(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opera omnia. Accurantibus A.B. Caillau [et] M.N.S. Guillon"

XZJ rs/^ ^^-G 



^ s~ 



COLLECTIO 

SELECTA 

SS. ECCLESI/E PATRUM, 
cxxx. 



PATRES QUINTI ECCLESIiE S.ECULI. 
S. AUGUSTIJSUS. 
XXIII. 



l'KOSTA! I.NSIPEK VE.NALK 
MONJIS PESSULANI, 

Kvvn VlflKNQLE , Bir.Li0POi.AV ; 

P,1IUSIIS', 

AvvD BIBLIOPOI.AM, cui >omk> «almce; 

SOCIETK l'OLK LA VUBI.IL^.ATION DtS ROxAS MVnES, 

fiiic dcs Saints-P('rcs, n" iG. 



S.-<:LODt>.\LDI, E lYPnGH.U»fIEO i;KLIN-.>L\Nn.Vf;. 



COLLECTIO 

SELECTA 

SS. ECCLESItE patrcm, 

COMPLECTENS 

EXQUISIJ ISSIMA OPERA 

TIIM DOGMATICA E l' MORALIA, TUM APOLOGETICA ET ORATOBIA; 

ACCURASTIDUS 

D. A. B. CAILLAU, 

CASOSICO IIONORARIO CENOMAIVENSI ET CADtiaCENSI, 

JNONNLLLISQUE CLERI GALLICANI PRESBYTERLS, 

UNA CUM 

D. M. N. S. GUILLON, 

EPISCOPO MAUOCUIENSI, IM FACULTATE THEOLOGI.E PARISIENSl ELOQUENTI*: SACR.C 

PP.OFESSOP.E, AUCTORE LlBRl CUI TITULUS GALLICE : 

BIIiLIOTHEQUE CHOISIE DES P^RES GRECS ET LA TINS. 

OPUS REGI DIGATUM. 



TOMUS CENTESIMUS TRIGESIMUS. 




PARISIIS, 

APUD PARENT-DESBARRES, EDITOREM, 

VIA VULGO DIGTA DE SEINE , 48. 



M. DCCC. X.VXVI. 



^tr^ 



6/? 

-tr.as 



SANCTI AURELII 

AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISGOPI 

OPERUM Lvoi.z3i 

PARS IV. 
OPERA ORATORIA. 

CLASSIS VI. 
SERMONES INEDITI. 



cxxx. 



Ov 



ILLUSTRISSIMO 

ET 

REVERENDJSSIMO 

IN CHRISTO PATRI 
DD. ALOYSIO BOVIO, 

MELFITENSI ET RAPOLLENSI EPISCOPO, 

OLIM 

IM MONASTERIO CASSINENSl SEMINARII RECTORI. 

LECTORl IBIDEM SACRiE THEOLOGI^. 

MONTISCASSINENSIS ITERUM ABBATI, 

ABBATI MONASTEUII CAVENSIS, 

CONGREGATIONIS CASSINENSIS PR^SIDI , stc. 



S^Pirs attentlusque nobis perpendentibus ^ cui 
potissimum nostras de sancto Augustino lucubra-^ 
tiones dedicare dcberemus , semper ante oculos 
obversabatur tanta illa tanti Doctoris imago , quce 
similem sui virum non solum ordinis sublimitate , 
sed dotibus ingenii et virtutum splendore expostu- 
lare videbatur. Quem sollicifius exquirere studeba- 
mus , (jucm i'i;v tandrtn <iVu]uando putabamus rc- 

1. 



4 DF.BKATlO. 

jicrlrndiiin, tiiiii fm llilcr (jikiiii jcllcltcr, ic iincnto, 
inccnln.ns , racrcndlsslnic Prcvsul, nijus bcncio- 
lcntla slc nostrls nrrldcrc dlgnntd cst lahorlhus , ut 
prurmni illud tcntameniuni benlgnofai^orcprosequi 
vohicrit. 

Tii cnlin sancti licnedlcti non indlgni nominis 
aJunmus , illlus, inijuam, Bc.nedlcti , ^y?/f scienter 
ncsciens ct sapicntcr intloctus \ tot doctonnn et sa- 
pienium, imo ipsius sapientice ct doctrince quasi 
paier jdurihiis ahhlnc swculis evaslt. Tu sciiba 
doctus in regno ccjclorum profcrcns de thesauro 
tuo nova ct vctera'^, omni sapicntia cruditus \ 
multotcmpore datus ad diligentiam legis ctProphc- 
larum*, In studiosamjuventutcm acccpturn a Deo 
lumcn rc/iindcrcrolulsti. Tu yiugustinlance virtutis 
ctsclcntlce scdiiliis ccmulaior, noti hononim amhltu, 
sedmerltorum gradlhus summum sucerdotii apiceni 
ascendlsti. Tu, Doctoris nostri lector assiduus, nods 
illis beati Augustini supplementis exercitatam ma- 
nutn admoilsti , slcut tcstantur decem Romce jam 
in jnihllcum dati sermones , quomm cmissio vcle- 
mm monurneniomm curiosas rnentes rccrcavii. Tu 
cum venerahlllhus iuis collegis itifirmitaiis nosirce 
anlccessor.Tu in ardiia, quam ingrcdimur, via, tuius 
nobllisque anlesignanus ; tuis iuommque vesiigiis 
semper et uhicjue insistcre, hoc nostrum desideriutn, 
hcvc glorla nostra^ hoc tiostrum atierUum perpe- 
iuumque studluni. 

' S. Gregor. Maguus in vita S. Bcnei.l;cti, — ' Maltli. xiii , 5:>. — 
^Act. •vii, 21. — 4 Prolog rccli. 



DEDICATIO. 5 

Fortc inler tania iua prcesentis ministeiii opcra, 
inter illas episcopalcs vigilias , inter continiias non 
infimce sedis sollicitudines , inicr dclusa aut con- 
tempta difficilium temponim pericula, nonminima 
laus erit te, pauperum cjuonmidam sacerdotum , 
non minus scientianim studio c/uam animanim sa- 
luti addictum, temasuscepisscmunera, cjuce utgrata 
habere voIuCris suppliciier deprecaniur , 



TUAE AMPLITUDINIS 



kumillimi et devotissimi 



servi 



A. B. CAILLAU, canoDicus 
lionorarius cenomanensis et cadurcensis, 



B. SAIKT-WES, Sancti-Ludovici in 
Roma canonicus. 



PRiEFATTO. 



SYNOPSIS. 

I. Monasterionim eiicomium ci ulillUis. II. Bi- 
bliothecceitaliancc inpluribus inlacice. III. Montis- 
Cassinimonasterium et archiiium. lY . Monachorum 
S. Bcnedicii modestia et studium. Y. Bibliotheca 
Laurentiana-Medicea , Florentice.Yl. Biblioiheca 
principis Ghigi , et scssoriana , sive Sanctcc-Crucis 
in Jerosolymis , Romce. YII. Extraciorum ex his 
bibliothecis series. YIII. Edemlonim caialogus. IX. 
Auihenticitaiis notce. X. Prirna noia : nominis 
inscriptio. XI. Sccunda noia : discordaniium ab- 
seniia. XII. Tertia noia : concordaniium prcesentia. 
XIII. Editionis ordo. XIY. Codicurn vetustas. XY. 
Codicumfides. XYL Codicum correctio. XYII. Epi- 
logus. 

I. Si quis illas tam multiplices , tam accuratas , tam 
doctas monachorum lucubrationes perpendere , et prse- 
sertim ingentes eorumdem lalx)res raris istis et levibus 
recentium philosophorum opusculis conferre voluerit, non 
poterit animus temperare , quin altuni justumque dolo- 
rem concipiat, cum veterum illorum venerabiliumque 
claustrorum nonnisi sparsas hinc et iUinc ruinas, imo 
et saepius ne ruinas quidem illarum pietatis et doctrinae 
quasi academiarum , in toto christianissirao regno oculi 
quaerentium perspexerint. Quod autem ingrata simul et 
demens procul ejecit Gallia , multae adhuc sapientiores 



vr, r.Fi.TH). 



iiociion cl rolii;iosiori'S sorvarc L;lorianUir rcgioncs, cl im- 
priniis sancla iila roniana Ecclcsia, (jn.T nlpote imilalis 
ccntruni , cl tolius orbis niatcr, ([uidtjuid bonum est, 
(|ui(l(jui(l salutarc, ([uidciuid vcncrandum , non rclinct 
modo , scd ct ardcnlius fovct ac lonyius propagare niti- 
tur. Hic adhuc Carmcli decus; hic divitcm in sua panper- 
latc Francisci progcnlcm •, hic doclos Dominici alumnos-, 
hic polcntcm scicntia et virlule Ignalii familiam ; hic tam 
cclci)rcm in liltcrarum annalibus simplicis illiusBcncdicti 
prosapiam vidcre datur ct admirari j hic adhuc clauslri 
silcntium non oralioni solum ct pcenitcntirc, scd ct labori 
ct doctrinrc favcns j hic impcnsio niulto mclius studio 
et lectioni longnc \l\x hor?c , qua3 mundani sa}Hentes soe- 
pius in otio, et forte in cupiditatum insania inaniter ct 
iion sinc crimine consumunt. 

II. II.TC cogitantibus nobis gratissimum ad aurcs in- 
sonuil nunlium, ct illud ([uidem ab ore illustrissimocmis- 
sum , }ilur(^s Italise bibliothecas nc a Bcnedictinis ([uidcm 
Maurinis interrogatas fuissc, cum illas tam commcndandas 
ahunde editiones emittercnt , ita nt mnlti , ncc indigni , 
hinc et indc intacti rcmancrent thcsauri , in lucem non 
sinc magnaEccIcsicTC utilitatc itcrum profcrcnch. Qune fuerit 
talis in tot tantisc[uc viris ncgligcntiac aut potius prcCter- 
missionis causa , non salis constarc vidctur, sive , ut 
nonnulli volunt , illi cxhaustis majoribus bibliothccis,ni- 
hil inminoribus dclitcsccrc crcchdcrint, sive, ut ab aliispro- 
babilius traditur, nonnull.nc bcUi aliorumve casuum dilH- 
cultates, qua3 talcm im[-)cdircnt laborem , intercesserint; 
([uidquid sit, nihilomiinis ccrtum cvacUt, in plurimis 
Italicc bibliothccis antiquos repcriri prctiososquc codiccs, 
cx quibus , quasi cx ditioribus mctallis spiritualc ad or- 
namcntum EcclcsicT , argcntum ct aurum potcst crui. 

III. Prinia intcr illas cL cochcum numcro, ct mo- 



pujEfAtio. 9 

niimentorum vetuslate cminet blbllothcca illa Montis- 
Cassini, quoe post Yaticanam non infimum locum tencre 
liaud immcrito dixcrim. Quis cst inter pios, qui non au- 
dierit hujus vencrandi Montis sanctitatcm, ubi Bcncdictus 
post scriptam in Subiaco rcgulam , novum grati^e ct vir- 
tutis lontem reserarc dignatus est ^ ubi ex illa turre, qua 
adhuc superstite beata terra gloriatur, et S. Scholasticsc 
sororis, et S. Germani episcopi animas ad coelos cvolarc 
conspexit ; ubi tanti magistri , jam a quindccim SDCculis 
defuncti, vivit adhuc indiscipuhs indeficiens inexhaustus- 
que spiritus ? Quis agrorum ubertatis ac proinde populo- 
rum abundantice cupidus , aridos montcs in virides cam- 
pos hortosque fertiles conversos, asperas rigidasque sylvas 
amoenis foecundisque pratis locum cedentes, valles incultas 
et paludosas ditissimis, fchci mutatione, luxuriantcs mcssi- 
bus, et tuguria, et villas et civitates ocuhs, quosprimum 
horrida terrebat sohtudo, laetum jucundumque oirerentes 
aspcctum, quis hcec omnia, indefessis monachorum labori- 
bus ad efrectum perducta, contemplando non cxultet? Quis 
intcr artium hberahum amatorcs non mirctur illam ingentis 
monasterii molem , triphcia claustra , columnas columnis 
superpositas, marmora sculpturae artificio illustrissimorum 
principum vultus spirantia , et imprimis temphun ilhid in 
quo tanti lapides pretiosi admirationem rapiunt, ut solum 
supersit pro laudc silentium ; tantoc primorum artistarum 
talDclloe attonitis occurrunt ocuhs , ut dcfixi in obtutu 
indesinenter hsercant ; tantae divitiae in ipso semiiiantur 
pavimento , ut vix pedes movere quisque stupefactus au- 
deat? Quis deniquc in htteratura sive ecclesiastica , sive 
profana vcl paululum excrcitatus magna cum aviditate 
non amplectatur veteres illos pretiososquc codices, in qui- 
l3us hinc Ciccronis, Virgihi , Phnii, Senecoe, aliorumcpic 
illustrissimorum oratorum, autpoctarum , autphilosoplio- 



10 PR^FATIO. 

rnni, noii rortcadhnc corrccta salis ' opcra, illinc sanctio- 
rcs Chrysoslomi , Origcnis, Augusrini, Lconis , Grcgorii, 
c3Ptcrorum(|uc primi nominis chrislianomm doctorum 
lucnbrationcs , manu jihis minusve fidch , scd antiqua 
uln((uc ct ubi(|uc vcncrabih script.^v; ct dclincatoc contincn- 
tur? Quis igilur justo sanoc[uc judicio praiditus vcncran- 
dura illum monasticum ordlncm , ct cum eo aha plcraque 
rchgionis instituta dc humano gcncre, hcct ingrato, ita 
bcno mcrila non snspiciat,qu<Ttotettanta popuhsvirtutum 
pictatisque excmpla , tot tantasque agricuUura^ regiones, 
tot et tantas gralissimis sculpturac et pictura3 artibus ma- 
tcrias , tot demum ct tantas ecclcsiasticis profanisque ht- 
tcris memorias suppcditarc potuerunt? 

IV. Hnc non propria volantate, scd divina certe, dum 
cxulcsvohuilarii ab(^xagitata nimispatria, longioris-abscn- 
Ux moras studlo fallcrc proponeremus , Providcntia ad- 
dncti, apud sanctum monasterinm (cL ilhid non encomii, 
scd veritatis et gratitudinis causa profiteor), non abjectas 
illas invidiosse scicntiaR, quoe abscondltos th(>sauros in lu- 
ceraemlttcredetrimcntum reputat, suspiclones invenimus, 
sed nobilera illam generosamque veras doctrinae hberah- 
tatera quae repertas hinc ct inde gemmas possidere non 

' In archivio Montis-Cassini rcperituv unus Virgilii coJcs , in quo quidam 
celebris illius poetaj versus, alias inconipleti, integri lcgunlur; sic .Eneid. 
lib. II, V. 65 j 

Et crimino al> uno 

Oiscc umncs, <{uaiu siiU aniniis verliis<iue dulusi. 

ct lib. 11, V. 6i5 ; 

Ferro acciiicta vucnt , scras<jiio acccn<lit a<l iras. 

ct iib. II, V. 767; 

SliDt circum , et tacitis implcnt inu^ilihns aras. 

Idem ille versus pariler legitur in codice antitiuiori caract. Lonqob. , cui li- 
tulus : Miscellanea , toni. xxxi, skcuI. x. 
Et lib. n, V. 640; 

\ us agilalc fugani , ct rcbus servatc sccunJis. 

Ilecc et forlc alia possint doctis noo negligcnda vidcri. 



Pll^FATlO. 11 

cnrat, nisi ad piiblicam utilitaLem illas omnium oculis 
valeat ostentare, Hic nobis conversari datum cum docto 
illo Montis-Cassini archivista , ecclesiasticam doctrinam 
quserentibus non parum commendabili , cum Patre illo 
Frangipane, decem S. Augustini usque adhuc ignotorum 
sermonura editore ', qui a quadraginta et amphus annis 
lectionietmeditationi vetustissimorum codicum addictus, 
quidquid a raajoribus acceptum , quidquid a semetipso 
studiohabuit comparatum, nobiscum communicare, excel- 
lentissiraus magister, non dubitavit. Inde si quid iDonura, 
si quid sapiens, si quid doctum, in hacnostra coUectione, 
reperiatur totum iilud non labori nostro, sed ejus consiliis 
potius referendum libenter declararaus. 

V. Post celebre illud Montis-Cassini archivium , cele- 
brem pariter pariterque divitem Laurentianam-Mediceam 
Florentise bibliothecara , annuente supremo civitatis et 
regni Duce , favente autem illustrissirao ejusdera biblio- 
ihecae rectore DD. Delfuria , invisere et explorare nobis 
concessum est; cujus quidem laboris, jam ab annis qua- 
tuor incoepti, nondum penitus consummati, sed consum- 
mandi celeriter, quasi prselibamentum hodie proferiraus. 

VI. Non prseterraittenda insuper Excellentissimi Prin- 
cipis Ghigi Romae bibhotheca, necnon et archivium 
sanctseCrucis in Jerosolymis ^, unde plures eruimus beati 

' Habendum est illud 8. Augustini supplementum ad complendam ejus edi- 
tionem. Stampatum est Romfc an. 1819, edente Octavio Fraja-Frangipane. 
Addenda etiam Dionysii eaitio viginti-quatuor ejusdem Doctoris sermonum 
Viennae typis mandatorum anno 1792. Uos sermones huic nostrse editioni adjun- 
gere curabimus. 

2 Bibliotheca Sessoriana, sive Sanctee-Crucis in Jerosolymis multa possidet 
adhuc inedita , qua; reverendus hujus monasteiii archivista , DD. Leander de 
Corrieri in publicum emittere jamdiu sibi propoiiebat, quando morte prro- 
ventusest. Stampis jam supposuei'at tres sancti Ambrosiisermones. Cajterorum 
promulgationem non possunt non vehementer exoptare docti omnes Ecclesiae 
alunini , vt utinam illa nobis etiam iresciiberc liccret ! 



12 pr^fIxio. 

Pclri.Damiani sormoiios, ([uibuscum docli illius Cardiiia- 

lis opcium cililio plcuior cL pcricclior cvadcl. 

VI r. llacc sunt autcm opcra sive Iragmcnla, c[ux exdi- 
vcrsis iJlis doclrin.T lbnlil)us hausta in ]nd)licum cmittcre 
statuimus. 1" Quidcm mulli sancti Auguslini scrmoncs huc 
uscpic incditi, (luorum numcrum asscrcrc huc usquc non 
possumus, cum copistarum labor non sit adluic ad fincm 
us([uc pcrductus. SuIHciat aunotarc jam in isto volumine 
sc\agiula ct amphus scrmoncs bcali Doctoris contincri , 
qui quidcm omncs aut lere omnes ex bil)liothcca Montis- 
Cassini prodcunt ; quinquaginta alios, ex eadcm biblio- 
thcca dcpromptos ct ad nos a Roma missos , nostri juris 
jam faclos cssc •, pluresquc a bibliothcca Florentina spcrari, 
cum a tribus annis constanter rcscribendo incumbant 
nonnulli amaiuicnscs ; 2" alii quidam scrmoncs cidcni 
S. Augustino non merito tributi , sed , utpotc anLi(|ui et 
incditi, non omnino rejiciendi -, S'^ nonnulli S. Chrysos- 
tomi sermoncs, ([uorum sola versio latina nobis occurrit ; 
4" S. Leonis Vi\\)ve scrmones duo •, 5" cpistola , una et 
quidcmpretiosissima, S. Bernardi ; G^fragmentaquaedam 
E. PctriDamiani,quibus adjunguntur cjusdem [ircces, ser- 
moncs et c^iistolre , ab Eminentissimo Cardinali Zurla, 
sanctac roman.-E Ecclesioe olim Yicario , nobis communi- 
catoe ; /o S. Hieronymi fragmenta •, 8° S. Hilarii dc Laudi- 
hus Pauli; 9" S. Maximi c[->istola ; 10" Pauli diaconi 
fragmcnta , et alia minoris momenti. 

VIII. Primum quidcm volcbamus horum sermonum 
promulgationem diilcrre, usquedum, com[-)lcto penitus 
opcrc, omnes sinud ad luccmdarc in promptu (mcrgcrct. 
Scd nova rcccnlius publico pi-omissa S. Augustini editio 
nostram ejusdcm Doctoris cditioncm anticipandi causam 
prrcbuit, imo ct faclis comprobandi , quanto prctiosior 
novis illis tlicsauris hccc nostra cvadcrcl, undc in hoc volu- 



PRT.r.VTio. 13 

men collegimiis S(!xaginta ct ampliiis sermones aiUlicnticos 
S. Augustini Hipponensis, necnon et plures scrmones eidem 
falsotributos, quos in appendicem rcjecimus, cacteris ejus- 
dem Doctoris ineditis operibus ad aliud tempus , et c[ui- 
dem proximum , dilalis, servatisque aliorum Patrum ser- 
monibus ad complendam uniuscujusque editionem^ nisi 
prius brevem ineditorum illorum operum collcctionem 
adunare jucundius arrideret. 

IX. Notandum estinterea, etillud ex prsenotatis evi- 
denter derivatur , omnia illa non parem inter se liabere 
auctoritatem, ideoque necessarium fuisse severam bic cri- 
ticesmanum, quanquam non severiorem, admovere'. H?cc 
sunt autem regulae, quas ad dijudicandam talem tantique 
momenti litem adhil^ere justum nequmque duximus. Tres 
scilicet condiliones ad demonstrandam licujus fragmenti 
vel sermonis authenticitatem requiri et suflicere nobis visae 
sunt; nempe 1° ut veteres codices nomen sancti cujuslibet 
doctoris aut exphcite aut implicite prneferrent 5 2'' ut ni- 
hilquodaut ingenio aut stylo scriptoris repugnaret deprc- 
lienderetur ; 3° tandem ut etiam plura occurrerent , c[uae 
cum notis ejusdem cogitationibus _, et communi diccndi 
genere concordare viderentur. Gujus quidem tripHciscon- 
ditionis veritas vel paululum attendenti paucis elucidata 
patebit. 

X. Primo quidem requiritur ut veteres codices aut 
expKcite aut saltem implicite sancti doctoris nomen pra^- 
ferant. Nam etsi aliquando fieri possit , lU fragmentum 

> Dico sevcriorem , quia ( quod debita cum reverentia audaeior forte pro- 
fero ) Maurini in quibusdam non ab omni suspicione alieni haberi possunt, ut- 
pote qui novis erroribus viciniores scveriorcm iis , qucc recentiori eorum co- 
gilandi niodo uon plane favebant, manum adliibcre videanlur , quod quidcin 
e^ variis notis iii hoc nostrum volumen , nccnon ct in proeccdentia aul se- 
quentia inscitis, facHhme patcbit. 



14 PR^FATIO. 

ali(iuod aiit S. Augusliiio, aut alii cuilibct cx evidcnti cogi- 
tationum cl slyli conformilate non sine probabilitnte vin- 
dicctur, latciidum cst tamcn cx co maxime crcsccrc ct 
firmari ccrtitudincm, si vetcrum codicum tcstimonio ge- 
nuinus talistalisvcscriptoris partus asseralur. Ulud autcm 
tcstimonium dlcitur cxplicitum, quando in principio ser- 
monis aut fragmcnti ipsissimis verl)is Jcgitur Sermo S. ylu- 
gustir^i cpiscopi^ nut sermoS. Chrysostomij SLiitsermo 
S. Leonis , ct sic de c.Ttcris quibuscumque ; implicilum 
vcro nuncupatur, aut qnando in titulo scriptum babctur : 
Sermo unde supra^ ct supra repcritur : Sermo S. Au- 
gustini vcl aliorum ; aut quando extrabitur sermo cx 
codice, qui nibil omnino aut pene nibil quod ad S. Doc- 
torcm non perlincat^ complcclitur. Idco primnc luiic re- 
gul.T insistcntcs nulkim omnino scrmonem variis scripto- 
ribus tril)ucre prTsumpsimus^ qui firmo illo quasi sigiJlo 
imprcssus non fuerit et consecralus. 

XI. SecundOjVuJtinsupcr ccrtae criticessevcritas, scrmo- 
ncm ipsum nibiJ conlincre quodauttempori, autingenio, 
aut stylo scriptoris conlrarium deprcbendatur. Multos 
cnim videre datur codices, qui ob tcmporum aut scripto- 
rum ignorantiam uni tribuunt quod alteri fuisset ascri- 
bcndum. Unde codicum auctoritas probabiJitatem afTcrt 
magnam , non aJ^sokitam ccrtitudinem. Ccrtior autcm 
cvadit sentenlia , si nibil repugnet ingenio scriptoris , si 
nibiJ ilJius doclrin.Tcontradicat, si nibil styJo ejusdem no- 
tissimo aut tcmporum circumstantiis adversctur. Hinc 
secund.T ilJius reguloesemperct ubique fideles, fragmcnta 
varia , qu.nc S. Augustini nominc IuxuriaJ:)antur , cidcm 
nibiJoniinus abjudic.iviunis , quia nonnuJla Jiinc et indo 
scaLuricbant, (ju.tc a docLrina auL ing(mio sancLi Doctoris 
omnino aliena non immcrito vidcJ)antur. 

\II. T(M-lio . si non ita slricle cxia[cndum, saJfcm anxio 



pr^fAtio. 15 

desiderandum doctis mentil)us npparebit tertia , quam 
statuimus, conditio , nempe ut etiam plura inveniantur, 
quae cum uniuscujusque doctoris cogitationibus et com- 
muni dicendi genere concordent. Quamvis enim regula 
illa non sit in omnibus omnino sevcrius adhibenda, prae- 
sertim cumagiturdescriptoribus, quibus, ut S. Augustino 
diversum in diversis temporibus variisque longioris vitae 
gestis stylum adhibere contigit , utpote qui modo laici, 
modo sacerdotes, modo neophyti, modo pontifices, modo 
juniores, modoaetate provecti, mo(?lo humana adhuc doc- 
trinaimbuti, modo in divinis scientiis perfecti scripserint; 
vcretamen est confitendum in omnibus istis varietatibus ori- 
ginale semper aliquid et quasi personale deprehendi, quod 
talis aut talis auctoris vel sty lum odoretur, vel prodat inge- 
nium.Quod ut nostrse collectioni favere evidentius pateret, 
diversis notis collegimus non omnes quidem , sed aliquas 
ex aliis sancti Doctoris operibus depromptas simihtudincs, 
ut cogitationum stylique conformitate melius appareret 
veritas tituli in codicibus reperti , cum non modo non in 
dubium adducta scribendi varietate , sed in certitudine 
confirmata dicendi paritate videretur. 

XIII. His ergo reguhs innixi, novam hanc Augustinia- 
iiorum sermonum promulgationem fiducialiter in lucem 
edere non dubitamus , doctumque lectorem advertere 
precamur , triplicem hic sermonum speciem ejus oculis 
supponi ; primamquidem, qua3 sermones beati Doctoris pe- 
nitus ineditos complectitur ^ secundam, quae exhibet tracta- 
tus novis lectionibus correctos, aut novis ditatos fragmen- 
tis ; tertiam , qua sermones non solum incorrectos , sed 
codicum defectu perpcram in appendicem a Maurinis re- 
jectos, nostrorum auctoritate codicum beato Doctori non 
immerilo vindicantur. In uniuscujusque scrmonum prin- 
cipio breves notas prcTfiximus, quibus indicantur, 1° co- 



l(i i'nr.F\Tio. 

diocs, umlc scrmo assumitur; 2"* aulhciiticilalis argumcnla^ 
3" locus, ([ucm Iractalus tcncre (lcl)crct in Maurinorum 
cditionc. Se(|nitur synopsis, (|ua, ad majus lcgcntis com- 
moduiu , piiciuuiliatur (juiti(|ui(l in variis capitulis sive 
numcris continctur. Ad calccm vcro paginarum rcjccimus 
variantcs codicum lectioucs , ct sancta3 Scripturre libro- 
rnni ct vcrsuum indicalioncm. 

XIV. Unum autcm nunc supcrcst, scilicct ut pauca de 
codicum vetustate , fide et correctione prrenotcmus. Ve- 
tustatcm plerorunKiue ad undecimum saeculum rcferen- 
dam putamus, (juan(|uani plurimi anli([uiores possint ju- 
dicari , ut viderc cst cx tabula codicum infra stamj^iata. 

XV. Fidcs autcm, ex anti([uitatcjamiisasserta, mnjor 
adliuc cx corumdcm cum aliis multis variorum Europse 
])il)liothccarum conformilate cvadit 5 sic plcra([uc sanc- 
rum doctorum stampata huc us([ue opera, paucis, ct soepe 
non immerito , varianlibus, in iis nostris occurrunt ma- 
nuscriptis ; sic in illis legitur, paucis mutatis, duodecim 
scrmoncs, ([ui a Dyonisio cx Vcnetiana bibliolhcca nuper 
cdita fuerunt •, sic plures in biblotheca Laurcntiana Flo- 
rentinc repcriuntur, et cum Montis - Cassini lectionibus 
lectiones Florcntise non inutiliter ali([uando contulimus. 

XVI. Quoad vcro eorumdem correctioncm , nullus cst 
doctus, ([ui ncsciat ([uanlis soepius mcndis vetcrcs sca- 
turiant codiccs, ita utamanuenses modo similitudinelittc- 
rarum decepti vcrbum unum in alterius locum j)0sucrint; 
modo autem involuntaria ncgligcntia, aut praemcditato 
crrorc laboranles, pimcta cx uiio loco in alterum non sine 
scnsus pra>judicio transtulerint ; modo mentis distraclione 
])ra^occu[)ati non verba solum , scd ct lincas, ct integra 
sentcntiarum mcmbra transcciulerinl; unde codices nunc 
rescribcnti cuilibet non ])arvum o[)us incumbit, veram 
scu variorum coUatione codicum , seu profunda contextus 



pr.efatio. 17 

medltationej iiipubliciimemittereversioncm. Quanta au- 
tem cura, quantaprudentia, quanta, ut ita dicam^ religionc, 
in tam sacro tanique dilUciii lal:)ore usi luerimus ad l(!c- 
torcm judicium pertinebit; utque illam ccrtius necnonet 
facilius ferre valeat sententiam , omnes omniuo diver- 
sorum codicum lecliones, etiam ridiculas aliquando et 
absurdas, positis in paginarum fnie notis , rcfcrre curavi- 
mus, ut quae bene et certe correcta approbari, quae dubie 
ct probabiliter emcndata ponderari , quse vero male et 
audacius mutata, si qusefortcistiusmodi non ultro emissa 
nostram fidelitatem fefellerint, repreliendi possint ct in 
melius restitui. 

XYI. Habes igitur, lector amantissime, totius proposi- 
tum normamque laboris, quem non injucundum per- 
volventitibi evadereconfidimus. Et quomodo filium non 
juvaretinventas-nuper atavorum suorum, etquidem doctis- 
simorum sanctissimorumque chartas perlegere ? Quomodo 
nonexultaret patrum discipulus deperditas diutiusmagis- 
trorum saorum elucubrationes attentis percurrendo ocu- 
lis, attentiorique mente meditando? Quot et quanta in 
illis repertis feliciter tliesauris Ecclesia^ alumno non mi- 
randa modo, sed et delibanda evolvuntur? Hic S. Augus- 
tini doctrina modo Trinitatis mysterium , Incarnationis 
veritatem, realem Christi in Eucharistia praesentiam asse- 
rentis , modo neophytos simplicibusimbuentis lectionibus, 
et perfectos ad grandia virtutum exhortantis opera, modo 
sanctorum divina exempla laudibus exaltata omnium imi- 
tationi proponentis. Hic, brevisquidem et alieno idiomate 
deformata , sed nobilis adhuc et admiranda Ghrysostomi 
facundia; hic gravis et concisa S. Leonis papae locutio; 
hic dulcis et mellitluus , sed religiosa^ disciplinse semper 
addictissimus S. Bcrnardi dicendi modus ; hic non con- 
temnendi recentioris quidem, sed non minusscientia quam 
cxxxii. 2 



fg I'l\^FATIO. 

(Ugnil«to conspirni S. IVlri l);nni;ini cnrdiniills ftrtus. Hic 
scicnliii' sjtlcndor (|ni nicnlcs ilhnninct • liic cloi|n(Miliiv 
''' lontcs, ([ni ingcninm la'cnntlcnt ^ hic cli.Trilalis ardor, ([ui 
corda succendal. Lcgas , precor, ct judiccs. 



TABULA 

CODICUM MONTIS-CASSINI 



IN QUIBUS LGGUMTCB 



VARTA SANCTI AUGUSTINI OPERA. 



Hanc labulam , adjuncto eliam fideli quorumdam scripturaa 
exemplarl, hic ideo praBfigeudam duximus, ut, illa perspecta, me- 
lius pateret uostrorum liorumce sermonum authenticitas, cum inde 
manifestum fiat , et codices ad venerabilem referri vetustatem, 
et iisdem contineri simul siampata jam prius opera, et opera nunc 
stampis supponenda. 

Cod. XI, alias cvni, in-fol. membranaceus , folior. 276, cha- 
racteribus omnino longobardis, sed qui saeculum xii indicant, 
continet Homilias et Sermones sancti Augustini. Vide Mont- 
fauconium in Bibl. bibliothecarum sub eodem numero. 

Cod. XII, alias l, in-fol. membranaceus, folior. 543, characte- 
ribus longobardis xisaeculi, post medium. Continet Sermones 
sancti Augustini. Vide Monlfauconiura sub eodem numero. 

Cod. XIV, alias xliv, in-fol. membranaccus, folior. 225, charac- 
leribus longobardis xi saeculi continet decem priores libros de 
Civitate Dei. Sub eodem numero notatur a Montfauconio. 

Cod. XV, alias ccxxix, in-fol. membranaceus, folior. 570,charac- 
teribus longobardis, qui finem saeculi xi astruunt. Continet libros 
sancti Augustini contra Fauslum. Sub codera nuraero nolat illura 
Montfauconius. 

2. 



20 CODICIM MONTIS-CASSINI 

Cod. XVI, aliascxciii, in-fol. incinhranaceu3, folior. S59, charac- 
teribu!* loni;(»l)ar(lis ad fiiuMn xi sa;ciili conscriptis.Conlinclsanetl 
Aususlini lli^istolas, cl Solutioncs (|uarunulam quajsliouum. 

Coil. XVII, alias cxc, iu-fol. racmbranaccus, folior, 450, cliaracle- 
ribus longobardis saicult forlassc xii. Conlincl scrraones sancli 
Aut^ustini dc Ycrbis Doraiui.Dc illo loquilursubcodcm uumero 
Moiitfauconius. 

Cod. xviii, ptCod. xiT, alias iv, conlincnl libros sancti Augus- 
liuidcTrinitate.Cod.^autcm xix in-fol.mcrabranaccui;, folior. 270, 
charactcribus saxonicis scribitur juxta specimen datura aMabil- 
loniode Ilc diploraalica libr. v, labul. iv, p. 351, n. 2, licet pau- 
lulum scripturasit diversa. 

Cod. XX, alias xcix, in-fol. membranaceus folior. 18G, cbaracteri- 
bus longobardis saiculi xi, posi mediura. Continet libros saucti 
Augustini de Consensu Evangclistarura. 

Cod. XXI. alias lvi, in-fol. mcmbrauaceus, folior. 4G0,characte- 
ribus longobardis saiculi xi, post medium. Conlinel primara par- 
tem Conimentariorum sancti Augustiui iu Joanuem, videlicet 
tractatus xxxvm. 

Cod. XXII, alias li, in-fol. mcrabranaceus, folior. 433, cliaracteri- 
bns longobardis , saec. xi.post raedium.Contincl alteram parlem 
Comincntariorum in Joanucra. Mcmoratur sicut et praecedens a 
Moutfauconio. 

Cod. xxiii, alias clxxiii, in-fol. parvo, mcmbranaccns, folior. 
420, charactcribus longobardis ixi sajculi. Coutinel saucti Augus- 
tini in Epistolara Joannis Commentaria. 

Cod. XXIV, alias xliii, membranaceus, folior. 479, characteribus 
longobardis XI sajcuIi.Continet sancti Augustiui Explauationes iu 
Psalleriura ctin Epistolam Joaunis priraara. 

Cod. XXV, alias cxci, iu-fol. mcrabranaceus, folior. 2n, charac- 
teribus longobardis xi saDcuIi, initio. Coutincl libros xiii Coufcssio- 
num sancli Augustini. 

Cod. XXVI, alias XVII, in-fol. racrabranaceus, folior. 512, cha- 
racleribus longohardis sacculi xi. Continct partcm primara Expo- 
sitionis sancti Augustini in Psalterium. Sccundapars continetur 
in Cod. XXV II. 

Cod. XXVIII, alias cxciv, in-fol. racmbranacous, follor. 588, cha- 
ractcribus longobnrdis xi saiculi . tcmpore Thcobaldi abbatis cas- 



TABULA. 21 

sincnsis, cujus jussu inarmarium librorum fuitpositusanno 1023, 
ut paletex fol. 585eju6(lem Codicis. Conlinetpartem librorum de» 
Civitate Dei. 

Cod. XXXIX, alias lxviii, in-fol. membranaceus, folior. S90, cha- 
racleribus latinis iissimilibus quos d^t Mablllonius libr. v, de Ro 
diplomatica, p. 369, tabul. xiii, n. 4. Coatinet Expositionem in 
EpistoIasbeatiPauli, quae ex titulo antiquo sancto Augustino Iri- 
buitur, ex recentissime autem apposito Bedaj presbytero. 

Cod. Lvii, alias xxxix, in-fol. maximo, membranaceus, folior. 
587, characterlbus longobardis xi saBculi. Continet Commentaria 
in Psalmos ex SS. Augustino et Ilieronymo. 

Cod. Lxxx, aliasLxiv, in-fol. membranaceus, folior. 168, charac- 
leribus longobardis xi saeculi. Continet Vitam vel Obitum sancti 
Augustini episcopi. 

Cod.xciii, alias cl, in-fol. membranaceus , folior. 322,charac- 
teribuslatinisxi saeculi, juxta specimen quod exhibetMabillonius 
deRedipIomatica,p. 369, tabul. xiii, n.2. Habet sermonemsancti, 
Augustini, qui incipit : Prolixa oratio , elc. 

Cod. xcvii , alias lxxxviii , in-fol. membranaceus, folior. 275, 
characleribus antiquioribus longobardis sajculi x, ante raedium, 
qui accedunt etiam ad francicam, seu meroviugianam scripturam. 
Habet initium tractalus sancti Augustiui episcopi in co : Dixii 
Jesus Pelro : Sequere me. 

Cod. xcviii, alias clx, in-fol. membranaceus, folior. 557, charac- 
teribus longobardis xi saeculi, post medietatem. Habct Sermoucs 
sancti Augustini. 

Cod. c, alias ccxi, in-fol. membranaceus , folior. 190, characle- 
ribus longobardis xi saeculi principiantis. Continet sancti Augus- 
tini Sermones. 

Cod. ci, alias cxcix, in-fol. raembranaceus, folior. 2o9, charac- 
teribus longobardis sseculi xi. Continet Sermonem sancti Au- 
gustini. 

Cod. cii, alias cxx, in-fol. raembranaccus , folior. 307, charac- 
teribus longobardis, saeculi xi ante mediura. Conlinet Serraoucs 
sancti Augustini. 

Cod. ciii. alias clxxxiv, in-fol. merabranaceus, folior. 267, sa;- 
culixi ineuntis, vel x ad finem, longobardicc cxaratus. Contiuet 
ejusdem gancti Doctoris Sermones. 



22 CUDICL.M MOM1S-C.ASS1I1I 

(loil. civ, «ilin* XVIII. iii-fdl. macno. luenihranaceus, folior. l.si, 
cliaracleribus lon^ohardi-. s.oculi xi, nisi eliain forlasse soeculi x, 
cum valJe siinilliini videanlur iis (lui sub Aliiierno abbalc, scripli 
fuerc. Sedil auteni Aligcruusin Cassiueusi Calbcdraabauuo 945 
aJ auQura 99G. Conliuel saucli Auguslini Sermones. 

CoJ. cv, alias xix, iu-fol. meiubrauaceus, folior, 272, charac- 
teribus longobarJis saeculi xi posl meJiura.ConliDet Uomiliarium 
dc Terapore. 

CoJ. cvi, alias xci, in-fol. mcmbranaceus, folior. "80, characle- 
ribus longobarJis sfflculi xi , ac propric anni lOlO. Conlinet sancti 
Augustiui Sermoncs. 

Cnd. cvn, alias cxxv, in-fol. menibrauacous , folior. 182, cha- 
raclcribus longobardis sajculi xi. Continct Sermones sancti Au- 
gustini. 

Cod.cvni, alias xx, in-fol. magno, mcrabranacens , folior. 285, 
charactcribus longobardis saiculi xi post meJium. Continet sancti 
Augustini Scrmones. 

Cod. cix, aliasxxv, in-fol. raagno, membranacens, folior. 248, 
characteribus longobardis xi gaeculi. Continet Sermones sancli Au- 
gusllni. 

Cod. cx, alias xxxvni, in-fol. maximo, merabranaceus, folior. 
308, charactcribus longobardis saeculi xi, utconQrmaluraGattula 
in indice MMS. cassinensiura, p. o.Conlinct Sermones sancti Au- 
gastini. 

Cod. cxi, alias xxxvn, in-fol. maximo. folior, 210, charactcribus 
longobardis sajculi xi. Continct Homiliarium cum aliquibus ho- 
miliis non vulgatis. 

Cod. cxii, alias xciii, in-fol. membranaccus, folior. 179, charac- 
teribus longobardis saeculi x ineuulis, temporeTheobaldiabbatis, 
ut ex characteribus ipsis facilc erui possc videtur. Continetsancti 
Augustini Serraones. 

Cod. cxiii, alias lxx, in-fol. raembranaceus, folior. 227, charac- 
teribus longobardis sajculi xi. ^Conlinet diversas de sancta Qua- 
dragesima Homilias. 

CoJ. cxiv, alias lxv, in-fol. mcmbranaccus, folior. ii2,charac- 
teribus longobardis xi sajculiadiuitium.ContiuetsancliAugustiui 
Scrraoues. 



TABfl.A. 23 

Cod. cxv. aliasi.xvi, in-fol. menibranaccu'^, foliof. 18B, charac- 
{eribus longobardis saM^uli xi, cum lilterii; majusculis, sou initia- 
libus sane pulcherrimis, sed quarum plures abruplae sunl. ContU 
net Sermones sancll Auguslini. 

Hi sunt Codices, antiquilale venerabiles, ex quibus assumpti 
fuerant Bermones qui nunc in publicum emilluntur. Ut aulem 
clariusadhuc pateatsacra illorum velustas, aliquoram hic deli- 
neatam imaginem anQectimad. 



ADDENDA 

VITyE SANCTI AUGUSTINI 

A POSSIDIO EXARAT^. 



Fragmentum hoc e codice cass. cxlii, fol. 136, ex- 
tractum,finem mtce sanctiAugustinialiter ac in editis 
reproesentat. Quce dii^ersis ad ultimum excusa fue- 
runt characteribus, manu recentiori adjectavidentur. 
Vide editionis Maurinensis, tom. x , fol. 280. 

( Post hsec verba capitis xxxi : Sam fide in Ecclesia prcedicaviti 
hsec allunde translata leguntur : ) 

Sed iie, ut supra tetigimus , Civitatis suse ruinam vide- 
ret, tertio obsidioriis mense migravit ad Dominum, quinto 
kalendas septembris, cum vixisset annos septuaginta-sex, 
in clericatu autem vel episcopatu annos ferme quadra- 
ginta. 

(Post hsGc legitur caput xxvni integrum hic transpositum. 
Deinde sequitur : ) 

Vir denique ipse debellator haereticonim , defensor 
fidelium , et famosorum palma certaminum , in quiljus- 
damlibris nimia difficultatc rcconditus, inquibusdam sic 



20 .VUDEJNDA 

cslplnnissimus, ul cliani )>.irvulis probotur acceptus.Cujus 
apiTla suavia suul, bl)scura vcro niaynis ulililalihus far- 
cita pingucsount. llujus aulcm ingcnii vivacilaLcm si quis 
nossc dcsidcrat, lil)ros ipsius Contcssionum lcgat, ubi sc 
rcfcrt omncs mathcmaticas disciplinas sinc magistro com- 
prchcndissc, quas afiis sub doctis cxposiLoribus (vix datur 
cor.iprchcndcrc '). FcrLur iLaquc quod Marcus TercnLius 
Varro apud LaLinos innumcrabilcs scripsit hbros j apud 
GrrccosCalciodorus miris in scribcndo attollitur laudibus. 
Dc nostris utiquc apud Graccos Origcncs ad scx milha le- 
gitur libros scripsisse •, horum dcnique studium Augus- 
tinus nostcr ingcnio vcl scicntia sua vicit. Nam tanta pri- 
vatini dictando tantaque in Ecclcsia divcrsisc[uc locis 
dispuLando conscripsit, ut vix quis([uam studiosorum 
diobus et noctibus non soluni scribcre liljros cjus, scd ncc 
lcgendo nosse occurrit. Dc quo quidam catholicus Doc- 
tor quasi cum ipso loqucrctur, tcstificans sic ait : 

Mcntitur qui te totum lcgisse fatetur. 

IsLc vero in sancta Ecclesia inter nos post mortem vivens, 

nobiscum lo{[uitur scmpcr juxta cujusdam gcntiUs poctoc 
gramma , quod suo scri])crc jiissit scpulcro , lioc modo 
diccns : 

Vivere post obitum vateu» vis nosse vialor ? 
Quod lcgis ccce loquor j vox tua nempc mea c^t. 

Hic dum in llipponensi scpultus cst regione, proptcr im- 
mundiliam et crudclitatem gentihum, inde ablatus m Sar- 
dinia repositus cst. 

Docurrcutibus itaque a die obitus ojus fornie duccntis octoginta 
annis usque ad tcmpora Liutprandi rcgis Longobardorum , audiens 
idom rox quod Saraconi, dopopulata Sardinia, ctiam loca focdarent 
illa, ubi ossa sa?pe dicti Patris ob vasiationcm barbarorum olim 

' Vidc tom. X, cap. xvm, p. 270, Append. ila^c verba ansulis circum- 
scripta dcsuut in Codicc , scd sensu rcquiri videntur. 



VlT/t: SAKCXI AUGCSTIM. 27 

translata et honorificcconditalVicrant, misit, ct dato magno pretio 
accepit ct transtulit ca Ticinum. Qua; utique ossa in basilica beati 
Pctri apostoli, qnm a ticinensi populo Coelum-Aureum nuncupatur, 
cum debito tantiPatris lionorc recondidit. Jurc igitur in apostolica 
est collocatus ecclcsia , qui pro apostolica dimicans fidc , vivcns 
verbis, ct hactcnus scriptis, diaboUcas h«rcticorum fraudes palefa- 
ciendo dispcrdidit ; adjuvante Domino nostro Jesu Christo,fidei 
nostrae auctore, qui cum Deo Patre et Spiritu Sancto vivens rcgnat 
per cuncta saecula saeculorum. Amen. 



S. AUR. AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISCOPI 
SERMONES INEDITL 



SERMONES 
DE SGRIPTURA. 

SERMO I. 

De ligno dlgnoscentise boni et mali» 

Hic sermo rejectus est in appendicem a Maurinis, 
sicut et sequens, ita ut ex duohus unusjiat in editis , 
et quidem perperam, Sola duhitandi ratio occurrit, 
quod in codice Corheiensi extet sine nomine, et a 
quibusdam fuerit S. Amhrosio ascriptus, quihus ego 
rationihus me minime moveri lihentissime fateor, In 
aliquihus enim veterihus lihris contineri et ipsi incla' 
mant Maurini; quin et tres nunc inventi, illis autem 
nondum cogniti, occurrunt codices, qui sanctiAu-' 
gustini foetum hunc esse testantur. Legitur enim in 
duohus codicihus cassinensihus , nempe cod. cni, 
fol. 206, etcod. c\i,fol. 350y et quidem cum nomine 
beati Doctoris, Eidem pariter tribuitur in biblio^ 



M) S. AIT.TSTIM EnSCOPI 

ilwca LaurentUina iom, \,foL 80. Qiiidsireliciendi 
liiijus srrmonis caiisa fuisset sententia auctoj^is de 
honitate Dci^ in quibusdam non consentiens recen- 
tiorum Invreticorum opi/uonibus ? (Plde n. iii.) Unde 
duos illos sermones Augustino i^estituimus, et emen- 
datos ad authenticos codices liic repnvsentamus. 
Locus ejus post sermonem i, cum numero Senn. ii. 

SYNOPSIS. 

I. E^ordinm. TI. Arbor a Deo prohibita. ITI. Mors in arbore 
facta nonfuit. IV. Arlior non crat niala. V. Idcni comparatiouibus 
comprobatur. VI. Pcccatum soli Adae iinputandum, non arbori aut 
Dco. VII. Conclusio. 

I. In Veteri Testamento, idest, in Gencsi' lcgimus, Do- 
minum dixisse ad Adam ; « Ex omni ligno quod cst in 
» mcdio paradisi edctis, ex ligno autcm dignosccntioe 
M boni et mali, quod est in mcdio paradisi non cdctis^ 
)) qua dic autem cdcritis mortc moriemini (a). « Multos ^ 
scimus, carissimi Fratres, de hac arbore quGPStioncs vanas 
movisse, qui dicunt^ Adam non voluntatc pcccasse, qina in 
illa arbore fuit dignoscentia l)oni et mali , qui cum ho- 
minis culpam excusare nituntur, Deo conditori injuriam 
faciunt. Quibus ratio reddenda est, nediutius qusestiones 
vanas moveant, neque lateant in errore talia mcnticndo*. 
Sed si volunt nosse taceant et audiant, ne loquendo stidta* 
Deo convicium faciant. 

II. Una arbor fuit inmcdio paradisi explorans hominis 
vohmtatem ; in ea vita pendebat per obedientiam^, mors 

(«) Gcn. II, iG, 17. 

' EJit. Lci^inius in Gcnesi , clixissc Dominiim. — ' Vox multos dcest 
jn no?lio Codicc. — ^jr^ijt. ma\e dicant. — ^ Eilit. aut usqui^ aJhuctalitcr 
scntienilo Liteanty — ^ Edit. stuha loquQndo, — c Hcec verba neccssaria 
pcr obeciientiam defunt in cdit. Eorum loco lcgitur ct in ca. 



SETVMO I. DE LIGNO DIGJfOSCEKTI^ BO^I ET MALI. 31 

per trausgressioncni iatebat. In ea apparuithominis trans- 
gressio, iii qua logis pr^cccptio firmata fait'. Dixit illis 
Deus : « Ex omni ligno quod est iii medio paradisi ede- 
)) tis, de illa autem^ arbore, quae cst in medio paradisi , 
M non edetis^ iie morte^ moriamini {a). » Iii hoc verbo 
lex erat a Domino homini posita , in quo^ fuit praemium 
vitae constitutum cum interminatione sententiae. Dixit 
Deus : « Mortc moriemini % si gustaveritis (b) ; » et dia- 
l)olus dixit : « Morte non moriemini^. » Stetit homo inter 
factorem Deum et diabolum deceptorem. Deus mortem^ 
minatur, si tangatur arboris frnctus \ diabolus, si sumatur 
fructus, promittit deos essc futuros^. Sic arbor illa vio- 
lata^j appetita est venenosa dulcedo mortis*°, etcontempta 
est salubritas perpetuae vitae. 

III. Sed dixit*^ aliquis calumniator : « Yides quia in illa 
arbore fuit facta mors. » Rcspondeamus vanae quoestioni. 
Non fuit plane in illa arbore facta, sed inventa per homi- 
nem. Hsec fuit probatio hominis, non deceptio Salvatoris. 
Nam si Deus hominem non amasset , nec et fecisset nec 
ante*^ praemoneret, si mortificare voluisset. Quod si antc 
non prasmoneret, non erat misericordia, sed impietas, nec 
justitia , sed injustitia , ut ipse fecisset misericorditer ho- 
minem et labi fecisset injuste. Haec impietas nec in homine 
esse debet, quanto magis in Deo non fuisse credenda est, 
qui fons bonitatis et pietatis est. Quis hominum, Fratres 

(a) Gen. ii, 16, 17. — (i) Id. in, 4- 

« Edit. in qua Jtrinata Juerat legis prceceptio. — * Edlt. vero. — ^ In 
Cod. male moriemini \ deest vox morte. — 4 Edit. male : Lex erat a Deo 
posita homini , in eafuit pra:mium coiistitutum. •— 5 Edlt. Deus dixit : Si 
gustaueritis morte moriemini. — ^ Edit. non morte moriemini. — 7Cod. 
tninus Lene morte. — 8 h[q (.^ sajpius in cditis verba eadem leguntui', sed 
ordine paululum divei-so; ab indicanda levi illa ditTereiitia abhlnc absHne- 
bimus , nisi mutalio scnsum affecerit. — 9II;l'C plirasis deest in editis. — 
'" il/oriw desideratur in editis , et quidem male; male iterum Codox habct 
appetitia. — " Elit, Jicit. — " Edit. iicc et antca. 



32 «. AUGUSTINI EPISCOPI 

niei, opiis siinm pcnrc patlalur, ant' fabricam suam rui- 
naft Iradal, aul (iiium quem genuit in fovcam mortis im- 
pingal. Si in liominL' ista cruilclitas non est, {[uomodo iu 
Deo fuisse credenda est^ , ([ui fajjricam suam , id est ho- 
minem, bene disposuit, etimminenti^ ejus ruinne destina- 
tione jMweepli^ su(fulsit, ne eaderet? Sed stare non [^o- 
luit; quare? quia audire noluit. Quid ergo imimtamus 
Deo, si Adam cecidit, qui ut caderet proeceptum Dci con- 
tempsit ? 

IV. Dic milii : arbor ipsa bona fuit , an mala^ ? dictu- 
rus cs utiquc mala , de qua homo pomum rapiendo ejxi- 
latus est mortem'', Ergo arbor fuitmala, an transgressio 
mandati? [ilane arbor; nam si mala nonfuisset, homini 
mortem non [)ro[Mnasset'. llccc dicisnon intendens virtu- 
tem Scripturarum ; nam sicut scriptum cst : in illa arbore 
fuit^ (( dignoscentia boni et mali (<7) , )> item® scriptum 
cst : (( Et vi(ht Deus quae fecit et erant '^ bona valdc (b). » 
IUud crcdis, quod te in crrorem inducat, ct hoc quod te 
ad sanitatcm" perducat non credis? vis nosse qui calum- 
niaris , quia arbor illa non fuit mala , sed bona ; nec in 
ca facta cst a Deo mors, sed homo sibi mortem creavit? 
Ferrum" bonum est, an malum? sine dubio dicturus es : 
Mahim. Quare malum, et non bonum, cum omnia c[use 
fccit Dcus l)ona sint '^ valde? quare '^ bonum dicis cssc fer- 

(a)Gcn. II, 17. — (/j)Id. I, 3i. 

* CoJ. male ut. — ' EJit. nac in Deo cveJus fuissc. — 3 QqJ n^alo ,',;j. 
mincntice. — ^ EJit. malc Jcstinam pfwccpti; unJc aLjicicnJadocta qaidein, 
seJ inutilis nota , aJ infciiovcin pagin;e maiginem apposita. — 5 CoJ. luinus 
Lene : an non .'' — ^ Jlauiini nialc : Dictuvus cs : Malu , malu uticjue, de 
fjua lionio pomum rapiendo mucllutus cst mortc. Piius eJiti pojori moJo : 
Mututus cst in worien2. No.^tiam lcctioncmveramesscpatct. — 7EJit. niale; 
y4dani non cecidissel. Cum nostris GoJicibus concorJat MS. ConipcnJiensis. 
— 8 YAit.yiiissc dignoscentiam. — oEJit. ita. — '<> EJit. cccc, — ' ' EJit. 
salutcm. — "> Edit. Iiabent : Dic mihi, Culumniutov: Fcirum, clc— '^Cod. 
iual(3 sunt, — '4 Edit. rpiale. 



SERMO 1. r»E LIGNO niGNOSCEISTI/E RONl ET M\l,l 1. 33 

rimi, uiide homiiics pcrimuiitur ? aucli crgo. Non fcrruin 
inakim est, sed homo^ qui ad factum utitur fcrro, ipse 
malus cst. Nam vis nossc quia bonum cst ferrum ? Unus 
co utitur ad putaudam^ vineam, et alius ad pcrpctrandura 
homicidium. Uniis^ se pascit ferro, ct ahus innoccntiam^ 
pcrirait gladio ; iniiis agrum fcrro coHt, ct aliiis in pace 
ferro sanguincm prodit : unus opcratur fcrro ut vitam 
sustcntct suam , ahus autem fcrro vitam cripit ahcnam. 
Nara et judex gladiura portat, ut in rcum^ animadvertat, 
ct innocentcm aljsolvat. 

V. Adhuc audi , si vacat, Calumniator; vinum bonum 
dicis csse an malum? puto quod dicis esse bonum , non 
malum •, et hoc ad judicium a^quitatis , et non ad cbrieta- 
lis bencficium'^. Ergo bonura cst vinum, bonum valde. 
Bene quod in uno'' confcssus cs bonam csse Dci crcatu- 
ram ^ ct cgo confitcor Ijonara cssc. Quarc ergo unus acci- 
pit ad sobrietatem, ct aliusad clnietatcm^? numquid quia 
unus incljriatur ^ ct turpis vidctur, idco malcdieenda est 
crcatura Dei? Alius sobrie bibit, et benedicit Deura in ipsa 
sobrictatc- nam qui inebriatur, in fovcam cadit, et ali- 
qnoties, c|uodpcjuscst, raortcraincurrit^*^. Gibi, cpios no- 
bis Dcus largitus cst ad cdcndura ^^, non sunt raali , scd 
boni, et taraen, si amplius sumantur ^'-, perniciosi sunt ct 
nocivi. Numcpiid idco mala diccnda cst Dcicrcatura, cpiia 
nocct, auL alicpubus pcrniciosa cst? Sed c[ui cam in per- 
niciera salutis sufc araplius prcesuraunt c|uara c[uod Dcus 

' In Edit. (leost honio. — ^ Etlit. pulaiiduin. — ^ EJit. alius. — 4 Edi(, 
iwiocentein. — ^ Iii CoJ. Jeest iii. — '^ Edit. jmio (juodlonuin cssc ilicas , 
et lioc cequiiutis juclicio , iioii chrietatis hencfwio. — 7 EJit. ni;i!e in viuo. 
— ^ Edit. Quare ergo unus accipit cuin sohrieiate , cdius ad ehrielalciiil 
Cud. niale accepit. — 9 EJit. inale unus de eo ehrialur. — "« Cod. niale 
alius inehriatur, et injoi^eani cadit, alicjuotics, cjuod pejus est, luorteiii in- 
currit. — " Edit. Doiiunus iargiri dignalus cst ad uienduin. — '=Edil. 
privsumaiuur. 

CXX.X. 3 



3i s. ArGUSTiiNi rpiscopi 

genrri himinno Inrgilus cst, ipsis nociva est'. Niim hoc, 
»|U()il dictiuussuin, Ixnc onmibiis cognilum cst^. Scimus 
ali(|uos mullo vino ct cibopraplbcatos ct mortepracventos'^. 
Nunujuid in vino aut cibo fuit mors? Alxsit, scd intem- 
perantia ciborum lecit eos in mortcm incidere ■*. Sicnt 
fcrrum non ideo malum dicendum est, quia de eo hitro f'e- 
cit* homicidium ; sed ipsc mahis cst, qui eo ntilur ad 
perimendum hominem. Ita et ilhi arljor non luit mahi , 
scd bona ; sed hoc fuit planc mahun, quod homo l)ci prrc- 
ceptnm Iransgrcssus cst. Nam quidquid Dominus ad usum 
hominis dare dignatuscst, l)onum cst''. Ecce et" de Novo 
Testamcnto j)rofcro testimonium , honaesse*^ qune Deus 
fecit. In Actibus Apostolorum obdormisse Petrumlegitur', 
ct visum vidisse : u Deponi de coelo vas quoddam can- 
H didum, vehit linteum, in quo erant volatilia, qua- 
)» drupedia , ct serpentia ^" posila. Et dixit ad eum vox : 
» Surge , macta^^ et manduca. Et dixit : Absit, Domine; 
)) nunfjuam manducavi quidquam commune ^- aut im- 
» numdum. Iteriim([ue ad cum vox ^^ : Qurc Deus, in- 
)) quit,sanctificavit, tucommunenedixeris(r/). )) Quidest, 
Calumnjator? li?ec non solum bona? sed sanctificata csse 
onniia ex ^^ ore divino probavimus. 

VI. Arbor igitur*^ hcec non fuit mala, scd bona, ncc 

(fl) Act. X , I I ;, cl scq-j. 

' Edit. mnle : sed quia in pcrnicicm salutis sucv aiiiplius prasuuiuiit , 
et f/und Deus c;fneri liuinano largitus est ipsis nocivuin rst. — "Lilit. ct 
f/u(e dicturus suiii hene oninibus iiota sunt. — ^ Edit. non habent: et inorte 
prasi'ciitos . — 4 Edit. cadcre. — ^Eilit. sic et \>\o sicut, etjacit \noJccit. 
— '"' Edit. nain honutn est quidquid Deus hornini ad utendum tribuere dig- 
natus est. — ' In Edil. deest ct. — 8 £jit omnia. — 9 Edit. legimus. — 
'» Edit. serpentia terrce. — " Edit. Surgc , Petrc , victiina et nianduca, ct 
Pvtrus ait. — " Edit. quoninm nunquain conicdi. — '^ Edit. cui dixit ^ 
et i)0»ldee?l inquil. — '4 Eilit. 11011 lialicnt ex. — '•'■ Apnd cnfdpm d( !idei;'liir 
vox iifttur. 



SEllMO 1. Ht; LlGIyO DXGWGSCE^TIiE BOKI ET MALI I. 35 

in ea aliqiiid rcperiri potuit malnm^^ sed homo fuit a se- 
raetipso maliis, (|ui male usus est boiio, quod leeerat Deus. 
In lioc mala voluntas liominis agnoscitiir-, quod ei omnis 
paradisi plenitudo non alKUidavit. Et quia ad arborem 
interdieLani manum extendit, anima^ mox mortem ineur- 
rit^. Si unam arborem ei Divinitas esset largita*, et om- 
nis paradisus fuisset interdictus, suilicere debuit^ quod 
ei largitus est Deus. Sedquia amplius voluit, quam quod 
ei largientis indulsit voluntas*^, et hoc quod habuit con- 
fusus amisit, et in praevaricationis necem nihilominus 
irruitproceeps^. PeceatumAdre, cui imputandumest? Deo, 
qui monuit, aut ei cjui noluit audire ? Medico, qui vuhie- 
rato prreceptura^ dedit, aut VLdnerato, cjui, contra prae- 
ceptummedici, noxiapoma gustJindo,causam transgressio- 
iiis incurrit? Medicorum arsest^, quos viderint nimia 
aegritudine laborantes , al) his eos prohibere escis , quae 
sunt perniciosa saluti , ut aut periculum possint cavere , 
aut mortem. Quod siaegroti contra medici prseceptum per 
intemperantiam contraria sumpscrint, et mortem ineur- 
rerint^*^, c[uid pertinet medico, qui prsevidens causam, ob- 
servationem indixit? Ita nec Deo medico animarum im- 
putandum est, quod Adam cecidit, qui eum ante mo- 
nendo, in aeternum vivere voluit. 

VII. Multa supersunt de istis cjuoestionibus , quse di- 
cenda sunt •, sed hora proeteriit ^^ singula dicere, ne longi- 

■ Edit. mali. — » Edit. cognoscitur . — 3 Edit. ut. cui omnis paradisus 
suhjdcuit, ad arhorem interdictam manum extendens mortcni incurrit. — 
4Edit. lai girctur. — • ^Edit. dehuerat. — ^ Cod. ininus henc jjotestas. — 
7ln Edit. desiint voces conjhsus... pra-varicationis... niliilominus... prce- 
ceps. — 8 Edit. ohservandi prceceptum. — 9 In Cod. abundat liic parlicula 
ut. Edit. habent : ut eis, quos viderint nimia cegritudine lahorantcs , ea 
prohiheant Cjuce perniciosa sunt, aut periculum procurent. — '°Edit. quod 
si cvgrolus coutra medici prceceptum pcr intemperantiam contraria sumens 
mortem inciderit. — " Cod. nuriu» hane prceterit. 

3. 



3G S. AlGtSTIM l.l'lSf;(»l'l 

ItiiloscrnKmi.s rasliilium lacial audilovibus ; (lcljilorcm nii' 
dico; dilalioncm pcto ; scd vcrcor iic dcbilor occurral, cl 
crcdilor ahscnliam pnx incl . 

SI^IIMO 11. 

Dc ligno dignosccnlkc boni cl mali U. 

Jciem (le hoc Serfnone dicendum ac de prcvcedenti, 
Notandum est tantum hic unum sohmimodo occur- 
rere codicem, nempe Cod. w, fol. 352. Ilic recurrit tt 
fortior quidem duhitatio de causa propter quam 
Sermo isterejeclus est aMaurinis. Asseritur enim, nec 
incertc , sedclare, lunninem invitum non peccare , 
peccare voluntate, non necessitate ; Job vincinon po- 
tuisse, quia non vohut, etc. quce quidem sententice non 
erant.gratce docti<! editorihus. In dubium igiturpotest 
revocari horumce virorum judicium , quosa recta via 
per conceptas prius opiniones ahductos fuisse facil- 
lime credendum est. Ponatur Jdc Sermo post pnece- 
dentem cu?n numero Serm. m. 

SYNOPSIS. 

I. Exorcliiim. 11. Cur Dcus sciens Adam poccalurum, noneum 
revocavita poccato. III. Morscxflivini mandaticontcmptu.IV. An 
debuit Dcus permilterc peccatum? V. Adam nonideo malus, quia 
genitor homicida?. VI. Nec Deus, quia Adaa peccatoris creulor. 
VI ". Conclusio. 

I. Df.bitum dc quo snpra ' cnro solvero sermonom ; sed 
prislinos meos non iuvcnio crcdilorcs^ aliqnos vidco, ali- 

' IJm: 'peilia de quo supra dcsuiit iu Edit. 



Slir.MO II. Dl". I.ICNO I)lr.NOSCE]>TM: nOM EX MALI II. t\7 

(|iios rcqiiiro. O crcdilor pigcr, ciim vciicris iit dcbitum 
cxigas, quid ibscutiam ^ procuras? Dcl)ilor satisracere de- 
bito- cupit, ct creditor dcsidiosus absciitiam facit ^. Novam 
rcm video-, instat dcbitor crcditori, iit debitum resti- 
tuat^, ct ille, utrccipiat, venirc cxcusat. Scd quid iutcrest? 
si^ crcditor venire noluit, rcddat debitor quod promisit. 
ir. Adhuc calumniator ilJc pristinus , tot probationibus 
convictus, non acquiescit, seddicit : Sciebat Deus homi- 
ncm posse peccare , annon''? Rcspondcamus ci , ne vi- 
dcatur sibi ahquid dixisse : Sciebat phuic. Si ergo scicbat 
eum posse peccare , quare non eum revocavit a peccato ? 
QuarePQuia invitum non decuit coronari'. Quis, inquam, 
Fralresmei, prsemium nonpugnanti dabit^? Autquseco- 
rona non dimieanti? Aut qua3 sine conflictu victoria? 
Audi Apostohim divino ore loc[uentcm : « Nemo corona- 
)) tur, nisi qui legitime ccrtavcrit (<7). )) Adam nec pug- 
navit, nec certamen cum dialiolo suscepit ; sed ad unam 
suggestionem, prsemium immortahtatis amisit. Victusest, 
quia non pugnavit; succubuit vohintati^, non neces- 
sitati. Vis nosse^°, o Calumniator, qui signare te nescis, et 
Deo calumniaris^ ^, quia Adam voluntate peccavit^'^ ? Nempe 
Job homo fuit simihs ilh. Quanta perpcssus cst ct tole- 
ravit! Pugnavit fortiter etvicit-, a Deo in potestatem dia- 
boh datus cst, ct sustinuit. Et utique cpiem sciebat Dcus 
superari^^ non possc, in potestatem non debuit dare : sed 
idco tahtereum prolxare voluit , ut nobis cxcusationis ct 
calumnioe articulum amputaret'^. Expohatus divitiis ct 

{(/) 2 Tim. 11 , 5. 

' Edit. tiuim ahsentuim. — ^Edit. crcdilori. — -^Etlit. ahsentcm sefacit. 
— ^Edit. ut dchitum recipiat^ ct ille cxcusat. — ^ In Cod. decst si. — 
^ Ibid. desideratur aimon. — 7 Edit. coronare. — ^ Edit. dat. — 9 Cod. 
male voluplati, — '" In Edil. desunt verba : vis nosse. — ' ' Edit. i'is ca~ 
lumniari. — " Edit. Adam non voluntate peccavit. — '' Edit. pcruius 
supprari.-— '4 la Cod. dcsunt m.iloct... orticuhju. 



38 S. AtGLSrlWJ KlM.SioI'1 

ccnsu , vinci non poluil , (|iila noc voluit. Filios* amisil, 
cl Dominum bencclixit. Parum liiil- hoc ^ postca ulce- 
lihus'' plcnus , in stcrcorc jacuit, et nihil maU advcrsu'^ 
Deum loqui vohiil \ Licct dolorihus urgeietur loqui , 
verlxi tamcn non rucrnnt impropcrii. Cni cliam u\or 
sna non ad adjnuiiium, scd ad dccc|ilionem fncrat re- 
scrvata''; ad adjutorium quidem dial)oh , sed ad decep- 
lioncm pLino mariti. Sul)rogata^ a dialjolo, talia pcrsua- 
dehat diccns : « Quandiu haec patcris? dic vcrbum 
» conlra Dominum, ul indignetur tihi, et moriaris(a). » 
alVectus uxoris ! o uudagma conjiTgalis! non dixit : 
« Confitere Domino ut propiticlur tihi et vivas, » sed 
« Blasphcma^ inquit , Deum _, ut indignetur tihi et mo- 
» riaris ". » O argumenta serpentis anliqui ! Pcr uxorem 
putavit^ dcciperc , cujus animam vulncrihus^ ad hlas- 
phcmiam no*n vahiit incitare^^*. Deo nec sic Joh quid- 
quam ingrate aut contrarium estlocutus; neque per sug- 
gestionem uxoris , diaholo , scd polius Deo , tolerans 
ohedivit. Adam vero quid tale perlulit? Quod cum dia- 
bolo certamen ha])uit? Nihil tale pertulit : quare dia])olo 
potius quam Dco o])edivit? 

III. Sed adiuic, Calumnialor, dicis^^ : Quarc Dcus dixit : 
« Morte moriemini, » nisi quia Deus ipsam mortem fc- 
cit, qui eam non avertit? Respondetur tibi, et inhoc, Ca- 
lumniator ineptissime. Si tu, cum sis corruptiljilis ' - homo, 

(f/) Job. XI, g. 

' In Cod. dcest \o\Jilios. — ' r.dit. est. — 3 Cod. inaTe vulneribus . — 
4 Edil. male potuit ; et post simplicein virgulam licct dnlorihus nrgcbatur 
loqui ; sed 2'crha nonjtmrant improperii. — 5£jJt cui jani uxor sua non 
adjutorium , sed deceptio Jiiit. Plnasis sequens intesra uecst. — ^ Edit. su- 
bornata. — 7 In Cod. dcsunt lia?c cx Iiis vcrbis : O nj/ectus , ctc. , qua; sup- 
plentur c\ Editis. — SEdit. putavit Joh. — 9 Edit. animum vulneribus ple- 
nuni. — '°Cod. irritare ; et postea sine sensu lepifur dimidiata plirasis : et 
ncc sic potuit , sed adjutorem Den. — n Codex male dicit. — >» In Edif. 
decst cnmiptihi/it. 



6EUMO II. DK LlOnO DIOIVOSCEJSTI « BOKI ET MALI II. 39 

liabens sub te famiilos, quibns iit se, ne in periciilum 
mohis corruant , vit;« committis prneceptum ; et in his 
omnibus contigerit uni eorum per incurine negligentiam , 
laqueum incurrere necis^, numquid mors ejus tibi impu- 
tanda erit, et non potius ei, qui Uiam admonitionemcon- 
temnendo mortem incurrit? Sic necDeo mors Adae :,scri- 
benda est, qui eum ante transgressum ^ , iii mortem ne 
incurreret , monuit. Certe^ manifestum est Deum'^ no- 
luisse hominem perire^, neque mortem fecisse 5 juxta di- 
centis testimonium sapientissimi Salomonis : « Deus mor- 
» tem non fedt, nec Iretatur in perditione vivorum («). » 
Adam namque" praeceptum Dei contempsit''. Non verbe- 
ribus caesus , neque gladio percussoris fuit mulctatus. 
Imperatoris nempe facta ^ nemo sine periculo sui sangui- 
nis contemnit. Homines utique imperatorissuscipiuntcunj 
tremore et veneratione vilissimam chartulam, atramento 
conscriptain^, et velut divinos apices adorant. Sed Scrip- 
turse divinae leguntur, verba Dei tonant, ipse Dominus 
quodam modo prsesentibus loquitur, nec vcneratur^", 
nec timetur , neque adoratur , nec auditur ; sed , quod 
pejus est,velut fastidicntes, discurrente per ilhcita visu , 
auditum avertentes, inanibus obnoxia cum detractione 
fabulisoccupamur ^^ Imperator longe positus^ dc charta 

(ii] Sap. I, i3. 

' Edit. haheus Jilios , omnes ac/inones , omnihus prcEceptum das , ut te 
seauantur, et imitentuv in omnihus , et si unus eorum contemptor extite- 
fit, et per malam coiwersationem mortem incurrcrit. — ' Edit. transgres- 
sionem , et deinde incideret. — ^ Edit. nam. — 4 Edit. monuisse Dominuni 
ulque noluisse. — -'YLiWi.mori, cl post «ec ipsumjecisse mortem.TestiJica- 
tiir huic verho sapientissimus Salomon dicens. — ^" In Edit. deest namque. 
— 7 Edit. iieglcxit, et in mortein incidit. Phvasis seqnens in iisdem integra 
desideratur. — ^ Edit. revei-a, Fratres , imperatoris i9flcr«m (nempe epis- 
tolam) sine periculo , etc. — 9 Edit. scriptam. — '"Vox passiva, id est, non 
recipit venerationein. — " Edit. et non auditur, nut fastidiosi h?>nnies 
audiunt , aut , <juod pejus est , sedfntes firihuhs vncdnt. 



40 S. VIGUSTIWI *El'ISCOPI 

lociuiliir et Iroinilur ', cl (juasi pr.Tsciis in illa cliarla 
adoratur'*; lcstimonium clominicum rotitalur, ct ab ali- 
quihus conlcmnilur^ IpsumProphct.-c clamanl^ Apostoli 
pr.Tilicanl, Evani^clia lotpuuUur-, pcrscipsum liominibus 
l.ibulalur, cl non auclilur. Aucli pricsi'nlcm I)i'um ^ ct 
locpicnlcm : (( Ul)i lucrint, iiicpiil, cluo vcl trcs congrc- 
» t^ali in nominc mc^o, ibi sum in mcdio corum (((). » 

IV. Sccl utic[uc, incpiiunt calumniosi ^ , Dcus non 
dcbuit homincm pcrmittcre ut pcccaret. stulti cpii lioc 
dicunt , ct ^ non considcrant cjuia Dcus non slatuam lccit 
Iaj)idcam aut ligncam, scd liomincm pcrrccd.um condidit, 
cui ct libcri arbitrii polcslatcm dcdit " ! Dcbuit considcrarc 
quid boni ajipelcrct, ct cpiid mali contcmncret^ dcbuit 
limcrc (juod minalus cst Dcus, cb contcnnicrc cjuocl 
pcrsuascrat diabolus; ct proposito sibi iuuuorlalilatis 
praemio, ad hoc clcbuit aurem cordis jiararc*^, ul Crca- 
toris sui scrvarct prjcccjHum, non cxtcrminatoris consi- 
lium '^. INon mciius homincm culjio (juam Dcum, cpii 
homincm bonum iccit? cui procul dubio injuriam lacio, 
dum contra eum dcfcndo hominem^'^. stulla et vana 
cpifcslio! Dicunt homincs : Dcus non dcbuit homincm 
pcrmitlcrc ut pc^ccarct , ct non diciuit ([uia liomo malc 
lccil, Dei praeceptum transgrcdicndo, ut peccarct. Quia" 
uli([uc ijxsc homo cbl)uil mortcm timcrc . cl ad intcrdic- 
lam arborcm non ac:ccdcrc. 

V. Si cpiiscjuam homiuum , uolo diccrc impcratoris 

(</) MaUli. XVI II, 9.O. 

« Vox p.issive suinpla, quamiuam non ?ic conimunilei-. — » Cod. minns btnc 
adtiorlatur. — ^ EJJt. tcsiantciUum Doinini ciiiii rccildliir ah uliquihwi 
hoiuinibiis cl conteinnitur. — ^ Edit. Doiniimm. — ^ In F.dil. .aJJilur vox 
homines. — 6 In Edit. Hce«t et. — 7 Edlt. ut considciaict quid boni , etc. 
— ^ Edil. haherc cor j)cn-alu«i , et Crcatoris sui servare , clc. — 9 Edit. 
uudire consiliuin. — '"Edit. male: non melius hoiiiincin culpo auaiii Deuini' 
tjui homincmjccit , injwiuin faciat? — " Cod. miuus ueuc 'jui. 



SEUMO 11. UE MG>'0 DIOOSCENTl.E UO> r ET -MAI.I II. 11 

sreculi, vcl C(?rte* judicis praecoiicm conlcnipsorit , noii 
rapilur ad supplicium? Dei pr.Tcopta' contcmpsiL Adam , 
ct ab ali([uibus defenditur. Quare^culpas Deum cum tuo 
pcriculo ^, et non hominem sine tuo praejudicio^.^ Quare 
accusas^ Artiriccm qui bene fabricavil, et defeudis homi- 
nem qui rcdificio suo adesse nohiit? Qui divini prnecepti 
immemor fuit, invulnus ^ transgressionis incurrit. O qui 
Adam defendis et Deo injuriam facis, ad quod le intcr- 
rogo n^sponde mihi: Adam bonus fuitan malus? Dicturus 
esbonus , utph-nasit tuadcfcnsio. Si ergo bonusfuit, ([uarc 
unum fihum Jjonum , ahum hTtroncm fecit '? Debuit, ut- 
potc bonus^, ambosbouos creare, aut si, ut lu^ dicis, Dco 
laciente peccavit, ambos malos debuit generare. Quare 
unum innocentem, et ahum cfTundentem innocentis san- 
guinem genuit? Unus dedicavit martyrium , et alius ini- 
tiavit parricidium. Ergo Cain quod germanum occidit , 
reus non csl, quia gcnitor ejus susccpit reatum,quif]hum 
crcavit Litronem^*'. Si Adam invitus pcccavit^S ergo Cam 
invilus in jugulum fralris gh"chum fixit. Talem justitiam 
tenent, quia legi calumniantur^- ut geniti sint rei, et eo- 
rum^^ genitores ipsorum^* reatii teneantur obstricti. Ecce 
Adam qui genuit latronem , et ecce Cain qui interfecit 
fiatrcm. Ouis^^ ex his duobus est reus? Pater qui gcnuit, 
aut fihus qui germanum morte**' percmit? Cesset calum- 
niator, taccat calumniator; quamvis nun([uam aliquid 
veriusdicit, qui verilalicahimniam fccit^". Ubics, Cahnii- 

' Duie istrc voces dcsunt in Edit. — * Edit. prceceptum. — 3 Edll.juclicio. 
— 4 Edit. pericido. — ^EJlt. incusas. — ^ Cod. maXevuIncre. Edit. lualc 
non ponunt pnnctum po.st noluit. — ' Edil. gcnuit. — * ll;cc vciba utpole 
l/onus non leguniur in Edit. — OVoccs ut tu dcsunl in Cod. — "« Yox la- 
tronem non est in Edit. — " Non repeiitur in Edif. plirasis principiuni : 

Si Adani ini'itus peccavit. — '=Edit. qui calumniari niluntui-. — '^Edit 

horuni. — '4 Vox ipsorum decst in Editis. — '^ Edit. luale qui. — ''' Edii 
crudeli inorU:. — - ^lYA\\. cessil. . . tacuit. ..^facit. 



il^ 



•42 S. AlOlSJIiXI EIMSCOPI 

niatoi? Uispoiulc nrilii pro stisccplo luo, i[iu dc l(MM'as 
seciiriis. Dcroiulc (|iicin iis([iic niodo (lefoiKlebas. Qiiare 
reeessisti? ([uid laeuisti? Keee pro lilii re:\lu reus leuc- 
tiir Adaiu ipii ^^ciuiil jvniicitlam. Qiiare uoii dieis : Non 
est rcus? 

VI. Kxurrexit ([ui taeej)al. Noutaeeo, iuijuil , res})0U- 
dco plaue et deleiulo ; nee liruis })ro })atre, uee }iat(n" })ro 
filio reus est , ([iiia seriplum est : « Aniuia jiatris mea cst, 
)) etanicia lilii niea est : anima ([uae pcccavcrit , i}isa jni- 
)) nictur(<^/). )) Quasi ex}ierrcctus ' est calumniator ille, qui 
dormicbat-, aperuit os % ca'}")it loqui , scd modo lacebat. 
Dic ergo : Nec filius j^^ro patrc, nec }")atcr }")ro iilio reus (?st. 
ResjxMide jirosusccpto tuo, ct cgo \)V0 Deo meo. Defende 
Adae causam , et ego Domini mci^ injuriam. Tudicisnon 
csse justum ut rcus sit Adam })ro fdio, et et>o conscntio^ 
ergo si }xitrem uoii iuvoUit lilii reatus '', (juarc imputas 
Deo AdsR peccatum \^ Et sieut uon est judicandus^ pro 
Cain, sic nec Deo (juod Adampeecaverit" imputiMuus'^. 

YII. Dcsinc, slultcCalumniator, si tamcn calumniator, 
et non potius blas})liemator dipendus cs, dcsine talia de 
Deo loqui , et talia dclirarc. Considera te }")rimum (jui sis, 
(}ualis vel a cpio factus sis, et vide utrum dcbeas de Factore 
ila loqui , qui non audes lotpii de conservo tiio. 

(a) Ezecli. xviii, 4. 

•Coci. male expertus. — ' Edit. os suum. — 3 Edit. Dei mei. — 4 Edit. 
reatus ad peccatum. — 5 H;,,^ dcsunl in Edit. — ^ Edit. judicanJum. — 
7 Edit. pcccauit. — ^* Edit. adjiciunt; sed sic agamus , ut ad indulgcntiam 
Dci veniamus. Reliqua dcsunt. 



f 



SERAIO III. liX ISTUD : I^E TAllDES COiNYEUlT AD DOMIZ^CtM. 43 

%\'\A V^Vt^ WW WX*^ V\.XV WW\/VWVW\ WW W/W WW/ vvw ww vwv tvw VVW \VW W\'- WV\V» 

SERMO 111. 

//? istiid : Ne tardes converti ad Dominiim (<:/). 

Sermo iste a Codice xii Cassinensi eruitur , qui 
totus fere S. Aw^ustiiii foetus complectitur. Nomen 
et stylus perfectissime concordant ; unde duhitandi 
locus minime relinqieitur. Ponendus est in editione 
Maurinensi post Sermonem xl, ubi eadem verba 
explicaritur. 

SYNOPSIS. 

I. Bona opera cum fide necessaria sunt. II. Procrastinantes ar- 
guuntur. !ii. Contra despcralioneni et pr;i?suinptionem. IV. Pro- 
crastinatio iterum impugnatur. V. Conclusio. 

I. CuM de bonis operibiis frequentius admonemus ali- 
quos ex nostris , ad justitiam , vel ad eleemosynam pi- 
grus , et ad luxuri;im , vel avaritiam promptos esse cognos- 
cimus. Penc est ut suspicemur eos, qui tales sunt, futurum 
judicium non timere.Et revera,Fratres, quando negligentes 
et tepidos Christianos nec peccata vitare,nee praemia sibi 
aeterna videmus bonis operibus providere , quid superest , 
ut eos opinemur credere , cpiod nec bonis prsemia , nec 
malis suppliGia(sint) in Dei judicio repensanda. Et vere, 
Fratres, ipsum in veritate intelligimus Dei judicium timere, 
quem bonis operibus videtnus insistere. Illi vero, qui nec 
bona opera conantiu" implere, et lectioni, et orationi va- 
care dissimulant, cptid eis prodest, quod verbis ass.erant 

(a) Eccli. V, 8. 



44 S. AIC.ISTIM EPISr.OlM 

iidom, iMim |iroln'iilur r;i(.lis ' (.loslriicTc vcrilalcni , Ja- 
(•ol)0 aposlolo cliccnle : (^ Quiil proilcril , tralrcs mci , si 
» rulcm (|nis dicat sc liabcrc , opcra aulem iiou habcal ? 
» Num([uiil litlcs polcril salvare eum 1' si autem fratcr 
)» aut soror nudi sunl , ct indigcnt victu ([uotidiano, 
» dicat autcm ali(|uis dc voljis illis : Itc in pacc, calc- 
1) faciiiiini ct saluraniini, (ct) non dcdcritis cis qu;o iic- 
» ccssaria sunt cor|)ori , ([uid prodcrit? Sic ct (idcs, si 
» non li;d)cat o[XM-a , mortua cst in scmclijisa (a). » 
Ait cnim lalibus Dcus, ct omnem inridclitalcm illorum 
rcdaigucns dicit : liomincs incrcduli, si non crcditis 
([uod [:)romisi, considcrale quod icci ccelum ct terram , 
n Dixict factasunt^Z»). » Tucui promilto, noneriis, et lac- 
lus es. Non existcntem fiicio, et jubentem-decipio. Atten- 
dite ergo quredico, etexcej^turosvoscrcditequod [iromisi. 
11. Scd inlirmala ct regrota, infclix etignani, dissoluta 
li;cc [laralytica cogitatio , ct intcrior , incommoda, qua^ 
mcntis obstruit clauslra, ut (juolidie [leccata transirc pu- 
tcntur ^. Transivit hodie, transit ctcras, ct aliud cras 
addes jid crastinum, et alterum crastinum, et converti 
dissimulas, et nofl metuis ne tibi mors ropenlina sulni- 
[Viat. Nonne homines su])ito moriuntur, quia lu attondis 
tit dilloras agorejxjenitentiam, ct divinam di.ssimulas ([U.t- 
rore misericordiam i* Dicis ([uidem : Converli bonum est ; 
si bonum csl , citofacias; si boiium est cilo acci[)ere . 
malum csl nunc acci[XTO? Quare, dic mihi , ct bonum 
confiteris , ot accipere non festinas? Forte dicis mihi : Se- 
ourum nio Dous facit. Unde securum lacit ? Quidscriptum 
cst ? <( Pcccator ct ini([uus in ([uacumque die conversus 
» fuerit, omnes ini([uitatcs cjus obli\iscar (c). » Eccc 

(a)'Jac. XI, i4-'7- — J>) (ien. i, 3 tl seq<i. — (c) Eiccii. xvni, 2i, 2"2. 

' r.odex hahct justos , quod nullum arfcil scnsum. Stiiljcndo errsisje ama- 

nucnsenifacilccrrdidcrim. — ^Yotlc rxist^^rrten^. — 'Vido scrm. i.^iXxii.rM i. 



SEKMO III. K\ ISTl D ; NE TAUDF.S CONVERTI AD DUMINIM. 45 

iil)i nio Deiis scciinini facil. llahiii hcstcrna che dccem 
pcccala, hodic qiiindccini , craslina rortc viginti. Cum 
crgo vcrum sit quod Dominns dixit , quandocumque 
conversiis iucro, omnia pcccata praetcrita ct omiics ini- 
qiiitates mcas ohUviscetur. Quitl mc tcrres ' ? Dcus mihi 
promittit indulgentiam , et tu mihi desperationcm facis? 
Ncgare hoc non possum Dcum promisissc. Quarc crgo 
hodie non converteris? Quia etsi tardius conversus luero, 
sic mihi promittit plura dimittere, quomodo liodie pau- 
ciora. Osccuritas vana! certelaciebas me securum. Yidco 
quidem pcr promissionem Dei indulgentiam til^i pro- 
mitti, diem vero crastinum quis tibi promisit? et ideo 
convertat se uimsquisque adDcum, sicut dicit^ « Conver- 
» tite vos , quocrite Deum , ct cum invcneritis cum , dc- 
» rehnquat impius viam suam («). Convertite vos, » 
male sperantcs'^ ; duo sunt cnim vitia gcncris liumani , 
quibus pcreunt , ahi spcrando percunt , ahi dcsperando. 
Non est mirum ; magis miraculum est perire homincm 
sperando. 

III. Yideamus itaque et breviter considcremus, qui 
pereant spcrando, et qui despcrando 5 utrisque quam me- 
dicinam ofFcrat Deus. Desperando perit qui dicit : Ego 
scio facinora , et ego novi scelera mea. Quando fieri po- 
test ut illa quse fcci dimittat mihi Dcus? Dcspcrando pcrit 
qui dicit : Quid prodest quod dicis ? Jam faciam quidquid 
possum , hoc perdo quod non facio. Sic mc damnaturus 
est Dcus pro uno peccato , quomodo pro multis peccatis? 
et ideo si illam vitam non habiturus *sum , vitam istam 
perdere nolo. Quare non faciam voluntates mcas ? quarc 
non expleam liljidines meas? Dcsperando perit. Alius ti- 

(a) Isai. LV, G, 7 , et x\iii , 2i, et xxxiii, i5. 

' Vitlc serm. xl, n. ^, 5. \^vo pfoinissa mJulgcnlia. Codex inolcfe/vvi. 
— ' Ykle Serm. xx, n. 3. ubi S. Doctor eadem rcpctit. 



46 S. AKllSTlINl 1 PlSrOM 

nicns prnecipilia despcrationis, inoipil perire sperando. 
Ouoniodo spcrandor* OiiandocnnKnic , in([nil, fuero con- 
vcrsus. tolmn inilii Dcus ]n-oniillil diniiltcre , spero in 
ipsius miscricordia , (juia loluni inilii diniilicl. Kt dif!"crt 
do dic iu dicni ; clsuhilo iulral illi dics cxlrcnuis mortis, 
i't pcrit dilalio. ct rcstat dannialio', Ad amhos ila([ne 
Scri[Uura lo(|uilur. l)cs[")cranilo volchas [icrirc, audi Do- 
niinum diccnlcm : « IVoio niorlcm im|)ii, ([uantum nt re- 
» verlalnr ct vivat (a) : » mori > olchas , rcdi cX vive ^ si 
te Dtns pcrirc vclit, pec(\antem tolleret , qnando tanta 
peccasti. Sed adluic cnm vivis ^ , ad pnenitenliam invita- 
ris. Et h.Tc tihi desperanti Dens dicit : « Nolo mortcm im- 
>) pii. » Tu vis mortem tuam- egonolo-, non te lccisli,et 
despcrando ptMiisti. Deus autem, ct cum nou esses, fc^cit 
te, et ])ostca ]KMditum ([usesivit te, et ]X'r sanguincm Filii 
sui invenit et red(?mit te, et i^ise tihi clamat rcmcdia. A 
praecipitio^ desperationis redi : (c Quia nolo mortcm im- 
» pu, ([uantnm et revertatnr ut vivat », 

IV. C(e|)isti ])crire, rediisti a jirajcipitio desperationis, 
sed velut in medio sla , uolo te ire in contraria, nec de 
peccatis tuis desperatione diOldas, nec de vita longiore 
confidas. Convertere ergo. Sed dicis : Cras, in([uit, me 
converlo. Quare non liodie^? Et quid mali si cras? Imo 
quid mali si hodie? Ego scio quia longa erit vita mea. 
Hoc scio, quia Deus non promisit. Mathematicus-ne 
forte longam vitam tihi promisit, qui cum quo pereat 
quaerit? Sed ad extremum dico: Longaeritvitatua, con- 
cedo ^ si longa erit, bona sit-, si brevis, et ijisa sit hona. 
Nam (piid te oirendit vita tua, quam sola vis liaheremab, 
ut inter omnia bona tua sis malus? Sed dic mihi, Frater, 

(a) Ezecl». xxxnr, 2. 

• Vide scim. xx, n. 4- — »Codex nialo cu/'m. — ^ Icl. ud privcipitinm 
desperationis redi. — 4 Vidc eerni. xi., n. 5. 



SEKMO II. lA ISTtD : AE TAIIDKS i;OIMVEilTI AD DOMIJMLAI. 47 

numquid nosli quantum tomporis victurus sis? aut ubi 
legis indulgenliam te aceeplurum , si te non correxeris ? 
Legis aliquaiido longam vltam tibi essc promissam, aut 
forte cum nlorte pactum fecisti? Spero cjuia centum annis 
vives; addc et decies centum; quid proderit? Nam et ipse 
Adam , si adhuc hodie viveret, paucos annos vixcrat, 
quia omnes fmierat. 

Y. Esto ergo correctus, esto paratus, et non timebis 
diem ullimum « Tanquam furem, qui dormienti elfodiat 
» parietein (</). » Ergo audi , tpii desperando voleljas pe- 
rire. Audi Scripturam, quomodo (dicit) ^ desperando cum 
perire vehs: « Nolo mortem impii, quantum ut reverlatur 
» etvivat. » Si rediisti a desperatione, sic audi utredeas a 
perversitate , et constituaris in spe ])ona. Audi quid tibi 
dicit Dominus male speranli, et quotidie difFercnti : « Nc 
» tardes , inquit, converti ad Deum, et ne ditferas de 
-) die in diem (b). » YerbaDci sunt, non mea^. Non a me 
haec auditis, sedegovobiscum audio : « Ne tardes, inquit, 
» converti ad Dominum. » Tu vero respondes, Cras. O 
vox corviua ! Quomodo corvus dc arca demissus non est 
reversus,.jamsenuit, etdicit: Cras, cras ; voxcorvina est". 
Caput all)um et cor nigrum. Corvus de arca demissus 
non rediit-, columba rediit. Pereat ergo strepitus corvi- 
nus , et adsit gemitus columbinus. Chimat tibi et conso- 
lat tibi'' : « Ne tardes converti ad Dominum, et ne cVif- 
» feras de che in chem, subito enim venit ira ejus , ct 
» temporeviuthctae chspercUt te (c). » Haec enim, Fratres 
charissimi,si cum grandi timore et solhcitudine cogitalis, 
ad ])oenitentia; remcdia et eJeemosynarum medicamenia 

(a) MaUh. xxiv, 43. — {b) Eccli. v, 8. — (c) Ibid. 9. 

> Voxt/icif deest in Cod. — - VideSerm. xl, n. 5, fol. 2o3. — ^ld. lxxxii, 
n. i4- Serm. ccxxiv , n. 4> cf Enariat. m P?al. c.n , n. iG, ulji fa^pius fit 
fornio de t>oce corfina. — ''1 Forte cnnsonat. 



48 s. AiGiSTiNi Enscori 

nniiiKis \cslr.i>, l)i'0 ;m\ili;niU', coiivorlnlis, ul aiiloliibu- 
n:il Chrisli iion tlamuinicli , scd coroiuudi lclicilcr vc- 
uialis. Aincn. 

SERMO lY. 

/// ilhid : lulralc por angustani portani (<-/). 

HicSeryfio e.r co(/c'?n Codice w\ , fol . \i?i, ossump- 
ftis, iisdcm tiotis (lutJiciiliciUitis insigiutum ac prcv- 
cedcns^ suncto Auu^ustino rcferendum sinc duhiovi- 
detur. Locus ejus in cditione Maurincnsi post Scrmo- 
nem lxi, uhi agitur de vcrhis E<^'ans;elii S. MattJiwtj 
(apite VIII. 

SYNOPSIS. 

I. Piiff siint vioe, ;tiia iiioriis, alia vila\ H. Qnro eit via lat?. 
III. Qua? sit via angMSta. IV. (louclusio. 

1. DocExnos Salvator noslcriii sancto Evangelio, quod 
nunc lccluni csL : u lulralo por angustam portam , ([uia 
« lala porlaolspaliosa via csL (pia; ducit ad pcrditiouom, 
» ct multi sunL (jui inlrant por cam. Quam angusLa porLa 
» ct arcta via qua? ducit ad vitam , ct pauci sunt qui 
» invcniunt eam (^)! » Duas cssc, uL vidoLis, Dominus vias 
docuit, unam angustam , ct altcram latam • unamvitoe, 
ot altcram morLis. FugiLc ergo vos , PilccLissimi , viam 
mortis, ne in aetcrnum pereatis ^ cJigitc viam vitse , ut in 
.neteruitate vivatis. (( Lata cnim, iu([uit, ct spatiosa via 
» (piac ducit ad pordilionom. » 

[a) Maltli. VII, i3. — [l>) Ibid. i3, i^. 



SERMO IV. I^" ILLUD : IJNTRATE PEU ANGISTAM P(J1(T\M. iO 

II. Qvre est hacc via lata? qwpe , nisi sapciilariam voliin- 
tatuni atque viliorum? Quarc lala dicitur? Quia })er eam 
plurimi aml)ulant. Sicut enim terrestris via, qurccumque 
lataest, multas ad ambulandum lurbas homiiumi rccipit, et 
invitat ; sic et ^ horum via ideo lata dicitur, quia mul- 
tos in vitiis ambulare delectat. Ergo, Dilectissimi , fugite 
viamlatam, hoc est, fugiteviam turpem atfpie vitiosam. 
Fugite viam eljrietatis, et ipsa enim lata est. cpiia omnes 
recipit ebriosos. Fugite viam impudiciticC , et illa enisn 
lataest, quia omnes recipit impudicos. Fugite viam cupi- 
ditatis, quia omncs, cpii aliena rapiunt, per viam cupidi- 
tatis incedunt. Fugite illam viam, quam multi sequuntar, 
quam multi diligunt. « Muiti enim, inquit Dominus, vocati, 
» pauci autem electi (a). » Nonvos societas atque exempJa 
delectent hominum pi-urimorum , quia plures sunt (jai 
peccata amant, quam qui justitia delectentur. Sed mehus 
est cum paucis ire ad regnum coeleste atque perpetuum, 
quam cum multis admortemetsuppHcium sempiternum. 
Mehus est ut vos paucos sequamini bonos , quam multos 
malos. Quia mehus cst cum paucis ire ad vitam , quam 
cum multis ingehennam. 

III. « Quam arcta ergo , inquit Dominus , et angusta 
» via quae ducit ad vitam , et pauci sunt qui inveniunt 
» eam. » Deiila enim superius lata via dixit : « Multi sunt 
» qui ambulant per eam.» De hac autem angusta via: 
« Pauci sunt quiinveniunteam. » Unde intelligere debe- 
mus,quod hsec angusta via,non solum laljoriose ambulatur, 
sed etiam difficile inquiritur.Namcumdicat : « Paucisunt 
» qui inveniunt eam , » ostendit quod multi sunt qui eam quae- 
rere videntur, sed pauci sunt qui eam invenire mereantur. 
Quare pauci inveniunt , cum multi quaerunt? Utique quia 

(a) Mattli. XX, 16. 
' Codex raalc sicut. 

cxxx. ^ 



,')() -S. Aic: STIM Ki'iscori 

imill! ^[u.ciuiU, *xd iion ocqualilcr quan-uut. Alii enini 
(|u;iTuiil diligonter, alii negligcnlcr, scd non inveniunt 
nisi qui diligcnter qua?runt. Ecce nunc multi sunt in Ec- 
clesi:i , ct onuies autcni per ipsum quod ad Ecclcsiam 
vcniunt, salutem quixncrc vidcnlur. Sed numquid a;(jua- 
iittr (|uacrunt? 'Sow cnim qua^rit viam salutis (]ui cbrio- 
sus est, ctsi Eccl«\si;Tclimcn ingredi;itur; non c[u;erit viam 
salutis, qui avaritiain sci|uilur, licet in Ecclesia cssc 
vidcatur; non enim f[uan'i» vi;un s;ilutis, (jiii lioinicidio ' 
[>olluilur-, non (|u;iM'il, (|uiimpudiciti;i sordidjitur. Omnia 
cnim lu\;C vitiavinc mortissunt. Et ideo qui in viam mor- 
tis ambuJant, viam vila?penitus non rcquirunt. Unde est 
([uod Salvalor dicit in Evangcliopaucos csse qui inveniunt 
angustam vi;im. Si pauci autemsnnt, crgovix inveniuntur. 
Ergo (juasi abjcondita est ac latet. Et veruiii dicit. Lalet 
quidcm , scd non in uiia re , n(.H[ue in uno loco, sed in 
rebus mullis ct in vii tulilnis mullis. Lalct cuim [irimum 
in fidc et in credulitale , quia invenire viam vita* nonva- 
l(it, nisi ([ui fideliter credit, secundum illud : (c Nisi cre- 
» dideritis, non inlelligetis((7). » Sicut(?rgo intclligere ali- 
(]uis Deum non potest, nisi antc credidciit ; sic [:)crvenire 
ad vitam non potest, nisi, fide discente, penelraverit. 
Hac ergo ratione, DllecLissimi, latet via vilae in fide. Latet 
autem in castitate : (( Im[Dudici enim , inquit Apostolus, 
(( rcgnum Dci non possidebunt (/;). » Ergo si im[)udici ad 
vitam TiOn veniunt, nisi ([ui castus luerit, vitam perpe- 
tuam miniuie vide])it. Latet ([uoc[ue baec via vitae et in 
eieemosynis et largilate : (( Eleemosyna, ijiquit Scriptura, 
» a morle liberat homincs(c); » ergo avaritia mittit in 
mortem. 

V. Si crgo, Dilcclissimi , unam vultis ([ua^rerc ct 

(a) Fojte Hebr. xr, 3. — (/> i (",or. vi, c), 10. - r^ To!<. \n . <). 
' r/iiipx niaU* : ffnni'rir/ium f:nt'fiiititr. 



SERMO IV. IN ILLUD : lHTRAXE PEK AKGVSTAM PORXAM. 51 

invenire bonam viam, hffic diligite, haec tenete,qu8e con- 
tinentin se viam vitffi •, quia qui per viam istius ambuia- 
verit, in lumei-i intrabitin a^ternum , ct vitam possidebit 
perpetuam. Amen^ 



' Vide Serinonem m. 



I 



SANCTl AURELII 

AUGUSTINI, 

EPISCOPI HIPPONENSIS, 

SERMONES INEDITI. 



CLASSIS II. 

SERMOXES DE TEMPORE. 

SERMO V. 

De Annuntiatione. 

Legitur in duobus Codicihus Montis- Cassini , 
jiempe Cod. cx,fol. 27-, et ci,fol. 178. Codex cx ter- 
minotuT' ante numerum v •, Codex ci prosequitur 
usque ad fnem. Habelur i?2superin bibliotlieca Lau- 
rentianay Florentice , Plut. xiv, Cod. 1, fol. 89 , et 
quidem integer. Codex L^aurentianus profert nomen 
sancti Leonisj duo autem Cassinenses nomen sancti 
Augustini reprcesentant ; et verius quidem, ut legenti 
patebit ex verborum oppositionibus S. Jugustino, 
non autemS. Leoni familiarihus. Ln Editis prcepo- 
nendum fuisset Sermoni clxxxiv , et primus locus 
inter sermones Classis n de fempore illi dehetur. 



hi S. AltiLSTI.-Xl EPISCOI'! 

SYNOPSIS. 

I. fiabriel ad Mariam saliiiandani missus advoiiil. II. Maria» 
lia^sifatio ot lornlio cum Angolo. III. Maria virgo in partii niiui- 
sura. IV. Maria' ai^sousus. V. Gonoralio ChriUi inoiiarraliiiis. VI. 
Maria virgiiiitatc ot liiiinilitate Doi Matcr facta. VII. Clirisli dona 
huniilibus ct niaiisuctis. 

I. Adventuh Domini ot Salvatoris nostri, in qiiohomi- 
num genus, luiinano indiitus corporc', dignatus cst 
visitare, pcr totuin hodie Siieculum univcrsalis frcquentat 
Ecclcsia, ct annivcrsario rcdilu'^ clllciliu' valdc jiicunda. 
Qnod cnim scmclpro rcdcmptionc salutis propri;c faclum 
crcdcns mundus acccpit , colcndum in aetcrnas progenics 
postcris consccravit, fccitquc tunc ut ex vcteri vita inno- 
vatae mcntis lactitia nasccrctur. Nunc crgo transacti tcm- 
poris miraculum antc oculos pr.Tscntalnm% dum ca qu3e 
dudum gcsta sunt divinoe lectiones proferunt, solcmnitcr 
annuis vicibus devotissime cclebratur^. Ecce audivimus, 
cum sanctum Evangclium lcgerctur , missum a Domino 
de rcgalibus thronis Gabrielem archangelum, promitten- 
tem Mariiie virgini filium. Ingrcssus nam([ue adeam, ([use 
hominiljus vcrccundise sccrcto latcbat in abdito, scrmo- 
nis auspicio talitcr salutavit : « Avc, Maria, inquit, ave 
» gratia plena, Dominus tecum(«). » annuntiatio miri- 
fica! osalutatio pcrcgrina, plenitudinis copiam portans, et 
virgineum pcclus illustrans! Descenditigitur Angclus flam- 
migcro volatu micans, ct Marise domiciliumsimuletmen- 
tcm su.TC clarilatis fulgore collustrans. Praevcnicns itaque 
judicem pr.rco tam praeclarusetmilis, tamfestinus ct pro- 

(a) Luc. I, 28. 

' In codice Lauicut lieesl hunutao. — ^IJ. male vedituin — -^ CoJ. 
I.TUi'. rrtrscntiiftii-. — ■'♦ Cnil. I.aiir. d-lphrantnr. 



SEr, .MO T. DK APfM ?iTI.\J iOIME. 5o 

peraiis, lU iiiprgetorio virgiiiitatis, qiise secreto^ manebat 
in terris, suscipi potuisset Dominus^ majestatis. « Ave, in- 
)) quit, Maria, ave, gratia plena , Dominus tecum-, » qui 
le creavit , jam te prieelegit •, quem paritura es, jam te 
replevit. 

II. Turbata itaque illa in introitu ejus , erat cogitans , 
quod sic benedixit ei ; quoe modestum apud se retinens 
propositi sancti silentium , et incognitura habens virile 
coUoquium^, turbatur Angelo salutante , stupetque sibi 
taliter benedicentc * 5 non tamen ausa cst praevenire lo- 
quentem. Mirans enim apud se, diiitiuscum animoconfe- 
rebat^, quod sic benediceretur. Qu?e cum prolixius cogi- 
tans aestuaret^, etAngelipracsentiam furlivisvisibusnotat'''- 
simul enim^ fulgorcm prGesentitc cum benedietione per- 
tractans tacite haesitavit 5 aspexit in eam^ Gabriel, iUustris 
Arcbangelus, Trinitatis sacro-sanctre legatus, ccelestium^" 
consciusseeretorum, etait : « Ne timeas, Maria , invenisti 
)) enim gratiam apud Deum^ ecce concipies in utero et 
» paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit 
» magnus et fdius Altissimi vocabitur, et dabit illi Do- 
» minus Deus sedem David patris ejns^^ et regna])it in 
» domo Jaco]) in setenuim, et regni ejus non erit finis (a). » 
TuncMaria haec angehca ver]3a , ponderata examinatione, 
auscultans, et mentis statera prudentissima Yirgo per- 
pendens, ait : « Quomodo fiet istud quod dicis, quoniam 
» virum noncognosco^Z»).^)) Haljel^o fdium, quac nescio vi- 
rum? portabo ftetum , quije fugio partum^-? quemadmo- 

(a) Luc. I, 3o-33. — (A) Ibid. 34- 

' Cod. Lauv. sccr^ta. — = Cod. Laur. Dominuni. — ' CoH. Laur. allo- 
fjuium, — 4 Cod. Laui". beneclicentem. — -'' Cod. Laur. cum amore animn 
conjerebat. — ^ Cod. Laur. Jnssitaret. — 7 Cod. Lam.Jbrlius notat. — 
S Cod. Laur. ctiam. — sCodices Cass. aspexitcjue in ea. — "> Cod. Cass. 
ccclestiumijue. — " Cod. Laur. sui. — '*Cod. Lc^ur. putabojactuni , ouay 
maternum nnn haheo succum^ Mar>iillis aridis , Pif. 



56 S. AIGLSTIM KflSCOPI 

liuiu vacuo utoro goiiciaho , (|uocl iion concipio:' Ma- 
millis nrlilisuncle pmcbcJjo lahiis inrantis sugcic poslulan- 
tis, (luantlo lorum nici cu])ilis* ncc inccnlivus anior 
posscdcril juvcnilis'^, ncc aniplcxus aIi(juando Goncesseril 
maritalis? 

III. Et Angclus : iS'on ita, Maria, non ita, nolicxpavcs- 
ccrc •, noli tlc lua3 sanctitalis intcgritalc soHicitiidinem 
gcvcrej intacfa manc])is , v\ dc pnjlc gaudcbis ^ : incx- 
perta conjugio, gaudcbis dc lilio : sinc conjunctionc mor- 
talis viri cfliccris nurus Altissimi, cpiia filiiim gcncratura 
es Dci. Joseph vcro ille vir castus, ctjustili;e nominc dc- 
coratus, non maritiis, scd cnstos tuus, non acccdct ad tc, 
scd « Sjiirilus sanctus supcrvcnict in lc ; )> ncc ardcns car- 
nalilibidine sponsus adliaerebit tibi,sed « Virtus Altissimi 
» obumbrabit tibi^ proptcrca ct cjuod nascctur cx tc 
)> sanctum, vocaLiturFilius Dci («). » O domicilium Dco 
dignum ! prius c|uam Angeli^ luculcntissimatcstificationc 
sibimclapprobarct, cjucm'' dc palatii aulapattnnidclatum, 
qualcm iilum cssc' propriis auriljus suscipcrct, nullum 
vcrbum protulil cx orc pudico^, rcsponsionis asscnsum. 

