Quod, quamvis nemo est, cujus referatur ad aures, 

Sic tamen absumo decipioque diem. 
Ergo, quod vivo, durisque laboribus obsto, 115 

Nec me soUicitae taedia lucis habent, 
Gratia, Musa, tibi : nam tu solatia praebes ; 

Tu curee requies, tu medicina mali ; 



apttram Olympias dictum foit : Noster tempori cedere, et necesitati parere, 

aotem Olympiadas lostris cquat Ro- ut vimm fortem decet. 

manoram, ita ut quinqueimalem lu- 108. Occultum polum.'] Per occul- 

dorum celebritatem quinquenniis ez- tnm polum, Australem : per conq[>i- 

actis fieri credat, ideoque secundum cuum vero, Septemtrionalem intelli- 

hunc locum decem Olympiades con- git ; Virgilius, Georg. i. 242 : 

fidant L. annos. Confer supra iv. 8. Hic vertex nobis semper sublimit ; at 

33. Harlss. t7/ttfn 

105. Oblitutque meiJ] Tog^ Riche- Sub pedibut Styx atra videt, manet- 
Uanus. HuNs. Et oblitus prisdns queprofundi, Meii. 
meae tranquiUitatis, naturcque roec 116. LucuwUictlc] Vite, quaeme 
teneiioris, et vits molliter acts. sollicitum et anxium reddit. Mer. 

106. Cepi arww temporit,] Coepi 

voL. n, X 



8M P. OVIDII NASONIS, ETC. 

Tu dtix, tuque comes; tu nos abducis ab Istro; 

In medioque mihi das Helicone locum : 120 
Tu mihi, quod rarum, vivo sublime dedisti 

Nomen, ab exsequiis «quod dare fama solet. 
Nec, qui detrectat praesentia, livor iniquo 

UUum de nostris dente momordit opus : 
Nam, tulerint magnos quum saecula nostra poetas^ 

Non fuit ingenio fama maligna meo : 126 

Quumque ego praeponam multos mihi ; non minor 

Dicor, et in toto plurimus orbe legor. [illis 

Si quid habent igitur vatum praesagia veri, 

Protinus ut moriar, non ero, terra, tuus. 130 
Sive favore tuli, sive hanc ego carmine famam, 

Jure tibi grates, candide lector, ago. 



119. Ab IttroJ] A Tomitana orbe, Ptfnna, 6ifoniiu p«r Uquidum trthtra 

Istro flumini finitima. Vatet, 

123. Detreetat prtnerUiaJ] Lacerat Nan tro tnuu Non tepdiar totns, ant 

viventium opera. Mer. oblivioni tradar : aed mea &iDa snpra 

130. Protinva ui moriar,'] Sic et terras sese adtoUet; fiamque immor- 

Horat. de seipso, lib. iu Od. u]L Ulis. Mbr, 
Ncn vMtata, nee tenuiftrar 



PUBLII OVIDII NASONIS 
TRISTIUM 

LIBER QUINTUS. 

ELEGU PRIMA. 

HuNC quoque de Getico, nostri studiose» libellum 

Litore, praemissis quatuor adde meis. 
Hic quoque talis erit, qualis fortuna poetae ; 

Invenies toto carmine dulce nihil : 
Flebilis ut noster status est, ita flebile carmen, 5 

Materiae scripto conveniente suae. 
Integer et laetus, laeta et juvenilia lusi : 

IUa tamen nunc me composuisse piget. 
Ut cecidi» subiti perago praeconia casus, 

Sumque argumenti conditor ipse mei. 10 

Utque, jacens ripa, deflere Caystrius ales 

Dicitur ore suam deficiente necem : 

1. D$ lUare GetieoJ] De litoreTo- tionis. Mbr. 

mitap» urbis, que litoii Getico ad- 10. Swnqui argununti eanditor,] Ip- 

jtcebat. Hcurs. lemet mihi mateiiam ad tcribeiidum 

2. QMatuer meit pnrmiMU.] libel- tubpeditavi ; alii aliunde fumunt ; * 
Ib Tristium, antea Romam missia. quoniam calamitatis mes, quam de- 

6. Suet nuUeri€.'] Materia poetc, pluro, habeo, praster me, auctorem ne- 
qu« est tristis. minem. Pont. 

7. Integer»'] Non relegatns. LdO* II, Caytiriusalet,] CycnusadCaj- 
etjuvenitia. Noster hic libros de Arte strum fluTium pervolans. 

amandi significat. 13. Ore deficienU,] Deficiente spi- 

9. Perago jrr^eonia,] Si|m pneco» et ritu, vel corpore. 
scribo. ^thiti catuu Subitse r«lega'-i^ 

X2 



308 P. OVIDII NASONIS 

Sic ego, Sarmaticas longe projectus in oras, 

Efficio tacitum ne mihi funus eat. 
Delicias si quis, lascivaque carmina quaerit, 15 

Praemoneo nunquam scripta quod ista legat. 
Aptior huic Gallus, blandique Propertius oris, 

Aptior, ingenium come, TibuUus erit. 
Atque utinam numero ne nos essemus in isto ! 

Heu mihi ! cur unquam Musa jocata mea est ? 20 
Sed dedimus poenas ; Scythicique in finibus Istri 

IUe pharetrati lusor Amoris abest. 
Quod superest, animos ad publica carmina flexi, 

Et memores jussi nominis esse sui. 
Si tamen e vobis aliquis, tam multa, requiret, 25 

Unde dolenda canam ; multa dolenda tuli. 
Non heec ingenio, non haec componimus arte ; 

Materia est propriis ingeniosa malis. 
iBt quota fortunaa pars est in carmine nostrse ? 

Felix, qui patitur, quae numerare valet ! 30 

Quot frutices silvae, quot flavus Tybris arenas, 

Mollia quot Martis gramina campus habet ; 
Tot mala pcrtulimus : quorum medicina quiesque 

Nulla, nisi in studio, Pieridumque mora est. 



14. Ne /uittif.] Ne relegatio mea. communia : aut etiam, qu« sunt per* 

Eat mpii tacitum, A me sileQtio pr»- petua et stabilia. Hahles. 

lereatur. Vel, ne quasi summo cum 31. Ftavas,'] h. e. minua limpidas. 

silentio diem menm obeam. Mer. Pari modo Ovid. Metam. xiv. 447. 

16. Verpoorten ita ezponit " Prg' flumen quoqne rapidum torrens^ne 

moneo te, lector, i. e. prsdico tibi, nommaiuT flavum. Rari.e8. 

qtiod nemo, qui lasciva earmina ^dmt, 32. MoUia ^tJ] Leidensis codex, 

legat, (lecturus sit, legere soleat aut millia ; sed moUe, proprium graminis 

debeat ut infra v.40.) scripta ista, sed epitheton, facit ut nil mutem : infra 

potius Gallum aut Propertium, Sic Eleg. iv. ver. 9, nec aperto moUia prato 

liihil eritnonsatisLatinum.'' Harles. Oramina ; ita pabula moUia in Ibtde, 

28. Propriis.'] h. e.singularibus,non ver. 137 ; et passim. Bvrm. 
vulgaribus, et qufe cum aliis non sunt 



TRISTIUM LIB. V. ELE6. I. »» 

Quis tibi, Naso» modus lacrymosi carminis? inquis: 

Idem, fortunee qui modus hujus erit. 36 

Quod querar, illa mihi pleno de fonte ministrat ; 

Nec mea sunt, fati verba sed ista mei. 
At mihi si cara patriam cum conjuge reddas, 

Sint vultus hilares, simque quod ante fui ; 40 
Lenior invicti si sit mihi Gaasaris ira, 

Carmina laetitiae jam tibi plena dabo. 
Nec tamen ut lusit, rursus mea litera ludet : 

Sit semel illa meo luxuriata malo. 
Quod probet ipse, canam ; poensa modoparte levata, 

Barbariem, rigidos effugiamque Getas. 46 

Interea nostri quid agant, nisi triste, libelli ? 

Tibia fiineribus convenit ista meis. 
At poteras, inquis, melius mala ferre silendo, 

£t tacitus casus dissimulare tuos. 50 

Exigis, ut nulli gemitus tormenta sequantur ; 

Acceptoque gravi vulnere flere vetas. 
Ipse Perilleo Phalaris perinisit in ^re 

Edere mugitus, et bovis ore queri : 
Quum Priami lacrymis offensus non sit Achilles, 55 

Tu fletus inhibes, durior hoste, meos : 
Quum faceret Nioben orbam Latoia proles, 

Non tamen et siccas jussit habere genas. 

36. Idem,foriufUB tpjii modvs.] De- 57. Quum faceret Nioben orbamp] 

sinain lacrymosa scribere, qoum (iesi< Niobe, Tantali filia, fuit soror Pelopis, 

jiet causa lacrymarum mearum. .et Amphioois uxor, qua septem filios 

45. Ipte,} Xpsa tres alii ; male : ipse et totidem filias peperit, summo de- 

est Augustus i ipse ut Grscis ain-bc, core prasstantes. Tali prole super- 

honoris provocabulo, dux, rex, et priu- biens admodum gloriabatur, se Lar 

ceps sspe vocantur. tons prsBferens numero filiorum. Ita- 

48. Ista Hbia,} Iste sonus funestus : que ira motam fabulie Latonam fe- 

id est, boc triste scribendi genus. So- runt, ApoUinique ut Niobes filios^ 

lebant autem mayores funera ad tibiam Dians, ut filias arcu interficerent, 

efferre. Vide Hier. Magium, Miscel. mandasse ; vide Ovidium,Meti^norpK^ 

lib. i. c. 13 ; Brod. lib. iv. c. 30. vi. 301. sqq. 

X3 



m P. OVIDII NASONIS 

Est aliquid, fatale malum per verba levari : 

Hoc querulam Procnen Halcyonenque facit. 60 
Hoc erat, in gelido quare Poeantius antro 

Voce fatigaret Lemnia saxa sua. 
Strangulat inclusus dolor^ atque exaestuat intus ; 

Cogitur et vires multiplicare suas. 
Da veniam potius^ vel totos tolle libellos ; 65 

Hoc, mihi quod prodest, si tibi, lector, obest. 
Sed neque obesse potest : uUi nec scripta fuerunt 

Nostra, nisi auctori pemiciosa suo. 
At mala sunt ; fateor : quis te mala sumere cogit? 

Aut quis deceptum ponere sumta vetat ? 70 
Ipse nec emendo : sed, ut hic deducta legantur, 

Non sunt illa suo barbariora loco : 
Nec me Roma suis debet conferre poetis; 

Inter Sauromatas ingeniosus ero. 

60. HoefaeU, &c.] Habc causa h- Philoctetes PflBaDtU filios : Tide Ovid. 
cit» ut Procne querulo cautu dolorem Met. lib. ziii. 45 : 

levet : qus fuit fitia PandioDis regis Non U, P^tantia jnvUt, 

Atheniensium : vide fid>. apud Ovid. Etpontum Limnot nottro eum m- 

Metam. vi. et zi ; et Apollodor. lib. nUne haberet, 

uL HaUjfona»^, Ceyz, filiut Lud- Qui nmne, ui memorant, sU v ut iibuM 

feri, habuit conjugem Halcyonem, a abditut antris, 

qua quum prohibitus ivisset ad con- Saxa movet genUtu, Laertiadgqui 

sulendum ApoUinem de statu regni prvrortf, &c. 

sui, naufragio periit. Cujus corpus 63. Strangulat inclutut doUfr.l Os- 

quum ad uxorem Halcyonem delatum tendit dolorem compressuo^ graviter 

fuisset, illa se priBcipitavit in pelagus. hominem conficere. 

£t conversi sunt ambo in aves mari- 69. At mala funt.] MinelUi nota 

nas» qu» Halcyones vocantnr. Fa- est : *' Negavit hec scripta uUi ob- 

bulam narrat Ovidius, Met. Hbro zi. esse : hic objectioni respoodens, ea 

742. sqq. mala quidem esse profitetur, sed ne- 

61. In gelido Peeantiut antro,'] Sax- minem ad eorum lectionem cogi, qnod 
um illud Lemnium elamore Philoeteteo a se non emendentar." 
funettare; Cic. de finib. Hb. iL ubi 71. Dedueta.] h.e. tenoiter scrip- 

hanc fabulam prsBclare in suos usus ta: translatio sumitur a lana, qus 

transfert. Contempla hane sedetn, in deducitur in tenuitatem, ut ez Servio 

qua ego nooem hyemet tato ttratut per- ad Virg. Ecl. vi. 5. notat. Verpoorten. 

tuli; Attius. Mfjik a^vrpofoy 6fifi* Haelis. 
ix*tv Sophocl. fab. 7. Pceantiut. 



TRISTIUM IJB. V. ELEG. 11. 811 

Denique nuUa mihi captatur gloria, quaeque ' 75 
Ingenio stimulos subdere fama solet. 

Nolumus adsiduis animum tabescere curis, 
Quae tamen irrumpunt, quoquevetantur^ eunt. 

Cur scribam, docui : cur mittam, quaeritis, istos ? 
Vobiscum cupiam quolibet esse modo. 80 



ELEGIA IL 



EcQuiD, ut e Ponto nova venit epistola, palles? 

Et tibi soUicita solvitur illa manu ? 
Pone metum ; valeo : corpusque, quod ante labo- 

Impatiens nobis invalidumque fuit, [rum 

Sufficit, atque ipso vexatum induruit usu. 5 

An magis infirmo non vacat esse mihi ? 
Mens tamen aegra jacet, nec tempore robora sum- 

Adfectusque animi, qui fuit ante, manet : [sit ; 
Quaeque mora^ spatioque suo coitura putavi 

Vulnera, non aliter» quam modo facta, dolent. 10 



77. NolwMtt adnduit,] Sensos est : Cortiam : quare non oorrigendum est 
•cribo b«c, non gloric comparanda ittoe, ut Faber, lib. i. £p. 67. fecerat, 
gratia ; sed ne animus, adsiduis curis quasi ittot nihil babeat, quo referatur. 
■oUicitatus, semperque in poenas ima- Harles. 

ginem intentus, nuBrore confidstur, 80. Quo<i6e( modo.] Versibus^quan- 

atque tabescat. doquidem non licet corpore. 

78. JrrumpunU^ Proprie, quo non 

licebat olim penetrare ; ut profanis in- 5. Suffieit.'] Durat, sustinet. Msiu 

terdictum erat in adyta et penetralia 6. Et magit infirmo.] Non, inquit, 

iiTiM^frf. Harles. tempus est, ut magis sim infirmus et 

79. JttotJ] Scil. libros, et dwb rov inralidus : nam corpus multis malis 
KMvov e yerbo teribam repetendum Texatum obcalluit» et adsuevit omoia 
est. Sallust. b. Catil.c. 18. 1. Antoa perpeti. Sunt qui legant per interro- 
itemeoi^uravortpaud — d4qua(ntm^ gationem, An magit infirmo,&cc. An 
conjuraUone, quod nomen intelligitur ideo firmum mihi corpus, quia unde 
e verbo conjurare)— «fiMMi ; ubi ride infinnum sit, amplius nihil est ? 

X4 



312 



P. OVIDn NASONIS 



Scilicet exiguis prodest annosa vetustas ; 

Grandibus accedunt tempore damna malis. 
Paene decem totis aluit Pceantius annis 

Pestiferum tumido vulnus ab angue datum : 
Telephus aBtema consumtus tabe peiisset, 15 

. Si non, quae nocuit, dextra tulisset opem. 
£t mea, si facinus nullum commisimus, opto, 

Vulnera qui fecit, facta levare velit ; 
Contentusque mei jam tandem parte laboris, 

Exi^um pleno de mare demat aquae. 20 

Detrahat ut multum, multum restabit acerbi ; 

Parsque meae poBnae totius instar erit. 
Litora quot conchas, quot amoena rosaria flores, 

Quotve soporiferum grana papaver habet ; 
Silvaferas quot alit, quot piscibus undanatatur ; 25 

Quot tenerum pennis aera pulsat avis ; 
Tot premor adversis : quse si comprendere* coner, 

lcarise numerum dicere coner aqu». 
Utque vise casus, ut amara pericula ponti, 

Ut taceam strictas in mea fata manus ; 30 



12. TemporB,'] Diutuniitate tempo- 
ris. Mbr. Grandihut aecedunt, Mag- 
na incommoda ab annis incrementum 
accipiunt, et gravius animum discru- 
ciant. Sic Cic. Philip. V : Omne ma- 
ium natcent faciU obprimitur : invete- 
ratumjit pUrumque robuttiut, Pont. 

13. P(tantiut,] Piiiloctetes. 

14. Virus.] Sic prims edit. et unus 
Vaticanus cum Arondeliano ; et quia 
tumidi proprie angues a veneno dicun- 
tur, virut pretulit Burmann. et mox 
vulnera sequitur. Alis edd. habent 
vulnut, Harles. 

15. Telephutatema eontumtut, &c.] 
Vulnerit autilium Peliat hatta tuliU 
Mer. 

20. Exiguum pleno,] Alibi dixit se 
non fluctibus, sed toto Oceano fuiase 



obnitum, miseriariim suarum maltitu- 
dinem et magnitudinem volens expri- 
mere. Mare dixit dpxcuKQ^ pro mari. 

PONT. 

21. MtUtum rettabit arerbi.] Acer- 
vi pr. Palat. pr. Vattcan. et tres 
alii ; malim acervo ; poena viddicet. 
Heins. 

22. Totiut instar erit,] Ostendit 
tantam esse malomm magnitudinem,* 
ut etiam si quid detrahatur, niliil sibt 
irominutum videatur. 

24. Quodve toporiferum,] Papaveris 
sativi tria sunt genera. Candidum, 
cujus semen tostum in secunda mensa 
cum melle apud antiquos dabatur: 
alterum nigrum: terttum genus Ty- 
ram vocant. 

30. Strictat in mea, &c.] De nece 



TRISTTOM LIB- V. ELEO. II. 818 

Barbara me tellus^ orbisque noTissima magni 

Sustinet ; et ssevo cinctus ab hoste locus. 
Hinc ego trajicerer, neque enim mea culpa cruenta 

Esset, qu8B debet, si tibi cura mei. [est, 

Ille Deus, bene quo Romana potentia nixa est, 35 

Ssepe suo victor lenis in hoste fuit. 
Quid dubitas ? quid tuta times ? accede, rogaque : 

Caesare nil ingens mitius orbis habet. 
Me miserum I quid agam, si proxima quseque re- 
linquunt ? 

Subtrahis effracto tu quoque coUa jugo ? 40 
Quo ferar ? unde petam lapsis solatia rebus ? 

Anchora jam nostram non tenet uUa ratem. 
Viderit : ipse sacram, quamvis invisus, ad aram 

Confugiam : nuUas submovet ara manus. 
Adloquor en absens prsesentia numina supplex, 45 

Si fas est homini cum Jove posse loqui. 
Arbiter imperii, quo certum est sospite cunctos 

Ausoniae curam gentis habere Deos ; 
O decus, o patriae per te florentis imago ; 

O vir non ipso, quem regis, orbe minor ; 50 
Sic habites terras ! sic te desideret aether ! 

Sic ad pacta tibi sidera tardus eas ! 

sibi a comitibiu in idnere intentata, craentadignnm,commiserim. Bubm* 

baec acdpe. 45. Adloquar en abtens obMentia nti- 

33b Tngieerer.'] In locum clemen- mind' $uppl€x.'\ Adloquor potiores : 

tiorem mitterer ab Augusto. Ett pneterea scribendum puto, pnrsentia 

^menta, Est capitalis, quod quem* numina ; quod acumen non intellexere 

quam occiderim. insciti librarii : Trist. ii. 64. Augustum 

43. Viderit.'] Sensus egregius ex vocat prgMentem eontpicuumque Deunu 

vulgata illa formula Viderit: viderit 46. CumJove.] Cum Augusto. 

Augustus, quam iUi invidiam confla- 47. Arbiter, &c.] Arbiter, inquit 

turas sim apud omnes, si ego destitu- Festus, dicitur judez, quod totius rei 

tus ab omnibus amicis, et propter le- habeat arbitrium ac facultatem. 

visstmam culpam gravissimiB poensB 50. N^ontpM>,^«mr«gM.]TantiCaci<* 

damnatus, confiigiam ad ai-am sacram, ende, quanti totus simul orbis : par orbi. 

tanquam inexpiabile crimeo, et morte 52. Adtiderapaeta tifri.] Ad coBlun 



814 



P. OVIDH NASONIS 



Parce, precor ; minimamque tuo de fulmine partem 

Deme : satis poenae, quod superabit, erit. 
Ira quidem moderata tua est, vitamque dedisti ; 

Nec mihi jus civis, nec mihi nomen abest : 56 
Nec mea concessa est aliis fortuna ; nec exsul 

Edicti verbis nominor ipse tui. 
Omniaque hsec timui, quia me meruisse videbam: 

Sed tua peccato lenior ira meo est. 60 

Arva relegatum jussisti visere Ponti, 

£t Scythicum profuga findere puppe fretum. 
Jussus, ad Euxini deformia litora veni 

iBquoris : heec gelido terra sub axe jacet. 
Nec me tam cruciat nunquam sine frigore coelum, 

Glebaque canenti semper obusta gelu, 66 

Nesciaque est vocis quod barbara lingua Latinse, 

Graiaque quod Getico victa loquela sono, 
Quam quodfinitimo cinctus premor undique Marte, 

Vixque brevis tutum murus ab hoste facit 70 
Pax tamen interdum, pacis fiducia nunquam est : 

Sic nunc hic patitur, nunc timet arma, locus. 



tibi promiflsum. Pro paeta, in qui- 
buidam parta : utrttmque rectum. 

Atqui pacta sublimius mibi dictum 
videtnr, quam parta, Harlbs. 

64. Quftd tup§rabU,'] Superarg, su- 
peresse, restare. 

57. Nee mea eencetia ett aUit for- 
tttnaJ] Nec mihi fortunas meas ade- 
mit Augustus; quod ezsulibus fieri 
solebat. 

63. Deformia,'] litus proprie maris 
est ; ripa fiumiiiis. Interdum adpel- 
ktur litus, quod juzta aquam est. 

64. Gelido mb axeJ] Septemtrio- 
Bali. 

66. Ca$iefUi gelttJ] Canentia frigora 
alibi adpeUavit» quod quasi caniti^m 



terrtB inducant. Obutta, quia et fri- 
gus urere dicitur. 

68. Graiaque qtiod GetieoJ] Propter 
colonos e Grecia eo deductos. Vieta 
loquela tono ett. Meliores plerique 
juneta; alii nonnulli cum priscis edi- 
tionibus mitta. Nos veram lectionem 
ezhibuimus : sic infra £1. vii. 51 : 
In paueit exttant Grmat vetHgia 
linguit, 
Hae quoque jam Getico barbara 
faeta sono. Hbins. 

70. Brevitmurut,] Id est, humilis, 
non altos, dKvpwrtpov. Pont. 

71. Padtfidueia fmnquam.] Nun- 
quam certa est paz. 



TRISTIUM UB. V, ELEG. III. 



315 



Hinc ego dum mater» vel me Zanclsa Gharybdis 
Devoret, aque suis ad Styga mittat aquis : 

Vel rapidae flammis urar patienter in iBtnse ; 75 
Vel freta Leucadii mittar in alta Dei. 

Quod petitur, poena est : neque enim miser esse 
recuso ; 
Sed precor, ut possim tutius esse miser. 



ELEGIA III. 



Illa dies haec est, qua te celebrare poetse, 
Si modo non fallunt tempora, Bacche, solent ; 

Festaque odoratis innectunt tempora sertis, 
Et dicunt laudes ad tua vina tuas. 

Inter quos memini, dum me mea fata sinebant» 5 
Non invisa tibi pars ego saepe fui : 



73. PanthM Charyhdu.^ ZaneUea 
Charyhdis: ac enim poetn eam ad- 
pellant, ab urbe Sicilis Zancle, sic 
adpellata a ipecie falcia; «iquidem, 
auctore Tbucydide, falcem Siculi tan- 
etam adpellant: nam loca ea curva 
fuisae, docet etiam Strabo. 

76. Laue,dei.] h. e. ApoUinis, qui 
in promoniorio Leucate habuit tem- 
plnm, Leucu autem in peninsula, 
qn» poftea iniula lacta est, freto per- 
foasoi dara fuit uibs et caput Acar- 
nani». y. Liv. 33. 17. et Cellarii notit. 
orbis antiqui tom. i. pag. 893. Allu- 
dit autem Ovidius ad morem, qui fuit 
Leucadiis, ut quotannis in sacris A- 
pollinis sontem aliquem de prscipitio 
tn fretum dejicerent, sed alis et avi- 
bus ita instmctum, ut volaret magis, 
quam caderet ; quem alii io naviculis 
ad id parati ezcipiebant, ne in man 



periret. Plin, iv. 1« Preter ea bene 
observat Verpoorten, oblique rogare 
poetam, ut sibi concedatur in Sicilia 
aut Epiro vivere, ubi propior Romie 
ettutiorinezsilioessepossit. Harles. 

1. Quate ceUbrare poettt,'} Bacchi 
festum celebrabatur xv. Kalend. A- 
priles a poetis; concitantur enim et 
ipsi ut sacerdotes Bacchi : atque ideo 
et hedera coronantur. Ejus sacra 
Jutius Cesar primus Romam transtu- 
lit. De hujus Dei sacris legito Ovid. 
lib. iii. Fastorum. Mbb. 

3. Jnneetunt tempora,'] Magnus 
olim sertorum usus in diebus festis, 
sacrificiis, symposiis, quia signum le- 
titis. POMT. 

6. Dum me wtea fata rinehant,'} 
Quum nondum eram lelegatus ab Av- 
gusto. 



816 P. OVimi NASONIS 

Quem nunc.subpositum stellis Cynosuridos Urss^/ 

Juncta tenet crudis Sarmatis ora Getis. 
Quique prius moUem vacuamque laboribus egi 

In studiis vitam^ Pieridumque choro ; 10 

Nunc procul a patria, Geticis circumsonor armis^ 

Multa prius pelago, multaque passus humo : 
Sive mihi casus, sive hoc dedit ira Deorum ; 

Nubila nascenti seu mihi Parca fuit : 
Tu tamen, e sacris hederae cultoribus unum 15 

Numine debueras sustinuisse tuo. 
An, dominae fati, quidquid cecinere sorores, 

Omne sub arbitrio desinit esse Dei ? 
Ipse quoque sethereas meritis invectus es arces ; 

Qua non exiguo facta labore via est. 20 

Nec patria est habitata tibi : sed ad usque nivosum 

Strymona venisti, Marticolamque Geten ; 
Persidaque, et lato spatiantem flumine Gangen, 

Et quascumque bibit discolor Indus aquas. 
Scilicet hanc legem nentes fatalia Parcae 25 

Stamina bis genito bis cecinere tibi. 



7. StBllii ErymanthidoiuneJ] Ur- 23. Penidofue, et Uito spatiatUem.} 

8» ArcadicfB, ab Erymantho monte Peisis tota aUissimis vallatur monti- 

Arcadis adpellate. Cynomridoi ^Tm- bus, initium capiena a portis Caspiis» 

cipui ez antiquis ; et recte. Heins. qua iter in austrum, atque usque ad 

18. Destnittm Dei,] DeAm lectius maie piotenditur: quod ab ea Peni- 
pro gentili theologia liber Leidens. cam est adpellatnm. Gangen, Ganges, 

19. ^thereat moritit invectue es India fluvius, est mazimus omnium 
xircM.] Illud verbum invehi proprium fluminum, quSB intribus continentibus 
triumphantium, ut apud Roaianos, memorantur. Vide Plin. lib. vi. cap, 
invehi CapitoUum dicebantur. Ift. 

21. NecfMtria,] lliebe. 26. Bu genito W«, &c.] Bis geni- 

22. Strynuna,'} Strymon fluviusest, tum adpellat Bacchum, quoniam pri- 
qui in confinio ThraciaB et Macedonie mum ex Semele, deinde ez femora 
ez ^roo decurrit : ibi per «Bstum Jovis, in lucem venit: hinc frtifuiter et 
mazime grues morantur; unde Maro iiBvpanfioQ ica^ rov Slc Ovpaltfiai'' 
eas Strymoniat adpeUaviC. Martieo- ycftv dictus. 

lamqueGeten. Belli cupidos Thracas. 






TRISTIUM LIB. V. ELEG. III. 317 

Me quoque, si fas est exemplis ire Deorum, 

Ferrea sors vitae difficilisque premit : 
lUo nec levius cecidi, quem magna locutum 

Reppulit a Thebis Juppiter igne suo. 30 

Ut tamen audtsti percussum fulmine vatem^ 

Admonitu matris condoluisse potes. 
Et potes, adspiciens circum tua sacra poetas, 

Nescio quis nostri, dicere, cultor abest. 
Fer, bone Liber, opem : sic altam degravet ulmum 

Vitis, et incluso plena sit uva mero. 36 

Sic tibi cum Bacchis Satyrorum gnava juventus 

Adsit, et adtonito non taceare sono. 
Ossa bipenniferi sic sint male pressa Lycurgi, 

Impia nec pcena Pentheos umbra vacet. 40 
Sic micet aeternum, vicinaque sidera vincat, 

Conjugis in coelo Cressa Corona tuae. 



29. Quem locutum.'] Capaneum. ttHm et furentAm in tuis sacris. 

32. Admmitu matrU,] Ad Seme- 39. Lycurgus rez Edonorum in 

lem, Bacchi matrem, referas» qus Tbracia (Heroid. ii. iii.) Bacchum 

Jovis fuimine conflagravit : quemad- deum esse negans et de regno fugans, 
modum poeta Augusti ictu prostratus ' ab illo in furorem actus traditur securi 

•st. Vide Natal. lib. v. c. 13. sive bipenni unum pedem pro vitibus 

36. Mero inclu$o.'] Vino intus la* excidisse. Harles. 

tenti. 40. PerUheutJ] Echionis et Agaves 

37. Sic tibi cum Bacckis,'] Tradunt filius, liberum negavit deum esse, 
Bacchum in exercitu mulierum co- nec mysteria ejus accipere voluit. Ob 
piam circumduxisse, armatam hastis hoc eum Agave maler cam sproribus 
pampinis involutis : Silenum quoque Ino et Autonoe, per insaniam a li- 
i>edagogum ac nutritorem, qui ei plu- bero objectum, membratim dilaniavit. 
rimum ad virtutem et gloriam resque Harlbs. 

bellicas profuit: Satyiofique etiam, 42. Clara Corona t%M,] Zuliche- 

quorum opera in saltationibus ac tra- mianus CretsaCorona: optime. Hsixs. 

goediis oblectabatur : eurumenimrisu Ariadnen, a Theseo in Naxo insula 

ac joco vitam omnem felicem traduce- destitutam, Bacchus uxorem duxit. 

bat. Fto gtiava a\n Utta, graia, Ucta. Fabulam refert Ovid. in I de Arte 

Codex Petri Servii fiava, quod venit amandi. De Corona vero Ariadnae, 

<lird Tov navare. legito Hyginum, qui rem multis ver« 

38. Adtomto tono.] Sonobacchan- bis prosequitur. Mer. 



1 



318 P. OVIDII NASONIS 

Huc ades^ et casus releves, pulcherrimej nostros^ 

Unum de humero me memor esse tuo. 
Sunt Dis inter se commercia: flectere tenta 45 

Caesareum numen numine, Bacche, tuo. 
Vos quoque, consortes studii, pia turba, poetas, 

Hsec eadem sumto quisque rogate mero : 
Atque aliquis vestrum, Nasonis nomine dicto, 

Deponat lacrymis pocula mista suis ; 50 

Admonitusque mei, quum circumspexerit omnes, 

Dicat : ubi est nostri pars modo Naso chori ? 
Idque ita, si vestrum merui candore favorem, 

NuUaque judicio litera Isesa meo est : 
Si, veterum digne veneror quum scripta virorum, 

Proxima non illis esse minora reor. 56 

Sic igitur dextro faciatis ApoIIine carmen : 

Quod licet, inter vos nomen habete meum. 



ELEGIA IV. 



LiTORE ab Euxino Nasonis epistola veni» 
Lassaque facta mari, lassaque facta via ; 

Qui mihi flens dixit : tu, cui licet, adspice * Ro- 
Heu! quanto melior sors tua sorte mea! [mam; 

43. Pulcherrime,^ Qaia ipse Bac- proxima Testra carmina antiquia non 

chus et Apollo semper juvenes, imber- esse inferiora. Proxima antem, aut 

bes, et virginea facie. Pont. vicina, aut nuper a vobis edita. 

54. Nullaque judicioJ] Si nullius 58. Nomen habere meumJ] Habete 

vestrum carmen notavi imquam : aut, cum melioribus. Heins. Solo nomine 

si in quemquam vestrum mordacem sim vobiscum, quandoquidem corpore 

versum nunquam distrinxi. non possum, propter Augustum : vel, 

56. Proxima non iUi$,'] Si arbitror, mei memores estote. 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. IV. 819 

Flens quoque me scripsit : nec qua signabar, ad 
os est 5 

Ante, sed ad madidas gemma relata genas. 
Tristitiae causam si quis cognoscere quserit^ 

Ostendi solem postulat ille sibi ; 
Nec frondem in silvis^ nec aperto moUia prato 

Gramina» nec pleno flumine cernit aquas : 10 
Quid Priamus doleat, mirabitur, Hectore rapto ; 

Quidve Philoctetes ictus ab angue gemat. 
D! facerent utinam, talis status esset in illo, 

Ut non tristitiee causa dolenda foret ! 
Fert tamen, ut debet, casus patienter amaros, 15 

More nec indomiti fraena recusat equi : 
Nec fore perpetuam sperat sibi numinis iram, 

Conscius in culpa non scelus esse sua. 
Ssepe refert, sit quanta Dei clementia ; cujus 

Se quoque in exemplis adnumerare solet : 20 

8. Pottulet,'] MaJit Heinaius, et in meus, ut deberem docere cauaam tri- 

aequenti ▼ersu aprieo, sed Burmann. stiti», id est, ut in tali loco easem poai- 

bene defendit et illustrat apertm, ubi tus, cujus non pGBniteret, si pcena cri- 

nullsB arbores sunt. Harles. mini meo confenetur, et injuria me 

12. Ictut ab angut.] Vel sagitta, queri omnea dicerent. Bubm. De 
veneno hydne illita, percussus: ytl emendatione prioris versua facile ad- 
revera a serpente ictus. sentior, quamquam etiam talU possit 

13. Difacerent utinamJ] Hoc disti- expUcari, de pototerioris versus autem 
chon vix Latinum est, et multo minus emendatione salvo erga manes Bur- 
Ovidian. Hbins. Si eradatur hoc mannianos pndore, equidem dissentio ; 
distichon, non video quomodo priori- primo tibi non sustinet fictio poetica, 
bus cohereant sequentia : qu&re cor- quia epistola loquens inducitur, quod 
ruptum potius credo, ei ita legen* quidem est in tribus codd. dein nec 
dum : mihi nec docenda corrigendum esse vi- 

DifaeerenttLtinam,vatittatutettet detur. Caussam enim tristiti», nempe 

in illo, loci iniquitatem, Augusti iram, et ab- 

Ut mihi (vel sibi^ tristitiit eauta sentiam ab amico satis docuit, h»c 

dacendaforet, vero caussa ut non dolenda foret, op- 

Utinam mihi, poetae, status ille esset, tarat. Harles. 
utHceretcausam,minimemanifestam, 15. Fert tamen, &c.] Virtutis est, 

tristitie silere: s^ quum illa sit omni- ut sccundam fortunam moderate, ita 

bus notay quia sura ejectns in ultimam adversam ferre patienter. Pont. 
barbariem, mallem in eo esset status 17. Nttminit.'] Augusti.. Mer. ■ 



320 R OVIDII NA80NIS 

Nam quod opes teneat patrias, quod nomina civis^ 

Denique quod vivat, munus habere Dei. 
Te tamen, o ! si quid credis mihi carior, ille, 

Omnibus, in toto pectore semper habet : 
Teque Menoetiaden, te qui comitavit Oresten, 25 

Te vocat Mgiden, Euryalumque suum : 
Nec patriam magis ille suam desiderat, et quae 

Plurima cum patria sentit abesse sua ; 
Quam vultus, oculosque tuos, o dulcior illo 

Melle, quod in ceris Attica ponit apis ! 30 

Saepe etiam, moerens tempus reminiscitur illud, 

Quod non preeventum morte fuisse dolet. 
Quumque alii fugerent subitse contagia cladis, 

Nec vellent ictae limen adire domus ; 
Te sibi, cum paucis meminit mansisse fidelem, 35 

Si paucos aliquis tresve duosve vocat. 
Quamvis adtonilus, sensit tamen omnia ; nec te, 

Se minus, adversis indoluisse suis. 
Verba solet, vultumque tuum, gemitusque referre, 

Et te flente, suos emaduisse sinus : 40 

Quam sibi praestiteris, qua consolatus amicum 

Sis ope, solandus quum simul ipse fores. 
Pro quibus adfirmat fore se memoremque pium- 

Sive diem videat, sive tegatur humo : [que. 



25. Te qui comitatus Oresten,'} Co- gignit optuaaam. Harlbs. 
mitatur nonnuUi; comitavit fragmen^ 33. ContagiaJ] Constemationem. 
tum Vaticanum. Vide notas Triit. lib. Subit^ cladis, Subiti exsilii. 

i. Eleg. viii. ver. 31. Heins. Menas- 40. lmmadui$$e,'] Sic rescripsit 

tiaden, Amicissimum ; ut Patroclus, Burm. e septem libris. Heinsius ex 

Mencetii filius, Achilli fuit. octo dederat emaduisae, cujus verbi ta- 

26. ^giden,] Tbeseum, Piritboi men auctoritas Burmanno nondum sa^ 
amicura, JE^ei filium. Euryalumque tis firma est. cf. iii. 4. 37. sq. Eleg. 
suum. Nisi et Euryali amornotus est 5. 11. sqq. Harlbs. 

carroine Virgiliano. 44. Sive dUm vu/eaT.] Sive vivat. 
30. Atticae mons, Hjmettus, mel 



TRISTIUM UB. V. ELEjS. V. 321 

Per caput ipse suum solitus jurare, tuumque, 46 

Quod scio noQ illi vilius esse suo : 
Plena tot ac tantis referatur gratia factis ; 

Nec sinet ille tuos litus arare boves : 
Fac modo constanter profugum tueare : quod ille, 

Qui bene te novit, non rogat, ipsa rogo. 60 



ELEGIA V. 



Annuus adsuetum dominse natalis honorem 

Exigit : ite manus ad pia sacra meae. 
Sic quondam festum Laertius egerit heros 

Forsan in extremo conjugis orbe diem. 
Lingua favens adsit^ longorum oblita malonim^ 5 

Quae, puto, dedidicit jam bona verba loqui : 
Quaeque semel toto vestis mihi sumitur anno» 

Sumatur fatis discolor alba meis : 
Araque gramineo viridis de cespite fiat ; 

Et velet tepidos nexa corona focos. 10 

Da mihi tura, puer, pingues facientia flammas, 

Quodque pio fusum stridat in igne merum. 
Optime natalis, quamvis procul absumus, opto 

Candidu» huc venias, dissimilisque meo : 



48. Nte tinet ilU tuoi,'] Nec per* 9. Araque gramin§o viridu de eetpi- 

mittet te fraitre apud iUum coUocatse u Jitt.'] Genio natalem celebrantet, 

beneficiiim. lUe enim Utut arat, qni aram erigebant, qnam floreit lertis or- 

operam perdit, et frostra laborat. nabant. Femins vero Junoni sacrifi- 

cabant. 

3. Laertiui egerat herot,'} MaUm II, Damihitura,puer.2 TuraiaHi- 
egerit. Ulynet Laertis fiUus. que etiam odores, ecdem die uteban- 

4. Dieiii/«ff(tifi» coi|;m^] Natalem tur. 

uzoris Penelopes. 14. Candidus.] FeUz. Mzr. 

VOL.II. Y 



322 P. OVIDII NASONIS 

Sique quod instabat dominae miserabile vulnus, 15 

Sit perfuncta meis tempus in omne malis : 
Quaeque gravi nuper plus quam qtiassata pro- 
cella est, 

Quod superest, tutum per mare navis eat. 
Illa domo, nataque sua, patriaque fruatur : 

Erepta hsec uni sit satis esse mihi. 20 

Quatenus et non est in caro conjuge felix, 

Pars vitae tristi caetera nube vacet : 
Vivat, ametque virum, quoniam sic cogitur, absens ; 

Consummetque annos, sed diutuma^ suos. 
Adjicerem et nostros : sed ne contagia fati 25 

Gorrumpant, timeo, quos agit ipsa, mei. 
Nil homini certum est ; fieri quis posse putaret, 

Ut facerem in mediis hsec ego sacra .Getis ? 
Adspice, ut aura tamen fumos e ture coortos 

In partes Italas, et loca dextra ferat. 30 

Sensus inest igitur nebulis^ quas exigit ignis : 

Gonsilium fugiunt ctetera psene meum. 
Consilio, commune sacrum quum fiat in ara 

Fratribus, altema qui periere manu» 
Ipsa sibi discors» tanquam mandetur ab illis» 35 

Scinditur in partes atra favilla duas. 



21. Quatenus,'] Verpoorten iDter- bella QOta funt Diodori et Papinii mo- 

pretatur, ^wmtqui, si non potest in me nnmentis: mutuis enim ictibns ced- 

feliz ene; ant, qwmiam, quod raihi dere. 

' I placet; atque quatenut^quo' 35. Ipta tihi diteers,'} Quura Pdy- 



mofii poet Ciceronem dici coBptum eise« nids cadaver impodtum fuistet Eteo- 

animadvertitur in novistima editiont clis rogo, subito flamma diaoessit : ca- 

Tursellini de particulis L. L. pag. nente Papinio. libro Thebaidoe dno- 

678. Hables. dedmo, ver. 430. sqq. £t Locanus, 

25. Sed n$ ecntagia fatL'} Sed ve- Phars. Hb. i. ver. 651 : 

reor ne fata mea infdida annorum Scindiiur in paru*» geminoqm eaem^ 

uxoris fdicitatem corrumpant. mine turgit, 

34. Fratribut,} Eteodi et Polynici : Thebano^ imtata rogoi. 



TRISnUM LIB. V. ELEG. V. 828 

Hoc^ memini^ quondam fieri non posse loquebax, 

Et me Battiades judice falsus erat. 
Omnia nunc credo ; quum tu consultus ab Arcto 

Terga, vapor, dederis, Ausoniamque petas, 40 
Hsec igitur lux est, quee si non orta fuisset, 

Nulla fuit misero festa videnda mihi. 
Edidit haec mores illis heroisin sequos, 

Queis erat Eetion, Icariusque pater. 
Nata pudicitia est, mores» probitasque, fidesque : 

At non sunt ista gaudia nata die. 46 

Sed labor, et curae, fortunaque moribus impar ; 

Justaque de viduo psene querela toro. 
Scilicet, adversis probitas exercita rebus, 

Tristi materiam tempore laudis habet : 50 

Si nihil infesti durus vidisset Ulysses, 

Penelope felix, sed sine laude, foret : 
Victor Echionias si vir penetrasset in arces, 

Forsitan Evadnen vix sua nosset humus : 

38. BattiadesJ] Callimachtui poeta, Qusnam eoim Eurydonis illa fiUa? 

qui hoc scripserat, sc. de fumo in duas Scaliger Antigenen, Pelei uxorem, in- 

partes eunte, in sacris Eteoclis et telligebat. Sed quorsum tam obscu- 

Poiynicis. nim nomenl Andromachen iotellige, 

^. Contultus.l Verbum in sacrifi- ' notissime pudicitisB feminam : apud 

ciis usitatum : Kcnrvoftdvruav respi- Homerum, Uiad. !^; 
cit. HuNs. Enimyero Burmann. 'Av^po/mxif Ovydnjp fityaXriropoc 

** Ego veterem, ait, lectionem reduxL 'Hfrduvoc. Heins. 

Indicat enim ipsum fumum scire et De Andromache, filia Eetionis, et Pe 

tentiie infelicitatem locomm sub Arc- helope, Icarii filia (v. Ovid. Her. i. 81 .> 

10, quare ille non stultus inde fugit, et loquitur. Harles. 
Italiamversustendit: etitacl.Bentlei. 52. Sim laude foret.'] Sine lande 

ad Horat. ii. Serm. iii. 158. censet." pudiciti», quam ipso absente, totis vi- 

Harles. grinti annis conservavit, et reditum 

40. Terga dfderit,'] Fugeris Italiam ejus patienter ezspectavit. Pont. 
versut, ubi erat poet» uxor. ^ 53. Victor Eehumiai,'] Capaneum 

41 . Htfc Uu.] Hic dies natalitius. designat, de quo diximus. In arcet 
43. Edidit hee moret iUi$ heroibut Eehioniat, In arces Thebanas. Echion 

^juoi, Queit erat EurytioUf leariut- enim fuit unus ex sociis Cadmi, qui 
que paUr,] De fcminis agit : Scribe cum eo Thebas condidit. 
igitur heroit in cum Scaligero, rfpott- 54. Emdnen,] Uxorem Capanei : 

0ty. Sed nondum sanatus est locus. cujus mors nota cst. 

Y2 



M4 



R OVIDII NASONIS 



Quum Peiia tot sint genitae, cur nobilis una est ? 55 

Nupta fuit misero nenipe quod una viro, 
Efficej ut Iliacas tangat prior alter arenas; 

Laodamia nihil cur referatur erit. 
Et tua, quod maHem» pietas ignota maneret, 

Implessent venti si mea vela sui* 60 

D! tamen, et Caesar Dis accessure, sed olim, 

iEquarint Pylios quum tua fata dies ; 
Non mihi, qui poenam fateor meruisse, sed illi 

Parcite, quae, nullo digna dolore, dolet \ 



ELEGIA VL 



Tv quoque, nostrarum quondam fiducia rerum, 
Qui mihi confugium, qui mihi portus eras ; 

Tu modo suscepti causam dimittis amici, 
Officiique pium tam eito ponis onus? 



55. QnHm Pttia ^nita- ff«Mii!frf"r.J 
Pelia^ films fnU Nepmni tx Tyro 
N^mphat filia Salmotte) regi^p ut scri- 
bil HoTTienis. R^fert enim hanc coti- 
«uevisac circa Hpas Knipej Buoamis 
delectLri. Enm Neptunuip ^umU Eni- 
pei form^t vir^inem i:»pil, et cum « at 
roncubuit, genuitque Feliam et Ne- 
kum. Pehs, TbessaJue regis, l^]ix 
fuienmt ABteroptea, AutoocE, Alcet- 
ttj, Cur HabiiU unn cnt* Alct^UA^ 
Eurip. fab. 6 ; quod sic Latine reddi- 
tnu* ; 

Ast tola ettnjm pTO tuo tpandrt mro . 

Aicvitit itlat fntttier iniigni Jid^, 

Mi^rart rpmttt volttH annof in ttnfli 

CaniAi Tttaritumm 
Hinc Propcrt. lib. ii, Eleg* v. ver, 15 : 

FtHj Adffifti ronjuTttt hftm Uitti- 



Et qum£umq^tt viA femma ftivufii 
Q.mQt, 

56. Mtiflra tir&^l JareEd tnanto 
Admeio, 

ST. Aiitr.^ Quain Ptotesiliiii: qui, 
quum primua t navi Lq Iitoi Trojanttm 
dcscendisset, pnmus de Griccii e^ 
iuterfectuJt \ quicum iiupta eial J.41Q* 

6^* P^IioaS] h. e. Ne»torii, sic dicii 
si Pyto, patfia, urbe Areadi^ : qucm 
Ovidius Metam, jtii, 187. Itia ia^cuU 
vixiue icribit, qtuit Knnos ctiAm pre- 
catm- Auguato. HATtL^s. 

3. Modo.} Sic Kalieni Futnn. Yo»* 
Jiii et Oi'to alti ctidd. quod BtunianDut 
jore prictulit vulgtri ]ectioai fitioqv^^ 
quod eit tota elegrt pateti amtcuin 
prius suscepiiie exsulU cau^mm, dem- 



TRISTIUM LIB. V, ELEG. VI. 825 

Sarcina sum, fateor ; quam si tu tempore duro 5 

Depositurus eras, non subeunda fuit. 
Fluctibus in mediis navem, Palinure, relinquis ? 

Ne fuge ; neve tua sit minor arte fides. 
Numquid Achilleos, inter fera prselia, fidi 

Deseruit levitas Automedontis equos ? 10 

Quem semel excepit, numquid Podalirius aegro 

Promissam medicae non tulit artis opem ? 
Turpius ejicitur, quam non admittitur hospes ; 

Quae patuit, dextrae firma sit ara meae. 
Nil, nisi me solum, primo tutatus es : at nunc 15 

Me pariter serva, judiciumque tuum : 
Si modo non aliqua est in me nova culpa ; tuamque 

Mutarunt subito crimina nostra fidem : 
Spiritus hic, Scythica quem non bene ducimus 

Quod cupio, membris exeat ante meis, [aura, 
Quam tua delicto stringantur pectora nostro, 21 

Et videar merito vilior esse tibi. 
Non adeo toti fatis urgemur iniquis, 

Ut mea sit longis mens quoque mota malis. ^ 
Finge tamen motam : quotie^ Agamemnone natum 

Dixisse in Pyladen verba proterva putas ? 26 

ceps leviter deseruisse; dein pro eu' 11. Nunquam PotUUriut.] Num- 

ram recepit cum Combiano libro eaiu- quid cum Combiano. Heins. Poda' 

tam, quia melius respondet rf tut- liriut, jSscuUpius filiot reliquit Mt- 

eapti, ut ii. e Ponto ii. 45. Equidem chaonem, et Podaliriumy qui arti 

tfiiraiii nondum damnarem, quum cti- patema dediti, quum ad Trojam cum 

rmm tuteiperef veteres quoque dice- Agamemnone navigassent, plurimum 

rent. Loca dabit Gesneri Thesaurus Grsds in eo bello curandis summo 

L. L. sub T. tutcipere. Harlis. stodio Tulneribus opitulati sunt, mag- 

7. Palinurus fidus .£nesB gubemv nam ob id gloriam adepti. 

tor, somno captus in medioque mari 21. Stringantur,'] h. e. l»dantur. t. 

delapsus, navem destituiu t. Virgil. supra ii. 563. franganiur Leid. et 

^n. V. 833. sqq. Harlss. Bera. tinganlur alius : moz; meo Ber- 

10. Deteruil Uvitat.] Ipse Autome- nens. cod. loco tUfi ; quod non displi- 

don levis fuisset, si in medio prslio cet. Harlks. 

currum Achillis, quem regebat, dese- 35. Motam.] Mentem esse commo- 

nusset. PoNT. tam. Againemnone natum. Oresten. 

Y3 



826 P. OVIDII NASONIS 

Nec procul a vero est, quod vel pulsarit amicum : 

Mansit in ofBciis non minus ille suis. 
Hoc est cum miseris solum commune beatis, 

Ambobus tribui quod solet obsequium. 30 

Ceditur et caecis, et quos praetexta verendos, 

Virgaque cum verbis imperiosa, facit. 
Si mihi non parcis, fortunae parcere debes : 

Non habet in nobis uUius ira locum. 
Elige noistrorum minimum minimumque laborum : 

Isto, quo reris, grandius illud erit. 36 

Quam multa madidae celebrantur arundine fossse ; 

Florida quam multas Hybla tuetur apes ; 
Quam multae gracili terrena sub horrea ferre 

Limite formicae grana reperta solent ; 40 

Tam me circumstant densorum turba malorum : 

Crede mihi ; vero est nostra querela mincNr. 

26. Vtrha jtroterva,^ Convicia et ▼. Borm. VerbU, veiiiente consiile, 

oontumelias in illum evomuisse, ut in- obvioe awmadvtrUT^ lolebat lictor ; v. 

lani solent. Pont. lipnum Elector. i. 23. ubi de lictori- 

31 . CtdUur et c4teisJ] Solemus etiam bus, eorumque moniis» insignibnl reL 
obsequi et cedere de via, cects trans- agit. Harlbs. 

enntibus. Ei quot pratesta. Tertium 34. Non habet m nolnt ulUut ira 

geous bominum designat, qutbus e- loeum.'] Solet enim usu venire, ut quos 

tiam obsequimur, magistrat2>us et con- injuris invisos faciunt, gratiosos mite- 

sulibus : quos designat per virgarum ris reddant, nt est apud Valerinm. 

fateet, qui a lictoribus prefierebantur. 37. Celantur amndinefettg.'] Zio* 

32. Imperiota.'} Plena imperii, vel zerlingus ex Erfortano codice, eeU- 
ostentatriz imperii. brantur notat -, quod vemm est. Hsivs« 

Virga.] h. e. pro virgis in fascem . Colebrantur in sensu proprio, plen» 

coUectis; et submotio populi etiam sunt. Harles. 

fascibus facu est. Errarunt igitur et 38. Hyblaftorida,] Hybla urbs, sea 

Mydllus et lipsius libro mox memo- mons fuit Sicilis ; cujus ager floribut 

rando in ejus opp. ad criticam pro- abundabat, ubi optimi mellis copia. 

prie spectantibus Lugd. Bat. 1596. 40. GracUi^^LimiUformicttgrana 

qni putarent, pnster fasc^ lictores reperta.] Virg. i£n. iv. 404. sqq : 

quoque virgam ad submovendnm po- It nigrum eampit agmen, pridant- 

polum et januam pulsandam ges- que per herbat 

tasse. Statu» enim lictoruro et figune, Convectant calle angutio, part gran- 

qus in antiquis monimentis adparent, dia trudunt 

prater loca auclorum,- solos fasces, Obnixe frumenta humerit, &c 

nulkm separatam virgam ostendunt ^l* Cireumstant — turba,} Per sjrl* 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. VII. 827 

His qui contentus non est, in Utus arenas^ 
In segetem spicas, in mare fundat aquas. 

Intempestivos igitur compesce timores, 45 

Vela nec in medio desere nostra mari. 



ELEGIA VII. 

QuAM legis, ex illa tibi vrait epistola terra, 

Latus ubi aequoreis additur Ister aquis : 
Si tibi contingit cum dulci vita salute, 

Candida fortunae pars manet una meae. 
Scilicet, ut semper, quid agam, carissime, quaeris ; 

Quamvis hoc vel me scire tacente potes. 6 

Sum miser : haec brevis est nostrorum summa malo- 

Quisquis et offenso Caesare vivet, erit. [rum : 
Turba Tomitanae quae sit regionis, et inter 

Quos habitem mores, discere cura tibi est? 10 
M ista sit haec quamvis inter Graiosque Getasque» 

A male pacatis plus trahit ora Getis. 
Sarmaticae major Geticaeque frequentia gentis 

Per medias in equis itque reditque vias : 
In quibus est nemo, qui non coryton, et arcum, 15 

Telaque vipereo lurida felle gerat. 

lepsin ita scribebant Teteret : et ita qauquefiroxjaeulit, Hablxs. 

leete prinuB edd. et multi ex scriptis. 2. Ister adittir,] Sed quum Iiter ibi 

PraTe ig;itur alii dederunt eircumttat se exoneret in Oceanum, rb additur 

ant eirenmdat. Sallust. b. Catil. cap. admittendnm duxi ; Pont. iii. El. v. 2 : 

43. ab init. Lentulut eum eeteri» — Hit ubi citrutei* jungitur Jtter a» 

eoHstituerunt, uti — eetera muhitude fuif. Hxins. 

eo^juratiam$ euum quitque negotium 11. Inter Graiotque,'] Grscorum 

estequeretUur ubt Tide Cortium, qui enim colonia fuit Tomus. 

coaimode ktadat Silium Ital. xvi. 464. 15. Coryton,] Or. ympvrbc proprie 

Cetera contenti discedent tuiba duobut est arcus theca, didtur tamen ei' sa- 

Y4 



328 P. OVIDII NASONIS 

Vox fera, trux vultus, verissima Martis imago ; 

Non coma, non uUa barba resecta manu : 
Dextera non segnis fixo dare vulnera cultro, 

Quem vinctum lateri barbarus omnis habet. 20 
Vivit in his, eheu ! tenerorum oblitus amorum, 

Hos videt, hos vates audit, amice, tuus! 
Atque utinam vivat, sed non moriatur in illis ! 

Absit ab invisis et tamen umbra locis ! 
Carmina quod pleno saltari nostra theatro, 25 

Versibus et plaudi scribis, amice, meis : 
Nil equidem feci, tu scis hoc ipse, theatris ; 

Musa nec in plausus ambitiosa mea est. 
Nec tamen ingratum est, quodcunque oblivia nostri 

Impedit, et profugi nomen in ora refert. 30 

Quamvis interdum, quae me laesisse recordor^ 

Carmina devoveo, Pieridasque meas : 



gittannn, quam pharetram DomiQa- x^^^ V^ gladio et cultro dizerunt. 

mus ; h»c ez Senrio ad ^d. z. 169. Harles. 

notavit Verpoort. t. etiam MartiDii 27. Fect.] " Neacio ao non lalaat, 

LeziGon philolog. Breme 1623. p. ait BurmanDUs, mendum in Feei : nam 

516. Harlzs. certe Medeam theatris fedt, et in 

17. Martis cnltores erant Gets ▼. theatris sua poemaU, spectante Au- 

▼ers. 3. 22. Trucissimum Martis vul- gnsto, saltata fuisse, scribit ipie ii. 

tum vide in Museo Capitolin. tom. iii. Trist. 519. sqq. ver." At enim forsan 

tab. 21. et apud Mariette in Recueil fas est vindicare locum a comiptioiie 

des pierres grav^ tab. 20. vel in dul- et poetam ab oacitantia quadam. Forte 

dssimis Veneris amplezibus iUe tru- Medea non perfecta, saltem numquam 

cem prs se fert vultum. Hinc etiam in theatro saltata fuit. Ipse poeta 

Aaacreoa in elegantissimo carmine Amor. iii. 1. 67. de imperfecto hoc 

29. de Bathyllo v. 12. sqq. opusculo disserit : Exi^Miii vati eon' 

^,.^ , , , eede,Trag(tdia,temjmi0 tetteripre' 

MiXav S^^a yopy^ iar», „^ ^„^^ Dum vaeat ; a terge 

rd fUv U A^oc l\xw, Reliqua autem cannina non eo con. 

rd « rw coXiic ^^mc^ «Uo fecit, ut in iheatris ezhiberentur. 

Atqui Medeane ipsa magis esse debe- 



Harles. 



19. Fuu>.] h. e. inflicto hominum bat lusus ingenii, quam que palam 
corporibus. CuUer est h. 1. gladius, doceretur? Videant igitur me acu- 
quo cssim feriunt, uti et Grsci ^- tiores. Harles. 



TMSTIUM LIB. V. ELE6. VH. 829 

Quum bene devovi, nequeo tamen esse sine illis, 

Vulneribusque meis tela cruenta sequor. 
Quaeque modo Euboicis lacerata estfluctibus, audet 

Graia Caphaream currere puppis aquam. 36 
Nec tamen ut lauder vigilo, curamque futuri 

Nominis, utilius quod latuisset, ago. 
Detineo studiis animum, falloque dolores ; 

Experior curis et dare verba meis. 40 

Quid potius faciam solis desertus in oris, 

Quamve malis aliam quaerere coner opem ? 
Sive locum specto ; locus est inamabilis, et quo 

Esse nihil toto tristius orbe potest : 
Sive homines ; vix sunt homines hoc nomine digni, 

Quamque lupi, saevae plus feritatis habent : 46 
Non metuunt leges ; sed cedit viribus aequum ; 

Victaque pugnaci jura sub ense jacent. 
Pellibus, et laxis arcent male frigora braccis ; 

Oraque sunt longis horrida tecta comis. 50 
In paucis remanent Oraiae vestigia linguae : 

Heec quoque jam Getico barbara facta sono. 



