(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opera omnia; ex editione P. Burmanni secundi, cum notis et interpretatione in usum Delphini, variis lectionibus notis variorum recensu editionum et codicum et indice locupletissimo accurate recensita"

HANDBOUND 
AT THE 



UNIVERSITY OF 
TORONTO PRESS 



f>- 



CLAUDII CLAUDIANI 



OPERA OMNIA. 



VOL. I. 



CLAUDII CLAUDIANI 

* % * 

OPERA OMNIA 

EX EDITIONE P. BURMANNI SECUNDI 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 

IN USUM DELPHINI 

VARIIS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

RECENSU EDITIONUM ET CODICUM 

ET 

INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENSITA. 



yOLUMEN PRIMUM. A 






■ D \ 



LONDINI: 

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. VALPY, A.M. 

1821. 



pa 



Pi7 



CONSPECTUS 

EORUM QVM HAC EDITIONE 



CONTINENTUR. 



Pag. 

GuLiELMi Pyrrhonis Epistola Serenissimo Del- 

phino ... . . 1 

Prolegomena in Cl. Claudianum, in quibiis de ejus 
vita, carminum ^eneribus, eoque, quid in singu- 
lis praestitum sit, de scribendi genere universo 
quo usus est, et de fatis quae nacta sunt carrai- 
na, disputatur, a G. L. Koenig . . 5 

Testimonia de Cl. Claudiano . • .52 

I. In Sex. Anicii Probini et Sex. Anicii Hermoge- 

niani Olybrii Fratrum Consulatum Panegyris . 61 

II. In Rufinum Lib. i. Praefatio . • 89 

III. In Rufinum Lib. i. . . . . 92 

IV. In Rufinum Lib. ii. Praefatio . . 138 

V. In Rufinum Lib. ii. . . . 140 
\i. Praifatio in Panegyrim de tertio Consulatu Ho- 

norii Augusti . ... 197 

VII. De tertio Consulatu Honorii Augusti Panegyris 200 
A III. De quarto Consulatu Honorii Augusti Pane- 

gyris . . ... 225 

IX. Epithalamii in Nuptias Honorii Augusti et Ma- 

riae Praefatio . . . • 302 



VI 



CONSPECTUS. 



X. Epithalamium Honorii Augusti et Mariae 

XI. XII. xin. XIV. In Nuptias Honorii Augusti et 

Maria? Fescennina 

XV. De Bello Gildonico Liber 

XVI. In Panegyrim de Consulatu Fl. Mallii Theo- 
dori Prologus 

XVII. De Consulatu Fl. Mallii Theodori Panegyris 
xviii. In Eutropium Lib. I. 

XIX. In Eutropium Lib. ii. Praefatio 

XX. In Eutropium Lib. ii. 

XXI. In primiim Consulatum Fl. Stilichonis Lib. i. 

XXII. In primum Consulatum Fl. Stilichonis Lib. ii 

XXIII. De secundo Consulatu Fl. Stilichonis Libri 
Praefatio ... 

XXIV. De secundo Consulatu Fl. Stilichonis 

XXV. De Bello Getico Libri Praefatio 

XXVI. De Bello Getico Liber 

XXVII. Praefatio in Panegyrim de sexto Consulatu 
Honorii Augusti 

xxviii. De sexto Consulatu Honorii Augusti Pane 
gyris . . . . 

XXIX. Laus Serenae . . . 

XXX. Epithalamii dicti Palladio et Celerinae Pras 
fatio . . . . 

XXXI. Epithalamium Palladii et Celerinae 
XXXI i. De Raptu Proserpinoe Lib. i. Praefatio 

XXX III. Raptus Proserpinas Lib. i. 

XXX IV. De Raptu Proserpiuae Lib. ii. Praefatio 

XXXV. Raptus Proserpinae Lib. ii. 

XXXVI. Raptus Proserpinae Lib. iii. 
xxxvii. Gigantomachia 

XXXVIII. 'Ek T^f r^yavTOfx^a^tas 

XXXIX. EpiSTOLiE. — 1. Deprecatio ad Hadrianum 
Praefectum Praetorio 

XL. 2. Ad Serenam 
XLi. 3. Ad Olybrium 



306 



CONSPECTUS. 



VII 



XLFi. 4. Ad Piobinnm, nt scribat 

XLiii. 5. Ad Gennadiura ex Proconsule 

XLiv. EiDYLLiA. — 1. Phoenix 

XLV. 2. Hystrix 

XLvi. 3. Torpedo 

XLVii. 4. Nilus 

XLViii. 5. Ma^es 

XLix. 6. Aponus 

L. 7. De piis Fratribus et eorum Statuis quae sunt 

apud Catinam 
Li. Epigrammata. — 1. De Mulabus Gallicis 
Lii, 2. De Sene Veronensi qui Suburbium nunquam 

egressus est . . . 

Liii, 3. De Apro et Leone 
Liv. 4. Descriptio Arraenti. Fragmentura 
LV. 5. Concha Sercna; 
Lvi. 6. De Crystallo cui aqua inerat 
Lvii, 7. Aliter . . . 

Lviii. 8. Aliter .... 

Lix. 9. Aliter 
LX, 10. Aliter 
LXi. 11. Aliter 
LXii. 12. Aliter 

LXIII. 13, "EtI TTBf) avTOu 

LXIV. 14. " Eti vsg) auToti 

LXV. 15. npos 4>olj3ov 

LXVl. 16. E]; Mii/,a.do(. •yy\pa<Tauav 

LXVII. 17. Elj '^ouKov TVTTTrjQivTa irag' auTOu 

Lxviii. 18. In Sphaeram Archimedis 

LXix. 19. DePolycasteetPcrdicca 

Lxx. 20. De Zona Equi regii missa Honorio a Se 

rena .... 
Lxxi. 21. De Zona ab eadem missa Arcadio 
LXXii. 22. De Chlamyde et Frsenis 
Lxxiii. 23. De Fraeno, Phaleris, et Cingulo Equi 

Honorii a Serena missis 



1071 
1074 
107G 
108S 
1093 
109G 
1102 
1108 

1119 
1125 

1127 
1130 

ib. 
1132 
1133 
1134 
1135 
1136 
1137 
1138 
1139 
1140 
1141 

ib. 
1142 
1143 
1145 
1147 

1148 
1149 
1150 

1152 



^jjj CONSPECTUS. 

Pag. 

LXXiv. 24. Deprccatio ad Alethium Qusestorem . 1153 

LXXV.25. In Ciiretium • • ' Vyfn 

LXXVi. 26. In eundem . • • * \^ 

Lxxvii. 27. In Jacobum Magistrum Equitum . 1158 

Lxxviii. 28. llimanti telum irafacit • • H^O 

LXXix. 29. In Podagrum • • • *"• 

Lxxx. 30. DeTlieodoroet Hadriano • • 1161 

LXXXi. 31. Ad ^ternalem • • • 1]62 

Lxxxii. 32. Ad Maximum, qui mel misit • HtKJ 

Lxxxiii. 33. DeLocusta. Fragmentum . • ib^ 

LXXXiv. 34. De Balneis Quintianis • • 1164 

Lxxxv. 35. Descriptio Portus Smyrnensis • ib. 

Lxxxvi. 36. Est in conspectu longe locus • 1165 

Lxxxvii. 37. De Quadrigamarmorea . • 1166 

Lxxxviii. 38. Fragmentum . . • 1167 

Lxxxix. 39. De paupere Amante . • ib. 

xc. 40. De eodem • • • • 1168 

XGi. 41. In Sepulcrum speciosae . . . ib. 

xcii. 42. Dc Birro Castoreo . . • 1169 

xciii. 43. De Hippopotamo . . • H^O 

xciv. 44. Quoe in mensa de Sardonyche lapide . 1171 

xcv. 45. Carmen Paschale . ... 1172 

XCVI. 46. E\i Tov XwTijpa . • • A-l-'^ 

XCVII. 47. E\c Tov Jea-7roT>)V XpKTTOv . • • li77 

xcviii. 48. Laus Christi . • • H^^ 

xcix. 40. Miracula Christi . . • • H^O 

c. 50. In Sirenas . • • • H^^ 

Anonymi poetae Laudes Herculis . • 1184 

Elegia de Phocnice, vulgo Claudiano ascripta . 1197 

NoT/E Variorum in Cl. Claudiani Opera. — i. In 

Probini et Olybrii Consulatum Panegyris . 1212 

11. In Ruiinum Lib. i. Prsefatio • • 1230 

iii. In Rufinum Lib. i. . • • • 1^32 

IV. In Rufinum Lib. ii. Praefatio . • 1267 

V. InRufinumLib. II. . • . ib. 
vf. De tertio Consulatu Honorii Praefatio . . 1306 



CONSPECTUS. IX 

Pag. 

VII. De tertio Consulatu Honorii . . 1308 

VIII. De quarto Consulatu Honorii . . 1321 

IX. Epitlialamii Honorii ct Mari^e Praefatio . 1366 

X. Epithalamium Honorii et Mariae . . 1367 

XI. XII. XIII. XIV. In Nuptias Honorii et Maria3 

Fescennina . . . . 1385 

XV. De Bcllo Gildonico . . . 1392 

XVI. De Mallii Theodori Consulatu Prologus . 1418 

XVII. De Mallii Theodori Consulatu . . 1420 

XVIII. In Eutropium Lib. I. . . . 1444 

XIX. In Eutropium Lib. II. Praefatio . . 1476 

XX. In Eutropium Lib. II. . . . 1479 

XXI. In primum Consulatum Stilichonis Lib. I. . 1499 

XXII. In primum Consuhitum StiHciionis Lib. ii. . 1514 

XX III. In secundura Consulatum Stilichonis Prae- 

fatio . . . . . 1535 

XXIV. Insecundum Consulatum Stilichonis . 1537 

XXV. De Bcllo Getico Praefatio . . 1551 

XXVI. De Bello Getico . . . 1552 

XXVII. In sextum Consulatum Honorii Praefatio . 1575 

XXVIII. De sexto Consulatu Honorii . . 1577 

XXIX. Laus Serenae . . . 1603 

XXX. Epithal. PaUadii ct Celerinaj Praefatio . 1611 

XXXI. Epithalamium Palladii et Celerinae . 1612 

XXXII. De Raptu Proscrpinae Lib. i, Preefat. . 1620 
xxxiii. De Raptu Proserpinae Lib. I. . . 1623 

XXXIV. DeRaptuProserpiuaeLib.il. Praefat. . 1644 

XXXV. De Raptu Proscrpinae Lib. ii. . . 1647 

XXXVI. De llaptu Proserpinae Lib. iii. . . 1663 

XXXVII. Gigantomachia . . . 1678 
XXXIX. Epistol^ .... 1684 

XLIV. ElDYLLIA . ... 1695 

Li. Epigrammata . . . . 1715 

Laudes Herculis . " . . . 1738 

DePhcenice . . . . 17:3.9 

Recensus Editionum Cl. Claudian . 1749 

Ddph. et Vur. Clas. riawl. h 



CONSPECTUS. 

Pag. 

RECENSUS CoDicuM Mss. CI. Claudiani qui in 

Bibliothccis Britannicis asservantur • • ^'"^ 

iNDEX in Claudianum • • ' . ' 

Index Vocabulorum omnium Graecorum quae m 

Claudiani Operibus leguntur • • clxxvu 



CLAUDII CLAUDIANI 



OPERA OMNIA. 



SERENrSSIMO 

DELPHINO 

GULIELMUS PYRRHO, 



jVatalis ^Egypti et Alexandria^, in qua olim vigebat, de- 
licias vclinquit Poeta Claudianus, Serenissime Del- 
PHINE, eo proposito, ut in Gallia et felicius renascatur, et 
diem videat nitidiorem, quam tum, cura floreret, videbat. 
Quod quidem tam jucundum ipsi est, quam quod jucun- 
dissimum csse queat liomini cogitanti, in Imperium felix ac 
fortunatura, continuisque triumphorura palmis florentissi- 
mum, se receptum iri. 

Non cnim est, quod aetatis, qua Theodosius Magnus 
irapcrabat, desiderio teneatur ; si uti confidit, reviviscat in 
soeculo Luuovici Magni, qui tantum nomen longe pluri- 
bus ac majoribus implet virtutibus, quam unquam Thcodo- 
sius implevit. Quippe augusti illius invictique Principis 
tara longe lateque ditiusa laus ; ipsius, ut sapientia^, mode- 
rationis, magnificcntiae, iortitudinis, totque partarum mari 
et terra victoriarum fama remotissiraas quasque regiones 
pcrvaserit. 

Neque vero etiam est, quod Poeta noster illa tempora, 
quibus, ut Honorio alias perplaceret, ipsi contigit, nunc 
requirat ; siquidera ea illi spes ostenditur, ut tibi non dis- 

Ddph. et Var. CUm. Clttud. A 



EPISTOLA. 



pliccat, Srrenissime Delpiiine, quippe qui fiduciam 
habcat, non a superbia inductam, sed ab ipsa conscientia, 
ct virtutis suse, et praestantis tui ingenii, ac Regiae plane 
indolis, quilius mire excitatus prasclarissimarum rerum stu- 
dio tam duceris, quam qui maxime. Excelso nempe et 
illustri loco sita de te fama, quae nec obscuro nec vario 
sermone, scd clarissima et una omnium voce percrebuit, 
nemini dubiam relinquit nobilem illam animi contentionem, 
quam ad assequendam optimarum artium intelligcntiam 
ita adhibes ; ut, quod in tali fortuna novum est atque ad- 
mirabile, quantum generis et dignitatis splendore tuis aequa- 
libus, tantum ingenii et doctrinae ornamentis antecellas. 

Et quidem, etiamsi mentis tuas rerum omnium capacis 
facilitas et magnitudo non ea esset, ut non tam feliciter, 
sicuti facis, proficeres ; curis tamen et consiliis sapientissimi 
tui Rectoris, qui nihil habet antiquius, quam ut ad virtutes 
maximas te ultro altiora petentem provehat, provehi po- 
tuisses. At vero divina Providentia, quae te ad regnandum 
tulit, ipsius curas adjuvit mirifice, erexit, recreavit, cum te 
eximiis omnibus corporis et animi dotibus, qu^ firma esse 
possint adjumenta sustinendae olim imperatoriae personae, 
tam instructum esse voluit, ut in toto orbe habeas parem 
neminem. 

Ac re quidem ipsa, natus es ea formae dignitate, ut cor- 
pus nec ipscc Charites pulchrius ad venustatem ; ncc, pro 
tua a3tate, Mars ipse vegetius ad firmitatem, et ad susci- 
pienda ac toleranda belli munia fingere potuerit. Qui enim 
vultus decor ^? quae frontis gratia simul et majestas ? quam 
vividus Martiusque color ? qui nitor vigorque oculorum, et 
quam animosa regalisque species, omnium amoris non so- 
lum concihatrix, sed etiam venerationis 1 His accedit firma 
valetudo, et niira naturai agilitas, ac denique pulchro cor- 
pore loage pulclirior ac generosior animus, mensque rebus 
atque artibus, quascumque expetiveris, tam apta, tam habi- 
lis, iis ut natus esse videaris. 

Nam si ad avocandum a studiis gravioribus animum,. 
venatui indidgendum est, quis te expeditior in equo per 



liPlSTOLA. 



campos patcntcs fertur? quis te propius cnrsum fcrarum 
premit? quis ictu ccrliore avcs volantcs licct, dcjicit? Si 
cnses retnsi vibrandi sunt, qua vi, qua corporis agilitate id 
facis ? Si quid cx iis rebus, qua^ ad bella canipumquc Mar- 
tis et urbiuin niunimenta pertincnt, adumbrandum cst, rem 
tanta solcrtia exprimis, ut in tuo opcre non inficiandas sibi 
rerum imagines Mars ipse fateatur. Jam, si arina tractanda 
sunt, et milites quibusdam veluti pugna^ simulacris, quo 
vera dcinde certamina prudentius fortiusque committant, 
assuefaciendi, cos ad quascumque militaris excrcitationis 
formas, ad qucecumque prselia ludicra sic vertis ac torques, 
ut vel belli Duces pra-stantissimi ; quam tam alacriter et 
ffcnerose sustincs, cam non majore industria personam sus- 
tinerent. Si denique domandus cst alter aliquis Bucepha- 
lus, ne Alexander quidem ipse eum licet ferocitate exultan- 
tem aut agat callidius ; aut, si ita videatur, ipsius spu- 
mantis armos stimulis audentioribus fodiat, aut cursus re- 
cursusque melius ineat, orbesque orbibus sagacius impediat. 
Quaj quidcm prima iila rudimcnta et incunabula virtutis 
satis probant, quam magna habeas a natura atque etiam ab 
exercitatione, cura aetas mox feret, subsidia bellorum geren- 
dorum^ ; quamque magnis passibus, quam in gloria conse- 
quenda Heroes inierunt, eam sis viam initurus. 

Sed quanquam illa tibi innata ad venatum, equos, arma, 
et alia, qua^ tua? cum astati, tura fortuna? decora sunt, pro- 
pensio te tam vehementer rapit, quam non ullum Principera 
unquam; ex his tamen animumlubcnter revocas, ad artium 
ingcnuarum, quas in dehciis habes, studia recolenda. Unde 
in Claudiani nostri animo inest velut quoddam auguriuni 
glorias sibi acquirenda?, cum mente ccruit, quibus curis ad 
cultura multo elegantiorcm splendidiorcmquc, quam fuit 
antea, restituitur, eas curas tibi tanto Principi acceptas 
refcrri oportere. Quin et exultat laetitia, triumphatque 
gaudio, mcmor se in tuas manus e.sse venturura, tecum 
gravcs de rcbus magnis senuones esse collaturum ; ct raoni- 
ta, quac ad virtutes morales, mihtares, ac poiiticas perti- 
neant, esso traditurum. 



4 EPISTOLA. 

Et certe poeta nemo est, qui ad Principum congressum 
colloquiumque disrnius pervenire posse videatur. Quis 
cnim in describendis belli pacisque artibus pra^stantior ? 
Quis in extollendis Heroibus sublimior ? Quis in deprimen- 
dis pravis Regnorum administris satyricus veliementior ? 
Quis in investigandis naturae mysteriis, quibus ducuntur et 
ipsi Imperatores, Philosophus solertior? Quis in fundendis 
elegis mollior? Quis ludendis epigramraatis acutior ? Quid 
plura? Fabulas, ejus carmina novis illecebris adornant, 
historias nova pulchritudine adumbrant, totam antiquitatem 
pulchriori lacie illustrant. Styli ipsius majestas praiclare 
cogitatis assurgit, floret sententiis, admirabili rerum varie- 
tate distinguitur. 

His fretus virtutibus ad solium tuum accedit, Serenissi- 
ME Delphine, et ut adeptus jam aliquid concupitum, 
leetitia cffertur, quod tempus faustum illucescat, quo non 
solum in quasdam velut partes Regias tuas institutionis ve- 
nire, sed et consilia qua?dam ad amplitudinem et gloriam 
tuam, populorumque olim tibi regendorum felicitatem possit 
impertiri ; quoties, qui tuus est in homines doctissimos 
amor, suorum Poematum lectione delectaberis. 

Utere, hoc interim spatio, Princeps Magne, flore aeta- 
tis tuae ad coUigcndos Parnassi foetus immortales, et ad 
fovendas illas doctrinarum ac virtutis parentes Musas, 
easque in regium splendorem restituendas. Non erunt illae, 
non erunt tanti facti unquam immemores : te loquentur, te 
celcbrabunt, te sequentur, quocumque ieris ; et cum mox 
invictum Patrem comitaberis, quo Mars vocabit, ipsae 
adcrunt, tuasque lauros canent, ut Achillis, ut Alexandri, 
ut Caesaris cecinere. His enim Heroibus, cum ingenio, 
facundia, studiisque et artibus quas Principem decent, sis 
jam major, quam illi erant id astatis qua nunc ipse es, 
spem magnam habemus, te tali satum Parente, tali indole 
praeditum, iisdem et heroica fortitudine, et armorum felici- 
tate, aut fore majorem, aut nihil esse cessurum. Cadomi, 
Kal. Januar. auuo Dom. mdclxxvii. 



PROLEGOISrENA 



CL. CLAUDIANUM, 



IS QUIBUS DE EJUS VITA, CARMINUM GESERIBUS, EOQUE, 
QUID IN SINGULIS PR^STITUM SIT, DE SCRIBENDI GENE- 
RE UNIVEKSO QUO USUS EST, DE FATIS QU.ii NACTA 
SUNT CARMINA, IISQUE VIRIS DOCTIS QUI DE ILLIS EDEN"»- 
DIS, CASTIGANDIS, ET EXPLICANDIS BENE ^MERITI SUNT, 
DISPUTATUR. 



Fato accidit satis iniqiio, iit viroriim, quorum scriptis 
adhuc delcctanuir, vitam et fortunas plerumque ignoremus, 
quanquam, quemadmodum in iis, quos vel amore vel vene- 
ratione complectimur, omnia, quaecumque ad illos perti- 
neant, non aliena a nobis ducimus, scirequc desideramus. 
Quid ? quod cognitio temporis, quo vixerit aliquis scriptor, 
locorum, ubi sit versatus, disciplinte, qua a teneris imbutus, 
virorum, quorum familiaritate et consuetudine usus, vitae 
deniquc omnis privatae et publica?, necessaria est ad recte 
de virtutibus ejus et vitiis eorumque causis judicandum. 
Quorum, si memoriae prodita non sunt, desiderio affici so- 
icmus tanto vehementiore, quanto major cst utilitas, quae 
ex illorum cognitione capi potuisset. 

Nec Claudianus communem fere scriptorum antiquorum 
sortem eftugit ; paucis tantum, quae patriam vitamque ejus 
spectant, qua^que ipse scriptis suis passim intexuit, excep- 
tis, reliqua onmia plane ignorantur. Quanquam fuerunt, 
qui de patria ejus controversiam moverent, constat tamcn, 
non tam ex ipsius, quam ex aliorum testimoniis, cum 



G PROLEGOMENA 

Alexanrlria; natum alqiie cducatum fuisse. Qnales paren- 
tes habucrit, ncscimus ; a quibus tamen, quicumque tandera 
illi fucrint, libcralitcr cst institutus. Xam, ut ex carmini- 
bus cjus apparct, nulla fere res est, quas quidem ad huma- 
nilatem pcrtincat, quam ille scic^ntia non sit complexus ; 
mythorumque antiquitatis, inprimis Rornana?, divcrsarum- 
que rationum philosophicarum cognitio, ubique fere osteu- 
tata, declarat, eum et bonis magistris esse usum, et in ea 
civitate diu versatum, ubi literarum studia maxime vige- 
rent. 

Quando, quo aetatis anno, et quonam fato in Italiam per- 
vcnerit, parum liquet ; neque magis constat, qua ratione 
se Stilichonis tutelaj commendarit, benevolentiamque Sere- 
ndc sibi comparaverit. Romfe ilhmi jam fuisse A. C. 394. 
inde facile colUgitur, quod anno sequenti panegyricum in 
Probinum ct Olybrium consules recitavit ; quo in carmine 
cum liberahtatem Probi, patris illorum juvenum, prjecipue 
laudibus efferat, tieri potest, ut ipse quoque illam sit ex- 
pertus, ab illoque viro StiUchoni traditus. Cujus viri quo- 
uiam in iUo carmine, ubi de rebus gestis Theodosii M. 
senno est, nuUa mentio fit, quem aUbi induxit profitentem, 
se nihil sine iUius opera gessisse ; fortasse ante hujus Impe- 
ratoris mortem, quae accidit A.C. 395. in StiUchonis tute- 
lam non est receptus. Sed beUi contra Eugenium poterat 
spectator csse, saltem ex propinquo ; nam iUum in castris 
quoque esse versatum, nuUo modo potest probari. Post 
obitum autcm Tlieodosii M. Mcdiolanum se contulisse 
atque in StiUchonis cohorte al) iUo inde tempore fuisse vi- 
detur ; quem virum, tunc principatum obtinentem in expe- 
ditionibus, forsan secutus cst. Ipse enini tcstatur in iUa 
carminis prohisione, quo consulatus StiUchonis celebratur, 
se per quinquennium Roma abfuisse. Cum igitur Stilicho 
consul fuerit A. C. 400. : sequitur, ut iUe se Roma Medio- 
Janum contulerit A. C. 395. ; quo anno, ut supra monuimus, 
Probinus et Olybrius consules fuerunt, et Theodosius M; 
mortuus est. Ilonores quoque, quibus ornatus est, osten- 
dunt, quam carus fuerit fautoribus suis. Fuit enim Tri- 



IN CL. CLAUDIANUM. 7 

bumis et Notarius, nt ostrndit tabula marmorca, in domo 
Pomponii Lajti invcnta. Ciijus aiitcm generis Tribunus 
fuerit, haud facile dixeris ; sed castra illum esse secutum, 
minimo ])otest aHMmari. 

In ilhul cliani quinqucnnium incidit itcr Claudiani in 
TEgyptum, imlla alia ratione forsan susceptum, quam ut 
pueUam, quam jam antc coonitam amarat, litcris Sercnaj 
ad parenlcs illius scriptis adjutus, in matrimonium duccrct. 
Hujus rei mcntionem ipse facit xl., ubi Serenae matrimonii 
nominc et illustris ct divitis gratias agit. Illas nuptias 
Alexandria3 essc cclcbratas patct ex v. 55., quo tcmpore 
jara Honorius Mariam, Stilichonis ct Serenae fdiam, in 
matrimonium duxerat, atquc, ut cquidem conjicio, post 
bellum contra Gildonem, circa fineni anni C 398. Mi- 
rum sane videri nequit, homines, tanta potentia indutos, 
poeta? nostri rationibus tantopcre consuluisse. Quid cnim 
tyrauuo ex barbaris orto, rerumque summam contra jus 
fasque sibi vindicanti, optatius contingere potuit, quam 
poeta aliquis insignis, qui res ejus vel levissimas tanta 
verborum magniticcntia posset celcbrare, omnibusque, 
quse minus placerent, hominumque voluntatem offende- 
rcnt, honestatis, justitiae et aequitatis speciem rhetoricis 
artibus induere. Nihil enim est, quemadmodum nostra 
quoque mcmoria usu venit, quod multitudini persuaderi 
uequeat, non tam res quam verba ponderanti, neque quic- 
quam est tam foedum, quod non colore calbd^ orationis 
obductum possit nitescere, Natura etiam ita comparatum 
£st, ut deleto omnis libertatis sensu, omnique gencrosioris 
animi impetu, in publicis mabs homines, quae propulsare, 
cum vircs deficiant, non possint, Hbenter acquiescant, fa- 
cileque patiantur, ut illis felicitatis spccies induatur, ne 
quando levitatis abjectissimas, qua hujuscemodi ferenda 
et toleranda existiment, conscientia crucicntur, aliorum- 
que contemtui exponantur. Illam igitur Stilichonis bene- 
volentiam Claudianus carminibus sibi concibavit, in quibus 
praeconem agit ingenii ilbus virtutum et rerum gestarum, 
ita ut adulationi penitus inserviat, veritatique forsan parum 



S PROLEGOMENA 

tribuat. Qiioe quidem non in eaan sententiam disputata 
accipias, quasi oninia, quee laudibus eftert, ingenio ejus 
debeantur, neque quicquam in ejus carminibus invenias, 
quo uti possis ad historiam illorura temporum accuratius 
expoJiendam. Etiarasi enim in Honorii et Stilichonis gra- 
tiam orania erant componenda, quse in panegyricis protulit: 
tamen, siquidem impudentiae et summae vanitatis crimen 
vel in laudando efFugiendum est, ne is, quem extollas, risui 
propinetur, fundo aliquo probabili destituta esse omnino 
non poterant, quae pra^dicanda suscepit. Atque hoc non 
tam valet in virtutibus celebrandis, in corporis pulchritudi- 
ne et specie laudanda, quanquam etiam in his, quaj fidem 
aliquam dictis facere possint, non omnino debent deside- 
rari, quam in rebus gestis praedicandis, in quibus semper 
aliquid subesse debet, quod vere gestum inter omnes con- 
stet, etiarasi id artibus rhetoricis ornatuque poetico faciem 
externam sit nactum a rei veritate abhorrentem. Res ipsas 
comminisci ne abjectissimus quidem adulator temere audet; 
quia vel ipsius magnopere interest, cum maxime blandia- 
tur, ab assentandi suspicione liberura videri, ne oratio iro- 
niee speciera induat ; sed in iis expiicandis, augendis, depri- 
mendis, exornandis, et amplificandis consilio suo accommo- 
date versari solet. Neque ei idcirco, cura nihil fere sit, de 
quo in utramque partem disputari nequeat, praesertim si 
ejus, quod vel laudandum vel vituperandum susceperis, 
ratio pluribus accurate cognita non sit, manifestum vanita- 
tis crimen potest intendi. Quapropter, carmina Claudiani, 
quanquara ad historiae fidem ea scripsisse existimandus 
non est, quandoquidem nemo sanus ei, qui vel praedicatoris 
vel vituperatoris vices tuendas susceperit, injungere potest, 
ut sine studio et ira res commemoret : taraen in iis monu- 
mentis, ex quibus temporum ratio, qualis sub Theodosio M. 
ejusque filiis fuerit, possit constitui, vel gravissima sunt 
existimanda. Nec parva sane est utihtas, quge ex eorum 
lectione ad historiam illius aevi condendara possit redun- 
dare ; modo intelligas ornatum, poiiticum detrahere fucum- 
que oratorium abstergere, ut nuda veritas possit apparere. 



IN CL. CLAUDIANUM. 9 

Quo rite facto, nescio sane, cur Zosimo, Zonaree corapila- 
toribus, jejunisque annalium consarcinatoribus, et patribus 
ecclesia; ipsis, quibus ea tantum probari solcbant, merao- 
ratuque digna videbantur, qua? ipsorum superstitionibus 
essent accoramodata, plus auctoritatis tribuatur, quara 
Claudiano. Uberior autera de fide Claudiani disputatio 
aliena est a nostro proposito, qui id aganius, ut constitua- 
tur, qucmadmodum ille poetae vices defenderit ; de illa au- 
tem omnino tacere noluiraus propterea, ut non ignorarent 
juvenes, poetam nostrum vel hoc nomine non plane esse 
negligeudum. Ceterura carniinibus in Stilichonem scriptis id 
assecutus est Noster, ut illius auctoritate senatus Roraanus 
ipsi statuani cura titulo in foro ponendara decreverit, qui 
houor et illis temporibus non vulgaris fuisse censcndus est. 
Eadem facultate poetica raultos praeterea sibi proceres de- 
vinxit, ut Probinura et Olybrium juvenes, Malliura Theo- 
dorum, Genuadium, quos etiam in epistolis satis farailia- 
riter tractat. De iis, quae post Stilichonis caedem, (interfec- 
tus autera est A. C. 408.) Claudiano acciderint, nihil omnino 
raemoriae est proditura. Alia quaestio eruditos exercuit, 
utrura Claudianus sacris Christianis initiatus fuerit, nec ne. 
Probabile quidera videtur, cura Imperatores cum proceribus 
pluriura Deorura cultu abdicato ad puriorem religionem se 
transtulissent, jamque saccrdotum instinctu veteres caerimo- 
nias, quibus ante fuerant addicti, partira circurascribendas 
partira tollendas curarent, etiam poetam in retinendis ritibus 
pristinis non fuisse pervicacem, sed lubenti animo ad nova 
sacra se contulisse, ut gratiara Imperatoris et sacerdotura, 
qui jam tum raagnos spiritus sumere coeperant, vel hoc 
noraine iniret. Sed Augustini et Orosii testimonia contra- 
rium perhibent, quorum ille poetam nostrum * a Christi 
nomine ahenura,' hic ' gentilem pervicacissimum' nominat ; 
atque in his acquiescendura esse censeo. Reliqua argu- 
menta, quae Gesnerus ex carrainibus ipsis ducit, levissimi 
sunt raomenti, aut potius nihil probant ; etenim quid prohi- 
beat, quominus vel sanctissimus poeta veterum loquendi 
formulis uti possit ? Contra, Christianae disciplinae asseclam 



10 PROLEGOMKNA 

Nostrum fuisse ex carminibus Graecis disputare velle, quae 
sub cjns nomine circumfcruntiir, nihil aliud est, quam litem 
lite dissolvcre ; prius (>uim cst probandura, quod probari 
nequit, illa ingenio Claudiani deberi. Sed satis jam de 
vita Claudiani disputatum cst : videamus nunc, quali fuerit 
ingenio, qua^que scribendi cjus ratio, quiljus virtutibiis 
illa inclaruerit, quae vitia notanda videantur. 

Tencndum est igitur, Claudianum fuisse Alexandrinum, 
in ea urbe natum, in qua etiam iilis temporibus literarum 
studia vigebant, quibus sub Ptolemaeis per omnem terra- 
rum orbcm nobilis erat et clara. Ibi scholaj geographorum, 
mathematicorum, astronomorum, seu potius astrologorum, 
philosophorumquc discendi cupidis erant apertae ; qui, nisi 
omnino naturse et ingenii dotibus destituti essent, variis 
doctrinis et multiplici rerum cognitione animum poterant 
locupletare. Diu autem jam ante perversus ille mos apud 
scholarnm magistros reliquosque homines doctos invaluit^ 
ut omnibus studiis a rerum actu et vera vita ad umbram et 
otium revocatis, finem scribeudi et orandi delectationem 
solam statuerent, illamque non in gravitate rerum et utili- 
tate, sed in figmentis et exornatione oratoria collocarent. 
Prseterea vigebat in ilia urbc grammaticorum multitudo, 
qui operam suam in fabulis subtiliter explicandis ponebant, 
qui multa veterum lectione erant imbuti, ingeniumque illa- 
rum rerum pervestigatione acuerant. £x his facile potest 
colligi, qualis fuerit poetarum habitus, Ingenia exculta et 
elegantia non deerant ; sed omnes fere inventionis, quae 
summa potjtices est, laude carebant, illaque simplicitate 
cum sublimitate conjuncta, quam tantopere in antiquiori- 
bus admiramur, erant destituti. Oratio eorum et nitida et 
tersa palaestram et oleum sapiebat ; eamque commendarc 
solebant ingenti doctrinae copia, magno mythorum et his- 
toriae antiquae studio, et numeris versuum maxime exactis, 
omninoque naturali venustate repudiata artis illecebris 
placere cupiebant. In hac communi poetarum Alexandri- 
norum imagine a nobis adumbrata prima quasi lineamenta 
jam dacta simt, ex quibus Ciaudiani ingenium scriben- 



IN CL. CLAUDIANUM. 11 

dique geim.s, qiiod sccutiis est, cognosci possit, quippc qui 
siraililuilinem ejus farailia^ in qua natus est et cducalus, in 
omnibus suis carniinibus pra.' sc lerat. 

Adhuc juvenis in Gracorura scriptis versatus, quorum 
sci-monc ctiara hactcnus in carminil)us tacicndis usus essc 
vidctur, ncscio quo casu et quo anno Ronuim cst delatus. 
Ibi Alexaudrinum ilhid ingcnium invcnit solum, in quo lae- 
tius potuit cillorcsccrc, .lam pridcm cnim sermo Latinus, 
ad ralioncm puctarum Alcxandrinorum tcmperatus, a pris- 
tina simphcitate deflexerat, candorcmque suum cum ipsa 
civium libcrtate amiserat. Non enim amj^liuspatriai amori, 
frugalitati, gravitati, atque constantia3 in rcl>us gravissimis 
inserviebat, sed publicus ejus usus in adulando erat posi- 
tus, depravato pulchri judicio accommodatus, atque in rhe- 
torum scholis auditoriisque recitautium troporum ligura- 
rumque multitudiue, formularum subtihtaiibus proiumtian- 
dique mollitia oneratus, obscuratus atque encrvatus. Omnia 
ad aurium vohiptatem rcferebantur ; ct quo quis magis 
ostentationera ipsam ostenderet, eo majori plausu exci- 
piebatur ejus oratio. Sed de his ubcrius alio loco dispu- 
tavimus. 

Diu jam a rhetoribus erat receptum, ut veterum orationi- 
bus, prteclarissirais naturae atque ingenii foetibus, excussis, 
non solum rerum inventionem, sed et compositionem . 
omnemque elocutionem ad certas praeceptiunculas revo- 
carent, indecpie artera efhccrent, qua quis instructus ora- 
tioncs non iUis quideni, ex quibus regulae erant deductae, 
pares, sed earum simihtudines imitando expressas posset 
elaborare. In hac arte perficienda et locupletanda quo 
magis erant occupati, eo procUvior quidera via videbatur 
munita ad eloqueutiae laudera, etiam iis quos aditum ad 
oratorum ca^tum natura paene negaverat, sed eo magis 
ingenia ipsa, quae libero cursu forsan summa attigissent, 
praeceptiuncularum angustiis circumscripta, dum locorum 
copia atque ubertate parata, remoto mentis in inveniendo 
et excogitando labore, uterentur, torpore quodam exares- 
ccbant. Ideni fere in pocticcs studiis accidisse pcrquam 



12 PROLEGOMENA 

est proba]>ile, cum ea partem eloquentiae constituat, aut 
saltem cosrnatione arctissime eam attingat. Quae tamen 
res suas habebat diflicultates non facile superandas. Ora- 
tionum enim natura ita comparata est, ut partium descriptio 
in omnibus fere sit eadem, et ut diversitas, si qua est, a 
temponun, rerum, personarura, et locorum ratione facile 
possit repeti, et ad certas regulas, easdemque paucas, revo- 
cari. Carminum autem genera non solum infinita sed etiam 
natura siia tam diversa sunt, ut, sisingula qucedam excipias, 
compositio eorum ad preecepta deduci nequeat. Longe 
aliter autem se res habuit in ratione, qua res et sententias 
poetarum more possint eflerri, seu in dicendi genere et 
ornatu poetis proprio, cum ipse sermo, quem antiquissimi 
Romanorum poetae adhibuerant, posterisque adoptandum 
reliquerant, ex Graeco fonte fluxerit, et propterea imitandi 
consuetudo, antiquitatis auctoritate commendata, apud 
Romanos inveteravit. Ad eam igitur partis rhetoricae si- 
militudinem, qi^ae de enuntiatione agit, acutiores magis 
quam ingeniosiores totam sermonis poetici rationem, omnes 
tropos, figuras, imagines ad certa genera et classes revo- 
care coeperunt, ut totum apparatum poeticum scientia com- 
plecti atque in promtu habere unusquisque posset ad sen- 
tentias quascumque poetica veste induendas. Ita se res 
habebat sub serioribus Imperatoribus, ubi, ut monumenta, 
quae aetatem ex illo aevo tulere, satis abunde testantur, ex 
laceratorum et comminutorum carrainum ejus aetatis, quam 
vocant auream, fragraentis satis ridicule interdum comtis, 
nova carmina componebantur, seu potius Musarum ludibria. 
Ex quibus ea, quae optima sunt, externam tantum carmi- 
«mm speciem induerunt, eorumque auctores id modo con- 
secuti sunt, ut verbis sonautibus numeroque et concinnitate 
versuum auribus colligerent escas, quarum voluptas tamen 
mentis fastidio vel minuitur vel tollitur. In omni enim 
earmine, quod non impetu quodam et ardore mentis seu 
contemplatione seu cogitatione alicujusrei commotae fusum, 
sed frigida praeceptorum observatione consutum est, nulla 
vivida vis seu divina quasdaoa aura lectores et auditorcs 



IN CL. CLAUDl/VNLM. 18 

afflat, ut rebus prresentibus quasi cmoti artequc majj^ica in 
novas rei^iones delati aiiam et inusitatam rerum lormam 
sibi videantur aspicere, novosquc et insolitos animi motus 
sentire, quorum pcrceptione voluptatiI)us jucundissimis 
pcrfundantur, sed, dnm aures vel maximc implentur, ani- 
mus lasijruct, eumque sudoris vestiijia, quem anxia et opo 
rosa artis obscrvatio cxprcssit, frijrore fcriunt. Magis 
ctiam lia^c locum babont in inventionc et compositionc, 
quae ad certa praecepta revocari nequibat ; quam si respi- 
cias, facili nejrotio poiitas, quibus nasccntibus Musjic arrise- 
rint, ab illis possis dignoscerc, qui furorem simulalum qui- 
busvis rebus potius, quam fontium divinorum haustibus 
debeant, etiamsi id quavis pagina vel verbis conceptis 
jurent. 

Cum omnis poetices ratio apud Romanos in hunc statum 
esset delata, ut arte magis quam ingenio rcireretur, natura 
est panegyricum genus carminum, non plane hactenus inau- 
ditum, sed specie aliqua, quam orisrini debuit, sinjrulari 
novum. Quod si enim naturam illorum carniinum solam 
spectes, huc referri possunt omnia, in quibus laudes Deo- 
rura vel heroura vel virorura illustriura celebrabantur non 
lyrica sed cpica ratione, ut Callimachi hymni, ut Theocriti 
carraen ad Hieronem, Hieroclis filium, ultimum Siciliae 
tyrannura. Fortasse etiam in recitationibus poetarum pub- 
licis, quae in ludis Apollini et Musis Alexandriae institutis 
6cbant, laudes PtoIema;orura canebantur. Idem tere fac- 
tura est Roraae sub Augusto. Illud autem genus, de quo 
nunc agimus, ortum videtur ex orationibus panegyricis, 
quibus primura consules suticcti co die, quo raunus adi- 
bant, in senatu solebant Imperatoribus gratias agere, quod 
deinde etiam ab aliis et diversis quidem tcmporibus esse 
frequentatum reperimus. Excmpla oratorum, praemiis et 
honoribus ob hanc rem ab Imperatoribus ornatorum, secuti 
sunt poettc, omnemque artem suam ad res ge.stas illorura 
celebrandas contulerunt. Et cupide sane ingredicbantur 
viam, qua sola latranti storaacho possent succurrere ; nam 
omnis laboris fructus, Musarum studiis insumti, jam Ju-* 



14 PROLEGOMENA 

venalis tempoie plan.sus erat et fames. Sed cum non 
amplius nasccreutur poetse, sed in rhetorum subselliis ct 
gramraaticorum scholis fingerentur, nemini potest mirabile 
videri, quod in hujusmodi carminum inventione et disposi- 
tione rhetor jejunus, in enunciatione et ornatu poeta frigidus 
agnoscatur. Quo tempore hic mos percrebuerit, non facile 
dixeris : prima hujus rei mentio, quod equidem sciam, fit 
sub imperio Pescennii Nigii et Alexandri Severi. Anti- 
quiora autem extant duo carmina, quae in hunc censum 
veniunt, alterum in Messalam, quod Tibullo perperam tri- 
buitur, nec definiri potest, a quo et quo tempore sit scrip- 
tum, alterum ad Pisonem, quod Lucaui nomen falso prae se 
fert, et Saieio Basso, qui sub Nerone et Imperatoribus 
sequentibus vixit, a Wernsdorfio assignatur. Forma qui- 
dem illorum plane eadem est cum eo genere, de quo nunc 
quaerimus, sed missa sunt ad illos viros, non coram illis in 
coetu aliquo solenni recitata. 

His prsemissis, accedere possumus ad id, quod nobis pro- 
posuimus, atque ostendere, quem locum inter poetas Clau- 
dianus obtineat, quod scribendi genus secutus sit, quae 
fuerint virtutes ejus, quae vitia; de his enim omnibus nus- 
quam, quod sciam, accurate disputatum est. Ut recte 
autem de poeta nostro et de ejus facultate poetica judice- 
mus, necesse est, ut carminibus, qua; ad nos pervenerunt, 
in sua genera descriptis, quemadmodum unumquodque 
tractatum sit, quidque in singulis pra^stitum, dispiciamus. 
Scripsit autem et recitavit primum carmina panegyrica in 
consulatuni Probini alque Oli/hrii, in consulatuiii tionorii ter' 
tiuni, quartiini, et sejtum,m consulatum Fl. MaUii T/ieodori, in 
consnlatum Stilichonis, cui tria carmina impendit, quEe quasi 
unum constituunt. His aimumerari potest carmen Laudes 
Seremc contiuens. Sequitur alterum genus carminum, non 
tam forma quam materia a priori diversum, in quo poeta 
ostendit, quantus in vituperando esset. Sunt autem car- 
mina unum et alteium iu Jiup/ium, unum et aiterum in Eutro- 
pium. JUhid, quod tertio loco ponimus, ab iis, quce praece- 
dunt, disjunctum, compiectitur duo carmina, alterum de 



IN CL. CLAUniANUAr. 15 

bello (lildonico, alteruni de bello Getico inscriptiini. Qnarto 
gencrc contincntur duo cpithalamia, altcrum de nupliis IIo- 
vorii el Mari(t, alterum dictnm Palladio et Celerinee inscrip- 
tum. Omnia illa lioc habent communc, quod ad epicum 
genus pcrtincnt. Genus autcm carminum prorsus pcculiare 
constituunt ca, quad prrcfatiot/um titulos in fronte gerunt» 
quibusquc majoribus carminibus, quibus sunt praefixa, pro- 
lusum est, et Fescenuii/a, quorum sunt quatuor. Scripsit 
praetcrca Chuidianus cannen epicura ; De raptu Proserpince, 
cujus trcs libros priorcs fortuna scrvavit; porro aliud ejus- 
dem gcneris, Giganiomachia inscriptum, cujus principium 
tantum extat, et fragmentum e carmine Graeco, quo, ut vo- 
lunt, bellum Deorum contra Gijrantcs erat expositum. Se- 
quuutur epistolai quinquc, Dcprecalio ad Hadrian/im Pra- 
fectnm Pratorio, ad Serenam, ad Ol//brinn/, ad Probinum ut 
scribat, ad Gennadinm ex Proconsnle. Timi Eidyllia septem, 
Phanix, Hystrix, Torpedo, ^iius, j\[agnes, Aponus, De piis 
fratribus et eorum statuis, quce sunt apud Catinam. Tandem 
quinquaginta cpigrammata, hoc enim titulo parva carraina 
varii arguracnti ct prctii, ctiam Gra^ca qua:dam, compre- 
henduntur, quorum pleraque Claudiano prorsus indigna 
sunt. His onmibus adjungi solct fragracutum poeta? ano- 
nymi, quod Laudes Heirulis continet. 

Primum igitur agemus de carmine panegyrico, videamus- 
que, quomodo poiita in co adornando vcrsatus sit, ita ta- 
men, ut cum non ad certas lcgcs et formulas, ex notione 
carrainis in hoc genere perfecti, quam mente farsan ct cogi- 
tationc concepcris, dcductas, cxigamus. In hoc carraine 
cjus, in cujus honorem scriptum est, genus et natales lau- 
dantur, institutio et disciplina puerilis, studia juventutis, 
morcs, rcs gcsta*, dignitatis gradus, pcr quos ad summos 
honores asccnderit. Principia solent cx iis diici, quae 
carminil)us occasionem praebuerunt, ct illuc ctiam fines 
spectarc. Eadem igitur res argnmcntum constituunt, quae 
in oratiouibus pancgyricis, omnisquc matcria ex locis rhe- 
toricis, in scholis ad nauseam nsque decantatis, petita est. 
Disputatio autem de hoc scripturae genere et charactere. 



10 PROLEGOMENA 

cjiisque caiisis, si, quae ante dicta sunt, memoria teucj», 
haud est difficilis. Totum est declamatio, quae carminis 
speciem assumsit. Atque hoc praecipue inde est factum, 
quod illa carmina, ex orationibus paneoyiicis nata, naturam 
originis sua^ traxerunt. Sermo enim solutus, numero po- 
ctico adhibito, comparationibus et imaginibus crebrius in- 
ductis, in poeticum, a quo tunc temporis in orationibus, si 
numerum excipias, haud multum abhorrebat, mutatus est ; 
libertatcque assumta, qua in rebus exponcndis poetae soli 
uti possunt, species quidem carminis nata est, cui taraen, 
si illius naturam spectes, hujusmodi argumentum parum est 
accommodatum. Etcnim carminis ratio hasc est, ut diver- 
sa, quae illo contincantur, totura aliquod conficiant in suo 
genere perfectum atque absolutum, cujus illa partes sint 
atque merabra, quorum nullum salva conspiratione totius 
possit deesse. Illa autem rerum varietas, quae hujusmodi 
carmine complectenda est, hoc uno cohaeret, quod ad unum 
spectat, seu ad laudes unius pertinet. Etiam ille, qui lau- 
dat, nullum habet in rebus celebrandis liberura delectum, 
neque quicquam ad consilium suura rainus accoramodatum 
sine ofFensione potest relinquere, praesertira in rerura gesta- 
rura inopia, et, etiarasi hoc possit, taraen non semper res 
vel per se vel ex hominum sensu et consuetudiue maxirae 
memorabiles, eae quoque sunt, quae poeticara tractandi 
rationera facillirae adraittant. Simul cogetur ssepius poeta 
illius, quera laudat, existimationem cogitandi senticndique 
rationera sequi, quam rei naturara et carminis, ita ut iis 
potissiraura utatur, quibus ille raaxime superbire soleat. 
Poeta porro, nisi magnitudine rerum et amplitudine ipse 
incaluerit, animos eorum, a quibus vel auditur vel lcgitur, 
non potest accendere. Sed quid esse poterat in puero, vix 
duodecim annos nato, raagnopere laudandura, quae virtutes 
Stilichonis in admirationera sui rapere, cura nihil eorum, 
quae faceret, ad publicara utilitatem, nihil non ad sua com- 
moda referret ? Id igitur solum restabat poetae, ut animi 
motus, quibus ipse carebat, arte simularet. Non potest 
autem fieri, ut omnis artis ostentatio eos sensus excitet. 



IN CL. CLAUDIANUM. 17 

quos animi aflfectus vcri eliciunt, ad quos loquendi latio ea, 
quoe optima et fidelisisinui mcntis intcrprcs cst, sponte se 
accommodarc solet. Ceterum laudandi consuetudine semel 
inducta, certamincque poetis, pra^scrtim tamclicis, injecto, 
cum alter alteri in captanda Imperalorum et proccrum bene- 
volentia cedere noUet, accidit, ut in rebus citra omnem veri- 
tatis verccundiam augendis et ampliticandis probabilitatis 
moduni prorsus excedcrent. Quas cum lcgimus, mirari 
licet, quanto stolidae arrogantige calio frons illorura fuerit 
obducta, quorum aures Imjusmodi recitationibus paterenl. 
Sed onuiis cxaggeratio, quaj primum animos pungit, con- 
suetudine vim suam amittere, atque ia inanem loquendi 
formulam solct abire, ita ut semper nova impudentia opus 
sit, ad vetcrem audaciam .supcraudam. Atquc, si semel a 
naturas vcritate in laudando discessum est, non potest con- 
sisti nisi co, ubi verborum ct rerum discrepantia ea demum 
facta est, ut vcl fungis et stipitibus risuni excutiat. Inde 
quoque narratio nascatur necesse est, non quae simplicitate, 
proprietate, ct venustate sensim in animos se insinuat, eos- 
que molli quidera sed tamen efficaci imperio, quocumque 
velit, iBectit ; verum quae inani verborum pompa sententia- 
rumque strepitu aures tantum implet seu potius obtundit, et 
doctrinae multiformis ostentatione ornatuque undique con- 
quisito onerata riget. Ut actione aliqua inducta colorem 
epicum carmina trahant, ad fastidium, quod in perpetuis 
declaraationibus ct descriptionibus auditores caperc possit, 
leniendum, Claudianus ratione utitur non semper felici, in- 
terdum jejuna, in qua magnae inprimis Roma? Deas partcs 
sunt, interdum plures terrae in personas mutatae et fluvii in 
scenam prodeunt, non ut agant, sed ut orationes, in quibus, 
quicquid figurarum et flosculorum scholcC rhetorica) collige- 
rint, consumtura esse videtur, cura artis ostentaiione tan- 
quara in auditorio aliquo recitent. In tanta saepe reruni, 
quae vera laude dignae essent, inopia, est sane, quod mireris, 
qua ralione poeta parvis et interdum futilibus verborura et 
sententiarum pompa dignitatis speciera conciharit, et quae- 
dam, non adraodum honorifica, virtutis et sapientiae splen» 

Delph. et Var. Clas. Claud. H 



13 PROLEGOMENA 

dore dicendo indnerit, ct easdcm saepe res qiiauta varietate 
cxposuerit. Cujus rei exempla in promtu erunt carminibus 
in tcrtium et quartura Hoiiorii consulatum inter se compara- 
tis; et quam studiose laudis ct ostcutatiouis materiam undi- 
quc colle£?erit, specimen luculentum carmen in sextum ejus- 
dcm considatum suppeditabit. Ceterum ad rectum de toto 
hoc carminum genere judicium terendum hoc in universum 
tcnendum est. Omnis laudandi ratio, quaj quidem non 
solum ci, qui laudatur, sed etiam aliis, qui legunt vel au- 
diunt, placeat, nou magis ab imaginandi vi et Musarum 
dotibus, quam a sensu quodam exquisito et judicio poetae 
subacto pcudet, ut intelligat, quo quis maxime ex sui ipsius 
et vulgi opinione ometur, et quid alii, cum audiaut, vel 
inviti probent seu rei veritate adducti, seu verborum et 
sententiarum leuociniis invidiam mitigantibus. Oportct 
enim carmen, quo laudcs alicujus celebrantur, ut statua in 
honorem posita summaque arte expolita, omnium oculos 
cum voluptate non solum in se convcrtere, verum etiam 
jucunde detinere ; quo frequentiorcs enim lectores invene- 
rit, eo majus et perennius erit laudis monumentum. Nihil 
igitur in eo debet desiderari, quod in carminc politissima 
arte perfecto requiri solet ; ut lcctor operis pr^stantia com- 
motus sumraa voluptate perfruatur, itaque dulcedine cap- 
tus teneatur, ut nullus in illo iuvidias sensus oriri, nec ipse 
ad historias vcritatisque calculos possit confugere. Quod 
ut fieri possit, genuinus et sincerus anirai sensus in eo spi- 
ret necesse est, quem artis osteutandas et ornatus laboriose 
qusesiti suspicio non minus refrigerat, quam commodi ali- 
cujus aut accepti aut expectati. Subesse etiam debet vel 
vera et justa laudaudi matcria, vel saltem ea, quay aliqua 
ex parte speciose possit commcudari, et vel leviter tractata 
naturali fulgore exspleudescere. Errant quoque, qui arbi- 
trentur, praecepta iu hanc rem j)Osse a rhetoribus peti ; cum 
oratio, ut semel audiatur, componenda sit, carmen repetitas 
lectioui vel auditioni scribeudum. Neque quicquam magis 
Claudiauo fraudi fuisse uuusquisque fatebitur, quam forma 
ipsa carminum a poetices natura utique alieua, unde natum 



IN CL. CLAUDIANUM. l9 

est aliqiiid, qiiod mixtas virtntcs habct et rhctoiices et 
pocseos, locp.incjuc obtinet inter orationcni atque carmcn ; 
cujus ratio hybrida eo terapore tantum poterat phicere, quo 
sensus pulclui cxquisitus et pcrvcrsce magnificcnti;x? studio 
et exasTiiciandi audacioe cessit. Probabilc quoque cst, Clau- 
dianum non animi voluatate et judicio hanc formam elegisse, 
sed consuctudine et more scmel rcccpto ad illam esse dela- 
tum. Inter omnes poctas, qui laudandi partes susceperunt, 
primum sane locum obtinet Horatius; neque fere quisquani 
est, qui majore cum dignitate ilkim provinciam sustinuerit. 
Sed rationcs, quibus usus est ingcnio limatissimo et judicii 
sensusque subtiUtate ex consuetudine virorum elcgantissi- 
morum contracta dignissimis, haud scio an lyiico generi 
sint proprinc, atque tcmporibus ct institutis, quibus Chiu- 
diano indulacndum fuit, alienissimcC. Quotus enim quisqne 
tunc illa blaudimcnta, ad quas percipienda et teretes aures 
et sensus oiuni huraanitate expoUti requirebantur. poterat 
intelhgere, quotusquisquc sibi persuadere, sgepius in una 
sententia, in unico, prope dixcrim, verbo, majorem laudandi 
vim inesse, quam in oratione panegyrica vel verbosissima. 
Etiamsi igitur Chiudiauus, si eum ad illa, quae ars desiderat, 
revoces, minus probari possit; tamen excusatio ilU est pa- 
rata, si raorem et consuctudinem, cui crat Utandum, aures- 
que obtusas et corruptum ajtatis cjus judicium, quibus erat 
placendum, apud animum reputcs. Progrediamur ad iUud 
carminura genus, quod secundo loco posuimus. 