IV. At ulji Maria illacsa^ virgiuitalis intcgrilatcm audi- 
vit vcridica stipulationc lirmatam^, rcspondit coiiLiuuo, in 
sacratissimo suo pcctorc'" pcrornaL(! componcns alliilurum 
cubicularc^^ secretum : « Ecce, incpiit, ancilla Domini; 
)) fiat^^ milii sccundum vcrbum luum (/').» Tancpiam dicc- 
rct : tt Paralum cor mcum, Dcus, (c) paratumcormcum'\ » 

(a) Luc. I, 35. — (i) IbiJ. 36. — (c) Psal. lvi, 7. 

• Cod. Laur. cubiculi. — ' ("oJ. Laur. ncc ingenitus ainor juuenilis pos- 
sedcrit. — 'Cod. Laur. ^auJehis ile Jilio. — 'i Cod. Laur. ncc ardefiis 
carnis libidine , nec sponsus adhcerebit , sed, etc... Cod. Cass. niali! ad- 
ficeret. — ^ Cod. Laur. ■In^chis. — GCod. Laur. cjuod. — 7 C-od. Lauv. 
(fua/e illud est. — " Cod. Laur. vrotulit ore. — 9 Co(L Laiir. anr/irit in- 
tr^ritalcm Tcridicii (islifndatione Jirinatd. — '" In Cod. Lanr. dftst suo. 
— " Cod. Laur. sibi cuhilare. — '=" Cod. Laur. cnntini^at. — '-Cod. 
l aur. djcfo iemcl parntvm cor niruri protcrMiilur ejuia . r-fc. 



SEKMO V. DE AKNU3NTIATI0JSE. il/ 

(|iiia iiilacliis permaiiel uterus meus*. « CoiUiugat milii, 
dabriel archangele, secundumverbum tuum («)-, » veniat 
ad cubiculum - suum , « Qui in sole posuit tabornaculum 
y< suum (b). Oriatur » mihi virt>iui permancnli « Sol jus- 
') titia3(c), » in cujus pennis ?cterna pcrmanet sanitas, cui 
perpetua castitate tlorescens mea perduret^ integritas. 
« Egrcdiatur sicutsplendor Justus(r/) » ct Salvator « quasi 
» facuhi (c^) )) accendatur. Solis facuhi totum iUustrat, et 
qune forsitan obstare videntur radiis suis specuhiria^ inte- 
rius penetrat, et nihil pcnitus dissipat. Procedat^ jam ad 
oculoshominum « Spcciosusforma prse fihis hominum( /'), 
» procedat velutsponsusde thalamo suo (g% )) quia secura 
factasum de proposito meo. 

V. Quis istam generationem, Fratres mei, poterit scr- 
monc narrare .^ Quis linguoe facundia valeat cxphcare? In- 
lcmcrafa servantur virginitatis jura (et)nalur?c^, etinfans 
intrinsecus coalescit in virgine. Durn vero impletum est lcm- 
pus ut pareret, expositus estparlus sacer, cujus parientem 
nuUus ccgnoverat pater'. Hsec est ineffalHlis conjunctio 
nuptiahs, Verbi et carnis, Dei et hominis. Ita namque fac- 
tum est, inter Deum et hominem^, «MediatorDei et ho- 
» minum homo Christus Jesus(A). » Et ideo pretiosissimus 
coujugii tlialamus electus est Virginis uterus, ut quia ex 
peccatis sordentibus^ squalidus eflectus fuerat mundus , 
veniens Creator mundi sine opere mundi , ex mundis vis- 

(«) Luc. I, 38. — (b) Psal. xvui, G. — (c) Malacb. iv, .2. — (f/) Isai. 
LVi, I. — (e) Eccli. XLVui, i. — (/") Psal. xliv, 3. — (g" I.l. xviii, G. — ■ 
[h) I TiiH. II, 5. 

' CoJ. Laiir. meus uterus. — ' Cod. Laur hahilaculuin. — ^ CoJ. (^ass. 
«x. male perduceret. Cod. Laur. peniurare decrefit. — 4 CoJ. Laur. pe- 
tularia. — ^CoJ. Laur. procedat Sponsus de thalamo. — ^CoJ. Lnur. 
intementas sertuitiir virginitutis jure natura;. — 7 Cod. Laur. cufus con~ 
ceptionis modum homo noii cognoferul. — '^CoJ. Cass. cxi malc intcrlht- 
minnin , inlcr Dfuin ct Jinniinrs. — fiM. uiale ex 5<' perralis. 



')8 6. AlGlSTl.M Kiisiori 

cohbuselliiiuhni-lur' iiimuii(luiii, fl iiono iiiiiaculoiialus 
m niiindo, nuiiKlus- rccilmcrct nuinduni. Yonit nanKiuc 
lilius lioininis, sicut ait ipscFilius Dci ct liominis, «Non ut 
» jutliccl nuuulum, scd ut saK um faciat numdum («).» 

VI. l)ic milii jam, quaeso, Sancti sanctorum IMatcr, quae 
matcrni lloris odorcni ct nivcum lilium^ convallium sine 
succo ' humanrc propaginis ct sinc imhrc carnalis scmiuis 
in sinus Ecclcsiujseminasti ^ ^ dic mihi, quaeso, unica Malcr, 
(|uilnis nianihus, vcl (juo Divinilas^ arlicuhi in ulcro tuo 
jormavit iilium, cujus Dcus solus cst j)atcr. l)ic , oh.-^ecro 
tc, per Deuni' qui lalem fecit te, ut et ipse ficrct iu te; 
dic, inquam, mihi cpiid iioni egisti" ? Quantum pne- 
niium'' oblidisliPpcr quaspotcstat(\saml)iisti"'?(pios ctiam 
patronosadiiibuisti"?c|u.xsuirragiapracmisisti^^?(luo sen- 
suvel qua cogitatione adhoc, ut acciperes, pcrvenisti? Ut 
Yirtus et Sapicntia Patris, « Qua3 attingit a fine usc[ue ad 
» fincm fortiter, et disponil onmia suavitcr (/'), » totus 
u])ic|ue manens, ct sine ulla sui mutabilitate in utcrotuo 
vcnicns , ila castuni castclium tui vcnlris incolucrit, ut 
ingredicns non I;edc'rct , et cxicns incolumem '^ custodi- 
rct. Dic ergo mihi,ciuomodo ad h.nec pervenisti ? Et ista '^ : 
(( Quierisa mc, quicl"^o])tulcrim munerisaitmcimatcrefii- 
ccrcr Creatoris "*? Oi)]atiomca virginitas est ; promissio 
mea non a me mihi data^', sed ab ipso milii auctore om- 

(«) Joan. XII, /jy, cl III. 17 — (f') Sap. viii, i. 

' Cod. Ciss. iiialc ejfusus cst. — ^ Cod. Laiir. iuuIl- inunJuin. — ^ Coil. 
Cass. inale litiorum. — 'i Cod. Latir. sulco. — 5(^od. Cass.m sinu Ecclcsi(f 
scminasti. CoJ. Laiir. iii siiiu Ecclesice gevminasti ; uterque dcfecLuosus. 
— ^ Uteique Codcx liabet Dii^initatis , sed phrasis sensus cxigcre videtur 
Difinilas. — 7 Cod. Cass. eum. — ^ Cod. Laur. gessisti. — 9Cod. Laur. 
prcemii. — '" Cod. Lauv. abisti. — " (jod. Laur. Juibuisti. — " CoJ. Laur. 
promisisli. — '^Cod Laur. ma!e incoloinis. — '4 In Cod. Laur. dcs^nt duo 
illa vorl)n. — '-^ Cod. Laur. efuoJ. — '^ Cod. Laar. .Salrotnris. — ':Cod. 
Laur. ffocta. 



SERMO V. OE AJNMIvTlATIonE. 59 

nis honiconcessa : u Omne enim datum optimum et omne 
» donum perfectum desursum est descendens a Patrelu- 
» minum (a). » Ambitio moa est liumilitas mca, et ideo : 
« Magnificat anima mea Dominum, et exultavit^ spiritus 
» meus in Deo salutari meo (/>>) j » quia respexit non in auro 
clavatam tunicam meam, non pomposo cultu radiantisauri 
adornamentum cervicis mese'^, aut pretiosarum lapidum, 
margarilarum dependentium (splendorem)"aspexit in auri- 
bus meis , aut genarum ruborem attendit fuco mendaci 
coloratum, sed « Respexit humililatcm ancillre sufe(r). » 
VII. Yenit enimadhumilemmansuetus, sicut fucratva- 
ticinio Prophetse antea promissum, et ait : « Noli timere , 
» fdia Sion. Ecce Rex tuusveniet tibimansuctuset mitis, 
» sedens super nubem Ievem(rt') "*. » Super quem nubem 
levem? Super Mariam scilicet virginem, quamsibi ipseex- 
hibuit sine comparis pondere ^ genitricem. Venit itaque 
m.ansuetus requiescens super matornum spiritum, humi- 
lem, et « Quietumettrementem verba sua(e). » Venitigitur 
mansuetus , implens coelos, transiens per humiles ® ad su- 
perbos, et coelos non dereliquit, et inflatos tumore super- 
biae, apposito hiunihtatis emplastro, ut mitis medicus ipse 
curavit. O profunda humihtas ! « O excelsior altitudo di- 
» vitiarum sapientiae et scientise Dci, quam inscrutabiha' 
» sunt j udicia ej us et investigabiles vioe ipsius ( f). » Angelo- 
rum panis lactatur ^ ul^eribus matris 5 fons aqu;ie salientis 
in vitam setcrnam, Samaritanam^, praeformans Ecclesiam 

(a) Jac. I, 17. — (i) Luc. i, 47- — W Il>id. /(8. — (d) IsaT. lxu, ii. 
Zach. IX, 9. Isai. xix, i. Mattli. xsi, 5. — (e) Isai. lxvi, 2. — {J') Piom. xi, 33. 

' Cod. Cass. exuhat. — ^ Cod. Laiir. non auro clM'alani tunicam , nnn 
pompas radiantis occulto auro adornanientuni ; cl post male pretiosu- 
rum. — ^Verbuiii hoc non leglfnr in codicibus, sed evidenter desideraf ur. 
— 4 Cod. Laur. sedcns supcr nebulam, super Mariam scilicet. — ^ Cod. 
Laur. sine compari sidere. — ^ Cod. Cass. humilcm minus bene. — 7 Coil. 
Laur. incomprehensibilia. — ^ Cod. Laur. lactahatur. — 9 C^id. Lauv. 
Samantaiius. 



60 S. AirGUSTlNI EPISCOPI 

bibcrc posliilal^ convivarc cum publicanis cl peccalori- 
bus non rccusal', cui faniili;o ccrloslium Dignilatum 
cuni Iremoro ministranl. Rcguli filium llcx rcgum rcddidit 
sanum, nonadliibcnsdivcrsis pigmcntis cpythcmam'^, sed 
in lingua-' Ijajulans mcdicinam. Exlinctum fcbribus curat 
scrvumCcnturionis, cujus laudabilis fidcs invcntacst,quia 
ita CcnturiodcDominivirtute ficricrcdidit, quantum ipse 
suis militibus subditis impcrans. Ita prcTsumpsit passiones 
paralysis*, ut Dominus miscricordlter visitando sanarct^ 
Mulicris longo tcmporc ])lagam® in qua hcmoroysimorbi'' 
sentina tabida fcccrat mcmbra, ipse Salvator tacitam sen- 
licns fidcm, ct cxcunlcm dc sc virtutcm, siccavit impor- 
tunuin^ sanguinis fontcm. Etqnando cuncta percurram? 
narrandi dclicit tcmpus quam^ magnifica potestate et 
profunda bcnignitatecuncta pcrfecit. Qui magnus adpar- 
vos, humilis ad supcrbos, plcnus pictato dcsccndit, nova 
fccit in sacculo, qui novus vcnit in saeculum ^". In cujus 
mirabilem formam suas^' Evangclistce monstrant figuras: 
liomo, lco, vitulus, aquila. Ilomodc Virgino natusest sine 
homiuej ut Ico lortis procubuit in mortem , ct potestate 
propria est exaltatus in cruccj tanquam novellus vitulus 
pro pcccatis populi volunlarie mactatus in passione, ctsi- 
cut a([uila vchcmcns , rcccpto corpore, de tumulo sur- 
gens, stricto secans aerem omnium lapsus'^ calcavit, et 
<c Supcr Chcrubimascenditet volavit(a), qui ambulans^^ 
» supcr pcnnasvcntorum (/.>))) ascendit in coclum 5 cui est 
honor et gloria in stecula Sicculorum. Amcn. 

(rt) Psal. xvii, II. — (h) Iil. ciu, 3. 

■■Cod. Laur. cum pcccatoj-ibus , cuijtimilice ; crctcra sensu truncafo dcsitnt. 
— ' Cod. Laur. epithimam. — ^ Cod. Laur. sedlingua. — ^ Cod. hmr. para- 
h lici-i. — 5 Cod. Laur. sanavit. — ^ Cod. Cuss. plaga. — 7 Cod. Laur. hu- 
mnre innrhi. — *• Cod. Laur. imporluni. — ') Cod. Cass. qna, — "'(>od. 
Laur. nd sau:ultim. — " Cod. Ca.'S. suam. — " Cod. Gaffi. secans ae.v ; 
Cod. I.aur. nininiim /apsii. — '^Cod. I.anr. anihulat. 



SEUMO Vr. DE IACARNATIOjVE. 61 

SERMO VI. 

De Incarnatione. 

Jiic Sermo legitiir apud Montem-Cassinum Cod. 
cxvii , fol. 49_, et in Bibliotheca Laurentiana Plut. 
XIV, Cod. r, §. xiXyJbl. 21. De ea fit mentio in 
catalogo phuies, et semel cumnomineSeveriani. Sed 
codex Laurentianus , sicut et Cassinensis hahet proi- 
fixum nomen sancti Augustini. Faventnostrojudicio 
famiUares Augustino verborum oppositiones. Quce- 
dam in fine deesse videntur Bandiniana sententia. 
Locus ejus post prcecedentem. 

SYNOPSIS. 

1. IsaiBe vaticinium. II. Clirislusde stirpe David. III. f.Iiristi Na- 
tivitas immaculata. IV. Cliristus Dei Filius. V. Argiiuntur lireretioi 
Deum Christum negantes. VI. De eodeni argumcnto. 

I. AuDiAT inpraesentidilcctio vestra, Fratrescliarissinii, 
quemadmodum Esaias propheta de Domino nostro 
Jesu Christo annuntiavit dicens : a Ecce virgo in utero 
M concipiet et pariet filium («), et vocabis nomen ejus ^ 
» Jesum 5 ipse enim salvum faciet popuJum suum a pecca- 
» tis corum {b). » 

II. « Joseph, fili David(c). » Videtis, Fratres, in per- 

(a) Isai. vii, i4. — (A)MatlL. i, 2i. — (c) Ibid. 'lo. 
? ' Manifestum est hic unam aut duas dcesse lineas , ut coinpleantur %'crLa 
Isaiaj : f^ocabis nomen ejus Emmanuel , et incipiant verLa Evangelistoe quaj 
bisadaplantur : Joseph,Jili David, noli timere accipere Mariam conjugcin 
tuam; quod enim in ea natum est , de Spiritu sancto est. Pariet autem 
fiUumet vocabis nomen ejus Jesum... Ipse, etc. Erravit autemamanucnsis 
ob repctita vcrba : Focahis nomen ejus. 



02 S. AUGtSTlM F.IMSC.OPI 

sona <;onus \or;ui; vidclis iii iiniiin loUnii prosapiam 
nuncupari. Vidrlis in Jos(^j)h scricm Davidis stGmmalis 
sanciri : « .losijih lili Daviil- » vii;('sima oclava genora- 
tione nalus. ([uoinodo lilitis David dicilur, nisi ([uia genc- 
ris aperitur arcanum, lides promissionis imjDleLur; su- 
pcrna conceptio c(r;lestis parlus virginea nascitur in car- 
ne^ c( Joseph, fili David; » lali voce ad David prolata 
1'uerat promissio Dei l*alris: « JuravitDominus David ve- 
» ritatem, et non frustral)itur eum, de fructu ventris tui po- 
)) nain sujier sedem nieam (<7)? » Quod factum Davidtaliter 
aloriatur iii Canlico ; <( Dixit Dominus Domino meo : Sede 
» a dextris meis(b). De fructu ventris tui^ ; » bene de fructu 
ventris; benede ulero; ([uia calestis hospes, et sujiernus 
habitator sic in uteri descendit hospitio , ut corporischuis- 
tranesciret^ -, sic de hal)itaculo ventris exivit, utvirgina- 
lis janua non pateret ^ at impleretur illud quod seriptum 
est'', quod cantatur in Ganticis Canticorum : <( Sponsa mea 
') horlus clausus, fons signatus(c). » 

111.« Joseph, fili David, noli timere. » Sponsaecausa 
sponsus ne timeat admonetur, et vere pius animus dum 
compalitur plus pavcscit. « Joseph, fdi David, noli ti- 
mere , » ne c[ui '^ de conscientia securus es, de sacramenti 
cogitalione succumbas. « Fili David, noli limerc ». Quam 
vidcs, virtus est ista, non crimen^ hic non humanus lap- 
sus , sed divinus illapsus. Hoc praemium est, non realus. 
Hic incrementum co^li est, nonest corporis detrimentum. 
Hic non est perditio personoe, sed Judicis cst secretum. 
Hic palma genitoris cst", noncstsupplicii prena. Hic ho- 

(a) Psal. cxxyi, il. — [b) Id. cx, i. — (c) Cant. iv, i\. 

' Cod. Laur. Firginca jam sanffnnatur in carnc. — - Il;cc (jundjac- 
tum , ctc. ilesunt in codice Cass. — ^CoJ. Laur. inalo nescirent. — 
4 Co']. Laur. non liabet hoec verba : Itlud quod scriptum est. — ^Ab liis 
vcrbis : S/ions(v causa fotuni in Coil. Cass. ilesidcralur. — *'Cod. Laur. 
cogniloris cst. 



Sr.RAKJ M. nE INCARMATIOME. 63 

rainis scortum non cst% tlicsanrus est Christi. Hic non 
estmortis causa, sedvitrc^ ct idco «Noli timcre- » (jiiia qnrc^ 
talem parlurit, uon mcrctur occidi. < Joscpli, tili David, 
« noli timcrc acciperc Mariam conjugcm tuam. » Spoii- 
sam vocari^ conjugcm, lcgis cst lioc divinae. Sicut crgo 
manente virginitatc^ , materest-, ita conjux pudore dicitur 
permanente. 

IV. « Joscph, fiU David, noU timcre accipere Mariam 
» conjugcm tuam, quod cnim in ca natum cst de Spiritu 
)) sancto est (a). « Veniant ct audiant qui requirunt quis est 
quemMaria genuit : « Quod in eanatum est de Spiritusancto 
)) est. )) A'cniant ct audiant, qui grfcco turbinc latinara 
nubilare nisi sunt'' puritatem, Anthropotocon^. Christoto- 
con, Theotocon ut tollercnt blasphcmantes. « Quod in ea 
» natum est, de Spiritu sancto est. » Et cpiod de Spiritu 
sancto natum est, spiritus est^ quia « Deus spiritus est. » 
Quid ergo rcquiris, quid sit de Spiritu sancto natum'? 
Cum libi quia Deus est, Dcus ipse respondeat, cum tibi 
Joannes incrcpct : « In priucipio crat Verbum, ct Ver- 
)> bum crat apud Deum , ct Dcus erat Verbum; ct Vcr- 
» bum caro iaclum cst, et habitavit in nobis, et vidimus 
» gioriam cjus (^). » Joaunes vidit gloriam, respice, Infi- 
deJis, injuriam. « Quod in ea natum cst de Spiritu sancto 
» cst. Et vidimus gloriam ejus. » Cujus? Ejus qui « Na- 
» tus est de Spiritu sancto ; » ejus qui « Verbum caro fac- 
» tum est, et habitavit in nobis. Quod in ea natum 
» cst, de Spiritu sancto est. » Virgo concepit, sed de Spi- 
ritu sanclOj Virgo parturit® ,\=scd eum cpiem prnedixit 

(c/)Mattl). I, 'io. — (/») Joaii. i, i, i^. 

' r.od. Casp. hominis ortus est ;nor\ Lcne. — - Cocl. Cass. iiiale nui. — 
3 Cod. Laur. vocarc. — 4 Cod. Cass. Di\'initate. — ^Cod. Cass. prave 
non sinunt. — ^ Cod, Laur. niale antropocon. — 7 Cod. Liur. natus cst. 
Caetera usque ad eum tibi Joannes desunt inCod. Cas?. — " Sed <le Sri- 
ritii sancto , /Vr*fo parlurit. }\rev non legiinliir in Cod. Ca^i. 



C4 S. AlGtSTIM EPISCOPI 

Esaias : « Eao Virgo cnmipiot ct paricl (iliiim , ct vo- 
» cal)itur nomcn cjus Emmanucl, (|uo(l inlcrprclalur : 
»> Nobiscum Dcus (<-/), » Cum illis liomo; ct « JMalcdictiis 
» homo (jui spcm suam pouit in liominc(/'). » 

V. Audiant qui rcc[uirunt quis cst qui uatus (^st dc 
jMaria. <( Paricl Fiiium , iu([uit Augclus, ct vocahunt 
)) nomcn cjus Jcsum(<:'). » Quarc J'^sum? Apostolus dicit' : 
(( Ut in nominc J(^su omnc gcnu flcctatur , ca-lcslium, 
» terrcstrium, ct infcrnorum (c/). » Et tu quid sit Jesus, 
dolosus cognitor nunc rcquiris? (cOmnis jam Jingua con- 
)) filctur ^ quia Dominus Jcsus^ in gloria csl Dei Palris(t?), » 
ct tuadhuc modo quid sit Jesus nequiter perscruteris. 

VI. AuJi adhuc quld sit Jcsus : (( Parict^ Filium et 
» vocabitur nomcn cjus Jesus. Ipse enim salvum facict 
» populum suum a pcccatis eorum 5 » non alterius, 
(' salvum facict popuhim suum. » Undc ? « A pcccalis 
» corum^. » Esse Dcum qiii peccata donat, si Chrlstia- 
nis non credis , crede, infidehsshne, vcl Judccls diccn- 
tibus : (( Cum sis homo, facis tc i[-)sum^ Deum(y"). Ne- 
» mo potcst dlmitlcre peccata nisi soius Dcus (^). » llli 
ergo ncgabant Dcum, qul cum peccata dimitlcrc non crc- 
dcbant-, tu ab co pcccata dimitti crcdis,ct Deum dubitas 
confitcri^. (( Vcrbum caro factum est, » ut homo caro 
promoveretur in gloriam^ Dci , non ut Dcus in carnis 
verteretur injurlam, sicut dicit Apostolus : (( Qui se jungit 
» Deo, unusspiritusest(A), » (et)quomodo non^ quando se 

(rt) Isai. vii, 14.— (i) Jer.xvii, i5.— (c) Mattli.'i, 21.— {d) Pliilip. u, 10. 
— (e) ibid. II. — (y) Joan. x, 33. — (g) Luc. v, 21. — {h) i Cnr. vi, 17. 

' CoJ. Laur. elicat. — » Cod. Laur, Dominus noster Jesus Clwistus. — 
H".od. Lam-. paries, cf deinde vocabis. — 4 Cod. Cass. populuni suum unum 
a peccatis eorum. — 5 Cod. Laur. te Dcum. — 6 \\\(. Jctiactis pluribus 
verLis inextricabilis estCod. Cass. sed ex Cod. Laur. corrigitur. In priori enim 
desunt ha:c vcrba : non credcbant; tu ah eo peccata c/imitti; unde plirasis 
sine scnsu remanet.— 7 Cod. Cass. gloria. — Ila-c vcrba videnlurabniKlare. 



SERMO VII. IN NAtALI DOMIKI I. 65 

jungit Dcus homini unus Deus est ^ Humancc logcs ' 
intra triginta annos litigiosas omnes ^ intcrimunt qures- 
tiones ; et Christus circa quingentos annos nativitatis suae 
causas prscstat. Ortus sui lites patitur^ status sui continet 
quaestiones. Hoeretice, desine judicare Judicem tuum-, et 
adora in coelis Deum tuum^, quem Deum Magus ado- 
ravit in tcrris^... Cui honor est et gloria, laus et impe- 
rium in soecula ssGCulorum. Amen. 

l/VVVV^AVVVVVVVVVVVtVVVVVXVVVVVVVA^VVV^VVVVlVVVVVVVVVVVVVVVVif^VtVVVVVV^VVMtVVW 

SEUMO VU. 
In Natali Domini I. 

Legitur hic Senno in Cod. xi Montis-Cassini foi. 
262^ cum nomine S. Augustini , cui sine cluhio vide- 
tar trihuendus. Reperiuntur duo circiter numeri in 
Appendicis Maur. sermone ccxiv, Jhl. AO^;sed talis 
similitudo non inficit hujus nostri auctoritafem , cum 
e contra prohahiliter ostendat iUum esse verum Au- 
gustini foetum , quiin Appendice nonnisi depravatus 
haheturj cum nihil ex iis, quihus nititur Maurinorum 
sententia, hic occurrat. Addequodin Sermone nostro 
laudetur liher iii Esdrce , et Scripturce nomine de- 
signetur, quod sententice Augustini apprime con- 
venit, eumdem lihrum, ut Scripturam , citantis in 
opere de ciyitate dei^ lihr. xviii_, cap. xxxvi^ uhi re- 
fert factum cdiquod depromptum excapit. iii. In ecli- 
tione Maurinorum post sermonem cxcvii collocandus 
est^ et accipit numerwn in I^atali Domini xiv. 

• Sic CoJ. Laur. CoJ. Cass. habct solumraodo : Qui se /ungit Dens ho- 
niini unus Deus est. — ^Cod. Cass. male legis. — 3 CqJ. Cass. male /lo- 
ntinis. — 4 Tuum dcest iii Cod, Cass. — ^ nj^; plui-ima dcsiderantur. 

cxxx. 5 



66 S. ALGISTIM Eviscori 



SY^OPSIS. 



T. Jnssi(i iiitlicit l(U[iii'n(Ii ani,':u-inni. IF. An!^';iria UciW.i ({ii.T ad 
unitalcin 'Irinilatcmqno pclHliiCit. 111. Divinitas iina ot triiia. IV. 
Triuitas auri comparatLono iJliisfratur. V. Uniis Dcus, non tres Dii. 
VI- ('.liristus, incariiatus cx Virijinc , paslor, ovis, et urics. Vll. 
CliristiNalivilasnnnuntiala Pastoribiis. VIII. Incarnatio dominica 
idoncis tcstibus cst confirmata. IX. Dcus nasci vohiit , ut mori 
possct et morlc nos ab infcris salvare. X. Dcus conccptns ctnatus 
cx Virginc scnipcr iinmaculala. XI. Ulcrus Virginis Dco non ia- 
dignus. XI 1. Virgo concepit immocul,ala, ct pcpciit pcr virtutcm 
omuipoteniis Dei. XIII. Dcus uteri contaciu loedari uon potuit, 
Quia omnia mundamundis. XIV. Idcm Eli;c et corvorumcxcniplo 
dcmonstratur. XV. Excmi>lo solis iterum confirmatur argumcn- 
luni. XVI. Utcrus Virgiiiis i:i purilntc faclus. XVlf. Locus ubi 
Dcus Moysi ariparuit sanctus fuit; quanto magis Mariic utcrus? 
XVIII. Filius Doi ut in fornaccm ignis, ita iaMari;c uterum in- 
gressus. XIX. Ex Virginc nasci potuit, qtiisihc scmine germinare 
tecit virgam Aaron. XX. Airgsc germinantis faclum narratur. 
XXI. Virgic miraculum Virgini malri accommodatur. XXII. Im- 
maculalce Incaruatiouis modus cvolvilur. XXIII. Virgo virga uu- 
ccni pcpcrit. XXIV. Adducuntur iu confirmationcm Isaiae vcrba : 
a Exiet Virgo dc radicc Jessc, elc... » XXV. Ezecliielis, uccnou 
ct rursus Isau-c , et David lestimonla. XXVI. Nasci potiMt ex Vir- 
ginc qui primoplasto costam sinc passionis vestigio valuit sublra- 
hcrc. XXVli. Cbrisiiaiiisin miraculosa Nativitatc bftaudum. 

^ ,1. SainctxjsIiIc ciim declinat diccndi laboreni ^ , imperi- 
tia3 nostric imponit pudorem. Sed nos postponimus to- 
tum pudorem, ne in hoc tanto devotionis nostrse conventu, 
imo veritatis ac fidei proventu , quo exliibuistis lestivi- 
tati dominicoeNativitatis honorcm, malecautumvideamus 
palpare torporem. Jussio nobis indixit angariam •, cbaritas 

* Cvcdo liic figi ilo S. Paulo , ciijiis, ul ju^oLabile est, lccta fiiernnt hac 
verlja cx Pioiihela cilata : GciicriUuniarn ejns quis enurrabitl Isai. Lin, 8. 
Act. vxii, 33. 



SEU-MO MJ. l:\' ]NAXALI DO.MI.M I. 67 

elicit obsequiun 5 dies exi.^lt in pr<Tdicando iVeqiienliam •, 
sanctitas vestra provocat apparentiam. 

II. Jussio, inquam, nobis indixit angariam, et videte 
quid Dominus dicat: « Qui te angariaverit millc passus, 
)) vade cum eo alia duo(rt). » Cedo imperio ; dominicae 
sententioe succumbo ^ judicio colla sul^mitto ^ liic me ducit 
ad unum milliarium , ego tria ollero. Cursum meum ia 
Trinitate perficio. lUe vocal ad unitatem ^ ego cum illo 
pergo usque ad Trinitatem. Una est ergo et angariati et 
angariantis intentio , quia neeesse est ut mecum eat qui 
me angariat. « Qui te angariaverit, inquit, mille passus, 
)) vade cum iilo alia duo. » angaria beata , quce non 
facit injuriam , sed perducit ad gloriam ! Unum et duo ; 
tria in unum. Quadra via venitur ad patriam ; quia per 
quatuor Evangelia Trinitatis capinius sacramenta. Ab 
uno ad tria pergimus , et cum per tria currimus , acl 
unum recurrimus. Sed in unitate quae tria sunt non fnii- 
njus. Ecce in hac via , qua pergimus , tres video manare 
fontes. En aures erexit hsereticus; cjuasi audivit quod 
vult •, audiat ergo ct quod non vult. Tres , inquam , video 
manare fontes , sed una vena est quae in triJDus exul^erat 5 
quia Trinitas in unitate redundat ; ac sic, c[ui ex uno 
biberit, de omnibus bibit. Verumtamen nulla ratione se 
satiat , nisi ex omnibus bibat , ut eumdem saporis gustuni 
in vena unitatis inveniat. 

III. Dictum iJlud Domini evidentius est : « Ite , docete 
)) omnes gentes , tingentes eas in nomine Patris et Filii 
» et Spiritus sancti(<^). )) Quod ergo est nomen Patris? 
Deus. Quod est nomen Filii.^ Deus. Quod est nomen Spi- 
ritus sancti? Deus. Deus unus, cpia non dixit: « In nomini- 
bus, )) sed « In nomine. » Unus Deus, Pater ct Filius ct 
Spiritus sanctus , Apostolo dicente , « Quia Dominus Deus 

{n) Maltb. V, ^i. — (/>) 10. xxvui, 19. 



68 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

» tiuis, Dciisunuscst. Mcclialornulcmuniusiioncst, Deus 
)) aulcm unus csL(<^/). ■» Quod individuum cst in nominis 
unitalc , non disccrnitur in nalurtc nequalitate. Ex Palrc 
l-'ilius; a Patre Spiritus ; in Patre Filius et Spiritus ; in 
Filioct Spiiilus cL Patcr; toLus Dcus unus, Patcr ct Fillus 
cL SpiriLus sancLus. Nulla csL in uniLaLc divisio, ncc ad- 
uiitLiLur in Trinitate discretio \ ncc cst in alio (inferior) et 
in allcro poLior, sed pcrfccLa, cL una, ct integra in singulis 
plcnitudo. Ecce pcrgimus Lria milliaria^ noncstultra quo 
pergat angaria. 

IV. Adjiciamus tamen aliquid de comparationis exem- 
plo in pnpjudicata fidc, uL divinis frivola comparemus. 
jSi (piis cnim dubiLat pluralcm numerum in DcitaLe non 
tadcre , aurum milii dcclinet in numero , quocl pluralita- 
lcm penitus non admittit in nominc, cum varias divida- 
lur in specics, ([use vocabula diversa significcnt; ut puta 
iinnulus , torques , brachiale , et csetera quoc una tantum 
formantur ex massa aiui ^ tamcn naturam non amittit in 
nominc, cpiia non nuuatur in gcnere, Et annulus aurum 
cst, et torques aurum est, et brachiale aurum est. Trcs 
pone massas auri ; omnes massae aurum , hoc aurum , 
unum aurum, totum aurum-, aut dcehna plurahter, si 
poLes. Aurum nihil habet in gcneris appellatione vocabu- 
lum 5 et quod non dcbcLur in nomine , non separaLur in 
genere, licct aUud audiatur in specie. Itaergo et in Trini- 
tate quodcumque dixeris Deus cst. Patrem dixeris , Dcus 
cst', Fihum dixcris , Deuscst^ Spiritum sanctum dixeris, 
Deus est. Deus autcm unus est. Non admittit ergo Dcitas 
numerum, quianihilhabetTrinitas in naturadiversum. Et 
sicut non admittit numerum, ila non recipit incrementum. 

(rt) Roni. III, 3o; 1 f.ov. VIII; 4? Galal. iii , 'j.Oj i Tini. ii, 5, ctc. 
' Codcx (lisscriio, ctijus Eensus non .'ipi^arcl , cl enor e.i vcibo pia.cedenti 
discrelio lacilc iiilcliiiitm- 



SERMO VIT. IN NAtALI DOMIJNI I. 69 

V. Possunt ergo, inqiiis , dii dici, si tres sunt In snb- 
stantiae unitate personoe. Absit a te, Ghrisliane, utquando 
hac consideratione ducaris. Diabolus enim in origine 
mundi principaliter in hac causa damnatus est , quia deos, 
cum homines vellet decipere , subinduxit dicens : « Et 
)) critis sicut dii {a) , )) cum dicere deluierit : )) Sicut Deus. » 
Futuram enim viam sternebat idolis, qui repudio dejectus 
fuerat unitatis. Sive enim hoc de Patre et Filio et Spiritu 
sancto, sive de ipsis hominibus tanquam diis futuris 
dixit, utrobique mentitus est, origo mendacii. Et si deos 
dicimus, cjuid inter Christianum gentilemque intererit , 
qui multos deos credit 5 et ahos majorcs , ahos minores 
esse confingit ; et al) uno Deo vero erratica vanitate des- 
ciscit ? Si hoc in Christiano deprehenditur , cpiid in gentili 
damnatur ? duos autem vel tres deos ille asserat , ille de- 
fendat , qui contra canonis auctoritatem non admittit iii 
Patre et Fiho et Spiritu sancto unitatem : et in ipsa uni- 
tate inseparabilem dividit Trinitatem •, et cum separat 
Trinitatem , interficere nititur veritatenl •, et duni dicit 
unum esse majorem, ahiim vero esse minorem, per falsi- 
tatis gradus inducit in ipsa Divinitate diversitatem ; qune 
si viget {sic) tempore et merito, non requahs natura, sed im- 
par est. Nobis autem, ut diximus, unus Deus, Pater et Fi- 
hus et Spiritus sanctus. Gradum non admittit sequahtas, 
nec diversitatem recipit iinitas, nec degenerat in nomine 
et natura Divinitas. 

YI. Ycriim quidegoinaltitutidine disputationis addiic- 
tus, fastigia metuenda pertingo? Ahudest nobis profesti- 
vitate diei dicendi propositum. Omittamus interim illa 
c{use in sacramentis arcana sunt. De his, quibus dominica 
est Incarnatio peracta tractemus. Hodierna enim die, 
Fratresmei, exuUaverunt Angelijfremuerunt cocli, resul- 

{(i) Cen, jii, 5. 



70 S. AUatSTlM RPISCOPI 

lavcrunt clcmcnla muiuli, laHali siint inCcri , {|iionnn 
^jigasLuIis lencbanLnr, moilis compede et diliom) eaplivi. 
La;Lenlur crgo hodic popiiJi chrisLiani , (juia natus csl in 
carne Dominus mundi, cL dclcLum csl elogiuni hominis 
piimiLivi. Nalus est Dominus in carne vera, et vicLa est 
in liac NativiLale nalura, quia Virgo concepit,et peperit 
iJhl)aLa, cL lacLa esL maLer vera, quae permansit virgo per- 
pcLua. NaLus est hodie Dominus j redemptus cst mundus, 
ct cUsus est diabolus. Et videte rem miram. Natus est ho- 
die agnus, ct lugatus csL lupus. NaLus est hodie agnus, 
ct annunLiaLus esL PasLoribus pasLor bonus et agnus : 
pasLor ad cusLodiam, agnus ad vicLimam. EL quia agnus 
diciLur, cL arics et ovis essepcrhibetur. Ipse esLenim aries 
qui LcnebaLur in spinis cornibus _, cum immolandus Isaac 
bcaLus fuissct obhilus'. Illc denique subLractus est neci, 
hic affixus est cruci. llle ligaLus vincuhs super hgna ja- 
cuiL-, Christus affixus clavis in cruce pependit; ct porta- 
vit coronam spineam, cum iret ad victimam, qui jam ha- 
buit coronam ex pretiosis lapidibus , pretiosam manu 
Patris, arLificio pielaLis inLexLam. Arietis quippe omnis 
virtus in fronte esL; cL nobis forLiLudo omnisincrucequa 
signamur in fronLe. Ac pcrindc quod pcr figuram Judaea sig- 
nabaL in posLibus, nos habemus in frontibus, pro quibus 
agnus innoccns doccLur occisus. Aries ergo secundum con- 
sLanLiam, agnus juxta innocentiam. EL quamvis diversi 
sexus sunt in animanLibus isLis , Lamen est natura genc- 
ris in unitaLis scquahLaLe conformis. 

YII. NaLus esL crgo hodie in carne Deus , et « Claritas 
)) Deo annuntiaLa est in excelsis, eL pax in terra homini- 
» jjus ])onae voluntatis (a). >» ClariLas Deo praestituiLur ad 

(rt) Luc. 11, i^. 

'Yide compaiationem Isaaci cum Clinsfo in lib. n. contra Maximinum 
Ananum,n. 9; cl linanaMoiiciiniiiu P»al. xix, n.(). 



SERAIO VII. IN NATALI DOMINI I. 71 

triumphimi,eLhominibiis, qui dudumcum Deohabebant 
divorlium, pacis redditum est sacramentum, et luctum ac- 
cepit diabolus sempiternum. a Fuemnt autem, inquit, 
» Pastores in illa regione pernoctantes et custodientes 
)) nocturnas vigihas super gregem suum. Angelus autem 
)> Domini astitit ilUs, et claritas Dei circumfulsit illos 5 et 
)) timuerunt Pastores timore magno nimis. Et dixit iilis 
)) Angelus : Ne timueritis ; ecce enim annuntio vobis gau- 
» dium magnum quod erit universse terrae : quia natus est 
» vobis hodie Salvator , qui est Christus Dominus, in ci- 
» vitate David. Et hoc vobis signum : Invenietis infan- 
» tem pannis involutum , et positum in prsesepio (a). » 
Ite, ite, Pastores, ad stabuhmi ; currite celeres ad prag'- 
sepium ; il^i invenietis hodie agnum natum, gaudium iios- 
"trum, obtectum , ex peccatis nostris, sordidorum invo- 
lucro pannorum ; qui iion pro unius popuh hberatione vo- 
luit mactari , sed pro cunctis debebat gentibus crucifigi. 
Infans in praesepio, juvenis pependit in hgno. 

VIII.Nativitatis dominicae « Sacramentum, quodjuxta 
» Apostohim , manifestatum est in carne, justificatum est 
» in Spiritu, visum est Angehs, prfedicatum est gentibus, 
» creditum estin hoc mundo, assumptum est in gloria (^);» 
quod Patriarchce susceperunt, Prophetse ante testati sunt, 
Angeh fundaverunt, Apostoh firmaverunt, Martyres pa- 
tiendo confessi suiit, factis vcritas docuit, fides iiostra 
probavit, virtus implevit, et ad nos usque per gratiam di- 
vini sacramenti transivit. Haljemus hujus fidei testes ido- 
neos, assertores prol^atos, ot Apostolos magistros. Quod 
enim videri non poterat in Deitatis majestate , innotuit 
evidenter in carnis humihtate •, et quod celabatur sapien- 
tibus in virtutecoclesti, revelatum est parvuhs in inhrmi- 
tate carnah; et ut erigeretur infirmitas , coelestis est hu- 

(tf) Luc. II, 8-12. — (/>) I Tim. III, iG. 



72 S. AUGLSTINI EPISCOPI 

inilintn suhliniitas. Scd itn ost liumiliataDivinitas, ut non 
ainitteret (|uod liabet in natura vcritatis, et tanien virtu- 
lem sumeret inlirmitas cx commereio Divinitatis. 

IX. Factum est ut Evangelista tcstatus cst; virtus in- 
fnmitate cmicuit. Deus carnem ita ex Yirginis matris vulva 
suscepit, ut non pr.Tcunte seminatione carnali caro exis- 
terct^ sed ex operatione coelesti et conjunclione Ycrbi^ et 
cum, nimio aircctionis desiderio, vult hominem reparare, 
hominem rcfbrmavit in hominc, et virginem carnem as- 
sumpsit ex Yirgine. Amavit te Homo-Deus , ct fecit se , 
jMoptcr te, liominem Deus. Susccpit te, ct subjccit se, 
Apostolodicente : k Seipsumexinanivit,formamserviacci- 
» piens, in simihtudinchominisconstitutus, ethabitu in- 
» vcnlus ut homo. Proptcr quod et Deus exaltavit eum et 
M donavit ei nomen quod cst super omne nomen (a). » 
Inanivit sc , et implevit te : inanivitse claritate, et implevit 
te. Inclinavit se, et erexit te. Inde denique per SjMritum 
sanctum Propheta psalmidicus cantavit : « Domine, in- 
a clina coelos , et descende (b). » Descendit ad te , ut tu 
ascenderes ad cum 5 et tantum inclinavit se , ut qui mori 
non norat ex se, morerctur pro te , sed tamen aJ) se, quia 
nisi vellet mori , mors ei non poterat dominavi ; et nisi 
liodie vellet nasci , non posset teneri conditione carnah. 
Voluit crgo nasci, ut vellet ct mori. Quia nisi primum 
carnem Jibens sul)iret, iii secundo, nuUi se passioni sub- 
jiceret; necmors ad eum possetaccedere, nisi veUetcarnem, 
quoe habet conditionem moriendi, suscipcre. Sed nec|ue 
ipsa caro mori posset, nisi voluisset , ipso dicente : « Pono 
» nnimani meam a me , et nemo auferet eam a me ^ sed 
» ego pono eain a me. Potestatem habeo ponendi ani- 
» luam meam-, et potestatem haljco iterinn sumcndi 
» eam (r).» Nobis autein non prodessct, nisi mori vohiis- 

'") I'liili)> V, 7 <j. — 'J'] P»al, cxi.iiij .0, — '/■} Joan. x, «7, iS. 



SERMO VII. ^JS NAtALI DOMIM I. 73 

set, quia nisi mori voluisset, liomo ad a^ternitatcm prislinam 
non rediisset.Mortuus cst crgo quia voluit-, sed hominem, 
qui mortuus fuerat, ad immortalitatem ex sua morte 
transvexit. « Inclinavit ergo coelos et descendit («),)) Cap- 
tivavit inferos, etascendit, Apostolo dicente : « Captivam 
» duxit captivitatem (b). )> Interea non dixit , Captivatorem , 
sed « Captivitatem : )> imo vero captivatorem , quia captivi- 
tatem. EtquamcaptivitatemPmortem. Occidit ipsamlitte- 
ram, etperdidit magister sceleris scliolam. Exarmavit arma- 
tum, eripuit iJli gladium suum, et duxit captivatorem cum 
ipsa captivitatecaptivum. Hoc Scriptura testatur diciens : 
« Ibit mors et egredietur •, et dial^olus ante pedes ejus 
» stetit (c). » Qui ergo ante pedes victoris stetit victus, 
quomodo possit stare, nisi captivus? « Inclinavit coelos 
» et descendit » ad mundum. Captivavit diabolum, et 
ascendit in coelum •, ut cjui est per naturam regnator in 
coelis, esset per carnem dominator in terris , et per mor- 
tem fieret Iriumphator in inferis , Apostolo dicente : « Ut 
» omne genu curvetur , coelestium , terrestrium et infer- 
V norum(<^). Et : Adhoc Christus mortuusestet resurrexit, 
» ut et mortuorum, et vivorum dominetur (e). » 

X. Natus est Deus ex utero Yirginis, ex intemerato 
connubio, ex puro matrimonio ; sine semine viri, sed ex 
semine Verlri^ et in forma servi, c[ui ante ssecula, natus 
est exDeo^ in formaDei. Et ut servus lieret dominus, Do- 
minus ipse factus est servus. Sed totius hujus mysterii 
opus suscepit virgineus uterus: formavit Spiritus sanctus. 
ExivithomoDeo plenus, quitamcn et homo essetetDeus, 
ut ait Apostolus : «Utrumque unum^/"), » caro scilicct et 
Verbum , discreta natura , sed per voluntatem Dei concreta 

{u) Psal. xvii, 10. — (i) Kplics. IV, 8. — (<•) Habac. m, 5. — {(1) Pliilip. 
n, 10. (e) Roni. iv, g. — (/') Ephcs. u, i4- 
' Codcx male ex eo. 



74 &• ItGUSTINI EPISCOPI 

substantia; iit qunfi crant anto duo diversa, h\ unioncm 
fierent nativitalis hujiis iibula sociata. Uterus tamen Vir- 
ginis ollicina hujus sacranienti 1'uit. QiiiG ita partum, sicuti 
concepit, cmisit, ct ([u;e virum iii conceptu noii admisit, 
virum jcque sine ullo delriniento pudoris cmisit. Nec 
passa est masculum virum' ; virum scilicct in virtute di- 
vina et humanaliagilitatc concretum^ sed Deuminvirtu- 
tibus et operatione perfectura, apostolo Petro dicente: 
« Jesum Nazarenum virum a Deo ostensum iii vobis («).» 
Hinc Esaias prophcta : « Eccc, inquit, Yirgo concipiet et 
u pariet fihum (A). » Virgo est igitur quae concepit, Virg6 
quae peperit. Gonceptum sine pr.Tejudicio- partus incor- 
ruptibiUs subsecutus est ; quia sequens naturac prooessus, 
ex priori sumpsit originem. Habuit enim Deus Filius nos- 
trae similem partitudinis exitum , sed similem non potuit 
habere conceptum. Humanus cnim parlus ex corruptloiie 
concipitur; in partu vero Filii Dei, mater Intacta servatur, 
Mater est enim facta cum peperit, et virgo intemerata 
concepit. Ex semine Vcrbi prregnata divinitus, partum sinc 
detrimento pudoris emisit; quia virgo conccpit et pepc- 
rit. Sensit Virgo partus legem , sed genitalem conceptus 
non pertulit passionem-, et insensibihs conceptionis in- 
grcssus sensibilem cxitum habuit-, sed corruptionis inju- 
riam mater intemerata non sensit. Coeuntigiturin fbedera 
sanctitatis virginitas et Divinitas. Virgo obtulit mentem , 
Verbum exhibuit incorruptionem; ilhi animi et corporis 
sanctitatem, Verbum pudoris integritatem, et percnnem 
virginitatem. Inde est quod Angelus dixit : « Benedicta tu 
» inter mulicres (c), » quia jam Ijcnedicta fuerat inter 
virgines. Hanc enim sibi vindieant beatre matres , lianc 
sanctae amplectuntur et virgines. Inter matrcs, virgo est^ 

(a) Act. II, 2Q. — (Z>) Isai. vii, 14. — (c) Luc. i, /|2. 

' Ilic (lesse (iMxdain vklciilur. — = Ck)Jex niulc sinc judlcio. 



SEHMO VTI. IN NkTklA DOMIM I. 75 

inler virglnes, mater est; qula conceplt et pcperit, et 
virgo cssG non desiit. « Bencdicta tu inter mulieres^ » 
j quia cum esset futura matcr, non erat sensura quod mu- 
lier. 

. XI. Sed indignus est, inquiunt hoeretici, uterus Deo ; 
f t immortalem Deum non potuit generare mortalis •, quia 
stultum est credere deparvis magna proferri, etde mini- 
mis ingentia procrcari. Jamsitibi, quisquises, Perfide, ex 
temporalibus rebus ostendero^ plus esse quod nascitur, 
ab eo qui generat, et magnificentius esse quod profertur, 
ab eo ipso qui profert , blasphema tibi claudentur ora j 
et veluti ofTas accipiens, Impudens, oblatrandi amittes li- 
centiam. Quaero ergo ex te quidtibi praestantius videatur, 
mel aut apis-, musca an cera. Si comparationem facis, 
quae conficit, vilis est ; et plus est ipsa, quam conficit ore, 
confectio : et pretiosiora^ sunt mella quam musca^ et 
pulchrior est in opere , quae deformis invenitur in cor- 
pore. Casta tamen mater producit examina liberorum, 
quae nec concubitum pertulit nec maritum • ct favum 
exhibet dulcedinis, quae in corpore taxaturpretiovihtatis. 
Accipe adhuc ahud : aurum de terra nascitur, et plus est 
terra quod nascitur de terra; sericum texit aranea, et 
plus est sericum quam aranea j ostreae expuunt margari- 
tam , et plus est margarita quam ostrea ; tinguntur 
lanae conchiliis, et viha sunt conchiha ipsa , cum sit pur- 
pura pretiosa. Ex visceribus montium pretiosi lapides ex- 
cluduntur , in quorum comparatione totus ipse mons vilis 
est , quia unius gemmae pretium meritum cujushbet mon- 
tis excedit. Ecce in visceribus petrarum gemmae fulgor 
tenetur inckisus ^ inde idem prosatus, et non ahunde con- 
ceptus ^ et muko minus est qui gignit , ab illo qui gigni- 
tur. De inferioribus tamen superba nascuntur 5 de modi- 

• Cod. male extcndero. — ^ Id. pixUosa. 



76 S. AUGVSTINI EPISCOPI 

cis mngna •, do sordidis pulchra •, de vilissimis prcliosa pro- 
ccdiint. Qiiid crgo indignmn judicas Domino Virginis j 
iitcrum? aut non pulas poluisse cx hominc nasci Homi- » 
nem-Deum, cum in rebus, quarum mentionem fccimus, 
phis cssc vidcas nasccntium privilegium mcrilorum. Quo- 
ties autcm contigit ut cx plel)cio impcrator, ex laico 
nasccretur episcopus, et ille fieret dominus patris sui, Tiic 
patcr gcnitoris sui-, ille dominus mundi , hic pater po- 
puli christiani? Quin imo hrcc tc maxime rei magnitudol 
sollicitet et invitet, quia virgo conccpit , virgo peperit,- 
virgo permansit, et virgo semper esse non desinit. Virgo 
ante concoptum , virgopostpartum , ct virgo permanet iiv 
seternum. 

f ■ Xll. Frustratum est in Nativitate Domini argumentum 
saeculi , ct sapientia terrenae disquisitionis evanuit. Quod 
enim cst argumentum sneculi? Sipopcrit, inquiunt, cum 
viro concubuit 5 ct quasi ratione non videlur abhorrere 
quod dicunt , siquidcm et Apostolus dixerit : « Neque na- 
)) tura ipsa docot vos (a). )> Sod vicit argumentum snc- 
culi , cxclusit naturai legem naturne Creator. In illo 
cnim conjectura quoeritur, in isto Omnipotentis virtus et 
magnitudo tractatur^ ct ubi virtus, nihil de exomplo proe- 
scribilur. Quare ? quia Apostolus e divorso dixit : « Qui vo- 
)) cat oa, quGC non sunt , quasi sint (h). )) Quod cst argu- 
mcntum Dei? Virgo peperit, et cum viro non concubuit; 
quia Verbum carnem factummatorpcrfecta goncravit. Sod 
stultum, inc[uit saeculum, crodore potuisse parerc, quam 
cum viro negaveris concubuisse. Sed hoc est qu6d nos 
maximo in hac sacramonti admiratione confortat 5 ut in sa- 
cramento sim sapions, ut soeculo stultus inveniar. Scriptuni 
estenim: « Approhondam sapiontesin astutiacorum(c). )) 
Et itorum : « Dominus novit cogitationes sapientium_, 
(«) iCor. 11, 14. — (i)I\oni,iv, 17. — (r) iJob, v, t3; ctl Cor. 111, 19. 



I SERMO VII. IN NAtALI DO.MINI I. 77 

» quoniam vanse sunt (a). )> Quibus concinens apostolus 
Paulus ait ; « U]ji sapicns? ubi scriba? ubi conquisitor 
» hujus soeculi? Nonneper stultitiam iufatuavit Dominus 
» sapientiam hiijus mundi? Etenim nCn cognovit mun- 
» dus per sapientiam Deum. Placuit enim Deo per stulti- 
» tiam prredicationis salvos facere credentes (b). Quod 
»; ergo stultum ssecuhest, hoc sapientiaDei est(c)5 utper 
» . sapientiam Dei reprobetur sapientia mundi (d). » Qu8b 
cum sophismatum syllogismis in astutia vanitatis putat 
se posse proficere, non intelhgit virtutem Deiper omnipo- 
tentiam, quae vidt posse perficere. Omnipotenti enim non 
potest de eo quod fecerit, ut diximus , in rebus naturis- 
que praescribi ; c[uia quod fecit , ante non fuit : sed nec 
de materia ulla protuht et sic fecitj sed « Dixit et facla 
» sunt, praecepit et creata sunt(e), » quoe ante non fue- 
rant. Cui ergo subest facere quod non est , ex eo quod 
jam est \ quod vult facere non potest? Ubi intercedif^ 
conjunctio viri, generationis profectus exsemine est^ hcet 
hoc iii sterihbus foeminis vacuetur , in quibus vacat af- 
fectus seminis, sinon interveniat munus auctoris. Ubi au- 
tem opus virtutis auditur , nihil illic comparationis ad- 
mittitur j quia quod divina virtus perficit, comparationem 
de mortahbus non admittit 5 quia si comparatur exem- 
plo, non erit shigulare , et caret miraculo, quod non ha- 
betnovitatem. 

; ^•XIII. Sed putas Deum, Incredule, ex contactu uteri 
potuisse Ibedari? Non quidem consentio sacrilegio tuo, sed 
respondeo blasphemio tuo. Si enimhoc exvase illo corchs 
tui inc[uinatissimo ructasti , non esse tibi incognita Apos- 
toh illa sententia debuit, qua dictum«st: « Quia omnia 

(rt) Psal. xciii, »; et iCor. 111, 20. — (/^) Id. i,20;2». — (i:)lbid.25. 
— (t/) Ibi. 19. — (f») Psal. csLvm, 5. 
•v » Codex male iiou cst. — - Id. pcjpciam inlcr. 



•f^ S. AIGISTIM tvjscori 

» niuncla minulis (a). » Et si munclis omnia munda 
quae vidontur in mundo, quanlo magis Dco munda smit 
omnia , (jui mundus iocil oinnia munda. Sic cnim scrip- 
tum cst: « El vidit Deus omnia qu;e lccit, et ccce valde 
)) bona (h).)) Etsi bona omnia, conscquenteretmunda. Sed 
cum nos malc utimur rcbus mundis a Deo factis , qu;e 
crant munda nobis lacta sunt immunda vcl turpia. Sic 
cnini abbi de animanlibus diclum cst: « Inmiunda erunt 
» vobis(c).» Hoc estdicerc: «Yobiseruntimmunda,)) non 
mibi , in pcrsonam stalucns, iion rcvocans ad naturam ', 
ct ascribcns vitio utcnlis, noji instituto imputans Creato- 
ris. Nam et vinum natura Ijonum est, sed ebrioso malum 
est 5 et mcl l)onum et dulce est , sed causario conlrarium 
atquc inimicum est •, ct « Lcx bona est {(/), » ut dixit Aposto- 
lus, sed siquis ca jurcutatur ; (juiaqui ea jurcnonutitur, 
nonutitur, sed abutitur.Non ergo ista omnia immunda fecit 
natura, sed causa, quia intcrdicta sunt. Intcrdicta sunt 
spccialitcr, non maicdicta generalitcr, nec absoluta fuit 
rerum illa damnatio, sed personoB mandata temporaliter 
prohibitio. Scd hoc probavimus tcstimoniis •, doceamus 
cxemplo^ ct munda csse quas dicuntur immunda mons- 
tremus. Omniljus notum ([uibus cvectus EHas vencrabdis 
gerit in sacculo peregrinum, ut pcr gradus laurigeros 
triumphorum , singulari de mundo transcursu, ad para- 
disi tctcndcrit commealum, sanctitatc plenus, virlute 
perfcctus , ca4i conscius ^ seterni nemoris inqullinus ; 
Elias , inquam , ille venerabiiis currus ignei vector illae- 
sus, ct intrcpidus quadrigge ilammigcrantis auriga, qui 
in carne mortali per igncm transivit in ignem. In paradi- 
sum enim docetur esse transvectus , ct ([uoniam paradi- 
sus, ejeclo homine , vcrus cst ignis ambitus , vchiculum 
accepit ignis , ut flammas ignei possit supcrare custodis. 

(a) TiL I, |5. — [b) Gcn. i, 3i. — (c) Dcuf. xir, 7. — [c!) 1 Tim. i, 8. 



SEUMO VII. ly ^AlALI DOMIM 1. 7-% 

« Et ascendit, inquit, Elias in commotionem quasi in coe- 
» lum(<2), » sed quasi in coeluni, non in cfxilum . «Nemo enim 
» ascendit in ca-lum, nisi qui descendit de coelo, Filius 
)) hominis qui est in coelo (b). » Sed non proetereamus hoc 
testimonium , ulji maxime intervenit dominicum sacra- 
mentum. a Nemo, inquit, ascendit in ccclum , nisi qui 
» de coelo desccndit, Filius hominis qui est in coelo. » 
Ecce in terra est , et coelo non deest ; apud Patrem est , 
et in coelo est •, in utero totus est , et incoelo totus est ; et 
apud Patrem totus cst ^ In utero interior, in saeculo exte- 
rior, apud Patrem superior.O magnum Deum ubique diffu- 
suml liiiplet uterum, continct mundum, possidetcoekim. 
XIV. Scd ad proposituni redeamus. Dixit Dominus 
ad Eliara: k Vade ad torreutem, in cymarro Charath, 
» qui est ad faciem Jordanis... Et corvi afTerebant ei 
» panes mane et carnes meridie; et de cymarro hibebat^ 
» aquam(c). » Est-ne hinc ulla contentio, et quod vocetur 
in dubium? Qui sanctum virum corvis ministrantibus 
pastum etollicio immundi volucris adnutritum^ inficietur 
impietas? At ego teneo illam Domini sententiam genera- 
lem qua cautum est : « Quia quidquid tetigerit immundus, 
» immundum est(c^). » Ecce corvuspanes attidit, coitus 
carnes advexit,etimmundumnon potuit esse quod tetigit^; 
nec immundus factus est qui accepit. Probavit Aposto- 
Tus qui dixit, « Quia omnia munda mundis(e)*, » et uti- 
que adhuc ilhs temporibus, haec vigebant quae de ani- 
mantibus cavebantur. Nolo interim de carnibus, quales 
fuerint disputare, quac etsi esse poterant licitse, tamen cz 
contactu immundi alitis fiebant, praescripto legis, im- 

(a)4Reg. 11, II, — (J) Joan. iii, i3. — (c) 3 Rej. xvii, 3-6.— (d) Kum. 
XIX, 22. — (e) Tit. t, i5. 

» Yide Tiact. in Joan. xu, n. 8; et Serm. ccxciv, n. g. — aCoJex nial^ 
bibat. — 3i(i. pasto, et j^oste^ ad nalatuni. — ^ Vide lib. xxxj. contra 
Faustuni, cap. i-iv. 



80 8. AtGUSTIin EPISCOPI 

nuiiulo : «Quia(|uid(juid totigcril, diclumcst, imnumdus, 
» iminuiuluiu crit(<7). «> Scd iinnuindum sanclo viro niliil 
esso poluit, in cnjus pcrsona pr.oscriptum gcncralc ccs- 
sjivit ; ac proinde ostcndilur pcrsonale esse quod caveljatur 
in animanlibus singulis, ([uod |)cr mcritum utcntis irri- 
lum pcnlucitur in corvis ^ iiisi (juia audivit corvus ([uod 
non vult audirc Judiinus. lllc audicndo liiclus est mun- 
dus, Judocusnonaudicndo rcmansit immundus. Probavit 
Aposlolus qui dixit (( Quia omnia munda mundis. « Im- 
mundum crgo csse non potuit, (juod immundus corvus 
letigit-, ctuterum immundum csse potuit qucm Christus 
implcvit? intcrea corvos ministros ubi([ue devotosl 
nigros in colorc, scd candidos in timore 5 immundos in 
nomine, scd mundos in opcrc. Emundavit.tandcm corvus 
cnlpam suam, et reversus est ad obedientiam; tunc enim 
cxicns de arca, non rcdiit; nunc pastus necessarios servo 
Dci opportunus obsonator exhibuit. 

XV. Sed putas immundum fuisse uterum Virglnis , ut 
ad rcm, dc c[ua loquimur, redcamus*, accipe ergorationem 
dc slmiH cxcnqilo , qui ckd)itas , cjui indignum Dco putas 
utcrum , aut cx utero Dcum idlum contagium contrahere 
potuisse. Sol mundum uniformi claritate collustrat •, et 
diversus in singulis effectus invenitur. Ceram solvit , in- 
cUuat iutum, stcrcora discocjuit, ccenulenta dcsiceat-, et 
ila radios suos per chversa jaculatur , ut exhis, qu.ne vi sui 
ardoris exsuccat, penitus nesciat inc[uinari. Deus ergoin- 
quinari possetex utcro , cumsolnon incpinctur ex cocno? 
aut Christus contaminaretur ex vulva , cum solnon infi- 
ciatur cx cloaca? Verumtamen etiam immundus ex originc 
sua possit crcdi ille uterus, scd ingrcssu Dei factus est 
mundus. l'bi cnim totam Virginem virtus Altissimiobum- 
braverat , ubi VcrJ)um se incorruptibUiter corporabat , 

{o) ^'um. nx ,22. 



SERMO VII. IN NATALI DOMINI I. 81 

ubi Spiritus sanctus membra plasmal)at, immiindum 
esse quid poterat , cum ex conversatione Vcrbi quidc^uid 
immundum crcdi potuit, sine dubio possct repenle mun- 
dari ? Et si immundam secundum lcgem in profluvio san- 
guinis mulierem tactu fimbriae ipsius emundavit , eodem 
Dco uterum ingresso , etiamsi uterus naturaliter esset 
immundus , mundari non potuit? 

XYI. Huc accedit quia uterus Virginis fuit sanctus , 
mundus, purus, illaesus, illibatus, sicut ab artifice Deo 
factus , ita artificis ipsius majestate repletus j in quo ag- 
novit integrum opus suum Deus 5 dc quo exivit Deus , 
quasi novus maritus de thalamo suo. Novus enim mari- 
tus carnis exivit de puro thalamo ventris , et parvae sanc- 
titatis putatur hic utcrus, ut Deus^ quem ferre non 
poterat totus mundus, in viscerijjus cjus teneretur in- 
clusus ? 

XVII. Apparuit"^ Dominus sancto Moysi in monte Cho- 
reb , cum rubus igni arderet et non arderet 5 ct flamma 
spinas lamberet et non cremaret. Voe vobis, peccatores, 
quihsec praetereuntcs auditis ! ardetflamma, etnoncom- 
buritur spina. Arsura sunt corpora in gehenna et non 
fniitur in ardente substantia, sicut non fmitur etpojna. 
Et vox ad eum talis emissa est: « Moyses , Moyses , solve 
» caiceamentum de pedibus tuis ; locus enim, in quo stas, 
» terra sancta est(a). » Si ergo terra illa sanctificata est quia 
ibi Moysi majestas apparuit , quanto magis sanctificatus 
est uterus in quo ipsa majestas intravit ? Ecce intrat ia 
tenebris lucerna , et splendore suo lucere facit totam do- 
mum. Intravit lumen verum , id cst Deus, inuterum , et 
fecit uterum sanctum. Sanctus ergo ille uterus fuit, in 
quem Sanctus intravit , sanctificavit , et sanctus sicut 

(rt) Exoil. ni, 5. 

' Cod. niale Dcuni. — 2 ViJc Scnii. vi ct vii, 

cxxx. G 



$i S. ALGUSTi:»! EPISCOPI 

iiilravil, c ' it , Angelo dicente : « Propler c[iiod cl (|ui 
» ex te nascetur Sanelus, vocabitur Filius Dei(r/). » 

XVIII. Absit cigo, absit utdcdignarclurintrare in ute- 
runi Viryinis, qui non dcdiyuatus cst inlrare in eaniiuum 
ijjnis ardentis , teste Nabuchodonosor, qui ait : « Nonne 
» Ires viros misinius ligatos in medio ignis ardentis? Et 
» (juomodo viileo (jualuor viros solutos et deambulantes 
» iu medio ignis , etcorrupUo nulla in eis? et similitudo 
» (juarli similis est Filio Dei (A). » Qui ergo intravit in 
lornaeem ignis ardentis^, ipse intravit inuterum Vir^^inis 
pcrmanentis. Quis est (|ui intravit in fornaeem iynis? 
Filius Dei. Quis intravit in uUrum ^iri^inis? Filius Dei. 
lUinc exeussit (lammam , liine cxclusit naluram. Sieut 
ergo arsit in fornaee ignis et non eombussit , ita exivit ex 
vulva Virginis et nihil corrupit. In fornace ignis, pro tri- 
bus pueris cruendis intravit j pro toto mundo redimendo 
inuterum Virginis intrare non debuit? 

XIX. Sed contra naturam, inquiunt Judaei, Virgo pa- 
rcre non potuit^ impudcntia singularis ! semper cadit, 
ct nunquam ccdit. Et si ille non cedit (|ui sempcr cadit, 
multo magis veritas non cedit, (jUtC nunquam cadit , et 
semper vincit , Scriptura dicente : « Veritas vincit, ct in- 
)) valescit, et vivit,et obtinetinsrccula(<?). » Contranatu- 
ram, inquit, parere Virgo non potuit. Putaverunt sane ex 
parte ali([ua nobis rapuisse^ victoriam. Ecce igitur pro- 
vocamur ad pugnam ; sed nihil metuam , nihil vere])or ; 
jam enimsauciatus est iste ([ui provocat. Conlra naturam, 
iu^iuiunt , parcre Virgo non poluit ^ ergo contra naturam 

(a) Luc. I, 35. — (i) Dan. iii, 91, 92. — (c) 3 Esdr. iv, 38. 

• Yiilc Quajst. in Vetus Ttstaniontuin fom. m, Appcndicis jMauiincnsis fol. 
i.j6,lil(cra D. — ' Vide Seinioncni ccxlv, toni. v Appendicis foi. 4oi,n. 3. — 
^C.odex parussc ; iion cst iciisus; cir.ivit s-anc anianuciisis \>onc\Mio pai asse , 
loco vcib! ni/niissc. 



SERMO VII. IN NATALI DO:^ri>I I. 83 

iii tabernaculo Testimonii, sacerdotis Aaroii virgafloiibus 
tunc absque naturali adjutorio germinavit. Non enini 
suggestus seminis inerat , non radicis , non altricis terrce 
genitales succi aderant. Quod etsi in natura virga habuit , 
abscissa stipitibus * retinere non potuit. Et tamen illic 
cum deessent universa jura naturse , protulit virga quod 
nec succo, nec semine suggeri potuit, nec radice. 

XX. Sed forsitan aliquibus facti hujus historia videtur 
ignota ^ breviter dicam. Cum Ghore, Dathan et Abiron 
adversus sanctum Moysen ct Aaron , sibi sacerdotium 
vindicarent, et contra dispositionem Dei vellent noviter in 
sacrilegum schisma prorumpere, hiatuterrce descendentis 
absorpti, viderunt sua funera perituri, et contra rerum 
opinionem, ante sunt sepulti quam mortui. Aperta fauce 
glutivit terra sacrilegos , et insatiabihs hiatus non recepit 
quos servaret , sed rapuit quos ^ puniret. Merserunt ad 
inferos viva corpora, et ita est in miserispoena grassata,ut 
quse solent morientium esse solamina, ipsa ilhs poenahs 
fieret sepultura; nec mortuos aggestus terrse obruit, sed 
vivos poena sepehvit. Ilhs ergo auctoribus absorptis , et 
gregahbus eorum divino incendio concrematis, ita enim 
scriptumest : « Aperta est terra, et deglutivit Dathan, et 
» cooperuit super synagogam Abiron , et exarsit ignis in 
)r synagoga eorum (a) 5 » jubet Dominus sancto Moysi de 
singuhs tribubus virgas afferri. Allatre duodecim virgoe, 
inter quas etiam una erat de trilDU Levi, quse Aaron fue- 
rat sacerdotis, positae sunt a sancto Moysc in tabernaculo 
Testimomi. Aha die inveniturvirgaAaron produxisse flo- 
res etfrondes, ct peperisse nuces. 

XXI. Libetigitur hoc tantispef*exemplum cum perfidia 
comminisci, ubi maxime figura intei*venit sacramenti. 

(«) Psal. cv, 17, i8. 

• Codei niale spiritibus. — * IJ. quod. 

C. 



84 s. iiuieriM Eriscon 

Yirya cccc prolulit qiiod virga non habuit'. Non radicala 
])lai)laiio , ncc dclbssa sarculo, non animala succo, ncc 
fa'cundala scminario, non mcrsa cxculto -arvo, ct lamcu 
gcrminavit in florc, Iruclilicavit in IVondc, ct Iructus dc- 
dil (juos non liabuit in radicc. Et cum jam totum per- 
didisscl quodhabcbat cx arborc, ulpolc quai cssetabscisa 
ad tcslimoiiium tamcn pnucipui saccrdotis, virga cxhibuit 
quod naturahs origo non habuit : quia contra naturam 
nuccs conccpit ct pepcrit. Yirgo crgo non potuit contra 
naluram Dci Fihum gcncrarc? Eccc cgodicam tibi ([ucm- 
admudum Virgo conccpit ct pcpcrit ^ tu mihi ostendc qua- 
litcr virga omni suggeslu natuiTC vacua gcrminavit. Scd 
procul thibio ncc conccptum potcris virgaj cxplicarc, ncc 
Yirginis paraim. Si crgo noii potcris dicere quemadmo- 
dum virga peperit nuces , Yirginem potcris dicere quem- 
admodum conccpit ct pcperit veritatem? Accipc ergo 
dominicte Incarnationis cllcctum, quia virgee parcntis 
lion polcs cxphcarc mysterium. 

XXII. Ycni ad me, et dicam tibi quod intus audivi.Pu- 
dorc hic, non ratione conturbor, et volo in sermone esse 
verccuudiam, dummodo non sit in fide periculum. Da 
vcniam, Christc, et parceori meo, quia Incarnaticnis tivae 
raysterium tcmerarius narrator attingo^; et tu quideni 
clausum dimisisti utcrum tuum, scd nobis pcrmisisti ape- 
rire increduhs Evangehum tuum. Dicam tandem quod in 
cul)iculo naturoc conficitur. In vulva Yirginis gcnitahssan- 
guis, et germinans humor ' fuit. lluic sanguini vcl humori 
Ycrbum se vchit coagulum miscuit, ct sanguinis vel liu- 
moris substantia congclata carnem fecit. Accessit Spiritus 
sanctus, et ha3C quce fuoi-ant gelata, et Yerbi quodam ghi- 
tino commassata, formavit ; formata distinxit^ et formam 

•YiJe Serna. ccxlv, ii. 3. — ^Cod. cxcultali. — ^ Assolct sanctus Doctor in 
oniiclpati.li» qiia; dildcilia sunt , Deo se commendare , ul wpius in scriptii 
aulhcnficis viJcre et. — 'tCoJev nialc s^inineus. 



SEHMO Vlt. IN NAtAI.I DOMINI I. 85 

homiinis, quaDeus inclusus iulineamentis suis tenel^atur, 
explicuit. Ecce halics quemadmodum Virgo concepit. Si 
quoeris quahter et peperit, dicam tibi : ita peperit sicut 
ante concepit; quia qui uterum insensibihter intravit, 
incorruptibihter sicut intravit , exivit. Nam, ut agnos- 
cas verum ordinem ofhcii naturahs , Virgo peregit tem- 
pora pariendi, virga non habuit tempora germinandi. 
Illa enim , decursis novem mensibus , peperit : virga 
intra triduum , quod in natura non habuit , germinavit. 
Ecce ipse primus homo nec patrem docetur habuisse 
nec matrem : ex hmo enim terrae factus est quae non ha- 
beret originem. Quomodo ergo corpus factum est sine se- 
mine? quomodo caro extitit sine carne? Ex vulva tamen 
quodam modo exivit terrc^e, et nihil tamen consumptum est 
in matrice. Unde ne dubites quin si in rem praesentem te 
hujus comparationis induco, nulla tibi nascatur in hac as- 
sertione cunctatio. Sohs radius specular penetrat, ct so- 
hditatem ejus insensibih subtihtate pertrajicit •, et videtur 
intrinsecus qui extat extrinsecus^ Nec cum ingreditur 
dissipat, nec cum egreditur violat; c|uia et ingressu et 
egressu ejus specular integrum perseverat. Specuhar ergo 
non rumpit radius sohs ; integritatem Virginis ingressus aut 
egressus vitiare poterat veritatis ? 

XXIII. Sed quid ukerius moror? Audiat Christianus quod 
non vult audire Judaeus, ut hic proficiat redemptus, ille 
deficiat induratus. Vere illa Aaron virga Virgo Maria fuit, 
quae verum sacerdotem concepit et peperit, dequo dictum 
est : « Tu es sacerdos in cetcrnum («). » Superiori versii 
jam dixerat « Virgam potestatis suse emittet Dominus ex 
» Sion(Z>); M nam quodet nucem peperit, imago dominici 
corporis fuit. Nux cnini trinam habet in sna unione sub- 
stantiam ; corium, tcstam et nucleum. Per corium , caro , 

(ii) Psal. cix, 4. — (/>)Ibid. 2. 

' Vid« Serm. wxivAppendicisMaurinensis, n, 3, 4 <-'t 5. 



86 S. AVGISTINI EnSCOPI 

pcr tcstam ossa, pcr miolcuni, inlcrior anima. Sod hic in 
corio niicis carncm significat Salvatoris, ([uae habuit in se 
aspcritatcm vcl amarilutlincm passionis; in nuclco, inte- 
riorcm dulccdmcm Dcitalis, quae tribuit pastum, et lumi- 
jiis suliminislrat ofrkiuin ; in lcsta, lignum mcdium inter- 
scrcns crucis,c[uod non discrcvit id quod intus ct foris 
fuit , scd magis qua3 tcrrcna ct cfjclestia fuerant , media- 
toris ligniinlcr}iosilioncsociavit, Apostolo diccnte: «Quia 
)) pacificavit pcr sanguincm crucis su.tc, sive quse in coelo 
» sunt, sive <.[ux in tcrra («). )> En, Judfce, virga tua 
Virgo cst nostra. 

XXIV. Si quidcmcthymologiam hujus nominis retrac- 
temus, virgo quasi virga •, a virga virgo' . Jamque intelhgant 
ipsa sibi convenire vocabula, cum uniushttcrae diflerentia, 
hoc vidcatur virgo sonarc ([uod virga. Vohmtautem nosse 
a virga Virginem dcsignalam? Audiant quod Esaias hic 
dicat : « Exict, inquit, virga dc radice Jesse^Z»). )) Virga 
est de genere Jesse ; Jesse patcr David 5 ex genere David 
virga, quse virga Maria fuit. Ncque enim de homine Jcsse 
lignum, id estvirga, potuil germinare. Non ergo de Jesse 
.cxivitvirga, sed Virgo Maria, quse generi secundum car- 
pem originique rcspondcns, caro fuit quae virga fuit, sed 
virgo fuit, t[UGe virgo conccpit et peperit. Ac ne (non)'^ pu- 
tent dc David fuisse prnedictum, ratione temporis exclu- 
dantur. Quando enim hoc Propheta dixit, jam David mor-r 
luus erat. <( Exiet , inquit , virga de radice Jcsse, )> in (|uo 
futurum tempus non prseteritum designavit. « Exiet » 
enim in([uit, non, «Exivit.» Dcnique({uodsequitur auscul- 
tent : « Exiet virga de radice Jcsse, et flos de radice 
» ejus asccndet (c). » Flos istc caro est Domini^, qune 

(a)Co!ojs. 1, 20. — (Z») IsaT. xi, i, — (c) IbiJ. 

« CoJex male virginem. — » Ncm liic videfur abnnilavc. — 3 viJc Sci- 
moiicm III (lo Symbolo cal Cathccumeiios n. 4- 



SEKMO YII. IK KATALI DOMIKI I, 87 

iiata sme vilio humani seminis, florentem per orania pul- 

chritudinem retinet societatis. « Et flos , inquit , de 

» radice ejus ascendet, et requiescet super eum Spiritus 

>» Domini (a). » Superquem.? Scilicet super florem. « Spi- 

» ritus sapientiaeetintellectus, Spiritus consilii ttfortitu- 

» dinis , Spiritus scientise et pietatis , et Spiritus timoris 

)) Domini repleviteum. Non secundum gioriam judicabit, 

M neque secundum loquelam redarguet, sed judicabit 

)) humili judicio, et redarguet gloriosos terrae. Et percu- 

» tiet terram verboorissui, et spiritu perlabia interficiet 

» impium; eritque justitia praecinctus luml)os suos, ct 

» veritate involutus latera (b). » Et paulo post : « Et erit, 

» inquit, in illa die radix Jesse , et qui exurget princeps 

» esse gentium, et in nomine ejus omnes gentes spera- 

» bunt (c). » florem regem ! O florem judiccm ! Sicut ergo 

virga illa, non virga , sed Yirgo est, sic et flos ille , non flos 

virgae, sed caro est.Quae florem quidem peperit, et ex genere 

carnis carnem emisit : sed originem peccati illa generatio 

non habuit ; quia non ex viri semine natus extitit , sed de 

Spiritu sancto conceptus exivit. Virga ergo ista, Virgo est 

designata, Virga ergo potuit, ut diximus, sine semine pa- 

rere, Virgo non potuit sine viri semine, incorrupta gene- 

rare? Sed illud, inc|uiunt, fecit divina potentia. Et istud 

simihter divina est operata prudentia : illa quae in se con- 

tineret imaginem , haec quae perfectam exhiberet divini 

operis veritatem. 

XXV. Audi ahud majus et fortius documentum quod 
de Ezechiele propheta monstrabo •, quod proeterita die 
dominica lectitatum est , et ideo exinde aliquid dicere 
praetermisi, ut huic diei sacramenti expositio serva- 
retur. « Et convertime, inquit, secundum portam viae 
» sanctorum exterioris quoe aspicit adOrientem, et ipsa 

(«) IsaT. xi, 2.— (i) Ibid. 2-5.— {c) IbiJ. to. 



88 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

» cnit claiisn. Et ait ad mc Domlnus : Porta lircc claiisa 
» crit ct noii apcrictur, ct ncmo transit pcr cam*, quia 
» Dominus Dcus ipsius Isracl ipse inlrabit per cam, ct 
» cxict, ct crit clausa (<?). » Rccltlc mihi crgo rationcm por- 
tnc hujus pcr ([uam intravit Domlnus ct cxivit Dcus , ct 
non potcrit ncc introitus dcprchcndi, ncc cxitus. « Porta 
» cnim, inquit,h£ec erit clausa , et non aperictur , quia 
» Dominus Dcus ipsius Isracl ipse inlroibit, ct exlct , et 
» erit clausa. » Scd porta ha?c, quam allcgoricc posuit, Ibr- 
sitan simphcitcr porta crcditur. Porta ista, vcntris est 
janua, pudoris est oslium. IIoc undc probamus? Dicat 
beatissimus Job: « Malcdictus, inquit, slt dies illc in quo 
» nalus sum , qui non clausit portam vcntris matris meae, 
M cum mc pareret (/>). » Porta, inquit, ventris , exitus 
cst pudorls , id cst , vcntcr ct pudor Virginis , pcr quam 
ncmoalius nisi ipse qui intravit, ct e\ivit. Inlravit cnim 
Deus, ct cxiit homo perfcctus ct non corruptus, nec 
clausam eam, cum intrarct , apcruit, sed clausam, cum 
exirct , exhibuit •, quia ipse est qui « Quod apcrit nemo 
» claudit, et quod claudit , ncmo apcrlt(c). » Exurge igi- 
tur, Esaias, loetus cxurgc, et junge Ezechlclo manus, 
ct unlto Splrltu ingloria dominicfc Nativitatis applauditc. 
lUico jjcatus Davld occurrat cum clthara Illa , splrltuali 
plectro dulcisona, ct in sacramento Nativitatis Christi re- 
tlnniens non fidibus, sed mystcriis harmonla. Audiamus 
ergo quod Esaias prophcta dlcat*^ : (c Rorate cocli dcsuper, 
» et nubes pluant Justum; aperiatur terra et gcrminct 
» Salvatorem (<-/). » Quae est tcrraPcaro nostra, qure cen- 
sebatur virgo , Maria qure appcllatur. « Et tcrra germi- 
» net Salvatorem » non eget interprcte. Non utique car- 

(a) Ezech. XLiv, 1,2. — (i) Job. ni, 3, lo. — (c) Apoc. m, 7.— (d) IsaT. 

TlV^ 8. 

' ViJe Sermonem cxc de Annuntialione Domini iii, tom. v, fol. 824 io Ap- 
pcndicc Mauiincnsi. — «VideOperis ioipcrfecti contraJulianura lib. i,n. i^o. 



SERMO VII. IN NATALI DOMINI I. 89 

nali semine, sed coelesti rore, et nubiiim non iml)re, sed 
opere, qiioe descendenti in carneDominonon adjiitoriiim, 
sed ofliciumpr.Tebuerunt.Qnod alibi David evidentius dicit: 
« Descendit quasi stillicidia rorantia super terram (n).)) Et 
iterumdehocipso : « Terradabitfructumsuum(Z>),))quod 
specialiter Virginis refertur ad uterum. Et vere dedit 
« Fructum suum, » quia semen nescivit alienum. 

XXVI. Qui hoc dul)itas, exemphs fidem tuam credu- 
lltatemque conforta. Ecce enim inipso primordio ex per- 
fecto masculi corpore costa divelhtur, et locus avulsi 
membri nulla in parte corporis invenitur^ minus fit unum, 
plenum sed totum est. Nullum in corporc indicium cer- 
nitur cicatricis, nec vestigium avulsionis apparet. Exit 
costa de latere , et corpus non caret plenitudine. Perfec- 
tum est quod exit, integrum quod amisit. Et ut amplius 
praesumam, absque passionis injuria , virile corpus costa 
cx sese quodam modo generavit ^ extititque corpus lucrum, 
quod matri suoe non intulit detrimentum. Potuit ergo c 
latere hominis costam divina virtus educere , et nuUa 
corpus vexari corruptione : ex Virginis utero procedens 
Dcus , integritatem non potuit custodire? Et utique ip- 
sum Dei Fihum hoc operatum in primoplasto , nullus ta- 
men stultus, nisi Judaeus, impudenler abjurat. Quale 
ergo est ut quod fecit in origine, cum formaret mulie- 
rem , non potuerit operari cum nasceretur ex Virgine ? 
Aut quod in corpore hominis non permisit agnosci , quo- 
modo ' pateretur in matris suse pudore deprehendi? sed 
« Replevit, inquis, in locum ejus carnem (c) » , et non 
prodidit passionem. Sic ex utero procedens Verbum lia- 
buit exitum, sed non diripuit pudorem, nec signum ibi 
rehquit corruptionis , ubi opus intererat incomparandte 

(«) Psal. Lxxi, 6. — {b) IJ. xLix, 7. — (c) Gcn. 11, 21. 
• Codex aiale quando. 



90 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

virtutis. Ostende dcniquc niihi ((uemadinodum in locuni 
cost*! repleverit curneui, et cgo tibi exhibebo quemad- 
modum cxierilde ulero, et non rclic^ucriL passioncm. Sed 
prolccto illud monstrarc non poteris^ quia quod virtute 
perfectum est, investigarenon sineris : ita ergo et corrup- 
telam Yirginis allirmare non potcris , ([uia claiisum Deus 
csse voluitquod incjuiris, 

XXYII. Exurge crgo in laudes Domini, Christiane, 
laetus exurge. Ecclcsiam Dci, tcmplum Christi, domum 
Spirilus sancti sonorisimple pr.Tconiis. Inlra in staljulum 
Creatoris, fre((uenta prsesepium Salvatoris, et seterni pas- 
toris deosculare pannos : cunas amplectere. Veni, com- 
pone mecumlaudes ad f'(X3tam nostram,Yirginem sanctam, 
matrem veram, non cx partu marcidam, sed de pudoris 
integritate formosam. Lauda cum ca;lis , lauda cum An- 
gelis, lauda cum Yirtutibusuniversis, lauda cum terrenis 
et inferis elementis ; et ne desinas, ne (juiescas dicere glo- 
riam Salvatoris : « Gloria in excelsis Dco, et in terra pax 
» hominibus bonae voluntatis (a). » 

(a) Luc. n, i^- 



SERMO Vllt, IN NATALI DOMIM II. 91 



VM/t/Vt-VVVl^VVV^^/VV^^VVk/X^Vt^^V^^A/VV^A^VV^-VVV^VVVlVl^^VVVlfVl^ 



SBRMO VIII. 

In Natali Domini II. 

Hic sermo exCodice Cass. xii, n. 1, depromptiis 
{^ quo totum aut fere totum S. Augustino trihuitury 
\irpfies notas authenticitatis colligit. Locus ejus in 
\^tione Benedictinorum post prcecedentem cum nu- 
fi^ro in ISatali Domini xv. 

' SYNOPSIS. 

I I. InvestJgabilis NativitasChristi. II. Exagitatur Tudaei dubitaptis 
impietas. III. Ipse Filius Dei in finc temporum venit lcgislator. 

Lj. FRATREscharissimi, quantummagnitudosalutarismys- 
j£rii , et dominicse Nativitatis expetit sacramentum , nuUa 
llmmanitatis obsequia , praeconia nulla sulliciunt. Quae 
3nim tanto muneri , tantseque gratiae devotionis nostrae 
jinfirmitas respondebit, ubi Unigenitus altissimi Patris cum 
jPatre seternitate perpetuus , coelo , terris , infernisque 
Iterribilis, pro salute hominis humani corporis voluit subire 
iconsortium? aut quae lingua enarrare poterit, quod usus 
jinvestigare non praevalet.^ Quis vcro hominum illud aes- 
1 timare conabitur , in quo solus sibi est Deus et auctor et 
consciusPuNemo enimnovitFihum nisiPater(<z).))QLiomodo 
potest ad secretum virgineae Nativitatis corrupta peccatis 
hominum fragihtas pervenire? Nascitur itaque , nascitur 
Christus non necessitate vivendi , sed voluntate salvandi. 
Nascitur inter mortuos, qui vitam donat mortuis. Nec 
duJjitemus effectum , quod futurum Prophetarum maxi- 

(«) Mattli. XI , 27. 



^* 8. iUGUSTINI EPlSCOPi 

mus Isaias m diehus anticiuis sancti Spiritus auctoiit If' 
pr.Tdicit: «Eccc, inquit, Virgo in utero accipiet et pai ("> 
» rilium(r/). » Quod {ccmina parturit, vcrne Incarnatic «t^' 
est fidc\s ; ({uod virgo parit, aeterna nascentisest gloi f 
KisciUir ab inlacta fcemina Christus , quia ias non er. im 
ut virlus pcr vohiptatem , caslitas per luxuriam, ] fl 
corruptionem incorruptio nasceretur, Nec poterat nc 
ordiue advcntarc de ca-lo, qui vetustum mortis destru( 
venichat imperium ; neque vero potcrat universita «1 
Dominus formam scrvi suscipere , qua nos redimere d t 
ponehat, nisi eum peperisset ancilla. Aut quomodo p ai, 
nohis sputamenta, palmas, et cruccm Dei FiHus sustin k 
ret, nisi se filium hominis pr.Thuissct? ae 

II. Vere infehx Judaea, quae per aduherii calumnian iii 
tenel)rosis suspicionihus tantum sihi lumen ohscura ib( 
quae, dum non credit Virginem concepisse, dignatione 
Dei sui luimanum vocat in crimen , et invidite sure h< 
hctata caliginc culpam clamat esse, quod virtus est. Se 
crede , miserande Homo , cui sola salutis tu» fuit cau< 
nascendi. Perpendile, Fratrcs, c[uae, et quanta sit cxclU 
perfidorum, quae Christum negat nasci potuisse d 
Virgine, et in Nativitate coelcsti, consuetudinem requi 
rit humanam, ac Deum creaturarum lcgihus discuti 
creatura. Nihil itaquede Nativitate ejushumana retracte 
impietas , qucm nasci pro homine pietas invitavit. Quo( ^ 
hominis ct Dei Filius humiliavitse in carne, quod Virg( '^ 
concipit, Virgo parturit, ct quod permanet virgo po^^s "^ 
partum, ccelestis mysterii virtus est , non mortalis ordc ^^' 
naturne. m 

Iir. QuisveroOmnipotentisesseduhitetsacramentum ^^' 
uhi audit ccelorum Rcgem prodirc de fccmina, et natum "^' 
foemmae Ccelestihus imperarc ? Quc-e autem quantaque,: 

{") Ub]. vui, 14. 



m 



flfi 



SEHMO IX. IN NATALI DOMIM III. 93 

ililres , ob salutem genlium beneficiorum Dei augmcnta 

'pi «rescunt. Olim namqueposttransitum Maris Rubri, ut 

ti brseorum populo divini cultus disponcret prcecepta , 

ii ysenfamulum suum vocavit in montem, quatenus per 

a am servulum genti exiguae dispositionum suarum pro- 

■et voluntatem. Nunc vero ut in fine temporum , ut 

m itibus universis perennis vitae sacramenta deferret, ipse 

ccelestibus, de sinu Patris adveniens, ita se homini, 

fjitijique homincm inseruit , et univit , ut incomprehensi- 

gioria, unus idcmque , et homo esset, et Deus. Sic 

p|jn potentissimus prodiit ex Maria , ut et infirma carnis 

liii )iret et Unigeniti non amitteret majestatem , ac tempe- 

nento quodam admirandi mysterii, et per hominem 

laBus cum hominibus loqueretur, et homo per Deum de 

rjlbolo triumpharet. 



t %V«> VVVV VVVt VVVI '\iVV\ VVVt 't/VM VV\^ \VVI \V«\ VVVt VVVt VVVt X^VV^ VVVt \ VV^X VVV'% >/M « 



llf«vv« 

SERMO IX. 
In Natali Domini III. 



{0 

«li| . . 

dEcedem rationes militant in hujus Sermonis gra- 

,Jzm, quce authenticitatem stahiliant prcecedentis. 

Ax eodem enim Codice xii_, n. Q , imo et ex cdtero 

^Jpdice Laurentiano eruitur, ut videre est apud Bi- 

iothecamBandini tom. i,fol.A2>0, Cod.xTi.xiUj cum 

ymine sancti Augustini. JS ihil aliunde apparet quod 

)stare possit quin adniittatur. Ponatur post prcB- 

^dentem cum numero de Natali Domini xvi. 



94 S. ArGlSTlJVI EPISCOPl 

SYNOPSIS. T 

I. Conrordanlia Propholanim cl Aposloloriini <lo Nalivil, 
Clirisli. 11. Alaiia" inlcincrala in [jaricndo virgiiiilas. 



I. FnATREsdilcclissimi, 11011 parva dc rilioDcisccundii 

Divinilalcm locuti sumus, ct rcsistcntibus in quanttt 

potuimus adversariis non pepercimus. Nunc volo ad ei 

liicarnntioncm acccdcrc, quia Filium Dei iion volunt d 

cliam lioniinis filium. « Roralc ca-li dcsupcr, ct nuli 

» pluant Justuni; apcriatur tcrra ct gcrminct Salvatorei 

)> et justitia oriatur simul 5 ego Dominus creavi eum (a) 

Itcm dicit : « Eccc parvulus natus est no])is, ct fact 

» cst principatiis siipcr humcros cjus, ct vocabitur n 

M incii cjus Admirabilis, Consiliarius, Dcus fortis, t 

» tcr ilituri sivcuh, Princcps pacis (/>»). » Itcm in alio loco 

« Ecce Virgo concipict in utcro, et parict filium, et V( 

» cabitur nomcn cjus Eninianucl (c). » Ordo istc itaqi 

servandus est, 11 1 lo([uens de Evangelio, non sileam ( 

Prophctis. Et quid agis dcPaulo aposlolo, qui in exord 

Epistola? su.ne ad Romanos scripsit.^ «Paulus, inquit, servi 

» JcsuChristi, vocatus Apostolus, segrcgatus in Evar 

» gcho Dci, quod aiitc promiserat pcr Prophetas suos i 

» Scripturis sanctis dc Filio suo, qui factuscst ci ex s( 

» mine David secundum carncm (d). » Audistis, quj 

Evangchum non exhiberctur, nisi per Prophetas anl 

promittcretur. Audistis quiaFiJius Dci secundum Divini 

lalcm factus cst fdius hominis « Ex scmine Da\id sccuii 

» dum carnem (e). » Ouid cst enim in quo Prophett 

contrarii sunt Evangeho ? Dicit Proplicta : « Rorate coei 

» dcsupcr ct nubcs pluant Justum (/).» Veniat Angelus 

(«) Isaf. XLV, 8. - (/>) Id. XI, 6. - (c) Id. viu, 14. _ (,/) Rom. i, , 
-- (e)Ibid. 3. — (/) Isai. xlv, 8. 



1 d 



I 



SERMO IX, TN NATALI DOMIJNl HI. 9'5 

piaedicet Verbiini 5 aperiatur terra, audiat Maria ; ct ger- 
minet Salvatorem , pariat Jesum. Propheta dicit ; « Ecce 
» Virgo concipiet iii utero, ct pariet filium, et vocabi- 
)) tur nomen ejusEmmanuel (<7). )> Hoc etiam Evangclista 
cum diceret , secutus est . et exposuit dicens : « Nobis- 
)) cum Deus (h). )> Ecce Apostolus dicit : « De Filio suo, 
)) qui f actus est ei ex semine David secunduni carnem (c). )> 
Quod Propheta3 prceviderunt, etprsedixerunt, hoc Apos- 
toH viderunt, et prsechcaverunt. Factus est c[ui erat ^ qui 
factus est, Verbum erat , caro factus est^ FihusDei erat, 
fihus hominis factus est. 

II. Deuserat, homo factus cst^ suscepit humanitatem, 
non amisit Divinitatem 5 factus est humihs, mansit sufjh- 
mis. Natus est homo, non destitit esse Deus. Natus est 
parvus, Latens magnus. Qui hbenter amplectitur Deum 
natum, non horreat Virginis partum. Dicit tibi Deus,crea- 
tor hominis, fihus hominis : Quid est quod te permovet 
in mea Nativitate? non sura libidinis conceptus cupiditate. 
Ego matrem, ex qua nascerer, feci, ego viam meo itineri 
pr^eparavi atque mundavi. Hanc quam despicitis , mater 
est mea, sed manu fabricata est mea. Si potui inquinari , 
cum eam facerem, potui inquinari cum ex ea nascerer. 
Sicuti transitu meo ilhus non est corrupta virginitas, sic 
mea ibi non est majestas polkita. Si solis radius cloacarum 
sordes siccare novit, inquinari non novit, quanto magis 
splendor lucis seternae, in quo nihil inquinamentum oc- 
currit, quocumque radiaverit, mundare potest, ipsc 
pollui non potest. Stulte, unde sordes in Virgine matre, 
ubi non est concubitus cum homine patre ? Unde sordes 
inea, qua3 nec concipiendo libidinem, ncc pariendo est 
passa dolorem? unde sordes in domo, ad ([uam nuUus 
hospes accessit, solus ad eam Fabricator et Dominus ve- 

(rt) Isai. vin, i4- — (i) MatUi. i, 23. — (c) Roni. i, 3. 



96 s. ALGUSTiNi Eriscori 

nil, veslem quam noii habobat, induxit ; cnmque sicut 
iuveuit ( lausam reli(|uit. Sieut ille natus solus cst inter 
moituos liljer; sie istius e\ ([ua nalus est matris pudor 
solus csl intcger. Kva inobcdicns mcruit pa-nam ^ Maria 
obediendoconseeuta cst gloriam. Ula, guslando prohibi- 
tunijCst malcdielaj hucc, crcdendo Angelo, cst benedicla. 

SERMO X. 

In Natah Domini IV. 

Multade liocScrnione dicejula.Ex eodemCodiceex- 
tractas, eamdeni auctoritatem sihi vindicare videtur. 
Ohjicitur auteni 1" similitudo in quihusdani cum ser- 
mone cxxi . Appendicis Maurinensis ,n . A, et cxci v^ prout 
a Lovaniensihus fuerat editus , tom. v Maurinorum, 
p. 895. Sed notandum est illam similitudinem non esse 
opponendam , cum potiusfavcat, quam noccatSermo- 
nis hujus authcnticitati; senno enini Appcndicis evi- 
denter complectitur multas hinc et inde detractas ex 
S. Aui^ustino et forte aliis quihusdam scntentias. 
Quidmirumsirecurrant in Scrmone aulhenlico scn- 
tentice quce inde fuerunt depromptce? 2" Dicitur itc- 
T^uni quasdam voccs sancti And)rosii in eo inveniri.Sed 
qucedam tantum vcrha, ct illa quidcm incomplcta re- 
pcriuntur ex uno sermone citalo a Cassianoj cum cul- 
tem hicsermo sit deperditus, cuni Cassianus circa no- 
mcn crrarepotucrit, et cdiundc voccs non omnino con- 
cordent, ita ut facile supponi possit ecundcm dicendi 
formam a duohus pariter scriptorihus fuisse adhihi- 
tam, non remanct sufficicns prohalio ad rejiciciulum 



SERMO^X. I^ JJATALI DO.MIM IV. 97 

sennonem quisanctiAu^usllniprcefertnomcn, ct niliil 
continet sancti Doctoris indignum. Ponatur post 
prwcedentem cum numero in Natali Domini xvii. 

SYNOPSIS. 

I. Christi Xalivitas; Mari;e virgiiiitas, II. Aiigcli annunliatio. 
III. Stella dc ca'lo fulgcns, IV. Magorum mystica munora. 

I. DiEi hiijus adventum si pleno possimus ore narrare , 
integra salutis nostrae mystcria noscercmus. At vero cum 
lioc in unum' , tam admiranda conveniant, quse sunt 
cxplicata sermonibus, quae vox, qua3 lingua cuncta com- 
plcctitur, cum singulaqusequemiranda (videantur?'^). Na- 
lalis esthodie Salvatoris, sedoportet ortum Christi nata- 
lem soeculi nos vocare. Natalis est Salvatoris : hoc est unde 
mundus vitamaccepit, ethix, quceperierat, mortahbus re- 
paratur. Nascitur, quem Regem gentium Proplietee testati 
sunt. Nascitur exYirgine , sicut Propheta testatur dicens : 
« Ecceconcipiet Yirgo,et pariet fihum, et vocabunt nomcn 
M ejusEmmanuel,quodinterpretaturNobiscumDeus(<7).)) 
Probatergo virtutum Dominum ordo nascendi^; concepit 
Yirgo, virihs ignara consortii ^ impletur uterus nullo hba- 
lus amplexu, et quod Spiritu sancto^ castus venter exce- 
pit, pura membra servarunt, innocens corpus gessit. Yi- 
ilete miraculumMatrisDomini^ virgo concepit, virgo par- 
lurit, virgo gravida, virgo post partum. Gloriosa virgini- 
tas, etprseclara hecunditas^ virtus mundi nascitur etnul- 
lus cst gemitus parturientis^. Yacuaturuterus, infans ex- 

[a) Isai. VII, i/|. 

' Cod. ma!e ait. — *Cod. niale complcc^Uni;.. iniraiitury sine vocc </!/«?. 
— 2 EJit. nati\'itatis. — 4 Cod. niale ct Si>irituin saiicluiii. Lovaiiiciises 
mcliiis. — ^i^ovan. iiuUus grinitus parluriculis sentitur. 

cxxx. 7 



98 s. \i<;lstiai eiuscovi 

cip Uir, iK'(.; lamrii virginilas violatur. Nocessc craL', ut 
Deo nasccntc nKMitum crcsccret castitatis, iicc por cjus 
advcnlum violari-ntur iutcgra, (jui vcncrat sanarc cornip- 
la^. Natiis piur jH)uilur iu pr;cscpc, ct lirec sunt Dci 
primacuuahula, nvv llc^ualor c(X'li lias indignalur angus- 
tias, cui luit virgincus vcntcr idoncum liahitaculum. Stat 
cxoncrata fclici oncrc Maria , d malrcm scLctam coguos- 
cit, i[nx sc ncscit uxorcm. Scd inlantis gcnus l"(cla mira- 
tur, ct dc Spiritu sancto^ protulissc sc gaudct^ ncc quia 
}X'perit innupta tcrrctur , scd ([uia gcnucrit Dcum con- 
icssa lactatur. 

II . Gum cnim debitus Salvatoris soeculo propcrarct advcn- 
tU5, ct mundum suum mcliori Dei lcge construcrct, ct 
proplieticus scrmo declaralusfidcpcr ora gcntium volitarct, 
ad Mariani virgincm SpiriLus sancLus vcnit, sicut ab Angclo 
luerat ante praedicLum : (c Spiritus sanctus veniet supcr 
)) te, ct virtus iVltissimi ol)unil)rahit tibi. Proptcrca ([uod 
)) nascetur extc SancLum, vocahitur Filius Altissimi^c/). )> 
Ergo merito magno credimus , ({uia magna virtute genc- 
ratur, et rite in ejus adventu coelestia veneramur, c[uem 
de C(i4o venisse cognoscimus, quem genitum Dei Patris 
et Spiritus sancti virtute com[)erimus, ul lirmarclur Tri- 
nitas, in utero sanctitas. Nascitur SalvaLor, et soiis cursus 
augctur. Nectisse est ut cx liac die crescat splendor, ([ui 
cum magno lumine egreditur. 

III. Sed videamus quisessenuntius potest, qui de Nativi- 
tate Salvatoris testis cxisteret. U ti([ue stclla de coelo ; ne- 
cesse cst ut inde testimonium veniat, unde origo descen- 
dit. Natum enim Deum stellae cursus ostenditj ortum Do- 

(a) Luc. I, 35. 

•Lovan. dit^num rniin crat. — > Lovaii. adjiclmit : Nr.c pcv rum piitlicilia 
rorpnralis hcclrrrtur, pcrf/iirtn ilnnalur cusUUis SjnnUilis. Vide Sonn.cxxi. 
A|i|ifniliiis M.nu. ubi ;ilii|ii;i \;iii;iiil. — ^Co.l. mAv SiuriUiin sancUiin. 



SERMO X. IJN ^ATALl UOMliSl IV. 9U 

miiii elenicnta dcmonstranL ^ et inter solis radios, stelloe 
cursus clarias enitescit. 

IV. Videamusigitur quid sibivolueruntMagorum mys- 
tica munera inter abjecta prsesepia, nisi ut intelligamus 
inChristum difrerentiam Divinitatis et carnis. Cerniturut 
homo, adoratur utDeus; jacet in pannis, fulget in stelHs. 
Cunae nascentem incHcant, stellae dominantem annuntiant. 
Caro est quse involvitur, Divinitas quae adoratur^ Pasto- 
res exultantinterra, Angehlsetantur in coehs. Nuncetiam 
videamus quse santmunera, qure non ignarus Regi Magus 
obtulerit.Afferuntaurum, id est, potestatem Dominicon- 
fitentur. Thus subjciunt 5 Dco sacrificium repromittunt. 
Myrrha praestatur, ut passuro corpori conchmenta non de- 
sint. Rex auro monstratur, Deus thure cognoscitur, sepe- 
Hendum myrrha designat. Unum DeumProphetae annun- 
tiant, et Apostoh dixerunt ; Magi crediderunt, et thus, 
aurum, myrrham ad Christi cunabuLi dctulerunt. Ergo 
nos, Fratres charissimi, unum Deum timeamus,ut ipse 
nobis, quae bona sunt prtcstare dignetur, per Jesum 
ChristumDominura nostrum, (|ui estbenedictus in saecula 
stcculorum. Amcn. 



100 s. ALijisiiM trjscon 

-»» V\\\V\\\IV\\»»V\V\V\\\\\VV\\V\V\\V\\VV\\\\\\V\V\»\\\VVV\\VV\1W\VVV»»W\\*\'* 

SKIIMO \I. 

In Nalali Domini V. 

]\ ihilohslat qiii/f admiltdlur Sermo iste.Auctoritas 
CodiciSyCt styli concordaiitia pariter coiweniunt . Le- 
gitur enini in Coclice \n , fol. 10. Locus ejus post 
j)rax'C(lcnteni cuni nuniero in Natali Doniini yi\in. 

SYNOPSIS. 

I. Xiitivitas Clirisli ninndo l.rtiti.np caiisa. II. Aiigoli ad Mariani 
salutatio. III. Bcauo Virginis i)ra'Coniiini. 

I. Fi\ATnEScharissimi, Nativitas Salvatoris rcdemptio cst 
peccatoris. Non cnim possctliberari pcccator, nisivcnisset 
in forma scrvi Salvator'. Hodie crgo Natalis cst Domini , 
gaudcte, servi; Natalis est llcdcmptoris, exultate, re- 
dcmpti; Natalis cst mcdici, l<Ttcntur .ncgroti ; Natalis est 
indulgcnliiC, laUamini pcccatores ; Natalis csl C.hristi , 
omnesplaudite Christiani. Voluit Dcus intempore liabere 
Nalalcm , t|ui ipsorum lcmporum plantavit aclatcm. Sic 
cnim Apostokis dicit : « Scmetipsum cxinanivit, Ibrmam 
» serviaccipiens, insimihtudincm liominum factus, etha- 
y* bituinventus ut homo(rt).)) Auditisexinanitum, scd for- 
mamDcinun([uam amisit. quam naturahtcr secitiii scmpcr 
habuit. llomo facluscst'^, scd Dcuscsscnon dcsivit. llomo 
accessit, sed Deitas non rcccssit. Factus cst homo , Ibrma 

{(i) Pliilip. u , 7. 

' Vidc ScFiii. ci.wxiT. n. ■>. Jiib (iiiciii. — - Ivsi tlosiijcivlm- iii Oulicc. 






SEIiMO XI. IJ\ NATALI DOAtlKI V. lOl 

susccplahnmann, non amissadivina.Vcstcm carnis acccpit, 
sed intrinsccus Deitas mansit. l)eni(pie utj^ote Deus, palra- 
tor opcruin, « Per (piem facta sunt omnia, et sine (pio fac- 
» tumestnihil {«),» tempkim sibi, in (pionasceretur, ipse 
construxit. Fecitmatrem, aeternus manens cum Patre. 
Suscepit hominem, natus ex matre, ([uam ipse formavit , 
regnans cum Patre. Sicut Prophcta dicit : k 3Iater Sion 
» chcet homo , et homo factus est in ca , et ipse fundavit 
» eam Altissimus (b). » Jucundentur cceli et exultet terra; 
jucundentur C(£h, (|uia non hahent accusatorem ; exul- 
tet terra, cjuia germinavit Dominum salvatorem. Et c[uis 
tanti muneris possit invenire secretum ? unde Apostolus 
dicit : « Quod fuit a sircuhs ahsconditum (c). n 

II. Nam ipsa MaterDominivirginitatis su.TConscia, quem- 
admodum fieret , ut salvo pudore genuisset , ah Angelo 
requisivit : «Quomodo, inquit, fiet istud, c[uia virumnon 
)) cognovi (<'/).)) Parituram Yirginem in Pro[ihetis ex lege 
audivi , secl ([uemadmodum fiet, jienitus nunc|uam scivi. 
liogo ergo te, l)eatissime Gahriel, Angele Dei, secrc- 
tum tanti m^^sterii pudicrc Yirgini expone sacramentum. 
Exhibuisti milii novam salutationem, rcdde Virgini conso- 
lationem •, virginitatem meam Deo dicavi •, iii templo ejus 
serviredelegi. Narra ergomihi « Quomodo fietistud, cjuo- 
» niam virum non cognosco, « ([uanchu vivo. Et Angelus ad 
eam : Non cognosces virum, agnosces mysterium : «Sj^iritus 
)) sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi ohumbral^it 
)) tilji , ideoc[ue cpiod nascetur ex te Sanctum vocabitur 
» Fihus Dei (e). » Et iHa : Dic ergo, inquit, mihi, Nuntie 
Dei, non estleve c[uocl chcis : «Quomodo fietistud, c[uo- 
)• niam virum non cognosco, )> c[uancliu vivo ? » Vide Ange- 
lumscientem, etillam qu[crentem. OMaria, audi, «< Quo- 

(«) Joan. I, 3. — (Z>) Pi-al. lxsxvi, 5. — (c) Coloss. i , 2G, — ((/) Luc. 
I, 3i.— ie) llml.35. 