34. VuUteributqui meit,^ Ego» ac* redenntet, circt Caphareum fecenmt, 
ceptis ▼ulneribas, nihilominus telis insultante illis Nauplio, propter cm- 
sangnine meo ante cmentatis me ob- dem Palamedis. Msr. 

jido et offero, dom versus scribere 47. S$d ctdit viribus ^umJ] Nul- 

non desisto. Pont. lum jus armis est potentius ; et quis- 

35. Fluetibut Euboicit.] Undis ma- quis viribus prsstat, is nquiora sem- 
ris JEgmi, quod Euboicam insulam per et facere et dicere existimatar. 
alluit. PoNT. 

d6. Caphartam aquam,] Aquaejus- 49. PelUbut,'] Rhenonibus et brac- 

dem maris i£gci. Quasi dicat : Au- cis : Ccterum ez loco notabis obiter» 

det iterum navigare per illud mare, in non solum subligacula, quss &va!ivpi- 

quo semel naufragium fecit. Est vero iag grece vocant, braccas dici; sed et 

CcpAorfftti monsEuboioe insula, Hel- laxiores vestes, longioresque : talibus 

lespontam'ven(us.Adluditautempoeta enim frigora arceri solent» non iis, 

ad naufragium illud, quod Greci,Troja quas proprie braccas dici volunt. 



390 P. OVIDII NASONIS 

Unus in hoc populo nemo est, qiii forte latine 

Quaelibet e medio reddere verba queat. 
Ille ego Romanus vates, ignoscite, Musae, 65 

Sarmatico cogor plurima more loqui. 
En pudet, et fateor ; jam desuetudine longa 

Vix subeunt ipsi yerba Latina mihi. 
Nec dubito, quin sint et in hoc non pauca libello 

Barbara : non hominis culpa, sed ista loci. 60 
Ne tamen Ausoniae perdam commercia linguae, 

£t fiat patrio vox mea muta sono ; 
Ipse loquor. mecum, desuetaque verba retracto, 

£t studii repeto signa sinistra mei. 
Sic animum tempusque traho ; meque ipse reduco 

A contemplatu submoveoque mali. 66 

Carminibus quaero miserarum oblivia rerum : 

Praemia si studio consequor ista, sat est. 



ELEGIA VIII. 



NoN adeo cecidi, quamvis dejectus, ut infra 
Te quoque sim, inferius quo nihil esse potest. 

Qu8B tibi res animos in me facit, improbe ? curve 
Casibus insultas, quos potes ipse pati ? 

Nec mala te reddunt mitem, placidumve jacenti 5 
Nostra, quibus possint illacrymare feree ? 



53. Unu$ in hoc populo nemo estJ] £o modo ammus qmesctt, et fallitBr, 

Scripti plurimi et editi quidam, quod et tempus ita producitur. Redmeo. 

non temere mutem. Nemo unut, ele- Removeo tantisper a molestiis. Mer. 

ganter didtur : Livius iii. 12, nemt- 68. Pnmia ii gtm^,] Satb mag- 

nem unum e$$e, c^fut magit opera pu- num pnemium me arbitror consecv- 

tet rempublicam rettitutam. tnm, si tranquillitatem animi subtnde 

65. Sic animum temputpte traho.] carminibusftMaendisadiptscar. Povt. 



TMSTIUM LIB. V. ELE6. VIII. 831 

Nec metuis dnbio fortun» stantis in orbe 

Numen, et exosse yerba superba Deae ? 
Exiget ah ! dignas ultrix Rhamnusia poenas ! 

Imposito calcas quid mea fata pede ? 10 

Vidi ego, navifragum qui riserat, aequore mergi ; 

Et, nunquam, dixi, justior unda fuit. 
Vilia qui quondam miseris alimenta negarat, 

Nunc mendicato pascitur ipise cibo. 
Passibus ambiguis fortnna volubilis errat, 15 

Et manet in nuUo certa tenaxque loco : 
Sed modo Iseta manet, vultus modo sumit acerbos ; 

Et tantum constans in levitate sua est. 
Nos quoque floruimus, sed flos erat ille caducus ; 

Flammaque de stipula nostra, brevisque fuit. 
Neve tamen tota capias fera gaudia mente ; 21 

Non est placandi spes mihi nuUa Dei : 



9. 1ZA4MIIIIIUM.] h. e. Nein«ti8» quaai ramiim, deztra pbialani tenet. Harl. 

indignatio» a wtfttff&o$ai indignari, ^ 14. lUe cUhk] Ip9$ melioret. Hun- 

dicta, quod inaolentibus et laperbis siut. 

tndigoetur» ac spm moderatas prohi- 17. Sed wu>do Utia mangtJ] Si ma- 

beat ac poniat. Rhammuia vocata net Ista, non est inconstans : irrepsit 

estaRhamnunte, Atticaepago: Pau- boc Terbum ex prscedenti versu: 

sanis,i.c.33.Terbaexinterpretatione nee tamen satis rideo quid pro ee 

hic repetam. A Bfarathone stadia Ix. debeat reponi ; nisi forte, Ueta vmU. 

Oropum versus per litus progressis, Hsins. 

Rhamnus occurrit» ubi et hominum 20. Flammaque,'} Burmannus mo- 

sunt «des et Nemesis des fanum. net, Gronov. iv. obs. 3. notasse, 

Hsc se deorum una mazime insolen- flammam hic pro lucida et splendenti 

tioribtts hominibus implacabilem prs- fortuna fumi, et Pindarum fXiyut et 

bet, et ejus in primis ira barbaros ad ejus compositiii eo sensu ssBpius uti. 

Marathonem adflictos putant. Quum Atqui h»c furdPaatQ allegoris, quum 

enim iUi Atheniensium opes contem- fortunam antea cum flore, nunc cum 

nerent, Parium marmor, ac si hostem flamma comparat, nos minus movere 

jam vicissent» trophci erigendi caussa debet, quia Grcci SvQot pro eo poni 

in hsc ioca deportandum curarunt: solent, quidquid in suo genere pras- 

tx eo Phidias Nemesis signum fecit, stans est et perfectum, et pro quolibet 

io cuios capite corona cervos habet maxime lucescente et emicante : hinc 

et victori» sigiUt» ipsa, Isva frazini reperimos dv9oQ wv^, Harles. 



382 P. OVIDII NASONIS 

Vel quia peccavi citra scelus, utque pudore 

Non caret, invidia sic mea culpa caret : 
Vel quia nil ingens, ad finem solis ab ortu, 26 

lUo, cui paret, mitius orbis habet. 
Scilicet, ut non est per vim superabilis ulli, 

MoUe cor ad timidas sic habet iUe preces, 
Exemploque Deiim, quibus accessurus et ipse est, 

Cum pcenae venia plura roganda petam. 30 
Si numeres anno soles et nubila toto, 

Invenies nitidum seepius isse diem. 
Ergo, ne nostra nimium laetere ruina, 

Restitui quondam me quoque posse puta : 
Posse puta fieri, lenito princi{>e, vultus 35 

Ut videas media tristis in urbe meos ; 
Utque ego te videam causa graviore fugatum : 

Haec sunt a primis proxima vota mihi. 



ELEGIA IX. 



O TUA si sineres in nostris nomina poni 
Carminibus, positus quam mihi saepe fores ! 



23. Pudore.] h. e. stulto errore, passimoccurrit: ptftamet/rram,etiaiii 

cujus me pudere debet. Harles. confuderunt libr&rii ez Pont. i. ▼. 30. 

29. Exemplo DeAm.] Deorum ex- et alibi. Pttenda, edit. Bemn. et 
emplo, qui solent veniam mortalibus Pontani. Burm, 

concedere : aut, qui magis prosint, 36. Ut videat media trUtit in urbe 

quam obsint. Et ipte, Etiam ipse meot VuUut.'] Trittit, ob restitutionem 

Augustui. Eit aecetturut, Est per- meam in patriam. 

venturus in numerum Deorum. 38. Vota tecunda,'] Moretu Suot 

30. Cum petn* venia plura roganda secunda post prima mea vota ; qn» 
petamJ] Forte scripserit, plura rogan- sunt, primo ut revocer ab exsilio, ae- 
da ftram, pro obtinebo ; et ita ferri cundo ut tu ipse exsoles. 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. IX. 333 

Te solum meriti caner^n memor ; inque libellis 

Crevisset sine te pagina nuUa meis. 
Quid tibi deberem tota sciretur in urbe, 5 

Exsul in amissa si tamen urbe legor. 
Te prsesens mitem, te nosset serior setas, 

Scripta vetustatem si modo nostra ferent. 
Nec tibi cessaret doctus bene dicere lector ; 

Hic tibi servato vate maneret honor. 10 

Caesaris est primum munus, quod ducimus auras : 

Gratia post magnos est tibi habenda Deos. 
Ille dedit vitam ; tu, quam dedit ille, tueris, 

Et facis accepto munere posse frui. 
Quumque perhorruerit casus pars maxima nostros ; 

Pars etiam credi pertimuisse velit, 16 

Naufragiumque meum tumulo spectarit ab alto, 

Nec dederit nanti per freta saeva manum ; 
Seminecem Stygia revocasti solus ab unda. 

Hoc quoque quod memores possumus esse, 
tuum est. 20 

Dt tibi se tribuant cum Caesare semper amicos : 

Non potuit votum plenius esse meum. 

4. Cr$vu$et dns te.] Omxiibui pa- bomiitcjos casui, at, quo minus auzi- 

giuis te celebrassem. lium ferret, pertimuit» aut pertimuisse 

8. Ferent vettutattm nostra scriptaJ] credi Toluit, ne Augustus irasceretnr. 

Sunt ad posteios penrentura. Atque Verpoorten bene laudavit Ci- 

1*2. Pott magnos Deoi.] Pbst Jovem ceron. ad divers. i. epist. 9. nr. 30. 

et Augustum : vel Deos adpellat Au- Si adctuandi tuni, si 9111 periimuerunt ; 

gustum et ejus liberos. Mbr. magit etiam reprehendepdi, nquite ti' 

16. Pertimuitie.'] Burm. conjicit mere timutarunt, Harlbs. 

prcttmuuM h. e. quidam etiam nunc, 19. Seminecem.'] Solus post Augus- 

quum vident me exsnlem, ut ezcusent, tum servasti me. Pont. - Stjfgia r#- 

quodnnllamopemtulerintmihi, aiunt, vocatti solut ab unda. Sic ille apud 

se diu pretimuine hanc meam poenam Comicum : Solut ab Orco martuum me 

et caSus infelices ; quia siBpe viderant redueem in lueemfeeerit, 

me talia admittere, quibus ezsilium 22. Pleniut esse.J^ Quam precari» 

mererer. At enim penimuisu forte ut Dii cum Cassare tibi sint amid et 

servari potest : pars quidem non per- propitii. 



884 P. OVIDII NASONIS 

Haec meus argutia, si tu paterere, libellb 

Poneret in multa luce videada labor. 24 

Se quoque nunc, quamvis est jussa quiescere, quin 

Nominet invitum^ vix mea Musa tenet. [te 

Utque canem, pavidas nactum vestigia cervse, 

Luctantem frustra copula dura tenet ; 
Utque fores nondum reserati carceris acer 

Nunc pede, nunc ipsa fronte, lacessit equus ; 30 
Sic mea, lege data vincta atque inclusa, Thalia 

Per titulum vetiti nominis ire cupit. 
Ne tamen officio memoris Isedaris amici, 

Parebo jussis, parce timere, tuis. 
At non parerem, nisi si meminisse putares : 35 

Hoc quod non prohibet vox tua, gratus ero. 
Dumque, quod o breve sit!- lumen solare videbo^ 

Serviet officio spiritus iste tuo. 

23. Ute.} Beneficia. Mxr. Argw paterii nomeo tanm in cirminibiis 

tis, Eniditis. Post. meis poni. 

28. Copula dura tmut.^ Copula hic 33. Nee tamm o^feio.] GraTe eet 
pro eo fiine accipittir, qno canes a ve- -ledi ab amico, et per officinm acci* 
natoribui adligati dncantnr.* vnlgo pere detrimentnm. Pont. 

Uuium adpellant. Cingnlnm vero dbMmmtnemmmeft»imre$.']Bnnk' 

circum coUnm, melium adpellat Varro hnsius malebat, si non MMimuif m- 

de Re rustica, lib. ii. taree ; forte, 

29. Nemdum reeerati emmt.] Non- At n&m peireremt mii te wuruiaee^- 
dnm ^rti termioi, nnde equi inctpi- tarem : 

unt cnrrere. Tel, 

31. Sie mea, lege data,'\ An rataf At non parerem, niti me mmnoratie 
Vide Fast iii, ver. 279. Heins. Mi- putarem, 

nime Tero ; data li^e,scilicet, ab ami- Si 9110 non prohibet lex tua^ gra- 

co, qui vetuerat se nominari, et qnies- tus, eo. 

cere ejus musam jusserat : ucjura dare Si sine nomine eo usque tui meminis- 

et similia passim oocurmnt. Bubm. sem, gratns pro tot beneficiis, qno lex 

Vhuta. ligata : imperato scil. sibi tna me progredi noo prohibet. Bunii. 

silentio. Mxr, 36. Non jfrekibet vm.] Gratam nai- 

32. VetitiJ] Abs te vetiti, tjui non mi reoorda^onem non Tetas. 



TRISTIUM LIB, V. ELE6. X, 33S 



ELEGIA X. 

Ut sumus in Ponto, ter frigore constitit Ister, 

Facta est Euxini dura ter unda maris. 
At mihi jam videor patria procul esse tot annis, 

Dardana quot Graio Troja sub hoste fuit. 
Stare putes, adeo procedunt tempora tarde, 5 

£t peragit lentis passibus annus iter. 
Nec mihi solstitium quidquam de noctibus aufert ; 

Efficit angostos nec mihi bruma dies : 
Scilicet in nobis rerum n&tura novata est, 

Cumque meis curis omnia longa facit. 10 

Num peragunt solitos communia tempora motus, 

Suntque magis vitae tempora dura meae ? 
Quem tcnet Euxini mendax cognomine litus, 

Et Scythici vere terra sinistra freti. 
Innumerse circa gentes fera bella minantur, 15 
^ Quse sibi non rapto vivere turpe putant. 
Nil extra tutum est : tumulus defenditur aegre 

Mcenibus exiguis, ingenioque loci. 
Quum minime credas, ut aves, densissimus hostis 

Advolat, et prsedam vix bene visus agit : 20 
Saepe intra muros clausis venientia portis 

Per medias legimus noxia tela vias. 
Est igitur rarus, qui rus colere audeat ; isque 

Hac arat infelix, hac tenet arma manu : 

19. Mmdas oo^itoiiitiM.] Qui podut Thrftctim moribus, docet eos e bello 

eit inhotpitalis. ^ atque rapto Tivere, idque pulcberri- 

14. Ver§ ttrra dniara,'] Vere terra» mum ducere. SUd non rapto, omnet 

«t in anistra parte sita, sic etiam in- meliores. Heins. 
fcliz. 18. JngMitoftttf loeu] Situ et natura 

16. Qwe nm de rapto mvero turpe loci. 
ftttent.] Herodotito, in receniendis 22. Est igiHir rarut, qui Jam colere 



1 



SX P. OVIDII NASONIS 

Sub galea pastor junctis pice cantat avenis ; 25 

Proque lupo pavidae bella verentur oves. 
Vix ope castelli defendimur ; et tamen intus 

Mista facit Graiis barbara turba metum : 
Quippe simul nobis habitat discrimine nullo 

Barbarus, et tecti plus quoque parte tenet. 30 
Quos ut non timeas, possis odisse videndo 

Pellibus et longa tempora tecta coma. 
Hos quoque, qui geniti Graia creduntur ab urbe, 

Pro patrio cultu Persica bracca tegit. 
Exercent illi sociae commercia linguae : 35 

Per gestum res est significanda mihi. 
Barbarus hic ego sum, quia non intelligor ulli ; 

£t rident stolidi verba Latina Getae : 
Meque palam de me tuto mala saepe loquuntur ; 

Forsitan objiciunt exsiliumque mihi. 40 

Utque fit, in me aliquid, si quid dicentibus illis 

Abnuerim quoties adnuerimque, putant. 
Adde, quod injustum rigido jus dicitur ense, 

Dantur et in medio vulnera saepe foro. 



audeau] Qoid audeat colere Y Scribe, 34. Pro patrio ctUtu.] Pro habita 

ru$ qui eolere audeat, Hunb. Oneoo, qm est cultior et civilior. 

28. Barbara turba,'] Get», qui una Pont. 
cum Grecit Tomon habitant. 41. Hoc distichon commentitium 

31. Quot ut non timeat.] Quorum aut certe perobscurum censent ene 
prim. Pal. prim. Vatic. et quinque Heinsius et Verpoort. £go vero cum 
aUi, ut easet dictum, quomodo abtti- Burmann. a manu poets profectum 
neto irarum, denne querelarum ab Ho- esse arbitror. Forsan nihil mutandum 
ratio, et timilia paaaim obvia. ett, sed ita interpretandum. Illi ho- 

32. Pellibut et longa eorpora teeta minet, ut stolidi inhumanique haen 
eomeu] Peetora quidam veteres : at solent» quotiet dicentibus iUis capite 
unus Bononiensis cum priscis editioni- moto aut ne^verim aut adsenaerim, 
bus, tempora ; quod temere Ciofanus advenus me aliquid, nempe mala lo- 
damnarat ; nam comatot passim Get^ qui, puUnt h. e. cogiUnt, (nisi loco 
describit, et pellibus operire capiu /mtont legere malis parant,) aut in taie 
etiamnum solent per septemtrionem. aliquid» de quo nuile loquantar, ob- 
Hbins. servant, Hakles. 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. XI. 



33t 



O duram Lachesin, quee tam grave sidus habenti 

Fila dedit vitae non breviora meae ! 46 

Quod patriae vultu, vestroque caremus, amici ; 

Quodque hic in Scythicis finibus esse queror; 
Utraque poena gravis : merui tamen urbe carere ; 

Non merui tali forsitan esse loco. 60 

Quid loquor, ah demens ! ipsam quoque perdere 

Caesaris offenso numine dignus eram. [vitam 



ELEGIA XI. 



QuoD te nescio quis per jurgia dixerit esse 

Exsulis uxorem, litera questa tua est. 
Indolui, non tam mea quod fortuna male audit, 

Qui jam consuevi fortiter esse miser ; 
Quam quia, cui minime vellem, sim causa pudoris, 

Teque rear nostris erubuisse malis. 6 

Perfer, et obdura : multo graviora tulisti, 

Quum me subripuit principis ira tibi. 
Fallitur iste tamen, quo judice nominor exsul : 

Mollior est culpam poena secuta meam. 10 

Maxima pcena mihi est, ipsum offendisse ; priusque 

Venisset mallem funeris hora mihi. 



45. Gravi sidtu kabenti.'] h. e. qui 
tam infelici sidere natus sum. Harlks. 

48. Heinsius boc distichon esse spu- 
rium immerito putat; hoc enim de- 
leto, nihil esset, quod referres illud, 
utraque pana, qus respicit, et quod 
careat amicis, et quod non meliore 
loco exsul vivat. Harles. 

49. Utraqiie pcma gravisJ] Et ca- 
rere scilicet amicoruxn consuetudine, 
ct in Scythia vivere. 

VOL. 11. 



60. Forsitan,] Ne absolute adfir- 
mando Cesarem offendat, et injusti- 
tisB coarguat. Pont. 

I. Neteio quisJ] Sic per contemp- 
tum quandoque loqui solemus, quum 
indignum quem sstimemus nomina- 
mus. 

II. Ipsum,] Me offendisse Cesa- 
rem. 



338 



P. OVIDII NASONIS 



Quassa tamen nostra est, non fracta, nec obnita 
puppis ; 

Utque caret portu, sic tamen exstat aquis. 
Nec vitam, nec opes, nec jus mihi civis ademit ; 15 

Qu8B merui vitio perdere cuncta meo : 
Sed quia peccato facinus non adfuit illi, 

Nil nisi me patriis jussit abesse focis. 
Utque aliis, numerum quorum comprendere non 

Csesareum numen, sic mihi, mite fuit. [est, 
Ipse relegati, non exsulis, utitur in me 21 

Nomine : tuta suo judice causa mea est. 
Jure igitur laudes, Caesar, pro parte virili 

Carmina nostra tuas qualiacunque canunt : 
Jure Deos, ut adhuc coeli tibi limina claudant, 25 

Teque velint sine se comprecor esse Deum. 
Optat idem populus : sed ut in mare flumina vas- 

Sic solet exigUBB currere rivus aquae. [tum, 

At tu fortunam, cujus vocor exsul ab ore, 

Nomine mendaci parce gravare meam. 30 



13. Quassa tamtn, &c.] Hoc exsi- 
lium est mihi instar procells, qua 
■gitor» non submergor. Submersus 
fuissem» si me interemisset. Pont. 

16. Vitio meoJ] Meo errore. 

22. Tuta Mt.] Non potest perire. 
Suojudice, Augusto judice. {senim 
judicavit me non exsulem, sed rele- 
gatum : que poena mollior erat. Mer. 

25. C<eU tiU /tmtna.] Ut cosli lumi- 
na prior lectio ; poetica periphrasis 
pro coelo, sicut lumina solis pro sole 



apud Lucret. imitatione Homeri,apud 
quem simili circuitioms figura f&oc 
^fX(oio sspissime legitur. Bebsm. 

26. Teque velintJ] Idest, velintesse 
te Deum nobiscum. 

27. Sed ut tn mare /umtno.] Hoc 
dicit: Ita mes, ut populi preces ad 
Deos perveniunt» quemadinodum et 
parva flumina mare ita ingrediuntnr, 
ut magna. Mer. 

30. NonUne mendaeu] Falso: non 
enim sum exsul. Pont. 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. XII. 



339- 



ELEGIA XII. 

ScRiBis, ut oblectem studio lacrymabile tempus, 

Ne pereant turpi pectora nostra situ. 
Difficile est^ quod, amice, mones; quia carmina 
laetum 

Sunt opus, et pacem mentis habere volunt. 
Nostra per adversas agitur fortuna procellas, 5 

Sorte nec ulla mea tristior esse potest. 
Exigis, ut Priamus natorum in funere ludat, 

Et Niobe festos ducat ut orba choros. 
Luctibus^ an studio videor debere teneri, 

Solus in extremos jussus abire Getas? 10 

Des licet hic valido pectus mihi robore fultum, 

Fama refert Anyti quale fuisse reo ; 
Fracta cadet tantae sapientia mole ruinae : 

PIus valet humanis viribus ira Dei. 



5. Per adversai agitur fortuna,^ 
Nihil frequentius OTidio, quam COO' 
ditionem suam companiie cum pro- 
cellif, tempestatibiii, &c. Pont. 

7. Priamus natartanjiinire ludat.'] 
Ego reduzi, ludat, quod ez antiquo 
tcripto receperat Francofurtensit ; et 
melius respondet sequenti, ducat cho- 
roi: luden enim est saltare, ut Me- 
tamorph. iii. 686. 

8. Fettot chorot,'] Cborus multo- 
rum vocibus constat, ut docent Se- 
neca et Macrobius. 

12. Fama refert Anyti quak fwm 
reu\ Ph> genitiTO m, malim reo le- 
gere» dativo casu -, ut sit sententia : 
Quale pectus reo Anyti, hoc est, So- 
crati fnisse £una refiert. Nam et d/i- 
ftficXlav lectio hcc tollet, et versui 
quoque gratic aliquantum conciliabit ; 
▼itata similitudine casus in utraque 



cesura. Mic. Anyti reo, Socrati, 
quem Anytus accusavit. Tres enim 
Aiere Sooatis accusatores Melitus, 
Anytus, et Lycon. Melitus quidem ob 
poetas ei infestus: Anytus ob arti- 
fices, atque reipublice gubematores ; 
Lycon denique gratia rhetorum. Ac- 
cusado autemhabuitse ferme in hunc 
modum : Socrates injuste egit, juven- 
tutem depravans, ac Deos quos dvi- 
tas putat, ipse non putans, sed alia 
quedam nova dsmonia. Plato docet 
eum tanta fuisse sapientia et fortitu- 
dine, ut noluerit pro se aut causam 
dicere» aut quemquam precari. Mkr. 
'AXX'» cJ Kpirmf, koI rb rpirov, ti 
ravry rdtQ BfdiQ fikov, ravry yc- 
vioBtt' IfU 9k 'AwTOc Kai M^Xfroc 
dwoKTtXvai fikv ^{tvayrai, pk&itai Zk 
o6. Epictet. de Socrate, cap. ultim. 
14. Nondum perspicio, hunc ver- 
Z2 



340 P. OVIDII NASONIS 

Ille senex dictus sapiens ab Apolline, nullum 15 

Scribere in hoc casu sustinuisset opus. 
Ut patrise veniant, veniant oblivia vestri ; 

Omnis ut admissi sensus abesse queat ; 
At timor officio fungi vetat ipse quieto : 

Cinctus ab innumero me tenet hoste locus. 20 
Adde, quod ingenium longa rubigine laBsum 

Torpet, et est multo, quam fuit ante, minus. 
Fertilis, adsiduo si non renovetur aratro, 

Nih nisi cum spinis gramen, habebit ager : 
Tempore qui longo steterit, male curret, et inter 

Carceribus missos uUimus ibit equos : 26 

Vertitur in teneram cariem, rimisque dehiscit, 

Si qua diu solitis cymba vacarit aquis : 
Me quoque despero, fuerim quum parvus et ante, 

Illi, qui fueram, posse redire parem. 30 

Contudit ingenium patientia longa laborum, 

£t pars antiqui magna vigoris abest. 
Saepe tamen nobis, ut nunc quoque, sumta tabella 

Inque suos volui cogere verba pedes : [est, 

Carmina scripta mihi sunt nulla, aut qualia cernis; 

Digna sui domini tempore, digna loco. 36 



sum panim adpositiim ac proinde Stts- 27. TeneramJ} Hoc epitheton non 

pectum esse, ut Heintius arbitratus placet Burmanno, qui tewuem con- 

est. Poet» mens est, Augusti iram jecerat, Heinsius vero et Francius u- 

terribiliorem esse, quam odium homi- tram. Equidem nihil mutarem, sed 

num Atheniensium, quod Socrates secundum primam hujus vocabuli sig- 

«^quoanimopertulit,etsapientiaSocra- ntBcationem interpretarer fragUem, 

tis sttccumbet tanto malo. Cadit vero, cum primis si tener a rcipw tero, at- 

qu9 est lectio ood. Leidensis» fortior tero derivemus. Harlss. 
esse videtur et irdBti aptior. Harles. 28. Cymba vacarit aqtus,'] Si in ri- 

21. Ingenium longarubigine Utmm.'] pam subducta, diu hesit in arenis. 
Vel, plenum, Arondelianus. Forte, 33. Ut nutic quoqne sumta.} Nihi- 

rotum* Heins. Longa rubigine. I/)nga lominus imperare mihi non potuii quin 

componendi desuetudine. Mbr. scriberem. Pont. 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. XII. 



341 



Denique non parvas animo dat gloria vires ; 

Et foecunda facit pectora laudis amor. 
Nominis et famae quondam fulgore trahebar, 

Dum tulit antennas aura secunda meas. 40 
Non adeo est bene nunc, ut sit mihi gloria curse : 

Si liceat, nuUi cognitus esse velim. 
An, quia cesserunt primo bene carmina, suades 

Scribere, successus ut sequar ipse meos ? 
Pace, novem, vestra liceat dixisse, Sorores, 45 

Vos estis nostrse maxima causa fugae. 
Utque deditijustas tauri fabricator aheni, 

Sic ego do pcenas artibus ipse meis. 
Nil mihi debuerat cum versibus amplius esse ; 

Sed fugerem merito naufragus omne fretum. 50 
At puto, si demens studium fatale retentem, 

Hic mihi preebebit carminis arma locus : 
Non liber hic ullus, non qui mihi commodet aurem, 

Verbaque significent quid mea norit, adest. 
Omnia barbariae loca simt, vocisque ferinae, 55 

Omnia sunt Getici plena timore soni : 
Ipse mihi videor jam dedicisse Latine ; 

Jam didici Gretice Sarmaticeque loqui. 
Nec tamen, ut verum fatear tibi, nostra teneri 

A componendo carmine Musa potest. CO 



44. Sueeemts,'] Quia mihi male 
successit. 

47. Tauri fabricator a^t.] Pe- 
rillus : de quo jam dictum est. Mer. 

49. Nil mihi debuerat,'] Prodentis 
enim non est, ad id redire, nnde de- 
trimentum acceperit. 

51. Studium fataleJ] Si regrediar 
ad studiuro meum, quod mihi fato quo- 
dam nocuit, inveniam arma carmini 



idonea. Pont. Retentem. Repctam. 
£st prolepsis ironica, ut Verpoort. 
jam pulcre monuit, et arma carminii 
sunt instrumenta, libri et alia adju- 
menta carminis scribendi; inde ar- 
marium, ubi libri reponuntur. Plin. ii. 
ep. 17. Idemque Verpoort. jam lau- 
darat Virgil. ^o. i. 187. agrestium 
arma, h. e. agriculturfe instrumenta. 
Harles. 
Z3 



1 



342 



P. OVIDII NASONIS 



Scribimus, et scriptos absumimus igne libellos : 

Exitus est studii parva favilla mei. 
Nec possum^ et cupio non uUos ducere versus : 

Ponitur idcirco noster in igne labor ; 
Nec nisi pars, casu flammis erepta, dolove^ 65 

Ad vos ingenii pervenit uUa mei. 
Sic utinam, quas nil met^entem tale magistrum 

Perdidity in cineres Ars mea versa foret ! 



ELEGIA XIII. 

Hanc tuus e Getico mittit tibi Naso salutem; 

Mittere si quisquam, quo caret ipse, potest. 
^ger enim traxi contagia corpore mentis^ 

Libera tormento pars mihi ne qua vacet : 
Perque dies multos lateris cruciatibus uror, 5 

Sed quod non modico frigore Isesit hiems. 
Si tamen ipse vales, aliqua nos parte valemus : 

Quippe mea est humeris fulta ruina tuis. 
Qui mihi quum dederis ingentia pignora, quumque 

Per numeros omnes hoc tueare caput ; 10 



62. PartM.] Non placet Heiniio, 
et oonjicit Uudiit atra, et Bunn. eana 
favilla, Equidem contra codices ni- 
hil mutem. Atqui lectio parva addit 
multum ponderia conjecturaB Burman- 
ni, qui in verau sequenti legere ma- 
)it non muUot (quidam enim codd. ha- 
bent non nullot) dueere vernu, Harl. 

2. Que lectio est in textu, [mti- 
tere rem $i quis. Edit. Hables.] eam 
Heinsius rescripsit e Leidensi, Moreti 
et alio codice ; ego vero cum Burm. 
valde dubito, hsc interpolata esse ad 
exemplum i. e. Ponto 10. 20. et serva- 
rem lectionem edit. veteris mittere ti 



fuufttam quo car, aut hibentius Medon. 
codicis, mittere st ipue^m qno e, ipse. 
Recte autem observavit Verpoorten, 
Ovidium ludere in vocabulo talutis, 
quod et comprecationem faustam et 
statum felicem significat. IUam Ovi* 
dius se mittere, hanc non habere dJcit. 
Harles. 

3. Traxi contagia mentit earpere.'] 
Id est, ipsum corpus, prae nimio men- 
tis dolore, coepit male valere. 

9. Ingentia pignora,^ Magnas sig- 
nificationes amoris. 

10. Per numerot omfits.] Per om- 
nesmodos. 



J 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. XIII. 848 

Quod tua me raro solatur epistola, peccas : 

Remque piam preestas, ni mihi verba neges. 
Hoc precor emenda : quod si correxeris unum, 

NuUus in egregio corpore naevus erit. 
Pluribus accusem, fieri nisi possit, ut ad me 15 

Litera non veniat, missa sit illa tamen. 
Dl faciant, ut sit temeraria nostra querela» 

Teque putem falso non meminisse mei. 
Quod precor, esse liquet: neque enim mutabile 

Credere me fas est pectoris esse tui. [robur 
Cana prius gelido desint absinthia Ponto, 21 

Et careat dulci Trinacris Hybla thymo, 
Immemorem quam te quisquam convincat amici : 

Non ita sunt fati stamina nigra mei. 
Tu tamen, ut falsse possis quoque pellere culpse 

Crimina, quod non es, ne videare, cave : 26 
Utque solebamus consumere longa loquendo 

Tempora, sermonem deficiente die ; 

12. Veipoorten ita bene interpre- 14. NuUus tuevus.'] Quasi dicat, ni- 

tatur : Si non gravaris ad me scribere, hil abs te requiram amplius, si faanc 

ego per verba epistols tue mihi re veluti ex formoso corpore labem, aut 

ipta et facto officium pnestitum esse maculam unicam sustuleris. 

judicabo. Quod antem hoc verborum 15. PluribuSMcusem.'] Pluribusver- 

officium non prasstas, peccas. Hein- bis officium tnum accusarem. Heins. 

sius suspicatur : remque piam haud 19. Quod precorJ] Vt falso de te 

prff«t<M, f«i miAi v.n. CodexLeidensis querar. Robur tui pectorit, Mentis 

habet ; remque male pnuUu sed m. r. tus constantiam in me amando, cre- 

negas : alius ; remque malam prastas ni dere nequeo esse labefactatam. 

Tmfu verba legas: duo; quodque pium 21. Absinthium in Ponto fuit pne- 

prastas, Quare Burmannns, qui hic, stantissimum, multo amarius Italico, 

ut sspe, res et verba opponi, et Na- ejus vero medulla dulcis, vide Plin. 

sonem velle putat, rebus quidem sa- xxvii. 7. Trinacris est Sicilia Grecis 

tisfacere officio amicum, sed verba, a tribus promontoriis sic dicta ; conf. 

i. e. epistolas, non prsstare, legere v. 6. 38. Harles. 

malit ; Remque maU haud prastas, sed 22. Hybla Trinacris,] Hybla, civi- 

miki verba negas ? tueris meam caus- tas Sicilis. 

sam optimei sed non scribis, vel, rem- 28. Sermonem cum Rottendorphiano 

que quidem prastas, sed, &c. Harles. et Puteano, rescripsit Heinsius : edit. 

Z4 



344 P. OVIDII NASONIS 

Sic ferat ac referat tacitas nunc lltera voces, 
£t peragant linguae charta manusque vices : 30 

Quod fore ne nimium videar diffidere, sitque 
Versibus hic paucis admonuisse satis ; 

Accipe, quo semper finitur epistola verbo, 
Aque meis distent ut tua fata, vale. 



ELEGIA XIV. 



QuANTA tibi dederint nostri monumenta libelli, 

O mihi me conjux carior, ipsa vides. 
Detrahat auctori multum fortuna licebit ; 

Tu tamen ingenio clara ferere meo : 
Dumque legar, mecum pariter tua fama legetur ; 5 

Nec potes in moestos omnis abire rogos. 
Quumque viri casu possis miseranda videri, 

Invenies aliquas, quae, quod es, esse velint ; 
Quae te, nostrorum quum sis in parte malorum, 

Felicem dicant, invideantque tibi. 10 



▼et. CQm aliU umumu Deficere enim 2. O mUu nu earior.'] Exprimit hiiDC 

cum quarto casu construebant scrip- amorem, lib. iiL Eleg. iii. ver. 15 : 

tores optimi illius ssculi. Cic. iv. ep. Omnia quum tubeant, vind» tamen 

6. Solatia me dejiciunt. Plura vide omnia cor0tu, 

apud Heinsium ad Ovid. Metam. i. 4. Tu tamen ingenio,'] Versus ez in- 

Amor. viiL 93. Heinsium et Drakenb. genio meo profecti te illustrabunt. 

ad Sil. Ita]. viiL 661. Harles. 6. Kee potet in nuatos omnit abire 

30. Peragant.'] Munus lingue o- rogos.] Non potest fama tua penitus 

beant, quod epistola solet efBcere. deleri, quemadmodum corpus absumi- 

34. Atqus meis dittent.] Atque scri- tur rogo. 

bendum, ut Caroli Strozzs, viri no- 9. Nottrorum malorum.] Me» cala- 

bilissimi et bumanissimi, codex. Cf. mitatis. In parte. Quum mecum do- 

ad Amor. ii. xiv. ver. 30 ; et alibi. lenter feras exsilium meum. 



TRISTIUM LIB. V. ELEG. XIV. 



345 



NoB ego divitias dando tibi plura dedissem : 

Nil feret ad manes divitis umbra suos. 
Perpetui fructum donavi nominis ; idque, 

Quo dare nil potui munere majus, habes. 
Adde, quod, ut rerum sola es tutela mearum, 1 6 

Ad te non parvi venit honoris onus : 
Quod nunquam vox est de te mea muta, tuique 

Judiciis debes esse superba viri. 
Quae, ne quis possit temeraria dicere, praesta : 

Et pariter serva meque, piamque fidem. 20 
Nam tua, dum stetimus, turpi sine crimine mansit, 

Et laudem probitas irreprehensa tulit. 
Par eadem nostra nunc est sibi facta ruina : 

Conspicuum virtus hic tua ponat opus. 
Esse bonam facile est, ubi, quod vetet esse, remo- 
tum est, 25 

Et nihil officio nupta quod obstet habet : 



11. Plura.l Quam dedi. iDtelligit 
autem fame immortalitatem. 

13. Perpetui fructum, &c.] Nod 
iatermorietur Domeo tuum, pn^ter 
eteniitatem scriptorum meorum. 

16. Onut non parvi honorit.] Quasi 
dicat : quamvis sit odus et labor res 
meas tueri, tameu erit magoo ho- 
Dori. 

19. Pertta,'] Persevera ia amore 
coDJugali. Melius ffrtetta, effice. 

22. Laudem^tulU.] Sic deditBur- 
maaous ; laudem latuit io tondem, quod 
prioiae edd. exhibeut. AUi aliter apud 
Heiosium, qui scribere jubet et fanut 
prolntat—Juit, Num vero Latioe di- 
catur, fanut probitat, vehemeoter du- 
bitat Burm. oec probarat Verpoorteo. 
Prointat est h. 1. castitas. Hakles. 

23. Par ea de nottra non ett tibi 
facta ruina."] lo oostra ruioa parem 

tt osteodisti : vel parem ejus demon- 
straode occasiooem habes. Burm. 



Liceat vero meam iaterpooere con- 
jecturiolam. Ovidius aotea orarat ux- 
orem, ut fidem servaret, eamque ounc 
osteoderet, quum castitatis perpetua, 
qus RoDis rara tunc fuit virtus, aotea 
laudem tulisset : rogat igitur ut fides 
taota sit, quamtum malum esse putat 
exsilium, hoc est, quam maxima, qua 
re gloriam acquiret illustrem. Hioc 
suspicor scripsisse poetam, prsesertim 
si ea« quas sequuntur, cootuleris : Par 
eadem (scil. fides) nottra nunc tit 
(b. e. utioam sit!) tiin facta ruimt: 
atque io Gottorpbiaoo fuit nottre, et 
sibi ex aotiqua lectiooe $it, pro quo 
librarios substituerat ett, forsao oitum 
fuiL HaRL£6. 

24. Contpicuum.] Quasi quamdam 
statuam duoc tibi virtute tua erige, 
coospicuam omoibus. Pont. Virt^it. 
Tua fides coojugalis. 

25. Bonam.] Femioam et uxorem : 
sed virtus io arduis ceroitur. 



1 



346 P. OVIDII NASONIS 

Qaum Deus intonuit, non se subducere nimbo, 

Id demum pietas, id socialis amor. 
Rara quidem virtus, quam non fortuna gubemet ; 

Qu8B maneat stabili, quum fugit illa, pede : 30 
Si qua tamen pretii sibi merces ipsa petiti, 

Inque parum laetis ardua rebus adest ; 
Ut tempus numeres, per saecula nulla tacetur, 

£t loca mirantur, qua patet orbis iter. 
Adspicis, ut longo maneat laudabilis aevo, 35 

Nomen inexstinctum, Penelopsea fides ? 
Cemis^ ut Admeti cantetur, ut Hectoris uxor, 

Ausaque in accensos Iphias ire rogos ? 
Ut vivat fama conjux Phylaceia, cujus 

Uiacam celeri vir pede pressit humum ? 40 
Nil opus est leto pro me, sed amore fideque : 

Non ex difficili fama petenda tibi est. 



29. GabemaU] Gubemet cum me- ster Thneafidn. O miAi Theaia pee- 

lioribus. Hxins. (luam, &c. Quasi tcra Juneta Jide, De fide autem Pe- 

dicat : rari sunt, qui non sequantur nelopes, Hom. Odyss. xviii. ver. 253 : 
fortunam potius quam virtutem. Ei KttvSQ y l\0wv rbv ifibv piov 

31. Si qua tamen.] "Oirov rb ev/i' Ait^ToKiv», 

^pov IkiI Kal rb cuoc/Slc ; Epictet. Mit^iv kc k\moq fcif ifgbv koI niX- 

Hanc etiam apud TuUium ssepius in- Xiov o^ruk. 

venies senientiam, sed ^randiore verbo 37. Admeti uior.'] Hujus fabuliB 

expositam ad finem Milonians ora- meminit Apollod. lib. i. qua nempe 

tionis, ubi *' fortes et sapientes viros ratione ApoUo totum annum Admeto 

non tam praemia sequi solere recte servierit. Hectoris uxor. Sic ipsa 

factorum, quam ipsa lecte facta," &c. apud Eurip. in Troad. 

31—34. Ut in textu est, e Palati- Xk ff, w ^S\' "EKrop, dxov dvSp 

nis bene rescripserat Gruterus, et ad- dpKovvra /ioc. 

prime distinxit de Meddenbach Wak- 38. Iphia».] Evadne, Iphias fiiia. 

ker in AmoenitaL litterar. p. 123, 124. 39. Phylaeeia.'] Laodamia sic dicU 

interpungendo ; n qua tamen, ftretii. a Phylace, Phthiotic» regionis Thes- 

h. e. si qua tamen virtus sit, quam saliae urbe, quas sub ejus mariti Ph)- 

non gubemet fortuna, ac versu 34. et tesilai imperio fuit, ut docet Strabo, 

loeOf (scilicet numeres) mirantur. Jam lib. ix ; vel a Protesilai avo Phykice, 

v. 32. ardua est virtus, qnae non in- Iphicli patre. Micyl. 
clinatur ad fortunam. Harles. 41. Nii opus e$t Uto.] Quod ad ex- 

36. Penelopga fdes.] Sic alibi no- empla referendum : Alcestidisscilicet, 






TRISTIUM LIB. V. ELEG. XIV. 347 

Nec te credideris, quia non facis, ista moneri : 
Vela damus, quamvis remige puppis eat. 

Qui monet ut facias, quod jam facis, ille monendo 
Laudat» et hortatu comprobat acta suo. 46 



qus pro marito Admeto mori tuiti- morteiupniadDOtavimiis,&c. Micyl. 

nuit, ut est apud Euripidem : Evad- 44. Veta domtu.] Quati dicat : hec 

nes, qus et ipsa rogum mariti con- amore magia impuUua ad te scribenda 

scendit, eademque le cremari paaea putavi, quam quod arbitraier te pre- 

est : et Laodami», de cujus obitu et ceptis et monitis meis egere. Font. 



PUBLII OVIDII NASON1S 
EPISTOLARUM 

EX PONTO 

LIBRI QUATUOR. 



PUBLII OVIDII NASONIS 
EPISTOLARUM 

EX PONTO 

LIBER PRIMUS. 
EPISTOLA PRIMA. 

BRUTO». 

Naso, Tomitanae jam non novus incola terrae, 
Hoc tibi de Getico litore mittit opus : 

Si vacat, hospitio peregrinos, Brute, libellos 
Excipe, dumque aliquo, quolibet abde loco. 

Publica non audent inter monumenta venire, 
Ne suus hoc illis clauserit auctor iter. 



* Codex Bavar. hanc habet in- 
scriptioDem : Ineipit libtr primuu E- 
pistolarum Ovidii Nasonit de Ponto. 
Ejrittola prima ad Brutum, At do 
Ponto iaficetuin est, et a recentiori 
manu adstttmn, nec libri veteres pleri- 
que ttUam agnoscant inscriptionem. r. 
Heins. qni etiam observat, optimos 
codices habere Bruto, Harles. 

I. Jam non noous incola,'] Incolam 
Don novnm se vocat, pro veteri, gard 
Xir6inira. Nam jam quartnm prope 
annnm in Ponto agebat, id quod in« 



fra mox adparet, Eleg. viii. CiBte- 
ruro, ut hoc addamus, septem omnino 
annos in Ponto vixisse poeta videtur ; 
atque intra tres priores, ea, quorum 
titulus est Trittium, scripsisse: reli- 
quis autem, h«c qu« de Ponto in- 
scribuntur, ut ex ipsis libris adparet. 

MlCTL. 

2. Do Getieo litoreJ] De litore ma- 
ris Euxini, quod Geta accolunt. 

6. CUnuerit hoe iter.] Fecerit scri- 
bendo pnecepta amatoria, ne hi quo- 
que de Ponto libelli possint in publi- 
cum prodire. 



352 P. OVIDII NASONIS 

Ah ! quoties dixi, certe nil turpe docetis ! 

Ite ; patet castis versibus ille locus. 
Non tamen accedunt : sed, ut adspicis ipse, latere 

Sub Lare privato tutius esse putant. 10 

Quaeris, ubi hos possis nuUo componere laeso ? 

Qua steterant artes, pars vacat illa tibi. 
Quid veniant, novitate roges fortasse sub ipsa : 

Accipe, quodcumque est, dummodononsitamor. 
Invenies, quamvis non est miserabilis index, 15 

Non minus hoc illo triste, quod ante dedi : 
Rebus idem, titulo differt ; et epistola cui sit 

Non occultato nomine missa, docet. 
Nec vos hoc vultis, sed nec prohibere potestis ; 

Musaque ad invitos officiosa venit. 20 

Quicquid id est, adjunge meis : nihil impedit ortos 

Exsule, servatis legibus, urbe frui. 
Quod metuas non est : Antonl scripta leguntur ; 

Doctus et in promtu scrinia Brutus habet. 

8. Ite ; patet eastis verribits ilU lo- mulieribus, qus fitios genuenmt : in 

cus,'] Locum hunc intelligit Merula epistoU Hypsipyles ad Jaaonem, 131 

de ipsa Roma : sed quia praecedit, et sq : 

Publica non audent inter mojmmenta Felix in numero quoque sum ; pra- 

venire, caperem de Apollinis Palatini lemque gemellam, 

tcmplo et Bibliotheca, in quam non Pignora Lucina binafavente dedi. 

audent venire Nasonis libelli: vide 17. Hebus idem.l Eadem est ma- 

Trist. lib.iii. £1. i. et alibi. Burm. teria hujus operis, qu» est de Tristi- 

12. Qtia.] Ubi : idque elegantis- bus. Titulo differt, Differt indice. 
simc dicitur de statu in loco. Ciof. Et epistola cui sit» Diflert etiam boc 

13. Quid veniant,'] Ita et Grscos opus ab eo de Tristibus, quoniam in 
dicere Wdvrt rov, diarl, Sextus Em- hoCi ad quem scripta sit epistola, ti- 
pir. tradit, lib. L Pyrrh. Hypotyp. tulus docet : id vero in opere de Tri- 
cap. 19. ubi videndus est Fabri- stibus supprimitur. 

cius. 19. Nec vos hoe vultis.'] Nec vos 

15. Quamvis non sit miserahilis tn- vultis vestra nomina in hoc opere 
dex.'] Quamvis non est plerique vete- poni, propter Augusti metum. 

res: vcrsu proximo» pro hoc malim 22. Servoris /e^friu.] Nonscribendo 

hic,si per antiquos liceat codiccs. In- lasciva: id ne focerem, legibus can- 

venies his in libris non minus triste tum fuit. 

il!o, quod jam ante dedi. Heivs. 23. Antonius antea fuit Triumvir 

16. Q'tod ante dedi,] Metaohora a cum Augusto, dein acerrinras hujus 



EX PONTO LIB. I. EPIST. I. 



353 



Nec me nominibus furiosus confero tantis : 25 

Saeva Deos contra non tamen arma tuli. 
Denique Caesareo, quod non desiderat ipse, 

Non caret e nostris uUus honore liber. 
Si dubitas de me, laudes admitte Deorum ; 

Et carmen demto nomine sume meum. 30 

Adjuvat in bello pacatae ramus olivse : 

Proderit auctorem pacis habere nihil? 
Quum foret ^neae cervix subjecta parenti, 

Dicitur ipsa viro flamma dedisse viam. 
Fert liber jEneaden : et non iter omne patebit ? 35 

At patrise pater hic ; ipsius ille fuit. 
Ecquis ita est audax, ut limine cogat abire 

Jactantem Pharia tinnula sistra manu ? 



bostis, qai paullo ante pit£linm Actia- 
com de ebrietate Aug. edidit libel- 
ium» Plin. xiv. 22. Harles. 

24. Scrinia Brutat habtt.] Bniti, 
preter libnim de Virtute Ciceroni, 
Senecie, Plutarcho, aliis laudatum, 
etiam versut exstabant, et quidem sa- 
tis lascivi, ut ex Plinio, lib. iii. Epist. 
5, discimus. Auctor dialogi de claris 
Oratoribus : ** Fecerunt Brutus et 
Ccsar carmina non melius quam Ci- 
cero, sed feiicius, quia iUos fecisse 
pauci sciunL" Heins. 

26. Non tamen arma tuft.] Non ta- 
loen bella gessi, ut M. Anton. et 
Brutus. 

29. Si dubitoi de me.'i Si dubitas 
mea causa hos meos libellos excipere. 
Laudet admitte Deorum. Excipe illos 
Augusti causa, cujus laudes in illis 
continentur. 

31. A<{juvat in belio.] £st argumen- 
tum a minori : Ramus olesi quod 
signum pacis est, adjuvat in bello 
pnetendentem : multo igitur magis 
debet juvare, non signum, sed ipse 

VOL. II. 



auctor pacis, id quod faciunt libri mei. 

MlCYL. 

35. jEneaden.] Augustum,ab ^nea 
oriundum, propter patrem Julium Ce- 
sarem, qui genus suum ad Julium As- 
canium, ^ne» fiUum, referebat.' 

36. Ipniu.] Ita interpretor» hic, 
quem meus- Uber fert, e&t pater pa- 
tris, ille autem Ancbises, quem tuiit 
i£neas, fuit ipsius tantum Mnea pa- 
ter. Burmannus vero, *' quo referas 
iliud ipsiut,*' inquit, ** non video; an 
ad Augustum 1 ut sit, Augustus fuit 
pater patric, ille (i£neas) pater ipsius 
(Augusti.) In Francof. erat, unicut 
ille fuit ; forte unins ille fuit. Hic 
scil. Augustus est pater patria?, qui 
est, ^neades iUe, quem fert meus hic 
Uber, ille vero, iEneas, pater fuit non 
communis patri», e( omnium civium, 
sed unius JuUi, cui taroen iter patuit 
per ferrum et ignes." Penes pruden- 
tes lectores esto judicinm. Hables. 

37. Ut limine cogat abire,'} Ut Isi- 
dis sacerdotes, sistra i£gyptia Ceren- 
teS| pellat e Umine. 

A A 



354 



P. OVIDII NASONIS 



Ante DeAm matrem comu tibicen adunco 

Quum canit, exigu» quis stipis eera neget ? 40 
Scimus ab imperio fieri nil tale DianaB ; 

Unde tamen vivat vaticinator habet. 
fpsa movent animos Superorum numina nostros ; 

Turpe nec est tali credulitate capi. 
En ego, pro sistro, Phrygiique foramine buxi, 45 

Gentis luleae nomina sancta fero : 
Vaticinor moneoque ; locum date sacra ferenti : 

Non mihi, sed magno poscitur ille Deo. 
Nec, quia vel merui, vel sensi principis iram, 

A nobis ipsum nolle putate coli. 50 

Vidi ego linigerse numen violasse fatentem 

Isidis, Isiacos ante sedere focos : 



39. Ante DeAm matrem,'] Quum ma- 
tri DeAm canit tibicen inter sacrifican- 
dum. Aduneo eomu. Tibiam obli- 
quam iDtelltge, dextra parte unum, 
sinistraduo foramina habentem, quam 
Midas, in Phrygia invenit, ut Pltnius 
docet. 

40. Quum eanit,'] Dum pr. editt. 

41. Vaticinator Dians nomineex- 
igit stipem sive pecuniam a eonsulen- 
tibus, sive iis, quibus vaticinia reddit. 
£t tamen scimus, ipsam Dianam nihii 
ta]e imperare, hoc est, haudquaquam 
jubere, ut ille pecuniam ab hominibus 
auferat. Ita plane explicat Micyllus. 
In Aricino autem nemore juzta Ro- 
mam habuit Diana templum, ibi erant 
vaticinatores, uti codiciTwisdenio jam 
erat adscripturo. Harles. 

42. Unde tamen vivat vaticinator,'] 
Tamen sacerdos DiansB, causa Des 
predicendo futura, donatur victu et 
donis. Quibus verbis coUigit, ut sa- 
cerdfttes coluntur, Deorum causa, sic 
libros continentes Augusti laudes, mi- 
nime esse ex urbe peliendos, sed pci- 
tius excipiendos summa veneratione. 



43. Ipta mavent antJiiM.] Hoc dicit : 
Movemur Deorum causa ad veneran- 
dum sacerdotes predictos, nec debe- 
mus pntare, esse turpe, credulitate 
nostra sacerdotes venerari Deomm 
causa. Supercrum nnmtMa. Namina 
veteres nonnulli. Hetns. 

46. Pro rittro, Phrygii^,] Pro sa- 
cerdotibua Isidis et Cybelet, quos per 
sistrum et tibiam e buxo designat 

46. Gentii lule^] Augustiex gente 
lulia oriundi, ab lulo, .£iieBB filio. 
Nonuna saerafero, Complectorin meis 
libellis sacrum Augusti nomen. 

47. Vatieinor,'] Sum vates ApoUinis 
et sacerdos* Loctiin date, Sinite me 
per urbem incedere. Ferenti taera, 
Mihi portanti nomina gentis lulee. 

49. Nee, quia vel merui.] Quamvis, 
inquit, in me Augustus sit iratus, non 
recusat tamen a nobis coli nostro car- 
mine. 

51 . Linigerte Itidis.] Haec vera lec- 
tio, quidquid membrans inter se pug- 
nant. HEtNS. Isidts, cujus sacerdotcs 
lino tecti sacra Dee celebrabant. 

52. Sedere ante focot leiaeot,'] Se- 



EX PONTO LIB. I. EPIST. I. 



366 



Alter, ob huic similem privatus lumine culpam, 

Clamabat media, se meruisse» via. 
Talia coelestes fieri praeconia gaudent, 56 

Ut, sua quid valeant numina, teste probent. 
Saepe levant poenas, ereptaque lumina reddunt, 

Quum bene peccati poenituisse vident. 
Pcenitet o ! si quid miserorum creditur uUi, 

Pcenitety et facto torqueor ipse meo ! 60 

Quumque sit exsilium, magis est mihi culpa dolori ; 

Estque pati poenas^ quam meruisse, minus. 
Ut mihi Di faveant, quibus est manifestior ipse, 

Poena potest demi, culpa perennis erit. 
Mors faciet certe, ne sim, quum venerit, exsul ; 65 

Ne non peccarim, mors quoque non faciet. 
Nil igitur mirum» si mens mihi tabida facta 

De nive manantis more liquescit aquee. 



dere ante altaria Isidis, ei Mcrificatu- 
rum, posteaqnam post poenitentiam 
Dea placata illi veniam dedit. 

53. il/teK.] Scilicet Isiacns sacer- 
doB. Privatus lumitu, Privatnsocu- 
lls tanquam peijurus. Quoties enim 
per Isidem jurantes fidem non serva- 
bant, putabantur a Dea visu privari. 
Juvenal. Sat. xiii. ver. 93. sq : 

Decemat quodcunqne vclet de cor- 

port no$tTo 
Isit, et iratoferitit mea Iwnina sistro : 
Dummodo vel eecus teneam, quot 
ahnego, nummoe. 
In Anthologia Graeca Lucilius : 
/<i| Karapaay 
T<}v"l<rwro^ry; 
huc et Persius, Sat. v. ver. 186, re- 
spexit, apud quem obcurrit, 

ciim sistro lusea saeerdos, 
65. Talia pnteoniaJ] Talem vocem 
fatentium sua crimina, et se ita me- 
ritos. 



56. Quidvaleant sua fwmtN«.] Quid 
possint Deorum vires. Teste. AU- 
quo nocente, in quem animadverte- 
rint. 

62. Estque pati psBnasJ] Rationem 
adsignat, cur magis doleat crimine, 
quam exsilio. Qaia magis roe angit 
peocatum meum, quam pcBna et ex- 
silium. Q.u€tm meruisse, Quam pec- 
catum commisisse, quo videar dignus 
tali poena. 

63. Quiinis est manifestior ipse,'} In 
quibus Diis ipse Augustus magis ad- 
paret, quia a nobis videtur. 

68. De nive manantis,] Contabescit 
animus meus, et dolore coUiquescit, 
ut nix ad ardorem solis. Poxt. 

Edrc x^^ ^ ^^S Kanrdnro fsa- 

Kpdv V^' AlfMV. 

Theocr. Idyll. vu. ver. 76 ; et Idyll. 
xxiii. ver.dl : 

*A 6k x^mv Xctiffd, Kal rwuTai avlKa 
irax^, 
A a2 



356 



OVIDII NASONIS 



Estur ut occulta vitiata teredine navis ; 

^quorei scopulos ut cavat unda salis ; 70 

Roditur ut scabra positum rubigine ferrum ; 

Conditus ut tineae carpitur ore liber ; 
Sic mea perpetuos curarum pectora morsus, 

Fine quibus nuUo conficiantur, habent. 
Nec prius hi mentem stimuli, quam vita, relinquent ; 

Quique dolet, citius, quam dolor, ipse cadet. 76 
Hoc mihi si Superi, quorum sumus omnia, credent, 

Forsitan exigua dignus habebor ope ; 
Inque locum Scythico vacuum mutabor ab arcu : 

Plus isto, duri, si precer, oris ero. 80 



EPISTOLA II, 



MAXIMO. 

Maxime, qui tanti mensuram nominis imples, 
Et geminas animi nobilitate genus ; 



69. Vitiata teredine navit,'] Inter 
teredinem et tineam hoc interest, quod 
altera sit marina, altera terrestris ; vide 
Pliniam, lib. xvi, cap. 12. Teredo 
eadem qus Terme*. Grscis rep^^ii^. 

71. Femi.m rubigine roditur.] Cato 
de Re Rustica : Ferrum rubigo inter- 
ficit, 

72. Carjiitur,'^ Consumitur. Cura' 
rum mormt, Curas edaces adpellat 
Horat. Gr. GvftoBaKtict Ovfiopdpovc. 

• 77. Si Superi, quorum tumut,^ Si 
Dii, in quorum sum potestate : Au- 
gustum autem latenter intelligit. 

79. /n loeum vacuum.'^ In locum 
carentem arcu Scythico: hoc est, in 
locum magis quietum, et remotum ab 
bac Scytharum asperitate. Ab arcu 



Scjfthieo. Ab armis Getarum, qui pe* 
cuiiariter arcu utuntur. 

80. Duri oru.] InverecuDdi oris. 

1. Maxime.'] Fabius hic Mazimus, 
quum intima familiaritate Cssari Au- 
gusto fiierit coDJunctus, non invenitur 
tamen, quod mireris, apud scriptores 
ullis functus honoribus. Ad hunc no- 
stram opinor referenda esse illaQuin- 
tiliani, Inst Orat. vi. 3 : " In meta- 
lepsb quoque cadit ratio dictorum ; 
ut Fabius Maximus incusans Augusti 
congiariorum, que amicis dabantur» 
exiguitatem, heminana esse dixit." 
De morte hujus Fabii Noster inf. lib. 
iv ; et Plinius, lib. vii. cap. 45. Heins. 
Atqui Glandorpius consulem hunc 



EX PONTO LIB. I. EPIST. II. 