IIujus generis ratio eadem est cum priori, matcria di- 
versa. In iUo laudandi, in hoc vituperandi partes sustinet ; 
atque, si utrumque comparcs, invenias ilUi.m pUis vaUiisse 
in hoc quam in illo. SciUcet in hostibus Honorii et StiU- 
chonis la^dendis, quicquid in eum fincra utilc putaret, eo 
potcrat impune uti, cum fcciret, ne monstra quidcm inferna 
qucnquam csse ofl'ensura ; nam malos gcnios esse, eosque 
se rebus humanis immiscere raortalesciue iu fraudem agere, 
vel Chri.stiana3 tidei doctoribus tunc erat pcrsuasum. Eti- 
amfiugendi et comminisccndi quccque libcra erat potestas. 
In priori genere, ad meram ostentationem comparato, nulla 



20 PROLEGOMFNA 

erat orationls varietas, omnia vel in summa reriim tenuitate 
splendida erant et magnifica ; iu altero lascivia iuterdum 
gravitati admista est, et dignitas subinde in petniantiam 
abit, indeque scrmo modo cothurno incedit, modo soccis 
inarabulat. In hoc ruiiarum et Bellonse instinctu ct aux- 
ilio pleraque fiunt ; in illo magnopere erat cavendtim, ne 
Deorum interventu et ope gloriee ejus, quem iaudaret, de- 
traheretur. Cetcrum in vi(uperaudo eandem viara ingre- 
ditur, quam in iaudando ; totam inimici vitam perciirrit, 
omniaque ad odium, invidiam, infamiam excitandam ido- 
nea occupat, et carpendo, ridendo, calumniando vel vera 
vel ticta omni verborum turpitudine exagitat, Magis etiam 
ingenio indulget in inveniendo, epicaque ratione frequentius 
utituv, quam in prioribus, ut ostendunt carmina in Rufi- 
num, quorum prioris prima pars, omisso principio, quod 
declamatoris est sermone poetico utentis, Claudiano satis 
feliciter cessit. Alecto felicitatis, qua homines sub Theo- 
dosii M. imperio fruebantur, invidia conipitur. Quam 
felicitatem ut conturbet, convocat monstrorum infernormn 
concilium. Seutentiae dicuntur. Megeera censet, sufficere 
Rutinum Constantinopolim mittendum. Ipsa se accingit 
operi, illumque, cujus pueritiam ipsa finxerat, lucri cupi- 
dine et spe potentiae futurae concitat. Bene hominis astu- 
tia et calliditas exaggeratur, ne mireris Theodosium istius 
insidiis succubuisse. Hactenus bene ; sed statim ad inge- 
nium et consuetudinem poeta redit, declamationemque 
interponit frigidam, de cupiditate habendi, quam louga 
scelerum recensio excipit ab illo improbo commissorum, 
in qua satis prudenter pieraque tantum significat poeta, 
ad quaedam alludit^ ne invidiam faciat manibus Theodosii, 
quod nebuloni tantum indulserit. Quanquam autera poeta, 
si, quee composuit, ad aitem referas, in hoc genere magis 
probatur : displicere debet, si consideres vel levitatem ejus 
in laudando vei in vituperando cupiditatcm. Sed patriae 
vitiis inquinatus, Romamque profectus, Stilichonem pa- 
tronum nactus est, prudentem quidem et callidum, sed. et 
genere et moribus barbarum, cujus voluntati erat inserwea- 



IN CL. CLAUDIANUM. 21 

(lum. Tiide qiioque factum est, ut in spcctaculis et imma- 
nibus cr abominandis cura voluptate inimorari videatur, 
dummodo Stilichouis vindictae satisfaciat. Quis enim ab 
humanitatis sensu non ph\ne alienus ilhun Rulini dilacera- 
tionem, tanquam in tabula picta propositam, sine horrore 
et oculis irretortis potest aspicere ! Valet tamen ad po(3tam 
ex parte excusandum, quod illorum honiinum, qaibns scri- 
bebat, oculi et auimi consuetudinis callo erant obducti, 
nihilque gratius iis esse poterat, quam iram suam ulciscen- 
dique cupidinem expletam videre. Propterea quoque miser 
ille in frustula dissectus et dissipatus llufinus nonduni 
dimittitur, sed ad inferos deductus poenag traditur sempi- 
tenice. Quid iu vituperando possit efficere, vidctur exper- 
tus esse in carmine xviii. et xx., in quibus Eutropiuni 
spadoncm, gravissimum StiUchonis adversarium, eversum 
et in exilium actum, in patroni sui gratiara non sohun ccqua- 
libus sed etiam posteris abominandum reddere tentavit, 
Komenque illius aeterna infamia aspergendum. Iste Eutro- 
pius, quod hactenus inauditum fuerat, et spado et cousul, 
largam sane materiam maledicendi preebere potuit, etiamsi 
res ejus gestas non magnopere fuissent culpanda), atque 
illam rem quasi cardinem constituit, in quo utrumque 
carraeu vertcretnr. Hac indignitate veluti vehementer per- 
cussus omnia monstra et portenta, quse semper gravissima 
sunt habita maximeque dira, principio recenset, quorum 
tamen nullum tam foedum et immane fuerit, quain consul 
spado. Omni deinde verborum pondere utens eos, quorum 
est monstra procurare, Deorumque iram avertere, compellat, 
ut explorent, quee tanta calamitas turpissimo illo omine 
porteudatur, quove piaculo possit depelli. Cum fortuna 
expostulat, quod, si omnino voluerit servum facere consu- 
lem, non prol.nim et frugi, sed abjectissimum, sed infinito- 
rum dominorum elegerit, qui non amplius vendi, ne dono 
quidem cuiquam obtrudi potuisset. Verba et sententias, 
quibus hfec expressit, hujusmodi sunt, ut veliementius et 
coiitumeliosius nihil possit excogitari. Potuisses expec- 
tare, jam satisfactum esse maledicendi officio, quod assen- 



22 PROLEGOMENA 

tandi shidium poetse imposucrat, veriim illa omnia exordii 
tantum vices sustinent, statimque cognoscimus, poetam in 
animo habere, nilui praetermittere, quod memoriam istius 
hominis aliqua ratione possit ditfamare. lucipit enim a 
prima pueritia, eaque etiam, quse fortunae fuerant, suaque 
natura miserationem potiiis quam invidiam miovere solent, 
summa inhumanitate vel potius crudelitate in ludibrium 
istius adhibet, dumque ea vel mente recolit vel effingit, 
velut laetissimo spectaculo frui videtur. Ex his rebus 
saiculi mores cognoscas, quibus talia placere potuerint. 
In sequentibus, ubi vitam spadonis usque ad setatem ejus 
exoietam prosequitur, talem verborum, sententiarum, et 
similitudinum deiectum liabet, ut ex altera parte ingenium 
mireris, ex altera doleas, donum illud naturae in re tam 
turpi esse consumtura. Imaginem enim miseri hominis 
videmus omnibus nuraeris absolutam, ut ad foeditatem et 
obscoenitatem nihil possit addi. Queecumque mala senec- 
tus decrepita ct neglecta aiferat, in istam aucta etiam et 
amplificata congesta sunt. Sed piget istis rebus diutius 
immorari, in quibus, quantum arti tribuit poeta, tantum ab 
humanitate discessit ; et quae dicta sunt, possunt sufficere 
ad ostendendura, quibus lineamentis et coloribus usus sit 
in adversariis describendis, qua in re non dubitat, omnem 
probabilitatis legem migrare, dummodo curet, ne turpitudi- 
ne aliqua vulgari insignes conspiciantur. 

Progrediamur ad tertium genus, quo bellum Gildonicum 
et Geticum continetur. In quo cum persona vcl laudanda 
vel vituperanda non sit proposita, sed res gesta exponenda, 
jure potuisses expectare, rationem epicam potissimum 
fuisse adhibitam. Verum multum falleris ; nam in duobus 
illis carminibus actionis est paruin, nimiumque declama- 
tionis. Dii quidem et homines complures in scenam pro- 
deunt, scd plerumque ut pueri, qui orationes memoriae 
mandatas ante magistri cathedramrecitant. Hoc praecipue 
locum habet in carmine x v., quia illa pars, quae narrationem 
expeditionis continebat, fato intercidit. Mirari quoque 
hoc possis, quod in carmine xxvi. Claudianus illud ad 



IN CL. CLAUDIANUM. 23 

Pollcntiara praelium, quod pva? ceteris debuissct verbis 
exornare, leviter tantum attigit. Forsan consultius existi- 
mavit, paucis in illa re dcscribentla defungi, quas accurate 
exposita gloriam Stilichonis vel minuisset vel obscurasset. 
Hujus rei su^picioncm ipsnm quoque poetae studiummovet 
in laudando Stilichonis consilio (v. 90. seqq.), quo pulsum 
Alaricum, qucm, si adulatori fides est, vel vivum capere 
vel penitus dclere potuisset, salvum et incolumem ex Italia 
decedcre passus est. Hujusmodi eloquentioe specimina 
spepius nostra memoria in eo bello sunt edita, quo Germa- 
uia, non virtuti et armis, sed Principum discordia prodi- 
tioni ct perfidiae cessit. Ceterum cum indoles et natura 
hujus generis carminum a prioribus non mas^nopere abhidat, 
eaque vitin, qua^ supra notata sunt, huic quoque insint; ad 
ea propcrcmus, quae restant. 

Quartum g^cnus, quod carmina in nuptias Honorii et 
Mariae atque Palladii ct Celerinac complectitur, cum mate- 
ria ipsa tum tractatione majorem lectoribus voluptatem 
pracbcbunt. In hoc videmus poijtam, quanquam ilHs vin- 
culis nondum plane exsolutum, quibus eum consuetudinis 
vis existimatioque publica de pulchro et honesfo, qualis 
tunc temporis crat, inncxura tenebat, liberius tamen ince- 
dere, ct cx suo ipsius ingenio materiam pctere, quam in 
prioribus vcl virtutes amicotum vel vitia adversariorum 
praebuerant. Cum enim laudes alicujus persequi aut vitia 
aut rem aliquam gestam exponere magis sit oratoris vel 
historici quam poetae, quia tot tamque diversa, quae simul 
prasdicanda sunt, vix ita possunt compoui, ut raembra 
quasi unius pulchri corporis videantur, neque rerum delec- 
tus liber est, neque omni verborum et sentcntiarum pompa 
ille ardor excitari potest, quo liberi ingcnii, sensuum et 
imaginum veritate accensi, foetus agnoscuntur : noli mirari, 
quod in prioribus declamatorem tantum sentias poetico or- 
natu incedentem, teque ipsum in tanto artis apparatu nihil 
commotum. Nuptiarum cogitatio copiam rerum et imagi- 
num venustarum poetae menti suggessit> quas inventione 
ingeniosa ita conjunxit, ut naturali vinculo inter se cohae- 



24 -PROLEGOAfENA 

rere videantur. Compositio atque adumbratio poetam pro- 
dit ; quanquam in singiili.» partibus expoliendis popularium 
magis judicium, quam naturaB veritatem atqne sisiiplicitatem 
secutus sit, neque omnino liber fuerit ab iis vitiis, quae tem- 
porum et morum corruptela in artem poeticam invexerat, 
In carmine x. fnigit poijta Honorium amoris desiderio cor- 
reptum de nuptiarum dilatione queri. Cupido, auctor vul- 
neris, astat ; et ubi vidit Honorii pectus telo misso in- 
flammatum, statim ad matrem avolat tantam victoriam 
nuntiaturus (x. 1 — 48.). j^Iores quidem ejus, qui, primo 
amore acceusus, omnium rerum, quibus ante delectaretur, 
taedio afficitur animoque nequit consistere, in Honorio na- 
turas accommodate sunt expressi ; sed in querimoniis, quag 
illi tribuuntur, plura sunt intexta, quae abesse malis, prae- 
cipue dignitatis imperatorise mentionem ab amoris simpli- 
citate prorsus alienam. Hoc tamen Imperatoris reveren- 
tiae poeta dandum putavit; nec Stilicho poteratin malam 
partem accipere, quippe qui, quo tutius ipse dominatum 
exerceret, speciem majestatis Honorio relinquendam exis- 
timaret. Sedcs Veneris in insula Cypro ita describitur, ut 
agnoscas, Claudianum ingenio non fuisse destitutimi, sed 
aevi vitiis, quibus rerum maguificentia plus quam simplex 
gratia placebat, illud fuisse inquinatum, Inde nata est 
auri et argenti copia gemmarumque pretiosissimarum mul- 
titudo, quibus omnia exstructa atque distincta narrantur. 
Sed haec compensantur pulchro loco, quo Venus in cultu 
corporis occupata Gratiaeque ilH ministrantes inducuntur 
(v. 97 — 109.); et illo non minus venusto, quo Vcnus Cu- 
pidini, quem victoria superbientem, remque gestam festi- 
nanter et concise narrantem gremio exceperat, prae gaudio 
iiihil respondet, sed statim, omatu corporis accelerato ces- 
toque arrepto, ad littus properat, Amoresque alio alium ad 
Tritonem arcessendum praemio proposito dimittit. Pulchra 
quoque est illa scena, quam poeta carmiuis xxxi. prin- 
cipio oculis proponit. Vcnus in umbraculo vitibus con- 
texto super flores molliter reclinata somnum capit ad solis 
sestum vitanduiQ. Nympha) et Gratice sub ingenti quercu 



IN CI.. CLAUDIANUM. 25 

juxta rcqiiicsciint. CupuHnes snspensis per lamos arcu- 
bus pharetrisque vel colludnnt, v( 1 avium nidos investi^ant, 
vel mala leount dominae, vel volitant per summas ulmos, 
vel in statione sunt ad arccndos F;vunos rcliqiiosqnc Deos 
sylvestres, nc nimis curiosi Veneris somnnm conturbent. 
Sed non a«quc bene Venus, ubi chori ex urbe vicina auditi 
somnum illi excusserunt, Amorcs dimittit ad qua;rendum 
Hymeneeum, et cum ipsa in illum incidisst t, ex eo quaerit, 
cujusnam nuptioe celebrentur. Ceterum motus animi, 
quos sentit Hymenaeus Venere visa, e«;re2:ie sunt expressi 
(v. 40. seqq.). Minus placet declamatio, qua ille gcneris 
nobilitatem et Palhxdii et Celerinas celebrat (v. 56—99). 
Aptein priori (x. 13.3. seqq.) Triton Cymothoen reluctan- 
tem ambiens dei^rehcnditur, qui, ubi audivit, siproperasset, 
facilem sibi dehinc illani Deam fore, ad littus festinat, in 
illum corporis habitum compositus, quo Venerem permare 
vehens a plasticis et pictoriljus fmt^i solet. Initinerede- 
scribendo poeta ingenio hixurianti nimis indulsit, nec mar- 
garitaj, a Nymphis marinis e maris fundo in dona nuptia- 
lia petita?, satis probantur. In altero (xxxi. 103. seqq.) 
curru vehitur Venus floribus ornato et a columbis tracto ; 
Amores avibus insidentes per auras iter faciunt. In ora- 
tione Veneris (x. 190—227.), qua comitibuspartes cuique 
agendas distribuit, rerum opulentia, nimis studiose oculis 
exposita, oflendit. Tandem ad Mariae a^des pervenitur, 
quee puella tum maxime ex veterum Groecorum et Latino- 
rum poetis, et quod mireris, ex Sapphus carminibus, pu- 
dicitiae exempla discebat. Pulchritudo matris et fllise 
Veneris stupore exprimitur adjectis simihtudinibus haud 
ineptis ; sed sequens oratio, quas Veneri tribuitur (v. 252 — 
281.) quanquam non omnino displicet, oratorios magis 
lecythos sapit, quam simplicitiitem et venustatem Venere 
dignam. Etiam in altero (xxxi. IIG— 138.) Venus ad 
gedes Celerinae tendit easque floribus omat et balsami odo- 
ribus implet, tura, puella ad juveuem e matris gremio de- 
ducta, junctisque illorum manibus, inum, ut precibus po- 



26 PROLEGOMENA 

tius qiiam vi piiellara aggrediatur, lianc, ne nimis juveni 
repugnet, adliortatur. 

Ad quintum genus pertinent ea carmina, quas in Mss. 
epithalamio Honorii et JMaria? vel praemittuntur vel po.st- 
ponuntnr. Tnscripta quidem vul<iO sunt Fescerniina ; cum 
autem in Mss. ha;c inscriptio variet, num ea genuina sit, 
potest dtibitari. Carmina sunt quatuor, nec, ut vel ex argu- 
raento patct, inter se cohBerentia, ut quidam tamen statue- 
runt, in quorum primo Principis pulchritudo celebratur, qua? 
tanta sit, ut omnes Deas amore accendat ct vcl Scythas et 
Hippolyten domet. In toto hoc carminc ne lcvissima qui- 
dem significatio occunit, illud in Ilonorii laudem esse scrip- 
tum, sed potest ad qtiemcumque pulchrum Principem trahi. 
Ceterum non invenustum est, et inter meliora Claudiani 
potest censeri. In secundo totus terrarum orbis ad conce- 
lebrandas nuptias invitatur. Priori forsan est postponen- 
dum. Tertium, quod scriptum est ad Stiliclionem, frigidam 
continet sententiam, nec a virtute poetica potest commen- 
dari. Venustius est quartum, ncc solum ingenium Catulli, 
sed etiamlasciviam ejus spirat, verumque epithalaraii titu- 
lum sibi potest vindicare. Barthius, quem secutus est Ges- 
nerus, existimavit, illa carmina prim.o nuptiarum die a 
Claudiano esse recitata, qua^ cum minus placuissent quibus- 
dam severioribus, illum, ut ostenderet, se posse etiam altius 
quiddam et gravius canere, septimo die attulisse epithala- 
mium, quod nostro ordine decimum est. Verum enim vero 
omnia haec nituntur conjectura, cui ansam dederunt vrs. 
9. seqq. carminis ix, quam nec infringere nec confirraare 
opera^ pretium videtur. 

Porro illa carmina, quibus prailusit majoribus Claudia- 
nus, novum genus con/tituunt, in quorum nonnullis osten- 
dit, quid praestare potuisset, si Musis tantum, non Honorio 
et Stilichoni, cecinispyt. Forsan suum quodque carmen e 
majoribus prsefatiunculam habuit, sed quaedam, cum colli- 
gerentur in unum fasciculum Claudiani carmina, jam inter- 
cidejant ; ut, contra, quaedara pra^fatiunculce extare vidcn- 



IN CL. CLAUDIANUM. 27 

tur, qua' ail illa carminn, quihus luinc i^rn^figi solcnt, nullo 
modo prrtimnt. Carmen quidom iv. quod inlVontc sccnndi 
in Rufinum curmini.s collocatum vidcmus, ad hoc mininic 
spcctal, qncmadniodum jam Barthius rccte observavit, nc- 
quc magis ad ahud quodcumque eorum, qunc servata sunt. 
Quo, nisi omnia nos falhmt, ei carmini prajlusum est, quod 
victoriam de Gctis aStilichone in Gra?cia rcportatam cele- 
brabat, ad quani nonuuoinloco Chiudianus alludit. Nec 
crcdibile est, poetam, qui victos ad PoUentiara barbaros 
cccinit, ilkim cladcm Gctis illatani silentio praetermisissc, 
cum tam amplam laudandi Stilichonis materiam prasbere 
potuisset. In hoc Musas invocat, et ApoUiuem ipsum, ut 
sua? scdis dctcnsorem coronent, deinde argumcntum carrai- 
nis majoiis, quod subinde recitaturus est, j^roponit, Stilicho- 
ncmque rogat, ut canenti sibi aures prasbeat. Sermo purus 
cst et comtus, neque ornatu neque doctrina molestus ; sen- 
tentiae non operose quresitas, sed ab ipsa re suggesta). 
Propter nimium tumorem miuus placet carmen ii. quod 
lorsan interpolatione laborat. Jucundam quoque similitu- 
dinem continet v i. modo ol)liviscaris, Deum illum Houorium 
fuissc, piierulum, undecimum vix actatis annum agentem. 
Dignitas cum suavitate egregie juncta est in carmine ix. et, 
si quid judico, ipsi epithalamio, cui praefixum est, ilkid est 
anteponendum. Minus placet carraen xvi. propter simili- 
tudinem nimis longe qucesitam neque satis convenientem. 
Praefatio carmiuis xviii. non amplius extat, qua tamen, ut 
cx Claudiani consuetudine colligere possumus, destitutum 
non fuit. Etiam secundum in Eutropium praslusionern habet 
ipso carmine longe melicrem. Carmen xxiii. uon tertio 
libro in Stilichonem, sed primo, pra^figendum videtur, et ad 
omncs tres pertinuisse, nec exxxii. 286. seqq. possis col- 
ligere, Stilichoncm nondum Romre fuisse, cum illa scribe- 
rentur. Non quidem invenustum est carmen xxv. sed ve- 
mistius xxvii. si illud ipsuiu, non eura simul, in quem 
scriptum est, consideres. Elegantissimum sane xxxir. 
habendum, quod principia, incrementa, et perfectionem na- 
vigationis paucis versibus complectitur, sed ad librum, iu 



28 rROLrCOMENA 

cujus fronte niinc legitur, vix pertlnet, neque magis xxxiv. 
Nibii enim in illis est, qiiod ad ca, quibus pvcTmiltuntur, 
possit tiahi. lloc auteni omnes fere habeiit presfatiunculae, 
ut iis aliquid insit, ex quibus tuto colligas, quorsura perti- 
neant. Ceterum ha?c duo cari.inailli epico, etiamsi inte- 
grum ad nos pervenisset, virtute poetica palmam prasri- 
piunt, nisi digiiitatem carminis decempeda raetiaris. 

Cannen epicum, quod vulgo De rapiu Proserpince barbare, 
ut existimat Heinsius, qni raptus Proserpina. corrigeudum 
censet, inscriptum est, ab actione, quam voluit primariam 
poeta esse, titulum traxit, quera etsi nemo facile conteiKlet 
csse genuinum,taraensimiiem illud carraen in fronte gessisse, 
docent verba Sidonii Apollinaris ix. 271. sqq. Omnem dis- 
putationem exillaquaestione ortam, uum fabula de Cercre et 
Proserpina pra?bere potuerit materiam carmini epico satis 
idoneam, Yanam puto et iuanem, cum, quid ingenium ali- 
quod felix et a natura benigne instructum ];ossit efiicere, 
definire nequeas, nec, si vel pluribus conata haud prospere 
c^sserint, non inde sequetur, argumentum, quod iucassum 
toties teutatum sit, ab hujusmodi tractatione prorsus abhor- 
rere. Recte quidera dixeris, quo uberior res sit, quam tibi 
proposueris, eo faciliorem reddi laborem, quippe quia in 
rerum copia electione tantum opus sit et diligenti composi- 
tione : ingenium tamen fons est rerum inexhaustiis, unde 
s.emper depromi possunt, qua3 argumento desint, ita ut niliil 
tam simplex sit et tenue, quod non tractatione tieri possit 
iiberius. Quid?- Iliade pcnitus incognita, si quis iram 
Achillis cum Proserpinse raptu animo contcnderet, utrarn 
rem et graviorem et uberiorem judicaret ? Quoe cum ita 
sint, nerainem niovere debent, qua3 Y/aichius contra dispu- 
tavit. Quin, qui neget, actionem iilam non tam quidem 
per se, quam propter ca, qua? secuta sunt, esse gravissiraam, 
arbitror esse neminera. Quid enim magis, non ad certam 
aliquam geutem, sed ad omne genus humanum potest perti- 
nere, quam agricuitur^e inventio, unde semina simul oranis 
humanitatis vitaeque cultioris et sparsa sunt et etiloruere ? 
Hanc rem ita tractare, ut admiraiio inde et delectatio audi- 



I\ CL. CLAUDIANUM. 29 

tores et lcctorcs capiat, poeta' cst inireniosi. Xum autem 
lioc oniuino (ieri potuerit in actione, in qua Deovum tantum 
partes sunt, ncc afliirmaveiim nec negaverim. Quid ficri 
potucrit, ncmo facile dixerit ; ciuid factum sit, facilius diju- 
dicabitur. Sed raihi propositum uon est, ad prceccpta, 
quae artis scriptores excoo-itaverunt, Claudianum exigcre, et 
ut alter Procrustes, quaj lectuli modulo minus convcniant, 
vel amputarc, vel dilatare ; verum ut unus de multis, nou dc 
schola ncquc a magistro, quas mihi probcntur, quaeve mi- 
nus, candicla mente profitebor. Sunt quasdam principia 
veri ct pulchri in animis hominum insita, quibus ut quique 
proxime accedunt ad naturas simplicitatem, ita maxime 
quasi impetu quodam caeco reguntur, quanquam illorum ab 
omni rerum copnlatione rcmotorum sibi conscii non sint. 
Illa citra rerum coniplexum aniuio sibi proponere, aliaque 
ex iliis ratiociuatione dcduccre, accuratc detinire, ad genera 
et classes revocare, artemque inde cfficere, reccntioris, et 
nostra? niaxime, erat aetatis, judiciique maturitatera requi- 
rebat et quasi principatum, quem temporibus antiquis ima- 
ginandi vis et ardor aliquis animi obtinuerat. Quae quidera 
ante oculos habcre, cum vctcrum monumenta legas, ad mul- 
tas res utile est, praecipue autem id prsestat, ut inteliigas, 
tenerum et incorruptum naturas sensum in hominibus, cer- 
tum aliqucm iugenii cultum reium quadam felicitate nactis, 
sed pristina morum simplicitate nondum amissa, plus effi- 
cere potuisse, quam subtilissimas de artc disputationes, qui- 
bus nostra a^tas oncrata est et laborat. Videamus jam, 
quemadmodum pocta argumentum sibi propositum perse- 
cutus sit. 

Contra Horatii, eorumque qui Horatium secuti sunt, de 
carmine epico praecipientium, normam atque regulam non 
moderatc et modeste Claudiauus orditur, scd spiritu quo- 
dam vehemcntiore animi, di\ ino afflatu concitati, principio 
statim incedit et speciem potius vaticinaturi, quam narra- 
turi, praj se ferre videtur. Quae ratio cuni acriter sit a 
quibusdam notata, dispicicndum est, num habcat, quo se 
quodammodo tueatur, aut num aliquid sit, qu#d pocta sequi 



DO rROLEGOMENA 

potuerit. Nempc ea erant caneiicla, quai magnam partem 
aprd inferos luerant gesta. Hsec sine monitr. divino scire 
pocta non potcrat ; animuni ioitnr ab ApoUine occupatum 
fingit, mentemqne priorem penitus expulsam, seque inter 
earum renmi species repente delatnm, qiias erat expositu- 
rus. Hanc animi concitationem subitique furoris accessum 
exprimit imae:inum obscura et contusa significatio, qua3 
oculis de improviso sunt oborta?, atque illa fictio, qua ia 
templum Cereris Eleusinige delatus sibi videtur, iisque sacris 
interesse, in quibns actione quadam oculis ea proponeban- 
tur, qucc argumentum carminis constituunt. Jam sibi red- 
ditus, quanquam mente adhuc commota, Deorum inlerorum 
veniara precatur, ut sibi, quae viderit, cum aliis liceat cora- 
municare. Hoc enthusiasmo, quo poeta consilium atque 
argumentum carminis proponit, lectoris animns necesse est 
vehementer comraoveatur, expectatioque intendatur, quam 
deinde ne destituat narratio ipsa, etiam atque etiam caven- 
dum est. Verum nequaquam illa frustrabitur lectores, si 
rerum expositio ita est temperata, ut admirationem moveat, 
sustentet, sensim augeat, animum spe et timore suspensum 
teneat, novaque semper vohiptate perraulceat, etiamsi im- 
petus, quo opus est incoeptum, in sedatiorem narrationis 
habitum, rebus exponendis aptum, abierit. Cogitemus igi- 
tur potJtam repentino numinis instinctu mente solita emo- 
tum, novisque rerum imaginibus, quaj ei aliae post alias 
suboriuntur, stupentem et conturbatum, rerura novarum 
multitudiue et mole planc oneratum, conditionenique suam 
in universum tantura indicantem, polioraque capita eorum 
signiticantem quae ante oculos versantur. Narralo, quas 
sequitur, videri potest ejus, qui resipuerit, ahisque, qua3 
viderit, animo rursus coraposito et quieto exponentis. 
Hanc rationem secutus esse videtur inter alios Wielandus 
noster, in carmine Oberon inscripto, quem nemo sanus, nisi 
qui veterura exerapiis prorsus acquiescenduni, Horatiique 
praeceptura seraper et ubique sequendum putat, nulla reruni 
naturas ratione habita, hoc nomine vitupcrabit. Quae qui- 
-dem veteres in ratione et disciplina pulcliri instituerunt at- 



IN CL. CLAUDIANUM. 31 

que sanxcrunt, pleinmquc sinU oiusniofli, ut ipsius naturae 
dictata, ;i quibiis noii sit rocedenduui, cxistimaii cU'|-,"int; 
quorundam autem ralio ea est, ut cerlis tantim r- Inis 
astricta perperam ad onmia qUtTcumque transtcantur. 
Qu' inadmodtun nemo ne^iabit, vetcn^s iu piilchro el ^ rnusto 
diji.dicando olus vidisse et sensisse ac tiiis quaoi nos, qui 
a natura^ simpiicitate reniotiores variisque opinion bus ct 
inst'tutis, pravo more rcceptis, corrupti sumus ; sic stolide 
antiqnitatem admirantis est, arbitrari, veteres omnem rerum 
natinam exhausisse, novisque comir.entis nulhnn locum re- 
liquisse. Hrec sufficiant ad carminis epici prooomium 
contra eos defendendum, qui, ut tVijiidi jnammatici, non 
rationibus pugnant, sed pr^eceptis tantum nitunlur, quas 
apud vcteres legeruut. Cum autem pcr sc inteHigatur, prin- 
cipium carminis, illa ratione constitutum, quanquam natura 
sua lyricum sit, lyricumque dicendi genus postulet, non ita 
tamen comparatum esse debere, ut a reliquo corpore, tan- 
quam pannus inscite assulus, dissideat, sed transitura mol- 
lem atque facilem habere, ut quasi genuinura totius mem- 
brum videatur ; Claudiauus in hoc minus ferendus est, qui, 
iit alia, quaj ad dictionis genus pertinent, omittam, non pro- 
banda, clivo molli seu per gradus non descendit, scd plane 
ab alto in lutura, ut aiunt, se prtecipitat. Quis enim ex 
hoc principio hujusmodi narrationis initium (v. 32.), quo 
anus auspicari solent na^nias suas, a^quo animo potest ferre ? . 
Sed satis de prooeraio ; videamus totius carminis disposi- 
tionem. 

Inducitur statim Pluto ira commotus, quod solus ex Diis 
connubio egeat, ejusque jussu monstra inferna contra supe- 
ros bellum parant (v. 32 — ^41.). Cum jam omnium rerum 
confusio ex hac contentione immincret, Parcje, ad pedes 
illius abjecta;, rogant et obtestantur, ut a Jove conjugem 
petat, nara repulsani eura laturura esse negant (v. 41 — 67.). 
Verecundia precantium motus, per bonam gratiam obtinere 
statuit, quod vi sibi conciliare paraverat (v. G7 — 75.). Jam 
quaeritur, cur ira Plutonis tam repente et tantopere excan- 
duerit. Num jam precibus ante, et sa^pius, rera tentaverat 



82 PROLEGOMENA 

incassum ? Et, si tcntaverat, quod tamen nnsqiiam signifi- 
catur, quanara re motus Jupiter, siquidem omnino id negare 
potuerit, negavit? Deinde, si Parcarnm arbitrio omnia sub- 
jecta sunt (v. 51 — 53.), cur ad pedes Plntonis accidunt sup- 
plices? Possis dicere, non Deorum res, sed liominum, om- 
niumquc rerum, quas in terris sunt, ad arbitrium Parcarum 
ex mente poetae pertinere (v. 55— 63.); scd si dissolutio- 
nem kgiim pacis Jirmatarum (v. G4.), quarum auctores Par- 
c£e se prolitentur, cum ex iis, quFe statim sequuntur, tum 
cx superioribus (v, 42 — 47.) explices, rerum omnium com- 
plexum ab nutu et arbitrio Parcarum pendere Claudianus 
finxit. cf. V. 215 — 217. Tandem, si futuri erant consciae, 
quid omnino belli apparatu erat opus, quandoquidem eae 
tantum a Plutone fuissent consulendae ? Qua3 cum ita sint, 
apparet, totam rem non satis accurate a poeta fuisse expen- 
sara. Sunt praeterea, qua?. notatu digna videantur: praeci- 
pue displicet comparatio (v. 69 — 75.) per se satis bona, sed 
loco inepto. 

ivlercurio propere accito declamationem Pluto, ex rlieto- 
rum subseiliis petitam, detonat, qua satis superbe Jovem 
incrcpat, bellumque minitatur, nisi obtemperet imperataque 
faciat (v. 89 — 116). Jupiter, perlatis mandatis, terrore 
forsan perculsus, postulatis annuit; illo tantum angitur, 
quaj tandem illud conjugium sit secutura. Sed ecce, 
cogitanti, animumqne in omnes partes versanti, pulcberri- 
mum scilicet suboritur consilium (v. 117 — 121). Quae 
sequuntur de Cerere et Proserpina (v. 122 — 140) satis bona 
simt, quibus indicat poeta, unicam Cereris filiam Proser- 
pinam esse matrique carissimam, jam ab Apolline et Marte 
in matrimonium petitam, quos tamen mater repudiaverit, 
illamque puellam, cum raptus ejus tum maxime timeretur, 
in Sicilia loco aliquo ante praeparato a matre fuisse abscon- 
ditam. Sequitur locus communis de Sicilia ejusque insulae 
natura, cujus descriptione, velut gemmula, carmen poeta 
distinguere studuit, non quidera omnino aliena, sed tamen 
frigidiuscula (v. 140 — 157). ^tnae montis descriptio (v. 
158— 1G8) alienior est, aptiorique fortasse loco (iii. 330. 



IN CL. CLAUDIANUiM. 33 

sq.) potuisset inseri ; scd sequentes veisus, quibus physices 
doctriiiam ostcntare videtnr, mihi quideni non soiuni tViia- 
dissimi, sed plane absurdi videntur. Ceterum vix attinuit, 
Sicilia? nobilitatem tantopere celebrare, cum obscurus 
aliquis ani;uhis Cereris consilio accommodatior fuisset, id 
quod Ceres ipsa sentit seroque profitetur (iii. 120. sqq.). 

Fiha, ut putabat Ceres illa quidem, bene abscondita, 
iter focit per aineni ad Cybelen in Phrygiam (v. 170 — 211.). 
Quod cum Jui)iter vidisset, Venerem arcessit, eamque 
jubet postero die Proserpinam, dolis circumventam, in 
carapum deducere, simulque hortatur, ut fines imperii sui 
etiam apud inferos proferat, ita ut vel Furiae amoris vim 
sentiant (v. 212 — 226.). jNlirationem quideni, verum minimo 
epicam, hoc loco facit consilium a Jove initum, quod a 
Venere perficitur ita, ut Pluto, in cujus gratiam omnia 
fiebant, ne minima quidem significatione certior fieret* 
quodque ille iter statim ad illum locum molitur, in quem 
Proserpinam Venus erat deductura, quem ut scire posset 
tantum aberat, ut jjlane etiam ignoraret, quid Jupiter sta- 
tuisset. Qui potest poeta epicus illa praeterraittere, 
quibus omissis vel Milgaris narratio manca fiat ! 

Venus in Siciliara properans adjunxerat sibi coraites 
Minervam et Dianam totius consilii ignaras. Cur hoc fac- 
tum sit, docemur infra (iii. 209.) ex mente nutricis (v. 229 
— 23G.). Expectari poterat, poetara descriptionera ajdium, 
in quibus Proserpina delitesccbat, non esse omissurum, 
idque potissimura coraraeraoraturum, quantopere latuerint 
consilio Cercris accommodate ; sed palatium a Cyclopibus 
structum finxit cum opere firmissirauni tum materia magni- 
ficentissimum (v. 237 — 245.). In illis Proserpina telam 
texebat, in cujus artificio describendo Claudianus Ovidii 
more luxuriatur (v. 2-lG — 265.). Lacrymae subito obortae 
faciunt omen (v. 266 — 268.). Deae cardine verso intrant, 
subitusque rubor, in quo describendo quatuor versus im- 
penduntur, Proserpina^ faciem tingit (v. 269 — 278.). Jam 
aures cupide arrigimus, ut percipiaraus, quomodo Proser- 
pina deas exceperit, quam fraudem Venus molita sit, ut 

Deiph. et Var. Clas. Claud. C 



34 PROLEGOMENA 

miseram illara et coraites falleret ; sed frustr?,, reticentur 
heec, et ruboris descriptioni hoc tantum adjun^itur : noctem 
venisse. Qna? hoc loco desideres, infra (iii. 207. sqq.)- 
Eiectra ex parte narrat. Contra miraberis, Plutonem, qui 
de Jovis consilio nondum erat edoctus, nec sciebat, Pro- 
serpinam sibi destinatara, nec ubi gentiura illa moraretur, 
nihilorainus tamen iter ad superos parare, equosque curru 
junctos jam paratos ante fores habere. 

Sequitur liber secundus. Luce nondum orta Proser- 
pina cum deabus Hennam petit monstris nequicquam 
monita (v. 1—10.). Frustra quaeris, qua re sit adducta, ut 
matris prsecepta negligeret. Quo divinationi lectorum 
relicto, in cultu, quo Proserpina et deae fuerint ornatae, 
describendo non invenuste Claudianus occupatus fuit (v. 
11—54.). Euntibns additur Nyrapharum agmen, inter quas 
Cyane eminet (v. 55—70.). Henna, cum vidisset illas 
adventantes, Zephyrum rogat, ut vallem, per se jam amoe- 
nam, arboribus, herbis, floribus exornet exquisitissimis 
(v. 71 — 117). Satis bene hunc locum tractavit Claudianus, 
sed singulis ex saeculi ingenio nimis operose persequendis 
simplicitatem neglexit. Dum virgines in floribus legen- 
dis sunt occupatse (v. 118—150.), subito fragore terrentur. 
Pluto nempe, cujus currus misero Encelado, vix Mtnes 
molem sustinenti, altos sulcos imprirait (quale phantasma !), 
exitura cum quaerit nec invenit, trabali sceptro terram 
ferit, omniaque gravi motu concutiuntur (v. 151 — 185.). 
Terror occupat supera (v. 186—192.). Equi primum in 
sole caligant, mox lucis patientes et verbere incitati iter 
celeriter perficiunt (v. 102—203.). Proserpina in curnim 
rapta Minerva et Diana raptorem invadunt, illa minaciter 
eum increpat, jaraque raissura erat hastara, sed fulmine a 
Jove misso deterretur (v. 204—233.). Quidnam Veneri 
acciderit, utrum cum reUquis aufugerit, an partes mutas 
egerit, in dubio est relictum. Oratio, qua Proserpinae vale- 
dicit Minerva, dolores habet nullos sed multura artis (v. 
234 — 246.). Sic quoque docte laraentari viceraque suam 
lugere Proserpina didicit (v. 247—272.). Tandem Phito, 



IN CL. CLAUDIANUM. 85 

nunc quideni prlmum amoris accessura sentiens,lacrymisque 
Proserpina) commotus, cam solatur ct elysii descriptione et 
spe potestatis luturac (v. 273 — 30().). Tandem nuptia^ apud 
inleros onini, qua par est, laetitia et festivitate celebrantur 
(v. 307 — 3(>().); nec pronuba deest, cujus vices Nox susce- 
pit, nec epithalamium. 

Librum tertium Deorum concilio Claudianus orditur, 
quod frequenter occurrit apud poetas. Jupiter convoca- 
verat Deos, ut eos vetaret minjs gravissimis adjectis, rap- 
torem Proserpinae matri filiam quaerenti indicare, ut coacta 
omnes terras peragraret, votique compos tandem facta 
indicioque la;ta hominibus fruges impertiret. Se nempe olim 
auream aetatem suslulisse, ne homines otio et torpore con- 
ficerentur, corporisque et animi vires in quaerendis vitae 
necessitatibus exercerentur. Nunc autem naturas alrate 
precibus, ut sibi liceret, egestati humanae opibus suis sub- 
venire, sese cedere (v. 1 — 65.). Comminatione igitur Plu- 
tonis Jupiter cogitur suam ipsius filiam prodere,hancqae rera 
malara in bonara vertit horainibus, Cereremque erroribus 
insuper fatigat, ut illis melius tandem sit. Jara quoque 
quaeras, quorsura tandera tot tantique errores ? Nonne et 
sine his, praemio judicii statim proposito, Ceres fruges 
terrae dare poterat ? Equidera habeo, quod ex antiqua illa 
fabula respondeara ; vellera tamen me a poeta vel verbo 
esse monitura. Sunt praeterea plura, quibus elucet, poetam 
de consilii ratione non nimis fuisse solicitum, et ingenio, 
quatcnus in rebus inveniendis se exserat, acumen defuisse. 
Interim Ceres somnia videt compluraex iyiipovoXwv disciplina 
quasi subnata, quorum alia aliis clariora et significantiora 
erant. Ceterum numen aliquod somnians ab aliquo pocta 
fuisse inductum, nunc quidem, cura hoc scribo, legere rae 
non memini. Tandem ipsius filiae imago oboritur cubanti, 
matrisque incuriam, non quidera immerito, sed paulo tamen 
veheraentius, quam filias par esset, incusans, macie confecta 
catenisque onerata (v. 66—110.). Quibus rebus excitata 
Ceres, ut, quemadmodum ipsa profitetur, securiorcm filias 
lociun prospiceret, animo calamitatera jara praesagieute. 



36 PROLKGOMENA 

Cybclem matrem rcliqnit, ct in Siciliam itinere pcr aercm 
facto fcstinat (v. 111 — 13G.). Morae omnis impatientia 
anxiusquc matris aninius bene est expressus (v. 137 — 
145.) ; nec minus ipsa attonita g^ravissimoque dolore subito 
oppressa, ubi aedes apertas ct desolatas invenit (v. 146 — 
164.). Comparatio, quae sequitur, minus est apta (v. 1G5 — 
169.). Incidit tandem in Electram, nescio cur, latentem, 
quge lectori non nunc demum innotescere debuit ; qua visa 
Cereris dolor in cxclamationes et interrogatiunculas, osten- 
tationi comparatas, erumpit (v. 170 — 192.). Longam Elec- 
tra narrationem incipit earum reriun, quae partira in scena 
jam erant acta?, partim agendae potius, quam narrandae, 
fuissent, partim novas sunt, ut Cyanes in fontcm mutatio, 
fata Sirenum, quae adeo obscura proferuntur, ut ex illo 
quidem loco vix possint intelligi (v. 193 — 253.). Ceres, 
quae cum tigride, cui catuli sunt crepti, comparatur, Olym- 
pum adit ; primoque vehementer vociferando et increpando, 
deinde misericordia Deos, inprimis Latonam, commovere 
studet, ut, ubi Proserpina sit, indicent. Qua re ubi nihil 
perfici vidit, omnes terras se pererraturam esse minatur 
(v. 260— 329.). Quo facto vadit ad JStnam, cjusque igne duas 
pinus excisas accendit, iterque mcditatum ingreditur. Haec 
ad alia, vel graviora, relata fusius tractata sunt. Rcliqua 
desunt. 

Ex hac brevi carminis totius descriptione cuique erit per- 
spicuum, multa esse, quae ad narrationis perfectae atque ab- 
solutaj facti cujusdam notionem, animo et mente concep- 
tam, exacta reprehendi possint ; non pauca enim adeo man- 
ca sunt, ut putes, qusedara in duobus primis libris interci- 
disse, aut poetam, ut tieri solet, quasdam tantum partes 
prima statim cura, prout vel in hac vel in illa re opus faci- 
lius succederet, perfecisse, ceteras secundis curis reliquisse, 
sed vel morte vel aliis rebus praepeditum ad incudem revo- 
care opus non potuisse. Nec dispositio admodum placet ; 
etiamsi id vitio verti non possit, quod praecepta, quae ex 
rerum ordine et collocatione ab Homero et Virgilio adhibita, 
deducta sunt, Claudianus non sit secutus. Illa enim collo- 



IN CL. CLAUDIAT^U^r. 37 

catio pro argumenti ratione varia esse potest; scmperquc 
probatiir, si virtutes habet illas, quibus expositio epica de- 
stituta esso omiiino non dobct, ut expcctationem et excitet 
et augeat et tcneat. f psae quoque personae, quas inducun- 
tur, quan(]uam ot indole ct moribus divcrsa; sint, actionis 
varietalom niliil fore augent, prodeunt tantum, ut oratiuncu- 
las declamitent, quas nisi respicias, statuae plerumque sunt 
inanimes in sccna ornatus causa positae, non actoros fabu- 
\x. Partes quoque, quas poeta illis tribuit, et mores, quos 
aftinxit, dignitati, qualem quidem poetae antiquiores singu- 
lis statucrunt, non satis convenire videntur. Jupitcr ille 
pater Doum Plutonis minis anxius ct confusus displicet, 
raulto magis timoris turpitudinem falsa oraculorum necessi- 
tate celans, et principio tertii libri Thrasonem in Deorum 
conciho agens. Quid de Plutono dicam ira a\stuante sine 
ulla causa idonea, bellumque non indictum et quasi ante res 
repetitas supcris movonte? Proserpina pulclira quidem 
puelhi et simplex, sod nulla re, qua animos in se convertat 
atque aliqua ratione sibi conciliet, insignis, telam texit, 
flores kgit, ct rapitur ; vorum nisi rapta clamassot, fidemque 
deorum ot matris implorassot, vix tandem esset, quod vices 
ejus doleremus. Mater sola lectoris mentem occupat, pro- 
cukpic dubio primas actionis partes sustinet, variaeque ani- 
mi commotiones, quibus agitatur, convenienter sunt ex- 
pressae. Jlla sola est, cujus caritate, qua ducitur in filiam, 
.suavitor atficiauuir, cujus conditio, otianisi incogitantiam 
ejus culpamus, nobis curae sit, quacum indignemur ot iras- 
camur, quamque hbenter per orbem terrarum errantem se- 
cuti essomus, nisi illa carminis pars, qua^ errores ejus con- 
tinebat, intercidisset. Ceterum in toto carmine nulla inest 
animi mairnitudo cum ipsius fati necessitate colluctans, qui 
animus justus et propositi tenax ne oppressus quidem flec- 
tatur, cujus vivo quasi exeraplo discamus, quantura valeant 
vires humana? ; nulkun certamen virtutum cum vitiis, quod 
vehementer ad nos portinere arbitraniur ; nullai insunt diffi- 
cultates aliae post alias continuo ol^ortte, quae, quaravis pu- 
tasses cas insuperabiles, tamen ratione improvisa superan- 



38 PROLEGOMENA 

tur ; nulla Dconim iniracula et interventus, quibus res hu- 
mantesubito subvertuntur, exitusque novos et inexpectatos 
nanciscuntur ; nulla denique oracula, quae arabiguitate sua 
primum homincs in fraudem agunt, deinde aliis ejusdem 
argumcnti ilhistrata rursus in rectam viam eos deducunt, 
tandemque rerum fide probantur. llujus generis quidem 
aut plura aut omnia argumenti ratio, in quo Dii tantum 
partes sustinent, non admittit ; nihilominus tamen inde non 
potest colhgi, illud epicaj tractationi omnino fuisse ineptum, 
cum hoc tantum exploratura habeamus, finem epici canni- 
nis et admirationem esse et delectationera, parura autem 
intersit, quibus rebus ea efficiantur, nec, quia vulgaris ratio, 
in Homero et VirgiHo adhibita, locum habeat nullura, se- 
quetur, nulla omnino id tieri potuisse, nisi aliorum ingenia 
nostro modulo metiri sustineamus. Iniquius, raea quidem 
de sententia, comparationem Claudiani cum Ovidio insti- 
tuit Walchius, cum hic diversum plane consiliura sit secu- 
tus, ad quod si ea, quae tradidit, exigas, totara Ovidii ratio- 
nem optime constare mecum senties. Nihil sane in illa de 
Cereris et Proserpinae fatis narratiuncula, cujus in summa 
facilitate, non in epica dignitate, laus consistit, occurrit, 
cujus causam non videas, adeo, ut non solum res gestae le- 
gantur, verum etiam intelhgantur, nihil omissura depre- 
hendes, quod ad rerum gestarura illustrationem pertineat. 
Ingeniosa certe, ut hoc solo utar, et naturahs est illa 
ratio, qua Pluto apud Ovidium in amorem incidit ; apud 
Claudianum ca^cus ille est et subitus irapetus, qua praeceps 
agitur, cujus nec causa nec ratio nec incrementa cognita 
sunt. Frugura quoque repertio est illa quidem res raaximi 
momenti,unde omnis ingeniorum cuItus,omnes coetus civiles, 
omnisque humanitas originem duxit. Sed gravitas ejus 
summaque dignitas non cuivis satis obvia est, sed perpen- 
denti tantura, et eorum, quae inde secuta sunt, seriem animo 
consideranti. Quae cum paulo remotiora sint, nec poeta id 
egerit, ut hcec lectori succurrerent, factum est, ut tota res 
minorem ad aniraum vim haberet. Omnino fabula est ejus- 
modi, ut tractantem copia rerum magis quam inopia urgeat; 



IN CI-. CLAUDIANUM. 30 

cst cnim imiltoniin i^octuruni pcrpolitionc tritii atqiic dc- 
cantata, variique niythi cum illa conjuncti sunt, qui non 
solura ad argunicnti dilationcm atque amplilicationcm, scd 
ctiam ad ornatum ct varietatcm pertincrc possint. His 
Claudianus quidcm usus cst, minus tamcn ad actioncm va- 
riandam et nmltiplicandam, quam ad rerum descriptioncs 
facultatisque oratoria; ostentationem. Quod enim ex omni- 
bus carminibus, paucis tantum cxccptis, constat, ctiam ex 
hoc elucet, Claudianum neutiquam ingenio destitutum, sed 
totum illud consumtum esse in elocutione, ita ut invcntioni 
vacarc non posset. 

Sequuntur epistola% quarum dignitatem reliquis carmini- 
bus inferiorem putat Gcsnerus adeo, ut existimet, sibi ro- 
gandum esse lectorem, ne cx illis virtutes Claudiani ponde- 
ret, seu nc arbitretur, quoniara superiora egregia fuerint, 
etiam has sibi esse imitandas. Moverunt illum virum doc- 
tissimum ea, qua' olim solebant cum de universo epistola- 
rum generc, tum de epistolis poeticis disputari, omnibus ad 
Ciceronis et Horatii epistolas rclatis. Sednec Cicero tenui 
et incomto scribcndi genere sempcr usus est, verum ad res, 
personas, et tcmpora accommodato; neque Ovidius,qui illud 
genus praecipue exomavit, nusquam exsurgit sermonequc 
utitur exquisitiore. Quae cum ita sint, Gesnero assentiri 
non possum ; quanquam non is sum, qui putera, in illis epis- 
tolis poeticis luculenta facultatis poeticae specimina Claudi- 
anum edidisse. Si a scribendi genere recedas, quod nimis 
quffisitum interdum adco tumet, illa carmina minimc in pos- 
tremis ejus sunt habcnda ; et illud ad Olybriura, in (|uod in- 
primis censoris severitatcm destringit Gesnerus, mihi qui- 
dem non admodura displicet, cum reputem, epistolara esse 
ad poetani et oratorem copiosura et grandiloquura (v. 3. 
sqq.), cujus judicio et voluntati vel in literis conscribendis 
esset servienduni. De prima epistola, seu carmine xxxix. 
jam supra locutus sura : quae restant, ad dicendi genus 
Claudiani universum pertinent, de quo iufra scimo erit. 

Veniamus jam ad illa carmina, quee EidyUia, nomine sa- 
tis iwdefinito, vocantur, narrationes et descriptiones similes 



40 PROLEGOMENA 

quibnsdara, quae Statii Sylvis continentur, illisque Ausonii 
carminibus, qune sub eodem nomine venduntur, continentia. 
Habent hoc peculiare, quod rem aliquam, vel minus notam, 
vel memorabilem, exponunt, aut aliquid vel a natura vel ab 
arte profectum describunt. In toto hoc genere saepius acci- 
dit, ut poiitas pictorum officia et munus occupent, in eoque 
nequicquam laborent, quodpoeseos rationon possit efScere. 
Descriptio enim alicujus rei verbis instituta, quae necessa- 
rio fit partibus aliis post alias descriptis, quarum priorum 
imagines vel deletae sunt vel obscuriores factae prius, quam 
ordine ad posteriores veneris, tam vivida et luculenta esse 
nullo modo potest, quam ejusdem imago lineamentis et co- 
loribus in tabula aliqua expressa oculisque exposita. Ima- 
ginandi vis in ordinem quasi coacta et coercita, facultate 
libere agendi exclusa, incassum laborat ea repetere seu reti- 
nere, quae jam extincta sunt seu evanescunt, atque inde 
frigus animis oboritur, quod vel splendidissiraae dictiones 
non possunt defendere. Videntur haec carmina ad ea per- 
tinere, in quibus plerumque ingenii periculum facerent, qui 
versibus scribendis operam dare instituerent, autjamexer- 
citati in hac re otium fallerent. Fortasse etiam hoc genus 
in grammaticorum schoHs natum est, cum magistri discipulis 
rem aliquam, a vetere aliquo poeta paucis tantum versibus 
tractatam, imitandara, variandam, omnique ratione locuple- 
tandam proponerent. Hinc a poetis recentioribus, ingenio 
non admodum abundantibus, sed sermonis poetici artem 
probe edoctis, retentum est studioque singulari excultum. 
Narrationem continet primum carmen, quod iuscriptum est 
Phocnix ; et septimum, in quo exponitur pium facinus duo- 
rum fratrura, qui parentes suos senes in yEtna? montis erup- 
tione huraeris sublatos servarunt. Reliqua vel rem aliquam 
describunt, vel narratiunculam descriptioni adjunctam ha- 
bent. Quanquam acumen quaesitum, doctrinae ostentatio, et 
miraculorum studium in omnibus se exserat : tamen, si 
verum fatendum est, haec parva carmina illis longioribus, in 
quibus rhetor se jactat, longe praestare videntur. Colorem, 
quo scholae infecerunt poiitam, etiam in his videas ; praeci- 



IN CL. CLAUDIAT^l Af. 41 

pue in secundo ct quiuto, quibus principia obtio;erunt mao;is 
ab oratoris quam a pootaMacultate profecta ; sed in hoc 
Martis ct Vcneris, quorum ille ex ierro, ha^c ex mag- 
nete erat lacta, connubium eleganter cst descriptum, nec 
sine vohiptatis sensu le^elur. Quartuni carmen in linc 
mancum est, pannumque, ni lallor, stulte assutum habet. 
Pars ultima, qufe periit, descriptionem Nili exundantis, 
faciemque .Eu^ypti inferioris in mare, insiilis innumeris con- 
situm, nuitata», continuisse videtur. In descriptione Aponi 
fontis, quod argumentum est sexti carminis, passim virtutes 
et vitia Ovidii aguoscuntur : est tamen ex omnibus therraa- 
rum descriptionibus, qua?cumque apud veteres loguutur, et 
multce ad nos pervenere, long:e optima. In ultimo, quod ex 
piorum fratrum, quorum statua^. jipud Catinam fuisse di- 
cuntur, contemplatione natum est, Chiudianus poetis recen- 
tioribus exemplum proposuit, quomodo pulchrum artis sta- 
tuariaj opus pulchre possit describi. Sed de hoc carminum 
genere hactenus: properemus ad reliqua. 

Carmina minora varii argumenti varia^que dignitatis, quae 
communi epigrammatum nomine vulgo complectuntur, ad- 
huc restant. £x his salem habent et urbanitatem xxiv. in 
Alethium quaestorem, etxxvii. in JacobumMagistrumequi- 
tum. lllius versus Claudianus riserat, rationeque ironica 
iram ejus deprecatur ; hunc per omnes sanctos, superstitio- 
nera forsan Christianorum ridens, rogat, ne criticum agere 
velit versuum suorum. Item xxix. satis lepidum est, cx 
ambiguitate vocis pedis in podagricum de versibus claudi- 
cantibus judicantem. Aculeum quoque habet xxx. in Theo- 
dorum et Iladrianum. Mordacia sunt, sed lasciva obscoe- 
nitate, xxv. et xxvi. in Curetium. Ex his omnibus et 
Alexandrinum Nostrum fuisse et dicacem tuto colligas, quaj 
sane Martialis carminibus non suut inferiora. Huc pertinet 
quoque xmi. nimis obscurum. Brevem sententiam conti- 
nent et acutam xxxix. XL. et xli. 

Ex illo genere, quod rei naturam lepide exprimit, sunt vi. 
VII. VIII. IX. x. XI. XII. Latina, et xiii. xiv. Grtcca de 
Crystallo iuscripta, a diversis forsan auctoribus profecta. 



42 PROLEGOMENA 

In quibusdam acuraen nimis quajsitum cst, et xviii. in 
Sphaeram Archimedis. Inventio est venustissima. Jupiter 
sphajrara illam admirans inducitur. 

Elegans sentcntia continetur carmine v. in concham, e 
qua Serena lavatur. Huc pertinet quoque xxxiv. de bal- 
neis Quintianis. 

Pro epigrammatum natura nimis forsan longum est i. et 
IT. quorum primum mulas Gallicas describit barbarse voci 
Galli actoris obtemperantes, ut mirum non amplius sit, 
Orpheum cantu pecudes demulsisse : alterum in senem Ve- 
ronensem, qui suburbium nunquam egressus est ; in quo na- 
tura ejusmodi hominis, rerum cognitione, quam peregrina- 
tiones afFerre solent, plane destituti, summaque vitae simpli- 
citas vigorque corporis nuUis vitiis imminutus, quee in mag- 
no hominum coetu et nasci et disci solent, egregie describitur. 
Acumen latet in duobus versibus supremis, ubi ille cum 
peregrinatore comparatur. 

Armentum describit iv. in tabula forsan pictum, et 
XXXVII. quadrigam marmoream acumine operose quaesito. 

Carminibus xx. xxi. xxii. xxiii. munera Serenae ad 
Honorium missa prosecutus est ; non invenusta illa quidem, 
muneribus tamen ipsis commendanda. 

Frigida sunt iii. xxxi. xxviii. et xliii.; nec non 
Graeca xvi. et xvii. 

Fragmenta sunt xxxn. xxxv. xxxviii. xliv. l. et 
XV. Greecum, seu non satis liquet, quid sibi voluerit poeta. 
Forsan amore correptus Apollinem, qui ipse quoque amoris 
vim senserat, rogat, ut sibi canturo adsit. 

A pia quidem mente, sed ab omni gratia poetica desti- 
tuta, XLV. XLviii. XLix. Latina, et xlvi. xlvii. Graeca 
sunt profecta, ut mireris fuisse, qui arbitrarentur, illa Clau- 
diani ingenio deberi. 

Plane obscurum est xix. de Polycaste et Perdice inscrip- 
tum. Spectat enim rem aliquam, quae nobis plane est in- 
cognita. 

Demonstratis iis, quae Claudianus in inveniendo, quse 
primaria poeseos virtus est, et in dispouendo praestiterit. 