102 S. AVGISTIM EPISCOPI 

>• modo licl isliiil; -> s;il\;i ciit virginilas tua; noii pcribit 
pudicilia Lua ; lu aulciu civde Ncrilalom; salva virgini- 
tate , accipe sccurilalcni ; ([uoniam intcgra cst iidcs tua , 
intacta erit ct virginitas tua. Audi « quomodo fict istud .* 
)) Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi 
» obumbrabit tibi ; « ({uia speconcipis credendo, in utero 
li;ibi'bis non concumbcndo , « ldco(|ue et (juod nascctur 
» cx tc sanctum, vocabilur Fibus Dci. » Et quomodo non 
sonlis ingrcssum (^jus, sic non scnties cgrcssum ejus ; nc- 
que utcro tumcsc(!nte la\a inccdcbis ; non senties pondus, 
quia nunquam gravis est D*eus. Et Maria ait : Si sic est, 
uldicis, angdicis dictis loeta fide aceommodo sensum. Si 
cnim noncredidcro, ei. (pii tcmisit, injuriamfacio, etipsa 
muta remajicbo , ct Zachariae similis cro. Et Angelus : 
O Virgo , noli esse incredula , sed fidclis : « Spiritus sanc- 
» tus supcrveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit 
» tibi ; » non patieris sestus liJiidinis , (piia nullum est 
opus mortalilalis, sed prsesens est conceptio sanctitatis. 
Et illa ' : Si ita mihi Altissimus donat foecunditalem , 
ut non aufcrat virginitatcm , « Ecce ancilla Domini, fiat 
» mihi sccundum vcrbum tuum (a). » beata , quae 
credidit, et qure mundus caperc non potuit, sinu gestavit ; 
aure concepit, corporc cdidit; rcdemptionem credenti- 
bus Yirginitas germinavit. 

III. beata Maria, ([uid est hoc quod tahter Dominum 
meruisti.^ unde hoc accepisti ^ ut veniat ad te, qui creavit 
te? unde, inquam, tibi tantum bonum? Virgo es, sancta es, 
votum vovisli, ct (piod vovisti, ab illo acccpisti, sed ta- 
m(!n magnus est cpicm genuisti. Loetare, Virginitas, Le- 
tarc angclico nuntio confirmata. Ecce tibi integra perma- 

(ri) Llic. I, 38. 

• Vide Sernj. cxciv, A[)iii.'nili<ij M;iur. uM repaituv jKTsimilis conceptus 
vcihoruin. 



SERMO Xlt, IN NATAM DOMINI VI. 103 

nent claustra pudoris , ot jam maler diccrls Salvatoris. Ad 
partum tuum angelicus vcnietcxercitus, et omnis Cfx^lestis 
militia. Natum Christum, Angclo indicante,vigilantcsPas- 
tores primo meruerunt audire : « Beati servi illi, quos, 
-» cum advenerit Dominus, invenerit vigilantes (a). » 
Propterea Ghristus venit, ut famelicos satiet, captivos li- 
heret, c.tbcos ilkmiinet, mortuos suscitet-, ex fdiis irae fa- 
ciat vasa misericordiae : ut omnes credentes in eum , ha- 
beant vitam aeternam , et laudent Nativitatem Salvatoris 
cum Angehs novam. 

«.VWVWWWWVV^ 'VW\'WV1 WWWWVV WVVW WWWVWVW WWWW WHWilWklVW vwvvwwv 

SERMO XII. 

In Natali Domini VI. 

Ecedem rationes hujus admissionem Sennonis ex- 
postuJant ac prcecedentis . NuUa discom^enientia stfli 
vcl doctrince^ Codicis autem adest auctoritas; eruitur 
enim ex Codice xii, jol. 14. Collocetur post piwce- 
dentem;numerus ejus erit in NataUDomini xix, 

SYNOPSIS. 

I. Joseph et Maria> profcssio. II. Christi Xaiivitas. 

I, CuM virgineus partus et nascentis Christi diu mysle- 
rium perscrutamur, tandem meruimus ad sacra ortus ejus 
pervcnire cunabula, qurr nobis hodie in evangehco de- 
monstrantur clocpiio : «Factum est, inquit, in d iebus illis : 

(«) Luc. xir, 37. 



104 S. Air.LSTIM EnSCOFI 

» i\iil (•iliclmn a (l.Tsaie Aui;iislo. ul profilcrctiu" univcr- 
» sus oil)is tcnro. Wvcc profcssio prima fhcla cst(«)etc.» 
Clu-islo nasccntc, univcrsus jM-ofilclur orhis, {|uia ccnsus 
C.iTPsari, profcssio (lchclur Auclori. In luimmo cst imago 
Caesaris, in hominc cst imago Dci. Profilctur ilaquc or- 
l)is, ul simihuulo Rcgis fbrmctur in nummo, cl imago 
Dci rcibrmclur in liomine •, ac sic rctldatur nummus Cae- 
sari, ut homo Dco ; ct implcatur illud, quod a Domino 
diclum cst' : « Ucdditc quai sunt Caesaris Cresari, ct quoe 
» sunt Dci Dco (//). H.tc profcssio , inquit , prima facta 
)i cst;» prima mvstcrio , nonlcmporc- mcrito, non or- 
dinc ; non dcscriptione , sed fide. Nam cum longe ante 
orl)is tcrrsR romanis ccnsihus suhjaccrct , ([uomodo nunc 
primum profitcri orhis dicitur universus, nisi ([uia mvslice 
ilivina pncnuntiantur humanis. « Ascendit itaquc ct Jo- 
)» scph, utprofitereturcum Mariauxoresihidcsponsata(c).» 
licnc asccndit; quia sempcr ad divina suhhmis hahctur as- 
ccnsus. Asccndit nt profitcrctur sc sponsum cssc, non 
conjugem 5 custodcm, non maritum ; datum ad ohsequiuni 
gcrmiiiis, non ad copuhim gcnitricis; divlnam cssc in 
utcro soholcm, non liumanam. Asccnditct Maria, ut pro- 
fitcrctur se plus iamulam ([uam parcntcm ; habcre se 
conccptus indicia , conscientiam tamen non hahere 5 por- 
tarc divinum munus, nonpondus humanum-, quia quando 
gcnitricis virginitas pcrmanct , gcrmcn pcrcrcditur et 
prohatur Auctoris. 

II. « Et cum cssct ihi, implcti sunt dies ut pareret^r/); » 
hoc cst, implcli sunt chcs magis ssccuhuium tcmporum^ 
quam dierum. Audi Apostolum : « Postquam vcnit })le- 
» nitudo temporum, misit Deus Fihum suum (e'), » ut 

(rt) Luc. II, 1,2.— (b) Matth. XXII, 21. — ((0 Luc. 11, 4. — {</]. Ibi.l. G. 
— (c> G.-.I. IV, .'|. 

' Viiio i'\)\st. c\xvii, 11. G Tijict. in .loaii. xi , 11.9. IiiP*;il, xciv,ii. 3, clalibi. 



SEn\IO XII. IN NATALI DOAflM VI. 105 

infanliam mundi caperet. Hinc est, qiiod primus liomo 
mandati pondere gravatus oeeumbit. Hinc cst ([uod Noe 
posteritas. dum eieli alta petit, corruit, et Iragmentis 
est contrita linguarum. Hinc est quod judaicus popu- 
Iiis, dum legis sarcinam ferre non sufficit, pronum se 
dedit ad terram, ct maluil « Jumentis insipientibus com- 
» parari (a), » quam cum legis inscitia cosequari. Me- 
rito ergo Auctor temporum mundi tempus e\pectat_, et 
erudiri s;^ciaiiim longa retate permittit, ut maturior mun- 
dus Restauratorem suum vel sero reciperet , qui anle rudis 
suum capere non valuit Creatorem. « Impleti sunt dies ut 
» pareret, etpeperit fibum, et pannis euminvolvit, ctposuit 
« in proEsepio(Z'). » Quiclaudit prbem, utero clauditur '^ 
naturse Auctor nascitur; fit hominum primogenitus , ho- 
minum Creator et temporum ; Thcsaurus cceh tegitur 
paupertate pannorum; Yibrator fuhninum infantia;' dat 
vagitum^ jacet in praesepio, cui omnis subjacet creatura. 
Homo-ne sentis quis te persequitur, ut te revocet Chris- 
lus? intrat uterum, ut utero te reformet- naseitur, utad 
immortahtatem faciat te renasci ; fit primogenitus , ut 
te divini generis praestet esse consortem. Hinc cst tjuod 
Christus in prsesepio ponitur, et ante ipsa ora exponitur 
jumentorum, ut Creatorem suum, velutodorem sentirent. 
In prsesepio denique ponitur , ut quod Propheta dixit , 
confinnaretur ; « Agnovit bos possessorem suum , et asi- 
» nuspraesepe domini sui(c). » Et idem Psahiiigraphus : 
« Homines, etjumentasalvosfacies, Domine(r/).))Voeantur 
enim homines jamenta, quibus dicit Christus^: « Tolhte 
)) jugum meum super vos, quia suave est , et onus meum , 
» quialeve est (e). )) 

((j) Psal. xLviii,i3. — (//; Luc. ii, G, 7. — (c) IsaT. i, 3. — {d) Tsal. xxxv, 7. 
— (e) Matth. xi, 28, 29. 

' Vidc Sevm. clxxxiv, n, 3. — 'Iil. clxxxix, n. 4i ct cxc, n. 3. 



106 B. AVGtSTINl EPISCOri 

^\\\ W»"* VV*\ VVV'* VVVV VVVIVVV* VVV"* VVV\ V\\%\\V\V1VV vwww^^^vwvw^vwwwv vvv\v\ 

SEUMO xm. 

lu Natali Dominl \U. 

JlicSermo ex eodem Codicey^u, foL 19^ cxtractns 
in multis cumsermone cxxi Appendicis concordat;nec 
miriun videri debet, cum sermo iste multis sententiis 
yUigustini et aliorum sit concinnatus. l^f//e spurius 
vere Maurinorum, liic aulem verus sancti yJuguslini 
Jcetus habendus est. Fonatur post prcecedentem cum 
jiumero in Nalali DominixK. 

SYNOPSIS. 

I. Cuni Christo l)onis oporihiis nasci dohomus. IT, Multiplex 
ChrisLi apparitio. 111. Chrisli Nalivftas cx Virginc. IV. Clirisli 
nascentis humililas et gloria. V. Conohisio. 

I. Si Nativitatem Christi Domini consideremus , qufe 
per carnem virginem liodie mundo illuxit, quid aliud 
quam mox iinem nostris piaculis damus, et abnegantes 
malorum actuum consuetudines pravas, novae nos vitre 
jungentes, cum Christo nascente renascimur. Et sicutho- 
dieChristus e\ uteroprocessit Mari?c, salvaturus mundum, 
sic genus humanum ex utcro Mariae, id est Ecclesi.i? secre- 
tis, creatum mysticis et spiritualibus sacramentis , novum 
adiucem cum Christohodieprocedit salvalurum animam 
suam. Hoc ideo dixi, Fratres, quia in commune cuncti lesti- 
vitatemNativitatis Domini celebramus.Gum tamenpaucis- 
simi reperiantur, qui ipsam Nativitatem cur vel a quo lacta 
sit considcrent \c\ cognoscant, (([ucm si animo considera- 
rent, penitus nun(|uam peccarent,) ct tamen omncs dicunt : 
Nalalis Domini est ; bonis operibus plaudamus , sanctis 
actil)us laeli in Dominosimus, et maUtiam nostram ve- 



SERMO XIII. IN J.ATALI DOMI^I VII. 107 

niente Chrislo mutantes , boni in omnibiis appareamus. 
Nihil enim ahud C[uam carni et sanguini cil)um et po- 
tum indulgentes , nefandis actibus sua gaudia sociant : et 
contrario animse suoe, pro qua quidc[uid potest boni agen- 
dum est, nuUam spiritalem escam contribuunt, foventes 
carnem , cui pro sua anima aliquantulum subtrahere 
debuerunt. Qui dum tahter Natalem sui Domini celebrare 
inveniuntur , non est rairum si irrationabihbus animah- 
bus comparentur, cpii ventre saturo libidini indulgentes, 
semper gaudere consueverunt. Cteterum si C[uique fideles 
et Christiani sumus , animo revolvamus , quis et c[uan- 
tus hoche nasci dignatus est, mox mutabimus vitam nos- 
tram, quia Dominum Christum in hac Nativitate cognovi- 
mus , qui est vera et perpetua vita nostra. Et abnegantes 
nosmetipsos nobis , ilH vivere incipiamus , qui pro nobis 
non solum nasci, sed etiam mori chgnatus est. Cujus con- 
siderantes celsitudinem , apprehendite mansuetudinem , 
ut ejus mereamini apprehendere magnitudinem. Paruit 
igitur pro nobis hodie hbertatis arbiter , 8ec|uitatis auctor, 
justitice demonstrator, exclusor superbise, humihtatis auc- 
tor , fugator discordiae , redditor pacis , perditionis victor, 
recuperationis inventor. 

II. Sed apparitio ejus multifaria est monstrata virtute. 
Et hodie quidcm ab Angehs Pastoribus ostensus in ter- 
ris, secundo abstella Magis est monstratus in coehs-, tertio 
a sancto Spiritu in aquis ostensus ; quarto ipse se manifes- 
tavit in vino. Sed idcirco virtutum indiciis manifestatur, 
ut vihtatem,c[uam susceperat, hominem induendo, Deum 
simul homines crederent, tanta miral)iha videndo^ et in- 
credulis, cjui solumhominemcredebant Ghristum, ciecam 
nocteni incuteret , et lumen vultus sui solis credentibus 
demonstraret. Sic cum^ et fihi Israel, dum crederent ])('r 

« Piobabiliter pro sicut. 



108 S. AlGtSTINI EPISr.OPI 

a(|iiams.ilvari, luminosunt cfelestiscolumnrv lustrati, qii.Tf 
nuhirciMim sui sii;nuni pcr (licm populis c\liihe])at, el ig- 
neo ad \iiurn(laiii noelis ealiginem lulgebat aspeelu-, lan- 
tum vero lumen credentibus dabat , cjuantum iEgyptiis 
non crc'demii)us denegabat. Ipso ergo, qui semper pa- 
ruit, ut crt'denlil)us subveniret , ipse se hodie huraano 
gen(U-i naseendo monslravit , ne omnino in oeternum pe- 
riivt. Ipse (jui Abel puero sacrificanti , ct IS'oc arcam 
apjiaruit labrieanti; (jui A])raham credenti, Isaac be- 
n(Hlieenti, et Jacol) visus cst f iigienti • qui Moseo pas- 
centi oves ajiparuit; qui Jesum Nave fecit terram rejDro- 
missionis intrare , ut de terra lac et melle fluentc eseam 
copiosius manducaret; quiregnum David bene constituit; 
qui tribuit Salomoni sapientiam , sacerdotil)US honorifi- 
centiam condonavit^ ijDse hodie dignatus cst formam servi 
suscijicre, ut omnes servos suos, (jui eum diligunt, inge- 
nuos faceret, et Patri suo omnijiotenli eos onines filios 
adoj)taret. Natus ante temporaex Patresine matre^, fecit 
inundum : nalus ex temj)ore de matre sine homine j)atre, 
purificavit mundum immundum. Natusex ore Patris, fecit 
qu.ne non erant • natus ex matn.' Yirgine, quce facta semel 
perierant , rej)aravit. 

III. Nec otiosum transIrcsolHcitusdebes, oLector, cum 
audicris e\ Yirgine natum, (jui j)erditums.Tculum rej)ara- 
ret. Ex virgine enim terra factus es, quia vita saeculum proe- 
cij^iL-ivit in mortem. Et idcirconecesse fuit, utpartuvirgi- 
neo cditus , d(.' mortis pr.iBcipitio s.TcuIum revocaret ad 
vitam,et mortisprincipem, cjui factum hominem ex terra 
virgine vicerat, natus homo ex Yirgine superaret. Homo 
enim victus est, et perdidit hominibus vitam ; homo vicit, ct 
hominibus vilam perditamrevoc.ivit. Factus cstAdam j)ri- 
mus cajoutomnium morientium : et factus est Adam novis- 

• Yi.lo Sevni. clxxmv, n. 3. 



SKflMO XIII. l^ AATALI do.mim \ii. 109 

simuscaput omniumqui transeimtde morte acl vitam. Pe- 
peritYirgo filium, qui Deo filios faceret, qui ignominiam 
mortis tolleret, et morituro saeciilo vitam perpetuam condo- 
naret. Generat filium in forma servi Virgo mater in terris, et 
Deus Pater siiscepit imperatorem in coelis. Generat mater 
fiHum a filio nutrienda , et mortali utero Deum hospitem 
portat , cui totum parum est coelum. Denique in eximio 
partu coruscabant magis viscera, quam dolel^ant-, coeles- 
tis propago germinabat in ventre, et in humanis gressibus 
vectura deifica portabatur. Portabat in cubiculo pudoris 
inclusum, quem coeh non capiunt, et parit eum, non (jui 
nascendo pollueret parientem, sed qui a poUutione omnc 
sfcculum nascendo lavaret. Sancta crcdidit, sancta conce- 
pit, sed sanctior est effecta post partum. Extitit enim Vir- 
ginis ipse fihus , qui erat sponsus , ipse genitus , qui erat 
genitor. Ihic fuit paranympha creduhtas-, paranymphus 
Archangehis^ Facta mater et virgo sponsa, et, ipsum 
quem peperit, Christus sponsus. Siquidem ipse est Sermo 
ore Patris prolatus, et ita est a Virgine immaculala sus- 
ccptus , et ipse sibi in ejus utero hominem, in quo digne 
permaneret, aptavit, dicente sancto Spiritu per Sapientiam 
Salomonis : Quia ipsa « sibi Sapientia sedificaverit do- 
)) mum(«).)) Quae enim Sapientia, nisi FihusDei antetem- 
pora cx Patre genitus ? Et quae domus ejus , nisi homo 
Christus Jesus, quem sibi ipse construxit, qucm gloriosa 
Virgo suscepit, quem Spiritus sanclus copulavit, c|uem 
Galniel archangelus nuntiavit, quem Angelorum chorus 
decantavit, et steUa fulgida demonstravit? Fecit gravidam 
Virgincm ipse, c[ui erat ex Virgine nasciturus-, non tamen 
gravidam, cjuia Jux noii haljct pondus. Erat itacjue Airgo 
gravida, et exultabat, quia quod portabat, non ignora- 

(«) PlOV. It, I. 

• Vide Scnn. ctxi Appenilicis Mauiinon&is, n. 3. 



110 S. AtGUSTIKl EIMSCOri 

l)al. rcpcril liliuni inalcr, cui cnrnalis non crat palcr. O 
Idix Vir^o, (juic nicruil in ulcro suo Dcum poriarc posl 
coekinil Sanclus Spiritus per Angclumloquebatur, et Yirgo 
aurihus iniprci;nal)atur. 

IV, Spcluncasusccpit rcgcni, cuitotusmundusdenegavit 
hospitium. Exhibuit ci pro lccto procsepium, pro plumis 
cihcium. Coelum parturit, et Virgo parit^ stellae in coelo 
fulgcscunt, ct rcgcs in terra contremiscunt. Angeli ju- 
cundantiu', Pastorcs ovium achnirantur ^ Magi Jcrosoly- 
mis aUocjuuntur-, ct Judeieorum principes confunduntur. 
ProphcUic gralulantur , cum in Christo, tjuae prcedixe- 
runt, complebanLur. « Ai)raham vidit istum dicm vidit 
» et gavisus est(«). » Uodie enim in ejus semine om- 
nes gentcs ad hcxreditatcm aeternfc promissionis acce- 
dunt. Implesti, Dominc, quod promisisti in proeteritis, ut 
justa rationc, crcdaris omnia, quii; iacturum te promi- 
sisti, implcrc. Fidclis cnim es, Domine, in verbis tuis, et 
sicut omnia cpice tunc polhcilus es Abraha?, in Domini 
noslri Jcsu ChristiNativitatc complcsti ; ita t[uidquid nunc 
promittis Ecclcsine tua3 in secundo ejus adventu restitues. 
Veniet enini remunerator bonorum cumsanctissuis rcgna- 
turusin ca^hs, ([ui hodicapparuitsnecuUhberatorin terris. 
Ipse enim hodic inanitcstatus cst Archangclorum magister, 
Angelorum instructor, arbiter s.Tculorum, libcrator om- 
nium ad seconrugicntium, dccus intcgrilalis, corona vir- 
ginitatis, auxilium castitatis, portus crcduhtatis, nutritor 
innocentifc, vitiorum inlerfector, superstes saecuJorum, 
amicus fidehum, remunerator piorum , amatorconverten- 
tium, ablalor sordium, salvator vulncrum, ostcnsor vit.ne, 
adjutor iii bono opcre iaborantiuni, diix sanctorum, Pro- 
phetarumvox, cantiiena psalterii, moduiatio purilatis, 
intellectus vaticinantium , virtus ])erseveranlium, itincris 

((/) Joan. viii, 5G. 



SEUMO XIV. la KATALl DOMINI Vlll. 111 

boni ostensor : tranqnillitas fluctuantium, rcingerium a3S- 
luantium; indultor pijccatoium, pri:Cceptor Apostolo- 
rum , institutor s?eculi , diaboli persecutor ' . Ipsum loqui- 
tur onmis sapientia Prophctarum, ipsnm voces prsedicant 
universa3 sanctorum; ipsi seAiiostolorura turbaprosternit, 
ipsi oranis sanctilas psallit^ ipse est (ides vera credentiuni 
clausura disculientium-, ipseest reserator paradisi, et viUc 
perpetUc€ condonator. 

V. Audiat omnis setas, omniscpie conditio : Virgo in 
partu suo nupsit; sanctitatem, dum edit, augmentavit^ 
integritatem, dum pareret, duplicavit-, virginitatem coro- 
navit. Yiduis auxiiium natus exhil)uit, orphanis pra^sidium 
attulit, egeutibus subsidium praebuit, caecis visum resti- 
tuit, claudis rcddidit gressum, esurientibus pocula minis- 
travit. Puer inter honiines, juvenis inter fortes, pulcher 
inter Angelos. Margarita ccelestis, coruscus pacis, ohva 
Ecclesiae, vitis martyrum , refectio omnium saeculorum. 
Ipse nobis est hodie manifestatus in carne, qui cum Patre 
et Spiritu sancto regnat iii soecula soecuiorum. Amen. 

i\y/\\ wv\ \v\\ \\\\ v\\\ \v\\vw\ w\\ ww \\\\ vvw \w\wwvw\ wwvw\« wv» vwww» v« 

SER^iO XIV. 

In Natali Domini VIII. 

Idem codex fol. 22 y ecedem admitteiidi sermonem 
Imiic ac prcecedentem rationes. Post prcecedentem 
ponatiir cum numero in NataliDomini xx. 

SYXOPSIS. 

I. Angclus missus ad Mariani. II. Cluisii Xativilas cx Virgine. 

I. MAGNrs nobis hodie dies ilhixit quo omnipotens 
Deus de coelo descendit, et inter homines sacra Nativi- 

' Vidc Serni. csxi Ap|ienJicis Mnuiinousi-, n. \. 



112 s. ArausTiNi episcopi 

tns Inoulcnrms rnlilavit. Doscondit |Minoops Angolornni; 
niidivit gcinilns inisorornin, cL voniL eripcro lioininom 
sunm de ohscurilalibns peccatorum. Totus jam ininibrno 
mnndiis jaoobat^ pntrofactns fiiil inlirmiLatibns snis, nisi 
Clirislus volocitor doscondissol in lorris. (lontulit nol)is JMa- 
ria Virgo pr?ecipuum grandcquo romodium, ut homiiies , 
qui jacebant in profundum, ascendere meruerint in cne- 
Jum. Licct muhor rndi adhuc mundo lotalcm propinavo- 
ral mortom, tamon Maria nostra, dum ChrisLum gonuiL , 
cgregiam meruit libcrtatem . Mittitur itaque nuntius sanctus 
Gabriol AngoKis. Sahitat c(L'lum in torra : « Avc, inquit, 
» IMaria, gratia ph>na-, Dominus Locum («).» Sic cnim con- 
decet, utego Domini moi Matrom salutom. Ego sum clec- 
lus niissus ad te, non ad Abraham , non ad Isaac , non ad 
Jacob. Non onimpotorantme vidoro, (|ui adoptisunt con- 
jugium. A'irgo vonitad Virginom, Angelus ad dominicam 
Genitricem. Aperi aurium tuarum curvos anfractus, ut 
intrarc dignolur Spiritus sanotus : « BonodicLa tu inter 
)) muhercs (/)),)) ([uia oxpavescunt omnes nationos, et ipsae 
angchcsc Potcstatos. Dum audierint gcntilos, (juia Virgo 
concopiL, et, dum parit, Virgo pcrmansit, convcrtontur 
ad fidom, ([uia nunquam pcnitus ^ audicrit pr.rLum, ol na- 
tumvidit intor homincsDoum. .lud;oi hvoris insania invi- 
debunt, sed nobis Dominum Christum aufcrre non vale- 
l)iinl, i[)si inoroduli ut volunt [:)orderent (.y/c) -. . . Nobis [")lu- 
rimum mirabihbus suis munera diviiia res[:)lendent. 

II. In iis virtutum indiciis, C[uibus virginco [wrtu, ut 
coruscus c(jcIostis cirnsus ost Christus , Verbum Doi [lor 
aurom Virginis intus ingrossum visccra intogritatis imple- 

{<i) Luc. 1, 28. — (i)Ibi.l. 

' EiTone.! videtur vo\ poenitifi . Creilcicm nllimaii sjllnli.nni {iiksc Itilcm , 
du.T? aulein |iriorcs iiiundus .- id ost (^iiia iiuncjuam mundus talem ■tndit 
jxirtnm. Non (liHicilis iuit erior iiidooto foisil.Tii ani.inuensi. — ^ \\xc 
lil)ra?is liuiRa vidcUir et ineoinjileta. 



SER:\rO XIV. IN KATALI DOMIM \I1I. 113 

vit. Etqui hominGni ex terra virginc in paradiso fecerat, 
in utcroVirginisiterumliominem fecit, idest sicutprimus 
Adam , qui in animam viventem cxtiterat , bona multa 
sreculum perdere fecerat, ita novissimus Adam in Spiritu 
vivificante omnia redderet , quse perierant , et in melio- 
rem statum homini repararet *. Quid , Incredide, dubitas 
Yirginem concipere potuisse vel parere , cum etiam apes 
videas semper virgines matres , qucc sine conscientia ma- 
ritaH, ore osculis concipiunt florum, et sic rore coeh gene- 
rant, sicuti et ipsse nascuntur ^5 exeunt ut fdiaevirgines, 
ct tamen , cum virgines rcdeant , virgines et matres 
cognoscunt. Sic et sancta Maria virum nescit, etpeperit •, 
juaritum non accepit de terris , ctfihum de coehs accepit. 
Majori pr?econio omnipotcntia panditur, quando partu 
virgineo iste qui nascitur, l)ei esse Fihus declaratur. Ca- 
nentibus Angehs , Pastoribus admirantil)us , Magis nun- 
tiantilius , stella fulgente , Herode persequente , Simeone 
cognoscente, Joanne ostendente, coelis est patentibus decla- 
ratus , vocePatris Fihus unicusappellatus. Sanctus Spiri- 
tus ilhim in columbse specie de coelo veniens demonstravit, 
et claritas divina splendore coelesti exeruit ^ ut Deum in- 
ter homines coeJi ostenderent, ct salutem humani generis 
l)ei Fihum edocerent , qui regnat cum Patre et Spiritu 
sancto , in saecula sgeculorum. Ameu. 

' DesiJcratur evidenter cunjunctio ut aiite sicut piinius, qnani amamtensis 
supplevit (Inobus istis verbis id est; in liiie autem pluasis legendum vidctur 
homineni , loco hoinini. — aVidc lib. iii, dc Triuit, n. i3, — ^ Cod. male 
exercitit. 



cxxx. 



Il4 5. ALGtSTlM EriSCOl'! 

'V\\\'\\VV\^\\\\\\\\\\\\l\\\VVW\VV\WWV\'V%VW\WV««W\tVV\W\XVWWVWVVVWVWl\'W 

SERMO XV. 

In Natali Domini IX. 

ExeodemCodiceCass. xii eruitar,fol. 17; undeidem 
diccndum de is/o ac de pnvcedentibus. Nolandumest 
auiem hunc multum concordare cum sermone cxcii, 
qui Lovaniensihus duhius visus est, et Verlinospurius., 
f^erdingo autem et Maurinis legitimus. lUud autem 
minime ohstat quin hic noster admitiatur^ cumfacile 
credi possitB. Doclorem de eodem arqumento srepius 
loquentejn aliquando ad easdem rediisse sententias. 
Ponatur post prcecedentem cum numero in Natali 
Domini xxii. 

SYNOPSIS. 

I. Ghristi Nativitas a Prophctis prseuuntiata. II. Christo nasceuti 
gratiai agcndrc. III. Christi vcnientis in torram miscricordia. IV. 
Christo nasccnti adhacrcndum. V. Exhortatio ad sanctam vilam. 
VI, In Christi Nativitatc omnes exultcnt. 

I. HoDiE, Fratres charissimi^, Natalem Christi Domini 
celehramus ^ hodie, Fratres , « Veritas d^e terra orta ost , 
■» et justitia de coelo prospexit (a) 5 » hodie Christus Do- 
minus excarne nasci dignatus est ^ hodie, lux mundi, re- 
dempturus pereiuitemmundum, exortns est ; hodie sempi- 
terna lux , imo omni ktce clarior justitiaeSol, de virgineo 
processit utero. Hodie nostra redemptio, hodie nostra salus, 
hodie « Via, veritas , et vita (Z»); )> hodie haereditas nostra, 
hodie regnum, hodie paradisus de terra, id est^ de beata 
Maria, Deus Christus editiis est. Hodie invisibihs DeiLas per 
carnis susceptionem hominibus se visibilem proebuit; hodie 

((/) Psal. Lxxxiv, i5. — {h) Joan. xiv, 6. 
' Vide Scrm. cxcii, u. i. 



SERAIO XV. lA AATALI DuMIAJ 1\. 115 

Deus, hominem vestitiis, homo dpparuit. «Omiies gentes, 
)> plaudite manibus, jubilate Deo in voce exultationis («), » 
quoniam, «Puernatusestnobis, et FiHus datusest nobis, 
» ciijus potestas super humeros ejus, et vocabitur nomen 
)) ejus magni consihi Angelus, Deus fortis, Princeps 
» pacis , Pater futuri soeculi (b). )) Hodie , Fratres, Esaise 
prophetae completa est Scriptura , dicens : « Ecce Virgo 
•» in utero concipiet et pariet fihum , et vocabunt nomen 
)) ejus Emmanuel , quod est interpretatum : Nobiscum 
)) Deus (c). » Hodic Habacuc sanctissimi oracula olim 
prsedicta completa sunt , qui ante Ghristi adventum pro- 
phetaiis dicebat : « Domine , audivi auditionem tuam et 
)) timui , consideravi opera tua, et expavi (d). )) Et quasi 
aliqui.5 eum exquireret , quam Domini operam pertractans 
expavesceret, adjungens, cum sequentia ait : « In medio 
M duorum animahum innotesceris (e), )> id est, in prae- 
sepio, ubi bos et asinus vescuiit foenum et paleanij He- 
rodem fugiens occultaberis. 

II. Ecce, Fratres, ad quam Isetitiam nos hodierni diei 
festivitas perduxitj ecce ad quale gaudium nos Christi 
misericordia provocavit, ut qui prius « Sedebamus • in 
)) tenebris peccatorum et in umbra mortis (y ) , )> lu- 
men Ghristi hodie oriretur nobis , ut merito ex hoc a filii 
)) Dei nuncupemur, et simus (if). )) Ecce quod no])is 
prsestitit « In principio Verbum, )) et quod « Verbum erat 
)) apud Deum, et Deus erat Verbum, )) ut ille « Per 
» quem facta sunt omnia , et sine c[uo factum est nihil (A), )> 
liodie se nascendo humiharet, et nos perditos cxaltaret ^ 
hodie se in terris manifestaret, etnobis coelestemviamde- 
monstraret. quanta exultatio praesentis diei.? quanta 

(rt)Psal. xtvi, 2. — (b) IsaT. ix, 6. — (c) IJ. vn, 14. — {J) Ilabac. ni, 2. — 
(e) Ibid. juxta Lxx. — {/) Isai. 11, 2. — (g) i Joan. ui, i. — (h) IJ. i, i-3. 
' Cod. niale fedchcwius. 

8. 



116 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

luimano oro nanari noii i^ossit 5 ct ([uoniam incilabile 
est, (|Uod nobis hoclio gratuita sua ?Halivilatc pr.rslitit 
Christus, ctsi ad plcnuiu tanto muncri laudando Dcum 
vicissiludincm rcddcrc nou valcmus , lamcn in ([uantum 
possumus , in ([uanlum virc^s nostrac suppctunt infirmita- 
tis, graliam in comnuuic Christo Domiuo rctcramus, 
« rrrcoccu[XUulo racicmcjus in confcssionc, et in [isalmis 
» jubilando (a)-^ » ct ' dicat ci cor nostrum, dicant et la- 
bia nostra j [irorsus al^ liac laudc ludhis silcat , nullus 
laccndo ingratus cxisLat : Gratias tibi, Chrislc, Salvalor 
nostcr, llcdcmptor ctadjutor nostcr^ mundi gubernatoret 
rcclor, ([uicuni cssc^s cumPatreet sanclo Spirilu, omnibus 
in crclis Im[5crator, pro nobis Ibrmam scrvi snsccpisli. 

III. Unde, Fratres, quantum nobis bcncficium hodie 
sit [iraestitum , i[:)so Christo juvante , vestroe charitati , 
brcvi licct scrmonc , ostcndimus , [^^ro quibus donis sem- 
pitcrnum jam regnum al) hodie cogitatc^ a?tcrna dona 
spe firmissima concupiscitc^ Augclorumconsortium, Sanc- 
torumc[ue socielatcm , Christo vcnientc, re([uirite. Prop- 
lcr nos enim tcmporalis circctus est tcmporimi Eilcctor ; 
proptcr nos a[)paruit in carne mundi Conditor 5 propter 
jios creatus cst omnium Creator et Factor. Numc[uid , 
Fratrcs, indiguit Christus, ut hodie nasci pcr Virginem 
iiignaretur.^ nostra potius hoc indiguit iniclix miseria. 
Ts'isi cnim se Iiodie pro nostra miseria humiliarct , non nos 
ai) i[:)sa miseria liijcrarct.A^idit cuim c[uod omnis honio cum 
({ Sit cinis ct puIvis(Z>), )) [wlca ct stipula, sanguis et ilcgma, 
pcr miseriam interiret , ct su[3crbienti dial)oIo obcdirct , 
ct Dei mandata negligens [^ra^tcrirct, ct regnum coelorum 
pcnitus non inlroirct, Dcsccnditin carne Vcrijum, ct cf- 
ficitur homo, ut nos c\cm[)lo suo ciliccret dcos. Didicit 

(«) Psal. xciv 2.— (//) Gcn. xviii, ■.<;. 
' Toite et mclliis //<Tf. 



SEItMO XV. IN KATALI DtnriM IX. 117 

eniiii a nobis ipsam quotlani modo Nalivitatcm suam, ct 
invitat nos ad siiamhumilitatcni: « Vcnite ad mc omncs, 
» qui laboratis et oncrati cstis, » quorum cervices grave 
prcmit diaboli jugum, idest, superbia , malitia , iniquitas 
etpcccata. Grave est quod habetis, sed « Venile ad mc, » 
hoc cst, humihamini , ut me videtis, « Et. ego reficiam 
» vos(V/), » quia nisi prius humiles fucritis, subhmes esse 
non potestis ^ Projicitc ex vestris cervicibus peccatorum 
sarcinam , quam vobis nunc usquc diabolus per suum 
imponebatimperium, ct « Tolhtc meum suave jugum , et 
» sarcinam levcm(Z'), » ut meam inomnibus humilitatem 
sectemini, quam ne tu, cum sis liomo etmcum figmcntum, 
suscipere dedignareris , prius eam ego carnem induendo 
suscepi , qui sum Deus, et factor tui figmcnti , et per om- 
nia pro vestra salute Patris complco voluntatem. « Suf- 
» ficiat jam discipulo , ut sit sicut magister cjus , et 
» servo sicut dominus cjus (c). » Si magister sum vcs- 
ter, ubi esthonor meus? Si dominus sum vester, ubi cst 
limor meus? Si magistrum amatis, opera charitatis osten- 
dite; si dominum timetis, facta timoris monstrate. « Ut 
» quid enim mihi dicitis: Doniine, Domine, et non fa- 
» citis quod dico (d) ? » 

IV. Itaque, Fratres , omnes cx hoc unanimcs atque 
concordes natum hodie Christum de Maria Virginc am- 
plcctamur^ timeamus, laudemus , honoremus, « Dihga- 
» mus eum, quoniam prior dilexit nos (e). » Si enim gratis 
nos non dilexisset, hodie ex carne natus non fuisset, et 
tantam n-obis Isetitiam suo Natali non exhibuisset. Susci- 
pientes jam Dominum nostrum mente pura, charitate fir- 

(«) Matth. XI, 28. -' (h) IbiJ. 29.— (c) Li. x, 24, 25. — {d) Luc vi, 4^. 
— (e) Joan. iv, ig. 

' Vide Serin. clxiv, n. 4> ct seqq. ; XXX, n. 8, 9; xlI; n. 6; cxvii, n. 17; 
cxm, n. 7, et seqq. 



118 S. ALGISTIM EPISCOPI 

ma, lido iniinol)ili, i;islilali! saiicla , tene.imus eum, iie, 
peccalis facienliijus, a uobis repejlemus eum , et ille de- 
rclinquat nos, et inopcs acpupilli, disccdente Domino, 
rcmaneanius; lial)eat castum cubilc noslrum ; mundum 
sinuis habitaculum ^ corpus non simus delectabiie ; tem- 
plum cjus sumus, ([uoniam de nobis scriptum est, id est 
de Cliristianis fidelibus : « Vos cstis templum Dei , etSpi- 
» ritus Dei lial)ilat in vobis (a). » Si Spiritus liabitaverit 
iii nobis, necessc cst, ut et Pater simul habitet cum suo 
Sjiiritu, tpiia Spirilus sanctus Patris ct Filii consubstan- 
tialis est, et ul)i Pater ct Spirilus sanctus habitaverit, si- 
mul cum eis Filium necesse cst habitarc, quia nec Filius 
sine Patre ahquando fuit , nec Pater sine Fiho fuit, nec 
Spiritus sanctus sinc Palre et Filio aliquando fuit, quo- 
niam Trinitas hsec omnimodo inseparajjiliter sibi cohae- 
ret, et haec Trinitas unus Deus est. In nullojam prorsus 
Christiano inveniantur actus diaboli. 

V. Fratres mei, Fihi mei, mutavimus patrem; justum 
est ut mutemus hrereditatem. Pater noster usque nunc 
diabolus fuit ; jam modo Christus Deus sit, et Hberati a 
peccato , scrviamus Deo. Quid adhuc rcbus mortalibus 
oblectamur? Quia fugitivam vitam, si fieripossit, tenerc 
conamur. Spes clarior refulsit in terris, id est, Christus 
Dominusnasci dignatus est in finemundi, uttcrrenis vita 
promiLterctur incoelis^ cujus inflammaticharitate, quid- 
quid in prpcscnti habere vidcmur, onniia propter Christum 
<( Velut stercora computemus (/*) , )) ct pereunte mundo, 
ea omnia simul perire cognoscamus. Ne aliquid nobis- 
cum exindc portarc certissime sciamus , nisi solummodo 
opera 5 quse hic modo sive mala , sive bona gerimus, no- 
biscum comitantia in die judicii ante Christi tribunal ad- 
portabimus. Unde prompto consilio dc rebus transcunti- 

{a) I Cov. III, iG. — {h} Pl.ilij). 111, 8. 



SERMO XV. IjV jXATALI D0MI>"I IX. 119 

l)us atque praetereunlibus seterna nobis praemia compare- 
mus : « Faciamusque nobis amicos cle mamraona («), » 
idest, depecunia, quam possidemus, «Qui nos reficiant in 
)) aeterna tal)ernacula (h) 5 » hoc est, pauperes, et inopes, 
debile?, claudos, csecos, atque omni paupertate circum- 
datos, nobis amicos faciemus, ut ipsorum adjuti oratio- 
ni])us in regno Christi cum ipsis intromitti mereamur, 
per Christum , cujus hodie Natalem celebramus , qui sic 
rairabihter deVirgine nascivoluit, ut in utcro non semi- 
nato germen prohs exoriretur, et a coraplexu carnis vis- 
cera imraunia Fihura horainis proferrent. Quod et in 
Virgine esset integritas , et in conceptu clausa , et in partu 
incorrupta Virgo perraaneret ' , mira est ista potentia , sed 
plus est miranda misericordia , quod ille qui sic nasci po- 
tuit, nasci vohiit. Erat enim unicus Patri, qui unicus ho- 
die natus est matri , et ipse natiis est per matrem, qui ante 
fecit ipsam matrera. Serapiternus ex Patre , hodiernus ex 
matre, sine quo Pater nimquam fuit, sine quo mater 
nunquara fuisset. 

VI. Exuhate , Virgines Christi 5 consors vestra est Ma- 
ter Cln-isti. Christura parere non potuistis, sed propter 
Christum parere nohiistis. Qui non ex nobis natus est, 
vobis natus est. Tamen si verbis ejus meministis , sicut 
meminisse debetis , estis etiam vos matres ejus , quae vo- 
hmtatera Patris ejus facitis. Ipse enira dixit : « Qui- 
)) cumque fecerit voluntatem Patris mei, ipse mihi frater, 
)) soror, et mater est (c). )) Exuhate, et Viduae Christi, 
quia qui fcecmidam fecit virginitatem , ilh vovistis con 
tinentise castitatem -. Exidtet etiam castitas nuptiahs j 
omnes fidehter viventes cum conjugibus vestris , et quod 

(a)Luc. XVI, 9. — (i) Luc. XVI, 9. — (c)Matth. xii, 5o. 
' Qusc sequuntur usque ad Cneni paucis discrepantibns editum est in 
Sevm. cxcii. — ' Edit. meliu^ sanctiudcin. 



120 s. Air.rsTiM episcopi 

amisislis m corporc , in lorile servalt». VAn iion potcst 
csse a concnbilu caro inlogra, sil in corcle \irgocon- 
scienlia. Proinde quia charilas ct pax et juslitia Chrislus 
cst, hunc fide concipilc , operibus cdite, lU quod egit 
-uterus Mariic in fide Christi, agat cor vestrum in lege 
Christi, iit niereamini pcrcipere promissa Chrisli, qui 
vivit et regnat in snecula s;eculorum. Amen. 

»WV\W\\V\\VVV\VVV%\.V\\\W*A*V\VV\'\VWVVV»\VW\VWVWV\WX\V*(*VVVV\WV\VVV\VV> 

SERMO XVI. 
\n Natali Domini X. 

Sequens Sermo extractus ex Codice Cass.^n,foL 
13, rt^ initio usque adverha : Si ergo Verbum Deus, 
et homo caro : differt ah illo edito a Monaclus sancti 
Mauri, tojn.\, part. i,/bl. 884, iSVrm. clxxxvi 5 ccetera 
vero respondent usque adfinem, exceptis verhis : lUe 
natus est, ut nos redimerct, id est, JesusChristus, cui gloria 
cum Patre ct Spiritu sancto in soecula saeculorum. Amen. 
Quoi tamen suhjici dehent in editione post verha : 
Congrucbat tcmporalis. Ilic ergo hwc sola exemplata 
sunt^ qucG variant in editione. 

SYNOPSIS. 

I. Nativitas Cbristi omnibus affcrt Uoliliam. II. Christus ad eri- 
gondum gcnus hunianum Ycnit. 

I. EccE Dominus noster hodie natus cst', ct omnis 
creatura ad gaudium invitatur, dicente Propheta : « Lne- 
)) tentur coeli et exultet terra^ moveatur mare, et pleni- 
)) tudo cjus [ci). ') C(clos liodie Angelorum choros inlcllige, 

(r/) Ps;il. xi;vii, 7. 

' Vido Scnu. rx'iiij n. i . 



SET\MO XVI. IN NATALI DOMINI X. 121 

quicoelestiiim obtinentsedes, quihodiernadie, Pastorihus 
audientihus, hymnum clamant, dicentes : «Gloria in excel- 
» sis Deo, et in terra pax hominihus ])ona^ voluntatis («).)> 
Terram naturam humanam esse cognosce; mare vero oin- 
nem mundum, et qu« in eo sunt in commune, Scrip- 
tura significat, quibus hodierna die Nativitas Christi 
immensam laetitiam generavit. Natus est Ghristus ex Yir- 
gine, ut nos nasceremur ex Spiritu sancto. Qui anteom- 
nia ssecula est generatus ex Patre, hodierna die natus est 
ex Yirgine matre. Factus enim ex Matre, permansit in Pa- 
tre. Nam qui semper est , factus est quod non erat , nec 
desiit esse quod erat. Factus est namque homo quod non 
erat, ut ait Apostolus : « Factus ex muherc, factus sub 
» lege, uteosquisub lege erantredimeret(Z')-,» permansit 
autem Deus esse quod fuerat. Nativitas siquidem , quce 
secundum carnem est, et nobis profuit, et ilh non obfuit, 
quia nobis adoptionem filiorum contulit, et ipse inDei- 
tate propria cum Patre permansit. 

II. Inchnavit enim se , cum subhmis esset, ut nos,qui 
incurvatieramus, erigeret. Incurvatasiquidem erathumana 
natura ante adventumDomini, peccatorum onere depressa. 
Et quidem sein peccati vitium spontaneavoluntatecurvavc- 
rat, sedspontese erigere nonvalebat. Denique incurvatio- 
nis hujus miserias , quas homo tolerando gemebat, sanctus 
Propheta deflens exclamat inPsahnis, et dicit : (cMiser 
» factus sum, et curvatus usque in fmem, tota die contris- 
)) tatus ingrediebar(c). Tota die, » totum tempus ante ad- 
ventumGhristi significat', quohumanum genus quasi in- 
curvatumambulanscontristabatur, quia non inveniebatur 
qui curvum erigeret, qui lapso - in peccati foveam manum 

(rt) Luc. II, 14. — (/») Calat. iv, 4> 5. — (c) Psal. xxwu, 7. 

' ViJe Scim. cccxcii , H F.uanat. in Psal. xxxvu, n. 10. — » Codcx malc 
hi/>si(ni. 



122 s. ai;gi:stini episcopi 

porrigerct. Proptcrea Domiiuis noster advonit, ctniulicrcm 
illam iiicurvalam invcniens, (piam « Annis deccm ct octo 
» Satanas alligaverat , ila ut sc non posset erigcre(rt), » 
poleslate DivinitaLis aI)solvit. Ilice autem muHerformam 
incui-vationis totius liumani generis jiractercbat. In hae 
muliere liodie natusDominus noster, vinculis Sataniie alli- 
gatosabsolvit , ctliccntiam nol)is tribuit ad supcrna con- 
spicerc, utqui olim constituti in miscriis tristcs ambula- 
bamus , liodic venientcm ad nos medicum suscipicntes , 
nimium gaudeamus. 

III. Si crgo Ycrbum Deus et homo caro, etc. ( ut iu 
^evjiioiie la^flato n. 2. circa medium ). 

V%AM\ VVVVVVVV\.«a^«^^VVVVVtA/VVVVVVVV\ vvvvvvvx vvvvwvvvvvx vvvv vvx^wvvvvv^ vvvv 

SERMO XVII. 
In Natali Domini XI. 

Himc ex cluohus Montis-Cassini Codicihus ex- 
traximus y nempe ex Cod. xi^ fol. 239, et ex Cod. 
cvi^ Jbl. 5. Uterque hahet nomen sancti j4ugns- 
tini ; unus inscrihitur in Natii^itate Domini , alter 
autem de Assumptione sanctce Marice ; nec inde du- 
hitandi locus; inscriptio enim amaniiensi, non auctori 
trihuenda. Sermo est de Natali, quem legendum in 
Assumptione quidam monachi rescripserunt. Po- 
natur post prcecedentem cum numero in Natali Do^ 
mini xxiii. 

(a) Luc. xui, II, iG. 



SEHMO XVII. IJN KATALI DOMIKJ XI. i%i\ 

SYNOPSIS. 

I. Christus ad salvandum nos de coclo vcnit. II. Maria matcr 
et virgG. III. Probatur contra Manichseos Mariae virginitas. 

I. SANCTAatque gloriosa solemiiitas* hodie clara reful- 
sit, et omni geiieri humano per suum adventum salutem* 
praesentavit. Yidit Dominus omne soeculum multis peccatis 
oppressum , et inimici pallentis astutia nimis demersum , 
et dignatus est ei succurrere per Dominum nostruni Je- 
sum Christum. Non fecit quemadmodum antea faciebat , 
mittendo Prophetas hominibus prsedicare, ut caverent dia- 
boli artes. Yidit Paterfamihas, quia contemnitur per servo- 
rum nuntium ^ •, dixit : « Quid faciam , nisi ut unicum ad 
>) eos mittam Fihum meum charissimum 5 forsitan vel eum 
)) reverebuntur(a).- » Omnis enim homo, etsi sit justus, 
habetin se immixtionis* ahquid plumbi, id est, peccati, 
quibus solet genus humanum imphcari, et ideo nemo 
nobis potuit misereri, « Quia omnes quse sua sunt quae- 
}) runt, nonquse Jesu Chiisti(Z>). » Mittitur primus Pro- 
phetarum Moyses, deinde Aaron, Esaias, Hieremias, 
Ehas , et omnes omnino Prophetse , et nemo ex eis nobis 
infirmis conferre potuit sanitatem , nisi videremus Domi- 
num redemptorem. Hic^ dokiit, ipse ad nos descendit , 
non habens in se dokim, non peccatum, non plumbi 
quid commixtum ^ ; sed totus justus, totus innocens, totus 
sanctus, totus fulgens, ut « Argentum igne probatum ter- 
•» rae,purgatumseptupkmi(c)-, » qui^ nulJuminsehabebat 
peccatum, sed per suum adventum damnavit eum, qui 

(«) Matth. XXI, 37. — (Z») Philip. h, 2i. — (c) Psal. xi, 7. 

• Cod. cvi , natmtas, — »Iii eodeni deest ^n/atew. — '^h\. mntios,— 
^ld. imuiixtionem, ~ 5ld. uiale lioc. — ^ Malc iden) plwnbiciatur. — 
7 Id. (juia. 



124 3. AUCVSTINI Enscopi 

u l'\ril pcvc\Uuin(r/) cl liabcbat mortis impcrium (/>»). » 

II. Tunc impKLuni cst c[uod cliclum est, ct jampridcm 
aimuntiavcrat Esaias prophcta cliccns : « Eccc Dominus 
» vcnitinnubcmlcvcm((?)j » ctcjuam dicimus csse nubcm 
lcvcm, nisi sanclam Mariam, ([unc nullis est facibus pcc- 
calorum gravantium pondcrata ? T[)sa potuit Dominum 
icMrc post ccclum, c[ure virgo mcruit invcniri postpartum. 
Indusit se in suo figmento DominusAngelorum, et veluti 
gemma emicuit et speciosa apparuit inter filios hominum. 
Qualis et c[uanta fuit virgo ' sancta Maria , qu.v potuit 
portare Dominum, cjucm non potuit portarc tcrra nec 
coelum^ bajulavit Dominum insuo corpore'^, etnonsensit 
omnino onus. Ouarc non sonsit omnino onus ? quia lux 
non habet pondus. Gestabat sancta virgo Maria, c[uia ita 
in ea sedit^ Dominus, « Sicut descendit pluvia in vcl- 
» lus(c/). » Purgatpretiosammargaritam,etejus virginitas 
non sensit aliquam jacturam. 

III. Et sunt multi hcerctici , multo magis Manichoei , 
qui dicunt Dominum non potuisse pcr foeminam nasci. Et 
Manichneusdicit: Nec Moysen accipio, nec Proplietara. 
Et([uid agis'', Manichoee, dc Pauloaposlolo, cpiiinexordio 
Epistolfc quam ad Romanos scrij^sit : « Paulus, inc^uit^ 
M servus Jcsu Christi vocatus Aiwstolus, segregatus in 
» Evangelium Dei, c[uod ante promiserat per Prophetas 
» suos in Scripturis sanctis de Filio suo , qui factus est ei 
» ex semineDavidsecundumcarnem(£?). » Frustra, Mani- 
chaee, conaris adversus Prophetam ^ ccce Apostolus di- 
cit : « De Filio ejus qui factus est ei ex semine David sccun- 

■V '"' 

{a) I Joan. m, 8. — (J) Ilcbr. li, i.^. — (c) Isai. xix, i. — {d) Psal. 
txxi, 6. — {e) Rom. i, i-3. 

• In Cod. XI .'ihest virgo. — ' Cod. cvi, nialc suurn corpus. — 3 jj 
insedit. -~ 4 Id. clicis. — ^inCod. XI dcsidciatur vox inf/uit, Ileliqua jam 
supciius Icguatur Scrju. i\. 



SERMo xvir. m natAli do.aiiivi xr. 125 

» dum carncm. » Qnod Proplietoe piaeviderimt et dixe- 
rimt, hocApostolivideruiit etprsedicaverunt.Quid erat, et 
(|uid factum est ^ ? Verbum eral, et caro factum est 5 Filius 
Dei, fdius hominis factus est. Deus erat, homo factus est : 
suscepit humanitatem , non amisit Divinitatem : factus 
est humihs, scd mansit subhmis : factus est homo, non 
destitit esse Deus. Dicit tibi Deus, Creator hominum, 
Fihus hominis : Quid est quod te movet in mea'^ Nati- 
vitate.^ Non sum hbidinis conceptus cupiditatc^ ego ma- 
trem dc qua nascercr feci : ego viam mco itineri pr.iepa- 
ravi atque mundavi. llanc, quam despicis, Manichsee, 
mater est mea ; manu fabricala cst mca. Si potui inqui- 
nari, cumeam facerem, potui inquinari cum exea nascc- 
rer. Sicut in transitu meo ilhus non est corrupta virginitas, 
sic meail^i noncstmaculata majestas. Sohs radius cloaca- 
rum sordes siccare solet, inquinari non novit; quanto niagis 
splendor lucis aeternoe, in quo nihil inquinamenti occurrit , 
quocumque radiaverit, mundarepotest, ipse pollui non po- 
test^. Stulte undesordes in ea, quae nec conciplendo hbidi- 
nem, nec pariendo passa est dolorem ? unde sordes in Virgine 
matre, ubi non est conculjitus cum homine patre.? unde sor- 
des in domiciho ad quod nuUus habitator accessit? Sohis ad 
eam Dominus venit; vestem quam non habel^at induit^^ 
quam sicut invenit clausam , ita et rehcpiit. Sicut ille natus 
est solus (( Inter mortuos hber (a) , •» sic istius ex qua natus 
est matris pudor, solus est integer 5 quia Virgo virginem 
genuit, et sic virgo permansit : virgo ante partum, virgo 
post partum. Concepit, et virgo est; mater generat, et 
virgo perseverat. Eva inobediens nieruit poenam 5 Maria 

(rt) Psal. Lxxwn, 6. 

' AniLo Codices malc c^uod. Ood. xi Iiabct solunimodo r/iiid ergofi(ctwn 
cst? — ^c^od. cvi ea. — 3 Ultinia vcrba dcsunt in Cod. xi. — 4Cod. cvi 
nialo iiuhixit. 



126 S. ALGlSTlISl LlMSCOri 

obcdiens coiiSGcula cst graliani, ([iiia genuit omnium cre- 
dentium Salvatorem ; ((ui vivit cuni Patre et Spiritu 
sancto in saecula SiTculorum. Amen. 

'WM %vv\ vvtv \\«\ vw« wvwwt \wt WV% WW VWWWWI/MWMMMMM WVt VW« WM vt 

SERMO XYIll. 
tn Natali Domini XII. 

Exti-aliitur ex Cod. Ca.ss. cx, ful. 64_, cum nomine 
sancti yluguslini ; et ex Bihlioth. Laurent. Cod. ij 
Pha. ^i\j fol. 23. {P^id. Bandinij pag. 7\, § 22), uhl 
pariter healo Doctori trihuitur. Excepto exordio , 
quodin duplici Codice concordat, sedquod inEditis 
non legitur, similis est in omnihus sermoni |i Ap- 
pendicis sancti Leonis in Editione fratrum Ballerini, 
jani antea apud QuesneUum pariter in Appendice 
stampato ex Codice sancti Petri Corheiensis , uhi 
sancto Leoni trihuitur. His verhis incipit in Editis : 
Salvalornoslcr, Dilcctissimi, etc. Ex annotatione vero 
doctorum horumce criticorum adLeonem minimeper- 
tinet. Pertinet autem ex auctoritate nostrorum Co- 
dicum ad sanctum Augustinunij cujus nomen inutro- 
que pr(vfigitur. Ejus locus post prcecedentem cum 
numero in NataliDomini xxiv. 



SEUM.0 XVnl. IJN JNAXALI DOMIM Xll. 117 

SYNOPSIS. 

I. In Nativitate Cliristi gaudendum. II. Chrlstus Deu9 et homo 
natus cx Virginc. III. Christus in Nativitate purus, scrvata Dei for- 
mai servi formam acccpit. IV. Se Deumet hominem operibusde- 
monstfavit. 

I. GrAtIas ago Domino Deo nostro, Fratres dilectissimi ', 
quod quse'^ sit diei hujiis festivitas docere vos non^ necesse 
est, qui pra^venistis devotione doctrinam. Accesserunthuc 
hodie etiam prophetise atque evangehcae lectiones eam- 
dem icui docontes quam fides vestra docuitvos*. Donct 
ergo Dominus Dcus nosler, utconcordantibus, sicuthodie^ 
ita orani tempore cum lectione divina actibus vestris, quid- 
quid habuerit sacra auctoritas in prseceptis , hoc vos ha- 
beatis inmoribus. Salvatorergonoster,Dilectissimi, hodie 
nascitur ^, gaudeamus : nerjtie enimlocum oportet esse tris- 
titiae, ubi natalis est gaudiorum. Ad omnes itaque gaudium 
istud pertinet , quia Christus omnibus venit. NuUus ergo 
se la^titiae diei hujus arljitretur alienum. Si sanctus est 
quis, gaudeat, quia accipiet remunerationem ; si peccator 
est, gaudeat, quia invitatur ad veniam ; si gentilis est, gau- 
deat, quia admittitur ad salutem. Carnemhumani generis 
pro nobis Deus assumpsit. Si ipsinos alienos a Christo non 
faciamus, jam inChristo sumus. Agnoscamus ergo redemp- 
tionem nostram ; agnoscamus salutem nostram. Ipse se 
alienum a consortio Christi eflicit, qui se esse in corpore 
Christi denegaverit. Sed illud, Dilectissimi , quod secun- 
dum Scripturas, quae lectae simt, hodie Dominum natum 
"Gsse cognoscimus , videamus 5 quomodo in fme sseculi na- 

' Haec verba desunt in Cod. Lam-ent. — ' CoJ. Cass. raale quoJfjuc. — 
3 Deest Tox non in CoJ. Cass. male; in CoJ. Laurcnt. doccri,— 4 Hsc vcrba 
desuntin CoJ. Cass. — ^EJit. ct Cod. Laur, natus est. 



128 s. AvarsTiNi kmscopi 

tiis sil, (lui (iralor csl srcculonim : (( Ipso onini clixit, ct 

)) iacta suiU-, ipsc iiinndavit el creala sunt (a). « 

TI. Clu-islus crgo salvalor noslcr, Dilcctissimi , homo ct 
Deus crcditur; Dcus cx patro, liomo de matre-, Dcus ex 
Deitatc, corporcus e\ carne^ et ideoDeus ante soecula, homo 
post s.Tcula-, Dcusanlc inilia,homo inlcr cxlrcma. Qui in 
principio crcavit pcr majcstatcm, liodio vonit salvaro por 
carnem. Creatio hominum, prima potentia fuit ; salvatio , 
sccunda piotas, Bcuiguitatis motus aflcctu Dominus, vo- 
luit ut nobis rcddcrct misoricordia ([nid(|uid ahstulorat 
otrcnsa. Dosix^ndit orgoiste, ut nos ascondcrcmus 5 coclcs- 
lia suiumisil^ ut tcrrcsliia sul)lcvarcl; Ibcit sc hominis 
jiarlicipom, utliomiuom racorotDoi csso cousorlcm •, k Fac- 
» tus, sicutpcr Apostohun audistis, ox mulicrc, faclus sub 
» lege(^).)) Sednemo,cummiilierem auditMatremDomini, 
do nominis oironsiono movoatur. Virgo concopit ox Spiritu 
sancto, scdimdicr nominatur cx scxu. Et idooEvaugolisla, 
(jui lcctus cst, virgincm, Apostolus autom muhorcm nun- 
cupavit, ut omnes in partu virginis omnipotcntiam agnos- 
coront Divinitatisj iii appollatione autem mulieris, nomen 
conditionis audirent. 

III. Natus estergo Dominus nostor ex carnc quldem, 
scd non ex corruptione carnah : natus ut homo , scd non 
gonitus ut homo. Ita susccpit carnem, ut scrvarot majcs- 
tatis honorom. Et sic scgrogaudo puritatemNativitatis suac 
a concretionc colluvionis humanoe, peregit quidem in ortu 
suo plonam liominis dispcnsationcm , scd Dci tanicnnon 
desoruit dignitatom. Idco([uo in mundo isto tahs (juaiis 
nalivitatc, puritatcm ortus sui ctiam in vitoc sinccritatc 
servavit. Sokis enim ille cst (( In cujus ore, sicut scriptum 
» cst, dolusnonfuit^c) : » uli(|ucutquicolluvionomhiima- 
nam in crcationcnoscicrat, otiam in convorsationc ncscirct. 

(«} Vin\. cxLvr.i, G, — i/j) Galat. iv, 4-. — (c) i Vcli. 11, 2G. 



SErvAiU XVIU. I> AAXAl.l DiiVUAi \I1I. 1 -20 

(( Cumenim, inquit Apostolus, informa Deicsscit, rormam 
» servi accepit (a) elc. ». Onmes homincs, Dilectissimi , 
scrvi peccatorum fuerant, ct ideo bene ait Apostolus for- 
mam tantummodo servi assumpsisse •, quia homo quidem 
verus, sed humanis vitiis non coinquinatus, formam tan- 
tum habuit servi , non conscientiam ^ quia hcet habuerit 
speciem hominis, non tamen habuerat conscientiam pecca- 
toris ^ quia sicut Apostolus dicit : (( Cuin in forma Dei esset, 
» formamservi accepit, ct habitu inventuscstut homo. » 
Habitu homo, sed potcntia Dcus-, quasi scrvus in forma, 
sed Dominus in natura : foris ostendens matris infirmita-* 
tera, intus possidens Patris majcstatem^ foris humihscor- 
porc, intus pollens Divinitatc. 

IV. Denique et ipsa intcr homincs conversatio simul 
utrumque monstravit, in passionibus hominem, in virtu- 
tibus Deum. Esurivit enim , sed esurientcs multipHcatis 
per bencdictionem panibus pavit. Quod csuriit, carnis 
fuit 5 quod pavit, Dei*. Flcvit, et flentibus opem tribuit^ 
Ex hominc fuit quod lacrymavit ^ cx Divinitate quod proes- 
titit. Oravit, et ipse praestitit quod oravit^. Homincm in- 
dicavit, quod precem fudit; majestatem quod inprecibus 
ipse sibi respondit*. Omnibus ergo rel)us duplicem in se 
naturam monstravit-, et ideo substantia? utriusque me- 
diator est : quia dum summisit coelestia, cxaltavit humana : 
fccit summam ex divcrsitate concordiam, ut in eo una 
utraque ficret, qui in se utrum(|ue rctinet Dominus noster 
Jesus Christus, qui hodierna dic e\ Yirgine natus, reter- 
naliter^ vivit et regnat cum Dco Patre et sancto Spiritu 
in stecula saeculorum. Amen. 

(«) Philip. if, 6. 

' EJit. ctiro... Deiis. — - Ilaec plirasis Jcest iii EJit. — 3 h^tjc iternni 
iii Edit. desidevanlur. Cod. cvi oraiii et exduditits rst. — -^Ultiina pars 
S(.'ntcnti;c non liabctiu in Edil. — 5 ii;,.(- rursns in ]"di!. w\\ oxtant. 

r.xw. <) 



130 S. AtGLSTlM EMSCori 

i\\\%\\\\\\\^\\\\V\\1\V\^\\V\\\\^\V\»\V\\\V\»\VV»VV\%\VV\*V\»VVV^VV\»\VV\*VV»VV 

SERMO XIX. 
De Epiphania Domiiii. 

Tnbuitar S. Aus^ustino tuni a duobus Codicibus 
Montis-Cassini , nempe Cod. xcix, fol. 170 ,et Cod. 
cvi; tuni a Codicei, Plut. xiv , p. 65 Bibliothecce 
Laurentiance, ex quihus extractus est ; hinc tribus , 
et quideni antiquissimis testimoniis ejus authenti- 
citas objirmatur. Fonatur post Sermonem cciv , cum 
numero de Epiphania vii. 

SYNOPSIS. 

I. Christus Judseis et Gentibus revclatus. II. Utrisquebonaferens. 
III. Magi adorantes; Herodes occidens. IV. Innocentium truci- 
datio. V. Conclusio. 

I. Celebravimxjs ante hos dies ' , sicut meminit sancli- 
tas vestra , diem quo natus est Dies. Celehremus hodie 
quo clarus effulsit, et primitias Gentium suo illustravit^ 
aspectu ipse qui tunc natus est Dies. Hodie aamque, sicut 
evangehca pandit historia, Magi ab Oricnte venerunt, 
Regem Judaeorum , qui natus fuerat, inquirentes , atque 
dicentes : « Vidimus enim stdlam ejus in Oriente , et ve- 
)) nimusadorare eum(rt).)>Ad annunliandum Juda^is Pas- 
toribus Ghristum, Angelos legimus descendisse de coeio; 
ad perduccndos ex Orientis fmibus Magos, cum luce 
stellam^ radiasse de coelo. Sive ergo^ Judaeis per nuntios 

(a) Matth. n, 2. 

'VideSerm. cxcix, 11. 1. — 'Cod. Laur. illumina^it. — ^ IJcm niale 
stella. — 4Vkle Scrm. cci, 11. i. 



SER-MO XI5l. DH EPIPHAiNi.i DOAiIJNI. 131 

Angelos, sive Gentibus per fulgidum sidus', « Ccjcli enar- 
)) raverunt gloriani Dei (a)] » ex quibus principiis cre- 
dentium in Christi Nativitate populorum «Lapis ille noster 
» angularis (b) » apparuit. Crediderunt enim, et mox 
Christum prsedicaverunt. Admoniti Angelorum vocibus 
Pastores crediderunt, Magi adoraverunt, et ipsi per tot 
terrarum spatia venientes : Christus autem , qui venerat 
« Annuntiare pacem his , ([ui longe erant , et his qui 
» prope(c), » utrosque populos in pace suscepit; « Ipse 
» enim est pax nostraqui fecit utraqueunum(t/)» cx ipsis 
populis^ postquam est in coelum, Apostolis mirantibus , 
elevatus, quorum primitias acceperat natus. 

II. HuncnimirurapraevideratEsaias-, quando dicebat: 
« Cognovit bos possessorem suum , et asinus proesepe do- 
» mini sui (e); » per bovem significans Israelitas jugo 
legis astrictos; per asinum vero Gentes significans, quod 
animal dicitur immundum , ab Israehtis ^ unum Deum co- 
lentibus immunditia idololatrise separatas *, sed taraen ad 
praesepe venturas , ubi mundatis per fidem Christi com- 
munis est cibus corporis Christi. Sic et Dominus ex po- 
pulo utroque alloquebatur Ecclesiam collectam, quando 
dicebat : « Venite ad me omnes , qui iaboratis et oneratj 
» estis , et ego reficiam vos. ToUite juguni meum super 
» vos, et discite a me quia mitis sum et humihs corde, 
» et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim 
» meuni suave est et onus meum leve {/'). » Tanquam 
bovi diceret : « Jugum meum suave est ; » asino autem : 
« Onus meumleve; » Judseis scihcet a jugo duro Jegis^ 

(a)Psal. xviii, 2. — (i) Ephes. ii, 20. — (c) Ibid. 17. — (r/) Ibid. i^. 
— (c) Isai. 1,3.— (/) MaUh. xi, 28-3o. 

> Vide Seim. ccclxxv , n. i. — » Vide cumdem Scrm. ibid. — ^Cod. 
Cass. Isvaeliucis. — 4 lidem separantcs. — ^ln Cod. Cass. deest y»g^r> 
quod legilur in Cod. Laur. Iste rursus malc habet scilicet pro diceret; ia 
utrisque videtur iterum deess« liberatis, nempt Jufi^eis ^cilicet a jttgo duro 
lcffs liberatis diceret. 9. 



\^i S. ALGISTIM El'lSCOl'1 

dicvirt, (|iii;i u Jugiim meuni suave est; )> Genlibus nu- 
tcin luxuriantibus naturaliter, et onus pr?eccptorum sa- 
]ul)rc renucntibus^ cliccns : Quid atlhuc insucti estis? 
sarcin.T ilorsa subtrahitis? « Onus mcum levc est. » 

111. Miigis crgo vcnientibus et sciscitantibns nbi 
Christus nascerclur, Jud;vi ostcndcrunt, ct ipsi ([ui ostcn- 
dcvunt rcmanscrunt. Sicut modo, Chin-issimi, ab ipsis Ju- 
d;cis Christus, ct cjus Ecclcsia ab omnil)us Prophctarum 
voluminibus rccil;itur, ncc tamcn ab ipsis, sed a Gentibus 
adonitur. Hcrodcs autcm re\- impius, audito hoc a Ma- 
gis, (|Uoniam natus cst llcx Jud;rorum , cxpavit continuo 
siiccessorcm , ct putans adversus^ « JMagni consilii Ange- 
» lum (a) )) humano sc pnrvalcrc consilio, duobus ad 
rum modis instituit peiTcnirc^ prius mentiendo , postca 
srevicndo. Prius enim mentitus est Magis , dicens eis : 
u Euntes inquiritediligcntcr dc puero, ct cum invencritis, 
•» rcnuntiate mihi , ut et cgo vcniens adorcm eum (/;) ; » 
fingcns sc adorarc vellc , cpiem cupiebat occidcre. Quod 
quia non potuit, per totam Judaeam intcrfici jussit infantcs 
in cjus {aetatis) confinio constitutos, qua non cxccdcrct'' 
Nativitas Christi. Scdetiamhic affectus nefariam crudcli- 
latcm admisit, (piia innocentcm^ frustra sanguincm fudit. 

IV. Ecce, charissimiFratrcs, Dominusnosteradhucma- 
nibus" portalur , ct rcs jam mirabilcs opcratur. Parvus 
supcrat.magnum, ct incrmis vincit armatum; pannis in- 
volutus dcspicit purpuratum; in praesepejacens , tribunal 
regiscludens; tacens habct pncdicatorcs, latcns invcnit 
testcs'. S^evis quidcm, o Hcrodes , ct intcr persccutorcs 

(rt) Isai. IX, 6. ~ (/') Maltli. ii, 8. 

' Cod. Laur. rfcnsanlibiis. — ^ Deest 7-i?.r m CoJ. Cass. — '^ Yitlc Scvm. 
(xxv, n. 3, ubi sic citatur hic tcxliis, qui nou sic iii Vulgata icgitur. — 
4('.o<l. Lmx. cxccderit. In tribusCoiI. (Jce^t vox nUitis. — '■'h\. iiiiiocnnlitni. 
— ''Cod. C»»s. nialc uuinihus iivslris. — 7 Vidc Scini. tc lx.mii, n. ?>. 



SEBMO XIX. DE EPirHAAU Dn\n?sr. 133 

Clirisli lifl])osct lii lociiin limm. Secl qui k Potcslatoni lia- 
» bet ponendi animam suam (a) » non timet iram tuam. 
Potes quidem stimulis formidinis agitari, vel lacibus fu- 
roris accendi •, sed Christus adhuc non^ disponit occidi. Ve- 
rumtamen nc ust[ucquaque sit tua cruenta crudelitas, 
fac martyrcs Christi. Rape al) amplexu nutricum, quos 
non eripies ab amplexibus Angelorum. Dimittant ubera, 
ut calcent sidera ; relinquant hicrymas matrum , ut su- 
mant gloriam 3Iartyrum-, portantium deserant uhias , ut 
perveniant ad coronas^ sint'^ testes qui non possunt lo- 
qui ; dicant testimonium , qui non habent verbum ; et 
qui non possunt per suam petatem fateri Ghristum, jam 
incipiaut per ejus gratiam confiteri. Nescis, Herodes, di- 
vini consilii ordinem , et inde turbaris. Non ad aufercn- 
dumtibiregnum, sed adcontumeliasperferendas Christus 
vcnit in mundum : non ut populorum sacriticiis honora- 
tus apice regio ^ subhmetur , sed ut Judseorum vocibus 
condemnatus incrucelevetur^ : nonuthic fulgido diade- 
matis decorctur ornatu , sed ut spinis coronetur ilhisus. 

V. Nos itaque , Dilcctissimi , propter quos omnia lacla 
sunt, propter quos excelsus se humiliavit^ propter quos 
Deus factns est homo , propter quos Creator nostercrea- 
tus est, propter quos esurire dignatus est panis noster'', 
et^ ut praetermissis '' omnibus unum illud et maximum di- 
camus , propter quos mortem vita nostra perpessa est , 
sic vivamus , ut vel ex parte alic^ua tant;egratiGe congrua- 
mus , et tenentes humihtatis Christi pignora temporaha , 
prsemia ab eo accipiamiis aeterna^. 

{a] Joan. x, i8. 

' Deest non in Cod. Cass. , vox qiiidem nd sensuni necessaria. — 'Cod. 
Cass. male sunt. — ^ Id. ^d.iue regio. — 4Vide Seini. r.cxviu, Appendicis 
Maui'. n. 3. — ^ld. ccci.xxni, u. 5. — 'Mlod. Ca?s. inn\e pnnein nost/-u/n. — 
7 Cod. Laur. ma\6 privtfrnii.^iil. ~~ 'Cod. Cass. iHiin<nielii<lini'; jn\fnii(t <'.h 
eo cauiumus (ftcriia. 



l.^^i S. AIGISTIM EriSCOl'1 

SEllMO X\. 

AjUo Pascha, de jejunio, misericordia , et baptismate. 

Ex codice xu , fol. 97. Nojyien et omnia ita con- 
cordant y ut niliil discrepare videatur. Locus ejus 
post Sernionem ccxi Maurinorum. 

SYNOPSIS. 

r. Tria cxiguntur sub Pascha, jejunium, misericordia ot baptis- 
nia. II. Contra cos, qui baptisma (liffcrunt. III. Contra cos, qui 
jejunare negliguot. IV. Conclusio. 

I.Tria sunt qiiae sub Pascha, vel maxime Dominus de 
populo exigit, jejunia,, misericordifc opus, et sancti bap- 
tismatis fidem. Non sunt dura quae dico, sed ita Domino 
grata sunt, ut exigat ista propitius, exigat et iratus. Dicit 
enim sacerdotibus Deus : « Sanctificate jejunia, praedicate 
)) curationem, congregate majores natu, etomnes habi- 
» tantes in terra in domum Domini Dei vestri , et excla- 
)) mate ad Dominum et exaudiet vos («). » Misericor- 
diam vero Dominum prseciperc Evangelista sic probat: 
)> Date et dabitur voliis {h). » Similiter et de fide baptis- 
matis dixit: « In novissimo magno die festi, slabat Jcsus 
» ct clamabat voce magna dicens : Qui sitit veniat et bi- 
» bat(c).» Et iterum : « Qui biberit aquam meam,non sitiet 
» in seternum (d). » Sed video, proeter paucos, baptismum 
nemo sitit, nisi, magnis febribus scatens, torridum paliatur 
ardorem. Merito exigit Deus per totum annum jejunia , 

[ii) Jocl. I, i4. — (/;) Luc. Tr, :\%. — (c) Joan. tii, 37. — i<l) Id. ir, i-'}. 



SERMO XX. DE JEJLNIO, MlSEraCORDlA ET BAPTISMATE. 135 

misericordiam, et simul fidem, de his qui modo non cre- 
dunt. Merito dat vel fiegris, qui tamen digni sunt, bap- 
tismum, quod loeti, salvi ac vegeti per Pascha sumere no- 
luerunt , a]50stolo Paulo dicente : « Inde est quod multi 
» infirmi et aegri sunt inter vos, et dormiunt plurimi. 
» Qnod si nos ipsos dijudicaremus, non utique judicare- 
)) mur-, dum autem judicamus a Domino corripimur, ne 
)) cum hoc mundo damnemur(a). )> Nihil est aegritudine 
gravius, nihil morbo crudelius, nihil dulcius sanitate, 
nihil autem est jejuniis utiHus ad salutem. Dura sunt 
cum prsecipiuntur •, nam medicus cum segritudini contra- 
ria jusserit, salutaria judicantur. O perdura mortalitas I 
quia vel sic probas saluti prodesse jejunia. Redde Deo 
jejunia qu?e indicit per episcopos , ne per medicos exi- 
gantur , Salomone dicente : « Noli esse sapiens apud te 5 
■» time autem Deum, et dechna ab omni malo. Tunc 
)) sanitas erit corpori tuo , et cura ossibus tuis (b). » 
Jejuna, inquit, Deo, quia sanus es, qui non vis febribus 
jejunare. 

II. De baptismo* primitus disputemus. « Clamat, in- 
)) quit, Jesus voce magna dicens; Qui sitit veniat et bi- 
)) bat (c). )) Clamat Filius Dei, contemnitur, fastiditur : 
ultro '^ populos petit ad gratiam , et spernitur. Emendat 
singulos, ut petatur. Parat nunc purissimum fontem, 
ipsamque sacri baptismatis fidem sacramento suse passio- 
nis adjungit. Vocat cunctos ad fidem , sed amore peccati 
refugiunt miseri gratiam qu?e illlfe offertur. Cam ergo 
coeperint corrigi , coeperint emendari , tunc veile cogun- 
tur accipere quod antea renuerunt. Ipsi jam clamoribus 
petunt, quod Christo clamante sumere neglexerunt. Tunc 
proximi vel propinqui uniuscujusque languentis ad nos 

(rt) I Gor. XI, 3o-3s. — (b) Prov. m, 7, 8. — (c) Joan. vii, 37, 
* YiJe Serm. ccx. — « Codex nialG punctum Iiabot post ultt-o. 



1.'^6 S. AtClSTlISl LIMSCOI-I 

iiun li.ii' voce (lisiiuriiiiL : Scrvi Dci , currilc, subvo- 
jiiLe^ moiituri lilxrciiLur. 'lurbanuir oiuncs, cxcurri- 
mus ^ major iiobis quam illis csL mcLus; (jui iion accipiL 
iit vivcrct', accipit nc moriatur. Apostolus Paulus isLa 
ilicit : « Quid iaciunt ii qui baptizantur pro mortuis suis, 
)) si morLui nou rcsurgunt? ut (juid crgo ct J)aptizanLur 
w cx cis? UL (juid nos pcriclitamur omni hora quolidic 
» moricntcs? ita gloria vcstra fruar quam liabeo in Do- 
)) mino. Si sccundum liomincs ad bestias pugnavi Ephesi , 
» quid milii prodcst si mortui non rcsurgunt? manducc- 
» mus et bibamus, cras enim moriemur. NoHte scduci : 
w Corrumpunt morcs bonos colloquia mala(a). » 

III, EsaTas aiitem vehcmenter hoc dixit, deridens atque 
increpans liomines qui neghgunt jejunare : « Dicitis, in- 
)) quit : Manducemus et );ibamus, cras enim moriemur. 
» Non remittetur vobis peccatum hoc, quoadusque nio- 
» riamini (b). )> Si victurum te desperas , servi Deo thnn 
vivis, crastino moriturus. Arctaris temporis fnic, ct quo 
magls in fide Dei conslringeris , co magis quolidie conLra 
fidem jn vila rccrudescis. Si immortahs csses,Homo, 
(|iiid iaccres, ({ui Dei prreccpLa conLcmnis cuin morLcm 
timeas imminentem ? cxj)le omnibus cil)is, dapibus onera 
corpus et dormi, ct crapuh\m exhala ^ insulta Deo niune- 
rJbus suis, quibus te pascit ac vcstit. Qui, populo jeju- 
nante, nunc prandis, prandente populo, jcjunabis. Est 
Proi^heta - h(iec thcens : « Unus esurit, ahus ebrius est (c). » 
Damnat stoniachi vcstj'i causas, querclas ct vitia crudita- 
tibus^ facta, (juibus sani ([uoLidic laboratis ; ita inexcusa- 
bilesfacit, ut qui vesci carnibus assolet pro Deo vel sto- 

(ri) iCor. XV, ig-.lJ. — (A) Isjii. xxii, i,T, i.j. — (c) Cor. xi , 2i. 

•r.o<l. (■viilcnlff iiihIc hiherrt. — ^(^ocl. liabel cst Propheta , vel os Pro- 
plietiC ^i «liil>iiii\i |e;.'itnr. rvo]iin.'{aiii .\|)ostolMn,i HOniio.it. — ■* Co:l. cru<lcljtii- 
tihiis niyiC. 



SERMO \XI. DK P\Sc;nA. I. 137 

macho, debcat vcl olen])us pasci'. « Qui innrmus est, 
» inquit, olcra manducet(«)-, » et iteruni : « Esca nos 
» non commcndat Deo (/»). » 

IV. Exigit, exigit quidquid sacerdos indicit. Exigit 
profectojejunia morbis arguentibus, autnegoliis. Reddet 
ea temporc incongruo, qui tcmpore competenti non 
facit. Exigit misericordiae partcm paupcribus dencgatam. 
Exigit impia lucra per damna , dj.u-n eripit ali([uis impro- 
Lus, quod pauper dcbilis non accepit. Exigit quotidie bap- 
tizajidos^ tanquam numcrum dcliitum annorum^ et quod 
una die non redditur, toto anno rcddetur. Frustra igitur 
vos indevoti abducitis ; de vobis Deo toto anno reddetur. 
Necessitas exigit, quod voluntas insipiens denegavit. 

/(.Vl'W\V\'WkAa^VW\tV\VW\'VWWWV\t/WVtW\lVV\t'VV\V«'V\VVV«WV\lW\W\^WV\lA/WVW« 

SERiMO XXT. 
Dc Pasclia T. 

Eruitur ex Cod. ci\, fol. 27. InCod.Cassin. nomen 
non hahet ; nomine autem sancti Augustini insig- 
nitum legitur in BibliothecaLaurent . , tom. i,p. 402. 
Unde sancto Doctori adjudicandum non minime du- 
hium est. Ponenchim estin editione Maurinorum post 
Serm. ccxxviii, cum numero de Pascha vi. 

(«) Rom. XIV, 2. — {b) 1 Cor. vm, 8. 

' Sententia paulisper intricata, sed cujus sensus potest apprcbcndi; \>\ 
ost quod, qui ■vescitiir solu/n pro Deo et stomacJio, debet, judice Apostolo , 
oleribus essc contentus, — * Baptizandos pro a haptizandis. 



138 S. AT OT STIM F.PISCOPI 



SYNOPSIS. 



I. Lioiandnm in ilin rascluL', iiiti onuiia nova. If. Gralia Chrisli 
nioricntis, resurgcniis , et asccndcnlis. 111. 13ics luititise et gralia- 
nim actionis. IV. Kpilogus. 

I. Lvx hodie cJara refulsit, qula Latro paradisum, didcis 
cum Rege comcs, iutravit. Mortuorum turba surrexit , et 
vivorum conscieutia triumpliavit. Si attendas Ecclesiam , 
vide turbam coelorum, legiones Angclorum, cxercitus 
baptizatorum circumdantes allarc Domini pretiosum. 
Turl)ifi laetantur, quia resurrexit Dominus Angclorum. Dc 
gelienna producti sunt mortui 5 facti sunt vivi, utde fonte 
ascenderentmundati homines, novi jam facti, Deique pietas 
mortuos suscitandos, et veteres homincs reparandos cura- 
ret, sicut scriptum est : « Vctera transierunt, et eccefacta 
)) suntnova («); )) propterea omnes dicamus : « Haec est dies 
)) quam fecit Dominus , cxultemus et laetemur in ea{b). •» 
Quomodo jucundati sunt mortui, dum sepulcra deserc- 
rent ? Quomodo gavisi sunt renati, dum ripam fontis ascen- 
derent? At ilh dixerunt nova cantica de nova vita, et isti 
cantaverunt Alleluia, percipientes gratiam pretiosam. Di- 
camus omnes : Ista dies estlucis, dics estpanis, utet fame 
et tenebris careamus, et pane gratiae suaviter satiemur, et 
non saticmur obscuritate gentium barbararum , quia no- 
biscum hodie gaudet exercitus Angelorum. Nemo esuriat 
cibospanis, quia hodie surrexit «Vivus panis, qui decoelo 
)> descendit (c). )> Hodie catenae ruptse sunt inferorum ; 
rumpantur et vincula omnium delictorum. 

II. Lnde omnibus filiis mater Ecclesia reparetur ple- 
nitudine gaudiorum. Veni, Domine, dic nobis : « Pax 
)) vobis; nolite timere(<:/), )> et magnamhabebimussecu- 

{a) 2 Cor. V, 17,— {lA Psal. cxvii, 24.— (t) Joan. vi, 5i . — (J) Luc. iv, 36. 



SERMO XXI. DE PASCH.V I. 139 

ritatem, ut celebrantes legem, possideamus inomnibus per- 
petuam claritatem, et dicamus : « Si ambulavero inmedio 
» umbrse mortis , non timebo mala , quoniam tu mecum 
)) es, Domine(rt).)) Esto ergo nobiscum,Domine, ut um- 
bras non timeamus mortis, ut gaudeamus semper in no- 
mine patientis, resurgentis et ascendentis Domini Salvato- 
ris. Per ipsum ascendamus, et ad Dominum convertamur. 
Natus est Dominus , et renatus est mundus •, passus est, et 
homo salvatus est ; resurrexit, et gemuit infernus ; ascen- 
dit, et paternus laetatus est thronus. Cum pateretur, mor- 
tui resurgebant, et vivi gaudebant : quando resurrexit, 
captivi solvebantur, et Angeli laetabantur : quando ascen- 
dit ad coelos, laetati sunt Angeli, tristati Apostoli , sed 
« Tristitia in gaudium versa(Z») » mutavit noctem erroris. 
Sic nobis post noctem laboris , successit laetitia lucis de 
splendore Domini Salvatoris, sicut scriptum est : u Con- 
)) vertisti planctum meum in gaudium mihi(c). )) 

III. Passio Domini velum temph dividebat, corda dura 
scindebat , umbrae tcgumentum tollebat, et nostras facies 
revelabat , ut « Revelata facie gloriam Domini specule- 
)) mur {d). )) Quod legis antiquae mystico nobis velamine 
velabat, vehim abscidit. « Nox praecessit, dies appropinqua- 
» vit {e) ; )) quia iste est « Dies quem fecit Dominus, exul- 
)) temuset Isetemur ineo^/"). )> Omnes dies fecitimperio 
suo, sedistum diem fecit sanguine suo. Laetitia fuit mortuis 
suscitatis, sic et nobis gaudio praesentis glori?e decoratis. 
Uh ibant in sanctam civitatem, nos ibimus ad sanctam 
Ecclesiam; ilh inconviviosanctornm, nosinmensa secre- 
torum Dei. Nobiscum laetitiae societate convivatur exerci- 
tus Angelorum. Tollamus munera nostra •, afferamus corda 
nostra, et instantes cantemus cum cithara : (( Introil^o ad 

(fl) Psal. xxii, 4- — W Joan. xvi, 20. — (c) Psal. xxix, i2. — {d) n Cor, 
ni, i8. — (e) Rom. xiii, i2. — {f) Psal, cxvu, 24- 



l-iO S. AIY^LSTIM EPISCOPI 

» nllnrc Dci, nd Dciiin (jul lirlifical juvcnlulom monni(r/).» 
Diniissa iiiit|uitate noslra, soluta catciia nostra, quia ipsc 
ost qui laetificat aniniam nostrara, iterum dicamus : a Iste 
« cst dies , quem fecit Dominus , exultemus et lajtemur 
» in eo(/'), y 

IV. Nemo tristetur, si hortatur, antcquam perdettcmpora 
(juam dignitatem (^/c?) : etsi parva forte utitur veste, luci- 
dam cxliil)oatmenlcm,etmajorilueebithonore, dum exul- 
tal non iii veslitu suo, sed indie sancto suo •, quia non dixit : 
Kxultemus invcstimento nostro, sed dixit : «Jucundemur 
ineo. » Diesistetenebrasncscit, quia ipseprimus tenebras 
eflfugavit : nescit caliginem, quia delevit omnem ol)Scun- 
latem : nescit noxiam dcpendentem calumniam , quia ia 
cruce dirupit omnia merita ^ nostra : paravit pro nobis lec- 
tum innocens Redemptor; fugil calumniator, ct linguam 
perdidit fcenerator. Dies indulgentise, dics remissionis, et 
dies liberationis. Apud vivos est gaudium ^ ad defunctos 
pervcnitrefrigerium.DiesistelfclusetlatuSjIibcretlucidus, 
« Tanquani mille anni in conspcctu Dci (c), « quia vcrc islc 
cst « l>iesqucmfecit Dominus. » Yitam siVelitnon mularo 
in plenitudine milHum annorum (sic), merebitur gaudere 
sinc finc in illo dic, in quo vera vocc cantabunt sancti in 
jucunditatc, exultantes iiTclaritate, in cubilibus suis Iretan- 
tes cum Salvatore, dicentes atque respondcntes : « Iste est 
)) dies, quem fecit Dominus, cxultemus et Isetemur in eo.» 

(o) Psal. XI.U, 4- — 'J>) !'•• cxvii, 24. — (c) IJ. Lxxxix, 4. 
' Merita, id cst, nialedictioncni mcritis pcccatoruin dcbitam. 



SERMO X\1I. DL PA6C11 V 11. I4l 

(V W^VW\.VW\\ VV\ V WV V WV WW VVVV VVVV VWVV V VV VVVV VVVVV VVV WVV VV VVk V VV V vvv vwv vvv 

SERMO XXII. 

De Pasclia II. 

In Manuscripto Cass. liabetur , nempe ia Cod. 
cxxxiv, alias ccciv, fol. 198, cuni nomine sanctl 
Augustini. CoUocetur post prcecedentemcum numeru 
de Pascha vii. 

SYNOPSIS. 

I. Implctis tristitia Discipulis, ct Juda^is fruslra custodientil)us, 
Ciiristus resurgit. II. E sepulcro signato exit , sicut cx Virginc sig- 
nata natus est. III. Mulieribus Angelum videntibus ct cunctis lit 
gaudium , exceptis Judaeis. IV. Gentes illuminantur, victis deemo- 
nibus et Judaeis.Y. Nos cum Christo victores efflcimur. 

I. In istadie sancta, Fratres charissimi, in ista die inclyta 
atque egregia , in ista die de qua sacratissimus personat 
Psalnius : a Hic est dies , quem lecit Dominus(«) 5 » in liac 
die ablata est tristitiadecordibus Discipulorum, etdata est 
confusio in oculis Judaeorum. IstadieResurrectionisDomini 
iiostri Jesu Christi impleti tristitia Discipuli 5 ibat unusquis- 
que ubi poterat, et nonerat c|ui cos congregaret, quia jani 
impletum erat, quod scriptum erat : « Percutiam pasto- 
« rem, etdispergenturoves gregisiZ»). » Sepulcrtmi tamen 
signatum erat signo Judteorum, custodia mihtum confirma- 
tum: intus lumenerat, quod omnino hgare iion poterant. 
Quidquid signamus, totum hgare possumus ; huiien hgare 
nonpossumus. Ideoque oeternalu^, ([u?e in principio mun- 

yii] Pi^ttl. L\\\\, 24. — (/^) Matth. XX.VI, .jt. 



l i-2 S. lUGUSTlNl EPISCOPI 

iliini illuminavit, et co;t'tomus fuit, ot cst crit(iuc scmpcr 
cum Patrc iri luiitatc Spiritus sancti^ iinus in Trinitatc, 
ct Trinitas in unitatc j ipse quidem Deus et homo per mi- 
rabilcm luccm dignatus est clave' veritalis surc corda tan- 
gcrc, ut (|uod crat ol)Scurum illuminarct, ct quod erat 
clausum aperirct ; illc Deus qui ab Angclo imprcgnabatur 
verbo , ipsc al) Angclo hodic rcsuscitabatur de scpulcro, 
(juasi possit eiahquid obesse signatura, cui nuUa fuit im- 
postura. l>anturcustodcs,([uicustodiebant. Nonnejam scic- 
raut ilhun miracuhi iacere, daemoncs ejicere, leproso3 
mundarc, mortuos suscitarc? An qui potcrat aliorumcor- 
pora suscitare , sc ipsum non potcrat dc tumulo cxhiberc ? 
II. Sed jam corda c.ieca, Judj^eorum lurba, qui legem 
habebant et non intelhgebant , Psalmum tertium canta- 
bant, scd unum in Trinitatc Dcum non agnoscebant. Psal- 
mus enim tertius habct^ : « Ego dormivi et somnum 
)) cepi, et resurrexi, t[uoniamI)eussusccpitmc(«). )> Dum 
sunt intenti, parati ad confusionem Discipulorum, merue* 
runt invenire confusionem animarum suarum. Dicunt 
cnim PiLato : « Signemus ^(^[^ulcrum, ([uia seductor illc 
)) dixit co quod tertia die rcsurgeret. Ponantur, in([uiunt, 
■» mihtcs, ne veniaut Disci[Hili ejus et furcntur cum (b). )> 
Si clausus crat tumulus Disci|")uhs, num([uid claudi potuit 
sanctis Angehs ? An forte non [ooterat dc signato se[uilcro 
resurgere, qui potuit de Virgine signata proccdcre? Sig- 
nata fuit Virgo vestra , signata est et se^iultura vcstra. 
Generavit sine viro Virgo vcstra, et in vano facta est in 
sepulcro signatura vestra. Dum enim adsunt isti custo- 
des, non jam custodes, sed testes. Illi poterant custodire, 
scd Deus miserat Angelum, Fihum suum resuscitare. Ange- 

(rt) Psal. 111, 6. — (i) Malth. xxvii, 63, G^. 

' CoJ. inale chn-e. — ^ Vidc Scrraoncm cccv, n. 3, 'fiact. XLVjl , in Joan. 
ct praesertiin de Civitatc Dci, lib. xvii, cap. i8. 



SER.MO XXII. UE PASCllA II. 1 43 

lus cnim Domini descenderat de ccelo^ videntes custodes 
tmitique expavescunt; non potuerunt videre illum su- 
bliniem(maiiibus^) Angelorum, quia pleni erant falsitate 
Judaeorum. 

III. Permittuntur videre mulieres Angelum quia vene- 
rant flentes ad monumentum, quibus dixit gaudium mag- 
uum. « Scio quod JesumqUcneritis crucifixum, nonest hic, 
)) sed surrexit , sicut dixit ^ venite et videte locum , ubi 
)) positus erat Dominus (a) . )> gaudium non solum illis 
mulieribus, sed omnium fidelium atque credentium rena- 
torum. Surrexit, inquit, sed, ut breviter dicam quod oHm 
fuerat prophetatum , David ille rex plenus Spiritu sancto 
veraciter cecinit in Psabno : « Surrexit tanquam dormiens 
)) Dominus {b}.^) Quid phuimumdicamper longum ? sufiiciat 
jam fides, quod exphcare nonprfevalet sermo. Quis noctis 
praeteritae gratum laJjorem, quis diei hujus comprehendere 
potest splendorem.^ Dies iste omnibus Ghristianis immensa 
gaudia propinavit, dum eum nobis Christus cseteris die- 
bus meborem facit. « Exultemus ergo, Gharissimi, et iae- 
» temur ineo,quia hic est dies, quem fecit Dominus (c). )> 
Puto enim, Fratres, quod iste dies solus magnus dicendus 
est dies. Iste enim dies lucet in teneJ^ris , et « Tenebrse 
)) eum noncomprehenderunt(o?). )) Tenebras dico Judaeos, 
qui dum diem Christiun negaverunt, dum (enim ^"^ cla- 
mant : « Grucifige, crucifige (e),)) facti sunt tenebrse me- 
dio die. Ergo quia Judaei Ghristum per noctem compre- 
hendere volueruiit, inde in tenebris remanserunt. 

IV. Gentes autem et incolne nationcs, quia de tenebris 
idolorum discesserunt, dies eiiici meruerunt, dicente Apos- 

(«) Matth. xxvui, 5,6. — (b) Psal. lxxvh, 65. — (c) Id. cxvii, 24. 
— {d) Joan. I, 5. — (e)Id. xix, 6. 

• Deest iu Cod. vox manibus. — » Vox enim videtur abundare. — ^ Vide 
SeriQ. ccxxv, ubi de die , et ccxxx. 



lii S. ACGLSTINl EIMSCOIM 

lol») : <( Qiii oniit iios clc polostalo tcncbraruni , cl liaiislulit 
« in rcgnum majcstatis su.t (a). « Unde ct in alio loco dicit : 
K lilii lucis, inquit, simius, et filii dici, non sumus noclis, 
n ncc (cncbrarum {/A ; sicut in dic lioncstc ambulcmus (c). 
n Exultcmus » crgo, Cliarissimi, omncs cum omnibus, 
c[uia « Hicest dies c|uem fecit Dominus. » Quid profuit, in- 
(|uit, tibi, Scrpcns, inic[uitas tua? aut (juid valuit dc cru- 
delitate tua pcrseculio lua? Eccc surrexit de scpulcro 
c|ucm vos, Jud.xi, confixistis in ligno. Hod.ie visus est vi- 
\ us, c[ui pulabatur occisus. Muni difigcnter, JuclgGC cru- 
dclis , scpulcrum ; adjicc custodias militum, ad vigilias 
nocturnorum sccrctorum, ut probcs mortuum, ([uem no- 
luisti cognosccre vivum. Dedisti Judae discipulo argenti 
pretium , ut occisum Christum ])onerct in scpulcrum-, 
da tantumdcm custodibns argcntum, ut falsum audias a 
Discipulis furatum. Erogatc. erogatc, Judaei, arg(mtumin 
facinus vestrum ^ iii vanum duntaxat vigilatis ad sepul- 
crum nostrum. Jam surrexit, jam ccrlos ascendit, jam 
glorificatus proptcr nos, cjui sc humiliavcrat propter nos. 
Quid estis acturi , facti ex amicis acerrimi inimici? Quem 
enim zelo fixistis in ligno, i[")se sedet ad dcxteram Patris 
in coelo ^ ipse cst c[ui cc Yenit in nomine Domini (d). )) 

V. « Deus Dominus et illuxit nobis(6?)^ )> nobis'lluxit, et 
\os « Sub [:)cdibus nostris subjecit (y). » Plus enim nobis 
complevit, ([uam suo Filio promisit. Quid cnim nobis com- 
plevit, et c[uid Filio promisil? Psalmus dicit* : « Dixit , 
)) inc[uit, DominusDominomeo : Sedeadextrisnieis, do- 
)) ncc ponam inimicos tuos scabcllinn [-)edum tuorum (g-).)i 
Ecce cnim Christus ad dexteram Patris scdct in ccclis , et 
hos Judicos nostris pcdibus subjccit in terris. Cur, Judoce 

(<0 Coloss. I, !.■). — {/,) Tliess. v, y. — (c) Rom. xiii, t."). — ('/;' Mattli. 
XXI, 9.— [<:) Psal. cvvii, 27. — ^J') Il)i<l. 7. — (i,') kl. ci\ , 1 . 
' ViJu Lvplan. iii l'>al. ux, it. 7. 



SEUMO XXIII. DE l'ASCHA III. H5 

ferox, ({uem occideres comparasti .^ Si servares li])i, quod 
emeras , non perderes cjuod lialDcbas. Ecce argentum 
perdidisti, et quem comparasti, non possedisti. 

vvvvvvvta^vvvv\«vv«\a/vvvv\\vvvvvvvvvvvvvvv\ivvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv%>vvvvvvv 

SERMO XXIil. 
De Pascha III. 

LegitiirinCod. Cass.xn^JhL 179y sifie?70?nine;secl 
pi^cecedeiitesS. Augustiiii nonien piwfeT^unt ; scquens 
autem titulum liabet S. Augustini de AUeluia Pas- 
chce. S. Doctori igitui^ recte ascrihitur, cum totus 
Codex XII. ex S. Augustini operihus sit conJJcitus. 
Mutilus est et in multis defectuosus ^ sed non ideo 
ahjiciendus, prcesertim cum pateat, ex Serm. cclhi, 
S. Augustinum ahnegaticmem Petri in festis pascha- 
libus evolvisse. Ponatur post prcecedentem cum nu- 
mero de Pascha vm. 

SYNOPSIS. 

I. Christus carnaliter in scpulcrum , spirllualiter ad infcros dcs- 
ceudit. II. Cliristi Resurrcctio. lil. Pctri confessio ad renunlialio- 
ncni rcparandam facta. 

I. (( Deus rex noster ante ssecula operatus est salutem 
)) in medio terrae {«). » Honio igitur extendebatur, Dlvi- 
nitas operabatur ^ Homo cnim pati potuit dolorcm vul- 
neris •, nam quis potest laedere potentiam Deitatis? Caro 

{a) Psal. Lxxiii, 12. 

' Codex male comparabatur. 

cxxx. i 



l iH >. vi «. » ^ 1 1> I iris< <>i'i 

riiil , >;Hii;in< IxMti ;iirmi:i \ il;i «•()vporisri'ii.ili\i(.v^^- 1- : cl f[iii;< 
;iirmi;i inori noii ]>otiiii. sol;i r;irne j^ifuit in s«'pnl(M"o. 
I|).s;i iiiilfrn pnrrfas ;ii;cl);il . cl « iim I)eo inlcros <'\poli;i- 
hal-. NcHpie oniiii Dcus occidi poluil, ([uando ncc ips;i 
auinu valuit quam susccpit. Mullus quippc cam dclicti 
n.Tvus infccit, ct ([nanivis passam , tamcn Dominns glo- 
rioe crucifixus, sed inhomine tcndicula, in Divinitate cap- 
liva(.v/c). Ecco Dominns Christns in carnc mortuus,nnn- 
ijuam in Divinitatc corrcptus, manubria mortis ci^it, ct 
coelum Iropaeis victoriae pharetratus ascendit. Dc lioc 
ccelcslium Virtutum oOicio morlis principcs pr.Tvio scr- 
mone compcllunt dicent(^s ^ : cc Toliite portas, Principes, 
» vestras, ct elevamini, Portfr; oeternales, et introibit Ucx 
» gloriae (a). » Dominus Jesus sedentibus in teneljris et 
umbra mortis Jumen vcritatis ostcndit, cpia ad eorum 
carccrcs relaxandos advenit. Gum(]ue deprsedatorem suum, 
claro splendoris radio refulgentera, mortis auctores respi- 
ccrcnt advcntantem , pavido sermone requirunt : « Quis 
» est iste Rex gloriae? » Et audiunt : « Dominus fortis ct 
» potens, Dominus potens in ])cllo(/>). » O bellura tandem 
ah([uando fmitum ! BeUura in saeculo, bellum in infernol 
Sed ct s.Tcuhmi vicit innociras , et mortcm dcbcUavit oc- 
cisus. 

II. (( Ecce vicit leo de trihu Juda (c) , » et eripuit po- 
tentes , cpios diahohis captivaverat, atque redicns ab in- 
fcris secum pr.xdam c[uam ceperat de morte fercbat. Hic 
est ille, c(ui (( Non habens speciem neque decorem (d) » 
ostendit in Resurreetione non solum pulchritudinem, scd 

(rt) Ps.ll. xxm, G. — (h) Ibid. 8. — (c) Apoc. v, 5. — (//) Is.Vi. lui, 2. 

• Textus eviilentc^r mendostis, quem coiTigerc non atisi sumus, qu.inquam 
credi possit amanuensem posuissc vcrbum beati in locum vocis et , id est 
carofuit, saiii^uis ct aniina vila covporis cvucifixi. — = Yidc Serm.ccxiii, 
n. 3, et ccxiv, n. 7. — ^ Scnsus arduus ct difficilis ; fortc adest mcnclosum 
aliiiiiid ; inlcrprcl.nlioncm inveniat rpii potiiorit. 



N \ I I I . Iil': l'AS> II \ III. 



liiiliUnlmciii ' ; inlirnuis iii hnnico , lorUs iiispolio; l(«'- 
(Uis in eorpnsiulo, potens in pnelio ; vilissimus in morte', 
pulclier in Resurreclione ^ candidus ex Yirgine , rubi- 
cundus in cruce ; fuscus in opprobrio, clarus in c(clo. 
Glorificemus ergo, Fratres, Dominum, <( Qui sic dilexit 
)) mundum (a), » ut pro eo funderet sanguinem mun- 
dum. Resurrexit^ eamdem resurrcctionem quotidie sancti 
Evangelistae , suis testificationibus , nostris auribus inso- 
nant. B.esurrexit de cavea sepulcri, et (( Ecce nobiscum 
» est omnibus diebus usque in consummatione saeculi (^). » 
III. Ipse, sicut nunc audistis, beatissimo Pctro suas 
oviculas , ut eas pasceret , commendavit : Pasce eas cuni 
disciplina. Tertio interrogatur deamore, qui tertio nega- 
verat a timore. Ut ergo solveret culpam , jam profuderat 
lacrymam, quando eum Dominus in sua passione res- 
pexit-, et <( Flevit amare(c). )> Sed ut restauraret confes- 
sionem , edidit lingua dilectionem , quam perdiderat pra3 
timore'-. Ecce, Fratres charissimi, beatissimus Pelruscon- 
fessus est in aperto , quem ancillse interroganti timuit 
confiteri ^, ct passus pro Christo in cruce percepit coro- 
nam , qui ante mulierem , propriani negaverat vitam. 
Communicet igitur Petro_, cpii vult partem habere cum 
Christo, qui nos benedicat. 

(«) Joan. iii, i6. — (i) MaUh. "xxviu, 20. — (c) Luc. xxn , 62. 

'^Deest in CoiUcc secl Jortitudiitem , qnod sensus evulentcr ic'[uiiit. — 
^Vidc Scnu. ccxcvi , n. 3; Senn. ccLin, n. i; Serm. cccLii, n. 5, necnon et 
Enarrat in Psal. xxxvn , n. 17. — ^Cod. inalc qucni cmvilicc iiUerrogant, 
ct tinntit confiteri. 



10, 



148 s. Aii^iMiM i:i'isi;ori 

si:i\Mo XXIV. 

De Pascha IV. 

Lc^itur in Cod. Cass. xi , fol. 273^ ciun noinine 
S. Aui;nstii}i. Slflns ct sententioi concordant. Pona- 
tur post prcecedenteni cnm nnniero de Pascha ix. 

SYNOPSIS. 

I, Christus cx Yirgine natns cst , ooilcni modo qno intravil jannis 
clansis. II. Christnm vcrc rcsnrrcxissc cnris ipsornninict hostium 
probalur. III. Probatur itcrnm Rcsurrectio tcstimonio Angcli. 
IV. MarisD Magdalcne Jcsus se vidcndnm praibct. 

I. « Verbum caro factuiii cst ct habitavit iii nohis(a). 
» Vcrbitni caro factuni cst, » ct qiiomodo factum cst.^ 
igiioramus. A Dco rationcm habco, scicntiam non haljco. 
Scio c[uia « Verbum caro factum est , » ct quomodo fac- 
tum sit, nescio. Miraris (juia cgo ncsciam ? Omnis crcatiu-a 
ignorat. « Mvstcrium cnim, (luod absconditum fuit in omni- 
)) ])us soecuhs , in nostro s^cculo rcvclatum cst^/»). » Dicat 
aliquis : Si revelatum cst, quomodo tcncscire dicis? Ilc- 
velatum est quod factum cst , coetcrum celatur ([uomodo 
facttim sit. I)inii([U(! dicit Esaias : (( Gencrationcm cjus 
)) quis cnarra])it (c)? » Et ([uomodo ipse dixerat : (( Eccc 
)) Virgoin utcro conci[)ict, ct [")arict(c/)^ » dicitquod fac- 
tum sit •, ([uando autcm dicit : (( Generationcm cjus cjuis 
)) enarral)it? » ]ioc nobis ostendit ([uoniam natus qui- 

(<() Joan. I, i4 — (/-') Coloss. i, 19 — {c) Isai. lui, 8. — (r/) IJ. vii, i^. 



SERMO XXIV. DE VASrilA IV. 140 

dem sit, sed qiiomodo natiis sit ignoramus. Sancla Ma- 
ria, boata Mnria maler et virgo ; virgo antepartnm , virgo 
post partnin. Ego hoc miror quomodo de virgine virgo 
nattis sit ^ et post sationem^ virginis, mater virgo sit. Vui- 
tis scire quomodo de Virgine natus sit, et post nativita- 
tem mater ipsa sit virgo? Clausa erant ostia , et ingressus 
est Jesus. Nulli dubium est quin clausa sint ostia •, qui in- 
travit per ostia clausa non erat phantasma , non erat spi- 
ritus, vere corpus erat; cpiid enim dicit? « Respicite et 
)) videte ([uiaspiritus carnem et ossa nonhabet, quae me 
» habentem videtis («). » Habebat carnes , habebat ossa , 
et clausa erant ostia ~. Quomodo, clausis ostiis , intrave- 
runt ossa et caro? Clausa sunt ostia et intrat; quem in- 
trantem videmus , unde intravit ? Omnia clausa sunt ; 
locus non est per quem intret, et tamen intus est qui 
intravit, et non paret. Quomodo intravit nescis , et quo- 
modo factum sit, et das hoc potenlice Dei. Da potentia? Dei 
quia de Virgine natus sit, ettamen ipsa Virgo fuerit virgo 
post partum. Legimus in Ezechiel , in templi sedifica- 
tione : « Porta , inquit , hosc orientalis , quce respicit ad 
» Orientem , semper clausa erit ^ et nemo intrat per 
» ipsam(Z>), )) nisi solus pontifex. Clausa est porta, et 
nemo intrat per ipsam portam nisi solus pontifex. 