357 



Qui nasci ut posses, quamvis cecidere trecenti, 

Non omnes Fabios abstulit una dies ; 
Forsitan haec a quo mittatur epistola quaeras, 5 

Quique loquar tecum, certior esse velis. 
Hei mihi ! quid faciam ? vereor, ne nomine lecto 

Durus, et aversa caetera mente legas. 
Viderit haec si quis ; tibi me scripsisse fateri 

Audebo, et propriis ingemuisse malis. 10 

Viderit ; audebo tibi me scripsisse fateri, 

Atque modum culpae notificare meae. 
Qui, quum me poena dignum graviore fuisse 

Confitear, possum vix graviora pati. 
Hostibus in mediis, interque pericula versor; 15 

Tanquam cum patria pax sit ademta mihi : 
Qui, mortis s*vo geminent ut vulnere causas, 

Omnia vipereo spicula felle linunt : 



Fabium facit a.u.c. dccxciii. ut et 
Lipsius fecit: sed huDC fnisse hnjus 
Fabii patrem docet Masson. in vita 
Ovidii. Qui tanti nunsttram nomini$ 
impUs. Qui nominis magnitudinem 
lequas, ac superas animi nobilitate. 
Per mensuram autem tanti nominis, 
Mmiimi adpellationem intellige. 

2. Genus,'] Maximorum familiam. 

3. Qaamvi» cecidere, &c.] Bello £- 
trusco, quod gestum est contra Veien- 
tes, quum in acie cecidisset Q. Fabius; 
vide Florum, libro i. cap. 12. Histo- 
nam refert Ovid. in Fast. lib. ii. ver. 
196. sqq. 

4. Non ab$tuUt omne$ FahiotJ] Non 
prorsus omnes Fabios delevit. Unus 
enim ez ea gente, ob impuberem aeta- 
tem domi relictus, propagavit genus 
ad Q. Fabium, qui mora Annibalem 
fre^t. 

9. Viderit,] Quara eleganter dictum 
sit, pluiimis docet Heinsius exeroplis. 



Recentioris auctori», non Ovidii est 
voc. iwtificare, quod versum reddit 
suspectum. Quare Heinsius ex duo- 
bus dbtichis unum faciendum boc 
modo censet. Videris: attdebo tibi me 
scripsisse fateri. Audebo propriis in- 
gemuisse maUs: Aut Videris hoc ; si 
quidem tibi me scripsissefateri Audebo, 
et propriis ingemuisse malis* Equidem, 
quia cod, £rfurt. habet/ate^ (supra- 
scripto fateri) legerem, scripiisse fa- 
tebor. Audebo propriis — sequens au- 
tem delerem distichon. Micyllus prius 
distichon interrogative legit, ut sit 
oratio dubitantis, et posterius quasi 
per subjunctionem huic respondeat. 
Harlss. 

16. Hostibus tn mediis.] In medtis 
Getis, qui urbem infestant. 

17. Ut geminent causas, &c.] Ut 
duplici causa et via lethum adferant, 
ferro scilicet et veneno. 

A a3 



358 



P. OVIDII NASONIS 



His eques instruettis perterrita moenia lustrat^ 

More lupi clausas circueuntis oves. 20 

At semel intentus nervo levis arcus equino, 

Vincula semper habens irresoluta, manet. 
Tecta rigent fixis veluti vallata sagittis, 

Portaque vix firma submovet arma sera. 
Adde loci faciem, nec fronde, nec arbore Iseti, 25 

£t quod iners hyemi continuatur hyems. 
Hic me pugnantem cum fngore, cumque sagittis, 

Cumque meo fato, quarta fatigat hyems. 
Fine carent lacrymas, nisi quum stupor obstitit illis, 

Et similis morti pectora torpor habet. 30 

Felicem Nioben, quamvis tot funera vidit, 

Quae posuit sensum, saxea facta, mali ! 
Vos quoque felices, quarum clamantia fratrem 

Cortice velavit populus ora novo. 
IUe ego sum, lignum qui non admittar in ullum : 

IUe ego sum, frustra qui lapis esse velim. 36 
Ipsa Medusa oculis veniat licet obvia nostris, 

Amittat vires ipsa Medusa suas. 



20. Minv lupi eUmtMJ] Ovilibus 
enim dausis obambolaos lupus inri- 
diari solet. 

23. Tecta infizis sagittis et eminen- 
ttbus aspera sunt» et h» ita spedem 
iralli refenint : dejbis confer v. Trist 
▼ii. 17. Ovid. Epist. iv. 169. radiU 
fiontem vallatus acutit, h. e. radios 
yelttti vallos e fronte prominentes ha- 
bens. Harles. 

29. Ntft ^uiim <<tip0r.1 Nisi quum 
mentis torpor, et quasi quedam aliena- 
tio a sensu. 

31. Fdiegm NtoAen.] Ni<^e filia 
fuit Tantali et Taygets» uxorque Am- 
phionis. Qu», et orbata viro et filiis. 



apud umas eorum in lapidem vetsa 
dirig^t. Legito Ovid. in Met. lib. vi. 
Quamvi» tat funen vidit, Quamvis 
viderit tot filios mortuos. 

33. Vm juoque feliee».'] HeUades, 
id est, Solis filias, sorores Phaethontis 
dicit : qu», fratema funera juzta Eri- 
danum deplorantes, convemB dicnii- 
tur in alnos» ut voluit Maro. 

37. Ipta Medusa oeutu.] FhoKns 
ez Cetho conjuge tres habuit filias ez- 
imisB pulchritudinis, Euryalem, Sthe- 
Bionem, et Medusam. Fabulam refert 
Ovidius, Met lib. iv. 

38. Amittet nuu viret.] Quia non 
mutabit me in saza. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. II. 350 

Vivimus, ut sensu nunquam careamus amaro ; 

Et gravior longa fit mea poena mora. 40 

Sic inconsumtum Tityi, semperque renascens, 

Non perit, ut possit saepe perire, jecur. 
At, puto, quum requies, medicinaque publica curae 

Somnus adest, solitis nox venit orba malis : 
Somnia me terrent veros imitantia casus ; 45 

Et vigilant sensus in mea damna mei. 
Aut ego Sarmaticas videor vitare sagittas ; 

Aut dare captivas ad fera vincla manus : 
Aut, ubi decipior melioris imagine somni, 

Adspicio patriae tecta relicta meae : 50 

Et modo vobiscum, quos sum veneratus, amici, 

Et modo cum cara conjuge, multa loquor. 
Sic, ubi percepta est brevis et non vera voluptas, 

Pejor ab admonitu fit status iste boni. 
Sive dies igitur caput hoc.miserabile cernit, 55 

Sive pruinosi noctis aguntur equi ; 



41. Sie incontumtum Tityi.'] Tityi Somnus enim solet esae ciiranim me- 

exemplo docet suum dolorem scmper dicina. 

renasci. Hic amavit Latonam ; prop- 4t5. Imitantia verot catus.'} Quum 

ter quod, Apollinis telis confixus, et sint falsa, videntur tamen vera esse. 

hac pcena damnatus apud inferos ad- 46. Et vigHant sentui,'} £t mei 

ficitur ; ejus jecur vultur exedit. Ti- sensus, inquit, vigilant, somniando ea 

tyijecur. De quo Virgit. vi. 595 : que mihi damnum adferunL 

Kec non et Tityon, terr^ omnipa- 49. Imagine tomniJ] Jucundioribus 

rentit alumnump somniis, quibus interdum deludor. 

Cemere erat : per tota novem cuiju- Somni dixit per Synieresin pro Mronti. 

gera corput Ut Virg. Eclog. i. ver. 33 : nec cura 

Porrigitur, rottroque immamt vultur peculL Ludunt nos somnia in utram- 

obunco que partem. Pont. 

Immortale Jecur tundent, fotcun- 54. Ab admonitu.l Post recorda- 

daque pecnis tionem patrisi amicorum, et conjugis, 

Vitcera, rimaturque fpulit, haffitat- qusB tanquam bona mihi erepta esse 

que tuh alto doleo. 

Pectore: nec Jibrit requies datwr 55. Capvt hoc,] Seipsum designat. 

ulla renatit, 56. Nocti currus et equi tribuuntur. 

43. Medieinaque pubiiea Cttrc.] v.Tibull. iii. 4.17. ii. 1. 87. Pruiiuwt 

A a4 



? 



1 



360 



P. OVIDII NASONIS 



Sic mea perpetuis liquefiunt pectora curis, 

Ignibus admotis ut nova cera liquet. 
Saepe precor mortem ; mortem quoque deprecor 

Ne mea Sarmaticum contegat ossa solum. [idem, 
Quum subit, Augusti quae sit clementia, credo 

MoUia naufragiis litora posse dari. 72 

Quum video, quam sint mea fata tenacia^ frangor; 

Spesque levis, magno victa timore, cadit. 
Nec tamen ulterius quidquam sperove, precorve, 

Quam male mutato posse carere loco. 66 

Aut hoc, aut nihil est, pro me tentare modeste 

Gratia quod salvo vestra pudore queat. 
Suscipe, Romanse facundia, Maxime, linguae, 

Difficilis causae mite patrocinium. 70 

Est mala, confiteor ; sed te bona fiet agente : 

Lenia pro misera fac modo verba fuga. 
Nescit enim Caesar, quamvis Deus omnia nofit, 

Ultimus hic qua sit conditione locus : 
Magna tenent illud rerum molimina numen ; 75 

Haec est coelesti pectore cura minor. 
Nec vacat, in qua sint positi regione Tomitae» 

Quaerere, finitimo vix loca nota Getae ; 



(sic quoque Bavar. non pruintfna ati 
qundam habent editt.) elegans est 
epithetoo. Hahles. 

66, Male mutantta h. e. qui mute- 
tur cum alio loco, quantumvis malo, 
legere malit Heinsius, et comparat e 
Ponto ii. 2. 98. iv. 14. 7. laudat quo- 
que Gronov. Obss. iii. 1. Sed idem 
sensus enascitur e vulgata lectione, 
in qua codd. consentiunt, maU mutato 
loco h. e. loco, licet male mutatus sit, 
modo sit tutior. Harles. 

68. Salvo pudare."] Habita pudoris 
ratione. Quasi dicat, dc reditu nul- 



lum verbum facies, ni forte vefis ba> 
beri inverecundus. 

69. Su$cipe JRonMmc.] In vulgatis 
codicibus, novas hoc Elegi» exor- 
dium est. Nos vetustissxmorum exem- 
plarium auctoritatem sumus tecuti. 
Heins. 

75» Magna m«itmma.] Magna pon- 
dera reip. hoc est : detinetur Augus» 
tus majoribus oneribus, adeo ut, prs 
illorum magnitudine, non possit his 
locis, et meis malis cognoscendis va- 
care. lUud numen. Augustum Cs- 
sarem dicit. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. II. 



861 



Aut quid Sauromataer faciant, quid lazyges acres, 

Cultaque Oresteae Taurica terra Deae ; 80 

Quaeque alise gentes, ubi frigore constitit Ister, 

Dura meant celeri terga per amnis equo. 
Maxima pars hominum nec te, pulcherrima, curant, 

Roma, nec Ausonii militis arma timent. 
Dant animos arcus illis plenaeque pharetrae, 85 

Quamque libet longis cursibus aptus equus : 
Quodque sitim didicere diu tolerare famemque ; 

Quodque sequens nullas hostis habebit aquas. 
Ira Dei mitis non me misisset in istam, 

Si satis haec illi nota fuisset, humum. 90 

Nec me, nec quemquam Romanum gaudet ab hoste^ 

Meque minus, vitam cui dedit ipse, premi. 



79. laxygei,'] Qui hodie Trantyl- 
vani. 

80. Taurica,^ Tauricam Chenone- 
fum intelligit, ubi Iphigenia, Aga- 
memnonis filiai Orestes aoror coleba- 
tur : cui et naufragos immolabant, et 
quoscnmque Grscos illuc delatos. 

81. Quiff^tM alue gentes.1 Ut sunt 
Jazyges, Getae, BatfternflB, Daci, et 
Alani Tauris contermini : est autem 
ordo : et non vacat Augusto qusBrere 
quid alis gentes faciant, que meant, 
id est, vadunt celeri equo per dnra 
terga amnis, boc est, Istri, ubi Ister 
constitit frigore. 

83. Maxima part haminum.'} Scribe 
horum,'ye\ harum, videlicet gentium. 
Heins. Maxima part hominum. Qu» 
gentes supradict», sunt ita mult» et 
beUicoee» ut Romanam potentiam non 
curent. £x quo periculum suum os- 
tendit esse maximum. 

88. Quodque tequens,] Alia causa 
etiam dat Scythis animos, quod prop- 
ter aquarum penuriam non timent, ut 



eos hostes insequantur. 

89. Ira viri mitit non me midttet in 
ittam, Si tati» h^cc illi notafuittet hu- 
muf.] Alterutrum redundat aut rfr 
istamt aut rb hac ; qu» duo, nisi bar- 
bare, non possunt conjungi : pro hu- 
mia aliquando reponebam humum, in 
istam humum. Nunc parum abest 
quin refingendum cenaeam, non me 
miMtet in Ittrum ; infra lib. iii. Eleg. 
iv. 91 : 

Nee mea verha legit, qui tum tubmo- 
tus ad Istrwn : 
Trist. lib. ii. 189: 

Solut ad egrestum mitsut teptempUei» 
Ittrif 
Atque ita passim. Pneter flumen 
Istrum, in hoc tractu etiam 'I^poc 
oppidum ; quod Istrut Latinis. PHoio 
IttropoUt, Arriani Periplus lcfrpiav 
vocat ; quo spectat nummus argenteus 
apud me cum inscriptione ISTPI 
HAON : fuit autem Milesionmi colo- 
nia, ut et Tomi. Uuns. 



n 



302 



P. OVIDII NASONIS 



Noluit, ut poterat, mimmo me perdere nutu. 

Nil opus est uUis in mea fata Getis. 
Sed ueque, cur morerer, quidquam mihi comperit 
actum ; 95 

Nec minus infestus, quam fuit, esse potest. 
Tum quoque nil fecit, nisi quod facere ipse coegi, 

Psene etiam merito parcior ira meo. 
Di faciant igitur, quorum mitissimus ipse est, 

Alma nihil majus Ceesare terra ferat. 100 

Utque diu sub eo sit publica sarcina rerum, 

Perque manus hujus tradita gentis eat. 
At tu tam placido, quam nos quoque sensimus il- 

Judice pro lacrymis ora resolve meis. [lum, 
Non petito, ut bene sit, sed uti male tutius; utque 

Exsilium saevo distet ab hoste meum : 106 



93. Ulti$ G«fu.] Quasi dicat, Non 
mUit me Augustus Tomon, ut a Scy- 
this interficerer. 

97. Nisifaeerg quad ipte coegi,'] Nisi 
quod ego illum compuli, acribendo 
carmina et pnecepta amatoria. 

99. MitiMsimut ipse ett,] JUe Servii 
cod. et plurim. edit. Quonim, Sub- 
audi, Deorum. Augustus ntmirum vi- 
vens divinos lueniit honores. 

101. Utque diu.] Sallustius jure 
dixit, multa eura $ummo imperio inett, 
muUi ingentes labores, Sarcina p. rer. 
igitur h. 1. est onus imperii, Atque 
Ovidius semet ipse Trist. v. 6. 5. Sar- 
einam, et iofra v. 147. uxorem suam, 
tareiiuim vettram h. e. onus, molestiam 
vocat. Claudius Civilis quidem in 
Obss. Belgic. non 1740. tom. i. pag. 
142. loquutionem tarcinam tub aliquo 
este, per se putidam ineptamque cog- 
nominat, quoniam ea non supponitur 
homini, sed imponitur. Idem jam ob- 
jectum fuit Zinzerlingio, et quasi ita 



translatio non maneat intra generissoi 
cancellos. Sed emm "videmus, in- 
quit, bonos auctoies sepe abiie a 
translatis ad vocabnla propria. At 
imperium Rom. esse sub Canare recte 
dictum. Cur non igitur sarcinam tm- 
periit Imo videas geminas transla^ 
tiones haut raro confundi. Talia sunt : 
ignarat terrat vomere imbuere Valer. 
Flaccus. Devinetm vulnere amorit 
Lucretius/' &c et laudat Gifanii in- 
dic. Lucretian. verb. Ti^slatiooes. 
Eniravero hac forsan excuaatione ne 
opus quidem est, si sub eo interpreteris 
ad nutum efut : coofer Barth. ad Ne- 
roesian. i. ver. 3. Quare equidem 
lectionem in teztu receptam, retinc' 
rem. Harles. 

104. Ora retolve.] Ora aperi, pro 
me Augustum orando. 

105. Sed uti male tutiut,] Sed pe- 
tito ot exsulem in loco magis tuto; 
quod apertius et sequenti carmine in- 
dicat. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. II. 



868 



Quamque dedere mihi praesentia numina vitam, 

Non adimat stricto squallidus ense Getes. 
Denique, si moriar, subeant pacatius arvum 109 

Ossa, nec a Scythica nostra premantur humo : 
Nec male compositos, ut scilicet exsule dignum, 

Bistonii cineres ungula pulset equi : 
Et ne, si superest aliquid post funera sensus, 

Terreat hic manes Sarmatis umbra meos. 
Csesaris hsec animum poterant audita movere, 115 

Maxime ; movissent si tamen ante tuum. 
Vox, precor, Augustas pro me tua moUiat aures, 

Auxilio trepidis quse solet esse reis : 
Adsuetaque tibi doctse dulcedine linguae 

^quandi Superis pectora flecte viri. 120 

Non tibi Theromedon, crudusve rogabitur Atreus, 

Quique suis homines pabula fecit equis : 



108. Squallidus G«t«f.] G«tes im- 
mujkdus, bonidus, et impexus. 

109. Subeam pacatiia arvuM,} Ma- 
lim subeant cum uno Hafmensi, ut ad 
ossa referatur. Heins. 

111. Male eampositos eineresJ] Male 
sepulbos. 

112. BistonU «gut.] Equi Getarum, 
Thraciam iucolentium. Est autem 
Bistonium stajj^um iu Thracia. 

113. Si superest aliqms sentus.] Si 
fuperest aaima post mortem. Ani- 
mam autem semfpitemam esse, primus 
omnium dixit Pherecydes Syrus, ut 
est auctor Cic. in lib. i. Tusc. QubmU 

116. Movissent si tamen ante iuumJ] 
Si tamen, o Maxime, ea flexissent an- 
tea mentem tuam ; Horatius, ver. 
102. Art. Poet. 

St vie mejiere, doUndum est 
Primum ipse tifrt. 
121. Theramedon,'] Sic quoque cod. 
Bavar . aliis Tberodamas, dicitur fu- 
iase rex Scythiee, q«i, ne per insidias 



occideretur, leones habuerit, quos hu- 
manis corporibus et sanguine aluerit, 
quo magis sfevirent. Ovid. in Ibide 
V. 383. Harlss. 

Crudusque rogabitur Atreus.'] £t 
non rogabis pro me crudelem quem- 
dam, ut fuit Atreus ; Horat. Art. 
Poet.ver. 186: 

Aut kumana palam coquat exta ne- 
farius Atreus, 

122. Diomedes, Bistonum in Thra- 
cia rex, in oppido Tinda habuisse 
equas dicitur, qusB aenea habuerunt 
presepia, ferreis catenis propter fero- 
ciam et robur adligabantur, et adve- 
narum corporibus frustulatim concisis 
pascebantur. His ut potiretur Her- 
cules, id quod jusserat Euiystheus, 
proprium iis dominum» Diomedem 
objecit, et fame bestiarum camibus 
viri, qui nefarium carnis.esum illas 
docuerat, expleta, obsequentes deinde 
habuit. Ferductas ad se Eurystheus 
Jnnoni dedicavit, et prosapia hanun 



364 



P. OVIDII NASONIS 



Sed piger ad pcenas princeps, ad praemia velox, 

Quique dolet, quoties cogitur esseferox : 
Qui vicit semper, victis ut parcere posset, 125 

Clausit et aetema civica bella sera ; 
Multa metu poenae, pcena qui pauca coercet ; 

Et jacit invita fulmina rara manu. 
Ergo, tam placidas orator missus ad aures, 

Ut propior patriae sit fuga nostra, roga. 130 
Ille ego sum, qui te colui ; quem festa solebat 

Inter convivas mensa videre tuos : 
Ille ego, qui duxi vestros Hymenaeon ad ignes, 

Et cecini fausto carmina digna toro : 
Cujus te solitum memini laudare libellos, 135 

Exceptis, domino qui nocuere suo. 
Cui tua nonnunquam miranti scripta legebas, 

Ille ego, de vestra cui data nupta domo. 
Hanc probat, et primo dilectam semper ab aevo 

Est inter comites Marcia censa suas ; 140 

Inque suis habuit matertera Caesaris ante ; 

Quarum judicio si qua probata, proba est. 



ad Alexandri osqae dominatam per- 
mansit, ut Diodor. Sic iv. 15. pag, 
261. Qarrat. Harles. 

126. Clausit Augustus Janum Qui- 
rini, quod signum paci^ fuit. Trist. 
iii. 1. 44. Virg. JfLzk, i. 297. JIarles. 

127. Multa metu pxna.'] Sic Tacit. 
Potna ad paticoi, metu$ ad plure$ per- 
veniat, 

133. Diixi.] Broukh. ad TibuU. 
ii. 1. 54. docet, ducere epico carmini 
potius convenire, dicere autem ut h. 1. 
rebus momenti levioris. Harles. 

Hymendton,'\ Carmen nuptiale. De- 
um autem nuptiarum posuit pro ipso 
epithalamio. De Hymenaeo alibi plura 
diximus. Ad tgnet vestrot, Ad vestras 
tsdas, qus nubentibus preferebiuitur ; 



vel, ut potius Burmanno videtur, ad 
vestras aras, ad quas sponsus et sponsa 
sacrificabant et comprecabantur. 

140. Eft inttr comites Mareia,'} 
Marcia biec, non Catonis, ut hic Me- 
rula tradit, sed Maximi uxor fuit, id 
quod ex Tacito adparet Ann. i. 5. ubi 
ita leg\tur : Quippe rumar incemrat, 
paucot ante mentet Auguttum electit 
contciit, et comite uno Fabio Afajtmo, 
Ptanatiam vectum, ad visendum Agrip- 
pam, &LC, Quod Maiimum uxori Mar- 
ci£ aperuitte, illam Liviit : gnarum id 
CMari, &c. Quod autem eadem filia 
fuerit Marcii Philippi, vitrici Augusti, 
ex sexto Fastorum patet. Micyl. 

141. Matertera C^ttaris,] £x JoUa 
C. Cssaris sorore, et M. Accio Balbo 



EX PONTO LIB. I. EPIST. III. 865 

Ipsa sua melior fama, laudantibus istis, 

Claudia divina non eguisset ope. 
Nos quoque prseteritos sine labe peregimus annos : 

Proxima pars vitae transilienda meae. 146 

Sed de me ut sileam, conjux mea sarcina vestra est : 

Non potes hanc salva dissimulare fide. 
Confugit haec ad vos ; vestras amplectitur aras : 

Jure venit cultos ad sibi quisque Deos. 150 
Flensque rogat, precibus lenito Csesare vestris, 

Busta sui fiant ut propiora viri. 



EPISTOLA III. 
RUFINO. 

Hanc tibi Naso tuus mittit, Rufine, salutem, 
Qui miser est, ulli si suus esse potest. 



nata est Accia, Aagosti mater, qus, navim, in qua dea vehi credebatur» 

post mariti Octavii mortem, Marcio cingulo suo adligatam sola adverso 

Philippo nupsit, qui ab Anco Marcio flumine traxit, eoque miraculo (amam 

genus traxit. £t ex eodem Philippo, pudicitis recuperavit : vide Fastor.iv. 

et Accie sorore, acmatertera Augusti 305. 344. Liv. xxviii. 14. Harles. 
defnnctay antequam Acciam duceret Divina ope.] Auxilio Cybeles, ut 

Philippus, Marciam natam volunt, di- suspicionem violaUe castitatis poneret. 
cente Ovidio in Fast. Credendum 146. Eit traniilienda,'] Est silentio 

est ergo Ovidium, hic significare suam pretereunda : quia paulo ante notatus 

uxorem tertiam de domo Fabbnim, fiii infiaLmia, et rdegatus propter prae- 

puellam admodum» primo sororem Ac- cepta amatoria. 
dc, et Augusti materteram, et Marcis 147. Eit vestra tareina,'] Erat enim 

matrem coluisse, deinde ejus filiam ex Maximorum familia. 
Blarciam. 149. Vutrai arat.] Vestra auxilia, 

144. CUtudia,'] Quinta, Vestalis, vos precando tanquam suos Deos. 
quum lese pudicitis argueretur, Ma- 

tri dedm, cujus simulacrnm tunc Ro- * Abest tota hasc epistola a Sarraviano 

mam advehd>atur, obviam ivit, eam- codice. Argentoratensis post proxi- 

qne testem pudidtic suae invocans, mam epistolam collocabat. Huns. 



9m P. OVIDII NASONTS 

Reddita confusae nuper solatia menti 

Auxilium nostris spemque tulere malis. 
Utque Machaoniis Pceantius artibus heros 5 

Lenito medicam vulnere sensit opem : 
Sic ego mente jacens, et acerbo saucius ictu, 

Admonitu coepi fortior esse tuo ; 
Et jam deficiens, sic ad tua verba revixi, 

Ut solet infuso vena redire mero. 10 

Non tamen exhibuit tantas facundia vires, 

Ut mea sint dictis pectora sana tuis. 
Ut multum nostrae demas de gurgite curae, 

Non minus exbausto, quod superabit, erit. 
Tempore ducetur longo fortasse cicatrix : 15 

Horrent admotas vulnera cruda manus. 
Non est in medico semper, relevetur ut aeger : 

Interdum docta plus valet arte malum. 
Gernis, ut e molli sanguis pulmone remissus 

Ad Stygias certo limite ducat aquas. 20 



5. Vtque Maehatmiu Pceantiui arti- iii. 1. 67. sqq. niud inftuo huic looo 

im$ A«rof.] MackaoiMt artet proprie videtur unice aptam. Proprie efier- 

hoc loco accipiends pro iis, qnibus tur, ubi agimus de vase, Horet. i. 

MachaoD, .£sculapii filius, Philocte- Sat iii. 56. deinde traaslatioDe, si qua 

tem curavit. Sequitur euim Ovidius est, levi de eo, qui pro vaae est, cai 

eorum opinionem, qui Philoctetem potum scil. ant impingas noleati, aut 

hydne morsu saucium, eoque a Grs- sumere per se qui neqnit, invergas, 

cis in Lemno relictum, postea, monitu Hables. 

oraculi revccatum, et ad Trq)am rever^ 12. Sint sanaJ] Siat sine dolore. 

sum, a Machaone curatum dicunt 16. Vulnera cncda.] Vidnera re- 

10. Vena,] Pulsus vens, quam centia. Hoc dicit: recens dolornul- 

apud nostnim et alios pro arteria de- las admittit consolationes. 
bere sumi, docuerunt Jac. Nicolaus 19. £ molU puimone.'] Molkm probe 

Loensis, lib. iv. Miscell. I^iph. 22. vocaL Vulnerato enim poknoDe, bo- 

et Meibomius ad Cassiodori Formu- mo perimitur: nam spoogiosus etX, 

lam Archiatr. 66. redit autem ista, ideoque spiritns capax. Smnguit. San- 

quum motum suum, postquam con- guis ejectus, illato vulnere. Certo H- 

ciderat, recipit. Vinum in isto casu mite. Vita non ambtgua, quia mori- 

adhibitum fuisse, docet Seneca flpist. tur. £x quo docet caosam luam este 

9&.dfiBeoeficiis,iii.9. Ovid.ePonto, perditam, et depioratam. 



j 



EX PONTO LTB. I. EPIST. IIT. 867 

Adferat ipse licet sacras Epidaurius herbas, 

Sanabit nulla vulnera cordis ope. 
Tollere nodosam nescit medicina podagram, 

Nec formidatis auxiliatur aquis. 
Cura quoque interdum nulla medicabilis arte ; 25 

Aut, ut sit, longa est extenuanda mora. 
Quum bene firmarunt animum praecepta jacentem» 

Sumtaque sunt nobis pectoris arma tui ; 
Rursus amor patriee, ratione valentior omni, 

Quod tua texuerunt scripta, retexit opus. 30 
Sive pium vis hoc, sive hoc muliebre vocari, 

Confiteor misero moUe cor esse mihi. 
Non dubia est Ithaci prudentia ; sed tamen optat 

Fumum de patriis posse videre focis. 
Nescio qua natale solum dulcedine captos 35 

Ducit, et immemores non sinit esse sui. 
Quid melius Roma ? Scythico quid litore pejus ? 

Huc tamen ex illa barbarus urbe fugit. 
Quum bene sit clausse cavea Pandione natae, 

Nititur in silvas illa redire suas. 40 

21. Epidauriui,1 iEsculaptus, qui 28. Pectoru mrma.'] Consilia e pec- 

io Epidauro civitate colebatur. tore tuo profecta, quibus me obarmo 

23. Nodctam,] Metonymia effectus. contra moerorum morsus. Pont. 
Poda^ enim, ubi inveteravit, nodos 30. Quod tuut &cc.] Quod tu ad me 
quosdam in articulis efficit, ac tum scripsbti. Retexit. Destruit. Velre- 
incurabilis habetur. Hables. vocat me ad mcerorem, unde me epis- 

24. Formidandii Moreti et quatuor tola tua avocarat : vel, obliterat mo- 
alii. Recte autem hydrophobiam ez nita. Pont. Mcr. 

canis rabidi morsu, unde rabies et 33. Fumum de patriis foeit.] Ho- 

certa mors sequitur, iotelligit Merula mer. Odyss. A. ver. 67 : 

et Bersmannus ex Mercuriali, libr. i. aindp 'Oiwrot^c 

var. 2. qui morbum hunc olim in- 'Ufuvo^ Kai Kawvbv &wo9piitOKovra 

cognitum nnper demum Ovidii ctate voiiaai 

adpamisse, neqne adhuc ejus medi- "'B^ yaiirc* BavUiv Ifulptrcu. 

cinam inventam foisse docet. Burm. 37. Scythico quidfrigore pe^ut.'} No- 

HAKt.ES. mine ingoris, omnia illius barbaras re- 

27. Prmegpta,'] Rationes quibns gionis incommoda coroplectitur. Pont. 

osas es in literistais. 39. Pandioiu naUt,] Ex Aldina illa 



1 



368 



P. OVIDII NASONIS 



Adsuetos tauri saltus, adsueta leones, 

Nee feritas illos impedit, antra petunt. 
Tu tamen, exsilii morsus e pectore nostro 

Fomentis speras cedere posse tuis, 
Effice, vos ipsi ne tam mihi sitis amandi, 45 

Talibus ut levius sit caruisse malum. 
At, puto, qua fueram genitus, tellure carenti, 

In tamen humano contigit esse loco. 
Orbis in extremi jaceo desertus arenis, 

Fert ubi perpetuas obruta terra nives : 50 

Non ager hic pomum, non dulces educat uvas ; 

Non salices ripa, robora monte virent. 
Neve fretum terra laudes magis ; aequora semper 

Ventorum rabie, solibus orba, tument. 
Quocumque adspicias, campi cultore carentes, 55 

Vastaque, quae nemo vindicet, arva jacent. 
Hostis adest, dextra Isevaque a parte timendus ; 

Vicinoque metu terret utrumque latus. 
Altera Bistonias pars est sensura sarissas, 

Altera Sarmatica spicula missa manu. 60 

I nunc, et veterum nobis exempla virorum, 

Qui forti casum mente tulere, refer : 
Et grave magnanimi robur mirare Rutili, 

Non usi reditus conditione dati. 



lectiooe, de sola Fbilomela intelligi- 
tur : haBC 6nim in silvis oidificare so- 
let. Sed quid si legas, Quum bene sit 
elausa. eavea Pandume naUs: ut sit 
sensus: Quantumvis bene est lusci- 
nisB cavea inclussB, nititur tamen exire 
in silvas suas : Bene este, pro bene ac 
commcde vivere, posito. 

44. CedereJ] Arooveri. Fomentis 
lutt. Remediis tuis et conaolationibus. 

49. Extremi orbis.^ Extremi septem- 



trionis et terrarum. /n arenis.. In 
Getico ]itore. 

59. Sarisat.] Cod. Bavar. cum glos- 
sa : hastBB long» in lingna Maoedo- 
nica sic dicuntur. Thraces autem fu- 
erunt Macedonibus conjuncti. Harl. 

63. Magnanimi Rutili.] P. Ruti- 
lius doctus et philosophis deditus vir 
fuit, summe innocentie : is qusstor 
Asiam injuriis publicaoorum libera- 
vit : sed invidia equestris ordinis, qui 






EX PONTO LIB. I. EPIST. III. 



369 



Smyma vinim tenuit, non Pontus et ho8tica tellus ; 

Paene minus nullo Smyrna petenda loco. 66 
Non dpluit patria Gynicus procul esse Sinopeus ; 

Legit enim sedes, Attica.terra, tuas : 
Arma Neoclides qui Pjersica contudit armis, 

Argolica primam sensit in urbe fugam : 70 

Pulsus Aristides patria Lacedaemona fugit ; 

Inter quas dubium, quae prior esset, erat : 
Caede puer facta Patroclus Opunta reliquit, 

Thessaliamque adiit, hospes Achillis, humum : 
Exsul ab HBemonia Pirenida cessit ad undam, 75 

Quo duce trabs Colchas sacra cucurrit aquas : 



tanc judicia exercebat, repetandaram 
damnatus, in ezsilium missus est : 
quum postea ei ob Syllanam victoriam 
in patriam redire liceret, maluit in 
exsilio esse, quam aiiquid contra leges 
fecisie ?ideri. 

65. VirumJ] Rutilium. Et hostica 
teUtu, Multi libri et hospita: forte 
scripserit, non Pontu», inhospita tellus, 
per adpositionem, et ut adiudat ad 
cognomen axtni. Bunif. 

66. Smtfma.] Smyma urbs fuit lo- 
nis, ab Amazone Smyrna adpellata, 
quB Ephesum tenuit; ea urbsest una 
ex iis, qua sibi Homeri natales vindi- 
camnt. NuUo loeo. Nulla alia urbe. 
Smyma, inquit, quum sit nrbs pre- 
clarissima, minorem adferret doiorem 
in ea exsolanti, quam ali» urbes: 
quasi dicat, si quis exsiil locum gra- 
Cum qusrit, eam urbem pre onteris 
eligat. 

67. Non doluit, &c.] Diogenem in. 
lelligit, qui Sinopeua Aiit, Icesii men- 
sarii filius: qnem fugiase aiunt, quum 
cjus pater publioe mensam haberet, 
ac falso pecuniam stgnaret. Inde 
Athenas veniens, Antisthenen secu- 
tusest. 

69. AmM NeoeUdet.] Tbemistocles 
Atheniensis, Neoclis filins, qni uni- 
VOL. II. 



versae Greciae magna: saluti fuit bellb 
Persico. De Themistocle plura legito 
apud Herodotnm, Thucydldem, Justi- 
num, ac yEmilium Probum. 

70. Primamfugam.'] Hoc dicit, quia 
saepius fugit : sed primo Argos perve- 
nit, ut dictum est. 

71. Pulsus Aristides patria.] Ari- 
stides, Lysimachi filius Atheniensis, 
equalis fere Themistodi, itaque cum 
eo de principatu contendit. 

72. Qtue prior etset.] Quae esset 
clarior, patriane» an sedes ubi exsu- 
labant. 

73. Patrodns Opunte, Locridis urbe, 
in taloram lusu Clysonymum Amphi- 
damantis filium imprudens occiderat. 
Confer Trist. i. 9. 29. Harles. 

74. Thetsaliam.] Urbem Thessali» 
Phthiam, patriam AchtUis. 

75. Exsul ab HtBmonia.'] Mos fuit 
apud antiquos, ut reus homicidit ex- 
sularet. In regum tamen legibuH 
lectum est, noxios homicidii arietis 
damno poenam luere. Pirenida. h. e. 
Corinihum, ubi erat fons Pirene, lim- 
pidissimus, et diveisa duo maria pro- 
spectans. Plin.iv. 3. 

76. Quo duce.'] Jasone. Trabt ea" 
era. Argo, navis Palladi sacrata. Col- 
ehat aqua». Per aquam Colchidis re- 

Bb 



1 



»70 P. OVIDIl NASONIS 

Liquit Agenorides Sidonia moenia Cadmus, 

Poneret ut muros in meliore loco : 
Venit ad Adrastum Tydeus, Calydone iugatus ; 

Et Teucrum Veneri grata recepit humus. 80 
Quid referam veterea Romanae gentis, apud quos 

Exsulibus tellus ultima Tibur erat? 
Persequar ut cunctos, nuUi datus omnibus sevia 

Tam procul a patria est, horridiorve locus. 
Quo magis ignoscat sapientia yestra dolenti, 85 

Qui facit ex dictis non i^a multa tuia, 
Nec tamen inficior, si possint nostra coire 

Vulnera, preeceptis posse coire tuis. 
Sed vereor, ne me frustra servare labores ; 

Neu juver admota perditus aeger ope. 90 

Nec loquor heec, quia sit major prudentia nobis ; 

Sed sim, quam medico, notior ipse mihi. 
Ut tamen hoc ita sit, munus tua grande voluntas 

Ad me pervenit, consuliturque boni. 

gionis. IntelUgit antem mare Ponli- . leAnzoremdedtt. Caiy<iMie. Ex Caly- 

cum, quod Colchoe adluit. done urbe ^tolic. Vmit ad Ainr- 

77« Liquit Agenoridiu] Agooor, rex ctnm ; £urip..fab. H. 

PkoeniciB, juatit Cadmum quarere 80. Et TmerMm.] Poat finem belU 

lororem Europam; lege impia, ut non Trojani, Teucer, morie Ajacia fralrit 

rarerteretur, niai aa inrenta : qua diu inviaua patri Telamoni. quu» noa re- 

frnatra quBiiU, exaul Cadmna in Boa- dperetur in regnum, Cyprum oopcaa- 

oiiam venit, ubi Thebaa sdifioasM rit, atque ibi uzbtm nomine antiquo 

dicitur; ut in fiiet docet Ovidiua. patris Salamina condidit. Htanu 

SidattU memia,'} Urbem Phoenicis gmt» Vmuru Cyprua inanla in qua 

Sidona, a piacinm ubcrtate sio dic- Veuua colebatur. 

tam : nam pisoem PhcBaicea Sidtm 82. Tibur tfrat.] Noadam enim R»> 

vocant. mani propagaverant imperii fines. 

78. Ut pomeret imirfif.] Ut urbem 86. Qtut nonfacit tlaaMtila.] Qus 
Thebanam conderet In meUore loeo, tua tapientia coniequitur ila muha, 
In ipsa Boeotia. ut velles : non enim ea polest dolo* 

79. Venit ad Adrattum TydeutJ] rem tollere. Ex tuss dietit. £z ra>> 
Tydeus, (£nei quum in Calydone Al" tionibus adductas. Bubm. 
cathoum Lycotheomque nepotea oc- 93. Tua voiimtas.] Tuns erga me 
cidisset, ex ^totia Aigoa auftigit: animus et amor. Grande miumut, 
ctti Adraatua benigna suacepto, quo- Looo magni muaeris. 

dam rcapooso motus, filiam Deiphy- 94. Cofuuliturque boni fuiasa vide- 



EX PONtO LIB. I. EPIST. IV. m 



EPISTOLA IV. 

UXORL 

Jam mihi delerior canis adspergitur «etas, 

Jamqtie meos vtrtttis tugti senilis arat : 
Jam Vigot, et quasso languent in corpore vires ; 

Nec, juvefti lusns qui placuere, placent : 
r^ec, si me subito videas, agnoscere possis ; 5 

j£tatis facta est tanta ruina meae ! 
Confiteor facei^e baec annos : sed et altera c^ussl est, 

Anxietas animi, eontmuusque labor. 
Nam mea per longos si quis mala digerat annos, 

Crede mihi, I^J^Iio Jfestore majot ero. 10 

Cernis, ut in duris, et quid bove firmius ? arvis 

Fortia taurorum corpora firangat opus. 
Quae Hunquam vaciio solita est cessare novali, 

Pructibus adsiduis lassa sen^scit humud : 
Gccidet, ad Circi si quis certamina semper 15 

Non interi!nfssis cursibus ibit equus^: 

tv, itt' Bay. qiiod' recentlof manTiB 10. I^^Iio N«ft0r«.] Ntstor ex ^lo, 

onitarit in eontuluiUiuie bene, quod urbe Laconia. Nestor autem a poetii 

Bcrthiiw etiam conjetefst, quia iri- tertiam homiainn ctatem misse fer- 

gidum credebat» poctqoam grand* tnr, id est, tercentnm «nnot. PKnintf 

nranw adpellavit, postea dieere, se tamen fibp vii. eeribit eum perrettiiM 

boniconiulere: atcnrnoiil ad 99 annnm: 33 fideiicet aiinu, 

pto una state eomputatis. 

4;.Ntfe/iiiiifc]'SinXfX4<r^i|^«i»». 12. ^OptM.} Proprie et primitvs, 

Eorip. in Bacch. nti Gneconim fyyw, de agrienltora. 

Nihil poljdm ittM ri$ mihi vdhiptQ' HAai.BS. 

tiwfmmt: 13. Vaeuo nav«Ii] Agro fbe se- 

SXMtoi tiiMi gtuditfnm ittmun. minr. 

Ter. Hecyr. 15. Ad certmnAna Ctm.] Ad puf- 

6. iEtatM fdcta est.] MaUm JBtatu nam lndonim Circensium, in qmbnt 

8. ConttntttMftft ktbarJ] £t adsidttus aliqnaado^et pneri nobilet eqob' lodi^ 

ac qnotidlanus oorporis cradatttir, sol- cmm TrqjA inire solebcnt» onttora 

Hcitttdiaetf, augotes. Cor. Tacito. Mu. C^rtonitiigi, lo 

Bb2 



372 



P. OVIDII NASONIS 



Firma sit illa licet, solvetur in aequore navis, 

Quae nunquam liquidis sicca carebit aquis. 
Me quoque debilitat series immensa malorum, 

Ante meum tempus cogit et esse senem. 20 
Otia corpus alunt ; animus quoque pascitur illis : 

Immodicus contra carpit utrumque labor. 
Adspice, in has partes quod venerit iBsone natus, 

Quam laudem a sera posteritate ferat. 
At labor illius nostro leviorque minorque, 25 

Si modo non verum nomina magna premunt. 
Ille est in Pontum, Pelia mittente, profectus, 

Qui vix Thessaliae fine timendus erat ; 
Ceesaris ira mihi nocuit, quem Solis ab ortu 

Solis ad occasus utraque terra tremit. 30 

Junctior Haemonia est Ponto, quam Roma sinistro ; 

Et brevius, quam nos, ille peregit iter. 
Ille habuit comites, primos telluris Achivae : 

At nostram cuncti destituere fugam ; 
Nos fragili vastum ligno sulcavimus sequor : 35 

Quae tulit ^soniden, firma carina fuit ; 
Nec Tiphys mihi rector erat ; nec Agenore natus 

Quas sequerer, docuit^ quas fugeremque, vias ; 



genere de ommbus equeitribus cer- 
taminibus, que in Circo 6eri solebant, 
intelligrendum. Micyl. 

18. Qfut nunquam liquidis,'] Est 
autem ordo verbomm: navis illa, 
quantumvit 6rma, lolvetur in equore, 
qns nunquam carebit aquis, ticca 
ipsa, tive in ticco ezsistens. Micyl. 

26. St imodo nonJ] Si modo, inquit, 
gesta alicujuB dari viri non pr»po- 
nantur factis hominis vilis et abjecti : 
quasi dicat, si modo non voluerit ali- 
quis labores Jasonis meb preponere ; 
proptecea quod majoris est auctorita- 
tis, quam ego. 



30. Utraque terraJJ Terra et orienti 
et occasui subjacens. 

31. Junetior,] Junetior pro vieinior, 
eleganter et Latine. Hiemonim. Thes- 
salia, unde solvit Jason. Ponto. Col- 
chidi, qus Ponto adjacet. Simutro. 
Multi rit Ittro. Sinister et Unut Pou- 
tuM passim in his et Tristium libris. 

33. PrtifMS.] Primarios bomines: 
Castorem scilicet, et PoUucem, Her- 
culem, alios, quos Valer. Flac. enu- 
merat in Ubro i. 

37. Nee Agenore,} lotelUgit Phi- 
neum poeta, qui Jasoni viam, quam 
sequeretur, indicavit, et qno pacto 



EX PONTO LIB. I. EPIST. IV. 373 

Illum tutata est cum Pallade regia Juno : 

Defendere meum numina nuUa eaput ; 40 

IUum furtivae juvere Cupidinis artes, 

Quas a me vellem non didicisset Amor : 
IUe domum rediit ; nos his moriemur in arvis, 

Perstiterit laesi si gravis ira Dei. 
Durius est igitur nostrum, fidissima conjux, 45 

IUo, quod subiit JEsone natus, onus. 
Te quoque, quam juvenem discedens urbe reliqui, 

Credibile est nostris insenuisse malis. 
O ego, DJ faciant, talem te cjgrnere possim, 

Caraque niutatis oscula ferre genis ; 50 

Amplectique meis corpus non pingue lacertis ; 

Et, gracile hoc fecit, dicere, cura mei : 
Et narrare meos flenti flens ipse labores ; 

Sperato nunquam coUoquioque frui ; 
Turaque Ceesaribus cum conjuge Csesare digna, 65 

Dls veris, memori debita ferre manu ! 
Memnonis hanc utinam, lenito principe, mater 

Quam primum roseo provocet ore diem ! 

petras Cyaneai transiret, ostendit. Sarrav. Argent. et tres alii. AmariM 

Vocat autem PhiDeum Agenoridem pntceptorem le passim noster adpel- 

etiam ApoUonius, ut quum ait : lat. 

'EvBd ^ iir&Kriov dUov 'Ayifvopt- 65. C^$aribut cum conjtigt,] Per 

^ifC lx< ^tvf vc* Cssares, Augustum et ejus filios : 

nbi monet schoUastes, Phioeum a non- per conjugem vero, Liviaro, Augusti 

nullis Phoenicis filium, Agenoris ne- uxorem, intellige. 

potem haberL 66. Debita ferr$ manu,'} Proprium 

41. Ulum yWfiivc.] Jaso, inquit, in hac re verbum esse ferre notat 
habuit Medeam, qnsB ejus amore cap- Uerald. ad Amob. lib. vii. p. 268. 

ta, illi ad rapiendum aureum vellus, 67. Mater Memnoni*.] Aurora, Ti- 

opera, arte, et consilio profuit. thonis uxor, materque Memnonis. 

42. Non didicitset aman».] Amor 



Rsa 



874 



P. OVIDII NASONIS 



EPISTOLA V. 



MAXIMO. 

Ill£ tuo9 quondam non ultimus inter amico9» 

Ut sua verba legas, Maxime, Naso rogat : 
In quibus ingenium desiste requirere noatrum, 

Nescius exsilii ne videare mei. 
Cernis» ut ignavum corrumpant otia corpus ; 5 

Ut capiant vitium, ni moveantur, aqus. 
£t mihi, si quis erat, ducendi carminis uaus 

Deficit, estque minor factus inerte' situ. 
Hsec quoque, qu» legitis, si quid mibi, Maxime, 

Scribimus invita, vixque coacta, manu.. [credis, 
Non libet in tales animum contendere curas, 1 1 

Nec venit ad duros Musa vocata Getas. 
Ut tamen ipse vides, luctor dedueere versum ; 

Sed non fit fato mollior ille meo. 
Quiun relego, acripsisse pudet ; quia plurima cemo, 

Me quoque qui feoi judice, digna lini. 16 

Nec tamen emendo : labor hic quam scribere major, 

Mensque pati durum sustinet segra iiihil. 
Scilicet incipiam lima mordacius uti, 

Et sub judicium singula verba vocem ? 20 

Torquet enim fortuna parum, nisi Nilus in Hebrum 

Coniluat ? et frondes Alpibus addat Athos ? 



2. Ut fti« v^rba,'} QaamTis eznlis 
et habeatU Csaartn inuam. Pont. 

1 1. ilntJiittii» eoHtendtr€.'] libet qai- 
dem adplicare antmum ad tales ca- 
ras : led non eandem contendere, id 
est, in talibos caris adcarate et cam 
diligentia versari. Cic dizit animo 
cbntendere. Pont. 

14. Meo fato.] Mea infelicitate : 



quasi dieat,Tersam fsdo fartoBS mtm 
haud distimilem, koc est, damm ; nam 
resmes dNumauat. 

16. DifM bit.] Digna delcri. 

19. SciUeet ineipiam,] Debeo, in> 
qait, mordacias ati lima in corrigeDdo 
carmine, et laborare cirea anomqaod- 
que yerbum. 

21. Nilus.] Rescripsit Ileinstus, 



EX PONTO LIB. I. EPI8T. V. 



m 



Parcendum est animo miserabile valnus habenti : 

Subducant oneri coUa perusta boves. 
AtrputOy fructus adest, justissima causa laborum ; 

Et sata oum multo foenore reddit ager. 26 

Tempus ad hoc nobis, repetas licet omnia, nuUum 

Profuit, atque utinam non nocuisset ! opus. 
Cur igitur scribam ? miraris : miror et ipse ; 

£t raecum quaero sepe, quid inde feram. 30 
An populus vere sanos negat esse poetas^ 

Sumque fides hujus maxima vocis ego ? 
Qui, sterili toties quum sim deeeptus ab arvo, 

Damnosa persto condere semen humo. 
SciUcetest qupidus studiorum quisque suorum ; 36 

Tempus et adsueta ponere in arte juvat. 
Saucius ejurat pugnam gladiator ; at idem, 

Immemor antiqui vulneris, arma capit : 
Nil sibi cum pelagi dicit fore naufragus undis ; 

Mox ducit remosy qua modo navit, aqua. 40 



quem vide, ez Patttino. Afii Lyeus; 
Erfurt, et B«w. Imtt^ evjiM prior 
syllaba passim corripitur. Sunt au- 
tem dicta e> prchrerbio, qua notant, 
non esse curam cursB addendam, nec 
adflicto adflictionem. Hebna mazi- 
mus ThracisB fuit fluTins, qui in mare 
ie effundit Mgmwn, Athos mons 
eMrf ezeebas Macedoaue, quem Xer- 
zes perfodit. Harlbs. 

23. Pmteendum nt anMM.] Igno- 
Mtndntt eat meati mem adfliet», ti 
Mn iacio optima ctfmina. 

24. CoUa penutm.^ CoUa labore 
consunta ; et ita adtrita, ut perusta 
▼tdeantuv. 

26« Ei mtm eum muUo fttMrtJ] 
Sicut ager fertilis, si eiim eolts, se- 
men creditum multiplicatum reddit: 



ita ingenium bolium, si cura, medita- 
tio, studium aecesserint, longe eva- 
det foecundius. Pont. 

^. Tmjwf — nullo frustra jubet 
Heinsius scribere ; et merito defendit 
Burmann. tempus — nuUum. licet 
^enim varia carmina scripserit, nullum 
tameti sibi ad hoc usque tempus pro • 
fuisse dicit. Harlcs. 

28. OpuiJ] libros de Arte Amandi 
designat. 

32. Sinii i*iajriiiia/(i«f.] Sum mazi- 
mum, quod poetie stnt insani, exem- 
plum : qui, quum canninis causa re- 
legatus sim, adhuc carmen scribo. 

33. Ab arvo tteriU.) A studiis poe- 
ticis, quB nuUum mihi fructum ad- 
tuiere. 

Bb4 



ste 



P. OVIDII NASONIS 



Sie ego constanter studium non utile carpa; 

£t repeto, noUem quas coluisse, Deas. 
Quid potius faciam ? non sum, qui segnia ducam 

Otia : mors nobis tempus habetur iners. 
Nec juvat in lucem nimio marcescere vino ; 45 

Nec tenet incertas alea blanda manus. 
Quum dedimus somno, quas corpus postulat, horas, 

Quo ponam vigilans tempCH^ longa modo ? 
Moris an oblitus patrii, contendere discam 

Sarmaticos arcus, et trahar arte loci ? 50 

Hoc quoque me studium prohibent adsumere vires ; 

Mensque magis gracili corpore nostra valet. 
Quumbene quaesieris, quid agam, magis utile nil est 

Artibus his, quse nil utilitatis habent. 
Consequor ex illis casus oblivia nostri ; 55 

Hanc/ satis est, messem si mea reddit humus : 
Gloria vos acuat ; vos, ut recitata probentur 

Carmina, Pieriis invigilate choris. 
Quod venit ex facili, satis est componere nobis ; 

Et nimis intenti causa laboris abest. 60 

Cur ego sollicita poliam mea csu*mina cura ? 

An verear, ne non adprobet illa Getes ? 



41. Studiutn non utiU tervo.'] Carpo 
sex libri ; id est reprehendo. Heins. 

44. Temput tn«rs.] Tempas sine 
ttlla ezercitatione. 

46. Manus incertaiJ] Manus igna- 
ras victoris, aut jactore. 

49. Marit patrii,] Disciplin» Ro- 
mans. 

50. Et trahar arte loci.] £t vivam 
hia artibtts, quibtts vivitur Tomi. 

51. Hoc ttudium,'} Hanc jaculandi 
artem. 



52. Magis valet graeili corpore, &c.] 
Magis viget, quam tenue et macilen- 
tum corpus meum. 

56. Hanc mettem,'] Hanc utilita- 
tem, ut mala oUIiviscar, dum studiis 
poeticis operam do. Si mea kumuu 
Si meum ingenium. 

60. Abeft,'] Remota est : quia nec 
gloria, nec spes reditus, aut alia cansa 
mihi obfertur, qua debeam hom op-^ 
tima canniBa. 



EX PONTO LIB. I, EPIST. V. 877 

Forsitan audacter faciam, sed glorior Istrum 

Ingenio nuUum majus habere meo. 
Hoc, ubi vivendum, satis est, si consequor arvo, 65 

Inter inhumanos esse poeta Getas. 
Quo mihi diversum fama contendere in orbem ? 

Quem fortuna dedit, Roma sit ille locus. 
Hoc mea contenta est infelix Musa theatro : 

Sic merui ; magni sic voluere Dei. ' 70 

Nec reor hinc istuc nostris iter esse libellis, 

Quo Boreas penna deficiente venit. 
Dividimur coelo ; quaeque est procul urbe Quirini, 

Adspicit hirsutos cominus Ursa Getas. 
Per tantum terrae, tot aquas, vix credere possim 75 

Indiciimi studii transiluisse mei. 
Finge legi, quodque est mirabile, finge plaeere j 

Auctorem certe res juvet ista nihil. 
Quo tibi, si calida positus laudere Syene, 

Aut ubi Taprobanen Indica cingit aqua? 80 



66. Ubi vivenduM estJ] Qaasi dicat : aut saltem infinnus, et fractis viribas 
Satis erit mihi, haberi poeta apud venit. Harlbs. 

Scythas : nec est corandum, an"pa- 73. Proeul urbe QuinniJ] Loqg» a 

rum docte scribam. Romana civitate, quam Quirinus, hoc 

67. Quid mihi,] Subaudi, prodest. est Romtdus, oondidit. 
Cmtendere, Ire. /n divertum, In 74. Adtpicit hirsutot Getat,'] Videt 
Romanam dvitatem. Fama, FamsB Getas hispidos et barbatos : nam sunt 

Quid prodest mihi, inquit, sub Ursa majori in septemtrionali 



laborare, ut fama mea Romam per- plaga. Mbr. 

veniat. 79. Calida Syene,'] Sye ne oppidum 

68. Rama tit ilie loeut,] IUe locus fnit supra Alezandriaro quinque mil- 
ScythisB, quem fortuna mihi adsigna- Jibus stadiorum. Calidam autem ad- 
vit, habeatnr mihi pro Roma ; quasi pellat Syenen, quoniam directe locata 
dicat: Su£Scit mihi, si in Scythia tan- fuit sub tropico estivo, id est, sub 
tum fama mea sit non vulgaris. Mer. Cancro, in eztremQ torrida zons. 

69. Hoe theatro,] Si mihi ab his 80. Cingit est e cod. Moreti ab 
plauditur, sufficit. Pont. Heinsio recepta ; tingit alii ; pingit 

72. Romam pervenire meos Ubellos Bavar. et Erfurt. Tabronem Erfurt. De 

non puto, quo Boreas ipse, qui ex his hac insula Taiprchane in mari indico 

septemtrionalibus oritur, viz pervenit, varie tradiderunt veteres, et quidkm 



878 



P. OVIDII NASONIS 



Altius ire libet? si te distantia longe 
Pleiadum laudent signa, quid inde feras ? 

Sed neque pervenio scriptis mediocribus istuc, 
Famaque cum domino fugit ab urbe suo. 

Vosque, quibus perii, tunc quum mea fama se- 
pulta est, 85 

Nunc quoque de nostra morte tacere reor. 



EPISTOLA VI. 
GRiECtNO. 



EcQUiD, ut audisti» nam te diversa tenebat 

Terra, meos casus, cor tibi triste fuit ? 
Dissimules, metuasque licet, Grsecine, fateri ; 

Si bene te novi, triste fuisse liquet. 
Non ca4it in mores feritas inamabilis istos ; 

Nec minus a studiis dissidet illa tuis. 
Artibus ingenuis, quarum tibi maxima cura est, 

Pectora mollescunt, asperitasque fugit. 



contiaenti terre propiorem dtzeruiit, 
(^uidam vigioti dicnun navigatiooe 
'mdt removeiit, quidam etiam, ao inatt- 
la esset, nec potius inipum orbis alte» 
nua» dubitaveruot. Eise videtur in- 
sula, qu« hodie Zeilan aut Ceykm 
dicitur. Hablbs. 

8U AUhu irt libet,} Placet etiam 
per akiora ct coDlettia idera probare. 
Longt-diaiamtia. Longe reraota, tan- 
quam in ccelo ex^tentia. 

85. Tunc quum tnea fama, &c.] 
Tunc quum damnatuf fUi: eo enim 
tempore fama mea peiiit. Votque, 
quibui }wm. Non carmina, aul libros 



•oos adloquitur poeta» sed aaicoa. 
Neqne illos tacere de ae jubet : sed 
vereri se ait, ne td faciut, quando- 
quftdera boc vulgare ae fritum e«t, tei- 
Ucet, ut adversis rebus laboraBtea 
etiaa «nici deserant. Fama enim, 
inquit, mea cum doBnno soo ab «rbe 
fugit, sive abiit, eoqne ettam voa ami- 
cos arbitroff jam mei exalii ac fug«, 
qua movti» instar miki est, w» am- 
pln 



7. ArtibHi ti^«fiicii.] liberafibus 
diidpliBts. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. VL 87» 

Nec quisquam meliore fide complectitur illas, 

Qua sinit officium, militiaBque labor. 10 

Certe ego, quum primum potui sentire quid essem, 

Nam fuit adtonito mens mihi nuUa diu, 
Hoc quoque fortunea sensi, quod amicus abesses : 

Qui mihi preesidium grande futurus eras. 
Tecum tunc aberant aegras solatia mentis, 15 

Magnaque pars animae consiliique mei. 
At nunc, quod superest, fer opem, precor, eminus 

Adloquioque juva pectora nostra tuo : [unam ; 
Quae, non mendaci si quidquam credis amico, 

Stulta magis dici, quam scelerata, decet, 20 
Nec leve, nec tutum, peccati quae sit origo, 

Scribere ; tractari vulnera nostra timent. 
Qualicumque modo mibi sint ea facta, rogare 

Desine ; non agites, si qua coira velis. 
Quicquid id est, ut non facinus, sic culpa vocan* 
dum : 25 

Omnis an in magnos culpa Deos scelus est? 