IN CL. CLAUDIANUM. 43 

veuiainus tandeiu ad euuutiatiouem scu ad iudolem sermonis, 
quo est usus. Scripta ejus vel obiter perlustrauti statim 
apparet, illuui adhibuissc diccndi «jenns copiosissimum. 
Ornatum petivit cum ex rebus tum ex sententiis. Ad rerum 
copiam, qua semper vel in arirumento maxime tenui et exili 
solet abuudare, periiuet doctriucO ostcutatio, (pia ncmo fere 
poetarum Latinorum ante eum tantopcre sibi placuisse vide- 
tur, quanquauj jampridem eam adliibere coeperant, eoque 
majori sempcr studio, quo magis iui^cnii defectum, cujus 
sibi conscii essent, illis subsidiis cuperent supplere. Quod 
quidem studium, cujus fons in natura auimi humani, non 
vera' utilitati, sed fanui? iuani, servieutis partim, partim in 
ipsa imitandi ratione situs est, nulla alia civitas maj^is alere 
atque excitarc poterat, quam Alexaudria, et virorum omni 
literarum genere doctorum copia, et monumentorum scrip- 
torum multitudine, ubi summa omnium artium ac discipli- 
narum, quas quidem tuuc hominum solertia excogitaverat, 
brevi et uullo fere negotio poterat colligi. Quo amplior 
autem et diftiisior crat rerura cognitio, qua memoriam locu- 
pletabant, eo minor suberat facultas meute et cogitatione 
eam digerendi, ejusque acumiui subjiciendi. Qua utilitate, 
quae ad subigcndum formandumque ingenium unica est, 
plane taudem neglecta, illa sola est relicta, per se nullius 
prctii, quam iu osteutatione scientiaj collocabant. Hac 
quoque usi sunt poetae, nec in postremis Claudianus. So- 
lent quidem vulgo, in quibus poetis illud studium se exerit, 
eos doctos vocare, corumque doctrinam maguopere admi- 
rari : veruni, etiamsi sumas, non omnia, quae scirent, eos 
eifudisse, sed longe plura retiimisse, solidaj tamen erudi- 
tionis gloriam hujusmodi poeta3 nequaquam merentur ; 
quandoquidem omnia, quoe venditant, puerili studio in 
scholis erant comparata, aut aliunde facili negotio quaesita, 
ut memoria tantum opus esset mediocri ad ea complectenda, 
nullaque fere mentis contentione ad ea iutelligenda. Quam 
ob rem nescio, an vanitas illorum potius ridcnda, quam 
doctriuae ubertas suspicienda sit. Claudianus in iis rebus, 
quae ad philosophicas disciplinas pertinent, cum Mallii 
prudentiam laudaret, suam ipsius lectoribus jactitasse vi- 



44 fnOLEGOMENA 

deri potest; nam omnis divinaium humanariimque reruni 

scientiae potiora capita, diversasque de iis philosophorum 

opiniones maxime memorabiles exposuit. Etiam astrono- 

mia3 exquisitioris, non poeticae, cognitionem ostendit multis 

in locis, quic tamen ex Claudii Ptolemaei inde tempore 

Alexandrinos, qui quidem doctrina vel leviter essent imbuti, 

fugere non poterant. Quae etsi sint per se egregia, tamen 

poeseos naturae parum accommodata esse dici possvmt; 

etenim illa res tantum ita prosequitur, ut in sensus incur- 

runt, respuitque subtiles illas rationes, quae calculo tantum 

posito aut mente et ratiocinatione colliguntur, Nemo sane 

frequentior fuit Claudiano in fabulis antiquis proferendis et 

coacervandis, quas mutare solet interdum et variare et ra- 

tioni pliilosophicae accommodare Stoicorum, qui hoc inpri- 

mis instituerunt, et popularium suorum exemplo ; ita, ut 

non necesse sit in iis, in quibus a vulgari consuetudine 

recedit, ad obscuram Heraclidis disciplinam confugere, aut 

alios auctores circumspicere, quos secutus sit. Terrarura 

quoque et regionum descriptionibus abundat ; quod mirura 

esse nequit, cum Alexandriee geographiae studia florerent. 

Qua in re simul apparet, eum illorum, quae versus septen- 

trionem sita sunt, vei imperfectam vel nullam habuisse cog- 

nitionem ; et in quibusdam aliis, quorum verum situm igno- 

raret, ut passim alii quoque fecerunt, ingenio indulsisse. 

Praecipue splendidissimorum urbium, montium, et fluminum, 

velmythis celebratorum, vel rerum annalibus memorabihum, 

frequens fit ubique mentio, nulla fere habita in urbibus 

ratione, utrum extarent adhuc, an ruinae tantum superessent. 

In exponendis quoque rebus suo tempore gestis colores 

solet petere ex antiquorum et Graecorum et Romanorum 

moribus atque institutis, id quod in promtu debet esse car- 

mina ejus legenti, nc ea, quae diu jam in desuetudincm vene- 

rint, Claudiani adhuc temporibus obtinuisse existimentur. 

Qua re hoc est consecutus, ut iis dicendi formtdis posset 

uti, quas prisci poetae adhibuerant, suaeque orationi 

antiqtiitiitis dignitatem conciliaret. Sed inde interpreti 

difficultates ortae sunt ad dissolvendum plerumque difficil- 

limae. Ritus enira, instituta, religiones Graecorum, Ro- 



IN CL. CLAUDIANUM. 45 

inanorum aliaramque genlium ita erant ea tempestate con- 
fusa, ut ex illa colltiviciiova ])lane rernm faeiesexorta essct, 
qua! rnrsus subinde \ariis ex causis nuitabatnr, aliamque 
spcci<>m quotidie pfcne induebat. In his et pnblicaj ct 
privata' vita^ vicissitndinibus tantnm abes(, nt detinirc pos- 
simus, qna? cuique tcmpori fncrint propria, quidquc postea 
vel demtum vcl additum vel immutatum sit, ut ne eam qui- 
dem rernm Ibrmam, qualis Claudiani aevo fuerit, cojjnitam 
perspectaniqne habeamus. Ita fit, ut in ejns carmiuibus 
voces (juid<Mn audiamus et legamns in priorum poetarum 
monurn* ntis satis obvias, rerum autem ratio per illas expres- 
sarum interdum nos fugiat, quando cx adjunctis cognosci- 
mus, cam ab autiqua illa et vulgari diversam fuisse. Ad- 
mirabilis porro erat m<uum Roinanornm in homine Alexan- 
drino cognitio, eornm prccsertim, qui locnm habucrant in 
libera republica ; hanc quoque quavis pagina ostentat, ex- 
eraplaquc et comparationes inde alias supcr alias repetit, 
quasi id egerit, ut dominatum inanibus libertatis verbis 
commcndaret ; nec in omni historia Romana vix factum ali- 
quod seu res accidit memoratu digna, cujus ille loco ple- 
rumque apto mcntiouem non faciat, passimque rebus prae- 
sentibus iugeniose accommodet. 

Prajterea diccndi genus, quo Claudianus usus est, simili- 
tudinum, comparationuni, tignrarum, troporum est refertum, 
quorum in iis carminibns, qua^ in laudem vel in vitupera- 
tioncm alicnjns scripla sunt, iis plerumque gaudet, quibus 
res supra modum vcl augentur vel deprimuntur. Oratio 
non ex mentis conditione sponte nata, ita ut ex ejus colore 
suum colorem trahcret, sed arte qujt-sita est, singulaque ad 
praeccptioncs quasi composita sunt. Unde factum est, ut 
illa imaginis sit instar, ad pictura? quidem leges delineatae, 
pigmcntis non naturalibus, sed exquisitissimis quibnsque, 
obductae, vitam stolide ludentis, non oculos animosque con- 
templantium, sibique imponi libenter patientiura, fascina- 
tione suavissima perstringentis. Quemadmodum omnes 
res ad ostentationera comparatae sunt et congcstae, uon ut 
adrairationem raoveant, quippe iu quo declamator raro 



46 PROLEGOMENA 

soleat acquiescere, sed ut attonitos homines reddant, mira- 
culoque stupentes ; ita etiam in elocutione nullae sunt 
luminum et umbrarum gratae vices, suavesque raisturae, 
colores non ad veritatem temperati rerumque naturae con- 
venientes; nullae partes sapienter neglectae recedunt, ut, 
quae potiores sint, sponte emineant, sed ad modum 
picturarum Sinensium magna est rerum varietas sine 
ulla copulatione et consilio, lumina ardent tenebris ad- 
jectis, pigmentorum fulgor oculos graviter ferit, omniaque 
plana et in eadem superficie jacentia deprehenduntur. 
Cum animus poetae rebus ipsis non magnopere moveretur, 
nihilominus tamen aflFectus vehementes essent simulandi : 
ad eas confugit rationes, quas verae mentis commotiones 
antiquioribus poetis et oratoribus suggesserant, iisque pro 
instrumentis usus est ad sensus simulandos, quas ipse 
habere non posset. Neqiie sane mirum est, illum infiatum 
passira et tumidum esse factum, ubi grandis et sublimis 
videri vellet, cum ipsa ostentandi ratio ita sit comparata, ut 
quae in medio posita sunt transeat, et extrema semper secte- 
tur. Quando enim veri sensus desunt, ideoque nihil est, ad 
quod verba et dictiones referas ; fieri non potest, quin tumi- 
da fiant, quse subliraia velies, improba, quae audentia, et 
nimia, quae pleua. Omnes praeterea, qui ingenio, vel natura 
vel consuetudine circumscripto, utuntur, ut totum mente 
complecti, partesque inter se ad convenientiam totius ac- 
commodate disponere non valeant, in singuHs merabris, iis 
praesertim, quae amplissimas descriptiones admittant, ornan- 
dis occupati esse solent. Cujus rei exempla cum plurima 
apud recentioris temporis poetas, tum etiam apud Nostrum 
occurrunt ; adeo, ut interdum videantnr illis locis non pro 
luminibus esse usi, quibus totum distinguerent, sed carmina 
sua scripsisse, ut fila haberent, quibus gemmulas istas, ante 
comparatas et politas, ordine quasi continuarent. Illae 
descriptiones etiam hoc habent proprium, quod omnis fere 
cura consumta est in materiis exquisitissirais et pretiosissi- 
mis undique colligendis, ratio auteni, qua composita sunt 
omnia, vel omnino intcrdum neglecta est, vel tara insulse 



IN CL. CLAUDIANUM. 47 

(lesiguata, ut statim videas, pulchri et venusti sensum, qui 
ordine rerum aptaquc illarum copulatione ccrnitur, incptas 
et puerili cessisse may:niticcnti;r, qua? impcritorum tantura 
oculos pascat, nauseam vero moveat genuinae elesj^antiae 
assuclactis. Ne tamen iniquam de Claudiano sententiam 
feramus, hoc tenendum est, in illo carminum genere, ad 
quod necessitas magis illum corapulit, quam animi volmitas 
adduxit, et in quo, quod profecto dolendum est, ingenium 
suum haud mediocre consumsit, plurimum illorum judicio 
erat dandum, quorum laudes essent sibi celebrandae. In his 
enira, non quod tibi magnificum et praeclarum videatur, di- 
cendum cst, non eo modo, qui solus recto rerum judicio 
possit probari ; sed ea, quorura causa maxime sibi plaudant, 
eaque ratione, qua obtusus eorum sensus et judicium, nulla 
fcre politiori hurnanitate cxcultum, laetetur. Barbarorum 
autem oculos venusta rerum forraa raro in se solet conver- 
tere ; aut, etiarasi naturae beneficio raoUiores sensus nacti 
sint, taraen raateria ipsa forraara commendet necesse est, 
quam sint admiraturi. In iisdem carminibus nimio artis 
ostentandae studio laborant etiam omnes fere comparationes 
et sirailitudines, quas, cum ad ornatum, cui in illo scribendi 
generemaxime inser\atur, pertineant, frequentius occurrunt. 
Plane nova invenire in tanta poetarum, qui praecesserant, 
multitudine, difficile erat ct oranino arduura ei, qui a pueris 
ad imitationem ahorum ingenium suum composuerat; de- 
cantata autem repetere non erat poiitae, ingeniosi nomen 
sibi vindicantis : oranis igitur opera in variandis, exoman- 
dis, et dilatandis erat impendenda, in quo etiam oranem 
dicendi copiam exposuisse Claudianus videri potest. Quan- 
quam enim saepius eandera rem profert, tamen semper fere 
tanto verborura delectu, tam nova sententiarum conversione 
ntitur, ut, nisi penitius attendas, vix repetita te legere sen- 
tias ; atque id non solum fecit in iis, quae hoc natura habent, 
ut variandi copiam ultro praebeant, verum etiarn in vulgari- 
bus atque tritis, quaj minus in exornandi studio excrcitatus, 
aut minori ingenii ubertate instructus, vix somcl splendide 
extulisset, sine taedio iterare se possc desperasset. Atquc, 



48 PROLEGOMKNA 

quod difficillimum in hoc genere est, ut et satietatem lecto- 
rum evites, ot in pnerorum Indibria non incidas, hoc fere 
seraper providit inexhausta ingenii sui copia. Mihi qui- 
dem, carminum lectionem per intervalla repetenti, oborta 
semper est ea cogitatio, ut statuerem, Claudianum non tam 
sententiarum copiae studuisse, etiamsi et his abundat, quam 
singulis novo semper modo variandis, atque in hac re sum- 
mam elocutionis collocasse. In verbis semper summus 
adhibitus est delectus, ita ut in rebus laudandis gravissima 
quseqne et ornatissima et maximam vim habentia delege- 
rlt ; in vituperandis haud raro quidem ad twrpia descendit, in 
quibus tamcn vel acumen vel elegantiam, siquidem illa in 
istiusmodi rebus possit locum habere, agnosces, neque un- 
quam ornatum poeticum desiderabis. Inprimis ad indo- 
lem Claudiani sermonis pertinet gravissimorum epitlietorum 
copia, nusquam fere temere, sed magna cum diligentia 
positorum, qua? quidem interdum nimio studio quaesita 
pauloque altius petita sunt, ut vix possis dispicere, quid 
poeta sit secutus. Illis potissimum usus est pro gemmulis, 
quibus orationem distingueret, et splendorem, non tam grato 
lumine fulgentem, quam scintillantem, per totum ejus decur- 
sum difFunderet, qui quoque eam vim habuit, ut vel doctissi- 
morum et elegantissimorum virorum oculos adeo deliniret, 
ut in reliquis sermonis vitiis coecutirent, aut judices essent 
nimis dissoluti. Omnes enim propemodum ita existimave- 
runt, Claudianum poetam esse inter Latinos Virgilio tantum 
postponendum, ejusque lectione veheraenter delectati sunt. 
'Nec, si sermonis cultum et splendorem, verborum suavera 
collocationem,versuum numerum et diligentiam consideres, 
habes sane, quod illorum judicium magnopere depreheudas, 
quippe qui in illis, quas ad instrumenta tantum artis poeticae 
rectius referenda sunt, quam ad verara ejus indolem et na- 
turam, oranem illius facultatis vim sitam esse arbitrarentur. 
Sunt tamen verborum et enuntiationum complexiones, quan^ 
quara suam suavitatera habent, auribusque concentu suo 
blandiuntur, oratoriaj magis quam poeticas. Modo senten-r 
tiae per plurium membrorum, uumerose et concinne iut^r se 



IN CL. CLAUDIANUM. 49 

copulatorum, continuatiouem devolvuntur ; modo eadem 
res bis, tcr, interdum quatcr alia sentcntiarum couver.sioue 
aliisquc verbis iteratur : scd mcmbris coucisis, nuUaque 
copulatioue junctis, ut in summa dicendi copia species 
aliqua brevitatis ostcndatur. Intcrdnm nou membra solum 
membris, sed verba etiam verbis respondcnt ; concinnitasque 
non sponte oblata, sed curiose quaesita, apparet : id quod 
omnino indolcm scrmonis pauegyrici ostcndit, qua? non, 
solum in Pliuio juniore, sed etiam in illis, qui eum sccuti 
sunt, deprclieuditur, et rcmansit in carminibus panegyricis, 
ut vel ex hoc toutem agnoscas, unde illa sunt derivata. 
Frequentissime occurrunt dua? cnuntiationes, caudem sen- 
tcntiam complectentes, quarum, quod altcra per atiirmatio- 
nem expressit, allcra per negationem elTcrt numeris priori 
rcspondeus. Ad communcm versuum, quibus Claudiauus 
utitur, indolem referas, quod graves sunt, et sonori et splen- 
didi ; non sempcr quidem tauta arte inter se contexti, quan- 
tam in Virgilio admiramur, cujus rhythmicae versuum con- 
tinuationes jure putandae sunt attigisse surama, ad quas ia 
illo artiticio po.ssit perveniri. Huic autem rei Claudianus 
temporis angustiis exclusus non eam poterat curam impen- 
dere, qua Virgilius carmina sua perpolivit. Quam limatae 
autem aures nostri poetas luerint, et quam eiegans ipse in 
versuum constructionc, multa loca ostendunt ; inprimis ea, 
ubi versuum numerus ad sensuum et rerura rationera attem- 
peratus deprehenditur. Non est igitur, quod negemus, in 
artificio poetico Claudianum fuisse maxime exercitatum ; 
sed, si ille nihil praeter panegyrica, et epicum illud car- 
men, quod de raptu Proserpinae cst inscriptum, reliquisset, 
nihilominus tamen non magis genuinus Calliopes ahminus 
csset habcndus, quam Seneca tragicus Thaliae, etiamsi in 
dialogis hujus spiritum tragicum, et in choris lyricam 
majestatem non magnopere desideres. Ex parvis autem 
quibusdam carminibus, ut supra monuimus, tuto possumus 
coUigere, Claudiani ingenium meliori tempore fuisse dig- 
num ; gloriaeque suae apud posteros eum melius consuluisse, 
si vacuus a curis et vulgi securus in antris et umbraculis 

Delph. et Var. Clas. Claud. D 



50 FROLEGOMENA 

Musarum esset versatus, nec invitas eas in domum Honorii 
et Stilichonis, tanquam in pistrinum, compegisset. In om- 
nibus autem vitiis, qua? illi jure exprobrari possunt, talis 
tamen est, qualem illa tempestate nequaquam expectasses : 
tantam in quibusdam carminibus parvis et in singulis reli- 
quorum locis ostendit ingenii elegantiam, tanta est sermo- 
nis, quem adhibuit, puritas, ut raro sasculi in barbariem 
inclinantis vestigia occurrant. Quae cum ita sint, recte 
dixeris, errorem quendam naturae Claudiani ingenium, tan- 
quam semen aliquod, non veris tempore apto, sed aestate 
jam inclinata, terris intulisse, quae herbam quidem hixurian- 
tcm produxerint et flores fructiis ostendentes uberrimos, qui 
tamen ad maturitatem perveuire non potuerint. Accedit 
quoque, quod carmina ejus pleraque sunt ejusmodi, quae 
non liber animi impetus fudit, sed quae debeut originem 
occasioni subito obortae, non satis opportunae ad mentem 
magnitudinis et admirationis sensu inflammandam; nec, 
etiamsi eum ab aliis negotiis plane vacuum cogitamus fuisse, 
satis mirari possumus, quod tot saepe carmina, tam prolixa, 
in tanta rerum jejunitate, uno eodemque anno conficere 
potuit. Cum quoque, quae scripsisset, statim recitanda et 
in patronorum honorem evuiganda essent, Horatiano prae- 
cepto, ut scripta nonum in annum premantur, non poterat 
uti, illaque opportunitate, quam optimis quibusque poetis 
fortuna non negavit, carmina sua retractandi et male cusa 
ad incudem revocandi, erat destitutus. Etiam post Stili- 
chonis necem, si modo illi viro superstes, nec calamitate 
ejus fuerit implicatus, tanta rerum commutatio facta est, ut, 
quae laudibus ante celebrata fuerant, nunc maximo odio 
premerentur ; quo tempore igitur de iis limandis non poterat 
cogitare, quae, si sibi consulere vellet, penitus essent abo- 
lenda. Quae cum considerem, mihi persuadere non possura, 
ut statuam, Claudianum unquam carmina sua colligendi et 
secunda cura edendi consilium agitasse. Ex carminum 
etiam, quae supersunt, ratione et ordine diverso, quo in Mss. 
juncta deprehenduntur, necnon singulorum mutilatioue et 
defectu, verisimile est, ea post illius mortemi quae quidem 



IN CL. CLAUDIANUM. 51 

adliuc deprehendi possent, esse coUecta, cum jam temporum 
lapsu non pauca cssent vel depcrdita vcl suppressa. Forsan 
inde quoquc cxplicari possunt intcrpolationcs haud pauca?, 
aut, si niavis, loca plane inepta et frigida, quorum culpam 
poeta? niancs iniincrito sustincnt, ct niniia brevitate per- 
plexa, qua^ ex hicunis niak^ consulis possunt orta esse. 
Praecipue in iis carminibus, quae epigrammatum nomine 
circumfcruntur, difficilc cst judicatu, qua^nam Chiudiani 
sint, qua^que aUum auctorcm habcant: in hoc certe mccum 
consentient oumes, ea, in quibus res religionis Christianae 
celcbrantur, ad ilhun non pcrtinere, scd hisus csse pii cujus- 
dam ingenii, benc quidem de repubiica Christiana sentientis, 
sed ab omni facuhate poetica adeo abhorrentis, ut ne osci- 
tanti quidcm Claudiano in mcntcm venire potuerint, etiamsi 
sumas, ilhmi vcl ad Christiauam sectam se convcrtisse, vel 
semper fuisse ejus asseclam, cujus tamen rei in reliquis 
carminibus nulhini extat vestigium. Intcr rcHqua quoquc 
nonnulla sunt dubii auctoris, et hujusmodi, ut opcrge non 
sit, de iis longam disputationem instituere. 

G. L. KCENIG. 



TESTIMONIA 



CL. CLAUDIANO. 



Romae Tabiila Marmorea. 

SxATUyE basis marmorea, in foro Trajani inter ruinas 
effossa, Claudiano fuit honorificentissima. Hanc, ex 
Claverio, ' Pomponius Laetus, aevi sui Quintilianus, 
possedit atque in honore habuit.' Hujus tale fuit elo- 
gium: ' Cl. Claudiano V. C. Tribuno et Notario, inter 
ceteras ingentes artes praegloriosissimo Poetarum, licet ad 
memoriam sempiternam carmina ab eodem scripta sufficiant, 
attamen testimonii gratia ob judicii sui fidem DD. NN. 
Arcadius et Honorius, felicissimi ac doctissimi Iraperatores, 
Senatu petente, statuam in foro Divi Trajani erigi coUoca- 
rique jusserunt.' Ubi et hoc Distichum Graecura repertum 

est : 

Elv Evi BipyiXloio voov xai ju-&u(rav '0[XYigov, 
A'XauS/«vov 'Pa)ju.y] aa) /Sao-jXsTj Uetruv. 
Quod sic ad verbuin interpretamur : Romn et Reges, seu 
Iraperatores, posiierunt Claudianum, seu statuam Claudiani, 
habentis in se uno Virgilii mentem et Musam Homeri, 
hoc est hujus foecunditatem et illius judicium. Quid 
autem majus, quam in uno et eodem Poeta Claudiano 
agnoscere Virgilii judicium, et Musam seu ubertatem atque 



\ 



TKSTIMONIA DK CL. CLAUDIANO. 53 

£vdou(rtao-ju,ov Homeri, unde Maro ipse materiain petere, quam 
ingenio suo pra\stantissimo confidcre maluit. Sunt qui pcr 
literas V. C. in statuai basi marmorea inscriptas virmn 
Consularem intclligant, eumque ideo Consulatu functum esse 
contendant; sed alii per V. C. quintce cohortis Tribunnm 
explicant : id quod Janus Parrhasius damnat inscitiae ; 
quod, ut opinor, passim legamus, Tribunos niilitum, at co- 
hortis Tribunos non ita legamus. Gutherius tamen refert 
Tribunos minorum cohortium : ubi etiam hoc lcgitur, Infer 
milites clarissimorum honore potiuntur Tribuni, &;c. Ceterum 
hac ct statua et statuas inscriptione ab Imperatoribus, et 
petente Seuatu, data nihil meo judicio honorificentius fingi 
potest ; et Virgilius ipse, ad quem dignatus Cccsar scripsisse, 
nihil unquam simile adcptus est. 

S. Augustinus de Civ. Dei, v. 26. 

* Unde et Poeta Claudianus, quamvis a Christi nomine 
alienus, in cjus tamen laudibus dixit : 

O nimium dilecte Deo, cui militat aether, 
£t conjurati veniunt ad classica venti.' 

Suidas. 

K)\.oiv^txvog 'AKs^av^pevs iTrojrojOf vewTepog yEyovev Itti twv ypovoov 
'Apxa.Uou xu) 'Ovogiov Tcav /3a(riX§«;v : Claudianus Alexandrinus 
Poeta epicus recentior extitit, aut floruit, temporibus Arcadii et 
Honorii Regum, seu Iraperatorum. 

Paulus Orosius \ ii. 23. De Claudiano loquens. 

* Unus ex ipsis Poeta quidam eximius, sed paganus per- 
vicacissimus, hujusmodi versibus et Deo et homini testirao- 
nium tulit, quibus ait : O nimium dilecte Deo,' &c. 

Paulus Diaconus, lib. xii. 

* Ad cujus laudera ob insignem victoriam, Poeta quidam 
cximius, sed infidelis, inter cetera hos versiculos cecinit : 
O uimium dilecte Deo,' &c. 



64 



TESTIMONIA 



Sidonius Apollinaris ad magnum Felicem, Carm. ix. 271. 

' Non Pelusiaco satus Canopo, 
Qiii ferruginei thoros mariti, 
Et Musa canit inferos superna.' 

Prosper Aquitanicus in Chronico Consulari, secundum Edi- 
tionera Scaligeri. 
< Anno II. Honorii et Arcadii Claudianus Poeta admira- 
tione dignus habetur.' 
Cassiodoms Chronico, sub Consulatu Probini et Olybrii. 
' Hoc tempore Claudianus Poeta insignis habetur.' 

Jovianus Pontanus. 
' Ponam versus aliquot e Proserpina Claudiani Poetae, 
tum summi quidem studii, tum magni etiam exercitatique 
ingenii.' 

Philippus Beroaldus vocat Claudianum lucuhntum Pde- 
tam; Joannes Pierius Valerianus, luculentmumun ; J. B. 
Pius, utnusque lingucz consultimmum ; Durantius, disertisst- 
mum; C ^s^uhonns, fucundissimum ; Mmeius, optunum <bvi 
sui Poetam; P. Faher, clarissinwm, elegantem, et politum ; 
Bucananus, summo ingenio, summaque doctrina Poetani; Ju- 
nius, recondito et minune vulgari usu verborum gaudentem; 
Fr. Modius, ingeniosum et tersum ; B. Rhenanus, cultissi- 
mum; Viucentius Contarenns, Poetam bonum et grandemj 
Hiero.iymus Cagnolus Jureconsultus, quaedam Claudiam, 
Carmina literis aureis putavit inscribenda. 

Hjec omnia testinionia brevitatis causa congessimus, 
sed qui sequentes auctores omitti queant ? 

Petrus Crinitus de Poetis Latinis, 1. v. c. 85. 

Cl. Claudianus Poetainsignis Arcadii ei Tlieodosii tem- 
poribus, ' lloruit...angeuio excellenti fuit, maximeque 
apto ad carmen componendum. Nam et assurgit feliciter. 



Uli CL. CLAUDIANO. 65 

vaiiisquc figuris ac scntcntiis niirifice dclcctat; iit vidcatur 
a natura ipsa instructus ad Poiiticain lacnltatcm. Veri- 
siniilc cst cuni Uoma? diu vcrsatmn, multasquc Italiiie urbes 
peragrasse ; quod cum alia multa testantur, tum hi versus, 
quos de balneis Aponi composuit. Opera illius satis nota 
sunt : sed pra?cipuam laudem sibi, nuiltorum judicio, vin- 
di<;at his carminibus, quibus principes viros summis lau- 
dationibus seu Paneo-jricis extulit....Augustinus et alii 
vctercs plurimum commcndarunt ingenium atque eruditio- 
nem Claudiaui.' 

J. Vadianus. 

' Jam Raptus Proscrpinas adeo insifjnibus montium, ur- 
bium, lacuum, amnium locis refcrtus et^i, ut piacuhnn mihi 
videatur, si qiiis Geographiaj expers tam eruditum Poema 

attingat, nedum evolvat, profiteatur quem alium, quam 

Geographum Claudianum dixeris. Transeo encomia in 
Stilichonem, ob hoc maxime erudita, quod locis Geogra- 
phios explicandis referta sunt.' 

Zazius Jureconsultus. 

' Quam totam rem Claudianus ad Honorium clcgantis- 
simo, irao aureo, carmine complexus est. Quam bene ha- 
beret, si celeberrima hnjusmodi canuina divino ingenio 
scripta Principibus Romanis tam operose ingererentur !' 

Ludovicus Vives, 1. iii.De Tradendis Disciplinis. 

* Ausonius Galhis ubique argutus et cxcitans, nec lec- 
torem sinit donnitare. Claudianus melior, ac ingenii et 
spiritus plane Poiitici.' 

Idem in Comrn. ad S. Augustinura, de Civ. Dei, 1. v. 26. 

Claudianus ' ad carmen natus fuit, quod elegantissime 
scripsit Poetico viringenio.' 

Janus Parrhasius Neapolitanus in vita Claudiani. 

* Si nihil aliud ad claritatem sui nominis Alexandria pro- 
tulisset, illustraretur, Hercule, vel uno Claudiano ; qui 



56 TRSTI^fONIA 

praeter ingenii monumenta, quae de se praedicant, in vita 
tantus fuit, ut Arcadio Honorioque gratus, ampiissimis ab 
utroque muneribus honestaretur et statua,' &c. 

Piso et Picus puer apud Gyraldum. 

* Istius ego Poetae a primis usque annis studiosus fui : 
ejus enim raihi carmen non sonorum modo et elegans, sed 
et fioridum semper visum est : idera dicere velle videbatur 
puer Picus.' 

Stephanus Claverius in Praef. ad Claudiani Annot. 

Claudianus Poeta, ' qui non injuria maximus, altus, et 

animosus audiat Poeta, quem in osculis habebat Jaco- 

bus ille Cujacius' Jureconsultorum aquila. 

Justus Lipsius, De Magnitudine Romana, 1. i. 2. 

* Habes pleraque versibus iis ab alto et animoso Poeta 
(talis fuit Claudianus) inserta.' 

Joannes Borcholten et Vinnius Jurisconsulti. 

* Huc pertinent elegantissimi et antiquitatis pleni versas 
Claudiani in quarto Consulatu Honorii, Aspice mox lae- 
tum,' &c. Sed idem Borcholten male tribuit Ausonio hoc 
Distichum, ^ Direptas quid plangis opes,' &c. Nam Clau- 
diani nostri est, cui, ex Vinnio Jurisperito, lepidijoci in Eu- 
tropium materiam tribuit parentis appellatio. 

Julius Caesar Scaliger, Poet. 1. vi. 5. 

' Maximus Poeta Claudianus, solo argumento ignobi- 
liore oppressus, addit de ingenio, quantum deest materiae. 
Felix in eo calor, cultus non invisus, temperatum judicium, 
dictio candida, nuraeri non aiFectati, acute dicta multa sine 

ambitione Libri de Raptu Proserpinae sunt candidi, culti, 

tersi, numerosi.' 

Idem, I. V. 6. 

Tdem ait queedam Claudiani carmina * speciosiora esse 
quam Ovidiaua — Cereris currum tam Claudianus, quam 



DE CL. CLAUDIANO. 57 

Ovidiiis descripsere : verum hic levissime, non suo more ; 
ille ambitiosius/ &c. 

Josephus Scaliger. 

* Claudianus in eruditissimo carmine ad Mallium.' 

Idem de fratribus Catana^is. 

* Claudianus, qui eos egregio carmine celebravit.' 

Angclus Politianus. 

' Aut Pelusiaci missum de plebe Canopi — 
Gaudentem Stygio dominam junxlsse marito.' 

Ex Petro CoUutio. 

Claudianus cecinit, 

' Infemos raptus Cereris, pugnasque Deorum, 
Cajsareas laudes, necnon Stilichonis honores, 
Natalis Comes,' &c. 

Natalis Comes Myth. 1. ii. 9. 

* Claudianus rem totam de Plutone elegantissimo carmine 
complexus est.' 

Gaspar Barthius. 

Barthius, qui phirima nobis suppeditavit testimonia, inter 
alias laudes Claudianum vocat, ' NobiHssimum et litera- 
tissimum ex omui fere antiquitate Poetam, et ingenio ad 
omnia summa nato.' 

Idem de Panegyri Mallii Theodori. 

' Eruditissimum, eloquentissimum, tantumque non divi- 
num hunc libruni, humanse sapientiae mysteria magnam par- 
tem indicantem, si enarrare ex merito velis, Graeciae Latii- 
que penetralia omnia necesse erit ut excutias.' 

Nicolaus Heinsius de Claudiano. 

* Musarum ocelhis, summus artifex fandi, 
Salubribusque plenus ora praeceptis. 



58 TESTIMONIA 

Quo Nili alumna nil venustius jactat, 
Lagca tellus, civitasque Alexandri, 
Siv^e arma verbis, atque adoreas magni 
Herois oequat, inque laude virtutis 
Pulchre occupatus, tollit indolem Augusti, 
Infantis altam,' &i.c. 

Gerardus Joanncs Vossius, de Poetis Latinis, cap. 4. 

' Claudianus Poeta magni spiritus, ab Arcadio et Hono- 
rio statuam meruit in Foro Romano.' 

Malherbaeus et Hallaeus, Cadomi et Literariae Reipub. 
clarissima lumina. 

Malherbaeum illum Lyricorum Galliae nostrae Poetarum 
facile principem dicere solitum accepimus, se crebra Clau- 
diani lectione delectari, seque ex hoc Poeta, tanquam ex 
uberrimo fonte, semper haurire aliquid consuevisse, unde 
praeclare cogitatis foret foecundior, Id a nobilissimo Mal- 
herbaso saepius se audivisse dictitabat, idemque sentiebat, 
vir clarissimus Antonius Hallasus, summus et Poeta et 
Orator, et dum viveret, nostri lux prima Lycei. Talium 
virorum illustre testimonium pro coronide adjiciemus, id- 
que omisisse piaculum esse duceremus. 

Sequuntur Inscriptiones duae honori Stilichonis positae, 
quarum in nostris Annotationibus mentio facta est. 

Prima Inscriptio reperta Romae in basi marmorea prae- 

grandi. 
Fl. Stilichoni, V. C. 
' Fl. Stilichoni illustrissimo viro, Magistro equitum pe- 
ditumque, Comiti Domesticorum, Tribuno Praetoriano, et 
ab ineunte ajtate per gradus clarissimae militiae ad columen 
gloriae sempitemaj ct Regiae affinitatis evecto, Progenero 
Divi Theodosii, Comiti Divi Theodosii Augusti in oinnibus 
bellis atque victoriis, et ab eo in affinitatem Regiam coop- 
tato, itemque socero D. N. Honorii Augusti, Africa con- 
siliis ejus et provisione liberata, ex S. C 



UE CL. CLAUDIANO. 59 

Sccunda Inscriptio ibidcm rcperta in basi marmorea su- 
perne iracta. 

* Viro bis Consuli, ordinario Magistro utrinsquc militiafi, 
Comiti Domcsticorum ct stabuli sacri, atquc ab incuntc 
aetate pcr i;radus clarissimaj militia? ad columcn Res^iae 
affinitatis evccto, socio bcllorum onmium ct victoriarum, 
affini etiam DiviTheodosii Auousti, itcmque soccro Domini 
nostri Honorii Angusti, Populus Romanus pro singulari 
ejus circa se amore atque piovidentia statuam ex aire 
argentoquc iri Rostris ad mcmoriam p;loriae sempitcrnae 
collocandam decrevit. Exequentc Fi. Pisidio Romulo V. 
C. Praefecto urbis.' 



i. 

CL. CLAUDIANI 

IN 

SEX. ANICII PROBINI 

SEX. ANICII HERMOGENIANI OLYBRII 
FRATRUM CONSULATUM 

PANEGYRIS. 



ARGUMENTUM. 



SoL invitaturad aperiendum annum laetiorem sub Consulatu duorum Fra- 
trum, quibus id munus debetur ob generis nobilitatem, ob illustrem Patrera 
eorura Probum, quem Filii stiperant. Quibus Ronia ipsa petit Consulatum 
a Theodosio, et propter eorum virtutem et doctrinam obtinet. Ergo Proba 
Mater, Heroinarum instar, parat vestes Consularcs : pla\idit Coelum, exultat 
Tiberis, fluvios indigenas ad convivium invitat : annus fortunatus porteuditur. 

oOL, qui flammigeris mundum complexus habenis 

Soi, qui circumcingens mundum habenis igneis ducis annos reverlentes cursu 



Titulus Poematis in Excerptis Pomponii Lasti, Panegyris in Prohum ct 
Probinum atque Olybrium fratres. in primo Vaticano recentissima manu 
ascriptum erat boc Carmen. in Farnesiano legebatur post libros in Rufinum. 
in primo Leideusi inseritur post iibrum i. in Eutropium. — 1 Flammigeris prin- 
ceps Vat. et chartaceus ejusd. Bibl. Pal. Farn. Leid. pr. Pric. Petav. Mcd. 

NOTyE 

Panegyris'^ Est elogium in coetu aut laudationeni celebratani in coetu 
oranis populi pronuntiatum : ctenim popuU universi. 

■wap signiticat omne, dyvpis ccetum ; et 1 Soi] Soicm invocat, ut principem 

siraul Tavijyvpis, caetutn populi universi, astrorum, patremque lucis ; idque ex 



62 



CL. CLAUDIANl I. 



Volvis inexhausto redeiintia saeciila motu, 

Sparge diem meliore coma, crinemque repexi 

Blandirs elato surg^ant temone jujjales, 

Efflantes roseum fraenis spnmantibus ignem. 5 

Jam nova germanis vestigia torqueat annus 

Consulibus, laetique petant exordia menses. 

Scis genus Auchenium, nec te latuere potentes 

Anniadai : nam saepe soles ductoribus illis 

peiyetuo, sparge lucem radiis nitidioribus, et tui equi juba repexa surgant sublato 



^ l/g/eWOC(.5, Cf »3UI j ./lUt/tC/ltl/# H#K gCHlC/// j ttCI^ t U IgnOraS pOCetltiatTl ^.Lrcfltuiu/f**'* v*v.*»fiw 

sa'pe consucvisti, illis Co7isulibus, renovare annos, et dare nomen curriculo eorum. 



duo et ed. Vicet. Flammiferis al. ab annis pro hahenis Vat. pr.^ — 2 et exhausto 
Moret. sideraPci]. et Med. pr. — 3 Crinesque multi codd. — 4 Surgunt Xicet. 
et Parm. rubeant Isiiigr. quod placet Heinsio : ita et ed. Bipont.— 6 Fastigia 
conj. Heins. — 8 Auchenium Leid. pr. Vicet. Ald. Auchenium pro Aucheniorum 
Isingr. Auchemium Petav. pr. er Pal. Alchenum Vat. opt. Alchenium cod. vet. 
Gyr. Farn. et Exc. Luceiis. Anthemium Pric. PaL a m. sec. Anchemium duo 
Med. dein parentes Exc. La-ti. potentes Moret. vet. Gyr. Farn. Pric. V^at. duo. 
Med. pr. Leid.pr.et Petav. — 9 Jnjuarffl? Med.duo. Jujnadff Vat. opt. Auniadce 
Farn. Vicet. Parm. Ald. Grypli. Isiugr. Aniadce Pric. Haniud«' Exc. Laeti. 



NOT^ 



Tetere superstitione : veteres quippe 
laetiora omnia fore ex cceii serenitate 
sperabant. Et praeterea quidara po- 
puli, pra^sertim PoetiV, Solem ut nu- 
men aliquod preecipuuni veneraban- 
tur, et in laudandis Principibus, se- 
renitatem diei rem nonlevis momenti 
esse judicabant. 

Mundum complextis] Universam re- 
rum naturam sol complectitur luce, 
radiis, fulgore. Nullus enim locus 
estquo non ista penetrent. 

2 Redeuntia saculu~\ Optinie expri- 
mit anni in se redeuntis vicissitudi- 
nem ; ethinc annus dictus, quasi an- 
uulus, quia redit in se. Virgilius: 
'Atque inse sua per vestigia volvitur 
annus.' 

3 Coma'] Id est, i adiis : radii enim 
solis sunt ejus comae, seu crines. 



5 Roseu7n ignem] Rnbentem instar 
rosarum, qualis solet esse AurorEe as- 
pectus. 

6 Vestigia] Alii legunt, fastigia, 
id est, annus torqueat fastigia ; seu 
annus, sese torquendo ac volvendo, 
det Consulatum seu supremi honoris 
fastigia duobus Fratribus. 

8 Auchenium] Aucheniura et .4ni- 
cium genus unum et idem esse Hein- 
sins probat ; Probinus autem et Oly- 
brius Consules orti erant ex gente 
Auiciorum. 

9 Anniadts] Anniorum gens illus- 
tris fuit Romae, et cum Aniciorum 
familia matrimoniorum aflinitate con- 
juncta simul coaluit. 

Ductoribus'] Ducibus, regentibus- 
que Consulibus, anni renovabantur 
sub novis titulis. 



IN PROB. ET OLYB. CONS. 



63 



Instauiare vias, et cursihus addrre noinen. 10 

His neque per dubiuni pendet Fortiina tavorem, 

Nec novit niutare vices: sed lixus in omnes 

Cognatos procedit honos. Qiiemcun.upie requires 

Hac de stirpe virum, certum est de Consule nasci. 

Per fasces numerantur avi, semperque renata 15 

Nobilitate v lent, et prolem lata sequuntur, 

Continuum simili ser\ antia lej^e tenorem. 

Nec quisquam procerum tentat, licet ajre vetusto 

Fortuna hortim Annioruni non pendet a fucort incerto, et nescit pati inconstan- 
tiam ; sed digvitutes stahilcs transcunt ad omnrs coffnutos. Quemcumque rirum 
yuarcs ortiiin c.v hnc fainitia, constat ciini tiasci ex hHiiiio VdusiiIc. Iii liac •jente 
aci numtiantur pcr Vonsututus, tt illi scinper Jiorent nata nura niibilitate ; et fata 
servantia seriein pcrpftuam pari ordine favent nepotihus. Ac nallus optimatum. 



Iluniadcp Exc. Rnben. — H pendi Vat. qiiint. dein pavorem id. Vat. et Pal. 
facorem Vat. opt. Petav. Fain. Pric. IVIcd. qnart. Exc. Liicens. — 12 ^«js pro 
fixus Vat. qiiiiit. — 13 re<iuire Vat. pr. Pal. Farii. Pric. Med. diio, Moret. 
Leid. pr. Exc. Lncens. requires Vat. qiiint. Heinsiiis niargini priiiue tditionis 
snae ascripserat, /. rciiuiras. — 1.5 retenta iMed. quart. — IG vigent Plaut. — 
17 continuo id. signantia Med. pr. el Pal. qui pro tenorem exliibet ncpotem. 
— IS Heinsius conjecerat tcntct. ore Pric. et al. vcnusto Leid. a iii. pr. — 



NOT.E 



10 Cursihus addere nomen'\ Soi facit 
annos, Consules dabant i^isis nomina ; 
seu potius anni nunierabantiir pcr 
Consules atque noniinabantnr. Dice- 
batur quippe boc anno, Prohino et 
Olyl/rio Consulihus. 

12 Fixus Itonos] Honores velut fato 
lixi et stabiies, ordine non intcrriipto 
transeunt ad omnes cognatos liiijiis 
gentis. Fi.rus procedit : aciinicn est 
in verbo, qiiod scilicet et proccdat ad 
cognatos, et fixus renianeat iii fainilia 
cognatoriim. 

15 Fasccs] Fasces diiodeni a licto- 
ribns ferebantiir aute Consnles, veliit 
insignia Cotssiilatus : iinde et pro ipso 
Consulatu sununitiir, signiim pro re 
signata. 

Semperque rcnata nohilitate virent'^ 
lisdem Consiiliiin titulis identideni 
redeuntibus, ac velut renasceiiiibiis, 
novus quidam nobiiitatis splendor 
renascitur atque elucet ; novus qui- 



dam ramus additiir, atqiie in dies 
revirescit. Et re ipsa ab initio prin- 
cipatus Constantini INIagni, niiiltum 
effloruit familia Proboriim, ex qua 
orti sunt Probinus et 0I\ brius. 

16 Et prolemfatasequuntur^ Eadem 
scilicet fata seqiiuiitiir prolem ; hoc 
est, Anniorum posteri luibcnt cadem 
fata, eandem felicitatem. 

18 Procerum'} l'roceres siint tra- 
biiim capita iii afditiciis eminentia: 
inde sic appellati Principes civitatis, 
qiiotl emineant in civitate. 

.Fre retusto Jioreat] Antiqiiis ima- 
ginibns aereis : nam imagines apud 
antiqiios fiebantex cera, sed fiebant 
etiam ex aere. Statius : ' Qtiid refe- 
rani veteres cervvve .Trisve figiiras ? 
Si qiiid Apella^i gaiulcnt aniinasse 
colores.'' Et Juvenalis : ' Tota licet 
veteres exorneiit undique cerae A- 
tria,' id est, cereae iinagines. 



64 



CL. CLAUDIANI I. 



Floreat, et claro cingatur Roma Senatu, 

Se jactare parem : sed, prima sede relicta 20 

Aucheniis, de jure licet certare secundo. 

Haud secus ac tacitam Luna regnante per Arcton 

Sidereae cedunt acies, cum fratre retuso 

^mulus adversis flagraverit ignibus orbis. 

Tunc jubar Arcturi languet : tunc fulva Leonis 25 

quamvis illustretur antiquis imaginibus eereis, et Roma compleatur Senatoribus 
illustribus, audet gloriari se esse aqualem : at permiitittir liis contendere de se- 
cunda di^nitate, primo ^radu concesso Aucheiiiis. Quemadmodum ignes stellarum 
cedunt Lunie dominanti per tranquillum Septenirionem, cum ejus orbis velut 
cequalis illuminatur flammis oppositis solis repercussi. Tunc lux Arcturi deficit: 



21 Aucheniis Moret. Leid. pr. et ed. Vicet. Ancheiiiis Pal. Med. pr. Alcheniis 
cod.Gyr. Vat. opt. Farn. Exc. Lucens. Acheniis Pric. Ancheis Yat. qnint. Ah' 
themiis Med. quart. mo\ ne pro de Pal. — 22 Hanc s. hanc Pal. ad Med. quart. 
aut tacitam et eniend. AtraciamL.e[d. pr. Abraciam corrector aliquis ap. Heins. 
— 23 retuso Vat. duo Farn. Petav. pr. Med. quart. ed. Parm. et Vicet. retruso 
conj. Scal. reviso Vat. quint. recusso Mss. Bartli. Pal. Petav. pr. Med. pr. Mo- 
ret. et Leid. pr.recurso Pric— 25 attractu Pric. languens Pal. — 27 regi pro tegi 

NOTiE 



19 Floreaf] Statuae dicabantur il- 
lustrioribus viris, qui inter alios, flo- 
rum instar, enituerant. 

Cingatur Roma Senatu'] Roma abun- 
det clarissimis atque amplissimis Se- 
natoribus,qui, cum varias urbis partes 
Labitent compleantque, eam veluti 
cingere dici queant. 

22 Haud secus] Similitudo duas ha- 
bet partes ; ut, sicut sol semper lu- 
cet, ita et virtus. At Poetae unam 
partem saepe reticent, ut in hac com- 
paratione, quse integra sic breviter 
institui potest. Sicut alia sidera 
cedunt Luna; tanquam reginae, sic 
ceterae familiae cedunt genti Auche- 
uiortim tanquam primariae. 

Tacitam per Arcton'] Intelligit par- 
tem muudi Septeutrionaiem, in qua 
est Arctos seu Ursa, signum cceleste. 
Dicitur autem Arctos tacita, cum 
coelum sereuum est, et venti siient. 

Luna regnante] In Septentrione Lu- 
ua, lucidior apparet, ideoque ibi reg- 



num illustrius habere, seu niagis reg- 
nare dicitur, quod magis accedat ad 
nostrum Zenith. 

23 SidsrecB cedunt acies] Cedunt Lu- 
nae velut reginse, ordines stellarum ; 
aut acies intelligi debet fulgor ille 
acuminatus, qui in sideribus apparet. 

Fvatre retuso] Id est, Sole reper- 
cusso : etenim radii Solis coutraLu- 
nae corpus retunduntur atque reper- 
cutiuntur, et ab hoc radiorum reper- 
cussn Luna, instar speculi, verberata, 
emittit lucem refiexam, minusque 
vivam quam Solis, quia radii retusi 
sunt atque debilitati. 

24 Mmuhis orbis] Quasi parem 
splendorem dignitatemque affectaret : 
et tum pleua Luna inteliigenda est. 

25 Arcturi] Dicitur &pKTov ohpa, 
JJrscB cauda ; est enini Arcturus pars 
caudae majoris Ursae. 

Leonis] Est signum coeleste in Zo- 
diaco, alias Leo Neniaeus victus ab 
Hercide. 



IN TROB. ET OLYB. CONS. 66 

Ira pcrit : Plausdo jam lara interinirat Arctos, 

Indignata tciii : jam caliiiantibus armis 

Debilis Orion dcx.tram miratur inermcm. 

Quem i)rius aggrcdiar ? veteris quis facta Probini 

Nesciat ? aut nimias laudes ignoret Olybri ? HO 

Vivit adhuc, complctque vagis sermonil)us aures 

Gloria fusa Probi, quam nec ventura silcbtmt 

Lustra, ncc ignota rapict sub nube vetustas. 

Tllmn fama vehit trans a^quora, transque remotas 

Tethyos ambages, Atlaiiteosque recessus. 35 

tnnc furor Leoni.^ fulvi eranesrit : jam stellae Crsee reaisantes occultari, rariits 
j»er intervalla I ti c ent in Flamlro : jam Orion huiguidus stupet mnnum exarmatam 
tclis obscuraiis. Quem primo .suscijiiam lamlaie P Quis nesciat actiones iiatu 
mnjoris Pruhini, aut ignorct lauiles infuiitas Olybrii 1 Fama Prohi sparsa viiit 
ndhuc, ct replet aures verbis diffusis ; tania, ijuam anni futuri non tacebunt, nec 
antiqiiitas sepeliet sub tenebris obscuris oblivionis. Faina fvrt illum l'robum 
trans viaria, et trans circuitus ultimos Tethyos, ac latebias yltla7itis. Jlle eliam 



IMoret. Vat. opt. Farii. Med. quart. et ed. Vicet. — 29 in Petav. pr. pro glossa 
ascriptnm erat. Stat. Quem prius Ileroum Clio dabis? facta id. Petav. Med. 
duo, vet. ed. Farm. et Vicet. fatu Exc.< L.eti, Ald. Ising. Piilman. Claver. 
etalii. vid. Barth. — 30 ignorat Pric. Pal. Olimhi Vat. opt. Moret. Petav. pr. 
Med. diio ct ed. Vicet. Olimbri Vat. quint. Leid. pr. et Farn. — 32 quem i\Ied. 
pr. et Moret. non id. Moret. et Pal. — 33 ignotam legit Gronov. ad Barthia- 
nam Cland. edit. ob.scura Isingr. — 35 Athalanteosque Varr. LL. e margine ed. 
Parm. Atlantidosque Med. quart. margini edit. Lugd. ascripserat HeinMus, 

NOTiE 

26 Plaustro] Hocestsignum itidem nantem in cceliim cum armis transla- 

coeleste, et dicitur Ursa, cnjns stella; tum esse : alii alia sentinnt, ut de re 

septem ita dispositiE sunt, ut Planstri faimlis involuta : (inicqnid sit, sem- 

ypeciemquodanimodo referant : adde per armatus (in"itur. 

quod ill;v stella septem dicta; sunt 30 Nimias] Immeiisas, inlinitas. 

Triones, ant Terriones riistic o voca- 31 Yugis sirmonibus] Qui spargun- 

bulo, id est, boves ; et inde sidiis tur abiis,qni nltro citroqne vagantur. 

quod proximum est, dicitur apKT0(pv- 32 Probi] Is erat pater Probini et 

Ao|, sive Custos Ursce ; dictum etiam Olybrii, et ad summas pervenetat 

/3o<wT7js, id est, Bubulcus; et inde quo- dignitates, ct iis optime tunctns erat 

qneSeptemtrionisappellatiomanavit. in regenda Africa aliisque proviiiciis. 

Arctos] Id est, slellae majoris 35 Tetbyos ambages] Qua longius 

Ursa?. Arctos fnit olim Calisto Ly- Tethys, seu mare, per varios circuitus 

raonis filia, a Jove amata, a Junone flexusque evagatur. Tethys est conjiix 

in Ursam mnlata, et ab eodem Jove Neptnni, mater Nympharum maris, 

relata inter >idera. at hic ponitur pro ipso mari. 

28 Orion] Eum nonnulli dicunt Atlanteosque recessus'] .AtJas est 

contra Scorpionem fortissime png- mons Mauritaniac in Africa. 

Delph. et Var. Clas. Claud. E 



(56 CL. CLAUDIANl I. 

Audiit et, gelido si quem Maeotia pascit 

Sub Jovc, vel calido si quis conjiiuctus in axe 

Nascentom le, Nile, bibit. Virtutibus ille 

Fortunam domuit : nunqiiamque levantibus alte 

Intumuit rebus : sed mens circumtliia luxu 40 

Noverat intactum vitio servare rigorem. 

Hic nondivitias nigrantibus abdidit antris ; 

Nec tcnebris damnavit opes : sed largior imbre 

Sueverat innumeras hominum ditare catervas. 

Quippe veUit densos currentia munera nimbos 45 

Cernere semper erat : populis undare penates ; 

audivit si quem tcna Mcrotica alit siih aere frigiil», vel si qnis vicinus Zona tor- 
Z^Lit l ori.nte,n, o Mle. flle Vrohn.snperavit -/'''■'--- -.^SL^eTu 
ct mnquam superlnvit prosperitatibus attoUenlibus hom.nes alte Sed "™ «J J^ 
cinctus divitiis sciebat conservare severitutem pumm a crnnine HicViobmmn 
Zm^ mnnmos in cavernis nigris, nec conde>nnavitdiv,Uas V.t.vc - ^^-^- ; 
sed abundantius plavia solehat locapletare mulos crctus '««'"'««"'• .^.'"f;.^;: 
erat semper videre dona volantia, quasinubes copwsas : domum ej.is leple.ipopulis. 



foneAtlantiacosque.-^G Audit et Juut\n. quis -'^^f't^^^^^^^^^^ 
oclGesn. et al.— 37 convinctusXaU [^r. cog-ua^(S al.— 3a '''^betYat.VJ. baxn. 
de-mvenientibus pro virtutibus Palat.-39 deest rb que in Med. duob. et Pal. 
^vnnqLn releva^Uibus Vat. opt. Farn. et vet. Gvr. qu. ta.ucn et vnlga an, 
abe -40 Fluxu in quU,nsdam.-4l intuctumque uutut reguare Moret. regnare 
Le d pr. Petav. pr. Med. dno et Pal. regnure v.l servare Vat. qumt. ti-orm 
id Vat. PaL VrW.rigorem Vat. opt. Farn. vet. Gyr.-42 .;rf./.<//f Med. pr. Pe- 
ta'v. pr. Vat. quint. Pal. umbris ct alis Moret.-43 imber i>i-o mfcre Pnc.-- 
45 densos curr.7H. niwto.s Petav. pr. Med. qnart. denso ,um/>r) Vat duo, Pal. 
Farn. Pric. numina Pal. Heinsius conjecerat torrentia.—AG propnas Pal. nuda, e 



NOT.E 



36 Maotiu'] Terra est vicina Paliidi cinctvis deliciis circun.flnentihus, erat 
Mseotidi, qn« Enropam ab Asia sc- tamen ' rigidi servator honesti.' Am- 



parat. 



mianus i\Iarcellinus aliter tanien sen- 



Gclido sub .Joi-c] Id est, sub acre tit de hoc Probo. 

fri"ido ; terracnimilla estfrigoribns 43 Tenebris damnavit] Probns non 

obnoxia. imitatns est avaros, qui ita damnant 

38 Nascintcn te, Nile] Fons Mili divitias tenchris, ut inde nunquam 

quondam incoi,'r.itt!s : ' Et gens si qua eas exire patiaiitiir. 

latet nascenti' conscia Nilc' Hodie Litrgior imb,-c-\ Allndit ad Impera- 

detectns est: oritur nempe exfonte tores, qni lar^a manu nummos 

dnplioi nltra iacum Dambea, in extre- spargebant : appellant INIissilia. 

mis iEthiopum tinibns, ad Luna; 40 Undare penates-] Id est, domum 

yjontpg Probi ita plenam esse populis, ut 

40 Bhns ciramjlua] Animus, licet vclut exundct, nec eos capere possit. 



IN PROH. I-T OLVI]. CONS. 

Assiduos intrarc inopes, remcare bcatos. 
Pra-cops illn maniis flnvios snporal)at Tbcros, 
Anrca dona voniens. Sic cpiis tcllurc rcvulsa 
Solicitis fodicns rimatur colbbus aurum : 
Qnantuni stapia Taiii, rudil)ns stillantia vcnis, 
ElllMXcrc dccus : quanto prctiosa nictallo 
Ifermi ripa niicat : quantas per Lydia culta 
Dcspumat rutilas divcs Pactoliis arenas. 
Non, mihi ccntcnis rcsonent si vocibus ora, 



G? 