IT. Sepulcrum Salvatoris in petra durissima fuerat ex- 
cisum •, in petra durissima , quae nullarri habet mollitiem •, 
et scriptum est quoniam in isto ipso sepulcro nuUus ante 
sitpositus, sed novum sepulcrum erat. Manifestum est 
quidem secundum litteram , quod factura est, et propterea 
in petra excisum est^ (debemus enim primum secundum 
litteram dicere^) et in durissimo lapide fuerat excisum 5 
et in novo sepulcro positus est 5 et grandis iapis positus est 

(rt) Luc. XXIV, Sg. — (i) Ezecli. xnv, 2, 3. 

• CoJcx malc ndtlnnent. --'Viilc Scini. r.xci , n. 2. 



160 S. ALGISTIM Jil-lSCOVI 

ad oslium , cl cusloilia ponilur niilllum in circuilu, ut 
(|uantum ioilius scrvatur, nc lurari possit, tanto magis 
virtus Dci apparcat cum rcsurrcxit. Si cnim scpulcrum 
luissct, diccrc potcrant: Surtbderunt terram, et furati 
sunt cum. Si (uisscl lapis parvulus positus, dicerc po- 
tcrant : rarvulus lapis iiiil , ct dormienlibus nobis, tu- 
lerunl cum. Dcnique in Evangelio quid scriptuni est'? 
n Venerunt, inquit , alia dic Scriba? et Pharissei et Sa- 
» cerdotcs ad rilalum, et dixcrunt ei : Domine , magus 
» ille dicebat (|uoniam resurrecturus est, ne ergo ye- 
» niant Discipuli ejus et furentur eum , et dicant : Rc- 
» surrexit , et pejor error iiat ({uam factus est, da nobis 
» qui cum custodiant, ne eum furcntur. Et dixit Pi- 
» latus : Ilabetis custodiam; ite, facite quomodo vul- 
» tis (a). » Diligentia Scribarum et hostium prodest fidei 
nostrae. Servate, Pharissei , servate 5 Deiis includi non 
potest; Deus in sepulcro teneri non potest^ qui fccit 
ccelum et terram, cujus in pugillo terra est et ccelum , qui 
appcndcl mundum in tril)us digitis ; qui crgo appeudet 
mundum, uno sepulcro non potcst contineri. 

III. Denique mulicrcs, JMaria Magdalene, et Maria Ja- 
cobi , et Joscph matcr, pia (|uidem voluntate , sed er- 
rantcs , Dominum quaerebant in sepulcro. ilecepit qui- 
dem voluntatem , scd errorem arguit. Angelus ille, qui 
revolvebat lapidem , sedcbat super lapidem. Et quid os- 
tendcbat ? Lapis iste , cui ego supersedeo, non potest 
includcre Dominum meum, cum premalur a servo suo; 
lapis ergo ille non potuit includere Jesum. Et dicit ?d 
mulieres, quae vcncrant ad quaerendum eum : « Jesum 
» ((uaeritis, non cst hic (/>>). » Ubi cst? Inc(jeIo? Ultra coe- 
ios est. In terra ? Ultra terram cst. Ubicumque volucris , 

(a) MaUh. xxvii , G2-65. — (i) M. xxviii, (>. 
' ViJe Senn. xnv, n. 7. 



SEU:WO XXIV. DF. PASCIl.V IV. 151 

cst^ ubicumque es , toLus cst, ulncuni(|uo cs ct uljicuin- 
c[uc fucris , tu ipsc, ([ui ilium qu£cris, iu i|Dso es qucm 
quseris. Audi crgo quid dicit Angelus ad muliercs : « Quid 
» quaeritis vivcntem cum mortuis? Quid quoeritis Domi- 
» num in sepulcro(«)? » Jesum quoKritis, Dominum c[Uoe- 
ritis , quia si tantum Jesum c^useritis, certum sciretis illum 
esse viventcm : audiretis : « Medius inter vos est quem igno- 
» ratis ib). Regnum Dei intra vosc'st(c). »Angelus (est) ^, 
qui dicit mulieribus : Jesum ([useritis in sepulcro, credite 
cum resurrexisse , et putctis in vobis quem quoeritis. 

IV. Maria Magdalene cum vidisset Dominum , putabal 
illum c|uod esset hortulanus^j errabat c|mdem in visu, 
sed ipse error habebat typum suum. Yere enim hortu- 
lanuserat Jesusparadisisui^ arborum paradisi. «Putabat, 
» inc[uit , cjuod hortulanus csset (<-/), » et voluit inquircre 
pedes ejus. Et quid ei dixit Dominus? « Noli me tangere , 
» nondum enim ascendi ad Patrem meum (e). Noli me 
» tangere , « non mereris me tangere , quem in sepulcro 
cju.Teris. « Noli me tangere, » quem tantum hominem^ 
putas et non crecUs resurrexisse. « Noli me tangere , tibi 
» enim necdum ascendi ad Patrcm mcum •, » cum tilji 
ascendero ad Patrem, tunc mereberis me tangere *. 

(a) Luc. XXIV, 5. — (i) Joan. i, 26. — (t) Luc. xvu , 2 1 . — (d) Id. xx, i5. 
— (e) Ibid. 1 7 . 

' Est in CoJ. non legitur. — - Cod. niale : et putasset (juod hortulanus 
sit;putabat illum quod esset hortulunus. — ^ln Cod. desideratur vox ho- 
tninem. — 4vide Serni. ccxlvi , et alios Sermones, prjEsertim Serm. ccxuv, 
n. 3 , circa finem. 



152 S. AtGUSTIM F.riSCOPI 



«VJW^l^V^Xl»» vlx^^twvw^w^Mwwx-x^wv^v^x^v 



SKUMO \\V. 
De Pasclia V. 

iS'. yjfiqas/i/io hic Scrmo trihucndns cst oh simili- 
indiiicm sciitciilidrnm ct styUy imo ct oh titnhtm (ini 
c/ns iiomcn pr(vfcrt. Eruitur e Codicc Cass. x\i, /h/. 
189. Locus c/ns /)ost jyrcecedentein cum numcro dc 
Pdscha X. 

SYNOPSIS. 

I. Mariae Mapdalono fidos ciim Polri fide oonfortur. IT. Maria 
Magdaloue Ecclosia' ouniparaia. HI. Marifo Magdalcnc fidos ilcruni 
coniparalur fidci x\poslolonnn. I\'. Mariae Magdalciie fides visionc 
Chrisli gaudcro moretur. 

I. « Ujva sabbati , ait Evangelista , venlt Maria Mag- 
)) dalene, cum adhuc tenebrae essenl, ad monumentum, 
)) et vidit lapidem sul)lalum a monumento, et cucurrit, 
)) et vcnit ad Simoncm Petrum ct ad alium Discipulum 
)) quem diligcbat Jesus(«). )> Yidele, Fratres, vidcte ar- 
dorcm mulieris ad sepulcrum Domini fcstinantis. Non 
horam attendit, non tcmpus inquirit', scd temporum 
Conditorcm vidcre concupiscit. Gucurrit prius et prrcvc- 
nit muhcr viros'^. O bcate Petre apostole, ulji est quod 
Domino promiltcbas dicens : « Etsi oportuerit me mori 
)) tccum, tamcn non tc negabo(Z'). )> Ccrtc si mori non 
poteras pro Domino, tamcn quia de te multum prcesump- 
seras , ad sepulcrum ejus primus fcstinarc debebas •, id 
quod promiseras implere non potuisti^ ibi te ut negarcs 

(rt)Joan. XX, I, 2. — {h) Matth. xxvi, 35. 

' Codcx mn]c acf/iiirit. — ' Yiilc Soiin. cxi.vii. 



SEUMO XXV. DE PASCHA V. 153 

nna ancilia Inibavit • modo te ad scpulcrnm Domini 
Maria Magdalenc pr?evenit. l)a mihi veniam , Ijeate Pe- 
trc, si aliquid acrius dixero. Dum fide plena crederes , 
snper aquas ambulasti, sed postquam dnbitare coepisti, 
paulatim in profimdum demergebaris. Surge vel nunc, 
quia jam te ad sepulcrum Domini mulier antecessit. 

II. Quae autem sit mulier ista Maria Magdalene, Fratres, 
omnes nostis, c[ui intento corde sacras lectiones audistis; 
sed quia possunt et aliquanli nescire, hgec mulier ipsa est 
Magdalene, de qua ipse Dominus septem daemones expulit, 
et quia plus ei donaverit , ideo plus diligebat. Currat ergo 
Ecclesia , jam currat ad Pctram : « Petra autem erat 
» Christus («). » Audi plane Mariam Ecclesire compa- 
rare^, quae ab immundis spiritibus liberata, prima debet 
ad sepulcrum Domini festinare. 

III. «Nuntiavit ergo Petro et alio Discipulo quem dili- 
» gebat Jesus et dicit eis : Tulerunt Dominum de monu- 
)) mento, et nescimus ubi posuerunt eum. Cncurrerunt 
)) Apostoli, et ingressi monumentum, linteamina relicta 
)) viderunt (b) ; )) et Angelos videre non potuernnt -, 
quia adhuc timor caliginosus Judaeorum lumen in eis fidei 
comprimebat. Inspexerunt et reversi sunt; mulier vero 
non recedebat, sed foris stans ad monumentum plorabat, 
et quia nunquam cjuffirentibus aliquid denegat Deus : 
« Inclinavit se, dum fleret, ad monumentum, et vidit duos 
)) Angelos in albis sedentes, unum ad caput et alinm. ad 
)) pedes, ubi corpus Jesu positum erat. Dicnnt ei Angeli, 
)) Mulier, quid ploras ? aut quem cpiaeris (<?) ? et illa dixit : 

(«) I Cor. X, 4- — W Jcan. xx, 2-5. — (c) IbiJ. ii-i3. 

' Pro Ecclesia praefigurata in iiersona Mariaj Magdalene, Augustinus in 
Sermone v, n. 7, loqucns de his verbis : Noli me tangere , ait : Illa malier 
Ecclesia erat. Et alio Sernione ccxcxv, n. 4 '• Noli ergn , inquit, modo tan- 
gerc , quia nondum vides cjui sum. Ecclesia ergo , cujus figuram Muria 
gerchat, etc. Vide insuper Serni. ccxtvi. — = Id. ccxcvi. 



l.M S. AUGUSTINI EPISCOPI 

Uomiiium moiim ([lucro, Salvatorom mcnm ; miillum 
uiihi (Jouavil, (jui me a soptc^m spiritihus immimdis libo- 
ravit. Captiva ducobar (|uo nolobam, ot ipso advcnicuto, 
disruptis catenis dclictorum mcorum , sequi mcrui {|ucm 
iion mcrcbar. (( Nunc lulorunt Douiinum mcum, ct nescio 
•» ubi posuorunt cum («i. » muUor, Apostoli Angclos vi- 
dere non potuerunt, qnia dubitaverunt; tu autem vidisti^ 
(juia crodidisti. Sod tu itcrum modo dubitaro coepisti. Quis 
onim Dominum toUcro putcrat , nisi ipse vcllct, sicut 
promiscrat , tcrtio dio rcsurgere. 

IV. (( Conversa vidit Dominum stantem (/>>). » Ecce, 
Fralros , quantum amor l)ci ct fides exigat; iilum Jacrymae 
aut humiJitas supcrant^ ]\isi llens inclinarctur, Angclos 
non vidcret; et nisi converteretm', Christum Dominum 
videre non meruisset. (( Dicit ei Jesus : Maria, quid plo- 
» ras ? quem c[U,qeris (c)? » Et illa, apcrtis oculis, cum cog- 
novissct, exclamavit : a Domine, tu es ipsc rex mcus ct 
M Deus meus. Noli me tangere, dicit ei Jesus, necdum 
» cnim ascendi ad Patrem. Et illa imjuit : Dous mcus ot 
» Dominus meus (c/). )> Ostendis tc ^ mihi , jam sullicit 
mihi. 

(rt) Joan. XX, i3. — (b) IbiJ. i^. — (c) Ibid. i5. — {ff} Ibid. 
' Codex sine sensu: f^el lacryiiue aui lutrnilitus sujierius. — 'Ll. niale 
oslenJisti. 



SEUMO XXVI. DE PASCIlA VI. 155 

«» VW\WV\ VWWWIWVX VWXVWt VWVVWV l/VWVVV\ VWWW/V vwwwv vw\ vw\ \w\ ww 

SERMO XXVI. 

De Pascha VI. 

Hic Sermo admivutlone dignissimus , oh opposi- 
tiones verborumy S. Augustino negari non potest, 
maxime cuni ejus nomen prceferat in Cod. Cass. xii, 
fol. \7 y unde assumitur. Ponaiur post prcecedentem 
cum numero de Pasclia xi. 

SYNOPSIS. 

f. Fidos unguonto fragranti comparatur. TT. Christns vcrnni un- 
gacntuin ab Ecdesia susceptum. III. Unguentum hoc niliil habet 
quod dlspliceat, utpotc ungucntum pietatis. IV. Esl etiam unguen- 
tum ciiaritatis. V. Ungucntum cst etiam virtutis, obcdjcntiae ct spci. 
VI. Novus Adam crimen Adami prioris reparavit. VII. Christiis 
inferorum triumidiator. VIII. Christus redcmptor et medicus ani- 
marum. IX. Dclcto mortis chirographo , Chrislo nobis lideUtcr ser- 
viendum. X. Cum Clirislo resurgentc , resurgcndum. 

I. Resurrectionis dominicse die resurgere quodam modo 
et renovari fidelium gaudia oportet; ut per festivitatem 
diei mcntium alacritate renovata , regnum Dei , ad ([uod 
cum Gbristo et per Christum excitamur, jam intra nos- 
metipsos fidei coUocemus affectu. Hoec enim sunt gaudia 
quoe non exolescunt usu, sed quibus usu virtus accedit. 
Quanto enim magis de Christo exultamus I Merito ergo 
comparandam unguentis suave fragrantibus fidem judico. 
Hoc enim unguentum est j quo Propheta perfusus , exultat 
et dicit : « Impinguasti in oleo caput meum («). » Hoc est 

(«) Psah xxu, 5. 



l.^G s. ALGusTiNi r.nscopi 

illud dc ([110 fidelilHis piis diciliir : « Ungilc capila vcs- 
» li-a^r/). » lloc csl illud (|uod sa|iicuLcs Virgiucs sccum 
ad vCj^clauilas laiupadcs lcruul. Hoc cst illud dc quo 
scriptniu cst : « Uui^ucnhim :i capitc ([uod descendit iii 
)) l);irl)aiu (A), » ([iiic [icircclain viii signat rclalcm ^ ([uo 
s|)Iciul()r ac dclihcralio fidci iu pcrrcclioucui transirc vi- 
dclur'. Comparcmus, ut dixi , unguentis suavc iragran- 
tibus iidcm. Moris cst ([ui^^^^ic ungucnta qu^cquc prctiosa 
summa sollicitudinis cautionc servarc. Jacct crgo ct quasi 
consopitur pcr ([uictcm custodiac prctiosa fragrantia. At 
cimi ad jucunditatem dici aut convivii dccorcm prolc- 
rcndum cst, motu rccc[iit quod statu pcrdidit-, ct prc- 
lium, ([Uod([uics occultavcrat, prodit agitatio. Ita crgo cst 
ct in unoquoquc fidclium unguentum fidei, firmis pccto- 
rum vasculis [)lcna crcdulitatc susccptum , sed perditu- 
rum - pcrdit pretium, nisi disputationis succedat agitatio. 
II. Haec nostri causa scrmonis. Vidco in vestris mcnti- 
bus , tanquam in pretiosissimis reccptaculis illatum , in 
liac Dei aula munus ^ ungucnti. IVimia in mc agitandi 
dcsidia cst , nisi totum suavis fragrantia impleverit ; ct 
quidquid ^ adiiuc in his, quac media fidc vivunt, dubita- 
tionc mcntium fcjetet. Quid est crgo hoc ungucntum? 
<( Christus mortuus est et resurrcxit (c), » ct hoc mundi 
lotius pretium ac rcdemptio cst. Explora nunc^ si libct, 
ungucnti odorcm, cujus tantum prctium, cujus tam nobilc 
nomcu audisti. Hoc cst illud quod dc coelo Dcus detulit. 
Quis illud accc[Mt? Yidcamus , nc forte illa cujus figuram 
practulit mulier quae unguentum in sepulturam Christi , ut 

(rt) Matth. VI, 17. — (b) Psal. cxxxii , Q. — (c) Roni. xiv, 9. 

' ViJc F.DRnat in Psal. cxxxii, n. 7 et 11. — » Hoc menclosiim cvidenter 
appaiet; fortc custoditum , aut aliud hujusmodi veibum. — ^ Codcx niale 
manus. — ^Sicliabet Codcx; vix aliquis scn?us polcst deprehendi ; forte, adest. 
— ^ Vidc F.n.Tnal. in P.sal. xxi, n. ■}.. 



SERMO XXVI. DE PASCHA VI. 157 

ipseait, supra capiit ejus eHudit. Ecclcsia , Dilcctissimi , 
Ecclesia sacramenti istius suscepit unguentum^, qusc quid- 
quid a Ghristo trahit, in Christum refundit. Verumtamen 
unguentum hoc non omnes capit, nec omnes aequaiiter at- 
ficit. Dicit enim Apostolus de ipsa Christi cruce : « Quod 
» sit quibusdam quidem odor \iipe ad vitam , ahis vero 
» odor mortis ad mortem (a) •, » id est , « Pereuntibus 
» quidem scandalum •, his autem, qui salvifmnt, virtus 
» Dei (b). » 

III. Attamen quibusdam hic odor displicet; dicant ve- 
lim , quid eis in mortem Christi non vitam oleat ? quid 
non resuiTCctionem spiret, cui locum prsebuit Christus? 
« Mortuus est et resurrexit. » Hoc ergo ilhs dispJicet. Est 
uUus qui non aviditate summa in tam ambroseos odores 
irruat? Quoerat hic sophista ssecuH, unguentorum talium 
diligens explorator, quse ei species in hujus ungucnti con- 
fectione dispHceat 5 videamus ipsas species quibus nardum 
inspiratum est. Et quod tandem pretium? habet quidem 
quod conferre pietati venditor aut possit , aut debeat. An 
sit in Christi morte pietas, vel ciuanta aestimauda sit, Apos- 
tolus dicat : « Etmanifeste, inquit, magnum estpietatis 
» sacramentum, quod manifcstatum est in carne, » vide- 
licet quam Christus assumpsit; « Justificatum est in Spi- 
» ritu, » dum peccatum carnis in carne superatur; 
« Apparuit AngeUs (c), » vel tunc cum multitudo exercitus 
coelestis exultavit , et dixit : « Gloria in excelsis Deo , et 
» in terra pax hominibus bonae voluntatis (r/) , » vel cum 
nos ipsi mysterii hujus profundum contemplantes et evan- 
gelizantes, Angelorum oilicia sortimur 5 « Praedicatum 
» est gentibus, » ut in orbe toto christiani nomiuis una 
gens fieret •, « Creditum est in mundo , assumptum est in 

(fl) 2 Cor. II, 16. — (6) Ibid. i.5. — (c) i Tim. iii, iG. — {cl) Luc. ii, i\. 
' Vidc Tract. l, in J^ian. cap. xii, n. 7, Senn. cclxsiu. 



'•'•'^ ». A i;t; i s rij\ 1 hiiS'.iti'i 

» j^lona((f). .. «jiiid ;iliii(l (Tccliliim (.sl in iiuukIo (|ii;iir( ;il> 
iiH-orporco i oipus ;t(c.'|ilitin . (|U()d postmodurn iii i;loi-i;i 
iv.surivclionis ;issnnii)luni csi ;' Scions cryo illud pictatis 
prcliuni Aposlolus, ipsani prnecipuo , pr.Tecipiio voluit 
(.onuiiciKhiUun cssc Discipulo. Charissinium Gnim Timo- 
ihcuni lilium suum admoncns : ((Excrce, inquit, te ipsum 
» ad pietatem ; pietas eiiim , inquit, ad omnia utilis est, 
» inomissionem hajjens vitae quae nunc est et f iitnrse (b). tf 
lleicrt ergo pretlosissimum hunc odorcm pietalis, sacra- 
mentum carnis assumptnc^ ; magni pretii species est. 

IV. Videamus alia; adiungitur huic charitas : maana 
SKluidcm in cruce Salvaloris Dci dilec;tio erga humanum 
genus Iragrat : (c Sic enim,inquit,dilexit Deus hunc mun- 
)) dum, ut Filium suum unigenitum mitterct (<?), » pro 
hujus mundi vita. Et quid charitas ista proficit.:^ Ut scili- 
cet charitatcm quam exhiluierat commcndarct. Ouid tan- 
dem prctii charitas habet^' « Plenitudo legis, inquit Apos- 
» toius, charitas est (d). )> Et iterum : a Finis pr.Tcepti, 
)) charitas est (e). v Magnum ergo ct pr^cipuum honum 
charitas est, quod in se omnia mandata consummat. 
Etiam hsec autem species in morte et i*esurreclione Do- 
mini continetur. 

V. Longum est singulas unguenli islius sj^ecies tam 
prolixa verborum iteratione proferrc. Nominalim nobis 
enumerandae reliquse species sunt, magis quam sulFra- 
giis suis prose(iuend.-Te. Est crgo ctiam in hac confectione 
virtus, cum admixta sit fortitudo patientic^. Est etiam 
obedientia : « Factus est enim Christus ol^ediens Patri us- 
)) que ad mortem, mortem autem crucis (/). )rEst autem 

(«) Tim. ,n, i6. -(b) H. ,v, 7, 8.- (c) Jonn. m, iG.-(,^) Rom. xm, ,0. 
— M 1 Tim. I, 5. — (/) Philip. n, 8. 

' ViJo Senn. cxxv, u. ,0; Tract. in KpisL Juan. n. 4 ct .1; ct Sonii. c(XL, 



n. 1 



.■iKKVIO XXV i. Dl-; VASCHA \l. 1 «Mj 

(:li;im >\)oi iion pi^rv;i rragninlia , (|ii;ip ultra laorlcni virc^ 
.Niia.s porrigil; ct rcsurrettioneni iion soluni spiritus. sed 
ftiam oorporis per rcsurrectionem carnis domimcaj usur- 
pat. Hsec omnia mihi redolcnt in hoc uno quod dixi : 
« Christus mortuus est et resurrexit. » {doneae species 
sunt ex qnilnis odorvitse fragret ad vitam^ nimis foutidi 
sunt quibus de tanta fragraTitia est odor mortis ad mor- 
tem. Nos autem dicamus : « Ungiientum efTusum nomen 
» tuum , Domine (a) ^ « et illud : «Post te in odorem un- 
» guentorum tuorum curremus (b) , » optantes perfundi 
ipso odore quem sequimur, ut ilhim pietatis , charitatis , 
patientioe , obedientise , spei odorem afleramus , qui nobis 
in Christi morte iragravit. 

VI. Ponamus itaque, Dilectissimi, ante oculos nostros, 
tantam , si possumus, utihtatem dominicae crucis , et gau- 
dia resurrectionis 5 et-intueamur quid Christus in terris 
susceptae mortis mysterio utihtatis attulerit : subjecta 
omnia regno suo , quae mors per peccati licentiam deti- 
nebat^ addictum legibus suis hominem, quem ab ilLi 
primi parentis transgressione possidel^at : « Regnabat 
» enim mors ab Adam usque ad Moysen , etiam in eos 
)) qui peccato abstinebant in simihtudine prsevaricationis 
)) Adse (c), )) et humanum genus salutis desperatio in er- 
rorum tenebras passim sine fidei luce mergebat. Quod 
Adam primus vinxerat, opus erat ut Adam secundus al)- 
solveret. Opus erat ut nativitas secunda repararet quod 
sub poena offendentis Adam procreatio prima generaverat. 
Non mundaverat agni immolatio , paschse veteris lege ce- 
lebrata •, offerendus erat Agnus ille, qui tolleret peccatum 
mundi. In dubium gentibus venerat, an esset anima vic- 
tura post mortem ^ ecce post crucem, in carne Christi re- 
surrecturum probatur et corpus : ([uo inobedientia Ada? 

{a) Qxnt. I, 3. — {b) Ibid. 4. — (c) Rom. v, i^. 



IGO S. ALGLSTIM EP1SC01'1 

mortcm allulcrat, ncccssaiium erat ut o])cdicntia Christi 
vilam rcfcrrct. « Sicut cnim , inquit, in Adam omnes 
» moriunlur, ita ct iu Chrislo onmcs vivificabuntur(<^/). » 
Suseepit ergo Salvator noster intcritum, (|ui vitam om- 
nium pararcl; vchit si hominihus diccrct magna misc- 
rationc pcrmotus : Non rccuso mortis vcstrae eonsortium , 
ut vobis oircram rcsurreetionis meae participium. Mortem 
quidemea, quae in me est, Divinitatis natura nonrccipit; 
suscipiam tamen , nasccndo ex vobis , (juod ollcram mo- 
ricndo pro vobis. Suscipiam omnc quod vcstrum est, da- 
turus omnc ([uod meum cst. Ohm siquidem per Prophe- 
tam mortc hac sua, morti nostr.ne mortcm minaljatur : 
(( Ero , in([uit , pcr Oscam pi'ophctam_, cro mors tna^ o 
)) Mors , ero morsus tuus, Inrcrnc (/>>). )) Subibo morlis 
jura, sed destruam : ingrcdiar ([uando([uc illum carccrcm 
tuum , non ut i[")se claudar, scd ut tua claustra eonfriit- 
gam. Confiteatur ergo Domino miscricordia ejus, quia 
(( Contrivit portas aereas et vectes ferreos confregit (c), » 
ita mortis clau^tra reserans, ut patefaccrct^ simul eliam 
porlas paradisi , (juae ]iost Christi cruccm , Latroiiem a 
supphcio ini([uitatis , ad iilam justis debitam sedem, me- 
rito brevissimae confessionis , admisit^ cum ante crucem 
Chrisli, etiamnum '^ Abraham, licet diversa ab impiis 
scdc distinctum , infcrni claustra retinercnt. 

VII. (( Exivit ergo Christus , ut seriptum est, in salu- 
)) tcm popuh sui, ad hbcrandos clcctos suos (r/); )) tan- 
tum dcsccnsurus pictatc", ([uantum humanum gcnus prse- 
varicatione cecidisset : vclut si quis rex, tyranni arce des- 
tructa, libertatcm ubi(juc rcstituat, ncc contcntus jubere 
solvi quos pravoc dominationis iniquitas alligarat , ipse 

(«) I Cor. XV, 22. — (b) Osee. xin, i.\. — (c)Isai. xlv, 2. — ((/) Ilabac. 
111, i3. 

' Codexnialo /laL-ficrct. — = IJ. etinrn cuin, — 3 ij, pictatem. 



SER.AIO XXVI. DE l>ASCi;.V VI. IGl 

illum {[uo sui tenentur, carcerem petat, et lilK3rlatcm si- 
mul cum conspectu suo ailerat -, parumque habeat edu- 
cere inlucem vinclos suos, nisi ipsum locum oljscuritatis 
quo tenentur accedat , suisque ipse manilius , ea quibus 
tenentur vincla deducat. Quid pro bis omnibus restitui 
tam pie Domino potest ? Quid nisi ut ipsi serviat per ipsum 
restaurata libertas? « Yulneratus ergo est, sicut scriptum 
)) est , propter peccata nostra , et infirmatus est propter 
)) iniquitates nostras^ livore ejus nos sanati sumus (a), 
)) Majorcm hac dilectione nemo habet quam ut animam 
)) suam ponat quis pro amicis suis (Z'). )> Et iterum : « Pas- 
)) tor, inquit, bonus animam suam ponit pro ovibus 
)) suis (c). Nisi granum, inquit, tritici cadens in terram 
)) mortuum fuerit, solum manet (<-/). )> In terrce-motu cru- 
cis « Petrae scissaj sunt , et monumenta patefacta sunt , 
)) et miilta corpora sanctorum dormientium resurrexe- 
)) runt; et exeuntes de monumentis post Resurrectionem 
» ejus venerunt in sanctam civitateni, et apparuerunt 
u.multis (e). •» Ecce unum granum in morte cadens qua 
multa statim grana secum reportavit ad vitam. 

VIII. Cogitemus itaque, Dilectissimi, grande illud sar, 
lutis nostrsR pretium. Vita nostraChristi morte reparata 
est. Satis pretiosus servus est , cui se Dominus impendit. 
Nemo se ab hoc debito redemptionis excipiat. Redemit, 
ille omnes, etiam hi qui captivitatem suam amantcs, rediro^ 
in libertatem, quam pius mercator oljtuht, nohiermit. Nec 
{|useras quse pro pecuniae summa numerata sit. Nihil pro- 
fudit de sacculo suo^ etludit sanguinem suum. Quae un- 
{[uam digne huic pietati taJenta pensentur? Nihil suum 
pro te, sed se ipsum obtulit. Necpie enim ahquid tuum,. 
sed te ipsum requirebat. Momentaneam pro te mortem su- 

(«) Isai. uii, 5. — {b) Joan. iv, ij. — (c)IJ. xi, i\.— (d) Id. \ii, 2j. 
— (e) Mattli. xxvii, 5i-53. 

cxxx. 11 



162 >. i.LGLSXlM l:.rlSLol'l 

hiit, iit lo oriperct aetcriKc^ suscepit vilam tuam, ut to 
ad suam iutromitteret. Iiirerna ingressus est , ut tu egredi 
possis. Suis vulneribus viilnera noslra sanavit; suis pla- 
gis, damnalionis nostne piagam rcmovit. Dieo autem , 
Fratres, pius est medicus qui aegrum suo servitio, suis 
curat impendiis; qui cruorem ac sanicni alienorum uicc- 
rum, noii amore peeuniaL', scd salutis, rejccto potest lcrro 
faslidio^ Verum enim vero omnihus majus est, exeipcro 
quempiani ^uhiera, ut in te possit conferre medicinam^ 
sua in remedium tuum piaehere latcra 5 se secandum dare, 
ut tuorum uleerum virus, quod sahiti tuce ohstat , eilun- 
dat. Hoc facit Christus, hoc noster nobis Salvator impen- 
dit : piissimus et communis omnium medicus, non eorum 
quos curahat , sed suo , in sahite omnium, cruore respcr- 
sus est. Redempti sumus tanto magis, quanto minus cap- 
tivitatem nostram videbamus : curati tanto magis, quanto 
minus resiritudinem nostram sentichamus. 

IX. Hoec itaque dominicoe crucis causa est. Quodam 
modo enim per Adam , humanum genus transgressione 
proecepti , pacti genus cum morte conscripserat ; sed do- 
navit nohis omnia dehcta , « Dele^ns quod adversus nos 
» erat chyrographum decreti tpiod erat contrarium no- 
» bis. Et ipsum tuht de medio , alligens illud cruci , spo- 
» lians Principatus et Potestates , traduxit palam , trium- 
» phans illos in semetipso {a). » Deleto ergo per crucem 
mortis chyrographo, vita reparata est. Mors enim in 
Christo quid ahud quam resurrectioni locum praehuit? 
Resurrectio autem in Christo , omnem hominem de pro- 
pria resurrectione confirmat. Superest ut secum unus- 
quisque decernat, ut sicut morti puhhcae jfinis impositus 
est, ita, in vita sua , fmis ponatur et crimini. Excutienda 

{«) Coloss. n, ^4 > "5. 

' Yidc Serm. iwxvii, n. i3, i)\ lxxx , n. \. 



SEH.MO XXVI. DE PASLHA \I. 163 

est menlis soninolentia, morte discussa, ne quis cum « Ve- 
» tera transierunt, et facta sunt omnia nova («), « ipsc in 
conversatione vetustatis pcrmaneat. Fiat ergo id quod 
Apostolus ait, propterea mortumn esse Jesum Christum, 
« Ut qui vivunt, jam non sibi vivant , sed ei qui proipsis 
w mortuus est ct resurrexit {b). » 

X. <( Hic est igitur dies quem fecit Dominus(c), » quem 
sanctorum glorise reparavit ; in quo , dum primogenitus 
ex mortuis Jesus Christus exurgit, sperare Ecclesiam sui 
corporis jubet, quod in capite suo confitetur impletum. 
Audi Apostolum, quiin se Christum loqui dicit : « Inmo- 
)) mento , inquit , in ictu oculi , in novissima tuba , canet 
» enim tuba^ , et mortui resurgent incorrupti ; et nos im- 
» mutabimur {d). » Verumtamen totam diei ilhus magni- 
ficentiam, diei hujus crepuscula, resurgente Christo il- 
lustrata, pepererunt. In illo nostrae resurrectionis actus, 
inisto causa consistit. Hic semina istorum fructuum con- 
tinentur. De hujus diei matutina gloria sub persona Christi 
Propheta cantavit : « Ego dormivi et somnum cepi , et 
» exurrexi, quiaDominussuscepit me(e). Ego dormivi, » 
inquit , ut dispositionem propriae , non vim ahenae vo- 
Imitatis ostendisse videatur. Hoc est quod in Evangelio 
verbis ipsius Domini continetur : « Potestatem habeo po- 
» nendi animam mcam, et potestatem habeo iterum su- 
)) mendi eam {f). )> Dehujus quoque matutina Isetitia, 
alibi scriptum est : « Lux orta est justis , et rectis corde 
» laetitia {g). Lsetamini, Justi, in Domino {h), » Et ite- 
rnm : « Exaltabo mane mirabilia tua , quia tu , Deus , 
M susceptor meus es {i). » Et ahbi : « Vivificabis post bi- 

(«) 2 Cor. V, 17. — {b) IbJJ. i5. — (c) Psal. cxvn, 24. — {d) i Cor. 
XV, 52. — (e) Psal.iu, 6. — {f) Joan. x, 18. — (^') Psal. xcvi, 11. 
— (A) IJ. XXXI, II. — (Olfl' Lviii, 17. 

' In CoJico JesiJeratiir vox tuho. 

11. 



164 S. AL(USTI1M EPISCOPI 

1) (liiiiin , in clie U rlio (a) ; » et alibi , vcsportinam lucem 
cl nialiilinani llcsurrectionis l;rliliam uno versieulo eoni- 
prehendens : a Ad vesperum, incjuit, demorabitur Iletus , 
)) ct ail matutinum Inetitia (A). )> Ita([uc, sicut Apostolus 
ait: (( Nox praeccssit, dics auteni appropinquavit. Abjicia- 
)> mus crgo opora tenebrarnm , ct induamur arma hi- 
)) cis (r), » quibns adversarium salutis nostrrc, (pii jam a 
Christodestructus cst, dcstruamus. Si tantum estgaudium 
in spc , qur(Miam putamus in re ipsa criti^ Si tantum cxui- 
tantmcmbra de capite, (piantnm cxultabunt mcMiibra cum 
tvipitc, ilhc u])i jam qui mcruerit inter spceiosi corporis 
mcmbra numcrari, nunquam dcinccps timcbit abscidii' 
Supcrestut qui desiderat Christo et conresurgerc ct con- 
rcgnarc, concrufigi ipsi et commori , mortificatis volun- 
tatibus , noii moretur , per Jcsimi Christum Dominum 
jiostrum , ctc. 

/fVV^VV^VVV^VVVXVVVXVVVVXVV^lVl^VVlXtvVV^IVVVlVVVlVVVVXVV^VVVVXVVV^iVVV^VVVVtVVVtVVXiVVVt 

SERMO XXVII. 

De Pascha VII. 

Sermo pulcher ct S. jliigustino dignus; nolandam 
csl solum dici mulieres cogiutas fuissc ah AngeJis , a 
guo non dissenlit S. Doctor, ut videre est de Ci{>i- 
tate Dei tih. xv.;, cap. xxjn. S. ylugustino trihuitur, 
ut cceteri^ in Cod. xn,fol. 177 . Locus ejus post prcur- 
cedentemcum nuniero de Pascha \n. 

(u) Osco. VI, 3. — />; Vid\. \xi\, G. — (c) Iloii). .mu, 12. 



SRHMO XXVII. DV. rASCIlA Vlt. 1C5 

SYNOPSIS. 

I. Christus resnVgcns nos illuniinat. II. Et nos ccrte resurroc- 
turi sunius. III. Quid contra carnem ctpro carnc militct? IV. 
Carnis cncomiiun. V. Caro rcsurget cum anima. 

I. DiES , qiiem mcmorat^ Christiis est , qui ct natus est 
et occidit, et post morlis occasum renovatus illuxil. Secl 
ne hoc meis vcrbis alfirmem, ipse Dominus Christus pro- 
fessus est dicens : « Quandiu sum in srcculo , lux sum 
)) sneciili (a). » Resurrcxit ergo Chrislus in carne, idem 
autem ut dies esse ipse, qui fuerat, crederetur^ nec dc 
nostro corpore rursus eruit-, sed ut nos in carne resurgere 
ostenderet, in cadem resurrexit j alias"^ enim caro resurgero 
non posse crederctur. 

II. Scd quid agis, homo? pars mundi, electorum om- 
nium particeps , consors univcrsre natura? 5 quid te dam- 
nas tuo judicio ? Quid te ])estiis ac pecudibus comparas , 
quorum animas simul et corpora carnifex natura consu- 
mit ? Illae pariter percimt ^ tu substantia divina servaris. 
In divina anima vivis^ , ct cum caro ab anima tua reces- 
scrit , divideris , non fmiris ; separaris in partes , in soh- 
dum rechturus. Nam cum anima vivas et corpore moriaris^ 
novationem utique carnis expectat anima , qua: corpori 
servivit. Chimat apostohis Paidus chcens : « Si mortui 
)) non resurgunt, nef|ue Christus surrexit; cjuod si Chris- 
)) tus non resurrexit, vana est fides vestra, et adhuc estis 
)) in peccatis vestris. Ergo et qui dormierunt in Cln'Isto, 
)) perierunt. Si in hac vita tantum in Christo spcramus, 

(a) Joan. IX, 5. 

' Quem mcniorat; nemjie Psalniista cujns verba fuerant lecta : Hcec dies 
quam fecit Domimis , etc. — ' C.odcx iiiiilc ait. — ^ Id. covriiptns liabot : 
Tu dii'inas animal vi\'as. 



lOG / S. AIGISTINI F.PISCOPi 

)) niisorabiliorcs sunuis oninibus homjnibus. Si aulem 
» Chrislus rcsurrexit a morluis, primitiiiR sunt dormien- 
» tium. Nam quia pcr hominem mors, ot per hominem 
» rcsurrcctio mortuorum. Sicut cnim in Adam omnes 
» moriuntur, ita ct in Christo omnes vivificantur^a). » 
An meritum animae pnieferendum carnis fragilitati diili- 
dis^.^ Rectum quidcm habes justumque judicium. Nam 
ideo caro sola rcsolvitur qure integra poterat ut animam 
reservaret; ut quia impar est meritum, impares sint^ 
etiam exitus mortuorum. Dcnique cum liomincm faceret 
Deus , de Spiritu suo ci animam contuht 5 carnem vero 
solubilem de limo terra? coUegit. Si enim carnem consi- 
deres, quid est caro, nisi limus tcrroe deformior, concreto 
sanguine coloratus? Quid cst caro? vitiorum natura, 
materies et origo mortuorum. Si vero meritum carnis 
advertas, quid est caro ? vas animae •, quid est caro? vagina 
Spiritus Dei^? quid est caro? prae lalcribus omnibus spe- 
cies de qua merito fieret divinae substantia3 simulacrum. 
Scriptum est enim : « Fecit Deus homincm ad imaginem 
» et simihtudineni suam (Z>). » Et iterum : « Fecit Deus 
)) Adam dc limo tcrra3, et sibilavit in faciem ejus spiritum 
)) vitoe. Et factus est homo in animam viventem(c). Vi- 
» ventem » dixit, victuram et post obitum, non ut ani- 
mam pecudum, cum corporc perituram. Pecudcs autem, 
ut vilcs sunt, ita eas non fecit, scd jussit de terra viliter 
nasci j sicut scrijjtum est : « Et dixit Deus : Producat terra 
» animalia, et factum est sic(d). » Adverte igitur homo, 
cujus sis meriti. Te Dominus Deus maiiu sua dc terra 

(«) I Cor. XV, 13-22. — (J)Gon. i, 26, 27. — (t) IJ. 11, 7. — {d) U. 
1 , 24. 

' Codex eviJenter conuptiis : y^n inentum aniniam piwfcrendce carnis 
Jragilitatis (lif/idis? vidcat lecfor corrigendi ratiom-ni, et judicef. — » M. 
uiale sci/. — ^ViJc Serni. xlv, n. lo, ctccsxxvii, n. 2. 



SEKMO XXVII. DE PA5CHA VII. 167 

perfectum, flatii siii Spiritus animavit j terra* autem 
feras et bestias halitu suo animatas effudit. 

III. Alternare nimc placet carnis et animse merita vel 
naturam. Sancta creditur anima, et caro peccatrix. Pro 
certo anima sancta est, sed nisi ejus vitio caro non pec- 
cat. Nam si bene to nosti, si te, Homo, bene consideres, 
sine sensibus animae caro nihil sentit •, ut mortua nec mo- 
vetur. Est ergo et particeps boni, ut et ministra est delic- 
torum, et ut sanctam animam poUuit, ita meritis animse 
et sanctitate purgatur. Nam ut merita ejus et crimina ab 
origine repetamus, si in Adam mori praecepta est, resurrexit 
in Christo : si in Evam mulierem damnata est, in Maria 
virgine consecrata. Probo hoc sermonibus Prophetarum: 
« Dixit iterum Deus : Non manebit Spiritus meus in ho- 
)) minibus istis, quia caro sunt (a). » Et iterum pro carne 
dixit: « Effundam de Spiritu meo super omnem car- 
» nem (b). » Gontra carnem dixit Esaias : « Omnis caro 
» foenum(c). » Iterum pro carne sic dicit : « Videbit 
» omnis caro Salutare Dei^t/). » Dicit Paulus apostolus 
contra carnem : « Voluntatem carnis ne feceritis. » Ite- 
rum pro ea sic dicit : « Stigmafea Christi in carne mea 
« porto(e). )) Dominus etiam Christus haec incredulis di- 
cens : « Spiritus est qui vivificat carnem(y). » Vosautem 
dicitis^ « Caro nihil prodest (g). » Quae cum ita sint, Fra- 
tres, si caro suis criminibus premitur, cur non magis, 
quod verum est, Filii Dei quem germinavif- divinis meiitis 
honoratur ? 

IV. Ergo vituperas carnem, quam Deus induit, et depo- 
sitam repetens, coelis invexit? Ergo-ne vituperas carnem 
quam flamma in tribus pueris timuit, in Daniele quin 

(a) Gen. vi, 3. — (b) Isai. xuv, 3. — (c) Id. xl, 6. — (J) Liic, ui , 6. 
— (<?) Gal. V, i6. — (f) Id. VI, 17. — (g) Joan. vi, 64. 
' r.odpT inale tciTnir.. — » M. quiini ^eminavit. 



168 S. AIC I.STIM FPISCOl'! 

etiam Iconuiii fain''sexpavil;'Ergo-iie tii vitupcrnscamem, 
(|iirc rorliliurnuin sanctnrum animaruin a(ljuvans,innumc- 
ros 31arlyres fecit ' ? Vilupcras perdilos, vitiiperas luxurio- 
sos, (inorum animae(iesideriis primo corrupta? , in vitiis vel 
Jihidinihiis^ corpora corrumpenda traxcrunt. Vitnperas ct 
Angelos ([ui filias hominum adamantes, coelestium corpo- 
rum majestatem terrena proluvie polluerunt^. Sive igitur 
laudes in Martyrihus carnem, sive in hixuriosis accuses, 
utrum([ue necesse est animabus ascrihi. Quid<[uid enim 
anima voluit, servitus carnis implevit. Resurget igitur, 
caro, sive sancta, sive rca, causas vitae prseteritoe cum 
anima redditura. Non aliter (|uam si ancilla cum domina 
in causa castitatis audiatur-, et si lenocinium lamula proc- 
Luit, rea tamen est domina quee voluit aut consensit. 

V. Resurget igitur caro, sive sancta, sive rea j morta- 
lescpie iterum miseri vivere cogentur inviti. necessitas 
rerum! dum purgare carnem contendimus, animas coe- 
pimus accusare. Accusamus profecto munera Dei, ([une ut 
scinlillnc de llamma salientes, non vivere in fomite, scd 
iii stipulis extingui merwerunt ^ accusamus coclestia terre- 
iiis oppressa. Dei tamen expectamus judicium, ([ui et 
carnis oilicia et merita pond(erat animarum. Nec anima 
igitur sine carne, nec caro sine anima innocentiam pati- 
tur aut reatum. Igitur (|uia vita communis, c[ua'stionc 
communidiscurrilnr. Homo interior extcriori, id est, caro 
anima3 revocatur-, cum anima namcjue purgaljitur, aut 
anima cum carne punietur. 

• CoJcx nialc qna; Jovliliuliiies Siuictorurn ainiiias adjuvnns , in nu/iie~ 
7W mnftynitnjbcic? — ^ r.l. i^criKnani Uhidinis. — 3 vi,lo dc Civit. Dci, 
\\h. XV, cap. '2\. 



SERMO xxvnr. de pasciia viii. 169 

tfVVVVVVVVXl^V^^VVVVVVVVVVV^VVVV^VVXVVI/VvVVVVVVVVVVVVVVXVVVVlVVVVt/VVVVVVVVVVl/VlV 

SERMO XXVIII. 

De Pascha VIII. 

Cum extrahatur hic Sermo ex Cod.wx^fol. IGG, 
cum ista nota Unde supra_, et supra haheatur: Sermo 
sancti Augiistim^ nuUus relinquitur ambigemU h)cus. 
CoUocandus est post prcecedentem ^ numerus erit 
dc Pascha xiii. 

SYNOPSIS. 

I. Objectiones impiorum conlra immolationpm Filii Dci. TI. 
Ciiristus a Chrislianis non occisns, scd al) cis ]>ost occisioncm ado- 
ratus. lil. Dei Ijonitas in Incarnationis mystcrio. IV. Christus rc- 
su^^ens hostcs dcludit. 

I. DiciT noliis sanctus apostolus Paulus : « Pasclianos- 
)) trum immolatus est Christus {<-?). ))'Oufentur cui, vel quarc 
sitimmolatusPReclamantenim fanatici j)lasphemantes his 
verbis : Certe sancta, certepia, certe misericorclia pleha. 
sunt sacra crudehaChristianorum. Certe nos sumus sacri-' 
legi qui numinum simulacris aves et pecudes c.Tdimus. 
Ecce magis Christianos esse sacrilegos constat, quorum' 
parricidahbus sacris PatrisFiHusimmolatur. Cum dixero:' 
Pius Deus , quem colimus , dicent e contra : Cur ergo^ 
Deus , qui Abraham occidere filium vetuit, suum permisit 
occidi^.^Cum dixero:Pro popuhs universis Christus oCci'^' 
sus est j dicent contra : Certe pius estDeus quem colitis, 
qui^ sanguine Fihi placatus est, ne pcteret^ sanguinem 

(rt) I Cor. V, 7. 

> ViJe llomil. vin Onyenis, toui. u , fol. 83. — = Cod. iDalc ^iia'. — 
^IJ. peterent. 



170 S. A10V3TINI EPISCOPI 

popnloriim. DicLinl([uc poslrcmo : Ergo vcstcr implus 
Dcus csl, qui cumnos diisimmolarc liomincm vetet, Fi- 
lium voluit aut pcrmisit occidi. 

II. (juam rclius angustis nostra religio coarclatur! 
quam tcnui scmita (ad) molem maximam fidci duci- 
mur^, cum amplam viam replevcrit confusio pcrditorum! 
quam perardua ct prf€rupta ! Laboriosam vix trahi- 
mus veritatem •, vcrisimilibus argumentis pcne convinci- 
niur, nisipium essc , quem' colimus, doceamus. Paulus 
crgo apostolus dicit : « Pascha nostrum immolatus est 
)) Christus(«). )> Dicimus quare sit immolatus, dicimus et 
a ([uibus , ut Paschae sanctum innocensquc mystcrium 
parricidii calumnia liberetur. Non nos Ghristiani occidimus, 
sed occisum colimus Christum. Cur occisum cohmus quae- 
ritur : quia et(ante) FiliumDei cohmus, prius quamesset 
occisus. Gur occisus sit quaeritis : dicant Judsei sacrilegc 
religiosi, qui cum agnum pro Pascha Deo mactare praecepti 
sunt, Christum immolantes, pro agno Patri Filium macta- 
verunt. Hoc incusat et Paulus apostolus diccns de faci- 
nore Judseorum : « Pascha nostrum immohitus est Ghris- 
)) tus ; )) hoc est a gente, cui^ Joannes Baptista sic ostcn- 
taverat Christum : « Ecce agnus Dci , ecce qui tollit 
)) peccata mundi (b). )) Gur sibi Christus non atluit quae- 
ritis;quia sanguisejusmundiprctiodebebatur. Quidenim 
commiserat mundus, quod sanguine libcrarctur? Lcgis 
incurrerat maledictum, ct ne Deus esset inconstans, dedit 
Filii * corpus, cujus sanguis in poena sine fme morientis, et 
crimine funderetur^. Hoc magis pium judicium Dei, et 

(a) I Cor. V, 7. — (b) Joan. i , 2g. 

' CcJex tenuis... ducimus; dccst vox ac/ quam sensus cxposcit. — ^ Cod. 
inale tjuoJ. — ^Qojpx^ amanuensis evidenti errore, habct: Edenti de qun. 
— 4Codexmale : Filium. — Sjj cst : Funderetur ad satisfatiendum ho- 
minis sine fine morientis debito, et niliilominus ejusdem crJininc funderctur, 
ut Iiomo fuerit et deicida, ct redemplus. 



SERMO XXVIII. DE PASCHA VIII. 171 

salvo pietatis aflectii, sententiam suam convertit in Fi- 
lium 5 qui eum pro populis voluit ut morte momentaria 
fungeretur. 

III. magnum mysterium pietatis ! Mundus peccat, et 
Christus occiditur, ut Deus justus et pius nec senten- 
tiam suam legis infringeret, (nec mundus , nec Filius^ ), 
nec innocentiam extingueret , sed reatum. Ipse Do- 
minus Christus haec cecinit, prius quam pro mundi pro- 
luvie patibulo figeretur : « Ita Deus dilexit mundum , ut 
» Filium suum unicum daret pro eo : ut oranis qui credit 
)) in iilum non pereat, sed habeat vitam iieternam(<2). » 
Declamat hinc apostoJus Paulus, et dicit : « Christus nos 
» redemit de maledicto legis , factus pro nobis maledic- 
» tus, quia scriptum est : Maledictus omnis qui pependit 
» in Ugno {b). » Et iterum : « Si Deus pro nobis , quis 

contra nos(c)? Si Deus Filio suo- non pepercit, sed pro 
» nobis omnibus tradidit illum, quomodo nonetiam cum 
» illo omnia nobis condonavit («('j. » Cur Deus Filio nou 
pepercit , quaeritis •, quia Deus in Filio revicturo non timuit 
orbitatem. Majestas enim perpetua nec occiditur, nec 
fmitur. Sed quia Filius Dei neque senescere, nequemori na- 
turahter possit^, occisus est, ut mortali corpore solveretur ; 
ludificata crudelitas facinus perdidit 5 nam revixit occisus. 

IV. Videte nunc Fihum Dei ab inferis resurgentem ; 
gerit vulnera tridaana, quibus possit agnosci-, nam si veUt, 
mortis aboleret notitiam •, qui resurgere potuit , potuit et 
curari. Salutat Apostolos, salutatur, convescitur, gaudet 
sepopulum redemisse, c[uos venerat redempturus^. Re- 
demptiigitur,Fratres, nobiscum petite bona, qusecupitis ; 
cuncta nobis prospera tribuet suo sanguine liberatis. 

(a) Joan. ni, i6. — {h) Gal. ui, i3. — (c) Rom. vni, 3i. — {(J) Ibid. 32. 

> Ha.»c vijentu» abundai-e. — ^ CoJex niale Filium snum. — ^ Ita Codex , 

qui melius \\dhmf^tpotest, — 4 Vide Serni. isxxvm, n. a, et ccxui, d. i. 



172 S. AUGUSTIM EPISGOPI 

SERMO XXIX. 

De Pascha IX. 

Hic Scrmn couflatur ex phuimis sejttentlis quce 

jcpcriuntur tujniii Tjact. \ inJoaji.^ tujn in Lihj'o de 

divej'sis Qucesliojiihus., ji. 5G ^ et ex Lih. de Tjini- 

tate i\f cap, v, //. 0. Sed differt iji phuihus ; unde 

cujn lei^atur iji codice autkentico ,nejjipe Cod. xir_, 

fol. 167^ jjon pjwtcjinittejidujji videtur, et (juidem 

eo rationahilius exejnplatur quod ,cujn ecedejji seii- 

tejitice j^cprcescjitajUur chiohus in locis a scuicto TJoc^ 

torc, juhil ohstat c/uiji iji ijihus locis eas j^epjwscjita-' 

vej-it.JVemo ejiini Jiescit oj^aioj^emiji loquejido stepius 

redij^e ad ea quce scepius iji cojucjihejido retj^acta- 

vit. Pojiatur post pj^cecedcjUcjJi cwn Jiujnej'o de 

Pascha xiv. 

Mo 
SYNOPSIS. 



I.' TeiifTplum cbTpfls Christi. II. Tcmpkim suscitalum a Patre 
sicut\i Filio. III. Numerus quadraginta-sex annoruni qualuor 
j)arlcs ternu indicat. IV. Xunicrus iste mysticus in Adam rcpcrilur. 
V. Ileperitur ctiam in sccundi Adam nativitate. YI. Cunclusio. 

I. Ijv sancto Evangelio secnndum Joannem scriptum 
legimus% et omnes novimus, quod in mirabiJibus mullis, 
qu.T a Domino nostro Jesu Cbristo fiebant, invidentes Ju- 
d.xi dixerunt ad eum : « Quod signum ostendis nobis, 
)) quia haec facis (a)? )) Respondit eis Dominus dicens : 
)) Splvite templum hoc, ct in tribus diebus suscita])0 

(rt) Joan. II , i8. 

> ViJe Tiact. x in Joc^n, et Lib. dc cUversis Qucestionibus , n. 5G. 



SERMO XXIX. DE PASCHA IX. 173 

)) illiid. Et illi dixerunt : » Quadraginta et sex annis 
•» sedificatum est templum , ct tu in tribus diel^us susci- 
)) tabis illud (a)? » Advertatcliaritas vestra, Fratres; Judaei 
carnales erant, carnaliter sapiebant. Illc loquebatur spiri- 
tualiter, illi carnaliter viventcs, sapiebant carnaliter. Quis 
autem possit intelligere de quo t(.'m])lo dicej^at? Numquid 
illi possent, qui in corde suo adversus eum iniqua consilia 
cogitabant? Sed non multum quferimus de lioc, quia Kvan- 
gelista nobis aperuit dc cpio templo diceret? Nam cura 
cis Dominus dixisset: « Solvite templum hoc, ctin tri])us 
■» diebussuscitabo iJlud^ ct illi responderunt : Quadraginta 
)> etsex annis oedificatum cst templum , et intribus dielius 
)> suscitabis ilIud(Z>)? )) Secutus Evangelista exponit dicens : 
i( lilc autemdicebat de templo corporis sui (c).-» Ecce enim, 
Jam quid Dominus dixerat manifestum est. Occisum Dor- 
minum a Judaeis, post triduum resuscitatum, hoc omni- 
J3us nobisnotum est. Et si Judtei ignorare se dicunt, ([uo- 
jLiiam foris sunt , nobis tamen apertum est, quia novimus 
in quem credimus. Ipsius enim templi destructionem , ct 
reaedificationem anniversaria solemnitate celebramus, 
quam nunc agimus. Sed forte hoc exigitur a nobis utrum 
'habeat aliquodsacramentum, inquo ait : « Quadraginta ct 
w sex annis sedificatum est templum. •» Sunt quidemmul- 
ta, quae hinc dici possunt, sed quod breviterdiei potest, 
et facile intelligi, lioc interim dicimus. 
: II. Novimus omnes , charissimi Fratres, Adam unum, et 
primum hominum fuissc , et ipsum esse in totum genus 
humanum, qui cnm prccceptura Dci transgrederetur, frac- 
tus est, et sparsus colligitur in nobis, et quasi conflatur 
in unum societate atque concordia spirituali, sed gemit 
pro nobis in quibus coUigitur, quia per Christum Chris- 
tianis innovatur. De ipso itaque Adara Ghristus venit, sed 

{u) Joaii. ii, 19. — (A)lbiJ. 20. — (c) IbiJ. u, 21. 



174 s. AVGVSxiM liriscopi 

peccatum de Adam Cluistus non habuit. Vcnit Chrislus 
sinepcccato, ut peccatum Adae solverct in corpore suo, 
et ut rcdiutoi;raret ciiin Christus ad imagincm et similitudi- 
ncm suam , sicut cum anle formaverat. Ergocaro Christi 
de Adam, tcmplum (juod destruxerunt Judaei, et Dominus 
in triduo suscilavit illud. Rcsuscitavit enim Chrislus car- 
nem suam, ut fortis , ut potens, ut Deus, ut Patri oequa- 
hs. Quomodo orgo dicit Apostolus : « Qui eum suscitavit 
» a mortuis (a). » De quo dicit? de Patre. Sic enim dicit 
Apostohis de Christo : « Factus obediens nsque ad mor- 
» tcm, mortem autem crucis, propter c[Uod, et Dcus ex- 
)» citavit eum a mortuis, ct dedit ei nomen, quod est su- 
» pcr omne nomen (b). » Ergo resuscitabo eum ; resusci- 
tabit quis? Pater, cui dicit ipse Christus in Psahno : 
w Resuscita me, et reddam iUis (c). » Ergo Pater eum 
resuscitavit, non ipse se. Non infirmetur in hoc intellec- 
tus iidehum, Fratres. Quid autem facit Pater sine Verbo, 
vel quid facit sine Unico suo ? « Omnia per ipsum facta sunt, 
» etsineipsofactum estnihil(f/). » Audi quia etipseDeuserat, 
de ([uo dicit Apostolus : « Deus suscitavit eum a mortuis. » 
Audi quia, et i[)se se ipsum resuscitavit. Audi. Dicat ipse 
Judaeus, dicat quod superius dictum cst : « Solvite tem- 
» plum istud, et in tribus diebus » Pater resuscitat illud. 
Sed quomodo cum suscitat Pater , et Filius suscitat , sic 
cum Fihus suscitat, et Pater suscitat. Quia sic dixit ipse 
Fihus : « Ego et Pater unum sumus (<?); » et iterum : 
« Qusecumque enim facit Pater, hoec eadem et Filiusfa- 
» cit simihtcr ( /). » 

III. Quid sibi vult numerus illc XL et VI annorum, de 
quo Judaei dixerunt, « Quadraginta et sex annis sedifica- 
» tum est templum. » Iterum ipse Adam quia per totum 

(tf)Roni. IV, 24; I Cor. vi, i4 ct scqq.--(A) Tliilip. u, 8, 9. — (c) Psal. 
XL, n. — ((/) Joan. 1, 3. — (c) Id. jc, 3o. — • (y ) iJ. v, 19. 



SJ;UMO XXIX. J)E PASOUA 1\. 175 

orbem terrarum est, cum jam diceremus, audistis •, et ut ple- 

iiius, et planiusagnoscalis, audite. Inquatuor litteris groe- 

cis quatuor verborum grcecorum, Adara esse in toto mundo 

cognoscite ^ cum enim ista verba quatuor , quoe dicturus 

sum, scripseris, id est, nomina quatuor cardinum mundi, 

Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, in quibus 

positus est totus orbis 5 de quibus dicit Dominus : « A qua- 

M tuor ventis coeli colligam electos meos (a) 5 » et de quibus 

David ante cecinerat dicens : « Dicant qui redempti sunt 

» a Domino, quos redemit de manu inimici, ab Oriente et 

» Occasu , et Aquilone et Austro (b). » Si (quis) ergo ista 

faciat quatuor nominainlinguam gr3ecam,dicit : Anathole» 

quod est Oriens ^Dytis, quodest Occidens ; Arctos^ quod est 

Acjuilo •, Mesembria, quod est Meridies. Audi ergo quomodo 

faciant Adam : Anathole ^4; DytisZ?y Arctos J[; Mesem- 

bria M. Capita ego istorum verborum attende ; Adam in- 

venies ; etquoniam de carne ipsiusAdam Christus carnem 

suscepit, quam in cruce confixit, hoc est templura de quo 

dixit : (( In triduo suscitabo illud ; et Judaei dixerunt : 

» XL et VI annis a^dificatura est templum, et in triduo 

» suscitabis illud? Ille autem dicebat de templo corporis 

» sui. » 

IV. Jam ergo inveniamus, et numerum istum XL ct VI 
annorum, quomodo ipsi Adam faciant. Iste enim numerus 
in magno sacramento est positus, quia non tantum ipsius 
primi hominis nomen, quod est Adam, significat, verum- 
etiam secundi hominis Christi , quomodo sit conceptus in 
utero Virginis, usque ad tempora partus manifestat. Ergo 
primi hominis nomen Adam ; in hoc numerum quaeramus. 
Graeci secundum suam doctrinam ad litteras numerum 
computant, et ponunt dicentes: Alpha a, quod estunum; 
cum autem in numeris scribunt Beta ^ , hoc dicunt duo ; 
(rt) Matth, XXIV, 3i, — (i)Psal. cvi, 2, 3. 



17(1 S. AUGLSTINI EPISCOPI 

iihi scnbunl r vocalur iu niimcris ipsorum Iria 5 ot cum 
scribunt a, in nunicris dicunt (lualuor. Et sic pcr omncs 
litteras numcros liabcnt. Lbi vcro dicunt m (luadraginta 
significat; dicunt m tessaraconta. Jam videte has litteras 
(jucm nuniGrum liabcant, et ibi invenietis Adam. llabct 
cnim Adam A (alpha) ([uod est unum 5 ccce umun-, hal^ct ct a 
(dclta), (piod sunt ([uatuor^ supcr unum ([uatuor faciunt 
quinque^ hal)ct itcrum A (al[)ha) quod est iinum, ccce 
sex. llabct et m (mu) ([uod cst([uadraginta-, ecce Adam in 
wumcro, (juadraginta ct VI annorum, in (|uo acdificatum 
est templum. 

V. Et quoniam Dominus noster Jesus Christus de Adam 
corpus accepit, non dc Adam pcccatum Iraxit, tomphmi 
cor^ioris inde sumpsit, non ini(juitatem (|Ufc in illo luit. 
Ipsa autem caroS quam traxit de Adam, Maria fuit, et 
Domini caro de Maria proccssit. Ipsam carnem JutLxi cru- 
cihxerunt, et eam Dominus post triduum suscitavit. Hoc 
orgo est, quod ilU (( Solverunt tcmplum (quod)XLetVI 
)) annis sedificatum est,et ille in triduo suscitavit illud.» 
Nam et corporahs ipse confectus , qui in rnatcrno utero 
])lasmatur^ ita se haberc mcdicinahs auctoritas docet, in 
XL et VI diebus impletis, formatum esse corpus in utero 
matris, id est VII, VIII et XII, et XVIII. Ita ut scptcm 
dicbus (|uasi lactis habcat simihtudinem;sc([ucntibus no- 
vem diebus convertatur in sanguincm • dcinde duodecim 
dielius sohdetur ; rehquis vero decem, et octo formetur 
omne corpuspcr chvcrsa lincamentamembrorum^et hinc 
jam rchquo tcmpore usque ad tcmpora partus magnitudinc 
coi^pus- augetur. Hi vero quadraginta dies qui significati 
sunt, du?n fuerint multiphcati per senarium numerum 

• CoJcx male : Ipsam auto.ni canicin. — -U. nuit^nitucUiicin y nianifesti 
clecsti». Eclitus de diversisQucestionibus, Quxst. lyi, liaLet maf^nit/uiine sinc 
verbo coiyms. 



SERMO XXIX. DE PASCHA IX. 177 

propter sex ?etates hominum, id est, iiifanLiam, pueritiam, 
adolescentiam , juventutem, .•^etatem mediam, et senectu- 
tem decrepitam ' 5 (sexies ergo quadragies sexies fumt om- 
ncs dies ducenti septuaginta et sex ; hoc est novem men- 
ses et dies sex , qui computantur sic ex die octavo Kalen- 
das aprihum, qua die conceptus est Dominus, in qua et pas- 
sus est , usque ad octavum Kalendarum januariarum , in 
quo dienatus est, ) memorata summa dierum ducentorum 
septuaginta sex completur. Non crgo incongrueXL et VI 
annis dicitur fabricatum esse templum, quod ejus corpus 
significahat, ut quot anni fuerunt in sedificatione tcmph , 
tot dies fuerint in plasmatione corporis Domini nostri Jesu 
Christi. 

VI. Ecce unde dictum est: « Solvite templumhoc, et 
)) in triduo suscitabo iUud. Et ilJi dixerunt XL et VI 
)) annis sedificatum est temphun, ct tu in triduo suscita- 
)) bis illud? llle autem dicebat de templo corporis sui. » 
Benedicimus Dominum Deum nostrum, qui sacramenla 
abscondita revelare dignatur servis suis. Sit ergo gaudium 
nostrum semper in humihtate cordis, ut mercedem ab ipso 
accipere mereamur regni ccelestis. 

' Codex iiiale : Juventus , cetas media, ct scncctus decrepita. 



cxxx. \^. 



178 b. ALGLSllM tPlStOPl 

SERMO \\X. 

De Pascha X. 

Legitiir inCod. Cass. xri,/b/. 175, sine nomine 
quidenij sed in hoc ntanuscripto quod lolum feve 
S. Augustinum reprccscntat ; unde sancto Doctori 
mininie videtur ahnegandus. Ponatur post prcece- 
dentem cum numero de Pascha xv. 

SYNOPSIS. 

I. Pascha3 significatio. II. Christus pro pcccato mortuus ad salis- 
facicndum suk justiiia'. III. Pascha , transilus Christi ad coelum a 
nohis imitandus ; dandi fdii ci qui Fihum dcdit. 

I. Pascita , Fratres dilecti, quidam grsecum pntant esse 
sermonem , id est, a passione^ •, non ita est. Pascha , sive 
Phase, quod neque aUo nomine hoc ipsum Pascha Scrip- 
tura commemorat, utercpie hic brevis scrmo in latino 
transitus sonat. Idcirco autem transilus, quod hac nocte 
prseterita , Dominus per iligyptum transierit , quando 
iEgyptiorum primogenita universa percussit '^ ^ comme- 
morante eodem Domino , atc|uc dicentc : « Et transibo 
)) per terram iEgypti, percutiamc[ue omnem primogeni- 
» tum in terra ^Egypti {a). » Nos tamen illud interius 
Pascha, hoc est, iUum magis transitum cohmus, cjuod Do- 

{a) Gcn. XII, vi. 

" ViJe Enanat. sive Sorni. i in I'sal. i.\vm, n. 2. Soiin. sive Enanat. in 
Psal. cxx, H. 6. — 2 Vide Tract. i.v in Joan. n. i. 



SER.MO XXX. DE 1>ASCHA X. 179 

ininus et Salvator noster nocte hac post passioncm de 
morte ad vitam , de infernis ad supcrna transiit , dum 
resurgit^ Et vere transitus hic magnus atque mirandus 
est; quia'* Salvator noster mortem, quam voluntate susce- 
perat Divinitate calcavit 5 quod quidem ante prsedixerat , 
dicens : « Potestatem habeo ponendi animam meam, et 
» potestatem habeo iterum sumendi eam (a). « Ita enim 
placuit imperspicaljih providentice et misericordise Dei , 
ut per mortem indebitam corporis Christi nos a morte 
peccatis debita solveremus. 

II. Solent esse quidam infidehum qui proponunt : Quid 
necesse f uit , ut Dominus pro homine pateretur ? quasi 
liberare hominem pra^cepto pro sua potestate non potuit. 
Non parva quaestio, Fratres charissimi, apud haec orantes 5 
sed attendite , obsecro , dum paucis , Domino donante , 
ista dissolvimus. In principio peccaverat homo Dei pras-- 
cepta transgressus •, traditus fuerat post peccatum morti 
lege peccati, nec injuste-, sciens utique adversario con- 
senserat, voluntarie jussis^ inimici manus dederat. Ilinc 
hominem diabokis , jure velut*aptivum tenebat, ex quo 
prsevaricatus fuerat 5 per damnationem mortis eum non 
immerito possidebat. « Regnabat enim, sicut scriptum 
M est,'mors ab Adam (h). » Deus autem noster, qui sicut 
potens, ita et in omnibus verax est, qui nec contradiabo- 
lum quidem sinejustitiajudicandum putavit, cum homi- 
nem ab eo vellet auferre , non virtute cum eo agere vo- 
luit, sedveritate, nec inique ab eohunc quem reposcc- 
]3at rapere , et cpiasi pe-r vim extorquere. Obtinuerat enim 
hominem , et possidebat ; dandum erat pretium pro cap- 
tivo. Csetero indigna res, Fratres, si quem diabolus juste 

(rt) Joan. XII, 18. — (b) Rom. v, 14. .- , 

' Vide Epist. lv, aJ Januaiiuin n. 12. — 2 Codes ma\e f/uam. — ^ Id. 
/us se. 

12. 



180 S. AUGUSTIM EPISCOPI 

occupaverat, hic a Dco aiilerri viderotiir iiijuste. Num- 
quid non potuit jubendo hominem liberare? Sed ilhmi 
ita liherasse potenLia3 ejus crat, justilioc non erat. llle 
vero judex justus iion considerat quid per imperium pos- 
sitellicere, sed(|uid pro necpiitate debeat judicare. Libe- 
randus homo a diabolo erat, sed salva jiistitia hberandus. 
Factum est ergo ut justiti.c Dei luit congruum ^ salvavit 
hominem non jubendo, sed re(hmendo. Assiimpserat enim 
tam inellabih ?EC[uitatis, quam pietatis myslerio, verum 
hominem et veram carnem Dominus Deus noster ^ , ut 
rectehomo hominem redimeret, dum caro pro carne pa- 
leretur. Et idcirco vencral in simihtudine carnis peccati, 
utper crucom solvendo, quod peccaverat, jure peccatum 
carnis aboleret. Actor'^ saecuH istius , qui plus pctierit , 
quam debetur, omnem repetitionis causam perdere dici- 
tur 5 nam, utverbis ipsius loquar, dicitur plus petendi pe- 
riculum incurrisse. Non immerito secundum hoc ahquid 
et de diabolo dici potest. Homo eidem debebatur ; Deum 
petiit, causa cecidit ; dum plus petit, pericuhun diabo- 
lus incurrit. Juste itaque, Fralres, reum amisit" , ([ui in- 
vaserat innocentem ^ juste quem quaesivit innoxium , per- 
didit criminosum. Amisit ergo ([uod jure retinebat, dum 
ap[")etit, ([uod non hcebat : rediit nequitia in auctorem 
suum. Sceviendo ineum quem obtinere non jwterat, ([uod 
teiiebat per(hdit, nec ([uod (juaerebat invenit-, invaserat 
servum , manus quo([ue intendebat in Dominum : recte 
duni utrumque ([Uierit , in utro([ue nihil profecit. Evasit 
enim servus , dum redimitur 5 vicit Dominus , (kim re- 



surgit. 



III. Trarisitus estquod hodie celebramus, ([uia hodie 
Christus Jesus cum morteni profugaret, vivus apparuit-, 
et nitamur et nos cum co resurgente consurgere. Ideo enim 

MJoile\ inalc no/i,\iu\o \>yo nostcf. — =(".otl. njUiiLS. — Hjol. mA^MnJinisU. 



SEllMO XXXI. DE PASCHA XI. 181 

dosccndit ad nos, ut nos cum eo ascendercmus. Ille as- 
suraptum hominem potentia sua evexit ad cfx^lum, ut uos 
a sreculi actibus fide ac spe ad supcrua rapiamur. Idcirco 
ille inferna penelravit, ut rcdimeremur; idcirco ad su- 
perna transiit, ut sequeremur. Scriptum est : « Caput 
» viri Christus est («). » Deus ergo ille caput nostrum 
cst; nos corpus ejus sumus; non divellamur a nostro pa- 
tre; qua nos secum traliit , qua in coelum jam processimus 
capite, sequamur et corpore. Quapropter gloriaturhomo, 
cum iuterdum fdios vel filias Deo offerimus , cum pro no- 
])is FiHumsuum Dominus nostcr Deus obtideritPNos ali- 
quoties vix dare illi contenti sumus e multis unum, ille 
pro nobis dedit Unicum : nos Deo fiHos commendarc cunc- 
tamur, et ille pro nol)is Unigenito non pepercit. « Quid_ 
)) dignum retribuemus Domino pro omnibus qure retri- 
)) buit nobis (/>)? QuidMignum retribuemus, )) etiamsi 
fdios oflferamus? Ille pro nobis Filium obtulit, ut more- 
retur; nos vero Deo olferimus ut vivant. Salvator noster, 
Dei Patris imperio , Dei Patris paruit voluntati. 

•VVX^ 'Vt/V^ 'VVV^ 'VVV^ X^^V^ VV V\ %/VV% 'VVV^ VVV^ VVV\ VV\^ 'VVV^ A/VVt ' v^ 

SEKMO XXXI. 
De Pascha XI. 

Eruitur ex Cod. Cass.xn ^fol. 165, cum sancli 
Doctoris nomine. Nihil in contextu occurrit., quodab 
hoc titulo possit jios deterrere. Ponatur postSer?no- 
nem prcecedentem cum numero de Pascha xvi. 

(rt) I Cor. n, 3. — (i)Psal. cxv, 12. 

' Vule F.nairat. in Psal. cxxxiX; n. 2; ct Sorm. cxxxvii , n. Q. 



182 s. ArausTiNi EPtscopi 

SYNOPSIS. 

f. De Pasc-hco nominc ol raiioiie. 11. Christus ognus Dci pro 
saliilc nostr.T occisu.s. 111. Crura Clnisli non IVacta ; Chrislus pro 
Adani niortuus. 

I. pAT^niciDALE liocsacrificium cst, si patris filins immo- 
latur ; parricidalc rcvcra, nisi ideo Christus occisus cst, ut 
essettertia die victurus. Dum crgo immortalis occisus est , 
([uid hic Patri dctractum cst, qui Filio non crevit occiso^? 
Ilunianuni corpus cxposuit, rcsurrcxit ut Dcus. Novatio 
isla , non j^cenacst, cum talis Christus ab infcris rcmcat , 
(jui jam non jiossit occidi. Audi hoc et disce quid feceris, 
Ccns incredula Jud.neorum : in Fiho Dci, qui vivus est, 
liomicidium pcrdidisti'. A^os autem, fidchssimi Chrislia- 
ni , (|uos Pascha non dccet qujerere, sed timere, audite 
mysterium paschahsque nominisrationem. Hehraice Pas- 
cha dicitur transitus , graeco vcro nomine passio mterprc- 
tatur. Judaei Pascha solum transitum colunt, quo majorcs 
eorum ex yEgypto llbcrati mare sub pedibus corporatum 
siccis in fluclibus transicrunt : nos vero et transitum co- 
limus , ct Domini Clu-isti passionem. Sicut emm transitus 
populi pedibus faclus^ captivorum rcdcmjDtio fuit, ita 
passio Christi est redcmptio pcccatorum. Hanc ergo diem 
Dominus fccit csse solemnem , quo in cjus honorem, ac 
votis Judseis agnus innocens mactaretur. 

II. Proh nefas! jam in pectore meditata solemnitas ju- 
gulandi! dum liaec annualitcr rcnovant, Filium Dci pcr- 
pctuo rcligiosi carnificcs occidunt, rccteque hic sc fc- 
cissc confirmant. Quoniam per Prophetas Christus agnus 

* Coilex malc y'" FHio no/i crevtt occisnui. Forle nnn caritit. — ' Yide 
Seini. sivo Enan-at. in P.iai. Lxvnr, n. 2; iu P.^^al. cxx , n. (i. Traot. in ,Ioan. 
i-v, ct alibi. — ^("^oJox iransititin, trnctnm. 



SERMO XXXI. DE PASCHA XI. iSt 

est appellatus. Joaniies namque cum Dominum Christum 
viclisset in terris , hoc eum nomine nuncupavit^ : « Ecce 
» Agnus Dei , ecce qui tolht peccala mundi («) ; » hoc est 
aperte dicere : Hiccst agnusille paschahs. Isaias de illo sic 
prophetaverat saecuhs, prius quam carnahter nasceretur : 
(( Sicut agnus coram tondente obmutescet , sic non ape- 
)) ruit os suum (b). )) Revera in passione sic tacuit, cum 
a popuhs in cruce laniaretur. l)ixerat de solemnitate 
paschaU , sed dixerat per figuram 5 omne namque myste- 
rium sic popuhs panditur , iit habeant et secretum. 
Dixerat, inquam : (( Ovis sine macula, masculus, annicu- 
> )) lus ^ erit vobis 5 de agnis et haedis accipietis eum , et 
)) erit vobis observatus usque in quadragesima die men- 
» sis hujus, et occidet eum omnis populus synagogse filio- 
)) rum ad vesperam , et accipient de sanguine ejus (c). » 
Nos ipsum Christi sanguinem accipimus , quo se ipsi car- 
nifices cumsententia^perfuderunt, hoc se verbo damnan- 
tes : (( Sanguis hujus super nos et super fihos nostros (d). )> 
III. Dixerat iterum Deus : « Ossa ejus non confringen- 
)) tur (e). )) Servavit Deus creduhtatis fidem 5 nam cum 
pedes latronum , quos crucifixerant , frangerint, crura 
Christi minime confregerunt. Non hic error, aut casus 
est , aut eventus 5 disposite peccat , qui servat in scelere 
disci]3hnam. Agendum nobis dicendo utique , unde victi- 
ma dictus est Christus. Primus homo Adam, id est pri- 
mitiae nostri peccati^, su]) Dei vindicis maledicto apud in- 
feros fuit Christi sanguine redimendus , ut caro carnem , 
crux arborem, verus etiam Virginis Fihus mulieris com- 
phcem redimeret^ Inde est Filius Deiproreo innocens, 

(a) Joan. i , 29. — (b) Isai. Lin, 7. — (c) Exod. xu, 5, 6, — (d) Matth. 
XXYU, 25. — (e) Exod. xn , 46. 

• Vide tract. cxvi , in Joan. n. 4- — ' Codex male : Masculum agnzcu- 
lum. — 3 ij. quod... cum sententiani. — •+ Id. nosiris peccatis. — ^CoA. 
redemisset tenipovis enoie. 



t84 S. AlGrSXIM EPlSCOPi 

pro lionihic ChrisLus occisiis , qiii possct pro altero sine 
sune vita? pcriculo occicU. >iibil igitur mortuus cst in am- 
bobus , nisi caro pcccatrix , cujusvitae scibcctmcruitcaro 
sacra suHigi. Cum igitur, hominis pro reatu, Christi cor- 
pus rcparal)ile occisum est, non tam Christus occisus, sed 
ercctus '. 

SERMO XXXII. 

DePaschaXII. 

lExtrahitur ex Codice Cass. xn in Redditione Sym- 
holiy cimi noinine S. Augiistini, cui rccte trihuendus. 
Locus ejus post prcecedentem cum numero de Fas- 
cha XVII. 

SYNOPSIS. 

I. Crcdendum in Palrem et Filium , ulpote unum Deum. IT. 
Christi Nativitas dc Virgine potius creditur quam paganorum com- 
ftienta. Ilf. Chrisli Nativitas ex nativitate illsesa. IV. Pilati et Jn- 
daeorum perversitas. Y. Christus in llcsurrectione mortis etdiaholi 
Yictor. 

I. EsT ficlei nostrae, vel hujus sanctae et venerabilis 
Paschae laeta festivitas , quam fecit ex Virgine in bomine 
assumpto Clinsti carnata majcstas. Hacc, Fratres, de 
Christo fidcs cstnostra, c[ua peregit cuncta mysteria, « Si- 
» cut fortis gigas ad currendam viam {a) "^. » Nam de 
l)eo Patre omnipotente « Creatore universorum, Rege 

(«) Pfal. xTui, G. 

' r.o.l. rttal»^ tYcfiis-. — ' Vidc Sortn. a.TY , n. 2. 



SEKMO XXXII. DE PASCHA XII. ISi") 

» omnium saeculorum , immorlali et invisibili Deo {a) ^, » 
non scnsu, non sermonc , non aliquibus grammaLicorum 
calculis posset* aliquando Iiumanus intellectus aliquid 
explicare, de quo in ccelis credimus Filium ineffabiJiter 
generatimi , et in novissima mundi pro salute generis hu- 
mani de Spiritu sancto ex virgine Maria in terris singu- 
lariter natum. Tu vero_, Christiane, crede primo omnipo- 
tentem Patrem ^ crede sine initio , sine fine 5 crede qiiia 
Filimn in coehs generavit , ut voluit , talem qualem se , 
omnipotentem , sine initio, sine fine ; crede utpote^ qui 
omnium teneat potentatum * incoeJo et in terra, quia cum 
Patre ipse fecit coelum et terram , sicut ipse per Salomo- 
nem dicit : (( Cum pararet coelum eram cum illo (Z») p) et 
crede etiam ^ Patrem et Filium esse unum Deum 5 sicut 
ipse in Evangelio dicit : (( Ego , et Pater unum sumus. » 
Sic chscutientes credamus et in Jesum Christum Domi- 
num nostrum natum de Spiritu sancto ex virgine Maria. 
II. Quahs ergo sit Christus a Patre generatus non di- 
citur •, qualis sit autem generatus m terra de Matre, quan- 
tum ipse dederit, loquimur. Natus est, inquam, de Spiritu 
sancto ex utero Yirginis ; sed huic nativitati contradicunt 
increduli , infideles obsistunt plerumque pagani , qui ri- 
dere nos solent , cum audiunt partum Yirginis a nobis 
manifestissime praechcari. Sed si sua , quae colunt, vana 
discutiant, nuncjuam nostra, cpife vera sunt, etintegrari- 
dere audebunt. IllienimMinervam suam de cerebroJovis 
asseruere natam*' •, Venerem etiam, c[uam Aphroditem 
vocant, de spumamaris chcuntesse progenitam. Et uti- 

(«) 1 Tini. I, 17. — (i) Prov. viii, 27. 

' Codex malc iinmortalem et inuincihileniDeum. — ^ iJjiJ. arculis possit. 
— ^ Foite filium. — i Codex m:i]e potcntum. — ^ld. credentes. — *J Vide 
lib.xx. contra Faustuni cap. 9, Epist. xvu, ad Maximum Madauronsem ; <^t de 
Civitate Dei, lib, iv, rap. 10; ot lib. xvm , rap. 8. 



180 S. ArCUSTINI EPISCOPI 

([110 Inrilins cst crcdeiuliim , ((iiod (Viemiiia adolcscentnla 
viri;odivinnm gcrmcn Spiritns sancti obnmbratione con- 
ccpit , (inani illnd , (jnod pagani assernnt, Venerem , quia 
dc spnma maris corpns acccpit , ct Mincrvam dicnnt 
qnia dc ccrcbro sno Jovis ^ gcncravit. pagani inscnsati, 
ct miscrrimi, si illis vanis assertionibns vestris creditis, 
cur dc nostris fidclibns ct sanctis proRdicationibus dnbita- 
tis? Quod crgo de monstruosis, ct portcntis vcstris ita 
creditis , quarc non virtute Dei vivi quncrentcs facilins 
invenitis? Ecce nos virtutc Dei nostri ostendimus Virgi- 
ncm concipcre possc, ct gcncrare. Unde accipitc pnnca , 
qune omnibus nota sunt et manifcsta'^. Apcs novimus foc- 
tum edere , et conjugia non habere. Si ergo apem credis 
esse matrem et virgincm , cur non credis Mariam sanctam 
foetum sine corruptione proferre? Ergo nemo dubitct 
natum Christum dc Spiritu sancto ct virgine Maria, quod 
al) Angehs nuntiatum credidit universa humaria natura. 

III. Sed jam cum ahquando convicti pagani erubes- 
cunt, addunt ct dicunt : Possibile quidcm fuit Deo, ut 
Virgo conciperet , et pareret , sed indignum videtur au- 
dire , quod tanta illa majestas pcr genitalcs foemina3 tran- 
sitns pollutionis itinera pertransirc vohicrit^, ulji quamvis 
nulla fuerit carnalis naturrc commixtio, fnit tamcnDcopcr 
illam transeunte carnalis poUutio. Audi , insipiens Ilomo, 
(|ui talia audcs loqui de Deo ; tu ha3c de Creatore dicis ore 
temerario , nos formam crcaturce damus in mensuram"', ut 
possit in te vanitatis tuse conticescere sermo. Sol certe crea- 
tura est Salvatoris , de c[uo tu lo(|ueris , qui transit per 
obscoena ct sordida loca, in qua radium suoe lucis infnlget 
et ipse nihil ^ cx his pollutionis inquinamentum assumit. 

' Joi>is noniinative pvo Jupiter. Vide de Civitatc Doi, !ib. xx , cap. i2. — 
' Videlib. III, de Trinitatc, n. 13. — ^Deest iu Cod. voluerit, quod rcqui- 
rit scnsus. — ^ CoJ. sinc sensu iinniensio. — ^ Nihil pro nullum. 



SERMO XXXir. DE PiSCHA XII. 187 

Si ergo sol transiens per sorditla loca , nullam sentit vel 
patitiir contumeliam , ({uomodo tu Deo transeunti per 
Virginem castam , factam dicis esse injuriam? Accipite ita- 
que de ipso sole adluic aliam Ibrmam. Potest fieri ut 
aliqitando aliqua arbor , liabens in se splendorem solis , 
possit incidi. Cum ergo inciditur, non vides, quia ictum 
ferientis ferriprimus splendor solisexcipit, priusquam ad 
lignum pervenerit , et cum splendor ibi sit , splendor ipse 
nec potest incidi, nec aliquando poteritviolari. Illud ta- 
men lignum subjectum est incisioni , quod in prsesenti 
videtur incidi. Ita et Christus et ligari potuit, et teneri 
potuit, et crucifigi potuit^ et occidi 5 tamen in Christo 
divinitas Deitatis nuUatenus potuit vitiari. 

IV. Testis est Pilatus , qui sedit pro tribunali , et lotis 
manibus ait : « Mundus sum ego a sanguine hujus , vos 
» videritis (a) •, » tamen Judaeis clamantilius : « Crucifi- 
» gatur (b), » flageUis csesum tradidit crucifigendum. 
judicium perversum ! Sedet reus, et stat Deus : jubet Pila- 
tus, et crucifigitur Christus. O populus Judseorum ! O 
qui te dicis esse hsereditas Dei ! « O vinea Domini Sa- 
» baoth, quae non uvas, sed spinas et tribulos protu- 
» listi (c). » Imo ipsam uvam a Pilato suscepisti, et in 
prselo crucis tuis manibus expressisli. Hsec est illa uva, 
quae expressa sanguinem fudit, et totum mundum suo 
cruore perfudit. Sed Christi sanguis in remissionem fusus 
est peccatorum, ut damnaretur contumelia Judceorum. 
Veni ergo , Judaee , veni ad Ecclesiam Christi ; bibe san- 
guinem, quemfudisti, et dele facinus, quod fecisti. No- 
lite timere, quia cruci aliixistis Dominum Christum : ad 
hoc ille venit, ut sanguine suo redimat totum mundum. 
Cui si credideritis , potestis, et vos, Judaei, indulgen- 
tiam accipere peccatorum. Nam cum ipso ligno , id cst 

(r/)Mattli. xxvii, 24. — (J>) Ibid. 23. — (c) Isai. v, /j. 



188 S. AUGCSTIM EPlfiCOPI 

cruce Cliiisti nou solum uuius pomi arbor replantata cst , 
qune primo homini ingcsserat mortem , sed totus denuo 
innovatus est Paradisus, quando introivit Latro ille, qui 
cum co scmcl fucrat crucifixus. 

V. Mors, o Diabolc, quid dicis? Quasi de victoria 
Uia hctaris, quia Christum immortalcm conspicis esse 
mortalcm. Christum (jucm vidcs dcscendisse ad infcr- 
num , icstinato jicrgit solvcrc vincula captivorum , et 
vacuum rcddcrc in infcrno dominium tuum , ut ipse , ut 
iortissimus gigas, qui tc supcravit in mundum, velox 
ad currcndam viam pcnctrarct ct in intcrnum , ut ct de 
manu tua cripiat , ([uos tcncbas , ct tc ab codcm perpc- 
liuini damnari videas. Ecce jam tcrtia dic resurrexit a 
mortuis, ut vcram lidcm, quam promiscrat, rcddcrct suis 
Discipulis , ct omnibus in sc credentibus manifestara tri- 
buat gloriam rcgni coclcstis. 

ivvv» xvv» vv»\ x^vxA t-vv» vxvA wM^vvt^wv* «/v» vwk w\» v«v» •wvw^^iw*-» WXI WV» VW» V* 

SERMO XXXIII. 
De Pascha XIII ad Neophytos. 

Hiinc hahemus ex Cod. Cass. j.\\, fol. 1 90. Nomen j 
et doctrina et modiis scrihendi sanctum Augustinum 
denotant. CoUocetur post prcecedentem cum numero 
de Pascha xviii. 



SERMO XXXUI. DE TASCHA XIII. 189 

SYNOPSIS. 

I. Cunclae crcatura?, speciatinique Chrisliani invitautiir ad ce- 
lebrandam laetanter festivitatcm Pascha!. II. Xeophyti parliculalim 
Cxcitantur ad gratulandum Domino. III. lideni ad pcrsevcrandum 
animanlur. IV. IMc ct honeste cclcl)randum Pascha; inyslica} intcr- 
prclaliones. V. Conclusio. 

I. DiES ecce qiiem expectabamiTS illiixit nobis •, bcata 
festivitas, qnam cxjiectabamus advcnit-, sanctiim Pasclia, 
qiiod desiderabamus, Domino donante, susccpimus. Quid 
ergo nunc est, Charissimi, nisi ut tantae solemnitatislseti- 
tiam, tantumque divinse dignationis beneficium summa 
puritate et gratulationeanimorum, etoptima conversatione 
morum, sanctissime ac devotissime celebremus ? Lsetantur 
plane hodie cceh simul ac terra 5 congaudent hominibus 
sancti Angeli , et omnis pene creatura rationahs ^ « Alle- 
-» hiya, » id est, Laudate Dominum, resonat. Nos quoque 
dicamus concorditer ac sapienter : « Magnus Dominus, et 
» laudabihs nimis («). Magnus vere Dominus, et magna 
V virtus ejus et sapientijB cjus non cst numerus^Z^j. )> Quis 
enim facile vel enumerare, vel digne poterit exphcare diei 
istius sacramenta? Quem devicto Dominus diabolo, mor- 
lisquedominatu compresso, per Resurrectionis suae gloriam 
mirabihter iUustravit, eumcpie nobis in solemnitate salu- 
tis perpetuae dedicavit. Quid itaque, Charissimi, hacfesti- 
vitate potestesse jucundius? Qitid hocdie fehcius^? Quid 
hoc mysterio sacratius? Quid hoc sacramento mirabihus? 
« Hic est nimimm dies quem fecit Dominus 5 exultemus 
M et laetemur in eo (c). » Hic dies est inchoationis nostrte, 
diesque reparationis nostroe , dies vivificationis nostra^ , 

{■a) Psal. XLvu, i. — (b) Id. cxlvi, 5. — (c) Id. civu, 24. 
' Vide Scrui. clv, n. 3. — - Cod. variat seinper circa genussubstantivi(^/«'cs-j 
«Jicens modo hic , niodo /kvc ; omnia ad unitatein reduxiinus. 



lUO S, AVGtSTlNI EPI8COPI 

clics rcdcmplionis noslr.ie, clies sanctificationis nostroe ^, 
dics postrcnio illuininaLionis nostr.T. « Eramus cnim ali- 
)> cpiando tenebrse, nunc autem lux in Domino (a). » Era- 
mus (juondam captivi dialjoli , scd nunc conutemur ct 
dicimus Doniino : « Quia rcdcmpli sumus de manu ini- 
D mici, ac de regionibus congrcgati (b). » 

II. Vobis etiam et in vobis, o novi Homines, sententia 
ista vcl maxime congruit, qui et vcste et mcnte prjie coete- 
ris nunc in Ecclcsia candidi apparetis. Yos estis « Neo- 
» phyti, )) id cst, novella plantatio^, quos coelestis Pater 
dono sancli Spiritus pcr Jesum Cbristum Salvatorem nos- 
trura abluere, ac sanctificare, ct nova3 vilx inforniationc , 
in terrac^ salutis plantario collocare dignatus cst. Yideant 
nunc vos fidelcs Dei et Christi, spiritualcs « Paupercs, ac 
)) Lctcntur (c), et exidtent cjuotjuc i'iViscSudvc(d), )) id cst, 
confitcntcs Deo auinia.', c[uia « Fecit nobis magna c^ui po- 
» tcns cst (e). » Haec sunt plane, haec sunt « Magna in nos 
» opera Domini, exquisita in omnesvoluntatcs cjus(y"). » 
Yos estis nunc omnium contcmplantium , gratia Dei , pu- 
rissimum specuium. Quisc|uis prudcntcrconsideraverit, aut 
de similitudine conservati in se muneris gratulabitur, aut 
de accepti tanti pignoris damno salubritcr compunctus 
admonebitur. lih c|uoc[ue, c[ui necdum siugulare istud ac 
prascipuum salutis donum consecuti sunt, exemplo vestro 
incitabuntur adinquirendum, atc^ue adipiscendum. « Con- 
» firmet ergo Dominus hoc c^uod operatus estin vobis (g% » 
et cseterisomnibus,largammisericorcham suam tribuens, 
prout cuique novit esse necessarium. 

Iir. Yos tamen, Charissimi, quostotanuncomniumnos- 

(«) Eplies. V, 8. — (i) Psal. cvi, 2. — (c) IJ. lxviu , 33. — (r/) Id. 
XLVii, 12. — (e) Luc. I , 49- — (/) Psal- cx, 2. — (g) Id. Lxvn, 29. 

'VideScrm. ccxxv, n. 4- — ^U- ccclxxvi, n. 3. — ^Codex malc m- 
leriuL'. 



SEllMO XXXIII. DE PASCHA XIII. 191 

truni gratiilatio coiiceleljrat et miratiir, de quibus etiam 
rectissime dictum crcditur : « Hic dies quem fecit Do- 
)) minus * 5 vocavit enim Deus lucem diem (a) ; w vos , 
in([uam , o Dilectissimi , tenete fortiter quod accepistis. 
Sacramenta christianse religionis in vobis plenissime con- 
summata sunt. ^Eterno et coelesti Regi jam militare cce- 
pistis. State nunc viriliter contra omnes insidias inimici , 
quia ille profecto « Coronabitur qui legitime decertave- 
)) rit(^). )) Incommune vei universi monentem Aposto- 
lum audiamus : « Omnes, inquit, vos fdii lucis estis et filii 
)) diei, non sumus noctis ncque tenebrarum (c). )) Igitur 
in tam solemni luce^, tamque claro sanctificationis tem- 
pore «Non dormiamus » somno peccati, sed ccVigilemus )> ad 
omne opus bonum ^ « Simusque sobrii )) et mente et corpore. 
Ambulemus sicut filii lucis. « Fructus autem lucis est in 
» omni bonitate, et justitia et veritate^r/). Epulemur sanc- 
» tum Pascha non in fermento veterimalitise etnequitise, 
» sed in azymis sinceritatis et veritatis (e). » Festivitas 
enim liaec magna spiritualis in nobis est Verbi Dei, et Sal- 
vatorisnostri, qui « In principio apud PatremDeusVerbum 
» erat , et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , 
» et ecce vidimus et credimus gloriam cjus (f), » qui cum 
sit UnigenitusPatris, dignatus est tamen habere consortes. 
O mira et ineftabihs pietas ! Qui dudum eramus servi inu- 
tiles, Domini nostri fratres , et cohaeredes ipsius vocari 
jam et esse meruimus. 

IV. Nihil ergo carnale, nihil indignum in tanta divinse 
gratise la^titia perpetremus. Indecorum c[uippe ac perni- 
ciosum cst sub occasione festivitatis ita indulgere refec- 
tioni corpuscuh, nt notanda ahc[ua ac turpis subrepat 

(a) Gcn. 1,5. — (i) 2 Tim. 11 , 5. — (c) i Thessal. v, 5. — (d) Ibid. 9. 
— (e) I Cor. V, 8. — (/) Joan. i, i-i4- 

' Vide Senn. ccxxvt, — » Itl. ccxxu , ct ccxxm. 



192 S. AtGLSriM EnSCOPl 

nnim.T negligcnlia. Sint ita([uc lcri.T nostifc honcst;r ^ sint 
Dco placitjv, ct juxta Aposlolum : «Omnia nostra honcslc 
» ac secundum ordincm fiant (a)-^ et sivc manducamus, 
» sivc iMhimus, sivcahud (|uid facimus, omnia in nomine 
» Domini nostri Jcsu Christi faciamus (/>) ^ » ytcr (jucm 
nohis hodiernus dics exordio vd cursu tcmporum primus 
cst inslilutus, ot in solcmnitatihus pr.xcipuc clectus, et 
mystcriis nuiltiphcitcr consccratus^ Hacc nam([ue dies 
cst, et prima intcr scptcm, et extraseptcm, hoc cst, prima 
et octava^ unde et quidam Psahui mysticc « Pro octava » 
in titulo superscripti sunt. Sub hujus nnmcri figura octo 
anim.nc servantur iu arca Noc, (june typum gcrcbat Eccle- 
sioe. Dominus quocpie in Evangeho octo designat beatitu- 
dines, (juibus corum pcrfcctio gloriosa dcscril^ilur, (|ui 
supcratis snecuh istius tcntationiljus, tanquam diluvii fluc- 
tibus , ad terram immortahtatis pcrvenient "^. In hujus 
diei sacramenti numero Ecclesia nascitur, et Synagoga 
fuiitur. Jud.Ti cnim sabbalum, id est, septimum observare 
sibi vidcntur, lcgitimum dicm ncscicntcs miseri , ne([ue 
credcntcs quod finis legis Christus sit, c[ui solus et legem 
implcrc potuit , ct condidit omncm dicm , et omnibus 
sanctis festivitatibuspr^efuit; hunc dicm, ([ucm ctiam Do- 
minicum merito ajDpellamus, quia in eo Dominus ac Sal- 
vator noster al) inferis rediens, verum planc lumcn, huic 
muudo res[3lcnduit. Qucm ctsi Gcntilcs solis dicm igno- 
rantcr vocant, nos tamen scicntcs intclligimus hunc csse 
solis illius diem, de quo scriptum est : « Ecce orietur vo- 
» bis Sol justiti.x, in cujus pennis cst sanitas (c). » Iste 
utic[ue sol visibilis pennas haberc non crcditur, sed ille 
verus Sol , qui hujus ctiam (jucm cernimus cr(^atorest, 

■ ■'•(a) i Cor. XIV , /|0. — (i) Id. x, ai. — (t) Malach. iv, a. 

' Dc feriis l'asc!ialibus , seii de diehus Fcriatis vide annotalioncm Ediliimis 
Wanv. ad Scrni. 'xli\ , icm. v , p. io63. — = Vido Jjfiiii. ci.ix iii A[n>eiul. Maur. 



SEK.UU \XKfIIi bE l'ASCH V XlH. 193 

solus habet pennas illas divinae virtulis et protectionis, de 
(juibus dicitur : « Sicut aquila protegens nidum suum , 
)) expandens alas suas , suscepit eos («). » Et in Evangc- 
lio : « Jerusalem, Jerusalcm, qnoties volui congrcgare 
» liliostuos quemadmodum gallina^ congregatpullos suos 
» sub alis suis (h)? )> Cui opportune ac salutifere fidelis 
-quisque proclamat : « In nmbra alarum tuarum sperabo, 
M donec transeat iniquitas (c). » 

V. Proinde, Cliarissimi, quia impletum estillud quod in 
Psalmo praedictum est : « Hosanna (r/) )), id est , o Domi- 
ne, salvum me fac; et porta jam nobis salutis aperta est , 
de qua dicitur : « Haec porta Domini, justi intrabunt pcr 
)) eam (e)-^ )> intremus portam Ecclesiae in omni sinceri- 
tate et veritate , ut per hanc confessionis et laudationis 
celeberrimam portam, intremus etiam in Paradisi regna, 
quae est coelorum porta, nln perpetua Dei nostri laude 
fruentes «Xon confundemur cum loquemur in porta (f) 
Christo JesuDomino nostro,qui dicit : « Egosum ostium, 
» per mc si quis intraverit , salvabitur (g^. » Per hunc 
omnes sancti ingressi sunt et intrant cpiotidie ad Patrem 
vitae ceternsc, cui cum ipso ct sancto Spiritu honor ct 
gloria est per cimcta ssecula sceculorum ^ Amen, 

(fl) Deut. xxxu, 2. — (b) Matth. xxiii, 3;. — (c) Psal. xvi , 8. — 
{(i) U. XI, 2. — (r) 1(1. cxvii, 20. — (/) Id. cxxvi, 5.— (g) JoaB. x, 7. 
' VideHicron. in Etpositionc supei- Blatlli. cap, xxi. 



cxxx. 13 



194 s. AtaisriM Einscori 

SEilMO XXMV. 
De Pascha XIV ad Neophytos. 

Sermo hic magiii momenli, ctmdla ralione sancto 
Augustino ahnegandas. Ernitar e Cod. Cass. xii, 
fol. 152. Ejas locus post prcecedentem cum numeio 
de Pascha xix. 

SYNOPSIS. 

I. Disputationcni do Sacrameniis janulndnm promissam B. Au- 
gustinus noophylorum gratia incipit. II. Sacrificium novae lc- 
gis in lociim hostiarum aniiquarum venit. III. De sacramento 
Corporis el Sanguinis Christi dicturus,docctanimas attractione di- 
vina indigcre. IV. Cliristus est panis vivus, et panis vitae. V. 
Christo proponenti Corpus suuni incibum,et Sanguineinin polum 
ad procurandam aninife vitam tTternam credcndum est. VI. IMu» 
ribus satislit quajstionibus, ct primo ad monstrandum hujus ma- 
leriajopporlunitatcm,Baptismi materia in comparationem adducitur 
ct fusius expHcalur. VH. Panis et vinum in signum unionis inter 
fideles, ad sacramentum a Christo adoptata sunt. Vlll. Christus 
in sacramento dat vereCorpus et Sanguinem suum, sub specie 
tamen panis et vini, ne faslidium aut repugnautiam cxcitet. IX. 
Christo gratiiu agcnda? pro dono Corporis sui, fidesque simul adlii- 
benda, cum tam potens sit vinum in Sanguinem suum,quam aciuam 
in vinum converlere. X. Xullus ergo pcccator ad sacramentum ac- 
cedat, quin fucrit prius Deo recouciliatus. 

I.Xeopiiytis debita informalioiie constnngimiir ne am- 
plias dispiitationem ' , c|uam de sacramentis spopondinuis , 
differamus. Etj^uideiu, Dilectissimi , magnmu disputalio- 

«Do dispulatione sacraiucnloium vidc Senuoneni ccvxvn. 



SEUMO XXXIV. DE PASCUA XlV. 195 

iiis istius pondus declinare mediocrilati nostroe tutissimum 
putaremus, nisi e contrario periculum graviiis instarot, 
si per desidiam ac neglectum sacerdotalis ofiicii, rudi- 
menta infantilis adhuc ignorantire deserantur. Itaque 
prout Dominus liumilitatis nostrae sensibus dignatus fue- 
rit infundere de sacramentorum ac sacrificiorum inenar- 
rabili bono disputare conabimur. Offerant pro me preces 
vota credentium-, oflerant agnoscendse veritatis deside- 
rium corda dubitantium. 

II. Audistis, Dilectissimi , prophetce Malachioe oraculo, 
veteris ilhus popuh sacrificia voce Dei reprobata ^ , cum 
dicit: (( Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus, et 
» sacrificium non accipiam de manu vestra (a). )> Et 
quomodo homo consecrabitur Deo, si sacrificia toUantur, 
cum utique, ubi sacra desunt, sacrilegia succedant? Audi 
quid idem Propheta sub Dei voce subjungat : (( Quoniam 
)' a sohs, inquit, ortu, usque ad occasum clarificabitur 
» nomen meum inter gentes , et in omni loco sacrificabi- 
» tur et offeretur nomini meo oblatio munda(Z'). )> Non 
ergo toUuntur sacrificia , sed sacrificia cruenta tollmitur. 
Unius siquidem popuh reprobatur hostia , et a sohs ortu 
usque ad occasum oblatio inter gentes munda suscipitur. 
Longum est nunc ostendere illam legis victimam in agno 
illo immaculati velleris et annicul?e perfectionis , Christi 
imaginem prsetuhsse , multaque aha , quii)us nihil ahud 
quam sacramenta dominicse passionis continentur. 

III. Transeundum est ad Evangeha, et id agendum, ut 
qui recenti baptismo ex aqua et Spiritu , aeternae vitae 
principia sumpserunt, Corporeet Sanguine Doraini Salva- 
toris vitam se possidere non dubitent. Audite ergo, Dilec- 
tissimi, auriluis obedientibus , nec speretis ([ucmquara 

(fl^ Maladi. i , lo. ii. — {!>] \\yA. 
' Vidc Ennirat. iii Vfnl. cvi . ii. i3. 

13. 



l',»G a. At(;iiSTiM Ki'isCoPi 

a nie ad (llirisliiin Ir.ilii posso, ([iiem (Ihrist.iis ad Patrem, 
aiit (|U(ni ad (lliiisliiin Patcr' nou alliaxcrit , qui dixit : 
«( Nrnio potc^-st vcnirc admc, nisi Patcr, (jni niisit mc , 
» tra\critcum((/) : » Iraxeril, in([iiit, non invilum ae j)0- 
tcstatc, sed amantem, dcsidcrio ct cliaritatc. Traliit oiim, 
l^ilcctissimi, non minus intcrdum volu|")tas ali([ua vcl 
iicecssitas^. Habct anima deleetamentum suum ([uo tralii- 
tur ; liabet Christi dilectio vinculum, quo ([ui illigantur 
rriminibus, absolvuntur, et innocentiae merito usque ad 
Patrem pcrtrahuntnr. Ergo ([ucm diligis sequeris, et ab 
co, ([uem avide sc([ucris, ([uodam modo traheris. Sic ergo 
ad Ghristum Pater, sic ad Patrem Christus dilectores suos 
pertrahlt. Tantum est ut ei, ([uem diligis, illum [iro^ihc- 
licum dicas : « Ego autcm non laboravi sc([ucns jiost 
» te(^) •, )) id est, in eis, quse ad vitam pertinent, non la- 
boravi curiositatc iiK[uirendi, scd re([uicvi se([uens secu- 
ritatc credcndi. 

lY. Tunc audics libcns ct^ gaudens salutem tuain et 
vitamtuam, dlccnte Ghristo^ : <( Ego sum panis vita3(6'). >> 
Est cnini vere panis vitse, sed cis ([ui fide vivunt, sicut 
scriptum cst : <( Justus autem ex fide vivit(f/).))Audiergo ct 
credc dicenti : «Ego sum panis vivus, qui de coclo descen- 
)) di(6?).))Indc ergo panis est, etideo [lanis vivusest, quia 
de c(elo deseendit, ut quia per peccatum mors regna- 
bat in terris, pcr panem vivumvita vivat et vivcret c coe- 
lis. Magna si(^uidcm sujjtilitas discrcLlonis cst intcr panem 

(<i) Joan. VI, :\f\. — (h) Isai. xi, , 3i. — (r) .loan. v, 35. — (d) Roin. i , 
17. — (e) Joan. vi , 5i. 

'Codcx niale Christinn ad Patrcm... ad Christnm Patrem. Vidc Tract, 
in Joan. xxvi , n. 4 cf soijij. el Seim. cxxxi , n. 'i. — ' jj voluptatem ali~ 
qiiam vcl necessitatem. Neccssitatcin inl.ellige non absolulain , scd foitem 
aliiiiKun ct qii.-c diflicile vinci possit altiactioncm. — ' Codct : Judiens et 
libciis f;audcns , cvidcnlcr malc. — '1 Vidc Scrm. sivc Tiact. iit Joan. xxvi, 
n. II. —tr ^.SicCodcv; toite vila Vi\'at, et 7'cniat e cvclis. 



SEUMO XXXIV. 1)K rASCIlA. XIV. 107 

viviim ct pnneni vitoe 5 et talis ([uanluni puto, ut panis 
viviis vitam ha]:)eat, panis autcm vitiie vitam sumcnti- 
bus aHeiTe videatur. Dcnique lioc ipse sul)jungit. Psam 
cum dixisset : « Ego sum panis vivus qui de ccelo dcs- 
» cendi , » addidit : « Si quis manducaverit de hoc pane, 
» vivet in aetemum(«), » ut seternam vitam, quam in se 
habebat, his qui se surapturi esscnt , attuhsse videatur. 

V. Hic jamsubjungitur illud, de quo Judaeis htigandi 
inter se invicem causa consurgit , c[uod ait : « Panis, quera 
» egodabo, caro mea est prohujus mundi vita {h). » Hinc 
cnira illc laboriosus atque difhcilis dormitantiura et osci- 
tantium in fide tepor * nascitur, eorum videhcet , cjui prius 
voluntintelhgere cpam crcdere; cum eis se opponat justo 
judicio manus divinae raajestatis, quae scriptis suae legis 
inseruit: «Nisi credideritis, noninteUigetis(c).» Credendum 
estenim, ut possit intelhgi, cpiidquid Salvator noster docuit 
aut trachdit 5 cpiia credentem prtemium intelhgendi, nou 
credentem error ignorantiae consec|uitur. « Panis, incjuit, 
» quem ego dabo , caro mea cst pro mundi vita. » Non 
GSt hinc htigandum, cjuod .Tudaii, audita inter se hac 
voce , fecerunt • sed credendum , quia Discipuh liunc ci- 
bum vitae credendo meruerunt. Nemo dicat id quod Ju- 
daeos dixisse Evangehsta commemorat : « Quomodo potest 
» hic Garnera suam dare nobis ad manducandum(f/). » 
Audiat potius , et cum tremore audiat : « Nisi manduca- 
» veritis Carnem Fihi hominis, et biberitis ejus Sangui- 
» nem, non habebitis vitam in vobis(6?). » Ergo sicut 
creditis Evangehum : » Nisi quis renatus fuerit ex aqua 
» et Spiritu^/"), « et renasci, credendo, meruistis; in 
eodeni Evangeho crechtis : « Nisi manducaveritis Carnem 

(rt)Joan. VI, 5i-58. -- {h) ll.iJ. oi. — (r) Is.-i. vii , 9. — (</) Joau, 
VI, 52. — (<•) IliiJ. 53. — (/} Id. ui, 5. 
' Cod. Ijiilxit typor. 