9. Melior$ fi(U.'] MeKore tnimo, Hsttgrm, Qnat mes menti tristi ad- 
quam tu ; aut non racando magis ulli laturus fueras, si adfuisses. 

rei, quam ingenuis artibui; aut quia 17. Ftropem,fTtcoT, ininmunam,'] 

eas bene intelligis, et fideUter inter- Maltm «nuin, quod unum superest. 

pretaris. Huva. 'Emdnuu Procul a mea re- 

10. AfililMK^ Ukeir^ £x quo de- gioae. 

signat eum rei militaris studioaum, et, 18. Tuo, &c.] Tuis verbis etltteris. 

qwnn per illam Kcet, liberalibus dis- 96. Bene occupat per interroga- 

ciplinis operam dare. Msb. Q^m tionem, et qualitatem sui facti tractat 

dnit offieium. Scribe Qua, ut sit die- loco defiutioBis, quia, quod facto bo- 

tum pro qualenu», boc sensu : neque men imponat, nondum eertus est, ut 

q«isqueni meHore fide sequitur stodia Fabricius jam monuit. Omnii at non- 

bomanMfa, quam to, quateaus id qui- nuUi editi. Heinrius conigere roluit, 

dem per offionun ct labores imlilares mMm* h.e. apud deos, aut lubentius : 

aba te ieri pottst. Nisi quis et Omnis an ad magnot eulpa teeUsta 

Quam, eodem mod». pio fuantwm, deet : sed rede censet Burmannns, ni- 

poritum malil. Mic hil esse mutandum, qnod eulpa in ho- 

16. r<ctiM htne ab e f mmt ,] Hoc est, miaet nen est semper seelus, sed in 

tu cum tuis solatiis pvocul eras. MfM- Deos culpaetiam pro seelere habetur, 



380 



P. OVIDII NASONIS 



Spes igitur menti poenae^ Graecine, levandae 

Non est ex toto nuUa relicta meae. 
Hsec Dea, quum fugerent sceleratas numina terras, 

In Dis invisa sola remansit humo : 30 

Hsec facity ut vivat vinctus quoque compede fossor^ 

Liberaque a ferro crura futura putet : 
Hsec facity ut, videat quum terras undique nullas, 

Naufragus in mediis brachia jactet aquis. 
Saepe aliquem sollers medicorum cura reliquit ; 

Nec spes huic vena deficiente cadit. 36 

Carcere dicuntur clausi sperare salutem ; 

Atque aliquis pendens in cruce vota facit. 
Hsec Dea quam multos laqueo sua coUa ligantes 

Non est proposita passa perire nece ! 40 

Me quoque conantem gladio finire dolorem 

Arcuit, injecta continuitque manu. 
Quidque facis ? lacrymis opus est, non sanguine, 

Saepe per has flecti principis ira solet. [dixit ; 
Quamvis est igitur meritis indebita nostris, 45 

Magna tamen spes est in bonitate Dei. 



et Dii imqui et cnideles nullam inter 
cnlpam et scelus differentiam eMe pa- 
tiuntur. Conf. Tiist.ii. 108. Harlbs. 

30. Remamit fo(a.] Quod ideo fin- 
gunt poets, quia neminem unquam 
destituit spes. Locus hic ez Theog- 
nide translatus videtur : 

'EXxtc iv &vOpk»irM<n fi6vti Oeb^ 
i<rOXi) evccrrcv. 

'AXXoi i* OvKvfiirov ^ UirpoKnrSv- 

'QiXtro fAkv Uumg, fuyakri OtbQ, 

<fXiro ^ dvipwv 
Xmf^povvvfi, XdpiTts r, w ^iki, 

yiiv tkiirov. 



31. Hacfacit,^ 

OvroQ y Av4p dpi<froc,h9ncSkirifftv 

niirotOev €lUL 
Eurip. Her. Fur. Cic. ad FamiL Op- 
tare optima, eogitare difficiUima, ferre 
qwtcunque erunt, 

33. Uac facit, ut, videat.] Spes 
etiam facit, ut naufragus in me^io 
mari destitutus, quamvis nuUas videai 
terras, speret se evasurum. 

36. Vena dejieiente,'] Viribus col- 
lapsis. Id enim inter signa mortis 
enumerat Plin. in vli. cap. 61. 

46. /n bonitate Dei,} In Augosti 
clementia. Mer. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. VII. 381 

Qui ne difficilis mihi sit, Gracine, precare ; 

Confer et in rotum tu quoque verba meum : 
Inque Tomitana jaceam tumulatus arena, 

Si te non nobis ista vovere liquet. 50 

Nam prius incipiant turres vitare columbae, 

Antra ferae, pecudes gramina^ mergus aquas, 
Quam male se praestet veteri Graecinus amico : 

Non ita sunt fatis omnia versa meis. 



EPISTOLA VII. 
MESSALLINO. 



LiTERA pro verbis tibi, ]\fessalline, salutem, 
Quam legis, a saevis adtulit usque Getis. 

Indicat auctorem locus ? an» nisi nomine lecto, 
Haec me Nasonem scribere verba, latet ? 

Ecquis in extremo positus jacet orbe tuorum, 5 
Me tamen excepto, qui precor esse tuus ? 



47. Qui ne i^ffieilu mhi Jtt.] Ita cetur. Burm. 

est misericon Cssar, ut tamen rogari 50. Si nm liqutU'] Si non est ma- 

velit. Ergo roga eum pro me, &c. nifestum. Vovere. Vovendo optare. 

PONT. 

49. Jwpu Tomttafia.] Sensus est: 5. Eequit luonim.]. Numquis tuo- 

et nunquam reditum in patriam im- nim amicorum, aut cUentum. Et ipii$ 

petrem» sed moriar in exsilio Tomi- nonnulli; £n tpii» P. Dan. /n «r- 

tano, si non est mihi exploratnm, te iremo orbe^, In ultima septemtrionis 

desiderare reditum meum. Ciop. plaga. Jaeet, Aut habitat ; aut re- 

NuUa difficultas in his verbis : juris- vera tanquam mortuus et prostratui 

jurandi enim et devotibnis est for- jacet Hoc autem dicit non sine mag- 

mula : mori hic et tumtdari voveo, si no dolore. 

non ciedam te mihi reditum vovere. 6. Qui preeor ette tuus.] Qui Ovi- 

Malim tamen, Jamque Tomitana, ut dius cupio ut sim tuus, nec a te desti- 

statim sibi mortem presentem impre- tuar. Mbr. 



882 



P. OVIDII KAS0WI8 



Dt procul a cimctis, qui te ▼euenntur amantque, 

Hujus notitiam gentid abesse velint. 
Nos, satis est, inter glaciem Scythicasque sagittad 

Virere, si vita est mortts kabenda gcmis. 10 
Nos premat aut betlo teltus, aut frigore ccelum ; 

Truxque Getes armis, grandine pulset hyems : 
Nos habeat regio, nec pomo £Deta, nec uris ^ 

£t cujus nulhim cess^t ab hoste latus. 
Csetera sit sospes cultorum turba tuorum : 15 

In quibus, ut populo, pars ego parva fui. 
Me miserum, si tu verbis offenderis istis ; 

Nosque negas ulla parte fuisse tuos ! 
Idque sit ut verum, mentito ignoscere debes : 

Nil demit laudi gloria nostra tuae. 20 

Quis se Caesaribus notis non fingit amicum ? 

Da veniam fasso, tu mihi Csesar eris. 
Nec tamen irrumpo^ quo non licet ire ; satisque 

Atria si nobts non patuisse negas. [est, 

Utque tibi fuerit mecum nihil amplius, uno 25 

Nempe salutaris,^ quam prius, ore mkuas* 



7. Dii procul a cunetit.'] Faxint 
Dii, ne quisqutm cultorum tuorum 
hta gentes pnesens noverit. Poirr. 

10. SigemamMiit «t* hakenda mla.] 
Si ezsiUum meum debet •dpelljH 
vita. 

17. VcHnf itti*,'] Quibot dizi me 
olim fuiMe in turba tuonim cultDnim. 

19. l/t.] h. e. quamTit id Tenun 
eeiet, me non fuiMe tibi notum. 
Harles. 

Mffntittf.J Quod me tuum' esM 
scripei. Hoc autem dicit, ne amicum 
ofiendat, timentem Auguitun iedere. 

30. Glofia nottro.] Si gUmor me 
ftii»etfl>iamic«m. 

21. Hoc distichoo nec Heiosio nec 



Burm. placet, et sil&pectum est notu$ 
Bavar. Sensus tamen melior est, ju- 
dioe Bvnn. si cnm Vallcaw», Vossidno, 
et (ragnu Botliom* legaa iM«it. h.e» 
quis nM ftngit ae anicam Cssatis 
apud notos suos et amicosl Cemr 
iftu correct. ia Bavar. Hmles. 

23. Nm tamem immpo,'} ^eo ta- 
men illue acoedo, quo non licet : boo 
ott, non t» adeo, nisi TefteuDde : te 
enim venerari soleo. Itaqoe nsha 
fadam te invito. 

25. Utque tihifiUritJ] QnamTisDH 
hil amplhis habueris, quam qaod atiin 
tua frequiiitaverim salutaDdi gtatia. . 

26. Mhnu wm «re.] BlUur uao 
homine. Qmosi ffrinSi Qnami 



EX PONTO UB. I. EPIST. VII. 383 

Nec tuus e8t genitor nos inficiatus amicos^ 

Hortator studii cau^aque faxque mei : 
Cui nos et lacrymas, supremum in funere munus, 

Et dedimus medio scripta canenda foro. 30 
Adde quod est irater tanto tibi junctus amore, 

Quantus in Atridis Tyndaridisque fuit. 
Is me nec comitem, nec dedignatus amicum est ; 

Si tamen hsBc illi non nocitura putas. 
Si minus, hac quoque me mendacem parte fatebor : 

Clausa mihi potius tota sit ista domus. 36 

Sed neque claudenda est ; et nulla potentia yires 

PrsBstandi, ne quid peccet amicus, habet. 
£t tamen ut cuperem, culpam quoque posse negari, 

Sic facinus nemo nescit abesse mihi. 40 

Quod nisi delicti pars excusabilis esset, 

Parva relegari pcena futura fuit. 
Ipse sed hoc vidit, qui pervidet omnia, Csesar, 

Stultitiam diqi crimina posse mea : 44 



t8. FtnqueJ] Et Imnen, splendor ; MnictM. 

«ut certe ardor et incitator. 39. Pottiu.} Qoain, snbavdi, ▼•- 

29. Et laerymtu.] Et snbandi, de- lim quidquam icribere, et adiinD«e 
dimms, hoc ett, deflevimus cannine, qnod obsit fratrL 

sen oratione. 37. £t nuUa pottntia vim.] Nam. 

30. Et didimus mtdio,'] Mos in fn» quum nulla potentia tanta sit, qnn 
neribus laudandi defunctos, Roroanis possit prohibere, sive facere, quomi- 
Tetnstissimus. nus alicujus alterins amicus aliqnando 

33. Atridish. e. inter Agaroemnona peccet : neque Augrustus ita iahuma- 

et Menelaum. Plisthenis filii fuerunt, nus, aut sevus erit, ut propterea fn- 

sed a patruo Atreo, Mycenamm rege trem tuum persequi, aut odisse Telit, 

adoptati,ethinci4tridcdicti. Hakles. quia ego, amicus iUius, aliquando 

Tyndaridiiqtte.'] £t tn Castore et peccavi. 

PbUuce. 41. Excutabilii.] Quia impruden- 

36. Si mtmu.] Si putas h»c noci- ter peccavi. Qued niti deHcti. Sen- 

tura : hoc estv si arbitraris, hoc quod sus est : si deltcti mei maguituds 

dieo, firmtri obesse posse* Hme quoque tanta esset, ut non posset excusari, 

me, kc. Profttebor, inquit, bac in re Augustus me occidisset, et non rele- 

mentitum me fuisse : quemadmodura gtsset. 
ettam de te dixi, qnod fnerts mihi 



S84 



P. OVIDII NASONIS 



Quaque ego permisi, quaque est res passa, peper- 

Usus et est modice fulminis igne sui : [cit ; 
Nec vitam, nec opes, nec ademit posse reverti, 

Si sua per vestras victa sit ira preces. 
At graviter cecidi : quid enim mirabile, si quis 

A Jove percussus non leve yulnus habet ? 50 
Ipse suas ut jam vires inhiberet Achilles, 

Missa graves ictus Pelias hasta tulit. 
Judicium nobis igitur quum vindicis adsit, 

Non est cur tua me janua nosse neget. 
Culta quidem, fateor, citra quam debuit, illa : 55 

Sed fuit in fatis hoc quoque, credo, meis. 
Nec tamen officium sensit magis altera nostrum : 

Hic, illic, vestro sub Lare semper eram. 
Quseque tua est pietas ; ut te non excolat ipsum, 

Jus aliquod tecum fratris amicus habet. 60 
Quid, quod, ut emeritis referenda est gratia semper, 

Sic est fortunse promeruisse tuae ? 

45. Quaqus ego pemm, &c.] Hoc 
est, peperdt mihi eatenus, sive quan- 
tum quum ipae merito atque delicto 
meo pennisi illum, tum etiam causs 
qualitas passa esU Micyl. 

60. Ab JoveJ] Ab Augusto. 

52. Ptliat,'i Hasta Achilfis frazi- 



53. Judieium vindieit,'] Judicium 
ultoris Aug^usti iotellige, quod ultus 
fuit crimen meum admiuum, me re- 
legando. 

66. Hoc quoqfte,'] Hoc etiam, ut do- 
num tuam minus colercm, qnam de- 
bere m : quemadmodum etiam fuit in 
meis fatis, ut relegaier. 

67. Nec ttttnen oJiciumJ] Ego ex 
scriptorum vestigiis lego : 

Nec tamen offieium tenrit magit al- 
tera noetrum : 
Hie, illic, vettro tub Lare temper 



Sive te, stve fratrem colerem, eram 
tamen sub vestro Lare. 

69. Chutque tua ett pietat.] £t cu- 
jusmodi tuus est amor erga fratrem. 
Ostendit autem, Messallino se ami- 
cum esse debere causa fratris, quo- 
cum magnam sibi fuisse amidtiam 
docet 

61. Emeritit,'] Amicis jam functis 
officio erga amicum, et postea quie- 
scentibus; vel valde meritis. Viig. 
Georg. ii. 65: 

Edurit coryli nateuntur ; 
ut nt sensus : quod si de nobis bene 
meritis debemus semper gratiam re- 
ferre ; ad fortunam tuam felioem per- 
tinet novos amicos parare, etiam st 
nihil de te meriti sunt, quasi innuat 
debere Messallinum poetam sibi no- 
vum amicum condliare, et ipd fa- 
vere. 

Gi.Sieett ttuc/ortuiue.] Sic ad te. 



EX PONTO UB. I. EPIST. VHl. 386 

Quod si permittis nobis suadere, quid optes : 

Ut des, quam reddas, plura, precare Deos. 
Idque facis, quantumque licet meminisse, solebas 

Officii causam pluribus esse dati. 66 

Quolibet in numero me, Messalline, repone ; 

Sim modo pars vestrse non aliena domus : 
Et mala Nasonem, quoniam meruisse videtur, 

Si non ferre doles, at meruisse dole. 70 



EPISTOLA VIII. 

SEVERO. 

A TiBi dilecto missam Nasone salutem 

Accipe, pars animse magna, Severe, mese. 
Neve roga, quid agam ; si persequar omnia, flebis : 

Summa satis nostri si tibi nota mali. 
Vivimus adsiduis expertes pacis in armis, 5 

Dura pharetrato bella movente Geta. 
Deque tot expylsis sum miles in exsule solus : 

Tuta, nec invideo, ceetera turba jacet. 

^ es potens» et uteris feliciori fbr- quod meritus lum relegari ab Aug. 

tima quam ego, hoc pertmet. Proms- quasi dicat, saltem dole qaod fiierim 

rtiuie. Beneficiisconciliasaeetjuviise. infeliz. 

64. Ut det,'} Dandis magis quam 
acdpiendis beneficiis amicos paret. 6. Geta pharttrato.] Geta populo 

66. Em§ eautam offieii dati pluri- sagittifero; sagitds enim veneno illitis 
6m«.] Te esse cansam, qood plures in belb Gets utebantur. 
benefida conaecuti fuerint. Min. 7. J)iqu9 tci expulmJ] £t dt tot 

67. QuoHbetJ] Vel in numero ami- dvibns ezsulantibns. Solut tum milat 
coram' tuomm, vel amioorum Cratris tn extule. Solus sum miles pariter et 
tm. exsul ; bello scilicet et ezsilio damna- 

69. Si mon dolet Natonamferre wta- tns. 

io.] Si non tristaris me Ovidium in 8. Cmtora lurbo.] Reliqui Romani 

«xsilid inquietissimo versari. ezsules prster me. Jaeet turba, Non 

70. At wieruitte doUJ] Saltem dole armis vezatur. 
VOL. II. C c 






P, OVIDII NASONIS 



Quoque magis nostros venia dignere libellos» 

Haec in procinctu carmina facta legea. 10 

Stat vetus urbs, ripae vicina binominis Istri» 

McBnibus et positu vix adeunda loci, 
Caspius iBgypsos» de ae si credimus ipsis, 

Condidit ; et proprio nomine dixit opus. 
Hanc ferus Odrysiis inopino Marte peremtis 15 

Cepit, et in regem sustulit arma Gretes. 
Ille memor magni generis, virtute quod auget, 

Protinus innumero milite cinctus adest : 
Nec prius abscessit, merita quam caede nocentum 

Se nimis ulciscens, exstitit ipse nocens. 20 
At tibi, rex, aevo, detur, fortissime, nostro, 

Semper honorata sceptra tenere manu. 



10. HtBC in procinctu carminafacta 
Uges.l In prociDCtu, raptim. Meta- 
phora a militibiii in beUum profecta- 
ris, qui celeriter^absque uUa solemni- 
tate testamentum, quod in procinctu 
dicebatur, faciebant. Cic, lib. de Orat. 
Tanquam in pfocinctu tettamentum 

faceret, 

11. Istri btttomtnif.] Istri babentit 
duo nomina. Danubius enim usque 
ad Axium oppidum adpellaiur : inde 
▼ero usque ad mare Ister dicitur. 
MxB. 

12. Et pontu lociJ] £t ipsius lod 
situ. Mer. In arduo scil. et saxoso 
loco et prope inaccesso. Pont. 

13. C^itM ^gypsus,] iEgypsus e 
gente Caspia* qus nomen portis et 
mari dedit: ut est auctor Plinius» 
Hb. vi. Fuit iEgypsus urbs in Moesia 
infieriore* 

15. Odrysi sive OdrussD gens fuit 
Thnd» nobitts et potens, hinc Odry- 
sius poetis est Thracius. Hables. 

16. BeUum snscepit contra regem 
Thracis tunc imperantem ; qui videtur 
fuisse Rhoemetalces, aut 61ius ejus 



Cotys» ad quem scripta est elegia 9. 
libr. ii. Utriusque mentto eit apud 
Tacitmn, Annal, ii. 64. VeioanUe 
est, hsc contigisse in illa Getarum et 
Sarmatarum irruptione, qvm namo- 
ratur a Dione» iv« p. 568. sqq. aut 
Strabone. libr. vii. duce Getarum Bo- 
rebaste. Recuperata eat JBgimtt a 
Vestali MoesiaB prsude, vide in^ 
iv. 7. 21. Vbbpoobten. Hinc iatelli- 
gitur lans et Apostropbe ekgant ad 
regem.v. 21. sqq. qua poeta historics 
narrationi lumen quoddam et colorem 
adfert. Gregem cod. Erfurt. Hablw. 

17. Hle,] Rez sdlicet. Quod <raf«t 
virtute. Quod genut propria virtnte 
ille magis clarum facit. 

18. Adest.] Cum magno exeicita «d 
oppidum captum revertit. 

19. M^rita e^de noeentusis,} Bforta 
quam meriti fuerant nocentes Ge|e, 
a quibus oppidum improviso captum 
dizerat : nam ad unum omnes intere* 
mit. 

21, At tibi, r«f.] Nnnc vertit aer- 
mooem ad r^ero qoi virtote oppidum 
Tomo finitimnm recepit. 



EX PONTO UB. I, EPIST. VIII. 3W 

Teque, qubd et pro^stat, quid enim tibi plenius op* 

Martia cum magno CfiBsare Roma ptobet. [tem ? 
Sed memor unde abii, queror, o jucunde eodaUs, 25 

Accedant nostris sseva quod arma malisi 
Ut careo yobis Stygias detrusus in oras, 

Quatuor autumnos Pleias orta facit. 
Nec tu credideris urbanse commoda yit» 

Quaerere Nasonem : quserit et illa tamen. 80 
Nam modo vos animo dulces reminiscor, amici ; 

Nunc mihi cum cara conjuge nata subit : 
Eque domo rursus pulchraB loca vertor ad urbis, 

Cunctaque mens oculis pervidet illa suis. 
Nunc fora, nunc sedes, nunc marmore tecta theatra ; 

Nunc subit sequata porticus omnis humo. 36 
Gramina nunc campi pulchros spectantis in hortos, 

Stagnaque et Euripi, Virgineusque liquor. 
At, puto, sic urbis misero est erepta voluptas, 

Quolibet ut saltem rure frui liceat. 40 

Non meus amissos animus desiderat agros, - 

Ruraque Peligno conspicienda solo^ 

* 

33. T§qu4, qvod €t ffr^estat.] Optat campi proximi campo Mtrtio. 
etiam Ovidiui, ut rax ille sit carus 38. Sto^no^.] In quibus aqua cx 

RomaiMB ciTitati tt Cmari. aqusductibus deflueuf ooUigebatur i% 

W. PUias •na.] De ortu hoc in- campo Martio. v. Triat. iii. 13. 31. 

telUge, quem aeronyehum vocant ; hoc Posoa tamen et iotelligere lacum, 

eet, quo vesperi lupra terram ferun- .quem Julius Csiar effodi cuniTit trana 

tur : id enira fit autumno. Mer. Tiberim, ad navalem pugnam ezhi- 

35. Nune vMtmere teeta.'] Vitm- beodam, de quo Suet. c. 89. VBn- 

viui, lib. V : *' Post loenam porticui poort. Euripi sunt h. 1. aquaductua 

funt conatituendae, uti quum imbret et eanalet tquarum. Senec Epitt, 

repentini interpellaverint, babeat po- 83 et 90. ibique Lipcinm. Dt aqna 

pulut quo ae. recipiat tx theatro." virgine vide ad Tr. iiL 13. 33. Hamjm. 
Potes etiam per theatra tecta mar- 41. Aminoi agros.] Agrot rtHetot, 

more, inteliigere theatrum M. Scauri, non autem ereptot ab Augusto : quod 

quod maximum omoium, qua un* ezsulibus fleri solebat, non rtlegatit. 
quam fuere humana manu facta. 43. SoU PeUgno.] In terra PtligM 

37. Gramma nune campi.] Herbas regionit ; in agro Sulrooneasi. 

Cc3 



386 



P. OVinil NASONIS 



Nec quo8 piniferis positos in coUibus hortos 

Spectat Flaminiae Clodia juncta visB. 
Quos ego nescio cui colui, quibus ipse solebam 45 

Ad sata fontanas, nec pudet, addere aquas. 
Sunt ibi, si vivunt, nostra quoque consita quondam, 

Sed non et nostra poma legenda manu. 
Pro quibus amissis utinam contingere possit 

Hic saltem profugo gleba colenda mihi ! 50 
Ipse ego pendentes, jiceat modo, rupe capellas, 

Ipse velim baculo pascere nixus oves : 
Ipse ego, ne solitis insistant pectora curis, 

Ducam ruricolas sub juga panda boves : 
Et discam Getici qu» norint verba juvenci ; 55 

Adsuetas illis adjiciamque minas : 
Ipse, manu capulum pressi moderatus aratri, 

Experiar mota spargere semen humo : 



44. ClodiaJ] Sic emendavit Hein- 
siui, quem vide, ex SarTaviano, quo- 
cum conaentit cod. Bavar. Alii, uti 
quoque Erfyirt. Claudia, que Mi- 
cyllum valde vezavit. Clodia, inquit 
Heins. adpellabatur haec via, per quam 
iter Roma, Lucam, Pistorium et Flo- 
rentiam fiebat, ut ez Antomni Itine- 
rario ditcimus, h. e. per Apeninum ; 
ut jam constet, quinam piniferi colles 
tint Nasoni, quum Apeninus pinum 
etiamnum frequentissimam ferat, Ac 
Burmann. laudat Beiger de Publicis 
Romanorum Viis, libr. iii. cap.22. at- 
que, Via Clodia, inquit Bunnann. et 
Flaminia non longe ab Uibe jam di* 
vortium fecerant ; q^um Flaminia ad 
deztram tenderet per saza rubra ad 
Narniam ; Clodia ad sinistram Veios 
et Sutrium, ita ut circa Veios disces- 
sisse putem : horti ergo positi viden- 
tur fuisse inter Veios et Romam. Fla- 



miniam viam, a L. Flaminio, Cenaore, 
munitam, instauravit Augostas. v« 
9ueton. Aug. c. 30. In Addendis 
Burm. tom. iv. p. 262. " Sospido- 
nem, ait, quam habui de via Clodia, 
egregie vicU nuper confirmatam a ^oct ^ 
Poleno, qui ad Frontini Aqun). n. 71. 
docet, Flaminiam a Clodia discessisse 
ad Hberim, et illam ad Rubros dis- 
cessisse ad deztram, hanc in sinistram 
ad Seztum abiisse, et ibi Casnam ez 
illa per Veios, Nepe, etc. ad Clnsium 
tetendisse» ibi iterum Clodis fuit 
juncta; que pluribus doctissime ez* 
plicat, et ocuiis subjidt adjecta ta- 
beUa." Harles. 
54. Sub juga panda^'] Sub curva 

j^ 

67. CapuluM,'] Stivam. Aratripratn, 
Aiatri depressi. 

58. Mota humo.] Proscissa terra. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. IX. 



aeo 



Nec dubitem longis purgare ligonibus arva, 

Et dare, quas sitiens combibat hortus, aquas. 60 
Unde, sed hoc nobis, minimum quos inter et hostem 

Discrimen murus clausaque porta facit ? 
At tibi nascenti, quod toto pectore laetor, ' 

Nerunt fatales fortia fila Dese. 64 

Te modo Oampus habet, densa modo porticus um- 
. Nunc, in quo ponas tempora rara, forum. [bra ; 
Umbria nunc revocat ; nec non Albana petentem 

Appia ferventi ducit in arva rota. 
Forsitan hic optes, ut justam supprimat iram 

Csesar, et hospitium sit tua villa meum. 70 

Ah ! nimium est, quod, amice, petis ! moderatius 

Et voti, quae^o, contrahe vela tui. [opta, 

Terra velim propior, nullique obnoxia bello 

Detur ; erit nostris pars bona demta malis. 



EPISTOLA IX. 
MAXIMO. 
QuiE mihi de rapto tua venit epistola Celso, 
Protinus est lacrymis humida facta meis : 



59. Purgar§ arvaJJ Malas herbas 
«vellere. Langis liganUnu, Ligonibus 
habentibus longum capulum. 

60. Et dar§ aqwu,'\ £t iirigare. 

61. Unde ted hoe nobit.'] Subaiidi, 
opto. Inttr ^ot. Inter nos Tomi- 
tanos. Et hottem. £t Getas qui To- 
mon infestant 

64. Fortia Jila.'] Prosperam vitam, 
cujus fila non &cile rumpuntur. 

65. Cofi^Mu.] Campi Martii cer- 
tamina et ezercitationes. Donia modo 
pcrtiau, Aliquando tenet te, inquiti 
porticus aliqua cum hortis nemorosis. 

66. /n quo ponat rara ttmpora.] In 



quo raro causas defendis : quam rem 
felicitati adscribit. Mart Lit nuH' 
quam, toga rara, ment quieta, 

67. Umbria te revocat,'] In Um- 
briam revertis, que in medio SabiniaB 
ac Thusciie olim jacebat Petentem 
Albana. Te euntem in Albanum praB- 
dium: Alba autem Marsis finitima. 
fnit in excelso saxo locata. 

68. Ferventi rota.] Veloci curru. 

71. i4A nimium ett.] Quia nunquam 
tibi prestabit Augustus, ut relegatus 
in agrum tuum perveniam. 

72. Et eontrahe vela tui voti.] £t 
voti tui desiderium restringe. 

Cc3 



aBO P. OVIDII NASONIS 

Quodque nefas dictu, fieri nec posse putavi, 

Invitis oculis litera lecta tua est. 
Nec quidquam ad nostras pervenit acerbius aures, 

Ut sumus in Ponto, perveniatque precor. 6 
Ante meos oculos tanquam praesentis imago 

Haeret, et exstinctum viyere fingit amor. 
Sepe refert animus lusus gravitate carentes ; 

Seria cum liquida saepe peracta fide. 10 

Nulla tamen subeiint mihi tempora densius illis, 

Quse yellem vitse summa fuisse meae. 
Quum domus ingenti subito mea lapsa ruina 

Concidit, in domini procubuitque caput» 
Adfuit ille mihi» quum pars me magna reliquit, 15 

Maxime, fortunse nec fuit ipse comes. 
lilum ego non aliter flentem mea funera vidi» 

Ponendus quam si frater in igne foret : 
Haesit in amplexu, consolatusque jacentem est, 

Gumque meis lacrymis miscuit usque suas. 20 
O quotieSy vitse custos invisus amarse, 

Continuit promtas in mea fata manus ! 



8. K0r«r.] An, £fral. Bvnai. autem tempus quo jilMit eum Au- 

0. Sdip§ reftrtJ] Sepe reprssentat. gustus in exsilium ire. In caput dami- 

lAuki gramtatt earente$, Jocos ejus nu In caput «t pemiciem meam. 

ifSiiiu&e severoa. 16. Fartunm n$e fuit UU eomet.] 

10. Liquida.'} h. e. oeita, de qua lUe a me discedentem fortunam non 
milii liquebat, incorrupta, pura. Me- aecutus est. IUi' enim sunt fortuna 
taph. ab aere elaro et sereno. Plaut. comites, qui quo se iUa, eo et ipsi, 
Moetellar iii. 2. 64. Tam liqmdut et eorum favor inclinat 

ett, quam liquida me tempeettu tolet. 17. Meafunera.} Meam calamita- 

Vbr^oort. tem eisiliumque. 

11. Denriut.'] Crebrius. Ittit. Id 21. Cuttot tnvtjut.] Celsus mihi 
est, temporibtts Celsi, quando una infestns, qaod custodiebat, ne me in- 
eramus Romae. terficerem. 

13. Fuitte tttmma.] ScUicet, postre- 32. Ccntinuit.'] Remoralus est. 
ma. Premtat in mea fata. Expeditas et 

14. Coneidit.] Corruit. Designat paratas ad me interficiendum. 



SX PONTO LTB. 1. EPIST. IX. 



391 



O quoties dixit : plaoabilis im Deorutn est ; 

Vive» tiec ignosci tu tibi pofise nega. 
Vox tamen illa fuit cefeberrima: respice quantum 

Debeat auxilii Maximus esse tibi : 26 

Maximus incumbet ; quaque est pietate, rogabit, 

Ne sit ad extremum Gcesaris ira tenax :- 
Cumque suis fratrii^ vires adhibebit, et omnem, 

Quo-levius dolefts, experietur opem. 30 

Hsec mihi verba malee minuerunt teedia vitee : 

Quae tu, ne fuerint, Maxime^ vana» cave. 
Huc quoque venturum mihi se jurare solebat, 

Non nisi te longae jus sibi dante viee : 
Nam tua non alio coluit penetralia ritu, 36 

- Terrarum dominos qtiam colis ipse Deos. 
Grede mihi ; multos habeas quum dignus amicos, 

Non fuit e multis quolibet ille minor. 
Si modo nec census, nec clarum nomen avorum, 

Sed probitas magnos ingeniumque facit. 40 



23. Ira Dwrum.'] Ira Aagusti et 
ejus liberorum. 

26. lUafuit eeUberrima,'] Male ex- 
plicant quidam, prcciptxe memorabi- 
lem, quum wA^ frequenter usitatiu 

29. Cuifi fuli.] Subaudi viribut, 
Fratrit vires, Vires fratris Maximi, 
qni Augnsto qnoque erat carus. 

83. SoUhat,] Fnmc. et undecim 
dii vdebat: sc. quum valediceret 
mihi. 

34. Niii te dante jut.J Nisi te ei 
concedente, m longa navigatbne me 
adiret Vel etiam : non aKo, seu ne- 
mine nisi te dante jus long» TisB, nt 
sit in gratiam Maximi dictum. 

36. Deo$ damifute terranm.'] Au- 
gustum ut cjos tiberos. 

39. Si mode non cemut,'} Quia 



dl&erat, Celsum non fuisse minorem 
aliquo ex amicis Maximi, ostendit id 
verum esse, si hominum ingenia et 
mores considefamus, non fortnnas, aut 
m^ores. Si modo non ctntut : Iv ^X- 
ptti» oX/3ca wdvra, Theocrit. Idyll. xv. 
ver. 24 : 

noXXoc ydp xXovrwtn koiboi, dya- 
9oi dk wkvovrai, * 

'AXX' iifMic airrolQ ov dio/u/iilfSfuOa 

T^C ^^Tric l^v frXjDvrov iirii t6 
fUv ifiwiBov kan, 

Xprifusra ^ dvBp^ncmv SXXore aX- 

Xic ?X<*« 

Solgnis versns ad Piutarohum, in ejus- 
dem Vita. 

40. Sed profrieof.]. Sed virtus. Sic 
Juven. Sat. viii. 2<X mibUiUu tola ett 
atque uniea virtut. 
Cc4 



P. OVIDII NASONIS 



Jtire igitur lacrymas Gelso libamus ademto, 

Quum fugerem, vivo quas dedit ille mihi : 
Carmina jure damus raros testantia mores, 

Ut tua venturi nomina, Celse, legant. 44 

Hoc est, quod possum Geticis tibi mittere ab arvis ; 

Hoc solum est istic, quod liquet esse meum. 
Funera nec potui comitare, nec ungere corpus ; 

Aque tuis toto dividor orbe rogis. 
Qui potuit, quem tu pro numine vivus habebas, 

Praestitit officium Maximus omne tibi. 50 

IUe tibi exsequias, et magni funus honoris 

Fecit, et in gelidos versit amoma sinus :\ 
Diluit et lacrymis moerens unguenta profusis ; 

Ossaque vicina condita texit humo. 54 

Qui quoniam exstinctis, quae debet, prsestat amicis» 

Et nos exstinctis annumerare potest. 



EPISTOLA X. 



FLACCO. 



Naso suo profugus mittit tibi, Flacce, salutem ; 
Mittere rem si quis, qua caret ipse, potest. 



42. QuiunfngereaL} Quam in ez- 
stKum proficiscerer. 

43. Rard maresJ] Mores nobiles, 
qui in raris esse solent 

44. VenturiJ] Toi^ kvaioftkvowixv- 
OsffBcu, Homer. 

47. Ungere corpta.] Tarqumii cor^ 
pus bona femina lavit et unxit, £n- 
nius. 

51. Magnifunus honoris,'] T6 ydp 
yi^ itTTi davoprtiv, 

52. Versit.] h. e. infudit, effudit, 



a vergOf quod in sacrifidis inferomm 
occurrit. Sic dedit Heinsins et plu- 
ribus probavit ezemplis : adde Viigil. 
^n. vi. 244. ibique Servium. Harles. 

54. Humo vicina,'] Terra sepulcro 
suo contigua, vel Romas prozima. 

55. Qiwddebet,] Septem; deinpne- 
stat tres codd. Egregie autem ob- 
servat Verpoortenius, Ovidium oc- 
culte petere, ut sijoi quoque Mazimus 
velit debita officia prsstare, reditum 
impetrando. Harles. 



EX PONTO LIB. I. EPIST. X. 



Longus eBim curis vitiatum corpus amaris 

Non patitur vires languor habere suas. 
Nec dolor uUus adest^ nec febribus uror anhelis; 5 

Et peragit soliti vena tenoris iter : 
Os hebes est, positaeque movent fastidia mensae, 

Et queror, invisi quum venit hora cibi. 
Quod mare, quod tellus, adpone, quod educat aer, 

Nil ibi, quod nobis esuriatur, erit. 10 

Nectar et ambrosiam, latices epulasque Deorum, 

Det mihi formosa nava Juventa manu : 
Non tamen exacuet torpens sapor ille palatum ; 

Stabit et in stomacho pondus inerte diu. 
Haec ego non ausim, quum sint verissima, cuivis 

Scribere, delicias ne mala nostra vocent. 16 
Scilicet is status est, ea rerum forma mearum, 

Deliciis etiam possit ut esse locus. 
Delicias illi precor has contingere, si quis, 

Ne mihi sit levior Gsesaris ira, timet. 20 



3. Lcngus,'} Quamobrem salute ca- 
reat ostendit. 

6. AnheUi.} Qus corpus anhelum 
faciuot. 

Anhelis.} Qu» ob sstum et si- 
tim respirationem brevem, difficilem 
et celerem efficiunt. Harles. 

6. Vena,'] Qus ultra modum mi- 
care et salire solet febricitantibus. 

7. Ot hebes est, posiUeque movent 
fastidia mensx,] Os est tardum et im- 
potens ad conficiendum cibum; nulla 
cibi adpetentia movetur. 

11, Ijatices epulasque Deorum,'] Hic 
ezprimit quid sit nectar et ambrosia ; 
bec cibus, illud potus Deorum. 

12. Gnava Juventa.] Argent. nam 
Juventa ; recte : ita enim scribebant 
ut passim in veterrimo cod. Silii Ita- 
lici. Seneca Hercule (Eteo. /n tem- 



pore ipso gnavus obcurrit Lichas; ubi 
veterrimus Mediceus novus, hoc est 
navus. Hbins. Juventa, Grati ministri. 
Immo Hebe, qus Latinis Juventa dici- 
tur : fingunt autem poetSB Heben Diis 
ministrare pocula. Formosa manu. 
Candida et pulchra manu. Mbb. 

14. Pondus inerte,"] Cibus gravis 
et crudus. Meb. Tu constriie : sta- 
bit et cibus in stomacho inerte ; ut 
sit inerte» pro inerti, ablativo casu 
dictum : iners est autem stomaehus, 
quando suum officium non facit, hoc 
est, non conooquit ac digerit. 

16. Delicias,] h. 1. fastidium ho- 
minis delicati. Hables. 

17. SciUeet is status est.] Ironice 
hoc dictum est, ez quo designat se 
pr» nimio dolore uon posse deliciis 
vacare. 



aM P. OVIDII NA80NIS 

Is quoque> qui gracili cibus est in coqx>re» somnus, 

Non alit officio corpus inane suo. 
Sed vigilo, vigilantque mei sine fine dolores, 

Quorum materiam dat locus ipse mihi. 
Vix igitur possis visos agnoscere vultus ; 26 

Quoque ierit^ quseras, qui fuit ante, color. 
Parvus in exiles succus mihi pervenit artus^ 

Membraque sunt cera pallidiora nova. 
Non hsBC immodico contraxi damna Lyseo : 

Scis mihi quam sols^ paene bibantur aquse. 30 
Non epulis oneror ; quarum si tangar amore, 

Est tamen in Oeticis copia nuUa locis. 
Nec vires adimit Veneris damnosa voluptas : 

Non solet in mcBstos illa venire toros. 34 

Unda locusque nocent ; causaque nocentior omni, 

Anxietas animi) quae mihi semper adest. 
Hanc nisi tu pariter simiU cum fmtte ievares, 

Vix mens tristitiae moesta tulisset onus. 
Vos estis fragili tellus non dura phaselo ; 39 

Quamque negant multi, vos mihi fertis opem. 



!U. (lu4fmM materiam daU^ Loeva Metam. iv. 134. oraqu§ bnxo PaUi- 

M exsolo est asper, et ideostnihi pm- dUnra gertns, confer Trist. iii. 8. 27. 

bet tnaterikm dolonim. tqq. Harles, 

27. Parrms sticctM.] Modicns hu- 35. Unda loeuajue noeenU'} Nocet, 
mor et sangois. inqiiit, aqua et lieri rel loci a^ieritas. 

28. C«ra paUidiora,'] Ex hac Compa- 37. SimUi eiunfratre, &c Videtnr 
tatiotie vim et potesiatem toc. paUi" isGnecinns esse, atinfira lib. iv.Eleg. 
dut iotelliges, qui colorem fere refert ix. Mictl. 

herbanim folioramque ilaccescentiam 39. FragiU,J Sic e Barberino re- 

et arescentiom ; vide Salmas. in Ex- scripsit Heinsius et pluribos ilhistraYit 

erdtt PUnian. pag. 811, 812. ubi in- ezemplis. Pha$elam autem derivat, 

ter alia dicit : sanguine recedente de Allio tid Catollum (Veoet. 1738.) 

natirus rubor fugit et pallore mutatur. pag. 8. dj^iuTow velttffl, et oXiiw re- 

Hl sunt, quos proprie patUdot dicimus. migo, hinc veUt ac remis currit, et Ca- 

Alio loco : Pallidus color nullns est, tulL carm. 4. de eo dicit, tive paUnuUs 

sed est affectus omnium colonim dilu- Opus foret volare sive Unteo, AHi 

tiorum ac pallescentium. Adde Ovid. derivant a Fhaselide urbe Famphilis», 



EX PONTO LIB. I. EPIST. X. 



896 



Ferte, precor, semper^ quia semper egebimus illa, 
Csesaris offensum dum mihi numen erit. 

Qui meritam nobis minuat, non finiat iram, 
Suppliciter vestros quisque rogate Deos. 



alii aliter. Vide Votsium in Etymol. 

lab h. ▼. Nonios scribit, phaselum 

eiM naTigiiim campanam,et De Allio 

putat, noftro, vulgo filouquet ftluca, 

\ fortaase similem esse. Ad de Serviom 

' ad Virgil. Georg. iv. 289. Harum. 

TMut non»'] Terra mollis, cujus 

illisu non potest navis frangi : hoc eBt» 

locus tutus. Hanc» poetis perquam 

familiarem, live de republica, sive de 



sua fortuna loquentibus, figuram con- 
dnnius expressit recentior vates, in- 
genio necnon et infortuniis oostro si- 
milior» Torquatus» Gerus. liber. i. 25. 
•qq. 

43. N<m fimat,'] Non sinat me 
semper esse exsulem. Non finiat 
iram, id est, det saltem mitius ezsi- 
lium. 



PUBLII OVIDII NASONIS 
EPISTOLARUM 

E X P O N T O. 

LIBER SECUNDUS. 



EPISTOLA PRIMA. 

GERMANICO CESARI. 

Huc quoque Caesarei pervenit fama triumphi, 

Languida quo fessi vix venit aura Noti. 
Nil fore dulce mihi Scythica regione putavi. 

Jam minus hic odio est^ quaii^ fuit ante, locus. 
Tandem aliquid, pulsa curarum nube, serenum 5 

Vidi ; fortunas verba dedique mezd. 
Nolit ut uUa mihi contingere gaudia Caesar, 

Velle potest cuivis hsac tamen una dari. 
Dl quoque, ut a cunctis hilari pietate colantur, 

Tristitiam poni per sua festa jubent. 10 



1. Huc quoque, &c.] Disputat hoc 
loco Menila, de Tiberiine ovatione, 
an de Germanici triumpho, Elegia 
httc intelligenda sit. Scripiit enim 
hec Ovid. prozimo ante obitum Au- 
gusti anno, quum jam quadiiennium 
in Ponto fuisaet. Tiberius autem ova- 
vit prox. post dadem Varianam, anno ' 
tertio antequam hec ab Ovidio scri- 
berentur; id quod ex Suetonio ad- 
paret. £t de triumpho Illyrico, Ele- 
giam hanc intelligimus, qui eodem 



anno, quo h»c a poeta sciipta sant, 
gestus fuit* prozimo scilicet ante mor- 
tem Augusti: id quod ez Suetonii 
Tiber. ix. colligitur. £t vide Mi- 
cyllum haiC de re latius disseren- 
tem. * 

2. Vtx veniul Viz accedit ; quasi 
dicat, in Scythiam, quo viz ventns 
Notus potest pervenire, accessit fama 
Cesaiis triumphi. 

6. Fortunti verha dediqae fn«c.] £t 
decepi fbrtunam meam. 



OVIDII EX PONTO LIB. II. EPIST. I. 397 

Denique, quod certus furor est audere fateri, 

Hac ego Isetitia, si vetet ipse, fruar. 
Juppiter utilibus quoties juvat imbribus agros, 

Mista tenax segeti crescere lappa solet. 
Nos quoque frugiferum sentimus, inutilis herba, 15 

Numen, et invita seepe juvamur ope. 
Gaudia Caesareae mentis pro parte virili 

Sunt mea : privati nil habet illa domus. 
Gratia, Fama, tibi ; per quam spectata triumphi 

Incluso mediis est mihi pompa Getis. 20 

Indice te didici, nuper visenda colsse 

Innumeras gentes ad ducis ora sui : 
Quaeque capit vastis immensum mcBnibus orbem, 

Hospitiis Romam vix habuisse locum. 
Tu mihi narrasti, quum multis lucibus ante 25 

Fuderit adsiduas mibilus Auster aquas, 
Lumine ccslesti Solem fulsisse serenum, 

Cum populi vultu conveniente die. 

II. Q^odeertutfuror ett audertfa- rum ingenia, libertatem paallo ante 

teri,"] Quam rem, ut froatur hac lieti- ipirantiai nunc quasi serpentia humi. 

tia poeta, invito Casare, quum au- Hahle8. 

deaih profiteri, insania qusdam yide- 16. Invita opeJ] Gaudio quo nollet 

tur. ' me Casar adfici. 

14. Tenas lappa,'} Herba illa ad- 18. Privati nil habet illa domut,] 
haerens. Quod autem inter segetefi Cssarum domus nil habet proprium, 
nascatur lappa, docet etiam Maro» sed cum omnibus commune: quasi 
Georg. lib. i. ver. 152. quum in- dicat, Victoriam Caesar patrie, et ci- 
quit : vibus suis, non- sibi, comparare solet. 

ndnt atpera sylva, 19. Gratia, Fama, tibi,'] Famae gra- 

Lapp^^, tribulique, interque ni- tias agit, quod per eam factus est cer- 

tentia cuUa, tior de pompa Cesarei triumphi. 

15. Ludit fere poeta in allegoria : 21. Indiee te,] Te fama indicante. 
se, licet inutiiem, h. e. pestiferum» Ad visenda ora dueis, Ad videndum 
noxium (confer Clark. Homer. II. /3. Casaris conspectum. 

209. Cuper. Obss. i. cap. 14.) civem 27. Numine eeBlettiJ] Voluntate di- 

e civitateque ejectum, sentire felicita- vina. 

tem, quam Augustus civibus suis prs- 28. Cum popuU vultu, &c.] Sic ut 

stat» et qui invitus poeta bena facit. adspectus coeli serenissimus et jucun- 

Adeo jam mutata fumrunt Romaiio- disdmus, cum hilarisaimis populi vul- 



P. OVIDn NASONIS 



Atque ita victorem, eum magno vocia honore, 

Bellica laudatis dona dedisse viris : 30 

Claraque sumturum pictas insignia vestes, 

Tura prius sanctis imposuisse focis : 
Justitiamque sui caste placasse parentis, 

lUo qu8e templum perctore semper habet. 
Quaque ierit, felix adjectum plausibus omen ; 35 

Saxaque roratis erubuisse rosis. 
Protinus argento versos imitantia muros, 

Barbara cum victis oppida lata viris : 
Fiuminaque, et montes, et in altis pascua silvis ; 

Armaque cum telis in strue mista suis. 40 



tibus congrueret, et quaai coof pimet* 

PONT. 

29. Cvm mdgno voei$ tunure,^ Cum 
laude eorum miUtum, quorum virtutet 
magna voce laudavit imperator, de- 
iude etiam donis militaribus de more 
donavit. 

30. Belliea dona."] Dona militaria : 
ut armillas, hastas puras, torques, 
phaleras » et alia id genus. 

31. Pictat tmUt,'] Vestes triumpha- 
les, quibus triumphantes imperatores 
utebantur. 

33, 34. Hic locus difficilit ett. 
Heinsius, inteUigit de tempb Justi- 
tis ab Augnsto posito. Sed de tem- 
plo Justitiffi ailet historia, ait Ver- 
poorten, cujus notam adscribere juvat. 
" Conjiciunt nonnuUi, respici aid tem- 
plum Martis Ultoris, aut Justitic Au- 
gttsti templum marmoreum esse edi- 
ficatum, ipso vivo; qtiod repugnara 
videtur Sueton. in Aug. c. 62. Quid 
si 0tdem CarmenUi inteUigamus, qua 
GrsBcis Thmis dicta, teste Dionys. 
Italic. Ubr. i. qpam edem Augustus, 
ut ferme omnes alias, refeceritt Sita 
autem fuit ad portam Carmenlalem, 
cui proxima erat porta Triumphalis, 
por quam peractis his sacris iagre- 



diendum Iwt triumphatori." HARLn. 
Parmitit. Augustum vitricum : queni 
patfem adpellat, per adoptiooem, et 
Ii^5am matrem designaL 

36. RoM roratit,} Hoeb rore ad« 
^rsis, et recentibus, aut mane com 
rore coUectis. 

37. Protinut argento, &c.] Portala 
sunt, inquit, de more in ea ovatiooe 
triumpfao simUi, oppida ez argenlo, 
ad simiUtudinem captanm dvitatnBt 
una cum viris superaua ab ipso TV 
berio. 

Verot,'] Burmann. retinuit «frti^ 
cum quia non putat, in fereuEs m«08 
eveisof exhibitoa, oerte muBqutB ad 
lagit, tum quia verbum imitari 9$rm 
poatulare videtur. Sed eaim voc. tm^ 
tot argutum et valde blandum eat; 
breviter laudat virtutem et gloriam 
beUicam, atque iUi muri, qiiOB ver- 
terat Tiberius, in fercnUs iategri cz- 
hiberi poterant. Haelis. 

40. Arma,'] Proprie, quss ab ormiM, 
h. e. humeris dependeni ; teim qui* 
bns procul pugnatur. Fabricras, talii 
strues, ait, est in hanc diem in monte 
EsquiUno, cui imposita C. Marii tio> 
phssa: laUs efficta eemitnr i» nonao 
quodam Augusli CoMris. Habubb. 



EX PONTO UB. II. EPiar. I. 



309 



Deque triumphato, quod Sol incenderit, auro 

Aurea Romani tecta fuisse fori. 
Totque tulisse duces captivis addita collis 

Vincula, paene hostes quot satis esse fuit. 
Maxima pars horum vitam veniamque tulerunt ; 46 

In quibus et belU summa caputque Bato. 
Cur ego posse negem minui mihi numinis iram, 

Quum videam mites hostibus esse Deos ? 
Pertulit huc idem nobis, Germanice, rumort 

Oppida sub titulo nominis isse tui ; 60 

Atque ea te contra, nec muri mole, nec armis, 

Nec satis ingenio tuta fuisse loci. 
Dt tibi dent annos ! a te nam caetera sumes ; 

Sint modo virtuti tempora longa tuae. 



42. Tecta Ilomani /m.] Domus 
fiDitiolks foro Romano» vel revera tra- 
bes e( tecta atrii, quod Cesar Ropa- 
nam forum esse volml, at eo ad jura 
simul coDvenirent, ut docet Appianus. 
Sane laquearia, qu« postea et in pri- 
vatis domibus auro tegebantur, post 
Carthagtnem eversam. 

43. TuUm vineula addita colU$J] 
Tulisse catenas, quibus cornm colla 
adligata erant. Mer. 

44. Pimo koites quot uUit et$tfuit,] 
Hoc est, tot nnmcro, quot in toto 
aliqiio eiercitu boidum satis esset, 
luisse : sive qui justum ezerciCum com- 
plere ac fiicm potuissent. Micyl. 

46. Bato.] Intellige Bataoero Pan- 
noniorum,vel ut alii, Dalmatarum du- 
cem, cujus Dio, Paterculus, Sueto- 
nius, alii meminerunt. Hxins. Vide 
ad Velleium, lib. ii. cap. 110; nomen 
vere illud Ba<<mu jamantiquum: nam 
Ponticum BaWem, dominum Menippi 
ez Diocle memorat Diogenes Laer- 
tius, lib. vi. 99. 



47. Cur ego poiu nogem miittii,&c.] 
Capta occasione, hostium exempio do- 
cet sibi etiam sperandum esse Augu- 
stum iratum posse placari, et leaio- 
rem fieri. 

46. Doiw.] Augustum et Tiberinm. 

49. Rettulit hic Bavar. moz U»$» 
b. e. incessisse, in triumpho prelata 
fuisse; gravius est, quam r6 et$$ in 
Erf . Bavar. et aliis. Germanicns vtro 
in bello illo exercitum duzerat, Sere- 
tium, Ardubam, aliaque loca munita 
ezpugnaverat, eique postea triumpha- 
lia omamenta decreta lunt honores- 
que prctorii, et ut sententiam primus 
post consulares diceret, utqut consu- 
latum legibus solutus ambiret. v.Dion* 
Cassium, libr. Iv. Ivi. et Heioaiiim. 
Haslu. 

50. iiw sub tituloJ] Esse subjectos 
titulo, in quo erat tuum nomen. 

52. Ingenio loci.'] Natura loci, ut 
puta in montibus sita. 

53. Cittera.'] Omnes virtutes intel- 
lige, et bellicas artes. 



400 



P. OVIDII NASONIS 



Quod precor eveniet : sunt quiddam oracula vatum ; 

Nam Deus optanti prospera signa dedit. 56 
Te quoque victorem Tarpeias scandere in arces 

Lseta coronatis Roma videbit equis ; 
Maturosque pater nati spectabit honores, 

Gaudia percipiens, quse dedit ipse suis. 60 

Jam nunc hsec a me, juvenum belloque togaque 

Maxime, dicta tibi vaticinante nota. 
Hunc quoque carminibus referam fortasse trium- 

Sufficiet nostris si modo vita malis ; [phum, 
Imbuero Scythicas si non prius ipse sagittas, 65 

Abstuleritque ferox hoc caput ense Getes. 
Quod si, me salvo, dabitur tibi laurea templis, 

Omina bis dices vera fuisse mea. 



55. Sunt qviddam,'} £x ingenio 
Heinsti. h. e. valent aliquid, non plane 
gunt coniemtienda, ut Gr»oonim rl 
dyau Haulbs. 

58. JSgiof.] Equis triumphalibut. 
Quatuor enim equi albi cuirum trium- 
phalem trahentes, etiam lauro coro- 
nabantur. 

59. Maturot,} h. e. quum jam s- 
tate maturiorB, grandiore eris : sic ipse 
pater adoptivus Tiberius non juvenis 
Augusto seni hsec gaudia pr»bet. In- 
geniosus poeta Tiberio hisce vitam 
obiter precatur longevam. Maturut 
pro non properato apud Cssar. b. 
Civil. iii. 7. 3. Ciceron. ad Attic. zv. 
£p. 4. txtpeetandum tempus maturuu, 
Hablbs. 

61. Jam nunc lute a meJ] Ordo est: 
O Bfazime juvenum et bello et toga, 



jam nutfc nota quc a me vatidnante 
dicta sunt Vel manda memoris hoc 
meum vaticinium. 

66. Imbuero Seythieat tagUtae,'] Ma- 
defecero Scytharum jacula meo san- 
guine. Heins. 

67. Me «tZtw.] Me in patiiam re- 
ducto per te : vel me incolnmiy etnon 
interempto a Scythis. Dabitw tem' 
plit, Templis dictbitur. Coronae enim 
triumphaturis in templis deponeban- 
tur. 

68. Omina maa.} Mea vaticinia. 
Bit dieet, &c. Narrabis me bis vera 
tibi vaticinatum fuisse, et quod trium- 
phum adeptus fueris, et quod me ser- 
vaveris : de triumpho Tiberii, de quo 
lib. iv. Eleg. ii; et de tno, Ger- 
manice, qui eventnms est. 



EX PONTO LIB. II. EPIST. II. 401 

EPISTOLA II. 

MESSALLINO. 

Ille domus vestrse primis venerator ab annis, 

Pulsus ad Euxini Naso sinistra freti, 
Mittit ab indomitis hanc, Messalline, salutem, 

Quam solitus praesens est tibi ferre, Getis. 
Heu mihi, si lecto vultus tibi nomine non est, 5 

Qui fuit, et dubitas caetera perlegere ! 
Perlege, nec mecum pariter mea verba relega : 

Urbe licet vestra versibus esse meis. 
Non ego concepi, si Pelion Ossa tulisset, 

Clara mea tangi sidera posse manu. 10 

Nec nos, Enceladi dementia castra secuti, 

In rerum dominos movimus arma Deos. 
Nec, quod Tydidae temeraria dextera fecit, 

Numina sunt telis uUa petita meis. 



2. Ptilsus ad sinistra Euxinu^ Re- ' civilia, et per primum illud iDdicare 

legatus in Pontica regione, que ingie- bellum contra Brutum et Cassium in 

dientibus in parte sinistra adparet. Macedonia; per Enceladum, Sextum 

8. Licet.'} Quia si poeta est exsul, Pompeium, quocum in Sicilia et Cu- 
ejus carmina non sunt relegala cum manaoradimicatumest;subDiomede 
illo, et ingenii foetus poina scriptoris autem Tydei filio, (audaci et forti 
nequit attingere. heroe in bello Trojano, qui Martem et 

9. Non ego coneepL] Est ordo : non Venerem pro Trojanis pugnantes vul- 
ego concepi clara sidera posse tangi neravit) innuere M. Antonium, belli 
mea manu, si Ossa tulissfet Pelion ; peritum ducem, et quocum depugna- 
koc estysi Ossamons habuisset Pelion tum est circa eadem Epiri et^tolis 
montem superimpositum, littora, ubi quondam Diomedes regna- 

10. Poue tangiJ] Posse violari, verat. Vell. ii. 73 et 84. Indicare 
quemadmodum voluere Gigantes. igitur videtur poeta, se neque Philip- 

11. Nee not EnceladiJ] Enceladus pensi bello, neque Siciliensi, neque 
TerrsB filius fuit : quem fulmine ictum, Actiaco, arma adversus Augustnm tu- 
^tnsque subpositum scribit Virgil. lisse. Confer Trist. iii. 5. 45. Mihi 
tn lib. iii. iEneid. 578. quidem vel Verpoorten, vel potius 

12. Rerwn.'] Verpoortemo adludere Naso ingenio intemperanter abusi^ 
videtur poeta ad tria Augusti bella videtur. Harles. 

VOL. IL ' D D 



402 P. OVIDII NASONIS 

Est mea culpa gravis, sed quee me perdere solum 15 

Ausa sit, et nuUum majus adorta nefas. 
Nil, nisi non sapiens possum timidusque vocari : 

Haec duo sunt animi nomina vera mei. 
Esse quidem fateor, meritam post Caesaris iram, 

Difficilem precibus te quoque jure meis. 20 
Quaeque tua est pietas in totum nomen luli, 

Te laedi, quum quis Iseditur inde, putas. 
Sed licet arma feras, et vulnera sfieva mineris, 

Non tamen efficies, ut timeare mihi. 
Puppis Achaemeniden Graium Trojana recepit ; 

Profuit et Myso Pelias hasta duci. 26 

Confugit interdum templi violator ad aram, 

Nec petere offensi numinis horret opem. 
Dixerit hoc aliquis tutum non esse ; fatemur, 

Sed non per placidas it mea puppis aquas. 30 
Tuta petant alii : fortuna miserrima tuta est ; 

Nam timor eventus detenoris abest. 



15. Sed fiuB fM perdere tolum Aiml Bum cel. Heyoe observat, tempor» 

tiu'] Sed quod crimen mihi tantum retioni adversari ; UUzem enim inter 

nocneiit, non aliis. Nam qn« aliis initia erroris sui ad Cydopas venisie, 

nocent, majora sunt crimina, quam at ^neam multo serius. Hakubs. 

eaqutt sibi tantum. £z quo designat, 26. My» dHci.'] Telepho regi Mj- 

nt sttpins dizit, peccatum suum erro- sie, provincis Phrygie, quse adjacet 

rem potius dicendum, et ideo dignum Hellesponto : cujus historiam abuode 

venia. diximus in primo de Remedio amoris. 