50 



55 



liobi spa,^rns muneru m,ra,, superah.it Jlurios Ilhpuuo.s : ita „li„uh rLliens 
trrraprnsassa, ciu.crU a,,rn,n in mout,ln,sLlestis ; ,jLtas diritias'2viut^ul 
flueusr,c,y,npaUt,s efruu.lit ; quauto .urtallo ,-ipa 'livcs lla;ni uiu %'S' 
a,cuasrad.aut.s Pactolus locuples ero,„it per ag^os Lydice. S,osmLi'ctat 



quid Raph. s, v"« duo M.d. Vat. pr. Pal. Farn. Pric. ct ed. Vi.et. si\uis ^t 

exhmet Heins.us ronjeeerat s,c qui \n marsine sua^ editionis-.50 ^o/ua.J 
muatu,-hexi\.xn:snlhcitus mi,-atus Moxe\. „uratur Vat. dno, Med. dno Pal 
Farn Pr.c. et ed. \ icet.-51 fallantia et a n,. sec. emend. palleutia Vat. pr - 
52 dctur pro decus Moret. quanto p. metallo Petav. pr. I\Ied. (|uart „ua„tu,n 
Med.pr.Pal. metalli Pai. Farn. Pric.-53 L,jdia Vat. duo a' m p,- Ted 
n/Z mU'. ' "'• ^^'•i,'^'"^-»^'»^-" ^'•'■^t piu.uia.Uida Farn.-54 n, i/, „' p o 
n././«s Med q,,art. Pr,c.-55 AVc Vat. qnint. Ao„ Exc. La^i. pateanl Leid 
pr. duo Med. Petav. pr. Vat. qnint. Pal. Farn. Pric. ed. Pa m. TtSlcet 



NOTE 



47 Beatos'] ' Natiiraliter bona ex 
eo dicuntur, quod beant, hoc est bea- 
tos faciuiil : beare est prodosse.' 
Vlpiaiius Jurisc. i. xL. D. de verb. 
sijinif. 

48 Praceps'] Iia liberaiis eiat Pro- 
bus, nt ejus rnamis prodi<;a ad dan- 
dum motu ceicri ac pra cipiti Cerretur. 

49 Sic qnis] Manus Probi prodiga 
spargit tantiim anri, quantum aiiqiiis 
invenit fodieus in collibus ; quantum 
Tagus, Hermus, c>v.c. 

50 Solicitis collihus] Id est, molcs- 
tis: nam multie sunt devoranda? nio- 
lestiac in aiiro etfodiendo, ob labores 
{iravissimos, aeremque pestilentem. 
Vel, solicitis, id est, anxium et soli- 
cituni reddentibus bominem. 



Ri,natur] Id est, quaMJt, inves- 
tigat. Alii legunt, miratur, nec niale : 
et sensus cst : Nos admirainur ma- 
nnm Probi dona spargentem, et ta,i- 
tu,n anri, qiiantiim aliquis todieiis iu 
collibiis adiiiiratiir, &C. 

51 Tagi] Tagus est fluvius Hispa- 
niiT; Hermu', Asiap minoris ; et Pac- 
tolus Lydiie ; omnes auriteri. Pacto- 
bis i<Ieo aurifer, quia ex tabiilis M\. 
das totiis auratus, eto,ni,ia in auruui 
vertens, hic ablutiis csl. 

Rudibus vcui.s] Id cst, rainonlis im- 
politis, sine ornatu, iit nata sunt. 

54 Despumat] Spu,uan(io volvitat- 
que en,ittit. 

55 iVo>j, v,ihi ccntenis] Familiarfi 
est Poiitis optarc sibi centum ora in 



00 



(kS CL. CLAUDIANI L 

IMultifidusqne ruat centum per pectora Phoehus, 

Acta Probi narrare queam; quot in ordine gentes 

Rexerit, ad sunimi quolies fastigia juris 

Vencrit, Italia- late cum fraena teneret, 

IUyricosque sinus, ct quos arat Africa campos. 

Sed nati vicere patrem, soliquc merentur 

Victores audire Probi. Non contigit illi 

Talis honor, prima cum parte \ iresceret a?vi : 

Non cousid cum fratre fuit. Vos nulla fatigat 

Cura, diu majora petens : non anxia mentem 65 

Spes agit, et longo tendit prajcordia voto. 

Coepistis, qua finis erat : primordia vestra 

Vix pauci meruere senes : metasque tenetis 

centum roces, et ApoUo muUiplex exeut niilu ex centum pectorihus, non possem 
numerarc facta Prubi ; quot gubernmerit prudentia sua populos, quoties ascende- 
rit ad culmen suprema; dif:nitntis, cum moderaretur habenas Itah(P, et oras maris 
Uluricx, et terras quas Africa colit. Sed filii superavevunt Patrem, et sohmmm- 
turreputari victnres ipsiiis Prohi. Tulis dignitus Consulans non accidit illi Fro- 
bo, cum floreret primn parte a-tatis: non Consulfuit cum Fratre. ^uUa cura aspt- 
rans diu ad altiora vos crucint : spes soHcita non agitut antmum sesUum, nec 
$uspendit corda vestra lon^o desiderio. Incepistis,ubifimserat alioriim ; senes 
pauci vix habue.ru.nt principia veslra: et attingitis terminum, priusquamfios adole- 



paribus cocl. Moreti, unde jani Heinsius conjecerat pateant, quod et »" Exc. 
Rnben. postea invenit. sub Pal. Med. pr.— .56 MuUifideque Leid. pr. et Moret. 
quod arridet Bartbio.— 57 Numerure ai.— 58 vestigia Leid. pr. Moret. Med. 
pr. Pal.— 60 quot Pric— 61 Et pro Sed Ald. Vicet. Parm. Junt. Col.— 
02 nunc cordigit Pal. Med. pr. Heinsius conjiciebat num. attigit Vat. pr. 
Farn.— 63 orbi Leid. pr. a m. pr. Pric. orbus Moret.— 64 Ncc Med. pr. Pe- 
tav. pr. Vat. qnint. PaL Pric. pro vos nulla Vat. pr. exhibet non uUa.— 65 det 
m.petis PaL di Moreti.- 66 lento a!,— 67 ^im Barlh. gua Vat. duo, PaL Fani. 

SOTJE 

rebus magnis. Virgilius : ' Non mihi 60 niyricosque sinus'] Teneret, re- 

si voces ceutum sint oraque centum, geret. 

Ferrea vox,' &c. 61 Nati vicere'] Optabile gratam- 

57 Ordine] Rexit gentcs ordine, id que est parentibus se vinci a filiis 
e»t, vel prudentia sua, vel servato suis. 

quodam ordine, ut alias post alias 63 Viresceret] Prima aetas dicitur 

regeret, successione continna, et sic viridis, instar arbornm aut frucluum ; 

foret perpetuus rector popnlorum. altera deinde aetas dicitur matura. 

58 Summi juris] Id est, Consnla- 66 Tendit] Spes solicita Don Hiu 
tus, qni est snrama potestas. suspensos tenet animos vestros lon- 

59 Frana teneret] Id est, regeret gis desideriis, aut non diu tenet m- 
Italiam. tentos et expectautes. 



IS PROB. ET OLYn. CONS. 09 

Ante genas dulccs qnam llos juvenilis iiiumbrct, 

Oraque ridonti lanuiiiiie vestiat a^tas. 70 

Tu, precor, i<;nannn doceas, Parnassia, vatem, 
Quis Deus anibobiis tanti sit niuneris auctor. 
Postqiiani tuhnineis inipellens viribus hostem 
Belhger Au<>ustus trepidas laxaverat Alpes, 
Rbma Probo cupiens dijinas persolvere grates, 75 

Seduhi pro natis dominum flexura rogando 
Ire parat. FamuH currum junxerc voLantem 
Impetus, horribihsque Metus, qui, semper agentes 
Prasha, cum tremitu Romam comitantur anhclo, 
Sive petat Parthos, seucuspide turliet llydaspen. 80 

Hic ligat axe rotas : hic sub juga ferrea mittit 

acenti<P tegat grnastenerns, et atns priina cin^nt mcntum restrum harba ^n^n. O 
Musa, r<igo te, iit tu ddccas Poetam imfieritum, <juis Deus auctor fuerit duoims tVa- 
tribns tauti d<mi / l'iistqi(am Augustus hellicosus /uffans hoslcm inanu fulminantt 
nperuissct Alpcs limcntis, lioina e.roiitans aoere t^ratias difi^nas l'roho, parat ire 
diUgenter erictur<t l'riucipcm precando pro filiis siiis. Scrri junxcrunt currum cele- 
rem, qui servi siiiit Imjietus et Timor terribiiis, qui morentes scmper hella comitan- 
tur cum fcrari anlielitu HonKim, seu af^s^rcdiatur 1'arthus, seu terrc<tt Hydaspen 
armis. Hic Inipetus alligat rotas axi : ille Metiis ji(Hg-)< equosjugv ferreo, et docet 



Pric. praeordia pro primordia Pal. — 71 Te Vat. qiiint. Parnnsia alt. Voss. 
Cod. — 7() gnotis unus Puiiiianni. — 77 Jure parat INiercil. re.rere INIed. quart. 
— 79 pro Romain Gronov. ad edit. Ijartii. leuit Dominam. — SO turpet Pric. 
subdet Vat. quint. Hydaspcn duo Vat. duo Med. Petav. pr. ed. Parni. et 
Vicet. Hidaspem Leid. pr. — 81 vertit Vat. opt. nectit Petav. pr. Vat. quint. 

NOT^ 

69 Inumbret^ Flos juvenilis seu la- accolae Alpiuni. 

nugo sunt prima barba, qu?e obum- 76 Dominum'] Antiqni Itnperato- 

brat genas. res parce appeliatjantiir Domini : 

71 Parnassia] Id est, Musa Par- hoc nomeu Augnstus ut maledictnm 

nassi, Calliope scilicet, quiv pra?est exliorruit ; sed post, gliscente adii- 

Poeiis Heroas canentibus. latione, crebrius usurpatnm est in 

74 Augustus] Theodosius INIagnu*, gratiam Iinperatoruni. 

pater Honorii et Arradii. Augusti 77 Famuli] Impetus et Metus sunt 

nomen Octavio prinuiin a Senatn tri- famuii Martis : Iios tribiiit Romae, 

biituni est, ductum ab eo, quod loca, qua? a Romulo Martis filio conditii 

in quil)us augurato qiiid consecratur, est. 

Augusta nominantur : alii Augustum 80 Cuspidc] Alludit ad imagincm 

ab augendo Imperio dictum piitant : nrbis Roma^qu-.R liastata pingebatiir. 

post Octaviiim Augustum, ceteri Hydiispen] Id est, regiones qnas 

Iinperatores .•\ugusti appellati snnt. alluit Hydaspes, fluvius AsidP, qui 

Trepidas Alpcs] Non qiiod trepidae per Parthos Medosque fluit, 
essent Alpcs, sed quod trepidi essent 



70 CL. CLAUDIANl 1. 

Cornipedcs, rii,a(lisqiie docet servire lupatis. 

Ipsa, triiiinphatis qiia possidet aethera regnis, 

Assilit, iniuiptct ritns imitata Minervse. 

Nam nequc cajsariem crinali stringere cultu, 85 

CoUa ncc ornatu patitur mollire retorto ; 

Dcxtrum nuda lalus, niveos exerta lacertos, 

Audacem retegit mammara, laxumque coiircens 

Mordet gemma sinum. ]S odus, qui sublevat ensem, 

Album puniceo pectus discriminat ostro. 90 

Miscetur decori virtus, pulcherque severo 

Armatur terrorc pudor, galeaeque minaci 

Flava cruentarum prtetenditur umbra jubarum, 

Et Ibrmidato clypeus Titana lacessit 

Lumine, quem tota variarat 3Iulciber arte. 95 

nbedire fnpnis ditris. Ipsa Ronia, qua parte occupat aercin, stihactis imperiis, exui- 
tnt iinitum oruittum PaHudis innuptce. Nam ntin putitur cuinas coinpressiis orna- 
luento crinali,nec collum cinctum torque tortili: liabciis nuduin latus de.vtrum, et 
vudu brachiu candidit. Vibiila. geminea detegil mitminam generusttm, ct nectit ves- 
tem lu.xam, constringeiis illani. Baltheus qui uttollit ensem, illuininut pectus can- 
diilum purpura rubra. Virlus miscelur pulchritudini, et nindesta vencundia arma- 
tur severitate tiinenda ; et gulea tcrribilis prafcrt umbraiii horriliilein cristarum 
.sanguinearum ; ttc chjpeus, quem Vulcanus variavcral omni artijicio, prorocat solein 



Pal. Farn. Pric. — 83 triumphatis qua \dt. qnint. triuinphantum Exc. Lseti, 
Jant. triumphntum Vat. opt. Pal. Farn. Pric. INIed. dno, Petav. pr. Moret. 
Emc. Rnben. < il. Piirni. Vicet. qucE Pal. qua Leid. pr. Petav. pr. Ald. et ed. 
Parni. — S.5 non ^leil. pr. — 87 coherccns pro lacertos Moret. in ipio versus se- 
(|uens non coni()aret. — 88 tetigit vitiose Vicet. — 89 nodum IMoret. — 90 pu- 
miceo Leid. {)i-. pectus discriminut ed. Parni. rectus Ald. Jnnt. dist erminat Vat. 
opt. — 93 protenditur iMed. pr. Pal. — 95 tota variarat Lov. variabat Pal. et 

NOTtE 

84 Ritus'] Habitum, cultum, arma- qne tcrribilis. 

turam Pallaiiis imitatur Roii.a. Galca- minaci] Nam monstra in 

SG Oiiiatu returtv^ Satis indicat galeis itifixa, Dracone.s, Lupi, minari 

esse nionile sen torqnem; torquis videntnr. 

enim est ornanieiitnni coUi tortnm. 93 Pratenditur umbra] Non galea 

87 Nudu latus] Talis erat imago pra-fert nnibras, sed pra?fert cristas 

RomaR ; talis Amazonnm ; talis He- qucK faciunt umbras ; et sic ef^ectus 

roinarum in pnguani euntium. ponifur pio cansu. Virgilius : ' Fa!- 

90 Puniceo] Id cst, rubeuti. Pur- ce seces uiiibras,' id est, frondes quac 

pura tingebatiir Tyri apiid l^hoeni- faciiiut unibiam. 

cas, qui et dicti Poeni, nnde Punicus 91 Titanu] Clypei fnlgor imitatur 

et Pnniceus. fulgorein Titanis seu Solis. Sol filius 

92 Arinatur] Ea fignra maxime Hyperionis, qui unus fnit eTitanibus. 

convenitPaIladi,utpuIchrasitsimnI- 95 IHulcibcr] Sic dictus a niulceB- 



IN PROli. ET OLVB. CONS. 



71 



Hic, putrius Mavortis amor, fuetusque notantur 

Ronuilei : pius amnis incst, ct Ijcllua nutrix. 

Elcctro Tibcris, pueri tbrmantur in auro. 

Fino^unt ana lupam : JNIavors adamante coruscat. 

Jam simul emissis rapido velocior Euro 100 

Fertur equis, stridunt Zephyri, cursuque rotarum 

Saucia dividuis clarescunt nubiia sulcis: 

Ncc traxcre moras, scd lapsu protinus uno, 

Quem poscunt, tetigere locum; qua tine sub imo 

Angustant aditum curvis anfractibus Alpes, 105 

fulgove /ormidiihili. In hoc clyp<'0 <imor Martis patris, et Jilii ejiis (lexisnaufur 
Romulus et Uenius : Jlurius pius inest pictus, et Iu]hi nutrix. Tihris pingitur ia 
ekctro, pueri in auro: lupa c\ (cre fingitur: Mars fuls;ef adamante. Jam subitu 
Ronia Iraliitur equis laxatis, promtior rento lcvi: Zepliyri jinnt, et aer, sectus 
restigio rotarum, splcndet vtliit sulcis separatis: nec v(\yn tardaccrunt cursum, sed 
statini uno impttu aftingnnt locuni, quem pctunt ; qua parte Alpcs arctant aditum, 



Med. pr. hostc pro artc Exc. Voss. — 9G patris ISIetl. quart. patrii Var. LL. e 
mari;ine 1'arni. erut pro amor INIcd. pr. — 97 piiisamnis inest Vat. quint. Leid. 
pr. Med. qiiart. Pnt. Petav. pr. Pric. prius Med. pr. Vat. pr. Pal. Farn. 
post amnis viilii. iners Sixtin. — 98 pinus ed. Vicet. — 99 Fingunt Vat. opt. 
Pingunt vet. Gyr. l*etav. pr. a m. sec. Tingunt Pal. l'arn. Pric. Exc. Lseti, 
Leid. pr. qiii et adamate iiabet pro (ulitmantc. — 101 stridunt Vat. pr. el PaL 
strident Pric. MeiL qiiart. cursusijuc Vat. pr. Farn. — 10:{ AVm Pal. inio Vat. 
pr.— 101 qua f. s. imn Angustant l'etav. pr. quin Lov. et vet. Ciyr. coiriipte. 
qua Med. duo. uno Vat. pr. Pal. Faru. Pric. — 105 Angustare ed. Parni. et 



NOT.E 



do, qnia mulcet mollitque ferrnm et 
alia metalla Vulcanus, et vertit ad 
quos voluerit usus. 

9fi l'atrius Hlnrortis amor^ In lioc 
nempe clypeo pingitiir Mars amans 
Rheam Sylviam : pinf^untur et Ro- 
niuliis et Remus, pueri Marte sati. 

97 Pius amnis] Tiberis, qui quasi 
pins fiierit in pneros expositos, re- 
traxisse aquas dicitiir, ut iis parce- 
ret. 

Bellua nutrixl Lnpa scilicet, qu;c 
Remum et Ilonuilum alnisse dicitur. 
Hos vero aliiit Acca Laurentia me- 
rctrix, Faustini pastoris nxor. I\Ie- 
retriccs autem dictte sunt Lupa-. Id 
quod fabulee dedit occasioueui. Por- 



ro Lupam Poetfe puerornin nntricem 
fingere malncrnnt, qiiod Heroas a 
feris educatos indncere non displice- 
ret: sic Cyrns a Cane niitritns : sic 
Achilles inedulla Leonis pastus : et illi 
fortissinii evasernnt, 

98 Elcctro] Electrum vel est suc- 
cinum, vel metallum aiirenm, in quo 
miscetur quinta |)ars argcnti. 

101 Zephyri] Notnin oinnibus Dcos 
fcrri ventib afiiantibns. 

105 Alpes] iMontes sunt altissimi 
inter Galliani et Italiam, et utrique 
regioni veliit communia claustra, at- 
que repagiila variis rupibus salebro- 
sa. Hos niontes, ruptis igne et aceto 
saxis, superavit Aunibal. 



72 CL. CLAUDIANI I. 

Claustraquc congestis scopulis durissiraatendunt, 

Non alia reseranda manu, sed pcrvia tantum 

Augusto, geminisque fidem mentita tyrannis. 

Semirutse turres, avulsaqne moenia fumant. 

Crescunt in cumulum strages, vallemque profundara 110 

JEq uavere j ugis. Stagnant imraersa cruore 

Corpora : turbantur perraisto funere manes. 

Haud procul exacto laetus certamine victor 
Cespite graminco consederat, arbore fultus 
Acclines Immeros : dominum gavisa coronat 115 

vario circiiitii, in extremo angulo, et opponunt obstacula asperrima saxis cumuhtis ; 
obstac\i\a. non aperienda manu alterius, sed patentia Augusto soli, postqiiam non 
servarunt fidem duobus tyrannis. Turres eversa, et urbes incenscc fumant : cada- 
rera surgunt per acervos, et adaquant vallem camrn 7nonti: corpora mersa sanguine 
imtant : Dii inferi turbantur infinita clade. Non Zo7jg-e Theodosins tictor lcctus 
iiello perfecto, sederat in cespite liridi, fukiens urbore humeros incUnantes. Terra 



Vlcet. Colin. et Junt. Angustant Ald.— 106 conjectis Med. qnart. congestis 
Vat. opt. Pal. Farn. Pric. conjestis Vat. quint. — 107 referenda pro reseranda 
Med. pr. — 110 tiimulum Med. pr. Pal. culmum Farn. Med. quart. culmine ed. 
Vicet. corrnpte. — 111 inmersa Ald. Cod. Barthii, quem vide. ed. Claver. 
inmensa dno Vat. Pal. Petav. pr. Med. quart. et ed. Vicet.— 112 turbantur 
duo Med. Leid. pr. Petav. pr. Pal. et Vat. quint. traduniur Vat. sec. Farn. 
trahantur Morct. truduyitur ed. Parm. Vicet. Lngdnn. et Basileens. et Paris. 
atqne ita correxerat Heinsius, et ascripserat locuni Lib. i. in Rufin. 381. 
' inio barathri condere recessu :' ubi ex Vat. sec. reposuit trudere, et illud ad 
hunc locum referri oportere monnit. — 113 exuutto Vat. quiut. exhausto Leid. 
pr. et Moret. — lli fiuctus pro fuHus Med. quart. — 115 accUnes Petav. pr. 

NOTiE 

108 Augusto} Theodosio : vide vs. incendiascilicet, sanguis, strages, &c. 
74. supra, 112 Turbantiir] Tam immensa est 

Geminisfidemmentifatyrannis']Qa3& cadaverum simnl permixtorum niul- 

claustra Alpiura fefellerunt duos Ty- titudo, \it cum tumnltuaria sepnitura 

rannos, Maximnm, et Engenium e captim acervatimqne congerantur, 

Grammatico ab Arbogaste factum ipsi turbentnr terreanturque manes. 

exercitns Imperatorem. Isti, cum 114 Cespite gramineo] More vete- 

Aipes pepigisse qnodammodo vide- rum Heroum seilas spernentinm, et 

rentur ipsis facilem trausitum esse in cespite sedentium, Dnces oiim in 

coDcessuras, re vera admissi sunt terra ant gramine, inantro aut specu, 

quasi fide data, sed non transmissi, saxo impendente ac tegente, dor- 

ideoque coutra fidem et spem de- miebant. Sic Plinius de Trajano. 

cepti, et siniul oppressi sunt a Theo- 115 Dotninuni] Quasi terra agnos- 

dosio. cat eum esse sunm Principem lcgiti- 

109 Sejniruta] Describuutur bre- mum, eumqne natnm esse, ut domi- 
viter ea, quae vel Romas vel Theo- netur, ut terrae imperct universa : 
do«ii fulminantis currum sequuotur, quod coronandi aut flores fuudeudi 



IN PROB. ET OLYB. CONS. 



73 



Terra suum, suriruntque toris majoribus herbae. 

Sudor adluic per momhra caiet, creberquc recurrit 

Ilalitus, et placidi radiant in casside vultus. 

Qualis, letitera populatus ca?de Gelonos, 

Procubat horrendus Getico Gradivus in Ilaemo. 120 

Exuvias Bellona levat, Bcllona tepentes 

Pulvere solvit equos ; immensaque comus in hastam 

Porrigitur, tromulisque ferit splendoribus Ilebrum. 

Ut stetit ante ducem discussas Roma per auras, 

lcetata coronat Friticipem suum, et lecti herharum crescunt altiores. Sudor calet 
adhuc per corjnts, et auhelitus rcpetitus redit, et vultus lenis nitet suh galta. Sicut 
Mars, postciiiam raslucit clude mortali Gelonos, quiescit horrihili inodo in Hamo 
Getico : Hetloua attollit spolia : Belluna liberat equos pulcere prxlii calentes ; ct 
cornus altissima assurgit in hastam, tt verherat Ilehrum fulgore tremente, Statim 
atque Roma st«tit ante I^rincipeni, pcr aerem dissipatum, saxum conscium ter rcso- 



Med. pr. Ald. — 117 creher Petav. pr. Leld. pr. duo Med, Moret. vet. ed. 
Parm. Ald. JCxc. Laeti et Riiben. crehri ed. Vicet. et Parni. crehro al. — 
119 populatos \ at. opt. pralatus Gelvno Pric. — 120 arvo Vat. duo, Pal. Farn. 
Pric. horrendum Leid. pr. Htemo Med. quart. auro vel Hamo Petav. pr. — 
121 gerit Vat. opt. Farn. Med. quart. hellique Vat. quint. Exc. Laet. hellisque 
ed. Parni. Bellona Med. pr. Exutas vias Bellona leva, Bellona repentes Vicet. 
— 122 invierisuiii Vat. quint. astia Sixtin. qiiod probare visus Heinsius, qui 
in edit. Antvcrp. ascripserat locum ex Lib. ii. de laud. Stilichon. 372. — 
123 fremit proferit Med. quart. — 124 auras Moiet. et Exc. Laeti. aures ed. 



N01\E 



«fficium a Poetis terree ascribitur, in 
gratiam Principuin. ' Quicquid cal- 
caverit hic rosa fiat.' Persius. 

118 Placidi] Etiam duin jjaleam 
gerit, spiratque bella Tiieodosius, 
praefert in vultu icnitatem atque cle- 
nientiam. 

119 Qualis] Talis sedet Tlieodo- 
sius, qnalis Mars. 

Gelonos] Hi sunt Scylhia; popiili, 
qui faciem in pralio ad terrorem 
pingebant, et sanguiiieni equinum 
cum lacte permistum, piemente siti, 
bibebant. 

120 Gradivus] Sic Mars vocatur, 
vel a KpaSalpeiv, KpaSeveiv, vibrare ; vel 
a gramine, ciijus coroiia in bello ho- 
iiorifica ; vel a gradiendo, quod gra- 
dum inferanl qui pugnant, vel impi- 
gre gradiantur, ex Servio ; vel quod 



bellum a parvis initiis ortum, vehit 
per gradus assurgat. 

Gctico Heemo] Hsmus mons est 
inter Tiiraciani et Thcssaliam, Getis 
vicinus : in cujus vertice Martis crat 
domicilium : i!)i qiiippe post belia 
quiescere solebat. 

121 Bellona] Belli Dca, ct Martis 
soror. 

122 In hastam] Alii Icgunt, in ac- 
tam, iiec male. Id est, Iiasta ex corno 
arbore factacxtenditiir in actani, seu 
ripani fluminis. Virgilius: ' At pro- 
cul in sola secieta; Troades acta.' Id 
est, in littore. 

123 Hehrum] Hic fluvius est Thra- 
ciae aurifer, et ideo fulgore hastae 
magis reperculitiir. 

124 Ducem] Impcratorcm Thco- 
dosinm. 



74 CL. CLAIIDIANI I. 

Conscia tcr sonuit rupcs, et inhorruit atrum 125 

Majestatc nemus. Prior hic, O numen amicvmi, 

Dux ait, et lcsrum genitrix, lons^eque regendo 

Circumfusa polo, consors adjuncta Tonanti, 

Dic af?C(him, quae causa viai? cur deseris arces 

Ausonias, coelumque tuum? dic, maxima rerum. 130 

Non ego vel Libycos cessem tolerare vapores, 

Sarmaticosve pati medio sub frigore Coros, 

Si tu, Roma, velis : pro te quascumque per oras 

Ibimus, et nulla sub tempestate timentes 

Solstitio Meroen, bruma tentabimus Histruni. 135 

ntiit, et si/lra nigra reverila est majestatem. Primus hic Prii>cep8 ilixit, O Ronia, 
numcn gratum, et mater legnm, et cincta lnte cccJu guberyumdo, addita socia Jori, 
dic ergo, quce causa est vice tiue i cur retimjuis urbes Italas, et sedem tnam? dic, 
lieginu mundi. Non ego desinain vel perferre ealores Libyir, vel pati r^ntos SaV' 
muticos sub hyeme media, si tu, Roma, optes ; pro te ibimus per omucs regiones, et 
per nullum timentes tempus, aggrediemur Meroen astate, Danubium hyeme. Tum 



Vicet. ter Rloret. tunc Vat. duo, Pal. Farn. — 125 concila pro conscia Leid. 
pr. atrum vet. Gyr. Petav. pr. diio Med. vet. ed. Paiin. artum Pal. acri Exc. 
Laeti. acriter ed. Vicet. — 126 ha^c Petav. pi . IMoiet. Med. quart. hoc Pal, 
— 127 longeque Med. ciiuirt. et e<l. Vicet, hingoque Med. pr. — 128 adducta 
Tonuntis Leid. pr. addita vet. ed. Parni. uddicta Vat. opt. Farn. Pric. Petav. 
pr. ed. Vicet. Isingr. adducta Vat. quint. Pal. Jnnian. Tonantis Med. pr. duo 
Vat. Farn. Pric. Pal. et Moret. Jnnian. Heiiisius conjecerat comorsque ad- 
juncta Tonanti. — 129 cura Med. pr. — 131 Inbures Vat. duo, Fain. Pric. Pal. — 
132 medios Med. pr.— 133 per horas Vicet. Ald. Junt. — 135 3Ieroem duo Med. 

not.f: 

Per auras^ Familiare Diis erat ne- lut ex crelo, regis orbcm terrarum. 
bulis tegi. Horatius : ' Nube can- 131 Libycos] Libya est regio Afri- 

dentes humeros amictus Augur A- ca^, maximis caloribus adusta. 
pollo.' 132 Surmuticos'] Sarniatia est regio 

125 Conscia, Sfc. inhorruil'] Rupes frigidissima, eaque partim in Asia, 

ter resonuit, quasi sciret et cognosce- partim in Europa. 
ret adventum Romae ; et sylva in- Coros] Corus sive Caurus, semper 

liorruit, ac reverita est tanti numinis spirans fiigora, flat ab occasu solsti- 

acccssum. tiali. 

128 Circumfusa] Hoc ex fastu Ro- 135 Solstitio] Solstitium dicitur 

raauorum, qui consortem Jovi Ro- quasi Soiis statio, quod Sol non ac- 

mam faciebant ad regendum mun- cedat ad nos amplius ; id quod fit, 

dum; et ideo conjuuctum cum Jovis ubi attigit Tropicum Cancri, et tunc 

templo templum Roma habebat in est dies anni longissimus. 
monte Palatino. Mcrohi] Meroii, vulgo Gueguere, 

130 Calumque tuum] Id est, tuum est Insiila quam facit Nilus, et max- 

templum, iu quo ut numen cccleste iinis est obnoxia caloribus. 
habitas : vel tuam urbem, ex qua ve- Bnnna] Dies est anni brevissimuSj 



IN PROB. F,T OLVJJ. CONS, 



70 



Tum rcgina refert : Non me latet, inclyte rector, 
Quam tiui pro Latio victricia castra labovent : 
Xcc quod scivitium rursus, Furiaquc rcbellcs 
Edomitae paribus sub te cecidere Iriumphis. 
Scd, precor, hoc douum cum ]ib(>rtatc rcccuti 340 

Adde, prccor, si vcra mauct rcvcicntia uostri. 
Sunt mihi pnbcntes alto de semine fratres, 
Pignora cara Probi, fcsta quos li.ce creatos 
Ipsa meo fovi gremio : cunabuhi parvis 
Ipsa dedi, cuni matris onus Lucina beatura 145 

Solveret, et magnos proferrent sidera partus. 

Reghm Roina respmidfl : Hand ig^noro, Princcps iilusiris, quanfitm tuus ridor e.xer- 
dtus laboret pro Italia: nec 'isnoro, quod iterum serritus et Jariie rthelles sujier- 
atcB cecideruiit sub te, simiii rictoria: sed rogo te, ut addas li«c inuiius cuin liber- 
iate nova, si est tibi verus anwr nostri. Fratresjuvenes sunt milii illustri de ginte, 
Jiliidulces l'iobi, quos comple.Ta sum in sinu meo genilos diefelici: ipsa dedi cunas 
i)\fantibus, cum Lucina liberaret matrem ab onere felici, et astra productrent ingen- 



et Petav. pr. Merapen Moiet. qui et pro Istrum exhihct Hebrum, ut ct Barth. 
— ISGTKnf Vat.quint. Pric. Med. pr.— 137 Qitain Pctav. pr. Med. (piart. Quod 
Vat. quint. Pal. Farn. Pric. laborant Leid. pr. Junian. — 138 Servitiuin Vat. opt. 
a ni. pr. Servicii Pric. Voss.— 140 relenta Med. (piart.— 141 A'ljicias Vat. 
quiiit. Pric. Adde Vat. opt. Farn. Adde, tibi Vat. id. a ni. sec. Addc, precor 
vet. Gyr.— 143 Heinsins conjiciebat clara.—HG proferrent dno INRd. Petav. 
pr, Leid. pr. prceberent vet. Gyr. praferrent al. proilerent cuin Farn. perdertni 



NOT^ 



qui fit, cnm Sol attingit Tropicum 
Capricorni. 

Hvstrum'^ Danubium, qni fliivius 
Enropae maxinins in Pontuiu Euxi- 
num se exonerat. 

138 Serritinm] Qnod servititim mi- 
nabantur, instar furiarum, Eugenius 
et duxejus .'Vrbogastes, Gallus auda- 
cissimns, (pii siib Eugenii nomine im- 



143 Pignora] Fiiii, qui dicuntur 
pignora, qiiia re vcra sunt qna^dam 
pignora amoris, fideiqnc conjugalis. 

Festa luce] Id est, lortunato die : 
erant enim dies nonnulli, quos felices 
putabant, et ex quibus ber.e omina- 
bantiir vetercs. 

144 Foci'] Pareutes libcros rccens 
natos sinu conipiectebantur : id quod 



periuiH se recturum esse poliiceba- Roina ait sc tecisse. 



139 Paribus iriitrnphis] Quia simul 
devicti snnt Eugeniiis et Arbogastes. 

140 Libertate] Quasi reddita sit 
libertas, qiiam erepturus videbatur 
Arbogastes. 

142 Pubentes] Seu pubercs, id est, tur alto.' 
jnvenes, adolescentcs, vigcntcs. 



14) Lucina] Dea parientinm prx- 
ses, qu<v et Juno et Diana dicitur. 

140 Proferreni sidera parlus] Piie- 
ros illustres, veliit de cntlo demissum 
inunus veteres a^piciebant. Virgilius : 
' Jam nova progenies ccelo demitti- 



76 CL. OLAUDIANI I. 

His ego nec Decios pulchros, fortesve Metellos 

Praetulcrim: non, qui Poenum domuere ferocem, 

Scipiadas, Gallisque genus fatale Camillos. 

Pieriis pollcnt studiis, multoque redundant 150 

Eloquio : nec desidiis, dapibusve paratis 

Indul<,'ere juvat: ncc tanta licentia vitae 

Abripit, ut mores aetas lasciva relaxet: 

Sed gravibus curis animum sortita senilem 

Ignea longaevo fracnatur corde juventus. 155 

tenfiUos. Ego nnn antepono his Decios forles, ant Metellos generonos : non Scipio- 
nes, qui .sitperarerunt Carthaginetises crudeles ; non CamiUos, prolem funestam Gal- 
lis. Illi Fratres e.vcellunt disciplinis Pieriis, ct abundant midla eloqueniia : nec 
delectantur vacare otio et conviriis maf(nificis : nec talis libertas vitai trahit hos, 
aut adolescentia effrctnata remittit mores: sed juventus fervida nacta mentem ma- 
turam pro magnis ncgotiis, rctinetur sapienlia senili. Rogamus te, o Theodosi, 



cum «ed a ni. sec. emend. peterent Vat. opt. — ^147 nec duo Med. Petav. pr. 
non Vat. quint. fortesque Pric. — 148 nec Med. quart. — ^149 lethale Leid. pr. 
Pric. et Cod. Jun. letale Vat. quint. Pal. Med. pr. Pric. Moret. CatuUos Vi- 
cet. fortesque Pric. — 151 rion Vat. opt. Farn. deUciis Pric. dapibusque Vat. 
quint. desidiiE Heins. — 152 juvat Exc. Lapti. parant Vat. opt. vet. Gyr. Farn. 
Med.quart. et ed. Vicet. Colin. — 153 Arripit Vat. duo, Pal. Farn. Pric. arri- 
puit Junt. aut...relaxat al. ut...relaxet dno Med. et Pal. aut vel ttt Vat. quint. — 

NOTiE 

147 Decios pulchros] Id est, fortcs. que BoeotiaB, Musis sacer : vel Pieria 

Virgilius : ' Satus Hercule pulchro, est regio Macedoniee, in qua Musar. 

Pulcher Aventinus :' id est, fortis, ex Jove et Mnemosyne, seu jNlemo- 

&c. Decii autem se pro patria devo- ria, natae sunt: hinc Pierius, perti- 

verunt : pater bello Latino, filius bel- nens ad Musas. 

lo Hetrusco, nepos bello Tareutino, Pieriis poUent studiis'] Excelhint 

et omnes sua morte Romanis victo- cognitione artium quas docent Mu- 

riam pepererunt. sae Pieria;, hoc est, artium ingenua- 

MeteUos'] Metelli fuere illustres : rum. 
iuter hos Macedonicus, Numidicus, 151 I)(j/)»6«5 pnraijs] Conviviis mag- 

Celticus, a devictis provinciis sic no appaiatu extructis. 
appellati. 153 Mores cetas lasciva relaxet] Mtas 

149 Scipiadas'] Scipiones muiti fue- juvenilis, lascivia; jocisque obnoxia, 
re ; at iUustriores Africanus major, non relaxat eorum mores severos, et 
et Africanus minor, a devicta Africa, ad virtutem intentos. 

deletisque Cartliagineusibus. 155 Longccvo corde] Cor sumitur 

CamiUos] CaniiUus Roniam a Gal- pro sapientia ; quia veterum non- 

lis liberavit, uude et alter Romuhis nulli ejus sedem in corde esse repu- 

dictus cst. tabant. Unde * egregie cordatus 

150 Picriis] Pieria est urbs mons- honio,' id est, sapiens. Ennius. Lon- 



IN PROB. VT OI,YH. CONy. 



77 



lllis, quam propriani duciint ab ori<iine, sortcm 
Oramus pr?pbere velis, annique lulurum 
Devoveas venientis iter : non improba posco : 
Non insueta dabis : domus hoc de morc requirit. 
Annue : sic nobis ScAthicus famuletur Araxes, 
Sic Rhonus per utrumque latus : Medisque subactis 
Xostra Semiramia? tiraeant insip;nia tnrres : 
Sic fluat attonitus Romana pcr oppida Gann^es. 

Ductor ad ha?c : Optata jubes, ultroque volentem, 
Diva, rosjas : uou hajc precibus tentanda fuissent. 



IGO 



166 



ut difcneris dare illis fratribus munvs, qund vehit debitum trnhunt a fccntesui, et 
dcstiyus illis cursurn renturum anni sciiurntis: nnn peio injusta: non daliis extraor- 
dinaria: /amilid jinstulat hoc nnmu^ ex consuetudine. (vncede. Sic Ara.res Scy- 
thia serviat nnhis : sic lihcnits pcr ripam f;cminam serviat : et Medis svperatis 
arces Bahylnnismetunnl sinna nostra: sic Ganf^cs admiransjluat perurhem Itonia- 
nam. Princeps respoiuiit <u/ i//ri: Imperasquod opto, o Dea,et precaris nie cupien- 
tem id sponte. Tson preccs adhibendce fuissent atl illas res. An ohlivio scjyeht 



156 qui propriam Moret.— 159 Hoc Leid. pr. atqne ifa ex Petav. pr. legit 
Heinsius. Wf Vat. qnint. Farn.— IfiO rotis pro nohis Vat. qnint. Exc. Lapti 
ot Aid. Parin. Jiint. Colin. Ora.res Moret. Arta.rerxes Vicet.— ICI Mediisqne 
Med. pr.— I(j2 slupeant Pulni.— 164 adhuc Vicet.— 1C5 hic Ald. ed. Parm, 



NOTii: 



gavo corde, id est, .sapientia,qualem ha- 
bet iongtevus, seu senex. Illi itaque 
erant veoyfpovTe^, juvenes-scnes, quia 
in aetate juvenili senilem prudentiani 
liahebaiit. 

Frcenaturl Egreirium est fervidae 
aptatis fr.vniim sapientia, sine qua 
ruit atqiie pcssundatur lia-c -.Etas. 

150 Snrtem] Consulatiim, qui ve- 
hit sorte ita proprius atcpie debitus 
est genti Probonim, nt illi nascentes, 
al) ipsa origiiie ducere vidcantiir fe- 
licitatem h^reditariam tanta.- digni- 
tatis adipiscenda-. Unde S. Hiero- 
nymus : ' Niinc mihi Pioboruni et 
Olybriorum repeteiida siint nomina, 
et illustre Aiiicii sangiiinis genus : in 
qiio aut nullus, aut rarus erit, qui 
non meruerit (.^onsiilatiim.' 

158 Devoveas venientis iter^ De- 
signes hos futuros Consules, .simul- 
que duces ac rectores anni sequentis. 



159 Domus] Familia Proborum 
ea est, ut iioc ipsi munus debeatur, 
quod Probi pro niore tanta cum 
laude gerere consiievcnint. 

ICO Sic nnbis famulctur Araxes] In 
gratiam cjus muneris, quod Probi."i 
concedes, optamus, ut adjiciantur 
imperio eae omnes rcgiones remotaf, 
quas alluit Araxcs, quas alluit RhC' 
nus, &c. 

Scythicus Araxes] Araxes est fln- 
vius Armenia-, vicinus .Scythiae, et 
ideo dicitur Scythicus. Rhenns est 
ingens Europae fluviiis, magnam Ger- 
maniip partem et Piclgium alluens. 

161 Mcdisque] INIedi sunt popnli 
Asia>, apud qiios est Habylon Par- 
thorum Metropolis,qiiam ex Ovidio, 
' Dicitur olini Coctilibus miiris cinx- 
isse Scmiramis urbem.' SemiramiiB 
antem, id est condita; a Semiramide. 

16S Ganges] Est fluvius anrifer 



78 CL. CLAUDIANl I. 

Usqiie adconc meam condunt oblivia mentem, 
Ut pi<rcat ni'miiiissc Probi, quo vindice totam 
Vidiiniis Ilcspcriam, lessasque resurs^cre gentes? 
Ante dabunt hycmes Nilum ; per flumina damoe 
Errabunt, ulacicque niger damnabitur Indus ; 170 

Antc Tliyesteis iterum conterrita mensis 
Intercisa dics rcfugos vertetur in ortus, 
Quam Probus a nostro possit disccdere sensu. 
Dixcrat, ct velox jani nuntius advolat urbem. 

meuin aniinum usque adco, ut nolim recnnlari Probi, quo liberalore, aspcximus 
omiicm Ildliam, ct populos afflictos recreari? l'rius veQiones Nili paticntur hye- 
mem : priiis dama; vagulmntur pcr fluvios, et Indus niger constringctur gelu ; prius 
Sol denuo territus cimviciis Tliyesteis, interruplus redibit ad Orientem refugientem, 
quuin Probus possit removeri ab animo nostro. Sic locutus erat ; et statim nuntius 



Junt. et Vicet. — IGG condant Livin. quod piaefert Heins, — 1G7 pudcat duo 
Med. Pal. bonis Vv\c. jmlice Farn. Pric. vindice Leid. pr. Moret. et vet. Gyr. 
coram pro totam Med. quart.- — 1G8 falsasque Palat. turres vel gentes Moret. — 
169 daiiine Vicet. — 171 modo territa Pctav. pr. a m. pr. — 172 interscissa 
Moret. — 173 A'oss(* Vicetin. discendere Vium. Jwn. rf«sc«^rfere Exc.Lati.Hein- 
sius conjecerat dcscendere, quod exstat in edit. Vicet, et velox Exc. Laeti. 
Heinsius correxerat, at. Ja»t oniittit Vicet. axem pro ur6m Vat.pr. Med. 

NOTiE 

Indorum. Fluvios depictos in tri- pestates ferenti. Hypaliage. Ante 

umphum fcrri jubebant Imperatores ; Nilus eniittet Aquiloncm et hyemem : 

ideoque sif /Zua^, idest,fiuens feratur vel, prius per hyemem exundabit 

in trinmphum, quod designaret In- Nilus, Quod falsum, quia semper 

dos victos, ffstate exundat. 

167 Vindicel Barthius legit jxt/uf , 170 Glacieque niger] Heinsius prae- 
id est, priEfccto; quia Probus Pra;- fert, glacieque piger, coustringetur 
fectus erat Pratorio in Italia, et atque damnabitur, vel niger Indus 
severis judiciis i)opulos regebat ; vel dicitur propter Indos coloratos seu 
vindice, id est libcratore, quod Ita- nigros. 

liam vindicarit, seu liberaverit a Indus] Fluvius est maxinius in 

moribus pravis, India. 

168 Ilespcriam} Sic dicitur ab 171 T/ti/esfcw] Atreus constupra- 
Hespero, stella occidentali, quia tani a fratre Thyeste uxorem indig- 
Italia Grascis, qui eam dixerunt nans, ejus ipsi tilium dedit epulan- 
Hesperiani, est occidentalis : Hes- dum : quod convivium Thyesteum ne 
periam inagnam vocat Virgilius, quia Sol videret, retrorsus cursum con- 
Hispania dicitur quoque Hesperia, vertisse dicitur, 

169 Ante dabunt] Id est, prius 174 Dixcrat] Dixerat talia Theo- 
regiones Nilo tinitimaf; obnoxiap, erunt dosius Iniperator, et statim nuntius 
liyenii, seu Aquiloni hybernas teni- equo citato advolat in iirbem Roinain, 



IN TROn. ET OLY». CONS. 



Exlomplo strcpncro cliori, collcsquc canoris 
Plausibus impulsi scptcna voce rcsultant. 
Laetatur vcncranda parcns, ct poUice docto 
Jam ])arat auratas trabeas, cinctustjiic micantes 
Stamine, quod molli tondcnt dc stipite Seres, 
Frondea lanioeree carpcntcs vcllcra sylva? : 
Et lonirum tcnues tractus producit in aurum, 
Filaque concreto cooit squalere metallo. 
Qualis ])urpureas pra;bcl)at candida vestes 
Xuminibus Latona suis, cum sacra rcdirent 
Ad loca nutricis jam uon errantia Deli. 



ro 



180 



185 



ctler accurrit Rnmam. Statiin coeliis plausere, ct coUcs agildti acchimationihus 
.-onoris ranittunt septem voces. Matcr l'rol)oritni renvrahilis gaudet, et jam pra- 
parut pcrita niauu Iraheas (extas auro, ac resles nittules rellere, quod Stres dtpec- 
tunt e.r trunco luolliculo, coUi^entcs in foliis rellcra nemoris lanigeri. Ac mtiter 
prvtendit htmiuas suhliles in filiini aureum lonf-um, el co^it fila rigescere metallo 
conglutinuto. Quemadmodum pulchra Latonn dahat reslimenta Diis ex se natis, 
cum revertcrcntur ad regionem sacratam Ddi allricis, non jam fiuctuantem. 



Illa 



qnart. Farn. etl. Vicet. — 175 frcmvere Vat. qMiiit. — 170 pulsihus ed. Vicet. 
ranu. .Iiint. et Coiin. plausihus Alil. impulsu Pric — 178 cinctusque Leid. pr, 
Moiet. duoIMeii. Petav. pr. vet. Cyr. Jam purat anctoritas, currusque Vicet. 
auratiis traheas Parm.— 179 tundent'\'k-et. condent Ald. tondunt Vat. pr. Pal. 
Farn. cohi/hh* Vat. qnint. cespite Mtti.\. pr. Palat.— IS2 cohoc^o vel conserto 
Petav. pr. conserto Bartliii libri. cogit incalere\Wel.—lSi LuniinihusVtic. 



NOTiE 



qui Probino et Olybrio deferret in- 
signia Consulatus. 

Urhcm] Cawa Urbs dicitur, iiitel- 
ligitiir Konia pcr exccllentiam. 

175 Strepticrc chori] Chori Nyin- 
pliarnin pliuisere, qiuisi Probino ct 
Olybrio delalum honorem gratula- 
rentur. 

17G Plausihus'] Universae url)is 
acclamationibus, septcm Romac col- 
les resonant, el ideo septem remit- 
tunt voces. 

177 Parens] Mater Probini etO- 
lybrii, quA- tiliis parat vestes ex pris- 
00 morc, qiio matres filiis Heroibus 
vestimenta concinnabanl. Snccessus 
Iiberoruiii,part-ntiim l<riitia est. 

178 Trahcas] Trabca est vestis 
Consularis. 



179 Molll tondent dc stipite Seres] 
Hi populi ad Orientem habitant su- 
pra Siiicuses : ' perfiisam aqua de- 
pectentcs froiidium caniticm.' Plin. 
Unde moUi de stipite, quia materia 
stipiti haMcns aqiia mollicbatur. 

182 PHuqtte concreto] Fila Scrica 
ita involvit filis aiireis, iit utrunique 
simul concrevissc videatur. 

183 Qualis] Qualis est Latona, 
talis est l^roba : sicut Latona dat 
vestes filiis suis ApoUini et Dian», 
sic Proba vcstes parat tiliis suis Pro- 
bino cl Olybrio. 

184 Numinihus stiis] Diis ex se 
natis; nam ApoUo et Diana ab ipso 
ortu Dii erant. 

185 Ad hca sacra Dcli] lu insula 
Delo Latona peperit Dianam et 



80 CL. CLAUDIANI I- 

Illa feros saltus ct desolata relinquens 

Majnala, lassato ccrtis venatibus arcu : 

Phoebus adhiic nigris rorantia tela venenis 

Extincto Pythone ferens. Tunc insula notos 

Lambit aniica pedes, ridetquc ^sj^ajus alumnis 190 

Lenior, et blando testatur gaudia fluctu. 

Sic Proba pra^cipuo natos exornat amictu ; 

Qua^ decorat mundum : cujus Romana potestas 

Foetibus augetur: credas ex asthere lapsam 

Stare Pudicitiam, vel sacro thure vocatam 105 

\yia.na. descrens sylcas sm^us, et Micnala direptn, sagittafati^atar:enatiombus cer- 
iis : ApoUo portans jacula adhuc stillantia tabe morlifera, Pythone occiso : tum 
Delos insula grata vokitur nd pedcs cognitos Niiminimi, et JEgaus mitior adulatur 
alumnis snis, ac significat lcelitiam siiam undis blandientibus. Ita Proba decorat 
jilios resle singulari : Proba quce ornat orbem ; cujus Probae fcecunditate potentia 
Romana amplijicatur. Putes Pudicitiam ex coelo demissam adesse, vel Junoneni 



— 1S6 ferox pro feros Vat. opt. — 187 certis venatibus Petav. pr. duo Med. 
vet. Gyr. venantibus Ald. Crelam venantibus Ald. Junt. Cretam ed. Vicet. 
centum al. cunctis venantihus Pric. — 191 J<etior Petav. pr. luctu Med. pr. 
fletu Leid. pr. a m. pr. et Moret. Cod. Jnii. a m. pr. — 192 prcecipuos Moret. 
exornet Pal. Med. pr, — 193 Et pro Qua Meti. qiiart. — 196 avertere Moret. 

NOT.E 

Apollinera : Apollo insnlam fluctii- sulam, qiiae Caprae, alyhs, speciem 

antem antea atque ' Eirantem My- refert. Alii alias afferunt etymolo- 

cone celsa Gyaroque revinxit, Immo- gias, de quibiis nos alibi. 

tamque coli dedit, et contemnere Alumnis] DiansE et ApoUini, qui 

ventos.' Virgilius. nati et educati iu Delo insula maris 

187 Mcenala'] Ma?nalus, Arcadia? jEgaei. 

luons est, Dianae sacer, ejusqiie ve- 192 Probal Hsecmater Probini et 

nationibus notus. Olybrii, nobilitate, doctrina, atque 

Lassato certis venatibus nrcu] Id castitate fuit insignis, ut altera Cor- 

est, arcu certo, qui semper praedam uelia. 

certo ferit, fatigato in venatibus. Pracipuo amictu'] Veste Consulari, 

189 Pythone'] Vide Carm. ii, in qu<e singularis et praDcipua erat. 
Ruf. 193 Decoruf] Proba dedit nova 

190 Lambif] Insula, velut canis miindo ornamenta, dum peperit ge- 
blandiens, lambit pedes Numinum niinos Consules, eosque iiiustres, 
redeuntium. Romana potcstas] Consulatus. 

Mgeus] Neptiinus jEgaeus, qui sic l^^.-ln^ttM)] Amplificatur, ornatur. 

appeilatui- a Virgilio et aliis, quod 195 Stare Pudicitiam] Adstare 

^gae Euboicae sint urbs, ubi tem- praesentem, et ex ccelo descendisse : 

plum est Neptuni ; vel iEgaeus di- ccelura enim petierat, abominata c«e- 

citnr a scopuio prope Teneduni in- des, raptus, &c. 



IN PROB. ET OLYB. CON«. 81 

Junonem Inachiis oculos advcrtcre (emplis. 

Taleni nulla refcrt antiquis pagina libris, 

Nec Latia" cecincre tuba^, nec Graia vetustas : 

Conjuge di^a Probo : nam tantum ccetibus cxtat 

Foemineis, quantum supereminet ille maritos : 200 

Ceu sibi certantes, sexus quid possit uterque, 

Hunc legerc torum : taceat Nercida nuptam 

Pelion : o duplici foecundam Consule matrem, 

Felicemque utcruni, qui nomina parturit annis ! 

Ut sceptrum gessere manu, membrisque rigentes 205 

Aptavere togas, signum dat summus hiulca 

inrocatatn thure sncrato convertere oculos in deluhra Inachia. A'u/te monumenta 
in scriptis vetcrihus tuterunt tulem matreni, nefjue Musce Italicce laudaterunt, 
ncque antitfuitas Graca. Digna tsl Proho marito : nam tuntum superat choros muli^hres, 
quantum ille superal viros: quasi uterque se.riis puf^nuns, quid raleat, elcgit sihi hunc 
thulamum. PcUon nions sileat Thetida nuptam. O matrem fwcundam duohus 
Consulihus, ventremque fortunafum, qui peperit Consules annum nominantes ! 
Posteaquam Probiniis et Olv briiis tulemnt manu sceptrum, ct induerunt corpus 
vestibus concretis auro, Jupiter supremus mittit signum, nubihus dehiscentibus, et 



et Med. quart. in aliis Vicet. — 198 non Grceca Pal. grata Vat. opt. Farn. 
Moret. pro Graja, atque ita correxerat Heinsiiis. — 199 instat pro e.rstatYat. 
opt. Farn. — 200 i/?a tiuo Med. — 201 Ceu sibi cert. Hi quatuor versussequen- 
tes desiderantiir in Vat. diiobus, ut et in Pal. Farn. Pric. Med. duob. Leid. 
pr. Petav. pr. necnon in ed. Parni. et Vicet. quales hic sunt, debentur Claverio. 
— 206 togam Med. quart. — 207 genitamque in duob. Med. — 208 Aspera vibrati 

NOTJi: 

190 Junonem'] Haec Saturni et 201 Sexus quid possit uterque] Qaaai 

Opis filia, Jovis soror et conjux, Dea sexus uterque pugnarit, hoc ut Probi 

regnornrn divitiarumqne habita. Probaeqiie niatrimonium celebra- 

Inachiis] Jiino post spretam a retur. 

Paride tbrmam, Graeciara sa^pius 202 Nereida'] Thetidem matrem 

frequentabat, et potissimuin Ina- Achillis, quae in l'clio Thessaliae 

chium, seu Argos Hippium in Pelo- monte, Peleo nnpsit. 

pooneso. Plinius. 204 Nomina parturit unnis] Dixi- 

Oculos adrerlere] Aspectus Deo- mns supra Consulcs nomen annis 

rum, mortaliuin est felicitas. dare solitos. 

197 Talem] Non legimiis apud 205 Sceptrum'] Statim atqiie Pro- 
antiqnos talem extitisse, qualis Pro- binus et Olybriiis inceperunt gestare 
ba est. sceptrum eburneum, seu insigne ma- 

198 Tuhce] Vel Musae, quiu tubas jestatis Consularis ; cui sccptro in- 
citharasque animant ; vel tubae, id sidens Aquila, RoinanaE virtutis in- 
est, vcrsus vatiim Heroicorum non dex, depicta erat. 

cecinerunt talem, qualis est Proba. 20G Signum dat] Dat emittitque 

Delph. ct Var. Clas. Claud. F 



82 CL. CLAUDIANI I. 

Nube pater, gratamque facem per inane rotantes 

Prospera vibrati tonuerunt ominanimbi. 

Accepit sonitus curvis Tiberinus in antris 

Ima valle sedens, arrectisque auribus haesit, 210 

Unde repentinus coeli fragor : ilicet herbis 

Pallentes thalamos, et structa cubilia musco 

Deserit, ac Nymphis urnam commendat herilem. 

Illi glauca nitent hirsuto lumina vultu, 

Coeruleis infecta notis, reddentia patrem 215 

Oceanum : crispo densatur gramine colla. 

Vertice luxuriat toto crinalis arundo ; 

Quam nequc fas Zephyris frangi, nec sole perustam 

poU volventes lumcri jucundum, concussi, tonando emiserunt auguria felicia. Tibris 
audivit murmur in caierna curcata, Tibris sedens in profunda valle, et auribus 
erectis obstupuit, unde sonitns subitus cceli proveniret : statim relinquit alveum 
squalentem graminibus, et lectum stratum musco, atque tradit Nymphis urnam 
dominam. Oculi ccerulei, facie hispida, distincti maculis viridibus, similes parenti 
Oceano fulgent iw ipso Tibri : habet cervicem crispatam herbis spissis. In toto 
capite Tibris canna viget pro crinibus, quam cannam rumpere non licet ventis, nec 



Vat. quint. et ed. Vicet. tenuerunt Vat. duo, Pal. Farn. Pric. Vicet. Parm. 
Bartli. sonuerunt edd. Anistel. Blaw. et Elzev. temuerunt Petav. pr. omnia 
Pal. omina duo Med. et vet. Gyr. — 209 Accepits.curvis Tib.Heixisiusas- 
cripserat loca Ovid. (Lil). i. Fast. 561.) ' Accipio revocamen, ait.' et IMetam. 
in fab. ^aci (Lib. vii. 620.) Accipio, de tonitru. curvisque Tribu7ius Junt. Exc. 
Lzeti, unde Heinsius conjeccrat Tiburnus. curvusque Tribunus Vicet. Parm. — 
210 arrectisque Ald. et Var. Lect. e margine ed. Parm. arrectis auribus, sine 
copula, Exc. Laeti, Vat. duo et Farn. erectis Vat. quint. Pal. Leid. pr. Petav, 
pr. duo Med. vallibus unus Barth. kausil etiam duo ejusdem. Pric. amnibus 
Vat. quiut. — 211 coeli Var. Lectt. e marg. Parm. proprii Pal. papuli duo Vat. 
Farn. Pric. scopulis Sixtin. (juod Heinsio probatum, qui lizec ascripserat. 
leg, scopulis. de Roma alibi, Qucb scpfem scopulis zonas imitaris Olympi. — 
212 Heinsius legit Squallintes. structa Vat. duo, Pal. Faru. stracta pro varia 
lectione Pal. — 213 uut Med. duo. urnam Vat. pr. Leid. pr. Moret. vet. Gyr. 
Petav. pr. duo i\led. dominam \u\g.dvmum al. — 214 illa pro illi Med. duo. — 
215 Caruleisque Isingr. Ed. Gryph. caruleisque refecla Junt. Colin. Cceru- 
leis absque copula, Petav. pr. Med. duo, ed. Parm. et Vicet. membris unus 
Barth. — 216 Oceani Med. quart. densatiir Leid. pr. a ni. sec. densuntur Vat. 