198 S. AIGISTINI r.IMSCOPI 

» lilii lioniini.^ cl hihciilis cjns Simt^iiiiicin, non habebifis 
» \ilain iii vttbis. » Sctl nc iorle ercilcrenuis, Dileetissimi, 
hsec ad pr^icsenlcm vilam esse refcienda , et putaremus 
Christi Corpore absoluto a conditionc communis istius 
mortis^, ([ua anima a carne dirimitur, significantcr addit, 
et dieit : « Et ego resuscital)0 eum in novissimodie(rt): » 
ut saeramenta Corporis et Sanguinis Domini ad .neternam 
vilam intelhgeremus esse referenda. Ergo sicut vita cor- 
poris anima est, ita aniin.T vita Deus est. Panis ergo 
aninuc Christus est, sed nonnisi iUius animre ([uam iides 
pascit. Cum scandalizaret plurimos, non solum ex Judaeis, 
verumetiam ex DiscipuUs, aH(juos post verba sacramen- 
torum recessisse ab eo EvangeUsta commemorat : adeo 
ut ipse post hnec Apostoiis diceret : « Numquid et vos 
» vultis abire(Z>).^ » Et respondeamus nos cum Petro 
apostolo : « Domine, ad quem ijjimus ? verba vitae aeternre 
» habes^ et nos credimus et cognovimus, quia tu esChris- 
» tus, Filius Dei(c). » Ergo quisquis agnovit Christum 
csse Filium Dei, plena iide aeternae vitae verba suscipiat. 
i( Audi, in([uit Propheta , audi, Israel, et tace (<-/). » Et 
alibi : « Audite et auribus percipite, et nolite vos cxtol- 
» lere , (juia Dominus locutus est (e) 5 » quid aliud ad- 
monens, quam ne (juis extollatur opinionibus, cum se 
potius disputationibus debeat ajijDlieare divinis? sic ordi- 
navit Creator tuus; sic voluit Redemptor tuus. « Num- 
» quid dicit figmentum ei (jui se fmxit : Quid me fmxisti 
» sic(f)? » 

VI. Sed tamen permittamus ut aliquem quaerendi locum 
habeat terrena sajDientia. Quid est, in quo displicere in 
mysteriis suis possit Christus, qui est aeterna Sapientia.^ 

(«) Joan. VI , 40, 54. — (i) Ibid. 67. — (c) Ibi 1 . 68 , 69. — {d) Eccli. 
xixii, 9. — {e) Jer. xtii, i5. — (f) Rom. \\ , 20. 

• Sic Col. {orlc^. c^rfna {(hsohilnni. Viile Tiact. in Jnnn. xxvi, n. iQ. 



SEiniO XXXIV. DE PASOIA XIV. 199 

Panis vitft! cst fidcJibiissiiis. Numquid displiccL quod vult 
cx seipso pascere quos per sc redcmit? ad ipsam primitus 
originem fidclium rcvertamur. Ex aqua et Spiritu renas- 
cimur. Jam hoc ipsum, quod renascimur, quam investi- 
gabile , quam incomprehcnsibile est , nisi fide compre- 
hendatur ! Ex aqua et Spiritu renasci oportuit qui 
renascebantur in Spiritu, ut a sancto Spiritu originem 
traherct procreatio spirituahs. Sed forte aliquis quaerit : 
Quare ex aqua.^ Hoc ipsum fortasse qusereres, si baptis- 
matis mysterium aha quacumque materia constare voluis- 
set. Sed si discutere dispositionem divinam licet , quid 
tam purum aut simplcx ad reparationcm nostram Spiritui 
sancto quam aqua potuit adjungi? de qua in principio 
statim scriptum est : « Spiritus Dei ferebatur super 
» aquas {a). » Revexit ergo hbens ad salutem nostram 
Spiritus suam sedem. Quam multas auteminhac regene- 
ratione species aqua continet ! Primum quod mortificare 
et quasi abscondere a saeculo vid6tur , tegere et consepe- 
lire per baptismum quoscumque submcrgit. Deinde , post 
modum emergendo , quasi nascitur, qui mersus sub Tri- 
nitatis confessione concipitur, et quasi utero fontis abscon- 
ditur ab aqua ; in lucem ^ prodit, ut purificationcm quam 
in corpora aquae exercct elementum, etiam in animas, 
cooperante Spiritu, mcrito confcssionis usurpet ; et suc- 
cedit unctio magnce ac propheticse dignitatis, quae^ cum 
suavi fragrantia, consecrata a Christo, infantium inno- 
centium capita perfundit ; omnes sub Christo capitc, in 
regeneratione consecrat, ac Prophetas et reges facit^ 
quoscumque perfundit. (Regcs quidem*,) quiaseipsos 
regcre, et vitiis incipiunt imperare ; Prophctas autem, 

ia) Gcn. 1 , 1. 

' Codox. per crrorem nianifestum lucc lem. — ^IJ. niale tjttcin. — ^ Id. 
faciat. — 4 Desiderfmtnr cvidentcr addenda vcrba reggs tjuidi-ni 



200 s. AiGUsxiiNi f:MSCori 

(|tii;i '.l iii pr.Ttciilo (jujtc gosln suiiL lide conspiciunt, ct 
iii iulurum, ;L'lcnulalis IjcaliLudiucm <|uam ciTcluut an- 
nuuLianl. Ergo si placuit maLcria (|ua n;iscimur, mullo 
niagis oportct iit placcat illa ([ua vivimus. Prius quod 
sacramculum Corporis sui pancm cssc voluit, c[uod dig- 
nius vita. Dcindc ([uod cjuos inmcmbra sua (numcravit)^ 
Yivcrc cibo sui CorjDoris voluit, ne c[Uod mcmbrum alia 
forsitan mcmbra dcspicerct, cum extra corpus cssct, nisi 
cum mcmbris omnibus convcnirct. 

VII. Ipsa tamcn aLLcndamus clcmenta, quce in Corpus ac 
Sanguincm suum voluit consecrari. Panis etvinum smif*. 
Considcratc, Dilcctissimi^, cx quam multis granis panis 
ConficiLur, ex c[uam midLis acinis vinum lluit, ct vidcte 
si non ille apostolicus scrmo complctur qui dicit : u Multi 
» unum corpus sumus (<7). )> Sic crgo et nos oportel sub 
torculari ct mola ccclcsiasticoe disciplinae in unum cor- 
porari aLc[ue confluere, ut secerni, fide consociantc, non 
liceat. Videtc, Dilcctissimi, utrum vcre corpus sit quod 
in Cbristi Corpus solcmni invocatione conficitur, cum in 
uno corpore nullam diHerentiam sciat Dominus aservo, 
Immilis a regno, pauper a divite ^ ubi personarum discri- 
mcn fidei fervor excludit 5 ubi infirma grana cum maximis, 
inflatione, follibus fidei conflabuntur. Merito ergo Domi- 
nus lioc gcnus oblationis clcgit, cjuod Corporis ct Sangui- 
nis sui diguitate donaret , consecrans nobis sacrificium , 
c]uo nihil aliud (juam pax et unitas commendatur. Quae 
enim tanta, c[uanLa in farina tritici granis , aut in vino 
uvarum acinis potest esse concordia idonea ? Hocc planc 
matcria csL, cjuam Christus, cjui pacis auctor est, in suum 
corpus assumpsit^ Voluit nulcm nos hoc sacrificium 

{a) riom. XII, G. 

• In Cod. decst vox iiutnfiwlt. — ' CoJci niale cst. — '' ViJe Tiact. xivi in 
Jonn. n. 17, Si.iin. fri.xsn,n. 7 , ct cr.x\vit. -— 'iCo.lci ifci-pcraO) anwnerft. 



SEUMO XXXIV. DE PVSCHA XIV. 201 

conliiicre, iit cUini lias hosliaspacisolVcrimus, assidao' ac 
plaiic jungi ad ciiltum suum rcclcmptioiiis nosticC commc- 
moratione censcamur, ncc jam amplius in superstitioncs 
varias defluamus, qui suIj uno capite unius corporis 
membra censemur. 

YIII. Non in his sanctis ac dignis Dco sacris nitorcm 
hosliarum Ibeda ventris ingluvies (et) indigcsta crudi- 
tas, aut crapula turpis exaltat. Gustu imliuimur, mcnte 
satiamur. In cxiguo sui Corporis frusto totus a singulis 
Christus excipitur. In parvo haustu Sanguinis sacri vita 
setcrna potatur. Nemo dicat : Panem vidco, corpus audio ; 
vinum sumo'-, sanguincm dicunt. Dominus nobis Corpus 
ct Sanguinem suum in simphcibus apparatibus decht 5 ne 
fastidium aut horror scandaJizaret, indulsit •, sed tamcn 
vcre Corpus suum praestitit. Audi enim cpiid ipsc chcat : 
« Sciens, incjuit, cpiia murmurarent dehoc Discipuli cjus, 
» dixit eis : Hoc vos scandalizat? Si ergo videritis Fihura 
M hominis ascendentem ubi erat prius («). •» Ergo ante- 
quam ascenderet^, facilius scandahzari humana potuit 
infirmitas 5 nunc autem , cum ascenderit ubi erat prius , 
non est quiscpiam cjui dubitare de verbis ilhus possit , cui 
videt coeh regna patuisse. 

IX. Referamus gratias debitas Deo, cpii dccht nobis 
quotidiana Agni illius, c[ui peccatum munch tolht, id est, 
Domiiii nostri Jesu Christi immolatione gaudere 5 c[m 
dedit iidchbus suis habere in terris Corpus ipsius per 
invocationem, c|uod jam ipse in coeH gloria collocavit. 
« Oirertur ergo nunc in omni loco oblatio munda (b). » 
Yita de altari sumitur, si vita crcdatur. Ipsa virtus potest 
in Sanguinem suura vitoe poculum convertere, quve dcfi- 

(a) Joan. vi,62, 63. — (i; Malidi. i, ii. 

» Codex assidua pio advcibio assiiluQ, •-• ' IJ. niiau» Lcnc iuiiiunL — • 

3 vide Scno, Cixxj, d. j. 



20*2 S. AUGtSTINI EPISCOPI 

ciente \ini poculo, a([iias in\iniim convciLil. Sumilo ila- 
quc hoec, et conslantcr sumite Corpus pacis et vitae. Nam 
qucm pax oblinet, Imnc sm^m Christus, qui estsimul et 
pax ct vita, cognoscit. 

X. Ergo si c|uis ad hoc racramentum peccato deficit, 
pace reparetur. Sacramentum est, iit dicit, pacis et vitae. 
Peccalum morli ol)secundat, vil?e adversaUir. Sedsi, ut^ 
sc infirmitashumaua habct, in vita nostra fortassis incur- 
rat^ nulla aha re magis quampace expugnatur. Ergo etsi 
sunt dehcta, quia fragiles sumus, non sint mortifica, qu'a 
Chrisli, qui vita est, Corpus accipimus. IMud autem spe- 
cialiter ([uod in Oratione dominica, antequam ad altare- 
accedaraus, dicimus, toto corde oportet attendi : « Di- 
» mille nobis dcl)ita nostra, sicut et nos dimittiraus de- 
» bita debitoribus nostris ,«). » Diraitlitur tibi, securus 
accede,sed vide si diraittis ; nam, si non dimittis, audies: 
(c Serve nequam , omne debitum dimisi tibi , quia rogasti 
)> me ; nonne ergo oportuit et te quoque misereri con- 
)) servo tuo [h). » Dicit tibi etiam Apostolus : <( Quoniam 
)) Q^\ manducat et bibit indigne , judicium sibi mandu- 
)) catet bibit, non judicans Corpus[c?). » Si enim corpus 
judicassct, nunquara raembrura otiose parasset^. Quo- 
ties ergo ad altare Domini conveniraus, pax ofFeratur, 
ct securi suraus quod vita sumatur , per Dominum nos- 
Irum Jesum Christura, qui vivit et regnat in saecula 
saeculorum. Araen. 

(a) Mattli. VI ,12. — (t) IJ. xviir , 3a. — (c) i Cor. xi, ag. 

' Codex male sicut. — ^ Codex per anagiamma vitiosum latera. — 
^ Parasset ; videtursubaudiendum.se ante parasset, ita ut sensu^ sit : Si 
corpus jiulicnsset, nunquam niembrum otiose se parasset.Tnciisfmt enor 
amanuensis ob tciminationem veibi praicoucnlis otiose. 



SETIMO XXXV. DE PASCHA XV. 203 

^V*% VVV» VVV\ VVV"» VVX'* VIA-^ VVV^ VVV* VVM VV^'* xx^** \^\\ vvw 

SERMO XXXV. 

De Pasclia XV , ad Neopliytos. 

HlcSerjnoeducitursicutprcecedentes ex Cod. Cass. 
Tiu,fol. 195. Duhias quihusdam doctis videhatur oh 
frequentem repetitionem verhi,Dilectissimi.Sed credi 
potest hanc allocutionem extemporaneam a notariis 
fuisse exceptam j et inde istam procedere repetitio- 
nem. Cum Codex xii pro aliis sit authenticus , nol- 
lem ahsque gra<,>issimis ralionihus sermonem ex 
hoc fonte depromptum reprohare. Ponatur post 
prcBcedentem cum numerode Pascha xx. 

SYNOPSIS. 

I. Evolvuntur haec verba : Qmsmodo genili Infantet, elc. {a). 

I. QuAMvis proficere ex verbis meis omnem Ecclesiam 
cupiam, Dilectissimi , ad vos tamen nmic prsecipue , o 
Neophyti , mihi sermo est , quos quasi in novam vitam 
ortus novitatis ac sequitatis emisit. Tantum enim mihi 
erga vos plus est soHicitudinis, quantum in vobis per no- 
vam gratiam phis nitoris. Et ideo admoneo , Dilectissimi, 
ut sicut prsesens Apostoh lectio docuit: « Quasimodo ge- 
)) niti intantes rationabiles et sine dolo Lic concnpiscite^, 
)) ut in eo crescatis in salutem. » Infantes utique, di- 
lectissimi , sicut etiam Scriptura divina dicit , inter prima 

(a) I Petr. ii, 2. 

' Necessarium fuisset dicere : Concupiscatis . 



201 S. AUGtSTIM EMSCOPI 

lcnciio .Tlalis oxordiaiiiliilaliiul nisi lac concnpiscnnL VA 
vos, Dilcdissimi, « Moclogenili infantcs « csLis ; snpcrcst 
ut solo innoccntia^ vivatis lacto. Scd qiiid tamcn illud est, 
c|uod Ajiostolus ait : « Rationabilcs et sine dolo lac con- 
« cupiscitc^ )) Doclrina cst uli(|uc, Dilcctissimi^ doctrina 
sancla, i[u;tc rationcm liabet_, et dolum noii liabcl , ut sit 
laclalns * pcr innoccntiam, ct ralionalis pcr sapicnliam. 
Dum crgo, Dilcclissimi, duo gcncra lactissunt, ul vide- 
tis, unum carnalc, aliud rationale; carnale, illud quo 
aluntur infantes parvuli ^ rationale , quo aluntur inlantes 
viri; vos utrumcpie cstis, Dilcctissimi, ct infantcs paritcr, 
cl viri ; infantcs, pcr novam nativitalcm- viri, pcr aeta- 
tcm atque ralionem. Tcnete ergo , Dilectissimi , lacteam 
scmpcr infanLiam pcr simpliciLatcm^ viriliLatcm pcr fi- 
dcm^ ut cjuia munus sacrum, atque doctrinam, lac ra- 
tionale, nunc sumitis, faciat vos esse semper et infantes 
innoccns vita , ct viros ratio pcrfccla. 

** w v\ vvav wvv V wv vvv\ vwv vwv ww wwvwv ww vw/v ww vvw ww vvv v vwv vvw v wir 

SERMO XXXVI. 

Dc Pascha et Jona. In dicbus Pasclialibus I. 

S Ifhis pauUsper durus ; scd scmcti AugusfiniinCod. 
Cass. XII ^ fol. 157, hic Semio nomen liahet, et sen^ 
tentiis ejus concordat. Unde jnininie rejiciendus est, 
prcesertim cum declaret Augustinus se idem ars^u- 
mentum in phirihus sermonihus tractasse. Ponendus 
est in editione Maurinensi post sermoneni cci.vin, 
cum nuniero in diehus Faschidihusw^. 

' CoJes malf UqU actus. 



SEKMO XX'XVI. IJN D1E15US VASCHALIUVS I. 205 

SYNOPSIS. 

I. Jonas Dco rebcllis. TI. Jonas in mnrc dcmcrsns, et a cclo 
absorptus. III. Jonas in littus evomilus. IV. .ionas Christi moricn- 
tis figura. Y. Ejusdem figura sepuUi. Vf. Demum et rcsurgcntis 
figura. 

I. DoMiNus et Salvator noster, dilector humani generis, 
(qui)' (( Semetipsum tradidit pro nobis («), et animam 
» suam posuit pro ovibus suis (b). » Omnia tamen quoc 
pertulit a Judseis, jam proedicta fuerant multa a Patriar- 
chis sanctis, de quilHis unum in medio proferamus, ut ei 
historiam passionis dominicoe comparcmus'^, Legimus Jo- 
nam prophctam missum esse a Deo in civitatem Ts^inive , 
ut ejus essct intcritns proedicator. Qtii Jonas sciens mise- 
ricordissimimiDeum, et paratum ad indulgentiam, ne prse- 
dicatio ejtis inanis et vacua viderctur, dechnavit ad fu- 
gam. Hoec igitur civitaspostmundi faciem,quce a fhientis 
dihiviique^ inundatioiie dignosccbatur esse consumpta, 
primaNinive civitas a Nino, cujus cst nomen sortita, cons- 
tituta dignoscitur ^* ; cujtts cura populi delicla Salvatori 
nostro intoleraljihaviderentur, Jonse impcrat, ut ejus per- 
ditioni (pracnuntianda?)^ abiret, quod ne faceret, a facic 
Dominiftigiens, navi se fluctibusque commisit, fugiens in 
Tharsis a facie Domini Dei. Mirares! demutatur locus, 
quasi in Tharsis non erat Deus. Deus^ cui soh nihil abs- 
consum cst, inflatum tempestatilDus gurgitem in ejus peri- 
culum concitavit. Gum violentior fieret maris a Deo jussa 

(a) Eplies. V, 2. — (i) Joan. x , ii. • 

' Qui videtur abunJaie. — ^ II;x;c conipavatio rcpcritnv inter opera S. Au- 
gnstini in Scniionc aJ Catecliunicnos, n. G. — ^ (iOdex malc clUuvii qiuv. 
— 4 Vide de Civit. Dci lib. xvi , cap. 3 , n. i. — ^ Vox i!la pvifminliaiidiu 
abc?t a Codicc ; scd sensu requiritur. 



206 6. XLGLSXIM EPISCOPI 

conimotio, crigitur ratis m coelum, ctsubdiictis iindis ad 
ariiias iis(|U(' (l(.'sccndit : in discriminc constituti tam pe- 
lai;i inia ([uani ((fli sidera didiccrunt. Et dum coneursan- 
lium inlcrsc naularum niliilprolccissetindustria, omnes- 
que ac singuli formidarent , gubernantis etiam ducatu^ ca- 
rina non ol)tempcraret impcrio, Perimus , clamant , Obrui- 
mur, sonant. Ha?c navis ccclum lerit, inferos pulsat •, hinc 
cognoscite, Fratres, qualiter Deo obedientia fuerint aequo- 
ra, ut unum fugitivum Dei tota qusererent clementa. 

IT. Solum Jonam secura somnii possidcbat oblivio, cu- 
jus ([uictcm naularum saltcm rupit invidia. Et : Ohl in- 
quiunt, tu dormis? quid est quodhomo es, ct cum ho- 
minibus in tantis pcriculis minime commoveris? Tunc 
sortis consuhationc , cujus h?ec causa paterentur est re- 
quisitum. Et Jonas sorte praeventus jubet se vcre in pro- 
fundum mare projici , asserens mortis suoe prcevcntu 
vitam cretcris ac navis jibcrationem posse prcestari. Fcs- 
tinant igitur universi Jonae implere responsum , qui in 
scelere constituunt salutis suae omne pracsidium. Noviun 
in pcriculo^ ac(piircndae vitse subsidium ! Solct bcnefacto- 
rum commemoratione misericordia promcreri : nunc vero 
peccatum admissum crudehtalis auctores de periculo h- 
beravit. Nam missus cst Jonas in mare, et omnis tempes- 
tatis saevitia conquievit. 0! in omnibus adversitatibus 
eventus inccrlil Quis noncredcretJonaminfluctibusmcr- 
sum ? quis non spcrarct cjus exanime corpus ventorum 
divcrsitate ubique volvcndum, ct scopulorum asperita- 
tibus laniandum?Missus inmare ad aquam pervenirenon 
potuit , scd sul) cibo exceptus , pejori discrimine talem 
casum incurrit, cum eum bestioe vorago simul absor- 
buit. Nam hunc cctus cxccpit avidis faucibus vivum , ct 
quem comcdcndum sumpsit^ ncc ore, ncc dcntibus at- 

' Foite ducta. — ^ CoJex periculuin; decsl punctum [tostsuhsiJiuni. 



SERMO XXXVJ. 13\ DlEUlS 1'ASCHALI1JLS I. 207 

trcctravit. Morsiis proedam non discerpsit 5 immanilas 
gutturis, et lalitudo voraginis escani non altritam per se 
transisse nec sensit. Expavescunt viscera cibum , quem 
nec calore nalurali coquere, nec per pudendas corporis 
partes egererepotuerunt. Habitavit potius in utero ceti 
Jonas, et domicilii quodam modo interioris, factus est 
incok ventris , ut ibi per triduum non solum vivens du- 
raret, sed etiani supplicatione consueta Dei misericordiam 
acquireret. 

III. Ibat (igitur) ^ gravis per diversa marini littoris 
bestia, quod comederat novo gerendi genere superis red- 
ditura. Gum vero inter spumas undae fluctuantis Jonas 
sine periculo portaretur, prsedonis ventre servatus, subito 
divina Providentia littori bestia proximatur ^ et quem tri- 
duo in alveo ventris servavit illaesum, hunc a ^ ulnifico 
dente in littora rejecit intactum. Hic cibi calamitas pro- 
fuit, et de suo interitu redivivo salutem aliis contulit. 

IV.Hic jam,Fratres cliarissimi,post hujus historite dis- 
putationem, quamJonoe prophetae decursa locutio de- 
monstravit, qualem in se habeat figuram, Domino adju- 
vante et donante, demonstrare conemur. Neque enim 
omnia quse in praeteritis facta sunt, htec sola humanis 
sensibus suj[ficere credantur^ sed figurae fuerunt futuro- 
rum , ut subsequenti tempore in Christo mirabihter im- 
plerentur , sicut Apostolus dicit : « Omnia autem haec in 
)) figura contingebant illis (a). )) Nam Ninive civitas illa 
magna, adquam Jonas, proedicatorejus subversionis, mit- 
tebatur , figuram totius mundi gestabat , qui idololatriis 
et facinorilius multis ardebat : Jonani vero personam Do- 
mini Ghristi designare manifestum est. Navis vero in qua 
Jonas fugiens dormiebat, synagoga Judaeorum intelhgitur. 

(«) I Cor. X, II. 

' CoJe» liabet litteiras sine sensu cet el. — ' Id. male cr,idebantur. 



208 S. AtGtSTlM EriSCOPl 

Vcv ni;ire vovo intcmpcstivis fluclibus excitntuni, Juclco- 
runi populiun insanientcm , cl lurbulcnlis ^ vocibus sx- 
vicnlcni coL;noscimus. l^cstia vcro mnrina , boc cstcctus, 
inlcrnus intcUigitur. Uxc autcm omnia, ({urc dc Jona 
pnrdicta sunt, inChristo manifcsteimplcta videntur.Quod 
autcni in capsa navis Jonam dictum cst dormicnlcm , 
Cbristumin mcdiocorum significavitbumibtcr taccntcm. 
(iui dictum cst sicut ct ad Jonam : « Exurge , quare ob- 
» doiniis, Dominc, exurge, ct nc rcpclLas nos nsquein 
» lincm (<7). » Dormicns cnim dicitur Dominus , dum ta- 
ccre vidctur super ini([uitatcm liominum , expcctans com- 
punctionem poenitentium : sed dum exurgit, ut potest, 
inimicos suos simul intcrficit. Quod autcni sortes misc- 
runt, cujus causa navis pcricbtaretur, ct ccciditsorssupcr 
Jonam , ct miscrunt cum in marc, ct sedata cst tempcs- 
tas , n(nn(|uid abus quam Cbristus erat, cujus mortemun- 
dus omnis tcmpcstatibus diabob liberarctur, in C|U0 pa- 
lerna dclinilio jam a principio muncb, cjuasi sorte missa , 
fuerat terminata, non abter posse s.Tculum bberari, nisi 
unigenili Filii passione permisisset impleri. Qucm Domi- 
num Cbristum ([uasi Jonam projicicntcm in marc , a 
principibus Judacorum populi snevicntilius traditum , 
susceperunt Komani "^ crucibgendum , in c[uo dum profi- 
cerentur , scdatacst et c^uicvit tempcstas s<xvitise Judaeo- 
rum. 

Y. Jamvero peracta univcrsa m^^steria passionis ; sc- 
pulturam vcri bominis Cbristi , peragentes cognoscamus. 
TSam cctus ille , c[ui Jonam suscipiens triduo vivum in al- 
veo sui ventris scrvavit i]l.Tsum, significavit Dominum 
Christumdescendentem-vivum in infernum. Sic enim ipsG 
Dominus in Evang(^lio dicit : a SiciU fiiit Jonas in vcntre 

(<;) Pfnl. xi.lll, -2'). 

' Codex tribiilcntif. — 'li!. ino sosii cuiti ; forle \ito Rom. 



SEnMO XXXVI. IN DIEBUS PASCITALTBUS I. 200 

» cetitribus dicbiis, ct tribusnoctibus', ila oportet cssc 
» Filium homiuis in corde terrrc (<?) 5 » cum hoc sacra- 
mentum numcro dicrum in passione Domini completum 
manifestum cst. Inde multorum minus intelHgcnlium 
sensus conturbatur, eo quod in sepultura Domini nume- 
rus ipse dierum quasi minime impleatur j non attenlo 
cordc audientes , quod ipse Dominus dixerit , in c[uo ait : 
« Sicut Jonas f 'uit in ventre ceti tribus diebus , et tribus 
» noctibus, ita oportet csseFilium hominis in corde ter- 
» Tx. » In corde enim terrenorum horainum, et terrenis 
cogitationibus studentium , quos saevitia sui cordis in per- 
niciem occisionisChristi succenderat, apud illos Christus 
jam quasi occisus et sepultus erat'^. Hinc ergo a die illa, 
qua est traditus, et aha die crucifixus, ct tertia die in 
sepulcro quietus , tribus dieljus cum suis noctiljus , nu- 
mcrus dierum, qui in Jona fueratprsefiguratus, ui Christo 
adimpletus esse cognoscitur. Quod nulli videatur incer-^ 
tum , quia ipse locutus est Dominus dicens : « Ita oportet 
M esse FiUum hominis in corde terrte ; » scd qui de hoc 
dubitat ostendat cor terr.ie, quod aUter c[uam cUctum est 
esse non potest. - J 

VI. Sed vomuit cetus Jonam , et exemptis tribus die- 
bus, ad lucem de novo egressus est vivus. Ita Dominus 
Christus, peractis mysteriis secretorum , novo lumine d^- 
coratus apparuit , resurgens cum testibus , qui cum eo 
surrexerunt, etinejus obsequiumexcubantes,ab inferisre- 

. ,{a) Mattli. xu , 4o- 

•Eusebius cjusdem sentcntls palionus cst in Ilomilla feiIi.o jv post donil- 
nlcam Quadragesimns, TiM. Patvum lom. vi, fol. 718, lit.D. — ' Yide dis- 
ciimcn horum diorum in lib. in de Doctrina Chvistiana D. Augustini n. 5o; 
Sevm. ad Catechumenos de Symbolo, n. 6; Hb. iv. de Trinitate n. 10, 
et pvKScrtim in Epistola seu libro ad Dcogratias iibi a?;cns de tribus 
diebus lisc ait : Longum est disscrere, et in uliis Scrmonibus jam 
sccjnssime ilictum cst. 

cxxx. 14 



210 S. ACGLSllM EPISCOPl 

meantcm donionslraveninl • ([ui cliam « Ingrcssi civila- 
» tcm mnltis apparucrunt(<7). « Divina cnim sacramenta 
in mystcriis antiquis abscondita , in Christo Domino Sal- 
vatore nostro vidcntur mirabiliter rcvclata , quae salvan- 
dis hominibus ita sunt dcmonstrata , ut omnibus creden- 
tibus salutarem conferant mcdicinam. 

W»«V«««t VVMWVM VVVt «VVt \VM VV\« VWt^VV»^ 'VVM 'VVVt VVV\ %VV>«^«»%VV»««WVVVMWVVt« 

SERMO XXXVII. 

In diebus Paschalibus II. 

Stylus aliquantisper (hiriis; phrasis una integra re- 
peritur in Sermone sequenti xxxix_, et ideovidetur ejus- 
dem esse auctoris, id est, D. Augustini ad quem mani- 
festeest referendus. Extrahiturex Codice Cass. xii, 
fol. 160, qui S . Augustini foetus reprcesentat. Concor- 
dat exordium cum exordio Sermonis clvii Appendi- 
cis Maur. et cum exordio Sermonis sequentis; ccetera 
autem differunt. Utrum parva styli duritas, et illa va- 
riorum exordiorumsimiUtudo sujficiat ad rejiciendam 
Codicis antiqui etauthentici auctoritatem Lector vi- 
deat; ego nec rejiciendum credo, nec caideo rejicere, 
cum stylus D. Augustini aliquando durus evadat, et 
orator christianus scepius atque ex abrupto loquens 
idem exordium his aut etiam ter usurpare potuerit. 
Ponatur post prcBcedentem cum numero in diebus 
Paschalibus xxxi. 

(«; Mattli. xxvn , 53. 



SER.MO XXXV n. IJN DIEBLS PASCHAHlJLS II. 211 

SYNOPSIS. 

J, Oracula vetera a Christo impleta. II. Sol Cliristo monentc 
obtenebratus. III. Christus Patrcm invocans. IV. Increpatio Ju- 
daeorum , et anliquorum bencficiorum commemoratio. V. Comme- 
moratio recentiorum beneficiorum. VI. Mors Christi, dcscensus 
ad inferos et Resurrectio. 

I. MuLTA sunt et magna * , charissimi Fratres , hujus 
S. Paschae veneranda mysteria , quae, divinis libris conse- 
crata , in antic[uis aedil^us et vetustissimis Judasorum ar- 
chivis fuerant condita •, c[uae universa a Patriarchis et 
Prophetis de Christi Domini Passione pra^dicta , necesse 
erat ut adimplerentur omnia. Et quoniam uno tempore 
semel peractis omnibus, Ghristus«Exultavit sicut gigasad 
» currendam viam {a) , » tamen solemni circulo haec 
anniversaria vota celebramus , ut deinceps futura aeterna 
usque ad consummationem sseculi maneant monumenta. 
Nec taceri possunt Judseorum scelera , quouscjue veniat 
ipse qui pertuht omnia , ut «Yideant et cognoscant in quo 
» transfixerunt {b) » jacula. 

II. Hic jam de eorum saevitia , quam in Domini Pas- 
sione exercuerunt, ahcj[uanta dicamus : unde postmodum 
ejus Resurrectionem constantissime demonstremus. Ne- 
que enim mundus ipse scelera Judaeorum , quse Christo 
ingerebant , Hbere conspicere potuit , c|ui cum clemento 
suo'^ fugiens lucem quam habuit, cum Domino de mor- 
tali conversatione simul ad inferos demigravit. Nihil in- 

{a) Psal. xvm, 6. — (i) Joan. xa, 87. 

«Mira forte vidcbitur de Passione comniemoratio in Pascha. Sedvidesis 
S. Joan. Chrysostomum Homil. lxxxviii, in Mallh. cap. xwu , n. 27, et 
Combefis. tom. lu, fol. Sj^. — * Eleincmo suo , ucin[(e sole. Forte 
aliijuid desideratur. 

14. 



212 s. AiGusTiNi Enscori 

ioiii;ruiiin ' , nilill incoiluni csL^ infcri Deuni sino Incc 
vidiTo non possunL , sicut scripLuni cst : « QuCniani 
•» Dcus lu\ csL , cL tcnclir.T in co non sunL ulLc (r/). » 
Quoniani crgo lu\ dc nunKJo migraviL, sic scripLuni cst 
in Passionc Doniini : « Ab liora , iiKjuit, scxLa tcncbrcc 
)) facLjTC sunL in Lolam Lcrrain, nscpic inlioram nonam (/y).» 
Quid agiLis , Juclun , inlicianduni ^ sacrilcgium vcsLrum? 
Quod tarditas pigra lcnLcsccre posseL, per LoLam terram 
vcstrum scclus nox de medio diei jussa est nuntiare. 
Currunt pcr toLum mnndum nigresccntes nmbr.T, impii 
Xacinoris pr;cconcs, et, irrucnte cliaos , novuni neias 
lo([uentes tencbrrc nuntiarunt. Sic pro nobis Passio Do- 
mini oporLuiL nunLiari, ut totus numdus sub obscuro 
mirarctnr abscondi. « Ab liora, inquit, scxta tcncbraj 
» iactrc sunt in totam tcrram , usque in lioramnonam. » 
Confusa sunt elcmenta ; impcriali verbo dirupta sunt 
Ibedera. Dics lioras pcrdidit, dum dominico corpori sol 
cxcquias pracbuiL^, removit sol cursus suos, et abscondit 
luminis globum ne videret iu Ghristo fieri homicidium. 

111. Digne, FraLres mei, lugcLhic mundus, cujus negalus 
£!SL Dcus. ExcIamaviL igiLur Jcsus : « lleli, Heli, lama 
.;) sabacthani, hoc cst: Deus meus, Deus meus, quare 
■» me dereliquisti (c)? » Damnat vos miscros Judtieos 
qucrcla c«'lesLis , ct quod assiduis clamoribus frangitur 
coclum, digni rcatus in vos adduciLur piaculum. llogo, 
quale esL facinus, quod adversus homines Deum PaLrcm 
conLcsLaLus esL Filius.^ « Deusmeus, inqniL, quare mc dcre- 
)) liquisLi? »Nonhic sensus humanus, nec chrisLianus fal- 
liLur animus; non a Palre rclinquiLur Filius, scd idcodic- 
1 um csL : « Deus meus, quare me dereliquisLi? » uL ostende- 

{(i) I Jonn. I, 5, — i^i) Mallli. xwii, /i>. — (c)IhiJ. 4*5; 
' Viik- cajcm vevha iiiiei iiis iSorin. xwix , n. 5. — ' Cod. insiiuuiiuluin. — 
' Vidc D. Aiiibrosiiini Exj)o:;il. iii Lucaiu iib. x,toui, ii,a, 127, Edit. Doncd. 



SEUMO XXXVII. TN DlKliLS l'\SCIlil,Ii;lS II. Il^ 

retur, ([uia corporalibus poenis noii tangiLur Deus. Tunc 
(juidam de astanlil)us dieebant : a Eliam vocatiste (r/). » 
Ipsa est consueta intcrpretatio judaieoe mentis •, sic adver- 
sus Deum prava semper et falsidica pronuntiare norunt 
loquela , dum dicunt : « Eliam vocat iste, )) Nunquam ut 
diseipulum magister-rogaret, aut servum Dominus invo- 
cet% aut in auxilium suum Deus liominem postulet, sed 
Patrem contestatur in ccelis Filius, qui fugabatur a terris. 
IV. «Tunc acceperunt spongiam plenam aeeto, et ponen- 
» tes arundini potabant eum (b). )> Quid agitis, Homines ex 
limo terrae plasmati ? Numquid in principio fabricae ves- 
trae , dum adhuc molle opus corporis vestri , inter initia, 
conspersi pulveris necdum durata materie, quando in 
iiovam formam ipse Deus Ghristus tuam liominis corporavit 
infantiam , hoc ab eo didicisti , qui acetum pro tua fa- 
Lrica propinasti (sic). Cum vero adhuc rudis nutriri foveri- 
que quaerebas, etparadisi limen tener hospes , et deUcatus 
possessor intrares , haec erga ^ tuum Creatorem operari 
ante didiceras. Dic et tu, Judaica gens, quando inter 
medios Rubri maris contremiscens fluetus, et interdiver- 
sas undas plateahs viator incederes, siccique pulveris 
molhtiem algis^ halecibus sicca pLinla calcares, hoc tan- 
tae^ impietatis crudele opus didiceras, quod in tuum 
Dominum exercebas ; vel etiam cum in eremo quadra- 
girita annorum per spatia, miracuhs perspicuis pastus, te^ 
coelesti pane sine labore cibares, et corporah salute sine 
inhrmitate gauderes 5 neque vestimentorum aut calcea- 
mentorum. trituram , vel sordidatum aiiquid defoedari vi- 
deres • vel etiam cum petra illa virgae ictu percussa, dura^ 

(<0 Matth. XXVII, 47. — (i) iLid. 48. 

' Tcuipora verborum crroneasunt, et correclloncm cxpostularc vMentur. 
— ^ Codcx ^Moe. — 3 Id. algis liaheiiihus. Scnsus cssc videlur pulvercm 
mollcm cvadere proptcr ali^as ct hiilecrs lu Cod. lilfcra b dubia cst , ct ad 
foiuiam 1 acccdit. — 4 M. tua tc. — '^ Id. ut. 



2ri s. Air. lisTrNf f.piscopi 

siJicisculc diriipla, IxaliisMoyscs nova llucnla silientilnis 
propinarct ^ aut cuni aniaras , salsascpic aquas ligno mc- 
dicante dulcassct, et hoc pociilo deficiens turba satiare- 
tur •, tunc in his miraculis tantoruni bcneficiorum didi- 
cisti caput crigcre contra Dominum, ut ejus caput 
chcuires spinis peccatorum tuorum , sicut scriptum est : 
({ Populus iste spinis peccatorum suorum circumdedit 
» me(<7), » 

V. Scd nec de veteribus jam ahquid nunc necesse 
est quaerere, cum de sua corporah praesentia tanta perfecit 
miracula, quanta, si requirantur, cxphcari non possunt. 
Tu, judaicse gentis populus, acetum fcDi commixtum Do- 
mino dedisti, qui sanctis gahl.Teicis nuptiis vinum de aqua 
factum mirae suavitatis cum eo convivasti*. Quod vero 
C3?corum oculos ad lucem perfectam artifex pius induxit ; 
quod surdarum aurium conclusioncs aperuit; quod bal- 
butienti hnguae nodum absolvit •, quod leprosorum cutem 
corruptam^ humorum varietate in pristinum sanitatis 
colorem revocavit ; quod paralyticorum soluta membra 
construxit , et pristinae saluti restituit ; quod claudis exi- 
hre jussit, quibus plus cura, quam natura pra^stitit^ 
quod contra furorem vestrum, cpiatriduanum et icctentem 
Lazarum vitas pristinse revocavit. Prohis ergo tantis, actali- 
busbonis, qualia^ vobis Judaeis praestitit, taha in ejus morte 
exercere debuistis , ut eum , quem colere debueratis , 
turpissima morte impie cruciaretis ? quem etsi morti 
jam destinatum decreveratis , vel simphci ac rationabili 
occisione consumeretis. 

VI. Noverint ergo crucifixores ejus in quem impie 
grassatae sunt manus, non esse ^* leve commissum , in 
quo et terra movetur, et ccehim. « Yelum templi, inquit, 

(fl) Iti Sciiptiiris luinc tcvtum non rcperi. 

' Fortc conbibisli. — = CoJ.uial. ciitis corrnptoruni. —* ^Cod. cjuihus, — 
4 Kl. est. 



>ERMO XWVIII. '' 

,iv DIKB.1S PA5CIJA1.IBIS II [. 21.') 

^) scissum P"-'* ' , » ► ,• f • • 1 ^ . . I- 

. . .^L (^<7) ; » contestatio lacinoris luctus est templi ; 

-.iirum domus ornari non dcbuit, cujus habitator abs- 

cessit. (( A summo, inquit, usque deorsum^Z») , » hoc est 

quod unocorpore Christi, ethominem expuhstiset Deum. 

Quid amplius dicam? sepulturae jam traditur, ut infernus 

visitaretur, in quo divina ejus majestas descendens cunc- 

tos, quos ipse absolvendos et liberandos censuerat, eri- 

puit et absolvit, et sibi in obsequio Resurrectionis suse 

comites junxit, qui (( Multis in civitatem apparuenint (c) » 

notissimis viris, qui testimonium perhiberent dominicae 

Resurrectionis, in qua Resurrectione nos spirituah gaudio 

solemniter exultantes , hunc diem honeste et sobrie cele- 

hremus, ut cum ipso Domino et Salvatore nostro in 

seternam vitam vivere mereamur ; qui vivit , etc. 

%VVVVVVVVVVVVVVVt%VVM«t^«VV«MarVWVVVVWi«M«VM«\<«IWVVVVVWVVWVVV^^ 



SERMO XXXAIII. 

In diebus PaschaHbus III. 

Ecedem hic recurmnt armotationes qiice Sermoni 
superiori prcBJiguntur ; has revisat Lector,attentius- 
que perpendat. Legitur in Cod. Cass, thi, fol. 163. 
I^ocus ejus post prcecedentem cum numero in diehus 
Paschalibus xxxii. 

. {a) Mafth. xkvii, 5i. — (i) Ibid. — {c'' Ibid. 53. 



216 «. Ai-^^rsTiNi Eriscoi'1 

SYNOPSIS. 

1. MysUTia \c^\s nuv«e iii lcgc vclcri priclihata. II. Chrislus, U\i 
nostra,venict regnalurus. III. Christi rogis ornamenta. IV. Chrisli 
dcscensus ad infcros, viotoria et llesurrocliu. 

I. Mllt.v , ct magna siint , Fratros charissimi , hiijus 
S. TaschiTe veneranda mysteria, i[u;v, chvinis libris conse- 
crata, in antiquis sedibus et vetustissimis Judreorum ar- 
chivis fnerant condita, quorum admirabihs ratio, vera 
fides, pura et sincera rehgio, veluti quodam teeta vela- 
mine s;ceulorum, sanctitalem suam in abdilis occultabant*-, 
non poterant, nec audebant contegere'^ pulchram, et ve- 
nerabilem imagincm veritatis. Hanc artifcx Christus non 
diversis, nec terrenis coloribus , sed coelestibus atquc 
distinctis virtutibus in nostris mentibus clypeo devotionis, 
auro coruscantc, dcpinxit ^ animo etiam tenaciter defigens 
in ipso lemplo humani corporis dedicavit ; amorem cjus in 
corde conclusit, inlegris ct accrrimis sensil)us oilicia dis- 
Iribuit. Et cum ille claruset illustris Angelus, rectoras- 
trorum, poli gidK'rnator, dux diei, etluminisimperator, 
interjcctor germinis, veris temperator_, autumnique tem- 
peries, ad salutarcs vitalesqiie usus annuuni cursum ct 
quadripartila temporum spatia composuit^ , diei hujus 
solemnitatem Deus nos celebrarc praecepit. 

II. Quanta nobis bona dominica Passio* vel contulerit 
nova, vel amissa restituerit, mortali ct humana voce nec 
prnedicaremagnifice, nec mcmoriter enumcrare prrevaleo. 
Sicut ipse Dominus Salvator noster in Evangelio ait : 
« Nemo ponit lucernam sub modio, sed super candela- 

• Stampatus Iiabot occulehant; post adilit : Et prisci <iuti\Utcs aduni- 
hrntti cernehant ct sacrijicia crucnta muncrihus <<J)erehant. Vidc Senn. 
Appcnil. Maur. CLVir, n. i. — > Cotlcs fo/i/<.'i;/. — ^ ?A\i\.\% coinplevvrit, 
Yariat in a!ii? qnilmsdani. — God. (loniiiiica' 1'assionis. 



SeRMO XXXVIII. IN DIEOrS PASCII.VLIBVS Ilt. 517 

)) Lriim , iit omnlbiis luccat qiil iu domo snnt (r/)'; » 
luccrna candelabro crucis superposita est primo advcntu 
quo venit et passus est ^ secundo adventu veniet clarifica- 
tus , nt regnet^ lucerna, inquit, candelabro crucis super- 
posita. Christus lucet tam GentiJiUS quam Juda?is, ut cx 
Gentibus et Juda?is colligat ad Ecclesiam venientcs. Lux 
nostra Christus est, qui licet expectetur ut veniat, tamen 
jam venisse credendus est. Venit in humilitate, veniet in 
regno ; venit in bonitate, veniet ad judicium ; venit in pas- 
sione , veniet in ditione ; venit medicus curationum , vi- 
tiorum veniet amputator.Nemo sic speretesse venturum, 
quo velit negare quia evenerit •, patietur tunc judiccm , 
nisi modo credideiil salvatorem. Et ipse quidem, sicut 
credimus et novimus, judicaturus advenietj sed ipse qni 
venit medicns ut salvaret, nunc veniet rex regum, per- 
petuus imperator , ut regnet. 

III. Habet diadema , zonam, calceamenta pretiosis la- 
pidil)us coruscantia ; sed has species Patriarchas intelli- 
gamus, Prophetas, et Apostolos; Patriarchas in capite, 
quod est diadema , non ut ornent , sed ut ornentur a 
Christo, de quibus Paulus apostolus tractat : « Quorum 
)) patres ex quibus Christus, qui est Deus benedictus iii 
)) saecula (Z») •, )) medio veluti zonam Prophetas intclhgi- 
mus , qui insinuaverunt arctissimam fibulam disciplinae ; 
calceamenta Apostolos, quos in pedibus, idest, infine sae- 
culi missos esse cognoscimus, de quibus Scriptura divina 
non tacuit : « Quam speciosi pedes evangelizantium bo- 
» na(c).)) Fulgent in ipso regno Cerauniae Martyres, 
Smaragdi Confessores, Hyacinthi Fideles, Margaritac Yir- 

(a) Matth. V, i5. — (h) Rom. ix, 5. — (c) Id. x, i5. 

' Dc hoc pruiio et sccunJo aJventu loquitur Augustinus tract. iv in Joan. 
cap. I, n. 1, ct Tract. xxTUJ, n. (3. — =Dc luccraa iu canJelahro , viJo 
Seiiu, cccsvii, n. 4« 



•218 S. AUGVSTINI EPTSCOPI 

yiiiis. Habel iUujiR' Chrislus, perpcUuis rex, rcgiani tiil- 
genlissimam purpuram passionis, sccptrum rcgiii , sedem 
judicii, consistorium vcncrandum. Passus est pro crcden- 
tibuSj rcgnaturus estsanctis, judicaturus est contumaces. 
Non rcbcllet mcdico, ([ui sanus cssc desiderat 5 amicus 
futurus regi, sireus esse noluerit, crcdat. 

IV. Descendit de coelis, cujus origo coelestis est, et 
descendit ad infcros, ut homincm liJ)eraret, ut quem pas- 
sio crucis humiliaverat in morte , coelestis subhmitas re- 
surgentem victor susciperet cum triumpho. Incrcdibile 
cst, sed factum cst, ct sahibriter creditur, quod fidcHtcT 
praedicatur^ in passione cnim Domini sol se abstuht, du- 
pHcatae sunt tenebrae, dies fugit, nox importuna successit, 
invasit vices ahenas, lucis splendorem* confudit, mundi 
faciem obscuravit^ crudele parricidium astra fleverunt, 
luna percussa cum fratre colloquitur, expectantes plebis 
Judaicae crudehtatem. Sic Dominus Jesus Christus hos- 
tem robustum et immanem diabolum , debilis - fortem , 
inermis armatum , monomacho prselio^ solus solum , alter 
ut^ David contra Goliam, devicit^; depositis vesti- 
mentis, nudato incruce corpore, tricenariojuvenisnoster 
anno, non gladio diabolum,sed crucis radio triumphavit. 
Descendit ad inferna, oppressit inferos, liberavit quos 
ipse voluit suos , qui post Resurrectionem suam docuit 
Discipulos suos. Ergo cum docct, ratioest ; cum judicat, lex 
est 5 cum liberat, gratia cst ^ cum patitur, ovis est; cum se- 
pelitur , homo est j cum resurgit , Deus est. Qui etiam nobis 
post Resurrectionem , quam ipse nobis promisit, munus 
impcrtiet. Dat tcrrenis ccjclestia , mortalibus immortalita- 
tem, cadaveribus animas rcspirantes, caducis resurrectio- 
ncm, vitam mortuis, salutem denuo reparatis. Ergoct nos, 

' Codex niale pudore. — * Codex per vivum. — ^Vide Serm. x\xii , 
n. 3, ulii de Monoiiin(.liin. — 4 Codex rt/(cn(/« pro alterut. —- ''M. ficlerrt. 



SERMO XXXrX. IN DOMINICA II PASCH;?:. 210 

Fratres, lianc fidem teneamiis, ut cum ipso Doniino et 
Salvatore uostro in seterna vita vivere mereamur. 

«^V%/VVVVVV\«VVVVI^V\lt/VV««VVVVVVVl«VVta^%VVVVt/VVVVVVtlVt»«(M/VVVVV%VWVVW 

SERMO XXXIX. 

In Dominica 11 Paschae. 

Est certe sancti Augustini. Legitur in Cod. Cass. 
XII, fol. 153. Ponatur in editione Maurinorum post 
Sermonem cclix. 

SYNOPSIS. 

I. Brevis Passionis narralio. Il.^Christus a Judaeis apprehensus. 
III. Christus spinis coronatus et ul rex illusus. IV. Christus sputis 
poUutus, Ccesus et crucifixus. V. Christus ad inferos. VI. Christus 
resurgens. 

I. In hae sacratissima die , Fratres charissimi , delector 
vobiscum , dominicam Passionem et Resurrectionem spiri- 
tuali discutere atque explanare tractatu*. Cuncta enim 
per ordinem , c[U8e acta sunt , breviter dicimus . Amat enim 
se, cur sit veritas, explicari. Dicamus ergo quod gestum est, 
quod omnibus notum est , quia est venditus Deus , quia 
est emptum scelus , quod post ferales nundinas ad sacri- 
legos revertitur pretii facinus , quod traditoris Judse cor- 
pus intercoelum terramque libratursuspensum •, quod stat 
ante prsesidem Christus , quod muHer docta per somnium 
mandat Pilato propter Justum excusandum^ esse pecca- 
tum , quod ab innocentis sanguine Pilatus lavare asseri- 

■ DeScimonecrucis inPascha, vide annotationcm superius ad Serm.xxxvu, 
n. I . — * Yidctuv hic deesse una linea ; forte scriptum erat : Excusanclum ,• 
fjuod populus exclaniathoc suuni esse peccatum quod, etc. 



2?0 S. AUGUSTINI EPISCOPr 

lurmaiuis, C[nod iiisignis Barabbas dimitlitiir rcus, ct ad 
crucem (lagcllis c.tsus dncitur Cluistus. Inmiannm gc- 
nus , ([uid agis ? lamcn ad Iianc magis partcm dccurrit 
animns, in qna omnis Jnd.Tns andax clHcitnr rcus. 

U. Cnm vcro ad apprcbendcndum Dominum concurrc- 
rct in nocte violcntissima turba malorum cum gladiis ct lus- 
libus,cgrcditur ipsc Dominus ad (pircrentcs, cpiia jam prne- 
viderat vcnientcs ^ Stante crgoDomino, sicut Joanncs 
cvangclistademonstrat, dicunt: (( Jesum qucTrimus. » Lu- 
cem ergo in tenebris noctis cjuccrebant , sed luccm in tcnc- 
bris tcnebra"! nonvidebant. Scd audiamus, Cbarissimi, lu- 
cem lucis, quid dicittene])ris, (( Ambuhujlibus in uml)ra 
» mortis (a) : Quem quoeritis? » responderunt tenebrae luci ; 
(( Jcsum Nazarenum (h). » llespondit ille : (( Ego sum , 
)) c[ucm qua?ritis. Cum vero audisscnt vocem ejus , ccci- 
)) derunt retro(c). )) Ceciderunt omncs iii tcncbris , ct facli 
sunt simul massa caecitatis. Scdcpiia lux lucet in tenebris, 
crexit cos, ut ostcnderet eis patientiam suae bumilititis. 
Iterum dicit cis : « Qucm ([uasritis? ct dixerunt : Jcsum Na- 
)) zarcnum , ct ait illis : Ego snm, quem c[uoeritis (<:/).» O 
Jud;ci c.neci, vocem audistis , et cecidistis ^ levati estis, et 
ilhun non cognovistis. Quis cst iste, c|ueni qugeritis, ante 
cujus laciem cecidistis? Ncmpe ipse est Jcsus Nazarcnus, 
quem crucifigendum capere festinatis. Quid vos terruit , 
ut caderetis?Quavos comminatione concussit? Quid eum 
audistis comminantem ? quid terroris babentem ? Ad solam 
ejus cecidistis simplicem vocem ; cjuid facietis cum judi- 
care venerit in virtute? Ubi sunt gladii et fustesA'estri, 
cum quibus venislis"^? Nonne cum ipsis in terram cecidis- 
tis, et nisi ipse vcllct ut surgerctis, prostrati adhuc forsi- 
tan jacerctis? Ostcndit autcm vobis quantum virtus majes- 

(«) Isai. IX. , 2.— (b) Joan. ivui ,4,5. — (c) Ibid. 5, G.— (f/) IbiJ. 7, 8. 
'ViJc Scnn. AppeuJ. Mam-, ct, n, 2,— «ViJc Tract, csii, iii Joaii. n. 3. 



SERMO XXXIX. IN DOMINICA II. PASCH,!:. 221 

tatis ipsius possit, qui postea voluiilarie semetipsum vobis 
Iradidit. 

III. limus, otem, o cinis, Fabricatori tuo hoccine 
rcddis.^Pro boc tantioperis, ([uod factus es, Crcatori tuo 
hasgratias agis? proiana gens Judaeorum, dominicum 
corpus flagellis csedis, nec illeesum ad crucem venireper- 
mittis. Gollegistis, crudeles Judoei, totam vestrac insanige 
cohortem , concurristis ad funestum spectaculum crucis ; 
ct totus Judaicus populus congregatur, ut nemo sit a 
sacrilegii consensu privatus. Hoc voli vestri est semper, 
utscelus suum,qui fecit, expectet. Uludebatis tanquam^, 
Judoeorum regem optantes_, ct infibulabatur ad derisum 
ejus coccinea clamis. Sed in illo fuco coloris sanguis 
rcluccbat dominicac Passionis. TIuc intexitur- corona 
spinis pungcntibus nc circumcurrentibus septa , ut 
prolxiretur quod dicit Scriptura divina : « Suslinui ut 
» faccrctuvas, fcc.it autcmspinas(rt). ■» Arundo illipro in- 
sultatione rcgali inmanuponitur , tanquam trabea consu- 
laris. Sed scriptum najnque est : « Arundinem quassatam 
)) non confriuget, etlinum fumigantem,» hoc est, ipso- 
rum socvitiam « non extinguet , donec perficiat victoriam 
» ad judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt [b). )> 

IV. Alapis pollutis faciem dominicam csedebant : sacer 
vultus nefandis sputibus madefactus est, quia et hoc ipse 
ante dixcrat : « Maxillas meas pra3biii ad palmas , faciem 
)) meam non averti a foeditate sputorum (c). )> Imponitur 
humero crux,ut manifestaretur quod scriptumest : « Ipse 
)) infirmitates nostras portavit, et valetudines nostras ipsc 
)) sustinuit(rZ).)) Post vero talem ac tantam iilusionem, le- 
vatur tandem in cruce ; sacroe manus pedesque clavorum 
infixione ligno damnantur, quia et hoc dictum fueratin 

(«) Isai. V, 4- — (^) W- xLii ,3,4- — {<-) IJ- I'* G. — (cT) IJ. liu, 4- 
' CoJcx nialc et taiujuam,.. infilahatur. — ^ jj ^jjg rcgiium\ foite caput 



0-22 S. ALGLSXINI LIUSCOPI 

Prophctia : k Conligeclavis atimoreliiocamesmeas(^)'.)> 
Acclo lcllc pcrmixlo,spongia minislrantc, potatur,qma ct 
hoc fuerat prophctatum :«Dederunt;,in([uit,in escam meam 
» fcl, et in siti mca polaverunt me aceto (b). » Vociferatur 
magno clamore Deum in homine omnia ista non pertu- 
lissc, dicens : « Eh, Eh, lama sabacthani ; quod est : Deus 
» meus, Deus meus, quare me dereUquisti (c)? » Audite, 
judaicffi superstitionis Principes, et impios animos ad divi- 
na verba convertite. Postquam Deum cxpulistis ex homi- 
ne, scclus vcstrum clamat in cruce, et poenas vestras caro 
coepit agnosccrc,postquam se Deus jussit exire. Sed post- 
quam Spiritum tradendum ccelo refunderet, statim « Ab 
» hora sexta tcnebrae factse sunt in totam terram , usquc 
)) in horam nonam(c^).)) Pavescunt in hac causa elementa 
omnia, nigrescit aer, sol subductolumine offuscatur, nc 
Judaeorum facinus aspiccre cogeretur. Seddum Judncorum 
reatum non aspicit ,manifestum reatum ipsorum prodidit. 
V. Quid multa? Pcracta tandem sajculi causa, jam ad 
infernum majestas dirigit gressus ; prsecedit in obsequio 
sui Creatoris clarissima lux. Mutat cursus sui leges; pati- 
tur mundus in die noctcm, dum infcriorem octernoe 
nocti exhibet Divinitas claritatem ; lux ctim Domino de 
mortaU conversatione ad infcros demigravit. Nihil incon- 
gruum , nihil incertum est infera Deum sine luce videre 
non posse , sicut scriptum est : « Deus lux est , et tene- 
M brae ineo sunt nulloe (e). ); Ecce jam in inferno mcHora 
apparent merita. Remanserunt apud caecos Judaeos noxiae 
tenebr.ne , et mortui indulgentiam promerentur simul et 
lucem. Intuemini, infelices Judoei, futura vobis imminere 
condigna supplicia. Quaies post mortem tenebras habe- 

(a) Psal.cxvin, i2o.-- (J) Iil. lxviii,22.— (c) Mattli. xxvn, 46.— (</) Ibid. 
45. — (e) I Joan. i , 5. 

' Vide inoisto textu Scim. xxv in Psal. cxviii, n.C. 



SEUMO XXXIX. IN DOMIiVlCA. U. rASCH.^i. 223 

Litis, qui adhuc viventcs viventium lucem prodidistis ? 
Interea Ghristum hospitem, dum Judoei expellunt, susci- 
piunt inferi_, ubi impii custodes et janitores antiqui ad- 
ventu novo turbati in ipso lucis ingressu. Qui prseibant 
ante Dominum repentino terrore concussi •, nullus eorum 
custodiam, quam tenebat, agnovit. Sic enim majestas Do- 
mini Christi circumamicta luce ingredi voluit, ut lene- 
brosi custodes de suis obscurissimis antris aspicientes , 
qualiter venientem fugerent, inquirerent^ Sed dum 
terribilem claritatem aliqua ex parte evadere non possent, 
retro post terga remeantes, interiora potius inferni pene- 
trabant fugaces, ut, altero alterumcompellente^,densaren- 
tur in antris, et qui miserorum animas angustis locis^ 
coarctabant detrusas , ipsos de imis intcrioribus expellen- 
tes, se potius in eorum voragine occultandos premebant. 
Hoc enim mirabilius potentiae Christi ascribendum est , 
ut potestas male dominantium captivitati daretur , et 
diuturno antiquitatis fletu caecatos ad lucem suae libera- 
tricis gratise relaxaret liberos. Ipso jam' Domino Christo 
praesente, omnis illa officina cruciamenti cessavit : indul- 
gentiam cum liberatione , quibus ipse voluit, condonavit, 
et ad testimonium suee Resurrectionis , quia de inferis 
regressus est , multorum corpora dormientium resuscitans 
palam publice demonstravit. 

VI. Resurrexit igitur Christus hodie cum triumpho vic- 
torise,qui antiquum serpentem, humani generis decepto- 
rem, et in sseculo* superavit,et inferis captivavit. Propte- 
reaetnos, Fratres charissimi , in hac sacratissima solemni- 
tate Resurrectionis Domini et Savaltoris nostri, spirituali 
gaudio exultemus , ut cum ipso in seterna vita vivere 
merearaur. 

' Cod. male Inquivebant\>xo inquirerent. — ' Id. altcr alterurn conipel- 
lenilo. — 3 IJ, ccecis, — 4 Id. in siechIuiii, 



224 s. AtGUSTiNi Eriscon 

VW* V^ MW VWX tt-W WV\ \ Wi VWV^AV^WW vwv ww ww \ wv ww \w> \vw \wv \vw \v w 

SERMO XL. 

Dc Ascenslono Domini I. 

Eruilur cx CocL Cass, xii fol. 20-2_, cum nomliie 
sancti Doctoris ; stylus paulispcr durus, sed non 
prorsus a diccndi nwdo D . Augustini aVienus. Locus 
ejus in cditione Maurincnum post Scrmonem cclxix 
cmn numero de Ascensionc Domini V. 

SIHNOPSIS. 

I. Pios Asccnsionis dioi Niilalis Donilni compnrnlnr. Tf. Asccn- 
sionis inyslcrinn) ridiMn cnnfu inal. III. Cliri^lns iiscrndcns in ccjelum 
non dcscrit lioniiiics; pciTscnti onmilms Ciiiitc scrvicndnm. 

I. MiRon interdum, Fratres dilectissimi , imde istud 
fiat, iit liic magnre celebritatis dies non magna apud 
([uosdam freqnentia celebretur , et quomodo non proecel- 
lat occursus ad Ecclesiam concurrentium , cum pra?cellat 
privilegium gaudiorum. Unde enim minor dies hic ha- 
bendus cst festivitatis atque conventus , quam ille illus- 
tris dominici Natalis dies ^ ? llle siquidem dies Dominum 
ac Salvatorem nostrum ierris dedit \ hic coelo reddidit. 
In illo, Dominus vere homo esse dignatus est \ in hoc, 
vere Deum confessus est. In ilJo gratiam dignatissimcc 
humilitalis 5 in hoc, fidem indivinitate majestatis asscruit. 
In illo virginahs uteri 5 in hoc coeleslis throni claustra 
reseravit. In illo die descendit redcmpturus nos-, in hoc 

• Dc Natalis ct Asccnsionis coniparationc viJc IlQniil. sancti Ililarii Arcla- 
tcnsi» apud Combcfisiimi toni. iv, ibl. /|27. 



SEllMO XL. DE ASCENSIONE DOMmi I. 225 

pro nobis interpellaturus ascendit^ Inillo a Patre missus 
cst, in lioc receptus; licet a Patre nec tunc abfuerit, cura 
nobis affiiit, et ita visitavcrit tcrram ut coelum non dcse- 
ruerif^. Insigni ergo, ut supra diximus, acprrecipua fes- 
tivitate prosequendus est, Fratres dilectissimi, dies iste, 
qui ante nobis (dies)^ Jesum redemptorcm nostrum, 
qucm profitcmur Deum, approbavit, qui cum ascendit 
in coelum etiam lioc declaravit , se dcscendisse de coelo : 
« Nemo ascendit in coelum^ nisi qui de coclo descendit, 
)> Filius hominis(<7) j » ct de quo futurum multo ante 
Propheta prsedixerat dicens : « A summo coelo egrcssio 
)) ejus, et occursus cjus usque ad summum ejus^Z»). n 
Et idcirco quia occultus fuerat descensus cjus in terra , 
voluit ut manifestus esset et ascensus : et quia oculisho- 
minum non patuerat, cum de coelo veniret, consuluit 
fidei nostrae ut manifestus esset cum in coelum redirct. 
Misericors enim et miserator Dominus, dum redemptioni 
nostroe ac saluti prospicit, dum se ad salvandum huma- 
num genus offert, homo apparuerat, opprobria, suppHcia, 
crucem, sepulturam et omnia humana infirmitatis indicia 
pcrtulerat, et patuerat hic incredulitatis locus. Dum fide- 
lium sahiti Redemptor pius consuht, recte prospexit u t ([uia 
proptcr nos hominibus apparuerat cjus infirmitas, in hoc 
die ejus fieret manifesta Divinitas, ut quem vcrum fuisse 
hominem cum hominibus vidimus, verum esse ct Dcum 
cognoscamus^. 

II. Hic itaque Dominus ct Deus noster hominibus, ut 

(«) Joan. m, i3. — {b) Psal. xviii, 7. 

' De liujusmodi sententiis vide Ilomil. Eusebii Episc. Gallican. in Diljlio- 
tlieca Patium tom. vi, fol. 647. — ^ Godes male desendt. — ^ Dics vidctiir 
abundavc ; sensusesse videtuv quod illc dies nohisante tipprohwit tamiuam 
Deurn Jesum redemptoreni nostrum, quem talem projilenmr, 'v\ cst, ejus 
Divinitatcm demonslravit. — 4 Vide Ilomil. dc Asccnsionc opu 1 Goinhelis, 
tom. IV, fol. 4i3. — 5CoJex ma!e vidcanr-i... cngnoscinius. 

cxxx. 15 



226 S. ALGLSTINI EPISCOPI 

Scriplura ait, « Prrebuit se ipsum vivum post passionom 
» sunm in mullis ar^umentis per dics (juadraginla appa- 
» rens eis et lo([uens de regno Dei(<^?). » Etpost crucem et 
mortem, antecjuam in ccelum ascenderet, hominibus in ter- 
risvisus apparuit per lios dies([ua(h"aginta, ([uosaPascbne 
exordio usque in hunc diem remissioni noslrae dedimus, 
quia tempus fuit Iretitioe, non moeroris : dixerat sane et 
ipse : (( Numquid possunt fdii sponsi jejunare quandiu 
» cum iUis est sponsus {b) ? » Hos cUes cum implesset * , 
tunc palam, <( Videntibus hominibus, in coelum elevatus 
» est, et nubes suscepit eum ab ocuhs eorum (c). » Au- 
diat hoc Judaeus, audiat confundaturque Gentihs. Siirri- 
deutascensum in crucem, audiaut ascensum in coelum. Si 
objiciunt humihtatem iUam, diei hujus audiant claritatem. 
Et post haec : (( Ecce, in([uit, viri duo astiterunt in ves- 
» tibus albis, (|ui et dixerunt : ViriGahlsei, quid statis 
» aspicientes in coehim ? Hic Jesus, qui assumptus est a 
» vobis in coelum, sic veniet quemadraodum vidistis eum 
» euntem in c<Delum (c/). » Ergo cum universa complesset, 
propler quae in terra descenderat, reversus([ue esset in 
ccelum, astiterunt subito qui confirmarent videntes, ne 
forte phantasma putaretur, ut non solum pereoscon- 
testaretur ascensus ejus, verumetiam et adventus pro- 
mitteretur. Idem etiam et EVangelii lectio decursa testatur 
dicens: <( Et factum est, dum benediceret illis, recessit 
» ab eis, et ferebatur in coelum, et ipsi adorantes regressi 
» sunt in Jerusalem cum gaucho magno {e) ; » quod Sal- 
vator noster humiliatus est propter nos, hodie et pro 
nobis clarificatus est'^. Garnem enim nostram, quara in 
terra est dignatus assuraerc, hodie ctiam in coelum re- 

(a) Act. I, 3. — {h) MaUh. ix, i5. — (c) Act. i, 9. - [d) Ibid. ii.— 
— (e) Luc. XXIV, 5, 02. 

' YiJe Seiiii. (clxv, u. i. — = Iljid. n. 8. 



SERAIO XL. DE ASCENSIOKE DOMIKI 1. 227 

vexit; nec salvasse hominom contcntus cst% ctiam glori- 
ficare voluit. Ostendit cleinceps posse liomini coelum 
patere, cum inilla sublimi sede primus imposuit; hono- 
ravit pius Dominus limlim nostrum , et terram nostram 
in ccelura suum vocavit. Qiiadraginta igitur dies primitus 
jejunavimus, quadraginta sunt insequentes, quos relec- 
tioni nuper indidsimus. 

III. Sed sicut sequitur inillorum fine Paschse festivitas, 
ita sequitur et in horum consummatione ista solemnitas, 
magna plane, ac praecipua, qua Dominus et Salvator 
noster ita nobiscum esse desiit, ut tamen nobiscum es§e 
non desinat. Nam sicut tunc, cum apud nos in corpore 
esse dignatus est , non defuit Patri , ita nunc , cum ad 
Patrem revcrsus est, non deest nobis. Non ergo abjecte 
nos tanquam ahenos deseruit, sed nobiscum est et con- 
versatur nobiscum ; ipse enim dixit : « Non turbetur cor 
» vestrum, neque formidet(a). » Et paulo post: « Vado 
» et venio ad \os(b). » In medio nostri est. Ipse nunc 
moerentibus - consolator, hiborantibus auditor, peri- 
chtantibus auxiliator adest. Ipse nuuc miseris levameii, 
ipse afflictis opem suggerit. Nobiscum, incjuam, nobis- 
cumest; nec solum laboribus nostris, sed et sermonibus 
et cogitationibus interest. Rimatur atc{ue introspicit cor 
nostrura. Videt quid manus nostra, quid hngua, quid 
sensus parturiat. Quo magis nobis solhcite, pie, casteque 
vivendum est, cum agamus uticjue sub ocuhs ejus? Dico 
enim, Fratres, quodvobis quoque bene notum est. Servi 
enim neghgentiores , cum ante oculos carnalium domi- 
norum sunt, verentur, pavent, et contremiscunt, Nihil 
admittere audent dehcti, nisi forte cum jam remotos la- 

(a) Joan. XIV, I. — {h) Ibid. 28. 

' Codex mule conlemptus est ; non lei;itur voluit; sed hoc aut aliud siiiiile 
yerbura sensus lequirit. — "Codex cuin errore evideiiti majesiatis. 

{5. 



223 S. AuGisTi.M r.nscopi 

lcro se posso ;irl):tr.mliir. Tu ('iru^crc oculos Doniini lui 
non polcs. Quocuin(|ue abieris, tecuiii conscientiam 
traliis. Et ille (|ui(lcni scrvns, si h.TC possit essc condilio, 
ut in couspcclu tcmporalis doniiui dies noctcs([ue agerct, 
non lacile dcliclis vacaret. Tu, cujus Dominus absentiam 
non habet, (juia oinni loco adcsl^ (piam in timorc ac trc- 
more debes scrvirc castam scrvitudincm ! llli, in(juam, 
Domino, qui sicut abcsse non potest, cum miseretur, cus- 
lodiae ture, ita decssc non potest, cum irascitur*, culpic 
lu.T •, illi, hupiam , Domiuo, ita pio ut justo, et ita ter- 
ribili ut misericordi, cui est honor et gloria in Scccula 
eoeculorum. Amen. 

*VV\>A.\* \V\% WW VW» WVV WM VVV\ VWV VWA VVVV VWVl vw vwv wvwwv ww vwv wvvw 

SERMO XLT. 

De Ascensionc II. 

Legitur in Cocl. Cass. xn_, yo/. 204, ciun noniine 
S. Augustini , cui ritc ascrihendus. Ponatur post 
prcecedentem cuni numcro de Ascensione vi. 

SYNOPSIS. 

I.Exordium. II.Quadraginta dics a Rcsurrcctione ad Ascensio- 
ncm sunt quasi rctril)utio aljstincnli.-c quadragesimalis. III. Asccu- 
sionis vcritascerta fuit tcstinionio Discipuloruni. IV.Angciiquoque 
in testimouium fidci vencrunt; undc comparatio diei Nativilatis et 
Ascensionis Domiui. V. Clu-islus asccudit rcdilunis. 

I. Etsi ad demonstrandam Dei Ascensionem Apostolo- 
rum Actuum^lectio^satissuHiciaf^jquGeordinemipsius As- 

' Codet raalc j/v/^cere. — '^IA. sujficit. Non rcpcrilur vorbjm /<?r,7/o , 
neccssario sdlcndum. 



SERMO XLI. T)T. ASCKASIOAE DOMIM II. 229 

censionis ostendit, tamen etiam nos,DiIeclissimi, tacendum 
nobis non arbitramur, qnia sequum est ut omnis Ecclesia 
hodic exultet in terris, quam hodie Dominus levavit in 
coehs. Ergo quia in divinis Scripturis nihil est ^ superva- 
cuum'^, quantum divino munere possumus , divinorum 
verborum rationem videamus. 

II. Jampridcm cnim hoc quod c[uadraginta potissi- 
mum diebus convescentem Scriptura Dominum cum Apos- 
tolis dicit, non otiose positum existimo, ita ut mihi quasi 
retributio qua^dam in hoc quadragesimae abstinentise lacta 
esse videatur^- ut*, quicumque quadraginta dierumlabo- 
rem Dei honore tolerassent , quadraginta nunc diebus 
quasi Domino hic posito et praesente gauderent, et quos 
timor Dei humiliasset, Dci nuncsolatia sublevarent. Magna 
enimet ineftabilis merces, ubi eis qui tale aliquid aguntpro 
afFectusuo, seipsum Dominustribuitin praemio. Undeaes- 
timare ex pra?sentibus futura possumus, quod in quantum 
quis pro honore sui fecerit, in tantum proesenticc'' ipsius 
consortio non carel^it. 

III. Deinde illud quale est, quod ascendisset in coelos 
Dominus, prsesentibus multis vidcntibusque, cognoscimus; 
utique, ut illorum visio, nostra fides esset. Illi enim vide- 
runt,utnos crederemus^ illi aspexeruntoculis corporalibus, 
ut nos animarum oculis cerneremus. Et hoc, non pauci 
aut viles homines, sed et multi, et probatissimi 5 ut haec 
corroboraret eorum pluralitas testimonia, et confirmaret 
sanctitas veritatem. Etenim si in quibusdam causis, duo- 
])us aut tri])us testibus creditur , quanto magis indubita- 

' CoJex m ea ut; qua3 verba abundare videntur. — ' Codex ipsa in qiian- 
turii; quoe iteium abundant. — 3 yide Seim. cci.xih , n. 4; et Quxst. lvii , 
n. a. De quadragcnavio numero uti sacramentum laboriosa; hujus vit:e, vido 
de Consensu Evangelist. !ib. u , n. <). — -1 C-cdcx uti(jue , malc , ut vidctar. 
— ' CodcK mnSa pi^es-^nliciir.. 



230 S. AIGISTINI EPISCOPI 

J)ilis csso vcrilas dfhct, ubi (juotl populo dicitur, populi 
tcslimonio comprobalur, ct (piidcm populi (idclis ac sancti; 
nc(juc cnim amhigimus (|uod boni ac lidclcs fucrunt, (jui 
asccndcnlcm Dominum vidcrc mcrucrunt. Quod illi vide- 
runl, ([uasi cum illis nos videre credamus. Neque enim du- 
bitarcdchet popidus lidelium, cui testimonium dicit turba 
sanctorum. 

IV. Huc accedit quod etiam duos Angelos astitisse plebi 
lcgimus praesenti ad pracdicationem. Bene utique astitisse 
Angclos populo tunc Scriptura memoravit, ut agnoscere- 
mus quod asccndenti in cc^ium Angelorum ollicium^ oc- 
currisset ad tcrras. In quo mihi etiam illud noii praete- 
reundum vidctur , quod consimilis admodum honori 
dominicae Nativitatis, est honor dominicce Ascensionis. 
Nascituro enim Gabriel angelus mittitur-, et nunc Angeli, 
Domino ascendente, mittuntur. Tunc stella indicat natum, 
nunc nubes suscipit revertentem. Tunc psallebant Angeli 
iii terris, nunc testantur in terris. Tunc pastores audiunt, 
nunc populus intuelur. Tunc muneribus Magi honorant, 
nunc visu Apostoli prosequuntur. Sicut ergo tunc, nas- 
cente- Domino, honoris sacri testimonia non dcfuerunt , 
ita ascendente noii dcsunt, ad confirmandam utique fidem 
generis humani •, ut quera acceperant homines in car- 
ne assistentem , eumdem viderent in majestate ascen- 
dentem. 

V. Rediit ergo ad coelum, Dilectissimi, unde descendit. 
Ilcdiitquidem, sedtamen ct ad nosjamjam rediturus est. 
Quid enim proesens lectio docuit? <( Viri GahlcTi, quid 
)) statis (rt), )) et rehqua. Si rcditurum ergo Dominum nos- 
trum credimus , Dilectissimi, nos expectare debemus, ne 
sic nos comprehendat adventus illius non suspicantes, si- 

(rt) A.ct. I, II. 
' Codeic inale officio. — 'C/odct per eiTovem ascendente. 



SERMO XLll. DE BEATITUDIlSflBUS. 231 

cut comprehendit nimccastigatiodelinqiientes* ; cohseren- 
tia*^ ergo pra^sentium, futurorum imaginem in se habet. 
VI. Cavendum est ergo, Dilectissimi , ne si praesenti 
verbere non corrigimur^ , futura severitate damnemur. 
Sic enim Apostolus dicit : a Dominus sicut fur in nocte, 
» ita veniet («) , » et rehqua. Videtis , Dilectissimi , qui 
securitatem rei exitus et qua3 supphcia consequantur. 
Quaecumque ergo perferre nohmius, quasi perferenda ti- 
meamus. Sic enim erit utunusquisquenoii patiatur, dum 
timet esse passurum j et videns correctionem nostram 
pius ac misericors Dominus noster, et prsesentia indul- 
geat et futura concedat •, sitque indulgentia praesentium 
spes futurorum per vitae nostrae emendationem , ut dum 
veniam de praesentibus capimus, etiam de futuris sperare 
possimus. 

SERMO XLII. 

Dominica infra octavam (forteAscensionis.) 
De Beatitudinibus. 

Duo Codices Cass. concordant in tribuendo hunc 
Sermonem sancto Augustino, nempe Cod. xviii_,yb/. 
307^ et Cod. c,fol. 2. Adutriusque fulem emendatus 
hahetur. Locus ejus post prcecedentem. 

(a) I Thessal. v, 2. 

' Yide Serm. ccl\xvii, n. i~, ct Serm. cci.iv , n. 1. — ' Codex niale 
cnhcvreticn. — ^ j,] cnrriserc. 



232 5. AiarsTiNi Eriscon 

SYNOPSIS. 

I. BoiililiKlino.'? a Christi) iii tcrram allata^ II. ProinisSc-e virliiii , 
11(111 vitio. III. In finom perscvoraiidum. IV. Pcr sulain porsoyo- 
raniiijui lialiotur corona. 

I. DoMiMJs nostcr Jesns Christiis virtiito* Patris « Ex- 
» teiulit ccclum sicut pcllem {a) ^ « fundavit terram su- 
per a([nas , hominem propriis manihns plasmavit ad snam 
simihlndinem, qni postmodnm de vita"^, inimieisnasioni- 
J)us, devolutns est in mortem , et per innnmerahijia s.t- 
cnla regnante morte , ipsc post niodnm ad terras venirc 
dignatns est , nt nohis terrenis hominil)ns coelestia semi- 
naret ^ et nohis, calcato chaholo, nt^ prnecepta cnelestia 
lidehter cxercentcs in tcrra , in ccjehs al) ipso recipiamns 
sempitcrna , promisit poenitentihus nno sermonc rcgna 
Cfclorum. Beatos dixit, non divites, sed c|ui proptcr regna 
ccclorum volnntaric fuerint paupcrcs. Ilac|ue ct man- 
snctis terram paradisi rcpromisit 5 lugcntihns pcccata, 
])catam consolationem ; esnrienti])us et sitientihns justi- 
tiam, .Tternam saturitatem •, misericordihus , heatam mi- 
sericorcham j ct mundis corde , suam visionem cum l)ea- 
titudine proehendam ■* ; pacificos vero non tantum lahiis , 
scd corde puro, heatos et fdios Dei rcpromisit 5 propter 
nomen vero snum patientihus persecutionem, non solum 
heatitudincm, sed et largiter rcpromisit rcgna coelorum. 

II. Undc, Dilectissimi , nohis tantas hcatitudines re- 
promissas, « Qui potcst capere , capiat (Z») ^ )> si tamcn 
terrcna infidclitatc nondeprimitur, convcrtat'' omne desi- 

(fl) Psal. ciii , 2. — ih) Matth. xix , i2. 

• Cod. c malc virititein. — = Iil. inale tlehila. — ^ i,]_ ni;,!c ut nnhis 
ralctitt (littholt) piwccpti:. — 4 II inale proheiitnf. — ^ h\. nialo cot-j- 



SERMO XLir. DE BEATITtJDlNIDVS. 233 

dcriiim ad ccelcstia 5 qiiia « Regniim co'lorum vim ]iatitur 
» et qui vi potiuntur, ipsi diripiunt i]lud(rt), » non qui 
tcmporalia , sed qui futura desidcrant. Et si quis est de- 
ditus avaritise in terris , convcrtat inbonum' avaritiam 
suam , etsit avarus in coelo. Sed dicet aliquis : Quomodo 
ampliuserogcm, ((Utibi centuplum recipiam (Z»), quia qui 
» parum seminat, parum et metet (c). » Amator C[ni 
crat luxurire , sit modo amator castitatis ^ qui ebrietate 
erat deditus , nunc sit sobrietatis amicus 5 qui superbi«3 ct 
inalitioe erat servus, nunc humilitatis et pietatis sit fdius. 
Hoc est quod ait Dominus : (( Regnum Dei intra vos est^c/), 
)) et inimici hominis domestici ejus (e). » Quomodo ? 
audi Apostolum dicentem : (( Si enim secundum carnem 
» vixeritis, moriemini •, si autem spiritu facta carnis mor- 
» tificaveritis , vivetis (/^) ; » c[uia (( Arbor bona bonos 
» fructus facit ; ex 1 ructu enim arbor cognoscitur (g). » 
Si ergo sumus arborcs bonae , id est homines justi , pii et 
fideles, ac misericordes , faciamus fructus justitise ct 
sanctitatis 5 cpiasi fuerimus arbores maloe, id est, homines 
impii et dolosi, cupidi et peccatores , excidimur-, id est 
in diem' judicii^ divino gladio bis acuto , ct in ignem 
acternum mittimur. 

III. Ibi erit^ cUscretio boni et mah,sicut audistis in 
prsesenti lectione : (( Omnis qui audit verba mea , et facit 
» ea , assimilabitur viro sapienti , cjui sedificavit domum 
» suam super petram ; descendit pluvia , et vcnerunt flu- 
» mina , et flaverunt venti , et irrucrunt in domum illam , 
» €t non cecidit ; fundata enim erat supra petram (h). » 
Dominus enim noster, c[ui nos usc[ue immobilcs, et in 

(«) Matth. XI, 12. — {b) IJ. XIX, 29. — (c) 2 Cor. ix , G. — {d) Luc. 
xvii, 21. — (e) Mattli. x , 36. — (/) Roni. viii , i3. — (g) Matth. vii , 
19 , 20. — (/i) Ibid. 24 , 25. 

■ Goil. xcvm iiiinus bene in bono. — ' Ox\. <; (lie. — ^ld. ihi eniin. 



234 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

neternum , non per otium , sed per laborcm salvos esse de- 
siderat , post omnes beatitudines vcl innumerabilia prae- 
ccpla, novissimc hancconclusit parabolam, ut bic « Sal- 
» vus sit, qui pcrscveraverit usc[uc in fincm (a). » Dominn 
enim quam significat a^dificatam supra petram , quae 
nullis advcrsis potcstatibuspotuit commoveri, fidcm nos- 
tram inCbristo fn-mam ostcndcre voluit, qua3 nullis dia- 
boli tcntationibus commovctur , scd armis spiritualibus 
repugnando, triumphato hoste, coronam accipere me- 
retur. Ergo domus cst sancla Ecclcsia, vel fidcsnostra, 
quae est supra Christi nomcn fundata , sicut ipse Dominus 
ait ad beatum Petrum apostoium : « Tu es Petrus , et su- 
)) per hanc petram oedificalDO Ecclesiam mcam, et portoe 
» infcri non prsevalcbunt advcrsus eam (b). » Flumina 
sunt rcgna Gentilium, qua3 fluctibus, id est, duris perse- 
cutionibus , vel pluviis , qua3 sunt ^ popidi gentiiun , vel 
ctiam ventis, qui sunt diaboli spiritus, (hanc) evertere vo- 
lucrunt , sed non potuerunt , quia fundata erat supra 
petram. Potius vero ipsa tempestas, illidendo confracta 
cst, quamdomus concussa. 

IV. Ergo , Dilectissimi , nobis dum tempus est sedifi- 
candi, fundemus in Christo fidem nostram, et intrinse- 
cus sanctis repleamur operibus, ut cum venerit tempestas, 
qui est hoslis occultus , confringatur potius quam evertat. 
Etnunc hostis vobiscum cst ; intus in pcctore latet, sicut 
Apostolus ait : « Advcrsarius vester diabolus tanquam 
)) leo rugiens circuit qusercns quem devoret (c). » Nunc 
blandimcntis seducit , ut dccipiat fidcm nostram 5 nunc 
advcrsis tcntat propositum nostrum , si potest cverterc ; 
nunc cogitationibus malis insistit , si potcst movcre cur- 

(a) Matth. x, 22. — {b) Id. xvi , i6. — (c) i Petr. v, 8. 
' Cod. c pessime populis , quai est. 



SEUMO XLIir. IN DIE PENTECOSTES I. 235 

sum nostrum. Unde, Dilectissimi , ex nobis ^ qui in pros- 
peris sapienter et firmiter oedificaverit , in adversis non 
tantum fortior , sed et laudabilior invenitur , quia « Cum 
)) probatus fuerit accipiet coronam vitse , qaam repromi- 
)) sit Deus diligentibus se {a). )) Nam super arenam quae 
est domus ?edificata, hi sunt , qui aut dubia fide sunt, aut 
etiam sunt hferetici, aut falsi christiani, aut non custodien- 
tes propositum continentise vel castitatis , et ahud sunt in 
occulto, aliud coram hominibus. Et quia semper fuerunt 
mobiles, sicut arena^ cum venerit tempestas, funditus ever- 
tentur, quia stare non potuerunt, et « Fiet ruina animse co- 
» rummagna(Z>)-.))Unde,Dilectissimi, vigilando satis agen- 
dum et laborandum est , dummodo per Christum adversa 
superemus, et seterna prospera consequamur : qui vivit et 
regnat cum Patre Deus , in unitate Spiritus sancti per 
omnia ssecula saeculorum. Amen. 

SERMO XLIII. 

In Die Pentecostes I. 

Legitur in Cod. Cass. cvi, fol. 222, ciim nomine 
sancti Doctoris ; nihil occurrit quod diibium afferre 
videatur. Ponatur post Sermonem cclxxi, cum nu- 
mero in die Pentecostes vi. 

(rt) Jac. I, 12. — (b) Matth. vn , 27. 

'In duobus Codicibus non legitur ex, quoJ viJetur necessario supplen- 
dura. — »Duo male habent magrice. 



•23G S. AVGUSTINI EPISCOPI 

SYNOrSIS. 

I. Exonliuni di' gratia ft^sti. H. Disoipuli , sanoti Spiritus gralia 
cluii. III. A|iosi(ili triluis Pueris in fornaoo comparati. 

I. Felix cst dies hodierna, Fratres charissimi 5 amabiHs 
esl ot grata ', iii qua a Domino DiscipuHs sunt impleta 
promissa. Rogo crgo vosin unum, dilectissimi Fralres, ut 
mihi orando impendalisadjiUorium ad divinaexphcanda, 
qune intendo, et veniam peto, si ahcubi ollendo. 

II. Solemnilas enim Pasch;r jiervenit usque ad. finem, 
non perdens jucunditatem, sed pra;parans dignitatem: 
ut enim fuit initium gratiae , sic hodie fniita est laus canti- 
corum. In una enim domo collecti erant Apostoh nostri , 
expectantes advenlum Spiritus sancti , et ecce subito fit 
coelorum sonus, et a Discipuhs Judoeorum tolhtur onus. 
Cum multis, inquit, verbis locuti cssentDiscipuh, credc- 
l)anlur ebrii, qui videbantur mane jijuni. Nec immcrito 
talis de coelo lapsus est gustus , quia vitis dictus cst 
Christus. Sic enim ait : « Ego sum vilis , et Pater meus 
« agricola («). » vinum ebrietate sobrium, quod crapulam 
fidei eructabat ! viuum ex vite solemni calcatum , sed 
de Ijotryone divino confectum ! Digna simihtudo! quem- 
admodum botryo ille portabatur a stipite , ita Christus 
pendebat in cruce. Erant enim Discipuli, sancti Spiritus 
pleni; Spiritus enim sanctus,(|ui ipsamVirginem ^lariam 
gravidaverat, sed non violaverat, ignis super Apostolos 
descenderat, sed nec capillos corum incendcrat. 

III. Ouod ahquando iji tril)us Pueris fecerat, nunchodie 
Christus amplius in duodecim fecit Aposlolis. Illi enim 

(a) Joan. xv, i. 

' ViJe Scnn. atxu, n. t, ot ccclxxyui, n. i. 



SERMO XLIII. IN DIE PEMKaiSTES r. 237 

trcs Pueri in caminiim ignis mitti potuerimt;]igali cami- 
num introicrunt, sed in flamma soluti deambulavcruiU. Re- 
gemferocissimum adfidem converterunt : pi-opter istorum 
autem miraculum Apostolorum tria millia liominum crc- 
diderunt.Sed illud, Fratres, quomodoanimooccurrit meo, 
pro solemnitate ct gaudio nullatenus vobis reticere debco. 
Certe sicut majores tradiderunt , in ista fornace flamma 
ab ostio ejusdem fornacis quadraginta novem cubitis fun- 
debatur, quod erat numcrus quadragesimus in septem 
heJ^domadarum mysterio dcdieandus K Septies cnim sep- 
tem quadraginta novem faciunt. Ubi est ergo dies unus? 
Ipsum quaeramus,ut compleatur numcrus quinquagesimus. 
Intus erat_, erat dics iste in camino ignis cum trilnis psal- 
lentibus Pueris, et refrigerium donans roris, et flammam 
extinguens ardoris. Videntes autem ministri fornacis rem 
insolitam, dicunt regi : rex, veni et vide. Caminus sul- 
fure et bitumine incenditur ; flamma exaltatur •, corpus 
non ustulatur; ad hoc ct numerus multiplicatur. Audiens 
autem rcx venit cumsumma alacritate, et antequam inten- 
deret in fornace, hix ei ante radia.bat in corde, dixitque 
amicis suis : «Nonne tres viros hgatosmisimus in fornacem? 
)) Et dixerunt regi : Yere est («). » Et rex plenus fide ait 
ilhs : Sed ecce ego video quod vos non videtis. Ardor est 
nescio quis , qui est lux intus in anima mea. Amici mei 
csse potestis, sed in cormeum- introire non potestis. 
Video ego, inquit, quod vos non videtis; video rem ad- 
mirandam et miram. Caminus enim, qui consuevcrat homi- 
nes igne cremarc , didicit Angelos generare. Jam fniiatur 
amicitia vestra, quia fides est amica in anima mea. Nolo, 
inquit, sitis amici mei; non habco fidem scrmoniljus vcs- 
tris ; Deum video ocuhs meis •, visione magnifica repleti 

{(t) Dan. III, 91. 

' Vklc Scini. ccLXViii, n. I. — ' CoJ. nialo in corde meo. 



238 S. AUGl-STINI EPISCOPI 

suntoculimei, tiuia visusisLius c|uarlisimiliscsL Filio Dci. 
Ccrle, o amici mci, vos sciLis mccum, (|uia Lrcs missi sunt 
in caminum •, cjuomodo crgo quatuor ambulant in inccn- 
dio^ ? Quid csL lioc ? ignis in me divinus ingrediLur ^ ami- 
citia vcsLra a mc expoliaLur , cL fides amica subsccjuiLur. 
Hanc fidem, Fratres , cordibus tencamus, ut sanctum 
Spiritum cum Apostolis teneamus. 

XVV^ VIA^ VV»'» VVV\ VVV^-VVV» VV*\ VVV'» Vl^V» ^vvvx vvv\ vvv» vvv\ vvv» vv\» vvv\ vvv» vvv» vvv\*v» 

SERMO XLIV. 

In die Pentccostes II, sive de adventu Spiritus sancti. 

Hic Sermoest Sermoniscv&\n Appendicis supple- 
inentiim, qid S. ylugustino ahjudicatur a Maurinis , 
sed y ut videtur meos mediocritati y perperam. ISam 
1 " Codex noster et Florentinus hahent sancti Doctoris 
nomen ; l'^ fragmentum a Maurinis citatum, cwn 
eorum pace dixerim, niliil hahet auctoris cujus- 
dam ignohilis , imo phirimum sapit Augustinum; 
Z^ supplementum hoc nostrum totum Augustinum re- 
prcvsentaty ut patet ex notis. Ejuiiur ex Cod. Cass. 
XII, fol. 207. Locus ejus in Editis postprcecedentejii 
cuni numero in die Fentecostes vir. 

SYNOPSIS. 

I. Comparatio Apostoloruni ct Pucrorum in fornacc. II. Apostoli 
linguisli)(iuuntur ; corumdcm gloria. III.Monlis Sina ctCoenaculi 
collatio. IV. Epilogus. 

I. Fratres dilectissimi, quadragesimum nuper diemso- 
lcmniLer celebravimus, in c[uo quadriformis LoLus loctus est 

' CoJ uiale in inccndium. 



SEIUIO XHV. IN DIE PEKTECOSTES II. 239 

mundiis. Sed qaasi denario* a qualuor cardinibus sacra- 
mento perfecto, vicini facti sumuscoeloet Spiritui sancto, 
utpropter sanctificationem orientis, occidentis, aquilonis, 
et austri'^ sanctus Spiritus quinquagesimo descenderet 
die, linguarumcoelestium rutilans ignea sanctitate 5 sed ipsc 
ignis purgavit potius quam cremavit^, et super linguas re- 
frigerio sanctificationis insedit, quia ipse flammas in ca- 
mino restinxit. Novit Spiritus sanctus ignem facere amoe- 
num, qui reddidit amcenatum rorante flamma caminum. 
Delectat atteiidere labia Apostolorum, delectat attendere 
etiamora stillantia Puerorum ^ igneas utro])ique fecit lin- 
guas,etsuper Apostolos, et super Pueros. Ipseestenim qui 
sanctificavit patres , et nobis linguas fecit loqui coelestia 
piscatorum*. Quis non stupuit ad ora Puerorum deambu- 
lantium in plateis flammarum, cumdicerent : « Benedictus 
» es, Domine Deus patrum nostrorum {a). )> Stupuerunt 
attonita mirantium labia Chaldaeorum et organa innocen- 
tium insolito modo cantantium. Persica pontus contremuit 
illos interignis^ lucentes et ludentes spatium, atque bar- 
baricis conspectibus facientes Persas attendere, et novos 
hymnos audire^ sicut modo delectabat convenientes ex 
omni sseculo nationes Apostolorum hnguas attendere, 
omnes sua labia recognoscentes , quia Spiritus sanctus de 
diversis novit facere unitatem^. Attendebat unusquisque 
linguas proprias cognoscentes , et Apostolos toto sseculo 
concordantes. 

II. Oportebat enim eos^, qui totis fuerant prsedicaturi 
gentibus regnum , omnium hnguas gaudere facere na- 

(a) Daniel. ui, 26. 

» Vide Seim. cclxx, n. 6. — ^ij. cclxvi, n. 6. — ^ld. cclxix, u. i. — 
4 Codex inale piscatores. — ^ Id. persica pon (sic) contremuit. Hlos inter 
igne lucentes et ludentes spatium, qucv. — ^Dq unitate vide omnes Sev- 
Biones in Pentecoste. — 7 Codex male ut f/ui. 



2iO S. AUGUSIINI EnSCOPI 

lioiuiiii. Lna liniiiia loc[iicbalur, cl al) omnil)US inlcilige- 
])atur, cl i-ral vclnl nianna de coelo, quod in una crat spccic, 
ct dcsidcranlilius c\hibcl)at divcrsuni variunKjuc sapo- 
rcm. Ipsc cnimcrat, qui lioc agcbat, ([ni suam donat om- 
ninm in unilatc notitiam. Sicutcnim ipse Spiritus sanctus 
unus cst Dcus, ct dona mulla dignatur refundere sine do- 
norum dislinctionc, ila una lingua crat ct omnis (jui 
adcrantcognosccbant.Dclectatur visus, dclcclaturct sonus, 
quia rixare talis non novit intellectus; quasi regalia' dia- 
demata super frontes labiaque pinxerat ])iscatorum. Rex 
enim est qui de coelo descendit-, ideo scdit super labia 
corum tanquam super thronum suum, ([uia in ilhs collo- 
cabat, id est, propriumdominatum. Istud bene novit Spiri- 
tus sanctus, (jui scmpcr cst Deus in filiis et in patribus, 
in prophctis ct in piscatoribus; inalto semper tlihgit re- 
quiescere. 

III. In superioribus Coenacuh invenit Apostolos , et 
scripsit Legem in menti])us eorum, qui in alto monte 
Legem in tabulis scripserat : in tabuhs Japideis propter 
duritiam cordis Judfeorum 5 at nunc in mentibus Apos- 
lolorum : (^uia ibi terror , et hic amor. I])i scripsit Legem 
cum fulgore proemicante ; hic instruxit Apostolicas hnguas 
in igne refrigerante. De monte illo fugiebant popuh, ne 
vocem Dei terribiliter loquentis audirent ; hic omnes de 
toto s^eculo nationes non fugiunt, scd conveniunt audire 
lo([ucntcm in organis suis Spiritum sanctum. 

IV. Audistis nominatos Parthos, IVIcdos, Indos ct 
Pcrsas, Cretcs ct Aral)cs, ac coeteros quos lcctio Actuum 
Apostolorum nominavit; totus mundus ibi crat, quadra- 
gesima dies Ascensionis Domini eos congregaverat : quia 
decem prreceptorum numerus totam auctoritatem Scrij)- 

' Co let liialo r.i^iilti. 



SKKMO XLIV. l!S TllE l'E»T£c:OSTE!J II. 241 

turariim complectitur in orbe terrarum. Ideo quatuor 
deni faciunt quadraginta , superest alius denarius , qui est 
vitae aeternae denarius , ut mercedem de pignore sancti 
Spiritus acciperent Piscatores. Inventum est, impletum 
est quod promissum est. Data est denarii pretiosi decima 
sacramenti arrha ; superest quinquaginta dierum gratia 
promissa, etperfectalyetilin. Conclusum est Pascha, tacet 
Alleluia; sed non cum moestitia; quia pignussancti Spi- 
ritus accepimus pretiosum : ut ([uotidie habeamus ipso 
habitanle solatium , utcum Chrislo vivamus, et per i|)sinn 
ad Pascha veuturi temporis iucohimes iterum venianuis. 



ilXXX. \{) 



I 



SANCTI AURELII 

AUGUSTINI, 

HIPPONENSIS EPISGOPI, 

SERMONES INEDITI. 

CLASSIS III. 
SERMONES DE SANCTIS. 

SERMO XLV. 

De Castitate Josepli Patriarcliae. 

Extrahituv ex Cod. Cass. y.\\,fol. lOZ.Manifestus 
est sancti Augustini stflus; nomen ejusdem in Codice 
prcefigitur. Ponatur inter Editos ad principium 
Ctassis III de Sanctis ante Sermonem cclxxiii. 

SYNOPSIS. 

I. Introductio ad Jospphi historiam. 11. Joscph venimdatur in 
iEgyptum serviturus. III. Joscph tentatur. IV. Joseph teutationem 
victor repellit. Y. Joseph calumnia prohatur, et prseparatur ad 
futuram exaltationem. 

I. CoNDECET^, Fratres_, agonem liujus certaminis enar- 
rare , in c[uo Josepli meruit arietem libidinis superare. 

' Cod. male non decet, 

10. 



2-i4 3. AUiLSllM lil'iSCOl'1 

CondcccLocciillatlcclarare ccrlaniiiia, ([uia ciisLodia inar- 
1 yruni maanam fccit vicloriam. Non debet celari quomodo 
]K)Lnit inimicisublililas superari, quiadum fuerit dcclara- 
lum , tunc castitatis amatores incipiunt confortari. Ista 
cnim ccrtamina prjeliantibusmagnam pracstant audaciam, 
luide necesse est ut castis reddatur, et pudicis expo- 
natur, uL dum Joscph pro casLilate coronatur, et victa 
iEgyptiasuperaiur', diabolus semper inomnibus confun- 
datur. 

II. Igitur beatus iste Joseph erat nobili genere ortus, 
juvenis in ceLatc, ])ulcher cor]5ore , cL pulchrior casLitate. 
Hic invidia fraLrum IsmacHlis ]3ucrukis vcnun(hiLur, cu- 
jus fratres vel divitias nescientes vendidcrunt"^, et vile 
manci]iium inyEgypLuni'^ pcrducunt venale. iLerum pro- 
ponitur, semel nascitur^, et secundo distrahitur, vendi- 
tur, comparatur, non servituti damnandus, sed ad mag- 
nam gloriam destinandus. Non enim Joseph hominis 
im]:)erio subjugaLur, in quo sic casLiLas gloriaLur, quia 
cLsi dcnuo venundaLur, sed Hbertas in eo nunquam peni- 
tus minoratur. Servus venditur, et dominus collocatur. 
Latct ]3ariter et poLesLas 5 humihs eraL ]ouer , crescebat , 
dominis fidehter serviebat, ct dignitas in moribus reful- 
gebat^ portabat in animo puritatem , occultabat ingenere 
dignitatem , et ostendebat in moribus libertatem. O vilis 
distractio et magna comparatio ! Servus et liber 5 servus 
})ro invidia, hl)cr pro justitia ^ servus ne dissi]iet charita- 
tem, Uber ut vindicetcastitatem. Servit fideUter etpugnat 
audacitcr. Exercuit fidem, et meruit ad majorem gh)riam 
j^ervenire. Et ideo dominatur dominus, quia dum eum 

> Abiindat paiiicula et, quain delcvinius. — ' Verba ti/c Dianci/jinrit 
repcrinntur iu S. Anibrosio, do Josepho Patriarclia , Expos. in l'sal. cxvin , 
n. 3i , lol. 53"). — 3 Oodex niaie in /Ei^yplo. — 4 Sic Codcv oviLlenter 
nicndoi;Ci iorlc in (i^lcr/uiin injiciliir. 



SEnMo XI.V. PE castitAte josepii PATniARCH^. S^ia 
infelix mulicr m occullo lcnlavil, doniiiii siii fulcm c\ in- 
tegro conservavit*. 

ITI. Venundatur igitur Joseph castissimus , in regyptia 
donio traditar , Pharaoni regi- fideUter serviturus. Diligi- 
tur a domino , et amatur a domina. Sed domini sinccra 
dilectio, quia ille pro fide puerum diligebat ; nam illa 
causa Jibidinis amplectebat. Dominus in fide probata loe- 
tabatur, cL domina in decore corporis angebatur. Crescente 
autein tempore, crescebat ct juvenis pulchritudo. Et 
cjuantuni ille crescebat in corpore , tantum i£gyptiam pro 
criminc amor urgeljat ad hbidinem 5 cpiae cum diutius jam 
ferre non possetigneum caloris ardorem, splendentis juve- 
nis inflammata decore, cogitat, diaboloimmittente, cpio- 
modo posset innocentem solitarium capere in silenlio. 
Coepit ergo primitus meretrix semetipsam aptare, putans 
juvenis animum facile inclinare ; aromatibus pretiosis 
vestem fumigat; unguento mortifero corpus inundat ; ita 
ut, antccjuain oculis videretur, si homo ferreus esset, 
odoribus facilc moveretur. Sed ipsius athlet.-c luctamen, 
Fratres, primitus declaremus, cpiomodo pugnavit, vel 
c[uaHter adversa tentamenta fortissimus superavit. Primi- 
tus eura juventus propria provocabat 5 secundo li^lDido 
intrinsecus titillabat •, foris vero muher expugnabat , 
omniumc[uebonorum copiam promittebat, quandoadver- 
sus eum aditum incpiirebat, quia dc^siderio suo satisfacere 
cupiebat. Cumcjue se impudens fcemina tantis iiiecebris 
circumdata , minime cerneret juvenem capere posse , ipsa 
etiam per se ipsam in cubicukim ingressa , dum intran- 
tem intrinsecus cernit , concKisit juvenem , sohtarium 

' Vide Sormones ccclix , n. 3, et cccxliu , n. G, 7, 8. — ' Non Phavaoni 
regi, sedejusdeni Spadoni, utdicit Augustinus Quaest. in Genes. Oua.>st.cKXxvi. 
seivivit .loseph. Undecredendum est aut sanclum Doctoiem loqucndo lapsu 
niemoricB, aut amanucnsem scrihendo attentiouis dcfectu crrasse. 



246 S. AfGUSTllVI EPISCOPI 

conipivlioiulit ; slclit m faucc lll)ido 5 fit longa ocrtatio, 
iii qua Angclorum ct tloemonum prcTsto cst c-xpcctatio. 
Expcctant utrique exercitus, utriqueccrtatim* libidinem 
et caslitatem pugnanlcssustincnt , quis deduohusvinccrc 
poluissct. Joscpli dcsursum Angcli confortabant, ^Egyp- 
tiam dcorsum da^moncs provocabant; illi juvenem prote- 
gcbant , ilJam dsemoncs compcllcbant. Et quantum in 
illa ardorem corporis diTmoncs suscitabant , tantum 
Christus suo milili diqilicala arma dcsupcr ministraliat. 
Nec poterant pestifcra blandimcnta casta concutere fun- 
damcnta •, ({uia ut non movercntur occulta sccreta, Joscph 
fundatus fucratsupcrpctram. AUoquituritaque impudens 
fccnuna conclusum in cubiculo juvcncm , primitus vcr- 
bis^ minacibus terrens, ct sic postea blandimenta osten- 
dens : Domina sum , inquit, tua, ct maxima pecunia te 
mihi in famuhuii comparavi •, ([uinisi conscnsum dcdcris, 
vincula te manebunt, et carccres, atque cxitus implaca- 
])iles; si vero conscnseris, in honorc maximoeris, et om- 
nia in tuo dominio obtinebis. Sed forsitan domcsticos 
timcs^ aut virum meum metuis ; non timeas , non vcrearis ; 
nullusvidet, nullus inquirct. Ignorat vir mcus quid co- 
gilavit animus meus. Cognosce eum laterc-, tantum fes- 
tina qu?e postularis implere. Nullus scire potest secretum, 
nullus negotium, cum fuerit adimpletum. Accommoda 
jam animum , et meo desiderio prsebe solatium. Omne 
tibi tradam imperium, si meum modo impleveris deside- 
rium. 

lY. Et Joseph : Omulier, incjuit, pestifera ,' serpens 
et vipera, quid blandimentis laqueum prreparas, et mci 
animi devotionem exagitas? Quid dicis.^ quid c|U8eris? ad 
cpiid hortaris? Per c[uid in tantis illecebris fatigaris? Re- 
gina vocaris, ct cum servo te commiscere delectaris? Si 

' Codcx nialc ntrosquc ceriatio. — * Decsl in Codlcc vot verhis. 



SERMO XLV. DE castitate joseph patbiakch^e. 247 
serviim comparasti , exerce tlominatum: si pr.Ttlilectione 
amplecteris, a?stima tanquam cx tuo utero procreatum, 
aut computandum^ , aut dilige comparatum , et vivente 
marito, noli irruere in peccatum "^. Servus equidem 
ego nunquam fui, sed sum nobili genere ortus, nepos 
Abraliae et Isaac, qui cum Deo familiari fiducia loque- 
bantur. Pater mihi Jacob, qui cum Angelo coUuctatus 
est. Nam quod veuundatus sum tibi, fratrum fecit invidia: 
fraternitas mihi contuht omnia , sed animoe libertas non 
tenetur obnoxia •, quia etsi in nomine servitus comproba- 
tur, sed occulta libertas intus in pcctore conservatur. 
Venundatus siim tibi, et ego fateor, dico, non denego qui 
sum^5 qu?e jusseris obedio et observo; ad istud vero non 
acquiesco. Impone quaecumquc volueris gravia, et fa- 
ciam.Exerce dominium, habeo mecum divinum auxilium. 
Ostende potestatem, injice feritatem, nam meam non 
pollues castitatem. Sine causa tu pugnas mecum , noil 
dormio tecum, quia estDeus vigilans mecum''^ desine, Mu- 
lier, desine ; quid dicis maritum absentem , de tuo crimine 
nescientem%etnonvides Deum ubiqueprsesentem? Clausa 
est janua, sed cognosce, Domina, quia Deo nota sunt om- 
nia. In omni loco oculi ejus specuJantur bonos etmalos. 
Omnia cernit, omnes discernit^ omnium prospicit deside- 
rium, sub cujus astamus imperium • etprsesente ipso habeo 
committere adulterium ? Sile jam, Muher, sile; recordare 
virum tuum, et time Dominum tuum. Habeto prsecculis 
cunctorum prsesentiam , et noh provocare ad facinus in- 
nocentiam. Timejudicium Dei; prtesentes sunt Angeh Dei. 