18. Hite duo nomtna.] Impnidentts 29. Dixerit hoc aliqui$J] Rcspondet 

scilicet et timidi. huic qusstioni. Posset enim aliqnis 

2\,Intotumnomen Ju/i.] Inomnes dicere: ezemplis probas, poeta, mi- 

ez gente Julia. nime timendum esse offensom Av- 

23. Verpoorten, adlndit, ait, ez gusti numea : ego vero consilium 

more ad militiam Messalini^ qui tum tunm censeo non esse tutum, ab ini- 

Dalmatia et Ptioonis prefectus, for- mico sahitem et bona potere. Qnod 

tem in bello operam Caesari navave- et fatetur Ovidius : sed addit, se cogi 

rat, et sic in armis erat. Hablbs. quasi per tempestatem, in qneoivis 

25. Acktm,'] Comes Ulixis, ab hoc portum confugere. Pont. 

in Sicilia relictus, postea ab JEnea, eo 31. Fortuna mieerriMa, &c.] Quia 

veniente, receptus. Fundns est Virg. nihil miseris accedere ad snmmam 

^n. iii. 590.614. sq. ad quem ver- potest: nec enim summa foret. Fukt. 



i 



EX PONTO LIB. II. EPIST. II. 40S 

Qui rapitar fatis, quid prseter fata requirat ? 

Saepe creat moUes aspera spina rosas. 
Qui rapitur spumante salo, sua brachia cauti 35 

Porrigit, et spinas duraque saxa capit. 
Accipitrem metuens pennis trepidantibus ales 

Audet ad humanos fessa venire sinus : 
Nec se vicino dubitat committere tecto, 

Quse fugit infestos territa cerva canes. 40 

Da, precor, accessum lacrymis, mitissime» nostris, 

Nec rigidam timidis vocibus obde forem ; 
Verbaque nostra favens Romana ad numina perfer, 

Non tibi Tarpeio culta tonante minus : 
Mandatique mei legatus suscipe causam ; 45 

NuUa meo quamvis nomine causa bona est. 
Jam prope depositus, certe jam frigidus, segre 

Servatus per te, si modo server, ero. 
Nunc tua pro lapsis nitatur gratia rebus, 

Principis setemam quam tibi praestet amor : 50 
Nunc tibi et eloquii nitor ille domesticus adsit, 

Quo poteras trepidis utilis esse reis. 
Vivit enim in vobis facundi lingua parentis, 

Et res heredem repperit illa suum. 



33, 34. Hoc diftichon a maiiii re- 44. Tarp$u tenanuJ] Jove Capito- 

eeatioii in cod. Bav. adacriptum est, lino. Vide \'vg, ^. viii. 653 ; et 

et deest quoqve in aljis quibuadam : Lucan. Phars. i. 196 ; v. 306. 

vT. 35, 36. plane deeunt in Bavar. 45. Legatus, &c] Vel nunciua, vel 

Et Heinsius utrumque distichon su- orator. 

perfluum et tollendum esM censet 47. Jam prope depoatut.} Confec- 

Harlbs. tus, exanimatus, sepultus: sic Plaut. 

36. Ferrigit ad ^innaM iuraqua aasa Vino 'depoeitut, id est, Vino sopi- 
maiittf.] Qtti, inquit, fatis rapitur, so- tus. 

let cuicumque loco etiam aspeio manus 49. Pro r»ka.] Fh> rebus meis. 

admovere, ut majus periculum evitet. 51. Nune iibi,'] Malim wUki, Nunc 

37. Adludere videtur VerpoorL ad mihi adnt eloquium tuum. Heiks. 
omen livi» factum, apud Suet. Galb. Adsit, id est, patrocinetur : nara ad' 
1. Harlbs. ««m reia advocati dicuntur. * 

Dd2 S 



404 



P. OVIDII NASONIS 



Hanc ego non, ut me defendere tentet, adoro ; 56 

Non est confessi causa tuenda rei. 
Num tamen excuses erroris imagine factum, 

An nihil expediat tale movere, vide. 
Vulneris id genus est, quod quum sanabile non sit, 

Non contrectari tutius esse putem. 60 

Lingua, sile ; non est ultra narrabile quidquam : 

Posse velim ciheres obruere ipse meos. 
Sic igitur, quasi me nuUus deceperit error, 

Verba face, ut vita, quam dedit ipse, fruar. 
Quumque serenus erit, vultusque remiserit illos, 65 

Qui secum terras imperiumque movent ; 
Exiguam ne me preedam sinat esse Getarum, 

Detque solum miserse mite, precare, fugae. 
Tempus adest aptum precibus : valet ipse, videtque 

Quas fecit vires, Roma, valere tuas. 70 

Incolumis conjux sua pulvinaria servat : 

Promovet Ausonium filius imperium. 



56. Non est ^wtfessL'] Causam ad- 
signat, cur non tentet le a MessalUno 
defendi, ut ex eo probet se non ob 
eam causam venerari hominis linguam. 
Cauta rei confem. Causa mea, quam 
confessus sum esse infinnam. 

59. VulnerU id genus ett.] Cansam 
adsignat, cur inter excusandum er« 
roris mentionem fieri non utile esse 
innuat. Adpellat autem crimen, quo 
Augustum lesit, vulnut, idque insana- 
bile esse dicit. 

62. Meoi eitieret,'] Quasi dicat, veUe 
posse celari cineres suos, ut ejus cri- 
men etiam cum illis lateat. 

64. Quati me nullus deeeperit error.'] 
Fatendum est me peccasse. Utfruar 
vita, Fortasse Augustus iratus, mibi 
vitam, quam concessit, adimeret. 

65. Kti/tuagii« remserit iUos,'] Hoc 



est, vultus illos severoa et graves, 
quorum nutu, sive, intuitu totnra im- 
perium commovetur, deposuerit atque 
exbilararit. Micyl. 

67. Exigiiam.] Forte, ez^guviii, per 
adpodtionem ; me exiguum, et vikm 
ne velit esse predam. BunM. 

71. Incokmi,'] Non male Sarrav. et 
Bavar. Livia servat thalamum snum 
et Augusti, quasi deorum ptt^vmorM. 
Liviam ergo, ait Verpoort. jam tom 
quasi sacerdotem Augusti describit, 
qus et post ejus obitum ei saoerdos 
constituta est decreto Senatus ; rAt 
Vellei. ii. 75. Servandi quoque ver- 
bum ex disciplina sacromm est, uti 
Vestaks etemum ignem servvre di- 
cuntur. Cf. Tr. i. 8. 50. Hablcs. 

72. Fi7tit<.] Tiberius LiviiD fiiios et 
Augusti per adoptionem. 



EX PONTO LIB. II. EPIST. II. 



406 



Praeterit ipse suos aniino Germanicus auDos, 

Nec vigor est Drusi nobilitate minor. 
Adde nurus neptesque pias, natosque nepotum, 75 

Caeteraque Augustse membra valere domus : 
Adde triumphatos modo Peeonas^ adde quieti 

Subdita montanae brachia Dalmatiae. 
Nec dedignata est abjectis IUyris armis 

Caesareum famulo vertice ferre pedem. 80 

Ipse super currum, placido spectabilis ore, 

Tempora Phoebea virgine nexa tulit : 



73. Prirtmc.] h. e. fortior et tni- 
mosior esi, quam pro state sua. De 
sobole Augusti multus est Micyllus 
ad h. L vide etiam Stemmata editt. 
Taciti et Suetonii ab Emesti V. C. 
adomatis subjuncta. Gerroanicus est 
61ius Drusi, fraths Tiberii, ab hoc 
jussu Augusti adoptatus: mox Dru- 
sus est Tiberii ex Agrippina filius, 
cujus uzor livia fuit, Germanici soror. 
Harlu. 

75. Kurum — neptum^.'] Bavar. et 
aJii vide Heinsium, qui, uti in textu 
est, ez Argent. Scalig. aliisque repo- 
suit, et Sueton. c. 64. Neptes sunt 
Agrippina, Germanici nxor» filia A- 
gripps ex Julia, et Livilla, Drusi 
filia: has dicit pias, h.e. officii ser- 
vantes, eoque excludit Juliam juni- 
orem, qus ob flagitia in insulam Tri- 
meruro relegata fuit. v. TaciL Annal. 
iv.7L Hakles. 

Caroique nepoUMJ] Caiuro, Lucium, 
et Agrippam, Juli» et Agripps filios 
intellige. Vel Germanici junioris li- 
beros accipe, sub nepotum nomine, ut 
crebro reperies apud auctores. 

76. Cftlero^tf Auguttie membra,'} 
Per membra domus Augusts, caeteros 
propinquos et familiares intelligit. 
Membra domuM. PUnius etiam elegan- 
ter membra domui adpellat partes do- 
mus i ii. K. 17 ; Culum. i. 6. 



77. P^ronoi.] h. e. Pannonios, in- 
terprete Verpoort. de quo triumpho 
agit eleg. pneced. v. 1. 19. 41. Pmm 
codd. Erfurt. et Bavar. Unde vero 
Pannonii vocati sint PeoMS, nescio : 
PttoMs in Macedonia noti sunt. v. 
Cellarii notit. orbis ii. c. 13. p. 830. 
(ubi insignis locus de origine et sitn 
Pttoniee ex Pausania v. cap. 1. p. 376. 
a Cellario prsBtermissus adscribi po- 
tesL) Salmas. exercitt Plin. p. 179. 
&c. Jam vero victoria Tiberii finibns 
Pi&nnoniaB noneratcircumscriptm. At- 
que de populis ad Rhodopen montem 
et Macedoniam maritimam habitan- 
tibus intelligit etiam Gesnerus in Thes. 
L.L. sub h. V. nostrum Ovidii locum» 
ut postea vidimus. Harlbs. 

79. Nee dedignata esl.] Illjrrii quo- 
que sub Alpibus agebaot, imasque 
valles earum, et qussdam quasi clau- 
stra custodiebant, abruptis torrenti- 
bus impliciti. In hos expeditionem 
suscepit ipse Augustus» fierique pon- 
tes imperavit. Vide Florum, lib. iv. 
12. ubi Cassar, saucius manibus et 
cruribus, suo sanguine speciosam re- 
tulit victoriam. 

80. Vertice fnnmlo,] Capite sub- 
dito : ad pedes Tiberii se prostemere 
et victum fateri. 

82. Phahea vtrg.] h. e. corona lau- 
rea. Daphne enim a Phoebo amata in 
Dd3 



4M 



P. OVIDII NASONIS 



Quem pia vobiscum proles comitavit euatem, 

Digna parente suo, nominibusque datis ; 
Fratribus adsimilis, quos proxima templa tenentes 

Divus ab excelsa Julius sede videt. 86 

His Messallinus, quibus omnia cedere debent, 

Primum Isetitiae non negat esse locum. 
Quicquid ab his superest, venit in certamen amoris : 

Hac hominum nuUi parte secundus eris. 90 
Hunc colis, ante diem per quem decreta merenti 

Venit honoratis laurea digna comis. 



launim comrena fiut. Hou. icribere 
jttbet, Penm virgin$, qnia Daphiie 
Penei flnmiiiis filia est. Gronov. e 
Pirkheimeriano codice, Phitbea em- 
jti^. At conjuz non foit, nisi spera- 
tam eam fnisae dixeris, aed neutro 
opus est, ut jam bene judicavit Aact. 
Elect. Eton. Harlbs. 

83. Pia proitft est €rermanicns et 
Drusus; nam et triumphantium filii 
solebant cum patre vehi. liv. 45. 40. 
Fodueum ; h. e. MessaUino et reliquis 
legatB, Tiberii currum prosequutis, 
quibus triumphalia oroamenta (de 
quibus V. supra ii. 1. 29.) impetra- 
verat. Sueton. Tiber. c. 20. v. Micjrll. 
etHeinsium. Hables. 

84. NominUnaque dati».'] Heins. 
malitratif. Germanicus nomen suum 
non una de Germanis victoria ratum 
fecit. At enim nihil mutarem, sed de 
nomine Germanici» aut de adopta- 
tione in nomen Cssareum intellige- 
rem. Auctor. Elector. £ton. Germa- 
nici, credo, inquit, ac imperatorum a 
priocipe et senatu; Cesarum etiam 
a vulgo lear ifoxi^v, Principumque : 
alterum ex Tacito constat; alterum 
credibile, quod filii familias in prin- 
cipum domo erant. Confer Tacit. 
Annal. iii. 34. Hahlks. 

85. AdiinUlei conjecerat Heinsius, 
quod poeta de Druso et Germaoico 



agit et sic scriptam est in Bavar. Ger- 
manictts enim adoptione Tiberii filiu», 
frater Drosi : adshniles autem fratri- 
bus, h. e. Castori et PoUuci, quorum 
Tiberius edem, ut verbis utar Ver- 
poortenii, paucis ante annis dedica- 
verat» inscripto soo fnitrisque Dmsi 
nomine. Dio. L. ]iv. Sueton. 'Hb. c 
20. Ittter hanc et Satumi «Bdem adi- 
ficata luit ab Augusto Basilica Julii 
Cesaris, ut patet ex monimento An- 
cyiano. Hablbs. 

87. Hiit.] Sttbaudi Augnsti coojogi, 
liberis et csteris. QnihtM mnmn m- 
d«rf d«6nU. Quari dieat» quibus ae- 
rainem magis letari victoria parta et 
triumpho credendum esL 

89. Venit in eerUmen amari»,'] Cer- 
tat in amando Cssare, hoc est, cora 
reliquis de amore contendit eiga Au- 
gustum, et nemini ooncedit tn amore 
Messallinus. 

90. Hac parte.'] In hoc certamine. 

91. Hane eolit ante diem per qnam 
deereta merenti.] Forte : Hnne eoli», 
ante diem per quem deerwta merenti, 
ut de Tiberio intelligatur, qui Mesaal- 
lino lauream ante diem decreverit. 
Certe Valerium Meflsallinnm Panno- 
nisB profectum huic beUo interfuisM 
Dio testatnr. Nec dubium qoin in- 
ter legatos Tiberii fuerit, quibus boc 
bello confecto ornamenta triumphaHa 



EX PONTO LIB. II. EPIST. II. 407 

Felices, quibus hos lieuit spectare triumphos, 

Et ducis ore Deos aequiparante frui. 
At mihi Sauromatae pro Csesaris ore videndi, 95 

Terraque pacis inopS) undaque vincta gelu. 
Si tamen ha&c audis, et vox mea pervenit istuc» 

Sit tua mutando gratia blanda loco. 
Hoc pater ille tuus, primo mihi cultus ab aevo, 

Si quid habet sensus umbra diserta, petit : 100 
Hoc petit et frater ; quamvis fortasse veretur, 

Servandi noceat ne tibi cura mei : 
Tota domus petit hoc ; nec tu potes ipse negare, 

Et nos in turbae parte fuisse tu®. 
Ingenii certe, quo nos male sensimus usos, 105 

Artibus exceptis, saepe probator eras. 
Nec mea, si tantum peccata novissima demas, 

Esse potest domui vita pudenda tuse. 
Sic igitur vestrae vigeant penetralia gentis ; 

Curaque sit Superis Caesaribusque tui : 110 

impetrarit ab Augusto, teste Suetonio tor celebris et magne apud Bnitum, 

et Dioue, hoc est quod vofnaetm eomt- et deinde apud Augustum auctori- 

tavit ovantem paulo ante dizerat, te- tatis. Hablbs. 

cum nempe et cum csteris legatis : 100. Frater fuit Valerius Cotta, qui 

nam et Af essalam Coryioum Messal- fratre defuncto ipse cognomen Mes- 

lini patrem jam aenem, a Tiberio ado- salHni accepit : ad quem scripts sunt 

lescente observatum fiiisse testis est epist.8. h. libri et iii.2. ac 5. Harl. 

Suetonius ; ut verisimile sit, ipsi quo- 104. /n parte tua turba,'} In parte 

que Meaaallino eum favisae. Hsins. tuorum clientum. 

94. Ore ducis,'] Ore Augusti ^lqui- 105. Male utos.'] Quia ingenii et 

parante Deot, Diis simili. Triumphan- carminum causa relegatus sum. 

tes enim Jovis optimi maximi omatu 106. Artibus exceptis,'] Ezceptis li- 

decorati, sellis curulibus, toga pr«e- bris de Arte amandi, quasi innuat, 

tezta, tunica palmata, et toga picta, Messallinum in reliquis ejus ii^- 

et corona triumphali, laureaque, cur- nium probasse, in artibus vero ama- 

ru aurato per urbem vecti, in Capi- torits componendis damnasse sem- 

tolium aacendebant. per. 

96. Paeis inops,] Hostilibus incur- 107. Peecata novistima,] Non pla- 

sionibus obnoxia. Juncta gelv. Per- cet hoc loco de Arto amandi intelli- 

petua glacie concreta. gere, ut putavit Merula. Ciop. 

99. Pater,] Messala Corvinus, ora- 109. Penetralia.] Sacra et Dii : 

Dd 4 



406 



P. OVIDII NA80NIS 



Mite, sed iratum merito mihi numen, adora, 

Eximat ut Scythici me feritate loci. 
Difficile est^ fateor ; sed tendit ii^ ardua virtus, 

£t talis meriti gratia major erit. 
Nec tamen iBtneeus vasto Polyphemus in antro 

Accipiet voces Antiphatesve tuas : 116 

Sed placidus facilisque parens, veniseque paratus ; 

£t qui fulmineo ssepe sine igne tonat. 
Qui, quum triste aliquid statuit, fit tristis et ipse ; 

Cuique fere poenam sumere poena sua est. 120 
Victa tamen vitio est hujus clementia nostro ; 

Venit et ad vires ira coacta suas. 
Qui quoniam patria toto sumus orbe remoti, 

Nec licet ante ipsos procubuisse Deos ; 
Quos colis, ad Superos haec fer mandata sacerdos : 

Adde sed et proprias in mea verba preces. 126 
Sic tamen haec tenta, si non nocitura putabis : 

Ignoscas : timeo naufragus omne fretum. 



Deonim sacraria : omma quc sunt 
interiora. 

110. Casaribusque,'] £t Augusto, 
riberio, Druso, Geitnamco, et reli- 
quis. 

115. Nec tamen, &c.] Facultatem 
impetrandi demonstrat ex humani- 
tate et facilitate Cssaris, quam e con- 
trariis exaggeraU Non ages cum ho- 
mine fero et inhumano, quales Poly- 
pbemus et Antipbates. Pont. 



1 16. Antipkatesve.'] Antiphatet fast 
Laestrigonum rector. 

124. Ante iptot DeoiJ] Ante Augu- 
stum et liberos. 

125. QuM eoU* ad tmpene,'] Singu- 
lis familiis Dii peculiares et peculia* 
ria sacra erant. Sacerdotum autem 
partes orare pro aliis. Pokt. Sacer- 
dos, Amicus et carus Angusto, uti 
sacerdotes Diis. Mer. Sacerdos Mu> 
sarum, est poeta. Hor. iii.Od. 1. 3. 



EX PONTO UB. II. EPIST. III. 400 

EPISTOLA III. 

MAXIMO. 

Maxime, qtii claris nomen virtutibus aequas, 

Nec sinis ingenium nobilitate premi ; 
Culte mihi, (quid enim status hic a funere differt?) 

Supremum vitse tempus ad usque meae : 
Rem facis, adflictum non aversatus amicum, 5 

Qua non est aevo rarior ulla tuo. 
Turpe quidem dictu, sed, si modo vera fatemur, 

Vulgus amicitias utilitate probat. 
Cura quid expediat prius est, quam quid sit hone- 

Et cum fortuna statque caditque fides. [stum : 
Nec facile invenias multis in millibus unum, 1 1 

Virtutem pretium qui putet esse sui. 
Ipse decor, recte facti si praemia desint, 

Non movet, et gratis pcenitet esse probum. 
Nil, nisi quod prodest, carum est : i, detrahe menti 

Spem fructus avidse, nemo petendus erit. 16 
At reditus jam quisque suos amat, et sibi quid sit 

Utile, soUicitis subputat articulis. 
lUud amicitise quondam venerabile numen 

Prostat, et in quaestu pro meretrice sedet. 20 

3. Quid enhn ttatM* hic a funert ubi maUuprdnnia $equuntur, haud fuu- 

differt,'] Qtiid enim hsc conditio ex- quam gratuito b<mu9 ett, 

sulii aliud est, quam mora qiuedara 1 16. Nemo petendut eritJ] Nemo in- 

5. Non avenatus.'] Non rejiciens. venietur qui velit Tirtutem colere. 

BfzB. Dum me quamvis relegatum 18. Computat artieulit,'] Subputat 

et calamitosum pro amico af^noscis. scripti meliores. Heins. SolUcitit ar- 

PoNT. tieulis. Digitis hominis soUiciti et cu- 

12. Virtutempr$tium, 6lc.] Qui ex- nosi in ratiocinando. -In digitis enim 
istimet virtutem esse per se expeten- computatio fieri solebat. 

dam, non autem prsmii gratia. 20. Prottat.] Venale est tanquam 

13. Ipte decor recte.] Ipsa virtutis mcretrix : non enim homines amicitia 
pulchritudo. ducti, amicos eligunt, sed utilitate; 

14. Gratis.] Sallust. Hist. 1 . Nam et eo pacto videntur amicitiam prosti- 



410 



P. OVIDII NASONIS 



Quo magis admiror, non, ut torrentibus undis, 

Communis vitii te quoque labe trahi. 
Diligitur nemo, nisi cui fortuna secunda est : 

Qu« simul intonuit, proxima qua^ue fugat. 
£n ego, non paucis quondam munitus amicis, 25 

Dum flavit velis aura secunda meis ; 
Ut fera nimboso tumuerunt sequora v^to, 

In mediis laeera puppe relinquor aquis. 
Quumque alii nolint etiam me aosse videri, 

Vix duo projecto tresve tulistis opem. 30 

Quorum tu princeps : nec enim comes esse, sed 
auctor, 

Nec petere exemplum, sed dare dignus erais. 
Te, nihil ex acto, nisi non peccasse, ferentem, 

Sponte stta probitas officiumque juvant. 
Judice te mercede caret, per «eque petenda est 35 

Extemis virtus incomitata bonis. 
Turpe putas abigi, quia sit miserandus, amicum, 

Quodque sit iafelix, desinere esse tuum. 
Mitius est lasso digitum subponere mento, 

Mergere quam Uquidis ora natantis aquis. 40 



taere, hoc est, ad meretricandum prB- 
bere. 

22. Frui Bavar. sed nihili est : pro- 
prie autem labe trald, Lalm h. eat, nii- 
na, uti sepiiu occurrit apud Cioero- 
nem. v. Erneit. Clav. Cicer. sub h. v. 
proprie est violenta quedam ruina ez 
aquarum illuvie, aut tempestate aut 
terrsB hiatu motuve. Vide etiam Ges- 
ner. thes. L. L. Transfertur deinde ad 
mores. Harles. 

33. Locus hic mire vexavit inter- 
pretes. Verpeorteu, quem vide in 
prelAtione, ita hunc locum bene ex- 
pUcat. " Tg, qui nihU p$ti9 u eo, 
qnod agist nisi uon peeeasie, i. e. nisi 



ut recte feceris, neque officium deser- 
ueris probitas et offieium h. e. virtus et 
fides erga amicum officiis et auxilio 
prmtito deckrata, Juwiit, sive delec- 
tant, diliguntur a te, tpoaU sua sine 
mercede aut spe utilitatis. Qu» lec- 
tio est in textu, ea proficisdtur ab 
emendatione Buim. qui loco «z acto 
etiam Heinsii conjectur. e facto non 
damnat, et ita interpretatur : Non 
aliam mercedem ex facto peds, nisi 
conscientiam, te non peccaase, aut noo 
defuisse officio, quod amioo debebas. 
Singula uberius probat. Harles. 

39. Latso h. e. homini naufrago et 
ad terram enatare conanti. Harles. 



EX PONTO LIB. ll. EPIST. III. 411 

Cerne, quid iEacides post mortem praestet amico: 

Instar et hanc vitam mortis babere puta. 
Pirithoum Theseus Stygias comitavit ad undas : 

A Stygiis quantum sors mea distat aquis! 
Adfuit insano juvenis Phocaeus Orestse : 45 

Et mea non minimum culpa furoris habet. 
Tu quoque magnorum laudes admitte virorum ; 

Utque facis, lapso, quam potes, affer opem. 
Si bene te novi ; si, quod prius, esse solebas, 

Nunc quoque es, atque animi non cecidere tui ; 
Quo fortuna magis saevit, magis ipse resistis, 51 

Utque decet, ne te vicerit illa, caves : 
Et bene uti pugnes, bene pugnans efficit hostis. 

Sic eadem prodest causa, nocetque mihi. 
Scilicet indignum, juvenis rarissime, ducis 55 

Te fieri comitem stantis in orbe Dese. 
Firmus es ; et, quoniam non sunt ea qualia velles, 

Vela regis quassae qualiacumque ratis. 
Quseque ita concussa est, ut jam casura putetur, 

Restat adhuc humeris fulta ruina tuis. 60 

Ira quidem primo fuerat tua justa, nec ipso 

Lenior, offensus qui mihi jure fuit : 

41. Achilles, iEaci nepos, Fatroclo et illi repugnas. Nocet vero. Quia 
amico, ab Hectore occiso magnos illa mihi adversatur et superat, tenet- 
ludoa funebres et inferias fecit. que in exsilio. 

Harles. 56. DwB stantis in orhe,'] Fortunae 

42. Inttar et hane vitam.'] Puta igi- superposit» rotundo lapidi ; quoniam 
tur, et meam hanc vitam iostar mortis instabilia sunt ejus munera. 

esse : hoc est, me quoque pro mortuo 60. iSmmi.] Etiam Bavar. cum 

habe : et ut Achilles Patroclo, ita tu Sarrav. Argent. et sex aliis. vide Trist. 

mihi officium amicitis pnssta. Micyl. I. vi. 5. V. ziii. 8. Erfurt. et alii eari- 

45. Juvenit Phocmts, &c.] Pylades na: ablibraiio forsan ortahaec est lec- 

Strophii Phocensis filius. tio, qui quum allegoria a nave antea 

54. Sie eadem prodert causaJ] Sic sutnta esset, carina substituit, nec co- 

eadem causa prodest mihi, quia mihi gitavit, si subjectum proprie sumitur, 

succurris defendendo, nec tanquam adjuncta et prsdicata a diverus re- 

victus me deseris, sed magis reluctaris bus traoslate sumi posse. Harlbb. 



412 P. OVIDII NASONIS 

Quique dolor pectus tetigisset Csesaris alti, 

IUum jurabas protinus esse tuum : 
Ut tamen audita est nostrse tibi cladis origo, 65 

Diceris erratis ingemuisse meis. 
Tum tua me primum solari litera coepit, 

Et laesum flecti spem dare posse Deum. 
Movit amicitiae tum te constantia longae, 

Ante tuos ortus quae mihi coepta fuit. 70 

Et quod eras aliis factus, mihi natus amicus ; 

Quodque tibi in cunis oscula prima dedi ; 
Quod, quum vestra domus teneris mihi semper ab 
annis 

Culta sit, esse vetus nunc tibi cogor onus. 
Me tuus ille pater, Latiae facundia linguae, 75 

Quae non inferior nobilitate fuit, 
Primus, ut auderem committere carmina famae, 

Impulit: ingenii dux fuit ille mei. 
Nec, quo sit primum nobis a tempore cultus, 

Contendo fratrem posse referre tuum. 80 

Te tamen ante omnes ita sum complexus, ut unus 

Quolibet in casu gratia nostra fores. 
Ultima me tecum vidit, moestisque cadentes 

Excepit lacrymas Italis ora genis. 



63. Cfsaris aliu} Ad altitudiaein, molestus ei onerosus : qui tuisia pue- 

seu fiastigium imperii referendum est. ritia mea fui oblectationi. 

PoNT. 77. Ut auderem committere carmima 

67. Tualitera,] Tuaepistola. Mer. famit,} Ut auderem carmina mea in 
Tunc tua me primum. Non antea. publicum edere. 

Quid enim solaretur, quem nondum 79. Nec quo sit pnmum.] Sarruv. 

sontem comperisset. AIer. Twisden. et ArgenL secundum qnos 

68. Deum Unum.'] Augustum of- rescripsit Heinsius, et sic quoque co- 
fensum. dex Bav. Sens. Adfirmo, fratrem non 

70. Ante tuos orttw.] Antequam posse rerainisci, quo primum tempore 

nascereris ; tunc enim patre tuo ute- a nobis cultus sit. h. e. a prima infan< 

bar familiariter. tia fiiit cultus. Harles. 

. 74. Vetus onus.] Vetus amicus tibi 84. Itaiis (h. e. Italica) ora cor- 



EX PONTO LIB. II. EPIST. III. 413 

Quum tibi quaerenti, num verus nuncius esset^ 86 

Adtulerat culpae quem mala fama meae ; 
Inter confessum dubie, dubieque negantem 

Haerebam, pavidas dante timore notas : 
Exemploque nivis, quam solvit aquaticus Auster, 

Gutta per adtonitas ibat oborta genas. 90 

Haec igitur referens, et quod mea crimina primi 

Erroris venia posse latere vides ; 
Respicis antiquum lapsis in rebus amicum, 

Fomentisque juvas vulnera nostra tuis. 
Pro quibus optandi si nobis copia fiat, 96 

Tam bene promerito commoda mille precer. 
Sed si sola mihi dentur tua vota, precabor, 

Ut tibi sit, salvo Caesare, salva parens. 
Haec ego, quum faceres altaria pinguia ture, 

Te solitum memini prima rogare Deos. 100 

rectum est in Bavar. ez cujus tamen oppidove ultimus ubi cum Maximo 

litura, et, qnum ithalis scriptum sit, fuerit congressus et colloquium, nec 

conjicio, earodem primam fuisse lectio- indicat poeta, nec liquet, nec neceiia- 

nem, qu» est in Sarraviano ^thali rio de Brundisio aut alio oppido capi- 

tilva, Heinsius recepit Rutgersii con- endus est poeta, quum ante edictum 

jecturam jEthalit Jlvm, h. e. ultima Augusti, diem profectionis, potuerit in 

vice tecum fui in Ilva, insula maris alio oppido Maximum vidisse, quo 

Tyrrheni, que olim ^thalia dicta fuit, tunc nuncius et roala fama venit irro- 

hodie Eha, Auctor. Elector. Etonens. gati a Cssare ezsilii. Atque, re in- 

ex itineris ratione copiose refutat certa, acquiesco in recepta lectione et 

Heinsium, et, laudatii Mela II. 4. ac sententia Burmanni. Harles. 

Plinio iii. c. 5. et 10. Ultima, inquit, 87. Jnter confewim.'] Non adfirma- 

Italie ora Gneciam qnidem prospec-, bam, nec negabam verum esse qiiod 

tantibus est Hydrus, si cum Geogra- ad te de casu meo nimor pertulerat. 

phis ad ipsam veritatem ezigamus ver- 91. Httc rrftrenu] Hec igitur ani- 

ba: sed vulgus propter nobilitatem mo tuo subjiciens, tecumque reputanf. 

^ortOB ultimum ferebat Brundisium. Pont. 

Nec Bonnanno verisimile videtur, 95. Optandt,&c.] Eligendi pro tuis 

Ovidinm in insula fuisse cum Mazimo, commodis. 

quamquam, absentem fuisse Ovidium, 97. Sed ti ioia mihi dentur tua votaJ] 

nec Rome versatum, qnnm Augustus Sed si solnm mihi daretur optandc 

e«m ezsilio pnniret, adpareat ez epia- copia ejus rei quam cupis. 

tola vii. hujus libri v. 54. Ultima vero 100. Hme prima.] Sdlicet, ut esiet 

coniungit cnm videt. In quonam loco paiens salva cum Caaare. 



4U P. OVIDII NASONIS 

EPISTOLA IV. 
ATTICO. 

AcciPE coUoquium gelido Nasonis ab Istro, 

Attice, judicio non dubitande meo. 
Ecquid adhuc remanes memor infelicis amici ? 

Deserit an partes languida cura suas ? 
Non ita Di tristes mihi sunt, ut credere possim, 5 

Fasque putem jam te non meminisse mei. 
Ante meos oculos tua stat, tua semper imago est; 

Et videor vultus mente videre tuos. 
Seria multa mihi tecum coUata recordor ; 

Nec data jucundis tempora pauca jocis. 10 

Saepe citae longis visse sermonibus horse ; 

Saepe fuit brevior, quam mea verba, dies. 
Saepe tuas factum venit modo carmen ad aures, 

Et nova judicio subdita Musa tuo est. 
Quod tu laudaras, populo placuisse putabam : 15 

Hoc pretium curae dulce recentis erat. 
Utque meus lima rasus liber esset amici, 

Non semel admonitu facta litura tuo est. 
Nos fora viderunt pariter, nos porticus omnis, 

Nos via, nos junctis curva theatra locis. 20 

4. An eura languidaJ] An Amor 17. lAma awneu] Tna et ftmid Ih>- 

debUitatus longo temporel Denrit minis castigatione ac judicio. 

tuasparUi. Saumofficinm. Mer. 18. IMura ntfn mmel ett faeta.] 

16. Erai cura,'] Nam in eo labora- Non semel, sed HDpins ezpunxi qma 

bas, ut putarem mea carmina a te tu non prpbabas. 

emendata populo placere, et tunm ju- 19. Notfara videruatpariter,'] Noa 

dicium tanti facere, quanti judidum eodem tempore in fonimdeiceiidimut, 

totiuspopuli. Meb. HoepretUimcur^, auspicaturi causas forenses. Sokbant 

Recentes labores meos in carminibus, enim adolescentuli Romani togara m- 

hoc dulci pretio, adprdbatione videli- mere, et barbam ponere, eloquentiaai- 

eet tua, compensalMun et solabar. que in foro auspicari. Diccbantnr 

PoMT. ipsi tironet, et illa actio tiraeimum* 



i 



EX PONTO LIB. II. EPIST. IV. 



415 



Denique tantus amor nobis, carissime, semper, 

Quantus in iBacidis Actoridisque fuit. 
Non ego, securae biberes si pocula Lethes, 

Excidere haec credam pectore posse tuo. 
Longa dies citius brumali sidere, noxque 25 

Tardior hibema solstitialis erit; 
Nec Babylon eestum, nec frigora Pontus habebit, 

Calthaque Paestanas vincet odore rosas; 
Quam tibi nostranim veniant oblivia rerum, 

Non ita pars fati candida nulla mei. 30 

Ne tamen haec dici possit fiducia mendax, 

Stultaque credulitas nostra fuisse, cave: 
Constantique fide veterem tutare sodalem, 

Qua licet, et quantum non onerosus ero. 



iViM pcTtiev* omnit. V na etiam deam- 
bttlamos tub porticibin Ronanis. 

20. Noijunctii eurva theatra loci*,'] 
Proximi sedebamus in theatris, prior 
Thuaoeus tema thf&ira: tac svpirn 
Trist.III.xii.24: 

Proque trikut retonant tema theatra 
foris, HsiNs. 

Noi via, Sacram viam intellige. Cur- 
va tkeatr; Theatra siniKMa. Junetit 
locis, Locis 6nitimis. 

22. In eacide nettorideqiu cod. Ba- 
var. sed laprascriptttm est aetor ; ad- 
dita glossa, patroetoJUio actorit: et il- 
lam lectionem £ae, Nett, plores ha- 
benU Atque Homer. II. ^'. 655. An- 
tilochom, Nestoris fiUam, vocat camm 
AcbiUi sodalem. AKi Atridit Tynia- 
riditque; alii aliter, vide Heinsittm, qni 
sttspicatur, at in textu est, quam lec- 
tiooem certissimam esse dixit ttbertus- 
que prebavit AttCtor. Elector. Eto- 
nens. sed Actoridas interpretatar Mob- 
ooCittm et Pctroclum ; .£acidas autem 
Fela cttm AdtiUe. Nepotum quidem 
celebrata» ait, magis sermonibus aroi- 
citia, quam tamen patemam Actoris 
iEacique fiKomm exemplo commen- 



datam extulerant : nam et homm sa- 
tis est testata necessitado conjunctio- 
que; in qua illustranda moltus est. 
Hujus iDterpretationem veram esse 
credit Borm. Harles. 

27. Nec BahyUm «stvj.] Xttum 
scripti potiores. Nec in Babylonia 
civitate calor ingens erit ; quamSemi- 
ramis condidisse diciti^ ; fuitque ca- 
put Chddeanun gentium: ibi est 
maximos cak>r propter australem et 
orientalem plagam finitimam. 

28. CalOiaque,] Cahha, viols ge- 
nus est gravis odoris, et Biaro Caltham 
luteolam adpellat ; quam et eamdem 
esse cum calendula crediderim. Pr- 
ttanat rotat, Rosas nascentes apud 
Ptestam oppidim, qosB sunt gravioris 
odoris quam caltha. Pitttvm enim 
oppidum fuit LucanisB» a Grsecis Pos- 
sidonia adpellatom, a Dorientibus 
oonditttm,utdocet Plinius; Viigilius, 
Georg. iv,ver. 119: 

Biferuiue rotaria Pduti, Mer. 

30. Non ita pars /alt.] Hoc est, 
pars aliqna mese fortunaB prospera, 
non ita periit, ut credam te mei oMi- 
vionem cepisse. 



416 P. OVIDII NASONIS 

EPISTOLA V. 
SALANO*. 

CoNDiTA disparibus numeris ego Naso Salano 

Praeposita misi verba salute meo. 
Qu8e rata sit cupio, rebusque ut comprobet omen, 

Te precor a salvo possit, amice, legi. 
Candor, in hoc aevo res intermortua psene, 5 

Exigit, ut faciam talia vota, tuus. 
Nam fuerim quamvis modico tibi cognitus usu, 

Diceris exsiliis ingemuisse meis : 
Missaque ab extremo legeres quum carmina Ponto, 

IUa tuus juvit qualiacumque favor ; 10 

Optastique brevem salvi mihi Caesaris iram ; 

Quod tamen optari, si sciat, ipse sinat. 
Moribus ista tuis tam mitia vota dedisti : 

Nec minus idcirco sunt ea grata mihi. 
Quoque magis moveare malis, doctissime, nostris, 

Credibile est fieri conditione loci. 16 

Vix hac invenias totum, mihi crede, per orbem 

Quae minus Augusta pace fruatur, humum. 
Tu tamen hic structos inter fera prselia versus 

Et legis, et lectos ore favente probas ; 20 

* Salano etiam Bavar. alii Solano: 17. Vis Kae ihminm totim, wtiki 

quia neutrum nomen in civitate Ro- emU.'] Aug^uftampacemiioii tantnm, 

mana cognitum est, et quatuor veteres que ab Auguito parta sit, acdpio, nt 

Salino legunt, Heinsius, quem vide, Merula, sed et sacram venerabilem- 

Silano conjidt, aut Salono, Harles. que : perinde ut auguita tampla, an- 

1. ConditaverbaJ] Verba composita. gusta loca, dicimui, hoc ett, lacra, et 

Ditparibus nwnerit, Versibus elegis. veneratione digna. Mke. 

7. Ab modico utu,] A parva con- 19. Equidem cum Buimaimo, stme- 

suetudine. tot, h. e. oonscriptos, vermt non dam- 

13. Ttiifmori6ttf.] Tusbenignitati; narem. 5tn<«r« proprie est ofdine 

hujusmodi enim vota manant a benig- componere, et adprime oppooitar/sru 

nis moribus. prttUit, cf. infra iv. 13. 4. et Bun. 



J 



EX PONTO LIB. II. EPIST. V. 417 

Ingenioque meo, vena quod paupere manat, 

Plaudisy et e rivo flumina magna facis. 
Grata quidem sunt haec animo sufFragia ndstro, 

Vix sibi quum miseros posse placere putes. 
Dum tamen in rebus tentamus carmina parvis, 25 

Materiae gracili sufficit ingenium : 
Nuper ut huc magni pervenit fama triumphi, 

Ausus sum tantse sumere molis opus. 
Obruit audentem rerum gravitasque nitorque ; 

Nec potui coepti pondera ferre mei. 30 

Illic, quam laudes, erit officiosa voluntas : 

Caetera materia debilitata jacent. 
Quod si forte liber vestras pervenit ad aures, 

Tutelam mando sentiat ille tuam. 
Hoc tibi facturo, vel si non ipse rogarem, 35 

Accedat cumulus gratia nostra levis. 
Non ego laudandus, sed sunt tua pectora lacte, 

£t non calcata candidiora nive : 



landat notas ad Petron. c. 4. Si quid 30. Nee, &c.] Nec potut squaie 

mntandum erit, quod viz puto, luben- vereu meo rerum magDitudinem» quia 

tius reciperem strieto$f h. e tenues, uti non respondebat carmen meum re^ 

a quibusdam legi, notat Bersmannus. bus gestis, qus erant majores meo 

Harles. vereu. ' 

22. Plaudi»,] Gratularis. £ rivo, 31. Illk, quam laudes,] In descri- 

£z parva poetica facultate. bendo tamen hujusmodi triumpho, 

24. Vix iUn quum mtserot.] Sensus quamvis non ita eleganter rei magni- 

ett : grata sunt et Ista qus pro me tudinem adsecutus sit, laudandam 

facis : quamvis vix credibile sit, mi- tamen esse dicit voluntatem officio- 

serum quemque poiie ulla re g^udere, sam. 

ct illi eam placere. Vel hoc dicit: 33. Liber, &c.] Carmen meum de 

gratum est a te probari carmen meum, triumpho Germanici. 

quod tuo judicio aliquid esse existimo : 37. Non ego lauHaudus,] Docet, ne 

nam meo judicio nihil est quod cre- videatur arrogans, libellum suum non 

dam. Viz enim in hac miseria mihi esse laude dignum : sed si qua laus 

ipsi placeo, nedum carmina mea. accesserit hujusmodi operi, id adscri- 

29. Graviiatfue mtorfue.] Gravita» bendum ease candori et ingeoio ipsius 

ad rerum magnitudinem, niior vero ad Salani. Barberinianus hic novam fa- 

pulchritudinem et nobilitatem Ulamm cit elegiam, qus videbatur Ileinsia 

refertur. scripta ad Albinovanum. 

VOL. II. E E 



418 P. OVIDH NASONIS 

Mirarisque alios, quum sis mirabilis ipse^ 

Nec lateant artes, eloquiumque tuum. 40 

Te juvenum princeps, cui dat Germania nomen, ' 

Participem studii Csesar habere solet : 
Tu comes antiquus, tu primis junctus ab annis, 

Ingenio mores aequiparante, places : 
Te dicente prius, fit protinus impetus illi ; 45 

Teque habet, elicias qui sua verba tuis. 
Quum tu desisti, mortaliaque ora quierunt, 

Clausaque non longa conticuere mora, 
Surgit luleo juvenis cognomine dignus, 

Qualis ab Eois Lucifer ortus aquis. 50 

Dumque silens adstat, status est vultusque diserti, 

Spemque decens doctae vocis amictus habet. 
Mox, ubi pulsa mora est, atque os coeleste solutum, 

Hoc Superos jures more solere loqui : 
Atque, haec est, dicas, facundia principe digna; 55 

Eloquio tantum nobilitatis inest ! 
Huic tu quum placeas, et vertice sidera tangas, 

Scripta tamen profugi vatis habenda putas. 
Scilicet ingeniis aliqua est concordia junctis, 

Et servat studii foedera quisque sui. 60 

45. Te dieenie prttu.] Te prius de- 52. Spem^ doetns docUt veeit ««it- 

damante. Fit proHnut impetut illL cut kabot,'] Habc nihili sunt : qoiiiqae 

Vift eloqueotis tnbito in Germanico Teteres dMcont, Scribe Spemfug do- 

ezoritur : et ezcitatur cupiditas di- eont doetm vocit omietut habct. In ipio 

cendi et te «quandL Toque habet, amictu ac toga decenter compUaita 

£t habet in te studiis previum ducem jam spes est enidits vods. Qoin- 

et quasi alterum prsceptorem. tilianns aliique artis oratorijB magi- 

47. Mortaliaque ora quierunt.'] Mor- stri, non minimum referre nos docent 
taUa adpellat, ut ostendat Salanum ad commendationem oratoris, ut to- 
mortalem, Germanicum vero Cesarem gam deoenter o(Nnponat. Hbins. 
divum fuisse. 63. Pulta,'] h. e. finita. Verpoor- 

48. ConticuereJ] Hoc verbum non a tenio adludere videtur ad Ulizem Ho- 
conticeo, quod nusquam legitur, sed a mericum Iliad. /. 216. 224. HAmLss, 
eontieeteo venit. Ciof. 69. Ingeniit Jufietit,] Ingeniis coo- 

49. Juvenit,] Germanicus. junctis et colligatis in aliqua disci* 



EX PONTO LIB. II. EPIST. V. 



419 



Rusticus agricolam, miles fera bella gerentem, 

Rectorem dubise navita puppis amat. 
Tu quoque Pieridum studio, studiose^ teneris, 

Ingenioque faves, ingeniose, meo. 
Distat opus nostrum ; sed fontibus exit ab Isdem : 

Artis et ingenu» cultor uterque sumus. 66 

Thyrsus enim vobis, gestata est laurea nobis ; 

Sed tamen ambobus debet inesse calor. 
Utque meis numeris tua dat facundia nervos, 

Sic venit a nobis in tua verba nitor. 70 

Jure igitur studio confinia carmina vestro, 

£t commilitii sacra tuenda putas. 
Pro quibus ut maneat, de quo censeris, amicus, 

Comprecor ad vitae tempora summa tuae ; 
Succedatque tuis orbis moderator habenis : 75 

Quod mecum populi vota precantur idem. 



plina. IngeDionim enim timilitado 
amicitits conglutinal. 

60. Servatfacdera tui ttudiu] £t re- 
tinet conjunctionem illam qua est in 
ipsis studiis et disciplinis. 

65. Dittat oput nottrum,'] Quia tu 
vacas eloquentisd, ego veto poetics 
facultati. Ab itdem fmtibut. Ab iis- 
dem Musis. 

67. Thyrtut enim vdnt, gettata ett 
Imurea nobitJ] Mihi totum disticbon 
boc dubisBfidei estsuspectum. Heins. 
Tkyrtui enim vcbit. Per thtfrtum, ora- 
toriam (Wcultatem intelligit : per Utu- 
Team, poeticam. Quasi dicat: tos 
Baccbi stimulis agitamini, nos Apol- 
bnis : quibus tamen utrisque suus ca- 
lor est, suusque impetus. Mictl. 

70. Sie venit a notnt in tua verba 
nitorj] Ab arte poedca : a qua non 
alienus est orator. Ita enim Cic. i. 
de Oratore : *' £st enim finitimus ora- 



tori poeta, numeris adstrictior paulo, 
Terborum autemlicentialiberior,mul- 
tis Tcro omandi generibus socius, ac 
pene par/' &c 

71. Fabricius totum locum ita in- 
terpretatnr. Jure putas tuenda car« 
mina studio vestro, id est oratorio, 
confinia, et commilitii sacra, quibus 
quasi commilitones dediti ambo su- 
mus, tuenda putas. Pro quibus studiis 
Tiddicet et sacris mutuis comprecor, 
ut ad eztrema usque vitss tempora 
maneat tibi amicus Germanicus, de 
quo censeris, h. e. de cujus favore 
pendet tua dignitas, vel cujuf census 
vel familis quasi pars es. Harlis. 

75. Tuit,] Magna ex parte Teteres. 
et bene rescripsit Heins. tuit habenis, 
h. e. consiliis et^ regimini, tuceedat, 
h. e. prospere regatur, moderator n. 
futurus, h. e. Germanicus. IIarles. 



Ef. 2 



420 P. OVIDII NASONIS 



BPISTOLA VL 

GRiECINO. 

Carmine Grsecinum, qui prssens voce solebat, 

Tristis ab Eu:dnis Naso salutat aquis. 
Exsulis hsec vox est: prsebet mihi litera linguam ; 

Et, si non liceat scribere, mutus ero. 
Corripis, ut debes, stulti peccata sodalis, 5 

Et mala me meritis ferre minora doces. 
Vera facis, sed sera, meae convicia culpae : 

Aspera confesso verba remitte reo. 
Quum poteram recto transire Ceraunia velo, 

Ut fera vitarem saxa, monendus eram. 10 

Nunc mihi naufragio quid prodest discere facto, 

Quam mea debuerit currere cymba viam ? 
Brachia da lasso potius prendenda natanti ; 

Nec pigeat mento subposuisse manum. 
Idque facis, faciasque precor : sic mater et uxor, 

Sic tibi sintfratres, totaque salva domus. IG 
Quodque soles animo, quod semper voce precari, 

Omnia Csesaribus sic tua facta probes. 



3. Pntbetmihi Utera lingwmJ] Car- tameD. Qnare remitte adqpera veiba, 

men meum est mibi loco lingu», ad hoc est, denne crimeii objicere mihi 

«alatandum amicoa. confesao, &c. Micyl. 

6. £t mala me meritit ferre minora 9. Ceraunia.'] Gerannia montes sunt 
dolet,] Ita scripti coostanter, neque altissimi Epiri. Dicuntur quoqne ilm- 
tamen conveniens homini amico est, eeraunia. Lucanus, libro quarto : 
ista tam immanis adsperitas mentis, Sccpulota Ceraunia nautm 

vt doleat poenam Nasooi ab Augusto Summa timent, 

irrogatahi esse infra ejus meritum. 17. Quod toUt temper preeari ani'' 

Quare adsentior Tanaquillo Fabro re- mo.] Quam rem semper mente et 

ponenti docet, pro doUt. Heins. corde oras ; ut scilicet probes omnia 

7. Vera facit, ted tera mets.'] Ordo tua facta Cssaribus. 

Terborum sie habet : facis tu quidem 18. Cataribut.] Augusto, Tiberio, 

convicia vera culpe meae, sed sera Druso, ac ccteris. 






EX PONTO LIB. II. EPIST. VI. 421 

Turpe erit in miseris veteri tibi rebus amico 

Auxilium nulla parte tulisse tuum. 20 

Turpe referre pedem, nec passu stare tenaci : 

Turpe laborantem deseruisse ratem. 
Turpe sequi casum/et fortunae cedere, amicum 

Et, nisi sit felix, esse negare suum. 24 

Non ita vixerunt Strophio atque Agamemnone 

Non hsec Mgiddd Pirithoique fides. [nati : 

Quos prior est mirata, sequens mirabitur aetas ; 

In quorum plausus tota theatra sonant. 
Tu quoque, per durum servato tempus amico, 

Dignus es in tantis nomen habere viris. 30 

Dignus es : et quoniam laudein pietate mereris, 

Non erit officii gratia surda tui. 
CTede mihi, nostrum si non mortale futurum 

Carmen, in ore frequens posteritatis eris. 
Fac modo permaneas lapso, Graecine, fidelis ; 35 

Duret et in longas impetus iste moras. 
Quse tu quum prsestes, remo tamen utor in aura : 

Nil nocet admisso subdere calcar equo. 

23. Turpe sequi catumJ] Distichon dari a me; vel non frustra officiosus 

Ovidianffi vene nil habet. Heins. in me eris. 

De catu, distincto a Fortuna, vide 35. Lapto Gr^tcine fidBVa.] Melio- 

Quintilianum, Declam. iv. 13. res Uuso, Heins. Nostri lapeo : bene. 

25. Non ita mxerunt.'] Non ita se- 36. Itte impetut,] Iste ardor mihi 
cuti sunt casum, deserendo se in ad- favendi. In tongat nwrat, In longum 
versis. Nati Strophio atque Agamem- tempus. 

none. Pyladem et Orestem optimos et 37. Remo tamen utar in auraJ] Ta 

caros amicos designat : fiiit enim Py- men tuo auzilio et favori addam etiam 

lades Strophii Phocensis filius. preces et ejchortationes meas. 

26. ^gida,'] lliesei, qui filius fuit 38. Altemo — 07110.] Argentor. ut de 
i£gei, et Pirithoi amicissimus. equis desultoriis agat, quod copiose 

2B, In quorum plautut.] Inquorum illustrat Heinsius. Sed bene defen- 

Istitiam et favores. Tota tkeatra io- dit Burm. ut enim, ait, vento ferenti 

tiant, Tota theatra resonant» quum de addimus remuro, sic nil nocet curreu- 

illis tragoedi» composits recitantur. tem et admissum equum ' calcaribus 

' 32. Non erit turda,] IntelUget gra- stimulare. Nec desultores calcaria 

titudinem meam, aut intelliget se laa- addebant ; sed nudis equis insistentcs 

Ee3 



422 P. OVIDII NASONIS 

EPISTOLA VIL 

ATTICO. 

EssE salutatum vult te mea litera primum 

A male pacatis, Attice, missa Getis. 
Proxima subsequitur, quid agas, audire voluptas : 

Et si, quicquid agas, sit tibi cura mei. 
Nec dubito quin sit ; sed me timor ipse malorum 5 

Ssepe supervacuos cogit habere metus. 
Da veniam, quseso, nimioque ignosce timori : 

Tranquillas etiam naufragus horret aquas. 
Qui semel est laesus fallaci piscis ab hamo, 

Omnibus unca cibis sera subesse putat. 10 

Ssepe canem longe visum fugit agna, lupumque 

Credit, et ipsa suam nescia vitat opem. 
Membra reformidant moUem quoque saucia tac- 

Vanaque soUicitis incutit umbra metum. [tum : 
Sic ego fortunae telis confixus iniquis, 15 

Pectore concipio nil nisi triste meo. 
Jam, mihi fata liquet coeptos servantia cursus 

Per sibi consuetas semper itura vias. 
Observare Deos, ne quid mihi cedat amice ; 

Verbaque fortunae vix puto posse dari. 20 

per terga ludebant yoUiitiiim. Ad- maltos sapervacaneos metos habeim. 

piime Uudat Verpoort. Ovtdhim de Micyl. 

Arte ii. 731. uHs ineumben mns 14. IneiUt umbra im<«iii.] Scnbo 

VtiU «t mdmis» tubdert eulear e^uo, ineuHt ; terrerem, tUnarem, pavQrem, 

Coof. Trist. in. tL 56. Harlss. metum ineutere passim apod Cicero- 

nem et liviom. Heins. 
6. Sed u^ timer ipee wmlerum, &c.] 19. Obtervare Deee, ne ^Md.] Pnto 

Non de prvseatibos malis «xsilii tan- Deoe obeervare, ne quid mihi amice, 

tiun intelligendam, sed de qnibns- boc est, proq>ere atqne feHciter» ce^ 

cumque ; ut sit sensns : Sed timor» dat : fertumtque vix peeee verha dmri, 

quo subinde nlia atqne alia mala, ea- boc est, imponi ; ut verbnm fuio, ad 

que ex omni parte timeo, facit nt ntmmque colon adbibeatnr. BisB. 



J 



EX PONTO LIB. II. EPIST. VII. 423 

Est illi curse me perdere, quseque solebat 

Esse levis, constans et bene certa nocet. 
Crede mihi, si sum veri tibi cognitus ojis, 

Nec fraus in nostris casibus esse potest ; 
Cinyphiae segetis citius numerabis aristas, 25 

Altaque quam multis floreat Hybla thymis, 
Et quot aves motis nitantur in aera pennis, 

Quotque natent pisces aequore, certus eris, 
Quam tibi nostrorum statuatur summa laborum, 

Quos ego sum terra, quos ego passud aqua. 30 
NuUa Getis toto gens est truculentior orbe : 

Sed tamen hi nostris ingemuere malis. 
Qu8B tibi si memori coner perscribere versu, 

Ilias est fatis longa fiitura meis. 
Non igitur vereor, quod te rear esse verendum^ 36 

Cujus amor nobis pignora mille dedit ; 
Sed quia res timida est omnis miser, et quia longo 

Tempore Isetitiae janua clausa meae est. 
Jam dolor in morem venit meus : utque caducis 

Percussu crebro saxa cavantur aquis ; 40 

Sic ego continuo fortunae vulneror ictu ; 

Vixque habet in nobis jam nova plaga locum. 
Nec magis adsiduo vomer tenuatur ab usu, 

Nec magis est curvis Appia trita rotis. 



32. Conftans et bene eerta noeet,^ fnimenti copiam, horreum fuit Roma- 

Nunc non ett amplius mutabilis, aut noram. 

leTig fortuna, sed constans et firma in 33. Perteribere vertu.'] Dettringere 

nocendo mihi. Twisdenianus, pro strictim recensere ; 

35. Cinyphut tegetis,] Cinyps flu- ekganter. Glossa ejus, idest^cxprt- 

vius est Garamantum; Mela scribit mere et narrare, Heins. 
fluTium esse in Libya, per uberrima 34. Longa Iliat.] Longum opus, ut 

arva cadentem, a quo Cinyphie se- est Homeri llias de bello Trojano. 
getes adpellantur a poetis, hoc est, 44. Appia.] Via illa ab Appio cen- 

Libycc ; Libya enim ob maximam sore strata et cognominata. 

£■4 



424 P. OVIDII NASONIS 

Pectoraquam mea sunt serie csecata laborum : 45 

Et nihil inveni, quod mihi ferret opem. 
Artibus ingenuis quaesita est gloria multis : 

Infelix perii dotibus ipse meis. 
Vita prior vitio caret, et sine labe peracta : 

Auxilii misero nil tulit illa mihi. 50 

Culpa gravis precibus donatur saepe suorum : 

Omnis pro nobis gratia muta fuit. 
Adjuvat in duris alios preesentia rebus : 

Obruit hoc absens vasta procella caput. 
Quse non horruerint tacitam quoque Cflesaris iram ? 

Addita sunt poenis aspera verba meis. 56 

Fit fuga temporibus levior : projectus in sequor 

Arcturum subii Pleiadumque minas. 
Saepe solent hyemem placidam sentire carinae : 

Non Itbacae puppi ssevior unda fuit. 60 

Recta fides comitum poterat mala nostra levare : 

Ditata est spoliis perfida tufba meis. 
Mitius exsilium faciunt loca : tristior ista 

Terra sub ambobus non jacet ulia polis. 
Est aliquid patriis vicinum finibus esse : 65 

, Ultima me tellus, ultimus orbis habet. 



52. Fuit muta pro' nobu,'] Quia navigare. 
nemo amicus pro me imperatorem 59. PUuidam hyemsm.] Placidam 

oravit, ut ignosceret. Mbr. Vel de- tempestatem. 

precatio et aupplicatio meorum nihil 62. SpoUit m«ts, &c.] De comitibns 

effecit, ac veluti mnta^ ac nulla fuit. itineris, aive profectionis, intelligo 

PovT. hunc loGum, quorum perfidia, bonia» 

57. Fitfuga temporVm levior,] Le- aut rebui quibusdam suis spoliatos 
vius solet esae supplicium, quando fuerit poeta: nam alibi satis dare 
eisules abeunt ezpecuto tempore na- significat, nibil sibi a Ccsare pr»ter 
vigationi apto. Aliis vero incommo- patriam, ademptum fuisae. fiiiCYL. 
dis meis hoc etiam accessit, quod 64. Sub ambobut poUs,] Sub pdo 
fugatus sum tristi sidere. arctiGo et antarctico. 

58. Arcturum $ubii.] Tempore quo 66. Ultima teUut,] Tellos Pontica. 
Arctorus magnos imbres parabat, coepi Meb . 



EX PONTO LIB. II. EPIST. VII. 425 

Praestat et exsulibus pacem tua laurea, Csesar : 

Pontica finitimo terra sub hoste jacet. 
Tempus in agrorum cuUu consumere dulce est : 

Non patitur verti barbarus hostis humum. 70 
Temperie coeli corpusque animusque juvantur : 

Frigore perpetuo Sarmatis ora riget. 
Est in aqua dulci non invidiosa voluptas : 

iEquoreo bibitur cum sale misia palus. 
Omnia deficiunt ; animus tamen omniavincit: 75 

Ille etiam vires corpus habere facit. 
Sustineas ut onus, nitendum vertice pleno est ; 

At flecti nervos si patiare, cadet. 
Spes quoque, posse mora mitescere principis iram, 

Vivere ne nolim deficiamque, cavet. 80 

Nec vos parva datis pauci solatia nobis, 

Quorum spectata est per mala nostra fides. 
Coepta tene, quaeso; nec in aequore desere navem: 

Meque simul serva, judiciumque tuum. , 

68. Jactt tub hoste finitimo.'] Ma- ac si dicat : quare quam tanta mala 

net sub hoste vicino. Quasi innuat mea siot, necesse est ut sim erecto 

ubique terrarum esse pacem a Cae- animo ac forti, propterea quod ponde- 

sare partam, praeterquam in terra,ubi ra, sive onera gravia sustineri aliter 

exsulabat. non possint, quam si quis erecto ver- 

71. Temperiee<Kliearjmsqueaninms- tice connizus, ea in se suscipiat* 

qu«,1 Oportet locum eligere tempera- Micyl. 

tum, ad salubiitatem corporis conser- 61. Nec vot parva datis.] Acquie- 

vandam, et proinde etiam mentis. scimus etiam, inquit, vestris solatiis, 

74. Pcdut.'} Aqua palustris : vel o amici, quonim prsBsidia et fidem in 
qus defluit ex Msotide palude, eaque malis meis et rebus dubiis cognovi. 
salsa. 82. Speetata fide».] Metaphora a * 

75. Animus tamen omnia vinctt.] metalUs, qu» proprie spectari di- 
Tamen omnia hsc incommoda supero cuntur. 

animi fortitudine. 84. Judieiumque.] Quia judicasti 

77. Sustineat ut onus.'] Generaliter me dignum venia, aut defensione tua, 

et yvfHfUKwc dictum puto, ut sit quasi et tua amicitia -, vel quod Cflssar mihi 

qusdam illatio ad superiora, perinde ignosceret 



426 



P. OVIDII NASONIS 



EPISTOLA VIIL 
MAXIMO COTTiE. 