NOT« 

fulmensecundum, seu prosperuni, ex erigunt aures auditurl, sed erignnt 

quo omnia fortuiiata fore credantur. capnt in qtio sunt aures. 

209 Tiberi7ius] Fliivins sciliret Ro- 213 Urna>n herileyn] Ipse Tiberis, 
mam alluens, qni et Tibris et Tiberis qui Herus seu Dominus est, commen- 
dicitur. . dat urnam suam Nymphis. Urna, cu- 

210 Arrectis auribus hicsit'\ Atten- bile, barba, et alia ejusmodi, tluviis 
tius audiyit, observavit : homines uon tribuuutur. 



IN I'ROB. KT OLYB. CONS. 83 

-^stivo candore mori : sed vivida frondet 

iEqua?vum complexa caput : taurina levantur 220 

Cornua temporibus raucossudantia rivos. 

Destillant per pectus aquse : frons hispida manat 

Imbrihus : in liquidos fontes se barba repectit. 

Palla graves iuimeros velat, quam ne\ erat uxor 

Ilia, percurrens vitreas sub gurgite telas. 225 

Est in Konuileo procumbens insula Til)ri, 
Qua medius geminas interfluit alveus urbes 
Discretas subeunte freto, pariterque minantes 
Ardua turrigerae surgunt in culmina ripae. 

soli exlin^iere eam adustam calore csstatis : at illa vigens frondescit, cingens 
verticem coievum : cormia tauri coruibns similia attolluntur cffundentia ex tempo- 
ribus fluvios snnoros : aijutc fluunt per sinum: frons liirsula stillat pluviis : barba 
se componit in fimtes claros : pallium tigit linmeros ingentes, quod pallimn cotyux 
Ilia texuerat, cottficiens tctas cryslallinas sub vortice suo. Insula est sita in Tibri 
Romuleo, qua flinius inttrpositus irrigat velut (/«a.s urbcs separatas aquis inter- 
fluentibus, et liltora excelsa aqualiter et lurrita attoUuntur in moles altas. Con- 



dno, Farn. Pric. gramina Pric. a m. pr. gramina collo Moret. — 219 invida 
spondet ed. Vicet. frondmt Moret. et Vat. qnint. — 221 pro raucos Heinsius 
conjiciebat flavus vel glaucos.— 222 distillant Vicet. — 223 repectit Moret. duo 
Vat. duo Med. Farn. Pctav. pr. reflectit al. resolvit nnus Bartli. et Palmer. 
recepit Vicet. Parm. Ald. Isingr.— 225 Hia Vat. opt. Moret. Petav. pr. ct ed. 
Vicet. ///« Vat. quint. Leid. pr. Pal. Pric. Exc. Laeli. procumbens \no per- 
currens Pal. — 22G Heinsins in margine primve snae. edit. legit procurrens. 
— 227 Quo Ald. Junt. Colin. medius geminus Petav. pr. inierfluit Vat. quiut. 

NOT;E 

221 Cornua] Hjec tribnnntnr flu- insula ; sic apparet ob fretum arc- 

viis, vel ob fremitum aqnarnm mugi- tum. 

entium, vel quia fiudnntur aliquando Insula] Tarqiiiniis ejectis, populus 

in cornua. furens eorum segetes in campo Mar- 

Temporibussudanlia] Emittentia ri- tio avulsas in Tiberim conjecit : inde 

vos ex utroqne cajiitis latere, nata insula in carinae formam coaluit, 

224 Neveral] E.v more matronarum qua; sacrata est .iisculapio, et quaj 
veterum, quae vestes maiitis conficie- serpentis Epidaurii appuisu famosa 
bant. est. 

225 Ilia] Romnli mater, uxor Ti- 227 Geminas urbes] Tiberis ita per- 
beris, qui ideo ab Horatio dicitur, raeat Romam, ut inde velutduas ur- 
' Uxorius amnis.' bes eflicere videatur. 

226 /2om«/t'o] Tibris dicitur Rorau- 228 iMinantes] Kes altiores niinari 
leus pra.'sertiui, qnia Maritus Iliae, dicuntur a Poetis, Virgiiius : * Ge- 
quae niater erat Romuli ; et quia, miuique niinantnr In ccelum scopuli.' 
Romulo et Remo expositis, dicitur 229 Culmina] Villae nimirum scu 
aquas retraxisse, ne pneris noceret. praetoria auuLiiissima turres altius 

Procumbens] hx planitiem porrecta attoUunt ad ripam utramque Tiberjs, 



84 CL. CLAUDIANI I. 

Hic stetit, et siibitum prospexit ab aggere votura, 230 

Unanimes fratres, juncto stipante Senatu, 

Ire forum, strictasquc procul radiare secures, 

Atque uno bijuges tolli de limine fasces. 

Obstupuit visu, suspensaque gaudia vocem 

Oppressam tenucre diu ; mox inchoat ore : 235 

Respice, si tales jactas aluisse fluentis, 
Eurota Spartane, tuis : quid protulit asquum 
Falsus olor, valido quamvis decernere cestu 
Norint, et ratibus saevas arcere procellas ? 
En nova Ledaeis soboles fulgentior astris. 240 

stitit hic Tibris, et e colle aspexit statim desiderium suuni, fratres scilicet 
amicissimos incedere in fonim, Senatu conjuncto comitante, ac longe secures distric 
tas fulgescere, etfasces geminatos ajferri ex una domo : admiratus est videns, et 
lcEtitia incerta cohibuit longum vocem compressam ; tum incipit loqui : O Eurota 
Lacedcemoniensis, cide an glorieris tulisse similes viios prope Jlurium tuum. Cyc- 
nus simulatus quid a-quale edidit ? Etsi filii ejus sciant pugnare cestu duro, et 
remocere tempestates perniciosas a navibus: ecce proles recens, clarior sideribus 



Heinsius emendat interluit,— 250 conspexit Leid. pr. Moret. Jun. — 231 juncto 
Moret. Petav. pr. a m. sec. i\Ied. pr. ed. Parm. et Vicet. juxta vel 
junctos Vat. quint. junctum conjecerat Heinsins. cuncto Barth. — 233 imo 
Vat. pr. Vicet. uno Exc. Laeti. bijuges vel binas Vat. quint. lumine ]Moret. 
Med. pr. Pric— 234 Obstipuit Pric. Petav. pr. qui tamen a ni. sec. obstre- 
puit babet. supprcssa unns Barth. ostensa alter. — 236 fluentes Vicet. — 
237 Eurotas Med. qnart. Eurotas Spaiiasve IMed. pr. Pal. Moret. Eurota 
Ald. Spurtave duo Vat. Sparteque Pric. Sparteve Farn. Eurotas Sparteve 
Leid. pr. Cod. Junt. Vicet. Isingr. Parm. Ald.— 239 Norint Exc. La^ti. Hor- 
ruit duo Med. et ed. Vicet. Norit et a rfl^Leid. pr. Novei-it Vat. duo, Farn. 
Pric. Noverit aratibus Moret. Novit e^ a Cod. Jnn. norunt ct Kxc.Yoss. — 
240 £nExc. La?ti. £< dno iMed. Tu edit. \icet. fulgentibus Pr[c.—2il aptat 

NOT/E 

230 Votum'] Aspexit fratres unani- fluvius, quem Tiberis alloquitur, flu- 

mes, qui erant causa votorum suo- vius fluvium ; Romanns Graecum. 

rum, seu desiderii sui, ' 238 Falsus olorl Jupiter in Olorem 

232 Secures, Sfc. fasces, 8|-c.] Sunt conversns cum LedaTyndari conjuge 
insignia Consulatus, qute a lictoribus concubuit, et inde nati Helena et 
ante Consules gestabantur. PoUux frater Castoris, <iui inde Le- 

233 Bijuges] Fasces geniinatos ; dapi dicuntur. 

sex scilicet pro uno Consuie, et sex Decerncre cestu norintl Castor et 

pro altero, qui tamen ex una domo Poliux, qui magni pugiles extitere. 

attollebantur, quod rarum. 239 Ratilms arcere procellas] Non- 

234 Suspensa gaudia] Incerta, res nunquam in mari apparent duo ignes, 
enim tanta tanique singularis erat, ut qui vocantur Castor et PoUux, et 
dubitaret an re vera duo fratres es- inde nauta; prassagiunt tempestates 
sent simul Consiiles. sedatum iri. 

237 Eurola] Hic uotus est Laconiae 240 Ledais astris'] Castore et Pol- 



IN PROB, FT OLYB. CONS. 85 

Ecce mei cives : quorum jam Signifer optat 

Adventum, .stollis^iue i^arat convexa futuris. 

Jam per noctivagos doiuinetur Olybrius axes 

Pro Pollucc rubens, pro Castore tlarama Probini. 

Tpsi vela rcii^ent : ipsis donantibus auras 245 

Navita tranquillo nioderabitur aequore pinum. 

Nunc pateras libare Deis, mmc solvere multo 

Nectare corda libet : niveos jam pandite coetus 

Naides, et totum violis praetexite fontem. 

Ledctis: en ches mei ; quorum advcntum jam cupit Zodiacus, et prcpparat cceh.itn 
Vxsfuturis siderihus. Nunc Ohjhrius regnet per caiuin nnctu volutuni, prn 1'olluce 
ful^ens, et ignis I'rohini pro Castore. Itli fratics fiuhernahunt naves : illis danti- 
bus ventos, nauta reget nacem mari placido. Jam juvat sacrificare vinu Diis,jam 
liberure unimos rino copioso : o \aides explicale nunc clioros catididos, et cingite 
fontem totumflorihus. Sylvce producanl mella: Jiuvius nunc ciirrat faciens ebrios 



Moret. qiiod probare visus Helnsius, t|ui in vs. seq. legehat yl(/mi<H, ut sc. 
Sit;nifer eorum ativentu convexa aptare et parare vitleatur stellis futuris. — 
243 Olimbrius Moret. Vat. opt. Leid. pr. Pal. Farn. Pric. Petav. pr. Metl. duo 
et ed. Vicet. — 245 regant Pal. i\Ied. duo. donantihus Moret. Petav. pr. Med. 
duo, Ald. et ed. Vicet. nnde Heinsius conjiciebat ipsisque domantihus. domi- 
nantibus VH\g. — 24G pinus pro pinuin Med. quart. Pal. et Pric- — 247 palrias 
Vicet. libare Deis E%c. hxti. lihateXnt. pr. Dto Pric. Dtwm Med. qnart. 
— 248 niveo catu Vat. opt. Pal. Farn. ed. Vicet. niveo pangite ccetu Med. diio, 
et Pal. a m. sec. />er§-i<t' Med. qiiart. a m. sec. nivcojam plaudite catu Pvic. 
cincius conj. Scal. — 249 yaiadcs duo Vat. Pal. Farn. Pric. Cod. Jun. cd. Vi- 
cet. et desideratnr in duob. Med. Leid, pr. Petav. pr. et Cod. Jun. violis 
totum Vat. quint. totam frontem PaL Piic. totiim fontem vcl totamfrontem 

NOTyE 

luce Ledae filiis, qni inter astra relati cceli convcva, sed concava videmus, 

sunt, dicunturqne geniiui, quibusTi- verum Poeta? nou concava, sed con- 

bris ait illustriores esse Probinum et vexa dicunt. 

Olybrium snos cives. 243 Per noctivagos axesl Per cne- 

241 Signifer] Zodiacus qiii fert lestes orbes, qui din noctuqiie vol- 
signa dnodecim : ' Sunt Aries, Tan- vuntur. 

rus, Geniini, Cancer, Leo, Virgo, 247 6Wf('re]Liberare, reoreare ani- 

Libraque, Scorpius, Arcitenens, Ca- nium a cnris, unde Haccbus dicitnr 

per, Ampliora, Pisces.' Zodiacus Lyaeus, airh rov Aueiv, solvere, quod 

porro dicitiir, airh twv ^wup, ab anima- exsolvat aniinum curis. 

lihus, quia si;:na omnia, exccpta Li- 248 Niveos] Candidos, qiiasi ob re- 

bra, speciem gerunt alicujus anima- stitutam libertatem ; qiiin et dies 

lis. festos lajtosque Komani colebant to- 

242 Convexa] Id est, Ctclum parat, giscaudidis. 

ut choris Astrorum Probinus et O- 249 Naidesl Nymphae aquarum, 
lybrius ascribautur. Celeruni non awh rovvaUtVjfluere. 



80 CL. CLAUDIANl I. 

Mella ferant sylvee : jam profluat ebrius amnis 250 

Mutatis in vina vadis : jam sponte per agros 

Sudent irriguae spirantia balsama venas. 

Currat, qui sociae roget in convivia mensae 

Tndigenas fluvios, Italis quicumque suberrant 

Montibus, Alpinasque bibunt de more pruinas : 255 

Vulturnusque rapax, et Nar vitiatus odoro 

Sulphure, tardatusque suis erroribus Ufens : 

Et Pliaethonteae perpessus damna ruinae 

Eridanus, flavaeque terens querceta Maricae 

Liris, et O^balias qui temperat arva Galesus. 260 

Semper honoratus nostris celebrabitur undis 

Iste dies : semper dapibus recoletur opimis. 

Sic ait : et Nymphae patris praecepta secutae 

aquis conversis in vinum : nimc per campos rivi Umpidi emittant balsama odorifera. 
Aliquis currat qui invitet ad epulas mensu: amicce jiumina hic nata, qucecumque 
vagantur sub collibus Italice, et potant pro consuctudine nives Alpium, et Vulturnus 
rapidns, et Nar infectus sulphure maleolenti, ct Ufens retardatus Jlexibus suis, et 
Padus passus mala casus Phaethonlis, et Liris proculcans qucrceta Xlaricce flaventis, 
et Galesus qui alluit agros Tarentinos. Ille dics semper cultus honorabitur aquis 
nostris: usque renovabitur conviviis lautis, Ita loquitur, et Nymphce obedientes 



Petav. pr. prcctexere Med. quart. — 252 spumantia Pal. Pric. deest seq. v. 
Vicet. — 25S Curat iVIoret, reget Vat. opt. Farn. Moret. reget el emend. 
regat Leid. pr. riget vet. Gyr. Heinsius ad firmandam lectionem rogct in con- 
vivia ascripserat sequentia. roget. sic rogare ad convivium Capitol. pag. 55. 
\. 39. in Pertinace. Spartian. init. Sever. pag. 64. p. 111. 1. 7. D. Ambros. apud 
Casaub. pag. 124. 6. — 256 olore sulfureo Exc. Voss. et ras Vicet.— 257 Oufens 
Cod. Barth. Ulfens Vicet. utens Moret. qui et Phetontece exhibet. — 259 fla- 
visque duo Med. tenens Vat. pr. Farn. terens Moret. Petav. pr. Vat. quint. 
Pal. Farn. Med. duo. 3IarisccB Leid. pr. Rloret. item duo Med. Vicet. — 
260 tempcrat arva duo Med. Petav. pr. Livin. ex Virgilio, ' scatebrisqne 
areutia temperat arva.' de Galeso. Haec Heinsius ad oram ed. Antverp. 
quiet in margine primEe su-.e edit. ascripserat locum Minuc. Felic. pag. 17. 
ed. Leid. JEgypti siccitatem temperat Nilus. reparal al. ora Pric. — 261 cele- 
bretur in undis Pal. Pric. Med. duo.— 202 recolalur Exc. Voss. — 264 epulis 

NOT^ 

250 Mellaferant sylvcE^ Quasi sjecu- 257 Ufens'] Fluvius prope Tarraci- 

lum aureum renovetur, Consulibus nam, fluens per Pontinas paludes. 

Probino et Olybrio, quae magna 259 Eridanus] Seu Padus, fluvius 

certe laus est. in Italia Cisalpina, in quem Phaethon 

254 Indigenasfluvios'] In eadem ter- fuhninis ictu dejectus est. 

ra, scilicet Italia, natos, vel Italiam Maricce] Haec Nymplia fuit uxor 

alluentes. Fauni. 

256 Vulturnus] Campaniee fluvius. 260 Liris] Fluvius Canipaniae. 

Nar] Fluvius Umbriae. Virgilius, (Ebalice qui temperal arva Galesus] 

' Sulphurea Nar albus aqua.' Galesus est flavius agri Tarcutini in 



IN FROB. liT OLYB. CONS. 87 

Tecta parant epnlis : ostroqnc infecta cornsco 

llnmida gcmmiforis illnxit regia mcnsis. '^(35 

O bene sionatnm fraterno nomiue tcmpus ! 
O cousangnincis fclix anctoribus anne, 
Incipe quadrilidnm Pliabi torqucre laborem. 
Prima tibi procedat liyems, non frigore torpens, 
Non canas vestita nivcs, non aspera vcntis, 270 

Sed tepido calefacta Noto : vcr inde serenum 
Protinns, et liquidi cleiuentior aura Favoni 
Pratis te croceis pingat ; te messibus aestas 
Induat, autumnusque madentil)us ambiat uvis. 
Omni nobilior lustro tibi gloria soli 275 

Contigit, cxactum nunquam memorataper aevum, 
Germanos habuisse duces : te cuncta loquetur 

imperio patris Tibris, prtpparant domum convivio, et Palatium udum, ornatum 
purpura 7iitenti, rcfulsit mctisis gemmatis. O tempus fclicittr designatum nominibus 
fratrum ! o annc fortunutc, auctoribus fratribus, aggredere volcere opus quadripar- 
titum Solis. Hyems prior effluat tibi non rigens ghicie, non cincta nivibus albis, 
non infestata ventis,sed cakns Auslro tepenti. Inde Ver tranquillum stutim,et flatus 
lenior Zephijri sereni illustret te in pratis Jioridis. jEstas vestiat te frugibus, et 
Autumnus cingat racemis \inoJiuentibus. Honos clarior ioto quinquennio, honos 
nusquam narratus per annos prceteritos, accidit tibi uni, habuisse ductores fratres : 



Leid. pr. duo Vat. Pal. Farn. Pric. peplis Raphel. e conj. Scal. refecta ed. 
Parm. Vicet. Isingr. Gryph. Colin. al. referta niarg. Isingr. infecta Ald. 
—265 Horrida pro Humida Pric. a m. pr.— 207 annus Vat. quiiit. Pal. Pric. 
Exc. L«ti. «nn(f cd. Vicet. anne vct Gyr.Vat. opt. Farn. Var. Lcctt. e marg. 
Parm. et Exc. Putcan.— 269 proccdit ed. Vicet. Parm. Colin. nec Med. 
quart. pro torpens Heinsius conjeccrat torrens.— 271 tepido Petav. pr. Mcd. 
pr. Ald. ed. Paim. et Vicet. trcpido Pal.— 273 atas Pric— 271 vnbuat 
Vat. duo, Pal. Farn. ambiat Petav. pr. et Ald. inbiat Leid. pr. a m. pr.— 

NOT^ 

Italia. Tarentum dicitur autem esse Meridic. 

in CEbalia, quia conditum cst a viris 273 Croceis] Pulchris, picturatis. 

qui ex (Ebalia, seu Laconia, duce Croceum vocant Poetajquodest grati 

Phalanto, profccti erant. aspectus. 

266 O bene signatum] Tempus an- 275 Lustro] Lustrum hic signifi- 

norum desiguabatur per Consulcs. cat spatium quinquc annorum ; quia 

2G7 Cotisanguineisauctoribus]Friitu. quinto quoque aiino, sacriticiis urbs 

bus,quibus aucloribus, attiue ducibus, lustrabatur atque purgabatur. 

anmis procedit, atque denominatur. 277 Germanos liabuisse duces] Poe- 

271 Noto] Ventus est, qui flat a ticc, nam ct alii fratres fuere Consu- 



88 CL. CLAUDIANI 1. IN PROB. ET OLYB. CONS. 

Tcllus, te vaiiis scribent in floribiis Horae, 
Longaque perpetui ducent in saecula fasti. 

terra univcrsa celehrabit te, Horce depingent te in frondihus diversis, et histori<e 
sempiterncc dediicent te in atatem venturam. 



276 exhaustum cod. Jim. — 277 loquatur Vat. quint. Pal. — 278 scribunt et 
ducu7it Pal. Pric, et Med. pr. 

NOTiE 

les ; quanquam et mirum certe il- gebantur, temporum moderatrices. 
lud est, duos fratres simul Consules 279 Fasti'] Erant libri, in quibus 

extitisse. describebantur Consules, et corum 

278 Horte^ Hae virgines esse fin» acta, 



11. 

CL. CLAUDIANI 

IN RUFINUM. 

LIBER I. 



PRyEFATlO. 



ARGUMENTUM. 

Vt post occisum ab ApoUine Pythonem, Parnasso liberiore, Dii Poetas 
andire dlgnati snnt : sic post Rnfinum ab Imperatore interemtum, Clandia- 
num andiunt Koniani Proceres. 



Phcebeo domitus Python cum decidit arcu, 
Membraque Cirrhaio fudit anhela jugo : 

Cum Python vidus arcu Phcebeo dejectus est, et extendit artus expirantes in 

In Rufinum] Hi llbri primo loco snnt in Codicibus Moreti, Lovaniensi, et 
Excerptis Gevartii. in Roticndorphiano lcgitur : Incipit mai^mm opus Cl. 
Claudiani. prce/atio in librum primum. in Vaticano soc. erat : De perfidia Rufini 
et laudihus Stiliconis liber primus incipit. Codex Dominicanonun Florentiae 
ad D. Marci exhibet, Fl. Claudiani Pane^yricon. Incipit liher primus de gestzs 
Theodosii. in Petav. pr. a manu recentc ascriptum : Cl. Chindiitni in Rufinum 
liberprimusincipit. in Codice S. Salvatoris Bonon. est, Prafatio in librum Cl. 
Claudiani. Exc. Leeti habent Cl. Claudiani V. C. Proto^us in Lib. i. hell. civtl. 
Var. Lectt. e margine Parm. similiter inscribnnt, Cl. Claudiani V. C. Belli 
Citilis liber primus. in primo Leidensi erat, Incipit propositio libride Rnfino. in 
Vaticano tertio deest liber primus et pars secundi. 

1 Pytho Vat. quart. Phiton Lov. qni sic semper exhibet. Vicet. et Parm. 
id dec. unus Barth. concidit Bonon. Oxon. sec. et Sciied. Gud.— 2 solo 

NOTyE 

In Rufinum] Rufinns cx Gallia hiit apud Theodosium Imperatorem, 
Aquitanicaoriundus, gratia adeo va- ut et praefectus praitorii lactus fue- 



90 CL. CLAUDIANT 11. 

Qui spiris tegeret, montes, hauriret hiatu 

Fhimina, san^uincis tangeret astra juhis: 
Jam hher Parnasus erat, nexuque soluto 5 

Coeperat erecta surgere fronde neraus. 
Concussaeque diu spatiosis tractihus orni 

Securas ventis explicuere comas. 

monte CirilKro: qui Python operiret montes flexibus, absorberet fiuvios hianti 
«;i\tture, atlivgcret Calum cristis rubicundis : Parnassus jam erat liberatus, et 
vinadis remotis, sijlva inceperat assurgere foliis elatis, et orni quassuta jamdudum 



Petav. tert. qui etjugo habet.— 3 Rogo mavg. Isingr. Quis Leid. sec. am. pr. 
cuni interrogationis nota. Et vel Qui Leid. pr. spinis Var. Lectt. ed. Antv. 
tegeret sjnris Farn. Petav. tert. — 4 tangeret astra duo Vat. Pal. Rott. Pat. 
Ambr. tert. Moret. sec. qui et cingeret liabet, Exc. Laeti et lib. Lucens. tin- 
geret Bonon. Reg. Oxon. sec. Thuan. Leid. duo, Anibr, duo, Petav. sec. Tho- 
los. Farn. Ald. ed. Vicet. Exc. Gevart. Var. Lectt. ed. Antv. cingeret Sched. 
Gud. tingeret vel tangeret Vat. quint. ambo Moret. tergeret vel tangeret Vat. 
qaart. tangeret, tingeret vel tergeret Oxon. pr. quod Heinsio probatum. in 

Lov. erat gueret astra et t videbatur deletum; dein inter lineas tangeret 

rescriptum. ut fuerit tergueret. Heinsius ascripserat locnm ex Lib. n. de 
laud. Stilich. 272. ' sumnia; tangunt laquearia crista; :' ubi ex Med. pr. re- 
posuit terguunt.—o Parnasus Lov. Leid. dno, ambo Moret. Put. Petav. tres, 
Re<^. Thnan. Mazarin. Florent. Ald. soluto vel solutum Moret. pr. solutum legit 
Hemsius. solutum cod. Barth. in margine.— 6 erepta Petav. tert.— 7 spatiosis 
vel squamosis Vat. opt. fractibus vel frondibus Put. frondibus Med. sec. a m. 

NOT^ 

rit, et Consnl, et tutor Arcadii a The- Solis dissipata evannit. 

odosio patre designatus. Hic Ala- 2 Cirrhcco] Cirrha, nnde Cirrhaeus, 

ricum Gothorum Regem ad arma est nrbs Phocidis ad radicem Parnas- 

capienda sohcitavit ; ut aut bello, si, ad quam stratus est famosas ille 

aut dolo Arcadium pupillum tolleret, Python. 

Orientisque Imperium occuparet. 3 Spiris] Tractibus atque vohi- 

Stihcho ab eodem Theodosio Hono- minibus sinuosae caudae, totiusque 

rii alterius tilii tutor relictus, frau- corporis. 

dem detexit, Rufinum cum sociis fac- 4 Sanguineis] Coloris rnbri, etsan- 

tionis oppressit, ejusque caput bastae gninem iniitantis. 

affigijussit. Jubis] Cristis, quas Poetae, inio et 

l Python'] Scrpens erat immanis, Oratores, serpentibus tribuunt. ' Ju- 

natus post diluvium Deucalioneum; batus Draco,' dicitur a Cicerone. 

totum orbem infestabat, sed sagittis 5 Parnasus] Mons Phocidis, A- 

Apollinis confossns est; et ideo ludi pollini et INIusis sacer, quem serpens 

Pythii ab ipso institnti in victoriae ille vexabat. 

monumentum. Python a.irh rov irv- Nexuque soluto] Dissobitis ac re- 

deiv, putrefacere, designat putredineni motis serpentis morte flexibus, qui- 

quandam natam ex aquis dihivii, ter- bus velut vinculis pestiferisque nexi- 

rasque infestantem, sed quai radiis bus implicabat, et vitiabat arbores. 



IN RUFINUM LIH. I. PR.EFAT, 



91 



Et qui viperco spnmavit saepe vcneno 
Ccphisos, liquidis purior ibat aquis. 

Omnis, lo Pa;an, rei^io sonat : omnia Phoebum 
Rura canunt. 'J^rij^odas plcnior aura rotat. 

Auditoque procul Musarum carminc diicti, 
Ad Themidis coiiunt antra severa Dei. 



10 



loHgis tradibus serpentis, po}icxerunt ventis frondes tiilas. Ac Cephisus, ijui 
stepe exundatit veneno Druco.nis, Jluebat ^iitidior aquis limpidis. Totus tructus re- 
sonat, io Paun: oinnes ugri cantant Apollinein: ventus liberior agitat Tripodas. 
F.t Dii impulsi cantibus Musaruin longe exauditis, convcniiint ad cavtrnain asperain 



pr. Petav. tert. Mazar. Rott. Pric. Ohc\. fractibus Petav. sec. ictibus Exc. ex 
Pat. re<;. tractibus \c\frondihus Aiiil)r. scc. — 8 explicuisseVxit. a m. sec. — 9/«»ia- 
rit Rott. 'rhiian. Oiscl. Srlied.(iiul..s/)H;nrtr?f \e\ fumavit Vut.fumavit vel spira- 
vit Aiui)r. sf c. spiravit Potav. — 10 Cephisos Reg. Ainbr. tert. Lov. Bonon. Tlio- 
los. Leid.sec. Moret.sec. duoOxon. ties Vat. itein Petav. treset incert. Heins. 
Cephisus Pat. Florent. Put. Rott. Oisel. Pal. Farn. Pric. Moret. pr. Ambr. sec. 
Vat. sec. diio Med. Ald. Exc. L.rti ot Lucens. liquidis Fior. Med. duo, Rott. 
Oisel. Pat. Anibr. sec. Put. reliqui oniues nitidiji, quod et habet Ald. ed. 
Vicet. et Exc. Gevart. /(V/hu//s vel nitidis Moret. pr. in Scbcdis Gud. hsec 
scripta erant. Cephisus liijuidis — Isingr. — nitidis, quod lineola siibduxerat, 
nt moneret in suo codice ita tuisse. — 12 rura vcl regna Oxon. jir. notat Vicet. 
Vien. et Colin. — 13 ducti Florcnt. dulci tres Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. 
dulci vel ducti Vat. pr. Moret.pr. Med. sec. Rott. Put. Petav. pr. docti Isingr. 
— 14 severa Dei fere omnes scripti. Dei vel Deos Vat. quint. Dei Cujac. Dea; 



NOT^ 

8 Venlis expUcuere\ Porrexerunl 
frondes liberiiis atque patentius per 
aereni. 

Comasl Frondes comantes, qiiac in 
arboribus videntur habcre siniilitudi- 
nem comarum. 

10 Cephisos] GrEece, qui et Cephi- 
sus dicitur Latina terminatione, est 
flnvius BcEOtiee, fatidicas habens 
aquas, propter Oraculum Tlicmidis. 
Est et Cephisus fliivius Phocidis, de 
quo hic loquitiir Poeta. 

Purior] Nam ante nigrae erant 
aquae, quod eas bibendo foedaret Py- 
thon. 

11 lo Paan^ lo, interjectio, qiiaR 
aliquando indicat tristitiam, aliquan- 
do gaudiuni, ut in hoc loco. P.van 
est hymnus in laudein ApoHinis ob 
devictum serpentem : nonnunquani 
accipitur pro ipso Apolline. 



12 Tripndas] Sacerdos sen Phccbas 
vaticinatura sedebat siiper Tripodem, 
qui inde dictus fatidicus. 

Plenior aura] Liberior ventns, cui 
obstabat serpens, redit, agitatque Tri- 
podem, et Sacerdoteni desuper insi- 
dentem. Nimirum cx Jiistino, ' In 
Delphicap riipis anfractu,planities ex- 
igua est, atque in ca profundum ter- 
rae foranien, qiiod in oracula patet: 
ex quo frigidus spiritus vi quadam, 
velut vento,in subliine expulsiis men- 
tes vatum in vecordiam vertit,iinple- 
tasque Deo, rcsponsa consulentibus 
dare cogit.' 

13 3Iusaruin] Qiiac conticuerant 
propter mctuin Pythonis. 

14 Thcmidis] 'iheniis seu Astrapa 
in urbe Delphis ante Apollinem cole- 
batur. 



92 CL. CLAUDIANI III. 

Nunc alio Domini telis Pythone peremlo 15 

Convenit ad nostram sacra caterva lyram, 
Qui stabilem servant Augustis fratribus orbcm ; 

Justitia pacem, viribus arma regunt. 

Astraa;. Rudno \eh\t altero Pijihone occiso sagittis Imperutoris, ccetus sacratHS 
proceriim ainfiuit ud cantus nontros, qui pioceres conservunt mundum firmum, 
fratribus Jmperatoribus, et regunt pacem cequitate, bellaforlitudine. 



al. Hcinsiiis conjecerat sonom.— 16 vestram Vat. quint. unus Bart!ni.— 17 ser- 
vans Farnes. — 18 pacis Anibr. tert. qui et cadunt. tegunt vel cadunt Ambr. sec. 
Oisel. Petav. tert. regit Kxc. Lucens. Farnes, a ni. sec. gerunt Var. LL. ed. 
Antv. 

NOTyE 

15 Domini] Imperatoris. Domini 16 Sacra caterva'] Procerum, Sena- 

appellationem ut maledictuni et op- tus scilicet, qui cancnti ClaiidiaDO 

probrium semper exhorruit Augus- favent. 

tiis; sequentes Imperatores, etiam 17 Qui stabilem servant, l^-c.] Pro- 

boni, icceperunt, ceres Senatus conservant Orbem, ve- 

Pythone] Rufino, qui ut alter Py- luti tutores Imperatorum Arcadii et 

thon omnia infestabat. Neqne novuin Honorii, qui pupilli relicti tuerant a 

est hominem pessimum comparare Theodosio patre. 

serpenti. Cicero de Vatinio : ' Te, Augustis fratribus] Arcadio et Ho- 

tanquam serpens e latibnlis, oculis norio. Octavius Csesar primns Au- 

erainentibus, inflato colio, tumidis gustus vocatus, ab eo ceteri omnes 

c«rvicibus intulisti.' Imperatores Augusti sunt appellati. 



III. 

CL. CLAUDIANI IN RUFINUM. LIB. I. 

ARGUMENTUM, 

Prosperitas improborum Claudiannra inducebat de Providentia divioa 
dubitare, vetuit poena Rufini, Hiijus ha^c origo Poetice describitui-, Alecto, 
convocatis soioribiis, indignatur de Orbis tranquillitate. Furiae assentiunt ; 
Megaera proiniftit monstrum se dignum, Riifinum scilicet, hominem teterri- 
nuim. Ergo ipsa in senem conversa, hunc evocat ex Gallia, immittit in Pa- 
latium Tlieodosii, Hic exercet ambitionem, fraudes, avaritiam, luxum, cru- 
delitatem, et omnia scelera. At nionstrum invadit Stilicho, Marte fretus, et 
illud accitis licet barbaris munitiim profligat. Megaera ejus sceleribus ex- 
ultans, insultat Justitiae ; haec vicissim Megaeram irridet, praevidens mon- 
strum mox esse mactandum, et inde saeculum aureura promittit. 



In Rufinum] de Rnfino Theodorit. Lib. ix. Tripert. Hist. Suidas in Theo- 
dosius et Rufinus. Gyr. Rufinus Aradius, Comes Orientis raemoratur Araniiauo 



[N RUFiNUM Lin. !. 93 



SyEPE mihi diibiam traxit sententia mcntcm, 

Curarcut Supcri tcrras, an nullus inessct 

Rector, ct incerlo llucrcnt niortalia Ciisu. 

Nam cum dispositi qua^sissem foedera mundi, 

Prajscriptosque mari lines, annisque meatus, 5 

Et lucis noctisque vices : tunc omnia rebar 

Consilio lirmata Dei, qui lege moveri 

Frcquenter duhitatio tenuit animum meum ancipitem, an Dii regerent mundum, 
an nullus gubemutor foret , et res humana moierentur fortuna dubia. Etenim cum 
perpendissem ordinem mundi constituti, et ttrminos mari jirajixos, et cursiis datos 
annii, et vicissitudines diei atque noctis, tum cogitabum omnia esse constituta pro- 
videntia divina, qucc voluerit ustra volvi oerto cursu ; ijuw voluerit messes prorc' 



Lib. XXIII. initio. NB. In Excerptis vetusti.ssimi Libri Lucensis hacc in mar- 
gine notata sunt. Hic cocpi coi{ferre cum retustissimo Codice atnici cujusdam Lu- 
censis. gcminis punctis . . notata sunt, qucB illinc emendabo. Appaiet ergo duo- 
bus Codicibus usuni, cuni jani ante diversas lectiones adnotavit. Ceterum nos 
quoque, ubi duo puncta invenimus, ea expressimiis. Ideni nionet, ubi tale 
signum -)- ascriptum tuerit, veterem lectioneni abrasam aut interpoJatam 
ab improbis correctoribus fuisse. H<fc Heinsius ad edit. Lugd. 1551. 

1 Sape mihi, i^c.] de providentia liis similiadisputantur apud Minuc. Felic. 
Octav. pag. 5. ed. Leid. vid. illic interpretes. Senec. Hippol. 960 et scqq. de 
iis, qui L)eos non esse crediderunt apud veteres, vide Miniit. Felic. 1. c. El- 
menhorst. in Arnob. pag. 29. 30. Lucian. p. 072. G73. 6Sl. 6b7. 728. 729. — 
3 an certo Cujac. ad Isingr. certissima pro mortalia Exc. ^oss. — 4 Jam Vat. 
quint, secula Med. sec. a m. pr. — 5 Perscriptosque ed. Vicet. et Var. Lect. e 
marg. Parm. m^iri Oxon. pr. Reg. Thuan. Tliolos. Pal. Farn. Ambr. pr. tres 
Vat. duo Heins. Med. pr. Leid. pr. et Ald. maris Vat. pr. Farn. a m. sec. 
Oisel. Rott. a m. sec. Ed. Vicet. et Parm. mari vel maris Amiir. sec. annisque 
Thuan. a m. pr. annoque Vat. quint. annique tres Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. 
Oisel. amniiique Med. tert. et vet. Gyr. animiqtce Med. sec. aui. pr. Hcinsius 
ascripserat locum ex iv. Cons. Honor. ' Ne pete pra^scriptos liomini tran- 
scendcre lines.' — 6 luci noctique covj. Heius. — 7 Conscilio Farn. Heinsius con- 

NOT.E 

1 Dubiam'] Pa^-ani, bonos cum af- quo partes omnes inter sese, velut 

fligi videbant, de Deo divinaqne pro- quodam foidere, vinciuntur. 
videntia impie dubitabant. Lucanus: 6 Vices] Vicissitudinem, qua lux 

' Cum caeco rapiantur singula casu, et nox sibi invicem siiccedunt. Mi- 

Mentimur regnare Jovem.' nutius Felix : ' Quid tenebrarum et 

3 Fluerent] Incerto atque dubio luminiim dicam recursantes vices, ut 
casu hinc atque inde ff^rrentur, aquiE sit iiobis operis et quietis alterna le- 
flnentis instar, quae has illasque ripas paratio <' 

alluit. Manilius : ' Hinc et opes et 7 Lege] Ccrto constitiitoque cursu, 
regna fluunt.' qui lex dicitur ; nain ' In ccelo nihil 

4 Feed^ru] lllum rerum ordiuem, fortuitum, uihil temcrariuni provcuit. 



94 CL. CLAUDIANI III. 

Sidera, qui fruges diverso tempore nasci, 

Qui variam Phoeben alieno jusserit igni 

Compleri, Solemque suo : porrexerit undis 10 

Littora : tellurem medio libraverit axe. 

Sed cum rcs hominum tanta caligine volvi 

Aspicerem, httosque diu florere nocentes, 

Vexarique pios : rursus labefacta cadebat 

Religio, causaeque viam non sponte sequebar 15 

Alterius, vacuo quae currere semina motu 

Aflirraat, magnumque novas per inane figuras 

Fortuna, non arte, regi : quse Numina sensu 

Ambiguo vel nulla putat, vel nescia nostri. 

nire variis temporibus ; qu<e voliierit Lunam instahilem lucere alieno lumine,et 
Solem suo : exteiiderit littora aquis, snspeiiderit terram in orbe medio. At cum res 
humanas ridcrem iiivolvi tanta obscuritate, et improbos longum fortunatos vigere, 
et probos affligi ; opinio dc Diis iterum eversa ruebat, et invitus consectabar vestigia 
opinionis alterins, qua ait principia moveri cursu inani, et formas rudes per vacuum 
amphim, gubernari casu, non sapientia : opinionis, quce ancipiti rutione, vel existi- 
mat nullos esse Deos, vel non solicitos pro nobis, Supplicium Riifini tandem libe- 



jecerat formata. — 8 diviso Florent. Med. sec. diviso vel diverso Reg. Oxon. 
pr. — 9 Jusserat Med. quart. et Exc. Lucens. igne Vat. sec. Farn. Med. quart. 
Exc. Lucens. ed. Parm. et Vicet. ceteri onines igni exliibent. — 10 Compelli 
pro Compleri Maaar. porrexerat et libraverat Med. quart. et Exc. Lucens. 
vibraverit 'riiolos. — 12 Et Florent. At Farn. Med. quart. Exc. Lucens. Ei a 
m. pr. At a m. sec. Med. sec. — 13 conspicerem codex, quem vidit Dorvillius. 
— 16 vano Cujac. ad ed. Isingr. qui vet. ed. Parm. Piit. pro Var. Lect. Isingr. 
et Giypii. qucc Reg. Thuan. Mazar. Moret. Lov. Exc. Gevart. et Ald. in 
Sciiedis Gud. erat, vacuo qui currere. Lego, qui. al. qucB. semina currereN&t. 
pr. Pat. Incert. Heins. ed. Vicet. Parm. Junt. Colin. sa-tu/ft Thuan. Heinsius 
ascripserat, seinina, arSixovs. vid. Ouzel. in Minuc. pag. 26. — 18 censet niarg. 
Isingr. — 19 Amliigua Vat. quint. maig. Isingr. sensus Ambigui velsensu Ambi- 

NOTjE 

sed universa illic divinis legibus, et ira pectus et apmulo Livoris jestu, 

stata ratione procedunt.' Macrobius. cum scelerum omnium Contamina- 

9 Variain Phccben] Lunam toties tos sordibus impios Florere cunctis 

cornua mutantem. conspicerem bonis,' &c. 

12 Caligine] Quie non sinit rerum 17 Per inane figuras] Atomos, seu 

ordinem videri humanae mentis acu- tenuissimas particiilas, quaB secari 

mine. nequeunt, quarum turbulenta concur- 

14 Vexarique pios] Rex etiam Da- sione Mundus coalescit, et casu regi- 

vid sic videtur cuni Deo expostnlare, tur, seciindum Epicurum. Atomus 

Psalnio Lxxii. ' Zelavi super iniquos autem dicitur ab ci sine, et re^cw seco, 

pacem peccatorum videns.' Qiiod quia secari non potest. 

sic vertit Buchananus : ' Fervebat 19 Nescia 7iostri] Sic et Epicurus 



IN RUFINUM LIB. I. 05 

Abstulit hunc tandem Rufini poena tumultum, 20 

Absolvitque Dcos. Jam non ad culmina rerum 
Injustos crcvissc qucror. Tolluntur in altum 
Ut lapsu graviore ruant. Vos pandite vati 
Pierides, quo tanta Incs crupcrit ortu. 

Invidiae qiiondam stinmlis incanduit atrox 25 

Alecto, placidas late cum cerncret urbes ; 
Protinus inicrnas ad limina tctra sororcs, 
Concilium delbrme vocat : giomerantur in unum 
Innumera} pestes Erebi, quascumque sinistro 

ravit me ab hac confusione mentis, et ahsohit Deos. Nunc non conqueror impro- 
bos ascendisse ad dignilates ynundi : illi eiehuntur in altum, ut cadant ruina 
inajore. Vos o 3Iusu', aperite l'oetcE, ex ([uo loco tunta peatis emerserit. Olini 
Alecto crudelis e.varsit furore zelotypice, cum aspiceret «/«//(/iie iirbes pncatas. Sta- 
tini illa adcocat catum turpem sororum Tartarearum in aulam ni^ram : furice 
innumerabiles cong^rcgantur iimul ; (/mus iWr coiijux Erebi peperit partu infelici: 



guo Moret. sensu Ambiguo reliqiii omnes. probat marg. ]\Iorin, noslri Ambr. 
Tholos. Reg. Mazar. !Med. tert. Incert. Heins. Pctav. duo, ed. Parni. et Vi- 
cet. veri duo Med. Heins. Pal. Pric. Vat. sec. Rott. Oisel, Leid. \>r. ve.ri vel 
nostri\at. duo, rarn. Florent. Med. pr. Mazar. Put. Lov, duo Petav. Exc. 
Lucens.— 22 querar Farn, Florent. Moret. pr, Med. duo et Kxc. Lncens. — 
23 majore Exc. ex Pat. rec. ed. Pann. et Vicet. liipsu vel casu Rott. Heinsius 
ascripserat locum Minuc. Fel. cap. 37. in hoc aUius tolluntur, ut decidant altius. 
marg. Morin. plaudite. — 21 qucc pro quo Pat, — 25 Pracanduit Pulnian. Cod. 
— 26 Allecto omnes fere IMss. tales pro late Farnes. Tliolos. — 27 lumina unus 
Heins. et Exc. Lucens, culniijia Farn, s<fta Isinjir, marg. 28. coHsi/iHw Tliolos. 
— 29 Innnmerce pestes, Erebi Mss. omnes.— 30 Jlexu Var. LL. ed. Autv. belli 

NOTiE 

credebat Deos non cnrare res huma- Lues'] Pestis : nam iiomo improbns 

nas. saevit instar morbi perniciosi. 

20 Tumultum'] Suppliciuni Rufini Eruperit] Instar vomicaB, qua; ex 
abstulit hunc tunndtum, id cst, hanc corpore crfjroto erunipit. 

puguam dissidentium cogitationum, 2.i Stimulis incunduit] Ut furiosa 

quibus modo putabam Deos esse, bestia calcaribus accensa. 

nunc non esse, 2G Alecto] Una ex furiis, sic dicta 

21 Absolvitque Deos] Quos ego ab, et, sine, et ^•«jva), cesso, quod sit 
nieo judicio condemnassem, veluti sine quiete, quodque uon cessct vex- 
humana non curantes, nisi Rufinum are homines. 

puniissent. Plucidas] Nam placidis ac Itetis 

24 Pierides] Musie sic dictic, vel a snccessibus Aiecto oflenditur, gau- 

Pieria rcgione jSIacedoniae, vel a detque adversis. 

monte Pierio amoenissimo, quem illae 29 Erebi] Erebus, obscurior infe- 

habitabant. rorum locus, est conjux Noctis. Dig- 



96 CL. CLAUDIANI III. 

Nox geniiit foetu : nutrix Discordia belli, 30 

Imperiosa Fames, leto vicina Senectus, 

Impatiensque sui Morbus, Livorqne secundis 

Anxius, et scisso moerens velamine Luctus, 

Et Timor, et caeco praeceps Audacia ^oiltu, 

Et Luxus populator opum, quem semper adheerens 35 

Infelix humili gressu comitatur Egestas, 

Foedaque Avaritiae complexae pectora matris 

Insomnes longo veniunt exaraine Curae. 

Complentur vario ferrata sedilia coetu, 

Torvaque collectis stipatur Curia monstris. 40 

Alecto stetit in mediis ; vulgusque tacere 

Discordia altrix belli, Fames dominatrix, Senectus propinqua merti, Morbus moro- 
sus in se, Invidia inimica prosperitutis, et Luctus tristis vestibus laceratis, et Timor, 
et Audacia temeraria, fncie ccBcata, et Luxus pradutor divitiarum, quem Egestas 
infausta perpetuo ipsi affixa sequitur pedibus supplicibus, et Curce pervigiles «m- 
plecteiites sinu7n turpem Avaritia parentis sua?, conveniunt longa caterva. Sedes 
ferreas replentur caterta diversa, et aula densatur congregatis portentis crudelibus. 
Alecto media stetit, et imperavit plebem silere, atque rejecit posl dorsum serpentes 



\e\ rixcB Oxon. pr. nutriit Cnjac. ad Isingr. — 31 lecto Ambr. sec. Farnes. — 
32 secundi Farnes. — 34 Heinsius conjecerat Tumor. vuHus Farnes. — 35 cui 
Moret. pr. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. vet. ed. Parni. quoi ed. Vicet. cui 
vel quem alter Moret. quem reliqui ouines, ut et Var. LL. ed. Antv. in Pat. 
extat ' quem semper Egestas Infelix humiii gressu comitatur euntem.' Hein- 
sius ascripserat locum Ovid. Met. xii. in Fab. Cygni : ' Cedentique sequens 
instat.' sic in optimo Cod. legitur. vulgo Cedentemque. dein alia manu nota- 
tum erat, adharere aliquem. vid. Giphan. Ind. Lucret. populator vel spoliator 
Reg. — 37 viscera Med. pr. Pal. unus Heins. pectora vel viscera Pric. Moret. 
sec. — 38 veniunt longo certamine Pric. cx ordine ad Isingr. Cujac. — 39 ferrata 
vel secreta Vat. opt. cubilia Incert. Heins. a ni. pr. — 40 totaque Pat. Moret. pr. 
Leid. a ra. sec. ed. Claver. marg. Isingr. torvuque reliqui oinnes, Exc. Lucens. 
ed. Parm. et Vicet. ton-aquc ve\ totaque alter Leid. tetruque Cujac. ad Isingr. 
— 41 AUecto onines scripti fere. tnedio Pat. Pric. iNIoret. pr. ed. Vicet. scdit 
in medio Farnes. mediis Tholos. Exc. Luceus. medios Vat. pr. vultuque Cujac. 

NOT/E 

num patella opercuhmi. Ex hoc con- lacerabant vestes. 

jugio natae Furiie, et pestes omnes, 39 Ferrata^ Inferornm habitacula 

quae genus huraanuni infestant. ferrea sunt. Virgilius : ' Ferreique 

32 Impaticnsque sui Rlorbus'] Qui Eumenidum thalami.' Id quod fin- 
tam morosos ac difficiles reddit aegro- gitur, quia nihil non durnra in inferis. 
tantes, ut se vix pati po>sint. 40 Torva Curia'] Non quod torva sit 

33 Anxius] Nani ' Invidus alterius Aula, sed quia continet monstra tor- 
marcescit rebus opimis.' va atque crudelia. 

Scisso velamine] Antiqui in luctii 41 Fulgus} Parvas pestes, et ple- 



IN RUFINUM LIB. I. 97 

Jussit, ct obstantes in teri^um repulit hydros, 
Perque humcros errare dedit : tum corde sub imo 
Inclusam rabidis pateiecit vocibus iram : 

Siccinc tranquilio produci sa?cula cursu, 45 

Sic fortunatas paticmur vivcre gentes 1 
Quae nova corrumpit nostros clementia mores ? 
Quo rabies innata perit? quid inania prosunt 
Verbera ? quid facibus ncquicquam cingimur atris ? 
Heu nimis ignava?, quas Jupitcr arcet Olympo, 50 

Theudosius terris. £n aurea nascitur aetas, 
En prolcs antiqua redit. Concordia, Virtus, 
Cumque Fide Pietas alta cervicc vagantur, 

officientes sibi, ac permisit iis vagari per liumeros : tunc ostendit verbis inMiiit 
furoremclausum sub alto pectore. An ita sincmus mnios elabi motu placido? Ita 
sineraus populos viverc felices? quorsu^n imlulg-entia insufta deprarat nostros ani- 
mos? quorsum fcritas naluralis desinit? quid flagella vana \irosunt ? cur frustra 
armamur tadis nigris? ali / nijnium incrtes sniiiiis, quas Jupiter expcUit ex ccelo, 
Theodosius ex terris. Ecce s<eculum aureum oritur : ccce ]>riscum genus rererti- 
tur. Concordia, Virlus, et Pictas cum Fide incedunt erecto capite, ct cantant vic- 



ad Isingr.— 42 errantesYar. LL. ed. Antv. a ui. pr. a pectore rarn. angues 
Vat. quatoor, Pal. Farn. Pric. Kott. et Oisei. hydros Oxon. pr.— 43 juhet 
Exc. Cod. Rliem. <«m Moret. <unc ceteri onines, et Exc. Liicens. di/m ed. 
Claver. — 44 rahidis tres Vat. duo Ambr. diio Med. Pric. Tliuan. vet. ed. 
Parm. et Vicet. rapidis reliqui. rabidis vel rapidis Put. faucihus Ciijac. ad 
Isingr. — 4.5 tcmpora Anibr. pr. fcedera Tliuan. scecula vel tcmpura Oxon. pr, 
hixu Farn. cursu Rott. — 47 Quo IJonon. Tiiolos. Vat. quart. Lov. duo Petav. 
Vat. Livin. et Leid. sec. a ni. pr. item Exc. Gevart. ita edidit Gcsn. Qucc 
tres Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Qua vel Quo Oxon. pr. Put. Pt-tav. plr. 
corrupit Anibr. pr. duo Med. Vat. sec. Pric. vet. ed. Parm. ct Pulm. reliqui 
corrumpit. cnrrumpit vrl cnrripuit Vat. quint. dementia pro clementia Hoiion. et 
TIiolos.— 48 Quiri Med. qiiart. et Exc. Lucens. — A9 stringimur \e\ cingimur 
altor Moret. accingimur Tliuan.- 50 minus cd. Vicet. ignarcc Morct. alt. 
ignave Ald. Jupiter arcct Otympo Exc. Lucens. coclo quas J. arcct Moret. pr. — 
31 Theodosius Mss. Theudosius E\c. L^ii. &evS6cT los Gyr. — 52 En omnes Mss. 
Et Ald. Claver. niarg. Isingr. atas pro proles Exc. ed. Antv. — 5'i ragantur 

NOTiE 

bem ipsa Alecto tanquam Injperatrix 49 Verbera^ Credebantur Furiae 

tacere jussit. verberibus agitare lioniines conscele- 

42 Hydros] Quos Fiiriae babent ratos. Id quod designat conscientiae 

pro crinibus. Furiis aiitem tribuun- stimulos. 

tur serpentcs, ob consilia pestifera, 50 Olympo] Olympus est mons 

quae sutigertre finguntiir. Thessaliaa altissinius, qui pro Coelo 

46 Sic fortunutas] Dolent Furiie, suniitur. 

cum populos vident felicem vitara 51 Thcudosius] Sub principatu 

agere. Theodosii refloruit re«p. Roniana. 

Delph. et Var. Cla». Claud, G 



98 CL. CLAUDIANI III. 

Insignemque canunt nostra dc plebe triumphum. 

Pro dolor ! ipsa mihi liquidas delapsa per auras 55 

Justitia insultat, vitiisque a stirpe recisis 

Elicit oppressas tenebroso carcere leges. 

At nos ind{ corcs longo torpcbimus aevo 

Omnibus cjcctje regnis. Agnoscite tandem 

Quid Furias deceat : consuetas sumite vires ; 60 

Convcntnque nefas tanto decernitc dignum. 

Jam cupio Stygiis invadere nubibus astra, 

Jam flatu violare diem, laxare profundo 

Frasna mari, fiuvios ruptis immittere ripis, 

Et rerum vexare fidcm. Sic fata cruentura 65 

torium illustrem de catervis noslris. O trisfitiam! Justitia ipsa descendens per 
aerem serenum illudit mihi, ct criminibus revulsis a radice, cducit ex ergastulis 
ol scuris jitrn obruta. Sed nos degeneres cessabimus tani longo tempure, expuhie 
imperiis cunctis? Discile tandem quid dignum sit Furiis? accipite robur solitum, 
et staiuiie crimen cnnveniens lanto ccetui. Jam desidero occupare ccelum tenebris 
infcrnis,jam polluere lucem anhclitu, inimittere habenns alto mari, emittere fiumina 
Uttorihus abruplis, atque turbare ordincm mundi. Alecto ita locuta reboavif crude- 



est in phirimis Mss. vagatur Claver. — 5-1 nostra de dno Vat. de nosfra Lov 
Reg. Bonoii. Tliolos. iLcert. Heins. dno Oxon. dno Leid. Petav. duo, Med- 
tert. et Exc. Gevart. gente Farn. et Moret. sec. gcrunt vel canunt Lov. et 
Vat. Livin. — 5,5 l-ro dolor Piit. Rott. Vat. diio. Proh Lov. Farn. Vat. duoj 
anibo Moret. dno Oxon. iteni Ixid. Proh pudor Med. jir. Fal. Incert. Heins. 
delapsa Ambr. sec. reliqni fere onines dilapsa. — 56 exuHnt Pal. vitiis, sine 
copula, Farn. Petav. pr. vitiis ah stirpe Oxon. pr. rescissis Pat. Ambr. pr. 
Vat. sec. revulsis marir. Morin. — 57 toiebroso a carcere Med. sec. a ni. pr. e 
earcere IsingT. Gryph. et al. edd. in carcerc Florent. Med. duo, Vat. pr. Pal. 
Rott. unns Heins. Ald. ed. Parni. et Vicet. tenebroso carcere reliqui omnes 
sine praepositione. — 58 Et Moret. alter. Jc nos Leid. pr. dedecores F.\c.Cod. 
Rhem. torquebimus Florent. torquebimur vel torpebimus Moret. sec. — 59 ob- 
jectcc Mazar. terris vel regnis Lov. et Vat. Livin. terris Pulmanni rod. post rb 
regnis signum interrogationis exhibct Gesner.— 60 Quid deceat Furias Ambr. 
sec. fasccs vel vires Moret. sec. suetas consumite Var. LL. ed. Antv.— 61 tan- 
dem pro tanto Rott. disccrnite Med. pr. discrimine ed. Viret. — 62 viribus marg. 
Morin. — 6S Deum Vat. qnint. a m. ()r. Deos a ni. sec. lapsare Florent. — 

64 raptis Leid. sec. et Exc. Gevart. ricis imm. rupfis Vat. sec. Pric. emittere 
Petav. duo a n». sec. et Pat. dimittere Cujac. ad Isingr. rivis uuus Heins. — 

65 vexure Reg. Med. pr. Heins. Exc. Lucens. sec. lapsare Med. sec. Pric. 