'Plirasis hccc omnino vitiosa; scriptum fuisse pvimilus uUro crederem : 
j4ttt cutn jmdore dilige coniparatum. — ' Vide Serm. ccclix , n. 3. — 
5 Codex male quce. — 4 Augustinus in Sermone cccxlui, n. 5, eadem vcrLa 
repetit : Scepe eiiim absens esl maritits , scmpcr csl prccscns Deus. — 
^ Codex roale marito ahsente,.. vescientc 



218 S. ALGVSTIM EIMSCOPI 

Jani non poles niacularo docorcm corporis nici. Quicscc, 
(luicscc, cL in lali opcrc obmuLcscc, aiiL aJjscnLcs lioniincs 
crubcsce , aul prsesentcs Angclos contremisce. Sed ecce 
iam talis sum, ct conscntio libi^ ([uomodo jam domina 
cris, aut qualc dominium adultcra obtinebis? Quibus ocu- 
lis maritum tuum post lactum aspicics, cui insidias prge- 
paras? quibus amplexibus solito more constringes, quem 
interficcre cogitas? tpiibus scrmonilius alloqucris, cujus 
cubile intelix violare conaris? Imilarc, Mulicr, imitare 
turturem, castam, pudicam, veram, quomodo lidem ser- 
vat integram. lUa cnim uni viro conjuncta, altcrum non 
requirit •, etsi mortc prcTVcntus liierit, ad alium non acce- 
dit. Avcs lidem diligenter possunt servare, ct mortuo 
primo marito, non patiuntur ad altcrum declinare^ et tu, 
]\tulicr infelix, torum rcgalcm lcstinas ali extraneo vio- 
lari? Attende ad avem pudicam, et serva fidcm marito. 
Imitare, Impudica, turturis castitatem, et immuta ab 
scelere voluntatem-, nam meam non poteris seducere tuis 
Llandimentis setatem. Ista Joseph dicebat, et plus in 
yiilgyptia ardor libidinis exurgebat ♦, cumque jam fixum 
juvenem cerneret, et nullum alFectum suis seductionibus 
carperet, amplius quam coeperat ssevit. Et dum vcrbis 
persevcrando concludit' , conclusum sibi stans manibus 
apprehendit. TuncathletaChristi* detentus, dumnon in- 
venirct qualiter posset muliercm impudicam evadere, ves- 
tem, qua opertus erat, in manibus cjus fugiendo dimisit, 
nudusque ab scelere foras cxivit, ct mulierem inancm 
intrinsecus dercli(juit. 

V. Kcmansit /Egyptia rea, vestemin manibus ferens, et 
eam pro falso tcslimonio tcnens 5 stetit plena confiisione, 
veatui obnoxia, inanis etvacua. Evadit Joscph, vestimento 
r(;licto. Exultant Angeli, laetantur Archangcli, tripudiant 

' Cnilox tivdc coitdit. — "^ Non Immciito (lifitijr (ilhlcta Cliviili xi\u\mi. 



SERMO XLV. DE CASTITATE JUSEPII PATRI ARCH^. 249 

coiIosLesamici,eL LorquonLiu' dc vicLoria (licmonos inimici. 
Angeli in coelis exultant cum loctitia, ct doemones in Lerris 
remanent cum tristitia. Cumque se illa videret in omni- 
bus superatam, conversa ad virum suum, quod vincere 
non potuit, aliud simuiavit, et castum juvenem marito 
mentiens accusavit. Ycrtit crimen in alio, quod lialjcbat. 
Dicit de illo quod ipsafacere cupiebat^ et inauditum con- 
deranat, quia non potuit perficere quod cjuncrebat. Audi- 
vit maritus falsam uxorem, et facile vertitur in furorem. 
Minalur, furiatur, ad magnam iracundiam cxcitatur, et 
jubet ut in carcere includatur. Intrat bgatus in vinculis 
prseliator, somniorum rairificus declarator. Intrat bilaris , 
laetus, raundus et purus, de castitate semper securus. Fit 
tamen tarditas, dura proljatur-, sed ut jam oblivio repel- 
latur, Pbaraoni regi somnus datur, ut Josepb de carcere 
velociter reducatur. Greditur ut somnium disserat. Dicit 
futura , pronuntiat et ventura ; omnia declaravit, et Pba- 
rao principera per omnera terrara Josepb in famis tempore 
collocavit. Per castitatem Josepb bberatur, per castitatem 
bumiJis exaltatur, per castitateni innocens coronatur-, per 
ipsam iraperat, per ipsam exuUat^, per ipsarajustus efiici- 
tur in terris, quia per ipsara^ nunc tripudiat coronatus 
in coelis. 

' Codex malc cxaltat. — ' LI. pcr ipsa. 



250 S. lUGUSTINI EPISCOPI 

'\».\\ WA» XIA-» \\\» \\\\v\\\ \v\\ \\\\ \\\\ WWWW WV« VW» VW\ WW VW\ WW WW VWkvW 

SERMO XLVI. 

De Zachiieo. 

Eruilur er Codice Cass. xcvin, fol. 311^ ubirepe- 
ritur cum nomine sancii Augustini , cui certo iri- 
huendus. Locus cjus in Ediiis post prcecedentem. 

SYNOPSIS. 

I. Zaclispns exaclor, vocalnr ad Christnm suscipiendnm. II. Za- 
cliiens rcildit aliena , etsiiadonr.l. III. ZacluTus factuslilius Aliraliaj. 
IV. Exhortatio ad ejus imilationcm accendens. 

i. « Ingressus Jesus perambulabat Jcricho ; et ccce vir 
)) nomine Zachocus, etc. (a).» Audiviimis modo Evangelii 
capilulum, Zachsei gestum, ut ex ipso ejus merito, ct 
Christi Domini liberale proferamur exemplum*. Ascendit 
in arborem Zachaeus, ut Ghristum Dominum ex alto cons- 
piceret quem humilis in brevi statura, videre non potcrat 5 
cupit nosse aspectu, quem noverat sensu; videre facie, 
quem viderat mente. In arbore stabat , sed impensurum 
Christum in arbore crucis, ocuhs fidei praevidebat. Tran- 
seuntem Dominum vidit , sed plus eum Dominus vidit ; 
dcnique quod ipse petere non audebat, Dominus olfere- 
])at. Cum in arbore divina majestas- aspiceret, et eum 
videret, dixit : « Zachaec, festinans dcscende, cpiia hodie 
» in domo tua oportet me manere (h). » Promitlit sc 

(rt) Luc. XIX, I ct scqii. — {h) Ibid. 5. 

f Vidc Scnn. clxxiv, n. 3, l\, 5; ct Serni. ckui, n. 3. — 'CoJox mnle 
dmna mdjeslatis. 



SEHMO XLVI. DE ZACH.50. 251 

Christiis acl ejus clomum vcnturum, cujus dcsiclcrantls ]am 
possederat animum. Venit ad Zaclireum Dominus , spiri- 
tuales epulas prrpparantem, ut cujus fidem jam (non) solus 
noverat, ejus meritum cunctis praesidentibus demonstra- 
ret. Suscepit Deum gaudens ; intravit Dominus in domum 
ejus, c[ui jam intravcrat in cor ejus. 

II. Ofelicitas sancti ZachseiM quem de arbore cupie- 
bat, prsesentem hospitem in domo gaudebat. Denicpie acl- 
venienti munus gratissimum offert : «Ecce, incjuit, dimi- 
)) dium rerum mearum do pauperibus •, si cui alicjuid de- 
)) fraudavi c|uadruplum reddo («). )) Totum cpiod habuit 
Zachaeus obtulit. miranda Zacha^i devotio ! Substantiam 
suam in duas divisit partes •, pars proficit in misericordia , 
pars redditur pro rapina-. Non vult enim apud se cpiid- 
piam rapinarum retinere, ut possit Christi judicio plus 
placere, c|ui ex fraudibus veniam, et ex misericordia pro- 
tuht gloriam. Unde Dominus Christus ejus prosecpiitur 
laudem, probat fidem, honorat ejus in munere devotio- 
nem : « Amen , incpiit , dico vobis , cpioniam sahis hodic 
)) huic domui aDeofacta est, c[uoniam et hic verc filius est 
)) Abrahse (h). )) Acce[3it domus salutem perfidem, c^uam 
perdiderat alic[uando per fraudem. 

III. Laucla et exulta , Zach?ee, c[uia hoc tibi praestitit 
sycomorus^ sycomorus genus est pomorum nonita in Africa 
notum^ Sycomorus enim ficus fatuse sunt. Quare ergo vi- 
dit Zachaeus Christum? Quia non horruit crucis oppro- 
brium : hoc enim tanc[uam stultum et fatuum ab homini- 
bus videtur, Deus suspensus, Deus crucifixus ; sed Zachaeus 
non expavescit, c[uia « Quod stultum est Dei, sa^oientius 
)) est horainiljus (c). )) Fuit Zachoeus Abrahse filius fide 

(rt) Liic. XIX, 8. — \b) ILid. 9. — (c) I Cov. i, 25. 
' Vide Serm. xxv, n. 8. — = Id. xiv, n. 2, ct Scini. xxxix, n. 6. — 
3 I(.l. cLx.\iv, n. 3. Kota scimonem liunc ia Afiicaliabilum. 



2.')2 S. AIGLSTIM EPISr.OPI 

11011 gcncio; iikmIlo, uoiisobole^ devolione, ilon sllrpo. 
IMiino Zaclineus, nt videret Dominumconcupiscit ^ utcon- 
cupivit, ita et vidit. Sicet « Al)rahnm paler vester concu- 
» pivit videre diem meum, \idit, et gavisus cst («). » 
Zach.Tus Dominum susccplt, ut exccpit Al)raham ; sed 
Ahraliam suscepit cum Angelis, Zacha3us cum Apostolis : 
ille pcrgentem ad Sodomam, hic transeuntem pcr Ju- 
daeam : scd Abrahtebenedictio ^ meruit fihum; Zachaeum 
vero in filiorum transtuht numerum : Abraham Domino 
fihum obtuht; Zachreus substantiam ohtulit : ille haere- 
dem, hic hfprcditatem : ille quod habiiit pignus immola- 
vit; hic patrimonii sui substantiam exliibuit. Ante rerum 
suarum cum Christo partitus est patrimonium, et sic eum 
Dominus Al)rah?e fecit fdium. Si ergo iste merito lauda- 
tur, qui antequam acciperet beneficium cum Domino 
Christo partitus est patrimonium, quantum dcbet justifi- 
catus et redenqDtus sanguine Christi. 

lY. Ecce praedixi : tu vero, quieumque es, hoc imitare; 
si vis pertinere ad patrem , fac quod Zachneus fecit , et 
mereberis quse ipse mcruit. Similitudo enim ofllciorum 
similitudinem exhibet meritorum. Non potest esse filius , 
quem diversi separant actus; noii potest ccnscri nomine, 
quifuerit diversus in opere. Primo unde tibi nomen impo- 
nis, quem nec actus, nec natura commcndat? unde tibi 
fdii nomen imponis, quem necfides necgenusprobat, nec 
prosapies indicat? Munere enim Dei et dono in te est, ut 
possis, quia in te est, ut veJis, quia Zachseus idcirco Deo 
donantepotuit,quia ipsojubente voluit, Ergonos, Fratres 
cliarissimi, de sua quisque substantia non habentibus lar- 
giatur, nec excuset se aliquis dicens : « Aurum, argen- 
» tumque non habeo (/)). i) Deponite istam excusabilem 

(«) Joan. vm, 5G. — (/;) Act. in, 6. 

' CoJ. mn\ehc>ic(Iictioriem.,. Filius ; ^l^^o^i Zachams. 



SERMO XLVII. IJS NATALI MAllTYRlS VIKCEJNTH. 253 

rationem 5 misericordia parva cst, scd corona sul)limior, 
quam, si quis vel modicum paiiis csurienti et caliccm a([ua3 
sitienti porrexerit, tantum in nomine Domini, mercbitur, 
quod Zacliaeus meruit. 

/V* %VV^ ^^^V^ -VVV^ A VV% ^VVX-VVV* VVV\ VVV»\A/%^ A/VV\ 'VV\'» VVV^ 'VVV^ -x^^ vvv\ vvv 

SERMO XLVII. 

In Natali martyris Vincentii I. 

Habetur iii Cod. Cass. xii jfol. ^17 ; jiomen sa/ictl 
Augustini prcefgitur, cui minime videtur ahnegan- 
dus. Ponatur inter Editos post Serm. cclxxvii^ 
cum numero i/i Natali Mai^tjTis Vincentii V. 

SYNOPSIS. 

1. Vincentii lortiludo. II. Fortitudo Martyris aDeo. III. A Do- 
mino petenda. IV. Passiones transeunt, niinime transit gloria. 

I. ViNCENTii,martyrissancti, fortissimam et gloriosissi- 
mam passionem celebrare Ghristus solemniter jubet^ et 
segniter praedicare videmur. Animo et cogitatione cons- 
peximus quanta pertulerit , quae audierit , quae responde- 
rit, et quodam modo ante oculos nostros mirandum spec- 
taculumconstitutumest^ Judex iniquus, tortorcruentus, 
martyr invictus , crudelitatis pietatisque certamen , et 
hinc insania, inde victoria. Lectione pcrsonante in auri- 
bus nostris , exarsit charitas in cordibus nostris ; amplecti 
etosculari, siiieri potest, dilaniata membra ve]lemus,qu<ne 
tantis poenis sullicere mirabamur, et inexphcabili aflectu, 
qui cruciari nolebamus. Quis enim velit sievicntem videre 

' ViJe Scim. ccLxxv, o, t. 



254 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

carnificem, et hominem iii corpus liiimanum , humanitate 
amissa, furentem ? quem cernere deceat* divaricatos artus 
machinatione tormenti, naturrc figuram arreptam, ossa 
extendendo separala, exarando nudata? c[uis non adver- 
setur? quis non exhorreat? et tamen haec omnia et hor- 
renda justitia Martyris pulchra faciebat j et ipsapro fide, 
pro pietate,pro spe futuri S£eculi,procharitateChristi tam 
mirabilis fortitudo tetram et funestam tormentorum et 
vuhierum faciem decore gloriae perfundebat. 

II. Denique in eodem ipso uno spectaculo studia cum 
persecutore divisimus. Ukun delectabat Martyris poena , 
nos causa ^ ilhun (juia patiebatur , nos quare patiebatur 5 
ilkim cruciatus, nos virtus ; inum vuhiera, nos corona; 
ilkun quod in doloriljus diutissime tenebatur , nos quod 
minime frangebatur doloribus •, ilkim quia ^ vexabatur 
in carne , nos quia permanebat in fide. Itacpie iUum, ubi 
sua pascebat immanitaS;, ibi torquebat Martyris veritas ; 
nos autem horrenda quidem julDentem vix ferebamus, sed 
deficiente vincebamus Vincentio. Nec noster tamen ipse 
luctator in se ipso aut per semetipsum extitit victor , sed 
in illo et per illum qui pro omnibus exakatus prsebet 
auxikum, qui pro omnibus passus rehquit exemplum. 
lUe exhortatur ad prsekum, qui ad prajmium vocat, et ita 
expectat certantem^, ut laborantem adjuvet. Atlik^tae 
suo ita pra3cipit quid faciat, et proponit quid accipiat, ut 
etiam, ne deficiat, subveniat^.Oret ergo simphciter qui sim- 
pkcitervu]tcertare,superare perniciter, regnare fehciter. 

III. Audivimus loquentem conservum et persecutoris 
linguam constantibus et veracibus responsionibus convin- 
centem •, sed prius audivimus Dominum dicentem ^ : « Non 
)) enim vos estis qui loquimini , sed Spiritus Patris vestri, 

■ Coilcx dcheat. — = In Cod. decst </«;/rt. — 3 \\,{,\, abundat \o\ el. 
— 4 Codex niule iuU'eiiii, — ^ Vide Senn. cclxiv. n. i. 



SERMO XLYII. IJV KAXALI MAUTYRIS VINCENTII. 255 

» qiiiloquitur invobis(«). » Ac per hoc iste ideo supe- 
ravit adversarios suos , quia sermones suos in Bomino lau- 
davit. Noverat dicere : « In Domino laudabo verljum , in 
» Domino laudabo sermonem 5 in Deo sperabo, non timeJ)0 
» quid faciat mihi homo (h). » Vidimus Martyrem 
immania tormenta patientissime tolerantem •, sed Deo sub- 
jiciebat animam suam ^ « Ab ipso enim patientia 
» ejus(c)))-, et ne humana fragihtas, per impatientiam 
deficiens Christum negaret, et in gaudium veniret ini- 
mici, sciebat cui diceret ^ : « Deus meus, erue me de manu 
» peccatoris, de manu legem praetereuntis et iniqui, cpio- 
» niam tu es patientia mea (df). » Sic enim significavit , 
qui cantavit ista, ([uomodo Christianus petere debeat ab 
inimicorum erui potestate, non utique nihil patiendo, sed 
ea quse patitur sustinendo patientissime : « Erue me de 
» manupeccatoris,demanulegempraetercuntisetiniqui.» 
Si autem quaeris quomodo se veht erui, intende quod se- 
quitur : « Quoniam tu es patientia mea. » Ibi est gloriosa 
passio, ubi pia est ista confessio , « Ut qui gloriatur , in Do- 
» mino glorietur(e).»Nemo»itaque praesumat de corde suo, 
cum profert sermonem 5 nemo de viribus cum tentationem 
sufiert, quia et ut bona loquamur , ab illo est nostra 
sapientia , et ut ^ mala sufferamus , ab illo est patientia 
nostra. Nostrum est ergo velle •, sed vocati exigiraur, ut 
vehmus. Nostrum est petere^ sed"^ quod nescimus , quid 
petimus? Nostrum est accipere^ sed quid accipiemus, si 
non habemus? Nostrum est habere; sed quid habemus , si 
non accipimus ? proinde « Qui gloriatur, in Domino gio- 
» rietur. » 

(fl) MaUh. X, 20. — (J) Psal. Lv, ii. — (c) IJ. lsi, G.— (c/) IJ. lxx, 4> 5. 
— (e) I Cov. I, 3i. 

' CoJ. malc ejus. — » ViJe Senn. ccLxxxin, n. -2. — 3 CoJcx bis male 
ut, — 4 In Cod. dcest sed. Puncta confusa oidinaie tentavinius. 



•256 s. AtGtsiiM KnscoPi 

W. Digniis itaquc martyr Vincentiiis a Domino coro- 
naii , in ([uo elegit et per sapientiam et pcr patientiam 
gloriari. Dignus solcmni cclcbritntc , dignus iclicitatc 
seterna, pro c[ua adi[iisccnda lcvc quidtpiid minacissimus 
judex terruit, c[uidt[uid carnifex cruentus infixit ; tran- 
sactum estquippcquod pcrtulit, nontransiturum cst ([uod 
acccpit. Certc cnim sic vcxata sunt mcmhra, sic visccra 
cruciata, tam crehro ct tam crudcliter repctita tormcnta, 
sic, sic quemadmodum facta sunt ista •, ct si fierent mnlto 
graviora , u Non sunt condign?e passioncs liujus tcmporis 
» ad 1 uturam gloriam , ([uae revelabitur in nobis (<■/). » 

Vl^^ \VV% WV* \VV\ WWVVW W V"» VVV\ W\\ VWWVW WWVVWAW* wvww^ wv\ vvv\ vvv\ vv 

SEUMO XLMli. 
lu Natali martyris Vinceiitii 11. 

Eraitur ex eodem Cocl. Cass. xii, fol. 318^ cani 
eociein nomine. Pcmatiir post prcecedentem cum nu- 
mero in Natcdi Martyris Vincentii vi. 

SYNOPSIS. 

1. Viiicentii coraru Daciano lortitudo. II. Yincenlius Daciani, vi- 
vons Pt moriturus, viclor. 

l. Magjvum spectaculum,Fralrcs mei^ Ccrtabant duo, 
srevicns ct paticns, scrvus Christi Vincentius, ct fiHus 
diaboli Daclanus. Pcrfidus in Martyris cor[:)ore ssevie])at, 
scd ncc sanctus Yinccntius mctucbat, (piia Christum pro 

(«} Uoni. viii, iS. 

• Vide Sciiu. cllxviv, ii. i; lci.xvv, ii. i, ct ccLVxvi, ii. 3. 



SERMO XLVHI. IN ?fATALl MAr.TYniS VINCEIVTXI II. 257 

se pugnantem videbat. Yicit diim judicabatur, quia abeo 
quem confitebatur, non relinquebatur. Interrogatus non 
dubitavit respondere, quod quoerebatur, et auxit unde 
quoesitor* potius irasceretur. Inflammavit odium juven- 
tutis^, ut gloria cresceret confitentis. Quid enim timeret 
Vincentius leonem in fremitu irascentem et rugientem , 
quia jam « leoni de tribu Juda(«) « hserebat, Ibrtitudi- 
nem sibi virium ministranti. Jam itaque sumptis armis 
Christi invictus, sicutleo, fidebat Vincentius et clama- 
bat: Mecum decertet pugna, si prcevalet confidentia ; vi- 
debit me plus posse dum torqueor, quam ipse dum tor- 
quet. Sanctus Vincentius iii exilium mittitur, et iter ad 
paradisum meditatur. Morte ailicitur, et de vita meliorc 
laetatur ; equuleo" extcnditur, et fit clarior, dum a per- 
secutore punitur. Existit^ ante hominem juchcem ; ante 
hominem stabat, sed in corde Deum judicem rogabat di- 
cens : antique hostis, humani generis inimice, quid iii 
mea passione non facias , qui et Deum meum tcntare vo- 
luisti , sed vincere non prsevaluisti •, prostrata enim sicut 
])estia jacuisti. Non timeo, inquit, supplicia^ qusecumque 
iratus impegeris^ ; hoc magis mihi fortitudinis est, quod 
te fingis velle misereri. Insurge, Diabole ^ pcrcurrant om- 
nes poenae fidem et fortitudinem ex anima christiana. 

II. In furore et in ira sua, impius Dacianus ait : Vincere 
me noii potest iste^ dum vivct, tormentis acerbissimis ap- 
plicetur. O insuperabilis virtus ! o invicta animi forti- 
tudo ! sanctus Vincentius torquetur, tunditur, flageila- 
tur , exuritur, extentis membris crescit ad pcmiam , 
cujus spiritus jam migraverat ad coronam. At ille qui 
quotidie victum se erubescebat audiri, ait ; Prcevaluisti 

(rt) Apoc. V, 5. 

"> Coilcx ffiKVsiiur. — ' Ita CoJfx pro sccvtentis, ut mihi vluchiv. — 
^ CoJcx male exsulio. — 4 Fortc stelit, vcl extitit. — 5 Cod. i/Ji/>inge7\'s. 

cxxx. 17 



258 S. AUGISTIJVI E1>ISC0P1 

Martyris corpori ; ccce jam tcrritus ipso latcaris te iii 
Gmnil)iis csse coiuictum, qui ncc cadaver superare po- 
tuisti dcfunctum. Ecce perversa soevitia tua, sicut ipse di- 
xisti, dum acrius persequeris , gloriosiorem facis. Quid et 
dc corpore paticntis convictus dicturus es? Audite, Fra- 
trcs, c[uid dicat -. Mergatur, inquit pelago •, ct tanquam 
dicerctur ci : Quare .? ct ille : Ne erubescamus, inquit, 
sine causa pugnarc. O insania furore caeca ! hoc ' impius, 
perfidus et insatiatus Dacianus non intcUexit-, qui polest 
ab inferis animam revocare, non potest a mari Martyrem 
suumliberare? Victoriam-ejus, inquit,velmaria celabunt. 
Quomodo celabunt eum, quem cum honore suscipiunt. 
Audi Prophetam clamantem et convincentcm : (( Ipsius 
» est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus 
» ejus fundaverunt(«). » Sequere, saevissime Diabole^ 
fac Martyrem nostrum et in aho elemento esse gloriosum, 
et te in omnibus esse confusum ac superatum. Ecce mare 
obaudivit, et tu surdus es^ ecce ventus cessat, et tu suf- 
fhis ; ecce undge cum tremore surripiunt , quem nautoe 
tuo prrecepto projiciunt •, ecce fluctus cum summo honore, 
velociori Dei gubernante manu, tuos remiges ad por- 
tum prceveniunt, et Martyris corpus ad honorificentiam 
sepulturae jam reddunt. Ecce in mari tanta tranquillitas, 
et te, Nefandissime, magna possidet iniquitas. Quid agis, 
humana jam rabies, u!ii unda revocat mortuum? quid 
agis, scelerata feritas sceva, ubi aqua3 revocant sepultu- 
ram? P(n'didit misera crudehtas, quodtcnebat; lugeat 
nunc Daciani sseva pcrfidia , qu.ne dominicam non potuit 
rccordaripotentiam^. Magnum se gaudebat reperisse con- 
sihum , cui nec aqua voluit prsebere consensum ; male 
commendavit miser desideria sua; vel mare eum docere 

(rt) Psal. xciv, 5. 

' Codox male o, — '^ Id. viclona. — ■'Id. chminica... pntciitiit. 



SERMO \LIX. DE CONVERSIONE SANCTI PAIJLI I. 259 

debuit , qui contra Greatorem suum celarc non potuit cor- 
pora*. O spectaculum suavissimum, videre certantem Mar- 
tyremcontra imperium cogentis^, in nulla poena fidc suc- 
cumbentem, quia ct vivus inimicum prostravit, et mortuus 
maria natavit^ beata passionis memorabiiis gloria, in 
qua dignatus cst Christus talia exercere mirabilia ! glo- 
riosa beati Yincentii constantia! in morte vicloria mag- 
nam illi* exhibuit coronam. Sine dubio, Fratres, ipsum 
fuisse credimus cum beato Vincentio in Uuctibus, ne ali- 
sorberetur, qui fuerat cum Petro in mari, ne mergeretur. 
Jamvero quod restat, Charissimi, ipsum Jjcatum Vincen- 
tium pariter deprecemur, ut nobis patronus apud Deum 
esse dignetur^ et ejus meritis Ecclesia Cliristi c[uotidie 
subhmetur, cui est honor et gloria insseculasaeculorum, 
Amen. 

«^'VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV^VMVVVt 

SERMO XLTX. 

De Conversione sancti Pauli I. 

Sermo iste ex duobus manuscriptis Cassinensihus 
extractus j nempe cxi.m j/bl. 227, et cix, /bl. 38^ 
sancto Augustino certe trihuendus est, sed ut videtur 
juniori. Legitar in codicihus : Sermo unde supra ^ su- 
pra hahetur Sermo sancti Augustini. Ponatur inter 
Editos post Sermonem cclxxix , cum numero de Con- 
versione sancti Pauli iii. 

» Codcx male corpora. — 2 ij cogentem. — 3 Vide Serm. ccixxvi, 
n 4. — 4Codex magnalibus. 

17. 



260 S. AtClSXiM lilMSCOPl 



SVNOPSIS. 

f. Auiinias ad Saiiliini volut ovis ad liipiiiu oxliibctur. II . .hilictiir 
adire Saiiliiiu , c\ rcciisarc vidctiir. lil. Saulus ab xVnauia bapli- 
ratur, uoniiuc niutato iu Paulinn. 

I. ViDETis, Ffatres cliarissiini, oinnipoLentis Dei' divi- 
niim mystcrium, ct in utrisque pcrsonisnomenattenditc. 
Apud hebraicam videlicct linguam Ananias ovis dicitur, 
et Saulus lupus describitur-. O divina pracscientia et justi 
judicis'' moderata scntentia, nt ovis, qu;Tc a iupo desidera- 
J)atur manducari, subilo meruisset ab i|)sa eurari! En , 
Saule, teneljris excaecatus es; jam ovi quid facturus es, 
Lupe, quando sedes in tenebrissine lucc? Ecce ante te est 
ovis,quam([u,Terebas^-, nbi estquod fremel^as? ([uare nunc 
tremis? Ovcm quam tu sperabas morsibus laniarc, ipsa 
te venit baptizare. Tu dum, Improbe, hujus ovis dissi^^are 
pellem ^ cogitaljas , ad ipsam vcnisti curvus accipere 
legem. 

II. Et Ananias ad Deum^ suum : « Domine, inquit, audivi 
» de hoc viro quanta mala sanctis tuis in Jerusalem fe- 
» cerit, et hic idco venit ut alhgct omnes^ ([ui invocant no- 
)> men tuum (a). » Quasi diceret : Bona quidem servo 
tu suggeris, sed ut tu mihi Dominus, et ego tibi servus ; 
aliud, dico, si vis, erit. Audivl in ([uodam Psahno David 
dicentcm : « Bcnefac, Domine, ])onis et rectis corde (Z').» 
Ego lienefaciam ])onis ^ ( tu ) tamen , dic , dic , quid dis- 

[a] Acf. iK, i?>. — (t) Psal. csx.iv, .j. 

• Vox Dei (losidcratur in ('od. cxi.vi. — ^ Yide Sorm. cci-xxiv , n. 9,. — 
'(>0(1. cxi.vi jiidicii. — ^ Dcsiderantiir in Cod. cxi.vi Ii.tc vorlja : Ubi est 
(juod fremebtis? — 5 CoJ. cxi.vi mrdc pellis. — ^ Id. Dominum. — 7 Cod. 
tix , 51 Jusserix. 



SEliArO XLTX. DE C0> VEr.SlONE SAKCTI PAVLI I. 261 

ponls? Domiue, qiiare sic milii proponis? llle Jupus, cgo 
ovis; utquid consentitis vobis, et nonconvenit nobis?«Tu 
» liabes claves David-, tu aperis, tu claudis (a), » et nun- 
([uam includis •, ignoro tamen modo , quare lupum cum 
ove includas^? Onmia potes ut Dominus, et nihil tibi im- 
possibile esf-. « Tu vitae etmortis habes potcstatem (b).» 
Tibi omnes aperlae sunt portf«. « Probasti cor meum et 
)) visitasti nocte (c). )> Unde causoe istae mihi videntur 
exortre ? Ego sudo'^ f ugiens mortem , et tu dicis : Inchide 
mihi lupum in corte. Vides civitatem totam, tanquamna- 
vem, mortis pendere sub vento*, ct tu vis in mare turljidiun 
pejus mittere ventum? >'on oportet ut condemnes, sed tu 
nosti quahter al) austro vahdo frangatur antenna. Nam 
cum vis in peccatis neminem mori , da sufterentiam ti- 
mori. Quare a lupo ovis incipitmori?Tuautem, Domine, 
liccntiam dedisti , qui certari tecum^ Moysen permisisti. 
Moyses timuit Hebraeum tribulatorem 5 ego non habeo 
timere Sauhjm, Christianorum persecutorem ? O Domine 
meus, o Domine! Tu causas prohibere visus eshomicidii, 
quare modo ovem a lupo dicis occidi*^ ? Et Dominus : lu- 
quietum equum, quid times caecum? Consurge , ambula 
mecum, quia ego sum tecum. Yade, visita eum in domo. 
Honorare te volo et tecum ambuLire dispono. Nam per- 
fidiam versutise' ejus vehs, nohs , ego mihi domo, licet 
iste lupus consueverat de meis gregibus crapulari^. Sed 
ego ilh monstrabo quahter a vulpibus incipiat vapulare. 
III. Itaque,ex prsecepto Domini ingrediturad Saulum, 

(«) Apoc. I, 18. — (b) Sap. ■s.vi, i3. — (c) Psal. xvi, 3. 

' Cod. c-sLVi niale cum ovis includis. — ^ Hic in Cod. cix abundat ver- 
bum {tii'itice. — ^ Cod. cxlvi male niodo. — 4 Codices niale, ut videtur, 
ventum ; Cod. cxlvi jierperani turbido prius, et post condemnut. — 
2 Codes cxLYi male cum, pro tecum. — ^Deest ultimum membrum in Cod. 
rxLvi. — TCodices niale vcritatis. — 8 (jod, cxlvi mt^Q copulare. 



262 S. AUGUSTINI EPiscon 

ovis ad lupum. EL licet jam ille lupus tcncbris fuerat 
oppilatus^, tamen tanta craL in ove vis terroris, ut cum 
lupo cx nominc incipcrcL loqui pasLoris. « Saule , inquit, 
» Fratcr, Dominus misit mc ad Lc j « ct ille ^ Quis? « Qui 
» visuscst Libi. » UbiPdln via qua venicbas(rt). » Scd noli 
timcrc, quia idco vcni ut possis viderc. O Ananias, mag- 
num gaudium cxhihcs nobis, qui cum culLum gcsLas ovis 
coepisli subiLo lupum clamarc, a facic cujus cogiLabas sc- 
creta montium peragrarc. IJji ostendit Dominus servum 
suum J)ene servicnLcm sibi sc multum amare, quando lu- 
pum fratrcm cocpit clamarc-. Slat intcrim ovis anle lupum, 
cLsudat^ slat lupus sub ovc, ct nutat. Mirantur se starc 
contra se. Stat lupus, et malitiam falliL ; stat ovis supra lu- 
pum , cL clamaL. Ibi didicit ovis^ tralicre lupum ad baptismi 
llumen, cL lupus'*, conLra naLuram, ab ovc posccre lumen. 
Etjtunc remanserunt^ lupi opera vacua, quando lupum ovis 
tinxit in aqua. Facta est ibi contra se jam mutatio inau- 
dita natura?, ut Christum cognosceret mundus Dominum 
esse totius crcaturac, dum lupus ab ove ccrvicibus, legis 
accepit jugum, et ovis a lupo salvationis ^ percepit lucrum. 
Dedit interim Ananias Saulo, ovis lupo, quod exigebat 
baptismi culmen, et non solum jam perditum susccpiL^ 
lumen, sed immuLaLionis invcniLnomen. Saulus in aquam^ 
descendit, Paulus ex fonte ascendit. Lupus in aquas cum 
peccatorum gravedine naufragavit , et agnus sicuL oleum 
super aquas naLavit ; et « Cum^ imposuisset illi manus j con- 

(rt) Act. IX, 17. 

» CoJ. cxLvi male opitulatus, ct post hujus , pro zns. — ' DesiJeratur 
hic tvactus in Cod. cxlvi ab liis veibis : Ccvpisti subito. Phrasis seqnens 
abest a Cod. cix. — 3 CoJex cxlvi perperani uhi dicit ovem. — 4 IJ. luale 
lupum. — 5 Duo CoJices remanscrit. — ''Coi cix nialc salutationis. — 
7C0J. cxLvi, accipit. — 81,1 jnjie j„ aqua. CoJ. cix niale in tfuam,- cor- 
tiptnt in aquam. — 9 Desurit lixc in CoJ. cxlvi iJj bis verbis : /Ignus 
sicut. 



SERMO L. DE CO^YERSIOIsE SARXTl PAlLI ir. 2G3 

» festimceciderLintaboculisejus velutsquamoc(«). wAna- 
niasmanus accommodavit, sed Dominus ilJuminavit. Quid 
autem squamae in aJlegoria esse videntur, nisi aut vestium 
sordimcntum(.y/c), autpisciumindumentumPManusimpo- 
sitio detulit caecitatem, et cum baptizaretur, accepto cibo, 
confortatus est; et ])ost remissionem peccatorum, man- 
ducavit panem Angelorum, et praedicator factus est regni 
coelorum. 

VVVWVVVVVVVVVVViVV\iVV\VVV\VVVt^VVVVVV\VVVV\VVVVVV\VVVtiWV\VVV\VVV\VVVVVVV\J\/VV\l/t^ 

SERMO L. 

De Conversioue sancti Pauli II. 

Trium Codicum hic concordat auctoritas. JSam 
legitur in Cod. Cass. cxvii, fol. I40y in Cod. Cass. 
c.ix, Jol. 41 ; et apud Bibliothecam Laurentianam 
Phit. XIV j Cod. ij Jol. 100. Locus ejus erit in Edilis 
post prcecedentem cum numero de Conversione sancti 
Pauli IV. 

SYNOPSIS. 

r. Gratise Christi potentia. II. Conversionis Sauli liistoria. III. 
Conclusio. 

I. Sajncta Scriptura^ semper docet ]ios et admonet'^ •, 
et ubi quis Christianus sensum suum accommodare vo- 
luerit, et integro affectu suscipere, etsi multiplici vin- 

(rt) Act. ix, 18. 

' Cod.Cass. cix niale sanctce Scriptura:. — 'Il.i<!.cKvn male inimnnct : et 
\K)st iit pro et. CoJ. Lnuvont. luibct etiani ut: ct pviiis monct. 



2o-1 S. AiGisrrM npiscopi 

I tilo ' |W(':iloram iiicril follii^alus, polciil snlvari,eo 
([iiod lalis cst Chnsli- gratia, ut si lupLim inveu(n-it, 
ovem faciat et in profuudum peccatorum demersum cri- 
piat^. Unde ergo quantum Dominus' dederit precibus 
prarcedentium patrum et vestroe charitatis , dicimus vo- 
l)is de L^ratia Cln'isti, (juomodo oves fecit de lupis, et 
quomodo in profundum peccatorum demersos eripuit. 

II. Legimus in Actihus Apostolorum, ubi Saulus qui 
et Paulus accessit ad Principes sacerdotum^ et postula- 
bat ab eis Epistolas in Damascum, ut omnes Ghristianos 
vinctos catenis perduceret in Jerusalem. Scd quid fac- 
tum sit in istum virum, qui adversus Christum contendit, 
audiamus. Factum est, in(|uit, eunte Saulo^ ad compre- 
hendendum Ghristianos, (cSubito illum lumen circumful- 
» sit de coelo ", et vox facta est ad eum desuper ^ dicens : 
)) Saule, Saule, quid me persequeris? Qui ait : Quis es, 
)) Domine? Et vox iterum ad eum : Ego sum JesusNaza- 
)) renus quem tu persequeris. Qui dixit : Domine, quidme 
)) vis facere^? et vox ad eum iterum dicens ^*^ : Surge et 
)) ingredere civitatem , et illic require virum nomine Ana- 
» niam -, et ipse orabit pro te, ut videas et salvus fias *^ 
)) Yiri auteni qui comitaliantur cum eo apprehendentes 
)) manum ejus , perduxerunt in civitatem. Dixit autem 
)) in visu Dominus Ananipe ^^ : Surge, et vade in vicum qui 

'Cod. Cass. CKVu pessinie in similitudine vincula. GoJ. Laur. suscepevit, 
et si in multitudine vi vincula peccatorum. — = Koinen Ciiristi dee.st in 
Cod. Cass. c\s\\. — '■> (loA. Cass.twii, et CoJ. Laur. xmXQ facit... cripit. 
L't post inde. — '' I)uo iidcni Co Jices i)«/5 ; post CoJ. Cass. cxvii male 
pnesentiuin... ut... charituti... dfcst vohis. C>od. cix oi'ein. — 5 Jn (^qJ. 
Cass. cxvii deest sacerdotum. Cod. Laur. postidavit. — ^ Id. minus bcne 
Paulo; idem apud Cod. Laur. — 7 IJ. cl Cod. L;mu\ (7// lumen re/ulsit. 
— SDcest iu Cod. Cass. cxvn desupcr. Cod. L.iur. li.dict : Vox facta est 
de ccelo diccns. — -J Id. cl Cod. Laur. (juid iiie i'is ut Jhciam. — '" Ibid. 
decsl iterum diccns. — " Id. el Cod. Laur. salyus sis. — " Id. Do~ 
nunus Anoin^e in visurii. Cod. Laur. in i'isu. 



SEKMO L. DK CONVKnSIONE SANCTl PAtJLI II. 265 

1) vocatur roctiis, ct illic invcnio.s Saiiliim noinine Thar- 
» scnscm(<7). » Oincnarrahilcm potentiam Doraini' ! Invc- 
nit perversiim '^, et rectum e{tecit ^ invenit persecutorem 
sanctorum , et fccit eum pictatis confcssorem ; invenit vas 
lutulentum, et exhibuit eum vas purissimum •, invcnit 
ministrum inicjuissimorum ^ Sacerdoturn Judseorum , et 
fecit eum comparem sanctorum suorum •, invcnit cum 
supcrbum, et humilem fccit '^ •, invcnit cum hlasphcnumi, 
ct Apostolum constituit. Olim ^ iniquissimorum Sacerdo- 
tum*^ epistolas portahat ad dcstructionem multorum ; 
nunc autem per universum orbcm tcrrarum , ejus saluti- 
ferae Epistol?e leguntur , et universiB Ecclesiae Ghristo 
quotidie adduntur. sancte Paule, vere conversus es, 
quia digne es glorificatus. Vere conversus es , quia cum 
Apostohs es connumeratus. Vere conversus es, quia et 
doctor Ecclesiarum eifcctus cs. Vere conversus es qui et 
mefuisti audire : Frater Paule , hone consihator. Vere con- 
versus es , qui et meruisti cum undecim Apostolis connu- 
merari. Vere conversus es, qui et meruisti thronum duo- 
dccimum possidere, Ghristodicente'' : « Amen, Amendico 
» vohis : in regeneratione , cum seclerit Fihus hominis in 
)) sede majestatis suse, scdehitis et vos super scdes duo- 
)) decim , judicantes duodecira trihus Isracl (b). )> 

(a) Act. i\, 4-1 1- — W Malth. \ik, q8. 

I Cod. Cass. cxvii, et Cod. laur. iiiinus bene : O inenaTrahilis potcntia 
Domim. — = Id. minusbeiie sainun... efficit. Cod. Laur. <lfficit conueysiiiii. 

— 3 sic Cod. Gass. cxvii, et Cod. L^ur. Cod. Cass. cix. minus bene ini- 
quissiinum. — 4Cod. Lam. peifecit. — 5 Cod. Cass. cx.vu, et Cod. Laur. 
peri^enan : O qui aliquando. — ^ Cod. Laur. sacerdotum eorum, malc. 

— 7 IHc Cod. Cass. csvii, et Cod. Laur. conlinuo errant. Sic enim : O 
sanctus Panlus vere coiwersus est, et digne est , etc... metniit, et sic 
semper in tertia persona. Decst etiam in Cod. Cass. cxvu , sed non in Cod. 
Laur. membrum istud integrum : Doctor Ecclesiarum ejfcctus es ; vere 
conuersns es , qui et meruisti. Erravit amanuensis ob lepetitionem veibi 
meruisti. Cod, Cass, cxYii, Domiiio dicente, God. Laur. Doniino Christo 
(licenti.'. 



266 S. AUGUSTIKI EPISCOPI 

III. IIujus crgo sancti Pauli laudem, nec immerito, non 
valct liumana lingua condigne laudare, quemChristus' 
Doiuinus nostcr aVas clcctionis» nuncupavit, et vcre"- elec- 
tissimum et purissimum vas, uJ)i Christus Dominus noster 
habitare dignatus est^. Idcirco, dilectissimi Fratres*, 
ita nos cxhibcamus ut sanctorum vestigia imitantes, a 
Christo Domino mereamur ha])itationem inveiiire , quia 
apud Dominum omnia possibdia sunt, ipso adjuvante qui 
vivit et regnat in saecula sreculorum ^. Amen. 

VVVV\VV\VVVVVV«^VVVVVVVVVVVVV\^VVVV«,VVVVVVVVVV\VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV\Vt 

SERMO LI. 

De Conversione sancti Pauli III. 

Hic duo iteimm hahentur Codices, jiempe Cod. 
Cass. cxvii_, /o/. 140 vevso, et Cod. cix,Jd/. A\ verso, 
etfol. 44. Prcefigituv utrisque nomen sanctiDoctoris . 
Locus ejus in Editis post prcecedenteni cuni nu- 
mero de Comersione sancti Pauli v. 

' Desunt in Cod. Cass. cxvii , vcrba crg3„. nec immerito... Christus. 
Deest in Cod. Laur, vox Pauli. Post auteni : Non valet hiimana lingua 
narrare quam, etc. — » Cod. Cass. cix niinus bene verum. Duo ajii 
Codices nielius vcre. Id. Cod. cix dilectissimum. — 3 CoJ. Laur. 
Christi vas ; et post inhabitare. — 4 In Cod. Cass. cix desideiatur 
vox dilcctissimi. — ^ Variant liic tres Codices : Cod. Cass. cxvii liabet : 
ji Christo omnium auctore cum ipsis mereanmr participatione perjrui , 
fjuia apud Dominum omnia possihilia sunt in Christo Jesu Domino nostro 
(jui vi^it et rci^nat cum Deo Patre in unitute Spiritus saiicti Deus per 
infmita swcula sceculorum. Amcn. CoJ. aiilcm Laur. a Christo omnium 
auctorc suum ras ipsi mereamur habitaUonem im^enire^ (juiu apud Deum 
omnia possihilia sunt. 



SERMO LI. DE CONVEIISIONE SANCTI PAULI III. 267 

SYNOPSIS. 

I. Paulus, primo Saulus , Christi persecntor. II. SanUis inane 
rapieiis, vespere dividcns oscam. III. Sauliis, jam Paulus, quanta 
pro Christo passus. IV. Paulus multa sustinuit, sed sola Dei gratia 
adjutus. y. Saulus nomen superbi», Paulus humilitatis. VI. Paulus 
Ecclesiae Gentium Apostohis. VII. Conclusio. 

I. Apostolus autem Paulus, Fratres charissimi, primo 
Saulus, etiam iuimicus Christi fuit^ Christianosacerrime 
persecutus est , quando primus martyr, Stephanus sanc- 
tus , passus est. Ibi erat , c]uando lapidabatur •, lapi- 
dantium ^ vestimenta servabat. Parum enim illi videba- 
tur, si suis^ tantum manibus lapidaret.In omnium manibus 
erat, quorum indumenta servabat. Post haec, occiso bea- 
tissimo^ Stephano, et primo coronato, quia et^ nomen 
ejus graeco vocabido coronam indicat*^, iste inimicus 
acerrimus litteras accepit a Principibus sacerdotum, ut in 
cpiocumque " loco inveniret istam viam sectantes , vinctos 
ad supphcia duceret. Ibat^ ergo furens Damascum^, an- 
helans csedes^", sanguinem sitiens 5 sed « Qui habitat in 
» coehs, secundum Psalmum**, irridebat eum, et Domi- 
» nus subsannabat eum (a). » Quid anhelas saevus, quod 
eris cito ipse passurus^^.? Quam minimum fuit Domino 
Christo salvum facere inimicum , ut una desuper voce 

(a}Psal. u, 4. 

I Cod. cix inale jungit duas phi-ases cum particula (juiu. — ' IJ. benc la- 
pichintiuni; Cod. autem cxvn male omnium. — ^ Cod. cwii male tuis. — 
4 Deest in eodem vox beatissimo. — ^ Id. male ct (juia. — ^ Vide Scrm. 
cccsiv, n. 2, cccxvu, n. i, et Enarr. in Psal. lviii, n. 5, Serm. i. — TCod. 
cix male (fuoscumejue. — ^ Cod. cxvii minus bene zV/f. — 9 Cod. cix Da- 
mascumjurens. — '° Uterque Cod. cedens ; error manifestus deprelientli- 
tur. — " Cod. cixmrJe cjui hahitabat in ccelis , et secundum. — '^ Cod. 
cix qv,id anhelat scents (juod erat. 



268 S. ArGTJSTINI EPISCOPI 

prosternerel pcrsecutorem et crigeret pr.Tclicatorem ! 
« Saule, iiiquit, Saulc, adliiic Saulc, quid mc perscquc- 
)) ris (rf)?)) Quantam dignationcm, Fratrcs mei, in vocc 
Doniini agnoscimus. Quis C-lu'islum jam pcrscqui possit ad 
dexlcram Patrisjam inca;losedcntem?Scd il>i caput reg- 
nabat, hic adhuc membra laborabant. Ij^se nos Doctor 
Gcjitium, beatus apostolus Paulus, docuit adChristum quid 
simus^: « Vos, in(|uit,estis corpus Christiet mcm])ra (A).» 
Totus ergo Cliristus, caput et mcmbra. Vidctc •, in nostro 
corporc rci accipite simihtudincm '^ Si forte allhgaris in 
turl)a , et aliquis tenuiter^ pcdem calcet, capiU pro pede 
clamat. Et quid est quod chimat? Calcas me. « Saule, 
» Saule _, quid me persequeris ? )) Quando enim Saulus 
perscquebatnr ^ Evangclistas, perquosDominus toto orbe 
fcrebatur, pcdcs Christi ab eo^ ealcabantur. In ilhs enim 
Christus ibat ad Gentes^ in ilhs enim Christus usquequa- 
quecm-rebat. Pes futurus, pedes Christi*^ calcabat. Evan- 
gcUum Domini per orbem terrarum portaturus homini- 
bus , calcabat quod futurus ipsc crat, « Quam spcciosi 
» pedes, » Propheta dicit, ut'' ipse Doctor commemorat, 
« eorum qui aimuntiantpacem^, qui annunliantbona(<:)! » 
Hoc etiam in Psalmo cantavimus ; « In omnem terram 
» exivit sonus eorum » Vis videre quomodo Ghristus per 
istos pedes venerit? « Et in fines orbis terroe verba 
» eorum (r/)? » 

II. Deni{|ue Ananiae Dominus loquens , quando illum 
mittit ad Saulum baptizandum, audivit al) ipso Anania : 

(ii) Act. IX , 4- — (i) I Cor. xn, 27. — (c) Rom. x, i5. — (</) Psal. xviii, 5. 

' Cod. cxvn, sumus. — - Id. pcssime in nostrarn res accipitc ; Cod. cix 
in noslro corpore accijntc ; e duobus fit contextus ut lcjiitur. — ^ Cod. cix 
male teceupedc. — 'i Cod. cxvn minus bene perscquehatur Paulus. — 
5 Voces ab eo desunt in Cod. cxvn. — ^ Vox Christiin Cod. cix desidera- 
tur. — 7 lu Cod. cix dccst parlicula ut. — ^Desunt in Cod. cxvn verba (jui 
annun tian t pacem . 



SEKMO LI. DE CONVEHSIOKE SANCTI fAULI III. 269 

(( Domine, audivi de islo liomine, quod ubique perse- 
)) quitur servos tuos (<:/). » Tanquam dicerct : Quid ovem 
mittis ad lupum? Ananias autem vcrbum hebraeum esl, 
quod latine ovis interpretatur '. De Saulo autem, futuro 
Paulo , de persecutore, futuro prnedicatorc, prophetia pro- 
miserat : « Benjamin lupus rapax^Z'). » Unde Benjamin? 
jpsum audi Paulum apostolum : « Nam et ego Israclita 
» sum, ex genere Abraham, de ^ tribu Benjamin (c). 
)) Lupus rapax , mane rapiet pr.iedam , et ad vesperum 
)) dividet escas(c/). )) Prius consumet, et postea pascet^. 
Dividebat enim escas jam ille pr.xdlcator- noverat quid 
cui daret ; quod ahmentum subministraret * aegroto et 
infirmo^ quo cibo pasceret fortem-, dividens enim escas, 
non passim projieiens '^ ^ dividens enim escas , dicebat : 
« Etego, Fratres, non potui loqui vobis "^ quasi spiri- 
)) tualibus, sed quasi carnalibus, tanquam parvulis in 
)> Christo. Lac vobis potum dedi, non escam'^; nondum 
)) enim poteratis, sed nec adhuc potestis (<?).)> Divido ; 
non passim projicio ^. 

IIL Hujus ergo lupi nomen audierat Ananias ovis , et 
inter manus pastoris tremebat. Si a lupo terretur^, a 
pastore autem coiifortatur ^^, consolatur , confirmalur, 
conservatur. De ipso lupo audit res incredibiles, sed, Ve- 
ritate loquente, veras, et fideles ^^ Quid enim respondit 
Dominus Ananias trementi famamPauIi? quid respondit : 

(a)Acl. IX, i3.— (i)Gen. xux, 27. — (c) Rom. xi, i. — {d) Gen. xux, 
27. — (f) I Cor. ni , I, 2. 

' VideSerm.cLxxv, n. 8, ct cclxxix, n. 2. — ^lnCod. cxvii iloest vox de. 

— ^IJ. cix prius consumens, ctposteapascens. — 'i Cod. cxvn pcssime^i/S- 
Diinistrare. — ^IA. mnhzhet non passim projiciens. — ^ Deest voJw in 
Cod. cix. — 7 Cod cix escas. — 8 id. minus recte non possum projicere. 

— 9 Cod. cxvn sed a lupo. — '° In Cod. cix non cst confortatur. — 
' ' Cod cxvn verax etjide plenas. 



270 S. AUGITSTINI EPISCOPI 

« Sine; niinc vas elcctionis est mihi liomo iste, iit por- 
» tet nomcn mcum coram Gentibus ct rcgibus. Ego illi 
» ostcndani ([unc illuni oportcat ])Y0 nominc mco pali (a). 
» Ego illi ostcndam^ « Vox cstminantis, scd coronam 
parantis. Dcni([UG ille factus cx pcrsccutore prfedicator, 
quae sustinuit? (c Periculis in mari , periculis in flumini- 
» bus, pcriculis in civitatc, pcriculis in dcserto, peri- 
» culis in falsis fratriljus; in laborc ct .Trumna, in vigi- 
» liis multis, in famc ct siti, in jcjuniis multis'^ , in 
» frigorc ct nuditatc, in mortibus ssepe; prseter illa quae 
» extrinsccns sunt , incursus in mc ([uotidianus, soUici- 
» tudo omnium Ecclcsiarum. Quis infumatur, ct ego non 
» iufirmor? (juis scandalizatur, ct ego non uror(/^)? » 
Eccc ille est pcrsecutor; [laterc, sustinc. Plus enini pa- 
tieris cjuam fecisti. Scd noli irasci; usuras accepisti. Scd 
quid attendebat, quando talia sustinebat? Audite alio 
loco : (( Etcnim , inc[uit , c[uod est leve tril)ulationis nos- 
» trae, » jam totum hoc leve, cjuarc? « Incrcdibili modo 
M seternum glorise operatur nobis pondus 5 non respi- 
» cientibus qase videntur, sed quse non videnlur^. Nam 
» c[une videntur, temporalia .sunt, quae autem non vi- 
» dentur, oeterna sunt(c). » iEternoruni amore flagrabat, 
quando fortiter mala, etsi acerba et pessima, tamen 
temporalia, sustinebat. Leve est omne cum fine suppli- 
cium, ubi sine fnie promittitur pr.Tmium^. 

IV. Liceat^ audcnter dicerc, Fratres charissimi, de 
Paulo apostolo , quando sustinebat , quia fidelibus volc- 

(rt) Act. IX, i5 , iG. — (b) 2 Cor. xr , 26-29. — (c) Id. iv, 
17, 18. 

' Media pars liujiis tCKtus in God. cix nou lcgitur. — = In eodcm Cod. 
desideiantur ha^c vcrl)a in jcjuniis niultis. — ^ IIkc ultima vorba dcsunt 
in C-od. cix. — i Hic dividitur Sermo in Cod. cix. Quod sequitur altcruiu 
inciioat. in codem Cod. cix, fol. 44- — ^ Cod. cix iicct. 



SERMO LI. DE CONVEHSlONE SANCTI PArLI irl. 271 

bat*, non ipse sastincbat, quia virtns Cliristi in illo liabi- 
labat. Christus regnabat, Christus vires subministrabat, 
Christus non deserebat, Christus in currente currebat, 
Christus ad pahnam perducebat. Non ergo facio injuriam 
quando dico : Non ipse sustinebat. Dico prorsus , chco 
cum fiducia , et verba mea ipso teste confirmo. Aposto- 
lum sanctum succensere mihi non sino , quando verija 
ejus iUi recito. Dic Paule-, dic Sancte; dic Apostole ; au- 
diant te fratres mei , quia nullam tibi injuriam feci. 
Quid ergo ipse dicit^? Comparans se coapostohs suis in 
laboribus, non timuit dicere : « Plus omnibus ilhs labo- 
» ravi (rt). » Jam hic mihi respondetur : Certe non^ ipse? 
Dic ergo quod sequitur, ne ista diLitio mea sit inflatio: 
« Phis omnibus ilhs laboravi. » Jam mihi irasci coepe- 
ratis *, sed intercedit pro me *, et quodam modo alloqui- 
tur : Vos nohte irasci. « Non ego autem , sed gratia Dei 
» mecum(^). » Sic ergo et de passione sua imminente, 
cujus dies hodiernus solemnissimus agitur , quid dixit ^ ? 
« Ego enim jam immolor, et tempus resolutionis mese 
» instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, 
» fidem servavi. De csetero superest mihi corona justitiae , 
» quam reddet mihi Dominus in illa die justus Judex(c). » 
Est enim cui reddat. « Bonum certamen certavi, cursum 
» consummavi, fidem servavi". » Debetur cpiod redditur; 
sed non esset cui deberetur, nisi ei praerogaretur, cjuod 
non debebatur'''. Certe audismodo de Dei debito praesu- 

(a) I Cor. XV, lo. — (i) Ibld. — (c) 2 Tim. iv, 7, 8. 

I Cod. cix hahet (fui non dejiciebat, loco prfficedentiiim : meliorlectio prior 
subaudiendo-yoZeiflf proc?e55e, juxtaApostoIiverbum : Omnia suslineoprop- 
terelectos. — ^ Cod. cix ma\c quid ergo ? ipse didici. Vide Serm. cccxxxni, 
n. 5. — ^ln Cod. cxvn abest non. — 4ld. male cceperas. — 5 Xota 
-pbrasis in Cod. cxvii desideratur. — '' Deest media pars texlus in eodem 
Cod. cxvn. — 7 In eodem Cod. male ponitur punctum post verbum prcero- 
gareiur; ct post, non minus niale scribitur inf errogative ^wirf «on ^eJe- 
retur? 



272 ?• lUGUSTiKi Enscopi 

meiitem ; audis modo Cliristum reddentem ; audi per 
ipsum Paulum indebita prseroganteni. « Non sum , in- 
» ([uit, idoneus vocari Apostolus, quoniam^ persecnlus 
» sum Ecclcsiam Dci(«). )> Modo attendc ([uid dcbcba- 
tur, cui vides jam parari coronam. Prius illum attendc 
etvidenisi^ iactis dignam invenit poenam; persecutus 
est Eccl(?siam Dci, qua cruce non dignus est? quae illi 
punicndo lonncnla sulliciant^? <( Non sum dignus , in- 
)) ([uit, vocari Apostolatus. )> Ego scio quid mihi debe- 
Jjalur ; Aposlolatus mihi (( qui persecutus sum Ecclc^siam 
» Dci ! )) Vide crgo Aposlokun'? (( Scd gratia Dei sum 
)> id quod sum [h). -» gratia Dei , gratis data^, non 
Bierces reddita ^ ! Invenit ([uod puniret , lccit quod co- 
ronarct, 

y. Videte cpiod scquitur : (( Gratia Dei sum id , in- 
)) (|uit', ([uod sum, nam et ego Apostolus non sum ido- 
)) neus, quia pcrsccutus sum Ecclesiam Dei. )> Sup]jhcia 
cxpectabam, prpemia invcnio^. Unde ergo hoc mihi? 
(|uia (( Gratia Dei sum id quod sum , et gratia ejus in me 
> vacua non fuit •, scd plus omnibus iliis laboravi^. )> 
llcrum te erigere ccje[?isti ? (( Non autem ego, s(?d gratia 
)) D(n mccum (<7). ^) Bene, o[:)time, nonjam Saule, scf-d 
Paule^ non jam superbe, sed parve. Saulus ideo superbine 
nom(;n fuit, c[uia ille rex procerus,et tanto invidentior^^ 
([uanto clarior, Saiil vocabatur , c[ui sanctum David por- 
se([uebatur^', inde iste^^ iiQmen accc^pit, a Saiile Saulus 

(rt) I Cor. XV, 9. — (i)Ibi(l. lo, — (c) IbiJ. 

' Cod. cix quia. — ' Id. nisi quod. • — ^ Id. nialfl quia... sufficrret : 
male itom Cod. cxvii punienda. — 4 Jd. niale apostolus. — ^ Vide Serm. 
XXVI, n. 14. — ^ Tres ultimnc tocos dcsidcrantm" in Cod. cix. — 1 Inquit 
decst in Cod. cxvii. — ^ Cod. civ ijwcni. — oVide Scrm. cLxvm, n. 7. — 
"* Cod. cix clatior. — " Vide Scrm. cclkxv , n. .5 , Serni. ccxcv, n. 7, et 
Serni. clxxv, n. 8. — >= CoJ. cxvii por erroveni est. 



SEILMO Ll. DE COjVVKllSrOJVI'; SAACTI 1'A.l LI 111. 27.'J 

coiigruuin nomcn pcrsecutoris. Quid postca Paulus^ ? 
Quid est PauJus? Modicus, minimus'^. Rccolite vcrbum 
qui litteras nostis; recolitc ctiam consuetudincm, qui 
liberales qui vocantur " libros non nostis. PauJus modi- 
cus est 5 post paululum te vidcbo ; paululum post te vi- 
debo^. Paulo post, modicum post ^ Ergo Paulum vi- 
dete'', jamdudum Saulum, sanguinem sitientem , ct 
caedes anhelantem, modo autem Paulum ''. « Ego autem 
)) summinimus^ Apostolorum (<:/). » Prorsus minimus , 
sed saluberrimus. 

VI. Forte in veste Domini minimus iste, fimbria fuit^; 
hanc muher illa tctigit , et a fluxu sanguinis hberata ost , 
in qua crat Eccicsioe Gentium figura. Ad Gentcs euim 
missus est Paulus , modicus cum sahite. Denique hoc 
sciatis-, ipsa muher quoe tetigit fiml)riam Domini, ignorata 
est a Domino, sed ignoratio^*^ Domini figurata cst. Quid 
cnim ille nesciebat? Et tamcn quia illa muher Ecclcsiam 
Gentium significabat , ubi Dominus praesentia corporah 
non erat*^ , sed per Discipulos il)i erat, ubi firabria vcsti- 
menti cjus tangeretur , ait : « Quis me tetigit? » Et Apos- 
toh : (( Turbse te comprimunt, et affligunt ^'^, et dicis : 
)) Quis me tetigit? Et ille : Tctigit me ahquis (b). » 
Turbse premunt , fidcs tangit, Fratrcs , cstote de tan- 
gcntii)us, non de prcmentibus ^^ (( Quis me tetigit? et 
)) tetigit me ahquis. )) Ignoranti simihs Ghristus signi- 

(a) I Cor. XV, 9. — [b)Li\c. viii, 45, 47- 

• Cod. cix sinc inteirogatione f/id postea Paitliis. — ^ vidc Senii. ci , 
n. I. — 3 Qui vocantuv dcsunt in Cod. cix. — 4 Cod. cxvii male vidco, — 
-^Vide Serm. CLxvm, n. 7. — 'JCod. cix malc paulo post modico ; post erga 
paululum. Videte jamdudum Saulum. — 7 Vidc Serm. cclxxix, n. 6, et 
Serm. sequentem n. 2. — ^ Cod. cix nofissimus. — 9 Cod. cxvu malc 
fimhrium... hoc. — '"Cod. cix ignorantia. — " VideSerm. ccxnii, n. 2. 
— ^^ Et iiffligunt: Inec duo vciba in Cod. cix non leguntur. — '^ ^i. f,od. 
malc pnrsumentibus. 

cxxx. 18 



274 i!. ALGCSXIM EI'1SC01M 

llcnns; 11011 mciilions , scd significnns. Quid significaiis? 
« Populus quem non cognovi scrvivit milii (a). •» 

VII. Dic ergo, Apostole', immiiiente passione , laboris 
impcnsor, coron.T jam cxactor, dic: « Ego enim jam de- 
)) libor -, et tempus rcsolutionis mete instat ; boimm certa- 
)) men certavi , cursum consummavi(^)^ » Quid prodesset 
certamen, nisi victoriasequeretur? Dicis quia cerlasti, dic 
unde vieisti-, alio loco interroga. « Gratias Deo qui dodif* 
)> noJ)is victoriam per Dominum nostrum Jesum Cliris- 
» tum (c). Cursum consummavi ^ » tu cursum consum- 
masti ? Recognosce illud : « Non volantis, nequecurrentis, 
» sed misercntis est Dei (d). » Dic aliud : « Fidem serva- 
» vi. » Fidem servasti , custodisti^? Sed « Nisi Dominus 
» eustodierit civitatem, in vanum vigilant cpii custodiunt 
)) eam (e). »1)1 ergo fidem servares, ille adjuvit^ 5 ille in 
le servavit, qui ei Apostolo tuo, cum c|uo unum' passio- 
nis habes diem, dixit, quod in Evangelio legisti : « Ego 
» rogavi pro te^ P^tre, ne deficiat fides tua( f). » Exige 
ergo ; paratum est praemium •, dic, (t Bonum certamen cer- 
)) tavi , » verum est ; « Cursum consummavi , » verum est ; 
« Fidemservavi , » verumest^-, « De cretero superesl milii 
)) corona justitiae c[uam reddetmihi Dominus in illadie , 
» justus judex^i,'). »Exige cjuod dcljetur. Parata est prorsus 
coronatua, sed memento cjuia Dei dona sunt meritatua. 

(a)Psal. XVII , 4- — (J) 2 Tini. iv , 7. — (e) i Cor. xv, 67. — {d) Rom. 
IX, i6. — (c) Psal. cxxvi, I. — {/) Luc. xxi, 32. — (g) 2 Tim. iv, 7, 8. 

> YideSerm. ccxcviii, n. 3, — ' Cod. cix ego jam immolor. — ^IJ. non 
habet cursum consummavi. — 4 Id. dat. — ^ Vide Scrm. ccxcvn, n. 7 ; et 
Serm. cccxxxin , n. 5. — ^Cod. cix adhihuit. iSon legilur in te, — 7 Id. 
unus. — ^ ir.vc veiLn fulcm servavi, vcrui/i cst desunt in Cod. cxvii. 



SEfiMO Lll. DE COWVEUSIOINE SAACTI l'ALLI IV. 2/J 

V»'VVV\VVV^V»A*VVV\a*V%VVV»'VVV»A/V*»'VVVXV./\^/VVV»A*V»^Aa^'VVV»XVV\VV*»*VV\^^iM<*V\ 

SERMO LIL 

De Conversione sancti Pauli IV. 

Eruitur ex Cod^ c\i.viyfol. 226^ et tribuitur , nec 
imjnerito , sanclo Augustino. Unicus nohis occurrit 
Codex et quideni in multis deficiens., atque ideo cor~ 
rigendus in multis. Locus ejus in Editis post prcece- 
dentemcum numero de Conversione sancti Pauli \i. 

SYNOPSIS. 

I. Dc duobus riominibus beati Pauli ct ejus ConTersione. II. 
De mirabili effectu gratiae Dei in illa Conversione. III. Degralia 
et meritis inbeato Paulo. IV. Conclusio. 

I. Procedat nobis, Fratrescliarissimi, et beatiis Paiilus, 
ut paululum aliquid de Paulo dicamus. Etenim propterea 
Paulum si volueris nominare •, nam prius Saulus, postea 
Paulus , quia prius superbus , postea humilis , recte pri- 
mum nomen , et in eo persecutoris agnoscitur nomen ^ 
Saulus a Saiile cognominatus est -. Saiil inde appellatus 
est, t[uia persecutus sanctum Bavid^, in quo sanctus Da- 
vid figura erat Christi venturi ex semine David, per virgi- 
nem Mariam secundum carnem^. Implevit partem Saiilis 

' Sic Codex; pluva veiba videntiir abundare; legendum esse crediderim : 
recte prinium nomen in eo persecutoris as,noscitur. — ^ Vide Serm. cccxv, 
n. 7. — 3 Cod. niale punctum habet post nomen Saulus. Male item Saiilem, 
et post sanctus Da^id, ut patet ex sensu. — 4 Male ponuntur puncla in Co- 
ditc : Christi uenturi. Ex seinine Dafid secundum carnent implevit par~ 
tcm Saiilis, Saulus , etc... trror csl manifestus. 

18. 



27C S. AlGUSTINI KPISCOVI 

Saiiliis ([uaiulo ihmsccuIus csl Clirislianos • accrrlnuis luc"- 
rat persccuLor, ([uia quando licalus Slc})liaiius lapiclalus 
est, ipse lapidautiuni vcslimenta servavit, iit omnihus 
manibus lapidaret. Post jKissionem vero beatissimi Ste- 
phcni , dispersi sunt fratres (jui erant Jerosolymis ; et 
quia lumina erant , Spiritu Dei ardebant. Tunc videns 
Paulus Evangelium Ghristi crescere, impletus est zelo 
amarissimo. Aecepit litteras a principibus Saccrdotum, et 
perrexit ad Doctores , legatus ad puniendos ' cjiioscum(jue 
invenisset confiteri nomen Christi, et ibat anhelans cac- 
des-, sitiens sanguinem. 

II. Sic sic cum iret, cum sanguinem sitiret, cum c|uos 
adduceret et (faceret) occidi quaereret, sic prae suis^ cjuo- 
modo erat persecutor, aucHvit vocem de coelo. Fratres 
mei, quid meruerat boni? et tamcn de coelo una voce 
percussus est persecutor, erectus est prsechcator : ccce 
Pa.ulus post Saulum ; ecce jam praedicat •, ecce jam nobis 
(juicl fuisset ct c|uid esset indicat : <( Ego , inc|uit , sum 
)) minimus Apostolorum («). )> Merito Paulus ; recolite 
latinum verbura •, Paulum, modicum dicitur^, sic certe 
locjuitur post Paulus. Videte ergo; Paulus minimus se 
confitetur tancjuam in veste Domini fuiibriam, cjuam teti- 
git languida mulier. Quippc ilJa , cpire (kixu sanguinis j")a- 
tiebatur, Ecclesiam Gentium significaJjat ; ad cjuas Gentes 
cmissus est Paulus et minimus et novissimus •, cjuoniam 
, fimbria vestimenti ct minima pars est et novissima. Utrum- 
que de se confessus est Paulus , et minimum se dixit et no- 
vissimum"*. « Ego sum novissimus Apostolorum (^), et 
» minimus Apostolorum(c). )) Ipse chxit^ et sicjuid aliud 

(a) I Cor. XV , 9. — (1) Ib., iv, 9, cl xv, 8. — (c) Id., xv, 9. 

' Codex evidenler male legatos puniendos. — ' Cod. male ccedens, si~ 
tiens sangtiine. — ' Cod. male pro suis. Desidcratur eliam vox faceret. — 
4 Cod. niale tnininms... no^^issitnus — 5 vidc Scrra. cclxxix, n. 5. 



SEUMO Lll. DE CONVKP.SIO^iE SAtnCTI PAV l.I IV. 277 

dixit, ipsc dicat , ne nos iacerc vidoamus inJLiriam, cjuan- 
quam non est uUo modo Pauli injuria , ubi commcndalur 
Christi gratia ; tamen, Fratres, ipsum audiamus : « Ego 
)) sum, inquit , minimus Apostoloriim , qui non sum dig- 
)> nus vocari Ajiostolus (a) 5 » eccc (juod erat 5 a Non sum 
)> dignus vocari Apostolus , » quare ? « Quia persecutus 
)) sum Ecclesiam Dei. )> Et unde est Apostolus ? « Sed gra- 
)) tia Dei sum id ([uod sum ; et gratia ejus in me vacua 
)) non luit; sed plus omniJ3US illis laboravi(^). » 

III. Rogo te, sancte Paule ; non intelligentes homines 
putant adhuc Saulum Joqui : « Plus omnibus ilhs la- 
» boravi; » quasi Ijcnedictus ^ videtur, tamen vere dic- 
tum est. Qiiid autcm sequitur.^at ul)i vidit sedixissequod 
in celsitudinem quamdam eum posset afterre, « Plus iUis , 
» inquit , omnibus ilhs laboravi , » et continuo : « Noii 
» ego autem, sed gratia Dei mecum (c). » Cognovit, sed 
humihtas ; tremuit infirmitas ; confessa est donum Dei 
perfecta charitas •, dic ergo , jam tanquam plenus gratia ; 
tanquam plenus gratia, tanquam vas electionis, tanquam 
factus quod non eras dignus, dic ; scribe ad Timotheum et 
denuntia diem justum. « Ego, inquit,jam immolor (<:/). » 
Modo lectum est de Epistola Pauh ; hic lectum est quo- 
modo dico. « Ego enim, inquit, jam immolor. » Imminet 
mihi immolatio ; occisio enim Sanctorum Deo fecerat sa- 
crificium •, « Ego enim jam immolor , et tempus resolutio- 
» nis meae instat;bonum certamen certavi , cursum con- 
» summavi, fidem servavi ; de caetero reposita est mihi 
» corona justilice , quam reddet mihi Dominus in illa die 

(«) I Cor. XV, 9. — (A) IbiJ., lo. — (c) Ibid. — (</) 2 Tim. iv, G. 

' Sensuni esse credereni : t^idetuj' (luasl hencdicens , id est, laudans sc- 
ipsum, tamen i^ere dictitm est. Alliidit sanctu- Doctor nd yerha Ifnedictus ^ 
et were dictum est. 



278 S. ALGUSTINI EPISCOPI 

)) jiislus Jndcx (<•/). » Reddct moritun\ qui fecit merita, et 
fiiclus cst Apostolus qui uon erat dignus, clnoncorona- 
hitur nisi dignus. Ibi enim quando accepit gratiam ut non 
debitam, a Non sum, inquit,dignus' vocari Apostolus, sed 
)) gratia Dei sum id quod sum(Z'); » modo autem de])itum 
cxigit^ : « Bonum ccrtamen certavi , cursum consummavi , 
)) fidem servavi , de caetero reposita est mihi corona jus- 
)) titi?e (c). » Del)itum mihi; ut scias quod debitum: 
« Quam reddet milii Dominus 5 )) non dixit, Dat mihi, 
aut^ Donat mihi, sed « Reddet mihi Dominus in illa die 
» justus Judex(r/). )> Misericors donavit mihi, justusred- 
det mihi. 

IV. Yideo , beate Paule , quibus corona debetur meri- 
tis tuis^-, sed respiciens quod fuisti , agnosce; Dei dona 
sunt ipsa merita tua. Dixisti : « Gratias Deo qui dat nobis 
)) victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum (e). 
)> Bonum certamen certavi (f) •, sed miserentis est Dei (g). » 
Dixisti •, « Fidem sei-vavi (/i), » sed tu ipse dixisti : « Mise- 
» ricordiam consecutus sum, ut fidehs essem ( « ). )) Vide- 
mus ergo Dei dona esse merita tua , et ideo gaudemus de 
corona tua. 

(a) 2 Tim. iv , G, 7 , 8. — [h) i Cor. xv, 10. — (c) o Tim. iv , 7 , 8. — 
(d) Ibid. — (e) I Cor. XV, 5;. — (/) 2 Tim. iv, 7. — (§) Rom. ix, iG. — 
(/i) 2 Tim. IV, 7. — (0 I Tim. i , i3, i^- 

' Iq Cod. non lejitm- rfignus. — ^ ViJc Scrin. ccxcix , n. G. — ' Cod. 
nialc corona debetur merita fcca. 



SERMO LIII. DE CONVEHSIONE SANCTI PAULI V. 279 

SERMO LIII. 
De Conversione sancti Paiili V. 

Sermo, qui sequitur,jam cum quihusdam cliscrimi- 
iiibus stampatus est in Appendice Maur. cum numero 
cciv. Maurinorum fudicio sanctoDoctori ahjudicatur 
X^ quia in uno veteri Codice sancto Leoni trihuitur ^ 
2" quia horum Doctorum eruditione etgravitateindi- 
gnus est ;2>^ quia nonnulla hahet Sermonis alicujus 
suhsequejUis. Rationes iUie infimie videntur et imali- 
dce : l^quidem unus Codex nomen hahet sanctiLeonis, 
sed prceter alios , quos legerant Maurini , cum titulo 
sancti Augustini , tituhim hunc expresse reperire est 
in nostro Codice., nempe c^im, foL 225. Quidfaciet 
iinus contra multos? 2" Nihil in Sermone Maurino- 
rum abjectum et sancto Doctore indignum occurrit 
prceter exordium ; exordium autem , quod non le- 
gitur in Codice nostro evidentissime achentitium est, 
et male ah ignaro amanuensi superadditum ; reliqua 
autem magnam eloquentiam sapiunt, ut patehit omni 
legenti ; 7>^ Sermo sequens in Editis ex phuimis di- 
versorum Sermonum fragmentis coalescit^ unde jion 
mirum est in eo phii^es hujus veri Sermojiis sejiteji- 
tias reperiri. Noji remajiet igitur duhitandi locus 
quijiSermo iste ad scmctujji Augustijmm pertijieat ; 
unde hujjc ejjiendatum hic jeprcesejjtamus. Pojia- 
tur post prcecedejUejii cujji mmiej^o de Con<^ersiojie 
sancti Pauli vn. 



280 S. AIGUSTIM KPISCOPI 

SYNOPSIS. 

1. Mirabilis l)ei gralia in convcrsione sancti Pauli. 11. Mirabilos 
In sanclo Paulo convorsionis cffccttis. III. Conclusio. 

I. Sicuxiii lcctione Actuiim Aposlolorum , cumrccita- 
retur, audivimus , bcatissimiis Paulus coelcsLivocc pros- 
IraLus csL^ Dum furit Paulus'^ iu lupina rabic cxorLus^, 
dum quaerit discerperc , aut vexare gregcm , audivit al- 
tisouam voccm : a Saulc, Saulc, quid mc pcrscque- 
» ris (rt) ? )) Quid IVusLra insanisli contra nomcn mcum , 
et occidisti Martyrem meum ? Olim quidcm dcbui pcr- 
dere te , sed SLepbanus meus pravit pro te. Et ille : « Quis 
)) cs, Dominc?» Et Dominus ad illum : « Ego sum ^ 
)) Jcsus Nazarenus quem tu persequeris (/>»). )> Caput dc 
coelo pro membro^ clamat. Incpiietatur corpus , et de 
coelo iutouat Cbrislus. « Saulc, inquit, Saulc , quid me 
)) pcrscqucris? » Quid cst cjuod rugientis poU "^ mugit 
arcanum , ct contra saevitiam Paub mibtia conqueritur 
coeli, nisi(ut)c[uinon credideratresurrectioni, saltem cre- 
dcrct in coelo scdcnli? nam dicitur Anani.ifi : Acccdc ad 
cum, et signa eum caractere meo ''. Et ille : « Domine, 

(rt) Act. IX, 4-— (fi) Ibid., 5. 

' In Sermone clxxix, n. i. f^oce de ccelo prostratus est. Et in alio Ser- 
mone de Apostolo Paulo in conversione cujusLlani Fausti Pagani , toni, v, Maur. 
pavt. 2,p. i5i8. Etipsieniin qucedam necessitas impacta est : coelesti 
vocc prostratus esl .- ut lumen haberet , lumen perdidit. YX Serm. cc\cix , 
n. G. Prosternitur persecutor, erigiturprcedicator. — ^ Cod. m:\\ej'uerat. 
Edit. \\i\hii\. dum furit ad cauhis. — ^ Edit. dum exosum sibi nomen inno- 
cc/itis ii^ni perscquitur. — 4 Edit. incjuit. — ^ Cod. mo.\a incmbj-um. Edit. 
clamatpro membris. — ^ Sic Edit. Cod. male. Quid est (juod negante po- 
pulo mugit arcanum , contta, etc. ; etpostea, (jui non credidcratresur- 
i^entcm, crederet in coelo sedentem. — 7 Edit. Multu cniin patietur pro 
nominc inco. 



SERMO LIII. DE CONVERSIONE SANCTI PAULI V. 281 

» audivi de viro lioc , mulla mala fecisse Sauctis tuis (ri). » 
Ait illi Domiuus : « Vade , quoniam vas electionis est 
)) mihi (b). » Ijcate Anauia, merito in timore te darcs', 
si fortc non esset cui militares -. Ideo prosternitur super- 
bia , ut erigatur ^ sanctitas. Venit ergo Ananias , bapti- 
zavit Saulum, et fecit Paulum ^ baplizavit lupum, et fecit 
agnum , et coepimus habere prcnedicatorem , quem habui- 
mus persecutorem^^> 

11. Denique coepit prsedicare Christum , cui antea re- 
sistebat 5 paratus pati pro eo contra quem ante ^ pugna- 
bat : pati^Paulus, quodfecerat Sauhis. Saulus lapidavit, 
Paulus lapidatus est; Saulus Christianos' virgis aifecit, 
Paulus pro Christo « quinquies c|uadragenas una minus 
>) accepit (c) ^ » Sauhis persecutus est Ecclesiam Dci , 
Pauhis sporta submissus est ^ ^ Saulus vinxit , Paulus 
vinctus est j et dum Saulus ^ cjuaerit minuere numerum 
Christianorum , et jam^° ipse accessit*^ ad numerum con- 
fessorum ; et dum infert ahis necem , suscepit ipse pro 
Christo ^^ mortem ; dum intrat lupus rapax in staliula 
pecuchs , et ipse factus est ovis. 

IIT. Itacpic cjuis jam desperet de magnitudine criminis, 
aut de liumihtate generis ? Nam beatissimum Petrum 
piscatorem modo genibus provokitus adorat excellentia 
imperatorum •, immanem credentium persecutorem Pau- 
* lum veneratur Gentium multitudo credentium 5 per Do- 
minum nostrum Jesum Christum c|ui cum Patre et Spi- 
ritu sancto vivit et regnat in soecula sseculorum. Amen '^. 

(rt) Act. IX, i3. — {!>) Ibid., i5. — (c) 2 Cor. xi, i^. 

' Edit. iii tiinore trepidares . — = Edit. sijbrtis inanu iion esset. — 
3 Cod. male eligatur. — ^ Quent hahiiinins persecutorein:, hsec vei'ba de- 
sunt in Cod. — ^ EdJt. antea. — ^ Edit. patitur. — 7 Cod. maie christia- 
nis. — ^ Edit. suhinissus est in sporta. — 9 Edit. scet^iens. — '" Edit. 
etiain. — " Cod. malc accersit. — '2 Cod. malc pvo eo. — '^ FJnis in Co- 
dice mnUuni tnincatns icperitm'. 



282 S. AUGUSTINI EPISCOPI 

<%vtt \i \-» \v\\ \ v\\ ww \\/\\ \\w \v\\ vv\\ \v\\ vw\ ww \ vw ww ww ww w/w wn/\ ww v» 

SERMO LIV. 

De sancto Paiilo apostolo. 

Serrno liic perfectissimus eimtur ex Cod, ci , fol. 
92. Alenumitur etiam in Bihl. Laurent. tom. \y fol. 
49, Cod. IX. Nomen sancti Aagustini prccfert , ideo- 
que HU non videtur deneganduSy quanwis non occur- 
rant sententice adversantes _, sicut heato Doctori 
solemne est. Ponatur post prcecedentem. 

SYNOPSIS. 

I. Dc sancto Paulo «Tgondnm, ulpolc cxcmplo zcli animarum. 
II. Pauli cncomiinn. III. Paulus omnibns pracdicans. lY. Paulus 
non vivcns nisi Iratribus ct Cliristo. 

I. Si pcnitus efrugcre maculam, Fratres dilectissimi, 
voluerimus, Petri fortasse vel Pauli sequenda sit doctrina, 
qui cum verbi et sapientioe et gubernationis gratiam per- 
cipere a Ghristo meruissent, omnibus tamen « Omnia 
)) facti sunt , ut omnes lucrifacerent {a) : )) nobis vero 
satis est , si vel gubernari nos recte patiamur , et regi ab 
bis quibus regendi gratia gubernandique concessa est. 
Verum quoniam Pauli et caeterorum similium ejus feci- 
mus mentionem, omittentes, si videtur, c?eteros omnes qui 
vel per legislationem , vel per pro])betiam , vel per miJitiae 
magisterium , vel per abquam hujuscemodi procuratio- 

(rt) I Coj". IV, 29. 



SERMO LIV. DE SANCTO PAULO APOSTOLO. 283 

nem populis profueruiit : ( sic Moyses, vel Aaron, vel 
Jesus , aut Elias , vel Elis£eus, oranesque Judices , Samuel 
quoque et David , et multitudo caetera Prophetarum •, ) 
JoannemetiamBaptistam, sed et duodecimDiscipulos Do- 
mini, atque eos qui vel cum ipsis vel per ipsos cum labore 
multo et sudore populis profuerunt temporilms suis sin- 
guli , omnes lios interim nunc omittentes , Paulum solum 
adhibemus ad attestationem verbi nostri, et in ipso ac per 
ipsum considerabimus quid et quantum sit cura ac dih- 
gentia animarum 5 vel si parum operis et prudentiae re- 
quirit, aut parum consihi Jaborisque deposcit. 

IT. Videamus ergo quid Paulus dicit de Paulo , et ex 
ipso cjuid istud sit negotii , de quo agitur, addiscamus. 
Mitto enumerare « Labores et vigihas in siti et fame , mi- 
» serias toleratas in frigore et nuditate. » Omitto illos 
extrinsecus insidiantes et intrinsecus resistentes. Omit- 
to persecutiones , Judaica consiha , carceres , vincula , 
accusatores , judicia , quotidianas et momentaneas mor- 
tes , « quod in sporta per murum dimissus est , quod 
)) lapidatus est , quod virgis c?esus est. )> Omitto cir- 
cuitus orbis terrce , « pericula in mari , pericula in ter- 
)) ris , diei ac noctis , profundum naufragium , pericula 
» fluminum , pericula latronum , pericula ex genere , 
)» pericida in falsis fatribus (a)\ )) manuura labore vic- 
tura qusesitum (b) ; quod ' sine sumptu Evangehum 
prsedicabat (<?) , quod « theatrum factum est et homini- 
)) bus^ et Angehs {d) )) is qui medius Dei et hominuni 
consistebat, pro omnibus quidem agones et certamina 
sustinens, Deo substantia popidum comparans et acqui- 
rens. Praeter haec ergo omnia, quis digne exponere valeat 

(fl) 2 Cor. XI, 26, 28. — (i) 1 Cov. IV, 12. — (c) Id. ik, iS. — [iT M. 
IV, 9- 

' Quod in CoJ. tlesiJeratuv. — = Cocl. inale honnintm. 



281 S. AIGUSTIM EPISCOPI 

quoliiHanani por siiigula providentiam, et sollicitudinem 
omniuni licclesiarum (a). Erga omnes misericors , erga 
onuics Iratcrno distentus ailectu. Ollendiculum ([uis pa- 
licbatur , et Paulus infirmabatur \ scandalizabatur alius, 
ct Paulus urebatur (/*). 

III. Scddocendi cnumerem studium ac laborcm, figu- 
raruni varictatcni? sed lenitatem dicam et itcrum ausleri- 
latcm , aut ex utroquc temperamentum, ut nequc multa 
asperitateexulceraret, nequenimia benignitate resolveret? 
Leges dat servis et dominis (c) , principibus et suljjec- 
lis (<r/), viris et mulieribus (e), parentibus et liberis (J^) , 
nuptis et innuptis (g), continentibus et luxuriosis (A), sa- 
pientilnis et insipientibus (/), circumeisioni ct pr<Teputio(/ ), 
Ecclesine et sapculo (/•), viduisct virginibus(/), spi)'itui et 
carni (m). Pro aliis quidem lajlatur et gratias agit (ji) ; 
alios vero castigat et corripit (o) ; alios « Gaudium et co- 
ronam » nominat^/;); alios vero stultiticne notat (7)5 cum 
aliis quidem « bene currentibus » currit (/•) , alios autem 
male currentes refrenat et revocat (s) 5 nunc separat de 
Ecclesia, nuncreeipit, et confirmat charitatcm (0-, nunc 
luget aliquos, nunc laetificatur ex aliis (u) -^ nunc lacte 
potat, nunc mysteria revelat (v)-^ nunc se dejicit et exae- 
quat humilibus, nune sccum crigit humilcs et exaltat(a.'); 
nunc apponit spiritum mansuetudinis , nunc superbis et 
arrogantibus apostoHcae potestatis virgam minatur (f)-, 

(a) 2 Cor. xt , 28 — (Z>) Ibid., 29. — (c) Ephc?. vi, 5, 9. — {d) — Tit. 
111 , T. 1 Tim. XVI , 18. — (e) Eplies. v , 22 , 33. — {f) Id. vi , i , 4- — (») 
I Cor. VII, uS, 35. — (h) Gal. v, 19. — (j) Rom. 1, 14, etc. — (y) Roni. a 
ca\u II ad cap. v. — (k) Epist. ad Tiin., ad Tit., ad Cor. , ad Ilebr. — (/) 
1 Tiin. V, 5, 16. — [m) Rom. vui. — («) Eplies. i, 16. Philip. i, 3, etc. — 
(o) 1 Cor. v. —(p) Pliilip. iv. i. — {(j) Gal. Ui , 3. — ('"^ld. V, .5. — {s) 
i Cor. IX, 24. — (0 Id. v, 5 ; 2 Cor. u , 7. — («) i Cor. xii, 21 ; Pliilip. 11, 
17. — (v) I Cor. III, 2; XV, 5i. — (x) Id. XV, 9 ; 2 Cor. xi et xii. — {/) 
In ufvnque ad Cor. 



SERMO LIV. DE SAKCTO PAULO APOSIOLO. 285 

niinc erigitur advcrsum erectos , nunc ellicitur di^icipulis 
lan(|aam « Si nutrix foveat parvulos suos(<7). n Nunc 
« Apostolorum est omnium minimus, » nunc « docu- 
)) mentum sui » pollicetur a per eum qui in se loquitur 
» Christus (h)-^ )> nunc « resolvi desiderat, et esse cum 
» Christo, )) nunc « permanere in carne proptereos » qui 
indigent, necessarium probat (c). « Non )) enim « qurerit 
» quae sua sunt , sed quserit ([uac )) filiorum Sunt eorum 
quosin Christo «per Evangelium genuit (<:/). )> Quoduti- 
que singulariter observandum est iis qui spirituahljus po- 
puhs proesunt, ut in omnibus quae sua sunt negligant et 
contemnant pro utihtate cseterorum. 

IV. « Gloriatur )> ergo Paulus^, sed « in infirmitati- 
)) bus (e), )) ac tribulationibus suis, et velut quodam mo- 
nih mortificatione Christi adornatur. Excelsior est super 
omne quod carnale est ; exultat in spirituahbus et gloria- 
tur , et cum non sit « imperitus in scientia (/') , )> ta- 
men « per speculum et in senigmate videre (g) )) se dicit. 
Confidit Spiritui , et tamen corpus alUigit (h), velut clan- 
destinum adversarium destruens; quid nos edocens per 
haec, et quid erudiens? nisi nihil ex iis quae deorsum sunt 
preesumere , necpie inflari per scientiam , neque carnem 
adversus spiritum erigere. Pugnat ergo ille pro omnibus-, 
orat pro omnibus •, zelatur omnes 5 Dei zelo accenditur 
pro omnibus ^ et inflammatur pro iis qui extra legem sunt, 
pro iis qui in lege sunt. Magister Gentilium , Judaeorum 
advocatus , pro quibus etiam audet aliquid ultra quam 
fas est (i) , pro fratribus scilicet secundum carnem ; ut et 
ego audeam simile aliquid dicere , ultra mandatum Dei 

(rt) I TIicss. II, 7. — (&) I Cor. XV, 9; 2 Cor. xiii, 7. — (c) Philip. i, 23 , 
2^. — {cF) 1 Cor. xn, 14 ; 1 Cor. iv, i5. — ie) 2 Cor. xii, 9. — (/) IJ. xi, 
6. — (^) I Cor. XIII, 12. — {h) Id. IX, 27. — (1)2 Cor. xi, 2r. 

' Cod. niale populus. 



286 S. ALGUSTmi episcopi 

nilitiir : iiam proximos suos non sicut se, scd plus quam 
sc dili<;il. Dcni([uc sc cliam abjecto, illos pro scinlroduci 
orat ad Christum(a). O singularem mentis magnificcn- 
tiam ! o ccelcstcm Spiritus calorcm ! Imitatur ct in hoc 
Christum , qui « Factus est pro no])is malcdictum (/>), n 
qui u Infirmitatcs nostras tuht, ct huiguorcs nostros por- 
» tavit (c) : » et elcgit, ut ita dicam , extra pietatcm fieri 
pro pictatc , dum « Anathcma csse a Christo (d) » patitur, 
tantum ut ilh salvi hant. Et quiddicam pcr singula? « Vi- 
» vil non sibi, scd Christo (e), » et prscdicationi ver- 
bi. « Munchun sibi crucifixum et se mundo ( jT) , » 
omnia par\ a dicit ct cxigua pro dcsiderio Christi : ctiamsi 
al) Jcrusalcm in circuitu usquc ad « Illyricum rcpleat 
» Evangelium (g)-^ » etiamsi usque ad tertium ccelum 
raptus ascendat 5 ctiamsi in paradisum deducatur , et ibi 
« Audiat verba qure non licet hominiljus loqui (h) 5 » in 
his omnibus « non gloriatur nisi in infirmitatibus suis (^).» 
Sed haec Paulus , et si qui forte sunt in spiritu similcs ci. 

SERMO LV. 
In Natali Joannis Baptistse I. 

Legilurin Cod. Cass. xu,/bl. 226. /^o^ metatoris 'i;/- 
deretiir illiun assignave sancto Chrysologo, autsancto 
Chrfsostonio ; cum autem nonien beati Doctoris ha- 
heat, illi hunc foetum ahnegare non audemus. Po- 
natur post Sermonem ccxcm , cum numero in Na- 
taJi Joannis Baptistce viii. 

(«) Ilom. IX, 3. — {b) Gal. iii, i3. — (c) l6ai. liu , 4- •— (f^ Gal. ui, i3. 
(e) Icl. n, 20. — (/) la. VI, i^. — (g) Rom. xv, 19. — (/t) 2 Cor. xii, 2, 4. 
-- (Olbid. 5. 



SEfiMO LV. Ijy ]SAXAL1 JOAJJMS BAPllST.t I. 287 



SYNOPSIS. 



I. Cliristus non obstante mundi principo. in niuriduin vonii. 
II. Vcnienti Christo Joannes praicursor, IIJ. Joannes fceminje im- 
pudicae venumdatur. lY. Nativitatis S. Joannis liaptistje miracu- 
lum. Y. In ejus Nalivitalc gaudemlum. 

I. Rex noster de Virgine nasciturus fortissimum ante 
se praemiserat exercitum Prophetarum , ut mundus du- 
dum principis sui edictis advcrsus, tandem Deo coUa sub- 
mitleret, et adventum imminentis judicis Ibrmidaret. Sed 
desperatio sumpsit audaciam, et contra Deum mortalitas 
rebeJles animos extulit, quasi sine judice pugnaret% et 
auctori suo nec reconciliari cupcret, nec jussa obsequia 
redimeret •, sed per secretas coeli vias et occultas arcani 
consilii regiones Christus ad patriam saecuh repente ven- 
turils, spretis optimatibus tantis (descendit) -. 

II. Joannem hodie jussit praecedere metatorem', ut tanto 
regi universse nationes ac popuh animarum hospitia prae- 
pararent. Audi coelestem vocem, terribilemque regis magni 
praeconera, quemadmodumtubacanat,aut qualeset quan- 
tos impetus listula regalis efTundat : « Ego sum, inquit, vox 
» clamantis in eremo : Parate viam Domino, rectas facite 
)) semitas Dei noslri. Omnis valhs implebitur et oranis 
)) mons et colhs humiliabitur , et erunt quse prava in di- 
)) rccta et quse aspera in vias planas , et apparebit honor 

' CoJ. iiiale pngnatuv. — ^ DesiJeralur in Cod. vox descendit, aut alia 
siniilis uecessario supplenda. — ^ De bnjusniodi verbo metatoreni usus cst 
S. Clirysologus inScrni. cxxvn ; videsis Bibl. Patrum, toni. vni, fol. 9/(6. Vide 
etiam nolas appositas Serm. ejusdem , foi. iSg. Quin et in oppibus sancti 
Chrysostomi ex variis in Mattbsum Honiil. xv , Joannes vocatur metator 
Christi. ViJe Serm. tcLXN.\vni no;tri Auguslini. 



288 s. AUGVSTiNr kpiscopi 

» Doniliii, ct vidcbit oninis caro salnlaro DoniiniDoi nos- 
» Iri (c/). )) Jam liodie (^hrisliis craL in utcro , sccl latchat ^ 
jam nunc ])cata Maria inter puros roscosque viscerum * 
siniis mcmbrainvisa tantircgis^^paritura fovcbat. Sed Vox 
primo nascitur, ut Vcrbum continuo su1)scquatur^. Con- 
vcnit crgo Joanncs s.tcuIo, instat, damat, urgct tcrrani : 
« Parate , inquit , viam Domino, rectas facite semitas Dci 
)) nostri. )) Aufcrtc, infpiit, dc cordil)us pravitatcm , dis- 
tortam pcrlidiam corrigitc, anfractuosos collcs ncquitiac 
erroresque vagos, simplicitatis ac fidci opcribus compla- 
natc. Adest Deus , imminet Christus ^ suscipite pr.Tsen- 
tem, quem contempsistis abscntcm. Ultro Dcus vcnit of- 
fensus , cum desidcrat csse placatus. 

IIT. Sed humanum gcnus crudclibus animis ac torvo 
contcmpsit vultu Praeconem usc[ue adco , ut sanguincm 
jiisti Joannis Hcrodias, impuchcis rotata flcxibus^, mcr- 
carctur, et de innocentia piissimi Prsecursoris hbido secum 
furor([ue certarent^, ut saltantis puellse gressibus dehca- 
tis rcgls inflammata cupido^ dum pcr impuras Liscivifc 
cpulas solvitur , cruorcm innocuum captivus Herodcs non 
armato mihti, sed impudica^ foeminjae venumdaret. 

IV. Sed video, Fratrcs, cpiod cum dc Nativitate ])cati 
Joannis loc[ui debucram , in cjus passione sermo transfu- 
dit. Ne partcm tamen propositoe rci rchncpiam intactam , 
ac ne in longum elongetur disputationis oratio , prseno- 
tata potius statim' astringo. Congruitenim cursim Ijrcvi- 
ter(|uc rcm propositam sinc fastidio defniire. Suifccerat 

((() Liic. 111 , 4, 6. 

' Cod. nu\e pueros . . . viscera sinus. — ^ Qq^\ male , ut videtur, iiwitatis 
vegis ; pio niediociilalc nostra corvexiinus. — ^ Vide Serm. cclxxxvUi, n. u. 
— 4 Cod. male Jlexibilis. — ^ Cod. at(/iic innocentem piissimi Prcvcuf- 
soris lihido secum Jlirorque sentirent. Videat lcctor utrum valeat cor- 
rectio; meliorem, si possit , inveniat. — C Vide Serm. cccvii, n. i. — 7 Codex 
priL-nutani polesldiis aUrini^o, 



SERMO LV. I.N KATALl JOA>MS BAPTISXJE I. 289 

quidem evangelicae lectionis prolixitas animos fidclium sa- 
tiare , sed ne nostrum populo Doi otiosum videatur ofli- 
cium, pro statu sumraatimque, Domino dante, perage- 
mus mysterium, cujus causa proponitur^ Cum igitur sa- 
cerdos pater divinis altaribus tremebundus astaret, sponte 
Gabriel angelus, oetliere reserato, auras sparsit inanes, se- 
que^ retro videndum obtulit titubanti. Moxque jussu re- 
gis aeternipavido pectori secretis^ affatibus infert : « Ne 
» timeas, inquit, Zacbaria , ecce exaudita est oratio tua, 
)) et uxor tua Elisab(?tb pariet tibi filium ct vocabis no- 
)) men ejus Joannem ; bic erit magnus et multi in nativi- 
» tate ejus gaudebunt («). )> Erat autem Zacharias senec- 
tute marcidus , genitabbus forte privatus , deficientibus 
ab sevo* membris invabdus , ac tota pene compage corpo- 
ris dissolutus^ j ita erat negiecta conjux, infoecunda ste- 
rilisque-, convenire impotentes juventutis flore siccato, in- 
firmis actibus, exbausto naturali vigore cessaverant ^. 
Igitur proh mira potentia majestatis! excursis'' vit^ cur- 
riculis ad metas mortis senes accedunt; repente prolem 
in liminemorlis generant, quam requirunt. Sed incredu- 
lus Zacharias, ponderevidehcet judaicce senectutis oppres- 
sus , Angelo non credidit, quod audivit. Moxque legatus 
coeli Gabriel synagogae incredulae^ sacerdotem justa in- 
crepatione corripuit, et vocem illi, quam infidelitas dene- 
gabat, abscidit. 

Y. Implet tamen Divinitas promissa sua , et Joannem 

(rt) Luc 1, i3, 14. 

• God. sinesensu: Pi'ost7\^Ua summatimcpie, Dco Jant ; peras;ere merea- 
murcausa propositum. — = Cod. male seroque. — ^ Cod. malc paMtlo pec- 
tore secreto. — ^ Cod. a tuo. — ^ Cod. niale dissoli^autur. — 6 Hcecplna- 
sis in Codice prorsus inintelligibilis : Coiwenerant in possessio jui^eulutis 
flore siccato in curvis actibus exhausto nalurali i,'igore lassai'erat. Lec- 
loi- vidcat correctionem et judicel. — 7 Cod. male pro mira potcntia ma- 
iestatis, cxceptisj elc. — ^ Cod. male incrediilit. 

cxxx. 11) 



200 S. AtGUSTlNI EPISCOPI 

proniissiini infcL^cundis viscoribus propagavit, ([ui cliain 
ycnilus atlvcnUun rcvcrcudi judicis surc vocis praconio 
dcnionslravit. Ecce nunctcnipus generationis adcst. Nas- 
cilur liodic Joanncs , sicut proiniscrat ])cus, ct patris 
linguam solvit lilius gencratus, iit ct majestas quod dc- 
crcvcrat perficeret, et pater in fdii nativitate gaudcret. 
Propterea et innobis, Fratres , gaudia ista concurrant, ut 
(|ui patulis cordibus suscepimus Christmn judiccm, Ineti 
vencremur natum liodic mctatorcm. Frct[ucntcmus ita- 
(jue Inmc diem non obscccno ^ gentilis more crroris , sed 
simplici ac digno cullu^ chrislianrc priccipuc castitatis. Ne 
ulhiin iu dciubris scrtum pendcat, aut insanicntibus tur- 
])is-.., pctulantes rotie concurrant , sed iii Sancta sancto- 
rum omnis fidchum numcrus dcvoto convcntu llorcscat. 

/V».V»\VV^VV\^VVV»VV\'»VV^V*/VV'\VV\VVl/\ VVV\%VV»'VVV»'VVV»VVVV''VV\'»VVV\'VVV»VVV»'V'lA/\'\'» 

SERAIO LVI. 

In Natah Joannis Baptist03 II. 

Legitiir in Cod. Cass. cxy, fol. 146, cuninomine 
S. AugLislini. Consiniile exordiuni reperiiur in Bibl. 
Medic.jtoni. \-)fol. 607, inter Sermones sancti Am- 
brosii; reliqua differunt.Sapit Augustinum , cui tri- 
buitur in nostro Codice. Locus ejus inter Editos post 
prcecedentem cum numero in iSatali Joannis 13 ap- 
tistce IX. 

> (^od. sinc scnsu clsticcno. — - Ilic lcgitur pvoifus inintclHgibilitcr : Plun- 
larum (jiiat zensum. Non nobis possibilc cvasit licuc vcrba cxplicare. 



SEUMO LVI. l.\ WAXALl JOAiNAlS UAPJISl /i: 11. 291 

8YN0PSIS. 

I. Prcliosn saiicti Joanuis IJaptistce Naiiviias; Klisabctli fidcs, 
Zachariie diibitatio. lI.Elisabcth, pcr miracukui), in scncclutc gra- 
vida. II[. Joannes ex vcntre matris proplieta. IV. Joanncs ostcndit 
qucni ProphctcQ pra'dicavcrant. 

I. Sancti Joannis Baptista^ ac PrcTcursoris ciiristianrc 
religionis etiidei, Natalis festivitas liodie ubique celehra- 
tur, cujiis hinc vota persolvimus, dum , nostro studio, 
ejus memoriam reccnsemus. Hoc enim prophetica digni- 
tate promeruit, nc laudes ejus sileret ingrata posteritas, 
cujus Deo dicatur ipsa Nativitas. Nam cum Sanctorum 
gloriam cohmus , non eis aliquod beneficium procstamus , 
sed nobis maximum lucrum concpiirimus. Hicenim, ut 
dixi, Joannes, Angelonuntiante, concipitur, etdivino pric- 
cepto hi matris utero fcetus signatur, et in Jordanis sa- 
cramcnto Baptista dominicus sublimatur, quoniam Domi- 
nusper Angelum deputat fdio Praecursorcm, ct Zacharias 
se confirmat incrcdulitatis auctorem. Modo, inquam,Eli- 
sabeth velut lampada accendatur, et Zacharias sacerdos 
coiTipiatur. Elisabeth lumen accipiebat, ct Zacharias o])- 
mutescebat; illa accendebatur, ct Zachariaesilentium im- 
ponebatur; Elisabeth fide concipiebat, ct Zacharias sinc 
fide obmutesccbat, quod tale verbum emiscrit : « Unde 
» hoc sciam ? inquit •, ego sum senex, et uxor mea progre- 
« ditur in diebus suis (a). » O mysterium in sacerdote ! 
Ipsepro aliis incensum olferebat, etUeum praesentem non 
agnoscebat. Sentit virtutcm , et non accommodat fidem^ 
merito tacet, f[uia non credit. 

II. Bepleta igitur Elisabcth pudore, cgredi nolebat, 

(rt) Luf. I, i(S. 

19. 



292 S. AIGLSHM EIMSCOPI 

c[iiia([iiodhabuitniagnamiral)iIin, in sc concifjiebat. Con- 
cepit cnini et miratur, sed quasi confundebatur. Jam 
enim in diebus suis processerat, boc est, oetatis vires tran- 
sieral. Hocest([uod mira])atur, quia senectus ejus gravida 
videbatur, et munus juventutis tempus protulit senectu- 
lis. Non peperit tempore quo volebat , et genuit tempore 
(|anndo nolebat. l.actavit infantem in senectute qunc luit 
.slerilis in juventute • gestavit in manibus puerum muber 
nnnorum Jionaginta, et eo amplius, sedhoc perfeeit Pa- 
ler el Filiuset Spiritus sanctus. Sed hoc non estjuventu- 
tis atVectio , sed in sonectutc' divinre majestatis promissio. 
Quando Zacharias vokiit, tunc Ehsabeth nonpotuit; et 
ideo non potuit, quia nonplacuit. Deus enim nasci vole- 
J)at, quem Proj^hetam mittere disponebat. 

III. Nascitur ergo Joannes non sine patris invidia, 
(jucm pra^paravit sua3 mentis prsesidia ; non crcdidit pa- 
ter divino praecepto, et vinctus est hnguae impedimento. 
Zacharias eniminordine vicis sure sohta aris sacrificiorum 
oilerens munera, cccpit mente, sohto more, ubertatcm 
precum ditTandere^ sed lingua constrictus, nervorum 
vinculanon[)oterat motitare"-. Infans vero propejamnas- 
citurus, in alvo matris exultavit et de ejus ventre pro- 
phetavit. Cum cnini vcnisset Mater Domini ad Ehsabeth 
matrem Joannis , ([uid Elisabeth dixit : (c Ecce ut facta est 
)) vox salutationis tuoe in auribus meis, exultavit prx gau- 
)) dio infans in utero meo («). )) Et quid infans in utero 
prophetica voce exultavit? (c Unde hoc, inquit, mihi, ut 
)) veniat Mater Domini mei ad me (b)? » magna humi- 
htas ! Mater Salvatoris venit ad matrem Prsecursoris. Sa- 
lutavit Christum Joannes, et am])o non vidcbantur in 

(a)Luc. 1, 44. — ,l>) IblJ. 43. 

• Cod. malc sed seiiectutis difincv inajestatis promissio. — ^ Cod niuii- 
lare; forte ut divimus inotitarc. 



SEPiMO LVI. IN NATALI JOANNIS BAPTIST.€ II. 293 

carnc. Christus cnim in utcro Mari^c liospitahatur, ct 
Joanncs in vcntre Elisabetli morabatur. Mcrito voce di- 
vina dici potuit : « Antequam esses in utero matris tuae 
)) novi te, et in vulva sanctificavi te (a) ; )> quia necdum 
Elisabeth coepcrat paritura , ct jam coepcrat prophctarc. 
Locutae sunt noctes, salutaverunt dies. Unde scriptum 
est: «Dies diei eructat Verbum et nox nocti profert (b) )> 
Christum. 

IV. Prophetia impletur , et quod obscurum fuerat re- 
velatur-, id est Joannes hodie nascitur, Joannis nomen 
scribitur, et patris lingua resolvitur. Ergo, Fralres cha- 
rissimi, bcati sunt tales pignorum susccptores ^ beatae quae 
ct istorum sunt genitrices : et vere quia beatce erunt , 
qua3 tahum matres.dici meruerunt. Fit hodie gaudium 
magnum, quia steriHs pepcrit fdiimi, ct pater qui erat 
mutus locutus est verbum. Proemiltitur lucerna ante so- 
lcm , servus ante dominum , amicus ante sponsum, piaeco 
ante judicem, Vo\ ante Verbum. Etideo de se dicit : « Ego 
)) sum vox clamantis in deserto (c). » Alii quidem Pro- 
phetarum adventum regis ante multa tempora propheta- 
verunt; alii cito venturum esse prsedicarunt ; ille vero 
cum venturum praedixit, venisse monstravit, et prophetia 
sua ipsum, quem annuntiavit, prsesentem ostendit-, cui 
gloria et imperium in saecula saeculorum. Amcn. 

(*0 Jercm.i, 5. — (b) Psal, xviu, 5. — 'c)Mattb. iii, 33. 



294 S. AIGUSTIM EPISCOPI 

■\V\\WV\ ^\,\\W1\V1'V\W*\W*\WV\VV*\VW»VV\\\'VV»VW»VV\\WV\W\»\'W\VW»WV»V» 

SEUMO LYIT. 
De Joanne Baptisla. 

Admirnhillshic Senno, aTnpIiorisfragmentiun tan- 

tnm csse crcdiderim ; cxtrahitar ex Cod. Cass. xii, 

fol. 230. Totum repnesentat suhlimitate Augustinum, 

cui irihuitur in Codice. Ponatuv post prcecedentem. 