Redditus est nobis Caesar cum CaBsare nuper, 

Quos mihi miaisti, Maxime Cotta^ Deos : 
Utque suum munus numerum, quem debet, habe- 

Est ibi Caesaribus Livia juncta suis. [ret^ 

Argentum felix, omnique beatius auro, 5 

Quod, fuerat pretium quum rude, numen erit. 
Non mihi divitias dando majora dedisses, 

Coelitibus missis nostra sub ora tribus. 
Est aliquid spectare Deos, et adesse putare, 

Et quasi cum vero numine posse loqui. 10 

Praemia quanta, Dei ! nec me tenet ultima tellus : 

Utque prius, media sospes in urbe moror. 
Csesareos video vultus, velut ante videbam : 

Vix hujus voti spes fuit uUa mihi. 
Utque salutabam, numen cceleste saluto : 15 

Quod reduci tribuas, nil, puto, majus habes. 



l. Ett redditui.] Est datna. C«- 
tar cum C^uare, Augustus cum Ti- 
berio. Sunt qui noii Tiberii, sed 
Dnui majbris imaginem cum Auguati 
imagine miaiam, intelligant 

6. ^f^^tum feUx, omnique beoHu» 
' auro, Quod /uerit prtftium.] Senaua 
eat: O felijc aigentum, et ipai auro 
pneferendum, quia quum per ae, ae 
rude, pretium ait, hoc eat, pretioaum 
et canim, nunc etiam habet numen» 
hoc eat, CflBsarum imaginea impreaaaa, 
aive caelataa. Micyl. 

0. Ftierat.] Burmann. rescripsit in 
textu, quem sequuti sumus, lectionem 
Vqaaian. et Francof. atque interpreta- 
tur : quod, quum fungebatnr vice ali- 



arum rerum, et ita pretium erat, i. e. 
argentum, quo aliquid emi posaet, 
nuQC mihi numen erit propter imagi- 
nea Ceaarum : quod etiam, qu», ^- 
ritu plena, sequuntur, probant. Nnm 
veio nummua fnerit, cui facies erant 
ittsculptsB, an icunculs, uti ez t. 57. 
et 70. suspicari fas est, non liquet, nec 
multum refert. Harlbs. 

8. Ctelitibus trUmt.^j Duobus Cas- 
saribus et Livia. Nottra tubora. Sub 
nostrum conspectnm. 

15. Ut taiutabam,^ Ut antequara 
relegarer, solitns eram de more mane 
salutare : quod fieri solebat prima et 
secunda hora. Numon ecUetU. An- 
gustum Deum. 



EX PONTO LIB. II. EPIST. VIII. 427 

Quid nostris oculis, nisi sola palatia desunt ? 

Qui locus, ablato Csesare» vilis erit. 
Hunc ego quum spectem, videor mihi cemere Ro- 

Nam patriee faciem sustinet ille suse. [mam : 
Fallor? an irati mihi sunt in imagine vultus, 21 

Torvaque nescio quid forma minantis habet ? 
Parce, vir immenso major virtutibus orbe, 

Justaque vindictse supprime lora tuae. 
Parce, precor, saecli decus indelebile nostri ; 25 

Terrarum dominum quem sua cura facit. 
Per patriae nomen, quae te tibi carior ipso est, 

Per nunquam surdos in tua vota Deos ; 
Perque tori sociam, quae par tibi sola reperta est, 

Et cui majestas non onerosa tuiet est; 30 

Perque tibi similem virtutis imagine natum, 

Moribus agnosci qui tuus esse potest ; 
Perque tuos vel avo, vel dignos patre nepotes, 

Qui veniunt magno per tua vota gradu ; 
Parte leves minima nostras et contrahe poenas ; 35 

Daque, procul Scythico qui sit ab hoste,locum. 
Et tua, si fas est, a Csesare proxime Csesar, 

Numina sint precibus non inimica meis. 

18. Ablato Ccfarc.] Amoto Augus- accipiamus, quasi filium alterius C»- 

to, cujus prssentia nobilitat Romana saris, hoc est, Augusti, adpellatum. 

palatia, et totam urbem. Micyl. Puer, More Greco, qui 

24. Supjfrimg frena*] Coerce iia- etiam adultos, iraiSag vocant ; quod 
cundiam tuam qua videris exardescere Latinn familiare. 

ad me acerbius puniendum. Pont. Paree, precor,'] Sic bene resti- 

25. Parce fnter, tecU deeus,] Pue- tuit Heinsius ex uiio Vossiano : hinc 
rum acoipiamus non «Btatis ratione corruit suspicio Micylli, quod ante 
dictum, ut qui jam prope quinquage- jnter h. e. Tiberius legebatur, uti est 
narius esset, qunm Ovidius relegare- quoque in Bavar. et Erfurt. versus fu- 
tur ; sed vel propter pictur» speciem, isse transpositos. Harles. 

vel, quod probabilius, propterea quod 90. Et cui mqfeftos.] £t qu», in- 

nuper adeo post mortem L. et C. Cas- quit, majestatem tuam potest ferre, 

sarum scilicet, in fiUi locum' ab Au- vel qusB se nutibus tuis belie adtem- 

gusto adoptatus fuisset. Ut puerom perat. 



428 P. OVIDn NASONIS 

Sic fera quamprimum pavido Germania vultu 

Ante triumphantes serva feratur equos. 40 

Sic pater in Pylios, Cumaeos mater in annos 

Vivant ; et possis filius esse diu. 
Tu quoque, conveniens ingenti nupta marito, 

Accipe non dura supplicis aure preces. 
Sic tibi vir sospes, sic sint cum prole nepotes, 45 

Cumque bonis nuribus, quas peperere, nurus : 
Sic, quem dira tibi rapuit Germania, Drusus 

Pars fuerit partus sola caduca tui : 
Sic tibi Marte suo, fraterni funeris ultor, 

Purpureus niveis filius instet equis. 50 

Adnuite o timidis, mitissima numina, votis ! 

Prsesentes atiquid prosit habere Deos ! 
Caesaris adventu tuta gladiator arena 

Exit ; et auxilium non leve vultus habet. 
Nos quoque vestra juvet quod, qua licet, ora vi- 
demus ; 55 

Intrata est Superis quod domus una tribus. 



40. AnU triumphaUi «gtiof.] 7rt- Livue filius, paludamento imperatocia 
umpkantM est in Tetostioribai. Ante et pmpureo indatas. 

equot 'Hberii, de Gennania deyicta 62. Deot pnuenU»,] Augusti, Tibe- 

triumphum agentis. riiiet livi» imagines missas Roma. 

Feratur.^ Picta vel cselata. Harl. 63. C^Marit adv€Mu,'\ Ccsare in 

41. Fjfltos.] h. e. Nestoris.Trist V. arenam veniente; nam gladiatores, 
V. 62. P. I. iv. 10. Cunueos h. e. Sibyl- qui servi erant, victi, confugiebant ad 
1» CunuesB v. Virg. i£n. v. 321. ibi- pedes Cesaris, et incolumes dimitte- 
que Servium. Harles. bantur. £t si confugientes ad statoam, 

49. Sie tibi Marte tuofraUmifune' liberi eraift, multo magis confiigientcs 
rit auetoT,'] UUor et MarU ingeniose ad ipsum imperatorem. VtUtu», id 
comparantur. v. Tr. ii. 296. et Octa- est, Cssaris prssentia habet non roo- 
vianus in fdh> a se structo templum dicum, sed magnum auxilium, quia 
Martis Ultoris consecravit. v. Moni- ille liberatur. Tuta gladiatar arena, 
mentum Ancyranum. Tiberius ulcis- pro ^»e gladiator tutv», nota poetis 
catur mortem fratris et triumphans de metathesi. Heins. 

Germanis insistat quadrigis albis. 55, Nosquoqtievearajuvet,'] Ordo 

Trist. IV. ii. 47. Harles. est : Nos quoque juvet, quod videmus 

50. Purpureus Jilius,'} TiberiuSi vestra om, quo modo licet, iroagine 



EX PONTO LIB. It. EPIST. VIII. 429 

Felices illi, qui non simulacra, sed ipsos, 

Quique Deftm coram corpora vera vident. 
Quod quoniam nobis invidit inutile fatum, 

Quos dedit ars votis, effigiemque colo. 60 

Sic homines novere Deos» quos arduus aether 

Occulit : et colitur pro Jove forma Jovis, 
Denique, quae mecum €st, et erit sine fine, cavete, 

Ne sit in inviso vestra figura loco. 
Nam caput e nostra citius cervice recedet, 65 

Et patiar fossis lumen abire genis, 
Quam caream raptis, o publica numina, vobis ; 

Vos eritis nostrse portus et ara fug» : 
Vos ego complectar, Geticis si cingar ab armis ; 

Vosque meas aquilas, vos mea signa sequar. 70 
Aut ego me fallo, nimiaque cupidine ludor ; 

Aut spes exsilii commodioris adest. 
Nam minus et minus est facies in imagine tristis ; 

Visaque sunt dictis adnuere ora meis. 
Vera, precor, fiant timidae prsesagia mentis ; 75 

Justaque quamvis est, sit minor ira Dei. 

tantain ezpressa ; et hoc spectare no- Vestrafigura. Veitnim simulacrain. 

his prosit, qaemadmodum gladiatori 66. h. e. oculos mibi efibdi. Harl. 

profriii vidisse in arena Cssarem ip- 68. Portus et aunu] Salus et fovor. 

sum presentem. 70. Ut tMat aquilat,'] Taoquam 

59. ImttiU.] h. e. nozium, pestife- mea ?ezilla Romana, qus aquilas 

ram ; jam notum est. Harles. pictas habebant. Lege Alez. ab Alez. 

61. Sie homine$ novere Deot."] Hoc lib. ii. cap. 2. Vestra tipui. Vestras 

pacto, scilicet perimagines et simula- imagines. 

cra, . Deos immortales cogrnoscimus : 73. /n imagine.] In signo Augusti. 

nam propriam ^ram formam nulli li- Vitaque lunt dietit. Imagines ista» 

cet videre. viss sunt mihi assentire, ut vdint con- 

64. /n invito loeo.] In terra hostili. cedere locumezsilii msgis*coromodum. 



490 P. OVIDII NASONIS 

EPISTOLA IX. 

COTYI RE6I. 

Regia progenieSy cui nobilitatis origo 

Nomen in Eumolpi pervenit usque, Coty ; 
Fama loquax vestras si jam pervenit ad aures, 

Me tibi finitimi parte jacere soli ; 
Supplicis exaudi, juvenum mitissime, vocem : 5 

Quamque potes profugo, nam potes, adfer opem. 
Me fortuna tibi, de qua ne conquerar, hoc est, 

Tradidit ; hoc uno non inimica mihi. 
Excipe naufragium non duro litore nostrum, 

Ne fuerit terra tutior unda tua. 10 

Regia, qrede mihi, res est subcurrere lapsis : 

Convenit et tanto, quantus es ipse, viro. 
Fortunam decet hoc istam : quae maxima quum sit, 

Esse potest animo vix tamen sequa tuo. 



1. Coti regia progeniM,'] HuQC Co- uique ab Eumolpo; Eumolpufl emm 
tium, filium regis Thracie et Ge* Neptuni et Chiones, qus BoreB et 
tanim, fuine libet suspicari, quem Orithyn uata, filius, ez Thracia in 
Tranquillus Cotuonem adpellat. Mer. Atticam veoit. Eum nne Homerus 
Pgrvenit tufiM CotU Varie inscribi- carmine suo fortem adpellat. Mer. 
tur hsc Elegia; alii ad Cotium ha- 8. Non duro litor»,] Non aspero, 
bent. Infra eadem Elegia pooitur, sed benigno, placido, et propitio solo, 
O Coty, progemot digna parento tuo, quasi dicat, ego relegatus tanquam 
«bi vocativus Coty, non a recto Co- naafragus, supplez ad Ixlus tuum con- 
tius, sed a Coty$ tertii ordinis flecti- fugio, precorque ut me benigne ezci- 
tur. Micyllus de eo Coty hic intelli- pias. 

git, cujus mentio fit apud Tacitum, 10. NecfuMirit ttrro.] £z quo poeta ^ 

lib. ii. et quem idem auctor, ut et innuit, illic tutiorem sedem q>eran- 

Strabo, lib. zii. Cotym, per y nomi- dam, quam in mari. Quod si sibi iam 

nat. Quod libenter. sequor, et tem- longa navigatione pepercit, multo roa- 

porum ratioue habita, et personas gis ejus terram intelligit debere ei 

qualitatem, et ingenium cum hac parcere. Nostri habent ne, pro nee. 

descriptione conferens. Is enim et 11. Subcurrere lapeit.] Cicer. pro 

temporibus Augusti supremis vizil, et Ligario confirmat, nulla re homines 

ab eodem Augusto regni Thracensis propius ad Deos accedere, qnam sa- 

partem accepit. lutem hominibns dando. Pont. 

2. Pervenit utque, &c.] Descendit 



EX PONTO LIB. II. EPIST. IX. 431 

Conspicitur nunquam meliore potentia causa, 15 

Quam quoties vanas non sinit esse preces. 
Hoc nitor ille tui generis desiderat : hoc est 

A Superis ortae nobilitatis opus. 
Hoc tibi et Eumolpus, generis clarissimus auctor, 

Et prior Eumolpo suadet Erichthonius. 20 

Hoc tecum commune Deo : quod uterque rogati 
» Supplicibus vestris ferre soletis opem. 
Numquid erit, quare solito dignemur honore 

Numina, si demas velle juvare Deos ? 
Juppiter oranti surdas si praeBeat aures, 25 

Victima pro templo cur cadat icta Jovis ? 
Si pacem nullam Pontus mihi praestet eunti, 

Irrita Neptuno cur ego tura feram ? 
Vana laborantis si fallat vota coloni, 

Accipiat gravidae cur suis exta Ceres ? 30 

Nec dabit intonso jugulum caper hostia Baccho, 

Musta sub adducto si pede nuUa fluant. 

18. A SuperU orUt nobiUtatU.'] No- 30. Aecipiet gravida, &c.] Cur, in- 

bilitatiB a Diis originem ducentis. quii, sacrificabitur Cereri porca, si 

20, Erichthdmius.'] Erichthonius, seu preces agricolarum incassum funden- 

£rechtheus,rez fuitAthenarum,quem tur? Suis gravida, Iniiium immo- 

Minerva e mre ubi natus erat, susce- landi a suillo genere sumptum ezisti- 

pit, edttcavitque, et Atheniensi po- mat Ovidius. Cujus rei causa in 

pulo pro rege tradidit: ideoque illi Fastis» etin Metam. lib.xv. ver. 112: 

annua solennia Athenienses agunt primaputatur 

taurommagnorumquesacrificiis. Vide Hottia nu meruitse mori, qtiia te- 

Natal. lib. iv. cap. 5. mina pando 

31. Hoc teeum commune Deit,'] Hoc Eruerit rostro, gpemque interceperit 

est, tibi cum Diis commnne, quod anni, 

preces ezaudias, qnemadmodum et Mactabatur autem porcus Cereri, quia 

illi. hoc animal frugibus nocet. Solebant 

27. NulUan paeem,] Nullam tran- enim victim» pro quaUtate numinum 

quillitaiem. Mihi eunti, Mihi navi- immolari : et vel csdebantur, qwB 

ganti. obsunt eorum muneribus: ut caper 

29. Si fdllant vata coloni,'] Ftdlat libero, quia vitibus nocet, et in omni- 

meliores; Ceres nimirum: in Fast: bus sacris feminini generis victiroo) 

lib. iv. ver. 645 : potiores sunt. 

Stepe teges primis deminum fallebat 32. Inducto sub pede,] Addueto 

in herbis. Hkxns. scripti fere omnes ; • recte : sic ad- 



432 



P. OVIDII NASONIS 



Caesar ut imperii moderetur frsena, precamur, 

Tam bene quo patriae consulit ille suae. 
Utilitas igitur magnos hominesque Deosque 35 

Efficit, auxiliis quoque favente suis. 
Tu quoque fac prosis intra tua castra jacenti, 

O Coty, progenies digna parente tuo. 
Conveniens homini est, hominem servare, voluptas ; 

Et melius nuUa quaeritur arte fevor. 40 

Quis non Antiphaten Laestrygona devovet? aut 

Munifici mores improbat Alcinoi ? [quis 

Non tibi Cassandreus pater est, gentisve Pheraea, 

Quive repertorem torruit arte sua : 



dueta clava Fast i. : addtteto nervo 
arcus, et adduetvs ramus; Pont. iii. 
£1. y. ver. 19 : et similia passim apud 
Nostrum ; id est, contracto. Heins. 

34. Tam bene quam patria eontulit 
ipte stur.] Quod Argent. et primc edi- 
tiones. Lege quo ; nempe imperio. 
Hbins. 

35. Utilitoi igitur magnos homines- 
que Deosque, &c.] Sensus est : Ex eo 
igitur quod prosunt ac juvant, tam 
homines quam Dii magni sunt» et co- 
luntur, videlicet dum unusquisque il- 
lorum ea parte, iisque auziliis favet, 
ac prodest nobis, quibus solet ac po- 
test ; ut Ceres et Bacchus proventu 
ac fertilitate frugum ac vini, Cssar 
imperando et consulendo patri», &c. 

MlCYL. 

36. Auxiliis quoque favente futf.] 
Unoquoque utilitatem suam amante. 
Ex quo coUigit, utilitatb proprias grra- 
tia hasc fieri. Mkr. 

37. Inira tua castra jacenti.^ Mibi 
in terra Tomitana tuo imperio sub- 
jecta relegato. Micyl. 

38. Coty, progenies,] Ordo est : 
O Coty, progenies digna, et reliqua. 
Csterum sive Coti scribas, ut Aldina 
cditio habet : sive Coty, ut Strabo et 



Tacittts, brevis eadem syllaba erit. 
Sic enim et 7^^, et similia corri- 
piuntur. 

41. Quis non Antipkaten Ltatry- 
gonaJ] Liestrygones populi fiiere in 
eztremo Italias, Siciliam versus, ef- 
feris moribus, habitantes prius urbem 
Formiarum inter Terracinam et Si- 
nuessam. Eomm rex fuit Antiphates. 
Homerus docet Antiphatem unum ex 
Ulyssis sodis devora^. 

42. Munijiei Aleinoi,] Liberalis Al- 
cinoil Fuit enim Aldnous rex Phsa- 
cum justissimuSyNausithm filius, apud 
quem Ulysses naufragus divertit : ubi 
regio convivio honorifice suso^tus, 
errores suos exponebat. 

43. Non deCassandri crudelitate, 
de quo vide Justin. xv. 2. Diodor. 
Sicul. xix. 51. sqq. p. 357. ibique 
Wesaeling. sed quum Cassandreus uti 
habet Sarrav. (cum eoque Bavar.) 
legitur, de ApoUodoco, Cassandr» ty- 
ranno immanissimo, qui Cassandreus 
inde dictus fuit, intelligendum esse, 
docet Heinsius, qui admodnm copiose 
de hoc tyranno disputat, ejusque il- 
liistrat historiam. Excitat Polyseoi 
Stratag. libr. iv. et \i, i£l. V. H. xir. 
41. aliosqae multos. De Alexandro 



EX PONTO LIB. II, EPIST. IX. 



433 



Sed quam Marte ferox, et vinci nescius armis, 45 

Tam nunquam facta pace cruoris amans. 
Adde, quod ingenuas didicisse fideliter artes, 

Emollit mores, nec sinit esse feros. 
Nec regum quisquam magis est instructus ab illis, 

Mitibus aut studiis tempora plura dedit. 50 
Carmina testantur ; quae, si tua nomina demas, 

Threicium juvenem composuisse negem. 
Neve sub hoc tractu vates foret unicus Orpheus, 

Bistonis ingenio terra superba ti(o est. 
Utque tibi est animus, quum res ita postulat, arma 

Sumere, et hostili tingere caede manum ; 56 
Atque, ut es, excusso jaculum torquere lacertp, 

CoUaque velocis flectere doctus equi ; 
Tempora sic data sunt studiis ubi justa paternis, 

Utque suis humeris forte quievit opus ; 60 

Ne tua marcescant per inertes otia somnos, 

Lucida Pieria tendis in astra via. 



Pheneo» Pheraram in Thessalia ty- 
ranno crudelisBimo, laudat Heinsius, 
qui copioM de eo agit, Nepotem (xvi. 
5. 1.) et Plutarchum in Pelopida 
ahosque. Harlss. Ulud prsterea in 
transcursu monendum, scriptores an- 
tiquos hunc Apollodorum cum Phala- 
ride frequenter conjungere, quod et a 
Nostro hic fiMtum videmus. Ita certe 
Plutarchus et Suidas in *lip6wfu)£, 
Polyb. lib. vi. Cicero» lib. iii. de Na- 
tnra Deomm ; Seoeca, de BeneBciis, 
lib. viL capi 19. Atque hec de ApoUo- 
dorO dioenida videbantur : qus obscuro 
hactenus Jiec inteUecto Nasonis looo 
locem adlatura confido. Heins. 

44. QuiM.] Phalaris. 

53. Foret unicus iMi(«f.] Foret solos 
poeta; Orpheus enim Thraz fuit, 

VOL. II. 



poetaqne et theologus excellentissi- 
mus. 

54. BUtonu Urra,] Terea Thracie, 
sic dicta a Thracie stagno Bistonio, 
Abders urbi vicino. Ett mperba. 
Est nobilis. Msa. 

57. Ut «s.] Id est, $tatim, ut occasio 
se dat, non sumpto spatio ad meditan- 
dum, aut vestes, aut habitum mu- 
tans, ut passim iu ticut, vHut est, 

BURM. 

59. Tmpara ne tiudiit^ Quando, 
inquit, patris tui studiis et bellics 
ezercitationi operam dedisti, et hu- 
meris tuis sustentasti molem et ne- 
gotia regni patemi ; ne per somnum, 
aut ignaviam corpus marcescat, poe- 
tica fiBicultate tibi immortalitatem com- 
paras^ Hbins. 
Fp 



1 



434 



P. OVIDII NASONIS 



Haecquoque res aliquid tecum mifai fcBderis adfert : 

Ejusdem sacri cultor uterque sumus. 
Ad vatem vates orantia brachia tendo, 65 

Terra sit exsiliis ut tua fida meis. 
Non ego caede nocens in Pontica litora veni ; 

Mistave sunt nostra dira venena manu : 
Nec mea subjecta convictaest gemma tabella 

Mendacem linis imposuisse notam. 70 

Nec quidquam, quod lege veter committere, feci : 

£t tamen his gravior noxa fatenda mihi est. 
Neve roges quid sit ; stultam conscripsimus Artem : 

Innocuas nobis ha^c yetat esse manus. 
Ecquid praeterea peccarim, quaerere noli ; 75 

Ut pateat sola culpa sub Arte mea. 
Quidquid id est, habui moderatam vindicis iram : 

Qui, nisi natalem, nil mihi demsit, humum. 
Hac quoniam careo, tua nunc vicinia preestet, 

Inviso possim tutus ut esse loco. 80 



66. Ut tua terraJ] Ut Tomitaoa 
urbs, relegationis mec sedes. 

69. Linis impomiisMe.'] Vincala linea 
intelligit qus tabellis obsignandis ad- 
liiberi solita : lini enim usns in ob- 
signandis tabellis notus. Hbins. Gem- 
ma mea, Meus annulus et sigillum, 
tanquam falso signaTerim testamenta. 
Suhjeeta tabella. Subposita testamen- 
taria tabella. 

70. Mendaeem natom.*] Falsum si- 
gillum. Hi autem a Romanis depre- 
hensi et convicti, mittebantur in ezsi- 
lium. 

76. Ut pateatJ] Malim lateat, cum 



Puteaneo et undecim afiis: studiose 
enim semper verum crimen celat. 

77. Quidqwd id ett,'] Qualecomqoe 
est id, cujus causa relegatns ium. 

78. m,] NihU aliud. Intelligit 
autem fortnoas, qus ezsuUbus adi- 
mebantur, sibi relictas. Niti natalem 
humum. Nisi solum Romanum, ubi 
educatus sum, mittendo me in ezst- 
lium. t 

79. Tuavicinia,] Tui popoli victni 
TomitansB urbi. Mer. Tua immc m- 
cinia. Propter vicinitatem hoc mihi 
prsBsta beneficium. Pont. 



EX PONTO LIB. II. EPIST. X. 435 

EPISTOLA X. 

MACRO. 

EcQuiD ab impressee cognoscis imagine gemmas 

Haec tibi Nasonem scribere verba, Macer ? 
Auctorisque sui si non est annulus index, 

Cognitane est nostra litera facta manu ? 
An tibi notitiam mora temporis eripit horum ? 5 

Nec repetunt oculi signa vetusta tui? 
Sis licet oblitus pariter gemmaeque manusque, 

Exqiderit tantum ne tibi cura mei. 
Quam tu vel longi debes convictibus aevi, 

Vel mea quod conjux non aliena tibi ; 10 

Vel studiis, quibus es, quam nos, sapientius usus; 

Utque decet, nulla factus es Arte nocens. 
Tu canis aeterno quicquid restabat Homero, 

Ne careant summa Troica fata manu. 
Naso parum prudens, Artem dum tradit amandi, 15 

Doctrinee pretium triste magister habet. 
Sunt tamen inter se communia sacra poetis, 

Diversum quamvis quisque sequamur iter. 
Quorum te memorem, quanquam procul absumus, 

Suspicor, et casus velle levare meos. [esse 

l. Imagin$ e^rt^} GtmHut Fragm. 11. Vel $l«dttt.] Subaudi» vel quam 

Boxhormii et Francof. quamvii vero curam mei del^ coimnunibus stuiiiis : 

vulgatam defendi potse tciam, rectini (ut diximua) homines invicem conci- 

tamen meo judido gemma dicitnr im- liare solent ac debent. 
primi» quam cera, cui gemma impri- 13. -(hudquid mtahaU'] Quidquid 

mit imaginem ; et hoc confirmatur post ea qus ipse composuit» permane- 

mox, ver. 7. Burm. bat ; Homerus enim bellum Trojanum 

6. N«e rtpftuiu.] Nec memoriam descripsit usque ad mortem Hectoris. 
reducunt. Signa vHutta. Antiquam 18. Divtrmm Utr,'] Quia Macer 

imaginem annuli mei. heroico cannine, Ovidius elego flore- 

10. Non aUtna^'] h. e. consanguini- bat. 
tate propinqua. Harlm. 19. Em fMwurtm,'] Quia Macer 

Ff2 



436 



P. OVIDII NASONIS 



Te duce, magnificas Asiae perspeximus urbes; 21 

Trinacris est oculis te duce nota meis. 
Vidimus ^tnaea ccelum splendescere flamma, 

Subpositus monti quam vomit ore gigas ; 
Hennaeosque lacus, et olentia stagna Palici, 25 

Quaque suis Cyanen miscet Anapus aquis. 
Nec procul hinc Nymphen, quae, dum fugit Elidis 
amnem, 

Tecta sub aequorea nunc quoque currit aqua. 
Hic mihi labentis pars anni magna peracta est. 

Eheu, quam dispar est locus ille Getis ! 30 
£t quota pars haec sunt rerum, quas vidimus ambo, 

Te mihi jucundas efficiente vias ! 



viderat Ovidii poemaU, et illum ejui- 
dem Btudii et sacronim cultorem ama- 
bat, antequam in eisilium proficit- 
ceretur. Mer. Quorum te mumorem. 
Sive quarum rerum, videlicet, quod 
sacra poetii inter se communia sunt, 
etiam si ipei inter se diveraa tcribendi 
genera sequuntur, te memorem esse 
puto, eoque velle casus meos levare. 

MlCYL. 

21. T« duee,^ Cum Macro enim in 
Asiam navigavit poeta, et in Siciliam. 

24. Subpotitus monti,] Fingunt poe- 
tae a Jove fulminatum Typhceum. 

25. Henneotque laeut, et olentia 
Hagna PaUei,'} Hennceosque Sarrav. 
Argent. et nnus Vatic. duo alii En- 
naofque, Dictum de hac voce multts 
ad Raptum ProserpinsB Claudiani. 
Preterea scribendum Paiicot, ut sit 
adpositio : vidimus Palicos stagna 
olentia. Stagna Palieorum dixit Me- 
tam. V. Sic apud Grscos semper Ai- 
lAvti UaXiiMV, etcpar^fxc HcikUnnf ; 
etiam naXueivii Kpifvif* nam duos fra- 
tres Deot Palioos fuisse constat Vir- 
gilio tamen, ^neid. x. placabilit ara 
Paliei, Sed et illic quoque per ad- 



positionem somi potest. Poaset et 
legi, olentia ttagna PaUeen, ut ad op- 
pidum ITaXiffiiv, stag^o vicinum, in- 
nuat. Adi Siciliam aocuratissimi Clu- 
verii. Heins. 

26. QMoque tuit Ctfanen, &c.] Per 
omnia subauditur, VidiMuit. Cyaae 
autem nympha fuit Sicula, socia Pro- 
serpins, que ob raptam a Plutone 
Proserpinam adeo flevit, ut xn fontem 
sui nominis mutata fuerit: fabulam 
plenius refert Ovid. Metam. Hb. v. 

27. Nee procul hine NympheJ] Are- 
thusam dicit. Arethusa autem virgo 
fuit venatrix, comes Diame, qu», 
quum SBstu fatigata» se in Alpheo flu- 
mine lavaret, dum Deus illa amata 
potiri cupit, aufugit. lUe vero dum 
pert&nacius insequitur, Arethusa, im- 
plorato Dians subsidio, in fontem sui 
Dominis conversa est. Cujus undis 
quum Alpheus conuniscere se vellct, 
illa vero per subterraneos meatus dif- 
fiigeret» usque in Siciliam prosectttus 
est. Mbe. 

32. Te mikijuewndat effieunU viat !] 
Dictnmne est hoc juxta illud Publii, 
Facundut eomtt in via pro vehieuloett. 



EX PONTO LIB. II. EPIST. X. 487 

Seu rate caeruleas picta sulcavimus undas ; 

Esseda nos agili sive tulere rota. 
Saepe brevis nobis vicibus via visa loquendi ; 35 

Pluraque, si numeres, verba fuere gradu. 
Ssepe dies sermone minor fuit ; inque loquendum 

Tarda per aestivos defuit hora dies. 
Est aliquid, casus pariter timuisse marinos ; ^ 

Junctaque ad aequoreos vota tulisse Deos : 40 
Et modo res egisse simul ; modo rursus ab illis, 

Quorum non pudeat, posse referre jocos. 
Haec tibi si subeant, absim licet, omnibus horis 

Ante tuos oculos, ut modo visus, ero. 
Ipse quidem extremi quum sim sub cardine mundi, 

Qui semper liquidis altior exstat aquis, 46 

Te tamen intueor, quo solo pectore possum, 

Et tecum gelido saepe sub axe loquor. 
Hic es, et ignoras, et ades celeberrimus absens ; 

Inque Getas media visus ab urbe venis. 60 



35. Vieibus loquendi.^ Alternatim 44. Ut modo vitus.'} Ita memiDeris 
sermonem habendo, fecit ut iter nobis mei, quasi paulo ante abs te discesse- 
breve videretur. rim. Pont. 

36. Fuen plura graduJ] Fuere nu- 46. AUior exstat aquit.] Hoc est, qui 
merosiora ipsis gressibus et gradibus nunquam mergitur Oceano, aut occi- 
nostris. Mer. dit ; quemadmodum et de stellis, quae 

37. &ffM dies sermone minor fuit,] circa eundem sunt, diximus supra. 
Dies ssBpe visus fiiit brevior sermone. Hinc et Virgil diut, Georg. i. ver. 
Heins. 242 : 

38. Dies tarda.l Dies ipsa, quB per v Hic vertex nobis semper sublimis, at 
SBstatem est tardior et longior. illum 

89. Catus pariter timuisse marinos.} Suh pedibus Styx atra videt. 

Simul fuisse in aliqno mortis periculo, 50. Visus.] Scil. mente : placet 

utno8,qui internaviganduminAsiam cum Burmanno, et plurimi habent; 

psne naafragium fecimus. jussus Bavar. Sarrav. Argent. et octo 

40. Vttncta oota.] Vota simnl facta alii ; misius alii, et reposuit Auct Elect. 

in ea tempestate. Etonens. ipsique translatio est a cur- 

43. Hetc tihi » tuheant,] Hec su- ruum in Circensibus fnism : atque 

pra dicta simul acta si tibi in mentem adeo intelligendum censet : ab urbe, 

veniant. tamquam a carceribus, celeritate in- 

Ff3 



488 P. OVIDII NASONIS 

Redde vicem ; et, quoniam regio felicior ista est, 
Illic me memori pectore semper habe. 



EPISTOLA XI. 
RUFO. 



Hoc tibi, Rufe, brevi properatum tempore mittit 

Naso, parum faustae conditor Artis, opus : 
Ut, quanquam longe toto sumus orbe remoti, 

Scire tamen possis nos meminisse tui. 
Nominis ante mei venient oblivia nobis, 5 

Pectore quam pietas sit tua pulsa meo. 
£t prius hanc animam vacuas reddemus in auras, 

Quam fiat meriti gratia vana tui. 
Grande voco lacrymas meritum, quibus ora rigabas, 

Quum mea concreto sicca dolore forent. 10 
Grande voco meritum, moest» solatia mentis, 

Quum pariter nobis illa tibique dares. 
Sponte quidem, per seque mea est laudabilis uxor ; 

Admonitu melior fit tamen illa tuo. 
Namque quod Hermiones Castor fiiit, Hector luli, 

Hoc ego te laetor conjugis esse meae. 16 



ciedibUi, iiMdiuii|Mtiiim traasvokiis Fit mttior. lUdditar migis pwbcft 
in QttMM Tenis. At BwBaniio jure hoo tempofv quo ab wbe tbra- 



ittTite : ifUL doeet, viMu, wutiiu^Juismi 

Mpitt CQolwMli. HAmLis. 15. Nwmq^ ^ Htrwmm Cotor 

JuU,] HenBioM filia (ait HelcoB, lo- 

11. Mal« t$Utm wttmtiM,] Coiao- loris CMtoris. Cwtor efgo awncvlBfl 

ktioQea tMa adbibiHa contnibatB et fut Henniooes. Heetor /«ia. Hedor 



BM piopter rele. ftatar fttit Crens», uoris .£Bec, 
«▼nncnlos Aicann, qni etiam lalns 
14. iH mi iim !«•.] Tno ooDsilao. adpellatns fnH. 



EX PONTO LIB. II. EPIST. XI. 



Qua^, ne dissimilis tibi sit probitate, laborat ; 

Seque tui vita sanguinis esse probat. 
Ergo, quod fuerat stimulis factura sine uUis, 

Plenius auctorem te quoque nacta facit. 20 
Acer^ et ad palmae per se cursurus honores, 

Si tamen horteris, fortius ibit equus. 
Adde, quod absentis cura mandata fideli 

Perficis, et nuUum ferre gravaris onus. 
O referant grates, quoniam non possumus ipsi, 25 

D! tibi ! qui referent, si pia facta vident. 
Sufficiatque diu corpus quoque moribus istis, 

Maxima Fundani gloria, Rufe, soli. 



17. Quc nt dmimilu tibi siu] Qum 
mea uxor, ut mores tuos imitetur. 

18. Em tui umguinit,'] Ease tui 
generis. ^Vita. Vits honestate, et 
recte vivendo, ut tu fads. 

19. Sin4 ulUs UimuUtJ] Siae tuo, 
aut cujusquam suaau et hortamine. 

!tl. Ad honoret palmtc,'] Ad yicto- 
riam curulem. 



23. Mandata abtentit,] Qus a roe 
absente tibi mandantur. 

26. Si pia facta vident,] Si vident 
quas a te pie pro me geruntur. 

27. Sufficiat dtu.] Diu duret et sub- 
ministret. 

28. Soli FundaniJ] Fundi oppidum 
(iiit Campanie, patria hujus Rufi, ad 
quem scribit Ovidius. 



Ff4 



PUBLII OVIDII NASONIS 
EPISTOLARUM 

E X P O N T O 

LIBER TERTIUS. 



EPISTOLA PRIMA. 



UXORI. 



^QUOR lasonio pulsatum remige primum, 

Quaeque nec hoste fero, nec nive terra cares; 
Ecquod erit tempus, quo vos ego Naso relinquam, 

In minus hostilem jussus abire Idcum ? 
An mihi Barbaria vivendum semper in ista ? 5 

Inque Tomitana condar oportet humo ? 
Pace tua, si pax uUa est tibi, Pontica tellus, 

Finitimus rapido quam terit hostis equo ; 
Pace tua dixisse velim ; tu pessima duro 

Pars es in exsilio ; tu mala nostra gravas. 10 
Tu neque ver sentis, cinctum florente corona ; 

Tu neque messorum corpora nuda vides. 
Nec tibi pampineas aiitumnus porrigit uvas : 

Cuncta sed immodicum tempora frigus habent. 



1. JEquorjmUatum.^i O maie Pon- mare Ponticum primnm navigaTit, 
ticiim remis eratom et agitatum. la- quum Argo navi profcctus est ad rapi- 
umio remige, Nautis Jaaonis, qui per endum aureuk vellus. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. I. 



441 



Tu glacie freta vincta tenes ; et in sequore pisci^ 

Inclusus tecta ssepe natavit aqua. 16 

Nec tibi sunt fontes, laticis nisi paene marini ; 

Qui potus dubium sistat alatne sitim. 
Rara, neque haec felix, in apertisj eminet arvis 

Arbor ; et in terra est altera forma maris. 20 
Non avis obloquitur ; silvis nisi si qua remotis 

^quoreas rauco gutture potat aquas. 
Tristia per vacuos horrent absinthia campos, 

Conveniensque suo messis amara loco. 
Adde metus» et quod murus pulsatur ab hoste, 25 

Tinctaque mortifera tabe sagitta madet ; 
Quod procul haec regio est, et ab omni deviacursu; 

Nec pede quo quisquam, nec rate tutus eat. 



15. /n e^qaorB pucU mcliuut,'} In 
ore paludis Maeoticae, ut est auctor 
Strabo, tanta est glaciei vis, ut desti- 
tuti in glacie pisces ligonibus effodian- 
tur. . 

19. FetixJ] Fecunda, et feiens fnic- 
tus. Mer. Adlusum ad iWud, infe- 
Ueibut iutuUmda lignis. D. 

20. Et in terra est alteraforma fna^ 
rts.] Sensus est : ita sterilis et vacua 
ipsa terra est, ut formam ac speciem 
maris intuentibus prabeat, in quo ne- 
qne arbores, neque firuges ulls nascun- 
tur. Non enim ad planitiem tantum 
respezisse poetam, sed ad sterilitatem 
et vacuitatem magis existimo. 

'21. Non avit oblopiitur nlvit. ] £z- 
pono: nec avis uUa obloquitnr sil- 
vis, boc est, cantat, nisi si qua forte 
in eztremis, et ab usu hominum remo- 
tis sUvis, hoc est, in solitudimbus po- 
tando aquam marinam, edit sonitum 
aliquem gutture. £x quo illud intel- 
ligi poeta videtur velle, nullas omnino 
aves illic esse, prster maritimas» eas- 
que circa extrema litora et solitudines 
versarL Micyl. Aut recipienda di- 



stinctio Micylli« aut locus corruptus 
est : nam quis unquam vidit in remo- 
tis silvis avem potare aquam equo- 
reaml et prsterea sspe queritur 
Naso, nullas arbores esse in loco, 
quod egebat; quare ego mallem le- 
gere : Non avit obloquitur ; silvis nisi 
si qua relietis JEquoreas rauco guttvre 
potat aquas, Verba illa remotis et r«- 
lictis sspe confusa. Relipquunt vero 
silvas et~Mediterranea aves. frigore in- 
gruente, ut maris aquam, qu» non tam 
cito congelascit, bibant. Burm. 

23. Tristia abtinlhia,] Amai:» illae 
berbs, quarum copia maxima est in 
Ponto. £t Ovid. etiam scribit, herbas 
veneficiis aptas in Ponto lectas fuisse. 
Horrent. Horrida videntur, squalida 
et inculta. Per campos vacuos, Per 
campos sine ullis arboribus. 

24. Conveniens suo loco.'] Conveni- 
ens regioni Pontics infructuoss. 

25. MuriM.] LapideusambitusTo- 
mitans civitatis. 

27. Et ab omni devia cursu,"} £t 
remota ab omni navigatione: nemo 
enim fere navigat in plagam illam 



442 P. OVIDII NASONI8 

Non igitur mirum, finem quserentibus horum 

Altera si nobis usque rogatur humus. 30 

I Te magis est mirum non hoc evincere» conjux ; 

I Inque meis lacrymas posse tenere malis. 

Quid facias, quseris? quaeras hoc scilicet ipsum; 

Invenies, vere si reperire voles. 
Velle parum est: cupias, ut re potiaris, oportet; 

£t l^ciat somnos haec tibi cura breves. 36 

Velle reor multos : quis enim mihi tam sit iniquus, 

Optet ut exsilium pace carere meum? 
Pectore te toto, cunctisque incumbere nervis, 

Et niti pro me nocte dieque decet. 40 

Utque juvent alii, tu debes vincere amicos, 

Uxor, et ad partes prima venire tuas. 
Mi^na tibi imposita est nostris persona libellis : 

Conjugis exemplum diceris esse bonae. 
Hanc cave degeneres : ut sint prseconia nostra 45 

Vera fide, famae quo tuearis opus. 

leptemtrioiialem incdtam» et deier- VoUtmui, qutun optamiis, et vo- 

tam. tii rimpUciter defongimur: cMptiMtt, 

38. Nee pedt quo iiuitquam, nee rate quum laboramus, ardenter volumus. 

tut%ueatJ] Propter latrocinia. Pere- Hablbs. 

grini enim, sive mari, rive terra in 36. Et faeiat tomnet A^.] £t 

Pontnm perveniunt, ab incoiis ferii et oportet, ut noctu invigiles quid die pn> 

immanibns tnicidantur. me fticiendum rit. 

aa AUera hutmis.] Altera terra et 37. VeUereormultotqui,] Arbitror 

mitius exrilium. multos quidem esse, qui, si vt^untate 

31. Htf0 uon evhuere teJ] Hsc poisent, aut ea aola snfficeret, me ja- 

mala, qua patior, non flectere animum' vare vellent ; sed non satis est velle : 

tnum ad miserioordiam : et ideo miti- verum oportet toto pectore in hanc 

orem ab imperatore pro me exsilii lo- rem te incumbere : omnemque ope- 

cumpeteredeberes. 'ram ac diligentiam advertere» &c. 

33. (hdd faeiat, qutmt.'] Quid pro Mxcyl. 

me agendum rit, interrogas. 3B. Carere paceJ] Carere aaimi 

35. Cupiat,] Non satis, inquit, fue- tranquillitate ex his curis, in quibus 

rit velle pro me aliquid, niri ettam adridue versor. 

opUveris. Est autem ordo : oportet 43. Magna pertona,] Quari dicat, 

cupias, ut potiaris re, hoc est, ut rem magnum nomen. 

adaequaris, ut scilicet transferar in 45. Hane eave degener.] Etiam 

mitius ezsilium. Bavar. cum melioribus et Heinrins 



EX POHTO LIB. III. EPIST. I. 443 

Ut nihil ipse querar, tacito me fama queretur, 

Quee debet, fuerit ni tibi cura mei. 
Exposuit mea me populo fortuna videndum» 

£t plus notitiae, quam fuit ante» dedit. 50 

Notior est factus Capaneus a fulminis ictu ; 

Notus humo mersis Amphiaraus equis ; 
Si minus errasset, notus minus esset Ulysses ; 

Magna t^hiloctetae vulneie fama suo est. 
Si locus est aliquis tanta inter nomina parvis, 55 

Nos quoque conspicuos nostra ruina facit. 
Nec te nesciri patitur mea pagina ; qua non 

Inferius Coa Battide nomen habes. 
Quicquid ages igitur, scena spectabere magna ; 

Et pia non parvis testibus uxor eris. 60 

Crede mihi ; quoties laudaris carmine nostro, 

Quae legit has laudes, an mereare, rogat. 
Utque favere reor plures virtutibus istis, 

Sic tua non paucae carpere facta volent. 



coDstnictioQem Terbi degenerare cum quam prius fuerim. 

ca3U adcuflandi pluribus illustravit 52. Notui hutno menis AmphiaraM 

ezempfis. Hablxs. §quitJ] AmphiaraifabulamrefertDio- 

47. Taeito hm fama queretur, Qu^ dorus : et noe in Ovidium de Arte 
debtt,} Juste enim tncuaamus uzo- amandi. Merm humo» Terr» enim 
r«m, quum ab ea conspicimus mari- hiatu Amphiarans cum equis et curru 
tum deaeri. absorptus est. 

48. Fuarit ni tibi eura mei,] Ni 58. Coa BattideJ] Philetas, ex Coo 
mibi opitulari cuiaveris. Mer. 0«« insula oriundus» quem Strabo aliorum 
daet,fuerit ni tibi ewa mei. Tu sic scriptorum judicem severissimum fu- 
construe : Ut ^;o taceamy tamen fama isse tradit, Battida amavit, et eam car« 
queretur et loquetur de te nisi tibi minelaudavit 

cura ea, quao debet, de me fuerit ; ut 59. Seena magntu] Magno theatro, 

oomma, Qvm debet, ad sequentia re- et hominum frequentia. 

feratur. Est enim wirijt>j8o7W, quod 62. Qui legit.] Francofurt. Quir 

commentatoriimpoeuissevidetur. Mi- legit; non male, ut agat de mulieri- 

CYL. bus» qua aliarum lau4es non libenter 

50. £t dedU pha netiti^] £t tri- legunt, sed cupide detrectant. £t 

buit mihi plus famsB : me enim h»c ita non paucm sequitur. 
mea cahimitas magis notum fecit. 



444 R OVIDII NA80NIS 

Quare, tu praesta, ne livor dicere possit: 65 

Haec est pro miseri lenta salute viri. 
Quumque ego deficiam, nec possim ducere currtim, 

Fac tu sustineas debile sola jugum. 
Ad medicum specto, venis fugientibus aeger : 

Ultima pars animae dum mihi restat, ades. 70 
Quodque ego praestarem, si te magis ipse valerem, 

Id mihi, quum valeae fortius, ipsa refer. 
Exigit hoc socialis amor, fo&dusque maritum ; 

Moribus hoc, conjux, exigis ipsa tuis. 
Hoc domui debes, de qua censeris, ut illam 75 

Non magis officiis, quam probitate, colas. 
Cuncta licet facias, nisi sis laudabilis uxor, 

Non poterit credi Marcia culta tibi. 
Nec sumus indigni ; nec, si vis vera fateri, 

Debetur meritis gratia nuUa meis. 80 

Redditur illa quidem grandi cum foenore nobis, 

Nec te, si cupiat laedere, livor habet. 
Sed tamen hoc factis adjunge prioribus unum, 

Pro nostris ut sis ambitiosa malis. 

67. Quumque ego d</ictam.] £t 76. Non minut qffkiis.] Fro eo 
quum miht vires desint. Nec posMim quod est : doq flolum proba, sed et 
dueere eurrum, Tanquam auriga : officiosa erga me esse debes. Micitl. 
hoc est, nec possim rebus meis prs- 77. Marda, h. e. Maximi uxor, v. 
esse, quia ab urbe absum. Micyll. Harles. 

68. Debile jugum.'] Res meas de- 78. Non poterit eredi Marcia eulta 
biles et adflictas^ tibi.] Marcia filia fuit Philippi, quam 

69. Ad medieum tpeeto.] Ad te con- Cato posterior uxorem daxit post di- 
fugio, taoquam SBgroti ad medicum. vortium Attili». £am deinde iUe Q. 
Venitfugientibut. Deficiente spiritu Hortensio concessit: de qua muita 
et sanguine. Qua similitudine dicit Lucanus. Hanc igitur ut castissimam 
parum vits sibi superesse. Mer. matronam coluit uxor Ovidii. Mxr. 

75. Hoedomuidebes.] FamilisB tus, 84. Ut tit ambitiota.] Ut sis capta- 

quBergasuosofficiosaestfiidemdebes trix favoris et misericordiae. Mbr. 

imitari. De qu^ cenurit. Ad quam Vel ut in obtinenda mihi exsilii mu- 

pertines, de qua numeraris in censu. tatione omoibus laudem pneripias, et 

UnaquKque enim famiUa, et totus videare ejus rei adfectare principa- 

populus ceosebatur. Mer. tum. Pont. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. I. 



445 



Ut minus infesta jaceam regione, labora : 85 

Clauda nec officii pars erit ulla tui. 
Magna peto, sed non tamen invidiosa roganti : 

Utque ea non teneas^ tuta repulsa tua est. 
Nec mihi succense, toties si carmine nostro, 

Quod facis, ut facias, teque imitere, rogo. 90 
Fortibus adsuevit tubicen prodesse, suoque 

Dux bene pugnantes incitat ore viros. 
Nota tua est probitas, testataque tempus in omne : 

Sit virtus etiam non probitate minor. 
Non tibi Amazonia est pro me sumenda securis, 95 
. Aut excisa levi pelta gerenda manu. 
Numen adorandum est ; non ut mihi fiat amicum, 

Sed sit ut iratum, quam fuit ante, minus. 
Gratia si nuUa est, lacrymae tibi gratia fient : 

Hac potes, aut nulla, parte movere Deos. 100 



86. Clauda ruc qfficii fMn erit ulla 
ttti.] Omni ez parte perfectum erit 
officium tuum. 

87. $ed non tamen invidiosa rogan- 
tiJ] Sed tamen nullam tibi invidiam 
et detrectationem, seu odium conci- 
Hatura. 

88. Utque ea non teneas,'} Etquam- 
vis non obtineas quK pro me petes. 
Tuta repuUa tua ett, Si rejicieris n 
infecta, nihil ob id tibi mali contin- 
get. 

90. Ut facias quod faeit,'} Ut mihi 
opituleris, quemadmodum facis. Te- 
que iiaiterf. £t rogo etiam, ut velis 
mores et naturam tuam imitari, qua 
soles sponte semper de omnibus bene 
meren. 

91. Fortibus adtuevit tubicen pro- 
detse,] Quemadmodum in bello tu- 
bicen cantu fortes milites accendit, et 
bonus etiam imperator oratione ala- 
criores reddit: sic se dicit eo modo 



uzorem sponte incitatam etiam hor- 
tari. 

94. Sit virtus etiam non prolntate 
minor,] Versus merito suspectus mihi. 
Hbins. Videtur tamen purgatu fa- 
cilis. Probitatemf id est mores et af- 
fectum laudat ; tnrfutem, td est forti- 
tudinem aHquantum desiderat : id aU 
virrcrac quod pnecessit, tuta repuita 
tua est : sequentia vero apertius de- 
clarant; illud prsecipue, Quid trepi- 
datf et adire timet, 

96. Aut pelta <9rct<a.] Aut scutum 
ad similitudinem lunae jam medi», 
quo Amazones utebantur. 

97. Numen adorandum ett,'] Per nu- 
men, Augustum intellige. Docet au- 
iem, quid ab uxore fieri debeat. 

99. LacrynM tibi gratia Jient,'] In- 
cipias lacrymis apad imperatorem 
agere, quae erunt loco gratis : tunc 
enim flectetur ad miaericordiam, et eo 
pacto omnia que voles, obtinebis. 



44« 



P. OVIDII NASONIS 



Qaa^ tibi ne desint, bene per mala nostra cavetur ; 

Meque viro flendi eopia dives adest 
Utque mese res sunt, omni, puto, tempore flebis : 

Has fortuna tibi nostra ministrat opes. 
Si mea mors redimenda tua, quod abominor, esset^ 

Admeti conjux, quam sequereris, erat. 106 

^mula Penelopes fieres, si fraude pudica 

Instantes velles fallere nupta procos. 
Si comes exstincti manes sequerere mariti, 

Esset dux facti Laodamia tui. 110 

Iphias ante oculos tibi erat ponenda, volenti 

Corpus in accensos mittere forte rogos. 
Nil opus est leto, nil Icariotide tela ; 

Caesaris at conjux ore precanda tuo ; 
Quae prsestat virtute sua, ne prisca vetustas 115 

Laude pudicitiae saecula nostra premat ; 
Quae Veneris formam, mores Junonis habendo, 

Sola est ccelesti digna reperta toro. 
Quid trepidas? quid adiretimes? non impiaProgne, 

Filiave ^etae voce movenda tua est : 120 



101. Qtue tilfi ne dninU] Ne ille 
lacryms deficiant. Bene per maia 
nottra eav€tur» Qoe si in memoria 
habueris, et ante oculos» subpetent 
tibi lacrymanim flumina. 

106. Admeti cor^, &c.] Alcettis, 
Pelis filia, uxorque Admeti regis, ita 
maritum aroavit, nt pro eo mori non 
dubitarit. 

107. ^mula Penelopn fitref.^ Fie- 
res ejusdem rei studrosa, cujus fuit 
Penelope. FratuU jmdica, TelaB scil. 

lOB. Inttantei, &c.} Procos te uxo- 
rem petentes, quemadmodum Pene- 
lopen. 

109. Manes entineti mariiu] Manes 
mortui Protesflai. 

111. Iphias ante oculot.] Evadne, 



Iphi« filia, se in ardentem Capanei 
mariti rogum, ob mmtum amoraB* 
pnscipitavit. 

113. Icariotide teUu] Tela et frande 
Penelopes, Icarii filie. 

1 14. Cffionf eonfux.] lim, AvgiH 
sti uxor. 

1 16. Premat nettra meula.] Vincat 
nostrum wum. 

118. Toro ccBletti,] Lecto di?i Au- 
gttsti. 

119. Im/pia Progne.] Crudelis Pro- 
gne, Terei uzor, qu» filium Itym patri 
epnlandum adposuit, in nltionem so- 
roris Philomele, quam ille Tiolaverat. 

120. FiHa JEetm.] Medea fiHa .£c- 
te, regis Colchorum. Non ett lns- 
venda tua voee. Quasi dicat, Adlo- 



EX PONTO LIB. III. EPIST. I. 447 

Nec nurus .£gypti, uec saeva Agamemnonis uxor ; 

Scyllaque, quae Siculas inguine terret aquas ; 
Telegonive parens vertendis nata figuris ; 

Nexave nodosas angue Medusa comas. 
Femina sed princeps, in qua fortuna videre 125 

Se probat, et caecae crimina falsa tulit : 
Qua nihil in terris, ad finem Solis ab ortu 

Clarius, excepto Caesare, mundus habet. 
Eligito tempus, captatum saepe rogandi, 

Exeat adversa ne tua navis aqua. 130 

Non semper sacras reddunt oracula sortes ; 

Ipsaque non omni tempore fana patent. 
Quum status urbis erit, qualem nunc auguror esse, 

Et nuUus populi contrahet ora dolor ; 
Quum domus Augusti, Capitoli more colenda, 1 35 

Laeta, quod est, et sit, plenaque pacis erit ; 

qaeris tu quidem femiiiam pronus ab feminam dignam probitate, et non 

omni cnidelitate alienam. temere ad principatum evexit : et tn 

121. Nee nunts ASg^ti,^ Nec ali- quam videns et sciens fortuna tot et 
qua Danaidum, qus maritoi omnes tam ampla bona congetserit. 

una nocte occiderunt, prater Hyperm- 126. Et tuUt faUa erimina eece*^ 

nestram, qus maritum servavit. Nee Falso csBca adpellata fuit. 

STMi Agamemnofd» uter. Nec crudelis 128. C/arwf.] Nobilius ipsa livia. 

Clytsmnestra, qus Agamemnonem Eseepto C^uare. Excepto Augusto. 

maritum occidit. 129. Captatum <c|w.] Uac in re se- 

122. Seyllaque,] Subaudi, non est pius a te captatum, et quasi tentatum. 
rogaoda. Terret inguine, Virgil. £c- 130. Eseat adoerea ne tua nam 
log. vi. 75. sqq: aqua.] Ivamo, ut exeat ; imus Vati- 

Candida tueeinctam latrantibut tn- can. Ereat, hoc est, Hgreat, quod 

gaina monttris, sensus requirit. Hxins. Verum mihi 

Dulichiat vexatte ratet, et gurgiu pro certo est, eieat retinendum, et ad- 

in alto verta aqua interpretandum, quando 

Ak ! timidot nauiat eanibut laeeratte aqua fuerit adversa. Ne exeat, in« 

marinit. quit, e portu navis, aestu adversante, 

123. Telegonive parent.'} Circem de- atque ita difficilem cursum male au- 
signat Vertendit figurit. Mutandis spicetur. 

hominibus in monstra. 131. Saerat tortetJ] Sacra responsa. 

125. In qua fertuna videre Se pro- 135. CapitoU more.] Eo modo quo 

bat.] In qua femina, fortuna oetendit Capitolium, quod non colebatur, nisi 

se non cecam esse. Quam quidem quum triumphabant, aut in publica 



448 



P. OVIDII NASONIS 



Tuin tibi Di faciant adeundi copia fiat ; 

Profectura aliquid tum tua verba puta. 
Si quid aget majus, difier tua coepta; caveque 

Spem festinando praecipitare meam. 140 

Nec rursus jubeo, dum sit vacuissima, quaeras: 

Corporis ad cultum vix vacat illa sui. 
Curia quum patribus fuerit stipata verendis, 

Per rerum turbam tu quoque oportet eas. 
Quum tibi contigerit vultum Junonis adire, 145 

Fac sis personae, quam tueare, memor. 
Nec factum defende meum ; mala causa silenda est : 

Nil nisi soUicitse sint tua verba preces. 
Tum lacrymis demenda mora est, submissaque 

Ad non mortales brachia tende pedes. [terrae 
Tum pete nil aliud, saevo nisi ab hoste recedam : 

Hostem fortunam sit satis esse mihi. 152 

Plura quidem subeunt ; sed jam turb^ta timore 

Haec quoque vix poteris ore tremente loqui. 
Suspicor hoc damno tibi non fore ; sentiat illa 155 

Te majestatem pertimuisse suam. 
Nec tua si fletu scindantur verba, nocebit : 

Interdum lacrymae pondera vocis habent. 



aliqua Istitia : ex quo designat» tunc 
tempus fore verba de se facieudi apud 
Liviam, quum viderit in «dtbus Au- 
gusti esse laetitiam aliqnam, qualis 
esse solet in Capitolio. 

139. Si quid aget.] Agent Francof. 
forte recte: Cssar scilicet et Livia» 
cum qua sspe consilia conferebat. 

144. Per patrum turbam.] Per se- 
natorum multitudinem, dum ad Li- 
viam vadis. Per rerum turbam, ele- 
ganter Sarrav. quo populi confluxum 
designat. Per patriam turbam, Aron- 
delian. Burmannus mallet. Per ma- 



trum turbam ; nimirum, duro, Augu- 
sto in curia cum patribus venante» 
Livia est stipaU matronis. 

146. Personit quam tutare.'] Mc- 
mento te esie uxorem meam, cui pns 
omnibus pro me laborandum, et causa 
mea fidelissime agenda sit« 

152. FcTtunam em mihi keeUm^'] 
Habere fortunam stdam inimicam, et 
non Scythas etiam : vel calamitas mea 
satis hostiliter me habet. 