NOTiE 

54 Canunt triumphum] Propter vo- vins est Inferorum airh rov (nvyelv, 

ces acclamantinm. Ovidius : ' Miles odisse, horrere, quod sit fluvins odii 

io, magna voce, trinmphe canet.' atqne horroris. Inde Stygius, id est, 

62 Stygiis] Styx fons est veneno Infernus. 

frigidissimo scatens in Arcadia : flu- 65 Vexare Jidon] Vcxare, turbare 



IN RUFINUM LIR. 1. 99 

Mugiit, ct totos serpentiim ercxit hiatus, 

Noxiaque cfludit concusso crine vencna. 

Anccps m(»tus crat vuljji : pars maxima bellum 

Indicit Superis : pars Ditis jura tuctur. 

Disscnsuquc alitur rumor : ceu murmurat alti 70 

Impacata quies pela«;i, cum llamiue IVacto 

Durat adhuc saevitque tumor, dubiumque per aestum 

Lassa reccdcntis fluitant vestigia venti. 

Improba mox surgit Iristi de sede Megaera, 
Quam pencs insani fremitus animique profanus 75 

Uter, et exlulit dracones omties liiuntes, alque excussu coma, sparsit virus pesti/e- 
rum. Fremitus pltl/is irat (iuhiiis: pars maximn infert bclluin Diis : pnrs conser- 
rat leges Plulonis, et murmur augetur dissen^ione sieiitentianmi : quiinadmodum 
requies turbata maris profundi slrepilat ; ctim, rentis jiositis, astus rcmaiict adliuc 
et furit, ac rcliquiw fntigalw tcmpeslatis abcunlii agitantur pcr fluctus ancipites. 
Statim Megara scckrata exsurgit ex sulio liurrcndo ; in ciijus .MegaTiC potestate 



laxare tres Vat. Rott. Oisel. laxare vel vexare Put. Morct. pr. Leid. pr. 
laxare vel lacerarc Exc. La-ti, turbare^M^. Vat. N". lOOO. vcxare vcl turbare 
Oxon. pr. vctarc et emend. iurbare Vat. Livin. iiiide Heinsius jam conjecerat 
rexare. /«.rart' Bartii. lassarc a.\. cruente \e] crucntum Lov. — CG <o^os qiiatuor 
Vat. Pal. rarn. Pric. Kott. Oisel. tortos Petav. scc. a ni. stc. Leiii. pr. Exc. 
Cod. Rhem. ita etlidit Gesn. totos vel tortos 0\ox^. pr.— 68 anxia Kxc. Voss. 
— G9 tuetur Put. Tiiuan. Auibr. sec. et pr. a m. sec. vet. Gyr. diio Med. duo 
Vat. Pal. Rott. Oisel. iteni unus Hein«. reretur Vat. dno, Pric. E\c. Laeti. 
tuetur vcl veretur Lov. Vat. pr. Put. Med. sec. amt)i> Moret. Florent. Mazar. 
Petav. teit. et Exc. e Pat. rec. tiundir Med. (|iiart. Exc. Liiceus. Sclied. 
Gud. ita Gesn. verentur Farn. — 70 Assensuque Pric. cnmmurmurat Med. r|uart. 
Exc. Lucens. sec. seu Moret. pr. ed. Delr. ceu Lov. — 71 implacata Med. sec. 
duo Ambr. Jlamine Vat. opt. et Farn. ftamine \Aftumine Leid. pr. Oxon. pr. 
Pric. Lov. ceteri omnes^Hmfnc. — 72 timor Med. (jiiart. Leid. pr. a m. pr. ed. 
Vicet. diihiumquc per (rstum vel dubiosque per cestus Moret. — 73 laxa vel lassa 
Med. sec. ftuit ad vcsligia Farn.— 75 gemitus Vat. pr. prophatus Terror Ambr. 

NOTiE 

ordineni, qui tanto conscnsu rcs om- qne a divitiis ; quibus, quia in terrse 

nes vincit atquc colligat, nt fidem visceribus includuntur, prffisidet Pltt- 

dedisse putcs, se eo ordine csse re- ton. 

mansuras. 70 Dissensuque alitur rumor'] Sonus 

CG 7»/M^i(7] Rcl)oavit, clamavit,fre- quidam tuniultiioMis niitritur et au- 

muit atrociter instar tauri t'((rentis. getiir vaiietate sentcntiariim. 

C8 Aticeps molus erat rulgi] Quia 72 Tumor] ReliquiiV tenipestatis in 

aliis alia placibant. imnienso aqiioie liabent adhuc ali- 

69 Pars Dilis jura tuetur] Quia qiiid S2ev:tia' miirmiirantis. 

sub ejus impcrio vis Furiarum con- 74 Megara] Fmia dicta, onrb toD 

stat : DU, aiitem dicitiir Latine, et fxeyaipeiv, invidcre. 

Plulon, GrvKCc, dTrb ttXoiJtouj utrum- 75 Animique profanus crror] Insania 



100 CL. CLAUDIANl III. 

Error, et undantes spumis tiirialibus irae. 

Non nisi quaesitum cognata sede cruorem, 

Ulicitumve bibit, patrius quem fuderit ensis, 

Quem dedcrint fratres. Hsec terruit Hercuiis ora, 

Et defensores terrarura polluit arcus : 80 

Haec Athamantheae dircxit spicula dextrae : 

Haec Agamemnonios inter bacchata penates 

Alternis lusit jugulis : hac auspice taedae 

sunt irte vesunte, et vecordia impia mentis, ac furores exundantes spumis rnhidis. 
nia non sorbet sunguinem, nisi prohibitum et mannntem ex stra^e cognutorutn ; 
^uem SHn^iiineni ^ladius paternus sparserit, quem fratres effuderint, Hffc Me- 
gaera perterruit vultum Hercuiis, et infecit sngittus liberatrices orbis: hcec direxit 
tela mauHS Athamantis : hcee furens in Regia Agamemnoms, lascivit }a^\3\^ndia 



pr. tumulttts vel profanus Florent. — 76 Terror Oxon. sec. spinis Vat. sec. — ■ 
77 N<?c Vat. quart. ed. Gryph. cede Farn. et dno al. cfft/e edidit Gesn. Leid. 
Non si Sched. Gud.— 78 Illicitumque duo Vat. Kott. Pal. ed. Vicet. Parm. 
Ald. Isingr. Gryph. Delr. al. /Z/icitume Pat. Thuan. Put. Petav. tert. Mazar. 
Moret. Kxc. Voss. lUicitumque vel IUicitumve Moret. sec. pntris Vat. qnint. 
/i/deraf Florent. et Exc. Lucens.— 79 torruit ed. Vicet.— 80 Et Leid. pr. et 
Exc. Luccns. sec. Hiec quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Kott. Oisel. defensoris 
Leid. sec. alter Moret. a ni. sec. et Exc. Gevart. terruit Vat. sec. Pric. Pat. 
Farn. polluit vel terruit Vat. pr. artus Pal. duo, Arabr. duo, Med. Petav. duo, 
Exc. Gevart. Sched. Gud. ed. Vicet. Ald. Coiin. marg. Morin. orcus vel artus 
Put. alter Moret. Med. quart. — 81 Athamantheos \'at. quart. et quint. a m. 
pr. unde Heinsius conjiciebat Athamantiados. Leid. Athamanteos. Karn. Acha- 
mantecB. — 82 uno verbo interbucchata cod. Barth.— 83 Alternis tusit jugulis 
Exc. Luceus. AUernis jugulis lusit Vat. quint. AUerius Leid. pr. a m. pr. et 
ed. Vicet. luxit Petav. sec. cod. Farnes. ThehcB Med. pr. Vat. pr. Pal. Farn. 

aOTJE 

animi furentis, q;ii nihil sanctum ha- 82 Bacchata] Fnrens more Bac- 

bet, sed omnia spectat facitque ut chantium. 

profana. Penatesl Siint Dii domestici : ac- 

77 Cruorem illicitum bibit] Non hos- cipiuntiir pro donio. 

tileni bibil cruorem, sed patrum, fi- 83 Lusit] Eo addurens iEgisthum 

liorum, fratrum, amicorum, sese iiivi- adulterum, et Clyta»mne>tram, ut 

cem occidentiiim. conjiigem Agameninonein ex bello 

79 Terruit Herculi^ ora] Ciim eum Trojano redeuntem orciderent : eo 
vertit in tantum furoiem, ut se rogis adducens Oresteni, ut Agameumonis 
ardentibus injecerit. patris cwdem ulturns, niatrem Cly- 

80 Defensores terrarum arcus] Nam t»emnestram mactarei : et sic Me- 
Hercules purgavit orbem inonstris. gaera, horum scelernm caiisa, lusit, 

PoUuitl Parricidio, quod admisit jugulaudo alteriios conjiiges. 

in suos, occidendo uxort-ni ei liberos. Auspice] .Nefas olim erat contra- 

81.4t/»«wjant/iea] AthamaSjKexThe- here nuptias, nisi prius exploraretur 

barum, Learchum filium interfecit. Deorum voluntas : ideo prima luce 



IN RUFINUM LIB. I. 



101 



(l^dipodcn matri, natac junxeie Thyesten. 

Quaj tunc liori isonis clVatur talia dictis : 85 

Signa quidcrn, o socia*, Divos attollcre contra 
Nec fas est, nec possc reor : sed laederc mundum 
Si libet, ct populis coinnmne intcndcrc letum, 
Est mihi i^rodigiunj cunctis immanius hydris, 
Tigride mobilius fceta, violentius Austris 90 

Acribus, Euripi rcfluis inccrtius undis, 

altana frtitltira: hac duce f<ices copuinvernnt CKdiiwden niatri ipsins, copula- 
verurit Thijestcn filiw ipsius : qua INlega^ra tum dixil hcec verba toce terribili: O 
Comitts Fiiriip, ifia«</ ctrte licet effeire rexiUa contra Deos, neque puto nos posse : 
<it si placct vobis ve.rare orbem, atque iiitinittere mortem generalem Iwminibus, 
habeo moNstrnin crudelius serpentihus omnibus, celerius Tigride enixa, turbuleniius 
Notis inquietis, inconstantius aquis reciprocantibus Euripi ; et inoiistniiii illud 



Thelxe vcl tceda; Leid. pr. teda; vel dextrte IVIazar. — 84 (Edipoden Ambr. sec. 
alter iMorct. Lov. Incert. Heiiis. Kxc. e Pat. rec. AUI. ceteri Mss. CEdipodem 
et Thyestem exhibent. — 85 tiunc Farn. Ambr. pr. affatur Farn. Leid. pr. affa- 
tur vel rffatur alter Morct. — 80 Digna Exc. ed. Aiitv. hella niarg, Moriii. O 
socia: Med. tert. Exc. Lucens. et ed. Vicet. t(> O deest iu Vat, opt. Pal, 
Rott. Florent. tribus Med. et Vat. Livin. — 87 hccc fas Farn. — 88 immittere 
Pal. Med. pr. Exc. e Pat. rec. rulnus Tliuan. ad vulj::atain tuendain Heinsius 
ascripserat in niarg, ed. Lngd. 1551. locnni I. ii. in Ruf. 371. ' intendere longos 
A tergo ainplexiis.' et Albinov. (ad Liv. 3G1.) ' Ecce neceni intentam ca;lo ter- 
raeqnetVetoqne.' sic 'intendere spicuia' Noster alibi. — 89 natis vel nolis Pric. 
i>nmaniorPetav, sec.am.pr. — 90 mobiliusque feraRoit. velociusls'ins.r' Euris vel 
ursaMoret. pr. — 91 Acribus, Euripi reJiuUi Exc.hwceas.sec. AcriusHarpyis\&t. 



NOTiE 



Auspices auguria captabant, seu aves 
observabant, ut rescire conarentiir, 
an grat<e nuptiiP forent Diis. Aus- 
pex dicitur ab avinm inspectione. 
Ast, hac auspice, id est, hac dtice. 

Tceda] Hae ex spina alba factse 
praeferri solebant in novis nuptiis. 
Hic siiniuntur pio ipso coiijui;io. 

84 <Edipodin] Laiiis Rex 'llieba- 
norum, cum ex oraculo tlidicisset se 
a filio occisiim iri, etini pastori dedit 
perimendnni : pastor, \)erforatis piieri 
plantis, ideoque tunicntibus (unde 
(Edipi nomen, otSew, tumeo, et Trouj, 
pes), ex arbore suspendit : Pliorbus 
pastor cum invcnit, dcditqiie uxori 
Polybii Corinthiorum Regis : crescit, 
adolescit ; discit cx oraculo iu Pho- 



cide sc patrem inventnrum, hic et 
reperit, et nato jurgio insciens occi- 
dit ; matrcniqne Jocastain insciens 
qiioque ducit uxorem. 

ThycsteH] Qui Pelopeam filiam 
constupravit, et uxorein fratris sui 
Atrei. 

87 Fas] Apiid Furias nulium fas, 
seu jus : immo omnia contra fas et 
justitiam : sed hic nonfas, id est, uon 
licet. 

90 Mobilius] Celcrins ad rapinam 
et perniciem miserorum. 

Auslris] Auster flat a meridie, ven- 
tus floribus inimicus. Virgiiins : 
' Floribus austruin Perditus, et liqui- 
dis inimisi fontibus apros.' 

9\ Acribm] Alii Jegunt, acrtiM i/ar- 



102 CL. CLAUDIANI III. 

Ruiinus : qucni prima meo de matrc cadentem 

Susccpi i;rttiiio : parviis reptavit in isto 

Sa;pc sinu, tcnero perquc ardua colla volutus 

Ubera quaesivit fletu, linguisque trisulcis 95 

Mollia lambentes finxerunt ora cerastoE'. 

Mequc etiani tradente dolos artemque nocendi 

Edidicit : simulare fidem, scnsusque minaces 

est Rufinus, (juem e«;o jtrior recepi \\\ sinu meo nascentem e.r malre : ille infans 
reptarit frei]mnter in hoc aremin, atque ragitu molU repens pcr arricem altam 
restigartt mammas, et serpentes a<lulantes ipsi lihguistrifiilis formanrunt ostenel- 
lum. Et praterea didicit fraudes, modosque malefaciendi, doceiite mc ; didicit 



qiiart. Pal. Farn.Pric. Rott. Oisel. Acrius HirpiisYicet. Actrius Fnrn. rejiuis 
Var, LL. ed. Antv. ed. Isingr. fidris vet. Gyr. Pal. Farn. fulvis ve\Jiai-is Exc. 
Lucens. Jiavisiiue Me(L quait. Leid. sec. Exc. Gevart. reliqui libri ftaris. in- 
certior Pal. Thuan. — 92 Q«<e Vicet. Parm. — 93 parvus reptavit onines scripti, 
Exc. Gevart. ct Lucens. Ald. ed. Parm. et Vicet. reptavit parvus cd. Gesn. 
raptavit al. — 94 tentroque per ardna omnes fere Codd. Ms?. Heins. et Gesn. 
tenero perque ardua Vat. sec. Farnes. ed. Paim. Vicet. Delr. Grypb. Is-ingr. et 
Claver. qui sinu tenero conjungit. volata vcl volutus Vat. quart. — 95 Uscula 
Pric. Oisel. Thuan. Moret. pr. Ubera vel Oscula Leid. pr. Med. quart. et 
alter Moret. fte.rti Vat. quint. a ni. pr. — 96 fixcrunt Reg. Petav. sec. Oxoii. 
sec. Farn. ed. Vicet. Parni. Isingr. et Gryph. finxe.runt \e\fixerunt Oxon. pr. 
ora duo Vat. Pric. Rott. Oisel. Thuan. Med. sec. Petav. pr. membra Vat. 
quart. et cjuint. Fain. Pal. membra vel ora Vat. opt. Put. Florcnt. ccraustu: 
Faru.— 97 MtgMt! cf Jam /raJ. d. Vat. quatuor, tres Petav. Put. Mazar. duo, 
Med. dito, Heins. Lov. Moret. Bonon. Tholos. Pat. ties Anibr. Oxon. sec. 
Leid. sec. Vat. Livin. Sclied. Gud. ed. Vicet. Isingr, me tradente dolos gestus 
artemque n. l'arn. Pric. Rott. Oisel. diio Med. Florent. Auibr. sec. Put. a ni. 
sec. Pat. pro var. lect. Exc. L*ti et Lucens. sec. Heinsius lesebat astusque 
artemque nocendi. artesque Oxon. pr. Leid. pr. Reg. Bonon. duo Petav. duo 
Med. totidem Heiiis. et Ambr. Exc. Lucens. pr. — 98 Edidicit duo Vat. Pal. 
Farn. Pric. Rott. Oisei. Vat. sec. a in. sec. Et didicit al. ita Gesner. Cum 
didicit Vat, quart. a m. pr. vultusque minaces INIoret. sec. minantes Rott. Med. 

NOT^E 

pyiiSfflavis, Sfc. ait Rufinum suani esse proleni legiti- 

Euripi] Euripiis est fretum inter iiiani. 

Boeotiam et Euboeam, septies die, ac 95 Uhera quasivit^ Alii legnnt, os- 

nocte, fliictibus invicem versis, tani cula, nec male. 

rapide fliiens, ut navigia ventis re- 96 Finxerunf^ Ursorum instar, qiii 

pugnantibiis abripiat. Hiiic dicitur lambendo riimpiint pelliculas quae 

Euripus homo, id est, inconstans, catuios involviint. 

92 De matre cadentem'] Iiifans na- Ctrasta] Genus serpentnm, qni sic 

tushuini (leponebatur, iiiox tollebatur dicti snnt a quadrigeminis cornibus 

manu pati is, aut inatris, qiiod signuni quee exerunt, Kepas, aros, cornu. 
erat legitiinae i)rolis. Sic Megaera 



IN RIFINUM LIB. I. 



ur.l 



Proteojoio, ct blaiKlo iViiudcni piivtoKerc risu, 

Plenus sieviticV, lucrique cupidinc tervcus. 100 

Non Tartessiacis illuni satiarit arenis 

Tempestas preliosa Taoi, non sta«ina vul)cntis 

Aurea Pactoli : totuuKjue exliauserit llcrnuun, 

Ardebit majore siti: quani lallere mentes 

Doclus, et unaninios odiis turhare sodales ! 105 

Talem pros^^cnies hominum si prisca tuiisset, 

Pirithoum tiio^cret Theseus ; otiensus Oresten 

Desereret Pylades ; odisset Castora Poilux. 

fingere sinccrUalem, uc iegcre minns cogitntas, atqiie relare dulo.t facie serena : 
npUtus cTHdelitute, tt ardens cupiditate auri. Exundntio divcs Tagi non satiaret 
iltum arenis Tarte sincis : non nquie nurea l'actoli micnntis : s[ ahsorbent Hermum 
inlegrum, vrctur dcsiderio nridiore : qunm peiitus c»{ decipcre nninios,et miscere 
vdia inter amicos Cfncordis! Si prolcs nnliqun Imminuni produxisset similcm, 
Thescus anrsnretur IHrithoum; Pijlades lccsus dcrclin^iucrct Orestetn ; Pollux 



sec. nocentes Mp.?. qiiart. ct ci!. Vicct. — 99 /raitdts\M. pr. Rott. Florent. iliio 
i^Ied. prote.vcre Mcii. (iiiart. Vctav. tert. duo Vat. Oiscl. — 100 .sviiiirt Varn.Piit. 
Mazar. Pat. scrviliehov. Moiet. — 101 Tarchcsiacis \ar. LL. ed. Antv. Cnrchc- 
siacvi diio Mcd. et Moret. Cliurcliesiacis diio Leid. sntinret (iiiatiior Vat. PaL 
Farn. Pric. satinrit Rott. I.ov. Mazar. Oisel. satinrit \e\snlinrct Piit. — 102 vel 
pro 710)1 R( ii. si Aiiibr. pr. rcl vel non Leid. pr. — lO.J si cxh. Mt d. (|i!art. totum 
si liaus. Fani. .Vnilir. tert. lotum qunque si hnuserit E\c. Liic. sec. Hermon ^NIed. 
tert.— 104 nrccl it .Aled. quart. Artbit in cod. ora Heiiis. qunm aiiilio Moret. nnni 
Vat. qiiint. a m. «ec. Claver. et diio Rartli. quam vcl qua Exc. Ltrti. qun edd. 
I.singr. Colin. {Jryi>li. — 105 muniimes quatiior Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. 
Oisel. unanimus legit Heinsius. sic alibi, ununimi fratres. — lOG homincm Farn. 
Vat. qiiint. a ni. sec. et Incert. Heins. hominum vel hominem Rotttnd. Moret. 
pr. — 10" fugit et Var. LL. ed. Antv. infensus iii cod. ora Heiu.i. Orcsles Pat. 

NOT/E 

100 Lucrique aipidine] Rnfinus re- 
vera t'iiit insigniter avarus. 

101 Son Tartessincisl Exundalio, 
seii imber copiosus, Tagi lliivii auri- 
teri non illiiin satiaret oinnibiis arenis 
prctiosis, qusE fluunt uon procul a 
Tartesso iirbe Hispaniie. 

103 1'actoU] Hic est fluviiis Lydiffi 
aurifer, siciii et Hermus, ' aiiro turbi- 
dus,' in Asia iniiiore. 

10.'» Unnnimos] Qiii ita vivnnt, ut 
una tantuiii anima videantiir esse in 
duobiis (•orporibiis. 

106 1'rogenies prisca] Id est, anti- 
qua saccula. 

107 Pirithoum fugeret Theseusl Hi 



fuere arctissimo conjiincti amicitia^. 
vinculo, adco ut Pirithous .seciitus sit 
Theseuni ad inferos, iiec unquani a- 
velli pouierit. Unde eonim disjunc- 
tio nou tribiiitur nisi pessiniis inge- 
niis. Martialis: ' Te finsente nefas 
Pyladen odisset Orestes, Thesea Pi- 
rilhoi desiitiiisset anior.' 

Oresten descrerct J'ylndes] Pylades 
Oresti fugieiiti, ob inalrem Clytaem- 
nestram inlcrfectam, sese comilem 
perpetuiini adjunxit : tanlaqui inter 
se amicitia coiijuncii suiit, ut alter 
pro altero mori iion recusaret. 

108 Castora PoUux] Hi fratres ami- 
cissimi. 



104 CL. CLAUDIANI III. 

Ipsa quidem fateor vinci ; rapidoqiie ma^istram 

Prajvenit in<;enio : nec phis sermone morabor. 110 

Solus habet, qiiicquid scelerum possedimus omnes. 

Hunc cjro, si vestra? res est accommoda turbae, 

Regalem ad summi producam Principis aulam. 

Sit licet ille Numa gravior, sitdenique Minos; 

Cedi t, et insidiis nostri flectetur alumni. 115 

Orantem sequitur clamor : canctaique profanas 
Porrexere manus, inveritaque tristia laudant. 
Illa, ubi cceruleo vestes connexuit angue, 
Nodavitque adamante coraas, Phlegethonta sonorum 

abhorreret Castorem. Ego ipsu conjiteor nie superari ; el ille vincit me magistram 
imlole rapaci. Neque dcttncbo tos ampUus liac oratione. Ille solus complectitur 
ea omnia crimina, quce omnes utiquum habuimus. Si res est iitilis ccetui veslro, ego 
introducam iUum in palalium Imperatoris supremi. Etiainsi Iinperator ille fuerit 
sapientior Numa, etiamsi tandemfuerit Minos alter, indulgebit, et vincetur dolis 
alunini nostri. Acclamatio secuta est loquentem Megceram, et omnes pestes exten- 
derunt manus impias, et probant inventionem detestandam. Illa Meg<Era, postquam 
colligavit vestimenta serpente nigro, et nexuit crines adamante, pelit Phlegethon- 



— '109 vinci fateor Farn. Pric. Med. quart. Put. Exc. Lucens. rabidoque duo 
Vat. Petav. pr. Exc. ex Patav. rec. ed. Vicet. Isingr. rabidoque xelrapidoque 
Vat. quint. rapidoque rfliqui Mss. et Sched. Gud. mc^istrum Rott. MegcBram 
Pric. Leid. magistram vel Megeeram Oxon. pr. — 110 neque Mazar. parabat pro 
Tnorabor Exc. Vos^i. — 111 quidquid scelerum Ambr. sec. Med. quart. Exc. 
Lucen.s. scelerum quidquid (\adtuor Y&t. Pal. Farn. Kott. Oisel. — 112 noslrcu 
Med. sec. Miizar. Pat. Vat. quart. Heiusius hic ascripserat, accommoda turbce. 
sic Trebeil. Poll. inClaud. p. 207. ' siejus animo accomnioduniest, qviando vo- 
luerit, accipiat praetorianam, accipiat praeturam.' — 113 summam Var. LL. ed. 
Anlv. perducam tres Vat. Pal. Farn. Pric. Lov. Oisel. producamMed. duo Vat. pr. 
Rott. et sic legebat Heinsius, qui ascripserat locum Lib. i. in Eutrop. 
155. atque adeo notabat Salmas. p. 358. male niutasseTJ» producere. — 114 ipse 
Vat. pr. Med. quart. Exc. Lucens. — 115 ingeniis vel insidiis Med. sec. vestri 
Pat. — 1\6 junctceque Pelav. sec. — 118 conexuit Med. sec. conixttit Exc. Ln- 
cens. sec. contexuit Thuan. — 119 Nodatamque ad. comam Vat. opt. Flegetunta 

NOTiE 

109 Rapido] Ingenio rapaci, vel mationis et approbationis. 

prapcipiti atque audaci. 117 Porrexere manus] Olim porri- 

113 Principis] Theodosii magni. gebant nianusadpetendum silentium; 

114 Numa} Numa Poropilio secun- ad testandam approbationem; ad of- 
do Romanorum Rege, cujus fuit mag- ferendum auxilium, 6ic. 

na gravitas, magna vitae sanctitas. 118 Connexuit angue] Implicavit 

Minos] Cretensium Rex, adeo jus- vestes variis flexibus unius e suis ser- 

tus, ut post obitum creditus sit unus pentibus. 

ease ex jadicibus Inferorura. 119 Nodavitque adamante comas] 

115 Alumni] Rafini. Crines rejecit in tergum, ne obsta- 

116 Clamor] Qui signuni est accla- reut, et rejectos adaniatite colligavit, 



IN RUFINUM LI13. I. 105 

Poscit, ct ambtisto flagrantis ab ao^^erc ripae 120 

Ingenteni piceo succendit ijurgite pinuni, 
Piffra(|ue veloces per Tartara concutit alas. 

Est locus, extreniuni pandit qua CJallia littus, 
Occani prcctcntus atjuis, ubi lertur Ulix.es 
Sanguine libato populuni niovissc silentem. 125 

Illic un>l)raruui tenui stridore volantuin 
Flebilis auditur questus. Simulacra coloni 
Pallida, detunctasque vident migrare liguras. 
Hiiic Dca prosiluit, Pluebique egressa serenos 
Infecit radios, ubdatuque lethcra rupit 130 

tem mu^untcm, li ex fumnhi (irdenti Uttoiis fumimtis accenilit tadain mitgnam iii 
ftuvio atio, ac inovet pennns celeres per In/enis incrtes. Terni jacet, qua \}arte 
Gullia ponigit littus ultimum ; tena cincla undis Oceani: ubi Ulysscs dicitiir eto- 
casse uinbras lalentes cruore gustato. llic quvrela iristls animarum volHantum 
murmure levi exaudilur : ugricola vident spectra pallintia, et inmgines defunctorum 
evolare. Inde Uea ]>Iega?ra exiliit, et exiena polluit rultum claruin SolLs, et cvm- 



sororum Var. LL. cd. Antv.— 120 Poscit Iiic pro petit poni, notaverat Hcinsius. 
angusto inarg. Isingr. fragruntis Voss. flagrantis verlice alter Moret. — V2l 
piceum Vat. pr. succendat vel succendit f ( tav. pr. — 122 Nigraque duo Vat. 
Amhr. tert. Sigraque vel Pigraque Vat. quint. concitat Tliuan. Farnes. — 123 
pandii qua qnaluor Vat. Pal. Farn. Pric. Uott. Oisel. qua pandit Fat. Oxon. 
pr. — 124 uhi Lxc. Lucens. sec. </u« quatnor Vat. Pal. Farn. Pric. Hott. Oisel. 
qua Ambr. pr. Ulixes omnes fere Mss. Ulysses Isingr. et Lueens. in vet. cod. 
Ulyxes. — 12.5 populos Fain. novisse Oisd. Vicet. silenlum Vat. quatuor, Pal. 
Pric. Farn. Oisel. Rott. volantum Exc. L*ti, silentem Exc. Liicens. sec. atque 
ita correxerat Heinsius ascripto loco Lib. n. de Rapt. 237. — 127 auditu 
Vat. quart. a m. sec. auditns Petav. tert. — 128 errare Leid. sec. Exc. Gcvart. 
mugire Med. sec. mugire vcl migrasse Rott. catervus \ at. pr. — 129 Huc Vat. 
duo, Voss. Hic Petav. tert. Hiic vel Hinc Oxon. pr. Reg. Vat. qnint. Petav. 
pT.prosiliit Put. Reg. Mazar. Med. pr. Oxon. pr. Leid. pr. anibo Moret. pro- 

HOTM 

hoc est tibula seu taenia, quae ornata 124 Ulixes'] Fabiila apud veteres 

erat adamantc. vnlgata, Ulyssem excisa Troja in O- 

Phlegethonta] Fluviuni inferoruni : ceanuni Occidentalcin adveuisse. 
a<f)A.€7€'fl«, arJco, quasi fluvitis ille sit 125 Sunguine libato] Hausto, gus- 

tiuvius ignis. tato, id quod uecessarium erat ad 

121 Pinum] Taedani factam ex pinii. evocationem umbrarum. 

122 Pigraque veloces] Poetaj non ra- Populum silentem] Uinbras iufero- 
ro contiaria jungunt. Tartara autem, rum. 

altissimus inferoruin locus, dicnntur 127 Simulacra iHtllida] Umbras pal- 

pigra, quia sunt plena umbris pigris, lentes inortuornm. 

inerttbus. 12» Migrare] Alii, Tnugire, id est, 

123 Gallia] Ex qua Rufious oriiin- geinere. 
dus. 



100 CL. CLAUDIANF III. 

Terrifico. Scusit feralc Britannia miivmur, 

Et Senonum quatit ar\ a iragor, revolutaque Tethys 

Substitit, et Klicnus projecta torpuit urna. 

Tunc in canitiem mutatis sponte colubris, 

Longaivum mentita senem, rugisque severas 135 

Persulcala genas, et iicto languida passu, 

Invadit muros Elusa?, notissima dudum 

Tecta petens, oculisque diu liventibus haesit, 

Pejorem mirata virum. Tunc talia fatur: 

motit atrem diimore terribili. Anglia audiit sonum funestum ; et clamor concutit 
campos Senonum, utque mare regressum stetit, ac Rhenus sfupuil iirna ahjecta. 
Tum Megeera conversis ultro serpentihus in cunos criue»,Jingens senem annosum, 
ct habens frontem aratam rugis tristibus, et debilis gressu sitnubdo, intrat mcenia 
Elusa-, adiens domum cognitam sibi jampridem, atque longum constitil oculis invi- 
dentibus admirans Riifinuiu hominem tetriorem, quam putai at ; tum dicit hac 



siluit ties Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. — 131 Tartareo Tluian. sentit Med. sec. 
Ambr. tert./m/Z<' Exc. Lati et Lucens. lethale Vric.futaleeA. Parm. et Vicet. 
ferale vtl fatale lixc. ex Pat. rec. — 132 Telhis Var. LL. ed. Antv. Thenis\el 
Thelis Lov. — 133 Rheni Med. tert. Rhenus vel Rhemm Florent. Put. Aiubr. 
pr. 7(?jn!s Med. quart. s«/yftfa Ambr. pr. Med. sec. Piit. Rott. WHda quatuor 
Vat. Pal. Rott. Oisel. urna Pric. a ni. pr. Farn. vet. Gyr. Exc. Lucens. marg. 
Isingr. sec. urna vel unda Florcnt. Petav. pr. Ambr. pr. itein Moret. — 134 
seepe Vat. pr. Oisel. ihiian. Rott. Pric. a ni. pr. sponle vel sa?pe Florent. 
Ambr. pr. Vat. sec. fguris pio Coluhris 1 liuan. — 135 Longavam et Longcerum 
Thuan. serenas Ambr. tert. — 136 Persidcata E\c. Laeti et Lucens. Perfalcata 
ed. Vicet. Prasulcata \at. sec. Leid. pr. persiccata Exc. iib. Rlieni. a in. sec. 
— 137 Invasit Rott. Elns(e vet. Gyr. Vat. pr. Pric. Oisel. Florent. Med. sec. 
Exc. Liicens. sec. Var. Lect. ed. Antv. Elysa Exc. La-ti. AUI. Elisa Lov. 
ambo Moret. tres Vat. Pal. Rott. duo Mcd. Put. tres Petav. Reg. Pat. 
Thuan. Mazar. duo Oxon. itein Leid. Heins. ed. Parm. Vicel. Elisse Faro. 
Elisis Exc. Liicens. pr. Elises Med. quart. £/t us(P Thuan. [Elusa nrbs Gallias 
in A^ennia. Sulpit. Sever. Lib. ii. Elusonem Pauliuus appellare videtur 
Epist. VI. sub finem.] Haec Heinsiiis ad ed. Antverp. Plant. 1590. — 138 pe- 
tens Exc. Lani, petit ed. Parin. et Vicet. Innguentihns Pat. lucentibus vel liven- 
tihus Reg. Oxon. pi. — 139 tum Exc. Lncens. sec. Oxon. pr. — 140 Te sine fine 

NOT/E 

131 Britannid] Major sciiicet, qnic 134 Mutalis sponte colubris] Quasi 
opposita est Galliae Aquitanicae. serpentes ultro sese mutaverint in 

132 Senoninn] Senones snnt popiili crines, ut rcs facilius fieret. 
Galliap ; at hic ponitur pars pro toto. 135 Severas] Seniles : nam senex 

Revolutaque Tethys] Mare letroac- severns, difficilis, .|uerulns. 
tum con ra a-stum. Tcthys 'IVthyos, 136 Ficto languida passu] Fingens 

est inater Nymphariim mari», et hic se obrtpere debilitatis pedihiis, instar 

ponitnr pi o mari : at 'I'hetis Thetidos, senis. 
est Nympha inaris, mater Acliillis. 137 Elusa] Urbs olim tlorentissi- 

133 Urna] Fluviis urna; tribuuntur, nia, Claudiani temporibus, vnlgo Euse 
ex quibus aquas effundunt. en Gascogne, 



IN RUFINIM I-II?. I. 



107 



145 



Otia to, Rufino, juvant ? Irustraque juvcnta; 140 

CousniHis lloroui patriis inulorius arvis? 
Heu nescis quid lata (ilti, quid sidera donent, 
Quid fortuna paret: toti doininabere mundo, 
Si parere velis, Artus ne sperne seniles. 
Namque mihi magica^ vires, a?viquc futuri 
Praescius ardor inest: novi quo Thessala cantu 
Eripiat hmare juhar, (piid sinna sasracis 
^gypti valeant, qua gens Chahla?a vocatis 
Imperet arte Deis : nec me latuerc flucntes 

verba : O Rujiiw, a» requies tihi plaat? Et perdis iitudlitcr sine gloria flurem 
tttatismnirris iiatriw Uxve? Ah! ianuras quid fata dint til/i, (juid calum, qvid 
fortuna praparctl Imiicrabis Orbi unirtrso, si relis ubedire. ]^e contemnas corpus 
debUe senis. Ettiiiin artes Magica: sunt inihi, et ignis divhni» cognoscer.s res 
fitturas. Cognuvi quibus iiieanlameiitis Saga dcducat Lunam micantein: quid 
prosint characieies .Egypti sulerti.s: qua ratiune natio Chaidaa dumineiur Diis 



Exc. Voss. Heiiisius coiiiirit /rus/iaMf.— L41 absumis Inceit. Heins. palriis 
Vat. duo et E\c. La-U. pairiisque Florent. Rott. \'at. diio, l'at. arinis Pal. 
Med. pr. et teit. a in. pr. K\c. Liuens. et ed. Vicet.— 142 duniiit duo Oxon. 
duo Leid. et Vat. Liviii. dcdait Fxr. Lnrens. sec. debent vct. Oyr. Isingr. 
dunent vel deUnt \nt. pr. siwndcnt \ei donnit Moret. pr.— 14:$ tuli dumimibtre 
♦nundo tres Aled. toto dunabiic mi/«(/o Leid. pr. Vat. pr. Rolt. Oisel. Tliuan. 
Florent. Petav. tcrt. Vat. Livin. Moret. pr. a ni. sec. et Incert. Heins. toti 
dominnbere vel loto donabcre Ke-;. Put. Petav. pr. Oxoii. pr. ioto dominabere 
Vat. quiirt. duo Leid. toti vel toto Pat. Lnv.— 144 ncc Petav. sec. et Pat.— 
146 quu \el quid Oxon. pr. quod vel quo Reg.— 147 Eripiat vel E.rcipiat Flc- 
rent.— 149 Imperet dno \ at. Rott. Petav. pi, dno Anibr. Exc. Latiet Lucens. 
sec, Ald. Imperat Oxon. sec. duo Leid, duo Vat, Pal. Farn. Pric. Oisel. ita 

NOT.E 

142 Sidera'] Nuniina (pia; ca?luin ruin error credentiuiu Liiiiani posse 
habilant sideribusdistinctuni. Cete- deduci incantauieiitis, atciiie avelli 
ruin Poetata attuIitouinia,exquibus Cato ; ideoque nt lanto nialo occni 



Pliilosoplii jiidicant de reruni t ventu. 
Stoici fatis, Academici astris, Kpi- 
cnrei forlunae tribuunl reruni oniuium 
causas. 

144 Si parere telis'] Alii legiiut, ser- 
vire, nec niaie : ' Servilia neinpe oni- 
uia pro doniinatione.' Tacitns. 



rerent, adliibebaiit tinnitus sonosque 
a;ris. 

Signa] Cbaracteres ]\Iagici,aut no- 
ix Hieroglypbicat", qiuc varia rerum 
indicia continebant. 

Sagacis] /Ef;yptns sagax, seu docta 
appelliitiir. qiiia iila diu floruit vehit 



146 Prascius ardor] Quadani par- inater oninium .iisciplinarum 



ticnla mihi esi igiiis divini, quae facit 
ut pra-sciani res fiitura<. 

Thes^ala] Sa«a, a Thessalia, qnae 
foecunda Magis, lierbisque veneficis. 

147 Eiipiat] Detrabat, avellatque 
Lunam ex ccelo. Vetus est Antiquo- 



148 Gens Chuldaa] Magicis sacri- 
ficiis insignes olim Chalda i, 

141) Impcret Deis] ENOcet Deos, 
qni veniunt, tanquara obediant evo» 
cantibus. 



108 CL. CLAUDIANI III. 

Arboribus succi, fimestarunique potestas 150 

Herbaium, quicquid letali «j^ermine pollens 

Cauca-us, ct Scythicas vernant in si^ramina rupes, 

Quas iei>it Medea ferox, et callida Circe. 

Saspii s horieudos Manes sacrisque citavi 

Nocfi rnis Hecaten, et condita fimera traxi 155 

Carminibus victura meis; multosque canendo, 

Quamvis Parcarum restarent fila, peremi. 

evocatis. Neque rgnoro Uquores stillantes ex arboribus, et vires perniciosas herba- 
rum, quiisadnqiie Caucasus alit turgentes se.mine mortifero ; et qiias suxa Scythica 
funduut herlnis, quas Meiiea crudelis colU's;it, el Circe astuta. Ea;o frequentius 
evocati iMunes horrihiles, et Hecaten iii sacrificiis nocturnis, et reduxi figuras 
movtno\ {im sepultns,revictura incantamenlis meis : atque interfeci plurimos can- 
tando, ttsi stamina Parcarum iienda superessent. Ego coegi quercus erra- 



Pnlman. ed. Vicet. et Parm. neque Mazar. — 151 germine Ambr. tert. Exc. 
Lucens. carmiue Med. sec. Vat. quint. niai «;. Isingr. reliqni onines gramine. 
ita Gesner. poUet Pric. a m. pr. et Ald. — 152 Scythice Pat. Farn. Fric. Thnan. 
Med. dno, Exc. Gevart. ed. Parm. et Vicet. Sciticee Oxon. sec. Kitice Oxon. 
pr. a m. sec. gramine Ambr. duo et Tliolos. Vicct. et Parin. rernanti gramine 
Bonon. gruwiHe etiam habent onines Vat. Pai. Farn. Rott. Pric. Oisel. gra- 
mina Exc. Lucens. sec. carmina et einend. gramina Florent. rupes vel cautes 
Vat. pr. Heinsius Usit vernant in carmina. ita Gesner. carmine Isingr. — 
153 Quasque legit Florent. a m. sec. — 154 latices pro Manes marg. Isingr. 
tocavi Boiioi). a m. sec. levavi Exc. Liicens. sec. Utavi quatuor Vat. Pal. Farn. 
Pric. Rott. Oisel. litati vel levavi Pric. litundo Vat. pr. pro varia lect. litutis 
Med. tert. litatam iegit Heinsius, qui ascripserat locum Ovid. Met. xiv. 364. 
* sacrisque ex more litatis.' sic sanguine litare Capiiolin. p. 168. 1. 27. alia 
vero manu, ut videtur, notatum erat, sacrisque citavi vet. cod. Claverii. vid. 
VaL Flacc. Lib. iii. 520. loco corrupto, ' Furias Ditemqiie ciebo.' male 
movebo v. c. Carr. quod praecessit. citavi aiitem jam conjecerat Gronov. ad 
edit. Barth. conditaque Vat. quart. et quint. — 158 Et revagas Med. quart. 

NOTiK 

150 Succi] FuiiPsti ac pestiferi li- lia, et ^ty Colchoruin Regis soror, 

qiiores ex arboribus manantes. veneficioriun peritissima. 

152 Caucasus] Mons Asiae versus 154 Manes] Deos Iiiferoriim horri- 
Septemtrionem,Mat;icis herhis abun- biles visu. 

dans : efficacissima porro ad venefi- 155 i/eca<enJTergeminani,quapnoc. 

cinm gramina montium. Et diiplex turnis sacrificiis evocabatur ex Infe- 

est Magia, iina fit i>er carmina, alte- ris. Hec<»ten, Diaiiam, et Liinam 

raperherbas: utramque sicpius Poe- eandem esse putant, tergeminamque 

tae conjunguiit. faciunt ob trcs varias Lunae facies. 

ScythiccE rupes] Rupes Scythia^, rc- Condita funera] Condita fiinera et 

gionis iii Asia ; sed el Scythia est sepulia cadavera in lucem reducere ; 

Europa^a. id qiiod per iiicantamenta fieri posse 

153 Medeu] Fiiia ^Etae Regis Col- credebant. Sic funus ponitur pro 
choruni; fcemina Magicis artibus, et cadavere, quod funere efferlur. 
liberorum c*de iufamis. 157 Quamvis Parcarum restarent fiUi] 

Circe] SoUs et Perses Nymphs fi- Fila nenda scilicet ; hoc est etsi Par- 



IN RUFINUM LIB. I. 109 

Ire vagas qucrcus, et rnlmen stare coe^M. 

Versaque noii prono curvuvi Uumina lapsu, 

In foiiies rcditura suos. Neu vana locutura ICO 

Me fortasse putes, mutatos cerne penates. 

Dixerat: et nivea' (mirum) coepcre columnai 

Ditari, sul)itoque trabes hicere metallo. 

Illecebvis capitur, nimiiimque elatus avaro 

Pascitur iutuitu. Sic Rex ad prima tumebat 165 

Masonius, pulchro cum verleret omnia tactu. 

Sed postquam riguisse dapes, fulvanique revinctos 

hundas cttrrrre, et fulmen consistere; ac retroegi Jluvios mutatos, cnrsn averso, 
recersurus iii cdput suum : et ne cridasforsan i»e dixisse inania. vide domum muta- 
tam. Seiicx sic locutusfuirnt: et columnw cnndida-, leiii admirnhilnn! incepcrunt 
hcupletari, rt laiiueaiia fulgire auro repinlino. Uiifimis vincilui \\\s lenociniis, 
et nimis irtjlatus alilur aspectu cupido. Ita Midas Re.x l'hrygi(E superhiebat ad 
dona prima, cum mutaret cuncta attiutu pretioso ; at postijuam conspexit cibos in- 



ftumen Florent. et Exc. Liicens. /«//nen Exc. Lucens. scc.fulmina Livin. mar?. 
Isingr. rcliqui Mss. Ald. et ed. Vicet. jiumina e\h\hcni. Jlamina Isinjjr. Colin. 
j(a»mia Ed. Elzevir. an. 1050. fiure niars. Isingr.— 159 (m«qne rd. Claver. 
parro alter Moret. a ni. pr. repressi ji. cursu cod. Piiliiian. marg. I^nEr. cur- 
vanti nniis I5artli. curvari Vat. pr. Farn. cursu Pat. et Vat. sec— HiO Ad Exc. 
Lzeti. ne Pat. Farn. Put. Ro!:. Oxon. \n. Ambr. \n-. item Vat. Petav. sec. Exc. 
Lucens. see. Voss. non Rott. ncc Med. sec. hcutam Pal. a m. seo. ied. duo, 
Petav. sec. a m. see. et tert. unus Heins. Exc. Licti et ed. Vic t. hcutum 
Thuan. pro var. lect. et Exc. Liicens. pr.— 162 Dixit ad ha>c Anibr. sec. en 
conjiciebat Heinsins. lapidum pro mirum Pat.— 161 nimium sine copula Farn. 
atorum Var. LL. ed. Antv.— 1G5 aspectu vet. Gyr. Exc. Luceiis. sec. ad- 
prime Pat. tumehnl Exc. Laeti et Lncens. timebat Pal. Petav. sec. ruebat ed. 
Vicet.— 160 tractu pro tactu Oisel.— 167 rigueie Tholos. Ambr. pr. ful- 

aOTJE 

cx nondiim conjiiimsissent oinnia 164 IUecehris capitvr] Delinitur, 

vitae fila, tamen liomines occidi con- vinciturqiie iiis magniticentia! illcce- 

tra fati ordiuem.tempusqne vitae praE- bris. 

g,j„,n_ Avitro pasciltir intuitu] Pascitnr as- 

159 Non primo lnpsu] Cursn averso, pectu rerum avaritia- su»- placeutium. 

rontrario, qui non proHUSseu declivis 165 Rtx Ma:onii's] Midas re\ 

eat, sed redeat versus fontem. Phrygice dicitur Maonins Awi Lydius, 

CurraiJ] Fra.Miavi,reflexi, rctroegi qnod ablutus sit l»H4tolo Lydiae flu- 

versus fontem. vio : Lydia qnippe et Ma?onia pro- 

162 DLxerat] Megaera in senem misciie usurpanlur. 

conversa, sic locuta erat. 166 Pulchro tactu] Tactu res pul- 

Nivece] Caiidid* instar nivis. chras efficiente, aiireas scilicet. 

163 Meiai/<)] Auro, KOTtJoxV, ?<?• 167 Riguisse dapes] Nam Midas 
excellentiaui. quicquid tangebat, vcrtebatur ifi au. 



110 CL. CLAUDIANI IH. 

In glaciem vidit latices; tum munus acerbum 
Sensit, et inviso votum damnavit in auro. 

Ergo animi victus, Sequimur, quocumque vocabis, 170 
Seu tu vir, seu Numen, ait : patriaque relicta 
Eoas jussu Furise tendebat ad arces, 
Instabilesque olim Symplegadas, et freta remis 
Inclyta Thessalicis ; celsa qua Bosporus urbe 



iluruisne, et vinum. constrictum in gelu flavum ; tunc animadvertit ilonum fsse 
molestum, et conilemnavil desideria sua in auro odioso. I^iitur Rufinus, mente 
superata, inquil, hnwi quojusseris, sive tu es liomo, sive Deus. F.t patria dtrelicta 
Rufinns imperio Furia; pmperabat ad urbes Orientis, et Symidegadas quondam in- 
constantes, atque maria celebrala navigationibus Tliessalicis : qua parte Bosphorus 



vamqne rerinctos Exc. Laeti et Lncens. sec. flavamque Leid. pr. Farn. ful- 
vamjue vel flavamque Rott. revicfos iNIed. qiiart. et Exc. Luccns. ]^v. reductos 
Farn. ed. Parin. et Vicet. — 108 tum Bonoii. Tliolos. Lov. Anil)r, Tiuian. Leid. 
pr. diio Oxon. et Petav. item Incert. Heins. tunc Rott. Oi^^el. vidil Exc. La^li 
et Lucens. pr. rertitP&t. ed. Parm. et Vicet. — 1G9 i/aifoBonon. Oisel. Med. 
tert. duo Petav. alter Moret. invicto Leid. pr. a m. pr. inviso vcl invito Reg. 
Lov. duo Oxon. inviso vel invicto Vat. sec. injusto Ambr. pr. — 170 animum 
Pric. animttm vel animi Vat. quint. victus vel tactus Oxon. pr. rocabis Vat. 
opt. Farn. Pal. Rott. Oisel. Oxoii. vocaris Med. dno, Tliuan. et duo Vat. 
vocatis Vat. qiiart. — 172 jussu Furice Mazar. Lov. Tliolos. Leid. sec. alter 
Moret. Petav. pr. Ambr. tert. ed. Parm. et Vicet. Furia jussu Vat. sec. Rott. 
Pal. Oisel. ductu vel monitu Bonon. — 173 InsUtbilisque Exc. liiicens. pr. Vat, 
pr. et tres al. Instidiiles, absque copnla, Reg. Leid. pr. Vat. pr. Rott, diu diio 
vet. diu ve! olim Morei. pr. Simplegadts Oxon. pr. Stjmplegitdes Rot. Pal, 
unns Heins. duo Vat. item Med. ambo Moret.— 174 Indila Lov. Med. sec, 
Exc. Voss. Indita vel Inclita alter Moret. qua celsa Med. quart. celsa quaVat. 
duo, Pal. Farn. Rott. Pric. arce Exc. ex Pat. rec. a m. sec, et ed. Vicet. 

NOTyE 

rum : et sic ex Ovid. ' Copia niilla plegades vocantur, airh rov a^vnirX^fiT- 

famem relevat, sitis arida guttur Tetrdai, coUidi, concurrere. 
Urit, et inviso meritus torquetiir ab Frela remis inclyta Thessalicis'} Ma- 

auro.' ria celebrata navigationibus Minya- 

170 Animi victus'^ Virtute scilicet, rum seu Argonantarum, cnjus expe- 

seu mente animi victns ; d«-poT^s 6v- ditionis Diix Jason erat Tbessalus. 
fiov, Arist. Impotens animi, qiti resis- 174 Bosporus'] Tliracius, qui sic di- 

tere non potest. citiir a bovis meabili transitu, seu 

172 Eoas ad arcesl Orientis iirbes, quod bos lioc frelnm transnare pos- 
versus Auroiani : t]ws, vel ews, Auro- i\t: fiovs,bos,Tr6pos,transiius,iropevopai, 
ra: hwos, pcrtinens ad Orientem. vado,eo; imde et dici deberet potius, 

173 In-^itabilesque olim Symplcgddus^l Bosporus. 

Cyaneos scoiKilo:i trdiis Bosplioriim Urbe] Byzantio, Constantinopoll, 

Thracium, instabiles dictos, qiiod in- qu* sedes erat Imperii Orientis, uon 
ter se coilidi viderentur : unde .Sym- procul a Bosphoro Tliracio. 



IN RUPINUM LIB. I. 111 

Splendet, et Odrysiis Asiam disterminat oris. 175 

Ut lon^juin permcnsus iter, ductusque malis^no 
Stamine latorum claram subrepsit in aulam, 
llicet arabitio nasci, discedere rectum ; 
Venum cuncta dari. Profert arcana, clientes 
Fallit, et ambitos a principe vendit houores. 180 

Ingeminat crimen, commoti pectoris ignem 
Nutrit, et exiguum stimulando vulnus acerbat, 
Ac velut innumeros amnes accedere Nereus 

refuliict ob urhcm altnm, et separut Asiam a finibus Tliracicc. Posliiuam Rnfiniis 
ytragrata louiia ria, ct coniluctus filo pcssimo fatorum, iusiuuavit se in liegiam 
illustrcm, statim amhilio oriri, aiptitas recederc ; omnta rcmli (•«i-pciuiit. Divul- 
gat secrcta, (lccipit clicntes, et vcmlit dis:nilatcs pttilas uh Impcratore: duplicat 
scelcra ; alit ftummam cordis iracundi, it asperat plagam parvam excitando. Et 
quemadmodum Neptunus ignorat jluvios iufiuttos ad sc vcnirc, ct licct hinc sorbeat 



urhe vel «rteOxoii. \n. cetcii Mss. urhe. — 175 OlrisiisE\c. Lib. Lncens. sec. 
Odni.fiis ttl. Nicot. Otrysiis vel Olhrijsiis cetcii. (Mhriisiis Parni. Ald. al. 
Othrisiis mi\\u codil. discriminat Vat. qiiatiior, Pal. Pric. "oisel. Rott. distcr- 
minat vel discriminat Moict. pr. et Faiii. hnris Var. Loct. ed. Antv. Farn. 
Oxon. Leid. — 17G £< Vat. qiiarl. dimcnsusVrw. — 177 suhrepit Incevt. Hc\n». 
— 179 prafcrt IJonoii. proferre Exc. Liicens. qnod proltat Heiiisiiis. iinde et 
vs. seq. fallcrc ct vendcrc eodem niodo lejreiiat. In Excer[)tis Rarthianae 
Claud. editionis,ad qiiani ex ScliottiCodicibiis qiwdarn notaverat Gronoviiis, 
haec lesnntiir: amhitos a principc] Jiivenal. Sat. \iii. 12S. Lainprid. iii Sever. 
p. 230. 1''>1. C;ic. Philip. ii. c;ip. 32. Tacit. xiv. Ann. .52. Dio de Caiiide in 
Vespasiano. Hoc est veiidere tnmos Mart ial. iv. Ep. v. iibi niule iiittrpres. 
Cic. Lib. xm. Ep. Fani. 3G. et iv. m Verr. cap. 34. Liban. Orat. de Assessor. 
paie. 193. Cic. I. ad Q. Frat. c. 4. Cassiod. Ep. ix. 24. Lact. iib. v. c. 11. 
aurfitos mar<;. Isingr. — 181 commoti vcl quo moli ()\on. pr. criminis Florent. 
Vat. sec. Exc. Liicens. igncs Oxon. sec. Pal. iMi d. dno, Honon. Pelav. tert. 
dno Ambr. — 182 cumulando Vat. pr. Pric. Oisel. Tliiian. l^tav. pr. a in. sec. 
Stimulando vel cumulando Put. et Vat. qnart. stimulando vel simulando Oxon. 
pr. pcctus Inccrt. Heius. bunc vers. ignorat Vicet. ed. — 183 Ac velut Reg. 



NOTiE 



175 Odnjsiis] Tliraciis, ab Odrysis 
popnlis Tbracia-. 

170 Ductusquc maligno stamine fato- 
rum] Quasi fata inala ciiiii filo de- 
dnxissent in aulam Tlicodosii : albidit 
ad filum Tlieseo dritum ab Ariadne. 

177 Suhrcpsil] lAlalis ai tibus. 

179 Vcnum cuncta ilari] \ eiiiimdari 
cuncta : id (jiiod tit ambiiione iiij;rii- 
ente. 

Profert arcana] Peciinia corniptns 
vulgat secreta sibi coniniissa, fallit 



clientes, iS;c. 

181 Ingeminat crimcn] Apnd Prin- 
cipeiii delator iinprobiis crinien cx- 
aggcrat, diiplicat siiis nicndaciis. 

Igncm nutrit] Alit iracundiain The- 
odosii Principis ad iraiii |)ropensi. 

182 ICxiguum stimulandu vulnusacer- 
hut] Exiguiiin viilnns, id cst, parvuin 
nialiiiip reddit accrliiiis, l^rincipem 
nialis stiuiiiii> excitaiido. 

183 Nercus nescil ] Deiis niaris, non 
seutit acccdeie tot fluvios. 



112 CL. CLAUDIANI III. 

Nescit, et undantom quamvis hinc hauriat Histnim, 

Hinc bibat asstivum septeno gurijite Nihim, 185 

Par seinper similisque manet. Sic fluctibus auri 

Expleri sitis ista nequit : cuicumque monile 

Contextum i^emmis, aut praedia culta fuissent, 

Rufino populandus erat : dominoque parabat 

Exitium foecundus ager : metuenda colonis 190 

FertiHtas. Laribus pelHt, detrudit avitis 

Finibus, aut aufert vivis, aut occupat haeres. 

Congestae cumulantur opes, orbisque ruinas 

Danubium exundanfem, inde per (Bstntem potet Niliim, ciim septem alveis,remanet 
usque idem, rt tEqualis: ila sitis HlaYiwf^m non potest satiari undis aureis. Cui- 
cunqiie torquis erat ornaius lapillis, nut agri uberes, ille spotiuvdvs erat Rufino: et 
campus fertilis pariebat perniciem domino siio : facunditas erat timenda agricolis. 
Ejicit eos domo ; deturbat fundis patriis ; rel eripit titentibus iis, aut hares invadit. 
Congregantur divilicB immenscB, et domicilium unicum recipit furta terrarum : 



Put. Mazar. Med. quart. Oxon. sec. Leid. pr, velud Pat. et Moiet. sec. At 
veluti ed. Vicet. ceteri omnes reluti. — 185 effusum Vat, qnint, qui tamen et 
vuigatani habet. litore Isingr. — 186 meat Med. quart. Florent. Exc. Laeti et 
Lucens. ed. Parm, manet vel meut Piit. Ceteri Mss. et ed, Vicet. manet. in 
Med. quarto erat, Par est persimilisque meat. — 187 suis ista Pric. vulgo calor 
iste. niale. calorille Gesner, c/cfu/ni/we et emend. cuicumgMe Moret. sec. cir- 
cumque Var. Lect. ed. Antv. a m. pr. — 188 Contextum Exc, La?ti. Pratextum 
Pric. ac duo Vat. Petav. pr. a m. pr. prcelia Exc. Lucens. sec- — X^bQ ferebat ed. 
Vicet. parabat Evc. Lucens. pnrabat \e\ferebat Exc. Pat, rec. — 191 vellit vet. 
ed, Parm. amicis Ambr. pr. — 192 «««spro riris Leid. pr. a m, pr, rirus Farn, — 
193 co?j;ec-<« Voss. rujnas qiiatiior Vat. Pal. Farn. Piic, Kott, Oisel. rapinas 
Pat. Heinsius primo conjiciebat nanajn: sed taiidem legit, ' orbis-qiie rapinas 
Accipit una manus.' et ascripsit, rupitias est in Isingrini Codice. sic et locu- 

NOT/E 

lS4lfts/rMm] Danubium,maximum 187 Sitis'^ Ardor sceleratus haben- 

Europa; fliivium, orientem ex vito di,nullis iindis aureis restingui pofest. 