SYNOPSIS. 

T. Cliristiis Innge major Joanno Eaptista , simiil infcrior ct reqna- 
lis l*alri. II. ('iiristns verc Patri aHfualis. 111. Christns quatonus 
homo, fit Patri iiifcrior, major aulom cunctis hominibus. 

I. « In princlpio crat Vcrbum, et Verbiim erat aputl 
)) Deum, et Deus erat Verbum(r;). )> Numquid dedit 
alicui eorum, ut^ diceretur de illo-: « Omnia per iilum 
)) lacla sunt(/>)? » Divinitatem apud se tenuit, graliam 
donavit nobis. Hominem agnoscamus propter nos, Deum 
agnoscamus super nos 5 ipsum bominem , ipsum Deum. 
Sed amljos homincs vidcs, et Joannem et Christum ; sed 
quem vidcs hominem , Joannemajor est, et tamen « Non 
)) est dignus solvere corrigiam calceamcnti ejus {c). )> 
Hunc ergointclhge majorem 5 et tanto majorem , ut Joan- 
nes minor illo sit, ([uamvis major slt onuiihus justis. 
Iste autem major terra et ccelo^ major Angelis^ major 

(«) Joan. 1, I. — [h) Il)id 3. — (f) ILid. 27. 

' Cod. nialc usquis enrtuu itircrcliir. — » VidoSonn. rcxnii , n. .'">; ot 
Sciin. ojcLxw , n. ;">. 



SERMO LVII. DE JOAKJ^E BAniSTA. 295 

omnibns Virtulibusj major omuibus Sedibus, Potestati- 
bus, Dominationibus. Unde major? « Quia omnia per ip- 
» sum facta sunt, et sinc ipso factum est nilul (a). » 
Per boc requalis Patri,j3er bominem minor Patrc. Ipsc 
enim dixit' : « Ego et Pater unum sumus {h) , » qui dixit : 
« Pater major me est(c). » Ambcne sententiae quasi con- 
trarirc, ct ambne vcrne. Cor tuum non litigct, ct verl)a 
Domini non litigant. « Ego et Pater unum sumus, » 
fequalitatem ostendit-, « Pater major mc est, » imparili- 
tatem ostendit. 

II. Ubi « Ego et Pater unum sumus, )) audi Apostolum 
sententiarum ambarum interpretem in uno loco : « Qui 
» cum in forma Dei esset, non rapinam arl^itratus est 
)) esse se sequalem Deo {(h , » quia hoc crat natus. Rapina 
est usurpati : sicut Adam, rapina illi facta sunt ista. Et 
ideo quia voluit rapere quod non erat, perdidit quod 
habebat. Quomodo rapinam voluit? Ait illiserpens, undc 
et ipse ceciderat : « Ponam sedem meam ad Aquilonem, 
)) et ero similis Altissimo {e). )> Ista cogitatio dialDoIum 
dejecit. (Per) istam suggestionem hominem diabolus fecit 
superbiae ilhus suse participem-. Invidit enimstantem, 
qui jam cecideratj inde dejecit, unde ipse cecidit. Ecce 
quibus erat rapina. Illi autem non erat, quia natus aequa- 
lis, et ab teternitate in seteniitatem manens, requalis 
nuncruam non fuit, nunquam non erit. Nec dicendum 
Fuit, Est et Erit^^sed Est. Quod ergo dicitur Fuit, 
jam non est- quod autem dicitur Erit, nondum cst. 
Idco ipse ibi, quando mandavit famulo tuo Moysi, cum 
diceret iUi Moyses : « Quid vocaris ? et dixit : Quid dictu- 

(«) Joan. I, 3. — (ZO Id. x, 3o. — (c) Id. xxiv, 28. — (<■/) Pliilip. 11, G. 
— (e) Isai. XIV, i3, 14. 

' Vidc Serm. cccxli, 11. G. — = Ccd raale ista su^i^estio homini Diaho- 
lus fccit per suporhiiim s^iain jiavticipcm. 



20t> S. ALGi:sTi\[ KPiscopr 

» rus sum lilils Isrnel ? rcspondiL : Ego suiu (|uisuni; 
» clices iLat[ue liliis Isracl; Qui est misiL mc ad vos {u). » 
Ubi diciLur EsL, germanum csL, sincerum csL, muLari 
nunquani eL nus([uam poLest^ Hoc Dcus, hoc Filius Dei, 
hoc SpiriLus sancLus. iLaque, Fratres, hoc supra omnia-, 
eL ideo aequalis Filius Patri; unde AposLolus: « Nonrapi- 
» nam arbiLraLus esL esse se aequalem Deo(^). » 

III. Unde esL: (( Pater major me est, sed semetipsum 
n exinanivit (c)? » Videte , distinguite verba : (( Formam 
» servi accipiens (d). » Infigite hoc auribus, et discernite 
quomodo lormam servi cum diceret, (( Accipiens » dixit ^ de 
forma autem Dei non dixit (( Accipiens , » sed dixit : Qui 
» cum in forma Dei esset, formam servi accipiens, in 
» similitudincm hominum factus, et habitu inventus ut 
)) homo 5 humihavit se, factus obediens usque ad mor- 
)) tem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus eum 
» exaltavit, cL donavit ilh nomen quod est super omne 
)) nomen {e). » Secundum quod homo factus est, exalta- 
tus est. Secundum hoc exaltatus, secundum quod hu- 
mihs-, nam secundum quod sequahs Patri, non exaltatus, 
quia nunquam humihs : secundum ([uod mortuus, resur- 
rexiL : (( DonaviL ilh nomen quod estsuper omue nomen. » 
Ecce Christus veniens, et tamen ibi erat j resurrexit et 
ascendit in coehim, et tamen inde non recesserat. Homi- 
nem putas, noh putare. Ecce homo « Quo nemo surrexit 
» major in natismuherum(y). » Audi illum de se ipso 
liomine : (( Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti 
» ejus {g). » Duos ergo homines intelhge-, sed unum 
hominem Deum, alterum hominem bonum propter 
Deum (homo Deus, ChrisLus, homo ])onus propLer Deum, 

(a) EkoJ. 111, i3, I ',. - {h) Philip. II, G. — (c) Ibid. 7. — (f/) Ibi.l. — 
(e) Ibid. 7,9. — { f) Matrli. xi, 11. — (if) Joan, i, 27. 
' Viilc Scvu). VI. n. \. 



SEnMo Lviii. iN nAtali APo5TftLonrM. 297 

Joannes);imumhomiiiem Veritatem, alterum liomineni 
ex Yeritate veracem. 

VVhV VVV\ M/V%VVVVVVVV VVVV VVV^ t/VX<VVVVVlVVVVVVV%VVV V\/VV\VV\ VVV»VVVVVI/V\ VV«/VV«^ 

SERMO LYIII. 

In Natali Apostolorum Petri et Pauli. 

Sermo isiey qui cum nomine sancti Augustini le- 
gitur in Cod. Cass. xii^ /o/. 232, sine nomine indi- 
catur in Bihl. Laurent. tom. iv, fol. 293 yf»^ in Sup- 
plemento ejusdem tom. i, fol. 434. Locus ejus posl 
Sermonem ccxcix^ cum numero in JSatuli Apostolo- 
rum VI. 

SYNOPSIS. 

I. Beati Pctnis ct Paiilus in vocationc sua simul confcruntur. 
II. Bcatorum Apostolorum martyrium mystice laudatur. 

I. Natalem, juvante liodie Domino, Apostolorum cele- 
hranius, quorum memoriam universus mundus amplecti- 
tiir, et sequah fide, dum finem in his sajculorum vitae re- 
coht, perpetuitatem coelestis gloriae confitetur. Pauh ho- 
die natahs est. Et quis ista taceat? Petri festivitas vertitur. 
Quemadmodum ille verba non suggerat, qui adversus 
Simonem disputans , istius canis rabiosam ' feritatem ob- 
secundans, et loqui didicit et placare ? Pretiosam pLtne in 
conspectu Domini mortem sanctorum fehci suo exitu 
comprobarunt^. Paulus, inquara, vas electionis, Petrus 

■ Coilex niale etiain ccines rei^iosa Jerilas ohsccundans. — ^ De ooni- 
pniTilioDC Petri el r;mli vidc Serm. ccxi.ix, n. '.> et cxiavm, n. i. 



298 S. AUGUSTlNl EPISCOPI 

clavicnlariiis Doniinica3 niansionis •, nnns piscator, alins 
persccnlor. Panliis cnccatns cst nt videret, Pctrns ncga- 
vit nt crcderet. Paulns post resnrrectionem Ecclesine ad 
fidem Christi Domini se convertens, tantodiscipnlns^ fac- 
tns cst fortior veritatis , qnanto pertinacior fuerat (;nltor 
crroris. Pc^trus piscator non posuit retia, sed mutavit^ ([uia 
prinuis lionore saccrdotii muneratns , fontes potius coepit 
amare cpiam maria , nt non tam al)stralieret ([uos occide- 
rct, scd mcrgeret ([uos levaref^. Bcati [:)lane in administra- 
tione doctrina? positi^, beatiores in mortis desiderio cons- 
tituti. Ibi enim gloria nntritur, hic traditur'^. In sseculo 
exercitium tribulationis cst, in mortc assumptio majesta- 
tis. Ecce per omncs transiit sonns corum. Ubique laus 
utrisquecoUigitnr; ubique linguis fidelium triumphorum 
materia explanatur. 

II. Quis hos andeat mortuos appellare , cjuorum fidc 
universus ad vitam mundus erigitnr ? Atqui (ad) illam 
snperni luminis invisibilem mansionem talibus doctoribus, 
secnra ambitione festinare'' nemo dnbitet, nemo assequi 
sibi impossibile snspicetnr. Ibi enim Panlus est ([ui auxi- 
lium priEstet conanti ; ibi Petrns cst qui ca^lum aperiat 
vcnicnti. Libet etiam i[isa illustrium personarum victricia 
pensare tormenta. Paulus, inqnam*^, dccollatus cst-, Petrus 
rctro versis pedibus crucifixns. Habet perfectum myste- 
rium nobilium status' p(Denarum. Decebatenim ut Paulus 
capite [■)lccteretur, ([uia Gentibus ca[3ut fidei esse probafur ; 
Petrns autem quia noverat caput viri Christum csse, 
Christo jam in coelestibus constituto, caput suum pr.xmi- 
sit, [-)edibus sec|uebatnr, ut novo genere passionis, ligatis 
pedibus, manibns resolutis, et iter coelcste facerct , et 

' Cod. sine sensu hnmilis. — ' Fortc lavavel. *— ^ Id. male pnsnisli, — 
4 Vide Sevm. ccxcvin. — ^ ('od. /estinet. — '^ Cod. iiiale iiKjnit. — 
7 Cod. istn. Lector decorrccliono jiidicet. 



SERMO LIX. DE PISCATIONE PETRI. 299 

oraret. Non sum, inqiiit^, dignus sic crucifigi quemadmo- 
dum Dominus meus. Non his vocibus martyrium recusa- 
vit, sed triumphum Domini timuit usurpare, paratus ad 
poenara , verecundus ad meritum. IMeHus ergo centumpli- 
citer, melius profecto, beate Petre, suspenderis, quam 
Magus*^ volat. lile alta petit ut profundius cadat ; tu terraj 
caput applicas ut ccelum possideas interemptus • prrcsta , 
Domine^, qui vivis et regnas insaecula sseculorum. Amen. 

1Vt\ VIAWl/l-WW» WWAW» WVWVV» WWWV» WVWfcVWWX wv» vw\ wvww» vwv wvv w 

SERMO LIX. 

De Piscatione Petri. 

Eruitur ex Cod. Cass. civ^ fol, 120^ ubi legitur 
ahsque titulo. Sed Biblioth. Laurent. illum sancto 
Doctori tribuit , nec immerito. Locus ejus in Edifis 
post prcecedentem. 

SYNOPSIS. 

I. Cymba Petri Ecclesia Christi. II. Pctriis aniinas capiens. 

I. Tempus admonet, Fratres, ut evangelicum capitulum, 
quod nuper lcctum est, disseramus, in quo ait ad Petrum 
Dominus adhuc in ejusnavicula constitutus : « Noli timere, 
)) ex hoc jam eris liomines vivificans (a). )> Ex ista cnim 
clausula possumus totius lectionis intelligere sacra- 
mentum. Quid enim erat causse, cum in captura pis- 

(rt) Luc. V, 10. 

" Cod. male itacjue. — ^ siinonem intelligc queni ccelo volare i)vccsunien- 
tem in-eclLus tlejecisse crcditur. — 3 Y o\ie prtvslautc Doniino, (/ui vwit 
et rennat. 



300 S. AUGUSTIM EPISCOPt 

ciuui rcferlas iiaviculas Discipuli niirarcnlur, ([uod Sal- 
vator Pctronon id pcrmitteret qiiod posceLat, sed respon- 
deret, quod pcnitus ignorabat? Hoc est quod in ipsa, in qua 
crat, navicula non vivilicari homincs soleant, scd trepidare 
vcstigio ? Yidc crgo nc ista navicula non sit navicula , 
quae Petro regcuda tribuitur , sed sit Ecclesia quse Apostolo 
gubernanda committitur. Ipsa cnim navis cst, quae de 
mundanis turlDinibus , velut de fluctibus elevatos non ne- 
care , sed vivificare consuevit. Nam sicut cymba subtilis 
sublevatos pisciculos de gurgite salvat et retcntat, ita et 
navis Ecclesioe libcratos de turbinc liomines animat , cum 
capescit : animat intra se, inquam, Ecclcsia, et velut 
mortuos vivificat. Nam vivificare verbum hoc significat •, 
nihil enim vivificatiir, nisi c[uod paulo ante fucrit invita. 
Velut saucios ergo mundi tur])imbus et praefocatos ScTcuh 
Iluctibus homines vivificaturus dicitur Petrus •, et quia 
mirabatur refertam naviculam palpitantium [Discium nu- 
merositate , viventium onustam Ecclesiam hominum mul- 
titudine plus miretur. 

II. Tota igitur series lectionis mysticum continet in- 
tellectum • namet in superiori loco ubi sedens innavicula 
Dominus dicit Petro: « Duc in altum, et laxate retia ves- 
)) tra in ca[Dturam(a); )> utique non tam eum docet pis- 
cationis in profundum instrumenta jaccre, quam pr<Tdi- 
cationis in altum verba laxarc. Quod etiam Paulus oris sui 
jaculo penetravit dicens: « altitudo divitiarum sa[iientiae 
» et scientise Dei (^)! » et rcliqua. Non, inquam , eum 
docet lino pisciculos concludere, sed fidc Uomincs congre- 
garc. Hoc enim operatur fides in terris, ([uodrete opera- 
tur in fluctibus. Nam sicut retc, quos continct, vagari 
non patitur, ita et fidcs errare, quos conigit, non permit- 
tit: ct sicut il)i captos sinu quodam [XMxhicit ad navim , 

,//' J,iic. V, i(». — (/;) Pvom. VI, 33. 



SERMO JLIX. 1)E PlScAXlOiNE 1>E1IU. 30l 

ita et hic congrcgatos gremio qiiodam deducit ad reniiiem. 
Ut autem intelligas , quia d*e spirituali piscatione Domi- 
nus JoqueJ)atur, ait Pctrus: « Prteccptor, per tolam noc- 
» tcm laborantes niliil cepimus , sed in verbo tuo laxabo 
)) retia («) ; )> velut si diceret : Quia per totam noctem frus- 
tra vigilantibus nobis non proficit nosl ra piscatio , piscaJ)or 
non jam instrumento, sed gratia, non artis industria, sed 
devotionisinstantia. « In tuo, inquit, verbolaxaJio retia. » 
Legimus VerJ^um esse Dominum Salvatorem, sicut ait 
Evangelista: « In principio erat Verbum (Z»),)) et reliqua. 
Ergo cum in verbo Petrus laxat retia, in Ghristo utiquc 
laxat eloquia , et cum illa contexta et composita in dicto 
Praeceptoris lina explicat, magis distincta et convenientia 
in nomine Salvatoris verba dilatat, quibus possit non ani- 
mantia* salvare, sed animas. « Per totam, inquit, noctem 
» laborantes , nihil cepimus (c). » Per noctem vere labo- 
raverat Petrus, quiprius obscuritatem patiens sine CJiristo 
non poterat videre, quos caperet. At uJji lux Salvatoris 
illuxit, discussis tenebris , coepit etiam in alto fideicerne- 
re, c[uos oculis non videbat. Noctem plane passus est 
Petrus, donec dies ei qui Christus est non astiterat. Unde 
ait Apostolus : « Nox praecessit, dies autem appropinqua- 
» vit (<-/). » 

(rt) Luc. V, 5. — (i) Joan. i, i. — (c) Luc. v, 5. — (rf)Roui, xui, 12. 
' CoJ. niale amantia. 



302 S. ALGUSTIM EPISCOn 

•W*» *\X» \VV% VVX» VVW W\» VVM-tVV» VVV\VW» W\\ W\» VV*1 WMVVV» wvwvvww* wv^w^ 

si<:ini() Lx. 

De Lapsu Pctri. 

Kruitur ex Cod. Cass. uxxxiv^ /?>/. 100, cii/n no- 
ininc bcaii Augustiniy cui recte trihucndusest. Locas 
e/as inter Editos post proicedenteni. 

SYNOPSIS. 

1. Pclii pi\Tsuin})lio. II. Casu dc propria infiriviilalc cruililur. 

1. AxjDisTis apostoli Petri, Domino inteiTogante, confes- 
.sionem,ciijus audieratis, ancilla terrente, negationem. Dic- 
liim enim erat praesumenti : « Negaljis me (c/); » dictum 
cst diligenli : « Amas me (Z^) .? » ut enim titubaret apos- 
tolus Petrus^, prresumpsit de viribus animi sui. Jamvero 
olim reprehenderat Psalmus : « Qui confidunt in virtutc 
» sua (c). )) Factus ergo erat Petrus tanquam i]'e de quo 
cantalur in Psalmo : u Ego di\i iii mea abundantia : Non 
» moveljor iii a2ternum {d). » In abundantia sua di- 
xerat ChrisLo : « Tecuni sum usque ad mortem(c'); )> 
in abundantia sua dixerat : <c Non movebor in seternum * . » 
Dominus tamen tanquam medicus et artifex, quid infirmo 
ageretur melius noverat, quam ipse inlirmus. Faciunt hoc 
mediei iii valetudinibus corporum, quod Dominus potest 
etiam in valetudiniJjus animarum. Nam quid tiJ)i videtur 

(«) MaUh. XXVI, 75. — (i) Joan. xxni, 17. — (c) Psal. xlvui, 7. — (r/) IJ. 
XXIX, 7. — (e) Luc. xxu, 3j. 

' Yide Scrm. cclxxxiv, n. G, cl Libr. do CorrepL ct Gral. n. '^4- 



SEUMO LX. DE LAPSU PETRI. 303 

crogarc, ut expcctct reger audirc a meclico, ([uid iii illo 
agatur^ Ipse enim dolorcs, quos patitur, potest nosse ; 
utrum autem pcriculosi sint, et quas causas hal^eant, 
utrum possit, an non possit evadere, medicus vcnas inspi- 
cit, et quid in aegro agatur ipse aegroto renuntiat. Quando 
crgo Dominus beato Petro : « Ter me negabis(rt), » 
dicebat, venam cordis ejus tangebat'^. Eccc factum^ est, 
quod pr.Tcdixit medicus, et falsum inventum est, quod 
proesumpsit aegrotus. 

II. Ibi enim in eodem Psahno sequitur Spiritus ct di- 
cit. Cum dixisset: « In abundantia mea non movcbor in 
» aeternum, « quasi prsesumens de viribus animi sui, 
conlinuo subjecit : « Domine , in voluntate tua proesti- 
)) tisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam, 
)) et factus sum conturbatus {h). » Quid dixit? Quod ha- 
bebam , abs te habebam , et a me esse credebam : « Avcr- 
)> tisti autem faciem tuani; )) tuhsti quod dedisti, ct 
« Factus sum conturbatus •, )) inveni quis eram^, quia tu 
recesseras. Dominus ergo Petrum, ut sahibriter humiiem 
faceret , ad tempus deseruit ^ Quando ilhim respexit , 
tuncflevit, sic enimhabes in Evangeho, postquam nega- 
vit : impletum cstquod prsedixerat Dominus. Quid scrip- 
tum est? « Respexit eum Dominus; et recordatus estPe- 
» trus (c). )) Si non respexisset, totum Petrus olihtus 
fuisset.. « Respexit eum Dominus, et recordatus est Pe- 
« trus, quia dixerat ei Jesus : Antequam gallus cantet, 
)) ter me negabis 5 et egressus foras, flevit amare (<-/). )) 
Opus erat ergo Petro ad abluendum negationis peccatum 

(rt)MaUli. XXVI, 75.~(J) Psal. xxix,8. — (c) Luc. xxii, Q,i. — {cl)\h\A.Qin. 

• Vide Serm. ccLxxxv , n. 3. — ^ ViJo Enanat. in Psal. cxxxviii, n. 2i. 
— 3 Cod. ms\G factus est. — h IJ. qid erant. — ^ ViJe Serni. cxtvn, n. 3, 
et ccLXXxv, i:. 3. Descruit, non gratiam prorsus negando, scd tribuenJo 
minoreni. 



304 S- ALGLSTINI EPISCOn 

J)aplisinum lacrymarum. Scd undehoc haljcre poLuisset, 
iiisi ei hoc ipsum Dominus dcdisset? 

SERMO LXT. 

Iii Solemnitate sanctorum Machabreorum I. 

Hic Sernio^ qai eruiiur e Cod. Cass. xii , fol. 239^ 
jdm stampatus est interopera S.Leonis torn \,follAA, 
editionis Cacciari Roni. 1753. SedsanctoAugustino, 
cujus nomen prcefert in Cod. Cassinensi, jure et me- 
rito restituendus est. Unde iUuni correctum et enieji^ 
dalum lectori henevolo repr(Vsenta?mLS. Locus ejus 
post Serm. cccn^ cum numero ia solemnilate sanclo- 
rum Machabceorum iii. 

SYNOPSIS. 

I. Martyres Machabsei cxemplum suiit omni sexui et selati. H, 
MachabEEorum mater in filiorum educatione laudanda. IH. I)c 
martyrio prinii fralris. IV. l)c ahorum quinquc fratrum marty- 
rio. \. Marlyrium junioris fratrum prte CJcteris cxtollitur. 

I. AuDiTA a vobis hodie, Dilectissimi, Machabaeorum 
fratrum gloriosissima passione^, rectissime, ut puto',apud 
Apostohcum hoc quod hodie lectum cst a nobis, dicitur : 
« Haec autem, Fratres, ad nostram correctionem scripta 
>) sunt, in quos finis^ sseculorum devenit(«). » Et vere 
omnia quse in divinis paginis scripta sunt, ad eruditio- 

{a) I Cor. X, 2, 

' Cod. Male audiluin... passionem. — 2 Iii Cod. inale deest pulo. — 
^ Edit.Jincs.,, dei'encruiit. 



SEIIMO LXI. l-\ SOLEMMlAXt: SS. .MACHAB tOKUM 1. 305 

iiem nostram scripta sunt ac salutem, ut cxempla alio- 
rum nostri profectus sint 5 et dum magnorum virorum 
illustria facta legimus, ipsi fidei incitamenta capiamus. 
Et ideo lecto nobis hodie et beatae fraternitatis, et beatu3 
matris triumpho , uterque Ecclesiac popuhis ^ de sexu suo 
sumat exemphnn ^ id est, ut et viri imitentur cximiam 
fratrum devotionem, et fftminae piae matris aflectum, sic- 
que et doceant fdios qiiae- docent, et sic obediant qui 
docentur. Discant ergo omnes, qui amant fdios sic 
amare. 

II. Beata Martyrum mater al) incunabuhs fdios suos 
bene instituens, et sancta docens, dum minora docuit, 
subhmiora concedit^ ac sic et matre bene instituentc, ct 
fihis bene obediendo" obsccundantibus, sanctam fratcr- 
nitatem, quam fides docuit, obedientia consecravit. Beata 
mater, cui snperhumana possibihtatc^*proveheresobolem 
suam datum est^ ! qu.^e dum docet fihos suos religioncm'', 
duxit ad ca4um. Unde, hcet ad a^dificationem Ecclesia; 
jam ista sufhciant, dicendum mihi tamen breviter etiam 
de singnlornm passionibus puto ; maxime quia in his'^ non 
laus tantum, et admiratio, sed et doctrina Ecclesiae atque 
rcdificatio continetur. 

III. Videamus ergo quae fuerit primi fratris vox in pcr- 
secutione , vel passione ^ : « Quid quaeris? inquit, ut 
)) audistis, juvenis ad tyrannum, quid vis discere a no- 
» bis^? Parati sumus mori, magis quam patrias leges pree- 
» varicari(rt). Parati ergo, inquit, sumus mori, » unus 
loquebatur, et pro omnibus respondebat. Intelhgamus 

(a) 2 Mach. viii, 2. 

' Vide Serm. ccci, n. 6. — ' Edit. male quos, — 3 Vox ohcdienilo 
deest in Edit. — 4 Edit. supra hiimanam possibilitatem. — ■'' Vciba (li'~ 
tum cst desunt in Edit. — '' Edil. religione saa. — 7 Cod. Iiabet soluni his. 
— * Edit. -vel vox in jjerscculione uel passio. — y Edit. malc discere 
nobis. 

cxxx. 20 



306 S. AUGUSTIKI EPISCOPI 

uLiqiie iii unius auima mcnLcs fuissc cunclorum. Acccnsus 
crgo ac furcns tyrannus abscindi^ linguam loquenLis ju- 
hct. sa3vissiniam incredulitatis artificcm I Linguam tol- 
lcrc jubet'-, ut confcssioncm possit^ auferre 5 nesciens 
devotionem ct lidcm non tam linguaruin esse quam sen- 
suum. Itaque beatissimus Martyr , ctiamsi damnum ser- 
monis pertulit, fidei tamcn damna non sensit. Ore enim 
postca tacuit, sed mcntis consLanLiam tenuit''. 

IV. Sed properemus ad cicLeros. InterrogaLiis, inquit 
ScripLura^ secundus, ut audistis, a persecutoribus <i Si 
» manducaret carnes porcinas, rcspondit: Non faciam. 
» Propter quod ipse^, inquit, sequenLi loco, primi tor- 
)) mcnta suscepit(a). )> Bene cum secundo actum est 
aequaliLate supplicii, ut qucm majori fratri ^equabat iides, 
sequaret et passio, ac sic'', licet secundus esset nasccndi 
ordine, et ipse tamen primus poenarum fieret dignitate. 
a Post bunc , inquit ScripLura , tertius illudebatur {b). » 
Pulchresermo divinus insidias dfemonis, verbo ludifica- 
tionis exprcssit, quia sempcr artifex, quos non potuerit 
violentia vincere, quaerit saltem illusione superare. Quar- 
tus autcm cum torqueretur, truncatisjam pene omnibus 
membris, inter damna corporis, fidei tamen'^ damna non 
sentiens : « E coelo^, inquit, isla possideo(c). » Opraccla- 
ram Martyris fidem^, qui quod araittebatin terra, possi- 
dere se testabatur in coelo ! Merito ergo detriraentis 
membrorum non angebatur*^, cui quasi in lucrum dam- 
num cedebat^^ ; cum utique, quidquid temporaJiter per- 

(fl) 2 Mach. vn, 8. — {b) Ibid. 10. — (c) Ibid. 11. 

' Cod. ahscidi. Ununi et alterum indislincte jieitinent ad puruni latinelo- 
quendi modum. — ' Edlt. linguam voluit toLlerc. — 3 Cod. minus bene 
posset. — 4 Edit. semper tamen mcnte clamavit. — 5 Edit. et iste. — 
^ Sic deest in Edit. — 7 Vox tamen in Edit. desideratur. — 8 Edit. male 
incoelo. — oEdil. O prceclara Martyrisjidcs. — "" Edit. ct Cod. ageha- 
tur ; corrigitur ex sensu. — = ' Cod. cedchalur. 



SERMO LXI. IN S0LEM2VITATE SS. MACIIABJEORUM I. 307 

deret, totum^ aeternaliter possideret. INon niiniis qiio- 
([ue-quinti fratris tam vox laudanda, (|uam virtus, qiii 
inter supplicia acerbissima constitutus, fidem mentis 
etiam conscientia prsedicationis ostendit , dicens tyranno : 
« Potestatem inter homines habes, cum sis corruptibihs ; 
)) noli autem putare genus nostrum a Deo esse derehc- 
)) tum 5 patienter sustine, et videbis magnam potestatem 
» illius, quaUter et te et semen tuum torquebit(rt). » 
perfectse f idei admirandam securitatem ^ , quae persecuto- 
ribus non submittitur, quae* torquentibus coraminatur ! 
Ita beatissimus Martyr, etiam cum membris non subsis- 
teret, animo^ tamen tortoribus suisfortior fuit. Inferior 
conditione, altior fide ; minas non deposuit, cum supphcia 
stistincret. Ita, quantum in ipso fuit, dum cruciatm^ 
eruciat-, dum occiditur, vindicatur-, acsic, inler tormenta 
ipsa subhmior Martyr fide, quam tyrannus potestate, 
dum persecutionem patitur, ipsumjudicatpersequentem. 
Sextus autem, cum triumphahbus poenis coehim ascende- 
ret, in ipso admodum jam JDcato exitu constitutus, sic ad 
tyrannum ait : « Noh frustra errare : nos enim propter 
» nos ipsos patimur, quia peccavimus in Dominum nos- 
)) trum, et digna admiratione facta sunt in nobis(^). )> 
Non fides tantum in sanctis Martyribus est admiranda, vel 
virtus , sed magis admodum religiosa mentium mansue- 
tudo, et inter excellentes triumphos, humihtas magis 
eminens. 

Y. Nunc ad illam septirai fratris laudandam omnibus, 
venerandamque constantiam veniamus-, qui ukimo inter 
fratres loco passus, obtinere hoc admirabih fide potuit, 
ut novam faceret post tot victorum fratrum bella victo- 

(rt) 2 Mach. vii, i6, 17. — (Z>) Ibid. i8. 

' Edit. totiiin i(L — ^ Eilit. iian iniiius quorjue cst, — ^ Edit. adininuida 
securitas. — 4 Edit. rjua — ^ Edit. anima. 

20. 



308 S. AUGLSTINI EPISCOPI 

riani; nec immcriLo, (juia cum fuerit inferior cerlo nas- 
centli ordine, iaclus est pfLMire admirabLlior passione^ et 
minor irlate*, major cxemplo ; (juia hoc in p(ena passio* 
plus admirationis exliibuit, c[uo minus fortitudinis pue- 
rilia promisil ; el tanlo p]us visus est, pulo, ipse vincere^, 
(juanlo minus puLatus est posse pugnare. Accessit autem 
ad meritorum vincentium cumulum etiam crudclissimi 
tyranni faUax at(|ue insidiosa tentatio, blandimentis magis 
periculosa cjuam pcxMiis ; (|uia a3tas puerilis ac tenerior , 
etiamsi possit par esse torraento, est tamen infirma consi- 
lio. Invenit enim Lyrannus sficvius* persequendi genus, 
iiL indulgenLia'' plus noceret, advocans ad persuadendum 
filiuni fKlelissimam ac piissimam matrem. Sciebat enim 
infirmissimam in tormentis esse pietatem , et cjuod etiam 
quic sustinere iii se cjuis potest, pcrferre'^ non possit ma- 
ter in fdio ^ cjuia infirmiores sunt animi diligentium. cjuam 
memljra tolerantium. Tentans ergo crudelissimus tyran- 
nus fdii animum in matris afFectu'', id egit, utin matre^ 
fdius, et mater vinceretur in filio 5 callidissima utic[ue 
crudelitate, quasiunum tentaret, et duos vinceret, lios- 
tis^ nescis cujus magis^", utrum illius c[uem a choro glo- 
riosissimorum fratrum voluit^* separare, an illius quani 
ita decipere conatus est^ ut dum luiius pignoris vitae 
consulit^^, perderct tiuidcjuid in cunctis ante meruis- 

' Edit. ccpo. — ^ Vo\' passio deest iii EJit. — -^ EJit. potuisse i'incerc. 
— 4 Cod. sccfiis , minus bene. — ^ Edit. indulgcndo. — ^ Cod. malepe/'- 
ferri. — 7 Edit. ajfectnm. — ^ Edit. ut et in niatre. — D Edit. niale hos- 
tes. — '° Edit. licituni... iiliusque Machahicoruni gloriosissinioruiu... — 
>' Codex male uoluisti. — " Edit. consuhn-et. — '^ Sernio fincm liaLieie 
non videtm- ; undc in quibusdam Codicibiis quibus usus fuciat Cacciari hic 
astruitur finis , et quideni finis ex sancto Augustino depromptus , nempc cx 
Homilia n in Machabajis, Serm. cccii, quodquidem militat in gratiam authen- 
ticitatis hujus fragnienti. 



Sehmo lxii. in soi.emnitate ss. maciiabt.oulm II. 3o9 

SEIIMO LXll. 

In Solemiiitate sanctorum Machaboeoram II. 

Hic Sermo , qiu, sicut prcecedens , legitiir jam 
stampatus in san.cto Leone ex editione Cacciari 
Serm. i.xxx\i,/bl. 246, legituretiam in nostro Cod. xii, 
fol. 1AA,cum nomine sancti Augustini, cui certe vide- 
tur trihuendus. Sancto Leoni convenire non potest, 
cum Romce non celehraretur festum sanctorum Ma- 
chahivorum, quod cdehratum fuisse apud Hippo- 
72em testantur cdii phires sancti Jugustini de dla 
solemnitate sermones. Accedit ad nostri Codicis 
auctoritatem sententiarum etstjlicum Augustiniano 
genere conformitas. Ponatur correctus ad nostri 
Codicis variantes lectiones post prcEcedentem, cum 
numero in SoUmnitate scmctorumMachahceorumiv, 

SYNOPSIS. 

T. Post exordiiim lajdainr matcr Macliabreornm, qnod septcm 
filios una dic gcniUTii ad vitam feternam. !I. Matris MachahcX^onim 
felicitas superextollilur. If I. Fortiter conlcmplutur mater sex pi-io- 
rum lormenta. IV. Antiochus juuiori blanditur, et matri jubet ut 
snadcat filio. V. Mater, Abraham mirabilior, ultimum filium horta- 
tur ad martyrium. VI. Junior niortc Iraditur , et post fihum matcr, 
Vlf. Erc;o et nobismct ipsis cmicta pro Christo perfercnda. 

I. Si vclimus, Fratres dilectissimi, de singulisistis sanctis, 
ac bcatissimis septcm Iratribus, qui dic una, cum sua gio- 
riosa matre, passi sunt, laudes dicere, nec nos duramus 
loquendo, nec vos toleratis audicndo. Postremo, Fra- 



310 s. Air.TSTiXT EPTsrovr 

lri's, olsl veslr;t iii nudicmlo |K'rsislat nviditns. iiostra ta- 
mcn diccndo ialigaturinfirmilas. Quis cnim, Dilcctissimi, 
sulliciat dignc laudare, dignc prnedicarc, ctsi non die una 
natos, tamcn pcrconfessioncm dic' unacoronatos? Hoccis 
sancta fccit contcssio, (juod non polcst faccre humana 
parturitio. Hoc, inquam, fecit divina gratia, quod non 
potest humana natura. Non cnim potest qunecumque mu- 
lier die una gcncrare septem fratrcs, quomodo hoec bcata 
et gloriosa 3Iachabsea genuit Christo pcr fidcm, una dic, 
septem martyres confessores. Gaudeamus, Fratres charis- 
simi, quia fidcs facit quod nafuralis progcnics nunqunm 
fecit. Gaudcamus ad Dcn mirahilia, loctemur ad Dci mng- 
naha, quia quidquid* non potuit simul cdere uterus car- 
nis, simul coronavit hodie Dominus majestatis. 

II. felix Matcr quae genuit tales, hoc cst, carne et 
chnritate, mundo etDeo, sccculo et Christo , terrae et 
coelo ! Sed quos primo cum tristitia et gemitu carne ge- 
neraverat, nunc sicut Abraham tanquam holocauslum 
Deo in ara fidei cum Isetitia singulos ad victimam ofTerc- 
hat. O fehx Mater, quae nulhim fdiorum suorum Deum 
negantcm pianxit, nuUum titubantcm aspexit, nullum 
daemoniis sacrificantcm congcmuit ! In singuhs enim ct 
ipsa patiebatur, sed in omnibus vincentibus, pro se et 
pro iUis magnifice laetabatur. muherbona, quae facta est 
arbor bonn ! Sic enim Dominus dixit^ : « Arbor bona bonos 
)> fructus facit(«). » Foha et fVuctus istius arboris, Fra- 
tres, verba sancta et^ bona facta sunt. De taU sancta ar- 
])ore dicit Propheta : « Filii tui^ sicut novcLae olivarum 
)) in circuitu mensae tnse(b). » Itcra, intenti estote, Fra- 
tres-, arbor ohv;« in hyenie invcnitur fructuosa, in aestate 

(a)MaUli. VII. i8.— (5) Psa'. ctxvu, 3. 

' CoJ. male per cnnfemonom Dni una coronalns. — ' C.oi]. ininiis 
bene qni qno.l. — ' Ivlir. (licit. — 4 F.dif. nc. — '■> VAW. cl j-anii tni. 



SERMO LXII. IN SOLEMNITATE SS. MACIIAB^OHUM II. 311 

opaca ; m hyeme agricolam pascit, in opstate ci rcfrigerium 
iacit •, oleo impingiiat caput ejus, umbraculo defendit 
corpus ejus*. Sic deniqne dicit Propheta: « Impinguasti 
)> in oleo caput meum (a) ; » Et iterum orat et dicit : 
« Ego autem sicut oliva fructifera in domo Domini(^). » 
Hunc olivae surcuhim columba invenit, et ad arcam, tem- 
pore diluvii, cum fructu revocavit. Isti ergo septem filii 
septem fructuosi sunt rami , qui tempore persecutionis 
inchnari potuerunt, frangi non potuerunt-. 

III. Cum ergo videret filibs sucs pro fide torqueri, frigi, 
incendi, et singillatim eorum membra a])scindi^, truci- 
dari, et in ventos^ disseminari, non timuit, non expavit, 
non saltem palluit 5 intrepide enim stabat , quam Deus 
pro sua lege pugnantem fortiter corroborabat. O quae 
Deus huic beatse muheri concessit, Fratres, ut quse nata 
est in ordine temporis prior fihis, simul cum eis juncta 
fuisset Angehs ! et quse fuerat mater, facta est soror in 
agone certaminis 5 et qure prior nata viderat solem , una 
die cum fihis^ passa, modo conspicit Salvatorem. 

IV. Ideoque cum unus junior ex septem fratribus^ re- 
mansisset, vocavit eum item perditus rex, et ei coepit 
oblectando , multa etiam promittendo, ut a via recta eum 
traduceret, et a suis sanclis fratribus subdole separaret^. 
Promisit primum divitias , honores, dignitates 5 promisit 
aurum, argentum, regnum, imperium. Iste autem omnia* 
irrisit, omnia conculcavit, quia Deum toto corde dilexit. 
Praeparatae^ sunt minae et cuncta genera tormentorum ; 

(a)Psal. xxii, 5. — (b) Id. u, lo. 

' Vide Enarr. inPsal. cxxvu,n. i3, etTract. vi in Joan. n. 19. — 'Cod. 
minus bene inclinari non potuerunt. Reliqua desunt. — ^ Cod. ahscidi. 
— 4 Id. in vento. — ^ Edit. cumjiliis suis. — ^ Cod. septem fratres. — 
7 Edit. a -via recta volens eum traducere et a sanctis suis Jratribus suh- 
dole separare. — ^ Edit. prcetentce . 



•>I- S. AlGLSTlNl KPISCOPI 

noc sic tiniuit, nec ad niiincra dcclinare potuit, nec mi- 
nas crudclissinii rcgis c\})avit. Cumque vidisset Antio- 
chus rcx ubi([ue sc victum, ct ab omnibus superatum, 
vocavit matrem pueri, ut pcrsuadcrct filio suo, ne ct ipse, 
sicut fratres ejus, ad majora tormcnta perveniret. Dixit 
midicr se pcrsuasuram lilio suo^ Scd quid liabuit pcrsua- 
dere illi c[ui rcmanserat, nisi quod persuaserat illis quos 
jam ad Dominum praemiserat? Jam enim^ primo dixerat 
fdiis suis : « Filii, nescio ([uomodo in venlrcm mcum 
)) apparuistis^, nec cgo spiritum et animam dcdi vobis; 
)) non vullus ct membra plasmavi^ sed Dcus qui fecit 
» coelum et terran*, mare, et omnia quae in eis sunt , et 
» omnium inquirit acluum * originem, ipse spiritum et ani- 
» mam vobis^ donavit^ ipse vultus et membra plasmavit, 
» et quia modo propter sanctas leges ejus traditis corpora 
» vestra, sed ipsc iterum vos restituet in sua miscricor- 
» dia.{a). » Mater enim erat'''; hoc noverat prsestare fdiis 
suis, quae toto corde dihgebat Deum. 

V. Si miramur, Fratres, Abraham sanctum, c|uia Deo in- 
trepidus obtuUt filium, (juanto magis hrec mirabihor ex- 
titit, ([U3C una die scptem iihos Martyres ad Deum cum tota 
devotione praemisit''? Igitur ct isti novissimo fdio^ qui 
remanserat, chccbat : Tu,fdi, superesmihi^ tu summa 
votorum meorum, tu postremus cLiusisti partus meos ; rogo 
etobsecro, complc gaudiummeum^.Miserere mci, incjuit, 
mi fdi^*^, c^ure tc* in utcro meo^^ tot mensium spatia por- 

(«) 2 Macli. vir, 22, d3. 

» Cod. malc clixit mulieri ut pcvsuaxlcvet fiUo suo. — ' Edit. tuin eniin. 
- 5 Etlit. pavuistis. — ^ Cod. evidenti enoie inquit tactuunt. — ^ f-'Q- 
his deest in Cod. , scd lcifitur in Edit. — ^ Edit. mater cnim erat, non 
no\'erca. Deinde veibum hnc desideratur. — 7 Edit. remisil. — ^ Cod. 
rriinus benc et in isto minimo filio. — Edit. gaudia mea. — 'o Edit. 
misererc , innuit, mci filii. — " Tn Edit. dee>;t vo\mcn. 



SERMO LXII. IN SOLEMMTATE SS. MACHAB.LORUM II. 313 

tavi. Ne uno momento confiindas senectutem meam •, ne 
decolores tot fratrum tuorum trophaea -, ne ^ sacrum eorum 
comitatum relinquas, nec consortium deseras. « Aspice, 
» inquit, Fili, in coelum («) , » unde spiritum et animam 
accepisti; « aspice in terram^, •» quae tibi alimenta salutis 
subministravit; aspice fratres, qui coUegam expectant; 
aspice matrem ', « quae tibi lac per trienne tempus de- 
» dit (b). )) Redde mercedem pii sanguinis ; noli a fratri- 
bus separari, et^ quae te parturivit, matre divelli''. Rogo, 
Fili, temporales tibi divitias promittit Antiochus rex, et ^* 
temporales honores ; sed omnia vide et proba quia vana 
sunt, temporalia et inania^ seterna" non sunt. Solus 
Deus aeterna promittit, cpii neminem decipit, neminem 
falHt. Fih, recordare verba Domini Dei tui ; recordare, 
inquam , quod legisti veP audisti ; quid Deus dicat per 
Prophetam: « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas(c). » 
Fih, noh timere Antiochum regem, qui tuum corpus 
ad tempus'' occidit, sed time Deum tuum, qui corpus et 
animamcum tuis fratribus resuscitabit^*^. Vos itaque mihi 
septem dierum lumina Deus dedit. Jam sextum diem con- 
clusi, quia sex tuos fratres ad Dominum prremisi, et om- 
nium opera valde bona vidi. Debes et^' tu sequi fratres 
tuos *-, Fih, ut quse in iRis sex laboravi, in te septimum re- 
quiescam, quia et Dominus Deus ad quem curritis^^ et 
pergitis, septimo die requievit aJ) omnibus operibus suis , 
et ego requiescam in te ab omnibus lacrymis meis. 

VI. Tal^i ergo ^^ et isto materno hortamento admonitus^^ 

(rt) 2 Mach. vii, o8. — (b) IbiJ. 27. — (c) Eccle. 1, 2. 

' Edit. nec. — ^ Edit. m tcvra. — ^ Vide Serni. ccc, n. 7. — 4 Cod. 
male cetate. — ^ Id. male dehclli. — '' Et deest in Cod. — 7 Cod. et 
icterna. — ^ Edit. et. — 9 Desunt in Edit. veiba ad tcmpus. — "> Edit. 
s.-d Deum , tjui tamen corpus et animam citm tuis J^ratribus resuscitabit. 

— " Deest verbum etin Edit. — •> Tria Iktc verba in Cod. non loguntur. 

— «^ Edit. itis. — '4 Edit. iiiitur. — '5 Edit. armatits. 



314 S. ArOVSTTNI EPISCOPI 

repletus Spiritii sancto ait : «Quem speratis ? quem sustine- 
» tis ? Non consenlio neque obedio imperio falsi regis, sed 
)) ol)edio Dco (/?); » etCfeteracpinRaudistis.Tgitur etipse*, 
mundus et purus, spiritum tradidit. Post omncs mortua 
est et mater •, mortua in mundo, sed vivit in Deo. Non enim 
movi potuit, qunR filios suos pro amore Dei martyrium 
perpeti fecit. Omnes enim vivunt sub aracoelorum, « quia 
» non est Deus mortuorum , sed vivorum {b). -» 

VII. Ergo, Fratres, si'^ antiqui justi pro illis divinis sacra- 
mentis multa passi sunt: si tres pueros et Daniclem lau- 
damus et pr?edicamus, quia de mensa regis contaminari 
noluerunt ; si istos sanctos Machabaeos , de quibus tanta 
locuti sumus, et cum ingcntiadmirationis^ fama proferi- 
mus, qui cibum vel escam, quibus nunc Christiani licite 
utuntur, ipsi accipere noluerunt-, nos, pro Christo, pro 
baptismo Christi, pro Eucharistia Christi, et pro signo 
Christi, quse pati, aut quce* tolerare debemus, cum illae 
luerunt promissiones rerum complendarum , hoec sunt 
indicia completarum? Tunc enim erat fides occulta, modo 
manifesta. Nam cadem credebant, eadcmque sperabant 
omnes sancti et justi. Sustineamus ergo et nos, Fratres, 
quae iUi pro Deo sustinuerunt •, contemnamus qu.-E ilh^' 
contempserunt , ut cuni ipsis accipiamus vitam seternam, 
quam speramus. 

(rt) 2 Mach. vii, 3a et seqq. — (b) Luc. xx, 38. 

' YAit.iste. — '^'tdeest ia Cod. — ^ Cod. male admiratione. — 4 Vox 
(]u(v dcest in Edlt. — ^ Yerbum illi in Cod, non legitur. 



SERMO. LXIII. INSOLEMIVITATESS. MACHAB^OHUM IIl. .31,'» 

SERMO LXIII. 

In Solemnitate sanctorum Machabaeorum III. 

Eruitur ex vetustissimo lectionario manuscripto 
Vaticano 3836^ uhi legitur: Incipit Sermo S. Augus- 
tini de SS. Machabaeorum Kal. August. Priusjam lege- 
hatur stampatus inter Leoninos Serm. lxxxii; sed 
immerito. Unde fratres Ballerini in sua editione 
sancti heonis illum in appendicem rejecerunty quia , 
ut aiunty non Leonis, sed Augustini est. Hic igitur 
vero suo auctori vijidicatur. Locus ejus post prce- 
cedentem cum numero in solemnitate sanctorum 
Machahceorum v. 

SYNOPSIS. 

I. Fcstivitas dedicalionis Ecclesi.-c ct Martyrum. II. Conflictiis 
Christianorum, III. Martyruni solemnitas sanctitate celebranda. 
IV. Conclusio. 

I. Gratias, Dilectissimi , Domino Deo hostro^ quod 
quanta sit hujus diei solemnitas_, etiamsi ego taceam, 
conventus noster ostendit ; cum conspiranti enim studio 
et devoto animo convenistis, ut festivitatis- magnificen- 
tiam , etsi sermo non indicet, congregatio tamen ipsa 
testetur. Et recte : duplex enim causa lcetitiae est , in qua 
et natalem Ecclesiae cohmus , et Martyrum passione gau- 
demus ; nec immerito digne Ecclesia horum exultat mar- 
tyrio , quorum ornatur exemplo. Causam ergo solemnita- 

' Eilit. \t\\orc% raa\Q agamtis. — ^ CoJ, Barb. solemnitatis. 



316, S. AUGtSTINI EPISCOPI 

tis hodiernne, Diloctissimi, plGnissimc sacrae historisc lec- 
tionc didicistis, nec latcre vos potuil, quem in tanto 
rerum gestarum ordine exceperitis auditum, cum glo- 
riosam se|)tem Martyrum matrem cxultanli et non tacito 
lionorarctis afTectLi, in singuhs quidcm fihis passam , sed 
in omnibus coronatam. Subsecuta est enim fehci exitu, 
quos invicto prrrmisit hortatu *. Bcata genitrix, beata 
])rog('nies, memoralnlis pr.Tccdentium fortitudo. Nam 
cum in illo ordiric mortium'^, et in illa dispositione poe- 
narum, id saevissimi regis excogitasset impietas , ut victo- 
riam sibi ct de primis promitteret , quos sine tolerantiae 
cruciaret exemplo, et depostrcmis, quos in supplicio tor- 
queret aheno : muhiplicatse sunt Martyrum palmre, et 
dum singuli in omnibus vincunt , pnrtcr coronas pro- 
prias , omnes acquisivere septenas. 

II. Sed hsec ad fructuosam^ recolenda sunt aurium 
voluptatem. Intlat scientia, nisi aedificet obedientia : gra- 
vant audita, nisi suscipiantur imitanda. Nec enim quia 
cessavit persecutor et tortor , quia omnes ^ jam Dco mih- 
tant potestates, desunt Christianis , quas superent passio- 
ncs. « Fih, inquit, accedens ad servitutem Dei sta injus- 
)) titia ct timore , et prnepara animam tuam ad tentatio- 
)) nem («). » Et Apostolus dicit : « Quicumque in Christo 
» pie volunt vivere, persecutionem patiuntur propter jus- 
» titiam (h). » Qui ergo putas quievisse persecutionem, 
et nulhun cum hostibus esse conlhctum, intimum cordis 
tui scrutare secretum , et omnes recessus ^ anim;ie tuae di- 
Jigens explorator ingredere : et vide si nuUa te impugnat 

(rt) Eccle. II, 1. — (i) 2 Tim. iii, i2. 

' Cod. Casanat. auos munitos prccmisitornatu. I<1. habet Cod. Barb. — 
' Cod. Casannt. morientium. — ^ Cod. Casanat. et Barb. ad injructno- 
sam. — 4 Veibum amnes dcest in aliquibus manusciiptis. — ^ Edit. priorcs 
r<?r«r?fiT , perperam. 



SERMO LXIII. IN SOLEMNITATESS. MACHAB^ORUM III. 317 

adversitas , si niilliis tyrannus vult in mentis tu.c arcc 
dominari; noli cum avaritia paccm firmarc, et iniquorum 
c[usestuum incrementa contemne. Superbicie concordiam 
liega, et magistime in gloriam suscipi quam in humilitate 
calcari. Dissociare ab ira ^ , nec dolorem inflammet invi- 
dige cupido vindictae ; renuntia voluptati, avertere ab im- 
munditia, pelle luxuriam, fuge iniquitatem, abstine a 
falsitate- : et cum videris te multiplicem habere pugnam, 
tu quoque imitator Martyrum , numerosam quoere victo- 
riam. Toties enim peccatis moriemur, quoties in nobis 
peccata moriuntur : « Et pretiosa in conspectu Domini 
« etiam ista mors Sanctorum ejus (rt), » ubi homo occidi- 
tur mundo , non interitu sensuum^, sed fine vitiorum. 

III. Si ergo, Charissimi, non « Ducitis cum infidelibus 
)) jugum^Z'),))^^ peccatores esse desistitis, et nulhs carna- 
hum cupiditatum tentationibus ceditis ■^, solemncm hanc 
dicm legitime ^ celebratis : et non solum Martyres ac Mar- 
tyrum matrem, sed etiam ilJius^^memoriam, justo honore, 
veneramini, qui hoc die antiquam festivitatem hujus loci 
consecratione geminavit : magnificus quidem structor 
parietum, sed magnificentior a^dificator animarum, ullra 
a3vi sui terminos opera pietatis extendens , ut utihtatibus''' 
institutionum ejus etiam in ipso frueretur devota posteri- 
tas, et habitando quod condicht, et faciendo quod do- 
cuit. 

(a) Psal. cxv, i5. — {b) 1 Cor. vr, i^- 

' Cod. Baib. dissocia te ah iva. — - Edit. piioies oniiltc Jhlsitatem — 
^lbid. non terimnatione sensuum. — 4 Alias creditis. — 5 Additurex proba- 
tis Codicibus. — ^ In opinione Quesnelli et aliorum qui hunc sermonem sancto 
Leoni tribuunt, agebatur hic de Sixto III; cum autem certum sit Sermo- 
nem hunc non sancto Leoni, sed beato Augustino esse tribuendum, evanes- 
cit prorsus illa sententia , et credendum manet hic oratorem tractare de 
quodam suo pra;decessore , ccclesiai sanctorum Machabseorum fundatore. — 
7Cod. Barb. utilitate. 



318 S. AIGUSTINI EPISCOPI 

IV. Omnia crgo, Dileclissimi , qure ociilis ceniilis, 
racnte mcministis, ad profectum^ vestrse sedificationis as- 
sumite , ct ita unus(|uis{[ue vcstrum pryeparato a majori- 
bus utatur habitaculo, ut in sc ipso mcminerit lemplum 
Dci csse fundatiun. Nihil structur;.e suic pravum , nihil 
suppouat^ infirmum j sed vivis et electis lapidibus con- 
gruendo^, pcr indissolubilcm conncxioncm crescat in Do- 
minici corporis unitatem : auxiliantc ipso angulari lapide 
Deo* ct Domino nostro Jesu Ghri-sto, qui cum Patre ct 
^piritu sanctovivitctregnat in ssecula sseculorum. Amen. 

V% \/V%^ \M;\' VVX^ V V^ VVV\i %. VVV VV*/V% VVV VVVV VVVV' vvvv x^/vv vvi^v v%^^ 

SERMO LXrV. 

InNatah Martyrum. 

^ermo sancto Augustino merito ascribenduSy ui- 
pote qui eruatur ex Cod. xii ^fol. 258 , cum nondnc 
heati Doctoris. Ponatur inter Editos post sermonem 
cccxxxv, cum numero in JSatali Martyrum xi. 

SYNOPSIS. 

I. Prctiosa mors sanctoruni Martyruni, co quod prsesertim sup- 
plicio, ut Christus, affccti fucrint. IT. Nil timendum pro Cliristo 
oli rulurorum cxpectationem. III. Conclusio. 

I. Cantabimus et cum summa dilectione cantabimus 
spirituahs Psalmi dulcissimam cantilcnam 5 ct Sanctorum 

■ QuesncUus male ct ad profcctum ; conjuncUo ef abundare vidctur, et 
plurimis vcjicitur manuscriptis. — ^ CqJ. Vat. supcrponat. — ^ Cod. iJarb. 
congei'endo. — 4 Jpso angulari lapide Dco et; liai voccs adjecta; fuerunt 
ex Cod. Vaticano. 



SEKMO LXIV. m natali martyrum. 319 

mortem consoiia voce praeconabimus * ; et ciim Pro- 
phetae psalterio , Spiritus sancti canore , multifidum 
ollicium nostras vocis adjungemus "^ dicentcs : « Pretiosa 
)) in conspectu Domini mors sanctorum ejus (a). )> 
Exerat licet diabolus per complices suos in sanctos l)ei 
ingeniosa crudelitate supplicia , fustiJms quatiat, plum- 
bis elidat , in equuleos extendat , ungulis efTodiat , et ex- 
carnificata corpora facibus impietatis exurat , ut post 
exusta corporum atrocitatibus membra^, deformem ad 
mortem ignibus videatur exhibere frixuram. Cruces sta- 
tuat, stipites figat, bestias admoveat, praecipitiaque com- 
ponat 5 in vanum laborat ^ quia qui desiderio regnorum 
coelestium capiuntur, qui promissa futuri temporis con- 
cupiscunt, prisesentia cuncta despiciunt •, nec possunt 
temporalem vitam c^uaerere , quos amor vitse aeternae 
coeperit possidere. Qui enim tulerit crucem suam , 
et sequitur Christum, amare non potest mundum , ([uia 
vorago est omnium vitiorum. Hoc denique Dominus in 
Evangelio ait : « Si quis voluerit post me venire, abneget 
)) se sibi, et tollat crucem suam, etsequatur me(b). Tol- 
)) lat , inquit. crucem suam , )) hoc est dicere : Tollat cru- 
cem meam"* ; quia qui tulerit meam , faciet eam crucem 
suam. Commune ergo habet cum Christo praemium vir- 
tutis , qui cruceni tulerit Salvatoris. Glotiosis enim men- 
tibus mors ista compendium est. 

H. Jam vero si accesserint aiHictamenta poenarum, plena 
sumitur pahna virtutum,qu8epatientem perducat ad con- 
spectum Domini coronatum. « Si quis vult, inquit, post 

(«) Psal. cxv, i5. — {b) Mattli. xvi, 24. 

' Vide Serra. cccxxvm, n. 1; et cccxxix, n. i et2. — " Cod. male acf- 
junximus. — 3 Cod. utpost exurat a corporum atrocitatibus membra; 
tcxtus mutilus; judicet Lector an legitime restituatur, — ^ Vide Seriu. 
cccxxix, n. 2. 



S. AUGUSTINI EPISCOPI 

» me venlre^ abncgct se sibi. » O zelantem Dominum 
vcre I quia sicut scriptum est : Deus zelans, ita te vult 
se amaie , ut te incipias odisse : ama , inquit , mc, noli 
te •, abnega tc tibi , et serva te mihi •, esto meus , noli 
tuus^, vita tua pcndeatexcrucemea, quia crux mea servat 
vitain tuam. Nolo te ames ; me ama ^ quia si me amaveris^ tc 
amabis •, nam si tesine mc amaveris, odisse te incipis. Amas 
hanc vitam? Ama magis eum ({ui til)i dedit ipsam vitam^ 
Amas corpus tuum? ama magis Greatorcm tuum, qui 
creavit corpus tuum. Quid amas quod periturum est? 
ama (|uod semper est. Amor praesentium caducus est •, 
amor futurorum .Tternus est ^ quia prnesentium amor tcm- 
pore incipiente finitur; imo pcr ipsam mortcm, ad im- 
mortahtatis praemium pervenitur. Sic Prophetre sancti 
amantcs Dominum, oderunt mundum. Sic trcs ilh invicti 
Pucri dcspcxcrunt vitam suam, ctvicerunt fornacis flam- 
mam. Sic Daniel feras regno sanctitatis edomavit, qnia vo- 
luptates mundi cum vita ista damnavit. Sic Eleazarus se- 
nex, maturiore- consiho , virtutes obtinuit,f|uia mundum 
ct in juvcnlute calcavit. Sic Machaboea bcata cum fihis^ 
imo in fihis torta, et allectum sprevit et sexum, ac sacri- 
ficavit natur;c ipsius pietatem-^ ex mortibus fihorum. Sic 
vencrandi Apostoh docucrunt, et i[u<t docuerunt imple- 
verunt, quia pro Christo mori quam saeculo vivere ma- 
lucrunt, et ad paliendi fehcitatem credentium animos 
armaverunt. Sic sancti Martyres gloriosi pro Christo suas 
animas posuerunt, et abnegaverunt se sibi, ut tolos se 
proprio traderent Creatori. Sprevere supphcia, contemp- 
sere tormenta, cruccs, ignes, patibuha, bcstias, nec potuit 
in corum scnsibus cxercereunumsupphciumdominatum, 

' Vide Seini. acLwiii. — = CqJ, niatiiorioso ; evidcns patet cnor. — 
3 God. pietatis. 



SKllMO LXIV. IJN jyAXALl MAUXVllL.M. 321 

iii quorum mentihus amor dominicus obtinuit principa- 
tum. 

III. Ergo cum despiciant Sancti mundi istius incola- 
tum, et pro Domino velint se addicere cruciatiljus tor- 
mentorum, merito eorum « Mors in conspectu Dei dicitur 
» pretiosa(«)j » quibus nihil charius in hoc mundo in 
comparatione rerum omnium perducetur, In cruce pen- 
deant, bestiis subjaceant, quahscumque mors pro Dei 
confessione initur, pretiosa est 5 quia « Etsi coram homi- 
» nibus, inquil Salomon, tormenta passi sunt, spes illo- 
» rum immortahtate plena est; et in paucis vexati,in 
» multis bene disponentur (/>>). » Unde et Apostolus his 
concinens : « Quis nos, inquit, secernit a charitate Christi' ? 
» triJjulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nu- 
» ditas, an periculum, an gladius, sicut scriptum est, 
» quoniam propter te morte damnamur, omni die aesti- 
» mati surnus ut oves occisionis. Sed in his omnibus evin- 
» cimus propter dihgentem nos. Certus sum enim quia 
M neque mors, neque vita, nec[ue Angeh, neque virtutes, 
» neque superbia, neque altitudo, neque pra^sentia, necpie 
» futura, sed nec creatura aha poterit nos separare a di- 
» lectione Dei, quse^ est in Christo Jesii, Domino nos- 
» tro(c)^. » 

(«) Psal. cxv, i5. — (b) Sap. ni, 4? ^- — (t) Rom. -¥111, SS-Sg. 

> Vide Senn. cccxxxv, n. i, — ^ Cod. (/nod. — 3 jijec versio speciali 
est; non veperitur in versionibus antiquis apud Sabathier in Epist. ad Rouia- 
nos vui, 35, 36, 3^, etc. 



cxxx. 21 



SANCTl AURELII 

AUGUSTINI 

HIPPONENSIS EPISGOPI , 

SERMONES INEDITl. 



GLASSIS IV. 
SERMONES DE DIVERSIS. 

SERMO LXV. 

De Poenitentia. 

Eruiturex Cod. \u,faL 198. JSihilobstarevidetur 
quin S. Augustino trihuatur, Verum est quidem auc- 
torem asserere Nini^^en post triduum esse destruen-^ 
dam; sedhuic sententice B. Doctor non repugnat, ut 
videre est de Civit, Dei, lib. xviii, cap. xliv. Dejiac 
sententia videri etiam potest S. Hieronymus in Jo- 
nam. Idem sermo in Bihl. Laurent. tom. l,Jol. 403, 
laudatury sed sine nomine. Locus ejus post sermo- 
nem ccclh, cum numero de Poenitentia in. 

•21. 



^•2A s. ALGLSTiKi Eriscori 



SYNOPSIS. 



l. Pocnilcnlia cunctis nocossaria cst. !I. rociiiloiitia> nccossitas 
probalur ox statu conscioiiliic ct oxoiniilo Ninivitariini. III. Ptcni- 
tentia ab ipsisniet innoccntibus adoptanda. IV. Ncmo se potcst 
excusando diccrc innoccntcm , quin imo co ([uod so talcm dicat fit 
culpabilis. V. Conclusio. 

I. EvAAGELicAlecLiOjFratres charissiim, ciim legeretur, 
aiidivimus ^ : « Poenitenliam, inquit, agite, appropinc[ua- 
» vit cnim regnum coelorum (a). » llegnum coelorum 
Christus cst, qui estcognitor bonorumacmalorum, et ar- 
hitrum^ omnium eonstat csse eausarum. Prceveniamus ita- 
que Deo, in confessione peccati, ct ante judieium omnes 
animoe castigemus errores. Ad pericukun autem pertinet, 
si nescias qua hhet curatione emendare peccatum -, praeser- 
lim cinn nos causas neghgentiie intehigamus redcmptu- 
ros, poenitentiam agere debemus. Agnoscite, Dilectissimi, 
quanta sit circa nos Domini Dci nostri pietas, ut admissi 
criminis culpam antcjuchcium vehtsatisractione componi. 
Nam ideo semper justus judex admonitionem prsemittit, 
ne quando quidem jus severitatis exerceat. Nonabs re est 
ideo^ , quod a noliis Deiis noster fontes exigat lacryma- 
rum, ut quod neghgentia perdidit , poenitentia* reparct. 
Scit cnim Dominus noster non semper hominis^ integrum 
stare consilium ^ fret[ucnterpeccare corpore, aut vacihare 
sermonc; ideo pcejiitentiam docuit, per ([uam possit et 
destructa corrigere et lapsa reparare. Securus itaque de 
venia homo, debet semper suspirare de culpa. Quamvis 

(«) MaUh. IV, 17. 

' In IiiJiculoPossiilii iiumeraturTvactatus exEvangelio : /igitc pocnilenUain, 
tom. X, fol. 2c)3, Maurinoruni. — ' Cod. male ut avhitror. — ^ Id. nialc 
Deo. — 'i Id. iiegligcntia. — ^ Id. Jiomincm. 



SERMO LXV. DE POENITENTIA. 325 

autem multis vulnerilius conditio humana laboret^ tamcn 
nemo desperet, c[uia Dominus satis largus est circa omnes 
languentes misericordise suse bona libenter impendere. 

II. Sed forte dicit aliquis non se habere quod plangat. 
Recurrat unusquisque ad conscientiam suam, et inveniet 
in pectore suo interpellare peccatum. Unus cordis plaga, 
alter corporis la])orat injuria^ uni dominatur superbia, 
alterum inflammat cupiditas ; unum arguit falsitas , alte- 
rum, per avaritiam, maculat aliena paupertas-, unus per 
elFusionem sanguinis humani polluitur, alter vihssimae 
muHeris amore sordidatur. Ad has tantas ac tam proecipuas 
sive mentis sive corporis plagas quomodo non est qui in- 
gemiscat? vel qui non supphces iacrymas fundat? Ne- 
minem ergo pudeat Deo otlerre vuhiera sua. Nunquam ad 
remedium pervenit, qui curari erubescit. Omnes acgritu- 
dines, ahae facihores sunt, ahae difficiles. Nullum gravius 
infii'mantium genus est, quam ahquem morbos suos nolle 
sanare. Docent hoc Litterae sacrae. Nullusqui qunesivit re- 
medium, periit; nuUus qui contempsit, evasit. Peritura 
post triduum Ninivitarum civitaserat, nisi ad poenitentiam 
confugisset. Quid enim Propheta dixit? k Adhuc triduum 
)) et Ninive subvertetur. Et verbum pervenit ad regem 
» Ninive, et surrexitde sede sua, et posuit vestimenla sua 
» a se et operuit se cihcio, et sedit super cinerem {<?). » 
Magna satisfactio , Dilectissimi •, deposuit vestimenta re- 
gaha, et operuit se cihcio. Maluit enim in cilicio evadere, 
quam in purpuris deperire. Ubi erat tunc illa regni su- 
l)hmitas? ut evaderet poenam superbise, confugit ad auxi- 
lium humilitatis', ut intelligamusDeo plus esse humilitatem 
quam potestatem. Omnium enim Ninivitarum* regnum 
tunc interiisset nisi illud '^ poenitentia patrona servasset. 

(«) Jon. 111 , 4, 6- 

' Cod. Nimvitfci ; forte pviiicifi'! Xinifitici. — ' Cod. eum. 



326 S. AUGUSTINT EPISCOPI 

III. Sodadluic additiir inillaNinivitanim satistactione, 
ut ct intantes simul ct animalia jcjunassent. Scd cur par- 
vuli jejunarunt, qui nihil mali fccerant? Jejunabant uti- 
que innocentcs, ut cvadcrcnt peccatores. Clamal)at par- 
vulus, ut scnior non perirct. Si etiam intantum jcjunium 
fueratnecessarium, cur etiametpecudum et jumentorum? 
Utique ut poenitentiam hominum ctiam fames probaret 
animalium , et rugicntcs ad Dcum in gravitate , quod ab 
aliquibus patratum ' fucrat , ab omnibus solveretur. Ita 
et nos, Fratres charissimi, consentientibus animis et cons- 
piranti fide clamcmus ad Dominum Deum nostrum. Illi 
clamabant, etiam post rcatum^ nos clamemus ne rei simus. 
Beatus ille, Dilectissimi , cui timor Dei'^ est pro flagello^ 
quem non poena corrigit , sed^ discipbna. Nunquam tor- 
menta patitur, qui timet ne aliquando patiatur. 

IV. Sed dicit forte aliquis in populo :Cur timeam, qui 
nihil mali facio*? Audi Joannem apostolum praedicantem : 
« Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos se- 
» ducimus, et veritas in nobis non est(rt).)) Nemo ergo sc- 
ducat VGS, Dilectissimi ; pessimum genus peccati est non 
intelligere peccata. Omnes quidem agnoscentes crimina 
sua, reconciliari Dominoper pocnitentiampossunt. Nullus 
magis de peccatoribus plangi dignus est, quam qui putat 
se non habere quod plangat. Multa enim delictorum ge- 
nera, Dilectissimi, et hfec periculosiora quaedam, quae lc- 
via esse creduntur ; illa sunt magis noxia, quia quibusdam 
fEstimanlur non esse peccata. Nullum enim malum facilius 

(a) i Joaii. 1, 8. 

' Cod. habet soluminoilo i^uocl alujuibus fUerat. Videat coi-rectionein 
Leclor, et judicet; qaanquam piiiasis etianinuui reu)aneat inconipleta ob vpi"- 
bum 7-ui^tentes, fortc jiro rugicntiljus illis. — ' Cod. uiale tuus. — ^ Cod. 
corrigisset; evidenter ]iro corrigit, secl. — 4 Vide Epist. de Perfectione 
justiti:u boniinis , n. xi.v. 



SERMO LXVI. IDE JEJUNIO I. 327 

decipit, quam ciim non intelligimus malum esse. Itaque 
ego nunc non dico de homicidiis, non de adulteriis, non 
de malis persuasionibus ; absitenim ut Christianorumhaec 
aliquis admittat, aut si fbrte commiserit, cecidisse et cor- 
ruisse non statim plangat. Sed de illis utique loquor, quae 
minora multo ac leviora creduntur. Quis autem vestrum 
est, Dilectissimi, quem vel ebrietas non poUuerit, vel am- 
bitio non rapuerit, vel invidia non exusserit*, vel cupiditas 
non incenderit, vel avaritia non vulneraverit? Unde ad- 
moneo,^ Dilectissimi, ut juxta quod scriptum est, humihe- 
tis vos sub illa potenti^sima manu Dei 5 et quia nullus est 
sine peccato, nuUus sit sine satisfactione •, quia hoc ipso^* 
quis nocens est, si se innocentem esse praesumat. Potest 
quisculpae minoris esse, sed non^ inculpabilis 5 «Nemo 
» est immunis a reatu {a). » 

V. Et ideo, Dilectissimi , qui gravius offenderunt, fide- 
lius veniam petant. Qui autem a mahs acerbioribus im- 
polluti sunt , orent ne poUuantur 5 praestante Domino 
nostro Jesu Ghristo, qui cum Patre et Spiritu sancto vi- 
vit et regnat in saecula saeculorum. Amen. 

vSERMO LXVI. 

De Jejunio I. 

Erutus hic Sermo e Cod. Cass. xii, foL 95^, propter 
nonnullam styli duriliem quibusdam ahjudicandus 
sancto Augustino visus est ; propter autem manu- 
scripti auctoritatem ilU trihuendus nohis videtur. 
Locus ejus post Sermonem cccxlvii. 

(«) Job. XIV, 4- 

' Cod. malc cxurit. — ' Id. c//n" hnc ipsc. — ^ Ihid. dceft noti. 



3-2S s. ALGUSTiM riMscon 

SYNOPSIS. 

I. Jojnnii iililitas ct ncccssitas probalur mcdicoriini auctoritatc. 
11. Aucioritatcphilosophoriim ct sancti Panli. 111. Excmplis Sanc- 
lorun» ct Christi. IV. Conchisio. 

1. QuoTiEsct-MQLE, Fratres dilectissimi , devotionis 
vestrac jejunia praenuntiantcs indicimus, toties ut obser- 
vctis ct faciatis hortantcs commoncmus. Mulli cnim non 
tam dclicali quam pigri, non vitiosi corporibus, scd po- 
tius mcntibus indcvoti, animorum suorum vitia mcnticn- 
tcs excusant regritudine aliqua viscerum,aut imbecillitate 
mcmbrorum,ct quanquam, ut dixi, confingant, tamcn 
etsi liabent aliquod vilium, eo magis currcre dcbcnt* 
ad jcjunium. Sicut enim dcliciae generant morbos, ila 
jcjunii cst posita medicina, morborum causa. Dominus 
aulcm hoc providens sic prsedicit ut dcvota jejunia ct 
vitiosis indicat. Tale denique nomen jejuniis imposuit, ut 
ea non audeant nec debiles recusare. Saccrdotes proindc 
suos his verbis instruxit per Joel prophetam diccntcm ; 
« Sanctificatc jojunium, curationem prrcdicatc (<'/). « Gu- 
ralio igiliir (piid cst nisi corporum medicina? Si medici 
rcgris jcjunia impcrtiunt, ut curcntur corpora, eadcm- 
quc Janguentibus pro medela succcdunt, Innnanafiue 
omnis infirmitas oegra cst suorum calore vitiorum; cur 
non ipsa infirmitas corporum jejuniis legitimis recura- 
tur, quse contra omnia vitia menlium simul ctcorporum 
prnccipit salul^ris inslitutio sacerdotum? Nam ut cadcm 
plcnius repetamus, h.Tc dicit : « Sanctificate, inquit, jc- 
)) jimiiun, ct prrcdicatc curationem : colligite majorcs 
« nalu, ct habitantcs tcrram in domo Domini Dci vcstri, 

(o) Jo»"l. I, i4, ct 11 , i5 , jixta vcrsionpm Vulgatsc anli<|iire. 
' f.o.lox ninlf ctivi-t-riiit. 



SERMO LX\I. DE JEJt'NIO t. 329 

» et exclamale ad Dominiini Deum vcstrum instanter 
)) ct exaudiet vos (a). )) Quid ad ha?c respondctis, venLris 
cultores.^Quijejunare nonvultis, exaudiri quomodo(non)^ 
vultis.^ cur stomaclios vestros epulis oneratis? cur dapi- 
Lus multis et vino visccra culta distcnditis? cur crudita- 
tes et crapulas jejunantibus populis exhalatis? ^llgritudo 
est ista, non digestio. Jejunate igitur Deo dum juhet, ne, 
quod ahsit, medicis jejunetis. Inter nos namque et medi- 
cos convenit, quia humores et sanguinis impetus jejunio 
temperantur. 

II. Philosophi quoque aethef eos animos in jejuniis pnr- 
gant a contaminationibus pessimis corporum terreuorum, 
carnemque hic puniunt, ut in ea macerentur. Apud nos 
vero jejunia corporum quasi hma sunt animarum. Excul- 
punt culpas conscienticne, peccata contrahunt, ut splen- 
descere faciant animas, quas rubigo colore maculaverat 
sordescentium delictorum. Cum igitur omne sapientiae 
jejunium judicet corporum medicina, quid vos sestimem 
nescio, qui populo jejunante prandetis? Notat vos tamen 
apostolus Paulus et dicit: « Esca ventri et venter es- 
Y' cis(«): )) Et iterum : « Unus jejunat et alter ebrins 
)) est(Z>) ^ )) et rursum : « Laudo vos, in hoc non laudo, quod 
)) noninmelius, sedindeteriusconvenitis(c). )) David au- 
tem vehemenler vos accusat his vcrbis: )) Domine, inquit, 
» de absconditis adimpletus est venter eorum ; saturati 
)) sunt porcina, et reliquerunt quoe superfuerunt parvuJis 
)) suis. Ego satiabor jejunio, ut manifcstetur mihi gloria 
« tua(<^)'^. )) 

(«) Jo51. 1, 14. — (b) I Cor. VI, i3. — (c) IJ. XI, i:, 22. — (c) Psal. 
XVI, i4, i5. 

' Particula noji in Codlce videtur abundare et sensum vitiaro. — ' De iiac 
vcrsione usus est S. Augustinus in Enarratione circa Psalmuin xvi, n. i^, ct 
Epist cxLix ad Paulinum, n. 3 ct 4. 



230 S. AUGDSTINI EPISCOPI 

III. Jejimioram deniquc sicprobata merita monstran- 
tur. Moyses primum ut legcm a Domino acciperet, jeju- 
navil, mcruitque do Domino, ut loqueretur cum Domino^ 
Elias temporc siccitatis suo pluviam^ j<^jwnio de mitigato 
Dominocxtorsit. Daniel impastis leonil)us famcm suojeju- 
nio mitigavit^. Tres pueriin^ camini flammantis jncendio, 
suo jejunio alienos deos negavcrunt. David qiiotiescum- 
(jue tccit Dco jejunia, toties de liostibus reportabat vic- 
toriam. NiniviUie suo jejunio iracundiam Dei in indulgen- 
tiam convcrterunt •, quibus tam fuit timoris astutia, ut 
j^ecora sua sccum faccrent jejunare, tantumque illis boc 
profuit, ut Deus juste commotus bominum pecorumque 
jejunio, commixtis vocibus placaretur. Novum miraculi^ 
genus , Fratres mei ! quod ^ bomines solent prsRStare peco- 
ribus, pecora liominibus prsestiterunt. Dominus omnium 
Christus, ut diabolum vinceret, jejunavit. Apostoli jeju- 
nando Paracletum Spiritum sanctum accipere de coelo 
meruerunt. Sed quid in viris baec laudo, cum sit jejunii 
virtus etiam foeminarum^. Juditb, armata jejunio, caput 
tyranni Holofernis alDScidit. Susanna a falsis testibus je- 
junio suo absoluta est. Esther regina jejunio suo, nc per- 
sccutoris tyranni nequitia pra3valeret, pacem populis im- 
petravit. Sunt quidem hujusmodi legis exempla diversis 
ornata meritis pcrsonarum ; sunt e diverso contraria, qunr» 
demonstrant quot mala^ proestiterunt non custodita jeju- 
nia. Jonathan filius regis Saiil, cum pater suum indixissct 

' Ilacc exempla ctiam leperiuntur in Ilomilia ix Chiysostomi in Matthseum, 
ct rn Ilomiiia Origcnis, quamvis s^itpotius altcrius, ut notatur in Kibliothcca 
Concionaloria Combe(isii, tom. ii, fol. 5. — > Codex malc placauit , ct 
postea extoTsisset. — ^ Item male inpastu...Jamc... geminai^it. — 4 Ibid. 
deest vox nccessaria in. — 5 Codex male cuiii. — ^» De jejunio fceroinarum, 
vide S. Augustinum de Moribus Ecclesiaj catholica; lib. i, n. 70. — 7 Cod. 
f/notiens y crcdo pro (/iint mala. Postca dcsidcratur particula ;?o/j , scdpcr- 
pcram. 



!n. 



SERMO LXVII. DE JEJtlNIO II. 331 

unium, ignorans sceptro siio mel atligit ct gustavit^ 
itumque haec culpa gravavit exercitum, ut cum ipse 
lus peccasset, omnis militia gravaretur, et nisi vindicta 
ocederet, non esset facinus expiatum. Cum igitur reus 
set Jonathan fiUus regis, quia jejunium nescius violavit, 
ulto magis rei sunt illi qui indicta sibi jejunia non fa- 
^da contemnunt. 

IV. Jcjunatc igilur, Fratres charissimi, ne dissimuJatio 
|i^a, quod absit, sacrilega judicetur a Domino noslro 
!SU Christo qui regnat in saecula saeculorum. Amen. 



SERMO LXVII. 

De Jejunio II. 

i 

HicSermo^ quilegiturin Cod. Cass. xn.)fol. 96, cum 

\omine sancti Augustini, jam quoad majorem par- 

?,m stampatus habetur in Editis apud Appendicem 

\erm. glxxv ; sed adjunctum habet exordium, quod 

\mnino suppositum crediderim , utpote quod fere 

ytum coalescat ex uno Isaice textu longissimo, qui 

ostea totus reprcesentatur iterum in sermone , 

'a ut sermo iste brevissimus nihil aliud quam tex- 

um hunc bis reprcesentatum recitare videatur. Adde 

'uod phj^qsis, qua sermo noster incipit , principium 

ermonis ojnnino sapiat, et munerus pjnjnus Edit. 

niasi pawms male assutus appaj^eat. Unde fit ut 

^eJ^jno, qui., sicut legitur iji Mauj^ijiis, pj^oj^sus abji- 

\iendus videi^etur , qualis apud nostj^mn legitur 

V.odicem prorsus videatur adjnittendus. Fojuitur in 

Editis post pj^cecedejitem . 



332 s. AUGUSTINI EPISCOPI 

SYNOPSIS. itat 



I. Jejunandiim non solum corpore, sod mcnte. I[. Jojunio W^ 
genda sunt opera misericordicc. III. Quae Deo accepta jejunia? %» 

I. Legimvs Spiritum sanctum per Isaiam prophel 
laliter imperfcclos' incrcpantera : « Jcju]iia vestra* 
)) diem magnum non sustineo, dicit Dominus(«). » Je 
nium cst quod probat Altissimus, non solum intermi 
corporis refcctio, verumetiam a malis actibus facta c 
cessio. Itaque cura, ne mens tua gravetur oppressa pi 
catis, neque animus tuus vitiorum illecebris delectetur.„ 
digna Deo exolvisti jcjunia. Cocterum si corpus tui# 
inedia longa consumpsit^ atque illi subtraxeris cibi# 
cui non detraxeris vitia^ in malis perseverans, magis \uJ^ 
reris^ quam placeas Deo. Tunc erunt Domino acceji^i' 
jejunia, si operibus sanctis iuerit expiata conscientii.F^: 
Cur enim corpus fame discrucias, ctii turpiter peccaml^i! 
blandiris? Principaliter ergo animus jejunet amalis,tff 
sic corpus subeat cxcrcenda jejunia. Nam cum sit jcji)fst' 
nium animae humiliatio, quale est humiliari cibo et akf 
geripeccato? Qui igitur corpori suojejunia devotus incU 
cit, principalitcr rcnuntiet vitiis, cupiditatum fomlt ' 
comprimat, frangat impetus mentis, libidinis vincat facc - 
avaritiae ardentes flammas cxtinguat^ latiusque facti s 
dilectionem^ extendat, atque in ahmenta pauperum a! 

(rt) Isai. I, i3. 

' Cod. male perfectos. — * Edit. neomenias vestras et sahhaLui, 
iliem ma^mm^^lc. — 3 Cod. male comumeris. Edit. jcjunialonga r,u 
sumpscrint. ~ 4 Edit. cum cletrahis vitia. — 5 Edit. horres. — '' C. 
inale sentenlia.-- Edit. Uhidines vincat,faces avarifa: ardmtis exti, 
guat. —^ V.i\\\. factis vim dilectionis extendat. 



SERMO LXVII. DE JEJUNIO II. 333 

)ti apparatiis impendia largiatur. Omnia ergo corporis 
ianda peccata animi virtute calcentur, ut et anima 
ictitate corporis adjuvetur. Tunc enim et impetrari^ 
terit quod optatur , si corpus castum animusque devo- 
;'ad oflicia sanctitatis implenda per curam observatio- 
incedat^. Haec sunt quoe divinam commovent pietatem, 
« ad impetrandam precibus sanctitatem^ semper adi- 
n faciunt. 

[I. Gaeterum si caput^ substernas, atque cinerem de- 

»er spargas, si denique collum tuum velut circulum 

queas, atque ad exorandam clcmentiam Dei largos 

djus effundas, nihil proficies. Commovere enim divinam 

j){[i poteris pietatem , quia circa proximos tuos neglexisti 

iif,j)itam charitatem ; scriptum est enim : « Non tale jeju- 

toijiium ego elegi, dicit Dominus, nec si flectas ut circu- 

yum cervicem tuam, cilicium'' substernas, nec sic vo- 

lio|;abo, inquit, jejunium acceptum, sed solve omnem 

ceiiodum iniquitatis et obstinationem malorum 5 dimitte 

i;i[uassatos in requiem et omneminiquam contentionem '^ 

„ii(vlissipa. Frange esurienti panem tuum , ct egenos 

K line tecto induc in domum tuam. Si videris nudum, 

' . . ... . . 

jejifesti, et domesticos seminis tui ne despicias. Tunc 

jiinim^ erumpet temporaneum lumen tuum, et vesti- 

enta tua cito orientur, et prseibit ante te justitia'^, et 

laritas Dei circumdabit te. Tunc exclamabis et Domi- 

us exaudiet te^ dum adhuc loqueris dicet^'^ : Ecce ad- 

ium (a). )) Ha3C sunt enim quibus homo et refectus 

jljo frequenter impetrat quod exoptat, et jejunans majora 

emia consequitur sanctitatis. 

11) Isai LViii, 58. 59. 

Cod. male impelrare. — * Id. aniinumque devotum. — • ^ Id. incidat. 
"ft Id. sanctitatis. — ^ jj. capite. — ^ Edit. cilicium autem et cinerem. 
^' Edit. conventionem. — ^ ^nim dcest in Edit. — 9 Edit. justitia tua. 
wJlio Cod, ininus bene dicit. 



334 S- algustini episcopi 

111. Tale jcjimium dcsiderat Chrislus j tali denitjue 
lectatur oiunipotens Deus, qucm ad jcjunandum non 
manium delictorum frequens reatus impellit, non deni 
adipisccndac glorioe temporalis, vel cumulandi patrim 
cupiditas inanis incendit, sed urget semper religi 
atrectus, et devota sinceritas •, quam cum fuerint comi 
plenae pietatis otiicia^, quantum ille proficiet ? Mereb 
statim pr?esentem Dominum propilium quan*ere'^. Iii 
ergo miserationis otiicia, et sanctificasti jejunia. Saj 
pauperum viscera, et anima tua muneribus sancti 
pinguescit. Yesti nudum, et tua peccata contecta & 
Peregrinum hospitio contende susciperc, ut et te Dei 
coelorum regna suscipiat^ per Jesum Ghristum Domir 
nostrum , cui est honor et gloria in saeeulorum s^ec 
Amen. 

SERMO LXYIII. 
De falso amico. 

Eruitiir ex Cod. Cass. ■Kii^/bl liS-^nihil repiig. 
sententiis et dictioni Augustiniance. Unde admiti 
dus., et post sernionem ccclx inter sermones de 
i>ersis ponendus. 

' Id. male qtue cumfuerint comita pletia fietatis officia ; et d 
Edit. (fuantum illevalcbit, (juantum ille proficietl Taliter agcndo H 
hitur, etc... — ' EJit. scntire. — 3 (joJ. miuus beno ct Dcus tc susci 
Reliqua Jcsuut in Edit. 



SERMO LXVIII. UE FALSO AMICO. 335 

SYNOPSIS. 

I. Falsusaniicus pejorapcrto iuimico. H. Falsi aniici cxprobra- 
tio. III. Judae falsi amici proditio. IV. Jud<B ct Pctri comparatio, 
et conclusio. 

I. Protector omniuin et nutritor Spiritus sanctus, qui 
cupit servare quod creavit, cautum facit a pericuiis inno- 
centem, ne simplicitate sua decipiatur incauta simplicitas. 
Sic enim per Salomonem exhortatur Dominus , et monet 
dicens : « Non credas inimico tuo in aeternum («). » Sed 
dicit aliquis : Adversus inimicum me facio cautum 5 quid 
facio de ficto amico * ? dicam et ego, quod David propheta 
dixit : « Non timeam. » Quia nec ille timuit , non timea- 
mus, sed pariter cum illo dicamus : « Dominus mihi ad- 
» jutor est, non timebo quid faciat mihi homo(^). » Sed 
dicis : Inimici mahtia in aperto est j nam falsi amici ssevitia 
in occulto est : in inimico quod caveam video ; numquid 
possum videre cor falsi amici quem diligo ? nam certior 
est inimici publ^cata maUtia, quam istius fictitia - amicitia. 
Nam in inimico quod caveam video ^ in amico falso quod 
observem non video. Nam in inimico, quod video fugio : 
in falso amico quomodo possum videre quid observem? 
Nam istius amicitia dolosa me illudet, utet credam. Ad- 
versus ejusmodi David dicit : « Eripe me, Domine, ab ho- 
» mine malo , a viro iniquo libera me (c). » Inimicus 
enim, cum se ostenderit, faciet te cautum in omnibus; 
nam falsus amicus in occulto tibi moHtur negotium cru- 
delitatis sub imagine charitatis. Non pertimescas inimici 
nequitiam , cujus malitiam vides 5 sed cave te a falso 

(a) Eccle. xii, lo. — (6) Psal. lv, ii. — (c) Id. cxxxix, 2. 
' De falso amico vide de Civitate Dei lib. xix, cap. i5. — ' Cod. nialc 
Jiictiosa. Infeiius, peipevani, duplicatur xoxjcilso. 



336 S. ALGLSTINl EPISCOI'1 

amico. Falsus vcro amicus tunc vehcmcntius noccl, 
([uando amicitiiic ])landimcnta molilur. Nam inimicus in 
vcibis agnoscitur ; falsus vcro amicus quando in verbis 
])cnignitatcm dcmonstrat, intus crudclitatcm occultat. 
Nam solus Domiiuis lioc ]3cnc novit, qui tliscutit omnium 
corda; nam liomo, quod vidcrc crcdit, sacpe nonvidct', 
Dcusautcm, et quoe non vidcntur « a longecognoscit(a). » 
Sed liomo, ut noceat, corde aliud cogitat, aliud profert 
verbis. 

II. Noli, Amice, noli, Frater, cum fictionibus^ vcrba 
adulatoria loqui cum proximo ad faciem, et cum dorsum 
nb co verteris, vitam cjus lacerare ore viperco. Tcrrcat te 
Psalmi scntentia, ubi dictum cst: « Labia dolosa in corde, 
)) et cordc locuti sunt mala(^). » Sicenim implet volun- 
tatem dial)oli, quia falsus amicus in verbis bcnignitatem 
demonstrat, et in corde vencnum habct inclusum. Vcrba 
pacis sonatos, ct cor cjus dolum occultat^. Dctalibus au- 
temdicit Propheta in Psalmo : « Qui loquitur paccm cum 
)) proximo suo, mala autem sunt in cordibus corum (<:■). » 
Duin paccmloquitur, percutit-, et dum blanditur, inlcrfi- 
cit, quia in corde tenet malitiam. Nubem vultus tui timeo, 
quia quod intus cogitas, non cognosco : blandiris, et 
s.xvis*^ obsecpieris, et occidis^ dulccs habcs sermoncs, 
scd veneno conditos. Timeo obsequium tuum, falsc 
Amice, timeo colloquium tuum, quia ore faraidaris, et 
cordc insidiaris. Mihi ([uidem bene lo([ueris, auribus meis 
audio^ malum autem ([uod intus cogitas Deus novit, ([ui 
est <( Scrutator renum, et cordium {d) 5 )) quia <( Homo 
» videt in facie, et Deus intuetur corda(^). )> 

(«) Psal. cxxxvii, 6. — [b) IJ. XI, 3. — (t) IJ. xxvii, 3. — {(T) Jereni. 
XVII, 10. — (c) I Heg. XVI , 7. 

' In CoJ. JesiJerantur hxc vcrba , ^icpe non vidcl , quae sensus eviJentcr 
rcijuirit. — ^ CoJ. niale coiifrticliunibus. — ^ CoJ. inale sonantem... oc- 
cultiintein. — 4 Vide Senn, XLix , n. ^. 



SEUMO LXVIIl. DE FALSO AMICO. 337 

III. Nam et Judas, mercator sacri vuliieris, Domiuum 
Jesum dum salutat vendidit, dum osculatur tradidit. 
Malus enim traditor hujusmodi dederat signum ; dixit ' 
enim : « Quemcumque osculatus fuero, ipse est,tcnete 
» eum (a) , » et hinc licet immortalis vincet , et victor a 
mortuis resurrexit, tamenmahtia ^ traditoris malum, quod 
conceperat, peperit, quia conceptum verbum evanescen- 
tium^ gladium latere non poterat. Ad tantam enim scele- 
ris persecutionem nullum impedimentum habuit, quia 
patrem siuim diabolum habuit adjutorem. Ecce inter ci- 
bos, et potus propinavit Magistro latrocinium, et ferrum 
pro pane ruminavit, et buccella verborum panem intinc- 
tum accepit, et Domini traditionem propinavit. Christus 
bonus bonum dedit, sed Judas malus bonum malc acce- 
pit •, judicium sibi acquisivit, quia in traditionem Domini 
et Magistri properavit^ magister crudelitatis, et domes- 
ticus latro. Solus hoc Dominus agnovit quem tradidit ; ad 
quem sic ait Dominus Christus : « Ad quid venisti , 
)) Amice {b) ? » Istud est quod gravavit plus Judam tradi- 
torem. In illa amicitia tantum mali operatus est, ut Do- 
minum, et Magistrum traderet. Quid enim nefandius* 
aliquis cogitare possit? Considerate siquantum dulce no- 
men amici, tam gravitas et acerbitas homicidii penetrare 
potuit. De talibus enim dicit Salomon : <( Amicus qui con- 
» vertitur ad iiiimicitiam(c). » Judas conviva crudelis 
buccellam glutivit, et giadium evomuit, sicut in Psalmo : 
« Etenim homo pacis, in quo speravi, qui edebat panes 
)) meos, ampliavit adversum me supplantationem (<:/). » 

(rt) Matth. XXVI, 48. — (i) Id. xxvi, 5o. — (c) Eccli. vi , 8. — (</) Psal, 

XI, 10. 

« Cod. male mortalis. — = Sic Codex. Forte eiwnentis, ut infra : Bucelhiin 
qliitivit, ct gladium evomuit. — ^ Cod. inale jungitm cuni jtrnperimt^im- 
propcravit. — 4 Cod. niale miratus. 

cxxx. 22 



338 5. ALGtSTIM ElUSCOri SEUMO LXVIII. 

Cum cccLcris Discipulis erat, et solus clc tradilione Domini 
cogitabat, ipso Domino dicente : « Intinctum panem cui 
» dedero, ipse me tradet(a). » Accepit conviva insidias-, 
discubuit; jucunditatem homo insidians in bella conver- 
tit^ discipulumc[ui falsum osculum propinavit Magis- 
tro ! sicut scripLum est : « MeJiora suut vulnera inimici, 
» ([uam falsa oscula amici {b). » Qui osculatur , huic- 
dicitur : « Ad cjuid vcnisti , Amice ? » 

IV. Petrus vuhieratus emendatus est, cui dicLum est : 
« Vade^ post me, Satana (c). » Judas osculo condemnatur, 
ct Petrus vulneratus, sanatus est. Judiie oscula proditionis 
vencno fundunLur, ct Petri lacrymis culpa lavatur. Judas 
dum oscuhiLur Lradidit Dominum suum, et non gustavit 
pretium ^ reddidit Judeeis argentum, et festinavit ad gla- 
dium 5 chgne lac[ueo se suspendit, c[uia pretium sancti 
sanguinis concupivit. Fuge, fuge, Amice, quantocius •, 
habes exemplum, c|uem timeas. Si tanto Magistro, et Do- 
mino. non pepercit malus discipulus, c[uomodo aliquando 
parcere poterit falsus amicus. QuanLum enim cavenda est 
lalsa amicitia, cujus lingua pacem sonat, et cor ejus 
dolum occultat! Ad hujusmodi hominem ijisum Domi- 
. num habeamus in omnibus protectorem : c{ui vivit et 
regnat in soecula saeculorum. Amen. 

(rt) Joan. xui,26. — {b) Piov. xxvii,6. — (c) MaUh. iv , lo. 
' Cod. jucundatur homo insidia in bclla converlit. — ' Cod. male cui. 
— 3 Cod. male redi. 



APPENDJX 

SERMONUM INEDl rOJlUM 
SANCTI AURELIl 

AUGUSTINI, 

HIPPONENSIS EPISGOPI. 

'\'V\A'VVV\ V\^% AA/V\ V\^ ^Vi'^ VA/Vl \VV\ Vt\% A^\V\ ViA/\ VVX^V^ 

SERMO I. 

In Sexagesima I. 

Hic Sermo cxlrahUur ex Cod. Cass. cvi. Sancto Auguslino, licct 
ejus nomcn prceferat , idco non videlur nscribendus , quod de Sexa- 
gesima loqualur , de qua nulla fil apud bealum Doclorem menlio ; 
ulpole qucB non nisi longo posl lempore in usum fuerit recepla. Vide 
Joan. Grancolas Comment. Histor. in Brev. Roman. Locus ejus in 
Appendice posl Ser monem cxwix cum numero in Sexagesima i. 

SYNOPSIS. 

I. Jejunium praeveniendum. 11. Jejuniuni nemini negUgendum. III. Ad Eccle- 
siam confugiendum , sicut ad arcam Noe. 

I. PRyEMOMTOS vos csse credo, Fratres charissimi, cur a supe- 
riore dominica Quadragesimam procHjremus, et cum hac die sit 
ejus exordium, quod festivilatcm ejus antc unam hebdomadam cc- 
lebrare coeperimus, reprehendi non polest observantia ista. Per 
opera devotionis judiciimi cst prius legem cxequi, quani legis sta- 

22. 



4 
340 S. ALGISTIM El'ISCOl'1 A1'1»E1\D1X. 

luta cognoscas, et aute obcdire [jrajccpiis , (luain ■ ol^cdioiUia' pra'- 
ccpta conipcliant : illnd ciiim anioris cst, lioc liinoris : iioc inipcra- 
tivc cxigitnr, iliiid rcii^iosc dcrcrlnr: liic dchiluin solvitur, ibi 
donnni nuincris cxbibclur. Tndc ct nos rcligiosuni niunus cxhibui- 
nins Oco, duni aniplius jcjunavinins. Rcprt^bcndi cniin non potcst 
fcstivata fcstivitas; scnipcr cnini in gaudiis solcmnitatis vota prajvc- 
niunt , ct futurain Ucliliani dcvotio, duin cxoptat, anticipat. Scm- 
pcr cnim in rcbus ambiguis oporlct addcrc amplius aliquid ad cau- 
telam,quia quod cst amplius rccidi potcst , quod minus cst non 
polcst prolongari, sicut in hac obscrvalionc factum cst. Nec (piod 
proptcr Quadragcsimam plusjejnnamus, non minuiniusQuadragesi- 
niam ; intcgra enini nobis manet: quod si minus jejunassemus , a 
numcro rcdintcgrarcnon polcramus ad numerum. 

1 1 . Sed fortassc cum illud jcjunium, quod jcjunavimus, non proficiat 
nobisad Quadragesimam, nou ' proficit ad salutcm ; si non prolicit ad 
Quadragesi!nam,proficitadmeritum.Cui enim unquam non profuit 
orare, legere, jcjunare? Cui uon profuiL caslitas? nisi (juod illos 
magis rcprebcndi puto, ([ui postca quani parati fucrint jcjunarc, 
[lostca quam audicrint solcmnilatcs, ambiguum ncglcxcrunt jeju- 
nare. Demonstrabunt itaque non volenles rcligiosc vivcrc, scd 
coacti ; vcriti, credo, ne quinque dierum jejuniis prolongatis, caro 
eoruin^ corpusquc defeccrit, ct cxileshactcnus Quadragcsim.c dics 
tolcrarc nou possint. Audiant igitur rcfccti pariier ac robusti, tc- 
nucs alque pallcnlcs, quia hodic cst Quadragesima. Audiant illi, 
inquam, uljcjunarc incipiant, ut illi abstincrenondcsinant,ct com- 
munitcr in arcam Cbristi inlrarc fcstincnt. Imo feslinent amplius , 
qui lardius abstincrc coepcrunt, ut castigatiorcs rigidiorcsque in- 
troeant,quia arca Dci in periculis jcjunum sustentare pra^valet, 
teniulcntum sustincre non novit. 

III. Monemus ergonos, sicutantea jam diximus,nostri tcmporis 
liomincs,ut in his niundi turbinibus, ad domum Dei ccrtatim unus- 
quis(pic confugiat, sicut ct sui temporis bomincs Xod justusadmo- 
nuit. Admonuit cnim ilIos,scd futurum diluvium praedicarc non 
dcslitit, ct licct vox praHiicationis non sitaudita, tamcn clsi • tacc- 
bat lingua, opcrc loiiucbatur , cl si silcbat vocc, arca pcrsoiiabat \ 
Cum cnima'dificabat tamgrandc oiuis arc;cillius,causaiucur ficrel, 
ipsa opcra tcslabantur; tcstabantiir cniin ipso apiiaratu nova lahcr- 

' (>oJ. malo f/ut<iii(iiit. — ' iii C.ol. (ico-t /lon. — ^ M. r/its. — i I I. ct 
iioii, — •^ Y'di.' S.^Tin. Aii1'|-'ikI. Maur. cvlv, ii. ,'>. 



l 



SEr.MO II. IN SEXAGESIMA. II. 341 

naciila, novis porioulis proruliira. Sa[ti('ns cnini (luisque intelligere 
potcral naufragii nesciociuid linierC.cunidonius lulis luerit ([uaMion 
traiierelur 2 iu terra, sed nataret in gurgile, cun» liujiisniodi para- 
retur quod nec pavinienti solo deliceret, nec lluctibus uuda sub- 
mergerct. Quis, inquani, sapiens non intelligeret adesse diluvium, 
cuin viderct talc domicilium iieri quod susccptos intra se non tam 
clauderet quam portaret, quod non tam pluviarum imbres repellc- 
ret, quam naufragii procellas arceret? Quis, inquam, ex bospitio 
non animadverteret periculum bomini, in quo hospitionon babitan- 
dum esset, sed^ potius exulandum, in qualibet parte mundi futu- 
rum esset cum ipsis habitaculis peregrinanduni4 ? Ipse ergo boc 
opere populis praedicabat, et dicebat illud evangelicum Domini 
dictum : « Si mihi non creditis , vel operibus credite (a). » 

WWWt^WVX/VWVVWVVWWt/WWWWl/l wwwwwwwwvwvwwvwvwwwwvwv^vt 

SERMO II. 

In Sexagcsima If. 
Contra Cupiditatem. 

Non est sancti Auguslim. Lmidatur enim S. Cregorius quifloruit 
multo post Auguslinum;imo ct ipsemcl Augustinus. Sunl aulem hinc 
et indc scepius sparsw B. Auguslini sentenlice, a Beda forsitan , vel 
a quovis alio delihatae. Eruilur ex Cod. Cass. clxix , fol. 79, Locus 
ejusin Appendice post proecedenlem cum numero inSexagesima ii. 

SYNOPSIS. 

I. Ager Ecclesia ; tribuli fructus cupiditatis. II. E\ cupiditate superbia , 
et ex superbia cupiditas prodit. III. Quomodo cupiditas sit idoloruni servi- 
tus. IV. Cupiditas insatiabilis est. V. Primuni virguiluin cupiditatis invidia. 
VI. Ex cupiditate oriuntur honiicidia ct laesiones proximi cum perjuriis. VII. 
De oppressione pauperum per injustitiam. Vlfl. Oppressores pauperum a 
Deo puniuntur. IX. Contra illos qui justitiam vendunt. X. Proemium illius 
qui justitiam sine prcemio reddit. XI. Vana; solvuntur excusationes. XII. Con- 
tinuatio solutionum. XIII. Yanitas divitiarum ostenditur , quia breves sunt. 

(fl) Joan. X, 38. 

' Cod. male einere. — ' Id. haheveiur. — ^ In Cod. legitur non , sed 
abundat. — 4 Cod. ma.\c peregrinuin. 



342 S, ArGT'STINI EPISCOPI APPENDIX. 

\IV. Divitianim vaiiilas (iiiia (loJuciint ad infcinum. XV. OivUinruni vaui- 
tas quia non auluruntur a mun(.lo. XVI. Divitcs vocantur ad ineditationein 
niortis. XVII. Yocantur iidem ad luediLalionem inferni. XVIII. Cogitatioju- 
dicii XIX. ./llternitatisineditalio. XX. Perarctain viam ainbulandum. XXI. 
Eleemosynarum efficacia. XXII. Eleemosyna ex piopriis substantiis lacicnda. 
XXIII. Ctvli meJitalio ad justiliam impellit. XXIV. Conclusio. 

I. Sanctorum Ecclesiam, Fratres charissimi, esse Dei agrum quis 

dubitet? cum Aposlolus cIamci:«Dci agricultura cstis {a);»ct 

Doniinus iu Evaugclio dc jacto scminc tcstclur: « Aliud cecidit in 

» terram bonam et ortum fecit fructum centuplum (6). » Si ergo 

agcrest, ut Aposlolus doc(;t, cultura indigct; cultura autcm non 

indigcrct, nisi spinas vitiorum gorniinarct. Et quidem apta compa- 

ratii" dc agro ad corda iioniiiiuin trahilur, (juia sicut ille corpora- 

lcs, ita liajc spirilualcs s|iiuas ci tribulos signunt, Undc ct in prima 

malcdiclione liguralitcr expressum cst: « Spinas et tribulos gcrmi- 

» nabit tibi (c). » Sed hoc habuit intcr se dissimilitudinis, quod in 

ruribus tcrrcc cx multis radicibus plures germinantur spinarum 

aculei ; a tcrrcnorum vero cordibus hominum, vitiorum punciioncs 

ex una produnt radice cupiditatis. Cum enim aiiud sit vitium gastri- 

margia; , aliud fornicationis, aliud invidi» , aliud tristitiae, aliud 

ca?nodoxi» , ahud superbise , multaque cx ipsis aique innumera pro- 

feranlur genimina, ex una tamcu , ut dicium est, pullulant cupidi- 

tatis radice, Apostolo attcstantc, qui ait: «Uadixomnium malorum 

» cupiditas(d);»quamvidelicetsancta3 Ecclesicfiprsedicatorcs, sivii 

in Veteri, sive iu Xovo Testauicuto lanquam fortcs agricolse, modo 

increpatiouibus, modo pcrsuasionibus, modo tcrroribus, modo 

blanditiis, quasi quibusdam aratris, fossoriis, rastris, surculis, co- 

nati sunt a tcrrcnorum cordibus funditus evcUcrc ; sed non potue ■ 

runl, ctiam cum multum in hoc opcrc dcsudarcnt. Inextricabile 

cnini, atquc, ul ita dixcrim, ineradicabile malum, cujus ramos quo 

magis amputare quaisicris, co amplius multipliciora gignit virgulta 

quae amputes. Quamobrcm qua; funditus eradicari non potest, 

scmpcr ramorum ejus copia succidcnda cst. Et quia nostris modo 

tcniporibus jam pene totuni occupassc ccrnitur, libct pro viribus 

scmpcr acccplis iius quoquc iu cjus cxtirpatione , (juo valucrimus, 

ingcnio dcsudarc. 

II. Sed occurrit nobis iutcrim quajstio, quomodo , ut de caeteris 

(«) I Qov. III , 9. — (i) Luc. vm, 8. — (t) Gcn, iii ,18. — (</) 2 Tiin . 

VI , 10. 



SERMO II. IN SEXAGESIMA II. ,343 

taccain , cx cupidilatc siipeibia prodiro crodaliir, cum alia Scrip- 
tiiraapcrlc testctar :alnitiuin oninis peccati suporl)ia(a).« Si cniin 
initium omnispeccati superbia, quomodo radix omnium malorum 
cupiditas, nisi quia unum sunt et utraque a se invicem prodeunt, 
cum et cupiditas superbiam, et superbia cupiditatcm gignit. Quod 
in primo parente evcnisse cognoscimus, in quo scilicet nisi cupiditas 
illa praecessisset , nequaquam talia appetcre pra>sumpsisset. Qua; 
duo principalia vitia ita conjungit , ita describit Joannes apostolus, 
ut postpositis aliis, quasi lia.'c sola in mundo esse fateatur, ex qui- 
bus illa omuiaoriginem ducere probantur ' ; ait enim : «Omne quod 
» in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculo- 
» runi et superbia vitte (6). » Quanquam autem ubi concupiscentia 
sonct, ibi consequenter et superbia intelligatur^, nobis tamennunc 
de una disputandum , contra unam cupiditatom discernendum ; qua? 
nimirum cujus mentem plene possedcrit , cam protinus idolorum 
cultricem efficit. Occidendus talia docens, lapidandus talia promens , 
nisi hdic eadem et Apostolus Gentium testetur ; ipse enim ait: « Et 
» avaritia, qua? est idolorum servitus (c). » Quis autem, rogo, Chris- 
tianorum qui libenter audiat , si eumaliquis infidelem et simulacris 
deditum vocet? et tamen cupit esse, quod, quia sit, non vuUaudire. 
III. Dicet fortasse quilibct ex ipsis : Quomodo idolis serviat , qui 
terrenis eestuat? Audi, quisquis ille cs, rationembreviter.Deus fide 
colcndus est; fides autem in cognitione Dei consistit ; cognitio vcro 
Dei in obedientia prajceptorum intelligitur , quia et Paulus de qui- 
busdam dicit : « Confitentur sc nossc Deum, factis autem negant {d). » 
Et Joannes in Epistola sua lia?c eadem attestatur : « Qui dicit se 
» nosse Deum , et mandata ejus non custodit , mendax cst (e) . » Deus 
itaque jubet abstinentiam , antiquus hostis pcrsuadet voracitatcm : 
ille imperatsobrietatem, iste cbrielatom: ille castitatem, iste forni- 
cationem:ille humilitatem,istc superbiam: ille concordiam , istc 
discordiam: ille paccm, istelitem: ille mansuctudinem,istc iracun- 
diam : ille dilectionem ,iste odium: ille largitatem , iste tenacitatem : 
illeeleemosyuam, iste rapinam: ille veritatem, iste mendacium : 
ille non jurandum , isteperjuriis insistendum : ille a fraude abstincn- 
dum, iste falsis testimoniisinheerendum^illemandat de ligno scien- 

(a)Eccli. X, i5. — (b) i Joan. i, i6. — (c) Coloss. iii, 5. — (cl) Tit. i, 
i6. — (e) i Joan. n,i|- 

• Vide de vera Religione n. 70 , et Confoss. lib. x , n. .'J^. — ' Vido Ope- 
ris impoifccti contia .liilinn. li!). iv, n. o.^. 