167. Nee tua u JUtuJ] Etiam hoc 
distichon vix pro genuino habendom, 
ne bis idem dkat : jam enim prccef- 



J 



EX PONTO LIB. III. EPIST. II. 



449 



Lux etiam coeptis facito bona talibus adsit, 

Horaque conyeniens, auspiciumque favens. 160 
Sed prius imposito sanctis altaribus igni, 

Tura fer ad magnos vinaque pura Deos. 
E quibus ante omnes Augustum numen adora, 

Progeniemque piam, participemque tori. 
Sint utinam mites solito tibi more, tuasque ' 165 

Non duris lacrymas vultibus adspiciant. 



EPISTOLA II. 

COTTJE*. 

QuAM legis a nobis missam tibi, Cotta, salutem, 
Missa sit ut vere, perveniatque, precor. 

Namque meis sospes multum cruciatibus aufers, 
Utque sit e nobis pars bona salva, facis. 



serat, N§e laerymU detnenda mora ett, 
Seinduntur pro icindentur sex scripti : 
potterior vemis ez EpUloU Briaeidis, 
ver. 4. conflatut: Sed Utwun et la- 
erymm pondera voeis habent, Hsxns. 
Potuit tamen baDC quoqae scripsiue 
Noster, neqae sic bis idem dijEisse. 
Lacrymare enim possit aliqais, ita ta- 
men ut verba ne interrumpat : neque 
omittendum, fletum non semper esse 
eum Uenfmitf neque vero kic est. 
Vocem nempe aliquam lacr^rmantis 
id verbum significat; Vii^g. JEju iii. 
ver. 344 : 

Talim fundebat laerymant, bngoi' 
q[u$ei^>at 

Ineauumftetut, 
Fhcdr. i. fab. ix. Fletut edent gravet 
Uput. Val. Flacc. ii. ver. 172 : Cen- 
deni^ftetut aeuunt, Cicero pro Plan- 
cio : Non mado laerymulam, ted mul- 

VOL. II. 



tat laerymat et ftetum eum tinguUu 
videre potuitti, Noster denique Met. 
U.340: 

Nee minut Heliadet ftetus, et inania 



Munera, dant lacrymat, 

AucT. £lect. Eton. 
162. Ad magnos Dms.] Ad Augu- 
stum et Liviam. 

* CoTTA.} Cotts Messallino M. 
Valerii Messalae Corvini, oratoris il- 
lius summi, filio, qui adoptione in Au- 
reliam gentem transiverat» unde et 
CottsB cognomen sibi adscivit. Quem 
memorant, Pers. Sat. ii. 72 ; Juvenal. 
Sat. vu. 75 > Plin. lib. z. cap. 2Q. 

2. Mitta tit ut vere.J Salus vere di- 
dtur mitti, quum ille ad quem scribi- 
mus, recte valet, qnemadmodum op- 
tamus. 

Go 



4S0 P. OVIDII NASONIS 

Quumque labent alii, jactataque vela relinquant, 5 

Tu lacerae remanes anehora sola rati. 
Grata tua est igitur pietas : ignoscimus iilis, 

Qui cum fortuna terga dedere fugae. 
Quum feriant unum, non unum fulmina terrent, 

Junctaque percusso turba pavere solet : 10 

Quumque dedit pariesr venturs signa ruinfe, 

Sollicitp vacuus fit locus ille metu. 
Quis non e timidis aegri contagia vitat, 

Vicinum metuens ne trahat inde malum ? 
Me quoque amicorum nimio terrore metuque, 15 

Non odio, quidam destituere mei. 
Non iliis pietas> non officiosa voluntas 

Defuit : adversos extimuere Deos. 
Utque magis cauti possunt timidique videri, 

Sic adpellari non meruere mali. 20 

At meus excusat caros ita candor amicos, 

Utque habeant de me crimina nulla, favet. 
Sint hac contenti venia, signentque licebit 

Purgari factum, me quoque teste, suum. 
Pars estis pauci potior,"qui rebus in arctis 25 

Ferre mihi nullam turpe putastis opem. 

5. JactatnquB vela teliwfuanu'] £t mano tumU de lestibut, milMcriptioDe 

deferant vela a ventis agitata. Per sigilloque aliqaid confinDaatibas. P. 

vla autem, amicHia fidem et officiuij iv. 16. 1 1. BarmaDno displicet, qnod 

intellige. Bemioi credi possit, qui in rem sntm 

8. Qui cnm f&riuna terga dedere signet, sed ut testis idterins facti ali- 

Jugte,] Scribevel invitis scriptis codi- quid confirmet, et» cum Ovidio tesle 

cibus, eum fortuna terga dedere mea. vellent uti, ille signari debuisaet, non 

Terga dare pro fugere, nsitatum No- isti ; quare mallet/n^ant^, hoc sibi 

stro, et melioris «vi scriptoribns. peisuadeaot et fingant, me etiam pio- 

Heins. Qtti eum fortuna. Qui ubi bare eonim innocentiam et lestari, non 

me a fortuna prostratum et relegatum fuisse in eorum manu, mibi opem * 

videre, coeperunt Aigere. ferre. At enim, Ovidius seripserat, 

23. Hae.] Ez Moreti codice recepit me que^ teete, et in voc. vgntnt, 

Heinsius : ki Bavar. Erfurt etc, Sig- quod non mutarem, fingit taatum ca- 

nentque vul^ata lectio, et ex jure Ro- suro. Haulbs. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. II. 451 

Tunc igitur meriti morietur gratia vestri, 

Quum cinis absumto corpore factus ero. 
Fallar, et illa meee superabit tempora vitae ; 

Si tamen a memori posteritate legar. 30 

Corpora debentur mcestis exsanguia bustis : 

Effugiunt structos nomen honorque rogos. 
Occidit et Theseus, et qui tomitavit Oresten : 

Sed tamen in laudes vivit uterque suas. 
Vos etiam seri iaudabunt saepe nepotes, 35 

Claraque erit scriptis gloria vestra meis. 
Hic quoque Sauromatae jam vos novere, Getaeque, 

Et tales animos barbara turba probat. ' 
Quumque ego de vestra nuper probitate referrem, 

Nam didici Getice Sarmaticeque loqui, 40 
Forte senex quidam, coetu quum staret in illo, 

Reddidit ad nostros talia verba sonos : 
Nos quoque amicitiae nomen bene novimus, hospes, 

Quos procul a vobis frigidus Ister habet. 
Est locus in Scythia, Tauros dixere priores, 45 

Qui Getica longe non ita distat humo. 

27. Morietur gratia vettri meritU] 38. Tale$ animoa,] AnimM tam fidos 

Similiter Virg. JEn. vii. ver. 232 : et constantes. . 

nee vettraferetur 41. In iUo eettuJ] In ea virorum 

Fopia ievit, tantique aboletcet gratia cor6na, ubi amicitiie vestraB constan- 

faeti. tiam prsdicabam. Mer. 

30. Legar,'} Legentur monumenta 42. Reddidit ad totw».] Excepit 

et carmina mea, vestra in me merita verba mea tali narratione. J^el, lau- 

testatnra. - des a me vobis tributas, ut amicis 

33. Et qui comtavU Oretten,] £t optimis, jucunda duorum amicorum 
Pyladem, qui Orestem in Tauricam historia confirmavit Poiit. 
regionem prosecutus est. 43. Hotpet,] O peregrine Ovidi. 

34. In tua$ laudet,'} In gloriam 45. Ett iocut tn Scytkia.] Hsc 6st 
tantn amicitis, que fuit inter eos. narratio senis cujusdam, quem poeta 
Vel in laudes utriusque, scil. Thesei inducit referentem amicitiam Pyladis 
et Pyladis. et Orestis, quos in Tauricam regionem 

37. Sauromata,] Populi illi Scytbi* venisae dicit, ubi regnabat Thoas. 
ci, qui ita a Grecis, alias Sarmatm ad- Taurot dixere prioret, Taurica regio 
pellantur. (auctore Plinio) in Scythia est, et a 

Gg2 



462 P. OVIDII NASONIS 

Hac ego sum terra, patriae nec poenitet, ortus. 

Consortem Phoebi gens colit illa Deam. 
Templa manent hodie vastis innixa columnis ; 

Perque quater denos itur in illa gradus. 50 
Fama refert, illic signum coeleste fuisse : 

Quoque minus dubites, stat basis orba Dea. 
Araque, quae fuerat natura candida saxi, 

Decolor adfuso tincta cruore rubet. 
Femina sacra facit, taedae non nota jugali, 55 

Quae superat Scythicas nobilitate nurus. 
Sacrifict genus est, sic instituere priores, 

Advena virgineo caesus ut ense cadat. 
Regna Thoas habuit, Maeotide clarus in ora : 

Nec fuit Euxinis notior alter aquis. 60 

Sceptra tenente illo, iiquidas fecisse per auras 
« Nescio quam dicunt Iphigenian iter ; 
Quam levibus ventis sub nube per aequora vectam 

Creditur his Phoebe deposuisse locis. 

Carcinite iocipit, quondam mari cir- Ponet et nota ad ioera referri» nt sint 

curafuui ct ipsa, quaque nunc jacent sacra, ad qu» solis virginibus aditus 

campi, deinde vastis adtollitur jugis. sit, et ideo ignota tsdsB jugali ; id est, 

48. Conmrtem Pkctln, &c.] Sororem femiois nuptis : quod probat ver. 58. 

Phoebi, Dianam. Bx/rm. 

50. PerquaterdenMgradut.'} Pergra- 56, Ques superat nobiUtate,'} Quc 

dusquadraginta. Ezquotemplialtitu- est nobilior genere. Hujusmodi enim 

dinem et magni6centiam demonstrat eligebatur Dians sacerdos in Taurica 

61. Signum cetleete,'} Statua Dianae. regione. 

62. Stat basis arba Dea.'} Basis re- 58. £ntf virgineo,'] Cultro virginis 
stat sola, orbata simulacro Diana», sacerdotis. 

quod abstulit Orestes fugiens cum 69. Thoat,] Adi Eurip. fab. 10. 

Iphigenia, «t Ariciam portavitp ut C«rsu« Thoanti fecit hoe nomen pe- 



Servius docet. 

63. Natwra soit.] £ marmore. 61. Per liquidat aura».} Per pnmm 

64. Decolor,} Diseotor Putean. aera. Nota est fabula, ereptam Iphi* 
66,TstdanonnotajugaU,}PtautMt\ geniam Dians sacrificandam ; ei a 

ut notut arte, improlritate, et similia Dea delatam per aera in Tauricam 

dicuntur : nisi tadmjugiAie quis velit, regionem, cervamque pro ea subpo- 

ut Horatius, Od. II. xzi. 6 : sitam, ut Servius dooet. 

JVtfttM patemi amimi, 64. Pk<rbe.} Diana. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. II. 



453 



Praefuerat templo multos ea rite per anBos, 65. 

Invita peragens tristia sacra manu ; 
Quum duo velifera juvenes venere carina, 

Presseruntque suo litora nostra pede. 
Par fuit his aetas, et amor : quorum alter Orestes, 

Alter erat Pylades : nomina fama tenet. 70 
Protinus immitem Triviae ducuntur ad aram, 

Evincti geminas ad sua terga manus. 
Spargit aqua captos lustrali Graia sacerdos, 

Ambiat ut fulvas infula longa comas. 
Dumque parat sacrum, dum velat tempora vittis, 75 

Dum tardae causas invenit usque morae : 
Non egQ crudelis, juvenes ignoscite, dixit ; 

Sacra suo facio barbariora loco. 
Ritus is est gentis : qua vos tamen urbe venitis ? 

Quove parum fausta puppe petistis iter ? 80 
Dixit : et, audjto patriae pia nomine virgo, 

Consortes urbis comperit esse suse. 
Alter at e vobis, inquit, cadat hostia sacri, 

Ad patrias sedes nuntius alter eat. 
Ire jubet Pylades carum. periturus Oresten : 86 

Hic negat ; inque vicem pugnat uterque mori. 



65. Frtcfiitrat, &c.] Pneposiu faerat 
Iphigenia templo illi Taorics DianaB. 

72. lEvincU geminoi,'] Erat enim 
consuetudo, ut aris destinati homines 
ligarentur. 

73. Sparsit captos lustrali, &c.] 
Lustralem aqudip intelligit, qusB lu- 
strandis ac purgandis hostiis adhi- 
bebatnr ; non molam : neque enim " 
mola aqua constabat, sed hordeo et 
sale : qu» antequam hostis jugula- 
rentur, aspergi illis atque offerri sole- 
bant. Mer. 

74. Ut infula long^ ambiat,'} Ut 
infola circumdet Erat enim infula 



fascia in modum diadematis» et a qua 
vittsB ab utraque parte dependebant. 

78. Suo loco.'] Hac terra Taurica, 
qus est crudelis : et ideo sacra etiam 
cradelia celebiantur a me tamen non- 
crudeli. 

79. Ritus is nt gentt<.]iMalim gentu 
Heins. Riiut is ntgentis, Talis moa 
est Tauricis populis, Dian» hospites 
immolare. 

81. Nomine patrim.'} Nomine My- 
cenarum. 

84. Ad sedes patrias.] In Grsciam, 
Mycenas. 

86. Inque vicem pugnat uter^ mori : 
aa3 



454 



P. OVIDII NASONIS 



Exstitit hoc unum, q^o non convenerit iUis : 

Caetera par concors et sine lite fiiit. 
Dum peragunt pulchri juvenes certamen amoris, 

Ad fratrem scriptas exarat illa notas : 90 

Ad fratrem mandata dabat, cuique illa dabantur, 

Humanos casus adspice^ frater erat. 
Nec mora ; de templo rapiunt simulacra Dianse, 

Clamque per immensas puppe feruntur aquas. 
Minis amor juvenum, quamvis abiere tot anni, 95 

In Scythia magnum nunc quoque nomen habet. 
Fabula narrata est postquam vulgaris ab illo, 

Laudarunt omnes facta piamque fidem. 
Scilicet hac etiam, qua nuUa ferocior, ora 

Nomen amicitise barbara corda movet. 100 
Quid &cere Ausonia geniti debetis in urbe, 

Quum tangant diros talia facta Getas ? 
Adde, quod est animus semper tibi mitis, et alt« 

Indicium mores nobilitatis habet ; 
Quos Volesus patrii cognoscat nominis auctor ; 105 

Quos Numa matemus non neget esse suos : 



Hie veri amoris dulee eertamen vi- 

Servare Oretten terio P^laie$ ttu- 
det, 
Fyladewfae Orestet ; mutuus tentus 
monet: 
Neutersuperttet ette mffert alteri ; 
ex Eurip. fab. 10. 

87. Cedertk concort eleganti Grscis- 
mo, ut c&Ura Gratut^Virgilio, et No- 
stro e^era totpet, Met. viii. Heins. 
Quo non convenerit illis, In quo non 
fnerint concordes. Mbr. 

90. Adfratrem scriptat,J Quem pu- 
tabat jam e Phocide, quo puer dela- 
tus erat, rediisse et Argis manere. 
Ad eum conscribit epistolam, et fratri 



(quod nesciebat) portandam commit- 

tit. PONT. 

104. Indieium moret nobiUtatis ha- 
bent.] Habet PoUtian. recte : aniraus 
nimirum. Heins. 

105. Quot Voletut.] Vakmt mulii 
veteres cum Argentino ; duo Valem» ; 
apud Rutilium Vdueut Tulgo legi- 
tur: 

Qiii Volun ofilt^ dervoai stemmate 
nomen; 
ut et apnd Silium, lib. iL Pnnic. ver. 
8: 

Poplieoia if^entis Voluti Spartmma 
propago; 
atque ita in Fastis Capitolinis, sed 
fragmentum termini ▼etostiwmi B«>- 



EX PONTO LIB. rir. EPIST. III. 465 

Adjectique probent genitiva ad nomina Cottae^ 

Si tu non esses, interitura domus. 
Digne vir faac serie, lapso succurrere amico 

Conveniens istis moribus esse puta. 110 



EPISTOLA in. 
FABIO MAXIMO. 



Si vacat exiguum profugo dare tempus amico, 

O sidus Fabiae, Maxime,. gentis, ades : 
Dum tibi quae vidi referam ; seu corporis umbra, 

Seu veri species, seu fuit ille sopor. 
Nox erat : et bifores intrabat Luna fenestras, 5 

Mense fere medio quanta nitere solet. 
Publica me requies curarum somnus habebat, 

Fusaque erant toto languida membra toro : 
Quum subito pennis agitatus inhorruit aer, 

Et gemuit parvo mota fenestra sono. 10 

Territus in cubitum relevo mea membra sinistrum, 

Pulsus et e trepido pectore somnus abit. 



DUB apiid MaJeiot : P. Valbsius Vo- religtotus, et vir bonus» queiiiiNlmo 

LEsi. F. PopucoLA ; qmm acripta- dam fait Numa rex. 

ram Dionjsios Halicamasaeos quo- 107. G^niHvaagnomina CotUt,'] Ad 

que et Plutarchus agnotcunt : postea mmUna veteres plerique ; et recte. 

Volusi et Valerii dicti, qui Volesii et Innuit etiam adoptione in Aureliam 

Valesii primo. Heins. Volmuauetor Cottamm familiam transisse. Hbin-- 

ptatrii nominii. A Voleso enim patcr- srus. 

num genus traxit Cotta. Fuit autem 100. Hae «en«.] Hoc virtutum tua- 

Volestts Sabious, qui cum Tatio Ro- rum ordine ; vel, quod magis placet, 

roam venit. hac majorum origine. 

106. Numa matemut,] Secundus 

rex RorotiDorum Numa Pompilius, a 7. PubUea r^^ios eurarum,'] Re- 

quo per matrem duc^bat originem quiesquscommunisestomnibus. Ha- 

Cotta. £ue tuot. Quia Cotta erat behat, il(«friil Medonian. alter. . 

Go4 



466 



P. OVIDII NASONIS 



Stabat Amor vultu, non quo prius esse solebat, 

Fulcra tenens la&va tristis acema manu ; 
Nec torquem coUo, nec habens crinale capiilis, 15 

Nec bene dii^positas comtus, ut ante, comas. 
Horrida pendebant moUes super ora capilli ; 

£t visa est oculis horrida penna meis. 
Qualis in aeriae tergo' solet esse columbse, 

Tractantum mult» quam tetigere manus. 20' 
Hunc, simul agnovi, neque enim mihi notior alter, 

Talibus adfata est libera lingua sonis : 
O puer, exsilii decepto causa magistro, 

Quem fuit utilius non docuisse mihi ! 
Huc quoque venisti, pax est ubi tempore nullo, 25 

Et coit adstrictis barbarus Ister aquis ? 
Qu» tibi causa viae ? nisi uti mala nostra videres ? 

Quo sunt, si nescis, invidiosa tibi. 
Tu mihi dictasti juvenilia carmina primus : 

Adposui senis, te duce, quinque pedes. 30 

Nec me Maeonio consurgere carmine, nec me 

Dicere magnorum passus es acta ducum. 
Forsitan exiguas, aliquas tamen, arcus et ignis 

Ingenii vires comminuere mei. 



14 Seeptra tenem liewttrittUacemm 
miinu.] Fuha Argentiii. et codex Sca- 
ligper. unde Fulcra is eonjiciebat ; quod 
Vatkaiuu prim» not» confirmat: 
Fulcrum pro baculo poauit: pafiSov 
ifaiavOivriv dat Amori Anaereon, Od. 
vii. Heins. Acema, De acere facta. 
£6t enim genus ligni. Virgil. iEneid. 
ii. ver. 112. trahibu* eonttitus aeemis. 
Mbr. 

17. Harrida pendebantJl R«p€titur 
ea vox versu proximo : qoare malim 
Squallida ora hic legi ; nisi vereu pro- 
ximo tordida pluma reponas. Heins. 



18. PennaJ] Als. Honida, Ajpe> 
re et impexe propter aquilonem, qui 
ad ea loca volantem Cupidinem ad* 
flaverat, et impexum reddiderat. Ve! 
etiam moerore et luctu, propter poets 
calamitatem. 

24. Fttti.] Etiam Bavar. et magis 
Latine dictum videtur pro fuerit aut 
fuiuet, quam foret in duobus libris, 
quod quidem rectiAs putat Burm. 
Harles. 

29. Tu mihi dictaiti,] Vid. Amor. 
lib. i. Eleg. 1. princip. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. III. 4ff7 

Namque egodum caato tua regna, tuaeque parentis, 

In nullum mea mens grande yacavit opus. 36 
Nec satis id fuerat ; stultus quoque carmina feci, 

Artibus ut posses non rudis esse meis ; 
Pro quibus exsilium misero mihi reddita merces : 

Id quoque in extremis, et sine pace^ locis. 40 
At non Chionides Eumolpus in Orphea talis ; 

In Phryga nec Satyrum talis Olympus erat : 
Praemia nec Chiroii ab Achilli talia cepit, 

Pythagoraeque ferunt non nocuisse Numam. 
Nomina neu referam longum coUecta per aevum, 45 

Discipulo perii solus ab ipse meo. 
Dum damus arma tibi, dum te, lascive, docemus, 

Haec te discipulo dona magister habet, 
Scis tamen, ut liquido juratus dicere possis, ' 

Non me legitimos soUicitasse toros. 50 



41. At non Ckionidet Eumolput,'] 'OXvfdroc Mvah^ auXifn)^ kcu ^ocif- 
libri multi non Eckumidet, vel nee n)c /uXfiy leal IXcycW, rrftfunrn 
Eckionidet. Sed vulgata lectio ^ene yevSfUvoQ r% cpov/uirur^c fMvmKffg 
ae habet. EloftoXTroc UoeetSwvoc Kai ttk 9<^ t&v aii\&v, /iaOi|ri}c ^^ Kal 
XM^vjfcPftusanie: atTheocritOyldylL jp<i/icvof Map<rvoV| rft yivot Iovtoq 
XXV. ^(Xafi/iovf^ifC Eumolpus dici- 2arvpov, <ijcovorot; tk rai iratBbc 
tur. Mater autem Philammonis Chi- "Ydyvi^oc" yiyove Sk irpb rwv T^ueSy 
one, ut Noster ipse Met lib. xi. ver. d 'OKvfniroc U o^ «ai 5poc t6 Iv Mv- 
317 memoraU • Docuit hic Eumolpus at^ 6vofi6Z,tTajL* Marsyas autem ab 
cithara Herculem canere, teste ibidem Apolline cantus carmine victw, et 
Theocrito. Hxins. In Orphea, £rga cute detracta interfectus est. 
prsceptorem Orpheum. Meb. £u- 43. Prsmia nee Ckiron,'] Notum est 
moljmi, Plerique non Thracium Eu- Statii et aliorum monumentis, Achil- 
molpum, sed £leusinium, ex Deiope lem sub Chironis disciplina maxima 
Triptolemi natum, mysteria Cereris benevolentia nutritum ; vide sub prin- 
Eleusine docuisse volunt, ejusque rei cip, lib. i. de Art. Am. 

auctorem Istrum citant. Hinc et £u- 44. Fytkagoresqaeferunt, &c.] Hic 

molpidiB dicti, qui tradita ab £umolpo loquitur ex eorum opioione qui credi- 

sacra, £leusine procurarunt. Micyl. dere Numam Pompilium regem, Py- 

42. In Pkryga nec Satyrum.] Nec tbagone philosophi discipulum fuisse. 
etiam Olympus talis fuit in Satyrum 47. Quum damus.] Dum tibi ^igni- 
Maisyam, qualis tu in me fuisti. De ficamus quomodo expugnande sunt 
Olympo meminit Suidas his verbis: puells. 



458 



P. OVIDII NASONIS 



Scripsiinus ha&c istis, quarum neci vitta pudicos 

Contingit crines, nec stola longa pedes. 
Dic, precor, ecquando didicisti failere nuptas» 

£t facere incertum per mea jussa genus ? 
An sit ab his omnis rigide submota libellis, 55 

Quam lex furtivos arcet habere viros ? 
Quid tamen hoc prodest, vetiti si lege severa 

Gredor adulterii composuisse notas ? 
At tu, sic habeas ferientes cuncta sagittas ; 

Sic nunquam rapido lampades igne vacent ; 60 
Sic regat imperiutn, terrasque coerceat omnes 

Caesar, ab ^nea qui tibi fratre nepbs ; 



51. Quarum nee vitta jmdicos Con- 
tingit erines.'} Quae noo sunt Tirgines, 
aot Vestales, tjus vitta peculiariter 
tttebantur. Plaut. Cistellar. I. i. ver. 
80: 

Matromr magis condHcibiU est unum 

amare — 
Et cum eo i^tem exigere, eui mipta 

est temel ; 
et in Milite, IV. i. ver. 196 : 
Matronet erines etvittas habent. 

52. Nec stola longaJ] Nec sunt ma- 
tron» ; qus stola utebantur. £a enim 
vestis erat, qu» ad imos pedes de- 
fluebat 

54. Incertum genus.'] Nempe con- 
Tentitiis sati ; Plaut Cistellar. I. i. 
ifAwTup vocatur ejusmodi contrecta- 
tor ; ^scby]. Supplic. ver. 314. 

55. Furtiid viri sunt adnlteri moe- 
chive. Harles. 

58. Credar Erfurt. et alii. credar 
correct. Bavar. Augustus legem Ju« 
liam de adulteriis tulerat. Suet. c. 
34. Haiiles. 

60; LampadesJ] Faces amoris. His 
enim amantum quoque pectora ferie- 
bat Cupido, et injiciebat ardorem et 
ignem. 

61. Imperie maluit Heinsius, ut Virg. 
2E.fi. vi. 852. i. 227. Sed imperium rer 



gat etiam Ovidius dixerat Trbt. ii. 
\\Q, et bene observavit Bannannus, 
quem vide, ffnpertujn esse RcHnanum 
orbem; terras gentes nondum sub- 
actas, barbaras, quas vovet, ut adji- 
ciat imperio. Harles. 

62. Ah JEnea fratre.] ^neas enim 
et Cupido ambo matrem Venerem ha- 
buere. 

Nepos,] Tuus a prima mann in 
Bavar. quas vero lectio tolerari noo 
potest; alia adscripserat nepos: quid 
vero hoc loco signifioet, eraditi dis* 
sentiunt. Sunt, qui pntent, nepoUm 
etiam Latine did de f^tris vel sororis 
filio; quo sensn, labente Latinitate, 
sepe occurrit apud tustoricos et juris- 
consultos. Alii expUeant, qui est 
inter potteros fratris tut iEnee, tuns 
nepos ab ^Enea. Atqui ego cum 
Burmanno, qui multus est ad hunc 
locum, fere inclino in eam senten- 
tiam, ut Ovidius jam, ut sepe fedsse 
vidimus, innovaverit hujus vocis ve- 
ram et antiquam notionem. Nemo 
vero hoc vel proximo Ovidii tempore 
ita loquutus est, et Valerius Mazi- 
mus V. iz. 2. etiam in sororis filinm 
et nepotes distinzit. Conf. Gesneri 
thesaur. L. L. sub h.v. ab ^nek est 
Bavar. Harles. 



J 



EX PONTO UB. III. EPIST. III. 460 

Effice, sit uobis nou implacabiii^ ira, 

Meque loco plecti commodiore velit. 
Haec ego visus eram puero dixisse volucri ; 65 

Hos visus nobis ille dedisse sonos : 
Per, mea tela» faces, et per, mea tela, sagittas, 

Per matrem juro, Gaesareumque caput; 
Nil, nisi concessum, nos te didicisse magistro, 

Artibus et nuUum crimen inesse tuis. 70 

Utque hoc, sic utinam defendere caetera posses ! 

Scis aliud, quod te laeserit, esse magis. 
Quicquid id est, neque enim debet dolor ille referri, 

Non potes a culpa dicere abesse tua. 
Tu licet erroris sub imagine crimen obumbres, 75 

Non gravior merito vindicis ira fuit. 
Ut tamen adspicerem, consolarerque jacentem, 

. Lapsa per immensas est mihi penna vias. 
Haec loca tum primum vidi, quum matre rogante 

Phasias est telis fixa puella meis. 80 

Quae nunc cur iterum post saecula longa revisam, 

Tu facis, o castris miles amice meis. 
Pone metus igitur ; mitescet Caesaris ira, 

£t veniet votis moUior hora tuis. 84 

Neve moram timeas, tempus, quod quaerimus, in- 

Cunctaque Isetitiae plena triumphus habet. [stat ; 



70. Tuii ttctibuuj Tuis canninibiis eva.] LiUr abmi qiuttaor; unui Ubgr 
et preceptit de Aite ainaiidi. adem ; al. libera e$se. Latet aliqoid 

71. Citera,'] Qii» Isseront Augii- mendi. Hkins. Hanc sensam ezpla- 

nat Fhaedr. I. z. 5 : cu/pif proximam. 



72. AUvd magis eiM.] Aliud magis 80. PueUa Phatiat,] Medea, sic 

nocere, quam carmina amatoria. Qui- dicta a Phasi, Colchorum fluvio. 

bus veibis Hquido adparet» exsilii Micyl. 

poets causam aliam faisse, quam car- 86. Triumphut habet,] Triumphum 

mina amatoria. Tiberii de Dalmatis et lllyriis actnm 

74. NoB pote» a culpa dicere abcMge intellige. Micyl. 



460 



R OVIDn NASONIS 



Dum domus, et nati, dum mater Livia gaudet ; 

Dum gaudes» patrise magne dueisque pater ; 
Dum tibi gratatur populus, totamque per urbem 

Omnis odoratis ignibus ara calet ; 90 

Dum faeiles aditus prsebet venerabile templum ; 

Sperandum nostras posse valere preces. 
Dixit ; et aut ille est tenues dilapsus in auras, 

Coeperunt sensus aut vigilare mei. 
Si dubitem, quin his faveas, o Maxime, dictis, 95 

Memnonio cycnos esse colore putem. 
Sed.neque mutatur nigra pice lacteus humor; 

Nec, quod erat candens, fit terebinthus, ebur. 
Conveniens animo genus est tibi ; nobile namque 

Pectus et Herculeae simplicitatis habes. 100 
Livor, iners vitium, mores non exit in altos, 

Utque latens ima vipera serpit humo. 
Mens tua sublimis supra genus eminet ipsum, 

Grandius ingenio nec tibi nomeninest. 



87. Etnati.] £t 61n Augusti. Ti- 
berius scilicet et reKqui. 

88. Magne pater patrutJ] Augu- 
stum denotat, qui pater patris dictus 
est. Dueitque, £t imperatoris qui tri- 
umphabit : Tiberium autem designat. 

89. Dum tibi gratatur papiUus,] 
Tibi rectius quidam ; est enim sermo 
ad Augustum. Heins. 

90. Odorati» ignibut,J Igoibus turi* 
cremis. 

96. Memnonio eobre.'] Colore ni- 
gro, quali fuit Memnon, quem Ti- 
thonus, Laomedontis iilius, in Asia 
orientem versus usque in ^thiopiam 
militans, dicitur genuisse ez Ida : qui 
quum Trojanis prassidium tulisset, po- 
stea ab Acbille est interfectus. 

98. Candent eburj] Candidum ebur. 



Terebinthus. Arbor est, qus in Syria 
nascitur ; ejus materies admodnm lea- 
ta est, ac fidelis ad vetustatem, eximii 
ac nigri splendoris, u\ docet Plinius, 
lib. xiii. 6 vel 12^ 

100. Hereuleg.] h.e. ingenu». In- 
geniose autem adulatur, ut ait Burm. 
Fabiis, qui genus ab Hercule trabe- 
baiit : prscipue Herculis injicit men- 
tionem, quia ejus mos fuit, etiam non 
rogatum subvenire labosantibus, ut 
Servius ad Virg. viii. i£n. 664. notat, 
quo duo uldma hujus £legis disticha 
referas. Harles. 

101. L4vor inert vUimnu] 

'O f96voQ Iffri K&Ktaroy, ix^ Si n 

KoXbv Iv aimf. 
TfiKu ydp ^OovtpS/v hniULTa koX 

Kpaiitiv, 



i 



EX PONTO LIB. III. EPIST. IV. 461 

Ergo alii noceant miseris, optentque timeri, 105 
Tinctaque mordaci spicula felle gerant. 

At tua supplicibus domus est adsueta juvahdis : 
In quorum numero me precor esse velis. 



EPISTOLA IV. 
RUFINO. 
HjEC tibi nonvana^i portantia verba salutem, 

Naso Tomitana mittit ab urbe tuus ; 
Utque suo faveas mandat, Rufine, triumpho ; 

In vestras venit si tamen ille manus. 
Est opus exiguum, vastisque paratibus impar, 5 

Quale tamen cumque est, ut tueare rogo. 
Firma valent per se, nullumque Machaona quae- 

Ad medicam dubius confugit sBger opem • [runt : 
Non opus est magnis placido lectore poetis : 

Quamlibet invitum difficilemque tenent. 10 

Nos, quibus ingenium longi.minuere labores, 

Aut etiam nullum forsitan ante fuit, 
Viribus infirmi, vestro candore valemus : 

Quem mihi si demas, omnia rapta putem. 

106. Aliot dictis acerbis mordeant ovantem, sed UnreiUum tamen, nr- 

Confier Tr. ii. 563. 566. Alludit ad bem esse ingressum: triumphavit e- 

feritatem Scytharum, sagittas veneno nim Tiberius prox. anno ante mortem 

tinguentium. Harlbs. Augusti, quo tempore et hcc a poeta 

scripta videntur, quum jam quartum 

1. N<m vamm iolutem.^ Ex animo in Ponto annum degisset Micyl. 
tibi optatam ; quia precor ut sis sal- 7. Firma valent per te, &c.] Sensus 

vus, ut es. est : Corpora 6rma ac valida per se 

3.Tnumpho.^ De Illyrico triumpho consistunl, neque opus medico ha- 

et h«c et superiora illa accipienda. bent, qui ea conservet : sic et boni 

Nusquam enim alibi reperio, de Ger- tc prcstantes poetc, non indigent 

maliis triomphasse Tiberium : sed de- favore lectoris, quando ipsorum car- 

victis Illyriis, decretoque illi eam ob mina per se commendabilia sunt. 
remtriumpho,inprcsensquidemtum 9. Nan opnj ett magnu pUutde.} 

ob moestam Variana dade civiUtem, Poetis ezcellentibtts non tsl opui ut 



462 



P. OVIDII NASONIS 



Cunctaque quum mea sint propenso nixa favore, 1 5 

Praeeipuum veni» jus habet ille liber. 
Spectatum vates alii scripsere triumphum. 

Est aliquid memori visa notare manu. 
Nos ea vix avidam vulgo captata per aurem 

Scripsimus : atque oculi fama fuere mei. 20 
Scilicet adfectus similes, aut impetus idem, 

Rebus ab auditis conspicuisque venit ? 
Nec nitor argenti, quem vos yidistis, et auri, 

Quod mihi defuerit, purpuraque illa, queror : 
Sed loca, sed gentes formatse mille figuris 25 

Nutrissent carmen, prseliaque ipsa, meum. 
Et regum vultus, certissima pignora mentis, 

Juvissent aliqua forsitan illud opus. 
Plausibus ex ipsis populi, laetoque favor^, 

Ingenium quodvis incaluisse potest. 30 



lectores concilient, quia eornm opera 
per M favorem contrahunt. 

16. Itte liber,'] Libellus ille quem 
mitto, ubi deBcribitur Ccsaxii trium- 
phus materia ampla et magna, quae 
aliud ezpotceret ingenium, quam 
meum. 

25. Sed loco, vel gentet.'] Sed gentet 
sez septemve veteres : nervose. Sed 
locorum descriptiones et pictunSi qus 
triamphantes imperatores pneeede- 
bant Per loca autem, avt urbes, aut 
c^mpos ubi parte iuerant victoria 
pugnando ; et quia hujusmodi pmlia 
picta pneibant, et in pugnantum eor- 
poribus varias erant vulnerum et ca- 
dentium forme; ideo subjnngit, vel 
gentes format» mille figuris. 

26. Nuifistent carmen, &c.] Car- 
mini meo gratiam adtulissent. Pra- 
Haque ipta meum, £t ipsc pmliorum 
descriptiones. 

27. Et regum vultut eertitsma pi- 
g7U>ra gentif.] Ita quidem vulgo : sed 
alii pignora mentit legunt, quae lectio 



est verior ; ut sit, pignora mentis, in- 
dicia et significationes. EstenimTul- 
tus, quasi quidam tacitus animi in- 
dex, qui pro eo atque illa adfecta est, 
ipse quoque letus, tristis, pladdus ant 
torvus est Micyl. 

28. Juvitsent aliqua fordtan Ulud 
ope.'] Prsfero quod in vulgatis est; 
aliqua fortitan iUud opus. AUqua |»t> 
aliqua parte ; ut Virg. Eclog. iii. 15 : 

<t fum atu^a noeuutes, 

29. Favore.'] Fragore malim, vel 
canore : nam favorit paullo post se- 
quitur. Heinsivs. At enim in alio 
sensu sumtum sequitur. Atqne, quod 
favere de studio partinm accipitur, 

Cornel. xxv. 2. 2. car non h. 1. de 
s6xdio Tiberii domusque Augustst 
dein Drakenb. ad Sil. Ital. xvi. 315. 
bene monet, docteone illnstrat, faver 
eifavere proprias esse voces, qnibns 
non solum studium, quo popnlns erga 
hanc vel illam aurigarum lactioncra 
adficitur, indicatur, sed etiam solite 
adclamationes, quibus studium indi- 



EX PONTO UB. III. EPIST. IV. 463 

Tamque ego sumsissem tali elangore vigorem, 

Quam rudis audita miles ad arma tuba. 
Pectora sint nobis nivibus glacieque licebit, 

Atque hoc, quem patior, frigidiora loco : 
Illa ducis facies, in curru stantis eburno, 35 

Excuteret frigus sensibus omne meis. 
His ego defectus, dubiisque auctoribus usus, 

Ad vestri venio jure favoris opem. 
Nec mihi nota ducum, nec sunt mihi.nota locorum 

Nomina : materiam vix habuere manus. 40 
Pars quota de tantis rebus, quam fama referre, 

Aut aliquis nobis scribere posset, erat ? 
Quo magis, o lector, debes ignoscere, si quid 

Erratum est illic, praeteritumve mihi. 
Adde, quod, adsiduam domini meditata querelam, 

Ad laetum carmen vix mea versa lyra est. 46 
Vix bona post tanto quaerenti verba subibant, 
. £t gaudere aliquid, res mihi visa nova est. 
Utque reformidant insuetum lumina Solem, 

Sic ad laetitiam mens mea segnis erat. 50 

Est quoque cunctarum novitas carissima rerum: 

Gratiaque officio, quod mora tardat, abest. 

cabat. Virg. JExk. v. 148. Quare Continuos fletus meos, propter hanc 
etiam h. 1. adelamatUmt mterpretari relegationem. Hbins. 



poteris, et apte Utto additum est. 46. Mea verta Lyra e$tJ] Sic i 

Harle0. Bavar. cum plerisque, nec mutaii de- 

32. Rudit ffUUt,'] Tyro et belH in- buit a Fabricio» vix mea musa venit, 

ezpertus, dviiK£fu>Q, Homer. ut Gottorph. et Bersmann. habent : 

36. In curru ebtimo.'} Triumphalia quid lyre, inquit ille, cum triumpho? 

onamenta fuere, toga pnetezta, tu- quid eidem cum carmine elegiaeoT 

nica palmata, toga picta, corona lau- At enim Claudian pref. v. 16. carm. 

rea, scipio ebumeus, et sella curulis in Rufinum I. et II. praef. v. 14. eo- 

ebumea, de qua hic Ovidius intelli- dem usus est voc. neque odam scrip- 

git. sit. Harles. 

44. Preteritumve miki.J Aut a me 52. Officio,] Rei illi quam facimus, 
prtttermissum. ' ut puta, scribendo triumphum, aut 

45. Adsidua» querelat domini, &c.] aliud aliquid ^mile. 



464 



P. OVIDII NASONIS 



Gaetera certatim de magno scripta triumpho 

Jam pridem populi suspicor ore legi. 
IUa bibit sitiens, lector mea pocula plenus : 5& 

lUa recens pota est, nostra tepescit aqua. 
Non ego cessavi, nec fecit inertia serum : 

Ultima me vasti sustinet ora freti. 
Dum venit huc rumor, properataque carminafiunt, 

Factaque eunt ad vos, annus abtsse potest. 60 
Nec minimum refert, intacta rosaria primus, 

An sera carpas paene relicta manu. 
Quid mirum, lectis exhausto floribus horto» 

Si duce non facta est digna corona suo ? 
Deprecor, haec vatum contra sua carmina ne quis 

Dicta putet : pro se Musa locuta mea est. 66 
Sunt mihi vobiscum communia sacra, poetse, 
^ In vestro miseris si licet esse choro. 
Magnaque pars animae mecum vixistis, amici : 

Hac ego non absens vos quoque parte colo. 70 



66. /iic.] Scitieet carmina alioram. 
LmIm- fitMni. Lectordetiderans. Ple- 
nut, Jam latur: et ideo fastidiens. 
Mea poeula, Subaudi tribit, hoc est, 
legit meum carmen. 

56. Nattra tepeteU,^ Carmen meum 
aerum nuUam habebit gratiam post 
alioram carmina prius composita. 

62, Sera manu,J Manu tarda ad de- 
cerpendos hujuamodi flores. Quasi 
dicat, ego scripsi postremus, tanquam 
qui relictas rosas coUigit. Rose enim 
qu8 primo leguntur, quia pulchrio- 
res deliguntur, magis delectant, quam 
ali»: sic eigo qui primo materiam 
triumphi Caesaris descripsere, magis 
placent, quam ego. 

65. Deprecor Acc vatum,'] Ne poeta 
▼ideatur questus de poe'tis, qui hujus* 



modi quoque triuaq>ham scripserant» 
hic se excusat. 

66. Pro M.] Pro utilitate sua, non 
ut aliquem culparem. 

67. Communia aocra.] Quia poeUe 
omnes sunt Phoebi sacerdotes, ideo 
ejus sacra sunt illia cum Ovidio etiam 
poeta communia. 

69. Magna pan aimri.] Amici enim 
eleganter nunc p^, nunc dimidinm 
anim» amicoram esse dicuntur. 

70. Hae ego vos abtent nune quefue 
parte colo.} Elegantior multo mihi 
videtur Francofurtensu libri lectio, 
Hae quoque mm abeentvotegoparteeo- 
lit; nisi quod transpositis vodbus ma- 
lim, Hae ego nen ahient vot 7110911« perte 
eolo ; anima non abaens» sed prssens, 
licet corpore absim, voa coto. BuaM . 



EX PONTO LIB. III. EPIST. IV. 



465 



Sint i^tur vestro mea commendata favori 

Carmina, non possum pro quibus ipse loqui. 
Scripta placent a morte fere : quia laedere vivos 

Livor, et injusto carpere dente solet. 
Si genus est mortis male vivere, terra moratur, 76 

Et desunt fatis sola sepulcra meis. 
Denique opus nostrse culpetur ut undique cur©, 

Officium nemo, qui reprehendat, erit. 
Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas : 

Hac ego contentos auguror esse Deos. 80 

HaBC facit, ut veniat pauper quoque gratus ad aras, 

Et placeat caeso non minus agna bove. 
Res quoque tanta fuit, quantaB subsistere summo 

Iliados vati grande fuisset onus. 
Ferre etiam molles elegi tam vast^ triumphi 86 

Pondera di^paribus non potuere rotis. 



75. Terra mordtur,'] Sepulcnim me 
exspectat 

77. Opus nostne curm,'] Opus hoc 
de triumpho in quo magnam curam 
adhibui. 

84. A^Midos vati,'] JEneadot unus 
Vossianus. Puto Iliados vati, Quippe 
ut sammum vatem Virgilium adpella- 
rit, atqne adeo ipsi Homero prstu* 
lerit, vix fit verisimile. Nam Pro* 
pertianum illud, 'Neseio <ptid mtQtu 
naaoiiw Iliade, viventis adhnc Vir- 
gilii auribus datum est. Deinde rb 
JEneidoSf secunda syllaba oonepta, vix 
legi apud alioa, nisi quod in veteri 
epigrammate Maronis laudibus dato 
codex antiquissimus exhibet scrip- 
tum: 

^neidemqas suam fae major nun" 
eius omet : 
Fae laudes Italum,fae tuafaeta 

quum ^neamque suum invnlgatis ex- 
VOL. II, 



emplaribus legatur, et quidem rectius. 
Sed quod monere propemodum neg^ 
iexeram, iisdem versibus nievtta foe- 
dissimus inhsret, quum pro nuyor 
nuncius omet reponendum sit major 
Mincius; ut fluvium agri Maotuaiii 
posuerit pro ipsa Mantua. Hbins. 
JEneidos, Iliados putat Heinaius, quod 
ipsi vix verisimile videtur, ut sum- 
mum vatem Virgiiium adpellarit, et- 
que adeo ipsi Homero prstulerit: qua 
quidem ratione nondum ducerer, ut 
ccnigerem. Nam summMS idem esse 
potest, ac valde bonus» eximius» ut 
alia pretermittam, quse in promtu 
Bunt, argumenta. Altera autem ratio 
gravior est, quia r6 lEneidos, secunda 
syUaba correpta, vix legitur apud 
alius, quamquam in epigr. veteri quo- 
dam codex antiquissimus exhibet 
scriptum. Harlxs. 

86, 'Roiis divparibus,] Imparibus 
versibus. 

H H 



40G 



P. OVIDII NASONIS 



Quo pede nunc utar, dubia est sententia nobis : 

Alter enim de te, Rhene, triumphus adest. 
Irrita verorum non sunt prsesagia vatum : 

Danda Jovi laurus, dum prior illa viret. 90 

Nec mea verba legis, qui sum submotus ad Istrum, 

Non bene pacatis flumina pota Getis : 
Ista Dei vox est : Deus est in pectore nostro : 

Haec duce praedico vaticinorque Deo. 
Quid cessas currum pompamque parare triumphis, 

Livia? jam nullas dant tibi bella moras. 96 
Perfida damnatas Germania projicit hastas : 

Jam pondus dices omen habere meum. 
Crede, brevique fides aderit ; geminabit honorem 

Filius, et junctis, ut prius, ibit equis. 100 

Prome, quod injicias humeris victoribus, ostrum : 

Ipsa potest solitum nosse corona caput. 
Scuta, sed et galeae gemmis radientur et auro, 

Stentque super vinctos trunca tropaea viros. 
Oppida turritis cingantur ebumea muris ; 105 

Fictaque res vero more putetur agi. 



90. Danda Javi laurui,'] Triumplitti 
dandus est Jovi Capitolino, cui im- 
peratores laaro coronati ibant sacri- 
ficatum. Vel dicit ponendam esae 
lauream de more post triumphum in 
ffide Jovis Capitolini. Dum prior illu 
viret, Dum corona illa Tiberii, qua 
paulo ante ovans ob debellatum Illy. 
ricum, coronatus urbem intravit, ad* 
huc est recens et viridis. £x quo in- 
nuit post illum triumphum, alterum* 
etiam propediem deberi Tiberio. 

d4. Hcr.] Hunc alterum trium- 
phum. ' 

97. Perfda Gennania.] Gcrmania 
quHB fidem rupit Romanis, ceso Varo 
et tribus legionibus. Damnatas hat' 
tat, Bellaet arma, quae detestatur et 



damnat. Profieit, Abjidt Unquam 
psne victa. 

99. Geminabit hanorem FiUus.] Ti- 
beritts alium consequetnr triumphum : 
et ita duplici triumpho erit gloriosus, 
altero parto de Illyria, altero vcro de 
Germanis. Tiberiusenim,vastataGer- 
mania, imperator adpellatus fiiit. 

104. Stentque super victot trunea 
tropeea trtros.] Malim $uper vinetm 
virot cum prim. Mediceo et quinque 
aliis. InNumismaitisenim marmori- 
busque antiquis adparent passim cap- 
tivi tropeis adligati. Hkins. Trunea 
trapeai, Quse amputatis arboribus fige- 
bantur; amputabant enim ramos ar- 
borum, ac deinde armis spoliisque 
hosti detractis omabapt. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. V. 4S7 

Squallidus immissos fracta sub arundine crines 

Rhenus, et infectas sanguine portet aquas. 
Barb^ra jam capti poscunt insignia reges, 

Textaque fortuna divitiora sua. 110 

Et quse prseterea virtus invicta tuorum 

Seepe parata tibi, saepe paranda facit. 
D!, quorum monitu sumus eventura locuti^ 

Verba, precor, celeri nostra probate fide. 



EPIStOLAV. 

MAXIMO COTTiE. 

QuAM legis, unde tibi mittatur epistola, quseris? 

Hinc, ubi caeruleis jungitur Ister aquis. 
Ut regio dicta est, succurrere debet et auctor, 

Leesus ab ingenio Naso poeta suo ; 
Qui tibi, quam mallet praesens adferre salutem, 6 

Mittit ab hirsutis, Maxime Cotta, Getis. 

105. Oppida ehumea.] Civitatum uumero pamti tuis triumphalia ON 
sinulacra ex ebore compacta. namenta. Sitpe paranda, Quoniam 

106. Fieta reeJ] Rem fictam ad pel- alios etiam triumphos comparabunt, 
laturbiumpictarumsimulacraetgesta, et tu quoque trinmphalia omamei^ta 
que prsferebantur in eo triumpho. parabis. 

iOO. Ponunt intigniaJ] Noster A. 113. Quorttm numitu.'] Apollinem 

Poteunt Polit. aliique multi ; quidam significat, cujus motiitu et furore poeta 

poteant: utrumque rectum; nam re- vaticinantur. 
galibus ornamentis reges in trium- 
phum ducendi velabantur. Heins. 2. Aquit aeruUis.] Aquis mans . 

110. Taxta^^.] Vestesregias. Di- Pontici, quibus regionem Ponticam 
vitiora tua fcrtuna» Quia reges illi designat. 

omnia jure belli amiserant: et eo 6. AdferreJ] Deferre Regius: ne- 

pacto pretiosiores erant vestes ipsis scio an rectius ; adfert enim salutem 

regibus. medicus, et qui opem fert : ne itaque 

111. Virtut tuorum,] Virtus Augu- ambigua sit locutio, (icferr» probarem. 
sti et liberorum. Burm. Non ego. 

1 12. Sape parata libi,] Quia saspe* 6. Ab Getis hirtutii.] A Getis iqua- 

Hb2 



406 



P. OVIDII NASONIS 



Legimus, o juvenis patrii non degener oris, 

Dicta tibi pleno verba diserta foro. 8 

Quae, quanquam lingua mihi sunt properante per 

Lecta satis multas, pauca fuisse queror. [horas 
Plura sed haec feci relegendo ssepe; nec unquam 

Heec mihi, quam primo, grata fuere magis. 
Quumque nihil toties lecta e dulcedine perdant, 

Viribus illa suis, non novitate, placent. 
Felices» quibus haec ipso cognoscere in actu, 15 

Et tam facundo contigit ore frui ! 
Nam, quanquam sapor est adlata dulcis in unda, 

Gratius ex ipso fonte bibuntur aquae : 
Et magis adducto pomum decerpere ramo, 

Quam de caelata sumere lance, juvat. 20 

At nisi peccassem, nisi me mea Musa fugasset, 

Quod legi, tua vox exhibuisset opus. 
Utque fui solitus, sedissem forsitan unus 

De centum judex in tua verba viris. 



licliB, barbaiis, et impexis. Mek. Vel 
potius AirjMloi nominat propter pellei 
hinutaSf quibus se adversus fri^ra, 
illo snb cceio psne perpetua commu- 
niant. Pont. MaiimeCctta, Maxime; 
et sic initio Epistolae Maximo CotUt. 
Hic Measala Corvini illius disertis- 
simi filius, Messallini frater, Cotttt 
nomen mutuatus est ab Aureliis avis 
matemis, nt dtsdmus ex Elegia ul- 
tima, Pont. lib. iv. ver. 43. in quam 
gentem adoptione transiverat; quod 
tupra vidimus sub finem Elegis se- 
cunde h^jus libri. Maximos autem 
dicios ei Valeria familia quosdam, 
quemadmodum Measalas, Flaccos, Po- 
plicolas, Volusos, Catullos et Adscu- 
los, certum est. Nam bello primo 
Punico, sub annum U. C. cdxc. M. 
Valerius Maximus cum M. Otacilio 
Crasso consu! perhibetur, qui devicta 



Messana cognomen Messahe primus 
adscivtt. Uuc et refer Valerium 
Maximum scriptorem, cujus nonnnlla 
etiamnum exstant Heins. 

7. Ojuveni» tum degener,^ O Cotta 
Maxime, qui non degeneras a tuis. 
Orit patHL Eloquentis patris tui» qui 
fuit summus orator. Vel facie patrem 
tuum referens. Mer. et Pont. 

8. Dicta pleno /oro.] Habita fre- 
quenti turba» que erat in foro judi- 
ciali. 

10. Fuiite paueaJ} Visam fuisse eam 
orationem brevem, propter ejus ele- 
gantiam, et suave dicendi genus. 

20. Quam de lance cmlata.] Quam 
de aliqua patina, et vase sculpto. 

32. Tua vox.ll Tua reciutio. Multo 
magis enim viva vox adfidt £sAs- 
buistet, Hoc est, audivissem, aon k- 
gissem orationem tuaro. 



EX PONTO LIB. III. BPIST. V. 400 

Major et implesBet preecordia nostra voluptas» 25 

Quum traherer dictis adnueremque tuis. 
Quem quoniam fatum, vobis patriaque relictis, 

Inter inhumanos maluit esse Getas : 
Quod licet, ut videar tecum magis esse, legendo, 

Ssepe, precdr, studii pigtiora mitte tui : 30 

Exemploque meo, nisi dedignaris id ipsum, 

JJtere : quod nobis rectius ipse dares. 
Namque ego, qui perii jam pridem, Maxime» vobis, 

Ingenio nitor non periisse meo. 
Redde vicem ; nec rara tui monumenta laboris 35 

Accipiant nostrae, grata futura, manus. 
Dic tamen, o juvenis studiorum plene meorum, 

Ecquid ab his ipsis admoneare mei ? 
Ecquid, ubi aut recitas factum modo carmen amicis, 

Aut, quod saepe soles, exigis ut recitent, 40 
Interdum queritur tua mens, oblita quid absit ? 

Nescio quid certe sentit abesse sui : 
Utque loqui de me multum praesente solebas, 

Nuhc quoque Nasonis nomen in ore tuo est ? 
Ipse quidem Getico peream violatus ab arcu, 45 

Et, sit perjuri quam prope poena, vides, 

26,Q^umtraherertuUdktU,}Quwai ^tad qbtit? Metuo tamen ne vel sic 

dicentem te attdirem, et in tua verba hcc satis sint integra. Heins. Ee- 

et sententiam adducerer tuis rationi- quid adf^ue Junian. Sed legerem cmn 

Ims. quatuor scriptis, Ec<iuid, ubi aut re- 

32. Q^od fwKi rvftttri.] Minores citast &c. Bvrm. Sic nostri. Locos 

enim a majoribus petere exempla de- non sanus esse ridetur. Verpoort. ita 

bent. PoNT. interpretatur : An menf ttui interdum 

34. Ingenio, &c.] Scribo ad vos m- ^teritur, abesse sibi aliquid, quando 

ptus, et eo pacto conor vobis absen- reeitas carmen aliquod recens a te 

tibtts,tanquam prssentibos firui» et vi- faetum amtns quibusdam, aut ab illis 

deri esse vobiscum, et non in ezsilio. pothilas, ut ipsi recitent tibi, quc com- 

99. Ee^mhtM mt reeitat.'] Ecquid posuenint; quod uepe tolet postulare. 

mM reeitat nonnuUi. Scribe EcqtUbut Cf. Trist. IV. i. 89. Harlbs. 
ut recitat ; et pone interrogationis ao- 46. Perfurum quam prope pamay 

tam post illa, qHtritur tua ment ehlita quia Regius habet per murum, scri- 

Hn3 



470 



P. OVIDII NASONIS 



Te nisi momentis video paBne omnibus absens : 

Gratia DJs, menti quolibet ire licet. 
Hac ubi perveni, nulli cemendus» in urbem, 

Saepe loquor tecum, saepe loquente fruor, 50 
Tum, mihi difficile est, quam sit bene» dicere; 

Candida judiciis hora isit illa meis. [quamque 
Tum me, si qua fides, coelesti sede receptum, 

Cum fortunatis suspicor esse Deis. 
Rursus, ut huc redii, coelum Superosque relinquo ; 

A Styge nec longe Pontica distat humus. 56 
Unde ego si f^ito nitor prohibente reverti, 

Spem siae profectu, Maxime, toUe mihi. 



EPISTOLA VL 
AMICORUM CUIDAM. 



Naso suo, nomen posuit cui paene, sodali 
Mittit ab Euxinis hoc breve carmen aquis. 

At, si cauta parum scripsisset dextra, quis esses» 
Forsitan officio parta querela foret« 



bere jubet Heinaius, ut supra Triit. 
IV. iii. 41* prop« te corrigere voluit. 
£qui4em nondum convictui sum, Sens. 
poena, si pejeravero, quam facile mihi 
inferri potuerit, vides. Prop« enim 
adverbium est, quasi pro pedibus, et 
accipitur pro/«re aut proxime^ Harl. 

49. Hane ubi perveni.'] Hac ex scrip- 
tis nonnullis ; mente nimirum. 

55. Rurms ubi huc redti.] Ut huc 
redii ex Combiano. Ubi mente et 
cogitatione videor Roma in Scythiam 
redlsse. Relin^io, Videor relinquere. 



56. A Styge.'] Abinferis. Non hnge 
distat. Non est multum dissimilis. 
Quasi dicat: Videor ad ioferos per- 
veoisse. 

57. UndeJ] A qua terra Pontica, 
Si nitor reverti, Si conor Romam re- 
dire. Fatoprohibente, Diis nolentibus. 

5Q. ToUe spem mihL'} Adime hanc 
mihi spem redeundi, ostendendo per 
iiteras non posse fieri, ut redeam. Srae 
profectu. QnaB spes nihil profectura 
est: fnistra enim reditum spero, si 
non pofisum illum consequi. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. VI. 471 

Cur tamen, hoc aliis tutum credentibus, imus, 5 

Adpellent ne te carmina nostra, rogas ? 
Quanta sit in media clementia Cssaris ira, 

Ex me, si nescis, certior esse potes. 
Huic ego, quam patior, nil possem demere poenae, 

Si judex meriti cogerer esse mei. 10 

Non vetat ille sui quemquam meminisse sodalis, 

Nec prohibet tibi me scribere, teque mihi* 
Nec scelus admittas, si consoleris amicum, 

MoUibus et verbis aspera fata leves. 
Cur, dum tuta times, facis ut reverentia talis 15 

Fiat in Augustos invidiosa Deos ? 
Fulminis adflatos interdum vivere telis 

Vidimus, et refici, non prohibente Jove : 
Nec, quia Neptunus navem lacerarat Ulyssis, 

Leucothee nanti ferre negavit^opem. 20 

Crede mihi, miseris coelestia numina parcunt, 

Nec semper laeisos et sine fine premunt. 
Principe nec nostro Deus est moderatior uUus : 

Justitia vires temperat ille suas. 
Nuper eam Caesar, facto de marmore templo, 25 

Jampridem posuit mentis in aede suse. 



5. AUii credentibui esse tutum,'] LatioiduieruDtmatreinMatutam.HaBC 

Aliis exUtimantibus non esse timen- maris dea Ulizi, fluctibus jactato, bal- 

dum. Hoc, Sctlicet nomen ponere theum dedit, quo sibi pectus vinciret, 

meis scriptist, ne pessum abiret : quo facto enata- 

9, Nil jx)ss$m demere,'] Quia CiBsar vit. Harles. 
non potuisset me mitius punire. 25. duartfacto^de marmote templo»'] 

16. Fiat invidiosa,'] Invidiam illis De hoc templo nihil legi. Proinde 

et detractionem conciliet. In Deos videndum, an ad templum Martis 

Augustos. Augustum et ejus filios in- Ultoris adluseht poeta, quod ab ul- 

tellige. tione Cassii et Bruti adpellatum fuit. 