Vittembergpiisi, et se exonerantem Hlonile^i Sordida prorsus avaritia, 

in Pontnni Euximim. quee vel mulierum ornaiiientis non 

185 ^»<nH»i A7/«>n] Fluvium Afri- parceret. 

cae celebratissimuni, Oritnr ex du- 191 Laribus'] Lares sunt Dii do- 

obus parvistontibustrans lacuin Dam- mestici : hic ponuntur pro domo, 

fcqa; aUuit et taecnndat iEgyptum, 192 Occtipat heeres] Rnfin»sha?resin 

solutis montiiim nivibus exundans, testamentoscriptus vel vere vel falso, 

mensibus Junio et Julio. invadit bona. Porro niiserum olim 

Septeno gurgite'] Septenis ostiis in erat istud adulandi geniis, quo raori- 

mare Mediterraneum se olim exone- bnndi, Principem virosque potentes 

rabat, iinde septenigeminus dicitur. partim liaeredes scribebant, ut illi rer 

186 SimiUsque manet] Magnitudine liqua bona sais liberis conservareQt, 
et figura. 



IN IIUFINUM LIU. I. 113 

Accipit una donnis : jxipnli scivire coacti, 

Plenaquc privato succnnihunt oppida rci;no. 195 

Quo, vesane, ruis ? tenoas utrumque licebit 
Oceanuin, laxct rutilos til)i Lydia fontcs, 
Jungantur solium Crwsi Cyi i<jue tiara : 
Nunquam dives eris, nunquam satiabeie qua;stu. 
Semper inops, quicumque cui)it. Contentus hoacsto 200 
Fabricins parvo sperncbat muncra Ilci>um, 
Sudabatque "fravi Consul Serranus aratro, 

gentcs concttB snnt servire, ct urhcs ilitissimic ccdttnt impcrhi lioiiiinis prirati. 
Qtw ruperii^insane Riifine ? Quamris possidcas !>einiitum O.xanum, Wctt Lijdia 
aperiat tihi fontes (titreos, soliiim Croesi et tittra Cyri conjungantiir, nunquam cris 
locuplcs, nunquam satiaheris peciinia. Scmper pauper cst, quicitmque desiderat. 
Fabriciiis contcntus cvi^tiis opibiis et honestis, contcmncbat dona lie^um, et 
Serraniis Consul laborabat atlixiis duro mmeri, et purcn domus opericbat Curios 



tiis est Lil). I. iii l'ntiop. ' iinnc uhoriore rapina Pcccat iii orbe maniis.' 
Prcrdam vocat siinililer Lainprid. in Comniodo de Pcrcnni p. 17. 1. 35. sic ii. 
in Rutiii. 442. ' liia i»anii<i, (|uic sccptra sibi jjcstanda parabat.' et alibi, 
' Qiiid<|uid anias, dabit illa niaiius.' Hiv>c Hoin.sius ad cdit. Lnjid. 1.5ol. — 
194 manus Med. scc. Florcnt. domus vel maniis Pnt. Rott. ct pro xana lcct. 
Floreiit. sunt jure \)ro serrireXdl. quart. pre.v.sj vcl ;«>y,»/i Florcut. — 107 lictt 
JndiaYiun. — 198 j((H^a<«r Put. Farn. Moret. pr. Kxc. LntTUs. El jant:ant 
Tijri Crcesique thijric Vicct. Cijrrhi «^'ws.s/f/Ht- Parni. IMcd. scc. Crasi Cyrique 
Florent. qiiatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oistl. Morct. pr. Exc. Lncens. 
Cyri Crccsiqtte reliqui Mss. tiarcc Val. sec. Pal. Farn. Rott. duo Leid. Oxon. 
sec. reliqiii oniues tiara. tiara vel corona Moret. pr. Hcinsins corrigcbat tiaras. 
ut IV. Cons. Honor. 215. — 201 renis inarg. Isingr. rcgnum Parin.— 202 Sar- 



NOTyE 



191 Unndomus'] Rufiui, qu!B erat 
velut spelunca latrocinii. 

Populi serrire coacli] Redacti in 
servitiiteni, et velut venditi a Hufino, 
qui piaefecturas vendcbat Provincia- 
rum prasidibus. Hi ideo ita vexa- 
bant, et obruebant vectigalibus po- 
pulos, ut veliit servi gemercnt op- 
pressi. 

195 Plenaque^ Plenae urbcs divitiis 
cediint Rufino doiiiinanti. 

196 Utrumqiie Occanum'] Opes iitri- 
nsque Oceani Eoi et Occidentalis. 

197 Lydia] Minoris Asiac rcgio, in 
qua Pactolus auriler fluit. 

198 Crastj Qui Rex erat Lydia», 
Delph. el Var. Clas, C 



ct Rcguin dilissinius. 

Tiara] OruauKiitum capitis, Persi- 
caruni prius luulicrum ; scd quo pos» 
tca usi siiut Rcges Pcrsarum, et Sa- 
cerdotcs. 

201 Fahriciits'] Civis Romanus for- 
tissiiniis, frugalitate conspiciiiis, te- 
niiissiino censu contentiis vivebat, et 
Saiiinitum et l'.vrrl)i l'pirolarum Rc- 
gis dona repiuliabat. 

202 Scrranus] Civis Romanus sic 
dictii.s a serendo : qiiida)n putant 
eiim e.sse Cinciniiatiim, qui ab aratro 
ad Consulatiim, dcinde ad Uictatu- 
ram vocalus est. 



Inud. 



H 



114 CL. CLAUDIANT 111. 

Et casa pngnaces Ciirios angusta tegebat. 
H;ec mihi paiipertas aiif^iistior : h?ec mihi tecta 
Culininibus majora tuis: tibi quserit inanes 205 

Luxuries nocitura cibos : niihi donat inemtas 
Tevra dapes : vapiunt Tyvios tibi velleva fucos, 
Et picturatae satvuantur murice vcstes : 

^•cnwosov. Ilac iianpcrie.t, o Riifine, affluentior videtnr mihi : hac domus vide- 
nir mihi magnijicentior titrrilms tuis : luxus pemicinsus consectatvr tihi dapes 
inutiles: tcrradut mihi liberaliter cibos : illic lana sorbet liquores Tyri, et vesti- 



ranus Vai. — 203 pugnantes Med. sec. Rott. pugnaces vel pugnantes Moret. 
sec. tcntbat Farn. Pric. Tliii.iii. Med. qiiart. Oxon. pr. Ald. Isingr. ed. Pann. 
Pt Vicet. tegehat vel rtgebat Med. sec. tenebat vel tegebat Pnt. reliqiii Mss. 
tegehat. — 204 augustiur tres Vat. Pal, Pric. Rott. Oiscl. ungustior Vat. quart. 
Farn. opuleritior vet. Gyr. Kkc. Lucen*. sec. Isingr. Heimiv st. Var. Lect. ed. 
Antv. ita Gesner. augustior vel npulerdior Piit. Petav. teri. — 205 si queerit 
Anibr. pr. hic quarit Leid. pr. ibi vel tibi Put. inanis Exc. Lucens. sec. 
qucrrat, rapiant, et saturentur legehat Heinsins. — 200 tibi donat Vat. pr. hic 
donat Pul. et Leid. pr. ineptas Tliolos. Heinsius ad orani primaa suae edit. 
ascripserat. [tibi qucerit inanesl Tota lia-c digressio ex Virgilio depromta 
Lib. II. Georg. v. 438. et seqq. — 207 rapiant Tliuan. tibi Pric. Rott. Oi.-el. 
■ibi Leid. pr. ita Gesner. tibi vel ibi Put. Oxon. sec. sucos V^at. quatuor, Pal. 
Farn. Pric. Kott. Oisel. Exc. Lncens. /ucos Florent. Pat. Tliolos. Petav. pr. 
/ucos a m. pr. et einend. succos Lov. /ucos vel succos duo Oxon. Heinsius 
ascripserat 'ocum Corippi lib. ii. ' Ciiraque piiniceis indnxit regia vinclis, 
i'artliica Canij^ano iuerant quse tergora fuco.' et Mattii in Mimiambis apud 
(iell. Noct. Att. lil). XX. c. 9. ' Jani tonjiles tapetes ebrii fuco.' — 208 Hinc 
Vat. sec. Florent. Oisei. Med. sec. ed. Parm. sctinntur Med. pr. Mazar. Pal. 
Pric. salurcnlur Tliiian. fucantur Exc. Lucens. slc. signantur niarg. Isingr. 

NOT^ 

203 Ciir/os] Curius Dentatns, vir qiiippe, et epiilarum varietate morbi 
etiain notte fiugalitatis fortitndinis- creantur : ' Ipsae volnptates in tor- 
<|iic, Samiiituni aiiruin contemsit, iiieuta vertuntiir.' Seneca. 

dicens enm qui rapis vesci posset 207 Rapiunt Tyrios tibi lellera /u- 

(nani rapas in foco torrebat) anro uon cos] Lana tingitur pin pura Tyiia, seu 

indigere : Koniano?que malle impe- qualis est Tyri iiicolariim. Fucus cst 

rare anrum habentibns, quam aurum id qno lana mutatui , atqne fucatui. 

habere. Tyrus est urbs Pliauicite, uota pur- 

204 OpuJentior'] Alii legnnt, augvs- pura. 

iior ; sanctior, venerabilior, splendi- 208 Picturata] Variis picturis dis- 

dior, felicior. Anctor Panegyrici ad tinctap ; acn pictae. 

Pisoiiem : ' Ipsaqne possesso inens Murice'\ Murex est genns piscis, 

est opulentior anro.' qno utebantur ad tingeudam purpii- 

205 Culminibus^l Turribus, domibus raiiij >irque ponitur pro purpura. 
cxcelsis atque magnificis. Alii dixernnt Muricem esse Florem 

Quarif^ Magno labore consectatur. ad eosdem nsus aptissimum, et invcn- 

206 Luxuries nocitura] Ex luxu tum a caue Hcrculis. 



I\ RUFINTM I,IC. I. 115 

Hic radiant flores, cl prati viva volnplas 

Ingcnio variata suo : fulijcntibus illic 210 

Surgunt strata toris, hic niollis pantlitur luiba, 

Solicitum curis non abruptura soporem. 

Turba salutantum latas ibi pcrstrcpit cedes : 

Hic avium cantus, labentis murniura rivi. 

^ ivitur exiguo mclius : natura beatis 215 

Omnibus esse dedit, si quis cognoverit uti : 

Hasc si nota Ibrcnt, frueremur simplice cultu : 

Classica uon frcmerent : non stridula fraxinus iret : 

Non vcntus qnateret puppes, non machina muros. 

mcnta picfa tingimfur imrimra: hic fiores micant, atque dclicue naiurah.^ pratorum, 
<iistinclir suaplc naturii: illic cuhilia attnlluntur lcctin nitentibus: Uic iiramina 
ttucra prcmunlur, non turbatnra snmnuin an.vium soHcituiHnibus ; illic catcrca cli- 
entum personat domum spatiosam : hic conccntus volucrum, susurri fiui-ii fiuentis 
nie (ieiect;ijit. Vivitur ex parvis Ijonis placidius : nalura concessit cunctis csse 
tclicil/u^, si aliijuis sciat lieiie uti bonis. Hac si csscnl cif^nilu, contenli csscmus 
rictu tenui ; tuhce non clangerent, sugittw sonantcs nou ribrarcntur, rcnli non 
ttcrterent naves, noii tormenta bellicaeverteient Krtfs'. Avarilia iniproba uugC' 



titiantnr I'\c. Voss. — 209 Hinc Med. sec. Floient. jNIorct. pr. IUc vel Hiuc 
Exc. Laeti. Iiic prati V;it. pr. hinc prati Vat. sec. ct Kotl. ilciusius ascrip- 
«erat: vid. Catulccti» Piilirei, pag. 34. 33. Senec. Hippol. 483. et sc^iq. tt \n 
Herc. Qit. 043. ^.c. — 210 surgentibus 1 liuan. illinc Med.sec. — 211 structa ed. 
Parm. et Vicet. slrafa vel structa Exc. Pat. rec. hinc lloit. — 212 abraplura 
Leid. pr. ahrcptura Rott. obrutura Farii. unde obruilura ronjiciebat Heinsius. 
— 213 lcetas \ at. scc. ibi Leid. j.r. Exc. Lieti. ibi vel lihi Ueg. Puf. reliqui 
omnes tibi. ut et ed. Vicet. — 214 Hinc Rott. Med. sec. Hic Vat. pr. Itim- 
hentis Farn. m. i>r. Med. tert. itcm Ainbr. tert.^ — 215 fa<^i(i.s Oxoii. pr. heatos 
Floret. Rott. Pctav. tert. Leid. sec. Exc. Licti et Gevart. hcatos \c\ bealls 
Med. sec. Oxon. sec. — 217 forct Vat. qiratuor,/raerc«<«r Farn. vuUu Aat. pr. 
victu Oxon. pr. — 218 gemerait Vat. Liviii. marj^. Isiiigr. gcmerent vcl freme- 
rcnt Vat. \>r. et sec. ncc Mcd. (juart. Incoi t. Hcins. Exc. Lnccns. s<)i</()/a Farn. 
— 219 i<ec — ncf Oxoii. pr. .Aled. qnart. iiniis lleins. I".\c. Lnceiis. rcntis Med. 
sec. ;)M/);)Js Oisel. f raics Med. (jiiart. — 220 sceleratus autor V at. /ai/ics conjicic- 

NOT.E 

209 Viva voluptas] Vivum diciliir 213 iV(uin«,s] Tela facta cx fraxu 
quicqnid est nativum, nec fuco inqui- no. 

natiir. 119 Non ventus nuatcret puppes] Na- 

210 Ingenio suo] Naturali venns- vigando, id qiiod (it avarilia impel- 
tate, siiaptc iiatiira. Icntc, (Iiik avaritia rcposita est inter 

212 Soliciluiii] Somnuiii habere va- pestes hnman<p felicitatis ininiicas. 
cnuni curis et solicitudinibus, mag- Aon machiua nmros] Non csscnt 

me est felicitatis. bclla honiiniim qiiictcm turbantia. 



IIG CL. CLAUDIANl 111. 

Cre.scebat scclerata sitis, prsedaeque recentis 220 

Incestus flajri^abat amor, nuUusque petcndi 
Cogendive pudor : crebris pcrjuria nectit 
Blanditiis : sociat perituro foedere dextras. 
Si serael c tantis poscenti quisquc negasset, 
Etfera pra?tumido quatiebat corda furore. 225 

Quas sic Gsetuli jaculo percussa leaena 
Aut Hyrcana premens raptorem bclhia partus, 
Aut serpeus calcata furit ? jurata Deorum 

batur in Riifino, ct cupiditas impia noiuc picuni(£ nnhhaf ; nnlla erat moderatio 
jwsccndi ct exigendi ■dmnm, iinpliatt perjuria muUift lenuciniis: conjungit inanum 
jurejurandofutili. Si ali<juundu aliquis dencgassct pet^nti (|uitl()am ex tot rebus, 
accendebat pectus crudcle rahie turgida. Quce leana icta telo venatoris Gatuli, 
vel fera Hyrcana pcrsequcns t^artkum pradatorem, vel serpens attrita, ita scevit? 



bat Heinsins. — 221 Inccrtus ^at. pr. a ni. pr. incaslus l^arni. — 222 cogendique 
Exc. Lureus. ncctil onines INIss. fere exliibent, uti et Ald. ed. Parm. et 
Vicet. Cujac. ad Isiniir. \'ar. Lect. ed. Antv. nutrit Fat. Med. qiiart. Exc. 
Lucens. nutrit vcl ncctit alter iMoret. iniscet vulg. — 22:} pcriturits Vat. pr, a 
m. sec. pcrituras vcl pcrituro Reg. Oxon. pr. perjuro Med. qiiart. — 224 ex 
Mazar. Tior. Rott. ()i.-el. Vat. sec. JNIed. sec. Petav. tert. negacit Pat. a m. 
pr. negarct Vat. duo. Pric. Tholos. Petav. pr. negabat vel mgassct Oxon. pr. 
prw tumido Tholos. Put. et diio Petav. pros nimio Pric. prcetimido Reg. qua- 
ciahut Leid. pr. mcmbra Exc. Wolf. vtneno pro furore Farn.— 226 Aoh sic Vat. 
pr. Bonon. a in. sec. Cdulis Rott. a iii. pr. Geiuli Vicet. Gwtula incert. 
Heiiis. Cod. Med. Gcetulum Ptiteau. Gatuh vel Gatuluni Florcnt. gentili 
Bonon. Heinsiiis Kgebat Gatuh). — 227 Aut quce Hijrc. Kott. Vat. duo. 
Parthum v( t. Gyr. Put. Lcid. pr. a in. pr. Exc. Cod. Rlieni. et Lucens. sec. 
ita Gesner. fartum IMed. sec. partus tres Vat. Pal. Faru. I'ric. Oisel. partus 
\el Parlhum Vat. pr. Partum vel partus Lov. Purthum vei jiurtu Florent. — 
228 calcata Pal. Med. pr. unus Heins. a ni. pr. — 229 premitur Vat. pr. Pric. 

NOTiE 

220 Sitis~\ Inipia et abliorrens a fiitiiro : nianus olim jungebant in fide 
communi vita ciipiditas pecuniae ha- danda, seii promittendo. 

bendae. 226 Gatuli] GsRtulia regio est 

221 Incestus'] Sacrilegus, profanus, Africa^, saevis leonibus insiguis. Alii 
iinpius aiiior, qiii imp<dlat ad sacrile- legunt, Gentili jaculo, id est, jaculo 
gia, ad templa expilanda, ad violan- populari, seii popularium veuatoruni, 
das res omnes sacralissinias. ejusdem regionis. 

222 Cogendi] Exigendi a populis. Lea-na] Sieviores leanie, quam 
Perjuria neclit hlariditiis] Piomit- leones esse creduntur. 

tit, qua- non facttiriis esset, sicque 227 Hyrcana helhia] Tigris est. 

pejerat, sed miscet blanditias, ut fa- Martialis : ' Tigris ab Hyicano glo- 

cilius decipiat. ria rarajiigo.' 

223 Sociat dexlrus] Dat lidem, pro- Rapiorem] Eum qui lapnit catulos. 
uiitlit, sed jurejurando futili, iuiitili 228 Jurata] Rufinus jurat per 



IN Pa FINUM T-IB. 1. 117 

Majostiis tovitur: mi-qiiam reveientia mensae, 

Non conjux, non ipse .simul, non piunora caisa 230 

Sufliciunt odiis : non o\(ii)xis-^c proi^iiKiuos, 

Non notos egisse sat est, exscindere civcs 

Funditus, vi nonun «icntis dclert^ laborat. 

Noc cckri mittit loto : crudeliUus autc 

Suppliciis IVuitur: cruciatus, vincla, tcnebras 235 

Dilato mucrouo parat. Pro sa'vior onse 

Parccndi raljios, conccssaquc vita dolori ! 

Mors adeone paruni est ? causis fallacibiis instat : 

M(yest(is Deontm jummento decepta violatur : rcnei'atio mensce nunqnam reddi- 
tiir : kaud u.ror, haud maritiis ipse una, hiud libcri interfecti saiisfaciuiit furori: 
haud sujficit occidissc copcnatos, haud e.rpnlissc ainicos: lenlal deslrucrc penitus 
cires, t't uholerc voiiien naliiniis. Xique Iviifiiiiis occidit eos morte jiromta : 
delectalur prius crncialibus imiiuinihus: differcns gladium, picijiarat torinenta, 
catenas, carccrem. O furor ig-noscendi crndcliorferro, ti vila datu pnnis terciidis! 
an mors lantilla resest } urgct iniiocentes scekrUnis falsis ; rcprchciidit terriios, 



frahiiur Kxc. Lncens. nusquam Reg. Tliuaii. iNIed. pr. Ambr. tert. Exc« 
Lnrens. sec. numquam Vat. sec. Leid. sec. Farn. Pat. Uott. Oiscl. numquain 
vel nusijiiani l'nt. postqiiain et enieiid. iiusqunm retav. pr. — 230 ijisa vet. cod. 
ccesi Vat. pr. ct Exc. Lncens. casa vel hcsa Oxon. pr. Heiiisins siispicahatnr 
hic versnin dcesse, qnia to ?;)sc argnit de aliqno actn. — -231 c.vlcndisse \^t. 
qiiart. Petav. pr. a m. pr. exstin.risse vel extendisse Oxon. pr. Heinsins 
conjiciebat c.rcidisse.^-2'i-2 vutos Med. qnart. Anibr. tort. imtis IsiniiT. Mar- 
ciliiis in ora libri. crstinjrucre cives tres Vat. Pul. Varn. Pric. Uolt. Oi^el. et 
ed. Pann. e.rscindere \'at. opt. vet. Gyr. Exc. Lnccns. sec. Isinf^r. ]:)ebrii 
cod.— 2:53 mimcn Exc. Voss.— 234 jSon Med. sec. Vat. sec. Oisel. Farn. 
perimit dno Vat. Rott. Florent. Med. sec. vet. Gyr. Exc. Lncens. sec. Isingr, 
mittit celeri Exc. Lncens. pr. miitit vel perimit Pnt. et Vaf. pr. reliqni scripti 
mittit. Heinsins ascripscrat locnm Ovid. Met. lu. 69.5. ' StygiiC doniittite 
niorti.' pcreunt Farn.- 23.5 cruciatumXdl. pr.~23(} ;)ro Pnt. Petav. pr. proh 
ddo Vat. sca;rior cd. Parm. ijisa pro ensc Ambr. tert.— 237 portenti marg. 
Isingr.— 238 parum cst qnatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oiscl. cst ignorat 

NOT/E 

Deoruni majcstatcm, moxqiie eam 232 Sotos ef(isse] Ejecisse in exi- 

contemnit ac violat. runn notos, amicos scilicet et clientes. 

22U Nusquam rererentia mensa] Rii- 23.5 Tenebras'] Carcerem obscurnin 

finus non retiuptnr veneratione men- ac tcncbricosnin. .Snpra V..57. 'Op- 

sae debita, qnin allectos ctiaiu jnrato pressas tenebroso carcere leges.' 

numinc in nicnsam Iiomines, cnm li- 230 Dilatu mucrone] Difierens su- 

beris, ct nxoribusoccidat,eos ut spo- premnm snppliciiini, (|Uod pladii mu- 

Uet Iionis ; qiiod ininiaiie est, nam crone sen cnspide jnbet peragi. 

post tenipU arasque, niagnus mensa^ 237 1'arcendi rabies] Diiin vitae 

cultus deferebatur. parcit ad tempus, crndtlior est ac 

230 Pignora] Filii, qni sunt pigno- turiosior, qnam si vitum adimeret, 

ra tidei conji;galis, 238 Mors adeone parum est] An 



118 



CL. CLAUDIANI III. 



Arguit attonitos se judice, cetera segnis, 
A(l facinus velox ; penitus regionc remotas 
Iinpiger ire vi;i.> : nou iliua) Sirius ardens, 
Bruraave Riphaeo stridens Aquilone retardat : 
Effera torqiwbant avidaj picecordia cmee, 
Effugeret iie quis gladios, neu perderet ullum 
Augusto miserante nefas : non flectitur annis ; 



240 



245 



fe qvctsitnre, lentiis qtioad alia, protuius ad crimcn ; diHsena est adire re^ones 
distantes louge ab lioc trdctu. Sirins euUdissimux, uut frigus sibituns ob Boream 
Thracium, hnitd relinet illunt. Sdliciiudiues cuiiidtc texabant cor Ruiiiii barbarum, 
ne aliquis evitaret enses ; neve amitferet aliquod sccUts, commiseratione Imperaturis. 



Pulman. cot]. fallentibus Pric. — 239 attonito\a.t. pr. — 240 remntaRoU. Med. sec. 
pcnitus aregione Med. quart. uiide Heinsius conjiricbat penita. — H2 stringens 
\'at. qnart.Leid. et Pubu. Cod. s^riHgeHS \e\stridtns Petav. pr. Oxon.pr. Bru- 
»/(«</Me Med. pr. Moret. pr.untis Heins. Ki phao Ro^. l'nt. Mazar. Thnan. ties 
Petav. et ed. Parm. Rhipao Gesner. et iiipont. Typhao luargp. Marcil. et 
Isingr. Heinsins legit reiardit. — 243 nuda; Exc. Pat. rec. et Lncens. — 
244 neii Yat. pr. Pal. Farn. iNled. sec. Bouim. Put. Anibr. sec. Petav. tert. 
Oxon. sec. et imns Heins. ne tres Vat. Prie. Kott. Oisel. Leid. proderet 
Livin. perderet alter Moret. — 245 miserande Leid. pr. nec duo Vat. Farn. 



NOTyE 



mors Rnfino videtur csse tam lcve 
supplicium ? 

Causis fallacibn.i] Pcr delatores, 
qui scelera commentitia objiciant, 
pcrseqnitur innocentes, nt videri 
possint jure spoiiari. 

239 Attonitos se judice] .Arguit in- 
iiocentes, qiii cnm sciant sibi pericn- 
lum creari, Riilino judice, attonitis 
percellnntur anrniis. 

240 Ad facinus velo.r'\ Promtiis 
ad scelus patranduni. Proverb. vi. 
' Odit Dominiis pedcs veloces ad 
currendum in mrtliini.' 

Penitu.s] Quidam alii \egunt, penitu 
regione, id est, longinqua. Plnntus : 
• Ex Arabia pf-niti^sima.' 

241 Sirius] ."^tella in ore Caiiiculjp, 
qiiap eestum dnplieareolim credita est. 

242 Bruma] Est dies anni brevis- 
sinms : hic pouitur pro frigore. 



Riphao'] Thracio, nani Ripha?i 
montes sunt in Thracia, et in iis do- 
mum Aquilonis leponnnt Poetse. A- 
lii legunt Rhipteo, airt) T-rjs^iTrTJy, a vi 
fiatuum . 

Aquilime] Ventus qui flat a Sep- 
temtrione. 

Retardat] Nec scstas, nec hyems, 
nec venti impedinnt avarum Rufi- 
nnni, quominiis vel inedia hyeme 
properet, qnocnmqne liicrnm vocat. 

243 Avidce curo'] Cupiditas pecii- 
nia? : et sangninis ac ca^dis, qiio faci- 
lius peciinia raperetur. 

244 AVu perderet uUum] Scelus ; 
qnasi scelera et cavles in lucro pone- 
rentiir a RuHno. 

24.5 Au::usto miserante] Thcodosio 
Imperatore ; nain post (.'u?sarem Oc- 
taviiim Augiistum, ceteri Imperato- 
res Angiistidictisunt. 



IN RUFINUM Llli. I. 



IIJ) 



Non iTtatc labat : juvcmim rorantia colla 

Antc patium vultus stricta cecidere sccuri. 

Ibat g:randa^vus, nato moricnte superstes, 

Post trabeas cxul. Qiiis piodcrc tanta relatii 

Funcra, quis ca^dcs possit dctlcrc nclandas ? 250 

Quid talc immancs unquam gessissc lcruntur 

Vel Sinis rsllimiaca pinu, vel rupe profunda 

Sciron, \cl l*halaris tauio, vcl carccrc Sylla ? 

Xon tangitiir niinis Horenlibiisi, ium mnrctiir scncctiife. Cerriccs .stilluntis adolcs- 
centum aliscissw sunt hiiienni districtu, cnrain (tculis parcntiim. Sencx rentanens, 
Jilio occisn, progrediebalur [\\ e.Yiliiiin pust cnnsulatum swnm. Fcijuis valent nar- 
rare inortes iani miserabiles dictu? Ecquis \iiWa.t lni>rre strai>es imjnas? Aii 
tortorrs crudcles dicuntur aliquaiuio fecisse aliquid siiuile, aal Sinis ciini arlmre 
iu Isthino Corinthio, aut Sciron c\ saxo alto, aut riialaris ciiui boee, aut Sylla 



Petav. pr.— 247 vultum Vat. pr.— 250 possit licfj. Pnt. Tlman. INIazar. trcs 
Petav. dno Med. Florcnt. diio Oxou. duo Leid. incert. Heins. Honon. Pat. 
tres Aml)r. Lov. Tholos. Exc. Lucens. scc. et Aid. jiosset Rled. pr. Pal. vet. 
ed. Parm. HHin< (flre altcr Moret. — 232 Sinis Isthmiaca rccte od. Viret. Sinon 
Thinica Keu. diio Petav. incert. Heius. Sinon T/iJ;«itaTliolos. ^lcd. tert. dno 
Oxon. duo Leid. Exc. Wolf. Cijnon thinica Rott. Syiion tiiuica Vat. quart. 
Petav. pr. Cyclnps Ihynica Elorciit. IMcd. pr. et st'c. a m. pr. Cyclops Thimica 
vcl Ininca pinu Leid. pr. Cichips thimica Pal. Cyclops Sicula Tliiian. Cyclnps 
hamata in trir. Isiniir. cimix Tliimica Farn. Si non tinita Pat. Sinontunica Vat. 
quiut. 5i Jinw 7"j;nia« alter Moret. Cyciops tunica iiniis Heins. Schiron tiinica 
Med. quart. Sinis trunca Exc. Lucens. sec. sigiio + apposito, quo erasani 
esse veterem lectionem notatur. Cenis thimica Vat. scc. Scijnis Hismiaca 
^loret pr. Sinon timica vcl hainata Pric. Sinon Tiinica vel Cinis vcl Synon 
Lov. cinostinica vel cinls istmiaca Piit. Scinis ed. Parm. Isiuirr. Piilm. al. 
Cinis Isyniaca Mazar. fJHW Vat. i>r. .S'JHi.s Vet. Gyr. .Sfoii-v duo Ambr. Stnis 
Bouon. profanda Leid. profana Ambr. pr.— 253 Chiron Reg. l*ut. 'Ibti^ii. 



NOT.E 



246 Non cetate labat] Non dubitat 
ob fftatem senileni, an parcere de- 
beat. 

247 Antc palrum vultus^ Patriim 
viiltiis filiorum sangiiine fadare, erat 
ultimap immaiiitatis. Sic Priamus 
Pyrrhum detcstatur apud Virgilium : 
' Dii debita reddant PraMiiia, qui 
nati corani me cei iiere letiini Fecis- 
ti,et patrios foedasti sanguine vultus.' 

248 Nato moriente superstcs} Sce- 
lcratissimum habebatur, filiuiu truci- 
dare, vivenle patre; nam sic filius 
rapiebatur, ' In contumcliani fato- 
ruui, turbato ordiue mortalitatis.' 

249 Post trabeas] Post consula- 



tum ; signum pro re signata : nam 
trabea priuio fuit Kegum, et .A.iigu- 
riiin ; at liiit et Consulum, imo ct 
eqiiitum. 

2.52 Sinisl Vel Scinis. Latro in 
Isthmo Coiiuthiaco habitans, qui ar- 
borum ramos vi nidgiia curvabat, 
iisqiie ciirvatis houiiiiiini captorum 
brachia et pedes allisabat, ut iisdcm 
ramis sursum niteiitibus atque re- 
deuntibus, alligati liomincs criidelis- 
sime disccrperintiir: ijise, supplicio 
quod inveiiirat, a Tliesto et crucia- 
tus et sublatus est. 

Pinu] Pro qualibct arbore. 

253 Sciron] Latro qui proximis 



120 



CL. CLAUDIANT III. 



O mites Diomedis equi ! Busiridis arse 
Clementes ! jam Cinna pius, jam, Spartace, lenis 
Rutino collatus cris. Dejecerat omnes 
Occultis odiis terror, tacitique sepultos 
Suspirant gemitus, indionarique verentur. 



255 



cwm ergustulis? () equi Diomedis mansueti ! o altaria Bttsiridis mitia! Nunc 
Cinna cst religiosus, mtnc tii o Spartace, comparalus Riijino, eris clemens. Timur 
insams confiictnvernt honiines ob secreta odia: et silentes suffocant suspiria oppres- 



Mazar. Leiil. sec. dno Oxon. anibo Moret. Lov. tres Petav, Exc. Gevart. 
Farn. Chyron Florent. qnatuor Med. Silla ambo Moret. Lov. dno Oxon. 
dno Leid. — 2.)4 equis vel equos, item aras incert. Heins. — 255 Partliace Mazar. 
Pnt. Lov. Petav. sec. dno Leid. Parthare Oxon. Partaco Leid. Pantare vel 
Spartace Moret. sec. — 256 omnes Ambros. tert. quatnor Vat. Pric, a m. sec. 
omnis Exc. Liicens. omnes vel umens Vat. sec. Put. Moret. pr. Leid. sec. 
Med. sec. reliqni magno nuniero ajnens: ita Gesner. erit Isingr. ed. Debr. — 
257 occuUus Farn. Exc. Liicens. sec— 258 indignatiqne Fiorent. Thuan. Pal. 
Farn. Rott. Med, pr. Anibr, pr. Vat. qnint. ed. Parm. indignatique vel indig- 
narique Keg. Moret. pr, Oxon, pr. Heinsius conjiciebat, tacitoque sepuUos 



NOT,^ 



Megarae scopulis insidens, raptos 
viatores praecipites agebat : ipse a 
Theseo prajceps actus est, et ejus 
ossa in mare jacta, in saxa versa esse 
dicuntnr a Poetis. Id quod fictum 
est ob iniportunam latronis hujusce 
duritiem. 

Phalaris'] Agringentinornm in Sici- 
lia tyrannus, qui taurum habuit aere- 
um, in quem immissi damnati, igne- 
que subjecto, bovis miigitum edere 
videbantur, Ipse Phalaris aut saxis 
obrntus est, aut, aereo tauro inclusus, 
jnstar Perilli artificis, ' Docuit sunm 

mugire juvencum,' Claudianus. 
SuUa'] Crudclissimus Romanornm 

civis, qui proscriptionibus etca;dibus 

Romam infestavit, et eorum etian), 

quos occiderat, filios ejecit. 

254 Diomedis equi] Diomedes Rex 
Thraciae, equos carne buniana alebat, 
sed ab Hercule victus, et iisdem e- 
quis traditus est devorandus. 

Busiris] ^gyptiorum tyrannus, qui 
hospites Jovi immolabat. 

255 Cinna] Civis Roraae immanis- 



simus, qni Romam proscriptionibns 
et caedibus etiam implevit, 

Spartace] Spartacus gladiator Thra- 
cius, qui effracto Lentuli hido cnm 
septuaginta gladiatoribus Capna eru- 
pit, et Campaniam populans, fasces 
rapiens, ferro flammaque cuncta vas- 
tavit : a Crasso victus est : obiit ta- 
men fortiter dimicans. 

257 OccuUis odiis'] Timebant homi- 
res versutiam belluff, occultissime 
odia sua gerentis, 

Terror] Qui tnrbat homines, 
et reddit vehit mente captos, et 
amentes. 

Tacitique sepuUos sitspirant gcmilus] 
Suspirant suos gemitus esse sepultos 
atque oppressos ; seu suspirant do- 
leutqiie vehementer, quod sibi non 
liceat geniere atque suspirare. 

258 Indignarique verentur] Me- 
tuunt, ne videuntur irasci. Ahi le- 
gunt, indignati; secuni indignati in 
pectore verenlur, ne quis sitintima- 
rum cogitatiouum delator. 



IN RUFINUM MB. I. 121 

At nonuiaunanimi virtiis Stilichonis eodcm 
Fracta metu : soliis nicdio sed tuTl)ine rerum 260 

Contra letifevos rictiis, contraquc rapacem 
Movit tclaferam, volucris non pra^jiete cursu 
Vectus equi, non Pe,<»aseis adjutus hal)enis. 
Hic cunctis oj^tata qnies, hic sola pericli 
Turris erat, clypeusque trucem projectus in hostem : 2(J5 
Hic profngis sedcs, adversaque signa furori : 

sa, ac metuunt iranci. ymtm fortitiido Stilichonis g-enerosi haud dejccla est 
timore simili : nl ille unus in ipsa calaudtatc Reip. apit arma adcersus hiatus 
morti/eros, et adversus belluam avidissimam, non invectus ccleri fuga ccini alali, non 
sublalus fra-nis Pegasi. ///c Stilichon crat omnihus requies expetita ; hic erat 
prcBsidium unicum contra discrimina, et tutela paratn conlra inimicum crudelem. 
Hic erat pcrfugium exulibus ; liic erat ceu vexillum oppositum rabici ; hic erat 



Suspirant gcmitu, dedignarique verentur. — 2.59 Stilichnnis Vat. pr. — 260 medio 
solus Leiil. pr. Vat. (|uint. I'al. 'Hnran. diio Med. nniis Heins. ]Moret. pr. AUI. 
solus medio Vat. Livin. tnedio se Vat. dno, Pnt. et Exc. Gevart. mcdio sese 
.««rriiolos. TSonon. ^NIed. tert. Pat. duo Oxon. Rott. Lov. Vat. qnart. tres 
Anibr. incert. Heins Sched. Gnd. Oisel. vet. Gerni. medio sese (\e\ solus) sed 
Reg. Mazar. diio Petav. sese medio de vet. Gyr. sese medio scd ^Med. qnart. 
ed.Parni. el Vicct. medio de Exc. Lucens. sec. medioque Jn Vat. pr. Exc. 
La?ti, Paris. Isinsr. et tres Lnjrdun. medio solusque in Woss. mcdio solus in 
Farn. medio qui Florent. socius medio se Lcid. sec. — 2GI pestiferos Vat. pr. 
pro varia lect. nt et rictus vel tractus. ictus IVIed. qnart. rapacem vel capacem 
Moret. pr. rapacem vel fcrocem Oxon. pr. minaccm Vat. sec— 262 Heinsius 
conjecisse videtnr, nnn prapetc cursu Tectus equi : nani provocaverat ad vs. 
280. sed tutior aUs.— 261 Hic tres Vat. Farn. Pric. duo Anibr. Exc. Lncens. 
ed. Vicet. reliqui onines l/<rf. Hic vel HtFf Vat. pr. Petav. pr. Med. sec. 
;jmd/slegit Heinsius. aptata Claver.— 265 pmtectus Farn. porrectits Ge^ncr. 
—266 //i<- Vat. duo, iteni duo Anibr. Hic vel Hac Vat. pr. Hcrc reliqui 
omnes. avcrsaque Moret. j^r. a in. sec. adversaque Vat. pr. Anibr. tert. Exc. 
Locens. sec. regna tres Vat. Farn. Pric, regna \eltelaViH. advcrsa hac regna 



NOTiE 



2.39 At nonmagnanimi] Rufini ti- 
nior invaserat oranes, pra;ter nnum 
Stilichonem. Hic ad altissinios ho- 
nores ascendit, adeo ut Iinperatoris 
Honorii socer extiterit, et Rector 
Occidentis : sed taiideni Honorii ab 
Olyiupio Stilichonis inimico inipulsi 
jussu obtruncatns est. 

260 Turhine rerum] Calamitate 
publica, qutE velnt turba lot niiseros 
quatiebat. 

261 /^idus] Quasi contru guttur 



immane bclluae, quac omnium bona 
rapiebat. 

263 Pcgaseis hahcnis] Cursn Pe- 
gasi, equi aligeri, qui natus est ex 
sanguine !Medusa>, dicitur, a-Trh rrjs 
in)7T)s, « fonle, quod natus sit prope 
fontem ; vel quod ungula fontein 
Castalium Musis sacruni fiiderit. 

261 Opiata quies] Stilichon onini- 
bus pariebat quietem, et velut turris 
ac clypeus erat, velut perfugiuni, 
asyluni, vexilUim conlra iniprobos. 



122 



CL. CLAUIJIANI 111. 



Servandis liic castra bonis : Imc usque rainatus 
Haercbat, retroque fusfa cedebat inerti : 
Haud seci:s, hyberno tuniidus cunf! vortice torrens 
Saxa rotat, volvitqiie nemus, pontesque revellit. 
Frangitu! objectu scopuli, qnairensque meatum 
Spumat, et ilbsa niontem circumtonat unda. 
Qua dignum te laude feram, qui paene ruenti 
Lapsuroque tuos humeros objeceris orbi? 
Te nobis, trepidas ceu sidus dulce carina.% 
Ostendere Dei, geminis quae lassa proceliis 



270 



275 



ceu ralhim prohis tutandis. Riifiiuis intcntam mimts huc iisque coLTcebatur, et 
refugiebat retrorsum effuitio ignaro. Non aliter torrens, dum turgens pluvia hije- 
mali, volcit lapides, et truhit sylvam, et acellit puntes ; rumpitur oppositu rupis, ct 
vestigans trunsititm spu7nescit ; et mugit circum colhm aqua refracta. Quo encoiuio 
extoUam te mcrentem, o Stilicho, qui opposucris tuam poteslatcm iHundn fere 
cadenti, et casiiro ? Supcri miserunt te nobis, tanquam astnim propitium nari 
timenti, qucc fatigata verberatur tempestatibus duabus, et jani duhia rapitur, guber- 



vel signa Oxnn. pr. Petav. pr.— 2C7 Scrvandisque Pric. Farnes. hcec Put. Pe- 
tav. pr. Rott. Oisel. Vat. sec. dno Med. et uuus Heiiis. hic Florent. et Med. 
tert. d««sfra Pal. Med. pr.— 26Sfiigatu Pal. tendebat Farn. retYor^weMed.qiiart. 
— 2G9 vortice Reg. Vat. qniut. Ambr. pr. dno Oxon. diio Leid. Exc. Gevarl. 
tortice vel vertice Tliolos. reliqni onines vertice. — 270 pontemque Ambr. sec. 
povtisque Exc. Lncens. sec. vertitque nemus, postesque niarg. Isingr. — 271 sco- 
pulis pro scopuli Pal.^ — 272 elisa Vat. opt. iilcesa Leid. pr. circumtonat Vat. 
Livin. ceteri cirfu»jsonn(. Heiusins conjiciebat wio/fni — 273 indignum. [tio qua 
dignum Exc. Wolf.— 274 siibjeceris Pric— 275 trepidis Rott. pro var. lect. 
sidiis ceu Vat. Liviu. et Exc. Lucens.— 276 lassa Vat. pr. iMed. quart. Auibr. 
tert. Leid. sec. a m. sec. Exc. Cod. Kliem. lapsa tres Vat. Pal. Farn. Rott. 



NOT^ 



267 Huc usque minatus hcerebat] 
Rufini niinae et terror late pervade- 
bant, sed cnm ad Stilichonem perve- 
nerunt, hLrrebant, vrlut contra pro- 
pngnaculum inehictabile. 

269 Vortice] Vortex est tnrbo ra- 
pidissimus aqnaruni praecipitantium. 

Torrens] Est fluvius temporarius, 
natns ex subitis imbribns. 

273 CircHmtonat'] Mugit, nt toni- 
tru. 

274 Lapsuroque tuos humerns] Impe- 
rium caducuni erat, et certe lapsu- 
rum, nisi tuos hnmeros, seu tuam po- 



testatem subjecisscs : alindit ad At- 
lantcm, cochnn sustentantem hnmeris, 
qnos si substraheret, coehmi ruere di- 
ceretur. 

275 Sidiis dulce] Castoris et Polhi- 
cis, quod navigantibus jiropitium est. 

276 Osteudere] Subito obtulere Sn- 
peri, quod orbi necessarinm esse vi- 
deretur. 

Geminis lassa procellis] Venti et un- 
darum agitationibus fatigata navis : 
alii leguut, lupsa, id cst, labans, iii 
exitinm ruens. 



IN RUFINUM LIH. I. 



m 



Tunditur, ct victo trahitiir jam caeca magi.stro. 

Inacbius rubro periiibotur in ajquore Perseus 

Neptuni domuisse pecns, sed tutior alis. 

Te non penna vehit. llijLMda cum Corgone Perseus : 280 

Tu non vipereo defcnsus crine Medusir;. 

Illum vilis amor suspensa? vir^inis eo;it ; 

Te Romana sahis. Taceat superata vctustas, 

Herculeos couferre tuis jam desinat actus. 



natore superato. Perseus Inachiu.i dicilur superasse monsfra Neptuni in mari 
rubrOjStd adjutus piiiuis: alce liaud ferunt te, o Stiliolio. Perseus \icit cum ca- 
pite rigetiti Gorgonis : tu haud munitus capillis unguijcris .!/( t/fott. Anwr ub- 
jectus puellce captiite impulit illum : conscriulio lionue irjipnlit le. Auli(juilas 
victa sikat: nunc ccsset compararefacta Herculis fdctis tuis. Lnus lucus nulriebat 



Oisel. — 278 rubro tres Petav. Keg. Tliolos. Bonon. dno Ainbr. diio IVIodic 
diio Heins. Moret. sec. Vat. Livin. Sched. Gnd. E\c. Liicpns. scc. ed. Paim. 
et Vicct. quondam IMazar. Rott. Oisel. Florcnt. diio Med. Leid. scc. Pat. 
Ambr. terl. et Exc. Luceiis. pr. Ald. I^ingr. Grypli. et al. rubro vel quondam 
Pr.tean. rroteus Bonon.— ■279 Securior Leid. set tucior ■d\ter.-'-2S0 Hic versus 
non compaiet in Cod. INlazar. pinna Exc. Lucens. sec. trnhit ^lcd. sec. 
tegit marg. Isiiigr. tygrida pro rigida Rott.— 281 vipena: Tholos. vipereo 
qiiatiior Vat. PaL Farn. Pric. Rott.OiseL Heiiisiiis legit li/jcrctf'— 282 vir- 
ginis E\c. Lati et Liicens. conjugis ed. Vicet. virginis vel conjugis Exc. Pat. 
rec. — 284 Herculet Vat. sec. «d/s Tlman. Pctav. sec. Moret. pr. Med. pr. diio 



XOT.E 



277 Caca\ Obscura, non videnda, 
fere aquis sepulta. 

278 Inuchius] Perseus filius Jovis 
et Danaes : quae Danaii erat (ilia A- 
crisii origineni diicentis ex Inacho, 
qui priiiius Argivoriun Kex fuissc 
dicitur. 

Rubro cequore'] jEthiopico niai i, ru- 
bro ob reperciissuni radiorum solis. 

279 Ncptuni pecus] Monslra mari- 
na, quoriim pastor trat Proteus. Ho- 
ratius. ' Omne cum Proteus pecus 
egit altos Viscre montes.' 

Tutior alis] Perseiis a jMerciirio 
falcatuni eiisem et talarii obtiuuerat, 
et ideo aliger, seu alis detensus, vola- 
bat per uiirein. 

280 Rigida cum Goi^gone] Perscus 
habebat caput Medusai a sc victa;, 
quje erat una cx Gorgouibus,et ctijus 



caput vertebat in saxa spectatores : 
unde rigida Gorgone, cnjiis aspectu 
homines saxorum iustar obrigesce- 
reiit. 

281 Vipcreo crine Medusa] Mednsa 
in templo Minerviv cuiii Neptun 
coiicubiiit ; uude Dea indignata, au- 
reos cjus crines convertit iu serpen- 
tes. 

282 Vilisamor'] Abjectus, ct Heroe 
non satis digniis. 

Swipcnsa virginis] Pendentis ex alta 
rupe .Androniedes : h.cc fuit Cephe 
/Ethiopum Regis, et Cassio|)es filia, 
ob inatris se Nere;das foniia siiperare 
gloriautis siiperbiain, a N ympiiis saxo 
alligata, ceto luarino iiioustro exposi- 
ta, et a Perseo ceti iuterfectore li- 
berata. 

28 1 Hcrcukos actus] Facta Hercu- 



124 CL. CLAUDIANl IH. 

Una Cleonaeum pascebat sylva leonem : 285 

Arcadine saltum vastabat dentibus unum 

Saivns aper : tuque o, compressa matre rebellis, 

Non ultra Libyae fines, Anteee, nocebas : 

Solaque fulmineo resonabat Creta juveuco, 

LernEeamque virens obsederat Hydra paliidem. 290 

Hoc monstrura non una palus, non una tremebat 

Insula : sed Latia quicquid ditione subactum 

Vivit, et a primis Ganges horrebat Hiberis. 

Leoiiem Clennaum: apcr crudcUs vexahat dentihus sijlcam unam Arcadice, et tii, 
o Antcee intraclabilis, (lomplectons tei ram parentem haud incommodabas trans 
regionem Libya:. Creta unica rcmugiebat bove ignijern, et serpens cceruleus occu- 
pacerat snliim lacum Lerniv. Haud lacus unus timebat hnc porlentum, Rvifinnni, 
haud una insjila: at quicquid supcratum imperio Romano vivit, et Oricns ab ultima 



Vat. diio Leid. Farn. OiseL actis vel artus Vat. qnart. — 286 uncis pro unum 
Anibr. sec. — 287 tu qui Moret. pr. a ni. sec tu quoque Farn. oppressa iMed. 
qnart. co/n/)r('Hsa RapheL eScaL conj. rebeUas\a.t. pr. am. pr. — 288J[/i<»i/esPrio. 
JinesLibyte Rott.J(ue/*asTlnian.— 289 (,-«])(« Med. scc.^^MmineoLeid. pr.flamineo 
Ambr. pr. — 290 consederat incert. Heins. — 291 tremebat Med. dno. timebat Wat. 
sec. Med. sec. Rott. OiseL Florent. Oxon. tenebat Farn. Anibr. pr. Petav. pr. 
Med. quart. Leid. et Exc. Lucens. tremebat vel timebat Put. tenebat vel treme- 
bat Reg. Oxon. pr. Heinsius ex Vat. quart. tremebas vel tremebant legisse vi- 
detur. — 292 regione ed. Vicet. ditione vel regione Exc. Pat. rec. Jam quidquid 

aOTM 

lis, qui filius fuit Jovis et Alcmenae, tandem aniniadvertit, ideoque alte 

quique orbem nionstris purgavit. eum extulit, et in aere suffocavit. 

285 Cleoncemn'] Cleonae urbs est 289 Creta'] Insula maris Mediter- 
inter Argos et Corinthum ; prope ranei celel)errima. 

quam sylva erat, in qua Hercules Juvenco] Bovis fuiminei, hoc est 

confccit portentosum Leonem, inde flamnias vomentis, niugitu Creta re- 

dictum Cleonaeum. sonabat. 

286 Arcadia'] Arcadia est regio 290 Lerna^am] A Lerna quae est 
Graeciae in Peloponneso, sic dicta ab lacus iu agro Argivo, Hydra nolissi- 
Arcade filio Calislus. mus. 

287 Aperl Dictus Erymantheus, ab Virens Hydra] Nigra, coerulea bel- 
Erymantho Arcadiae monte, in quo lua,qnti> habebat capitaquinquagiuta, 
stabulabat. quoruni unum si quis amputaret, duo 

2S8 Libyfv] Regio est Africae ad pullulabant. Hercules prout unum 

mare Mediterraneum, in quaerat An- amputabat, ignem admovebat, et sic 

tajus. omuia capita sustulit. 

A>ita;c'] Antapus fuit Gigas terrae 293 A primis Hiberis] A ultima 

filius, qui quoties coiuplecti poterat Hispania, vel a principio Hispaniae 

terram matrem, exsurgebat viribus versus Oceanum, hoc est a prinio 

duplicalis: id colluctaus Hercules Occidente. 



IN RUFINUM LIU. I. 

Hoc ncqnc Gci yoncs triplcx, nec turbidus Orci 
Janitor .xquabuiit, ncc si concurrat iu ununi 
Vis Hytliae, Scylla-quc fanies, et llamma Chima^ra?. 
Ccrtanicn sublime diu, sed moribus iuipar 
Virtutuni scelcrumquc luit. Juj^ularc niinatur: 
Tu prohibes : ditem spoliat : tu reddis egcnti. 
Eruit : instauras. Acccndit pra'lia : vincis. 
Ac velut infccto morbus crudesccre ccelo 



125 

203 



300 



Ilispanin ahhnrrehnt lioc. I\un Geryon tergemiiint, iieqiie cmtos Inferontm fnrio- 
xiis udaqnaliunt hoc nion^truni, nciiue furor IIijdriB, ac rahies ScijlUc, et ignes 
Lhiinaice, si cociint simul. J^ut^ua inlev te et R nt] \mm fnit lonfruin susjiensa, at 
dissiinilis inaijualitati' virtutuin uc ritiorum. Ille minalur se occisurnm lioniines, 
tu impedis: e.ruii locupUtis, tu rcstituis pauptri : eiertit, rcadificus : injiainmat 
ccrtaiiiina, tn superus. Quemadmodum pestis inclioans ingracescere, aere corrupto, 



Latia Anii)r. sec. sulnntstum Farn. suhacluin F.xc. LaMi. — 294 Gerijones Vat. 
opt. Gcriones ed. Vicet. Genjon ties Vat. Farii. Piic. liott. Oisel. AUI. Exc. 
Laeti. Gerion dno Oxon. cino Leid. tu Girijon jMed. sec. Pal. Geryoni 
Bonon. Lov. Petav. sec. Heinsiiis coniiciebat Geryonesre. nnn turhidus 
Tbolos. Pctav. pr. a in. pr. diio \'at. neque Mazar. Thuan. Pal. Pat. Oisel. 
Anibr. sic. \'at. et Med. sec. Orchi Farn. — -\}j Cerherus E.\c. La>ti, a;qua- 
bunt Tholos. Lov. Vat. pr. .Ambr. tert. ambo Moret. Tlinan. Leid. sec. 
Exc. Gevart. ot Liicens. sec. aquahit dno Vat. Leid. l-'arn. Petav. pr. Pric. 
Kott. cpquahnt Pal. tres Med. E\c. Laeti, et ed. Parni. a-quahant reliqiii Mss. 
non si IMed. sec. Kott. Ald. conjurat duo Vat. conjurut vel concurrat Petav. 
pr. concurrat vel conjurct Oxoii. s( c. conjuret Leid. m. pr. — 290 canes veAfaines 
Kejj. el Oxoii. pr. Siclaque Vicet. — 297 fuit (iro (liu Vat. qniiit. a ni. pr. 
tnoiibus Pal. .Med. pr. et uiins Heiiis. qui conjecerat molihus, sed aii tirman- 
dnin To moitbus a<cripserat vs. (38. hiijus libri ; ' Anceps niotiis erat vuljri.' — 
299 vilem Exc. WoU'. spoliet Pa!.— 300 attcntut Rott. et Med. sec— 301 At 
fd. Vicct. veluti Med. pr. Pal. et unus Heiiis. infeslo Vat. diio. Med. quart. 



NOT.E 



Gangrs'] Oriens (pii desipnatur a 
Poctis per fliiviutn illiim, ipiod versus 
Indicas rep;ioiies, (pias alliiit, Sol ori- 
atiir. 

294 Gerynnes] Vel Geiyon, habere 
dicebatiir triplex corpiis. Vnde Vir- 
gilius : ' Et lorma tricorporis um- 
brap.' 

Orci Janiior] Cerberus Janitor Iii- 
feroniin, Orciis dicitiir, aiTb toC opKov, 
a jur^uraiulo, qiiod sacratissimiiiii e- 
rat, si Dii jiirarent paliidem Styiiiam. 

296 ScylUv] Haec fuit lilia Pliorci ; 
in fonte u Circe zclolypa iufccto se 



lavans, vidit inferiores corporis par- 
tes versas iii canes; liinc piidibunda 
se in niare priFcipitans, miitata est in 
saxiim, qiiod naiitas absorbet, iuter 
Siciliam et Italiam. 

Chimarte] Monstrum, ' prima Leo, 
postrema Draco, media ipsa Chimae- 
ra.' Mons nempe est Lyciap, iitnein 
evoinens; cnjus culmen leones habi- 
tant, niediiim caprir, radicem serpen- 
tes. 

297 Certnmen suhlime diu] Pugna 
inter Stiliciionem et Rufinum diu fuit 
subliniis, ct velut in alto ac suspeuso 



126 CL. CLAUDIANI lll. 

Incipiens, primos pecudum depascitur artus ; 

Mox populos 'irbcsque rapit, ventisque peruslis 

Corruptos Stys^iani pestera desudat in amnes : 

Sic avidus praodo jam non per singula sasvit, 305 

Sed sceptris interre minas, omuique peremto 

Milite, Romanas ardet prosternere vires. 