341 S. ALGUSTIKl EPISCOPI APPEKDIX. 

(ia- liuiii i'l uiali iic coiiiodut , isic conlra : « In quocumque die co- 
» nuHlcritis cx eu , aiici-iciitiiroculi vcstri , el orilissicut Dii , scien- 
» tcs bonum ct nuiluni (a) : » ille jubet: « Non concupisccs uxorem 
» proximi tui , non domum , non agrum , non servum, non anciilam , 
)) nonl)Ovcn),non asiiiuin.ct univcrsa (iu;e illius sunl(fe); ))iste vcro 
suadct: « Hicc oninia tibi dabo , si cadcns adoravcris inc (c). » 

W. Agc niinc, vidcanius cui cultor lionio cxislat.ci cui verbo 
nicntitur, an cujus impcrium pcrficcre vidclur ? ct ([uis non videat 
quia ipse hominis famulatus cultorem eum faciat, cui deservit? Bx 
quibus nimirum vcrbis, patet, innuitur eos, qui cnpiditati stu- 
dent, daiinonuin cultorcs cxisterc, ctiamsi boc beatus Paulus non 
affirmarct. llujus cupidiiatis maluin, quod cuiicta pr;ccellit atque 
exuperat, ct a quo oniiiia mala pullulant,alibi alia Scriptura ita de- 
tcstando prodit diccns: « Auro niliil cst scelestius (d) ; )) rursumque: 
<( Nibil iniquius quam aniarc pecuniam (e). )) Quid mirum si eamdcm 
cupiditalcm culturain Apostoliis vocet? quod vidclicet cupiditatis 
multiinoduni malum ncquius divituin corda quani pauperuin de- 
vastul; quia ctsi multa in boc sajculo pauperesbaliereconcupiscunt, 
non tamcn multa assequi possunt , ac per hoc illis clTcctus coiicu- 
piscentic-e minor redditur, nocendi quoque nialitia temperatur : 
divites vero quia plura adipisci desiderant, ut plura inveniant, 
multipliciora pcccandi argumcnta inquirunt. Quasi enim quidam 
ignis est cupiditas, qu» ctsi ia aliis magis , in aliis minusardet, 
ubi tamen arderc coeperit, « Nunquam dicit: Sufficit (/");)) exem- 
plo ignis tcmporalis qui tanto vcbementius flammas multiplicat , 
quanto abundantius multitudinem lignorum acceperii. Ilinc enim 
scriptum est: « Avarus pccuniis non impletur (</). » 

Y. lliec ccrtc «lladix omnium malorum (/«.),)) primum virgultum 
invidiam gignit, Jacobo attestante, qui ait: « An putatis quia ina- 
)) niter Scriptura dicit: Ad invidiam concupiscit spiritus,qui babi- 
» tat in vobis (i).» llinc pcr Salomoncm dicitur: « Contcniplattis 
» siim omncs laborcs bominuni, et industrias aniniadvcrti ct patcrc 
)) iuvidiBeproximi(y).» Coiistalnamque etvcrum cst,quiainboc aliis 
invidcmus, quod illos sivc inrebus t(!inporalibus,sivc in muudi bo- 
noribus tequare volumus. Unde qui morLilerum invidiaj virus quaj- 
rit extinguerc , studeat necessc cst in hoc sseculo nihil quod transit 

(m) Gen. IV, ii. — {h) Id. v, 2i. — (c) Matlh. iv, 9. — (</) Eccli. v, 9. 
— {(') Iljid. X, 10. — {/') Vyo\. XXX, i5. — (if) Ecclc. v, 9. — (/1)2. Tim, 
VI, 9. — (/■) .Incol) IV j '). — (y) Eccie. iv , f{. 



SERMO II. IN SEXAGESIM.i II. 345 

desiderio quaerere. Aiidiat deuitiuc cnjus membruni sil , quisquis 
lioc vitium caverc intelligit; scrii^tum quippe cst : « Invidia dial)oii 
» mors iutroivit in orbem terrarum ; imilantur aulem illum qui cx 
» parte illius sunt(o). ))Intcrha?c autcm sciendum est nobis, quia 
sunt nonnuUi ,qui in divitiis vel honoribus , ahis quidem pnecellerc 
volunt, sed tamen eos, quos anteirc non possunt minime insequun- 
tur ; nonnulU vcro tantse invidenlia! flamma adversus eos acccndun- 
tur , ut aequo animo , vcl rectis oculis nequaquam iUos respiccre 
possiot. 

VI. Hinc etiam exoritur homicidii meditatio, et nisi effectus di- 
vinitus subtrahatur, aut occulta veneni suflbcatione , vel quolibet 
ingenio , aut aperte isto materiali gladio vita taUum pcrimitur. 
Quod videlicet iion idcirco quidem peragunt, ut illis qualibet arte 
bona aliena, lucra, vel mysteria assequantur, sed tantum ut iUi, 
quibus invident , eadem amittant. Quod si etiam iUorum vitam ex- 
tinguere nequeant, tenentur tamcn jam homicidii rei cx ipsa odii 
meditatione. Unde Joannes in Epistola sua dicil : « Omnis qui odit 
» fratrem suum homicida est , et scitis quia omnis homicida non ha • 
» bet liffireditatcm in regno Christi et Dei [b). » Ubi autem jugis 
odii meditatioinsederit , nocendi quoqucmaUtia non deerit. Inquirit 
namque semper infelix in quo viventem Ifedere possit, quem, ut 
voluit, perimere funditus nonpotuit. Jungit semetipsum amicitiis 
inimico vel causidico illius, cui fortassis pridem nec loqui volebat. 
Et cum pro certo sciat quod sine causa calumniam ilU intorqucant , 
non veretur tamen, dum contra unum saivit, pro altero perjurium 
vel falsum testimonium perpetrarc; nec recordatur illiussententiae, 
qua dicitur:« ]Neque perjuri regnum Deipossidebunt(c);» et iUud: 
« Testis falsus non erit impunitus (rf). » 

VII. Jam vero quaUter paupcres a divitibus opprimantur , qui- 
busVe modis atque ingeniis, laboribus suis fraudentur,plenius vel 
illi qui cogunt, vel ilii qui patiuntur, sciunt.quam nos qui hcec par- 
tim ex divinisvoluminibus, partim cx opprimentium erumpentibus 
foras nequissimis machinationum signis addiscerc qua?rimus. Alii 
namque, etniaximc hujus steculi principes, Iiumana lantum gratia 
quorumdam,justitiam subvcrtunt, nejudicumsuorum animosoffen- 
dant. Timenleiiam,seditioniscausa,tcmporaIem amitterehonorem, 
nisi juxta ministrorum suorum agant voluntatem. Derivant subiili- 

(o) Sap. II, 24. — (b) l Joan. 111, i5. — (c) i Cor. vi, 10. — {(f) Prov. 
XIX, 5,9. 



346 S. AtGUSTIWI EPISCOPI APPENDIX. 

talis inpcnio logcs qnas vcl ipsi vcl alii promulgavcrunt, ad alind 
([uol ipsa> non sonant, ct (andiu oalliditatnni argumcntis insistunt , 
usqncqno (juod justnm cst quasi rcctc pcrvcrtant. Ita naniqno 
pra^falani cdioli lcgcni arte (lial)olioa riniantur, ut ctiam, illa repug- 
nantc, apcrtum justili;c, ad (piod volucrint iniquitatis, scrmonem 
inflcctant. Quibus nimirum rccte pcr Isaiam a Domino dioitur : 
<( Veequi dicitismnlum bonumet boniim malum , ponentcs tenebras 
» Inoem et luccm tencbras , poncntcs amarum dulce et dulce ama- 
» rum (a). » Et dc quibus: (( V;c qui oondunt Icges iniquas; scri- 
» bcntcs iiijustitiam scripscrunt utopprimercnt in judiciopauperes, 
» ut csseut viduee pneda corum, ct vim faccrent causse bumilium 
)) populi mei, et pupillos diripcrent(6). »Legesenim iniquas con- 
dunt , ct soribcntcs injnstiliam scribunt, qui looutionis suee stylo 
ante humanos oculos prave disscrunt, qnod intus in oordibus siiis 
recte novcrunt. Ad quos profcclo lamcntabili voce idcm Propbeta 
scrmoncm dirigit, cumsulijungit : (( Quid faoietis in die visitationis 
B et calamilatis de longe vcnientis?ad cujus fugietis auxilium?et 
» ubi dcrelinquctisgloriam vcstram((;)?»Quibusctiamcomminando 
per qucmdam Sapicntcm Scrmo diviniis loquitur diccns: (( Audite, 
» Regcs, et intclligite; discitc, Judiccs finium tcrnc;pr8cbctcaures, 
» vos qui continctismuItitudinem,etplacciis vobis in turbisnatio- 
» num , quoniam data est a Domino potestas vobis et virtus ab Altis- 
» simo, qui iiiterrogabit opcra vestra, et oogitationes sorutabitnr; 
» quoniain cuni niagistri cssctis rcgni illius, non recte judicastis le- 
» gcmjustitia» ncque sccundum voluntatcm Dci ambulastis. Ilor- 
» rcnde ct cito apparebit vobis,quoniamdurissimum inhisqui prae- 
» sunt judicium fiet, et potentes potenter tormentapaticntur, ct 
» fortioribus fortior instat cruciatus (rf). » Alii vero sola reruni 
tcniporalium ciipiditate judiciuin rcctum modo pcrvcrtunt,modo 
conscrvant,quia ct iini justitiam protrahunt,ct camdcm altcri ven- 
diint. Dc illis elcnim qui muncrisacccj)tionc rcctum pervertunt ju- 
dicium per Prophetam Juda?orum: « Principcs tui infideles, socii 
» furum ; omnes diligunt muncra, scquuntur rctributiones; pupillo 
» non judicant, et causa vidiiaj non ingrcditur ad cos (e). » Ac de 
quoIibctcorumSpiritussaiiotuspcrSalomoncni dicit: ((Qui cognos- 
» cit in judicio faciem, non facit bcnc,ct pro buocclla jianis dcscrit 
veritatem (f). » Et riirsinn: « Acoipcre pcrsonam iinpii non cst 

(a)Isai. v,2o. — (Z>) Id. x, i, ■?.. — (c)Iljiil. 3. — ((/) Sap. vi . 2, ij. — 
(c)Isai. I, 23. — (y) Piov. XXVIII, 2i. 



SERMO II. IN SEXAGESIMA II. 347 

» bonum, ut dcclines avcritatojudioii (a).))Talcs nimirum vitandos 
esse in eodcm libro cloquium Dci admonct , cum dicit : « Nc eemulc- 
)) ris viros malos, nec desideres esse cum eis, quia ad rapinas me- 
» ditatur mcns eorum, et fraudes labia corum loquuntur (6). » 

YIII. Qualis autem retributio illos obscqualur, ibi manifcstatur, 
cum dicitur: « Rapina impiorum detrahet cos, quia noluerunt fa- 
» cere judicium (c). » Horum oppressionibus ad vindictam judicii 
Dominus provocatur, sicut ipsc per Psalmistam testatur dicens: 
« Propter miseriam inopum, et gemitum pauperum nunc exurgam , 
» dicit Dominus(rf).»0 divescupiditate caecus! judexperversusl 
Si paupercm jacentem sub pedibus tuis despicis, Dominum ejus et 
tuum exurgentem adversus te iratum , cur non expavescis? Solet 
enim plerumque de vobis vindictasubita ficri, ossa etiam vcstra et 
carncs , sicut cuidam nuper contigisse enarratur, in sepulcris igne 
consumi. Sed cum unus ad damnationem subtrahitur, cum gehen- 
nae incendiis spiritu mancipatur, etiam corpore in monumcnto 
crematur, alter ad oppressionem ncquius inflammatur. Audi ter- 
renis felicitatibus dives, coelestibus bonis egenus ; audi quid tibi 
judex omnium Deus dicat: « Non facies violentiam pauperi, quia 
» pauper est, neque conteras egenum in porta ,quia Dominus diju- 
» dicabit causam ejus, et configet eos, qui confixerunt animam 
» ejus (e). )) 

IX. At contra ii, qui causam rccti judicii prsemio non immutant, 
sed vendunt, nil se tali in facto deliquisse existimant. Proponunt 
enim sibi quasdam risui dignas fabulas et dicunt : Catisam cujuslibet 
facere et munus accipere humanum est ; non facere et accipere dia- 
bolicum est'. Quos ego interrogare studco , utrum hoc quod huma- 
num dicunt , peccatum sit an non. Dic , quaeso , si mandata Dci vio- 
lare peccatum sit, an nonsit ; et certe in verbis Dci in lege divina 
generaliter cunctis sub uno prsecipitur: « Non accipies munera, 
» quia munera excsecant cor sapientum, et mutant verba justo- 
» rum (/■).» Atque iterum : « Juste quod justum est exequeris {g). » 
Quomodo enim juste quod justum est exequitur, qui non proptcr 
ipsam justitiam , sed propter pecuniam in judicio rectam sententiam 
proferre videtur. Cur non videtis, miscri, in quantum vestra desi- 

(a) Prov. xvm, 5. — (b) Id. xxiv, i, 2. — (c) Id. xxi, 7. — (</) Psal. 
XI, 6. — (e) Prov. xxii, 23. — (/) Deut. xvi, ly. — (g) Ibid. 20. 

' YideEnavrat. inPsal. xxv, n. i3. 



348 S. AUGUSTINI EPISCOPI APPENDIX. 

)jial l<iouliu?qiii (Imn ni;\loiinn angcloriiin facta vcrbo detcstaniini, 
bonorinnqiic dicta lauilatis, upcribus blusplicniatis. Cur ([uod lau- 
datis, non iuutaniini, sicut (luod vituperalis, detcstaniini? Scd noa 
diabolicuin csl onuiino (luidiiuid a i)r;eccptis l)ei vidctur dcviarc? 
A quo contra dc justo judice alibi dicitur: «Qui cxcutil niauus suas 
« ab onmi niunerc, istc in excclsis babitat (a). » llbi subaudicnduni 
cst, quia si is,qui manus suas ab omni munere excutit, in ex- 
celsis babital , (jui boc non facit, non in excclsis ca'lorum,sed in 
infcrioribus lernc, (juibus infcri declaranlur, man(;bit. 

X. Abbac muncris acceptione imniunem se Samucl ostendebat, 
cum de principatu plebis Israeliticaj dejectus dicebat : « Conversa- 
» tus coram vobis ad adolcscentia mea usque ad diem hanc , ecce 
» pra'sto sum; loquimini de mc coram Christo ejus; si dc manu 
» cnjusquani inunus acccpi, et contemnam illum bodie, rcstitnam- 
)) que vobis {b). » Et ne forle is, qui sine prajmio dationis , lcgum 
justitiam recte defendit, sinc divina recompensatione inops spiritua- 
lium munerum existere crederetur, occurrit Dominuset per Pro- 
phetam admonendo rcproniisit , dicens : « Quaerite judiciuni , subve- 
» nite oppresso, judicate i)upiIlo, defcndite viduam, venite, et ar- 
» guite me, dicit Donnnus , ct si fuerint peccata vestra rubra quasi 
» vermiculus, velut lana alba erunt (c).» Hinc per SalonH)nem in- 
extinguibili pietatis affectu loquitur, et dicit: « In judicando esto 
» miscricors pnpillis ut pater, et pro viro matri illorum, et cris 
» velut lilins Altissimi obediens, et miserebitur tui magis quam 
» matcr (rf). » Scd , ut fornax succensa , o avaritia; jestibus mens in- 
llammata, magisstipulam,qua) te succendat, quam abolitionem pec- 
catorum , qax te ab igne defendat , inquiris. Quid est, quaiso, quod 
acquiris?quidest quodamittis?res utiqueperit'jra,quamacquiris; 
res semper mansura , quam amittis. Dic , inquam , quid libi majus 
prjcmiimi repromiltere potuit, quam ut te prosoloejus amorerec- 
tas judicii sententias proferenteni in fdium assumcns , non soluni 
tanquam matcr foveat , verumctiam plus quam mater internis vis- 
ceribus suis miscreatur. 

XI. At, inquiunt multi, non accipimus de iis, qui inopia pauper- 
tatis laborant, sed dc iis qui divitiis abundant.Quibus e contra nos 
dicinms, quoniam niliil intcrcst, utrum diviti, anpaupcri, justitiam 
Dei quis vendat. Simili enim ex ulro(iue poena plcclilur, si (piod 

(a) Isai. xxxm, i5, i6. — (h) i Reg. xn, 2, 3. — (c) Isai. i, 17, 18. — 
{(l) Eccli. IV, 10, n. 



SEllMO II. IIN" SEXAGESIMA II. 349 

I)('i cst,non gra(is oxolvorit, sed snis usibus, liicris, alquo nogotiis 
applicavcrit. Solcnt quoijnc muncris ipsius nomon immutarc, ot 
dicunt sc non munus accepisse, sed salutationcs. Quos utiquc ncscio 
utrum magis stultos, an etiam vcrsutos appcllcm ; quibus nimirum 
dicendum est, ut attendant quid est quod acceperunt , et non sibi 
applaudant ex eo quod novum illi nomen inserunt. At, inquiunt , 
nos dalionem nun retjuirimus, ipsi cnim sponte sua Iribuunt. 
Quid ad vosperlinet, si voluntarie donum impcndant ? Quibus e 
contra nos respondemus : Verum est omnino quod dicitis ; sponte 
sua tribuunt, quia aliter justitiam non invenient ; nam noluerint 
utique dare, si aliter adjustitiam potuissent pervenire. At per hoc, 
et voluntarie quodam modo, et inviti, dationem vobis exolvunt. 

XII. Dumque his et quamplurimis Scripturarum tostimoniis 
tales convincimus non cos jam debere qualibct arte, quolibet ingc- 
nio munus vel salutationes appetere, amissa fronte pudoiis, in 
querelam prosiliunt diccntes : Si heec ita se habent, quomodo pa- 
latia stabunt, quomodo judices domiuis suis placebunt? Quos con- 
tra, nos veraciter dicimus, quia inde magis palatia ruunt, unde, se- 
cundum vestram sentenliam, quasi siare videntur. Indeenim«Gens 
» supra gentem venit; inderegnumcontra regnuni' consurgit(a);» 
inde natio cadit corara alia; indc clades, iude fames, inde excidia, 
inde oriuntur discrimina ; etunde dominus terrenus placatur ,inde 
Dominus coelestis ad iracundiam provocatur. Plac de causa bcatus 
Apostolus dicit : « Qui volunt divites fieri, incidunt in tentatio- 
» nes^", et in laqueum diaboli, cl desideria niulla inutilia ot nociva, 
» qucc mergunt homincs in interitum ct perditioncm [b).» Ac per 
Salomonem dicitur : « Qui festinat ditari non erit innocens (c) ; » 
et rursum : «Facilius est camelum per foramen acus intrare, quam 
» divitem in regnuni coelorum intrare (rf). » Quaj videlicet Scrip- 
turarum testimonia cum hesterna die cuidam iuijussccculi opulcniis- 
simo principi proponerem, respondit mihi, non de subslanlivis pc- 
cuniis,sed de divitiis intelligi debere. Sed parce tibi, quaeso, optimc 
Amicc ; adime vanam securitatem ; intuere quid in his Hieronymus , 
quid Ambrosius, quid Augustinus, quid senserit beatus Gregorius. 
lllis crede qui Apostolum sequentcs, «Radiccm omniuni malorum, 
wcupiditatem (<?)» esse pecuniarum dixerunt, non divitcs accusau- 

(«) Matth. xxvu, 7. — (b) i Tim. vi, 9. — (c) Piov. xxviu , 22. — 
(</) Matth. XIX, 24. — (e) i Tini. vi, lo. 

' Desuiit in CoJ. veiba conWa iv&iunij — 2 Cp,]_ {,1 lenlaUonU/Us, 



350 S. ALGUSXIKI EPlSCOn A1>1>EJSD1X. 

les, scd a|i|)Otiliis (liviliaiimi (•omlcniiiaiUes. Ncia oiiiiu osl Siiip- 
tura) scntcntia Spiritu Dci prolala , qua dicitur : « iNiliil csi iniiiulus , 
» quam amarc pccuniani(a).» Quod conlra, boatus Apostolus dilec- 
tum apostolum admonol diccns : « Divitilius iiiijus stcculi prsecipe 
» non subliiuc sapcro, ncc sporarciniiicertodivitiarum, scdinDeo 
» vivo, qui pr;oslat uobis omnia ai)undantcr ad frucndum ; bencfa» 
» cero, divitcs ficri in operibus bonis, iacilc tril)uere, communicare» 
B thcsaurizarc sibi fundamcntum bonum in fulurum, ut apprcheil-» 
» dant veram vitam (6). » 

XIII. Ego autcm ut cfcptum cxtirpandio cupi(Htatis non rcfu- 
giam iaborom, cccc,Cupidi, nmltum qualibctartc acqiiisistis, nud- 
tum quoUbct ingenio coacervastis. Sod numquid Salomoni vos ad- 
tcquari potuistis? Quid nunc ille possldcl in iis in quibus laboravit? 
Aumciuid non illc dixit:« Totum quod laboravi, vanitas fuit. » Ipse 
cnim ait : «Magnifioaviopora moa; iedificavi mihi donios; planlavi 
» vincas; foci liortosot pomaria, ot consopi ca cuncti gcncris arbo- 
» ribus; cxtruxi niilii piscinas aquarum, ut irrigarcnlsylvam ligno- 
» rumgcrminantium; posscdi servos; ancillas multas, multamque 
» familiam habui : armcnta quoque et magnos ovium grcgcs ultra 
» mn cs qui fucruntante mein Jcrusalem. Coacervavi milii argcn- 
» tumctaurum,otsubstantiasrcgum acprovinciarum; fccimihi can- 
» torcs, ct cantatricos ot deUcias filiorum hominum ; scyplios ct ur- 
» ccos iu ministcrium ad vina fundcnda ; ct supergressus sum opibus 
» omnesqui fucrunt ante me in Jerusalem; ct omniaquae dosidcra- 
» verunt oculi mei non negavi eis,ncc prohibui cor meum quod omui 
» vohiptatc fruorotur ct ol)hH taretse in illis qucc paraverat, et hanc 
» ratussumpartcm meam,si uterer laborcmeo; cumqueme vcrtis- 
» scm ad univcrsa opera quae fccerat manns mea , ct ad laborcs in 
» quibus frustra sudaverani, vidi in omnibus vanitatcm et afflictio- 
» ncm animi, etnihil pcrmancre sub sole (c). wQuid itaque hac vani- 
tatc pojus, quam ibi homincm toto mentis dosidcrio velle divitias 
congrcgaro , ubi cum non licot in porpctuum congregarc? Ouos 
contra Dominus admonct diccns : «Thesaurizate vobis thesauros in 
» coelo, ubi nec aerugo, nec tinea demolitur, et ubi fures non effo- 
» diunt , nec furantur {d). » 

XIV. Quid ciiam infelicius pene cunctani mimdi felicitatemac- 
quirerc, ct in punctum ad infcrna desccndere? Talium dementiam 

(«) Eccli. x , lo. — (b) i Tim, vi, 17, 18. — (c) Ecclc. u , 4 > 12. — 
(r/) Matth. vi , 29. 



SERMO II. IN SEXAGESIMA II. 35l 

bcatus Jol) roniiuirendo rcdari^nit dicens : « Qiiarc ini|)ii pros|)e- 
» rantiu', conforlalique suut diviliis; semen eoruni pernianet co- 
» rani eis, propinquoruni turba ct nepotum in couspectu coruni; 
» donius eorum securie suut el pacal* , ei non cst virga Dei 
» super illos? Boseorum concepitet non abortivit; vacca pepcrit 
» et non est privata foetu suo; egrediuntur quasi greges parvuli 
» eoruni, exultani lusibus, tenent tympanum et cytharam, et gau- 
» dent in sonitu organi ; ducunt in bonis dies suos, et in punctuni 
» ad infernum descendunt (a).» Hinc Domiuus in Evangelio', ha?re- 
ditatem dividere cupientibus, ut ab omni cupiditate cavcrent, ait 
duobus fralribus : « llomiuis cujusdam divitis ubcres fructus ager 
» attulit, et cogitabat intra se diccns : Quid faciam, quod non ha- 
» beo quo congrcgem fructus meos? et dixit : Hoc faciam; destruam 
» horrea mea, et majora faciam, et iliic congrcgabo omnia, quffi 
r> nata sunt mihi, et boua nua, et dicam anim» mcfe : Anima, habcs 
» multa bona posita iu annos plurimos ; requiescc, comede, bibe , 
» et epulare. Dixit autem ilii Deus : Slulte, hac nocterepetunt ani- 
» mam tuam a le ; quK parasti , cujus crimt {b) ? » 

XV. Quidquoque demcutius quam^ ia acquisitionc etiam totius 
niundi Isetari, et unius aninice in perditionem incurrere ? Undc et 
Dominus in Evaugcho dicit : « Quid prodest homini si univcrsum 
» mundum lucretur, et animse su» deti'imentuni patiatur (c) ?» Et 
rursum : « Quani dabit homo commutationem pro anima sua(d)?» 
Tu autem, o Babylonis incendiura, animam tuam terrenis vcndi- 
tans, pauperidicis : Da , da hoc aut ilUid, quia si nuncdare nohie- 
ris, gaudebis postea si dare polueris ; reuitentique crimen impin- 
gis. Sic repugnantem vinculis astringis, verberas et caedis, et sic ^ 
quoquepacto ad rem desideratam pertingis. Hajc insatiabilis Uies. 
Ecce quantum concupisti, forte tantum acquisisti; puto quia som- 
num vidisti;non est verum quod vidisti; non est tuum quod posse- 
disti, quia sicut in huncmundumveniens nihildefers,sic necrediens 
de mundo aliquid tolles. Pauh vox4 teconvenit : «Mhil intulimus in 
» huac mundum, sed nec auferre quid possemus [e). » Job quoque 
similiter : « Nudus egressus sum de utero matris meaj, et nudus 

(a) Job. XXI, 7 , i3. — (b) Luc. xu, 16, 20. — (c) Matth. xvi, 26. — 
{(I) Ibid. — (e) iTim. vi, 7. 

' Vide Sevui. cvn, n. 5. — - Cod. niale qui. — 3 Foite et hoc (juoque 
paclo. — 4 Vide Seim. xxxix, n. 2; Senn. lxi, n. 9, et Senn. clxxvu in- 
lemum. 



352 S. AUGUSTINI EPISCOPI APPEKDIX. 

» rovoitar illuc (a). » Hinc idom ilc quolibct opulcnto ad tutura 
piospicicntc dicit : « Dives, cum dormierit, niiiil auferct; apcrict 
» oculos suos ct niliil invcniol ; apprcliendct cuni, quasi aqua, ino- 
» pia;nocte opprimct cuni tcmpcslas; tollct cum vcntus urcns ct 
» vclut turbo rapiot cum dc loco suo (6). » Ilinc per Psalniistam 
dicitur : « Dormicrunl somnum suum, ct nihil invcnerunl omnes 
» viri divitiarum in manibus suis (c). » Et rursum : « Nc timneris, 
» cum dives factus fucril homo, ct cum multiplicata fuerit gloria 
» ojus, quoniam non sumet omnia, nequc simul dcsccndct cuni 
» co gloria domus cjus (rf).»l'ndc prcemiscrai: <(Kolinquct alionis 
» divitias suas; scpulcra corum domus illorum in a^ternum (e). » 
XVI. Cur itaque, o infelices, non attenditis quod habctis, quod 
cstis, quod post modicum futuri cstis? IIoc ccrtc (piod tcmporalitcr 
habctis non cst vcslrum, quia vox Voritatis cst diccntis : « Si in 
), alicnn fidclcs non cslis, quod vcslrum cst qnis dabit vobis (f)? » 
Quid autcm estis? si solliciti aticnditis, vaporcm, vcntum et uni- 
bram vos invenietis ; quia Jacohus dixit : «Qu?e enim est vita vestra? 
» vapor cst ad modicum parens [g). » Job quoquc proscquitur : 
« I\Iomonto quia vcntus csl vita nioa (/i),» Baldath ctiam occurrit, 
vcraquc scntcnlia dicit : « Ignoramus quouiam sicut umbra dics 
» noslri sunt supcr torram (i).»Hinc por Psalmistam dicitur :«i)ics 
» mei sicut umbra dcclinaverunt (j) ; » atque dc quolibet impio 
scntcntiam proforons idcm Psalmista ait : « Vidi impium supcr- 
» cxaltatum ctelovatum supcr ccdros Libani ; transivi ct ccce non 
» crat ; (ina^sivi eum ct non cst invcntus locus cjus {k). » Hinc su- 
pra mcmoratus Job loquitur dicens : « Homo cum mortuus fucrit 
» et nudatus, ubi qua?so est (^)? » Quid vero post modicum futuri 
sitis, mortuorum ossa , et cinis in scpulcris dcmonstravit. Vadc 
itaquc, Dives, ad monumenta rcgum ct divitum, ct ibi tc inspicc; 
ibi gloriam tcmporalcm, ([uam ipsi ainaverunt, quamquc tu aiixius 
cxcqucris, inquirc. Numquid non tibi videlur non quidcm vcrbis , 
sed excmplis homo mortuus loqui de sepulcro : Quod tu cs cgo 
fui; quod cgo sum, tu quoquc post modicum futurus cs. Ego 
cnim quondam opulontus ct pinguis, postlascivicntes ct innunicras 
bujiis viKc voluplates ad morlcm carnis pcrvcni, post mortcm car- 

(«) Job. 1 , II. — (b) IJ. xxvii, 19, 21. — (t) Psal. lxxVj 6. — (<•/) Id. 
xi,vin, 17 , 18. — (f) Ibid. 12. — (_/) Luc. xvi, 12. — (g) Jacob. iv , i^. 

— (//) Job. VII , 7. — (') lil. viii , 9. — (/) Psal. tu, 1-2. — (k) Iil. xxxvi , 
35, 3G. — (/)Job. XIV, 10, 



SEKMO 11. IJV SEXAliESlMA 11. 353 

nis iii vcrnics, post vcrnics in pulvcrcm rcdactus suni. UJ)i nunc cst 
superbia vitee? ubi illcccbrai acvoluptates vitiorum? ubi blandiens 
uxoris afFectus? ubi increscens filioruni profcctus? ubi obcdicns fa- 
mulorum apparatus? ubi annuatim cedens» agrorum, vinearum 
ncmorumque redditus? ubi thcsaurorum gravissimum pondus? ubi 
vestium diverso schemate, auro, gcmmis ac margaritis fulgens or- 
natus? ubi, inquam, hsec omnia sunt? Attendis nimirum, nisi csecus 
es, quia niecum jam non sunt. 

XVII. Utinam autcm et illius, cujus cxcmplum talia quodam 
modoclamat,et vestra, quibus taHa clamat,hsec sola damnatio cssct , 
et non potius seternum subscqucns tormentum. Audite qua3 sit ini- 
piorumhabitatio; quae sit, post hujus vitse excessum, reproborum 
damnatio. De illorum namque sempitcrna mansionc scriptum cst : 
« Convertentur torrentes ejus in picem, et humusejus in piccm ar- 
» dentcm; nocte et die non extinguetur in sempitcrnum; asccndet 
» fumusejusa generatione in generationem (a). » Ad hanc terram 
impiorum, ad hanc rcproborum damnationem ante advcntuni Me- 
dialoris uostri , etsi nequaquam eorum poena plectendi , illi eiiam 
post mortem dcscendebant, qui in hac vita pie vivebant. Undc bca- 
tusquoque Job supplicans dicit : « Dimitte me ut plangam paululum, 
» antequam vadamadterram tenebrosam, ctopertammortis cahgi- 
» ne, terram miseriee et tcnebrarum , ubi umbra mortis, et nullus 
» ordo, sed sempiternus horror inhabitat (6).» De hac malorum ha- 
bitatione per Isaiam dicitur : « Dilatavit infernus animam suam, ct 
» apcruit os suum absque ullo termino , et dcscendent fortcs cjus ct 
» populus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad eum (c).» De hac in Apo- 
calypsi Angelus ait : « Infernus et mors missi sunt in stagnum ignis; 
» hsec est mors secunda ; et qui non inventus est in libro vi tee scriptus, 
B missus est in stagnum ignis (rf).» De hac quoque Deus in Evangc- 
lio dicit:ct Mittite eum in tenebras exteriores ; ibi erit fletus ct stri- 
» dor dentium (e). » Hanc certe habitationem non solum impiorum 
animae, verumetiam qui eorum corpora dilanient immortales vcrmes 
haereditabunt, sacra Scriptura attcstante, qua3 ait : « Dominus om- 
» nipotens vindicavit in eis ; in die judicii visitavit cos ; dabit enim 
» ignem et vermes in carne corum, ut urantur et sentiant usque 
» in sempiternum ( f ). » Et rursum : « Vermis eorum non moritur, 

(a) Isai. xxxiv, 9, 10. — (i) Job. x, 20,22. — (c) Isai. v, i^. — 
(d) Apoc. XX, i4, i5. — (e) Matth. xxn, i3. — (/") JuJitli. xvi, 20, 21. 
• Cod. male aniniam (liscedcns. 

cxxx. 23 



354 S. ALGCSTIM El'lSCOl'1 APPENDIX. 

» ol ignis corum nou ex.liuguclur, ct crunt usque ad satietatem vi- 
» siouis onuii carui (a). » ravctc, miscri, lorreulem in pice, quia 
subito rapit , ct cos (luos rapucrit ad ambulaudum liberos gressus ha- 
bcrc miuime permiltii. Pavctclmmum sulfuris, quia iutolerabilem 
foetorem cxhalat. I'ertimcscite tcrram iu piccm ardcntcm, quia 
quos suscipit, exuril simul et compcditos reddit. Formidate terram 
luiscriai, quia omnisiudigcnliaibi crit. Pcrtimcscite osinfcrniabsque 
ullo termino patcfactuni, quia crudclitcr atquc insaliabilitcr cunc- 
tos devorans, nec salurari, ncc,Sufficit, diccre novit. Fugitc staguum 
ignis, quia quossuscipit, demergit, necat et urit. Cavete tcncbi-as 
cxtcriores, quia nuUum ad eas lumen acecdit. Evadere curate lle- 
tum ct stridorcm dentium , quibus finis nunquam aderit. Timete 
vcrmcs iminortulcs, quia in manducauduni carncs vcstras nulia cis 
satictas erit, cl cum lot ac tanla vobis iu ijctcrnum adbocserint 
tormcnta, nunquam cril avaritiaj omniumque ultcrior excrcitatio. 

XVIII. Unde et per Jacobum vobis dicitur : « Agite nune, di- 
» vites, plorate ululantcs in miseriis quae advcnerunt vobis; divitiaj 
» vcsti'ae putrefactoc simt; vestimenta vestra a tincis comesta sunt : 
» aurura et argcntum vcslrum «ruginavit, et eerugo corum in testi- 
» mouium vobis crit, et laanducabit carncs vestras, sicut ignis (6). » 
Vobismetipsis itaquc consulentes recordamini , quaesumus , talia rc- 
cordantes, nc incidatis in talia, ct qui non solum digitum unum iu 
igncm ad modicum tenere, verumetiam famem et sitim, frigorem 
vcl nuditatem tolerare refugilis, tot ac tanta, qua; praimisimus, in 
pcrpctuum sustinerc , vehementissime pavcntes, formidate. Sed ncc 
diei judicii expcctatio formidabihs a memoria vestra recedat, si quo- 
quo modo, donante Domino Jesu Chrislo, ab amore praiscntis sa;culi 
iutcntio vcstra semel sc disjungat. De illo etenim die scriptum in 
Propheta lcgimus : « Juxta cst dics Domini, juxta et velox nimis : 
» vox dici Domini amara, tribulabitur ibi fortis; dics irae, dies illa, 
» dies tribulationis et angustia;, diescalamitatis etmiseria;, dieste- 
» ucbrarum ct caliginis, dies nebulai et lurbinis, dies tubae et ciango- 
» ris (c).» De illo per Petrum dicitur : « Adveniet dies Domini sicut 
» fur, iuquo coeU magno impetu transicut, elementa vero a calore 
» solvcntur (d).» lliuc Psaluiistaait : « Iguis in conspectu cjus arde- 
» bit, et in circuitu ejus tempestas valida (e).» Hinc Propheta ex 
persona Judicis nostri loquens : « Expccla mc, dicitDominus, in die 

(rt) Isai. Lxvj, 24. — (i) Jacob. V, i, — 3. — (c) Soph. 1, i^, i5. — 
(J)2Petr. ni, 10. — (c) P?ul. xtix, 3. 



SERMO II. IN SEXAGESIMA II. 355 

» resurreclionis meae in futurum, quia judicium nicuni ut congro- 
» gem gcnlesct coUigam rcgna, ct clTundam su[)cr eos indignalio- 
» nem meam, omneni iram furoris mci ; in igne zeli niei devorabitur 
» omnis terra (a). » Ecce enira ira,tribuIatio et angustia, calamita- 
tes, miseria, tenebrae et caligo, nebula et turbo, tuba et clangor , 
ignis clementa consumens, tempest?is valida cuacta devastans, ira 
Judicis intolerabilis, furor importabilis. 

XIX. Et quis peccator talia uon pertimescat, si Paulus, Sancto- 
rum labores et virtutcs exuperans, talia formidat? Ipse ille time- 
bundus claniat : « Tcrribilis qutedam expectaiio judicii, et ignis 
» aemulatio, quse consumptura est adversarios ; borrendum est in- 
» cidere in manus Dei viventis (6). » Ibi certe advindictam malo- 
rum innumerabilis apparebit multitudo Augelorum, et coelis ac 
tcrris ardentibus, Domino quoque atque Apostolis sedentibus, sepa- 
bunt lualos de medio justorum ; et quodam modo zizaniam a tritico 
separantes , alligabunt fasciculos ad comburendum ; dum pares pa- 
ribus.id est, avaros cum avaris, adultcros cum adulteris, homicidas 
cum horaicidis, foruicatores cum fornicatoribus, fures cum furibus, 
raptorcs cum raptoribus, mendaces cura mendacibus, perjuros 
cum perjuris, voraces cum voracibus, ebriosos cum ebriosis, elatos 
cum clatis, superbos cum superbis aptaverint atque conjunxerint, 
ut par ibi sit manens supplicium, quorum in hac vita par extitit 
conversatio. Sed nec uHus erit ultra reditus ad veniam, quia 
« Ibunt in suppliciura seternura (c); » nec precibus iram Judicis ad 
misericordiam aliquis inflectet, quia « Omnibus secundum opera 
» sua reddet (rf) ; » et quidem preces multiplicabunt , et ejulantes 
misericlamabuut : «Dominc, aperi nobis; » ot tamenabintus ilbs res- 
pondebitur: «Amendico vobis, nescio vos, qui estis;discedite a me 
» operarii iniquitatis ; ibi erit fletus et stridor dentium (c). » 

XX. Dicent fortasse tales, proquibus talia ex divinis eloquiis pro- 
ferimus : Eccc terruisti nos, et jam pene decumbimus desperatione. 
Si liaec ita se babent, « Quis nostrura salvabitur (/")?» Quid agen- 
dum est nobis? Respondeo non raeis, sed Domini verbis : « Intrate 
» per angustam portam , quia lata porta et spatiosa via est quaj 
» ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant peream. Quam 
» angusta porta et arcta via est quse ducit ad vitam , et pauci sunt, 

(a) Soph. m,8. — (b) Hebr. x, 27, — 3i. — (c) Mattli. xxv, 46. 
— {d) Apoc. xxu , 12. — (e) Luc. xm , 10, 28. — {/) Mallh, 
XIX , 26. 

23. 



356 S. AIGUSTIM lii>16C0ri Ari'K>'DlX. 

» (|ui iiivcniunt cinii (a). » At, iiKiniinil, arcta via cl angiista porla 
illispro|)onitnr,(iiii s.TCuliiindcrcliiuiiiunt, qni « donios, agros, uxo- 
» rcs,lilios(6),)) sorvosalipK* ancillas, ct oinnia qnu! tcrrcni affectus 
siint SiTCnlaris abdicant ', nt ei placeant, « cui scse jirobaverunt {c).» 
Vcruni quod dicitis; scdct vobis juxta moduhini ordinis vestri, se- 
(•nnduin vircs mcnsune vcstrae, arcla via et angusta objicitnr : quia 
(Inas Doniiniis tantuni portas, ac duas vias proposiiit ; per latam 
portani et spatiosam viain multos dixit tcndcre ad perditionem, 
pcr angustam portam ct arciam viam paucos intrarc ad vitam. Ncc 
tcrtiani portani, ncc tertiam viam ostcndit; quieritc vos tcrtiam, 
siciil)i invcnirc potestis, et ambulate atqnc intrale per eam. Sed 
iiolitc vos lallerc ; non cst amplius ;non supcrcst alia ad vitam in- 
trare pcr caiii. Arcta illa via et angusta porta,s;ecnlaribus viris cst : 
Aliena nonconcupisccre,non furto, non Iraude, nonmendacio, non 
perjurio, non falso tcstimonio, non praemio vcl quabbet salutationc 
pra3riperc, et propriis laboribus ac juslis rcdditibus contcntum essc ; 
non plus quani nnins aniiiKC cxigit indigcntia congrcgarc; nullos 
nisi pro[)riaj uxoris concubitus misccre, a propria ctiam uxorc illi- 
^•.itis tcmporibus abstincre^jindictumquoqiic Quadragesimaidicrum 
jcjunium illibatum observare : spcctaculis mundi postpositis , Ec- 
clcsite liminibus insisterc ; sumptus elccmosynarum non ad volup- 
tatem, sed ad necessitatem carnis pcrcipcre ; et supcr h«c omnia 
pro quotidianis ac minutis cxcessibus, vcl etiam gravioribus pcc- 
catis eleemosinaria^ largitati deditum esse. 

XXI. Quae procul dubio iis qui tcrrena possident eminentior 
virtus spccialisque dclictorum abolitio cst, si tamen pcccarc quis- 
quc dcsistat, dum hanc misericordiam iiidigcntibus adniinistrat ; 
undc scriplum cst : « Sicut aqua extinguit igncm ; ita cleemosyna 
)) extinguit peccatum (rf). » Ilinc eiiam Dominus in Evangelio ad- 
monet dicens: « Verum quodsupercst, datc eleemosynam, et eccc 
» omiiia mundasuntvobis(e).)) Hinc pcr quemdam Justum dicitur: 
(( Elccmosyna ab omni peccato et a mortc libcrat, et non palitur 
« animani irc ad tcnebras. Fiducia niagna crit coram summo l)eo 

(rt) Math. vn, i3, i4 — (b). M. xix, 29. — (c) 2 Tim. 1, 4- —('0 Eccli. 
111 , 33. — (e) Luc. XI , 4(. 

• Cod. niale sceculanbus irnplicant. — • ' Nota quod uxovati teneniuv 
in Quadvagcsiina et aliisjestit^is diebus abstineve ab uxovibus, Sic Codex ; 
(jux tauien nota, sivc senlontia, piopria est Augustini; uli viJcic cst in 
Scruionibusujviii , n. 1 , ccix , n. 3, ct (xx , n. 9. 



SEUMO ir. Ifi SEXAGESIMA II. 357 

» clocinosyna omnibiis qni faciuntcam (a).» Quibiis ctiam attestaiilc 
Evangclio in finom dicilur: « Venito, Bcncdirti Patris mci, perci- 
1) pite regnum , quod vobis paratum cst ab origine muiuli : csurivi 
» enim et dedistis mibi manducare , hospes eram et collegistis me , 
» nudus et operuistis me, infirmus ct visitastis me,in carcere eram 
fl et vcnistis ad mc (6). » Ipsa autcm miscricordiae crogatio ex voto 
atque hilaritate debet pendere, non ex tristitia, quia « Ililarem 
» datorem dibgit Deus (c). » In tantum etiam hsic decct profusius 
impendi , in quantum quisque se obrei>tum fuisse cognoscit. Undn 
rursum quidam Homo Dci unicamprolem admonet diccns : «Quo- 
» modo potueris, esto misericors ; si multum tibi fuerit , abundanter 
» tribue ; si autcm exiguum fuerit, etiam libenter exiguum impcr- 
» tiri stude; praemium bonum tibi thesaurizas in die neccssita- 
» tis (d). » 

XXII. Quod vero nihil prosit quemUbet clccmosynis insistere, 
nisi studuerit a mahs actibus dechnare, quidam Sapiens testatur di- 
cens : « Qui baptizatur a mortuo et itcrum taugit mortuum, quid 
» proficit lavatio ejus (e) ? » Ilinc per Isaiam Dominus admoneas 
ait: « Lavamini , mundi estote (/").» Hinc Psalmista dicit: «Dcchna 
» a malo, et fac bonum {g) ; » quod autem magis lugendum , quam 
laudandum est,nonnulli ideo plura diripiunt, ut habeant unde Lar- 
gitori omnium pauca tribuant. Sed quanta sit detcstanda illorum 
oblatio Scriptura sancta indicat , quae dicit : « Qui offcrt sacrificium 
» de rapina paupcris, tanquam si immolct filium in conspectu pa- 
» tris sui (/i). » Sicut enim interfectio filii, atque cffusio sanguinis 
ejus coram oculis patris qui hunc genuit placcre potuit , ita omni- 
potcnti Deo oblatio de malis acquisita. Hinc pcr Isaiam de talibus 
dicitur : « Qui offert oblationem ex substantia pauperis ' , quasi 
» qui sanguinem suillum offerat; qui recordatur thuris, quasi qui 
» bencdicatidolo (^).»XihiI ccrte in Vcteri Tcstamentotamodibile 
quam oblatio sanguinis suilli;nil tam exccrabile in Xovo et Veteri 
quam bencdicere idolo; et tamen misericordia de rapinispauperum 
oblata iis merito comparatur. Quos contra sancta Scriptura preeci- 
pit dicens : « Ex substantia tua fac eleemosynam et noli avcrterc fa- 

(«) Tob. IV, II , 12. — (i) Mattli. XXV, 34, 36. — (c) 2 Cor. ix, 7. 
— {cl) Tob. IV, 8, 9. —{e) Eccli. xxxiv, 3o.— (/)Isai. 1, 16.— (g) Psal. 
xxxvi, 27. — (/i)EccIi. xxxiv, 24. — (0 Isai. txvi, 3. 

> Hffic verba ex suhstantia pauperis in Vulgata non leguntur. 



3r)8 S. Air.lSTlM EPISCOPI ArPEMHX. 

» ciom luani ab iillo iiaiipcro («). Ex siilislaiitia, in(iult , Ina, » 
non cx alicna, (jnia sicul cx ina iniscriconliani Dci invcnis, ila cx 
alicna irain incnrris. 

XXIII. 7\ptc antcni lioc in loco illiidctiam occnrrit, qiiodsiipra 
mcmorice dcfnissc cognosco, ^uia noiiniilli cxjnstis quidcm labori- 
biis atque rcdditibus praeparant.qu» omnipotcnti Dco offcrant, in 
proprios tamcn nsnsmalcncquisita assumnnt.Quibusdicetidum cst, 
quiaquamvis putent justn, non tanicnpossunt placcrc summo Bono 
illorum muncra, qni non studucrint immaculatam servarc vitam. 
Quid cnim cst prctiosius Conditori nostro? anima nostra, an dona 
nostra?quod si aninia sorduerit , ac de liis numquid munos aliud 
oxtcrius placcbit? restat igitur vobis ut niliil ex iniquitate Largltori 
vestro assnmatis vos , scd cx justis laboribus ac justis rcdditibus et 
illi oflcratis , ct vos vivatis. llestat ctiam ut sit rcs tcmporalis in 
usnm, sobis ilic qui et vos creavit et bona tcmporalia praeparavit 
in desidcrium; ut cum « vos paritcr cum illis traiisicritis qufe dedit, 
perveniatis ad iilum qui dcdit; cum quo sine fiiio gaudeatis, sine 
fine regnetis, « In cujus regno sicut sol fulgcatis (6), » ut lilia et 
rosaj vernantes redoleatis, omnibus divitiis iiercnnitcr affluatis, uM 
sanctis Dcumque timcntibus civitas prBeparata est, cujus funda- 
menta omnium iapidum prctiosorum ornatu » subsistunt ; quai «Ha- 
» bet portas ex singulis margaritis ; cujus platea ex auro mundissimo 
» constat ; per cujus medium flumen aquse viva3 decurrunt , et ex 
» utraque parte fluminis ligmnn vitai affercns fructus duodecim per 
» mcnses dtrodccim.» Manua aljsconsum et panis Angeloram edcn- 
tibus datur , qui sicsaturitatem affcrt, ut nunquamfastidiuminferat; 
sic esuriem tollit ut nunquam edenti cupiditatem adimat ; ubi « Nul- 
» lus sole , nullus luna , » nuUus lucerna « egebit , quia iiox ibi non 
» crit , ct Dominus Deus omnipotens lumcn omnium erit (c). » Ab 
illa autem lucc, quam tunc Sancti vidcbunt, hsec quam modo vide- 
mus, solunimodoacceptaest. Ista longc cminentior,Iongepraistan- 
tior , quam illa, quia illa creatrix, ista creata } illa lux mentium, 
ha3C lux corporUra. Non ergo illa talrs quam tidere consuevimus 
oculis carnis, sed nec illa bona quaj prtemisimus talia crnnt qualia 
vcl vidcrc in hac vila, vcl audire, vcl cogitarc aliquis polcst, sed 
multo exccllentiora, multoque bcatiora, quia ut Scriptura ait: «Nec 
n oculus vidil, nec auris audivit, nec in cor hominis asccndit quae 
» prajparavit Deus diligcntibus se [d). » 

(a) Tob. IV, 7.— '(i)Matth.xni, 43. — (c)Apoc. xxi, ig,23.~(</) iCor. n, 9. 
' Cod. male imo. — = CoJ. niale ortus. 



SEHMO IIT. DK PASr.II\ r. SoO 

XXn'. lllain igiliii' iiiqiiiiiio ; iilain (lcsidocalc; ad illam ni('iiti.s 
dcsidorio tcndilc. Ego corle nulluni adiilalionc dooiporc audco; 
nulli quod utile cst subtrahorc (luaro, quia luec prfcmissa sunt non 
contra avaros, sed contra avaritlam; non contra naturam, sed con- 
Ira vilium protuli. Quod melius consilium dare possim, non mvcnio ; 
quiquc etsi ad cxtirpationem cupidilatis totum, ut potui, laborem non 
exbibui , tamen octogintaet amplius Scripturarum tostimoniisquasi 
quibusdam letibus [stc) surculos cjus incidendo percutiens, a mcr- 
cede vacuus non cro , fidclem retinens promissdrem « Mediatorem 
» Dei ct hominum Christum Jesum (a), t> qui cumPatreet Spiritu 
sancto vivit ct regnat Deus per omnia ssecula sseculorum. Amca. 



«tVVVVVVVVVVVV^VWM/V^VVVVVVVVVVVVVtlVVVVVXiVVVVVX^VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV 

SERMO iir. 

DcPasclial. 

Eruilur ex Cod. Cass. 'xii , fol i 60, et quidem sine nomine ; nec im- 
merilo ; quamvis enim cxlrahalur ex illo Codice, qui non aliud ferme 
conlinet, quam beati Doctoris fa,tus, accedunt ad nominis ahsenliam 
senlentia; minime connexw , stylusquerhetoris, cuipotius tribuendus 
cst, quam sancto Augustino. Incomplelus videtur ; finis deest. Locus 
ejus in Appendice post Serm. CLXXI, cum numero de Pa«c/iaxiv. 

synopsis. 

I. Mortem Christi elementa senserunt. 11. Eidem fecerunt etequias. III, 
Discipulorum expectalionem consolatur Resurreetio. IV. Conclusio. 

I. PoST inclytam Domini Christi passionem, qua vivit occisus, 
post falsum pacis initium, osculum traditoris, quo pessimus prodi- 
tor pacem, quam acceperat , perdidit bellaturus ; post palmas in 
facicm quasexCepitDominus Christus , revera palmifer, cui de mor- 
tis sublimi occasu victrix Resurrcctio parabatur; post flagella, si 
fas est,a nequissimis servis in Dominnm perversa lege vibrata, post 
crucis sublimc supplicium, vidctis (|uid scnscrint perfidi. Dicimus 

(a) I Tim. n, 5. 



3C0 S. AIGLSTIM EPISCOPI APPENDIX. 

i inion qiiiil i-lcnioiita soiisoriint. Modia dio passioiiis por oninom 
niiiiidum tonobiic lact;cswnt. Diom sccloris pcrdidit sacrilogus iiii- 
micus; Evangclista diccntc : « Ab hora dici scxta, tcncbraj factae 
» sunt supor onincm torram usquc ad horam nonam ; contcne- 
» bratus cst sol ; vclum tompli scissum cst (a) . » 

II. Et clainavit voce magna Jcsus : « Patcr, in manus tuas com- 
» mcndo spiritum mouni. Et h.TC diccns, cmisit spiritum (6j. » In- 
quit : Tibi commcndo, dum rcdco, dcposito rcccpto». Discat nunc 
incrcdulitas fidom, et omnis niundana perfidia, ct ipsiusniundi mcn- 
tcm quam diligit imiictur(5/c). Agnoscat Filium Doi por fidcm, quom 
omnia elcmciita suspensum sonscrunt. Itorum corporis' bigubre cce- 
bim focit oxeqiiias, ot inmodium dioi tenipusnoxturbataconscendit, 
atquc ut sacrum funusjusta porciperet, socretum in iiublicum te- 
«ebr.-e corpori prsebucrunt. Mixti sunt pavor et luctus; omnisque 
natura sibi tunc timuit, cuniDominum videret occisum. 

III.Dixorat namque Apostolis antc passionem :«Eccc asccndimus 
» Jcrosolymam^, ct Filiusbominis tradetur principibus sacerdotuni 
» ctscribis, ct condemnabunt cum mortc. Tradent eum gentibus 
» illudi, llagellari, crucifigi, scd tertia die resurget (c). » Ab hora 
passionisccce jam triduum est; reddant nobis vigiliae resurgcutcm* 
Posthffc cruci suspcnditur, occiditur, scpcUtur; et non4 venit ut 
promisit. Sabbato uascitur dies ; Apostolos omiies terror, metus, 
fiiga, bictus cxagitat; ot non vcnit ut promisit. Nox sabbatuin so- 
quitur, moeret pervigil cura, et mcestos fletibus oculos somnus in- 
vidus captat5.Eia,Fides, evigila; modo veniet qui speratur; scriptum 
cst enim : Post tres dies sabbati « venit Jesus ad Discipulos suos, 
» dixitque illis; Paxvobiscum (rf).))Videtis, Fratres, 3pecicm rcsur- 
gontis. Geritvulncra, quee gerebat, et nealiquis putct spiritum fuissc 
quiapparuit, dixit Apostolis suis : « Vidctequia spiritus ossa ct car- 
» nemnon habet, sicutme videtis habentem (e). » 

IV. Hoc est Pascha quod colimus, hocnovamus; hoc diem noc!i 
coniungimus, hoc priTtcritum rcdit in praescns, hoc volvitur in futu- 
rum resurrcctionis. Namque nataHs est dies qui ex hac noctc nas- 
cotur.... 

(fl) Luc. xxiii, 44 j 45- — (b) Ibid. 46- — (c) Luc. xvni, 3l, 32. — 
id) Id, XXIV, 36. — (e) Ibid. 3q. 

' Cod. malc vccepturo. — ^ Id. corpus. — 3 JJ. Jerosolymis . — 4 Id. 
nnnc:, logendum est non , ut patet ex repetitionc in sequentibus , et non -»•<?- 
iiit. — ''Vido in Apponiliro Sorni. n.i, n. 5. 



SERMO IV. DE PASCHA IT. 361 

SERMO IV. 

De Pascha II. 

Super Evangelium : Thomas qui dicitur Didymus. 

Sermo iste qui legilur in Cod. Cass. cxvii, fot. 43 , jam parlim 
reperitur stampatus in Appendice Maurinorum ; finis autem prorsus 
dilfert ; titulus autem est de Pascha. Maurini illum Semipelagiano 
tribuunt, sed falso quidem: hane enim accusationem ex eo deducunt 
quod prcecedens sit Semipelagiani , et sequens ad prcecedentem re- 
feratur. At in nostro Codice sermo prwcedens est Auguslinianus in 
S. Joannem cxxi, unde melius concludi posset illum esse genuinum 
sancli Doctoris foetum, cum proesertim ne unum quidem verbum 
deprehendatur , quod errorem semipelagianum sapiat. Unum autem 
me ab isto B. Doctori tribuendo deterret, ista nempe sententia qua 
Thomam Sanctum , Fidelem et Justum eo ipso tempore vocat , quo 
dubitaret, autpotius quo dubitare viderelur, cum ex eodem Auctore 
minime dubitaverit , sed propler nos quasi dubilans egerit. Conlra- 
rium affirmat B. Auguslinus in ipso sermone supra cilalo , ad quem 
hunc proxime pertinere crederclur : cum dicitillum credidissc quia 
viderat, et dubitationem removisse; el alibi nempe Serm. CCLVIII, 
71. III , ubi illum inlerpellans dicit ; EvangelisUe libi annuntiant 
et non credis. Illis credidit mundus , ct non credit discipulus, ctc. 
Adde quod in ipso sermone dubilasse Thomas supponilur , quando 
dicitur : Yenit Jcsus januis clausis;sic oportuit vcnirc ubi cor 
incredulitate clausum crat, ctc. Unde illum in Appendicem depu- 
tamus , sed propter diversilatem , quce inter hunc et alterum in 
Maurinorum Appendice slampalum inlercedit, typis submitten- 
dum esse credidimus. Ponaiur in locum Sermonis CLXii , Appen- 
dicis Maurinensis. 



362 S. AUGITSTINI EPISCOPI ArPENDIX. 

SVXOPSIS. 

I. Thomoe sollicitudo fi-lem omnium firmavit. II. Primogenitus ex mortuis 
Christus. III. Thomas , viso Domino , illum DetHH agnoscit. 

T. Retixet sanclitas veslra, Fratres, superiorcm tractatum, in 
quo scripsinius sanctuni Thomam aposlolum, ad conlirmandam fidem 
omnium, post resurrcctioncm, Dominici corporis membra palpasso, 
et ad repcllcndam ambiguitatein universorum, vulnerum ejus cica- 
trices scrutari voluisse. Non enim propterea tantum hoc opcratus 
est beatus Apostolus; sed quod sibi gessit, Cunctis profuit. Cura 
suam cnim cxcrcuit sollicitudinem, fidcm omniuin confirmavit. 
Quis enim ex hoc dubitet rediisse a mortuis Salvatorem, cujus 
post inferos preesentiam agnoscat oculus, attrcctet manus, digitus 
perscrutetur? Quamvis igitur modiCie fidei homo, quamvis imbc- 
cillis Ingcnii Christianus, nunqtiam sollicitudinem suam inquisitioni 
Thom» aquiparare potuisset. Nunquam cnim post agnitioncm, con- 
versationem,IoqueIam,ausus essct petere,ut ctiam tactu Christum 
perscrutaretur in Christo, et in ipso hominc quem cerneret, homiois 
corpus inquireret, etresurrectionem ejus non tam mirabilium gloria 
crederet, quam passionis injuria coniprobaret. Thomas crgo cum 
esset sanctus, fidelis et justus, Iutcc omnia sollicite requisivit: non 
quod ipsc aliquid dubitarct, Sed ut omncm suspicionem credulitatis 
excluderet. Nam suffecerat iUi ad fidem propriam, vidissc quempo- 
verat: sednobis operatuscst, ut tangeret quem videbat; ut si forte 
diceremus delusos esse ejus oculos, non possemus dicere manus 
illius fuisse frustratas. In rcsurrcctionis enim manifestatione de 
aspeclu ambigi potest , de tactu non potest dubitari. Constatenim 
vcritatis testimonio, rediisse ab infcris Salvatorem. 

II. Quis non spem suam in Christo collocet? Quis non fidem suam 
ponet in Domino ; ut dum illum credit ab iuferis , ipse rcsurgat a 
mortuis? Dicit beatus ApostoIus:« Si cnim mortuinon resurgunt, 
» neque Christus rcsurrexit. » Quia ergo surrcxit Christus, suscita- 
buiitur ct mortui : quia resurrexit Dominus, et servuU rcviviscent. 
Ipse enim est, sicut ait Apostolus, « Primogenitus ex mortuis. » Sicut 
enim est apud supcros primogenitus in multis fratribus, ita et ab 
inferis est primogenitus ex defunctis. Pnmogcnitus autcm dicilur 
quis, cx eo quod secuturis aliis primus gignitur. rrimogeiiitus ergo 
Christus vocatur ex mortuis , quod primum illum ex infcrni tenc- 



SER-MO IV. ©E PASCHA H. 363 

bris inluccm, rcsurrcctionis partus cdidcrit. Partns ctiini diccndus 
est, ubi pcrmutatione quadam anima tartari lcgibus moritur, ut 
redivivo corporis usui renascatur. Xativitas enim resurrectionis 
apud superos, mors qusedam est infcrorum. 

III. crPostdicsocto iterum erant DiscipuliintusetThomas^o}» ille 
qui tunc cum eis non fuerat, quando«Gavisisunt Discipuliviso Do- 
» mino [b), » et qui refercntibus postea Discipulis dixit : « Nisi videro 
» flxurasclavorum,etmittamdigitummcuminIatusDoncredam(c).)) 
Hoc ergo hodie cum Discipuiis reliquis posito , venit Jcsusjanuis 
clausis : sic oportuit venire, ubi cor incredulitate clausum, erat fidei 
luce reseraudum. Xon immerito crgo ctiam octavus dies pari vi,pcne 
pari devotionc celebratur , qua ille celebratus est,aquo octavusdics 
iste numcratur. In illo cnim rcsurrectio aCfa, in hoc coufirmata 
est, nec minus dura atque tencbrosa hic incredulitatis janua, quia 
illic inferni porta prserumpitur. * Vcnit ergo,inquit, .tcsus januis 
« clausi&(rf) ; » est quod nOs quoque eum Thoma dubitemus, nisi 
facti rcspiciamus auctorcm. Scd si Deum esse de quo loquitur, 
cogltemus, cui nihil inviuni, cui humanum quoque pectus pervium 
confitemur, cui hoc idcm corpus non solum januis clausis '... In ipsa 
statim salutatione : « Pax vobis (e) ; » hanc ergo nobis semper affe- 
rat , hanC a nobis f eposcat ; hanc a nobis inveniat , hanc relinquat. 
Deinde dicit ThomcC : « Infer digitum tuum huc, et vide manus 
» meas, et affer nianum tuam et mitte in latus meum, ct noli esse 
» incredulus, sed fidelis (/"). » Non est meum meos ludificare phan- 
tasmate; vanam imaginem visus timeat , veritatem corporis manus 
et digitus explorct. Potest fortasse ahquando oculos caligo deci- 
pere, vcritatem corporis manus et digitus explorent. Potest for- 
tasse aliquando oculos caligo decipere ; palpatio corporis verum 
corpus agnoscat. « Spiritus, inquit , carnem et ossa non habet, 
1) sicut me videtis habere(gf). » Quod ostia clausa penetravit, sola 
cst virtus divini Spiritus, non sola carnalis substantia; alioquin quid 
profuit me suscepisse hominem , si piguit suscepisse. Respon- 
deamus ergo et nos , et fateamur cum Thoma, iu quo miraculum 
divina^ virlutisexposuit: «TuDominusmeusetDeusnieus(/i).»Nobis 
enimille dubitavit, nobis exploravit, nobis inilloDominus manuset 
lateris vulnera coutrectanda permisit. Dicit ei Deus : « Quia vidisti 

(a) Joan. xs , 26. — (b) Ibid. 20. — (c) Ibid. 25. — (d) Ibid. 26. — 
(e) Ibid. — (/) Ibid. 27. — (^) Luc. xx , Sg. — {h) Joan. xx , 28. 
' Hic aliquid desideiari videtur. 



364 S. AUGUSTINI EPISCOPI APPENDIX. 

<t mc crcilidisti; bcati qui non viderunt et crediderunt (a). » Habc- 
nuis crgo et firmitaleni palpata credentium , ct beatitudincm non 
visa credcntium. 



SERMO V. 

Dc Asccnsione Domini I. 

Legilur in Cod. Cass. xii, fol. 201,|s«nc nomine. Indignus esi sanclo 
Augustino, ulpole ridicule scriptus. Opus esl rhetoris, el quidem 
indocti. Similitudo exordii eumdem auctorem indical, ac sermonis 
pracedenlis. Locus ejusin Appendice post Sermon. CL\\\i, cumnu- 
mero de Ascensione vii. 

SYNOPSIS. 

I., Clirlstum ascendcntein in ca?los celebrare convenit. II. Mira Cluisli 
Asccnsio (Jescribitur. III. Continuatur Ascensionis descriptio. 

I. LiBENTius, Fratrcs, clariusquc convenit nostri acicm cordis 
sursum avidius intcnlarc, quia hodic pcr ipsius tcthcris crassam 
mollitiem nubium distcnduntur insignitje cortinse, cum Christus 
hominem suum, post tcnacem machinam vahdi hgni, post versati- 
lem illam clavonmi figuram, post magnifici monumcnti custodcm, 
post pctrinam thecam ' , Christus homincm suum triduano cur- 
riculo vivo somno scpultum, compilatis infcris , iriterposita majcs- 
tatc subduxit. Ilunc in isto dierum deccm quadrangulo coruscse 
nubi imposuit, et sine scissura aerea, aut venti tempestiva jactura, 
candens nubalis evectio, plaudentibus auris, dedicato gcstaminc, ad 
sidera usque transvexit. Jam enim David ille Psahiiorum cantor 
musicorum, multo ante cccincrat diccns ; « Qui ponit nubcm as- 
» ccnsioncm suam, qui ambulat supcr pcnnas ventorum (6). m 

II. Mira, dilectissimi Fratres, in ascensu Primogeniti virtus in- 

(rt) Joan. XX, 29. — (i) Psal. cm, 3. 

' Sic corrisitur ex sensuj Codex enim sinc sensu ccch petvma theca: 



SERMO V. DE ASCENSIO^E DOMINI I. 365 

floruit. Non nnbc rcclinatiis , scdcrc in dextcra aut heva suocubuit, 
nec ipsaventorumpennata alacritas, rcclinalo climatc, clauguit, scd 
aequa lance candidissima nubes assumpti hominis corpus ad cocli 
proviuciani feriata assumptione revexit. Numquid scnsit bcUa vis- 
cerum, cum ipsum evectum coelis hodie corpus in uteralis urnai 
gestaret hospitium? numquid passa est puerpera parata pudoris in 
ipso solemnipartu naufragium? Ita-ne nubes hodic Yclaminis sui 
vel leve sensit dispcndium, quia corpus advexit, non turgido pec- 
cati onere praegravatum, sed Vcrbum caro factum , coclesti utiquc 
generantis chrismatc levigatum? Nunc itaque post resurrcctionis 
speratffi salutis repcntinam la^titiam, post schola) illius spiritualis 
insignia, sophiai inaccessibilismunimcnta, hodierna ut compcrimus 
die , ccelos unde nunquam abcrat , rcpetiit. Stabat namque cohors 
illa undecimse classis obtutu suspcnsa post flagrantem currum vic- 
torise nubis, et moesta ora moercntium, postmagistri dulcem ascen- 
sum, has» referre creduntur avidas voces silicutium animorum : 
Ubinam noster Jesus, subita claritudine prsescntiaj venusta; * 
potentiam sustulisti ? Eccc videmus vcntos pluvialibus palleis fim- 
briali flamine salutarc. Cernimus coelum in ascensum corporis tui 
quadrijugo cardine rcserari, et nos in ista tclluris barbaric quid fa- 
ciemus, tali pastorc, corporaii absentia, dcrclicto ? Licet tcnemus 
sponsionis tua; pactum veridicum, quia alium dirigcre incipics ad- 
vocatum , tamen quia recursus, tuus thronus pacis , ca'lcstium po- 
testatuni, nec nostro descras in isto exilio peculiare tuimuneris nu- 
trimentum. Sicut Eliseeus ille, cum patrem videret abscntem 
flamma transfcrri , taha post eum legitur acclamasse : « Pater mi , 
D pater mi, currus Israel et auriga ejus, cui me dimisisti (a) ?» Ita 
et nostri illustres^ Apostoli, cumSalvatoris nostri nubiferum inacrc 
carruc« speculanlur ascensum, parem attollebant cjulantium cor- 
dium unijugem gemitum , quibus occultata nube paulatim altiusquc 
subducta, ingenti licet aviditate auscultantibus , duo leguntur Coelitcs 
astare stolis in albis, qui consolandispanduntetapta eis vcrbapro- 
fundunt : Usquequo,viriGaIilaii, mortalibus oculis ad alienoslares 
inani levamine fatigatis? Quandiu pupillas cxiles , lacrymarum im- 
bre confectas,addivini culminis scdcm incassum attollitis? Coeles- 
lem extensam cameram, sicut fumum , semipleno aspectu intucri 
potestis. Coelos autem coelorum, ubi vester Dominus, teste oricnle, 

{a) 4 Reg. xm, i4- 

' CoJ. (/uas. — « Id. venuslrice. •— 3 Id, niale iiluslvi. 



366 S. AUGUSTIJVI EPISCOIU APrENDlX. 

conscciulit, spocularc his nequaquani vultibus polci-itis. Spondc- 
nius tanicn vobis luijus l"u?dcris inviolabilcni vcritatcni, (juia nostcr 
Doniiuus, cum quo subiit acl sidcra corporc, cum codcm rediel, 
incarnata apcrtius vcritate. 

III. Eccc cnim cx prisco psalmi organo compcriraus , quid in asccn- 
sum Chrisl i mirabiUtcr gaudeamus, cum in altum conscendit, et cap- 
tivam captivitatem absquc miUtumturmis,autcatcnarumstridcnte 
ferruginc duxif. Exortus cst in coilo maximus do amore clamor 
descendens, quando mctantes Angeli nubcnn corporis Christi, ja- 
uitoribuscxclaraant Augclis : c< AltoUitc portas Principis vestri, et 
» cU^vamini porta'. Jctcrnalcs , » ul cum portarum obiccs rcscrave- 
ritis, gaudium vcstrum nostro gaudio communi socictatc nectatis, 
« ct introibit rcx gionic. >» lUi aulcm qui ca;lcslibus foribus lcguu- 
tur fore praetores : « Quis cst istc, aiunt , Kex gloriaj (6) ? » Quibus 
edoccntur nuntiorumrcspousis : «Domiuusfortis,» velut leo trans- 
gluticns nujrlcm, « poteus (c) » iu patibulo crucis, potcntior « in 
» beUo [d) » tyrauni inauitcr dccertautis ^. « Ipse est rex gloria; ; » 
qui desccndit in iufcriora corda tcrrarum, et asccndil laurcatus, 
repetens hodie suee majestatis stadium. Quando voluntarie des- 
cendit, indixcrat stcUa astrifcri signi corona ; cum vcro victor hodie 
asccndit, nubes emicuit candida, in qua vchcrentur membra pas- 
sioni, nonmorti, creata. Fit obviaCherubim aptc vcclrix incffabiUs 
sedes in occursum advolans , Seraphim sahUantibus alis, ct throno 
revertens FiUusin dextera promicat Patris^; fit unicse Trinilatis iu- 
harcns sil)imct osculum, ct ad recursum Domini veniciitis cuncta 
tripudiat logacoelorum. Itactnos ipsiusquadragesunfeAsccnsionis 
coslcstc consolctur curriculum, ut gratiorem ctiam Peutccosten 
rcdhibcamus noslraidcvotioni, debitisermonis officiosum scrvitium, 
pcr eumdem Dominum nostrum Jcsum Clirislum consedentem ad 
dextcram Patris, ct regnantem cum eo, ct cum Spiritu sancto per 
inUnita saicula sajculorum. Amen. 

(a)Psal. xxiu, 7. ~ (t) IbiJ. 8. — (c) IblJ. — (d) Ibid. 28. 

' ViJc Serm. cclxi n. 11, ct Serm. ccclxxvii. — ^ Yidc Scriii. cccLXXViii, 
et Enar. in Psal. xxui, n. 8. -^ 3 CqJ. sinc seasuef throno reyerienti Filio 
in dextera promicai P(jLU'is, 



SERMO VI. DE ASCENSIONE DOMINI H. 367 

A/VV» 'VVV* V%/\% -VVV* Vt/W VVI/* VVV* VVV% \/*A^ 'VVV^ A/VV* 'VV^ 

SERMO VJ. 

De Ascensione Domin' FI', 

In Manichaeos. 

Sermopulcher admodum et cloquens ; legilur m duobus Codicihus, 
ncmpe u, fol. 227, el iii, fol. 41. Non forei ccrle Bealo Auguslino , 
cujus nomenjiraifcrt, indignus ,nisi obstarci elegantes nimium et 
rolundoi sentenlice ; unde nulla sLyli convenicnlia. lllum sanclo 
Lconi tribuere mallem , si adesset alicujus Codicis auctorilas. In 
dubio sufficiat annotare nonjyrcelcreundam csse leviter, sed altentius 
legcndum. Locus ejus in Appendice post prcecedentem cum numero 
de Ascensione viii. 

SYNOPSIS. 

I. Dies Ascensionis , dies Isetitise. II. Dotestabilis Manicliaeoruni error. III. 
Virgo Maria concepit et peperit. IV. Christus ut verc natus , sic et vere pas- 
sus. V. Christus resurgendo veram carnein demonstrat. 

I. Fratres dilectissimi , dies isti coelestes, quibus mortales lu 
Christo rcsurgunt, lcetitiam imitantur angelicam, et a vobis exigunt 
dcvotissimi conventus frequentiam, et a nobis expetunt spiritalis 
alloquii, tanquam nitidi convivii paraturam. Sic se ' post laborcm 
requies nova pcrmittil^ ; sic succurrunt refrigeria fatigatis; sic 
post mortem vita , post tenebras lux, post amaritudincs mundi 
coelestis dulcedo consequitur, si in hoc sjeculo fides non derelin- 
quitur, sed tenetur ; sicut in Evangclio scriptum est : « Qui perse- 
)) veravcrit usque in fmem , hic sah^us erit (a). » His diebus post 
rcsurrcctionem suam Chrislus est conversatus in mundo , cum car- 
nem suam rcdivivam ex mortuis immorialitatis honore vestiret, et 
Deus inter liomines approbatis virtutibus habitaret : uec aliter pos- 
set caro glorificari, nisi ante appeteret crucifigi. Qua3 igitur causa 

(a) Matth. XXIV, i3. 

' Cod. ui de domimca Asccnsione, — » Id. niale sapius. — 3 Cod. n 
minus bene mttit. 



368 S. AtGUSXlKl EPISCOl'1 Al'PEr<UlX. 

liiorit , iil posi rcsuncctioiicni suam (lliristus (luailraginla dicbus 
convcrsarclur insicciilo, i^aiilispor aiidilc. 

II. Possct, Fratrcs cliarissinii, dubia scnipcr niorlaUtas ac rcruni 
ncscia divinarum , rcsurrcctioncm Domini Christi aut falsam cxis- 
timarc, si mos dcscpulcro asccndissct incccluin, aut imaginariam 
ct illiisoriam crcdcrc , nisi eam omncs pnesentcm ccrncrcnt, ct 
(bcriini probxitas coiTi[)roI)arct. Sic dc ca Tbonias prinius incrcdu- 
liis dubitavit. Sic bodie Manicbtcorum pagana infcUcitas crcdit , 
quippc cum nec nativitatcm Domini, nec passionem, nec morlcm 
vcram tTstinicnt, scd totum studio falsitatis assigncnt. Non igitur 
vcre, inquiiint, gciiuit Maria, sed finxit : non Cbristus vere, inquiunt, 
iialiis est, scd ilhisit , ct totum intcr bomincs artificii pra*stigio 
figuravit : non fuit, inquiunt, in Cbristo vcra caro, scd falsa , non 
corpus sobdum, sed inane, totumque, inquiunt, quod apud bomi- 
nes Cbristiis cgit, non vcre gessit, sed potius simulavit. detcs- 
landa rebgio, in qiia rcgnat tota falsitatis origo, quac radiccs fidei 
conaris cvcllcre, et rcbgioncm ipsam funditus amputare ! miscra, 
quic a mcndacio incipisIO miscriores, quos de falsitate seducis! 
Qua; cnim umbras ct pbantasmata scqueris, quid vcritatem bomini- 
bus polbccris? Mcrilo sacra tua lurpi, latcbrosissimc Manicba?e, 
impudicitijc tradidisti , quia fidem sacris virginalibus dcncgasti. 
Dcniquc carncni tuam intcr ipsa tua flagitiosa mystcria polluis, ac 
vcncnuni tibi, qiiod suiiias, cx tuis sordibus conficis ct conspcrgis : 
digna prorsus ex alterutra focditate in utroquc pollutio, ut cuni 
sacratua ex te, quaj comcdas, polluis, ct ipsa ex tuissacris turpibus 
inqiiincris. 

Jll. Cnr igitiir non crcdis, o IManicha^a obscnmitas, potuissc 
parcre Yirgiiicm , nisi quia rcligio tua non rccipit sanctilatcm ! 
Kvangelium aiitcm dicit : « Quia inventa cst Maria in utero babens 
» de Spiritu sancto (a). » Si igitur corruptionem, paganissimc , 
in parlu Airginis formidasli, et ideo Ciiristum natum ex ftcmina 
crcdcrc noluisli, rcdde niibi minc rationem , ex quo scminc cuncta 
animalia (crra concepit, cum in suis principiis naluras , formas ct 
specicssingulas parturirct. Dic unde marefactum cst, ut cxeo aves 
varice et diversa natantia proruiiisscnt ? Si igitur natura mundi gra- 
vida jussu Dci virgo parcre potuit, ac nullum ibi signum corrup- 
lionis acccssit , scd sinc scminibus scmina fecit , cur terram illam 
sanctam , id cst Virgincin Mariam, cxquaJ(;sus ctuasci voluit ct 

(rOMatHi. 1, i8. 



SEUMO VI. llli ASCEKSIOKE DO.AIINl H. 3G0 

cxirc, non crcdis iu visccribus suis sinc viro potuissc conciperc , ct 
sinc corruptionis vitio gcnorarc? Ita-ne vero Cliristus in Matre sua 
scrvarc non potuit, quod in terra perfecit? Fugc, fugc omniiio sus- 
picioncm corruptionis, ubi audis prffscntiam majcstatis. Dicit cnim 
Angclus ad Mariani : « Spiritus sanctns supcrveniet in te, ct virtus 
» Altissimi obumbrabit tibi; proptcrca quod nasccturextc Sanctum 
» vocabitur Filius Dci (a). » 

IV. Sic passum Christum ncgas , ut gcriitum diffidas ; sic mor- 
luum, sic scpultum abjnras, scd totum praestigiis asseris coloratuin. 
O cacca pcrfidia I quid verum a te potuit prsedicari , quae ipsam 
veritatem credis potuisse mentiri? Audi ipsum Dominum Christum 
diccntem: « Ego sum via, vcritas et vita (6). » Sed dic mihi : quid 
osculatus cst Judas ingratus? hominem, an imaginem obumbratam? 
carnem, an ipsam substantiam corporalcm? Quid miles terruit? 
quid vinculis durisinseruit? quid Pilatus audivit?quid flagellavit? 
quid coronam illam cx vcpribus contextam capite pio praetulit ct 
gestavit? quid Judseus fclle ct aceto potavit? quid miles in ligno 
suspcndit? Si Christus umbra fuit , hasta illa profani militis umbras 
diverberavit?Quid Joseph illc ab Arimathia obscqucntissimus Dis- 
cipulus sindone munda contexit, aut quid in sepulcro posuit, si 
vcrum corpus in Christo non fuit? Ergo ncc Judas, qui tradidit , 
peccavit, quia, ut dicis, non Dcum tradidit, sed figuram; nec 
Judaeus homicida deliquit, nec niiles profanus sacrilegium perpc- 
travit, quia non Filium Dei, sed imaginem vacuam crucifixit. Fal- 
sitas ergo omnes absolvit , quia non potest reus teneri criminis , 
qui nihil occidit. Etubi estquod Apostolus ait : « Si enim cognovis- 
» sent, nunquam Dominum gloriie crucifixissent(c).» Quid insanis, 
o inimice veritatis ? Cur ncbulosam fidem tuam de falsitate com- 
ponis? curnon solum te, sed et alios decipis et occidis?cur homi- 
nes a Christo alienare contendis? Si enim Christus mentitus est, ct 
Divinitas vitium falsitatis incurrit, et mundusin peccato remansit, 
nec diabolus reus est qui perfccit. 

V. Nempe nunc «In nomine Jesuomne genu flectitur coelestium, 
» terrestrium, etinfernorum (d).» Xempea Omnis lingua confitetur, 
» quia Dominus Jesus Christus in gloria cst Dci Patris (e),» sicut 
Apostolus dicit : «Ecce Christo et terrena serviunt et coelestia.^Num- 
quid si fallitur sseculum, hebetavit et coelum ? Si homines errant > 

(a) Motth , 1, 35. — (i) Joau. xiv. 6. — (c) i Cor. ii, 8. — (</) Philiii. 
II , lo. — (e) Ibid. 1 1. 

cxxx. 2'* 



370 S. AUGUSTINI EPISCOPI APPENDlX, 

numquid ct Augoli ucsciunl qucm adoranl? Audi ipsuni Dominum 
iucrcpantcni Discipulos, atquc diccntcm : «Yidctc, inquit, manus 
» mcas et pedes; palpale ct videtc, quia spiritus carnem ct ossa non 
» Iiabet , sicut mc vidctis Iiaborc (a). » Vide , vide , o perfide, 
Christum ct manus monslrantciu ot podcs, ut nicmbra sua , non 
tautum oculis, scd ct digilis offoral oontrootanda. Si igilur Cbristus 
umbra fuit, unde in vacuis ossa figuris? undc intcr tcnucs auras 
caro conlrcctabilis? Quid iu pra^stigio solidum rcperitur? quid 
compactum in aere soluto tenetur? «Palpate, inquit, et vidcte, 
» quia spirilus carncmetossa uon babct, siout mc videtishabcre. » 
caro vera , quic conlrcctatur, cui manus imprimitur, ubi appa- 
rent rccentium vulnerum cicalriccs! Offort se cxaminandam, pro- 
bandam, diligcntius considerandam, ac ne forte oculi ' fallerenlur, 
accedit, et curiosa manct, ut corpus contrcctarctur solidum, atque 
omne lollerctur ambiguum. O divina dignatiol O clementia Salva- 
lorisl Institit, ut ex co mancrct lioc qui credorot "^, ot vel sic per- 
fidus Maniclucus crubesccrct, ne postea mundus erraret. Videtis 
crgo , Fratrcs, quia difficilc creditur, quod vcrum corpus resur- 
rexitabinferno, nisiquadragintadiebus Cbristus tardarct insseculo. 
His ergo festis nostris veneremur carnem Chrisli, et cum Angelis 
canamus : «Deo gloria in excclsis, ut sit in terra pax hominibus bome 
» voluntatis {b). » Amcn. 

(rt) Luc. XXIV , 3g, — (i) Id. n, i^- 

' Cod. 11 oculis. — s Sensus videtur esse nt ex eo , id est, ex liac visione , 
ex hnc taclu, mancret, ccrte firmus in fide, hoc tfid crederet, id cst, qui 
crederet lioc. 



SEUMO Vn. OE PEWTECOSTE [. 371 



iVV\i\ ^/V%% 'Vt/V^ VV\A ^\A/% ^/VV% AA/\/\ A^VVX V%/V% <\Aa^ -VVV^ VV^fV A^VVt V\/V\ <V%/V\ Vl^ 



SERMO VU. 



DePentecoste I. 

In istud : «Redde nobislaetitiamsalutaris sui,etSpirituprincipali 
» coufirma nos (a). » 

Habelur in Cod. Cass. xu, fol. "3 1(5, sine nomine; prcBcedens sancti 
Leonis, scquens sancti Augustini. Legitur pariter in Bihl. Laurent. 
tom. i,fol. Wy, sed ct iH est inepigraphus. Sufflcit ejus lectio ad de- 
mQnstrandum hunc nec tini, nec alteri esse tribuendum. Locus ejus 
in Appendice post Serm. f.LXXXVii, cum, numero de Pcntecoste vni. 

SYNOPSIS. 

I. Filius Dei in lervam mjpsus. II. Clirisfi in tcna dogentis beneficia III, 
Vicarius Spiritus sanctus dcniissus c ca?IIs. IV. Donum linguarum. 

I. Beatissimus Jesse filius, Spiritus sancti gratia repletus, dum 
Dei Patris pra?cepta rite ab unjgenito Deo expleta, verum et post 
Domini in crelos ascensum praividens esse in mundo Paraclyti dcs- 
censum, gaudcns de divino imperio, laudis tale emisit eloquium , 
prout diceret : Magnum nobis imper tiens gratiae munus invisus Dcus, 
unigenitum Filium suum misit redimere mundum. Venit deniquc 
Dominus et Salvator noster non a semetipso, sed Patris obtemperans 
jussui, Paulo attestante apostolo, qui dicit : « Cum autem venerit 
» temporis plenitudo (6) ; » cum autem temporum adimplcretur 
dinumeratio , cumque sanctae legis ' a mortalibus efficeretur dimi- 
nutio, cum autem idolorum tcmpla grassarentur, in operc malo 
dominante humani generis advcrsario, tunc « Misit Deus Fiiium 
» suum factum ex muliere,» genitum ex Virgine, « Misit Deus Filium 
» suum factum sub lege , ut eos redimeret qui dcHquerant sub le- 
» ge(c).»ExMarise,inquit, procedens.utero, illecujus«asummo ca-li 

(«)Psal. I,, il — {h] Gal. IV, /|. — (r) Il.id. 5. 
' r.od. malo Iri^rs. • 



372 s. ArcusTiM Eriscon Ari>F.rsT>i\". 

» cgrcssio (rtj » iribiiit niatri Virgiiil grande mumis, duni parlu iu- 
laclus i|isius jtormansit alvus, ot usque ad fiuem SKCuIi Virgo aj)- 
pollatur iu goulibus. 

II. Pcrgcns ilaquc grcssu intcr proprias crcaturas ipse qui pro 
dcliciis noslris suam opposuit animam', ct immensis pollcns pro- 
digiis, visum roddidit CKois, cmicans in sanotis miral)ilibus, cura- 
tiunis salubrom mcdolam cuuctis tribuit ffgrotantibiis. Pcr hoc dc- 
nique sanctitalis,donum, Lazarunijam loetidum vivum vcrbo vocavit 
de spclco, omne pcr culmen sui nominis facicns prodigia in popu- 
lis. « Acucrunt advcrsus eum linguas, tanquam serpcntes (6), » ita 
ut erigontcs lignca crucis virgulta, Esaise adimplotasiut vaticinia' ; 
sic cnim in Dominica clamat porsona : «"Ninoa facta ost Dilecto in 
» cornu in loco uberi, et toroular fodi, ct novoUam plantavi, ct sus- 
» tinui ut faccrct uvam, focit autcm spinas (c). » Donique cum ipse 
Dominus nostcr Jesus Cliristus, pcr suam niortem, eetcrnam morti- 
ficaret mortem, et per crucem dcspiceret corruptioncm , infernum 
praedamnavit, noxiorum vincula imperio solvit,et die tertio a mor- 
tuis rcsurrexit, « Proptcr quod ct Deus illum supercxaltavit {d). » 
Post vero soles qualerdenos adGenitorem elevatus in coclis, grande 
donationis munus hodie suis tribuit Discipulis. Adimplcvit cnira 
quod promisit, quod et in praesenti lectione Evangelista recensuit : 
« Si me diligerctis, gaudorotis, inquit, quia vado ad cum, qui me 
» misit (c). » Prout dicerct : Cum abiero ad Patrem cujus porfeci 
voluntatem, cum abioro ad Ingcnitum cgo Unigenitus, rogansro- 
gabo eum, ct pro me vobis vicarium^ Spiritum sanctum diriget 
Paraclytum. 

III. Denique dcclarato hodie quinquagesimo die, dum nox mi- 
nueret, et solem vocaret aries, ut dies efficerctur multiplex, con 
gregatis in unum, ut dictum est, Apostolis, induti sunt lulgorc Spi- 
ritus sancli, repletique scicntia Paraclyti « Coeperunt unusquisquc 
» varia lingua, sicut Spiritus dabat eis, loqui (f).» Cum ergo univor- 
sis Discipulis distribucrctur lingua vclut ignis , astitit David iii 
medio corum plectro in cithara pcrcutiens sanctitatis, ct, concre- 
pantibushymnis, canebat ■cum Discipulis : « Redde nobis Isetitiam 

(a) Pjal. xvni, 7. — - (5) W. cxxxix, 4- — {c) Isai. 1 , 4— (^^ Plii'ip- "; 9- 
— (e) Joan XIV, 28. — {J") Act. n, 4- 

' Cod. ervoic manifcsto /-ij'0 dclicia nostra sua opposuit aniina... ol iii- 
fcrius : Salubre... niedela... suamorte. — » Sic Codex; plirasisincoinplcla. 
iErtgentes j pro erigentibus illis. — ^ CoJ. vicissarium. 



SEKMO VII. DE PENTECOSTE I. 373 

» Saliitaris tui, et Spiritii principali confirma nos (a). » sancta 
precatio, et Spiritus sancti oratio ct illustratio! Volitavit enim Pa- 
raclyti veniens dignitas, non sicuti in Christi baptismo spccieni in- 
(luta, quasi columbam, sed vehementi sonitu universorum instruxif, 
eloquium iu eadomo, in qua crant Apostoli congregati in unum. 
Cousedente'itaque in unoqu()queDiscipulo,«Coeperunt loqui variis 
>) linguis, sicut Spiritus dabat loqui eis (6). » Tunc impletum quod 
dictuni est in Scripturis : « Qui aperis ora mutorum et linguas inc- 
» ruditorum disertas facis '^c). » 

IV. Ergo, Fratres charissimi, aptrta sunt hodie ora universorum 
Christi Discipulorum, ita ut aliquanti lingua essent conlabulati Me- 
dorum, alii ea quae ad Partlios sunt carminantes eloquia disserebant 
integra, ut cives regionis extera? linguae; multi colligentcs se in 
sancta corona, Chaldaea disserebantarcana; caeteri Arabisegauden- 
les sibi et invicem dulciflua eructabant cantica, cum dicerent : 
(( Reddenobis icetitiam Salutaris tui, et Spiritu principah confirma 
» nos (d). » Cyrenensiura vero et Alexandrinorum, plus quam Salo- 
moniseloquia,movebantdisciplina} verba. lleliqui vero Apostolihe- 
brcca cantantes symphonia;musa,tales cum Jessefilio circumcincli 
veritatis organo exultabant, canentes vocem in alto, quod et in 
Alleluia ipso dictum est directori Deo : « Ipse est Dominus Deus 
» noster ; in universa terra judicia cjus, quia memor fuit in nobis 
» testamenti sui (e). » Tunc JElamitai, gentes ineruditge, sua lingua 
Apostolos loqui cognoscentes, dicebant ad invicem unusquisque mi- 
rantes, utLucas refert, spiritualis archiater : mirabile culmen! 
rt Nonne ecce omnes qui loquuntur Galilaji sunt (/")? » Nos ergo 
« quomodo » mira; magnitudinis fiducia indutos « ea lingua collo- 
» qui audivimus eosin qua nati sumus (gf), » et dum ignicomi solis 
dicimus micata esse radia in matutino, hora ' diei tertia, forsitan vino 
novello eorum repleta est anima? Quidnam ergo accidit in Galila?a , 
ut Discipulorum Christi varia in locutione diserta sit lingua. Mit- 
tentes itaque nuntios undique hoc demandabant jEIamitffi,prout di- 
••erent : Venite,cuncti ruricolae ac senes agricola;, et videte nomen 
s:dubre, quod Spiritus sancti gratia Discipulorum Christi choruni 
f.crfudit omnem. O mirabile arcanum ! quo in mundo Paraclyli 
(iiffusa est gratia, utgentes qua? erant sine juslitia Ingenito darent '^ 

(a) Psal. L, 14. — (i) Act. 11, 4. — (c) Sap. x, n. — (d) Psal. l, i.i. 
— i^) Id. civ, 7 , 8. — (/) Act. n, 7. — {ti) Ibid. 8. 

' Cod. male consedens. — ^ lA.fere. — -^ Id. malef/a/Uer. 



374 S. AUGUSTIM E1'1SC01'1 APPEPIDIX 

gloriani per Unigeuitum ejus in Spiritu Sancto, ct niuic ct in cclcrna 
saecula saiculorum. Amon. 



-vvv^ \wv \vw vvvv vvvv wv\ \vv\ vvvv vvw vvw ww ww vwv vwv vvw \vw vwv vv w vvv\ vv 

SERMO Ylll. 

I)e Pentecoste II. 

Legilur iti Cod. Cass. \u, fol.'205. Ejusdem est aucloris ac uel iii 
hujusAppcndicis, ul exordii simililudine et slyli incnngruitate mani- 
feslum esl. Nunquam sic locutus esl sancius Auguslinus, cui lalem 
foelum mcrito abjudicamus. Locus cjus in Appendice Maurinorum 
posl proBcedentem cum numcro de Penlecoste ix. 

SYNOPSIS. 

I. Spiritus sanclus in Apostolos effusi mirabilia opeia narrantur. II. Lin- 
guaruni donum increJulos acl Gdem excitat. III. Apostoli, gratia Christi ebrii, 
inde ardorem surapserunt ad praedicanJam fidem. IV. Spiritus sancti varia 
dona enumerantur. V. Conclusio de mysterio Trinitatis. 

I. PosT miracula tanta signorum, post confracta vincula infero- 
rum, post coDtritum numdum suis cum artibus inimicum, post 
inclytum atque regalc Ascensionis tropha^um , Spiritus sauctus 
sidereo profectus a tlirono, Apostolorum pectora, utfulgur, iuvisi- 
biliter penetravit, et igncam sibi parans uniuscujusque in vertice 
sedem , in curia pectoris, ut divinus artifex radiavit; ex sacrario 
vero cordis eorum diversas fecit proccderc linguas. Novum mira- 
culi genus , novum mirabile signuni, ut ex ore Apostolorum, om- 
nium genera nascerentur diversa linguarum, ut S loquente Scrip- 
tura, audivimus : « Cum fuissent omnes siinul in unum , factus 
» est sonus tauquam advenientis spiritus validi^, et implevit uni- 
B versum locum iu quo sedcbant, et apparucrunt illis distributie 
» linguse tanquam ignis, et sedit super singulos eorum , et coepe- 

' Cod. malc nunc. — » Dehac vcrsione Spiritus validi... usi sunt sanc- 
tus Blaximas laurinensis, et Auctor qu.-est. Nov.Tcst. apud Sabatliicr toni. ju, 
1>. 5oo. 



SERMO VIII. DE PENTECOSTE II. 375 

» runtloqui variis linguis, quomodo Spiritus (ial)at cloqui illis (a). » 
sanctiiicunri per oninia Spiritum I o virtulis diviuai magistrum , 
qui ila roplcvit apostolicum suo flaminc choriim , ut onines, sinc 
impedimento, linguai linguas loquerentur omuiiim gcnlium! Semi- 
nat igitur igneus et sanctificus Spiritus in Apostolorum corda ter- 
mones, et ut sapiens adiuvcntor duodccim tibias fidei in organo 
positas novo flatu adimplet, divcrsisque spiritualibus currens in 
fistulis, Apostolis cunctis spargit verba divinse virtutis. 

II. Miratur Scytlia, pavet Cappadox, ^^Egypti habilator in tota 
suavitate sermonis hcbescit, omniumque advente gcntium confusa 
mente mirantur, qiiod cx orc alieuo nesciam audiant vocem. Et 
proprietatem verborum, A postolorum in Actis divina Scriptura desi- 
gnat : « Cum iuquit , ha^c vox facta esset , convenit multitudo, et 
» mente confusa est, quia audiebat illos uniisquisque sua lingua 
» loquentes. Slupebantad inviccm, et mirabantur dicentcs: Nonne 
» omnes isti, (jui loquuntur, Galil«i sunt, et quomodo nos audivimus 
» eos loquentes propria lingua, in qua nati sumus, Parthi ct Medi , 
» etqui habitantMesopotamiam, Judaiam et Cappadociam, Pontum 
» et Asiani, Phrygiam et Pamphyliam, .^gyplum et Cyrenen, et 
» Arabes; audivimus enim eos nostris linguis loquentes magnalia 
» Dei (a).» Cur heesitas? cur miraris, gcntium turba? Qua^ris in isto 
sacramcnto, cilius creditiira devota i. Sed tu Spiritui sancto»prai- 
para mentcm , ut sicut in Apostolorum corda divinitus ^ Spiritus 
sanctuspluit manna verborum, ita in te palmitem faciat fructificare 
virtutum. Ergo Spiritus sanctus Patri ct Filio coseternus, eetherea 
procedens ab aula, igniferis se flatibus ventorum per Apostolos cir- 
cumfudit, et aura spiritualis(iue pulchrifudo Divinitatis ita secrcta 
animse penetravit , sicut primitus invisibiliter venicns per januas 
auris intravit, et Virginis in utcro hominem fabricavit. 

III. Videte magnum miraculum, Fratres; satiantur Discipuli 
spirituali cibo, et ut coclcstes incolse jani videntur in mundo. Replet 
cordis corum tybias almificiis Spiritus sanctas, et suavc mellifluum- 
que Verbi vocisorganum ponens, omncs gentes dclectabilciu invi- 
tat ad sonum , ut Trinitatis non dedignctur prccdicare mystcrium. 
Cum igitur Spiritus sanclus hora diei tcrtia, sicut Scriptura diviua 

(«) Act. u, 4- — (^) Ihid. 5, II. 

' Fovte (juid (jitieris? lectoi- videbit. — * Cod. nialo Spiriium sanclum. 
— ^ Id. dicirms et. 



376 S. AUGUSTIKI EPISCOPI A1'PEJVD1X. 

testatur, i)roi)hetali ordiiic , Discipulos adimplcrct , ot sua dona, 
prout voluit, singulis disportirct , lalsitas e divorso consistcns, ctsi 
invita, vorum cx orc scrmoncni produxit. « lli , inquit, niusto sunl 
)) |»lcni (a). » Vere qjiim spiritualiter ebrii fuerant, qui rigcnteni 
adlnic mustiini dc sub crucis pra?lo avidi bibcbant. MagnaAposto- 
lorum cbriclas spiritualis,(iui sic vinumnovumbibcriint,ul corpora 
animasquc corum diviiia virtutc sancirct; ita strcpitu ' suo prae- 
sanctifictita oorum in corporc lingua, ut salutcm populis pra;dica- 
rent. Biberunt itaquc nuper calcatum a Juuu pcrlido vinum, ct 
propinantes cunctiaMarlyribus poculum Salutaris, a^tcrnum vcloccs 
secuti sunt Dominum Chrislum. Amplcctantur pcndcntcm in cru- 
cis phalanga botrum, ctjugitcr cx co bibcntcs, torrcnum jam noii 
dcsidcrant vinum. 

IV. O inscparabilis Trinitas! o vcra, indivisibilis, ct indivisama- 
jestas! In principio, ct antcquam saeculum faccrcs supcr obscuras 
aquas, tu tibi nivali candorc fulgebas; nunc vero in Aposlolorum 
animas et corpora, ignco fulgore coruscas. Hic est itaquo, Fratrcs 
charissimi, Spiri tus sanctus, Patri, ut diximus, et Filio cosctcrnus, qui 
procedens a Patic, intcr volventes spumas suasque vitrei fluminis 
undas, sethcrcam simulabat in nubc columbam , ct ablutum venera- 
bile Christi corpus, suse majestatis pra^sentia sancit, nec tamen 
coelum deserit, quia ipse cst qui a Patre et Filio nunquam disccssit. 
Ubiquc prffisens, spirat ubi yoluerit; Propiictas implct, Apostolos 
consecrat, suos Martyrcs juvat, ct omnibus propriam Divinitatis 
gratiam donat. Propheta sic loquitur diccns : « Effundam de Spiritu 
» meo super omnem carnem (6). » Et alio in loco: « Emittc Spiri- 
» tum tuum,ctcrcabunlur; ct rcnovabisfacicm tcrrse (c).»Vcre nunc 
nova est nostri corporis terra , dum spiritalis innobis, fructifical 
in mundo doctriua. Ccssavcrc jam pristina mystcria organorum ; 
obsurduit sonitus cimbaloruni, quia in Ecclesia Christi dulcis reso- 
nat sonus hymnorum. Laetetur itaque omnis terra , quia Dominus 
noster, coeetcrnus Patri, in sfficulo magim miracula fccit et facit, in- 
ferorum vincula coiifrcgit, «Yolansque supcr pennas ventorum(rf),)) 
coeli ardua petiit, ct nobis, sicul promiscrat, sanctum Spiritum 
niisit. 

V. Idcoquc sanctissima unilas ab iucredulis nullatcnus debot 

(a)Act. 11, i3.— (i) Joel. 11, 28. — (t)Psal. cm, 3o. — ((/)Itl. xvu, 11. 
' Foite legciKhtiu foiet ciura, UKleiit.lo cuin veiho pia;ccdenti hoi'a. — 
^ Cod. iiiinlelli^ibiliter creditu. 



SEHMO VIII. DE PENTECOSTE 11. 377 

scindi; Trinitas raliouabilltcr debct a fidelibus prffidicari ; ut heere- 
ticus semper mugiat et in tenebris conticescat, et conlusus victus- 
que in omnibus erubescat. Quia qui scparare in Deitate nititur Tri- 
nitatem , necesse cst ut perpctuam incurrat sinc dubio mortem. 
Qui vero catholicam sequilur fidem, ct confitctur individuam uni- 
tatem, cum omnibus Sanctis aternam possidcbit • proniissam ab 
ipso Domino mansioncm. 

' CoJ. ma\e possidet. 



FliMS TOMI CENTESIMI TRIGESIMr. 



X V»\ VV V\ V*V» VVV» VVV» VVV> VVV» VVV\ VVV» VVV» '\'VV»'VVV» VVt\ VVM V«/V» \v»/» vv\% vvv-^-v» vv*-» 



ADDENDA ET EMENDANDA 



Fol. 46, lin. i8. Quantum el iwertatur ut vwat, lege f/uantum ut re- 
i^crtatur et vwat. 

— ')3, — 7. Pra:ponenduin, lege prceponenclus. 

— 5g, — i4- Super quem nubeml lege super c/uam nubem? 

— 68, — 7. Discretio', nec est in alio injerior , \c^e discretio , nec 

est in alio in/erior' . 

— 95, — 26. Nihil inc/uinamentum. Itn Codex. MeVmslcgeretur nulluM 

inquinamentuni, aut \toi\\is nihil inquinamenti. 

— 97, — 2. Sancti Doctoris indignum, lege sancto Doclore iii- 

dignum. 

— 112, — 32. Not. du(s,\es,c duas. 

— 127, — 9. PropheticPf^ege propheticcB. 

— 129, — I. lntit\x\o. In NataliDomini xm,\e^einNatali Doniini xii. 

— 1S2, — 20. Q«fl. Ita Codex ; me\ius quam. 

— i35, — 7. JudicamuSf \ege judicamur. 

— 161, — 27. Sit. Ita Codex; forte legendum csset sint. 

— 164, — 9- QacEnrtm. Ita Codex; inelius haberetur quodnam. 

— 176, — 20. CorporaUs ipse confectus. Ita Codex, sed perperam; 

^ammaticoe leges exigunt utlegatui- corporalem ipsum 
confectum, ut lectovi patebit. 

— 179, — 10. Solveremus, lege solveremur. 

— 207, — i6. Cibi, lege sihi. 

— 208, — 21. Jonam projicientem; et iaierias in cjuo dum/jrojicercn- 

tur. Ita Codex, sed male, ut videtur; forte lcgeudum 
esset hinc Jonam projectum, et inde m quo chiin 
projicerent. 

— 221, — i4- Huc, lege huic. 

— 247, — I- Prcedilectione,\e%eprce dilectione. 

— 249, — 6. Mio. Ita Codex, pro alium. 

— 279, — 23. Si vis,\es,c sivisl. 

— 260, — 9. Injimce, lege injirma. 

— 329, — 21. («) male ingeminatur, et in nota malc duplicatur ^t). 



INDEX 

TOiVII CENTESIMI TRIGESIMI. 



CLASSIS I. 

SeRMONES IKEDltl DK SCRIPTCRA. 

Sf.bmo I. De ligno dignosccnlire boni et ma!i I. 30 

Sermo II. De ligno dignoscentise boni et niali 11. 3l> 

Seumo III. In istud : Ne tardes conuerti ad Dotmiiian 48 

Sf.rmo IV. In illud ; Intrateper angustam portam. 30 

CLASSIS IL 

SeRIBOES DK TrMPO«F.» 

Sp.nMO V. De Annuntiatione. ^»'* 

Sf.rmo VI. De Incarnatione. •>' 

Sf.rmo VII. In Natali Doniini I. '=<> 

Sf.rmo VIII. In Natali Domini II. '»' 

Sf.rmo IX. In Natali Domini III. '^-5 

Sekmo X. In Natali Doniini IV. "tj 

Sermo XI. In Natali Domini V . ""> 

Seumo XII. In Natali Domini VI. i('3 

Sebmo XIII. InNatali Domini VII. '0« 

Sermo XIV. In Natali Domini VIII. ' ' ' 

Sermo XV. In Natali DominilX. "^ 

Sermo XVI. In Natali Domini X. 120 

Sermo XVII. In NataliDomini XI. ' — 

Seruo XVIII. In Natali Domini XII. '2« 

Sermo XIX. DeEpipliania Domini. ''•*•' 

Sermo XX. Ante Pasclia, de jcjunio, niiscricov.lin, ot bai.lismate. 134 



382 iNUEx. 

Seumo XXI. Ete Pascha I. j37 

SEnMO XXII. De Pascha II. 141 

Sehmo XXIII. Dc Pasclia III. 145 

Seumo XXIV. De Pascha IV. 148 

Sermo XXV. De Pascha V. 152 

Sermo XXVI. DcPaschaVI. 155 

Sermo XXVII. De Pascha VII. 164 

Sebmo XXVIII. De Pascha VIII. 16g 

Sermo XXIX. DePaschalX. 172 

Sermo XXX. De Pascha X. 178 

Sermo XXXI. De Pascha XI. 181 

Sermo XXXII. Dc Pasclia XII. 184 

Sermo XXXIII. Dc Pasclia XIII. Ad Neophytos. 188 

Seumo XXXIV. DePaschaXIV. Ad Ncophytos. Ig4 

Sebmo XXXV. De Pascha XV. Ad Ncophytos. 203 

Sermo XXXVI. De Pascha et Jona. Indiebus Paschalibusl. 204 

Sermo XXXVII. In diebus Paschalibus II. 210 

Sermo XXXVIII. In diebus PaschalibusIII. 215 

Sermo XXXIX. In Dominica II. Pascha.\ 219 

Sermo XL. l)e Ascensione Domini I. 224 

Sermo XLI. Dc Ascensione Domini II. 228 
Sermo XLII. Dominicainfraoctavam, (forte Ascensionis,) DeBcatitudi- 

nibus. 2.31 

Sermo XLIII. In Die Pentecostes I. 235 
Sermo XLIV. In DiePentecostes II, sivede adventu Spiritus sancti. 238 

CLASSIS III. 

Sermones de Sanctis. 

Sermo XLV. De Castitate Joseph patiiavchae. 243 

Sermo XLVI. De Zachaeo. 250 

Sermo XLVII. In Natali marlyris Vincentii I. 253 

Sermo XLVIII. In Natali martyris Vincentiill. 256 

Sermo XLIX. De Conversioue sancti PauH I. 259 

Sermo L. De Conversione sancti PauH II. 263 

Sermo LI. De Conversione sancti Pauli III. 266 

Sermo LII. De Conversione sancli Pauli IV. 275 

Sermo LIII. DeConversionesancti Pauli V. 279 

Sermo LIV. De Sancto Paulo apostolo. 282 

Sermo LV. InNataH Joannis Baptistael. 286 



Sermo LVI. In Natali JoannisBaptisfne II. 290 

Sermo LVII. Dc Joanne Baptisla. 294 

Sermo LVIII. In Natali Apostolorum Petri et Pauli. 297 

Sermo LIX. De Piscatione Petri. 299 

Sermo LX. De Lapsu Petri. 302 

Sermo LXI. In Solemnitate sanctorum Machabaeorum I. 304 

Sermo LXII. InSolemnitate sanctorum Macliabscorum II. 309 

Sermo LXIII. In Solemnitate sanctorum Machaba;orum III. 315 

Sermo LXIV. In Natali Martyrum. 318 

CLASSIS IV. 

Sermones de Diveksis. 

Sermo LXV. De Pffinitentia. 323 

Serm"» LXVI. DeJejunioI. 327 

Sermo LXVII. De Jejunio II. 331 

SsRMO LXVIII. De falso amico. 334 

APPENDIX 

Sermoncm ineditorum. 

Sermo I. In Sexagesima I. 338 

Sermo II. In Sexagesima II. Contra Cupiditatem. 341 

Sermo III. De Pascha I. 359 

Sermo IV. De Pascha II. 361 

Sermo V. De Ascensione Domini I. 364 

Sermo VI. De Ascensione Dominill. Iii Manicbseos. 367 

Sermo VII. De Pentecoste I. 371 

Sermo VIII. De Pentecoste II. 374 

Addenda et emendanda. 379 



EXPLICIT INDEX. 



BINDING seCT, 



JUL^oB^' 



PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 



UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 



^5 
A5 
1835 
t.23 



Augustinus, Aurelius, Saint, 
Bp. of Hippo 
[Opera omnia] 



ai>