20. Ino, cum Melicerte filio suo in £st enim et ultio, sive vindicta justt- 

mare se praecipitans, a Neptuno ex- tie pars quaedam. Micyl.. 
cepta fuiu Bacchus suam illam nu« 26. Inicde sua mentis.] In thesauro>. 

tricem Leucotheam voluit adpellari, suL pectoris : boc est, multo. ante- 

Hii4 



472 



P. OVIDII NASONIS 



Juppiter in multos temeraria iulmina torquet, 

Qui pcenam culpa non meruere pari. 
Obruerit ssevis quum tot Deus sequoris undis, 

Ex illis mergi pars quota digna fuit ? 30 

Quum pereant acie fortissima quaeque, sub ipso 

Judice, delectus Martis iniquus erit. 
At, si forte velis in nos inquirere, nemo est 

Qui se, quod patitur, commeruisse neget. 
Adde, qupd exstinctos vel aqua, vel Marte, vel igni^ 

NuUa potest iterum restituisse dies. 36 

Restituit multos, aut poense parte levavit 

Csesar ; et, in multis me velit esse, precor. 
An tu, quum tali populus sub principe simus» 
- Adloquio profugi credis inesse metum ? 40 
Forsitan hsec domino Busiride jure timeres, 

Aut solito clausos urere in sere viros. 
Desine mitem animum vano infamare timore : 

Seeva quid in placidis saxa vereris aquis ? 
Ipse ego, quod primo scripsi sine nomine vobis, 45 

Vix excusari posse mihi videor. 
Sed pavor adtonito rationis ademerat usum ; 

Cesserat omne novis consiliunique malis. 
Fortunamque meam metuens» non vindicis iram, 

Terrebar titulo nominis ipse mei. ^ 



qii«m sdificaret aedem Rom«, cole- 
1>at ipsam Deam; aic Ctaudian. de 
laudeStilicii. 30: 

Hite Dea jrro tempUs, et ture caUi^ 
Hbuiarii, 

Tb Jruiiur, ponnitque sua$ koc pee- 
torvMctei. 

31* Qictnii pereant heUo fortimma 
peetota.^ Quod et Priamos deplorat, 
Iliad.O. 

41. De tjraiiao Buairide v. ad Triat. 



III. ii. 39. et Bordewiach diss. de 
immolatia ab .£gypto Busiride pere- 
grinis adTeuia» in d. Martini tlieiaufo 
diaaertatt. tom. iii. part. i. p. 121. iqq. 
Hahles. 

42. Aut aoUto urere clautoe, &c.] 
Aut domino Phalaride, qui in «reo 
tauro igni subdito homines necabat. 

49. Nou iram viiMfteif.] Non iram 
Augusti Tindicantis injuriam a me 
acceptam. VindieiM, prineipit, Cc- 



EX PONTO LIB. III. EPIST. VII. 473 

Hacteniis admonitus memori concede poet^e, 

Ponat ut in chartis nomina carasuis. 
Turpe erit ambobus, longo mibi proximus usu, 

Si nuUa libri parte legare mei. 
Ne tamen iste metus somnos tibi rumpere possit, 65 

Non ultra, quam vis, officiosus ero : 
Teque tegam, qui sis, nisi quum permiseris ipse. 

Cogetur nemo munus habere meum. 
Tu modo, quem poteras vel aperte tutus amare, 

Si res est anceps ista, latenter ama. 60 



EPISTOLA VII. 



AMICIS. 

Verba mihi desunt eadem tam seepe roganti, 

Jamque pudet vanas fine carere preces. 
Tsedia consimili fieri de carmine vobis, 

Quidque petam, cunctos edidicisse reor. 
Nostra quid adportet jam nosf is epistola, quamvis 

Gharta sit a vinclis non labefacta suis. 6 

Ergo mutetur scripti sententia nostri, 

Ne toties contra, quam rapit amnis, eam. 



taris, judieis, M^einni permutatioDe, 
codices Kripti. 

60. Tmribar Htulo,'j Qiiia noD an- 
debam facere mentionem mei nominiB 
in meis libellis. 

63. Ambobui.'] £t tibi et mihi. 
Proximut mihi Umgo utu, Si tn mihi 
conjunctns longa consuetudine et a- 
more. Pronmuu In multis Teterum 
cogmtut; utrumque rectum. Heiiv- 
snrs. 

68. Cogotur nemo,] In neminem ■ 
invitum ac tepugnantem conferam 
munus. PoNT. Mimiiu Mero m«um. 



Poni in meis yersibus. 

2. Fine earero,'} Nunquam ad ezi- 
tum et finem perduci» Med semper 
idem precari. 

3. De contimili carmineJ] Ejusdem 
semper materis : nam eadem res se- 
pius iterata, et toties inculcata taKlium 
adiert. Pont. 

6. Quamvit Ckarta iit a vineHt 
non labefacta fuu.] Quamvis, inquit, 
charta, ubi hac scripta sunt, nondum 
sit a vobis reclusa, et suis solitis vin- 
culb.soluta. 

7, Seripti aewt^ntia noetri»] Institu- 



474 P. OVIDII NASONIS 

Quod bene de vobis speravi, ignoscite, amici : 

Talia peceandi jam mihi finis erit. 10 

Nec gravis uxori dicar : quae scilicet in me 

Quam proba, tam timida est, experiensque pa- 
rum. 
Hbbc quoque, Naso, feres ; etenim pejora tulisti : 

Jam tibi sentiri sarcina nulla potest. 
Ductus ab armento taurus detrectat aratrum ; 15 

Subtrahit et duro coUa novella jugo. 
Nos, quibus adsuevit fatum crudeliter uti, 

Ad mala jam pridem non sumus ulla rudes. 
Venimus in Geticos fines ; moriamur in illis, 

Parcaque ad extremum, qua mea coepit, eat. 20 
Spem juvet amplecti ; quae non juvat irrita semper ; 

Et, fieri cupias si qua, futura putes. 
Proximus huic gradus est, bene desperare salutcm, 

Seque semel vera scire perisse fide. 
Curando fieri quaedam majora videmus 25 

Vulnera, quse melius non tetigisse fuit. 
Mitius ille perit, subita qui mergitur unda, 

Quam sua qui tumidis brachia lassat aquis. 



tum scribeDdi 'genas» quo hactenas mentuin, quasi oramfftttmi, quod bo- 

' usas sum. ves maxime eligerant ad anuidum. v. 

8. Ne totiet eontra, &c.] Jlp6c Kvfia Gesner. thesaur. L. L. sub b. v. el 

XoKTiluv, Eurip. Virg. Geprg.i. 201. Armentum pecoram majorum mul- 

11. Nee gravU uxori dicar.] Nec titudo ; grex proprie minorum est. 
ero ulterius molestus uxori mea», idem Harles. 

etiam scribendo. 22. Quafutura putes.] Sensus est : 

12. Experxentque pamm.] £t param Spem illam amplectendam censeo, 
solers ; quas non tentat et experitur quae non est irrita, et qua speramus 
omnia, ut Caesarem mihi ezoret. Te- id adsequi, quod optamus fieri. 
rent. Adelph. iii. 5. enitar,faciam, ea> 23. Proximus huic gradus e$t.] Pri- 
jteriar, mus enim gradus est sperare, qu9 

14. Nulla $arcina,'] Nullum onus. adsequi optamus : secundus vero, ca 

15. Ductus % ab armento taurut,J desperare qus minime adsequi coofi- 
Taurus indomitus aratro admotut. — dimus. Bene detperare salutem, )3ene 
Verpoort. laudat Festum sub v. Ar- deponere spem salutis irritam. 



1 



EX PONTO LIB, IIL EPIST. VIIL 476 

Cur ego concepi Scythicis me posse carere 

Finibus, et terra prosperiore frui? 30 

Cur aliquid de me speravi lenius unquam? 

An fortuna mihi sic mea nota fuit ? 
Torqueor en gravius ; repetitaque forma locorum 

Exsilium renovat triste, recensque facit. 
£st tamen utilius, studium cessasse meorum, 35 

Quam, quas admorint, non valuisse preces. 
Magna quidem res est, quam non audetis, amici : 

Sed si quis peteret, qui dare vellet, erat, 
Dummodo non vobis hoc Ceesaris ira negarit, 

Fortiter Euxinis immoriemur aquis. 40 



EPISTOLA VIIL 

MAXIMO. 

Qv^ tibi, quserebam, memorem testantia curam, 
Dona Tomitanus mittere posset ager. 

Dignus es argento, fulvo quoque dignior auro : 
Sed te, quum donas, ista juvare solent. 

Nec tamen haec loca sunt ullo pretiosa metallo: 5 
Hostis ab agricola vix sinit illa fodi. 

29. Cur ego eoneipL] Cnr cogitavi. petere; quamvis sit magDum, tamen 

Scjfihieii me po$t$ earere Finihut, Augustus concederet. 

'^^osse me e Scythia removeri. 39. Duromodo nobis vestri studii 

32. Sie fuU nota mtAi.] Sic mihi cessatio, non ira Ciesaris hoc negave- 

oognita fuit, ut deberem ^rare nunc rit. Harlxs. 
eam benignius mecum acturam. 

35. Studium meorum.] Consensum 1. Curam memorem.'] Que testa- 

et favorem amicorum. Ceuam. Ni- rentur curam hominis memoris tui. 

hil tentasse de reditu meo apud Au- 4. Sed te, quum donat, ista Juvare 

gustum. tolent.] Sed aurum et argentum ma- 

37. Magna quidem ret ett quam non gis soles donare aliis, quam acdpere. 

ttudetit amicu] Difficile, inquit, et 6. Vix tivut Ula fodL] Itta Jun. 

arduum est, quod non audetis pro me Pol.et tres alii ; ulla Leid. Vix per- 



478 



P. OVIDII NASONIS 



Purpura ssepe tuos fulgens praetexit amictus ; 

Sed non Sarmatica tingitur illa manu. 
Vellera dura ferunt pecudes, et Palladis uti 

Arte Tomitanae non didicere nurus. 10 

Femina pro lana Cerealia munera frangit, 

Subpositoque gravem vertice portat aquam. 
Non hic pampineis amicitur vitibus ulmus : 

NuUa premunt ramos pondere poma suo. 
Tristia deformes pariunt absinthia campi, 15 

Terraque de fructu quam sit amara docet. 
Nil igitur tota Ponti regione sinistri, 

Quod mea sedulitas mittere posset, erat. 
Clausa tamen misi Scythica tibi tela pharetra : 

Hoste, precor, fiant illa cruenta tuo. 20 

Hos habet haec calamos, hos hsec habet ora libellos : 

Haec viget in nostris, Maxime, Musa locis. 
Quae quanquam misisse pudet, quia parva viden- 

Tu tamen hflec, quseso, consule missa boni. [tur. 



mittit loca Ula arah. Quaii dicat: 
Si ia hac Kgione noD possuDt honines 
agnim colere ob hoitilem timorem, et 
iDcunionet, multo minus eam ob cau- 
sam potsuot nra fodere. 

8. Sarmatiea manu.] Sic bene re- 
Bcripait Burm. quem Tide, e codd. 
Francof.et duebus aliis. h. e. non sunt 
artiiices in Sannatia, qui tingnere no* 
rint purpuram. Mama autem de ope- 
ribus artificum cujuscumque generis 
poiii notum est. Harlis. 

9. Art PaUadit, est lanificium, 
cujus inventrix Pallas fuisse dicitur. 
Metam. vL fab. i. CermL munera 

frangitf h. e* molit fritmentnm. Habl. 



16. Ludit poeta more suo in am- 
bigua vocis atnara stgnificatione, pro- 
pria et tianslata pro tristi, inrisa et 
molesta. Muaa h. e. artes Scytha- 
rum. Harlzs. 

17. Ponti sifitsCn.] Pontics regio- 
nis infelicis; ad Isvam Euxini maris 
sits. 

20. Fiant enmta,} Cmore hotlili 
madeant, qnnm in pne&um ibis. 

21. Hot ealamotJ] Hec scribendi 
instrumenta: nam Homani calamis 
scribunt ; Scyth» vero sagittas fadttnt, 
quas quotidie tractant, ut nos Homaoi 
libros et calamos. 



EX PONTO LIB. III. EPI8T. IX. 477 

EPISTOLA IX. 
BRUTO. 

QuoD sit in his eadem sententia, Brute, libellis, 

Carmina nescio quem carpere nostra refers : 
Nil, nisi, me, terra fruar ut propiore, rogare ; 

Et, quam sim denso cinctus ab hoste, queri. 
O quam de multis vitium reprehenditur unum I 5 

Hoc peccat solum si mea Musa, bene est. 
Ipse ego librorum video delicta meorum, 

Quum sua plus justo carmina quisque probet. 
Auctor opus laudat : sic forsitan Agrius olim 

Thersiten facie dixerit esse bona. 10 

Judicium tamen hic nostrum non decipit error; 

Nec, quidquid genui, protinus illud amo. 
Cur igitur, si me videam deUnquere, peccem ? 

Et patiar scripto crimen inesse ? rogas. 
Non eadem ratio est, sentire et demere morbos : 

. Sensus inest cunctis ; toUitur arte malum. 16 
Saepe aliquod cupiens verbum mutare, relinquo ; 

Judicium vires destituuntque meum. 

1. Eadem sententia,'] Eademmate- 11. Non deeipit noantmjudieiunu} 

ria qua usus sum etiam in reliquis hu- Non fallit meum judicium, quod est 

jtts operis libellis, de canninibus meis. Error enim ju- 

7. Video deUcta.'] Video plures dicium nostrum faUit, quum malt 

errores, quam unum illud. Vidi pr. nostra carmina bona esse credimus» et 

ed. sic erramus. 

9. SieforsUan Accita olim.'] Agrius 15. Sentire et demere morbot,'] Co- 

legendum jam monuit in novis Lecti- g^oscere et curare infirmitates. Hoc 

onibus Gulielmus Canterus, lib. ii* est, non possum errorem corrigere : 

cap. zzz; is enim Thersits pater. Quia carmina Uttum 

Heins. Merula Accium intelligit, de Sunt opue, et pacem mentis habere 

quo Pers. Sat. I. vers. 50 : vohtnt. 

non ett hic Ilias Acci 16. ToUitur arte malunu] Vitium 

Elnia veratro ; carminis non indiget solum ut depre- 

sed ibi Atti legitur, et de recenti poe- hendatur, sed arte opus est, qusB non 

ta, qui Persii tempore vivebat, agi os- potest nisi a leto animo proficisci. 

tendit Casaubonus. 17. Relinquo,] Omitto scilicet ver- 



478 



P. OVIDII NASONIS 



Saepe piget, quid enim'dubitem tibi vera fateri? 

Corrigere, et longi ferre laboris onus. 20 

Scribentem juvat ipse favor, minuitque laborem, 

Cumque suo crescens pectore fervet opus. 
Corrigere at res est tanto magis ardua, quanto 

Magnus Aristarcho major Homerus erat. 
Sic animum lento curarum frigore laadit, 25 

Ut cupidi cursor frsena retentat equi. 
Atque ita Di mites minuant mihi Caesaris iram, 
' Ossaque pacata nostra tegantur humo ; 
Ut mihi, conanti nonnunquam intendere curas, 

FortunsB species obstat acerba meae. 30 

Vixque mihi videor, faciam quod carmina, sanus^ 

Inque feris curem corrigere illa Getis : 
Nil tamen e scriptis ms^s excusabile nostris, 

Quam sensus cunctis paene quod unus inest. 



bum mutandum ia carmine meo; et 
•ubjungit causam ; quia vim judican- 
di mea calamitas fregit 

20. Onuf longi Idborit,^ Difficilius 
est enim carmen corrigere, quam com- 
ponere. 

24. Arittarcho.^ Homert interprete. 
Fuit Aristarchus optimus grammati- 
cus Alexandrinus. iEIianus tradit 
hunc tam castigato fuisse judicio, ut 
Homeri versus non putaretur, quem 
ipfie non probaret. Hinc scriptorum 
alienorum 'censores et judices prover- 
bio Aristarchi adpellantur, et oppo- 
nuntur Zoilis. 

Comparationem hanc, ut dissenta- 
neam, carpit Scaliger Poet. vi. c. 7. 
" Sed commodus poet» sensus est, ait 
Verpoorten; Corrtg*r«8criptacarmina 
tanto diffieilius est, quanto diffieiliut 
et audacius opus adgressus est Arittar- 
chut, qui Homerum multo pr«ttantuh 
rom ipso emendare institutt. Nam 
indoctiorem corrigere, non est arduum, 



- ut magtstio discipulum : at doctioris 
scripta emendare, et de ejus ii^enio 
recte judicare, difficile est." Hables. 

25. Sie animum Unto eurarum fii* 
gore icdit.] Deesse aliquid videtur, 
quo referatur Ucdit, nisi t6 ccrrigere 
cum Merula intelligas. Heinsius con- 
jecerat, Uedar, ut esset GFedsmus. 

At cL Wakker legit : Et cupide eur- 
tutfr, ret, equi, carpitque Heinsium 
ac Burmannum, quod curter reposue- 
runt, et interpretatur : ut coirigendi 
labor tanto difficiUor est, quanto Ari- 
starchum Homerus superabat, slc ani- 
mum etc. ^t retentat vel retorquet 
frena equi cupientis currere. Atque 
ego in sententia doctissimi Wakkeri 
adquiesco. Harlss. 

34. QuamqiMdunuttentus,'] Qnaxn 
quod una et eadem sententia tristis et 
luguUris. Pene inest cunctis. Quasi 
inest omnibus meis scriptis: in hb 
enim tractatur p«ne eadem materia 
tristis et moesta. 



EX PONTO LIB. III. EPIST. IX. 479 

LsBta fere laetus cecini ; cano tristia tristis : 35 

Conveniens operi tempu^ utnimque suo est. 
Quid, nisi de vitio scribam regionis amarsa ? 

Utque solo moriar commodiore, precer ? 
Quum toties eadem dlcam, vix audior uUi ; 

Verbaque profectu dissimulata carent. 40 

Et tamen haec eadem quum sint, non scribimus 
Isdem : 

Unaque per plures vox mea tentat opem. 
An, ne bis sensum lector reperiret eundem, 

Unus amicorum, Brute, rogandus erat ? 
Non fuit hoc tanti ; confesso ignoscite, docti : 45 

Vilior est operis fama salute mea. ' 
Denique materise, quam quis sibi finxerit ipse, 

Arbitrio variat multa poeta suo. 
Musa mea est index nimium quoque vera malorum, 

Atque incorruptae pondera testis habet. 60 

Nec liber ut fieret, sed uti sua cuique daretur 

Litera, propositum curaque nostra fuit. 
Postmodo coUectas, utcumque sine ordine, junxi, 

Hoc opus electum ne mihi forte putes. 
Da veniam scriptis, quorum non gloria nobis 55 

Causa, sed utilitas officiumque, fuit. 

40. Vtrba distimulata.^ Verba mea, etiam pnesidium confugere 1 idque 

que amici dissimulant : et ostendunt hanc ob causam, ne mihi objiceretur, 

aut non accepisse literas meas, aut quod idem sensus reperitur in meis 

verba raea non intellexisse. Carent carminibus. Micyl. 

frofectu, Quia nihil mihi profici- 49. Ett nimium vera index malO' 

tur. •11111.] Nimis vere mala mea indicat 

43. Anne bit ut Miuum.] An ne bi$ et exponit. 

tensum veteres majori ex parte ; et 66. Sed utilitat.^ Quia scripsi eam 

recte. Heins. Sensus est, o Brute, de- ob causam, ut scribendo reditum pro- 

buine tantum unum amicum rogare, curarem. Officium, £t ut in re mea 

ut mihi opitularetur, nec ad csterorum faceiem quod debeo. 



PUBLII OVIDII NASONIS 



EPISTOLARUM 



E X P O N T O 



LIBER QUARTUS. 



EPISTOLA PRIMA. 

♦SEXTO POMPEIO. 

AcciPE, Pompe!, deductum carmen ab illo, 

Debitor est vitae qui tibi, Sexte, suce. 
Qui si non prohibes a me tua nomina poni, 

Accedet meritis hsec quoque summa tuis. 
Sive trahis vultus, equidem peccasse fatebor : 

Delicti tamen est causa probanda mei. 
Non potuit mea mens, c[uin esset grata, teneri 

Sit, precor, officio non gravis ira pio. 



• Sbxto Pompexo.] Hunc Sext 
Pompeiam origtnem trahere exisdmo 
ab illo Pompeio, qui ad Numasdam 
male rem gessit, <}Uemque hominem 
wman Cicero alicubi adpellaTit. Hoc 
eontule mortuum Cesarem Augustum, 
in confeiso est. Eidem proconsuli, 
Asiam obtinenti, comes ac familiaris 
abiit in provinciam Valerius Maxi- 
mus, ut ipse de se testatur in Com- 



mentario iUustrium exemplonmn, lib. 
ii. cap. 1. Heiks. 

3. A me ttta namina ponu] A 
me carminibus meis referri nomen 
tuum. 

4. Aceedet tuit merilisJ] Addetnr 
reliquis tuis beneficiis. 

fi. Sive trahis vuttut.] Sive frentera 
contrahis et irasceris, quod ponam in 
meis scriptis tua nomina. 



EX PONTO LIB. IV. EPIST. I. 48t 

O quoties ego sum libris mihi visus in istis 

Impius^ in nullo quod legerere loco ! 10 

O quoties, aliud yelleih quum scribere, nomen 

Rettulit in ceras inscia dextra tuum ! 
Ipse mihi placuit mendis in talibus error, 

£t vix invita facta litura manu est. 
Viderit ad summum, dixi, licet ipse queratur ; 15 

Hanc pudet offensam non meruisse prius ! 
Da mihi, si quid ea est, hebetantem pectora Le- 

Oblitus potero non tamen esse tui. [then ; 

Idque sinas oro ; nec fastidita repellas 

Verba; nec officio crimen inesse putes. 20 

£t levis haec meritis referatur gratia tantis : 

Sin minus, invito te quoque gratus ero. 
Nunquam pigra fuit nostris tua gratia rebus, 

Nec mihi munificas arca negavit opes. 
Nunc quoque nil subitis clementia territa fatis 25 

Auxilium vitae fertque, feretque meae. 
Unde, roges forsan, fiducia tanta futuri 

Sit mihi? quod fecit, quisque tuetur opus. 
Ut Venus artificis labor est et gloria Coi, 

^quoreo madidas quse premit imbre comas : 30 



9. In ittit libritJ] In hoc de FoDto quisqae opus qaod fecit, taeri iolet. 
opere. Qile quidem sententie de Aristotelis 

10. /n iml^ loeoJ] In nolla pagina. Etbica sumitur. 

12. RettuHt,] Posuit. In etrat. In 29. Artifieit Coi,] Apellis, Coi picto- 

tabulas ceratas. ris celeberrimi. 

23. NunquaM pigra fuit,] Nun- 30. QuiR prentit eomat.] Qvm ca- 

qaam defuit. Nottrit robut. In no- pillos premere videbatnr, et aquam 

stris neoessitatibus. ezprimere. Madidat imbre, Made- 

. 27. Futuri,] Futone opis tn», qtlia factos capilloa aqua aequoris, unde 

nunquam me fefellit. videbatur emergere. £ mari enim 

28* Quodjinaiit quit^ tuHur,] Re- natam Venerem fabulantur poet», «t 

spondet poeta se in eo ideo spem ha- ideo eam Plinius Anadycmenm voca- 

bere, quia est opvs ipstus : et anus-' tam fuisse scribit. 

VOL. 11. 1 1 



482 



I^ OVIDII NASONIS 



Arcis ut Actsese vel eburna, vel senea custosr 
Bellica Phidiaca stat Dea facta manu ; 

Vendicat ut Calamis laudem, quos fecit, equorum ; 
Ut similis ver« vacca Myronis opus ; 

Sic ego pars rerum non ultima, Sexte^tuarum, 35 
Tutelaeque feror munus opusque tuae. 



EPISTOLA II. 
♦ SEVERO. 



QuoD legis» o vates magnorum maxime regum, 
Venit ab intonsis usque^ Severe^ Getis. 



Tll. Areii ut AeUt^,'] Fhidias pne- 
ter Jovem, fecit et ez ebore Miner- 
▼am Athenit, et ex ere tam ezimi» 
pulchritudiois, ut a forma cognomen 
acceperit. De quibus hic poeta in- 
telligit. Fuit et in arce ^ Atbena- 
rum Minerve simulacrum, de quo 
fama increbuit, quod de coelo cecide- 
rit. 

AcUt^»'] h. e. Atheniensis, ab Acteo 
primo rege in ea regione, que post 
Attica nominata est, v. Pausan. i. 2. 
p. 7. «ut ab dicrp littore. Harles. 
Cuitot beUiea, Dea belli Minerva, ar- 
cium custos et prsses. 

32. StatJ] Non sedet, sed erecta 
et stans posita fnit Manu Phidiaca* 
Manu Phidin Atheniensis, qui floruit 
olympiade octogesima quarta, circiter 
tercentesimo Roman» urbis anno. 

33. Vendieat ut Calamit.'] Calamis 
«ui temporis egregftis artifez: fecit 
«nim quadrigas maxime celebres; de 
quo Plinius, lib. xzxiv. cap. 8. ubi 
legenda sunt humani ingenii mira- 
cttla, 'quibns inclaruit Grscia illa, 
omnium artium parens, cujus infan- 



dam sortem nemo satia nunc lugere 
potest. 

34. Ut stMt2u vermJ] De Myrone ac 
ejus vacca etiam Plinius scribiL Si- 
milit vertf. Similis vaccs vive. — ^ln 
vaccam Myronis, statoarii, Eleatheris 
nati, vaccsB vivs simillimam, bellis- 
sima sunt epigrammata in Anthol. 
Epigr. Grec. lib. iv. Harles. 

* Severo.] Dtto fnerunt poebe, no- 
mine Severi; alter Cassius Severus» 
Parmenais patria, qui in acie Philip- 
pica pro Cassio ac Bruto pugnavit : 
mox Athenas sese contnlity nbi a Va- 
rio, consilio atque iiistinctu Augusti, 
occisus dicitur : de quo boc loco in- 
telligi non potest, quando h»c prozi- 
mo ante Augusti obitum anno scripia 
sunt Neque etiam celebratunis poetn 
videtur eum, qucon Angustus odisaeL 
Alter fuit Comelius Sevenis, poeta 
epicus, de quo meminit Quintil. In- 
stit. Orat. lib. x. 

1. Vates magnanun maxime vatuauj 
Multi ex antiquis manme regum^ 
probe : tnfra £1^. ult. 9 : 



EX PONTO LIB. IV. EPIST- II. 



483 



Gujus adhuc nomen nostros tacuisse libellos, 

Si modo permittis dicere vera, pudet. 
Orba tamen numeris cessavit epistola nunquam 5 

Ire per altemas officiosa vices. 
Carmina sola tibi memorem testantia curam 

Non data sunt : quid enim, quae facis ipse, darem ? 
Quis mel Aristseo, quis Baccho vina Falemo, 

Triptolemo fruges, poma det Alcinoo ? 10 

Fertile pectus habes, interque Helicona colentes 

Uberius nulli provenit ista seges. 
Mittere carmen ad hunc, frondes erat addere silvis : 

Haec mihi cunctandi causa, Severe, fuit.^ 



QuiquB dedit Latio carmen r^aU 
Severus, 
TVagQBdiarum BcriptOTem fuisse desig- 
mt: sic Trist. lib. ii. ver. 553 : 

Et dtdJamu tragicU Kr^twn r$gaU 
cotkumis, Hbins. 

2. Ab intonas GetisJ] Ab incultis 
et impexis illis populis, qui capillum 
et barbam promittebant, erantque as- 
pectu horridi et formidabiles. 

5. Orba nutnerisJ] Quibus verbis se 
soluta oratione ad eum scripsisse ex- 
primit. 

7. Curam memcrem,'] Amorem ho- 
minis memoris tut. Mbr. Vel argu- 
mentum memoris animi, quem testan- 
tur inter absentes, dona et 'litene. 

PONT. 

8. Qua faeis ipse darem,'] Cur de- 
beo tibi ea adferre, quorum tu es op- 
timus artifex. 

9. Quis mel Arist^o, quis Baceha 
vina.FaUma,] Baecho FaUmo multi 
veteres, et recte; sic FaUmus ager 
et similia. CsBterum corripuit rb mel, 
raro exemplo, quod ea vox <lir^ rov 
/dKt deducatur. Posset alioquin legi, 
Mel quis Aristao, Hsins. Quis mel 
Aristtto. De AristsBo Justinus libro 



decimo teitio; Virgil. quarto Geor^ 
gicorum, ver. 317. sqq. 

10. TriptoUmo jruges,] Ceres fru- 
menti, quod forte inter alias herbas 
nascebatur ignotum csteris, prima 
usum adinvenit, docuitque homines 
servandi et serendi modum. Tr^to- 
lemo frumenti dedisse semen, man- 
dasseque, ut cum omnibus id donum 
participans, modum seminandi mon- 
straret. Foma det AUinoo, Alcinous, 
rex Pheacum, filius Nausithoi, hortos 
habuit cultissimos. Unde Maro, Georg. 
ii. 87 : 

Pcmaque et AUinoi sylvm* 
Homerus, Odys. H. de Alcinoi hortis» 
ver. 117 : 

T6mv oftiroTi Kopir^ dfrShXvrair 
ob^ iwtktUnc 
et deinde, ver. 120 : 
'Oyyyii hr ^x*T? yfipoffKti, fi^Xov 
9 iirl fifjiXip* 

11. FertiU pectus habes,] £st tibi^ 
inquit, abunde doctrnu&. Inter co- 
Untes HelUona, Inter poetas colentes 
Musarum loca,' ut est Helicon Bceo-' 
ti». 

12. Uberius nuUi,] NuUi quam tibi 
copiosius. Ista seges» Ista scientia' 
artis poetics. 

Ii2 



484 P. OVIDII NASONIS 

Nec tamen ingenium nobis respondet, ut ante : 15 

Sed siccum sterili vomere litus aro; 
Scilicet ut limus venas excsecat in undis, 

Leesaque sub presso fonte resistit aqua ; 
Pectora sic mea sunt limo vitiata malorum, 

Et carmen vena pauperiore fluit. 20 

Si quis in hac ipsum terra posuisset Homerum, 

Esset, crede mihi, factus et ille Getes. 
Da veniam fasso; studiis quoque frena remisi; 

Ducitur et digitis litera rara meis. 
Impetus ille sacer, qui vatum pectora nutrit, 25 

Qui prius in nobis esse solebat, abest. 
Vix venit ad partes, vix sumtae Musa tabelte 

Imponit pigras paene coacta manus. 
Parvaque, ne dicam scribendi nulla voluptas 

Est mihi ; nec numeris nectere verba juvat. 30 
Sive quod hinc fructus adeo non cepimus uUos, 

Principium nostri res sit ut ista mali : 
Sive quod in tenebris numerosos ponere gressus, 

Quodque legas nuUi, scribere carmen, idem est. 

16. Siecum Zilttt .] Maleriam ei cam- latermisi etiam studium titennxm. 
pum sine hnmore. Inteiligit autem 27. Vix venit ad partMJ] Hoc ett» 
per similitttdinem acribeMli materiam vix ad o0icium ■uum redit : ofliciam 
msstam ae lumpfiaie, uude nullus autem Mumd eat, poet» invocanti ad- 
posiit fractus et honor emanare, ne- esse. Vel viz venit in paitem Uboris* 
que gloria aUqua proveniie. tergiversatnr. 

17. Seilicet ut limutJ] Quemadmo- 32. Res iita.] Poetica facultas. 
dum limus non permittit aquas ex 33. Numerom poture gettw.'] Gres- 
venis procunere : sic mala occludunt tu$ nonnuUi ex antiquis, quod Bers- 
et remorantur copiam carmims, et manno adridebat: friiatnu Intelligit 
venam poeticss majestatis. Exciteat gesticulatioaem manunm qwe inter 
vfiiai. Venas obturat. saltandum fiebat. Versu prozimo, pro 

21. In hae terra.] InTomitana ci- Ugat, Scalig. legata; et sic Arond. 
vitate, inter barbaros. sed nuHa opus- muUtione ; legere pro 

22. Etset faetut Getet.] Redditus recitare dixit. Heins. Numereeet 
fuisset poetices quasi ezpers, ut sunt grettut, Pedes suis numeris et gressi- 
Gct», quoram terras ego incolo. bus astrictos. Penere, Scribendo col- 

23. Studiis quef%i4 frena r«iimt.] locare. Premere Burmannus cooji- 



EX PONTO LIB. IV. EPIST. III. 465 

Excitat auditor studium ; laudataque virtus 35 

Crescit, et immensum gloria calcar habet. 
Hic mea cui recitem, nisi flavis scripta Corallis, 

Quasque alias gentes barbarus Ister habet ? 
Sed quid solus agam ? quaque infelicia perdam 

Otia materia, subripiamque diem ? 40 

Nam quia nec vinum» nec me tenet alea fallax, 

Per quae clsun tacitum tempus abire solet ; 
Nec me, quod cuperem, si per fera bella liceret, 

Oblectat cultu terra novata suo : 
Quid, nisi Pierides, solatia frigida, restat, 45 

Non bene de nobis quae meruere Deae ? 
At tu, cui bibitur felicius Aonius fons, 

Utiiiter studium quod tibi cedit, ama : 
Sacraque Musarum merito cole ; quodque legainus> 

Huc aliquod curae mitte recentis opus. 50 



EPISTOLA III. 
AMICO INSTABILI. 



CoNQUER AR, au taccam ? ponam sine nomine cri- 
An notum, qui sis, omnibus esse velim ? [men ? 

ciebat, sed contta sensum et metrum. cosas, ita ut clies elabatur. Soiatia 

34. Idem ettJ] Obe$t Leid. edit. frigida. Ita quoque apud Gnecos, 

Gryph. Benro. et alii. ^Kpd rcpif/ic. Eurip. 

37. Nisi flavit Corallis.l Coralli 46. Quc non bene meruere de ne- 

populi fuere in ora Pontici maris. bit.] Quae mihi nocuerunt. 

Flavis vel ad comam, ut tiavOoiit in- 48. Studi^unJ] Studium poetic» ar- 

telligat esse, et per hoc, feroces : vel tis. Quod tibi cedit, Quod tibi suc- 

ad reliqui corporis colorem adludere cedit utiliter: live utilius» hoc est, 

putandum. De Corallis autem et melius, quam mihi. 
Strabo meminit libro septimo. 

40. Subripiamque diem.] Clam ra- 1. Ponam sine nomine erimen,] An 

piam totum diem. Subripimus enim debeo tantuni crimen tuum fuppresso 

diem, quando vacamus alicui rei jo- nomine ostendoie 1 

Ii3 



486 P. OVIDII NASONIS 

Nomine non utar, ne commendere querela, 

Quaeraturque tibi carmine fama meo. 
Dum mea puppis erat valida fundata carina, 5 

Qui mecum velles currere» primus eras. 
Nunc, quia contraxit vultum fortuna, recedis, 

Auxilio postquam scis opus esse tuo. 
Dissioiulas etiam, nec me vis nosse videri, 

Quique sit, audito nomine, Naso, rogas. 10 
Ille ego sum, quanquam non vis audire, vetusta 

Paene puer puero junctus amicitia : 
IUe ego, qui primus tua seria nosse solebam, 

Qui tibi jucundis primus adesse jocis : 
IUe ego convictor, densoque domesticus usu ; 15 

IUe ego judiciis unica Musa tuis. 
Idem ego sum^ qui nunc an vivam, perfide, nescis ; 

Cura tibi de quo queerere nuUa fuit. 
Sive fui nunquam carus, simulasse fateris : 

Seu non fingebas, inveniere levis. 20 

Dic, age^ dic aliquam, quae te mutaverit, iram : 

Nam nisi justa tua est^ justa querela mea est. 
Quae te consimilem res nunc vetat esse priori ? 

An crimen, co&pi quod miser esse, vocas ? 
Si mihi rebus opem nuUam factisque ferebas» 25 

Venisset verbis charta notata tribus. 



10. Quisqu* nt,'] Becie Barar. Er- Ordo est : O perfide, qai noiic i 

fiirt. Burmaim. quem vide : est for- «n yivam, ego sum iHe, de quo nuUa 

mula contemtim loquendi, tamquam cora fuit tibi qusrere. 
de obacuro et vili bomine. Harles. ^ 32. Nidjusta tna ett.] Nin querela 

15. Denao utu,] Frequenti consoe- tua habuerit justam mecnm succen- 
tudine. sendi causam. Querela mem, Mea la- 

16. Tuis judieiis,] Quia ita de me mentatio de te, qnod me deserueris. 
judicabas. Unica Musa, Solus poe- 26. Venisset verbis ekarta notaU,] 
tics artis peritus. Saltem verba et literas ad me mi- 

17. Ille ego sum qui nunc an vivam,] 



EX PONTO LIB. IV- EPIST. III. 



487 



Vix equidem credo, sed et insultare jacenti 

Te mihi, nec verbis parcere, fieuna refert. 
Quid facis, ah demens ? cur, si fortuna recedat, 

Naufragio lacrymas eripis ipse tuo ? 30 

Hsec Dea non stabili, quam sit levis, orbe fatetur^ 

Quem summum dubio sub pede semper habet. 
Quolibet est. folio, quavis incertior aura, 

Par illi levitas, improbe, sola tua est. 
Omnia sunt hominum tenui pendentia filo, 35 

Et subito casu, quae valuere,^ ruunt. 
Divitis audita est cui non opulentia Croesi l 

Nempe tamen vitam captus ab hoste tulit.. 
lUe Syracosia modo formidatus in urbe, 

Vix humili duram repp^lit arte famem. 40 

Quid fuerat Magno majus? tamea ille rogavit 

Submissa fugiens voce clientis opem : 



29. Si fortuna rec^tJ] Si fortuna 
tua sectinda te quoque deserat, ut me 
deseniit. Nai^ragio tuo, Tuo aliquo 
infortunio, quod tibi potest contin- 
gere. 

30. EripU laerymas,'] Amici enim 
si nderint quid contra me feceris, et 
qunm fueris in mc crudelis in bac 
mea calamitate, idem quoque mecnm 
in te efficient. 

36. Ommia tumt kominumJ] Omina 
plunmi ex scriptis : nil muta. Huns. 
Ttnuifilo, Tenni retinaculo et firma- 
mento. Videtur autem poeta b«c de 
Dionysii bistoria traxisse, et ad eam 
adludere ; quam elegantissime Cicero 
Beiert in quinto Tusculanarum qn»- 
stionnm libro. 'HprfftfOa* U XiwrAu 
wiftftrtiv, Lucian. Dial. Contemplan- 
tes, sive Cbaron. Lncret. lib. ii. sub- 
fio. apud Gellium. xiii. 20 : 

Awm do ccsIq dknint Juni$ in arva,. 
Enn. apud Macrob. i. 9 :. 



Haenoetufiliop€ndebat Etruria tota, 
VideColum.p.55. 

38. Tulit vitam.] Vite beneficium 
accepit. Ab hotU. A Cyro, Persamm 
rege. 

39. IIU Syraeuua modo formida- 
tut m urbe.'] Dionjsium Sicilis ty- 
rannum. dicit, vimm omni turpitudine 
repletum : qni Syracusis pulsus, Co- 
rintbi ludum aperuit, ac pueros do- 
cuit, sicque imperio carere non> po- 
tuit De eo lege Justinum in libro xix. 

4!.. Quid Juerat Mogno majut.] 
Pompeii etiam exemplo ostendit, for- 
tunam in rebus omnibus doroinari» 
nec quicquam certi esse in bominum 
vita. Tamen ilU rogatfit. Tamen ipse 
Pompeius, post ckdem acceptam in 
campu Pharsalicis a Cssare, in M- 
gyptum fugit, ad opem Ptolemei re-- 
gis, cujus patrem in clientelam sus- 
oeptum, multis beneficiis conciliave- 
rat 

Ii4 



488 



P. OVIDII NASONIS 



Cuique viro totus terrarum paruit orbis, 

Indigus effectus (Hnnibus ipse magis. 
Ille Jugurthino clarus, Cimbroque triumpho, 45 

Quo victrix toties consule Roma fuit, 
In coBno latuit Marius, cannaque palustri, 

Pertulit et tanto multa pudenda viro. 
Ludit in humanis divina poteatia rebus, 

£t certam praesens vix habet hora fidem. 50 
Litus ad Euxinum, si quis mihi diceret, ibis, 

Et metues arcu ne feriare Getae ; 
I, bibe, dixissem, purgantes pectora succos, 

Quicquid et in tota nascitur Anticyra. 
Sum tamen. hmc passus : nec, si mortalia poss^n, 

£t summi poteram tela cavere Dei. 56 

Tu quoque fac timeas ; et, quae tibi laeta videntur» 

Dum loqueris, fieri tristia posse, puta. 



EPISTOLA IV. 
SEXTO POMPEIO. 

NuLLA dies adeo est australibus humida nimbis, 
Non intermissis ut fluat imber aquis. 



49. CuiqiM viro.] Distichon hoc 
HuUias pretii et nugatorium meo pe- 
riculo ejiciatur. Hkinb. Optime. 

45. liU Jugurthino cUtrut.'} Ma- 
p,vm iatelligit, qui obscuio genere 
ortus in vico Arpinati, pnedarus fuit 
impentor, et Jugurtham Numidis 
regem devicit. Sez consulatus, quod 
aemo alius, gesait. Postea a Sylla 
pulsus ez urbe« in Minturnensi pa- 
lude delituit. Cimbroque triumphc, 
Cimbri popuU fuere Germanorum : hi 
quum Romanorum fines invaderent, 



ac magna dade primum Rom an o s ad- 
fecissent, a Mario in Italia in campo 
Caudio deleti sunt ; ut Florus ac F1i~ 
niuadocent. 

63. J, bib§, duuM».] Hlom rqe- 
cissem tanquam insanum, et dignum 
purgari clleboro nigro: hsoc heiba 
nasoebatur plurima in AnticyTa, qu» 
est insttla pertinens ad regionem Hio- 
caicam : lege Gellium libio x?ii. 15. 

55. Sum tamgn Airc pastus.] Tamett 
sum relegatus ad oram Po&tieam, 
quod non credideram. 



EX PONTO LIB. IV. EPIST. IV. 489 

Nec sterilis locus uUus ita est, ut non sit in illo 

Mista fere duris utilis herfoa rubis. 
Nil adeo fortuna gravis miserabile fecit, 5 

Ut minuant nuUa gaudia parte malum. 
Ecce domo, patriaque carens, oculrsque meorum, 

Naufragus in Getici litoris actus aquas ; 
Qua^ tamen inveni, viiltum diiFundere, causam, 

Possem, fortunaa nec meminisse mese. 10 

Na:m mihi, quum fulva tristis spatiarer arena, 

Visa est a tergo penna dedisse sonum. 
Respicio : nec corpus erat quod cernere possem : 

Verba tamen sunt bsec aure recepta mea : 
En'ego laetarum venio tibi nuntia rerum, 15 

Fama per immensas aere lapsa vias. 
Consule Pompeio, quo non tibi carior alter, 

Candidus et felix proximus annus erit. 
Dixit : et, ut teto Pontum rumore replevit, 

Ad gentes alias hinc Dea vertit iter. 20 

At mihi, dilapsis inter nova gaudia curis, 

Excidit asperitas hujus iniqua loci. 
Ergo ubi, Jane biceps, longum reseraveris annum, 

Pulsus et a sacro mense december erit ; 

4. Utilii IuHmJ] Herba ferens ali- 23. langwn annumJ] Loagum ad- 

qttam uUUtatem. Duris rubis. Duris pellat, ex affectu poete, cui pre ni- 

spiiuB ; ut sunt cardui, &c. De geoe- mio desiderio tardus et Um^r vide- 

' ribus carduomm Plinium legito zviii. tur incipere. Anni, communi Lati- 

44. et al. et Palladium iv. 9. norum sententia, tres tantummodo nu- 

7. Oeuruqu$ tneorum.'] £t pr»sen- mero reperiuntur. Lututris quidem 

tia amicorum. Sic Cic ad Familiar. primus, omnium brevissimus, qui tri- 

Oeulos $altem efugiamus iltorwn, ti ginta dierum spatio cursum perfecte 

auret non postumut, peragit. Solarit, de quo sspissime 

9. VuUttm diffundere.] Gaudium poete loquuntur, qui per menses duo- 

diffundit spiritus, et binc etiam vul- dedm. £t magnut, qui diiodecim 

tum. Tristitia contra spiritus contra- miliia annonim, qumgentos et quin- 

bit cum vultu. Pomt. quaginta continet. 

11. Fulva arenaJ] In litore Tomi- 24. A saero mente.] A Januario, 

tano. qui sacer erat Jano Deo. Erit pul- 



490 



R OVIDII ^ASONIS 



Purpura Pompeium summi velabit honoris, 25 

Ne titulis quicquam debeat ille suis. 
Cernere jam videor rumpi penetralia turba^ 

Et populum Ifledi, deficiente loco : 
Templaque Tarpeise primum tibi sedis adiri ; 

Et fieri faciles in tua vota Deos : 30 

CoUa boves niveos certae praebere securi, 

Quos aluit campis herba Falisca suis. 
Quumque Deos omnes, tum quos impensius aequos 

Esse tibi cupias, cum Jove Csesar erit. 
Curia te excipiet, patreisque e more vocati 35 

Intendent aures ad tua verba suas. 
Hos ubi facundo tua vox hilaraverit ore, 

Utque solet, tulerit prospera verba dies ; 



«itt. Erit ezactus, et qnaai fiutaa et 
ezpulsus^ — Jano sacrafiebant Calend. 
Januar. eoque die sacrificabatur diia 
in Capitolio pro salute Principis et 
reipubl. novique consules inibant ma- 
gistratum: hinc dicitur tactr mensit» 
Confer Ovid. Fast. i. 65. sqq. Res 
nota est. Hablks. 

25. Purfmra fuinmi.] Vestis pur- 
purea* insigne summorum honorum 
et magistratuum, qualis erat consu- 
latus. 

26. N$ tituUs ftttcfuam dA&at UU 
niif.] Senstts est: Pnrpuram vestem 
sumet Pompeius, ne quid desit, quod 
ab eo prtBstari debeat suis titolis, et 
virtutibus, et inscriptionibus, seu titu- 
lis summi honoris et ccmsulatus sui. 

27. CerYMTtf Jam video rumpi pene 
atria turbaJ] Versus mendosus, et ta- 
men Oberlino servatus : videor pleri- 
que veteres, recte ; nonnuUi etiam 
penetraUa, quod recepi, probantibus 
Heinsio et Burmanno : sed ne sic qui- 
dem locus mihi videtur plane in in- 
tegrum restitutus. 

Qernere.] h. 1. plus est, quam vi> 



der$, i. e. liquido aliquid videre et 
cognoscere, ut oculis distingnamns ab 
aliis rebus, cum quibus» antequam. 
visu noetro ita clare cognoeceretur, 
quasi confusum erat. Harles. 

29. Tew^ Tarpnet iedit adiru] 
Templum CapitoUnum, ad quod novi 
consules accedebant sacrificaturi ca- 
lendis Jannaiii, ut in Fastis. 

31. Cella bavet niveot.] Describit 
sacrificium, quod Cal. Jannar. fid>at 
in Capitolio. Cedebantur autem Jovi 
Capitolino juvenci albi, atque injoges 
electiezagToFalisco.. Ibienim,aquft 
Clitumni amnb epota boves candidoe 
fiu:it. Falisd autem populi fuere ia 
Thuscia haud procul ab urbe. 

36. Ad tua verba.] Ad tuam onu 
tionem, quam habebu in curia post 
sacrificium Capitolinum. Solebant 
enim novi consules gratias pro sibi 
delato magistratu populo agere, be- 
nigneque iUum adloqui. 

38. Utque toUt, tulerit.] £t post* 
quam eo die de more prospera tibi 
omnia a salutantibus nunciata fueriuL 
Ovidius, lib. i. Fast ver. 71 : 



EX PONTO LIB. IV. EPIST. V. 491 

EgeriB et meritas Superis cum Csesare grates, 

Qui causam» facias cur ita ssepe, dabit : 40 
Inde domum repetes toto comitante senatu, 

Officium populi vix capiente domo. . 
Me miserum, turba quod non ego cemor in illa l 

Nec poterunt istis lumina nostra frui ! 
Quamlibet absentem, qua possum, mente videbo : 

Adspiciet vultus consulis illa sui. 46 

Di faciant, aliquo subeat tibi tempore nostrum 

Nomeix; et, heu! dicas> quid miser ille facit? 
Haec tua pertulerit si quis mihi verba, fatebor 

Protinus exsilium moUius esse meum. 50 



EPISTOLA V. 
S. POMPEIO JAM CONSULI. 

Ite, leves elegi, doctas ad consulis aures, 
Verbaque honorato ferte legenda viro. 

Longa via est ; nec vos pedibus proceditis sequis ; 
Tectaque brumali sub nive terra latet. 4 

Quum gelidam Thracen^ et opertum nubibus Hae- 
Et maris lonii transieritis aquas ; [mon, 

Protp^ra hut oritur, HnguU animU' adhibebantnr. HoraU i. Od. 33. 2, 3. 

qttefavtU : vocat miurafnUt elegoi, ubi vet. Schol. 

Nunedieonda bononintbonaverba Ekgos vapd rov t, l, qum vox eU U^ 

dt^. mentantmm. Harlbs. 

40. Qmi dabit eauaam.'] Qui Cmar 4. TerraJ} Fer quam ostendit itil 

prsBbebit materiam. Cur ita utpefa" neris magnam difficultatem : «t ideo 

ctas. Cur ita sape gratias agas. Cau- dizit poeta» Jte, levu eUgi : hoc est, 

sosn dabit, Dabunt tres scripti ; sed celeres. 

rectius causam gratias Dts agendi uni 6. Qua gelidam Thraeen.] Thracia 

Cesari imputaverit. Heims. regio est secundum Indiam omnium 

maxima. £t quia septemtrioni pro- 

1 — 3. lAvet el^.} Quia elegi in zima est, ideo poeU gelidam adpel- 

rebus levioribus, precipue amatoriis lat Et opertum nubibut Htsmum^ 



402 



P. OVIDII NASONIS 



Luce minus decima dominam venietis in urbem, 

Ut festinatum non fiiciatis iter. 
Protinus inde domus vobis Pompeia petatur ; 

Non est Augusto junctior uUa foro : 10 

Si quis> ut in populo, qui sitis, et unde, requiret, 

Nomina decepta queelibet aure ferat. 
Ut sit enim tutum, sicut reor esse, fateri, 

Verba minus certe ficta timoris habent. 
Copia nec vobis ullo prohibente videndi 15 

Consulis, ut limen contigeritis, erit. 
Aut reget ille suos dicendo jura Quirites, 

Conspicuum signis quum premet altus ebur : 
Aut, populi reditus positam componet ad hastam, 

Et minui magnae non sinet urbis opes : 20 

Aut, ut erunt patres in Julia templa vocati, 

De tanto dignis consule rebus aget : 



Hasmus moos est, qui in Pontum ver- 
g;it : cffileros ejus spatii magnitttdine 
ac sublimitate superans, mediamque 
Thraciam dividens. 

6. Et marU lenii.'] £t maris illius, 
quod ab lonia regioae in eztremitate 
minoris Asis media, inter Cariam et 
'JEoliam usque ad Siciliam protendi- 
tur. 

8. Ut n&tifaciatU iier festinatum,'} 
Quamvis non properetis. 

10. Foro Aftgutto,] Foro Augtttti 
«ddito duobus aliis foris. — Pompeio- 
rum domus in Carinis ad Telluris 
sdem fuit : Sueton. de illustr. Gram- 
•fliat. c. 15. Harl£9. 

11. Ut in populo,'} Qnemadmodum 
vulgus, sivf populus solet rtsquirete. 
Qui stiti. Quo nomine adpeUemi- 
oi. Kt unde, Et ez qua gente veni- 
atis. 

12. Nomina futfiiftet.] QusBCunque 
alia nomina, quam vestra. Aure de- 
ftptth Aurem enim dectpimusi quum 



id dicimus audienti, quod non est. 
Ferat, Audiat. 

13. Ut sU tutumfaterLl Qnamvis 
sit secunim nomen vestxum, et unde 
vematis, pioBteri. 

15. Copia uee vobis.} Hic versus 
monet, non ita eis £aicilem fore con- 
sttlis videndi odpiam, qaandoquideoi 
iUe mazimis in rebus occupatus erit. 
, UUa. Aliquo qui vobis id prohibeat ; 
sed occupationes public» id non si- 
nunt^ 

18. Ebur eonspiemmu] SeUam ebur- 
neam et curulem. 

19. Aut, popuU reditus patUam.^ 
Avt, inquit, coitful posita in foro hasta 
preoonis, nt, inquit Qcero, pidiHcm 
vectigalia in auctione emenda, coo- 
ducendave proponet. 

20. Afintci.] Minoris vendi quam 
superioribus annis. 

21. /ft Julia templa.] In i£dem 
Veneris geni^rids, quam JuUus Ccsar 
erezit. - 



EX PONTO LIB. IV. EPIST. V. 



488 



Aut feret Augusto solitam natoque salutem, 

Deque parum noto consulet officio. 
Tempus ab his vacuum Caesar Germanicus omne 

Auferet : a magnis hunc colit ille Deis. 26 

Quum tamen a turba rerum requieverit harum, 

Ad vos mansuetas porriget ille manus ; 
Quidque parens ego vester agam, fortasse requiret : 

Talia vos illi reddere verba velim. 30 

Vivit adhuc, vitamque tibi debere fatetur, 

Quam prius a miti Csesare munus habet. 
Te sibi, quum fugeret, memori solet ore referre, 

Barbariae tutas exhibuisse vias. 
Sanguine Bistonium quod non tepefecerit ensem, 

Effectum cura pectoris esse tui. 36 

Addita preeterea vitae quoque multa tuendse 

Munera, ne proprias attenuaret opes. 
Pro quibus ut meritis referatur gratia, jurat, 

Se fore mancipium, tempus in omne, tuum. 40 



24. D$ offieio fonm tioto.] De re- 
bus pertinentibui ad consulatom mi- 
nus notis Pompeio, tanquam novo 
consuli. CoMuUt. Capiet conailium. 
Pntat Burmannus tam adulandi im- 
peritum non fuisse Nasonem, ut ig- 
norantiam, aut iervitutem tam im- 
prudenter objiceret Pompeio. Quare 
legi maluerit vir doctus, Dequo pa- 
trttm toto eotuuUt wficio, Consulet 
Cssares, quaU velint me offiemm to- 
tius senattts : antequam enim res ad 
senatnm proponerentur, solebant a 
consuiibus ad Augustum referri, qui 
de ilHs in coHciUo sno domestioo ante 
tractabat. Ingeniosa sane lectio : vul- 
gata vero fere omnes, et nostros quo- 
que, sibi habet prupugnantes. 

25. Germanieut,'] Germanicus ju- 
nior, iilius Dmsi, privigni Augusti. 
Mbb. rsMfms ofr hu vaewtm Cetmr. 



Hic locus ita intelligendus videtnr, ut 
Germanicttm accipiamus, ea byeme, 
qua obrtum Augusti proxime ante- 
cessit, Roms fuisse, et sequenti «- 
state in Germaniam abiisse. Mortuus 
enim Augustus est, Coss. Sex. Pom- 
peio, ad quem hic scribit poeta, et 
Sex. Apuleio, xiv Kalend. Septem- 
bris, ut Suetonius tradit. Quo tem- 
poie Germsnicus apud Rbenum exer- 
citui prsposilus fuit. Micyl. 

28. Ad vof.] Scilicet versus exci- 
piendoe. 

34. Ktoj iuta» frarftarur.] Vias se- 
curas a barbarie, per quasTomonpro- 
ficiscebatur. 

36. £iuem BistomMm^ &c] Ensem 
Tbracum. 

40. Maneipittin^/ttum.] h. e. ser- 
vum. Harlis. 



494 



P. OVIDn NASONIS 



Nam prius umbrosa carituros arbore montes, 
Et freta yelivolas non habitura rates, 

Fluminaque in fontes chirsu reditura supino, 
Gratia quam meriti possit abire tui. 

Haec ubi dixeritis, servet sua dona, rogate : 
Sic fuerit vestrae causa peracta vm. 



45 



EPISTOLA VI. 
BRUTO. 

QuAM legis, ex illis tibi venit Epistola, Brute, 

Nasonem nplies in quibus esse, locis. 
Sed, tu quod noUes, voluit miserabile fatum : 

Heu mihi, plus illud, quam tua vota, valet ! 
In Scythia nobis quinquennis Olympias acta est : 

Jam tempus lustri transit in alterius. 6 

Perstat enim fortuna tenax, votisque malignum 

Opponit nostris insidiosa pedem. 
Certus eras pro me, Fabise laus, Maxime, gentis, 

Numen ad Augustum supplice voce loqui. 10 
Occidis ante preces; causamque ego, Maxime, 

Nec fueram tanti, me reor esse tuae. [mortis. 



41. Nampriiaumbrota,itcJ] Haee, 
quibiu poflse rem fieri poetice negat, 
libenter conferam ad Virgil. Eclog. i. 
60. sqq ; y. 76. sqq ; iEn. i. G07. sqq. 

45. Servet sua dona,} Ut servet et 
redncat in patriam me Ovidium, man- 
cipium suum, vel quain ei vitam ac- 
ceptam refero, conservare ac tueri 
pergat, ac luii me officiis complecti ne 
teisUt. 

6. Oljfmfnat quiwiMHnitJ} Tempui 



iUud, quod a GnBcb Olympias adpdla- 
tur, quinquennale. 

6. Jam trannt.] JamOlympiasalte- 
ra indpit. In temjnu aUeriut luttri» 
In tempus alterius quinquennii. 

8. Opponit,'] Formula a curMtre in^ 
sidiante sumta est, qui alterum aecum 
certantem supplantare stndet. Habx. 

11. Oeeidi» anle preees.'] Moreris 
antequsm pro me precareris Augus- 
tum. Cautam tua mortit. , Nasonem 
ebim unice amabat Maximus; et 



EX PONTO LIB. IV. EPIST, VI. 



495 



Jam timeo nostram cuiquam mandare salutem: 

Ipsum morte tua concidit auxilium. 
CcBperat Augustus deceptae ignoscere culpae ; 15 

Spem nostram terras deseruitque simul. 
Quale tameuipotui, de ccelite, Brute, recenti 

Vestra procul positus carmen in ora dedi. 
Quae prosit pietas utinam mihi ! sitque malorum 

Jam modus, et sacrae mitior ira domus! 20 

Te quoque idem, liquido possum jurare, precari, 

O mihi non dubia cognite, Brute, ndta ! 
Nam, quum pr^stiteris verum mihi semper amorem ; 

Hic tamen adverso tempore crevit amor. 



qunm non poeset ferre ejus absentiam 
et exsilium, pne dolore eum periisse 
putat poeta. De morte Maximi me- 
minit Tacitus, Ann. i. hii verbis: 
" Quippe rumor incesserat, paucos 
ante menses, Aug^tum electia con- 
sciis, et comite uno FaBio Maximo, 
Planasiam vectum, ad visendum A- 
grippam : multas illinc utiimque la- 
crymas, et signa caritatis, spemque 
ex eo fore, ut juvenis penatibus avi 
redderetur. Quod Maximum uxori 
MartisB aperuiase, illam livis, C. Na- 
nium id Cssari. Neque multo post 
exstincto Maximo, dubium an quesita 
morte, auditos in funere ejus MartiaB 
gemitus, semet incusantis, quod causa. 
exitii marito fiiisset, &c." Hanc igi- 
tur causam, quia Ovidius, utpote tam 
longe remotus, scire non posset, aut 
etiam, si aciebat, palam edere nollet, 
fingit se dubitare, utrum ipse causa 
illiua mortis exstiteriL Ntc fueram 
tanti, Ut mea causa morereria. 

13. Salutem.] Hoc est, vitam et 
incolumitatem, ut sit sensus : Quia 
igitur Maximus, is in quo summam 
spem positam habebam, decessit, ve- 
reor deinceps ulli amplius curam sa- 
lutis et incolumitatia meie conu