Jam gentes Histrumquc movet, Scythiamque receptat 



corripit primo memhra nnimdlium, ct post stalim invadit homincs et oppida, tt 
ardentibus ventis, veliit sud<tndu ditfnnciit pestilenfiam infernam in finvios infectos : 
ita ardens Uitro Riifinns /«?■;< nunc huud in prindas res, atjiagrat infentare minas 
imperiis, et militibus cunctis occisis, destruere potentiam Romanam. Jam concitat 
exleros, tt accolas DanuLii, et recipit Scythiam in prcBsidium, et exponit reliquias 



Ambr. sec. — 302 Impatiens Lf>id. primo Med. pr. Pal. nnns Helns. reliqni 
onines primos. — 303 populosque Rott. urbisque Exc. Lncens. ventisque perustis 
Exc. Lncens. pr. membrisque ed. Vicet. et Colin. ventisque vel memhrisque 
Exc. Pat. rec. venisque Exc. Laeti, qnod Heinsius probaf, qni in edit. Lugd. 
Gryph. 1548. ascripserat, leg. venisque : sc. fluviornm. — 304 dcsudat Tliolos. 
Bonon. iMoret. sec. Ambr. tert. Vat. pr. Exc. La?ti, in quibiis etiam est de- 
fundat. insudat al. diffudit Farn. defundit Petav. tert. diffundit Vat. scc. 
Pric. Rott. Oisel. Pat. duo Ambr. Med. sec. Mazar. Leid. pr. Exc. Cod. 
Rhem. AM. ed. Vicet. Colin. marg. Isingr. desudat vel diffundit Put. Petav. 
pr. IVIed. sec. desudat vel diffudit Lov. annes, aiit annos cod. Barth. — 305 
prada Vat. sec. jamjam Vat. qnart. Pctav. pr. a m. pr. non jam Oxon. pr. 
jam nu7\c Farn. Med. qnart. Exc. Gcvart. Leid. nunc pcr sceaUa vivit Lov. 
singula vel sivcula Reg. Oxon. pr. — 306 ceplis Leid. sec. Et Farn. Petav. pr. 
a m. pr. — 307 ardit duo Vat. Bonon. ThoJos. Pat. tres Ambr. Reg. Pnt. tres 
Pefav. dno Heins. quatuor Med. Mazar. Exc. Pat. rec. et Gevart. Sched. 
Gud. ed. Vicet. audct dno Vat. Rott. Florent. Med sec. Exc. La^ti. ardet vel 
audet Put. Lov. ambo Moret. leges Exc. Pat. rec. — 308 A'a/n duo Vat. Oxon. 
ni. s. Jamque Getos vet. Gyr. Vat. pr. a m. sec. Exc. Lncens. sec. Pric. et 
Exc. La;ti, monet Leid. pr. Exc. Lncens. pr. Traciamque Farn. receplat 

NOTiE 

posifa, tenensqnc omnium animos 304 Pcslem Stygiani] Tanta est tam- 

snblimes atque erectos, qnasi avide qne letalis illa pestilentia, nt ex 

expcctantes eveutum certan)inis. Styge fluvio Interorum orta esse credi 

Sed moribus impar'] Pngna fuit dis- possit: cttv^, a-nh rov aTvyelf, odissc, 

similis, moribiis inaequatibus, seu in- quasi sit fluviiis odii. 

aequalitato virtutum Stilichonis, ac 308 Gentes'\ Exteras, sacris Roma- 

vitiorum Rufini. nis non iiiitiatas: hoc autem dicit 

302 Primos pecudum depascitur ar- Poeta, (luod Rhadagaisns ciim dncen- 
lus'] Forsan, quia pecudes ad pastum tis Scytharuni et Gothoiuin inillibus 
abjecta; citius peruicioso ferraj halitu in Italiam a Riifiiio e\citus fuerit; 
atflantur. hic a Stilichone captus est, ejusquo 

303 Ventis perustis] Austris nimis exercitus deletus. 

BEStuantibus, et ideo letiferis. Histrum} Popnlo? qui accohint Is- 



IM RUFINUM LIB. I. 



127 



Auxilio, tradilqiK' suas hostilibus arinis 
Rcliqr.ias : niixtis clescendit Surniata Dacis. 
Et qui cornipedes iu pocula vulnorat audax 
jMassas>etes, ca^samque bibcns M;votin xVlanus, 
Membraque qui ferro i^aiidct piuxisse Gelonus, 
Rutino collecta manus. Vetat ille domari, 



310 



criKlelitatis su<v telis iiiimicis: Sarmala descenilit cum Dacis junctis, et IUassa' 
^etes aniinosui, qui saHciat eqims stios ad bibendnm, et Alanus polans fllcBotida 
fractam, ac (>ekini, qui gestiuiU ferro notare faciein snain ; bie caterca suiit con- 



Bonon. Ambr. sec. Moret. sec. Floreiit. diio ^Med. Farn. Exc. Lapt. ed. Vicet. 
retemptat Pat. dtio Amhr. Med. tei t. tres Vat. Pric. Oisel. Sclied. Gtid. Exc. 
Luceiis. pr. Var. LL. < d. Aiitv. receptat vel retemptat Lov. retentat .Med. quart. 
«luoOson. duo Leid. Iliins. Reg. Tliiiaii. Mazar. Pctav. pr. Exc. Gevart. re- 
ceptat vel rctenlat \at. pr. Moiet. pr. Petav. pr. Heiiisius ad confirmandani 
viilgataiii r('ce/)<<(f asciipserat lociini ex Laiid. Sereii. 58. ' Namfjue aliit^entes, 
qua;- fiedere Ronia recepit :' sed imit.isse sententiam videtur: nam ascripserat, 
V. Codd. Scythiumque retentat : de qiio verbo vid. Casaiib. ad Hist. -Aiig. p. 43. 
sic ' retentare e\ercitus' Hist. .Auj;. p. 82. I. 4. — 309 traditque Pric. Rott. 
Exc. Lncens. traxitqite Oisel. E\c. L-jeti, et Pat. i cc. pro var. lect. cd. Parm. 
et Vicet. — 310 accendit 'i'huan. decedit vel descendil Petav. pr. — 311 audax 
vel atroa Rott. prwlia vel pucula Moret. pr. — 312 ccpsamque Exc. Lucens. sec. 
patriamque duo Vat. Ainbr. tert. Tliolos. 'riiiian. Exc. Lani : leliqui patrium- 
tjue. bibit Floreiit. HIcFotin diio Vat. Med. fiiiart. Exc. Laeti et Lucens. pr. 
Oxon. Leid. Micotus Orontem Farn. Pric. Oisel. m. pr. Moiet. sec. Pat. 
Mazar. ed. Paim. \'icet. et F^xc. Cod. Rlieiii. Hlteutin Alanus vel Maotis 
Orontem Put. Mautin Alanus Mod. sec. Mceutina Alanus Pal. nnde Heinsius 
li-' '^it Mtcotida. — 313 iiressisse Med. tert. nnde /j«na-me conjiciebat Heinsiiis, 
iit et unus Bartli. Gelonos Bonon. — 314 collatu tres ^at. Pal. .Med. tert. 
Tliiian. laiiinr. cum lata marg. Isingr. conlecta Exc. Lasti. collata vel collecta 
Reg. Petav. pr. duo Oxon. coltata probare visus Hciiijius, quod tirmabat 



NOTvE 



trum, seu Danubium, fluvium Eiiropse 
iiiaximiim. 

.'^cythiam] Vastissima est livrc re- 
gio, partini in iMiropa, partim in A- 
sia. 

310 Reliquias shua] Reliqiiias siia» 
crudelitatis, lioc est Romaiios, qui 
ejiis sa?vitiam evaserant. 

Desccndit Sannala^ Sarmatac et 
Dacisiint popiili Scptemtrionales, qtii 
regiones monianas babitant, et ideo 
diciintiir desceiuiere : qnid quod ea 
qiiae vergiint ad .Scptemtrionem di- 
cunttir altiora .•" 

312 Massagdes] Massagcta; sunt 



populi Scythiaj Asiaticip, nltra mare 
Caspitim : bi sanguinein eqiiinum 
lacie mixtuin bibere soleiit. 

Micotin] Paludem, qiia; est supra 
Pontiim Eiixinum. 

Alanus] Alani sunt popiili accolas 
paludis Mffotidis, qni aquas biijus 
paludis glacie concretas ca?dunt, 
franguntque, fractasquc bibiint. 

313 Gelonus] Geloni Scytbiae po- 
pnli, qui faciem pingebant, et notis 
seu stigmatis ferio inustis deforma- 
bant, ut terribiliores in praelio vide- 
rentiir. 



128 CL. CLAUDIANI II I. 

Innectitqiic moras, et con^ma tempora differt. 315 

Nam tua cum Geticas stravisset dextra catcrvas, 

Ulta ducis socii letum, parsque una maneret 

Debilior, facilisque capi : tunc impius ille 

Proditor impcrii, conjuratusque Getarura 

Dislulit instantes, eluso Principe, pugnas, 320 

Hunnorura laturiis opem : quos affore belio 

Norat, ct invisis mox se conjungere castris. 

Est genus extremos Scythia? vergentis in ortus 
Trans gelidum Tanain : quo non delbrmius ullum 

vocatcB a Rufino: ille Stilicho prohihet has tinci, et implicat morns, ac procrastinat 
in temptts conveniens. Etenim cum mnnus tua, vindicans mortem ductoris amici, 
superavisset exercitum Giticum, el unu ]Hirs esset infirmior, et facilis expugnatu, 
tunc ille proditor Reip. Riifiiiiis sceitratus, ct conspirans cum Getis, Imperatore 
deeeplo, procradinavit praiia impendentia, adjuncturus auxilia Hunnorum, quos 
scicbat vcnturos ud pugnam, et statim sese juncluros catervis inimicis. Hunni 
sunt natio Scytluic tendcntis in Iractus ultimos Orientis ullra Tanain frigidum : 



loco Lucani 1. 1. [477.] ' Ipsuni onines aqnilas coUataqne signa ferentem,' &c. — 
316 Jam Aled. quart. qui et congestas pro Geticas exliibet. traxisset vel stravisset 
Oxon. pr. dextra cutervas Kxc. Lucens. sec. dcxtera turmas quatuor Vat. Pal. 
Farn. Vnr. Rott. Oisel. Exc. Lreti. — 317 victa duciss. lcto Petav. sec. a m. sec. 
vita Var. LL. od. Autv. a ui. pr. cumqne una Moret. pr. a m. pr. — 318 tuncprodi- 
tor illa Impius onmei, Mss. E\c. LLtti.Gevart. Var. LL. ed. Antv. Ald.ed.Parm. 
Vicet. Ald. etColin.inarg.Morin. — 320<«rHiaspro;)»ifnasTh!ian. — 321 Hunorum 
Bonon. Put. Thuan.Petav. pr. Floreiit. Meii. scc. laturus Florent. a in. sec. al- 
laturus PuL Med. dno Heins. Petav. tert. Leid. pr. Oxon. sec. Moret. pr. Exc. 
Gevart. Var. Lect. ed. Antv. ablaturus Petav. sec. a m. pr. opes Pat.etFarn. 
qui et quos ignorat. — 322 novcrat invisis ed. Vicet. dextris Moret. pr. quod 
prohat Heinsius asciipfo loco ex ii. in Kiif. 368. conjungeret hnstis vel con- 
jungcre castris Vat. pr. — 323 Ast Vat. qiiart. gens Moret. pr. Keg. Petav. 
sec. gens vel genus Oxon. pr. et Re^'. pro var. lect. Austros Var. LL. ed. 
Antv. a lu. pr. extrcmum Ortum Moret. sec. — 324 Tanuin Ald. Tanaim Bo- 

NOTiE 

316 Geticas'] Getaj sunt populi in a Rufino colaphum modis omnibus 
Scytliia Eiiropaea : horum opes vlcto- ulcisci tentabat. 

ria Stilichonis attritie suut ; idcoqiie 321 Ilunnorum laturns openi] Cum 

una iila jtars erat debilior, et noii dif- Ruiinus oppressus est, proximi erant 

ficili neaotio poteiat penitus deleri, Hinini, et credebantur ab eo acciti. 
vel uno certamine ; sed proiiitor Ru- 322 Invisis castris'] Catervis Geta- 

finus, eluso Imperatore Arcadio, dis- runi, inimicis Impciio Romano. 
tulit j)r;v,!ium consulto, ut possent 323 Ea* ^eniis] Hunni scilicet ultra 

Hunni se Jungere Getis, eosque clade paludem Mveotidem habitantes. 
afflictos recreare. Scythitel Ex Scythia venere Go- 

317 Ducis] Dux erat Promotus, tlii, Aiani, Heruli, Gepidi, Hunni, 
Stilichonis amicus, qui impactumsibi Gotlmui, Cayci, qui Imperium Ro- 



IN RUFINUM Llli, I. 



Ui) 

325 



Arctos alit : turpcs habitus, obscoenaque visu 
Corpora; mciis duio uuiuiuain cessura labori. 
Pia^tla ( ihus, vilaiida Ceres, tVontcmque secari 
Ludus, ct occisos pulchrum jurare parentes. 
Nec phis nubigenas duplex natura biformes 



(]ua natione kaud ullum itulrit Uisa cruileliorem : facies liujus &nnifad(e, el cor- 
■pora iurpiua.spcctu : animus nuitquam frauf^endus lahore «^rari. Alimenttun ex 
rapimi ; punisfuiiiemlus est, et loluiitas est os lacerari, el iiluriusum <'.vf jurare per 
yulrcs inlerfcctos. ycquc natura fcemina magis accummodavit Ccutuitros bimcm- 



non. Florent. duo Med. tres Vat. Pal. Farn. Oisel. jNIazar. Petav. pr. Utjuidum 
Pric. Exc. Pat. rec. tpia non famosius Ues^. f<imusius \nt. se<;. Pric. ()natuor 
Med. Lov. Moret. sec. IJonon. Tliolos. Pat. tres Anibr. Keg. Put. tres P( tav. 
Tliuan. Exc. Cevart. et Lucens, sec. Ald. animositts Florent. Vat. Livin. 
animosius \e\ fatnosiusX&t. pr. formosius 0\sc\. violentius ;Ma/,ar. deformius 
ed. Parni. Exc. Pat. rec. a nr. sec. et Lieti.— 325 Arcios hahet ed. ^ icet. et 
Exc. Pat. rec. tttrpcsXdX. pr. vet. Uyr. Vat. Livin. E\c. Lnctiis. scc. tristes 
tres Vat. Pai. Farn. Pric. Exc. LaUi.— :i2G gens .Mcd. tert. ditra Farn. dolori 
Rott. Florent. Leid. Ald. — 327 secari Vat. pr. niar^'. I^insr. Exc. Lucens. 
secare Put. Keg. Mazar. tres Pctav. Jled. pr. Incert. Heins. Boiion. Pat. 
Tholos. duo Anihr. vet. Gyr. Moret. sec. Oxon. j)r. duo Leid. quatuor \'at. 
OiseL Exc. Lieti, et Var. LL. ed. Antv. fratretwjuc secttre Pal. Faru. Ambr. 
pr. Med. pr. unus Heins. Oxon. pr. Thuan. Ald. Exc. Gevart. frontcmtiue vel 
fratremqtte secare Oxon. pr. frontemque vel fratrcsque secttre Florent. Exc. 
Lani. fratresque ccecare Med. quart. fratrcsque secare ed. Parrn. Vicet. frti- 
tremtiue necare \ia. (juart. Rott. Med. sec. fnttresque necare Isingr. fvunlenuiue 
secare \e\ fratremque necare Lov. — 328 Lusus Bonon. Exc. Lucens. occiso l'ai. 
fi<ure Pric. jurare \e\jugittare Reg. duo O.xon. per enscs pro parentes Moret. 
sec. a m. pr.— 329 JSon Florent. Med. sec. Pal. Mazar. hiformes Put. Reg. 
Thuau. Bonon. Pat. Mazar. Lov. duo Ambr. tres Pet. Moret. sec. Ald. ct 



NOT.E 



luanum sa<pius afflixenint. 

324 Tanain'^ Hic est fluvius Scy- 
thije, pxtremus Asia? et Europac ter- 
ininiis, viilgo /)on : se exonerat iu pa- 
ludem Meeotidem. 

Deformius] Geuus deformius, et 
niagis intauiatum sua crudeiitate. 

325 Arctos'] Ursa, sigiuuu coiieste, 
siiiiiitur pro .Septemtrione. 

Turpcs hahitus] Facies notis seu 
stigmatis iuusta; ad horrorem. Mos 
ille notus Barbaris, invisus Komauis, 
qui notis fredabant tantuiii calumnia- 
tores, delatores, servos. 

327 Prada cibu.s] Vivebant rapto. 

Vitanda Ceres] Haec Dea tVugum 
est, ponitur pro pane, a quo abstinc- 



Delj>h. et Var. Clas. 



bant, herbarum radicibus et seiui- 
criida carne vescentes. 

rroiitem secari] Fronteni uotis et 
stigmatis inurere. Alii legiiut fra- 
iresque necarc. 

328 Occisos parcntes] Qiios ipsi oc- 
cideraut; id (iiiod faciebant ScytiiiP, 
ut testis Plutaiclius iu oiatione de 
fortuna Alexandri, qiii eos dedocuit 
tani ferinam crudelitateni. 

Jurare parcntes] Jiirare per defunc- 
torum unibras familiare antiqiiis. 
Mos manavit ex Spartanis. 

329 Nec plus] Non magis Centauri 
equis juncti eraiit, quam Hunni as- 
suetiidine equitandi. 

Nuhisenas] Ccntauros natos ex 



Claud. 



130 * CL. CLAUDIANI III. 

Cognatis aptavit equis : acerrima nullo 330 

Ordine mobilitas, insperatique recursus. 

Quos tamen impavidus contra spumantis ad Hebri 

Tendis aquas, sic ante tubas ferrumque precatus : 

Mavors, nubifero seu tu procumbis in Hgemo, 

Seu te cana gelu Rhodope, seu remige Medo 335 

Solicitatus Atlios, seu caligantia nigris 

Ilicibus Pangaea tenent, accingere mecum, 

Et Thracas defende tuos : si laetior adsit 

bres equis similibus : celeritas promtissima est huic nationi, et reditus inexpecfati. 
Adversus quos Hiiniios nihilominus progrederis, o Stiliclio, intrepidus, prope 
undas Hebri spumosi, ita orans Deiun ante clangorem et pugnam : o Mars, sice 
tu habitas in Hcemo alto, site Rhodope alha nive possidet te, sive Athos vexatus 
a Medis remigantibus, sive Pangcca obscurata quercubus opacis habent te, para te 
mecum, et tutare Tliraces tuos: si successus gloriosus veniat, ditaberis quercu ornata 



Exc. Gevavt. biformis Vicet. et Parm. bimembres al. — 330 aptarat Farn. — 
331 nobilitas ed. Vicet. inspiratique Ambr. tert. Leid. pr. a m. pr. infrenati- 
que Ambr. sec. i-eccssus Florent. insperatique legit Heinsius. vid. 1. ii. in Ruf. 
372. — 332 impavidus ita vet. Gyr. Vat. Livin. Exc. Lucens. impavidos Amb. 
tert. Aid. et ed. Vicet. Ebri Farn. — ^333 tendit Pal. Leid. sec. Exc. Laeti a m. 
pr. Edd. Ald. Isingr. Colin. Gryph. et al. tendis reliqni. aciemque Vat. pr. 
vet. Gyr. Heins. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. ferrumque vel aciemque Piit. 
yrofatus INIed. quart. Exc. Lucens. pr. — 334 nubifero Vat. sec. pinifero Ambr. 
sec. Hemo Var. LL. ed. Aatv. jEmo Gesner. — 335 Seu te Var. LL. ed. Antv. 
SeutuMed. sec. duo Petav. Medo PwX. Mazar. duo Vat.Ambr, pr. Exc. 
Laeti. nondum Pal. Med. pr. Mcedo Ald. nudo vel Medo Lov. TU«an. Med. 
sec. Vat. quart. nudo reliqui Mss. Exc. Lseti et ed. Vicet. Puim. — 336 apex 
pro Athos Pric. — 33S Sed Incert. Heins. Thrachas Oxon. Thrachos Farn. 

NOT.E 

Ixione, et nube supposita a Jove. 334 Nubiferol Heemo Thracias 

Biformes^ Formam euim partim monte, ita excelso, ut nubes ferre 

hominum, partim equorum habere videatur. 

Centauri dicebantur. 335 Rhodope^ Mons itidem Thraciae 

330 Accrrima] Hunnis tam prom- tectus nivibus. 

ta erat celeritas, etiam sine ordine, Bledo'] Medi populi Asiae, Xerxis 

ut in pugna cum fugisse crederes, imperio subditi. 

statim pra?ter opinionem redirent. 336 Athos] Mons Tiiraciae, qui ae- 

332 Hebri] Fluvius est Thracite quatus a Xerxe, et velificatus credi- 
turbidus et rapidus, ab Hebro tus est ; hoc est perforattis, nt hac 
Cassaiidri Regis filio novercam immisso mari classis in Grasciam 
fugieute, ibique meiso : olim Rhoin- transiret. 

bus. 337 Pangiea] Pangeeus mons inter 

333 Ante tubas] Aute claugoreni Tbraciam et Macedoniam. 
tubarum. 338 Thracas] Thracia ferax homi- 



IN RUFINUM LIB. I. 101 

Gloria, vestita spoliis donabcre quercu. 

Audiit illa pater, scopulisque nivalibus liaimi 340 

Surgit, et hortatur celeres clamore ministros : 

Fer galeam, Bellona, mihi, nexusque rotarum 

Tende, Pavor : frajiia rapidos, Formido, jugalas. 

Festinas urgete manus : meus ecce paratur 

Ad belhnn Stilichon, qui me de morc trop^eis iM5 

nitat, et hostiles suspendit in arbore cristas. 

exuiils. Pulcr Mars exaudii-it has preces, et exsurg^it ex riijnbus geliilis IJitmi 
atqiie excitat voce satcUites siios veloces, sic loquens : O Bellonu, uffer milii cassi- 
detn: cl tii, o Favor, accommoda vincularotarum: tn, o Formido, iii/rana equus 
pracipites: movete manus celerrimas. En StiUcho meus accin^itur ad pralium : 
qui Stilicho jjro consuetudine locupletat me tropais, atque atloUit in quercu gakas 



stratos Vat. quint. — 310 ille Vat. sec. ista Farn. IVIoret. sec. speculisque Lov. 
a ni. pr. scopulosis vallihus Pric. spoliisquc Rolt. in vallibiis Moret. pr. a ni. pr. 
duo Vat. Tiiuan. a ni. pr. Hami Mss. et Varr. LL. cd. Antv. harcns Mazar. 
— 341 Surgut ;Med. sec. a in. pr. celeri Vat. pr. Anihr. sec. Exc. Laeti. scr- 
mone Pric. Sinone Exc. Voss. — 342 nexusquc onines meliores INIss. Exc. Ge- 
vart. et Lucens. sec. nexitque Ald. ed. Parni. Vicet. Isingr. Crypli. al. nexus- 
que \e\ fulcesque Vctav. pr. Leid.— 313 /r<'«a Med. qnart. E\'c. Lncens. pr. 
frenet quat. Vat. Pal. Pric. Rott. Oisel. ed. Isingr. rapidosfrcnct Vat. Livin. 
Exc. Lieti, ed. Parni. "\'icet. Ald. tcpidos Vat. pr. a ni. pr. rabidvs Vat. quint. 
rapidos vel trepidos Put. trepidos inarg. Isingr.— 344 fcstirus Pat. urgere Vat. 
quart. ^icet. et paratus. — 34.5 ad bella Petav. sec. a m. pr. SlilicuXait. sec. 
Farn. Stilichon Exc. Lati, Rott. Var. LL. ed. Antv. Stilicho seniper Gesner. 
StiUcon reliqui onnies, Exc. Gevart. et Lucens. sec. — 340 ordine pro arborc 
Ambr. pr. a m. sec. dictat Leid. sec. ditet et suspcndat legit Heiiisius, uti et 



NOTjE 



num bellicosornni, ct ideo Marti 
sacra credita est, et dicta Tcrra Ma- 
vorlia, Martis patria. 

339 Vestita spoliis^ Intelligit tro- 
paeum, quod erigebant post tiigam 
Iiostium, decisis (|uercus raniis, et 
exuviis superimpositis. 

341 Clamore ministrosl Clamore 
gandet Mars, habetque sattllites Hel- 
lonam, Pavorem, Fovmidinem. 

342 BcUona^l H;vc auriga, inimo 
aut soror, ant conjux Martis fingitur. 

Nexusque rotarum tende'] Hoc est, 
iiecte vinclis capita extrema axis, et 
his alliga fraena equorum ; sic eHim 
olim alligabantur. 



343 Pavor, Formido'] Sunt tamuli 
comitesque Martis. 

Jitgales] Eqnos, qui siib eodem ju- 
go trahtint currum. 

344 Festinas itrgcte vianus'\ Urgc- 
lc et matnratc rcm manu celeri : 
hoc est, testinate ecpios jungere, ct 
aptare, ut Slilichoni ad bella eunti 
me comitem prabeam. 

345 Tropa:is\ 'AttJi t^s TpoiTTjy, afu- 
ga hostium ; post quam fugam, Tpo- 
Tra^ov, tropaum, hoc est spoHa suspen- 
debantur in arbore aliqiia, ct praescr- 
tim in quercu. 

346 Crisias] Galeas cristatas ; sed 
hic de»iignantur qusccunKiue spolia. 



182 CL. CLAUDIANl IH. 

Communes semper litui, communia nobis 

Signa canunt, junctoque sequor tentoria curru. 

Sic fatus campo insiluit, lateque fugatas 

Hiuc Stilichon turmas, illinc Gradivus agebant, 350 

Et clypeis et mole pares. Stat cassis utrique 

Sidercis hirsuta jubis, loricaque cursu 

yEstuat, et largo satiatur vuhiere cornus. 

inimicas. Tuba ea:dem perpetuo, dant tiobis eadem signa pugnae, et curru con- 
juncto comitor tabtrnaculum ipsius. jNIais ita locutus exiluit iii arenam, et hinc 
Stilicho premehat cohortes expulsas longe, itlinc Mars piemebat, ambo similes et 
scutis ct magnitudine. Uterqite habet guleam horrentem cristis ardentibus, et IhO' 
rax fervet agitatione, ct hasta saiuratur muttis plagis. Interim Megcera violen- 



vs. 374. ex veteri Cod. ' Qul subigat IMedos et cuspide proteiat Indos.' — 348 
cunanl Tliolos. victoque Petav. tert. vinctoqne vel junctoque Moret. sec. simul 
]n o sequor Amhv. pr. S((/w«rTbuan. et Vat. pr. a ni. pr. vestigia Pet&v. pr. 
Leid. vcsligia cursu vet. lib. ap. Delr. tentuiia vel vesiigia Keg. duo Vat. 
Oxon. pr. curru tres Vat. Med. teit. Lseti et Pat. rec. curru vel cursti Put. 
cursu reliqui omues. — 3 19 insiluit ineliores oinnes et Exc. Lucciis. sec. iyisiliit 
duo Moret. Exc. Laiti et Ald. fiigatas E,xc. Lucens. pr. fugantes Exc. Pat. 
rec. ct LEKti, ed. Parm. et Vicet.— 330 Stilico Lov. Slilicon Vat. quinque, 
Florent. Oisel. Stilichon Vat. pr. pro var. lect. Mazar. Petav. sec. titrbam 
Var. Lect. ed. Anlv. turmas scripti onincs, Exc. Gevart. Lucens. pr. 
et ed. Vicet. itlic ed. Panu. Grandtcctts marg. Moriii. ugebat tres Vat. 
Farn. Exc. Laeti. agcbant reliqui et Exc. Gevart. — 351 et amore Tiiuan. 
Faru. Pric. Amljr. pr. Moret. pr. et Vat. Livin. 7nore duo Vat. duo Pet. 
Floreiit. Put. Mazar. Pat. Kott. Oisel. Med. tert. et sec. a m. pr. unus 
Heins. mole vel more Keg. Pctav. pr. u m. pr. mole vel amore Med. sec. Pe- 
tav. pr. Heinsius notaverat, posse quoque legi, Et cliiieis cl honore pares. ut 
lib. II. de Rapt. Proserp. vs. 38. ' Nec membris nec lionore ininor.' in ore 
Leid. pr. ntrisqiie tres Vat. Lov. Florent. Reg. Put. Oxon. sec. Leid. pr. 
Kott. Oisel. tres Petav. Tliolos. — 352 comis pro jubis Pric. Med. tert. Exc. 
Cod. Rheiii. Exc. Voss. jnhas \'at. pr, a m. pr. uude Heinsius conjicit Side- 
rcas hirsiitajulMis. ciirsum Tliolos. cursu . . , erasa iina litera Vut. pr. iit appa- 
reat cursnm fuisse, qiiod probabat Heinsius, qui hic monuit, similiter se in 
Piudentii ioco cx Ms. Put. restituisse tcstuut sitim p. 142. curru Leid. — 
353 extuat \icct. Parin. etAld. io?jg-o Mazar. Exc. Gevart. san guine Thaan. 

NOT.E 

348 Signa canunfl Daut signa ad viros principes aliis proceriores, ob 
pugnam suscipiendam : et id desig- sapientiain et virtutcm. 

nat Stilichoni Martem semper liapsis- Stat cussis'] Galea stat, haeretque, 

se couiitem; ideoque non iiiterrup- qiiasi ipsa miiiitans : hirsuta, nam an- 

tum fuisse ipsius victoriariim cursum. tiqui g;ileas pellibus hirsutis ad ter- 

349 Cumpo insiluit^ INIars in cain- rorcm armabant. 

pum insiliiu, iu arenam, in apquor. 352 Sidereis] Cristis ardentibus, 

351 Mole] Alagiiitudiiie pares Mars instar sideiis. 

et Stilicho, quasi hic habeat aliquid Cursu astuat] Fervet ob agitatio- 

divinitatis. Dcos antiqui humaiia nem ciirsus. 

specie uiajores exhibebaut ; ita et 353 Saliatur vulnere cornus] Hasta 



IN RUFINUM LIB. I. 133 

Aciior intoroa voto, multoqiie ]Mog(Tra 
Luxiiriata nialo, moe.stam deprendit in arce 355 

Justitiam, diroque prior sic ore lacessit : 
En tibi prisca quies, revocataque sa^cula rursus, 
Ut rebare, vigont. En nostra potontia cessit. 
Nec locus est usquam Furiis : hiic lumina flecte. 
Aspice barbaricis jaceant quot racenia flammis, 300 

Quas mihi Rufiims strages, quantumque cruoris 

tior desidirio succedente, et Insciviens oh muUin calamitates, invenit in Aula 
Astrceam tristem, et prima itu provocat hanc voce crudeli : Ecce Jiorent tibi otia 
antiqua, cl u'tas a\\rea.ri'uor(ita ilerum, sicut ci-edehas ; ecce potestus nostra abiit ; 
nec locus unquam rcmaiui Furiis. Verte oculos huc. Vide quot tirhes prostrat^e 
Hnt ignibus Barburorum , quuntas cades Rujinus edat milii, et quantum det sau- 



Med. qiiart. Exc. Lucens. pr. Exc. Yoss. satiatur Exc. Laeti. saturatur Vat. 
pr. vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. cornus Rott. E\c. Lncens. pr. coniis dno Vat. 
Reir. Petav. .sec. et pr. a ni. pr. ^lorpt. sec. Leid. sec. Tholos. iMed. qnart. 
Heins. Exc. La'ti, ed. Parm. et \'icet. covus vel cornus Lov. Yat. quart. 
Moret. pr. conus, cornns, vel currus Oxon. sec. curris Leid. m. pr. cumpus 
Thuan. — :5.54 vultu Retx. voti legit Heins. tnultisque J\f. L. malis Vat. pr. 
Florent. E\c. Laeti et Lucens. pr. multoque malo reiiqtii omnes, Exc. Gevart. 
ed. Parm. ct Vicet. item Yar. LL. ed. Antv. cuUuque M. mar<:. Moriii. — 
35.5 monstruin niarg. ^lorin. depend<:t Oisel. in arcem dno Yat. — ioG diroque 
prior Vat. pr. veterr. Gyr. Yat. Livin. Exc. Lucens. sec. atque prior vel 
hancque Moret. sec. utque prior diiro Le\(]. sec. atque p. diro \e[ diiro Pat. et 
Incert. Heins. afi/He /^rior (/iro reli<nii ('odd. Exc. Gevart. Laeti, et Lucens. 
pr. Ald. et ed. Vicet. atqiie prinr sic illum Diva lacesi^t Tliuan. — 357 An 
Pat. En Tliolos. fides Med. sec. Mazar. Moret. sec. Leid. a ni. sec. quifs 
vel Jides Petav. pr. renorataque Vat. pr. Rerr. Oxon. pr. Med. sec. Leid. 
scc. Exc. Gevart. et Lucens. sec. niarg. Isingr. renovafaque vcl revocataque 
Put. Reg. Oxon. sec. fcedera ISIazar. tempnra unus Heins. secida vai tem- 
pora Vat. duo, Reg. Oxon. pr. rursum Yat. pr. — 358 vestra Mazar. cessat 
Petav. pr. certat vel cessit Put. — 359 Son Rottend. Med. sec. nmquam Pa- 
tav. Ambr. pi-. Incert. Heins.— 3G0 barhariis Farn. fnceant Pal. Med. pr. 
tnilia Oisel. Leid. pr. Paf. Mazar. Med. quart. Exc. Lucens. scc. Yar. LL. 
ed. Antv. a ni. scc. milia vel mcenia Petav. pr. lumina Yat. pr. a ni. pr. unde 
Heinsius conjiciebat culmina. — 361 ccedes Pat. cludes Leid. sec. uuus Heius. 

NOT.E 

facta ex corno arbore «atiatur, quasi vel in arce virtutnm ; ut sapientia in 

ipsa hastu avide sanguinem sitiret. earundem virtutum arce esse dicitur. 

Esayas, c. 31. ' Gladius Domini re- Platonis ingenium in arce, (|uia emi- 

pletus est saiiguine.' net. 

354 Acrior interea] MegiPra facta 357 Sa-cula] Aurea scilicet, et Poe- 
insolentior ac violentior, quod quze ta per ipsius Furia^ os blanditur snis 
optaverat de Kufini improbitate suc- Principil)us, (ium eoium atati ascri- 
cederent, et lasciviens ac triumplians bit sazcuiiim anrenm. 

ob scelera, quae ille patrabat. 3G0 Barbaricis] Irruptionibus Hun« 

355 Arce] In Aula Imperatoria : norum barbarorum, quos Rufinus ex- 



134 CL, CLAUDIANI III. 

Praebeat, et quantis epulentur caedibus hydri. 
Linquc homines, sortemque meara : pete sidera : notis 
Autumni te rcdde plagis, qua vergit iu Austrura 
Signirer. iEstivo scdes vicina Leoni 365 

Jam pridem, geminaeque vacant confinia Libra^. 
Atque utinam per magna sequi convexa liceret ! 
Diva refert : Non ulterius bacchabere demens. 
Jam poenas tuus iste dabit : jam debitus ultor 
Imminet : et terras qui nunc ipsumque fatigat 370 



guinis, et quanta slrage scrpentes mei jmscantur. Desere homines, el ineam kccre- 
ditatem: ascemle calum: refer te tractihus cognitis Autumni, gua parte Zodiacws 
incUnat versus meriiUem: domiciHum Jinitimum Leoui cestifero vacuum est dudum, 
sicut et termini Librw dupUcis. Et utinam permitterttur niilii persequi tc per 
ccelum supremum. Dea Jai{\tia. i'espi>ndet : O insana Megara, haud savies um- 
pUus, Mox iste iuus Riifinus nfficietur suppUcio:jam vindex juslus adest, et 



Piilm. Cod. et Exc. Gevart. in Leidensi pr. versns 357. et 358. in margine 
ascripti erant. — 362 epulantur Leid. sec. Esc. Gevart. — 363 votis Bonon. 
iwctis Vat. pr. a ni. pr. Pric. a ni. sec. noclis marg. Isingr. — 364 Autumnis 
Rott. a m. pr. tu Ueg. — 366 geUda cessant Vat. duo, Isingr. marg. Morin. ge- 
mince vet. Gyr. ed. Vicet. gelidceque racanf Exc. Lucens. sec. giUdceque vacant 
vel gelida cessant Reg. geUdie vel gemincc Exc. La^ti ct Patav. rec. Jamdudum 
geUdcE V. egeUdcE a\. cessem Tiiolos. cessent Kott. Med. sec. E\c. Lucens. pr. 
— 367 connexa ed. Claver. sed vifiose. — 3C9 tuus iste dahit Vat. pr. Rott. 
Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. dabit iste tuus Vat. duo, Pal. Farn. Pric. Oi- 
."^el. Exc. La^ti. Ule Farn. Mazar. Tholos. Anibr. pr. cod. Pulman. istc tres 
Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. Exc.^L*ti. bacchabere : clemens Vicet.— 370 emi- 

NOT.E 

civerat. 364 Qua vergit in Atistrum signiferl 

362 Hydril Serpentes, qui pro cri- Qiia Zodiacus propendet versus Aus- 
nibns ex fllegaerae capite pendent. truni, Meridiauum ventura, lioc est 

363 Sorteml Terram quas mihi sor- versus partem Meridianam, 
teobtii;it. 3G6 Gemince Libra;] Habentis duas 

ISotis Autumni tc redde plagis] O lances a staterae jugo a-qualiter de- 

Justitia, repete tractus Autumni tibi pendentes. Libra fortc dicitur, quia 

cognitos. Virgo qua; est inter dno- Sol in ea cxistens facit dies aequales. 

decim signa Zodiaci, creditur a uon- Alii legunt, gclidcc, quia tum aer inci- 

nullis esse Justitia sen Astrapa, et pit frigescere. 

ideo esse iuter Leouem et Libram, 367 Cunve.ra] Cceli convexitatem, 

quia ad bene judicandum opus est seu curvationem. 

fortitudine, qua? per Leonem ; et 368 Bacchabere] Saevies instar Bac- 

aequitate, qute per Libram designa- cliantum. 

tur. Autumni auteni, quia Virgo, iit 369 htc tuus] Rufinns, per con- 

pote ultima signorum iEstivorum, ad temtnm. 

Autumnum vergit. Dcbitus ultor] Debjtus ac destiua- 



IN RUFINUM MB. i. 



135 



-^thera, nec vili moricns condetur arcna. 
Jamque aderit la^to promissus Honorius aevo ; 
Nec forti genitore minor, nec fratre corusco: 
Qui subiiiat Modos, qui cuspide proterat Indos. 
Sub juga venturi rcges: calcabitur aspcr 
Phasis equo, pontemque pati cogetur Araxes. 
Tuquc simul gravibus ferri religata catenis 
Expellere die, debcllatasquc draconuni 
Tonsa comas imo barathri condere recessu. 



375 



iste qui nunc rexat terram et ccrhim ip<sum, von sepelietur mortuus etiam in pulcere 
ahjecto. Mox Ilonorius promissus Sieculo hiiic fortumito veniet ; Honoriiis liaud 
inferioi patre generoso 'Yhcodosio, neque AvvmVio fratre illustri ; qui Honoriiis 
vincat 3Iedos, qui elidat hasla Indos. Reges in servitutem redigcndi siint. Ptiasis 
glaciatus proculcabitur equo cjiis, et Araxes adigetur perferre pontcm. Et tu, o 
IVIega;ra, revincta vinclis rig-idis ferri una ejicieris ex tcrra lucida ; et liabens 
rasos crines scrpentum cdomitonun, detruderis in latebras profundas Tarturi. Tunc 



M€f Vat. quart. qu(v Pa\. — 371 moriens viliTh[ia.n. nonulli Farn. iionullaMed. 
quart. E\c. Liicens, pr. nec vili vel nunc siccaVnt. — S72 Namque Med. tert. 
— 373 forte ^led. quart. non fratre Farn. — 374 subigit Vat. pr. a m. pr. et 
cuspide Vat. qnin(]ue, Pal. l'ric. dno Oxon. duo Leid. Exc. Laeti. proterit 
Vat. qiiart. proteret \aX. qnint. Pal. Farn. Pric. KotC. OiscL Exc. Laetl, 
Moret. pr. Oxon. proleget et proteret tres Vat. subigat et proterat Exc. 
Lncens. sec. — 37G pacemque Vat. sec. reliqui pontemque. Oraxcs vel Araxes 
Moret. pr. — 377 ferro Med, quart. — 379 comas quatuor Vat. Pal. Farn. 



NOT^ 



tus fato vindex criminnm Rufini. 

371 ^lhera] jEther est superior 
pars aeris, aTrh tov aWetv, ardere, quod 
a nonnullis ignis ibi reponatur. Hic 
siimitiir pro ccelo. 

Nec moriens condeturl Jacebit inse- 
pultus, qiiod ultima infelicitas esse 



/rtdos] Populos Orientis. 

375 Aspcr Phasis^^ Glacie concretns 
fluviiis : ex Armenia nascitur, alluit 
Colchidem, Euxinum petit : ab boc 
dicuntur Pliasiani. 

i7G Araxes] Fluvius rapidus Arme- 
niae: hodie illa pars quam alluit, di- 



credebatur, nec etiam vili tegetiir citur Persis et Parthia. 



pulvere. Virgil. ' Nos animae viles 
inbumata infletaque turba.' 

372 Jamque aderit] Quasi divinitus 
immissiis ad liberandos homines a 
tali portento. 

373 Corusco'] Glorioso fiatre Ar- 
cadio, illustri, et micante instar si- 
deris. 

374 Medos] Hi popiili sunt in Asia, 
alias potentissimi. 



377 Religata catenis] Alludit ad 
pacem, quam Theodosiiis ante obi- 
tiim composuit, et qua vigente velnt 
vincta remansit ]\Iega;ra. Sic Vir- 
gilius : * Furor impius intiis Saeva 
sedeus snj^er arma, et centum vinctus 
ahenis Post terguui nodis,' <!i:c. 

378 Expellere die] Expellerc, ex 
orbe lucido, ex locis, ubi dies est. 

379 Tonsa] Victarum gentiuni inia- 



136 CL. CLAUDIANI III. 

Tura telkis communis erit : tum limite nullo 380 

Discernetur ager : nec vomere sulcus adunco 

Findetur : subitis messor gaudebit aristis. 

Rorabunt querceta favis, stagnantia passim 

Vina fluent, oleique lacus : nec raurice tinctis 

Velleribus quaeretur honos : sed sponte i-ubebunt 385 

terraerit communis ; tunc campi nuUis diiidentur terminis: neque ager frangetur 
aratro curto : agricola latalntur spicis subito nascentibus. Querceta siillabunt 
tnelle: vina exundantia fundentur undique, et lacus olei : neque splendor uccersetur 
lanis aspersis purpura : sed greges uttro purpurasccnt , pastore admirante, et per 



Piic. Rott. Leid. pr. Exc. Laeti. jubas Oxon. pr. a m. sec. ita Gesner. uno 
Leid. pr. trudere Vat. sec. quod Heinsio placiiit ad Paneg. Olyb, et Prob. 
vs. 112. claudere tres Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. condere Florent. Med. sec. 
Petav. pr. Exc. Cod. Rlieni. qiiod amplecti visus Heinsius, qui ascripserat 
sequentia. condere, sic et condere lumina pro claudere apud Ovid. hinc et 
condita posterioris gevi scriptoribus, de qua voce vid. Casaub. ad Hist. Aug. 
p. 21. et Salnias. p. 26. conderefunus Capitoiin. pag. 30. \. 5. Haec Heinsius. 
condere vel claudcre Rott. Put. harathri longo Anibr. pr.— 380 Tum Reg. Oxon. 
pr. Petav. sec. Exc. Lucens. sec. tunc—iunc tres Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. 
Exc. Lffiti. communis vel immunis Petav. pr. — 381 discernentur Leid. pr. 
admco Vat. quint, Pal. Exc. La>ti et Lucens. pr. obunco Vat. duo, Med. 
tert. Oisel. Leid. pr. Ambr. sec. Petav. sec. Exc. Laeti, ed. Parm. et 
Vicet. abunco Tholos. Reg, Petav. tert. abunco vcl adunco Lov. ab unco 
Voss,— 382 scindetur Med. quart. Exc, Lucens. pr. frangetur Leid. pr. Exc. 
Gevart. messor subitis g. Med. quart. Exc. Lncens. pr. gaudebit messor Pric. 
— 383 favis vel favos Vat. pr. Med. sec. passis pro passitn Kott. — 384 oleoque 
Pat. olimque Vicet. Heinsius conjecerat oleumque, et provocabat ad notas in 
Epigr. in Jacobnm inag. equit. ubi e septcm Codd. legit, ' Et tua perpetuo 
dolia vinafluant.'— 385 honos tres Med. Bonon. Tiiolos.Lov. Ambr. sec. duo 
Leid. duo Petav. et totidem Heins. honor Vat. pr. Farn. Rott. Oisel. Exc. 
Lasti. ovis Moret. sec. Iionor vel ovis Reg. Oxon. pr. Vat. quart. sed ponte 

NOT^ 

gines tonsae in triumpho ducebantur: nem renovandam esse ait, Imperanti- 

et rasura crinium poena civiiis fuit. bus Arcadio et Honorio. 

Quot olim Principes opprobrii causa 383 Qtiei-cetu'] Sylvae quercnbus 

rasi, el in monasterium detrusi ! consitje. Virgilius : ' Et durvE quer- 

Barathri] Barathrum locus Athenis cus sudabunt roscida mella.' 

profundus, et caenosus, in quem 384 Murice'] Purpura, quae tingi- 

uoxii praEcipites agebantur ; et inde tur sanguine Muricis piscis, vel li- 

sumitur pro Inferis seu Tartaro, in quore Muricis floris. 

quem detruduntur improbi : fiapadpov 385 Quceretur /iotios] Lana enim 

apud Graecos est/ossa p-o/unda. purpurie colore videtur esse bouo- 

880 Tellus communi^ critl Ut erat rata. 
per saeculum aureum, cujus iniagi- 



IN RUFINUM LIB. I. 137 

Attonito pastore greges, pontumque per oranem 
Ridebunt virides gemmis nascentibus algae. 

totum mare algie virulantes emicabunt, lapillis orientibus. 



Var. LL. ed. Antv. — 38G portumque Tholos. Pric. Med. qiiart. positumqne 
Tlman. 

NOTyE 

S87 Ridehunt] GratJE et jucnndae nascentibus. 
evunt videutibus, quia mixtae gemmi? Algce} Alga est herba raarina. 



IV. 
CL. CLAUDTANI 

IN RUFINUM 

LIBER II. 



PRiEFATIO. 



A R G U M E N T U M. 



RuFiNO extincto, liber Helicon, Castaliae aquiE a Barbaiis iinpollulae 
agnoscunt Stilichonem vindicem, Mnsaeque eum invitant ad suos cantus, 
exemplo Martis, audiendos. 



A ANDiTK defensum reduces Helicona soiores; 
Pandite : permissis jam licet ire choris. 

Aperite o Musa redeuntes Heliconem; aperite : catus nunc possunt ingredi in 



In Florentino, Mediceo quarto, et ntroqne Lucensi Iiuic libro prajfigitur 
Praefatio, quze in aliis ante Bellum Gildonicum legitur, cum hac inscrip- 
tione, Flavii Claudiani Lib. ii. de Morte Rufini. in Vaticano optimo, veterrimo 
Gyraldi, ut et Vaticano Livinei similiter hic inseritur. In Petav. sec. non 
est distinctio novi libri. 

1 Defessum Farn. Var. LL. ed. Antv. — 2 demissis Heins. Oxon. pr. Leid. 

mOTJE 

1 Defensum Helicond] Helicon est Rufintim, quasi monstrum illud etiam 

nions Phocidis in Graecia, sacer Mu- Musis belium indixerit, ccEtusque 

sis, quae sunt noveni doctae sorores, doctonim prohibuerit. 

filiaj Jovis et Mnemosynes seu Me- 2 Permissis ckoris] NuUus est Rufi- 

moriae. Defensum autem contra uus qui probibeat. 



CL. CLAUD. l\. IN RUFIN. LIB. II. PPv.liFAT. 139 

Nulla per Aonios hostilis buccina canipos 

Carmina nnip;itu deteriorc vctat. 
Tu quociiic, sccuris pulsa lorniidinc ])clphis, «> 

Floribns ultoreni, Uclic, cingc tuuni. 
Nulhis Castalios laticcs, ct pra^scia fati 

Flumina polhito Barbarus orc bibit. 
Alphcus late rubuit, Sicuhmiquc pcr aequor 

Sanguincas bclli rctuHt unda notas. 10 

Agnovitquc novos abscns Arethusa triumphos ; 

Et Gcticam sensit, testc cruore, necem. 
Immensis, Stilichon, succcdant otia curis, 

Et noslrae paticns corda remittc lyrte. 

hunc Heliconcm. Tuba milla inimica proliibet clangorc sinistro verstts per agros 
Aonios. Tii etiam, o Apolh, Delphis tutis, timore fui^ato exorna scrtis liheratorem 
tuitni Stilicliouein. Ncmo biirlntrus ore prnfitno pntut liqtiores Castitlios, ct aquas 
inspirantcs futiira. Alphcus undique tinctus est, et aqua per mare Sicilice ostendit 
signa sttngiiinokntapra-lii: iitqiie Arclhtisa remota cogvorit vidnriits reccntes, et 
e.v testimonio sanguinis animadcerlit clitdcm Getarum. () Stilicho, qiiics seqttaltir 



pr(pmissis Rott. Florent. Med. sec. Colin. pcrmistis Pat. Ceteri omnes 
melioris nola% Exc. Luceiis. Ald. ed. Parm. ct Vicet. permissis. Heinsius 
pro licet legit libet. chorts vel rotis Vat. pr. choris vel comis Florenl.— 4 vetat 
vel canat Vat. pr.— 5 Te quoque INIazar.— G DcUa Pal. Delc ncinge Exc. 
Lucens. sec— 7 facti ed. Parm.— 8 bibat Oisel. Moret. Tlman. Pric. bibit 
Exc. Lucens. pr. bibet reliqui niagno nuniero, Exc. Gevart. Lucens. s«c. ed. 
Parm. et Vicet.— 10 ore vel vnda Put.— 11 Atimotitqtie Rott. Agnoscitque 
Pal. Med. pr.— 12 Et Geticam vet. Gyr. Vat. Liv. Florent. duo Med. unus 
Heins. Exc. utriusque Lucens. Gildnnis duo Oxon. duo Heins. totidem Med. 
et Vat. Farn. Kott. Pric. Vicet. Isingr. Et Geiicum vel Gildonis Vat. pr. 
Pric. in ed. Antv. Plant. Heinsius notaverat seqq. ' Gildo iutertVctus in Sicilia. 
Gyrald. locum male intellexit.' scntit Thuan.— 13 Stilicho Vat. pr. succedent Pal. 

NOT/E 

3 Aonios'] .^onia pars est montana Prcesciafatifluminu] Quaj inspirant 

Boeotiffi, Musissacra. fatum, seu futurorum notitiara : nani 

Nulla buccina carmina vctat] Hoc ' fatidici vates :' Ausonins. 

est, nullum bellum vexat doctos. 9 Alpheus] Fluvius Elidis in Grae- 

5 Delphis] Urbs lnrc est ad radicem cia, sed qui per secretos maris mea- 
Parnassi, Apolliuis oraculo celebris. tus pervenit ad fontem Arethusam iu 

6 Ultorem] Stilichonem. Sicilia. Unde utriusque amores ceie- 
Delie] ApoUo Delius appellatur a brantur a Poetis. 

Delo niarisii:gzei insula.inqua natus 11 Abseiis Arelhusa] Hipc Dea fon- 

est. tis coKnomiuis cognovit absente se, 

7 Castalios] Castalius fons est ad et forsan Alpheum amatorcm invi- 
radicem Parnassi, Musis sacer. Di- sente, relatas esse a Stilichonc novas 
citur a Castalia, qua; Apollinem fn- victorias dc Getis, in Grivcia, idqne 
gicns, in huuc foutcui conversa cst. judicavit e.x strage et fuso sanguine. 



140 CL. CLAUDIANl V. 

Nec pudeat longos interrupisse labores, 15 

Et tenuera Musis constituisse moram. 
Fertur et indomitus tandem post praelia Mavors 

Lassa per Odrysias fundere raembra nives ; 
Oblitusque sui, posita clementior hasta, 

Pieriis aurcs paciticare modis. 20 

lab&res infinitos, et relaxa animum audiens citharam nostrum. Neque eruhescas 
interpellarisse magna opera, et dedisse Camcenis tantulum temporis. Etiam Mars 
invictus dicitur pnst bella demum prosternere corpus siium fatigntum per glaciem 
ThracicB, et iffimemorferitatis suo', mitior lancea deposita,demulcere aures cantibus 
Pieriis. 



Pric. et cotl. Bartli. — 14 corda remitfe vel carmina mitte Florent. carmina 
nosfra Rott. verba vel membra Oxon. sec. unus Heins.— 1.5 Non Pric. Ne 
Vat. quint. Pal. Put. Tliuan. Rled. pr. Anibr. sec. — 16 Mnsis /fnufm Heins, 
Oxon. pr. continuisse Med. quart. Exc. Lucens. pr. instiluisse Med. pr. Pal. 
— 18 Lapsa Med. pr. OdrysiasXet. Gyr, Med. quart. et unus Heinsii. Othrysias 
al. Otrisias duo Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. verbu pro membra Oxon. 

NOTiE 

14 Nosirtp patierts'] Patiens lyram Odrysia. 
nostram resonare. 20 Pieriis modis'] Cantibus Musa- 

18 Odrysias'] Odrysae sunt populi rum, quas Pieriae dicuntur a Pieria 

TTiraciae, nnde Thracia dicta est regione MacedoniaB ipsis sacra. 



V. 
CL. CLAUDIAM IN RUFLNUM LIB. II. 

ARGUMENTUM. 

Theodosio raortuo, Stilichone orbis tutore, Rufinus pergit orbem vexare, 
Europam et Asiam vastat per Getas accitos : ipsa Constantinopolis timet: 
ipse sceleribus et caede, hostiumque coUoquio gaudet. Orbis implorat opem 
Stilichonis ; hic cum variis populis pergit ad Orientem. Barbari timent, 
Rufiuus exanimatui, mox criniinatur Stilichonem, et ab Arcadio mandata 
obtinet, ipiihus diiiiittai Stili( honem ; hic dolet, queritur de Kutiuo ; milites 
fremunt, qufruntur(|Ut', Rufinum execrantur, vindictain ardentps devovent 
seStilichoni, quo tamtu rfce(iente, Rufiuus exnltat, sibique promittens impe- 
rium, parat convivia, sceleratis piaudentibus: hinc somnio delusus largitur 
auruni. At milites huuc de sceplro, uon de periculo cogitantem adoriuntuo 



IN RUFINU.M LIH. II. 



141 



capiniit, occidunt, laceiant, capnt praefigiint iii liasta, mannm avnlsam cir- 
cumfernnt. Ipsc (Ictruditnr ail Inferos snppliciis omnibus u UliailanuuUho 
crnciaudus. 



Jam post edomitas x\lpes, defensaque regna 
Hesperiae, merita complexus sede parcntem 
Auctior adjccto fulsjebat siderc mundus ; 
Jamquc tuis, Sliliclion, llomaua potcntia curis, 

Jain post Aliieit sulmdas, et coiiserinlum Imperium Occidentis, coeUim colwnestana 
luco (ii^uo pulrcni 'riieodo^iuni, micabat lujnoraliitius, adililu aslro iiovo: ctjum, 
o StHicho, Imperiuni Romanum, el /astii^ium mundi traditum esl curis tuis. 



1 Alpis Exc. Lapti, regnis Med. sec. a m. sec— 2 mrdia Leid. sec. Heins. 
Exc. (Jevart.— 3 Altivr Uott. H«-ins. Aplior P,«jnou. Tliolos. ()\ou. scc. Med. 
tert. Petav. tert. Var. LL. ed. Autv. a m. pr. Auctior vel .1/)^(m- Exc. Lieti, 
Junctior Oisel. Aucttur vel Junctwr l'nt. adior Exc. Voss.— 4 Stilichun Fetav. 

NOTiE 

1 Alpes^ MoQtes iuter ItaliamGal- thodoxis Imperatoribus delatns est, 

lianique, quos cum Arbojjaste Gallo nt patet ex numnio, nbi relata Priu- 

PrincipeoccnpaveratEugeniusGram- cipis etti^Mes cum iiiscriptione, ' Di- 

maticns, qni se pro Imperatore gere- vus Constantinus ;' altera facie ipse 

bat, et cui sic scripsit S. Ambrosius, qnadrigis iuvectus ad cfchim videtni- 

' Iniperatori Eaiienio.' Al hic cum exsurgeie,manum manui coilesti por 



»no Arbogaste a Theodosio victns 
est. 

Regna Hesperia;] Qnae snnt versus 
Occidentem, habita ratione Uoma;. 
Hesperus est stella Occidentalis: 
unde Hesperium dicitur, quod est 
Occidentale. 

2 Merita scde] Ob virtutem, cujiis 
velut gradibiie lleroes iu ctrlniu as- 
cendunt. 

Complexus] Vclnt filinm, cui debe- 
tur haereditas. 

3 Auctior mundus] Coclum magis 
auctum ct iiouoratnm niicabat addito 
novo sidere, Theodosio scilicet : allu- 



rigens. Ceterum nt scias qualis fu- 
erit Theodosius, andi S. Ambrosium 
de ipso loquentem : ' ^Manet in hi- 
mine Theodosius, et sanctorum coeti- 
bus gloridtur : ibi Gratianum com- 
plectitur: dits diei eructat verbnm.' 
Deinde agens de Maxiino et Eugenio 
ait: ' Nox nocti indicat seieutiam.' 

4 Stilichon] Decedens Tiieodosius 
Rufinum .Arcadio Impcratori Orien- 
tis tntorem dtdit, Stiliclionem Hono- 
rio Imperatori Occidentis. Claudia- 
nus vero uni Stilichoni oninia ait esse 
commissa, quia noverat hoc eum af- 
fectare ; et hanc fui>se Theodosii 



dit ad Jiiliuni C*sarem, qni post mcntem populus credcbat. Immoet 

Zosimns, et S. Auibrosins id memo- 
ria; prodiderunt. Cllimus de Theo- 
dosio sic lo«iuitiir: ' Nihil liabebat 
novnm, quod condeict, qui filiis to- 
tnni dederat, nisi ut eos pra-senti 
coinmendaret parenti, id est Stili- 



obitum creditiis vulgo est in astrum 
esse inutiitus. Addendum est quos- 
dam Philosopliiis censuisse Heronm 
animas e stellis oriundas, ail stellas 
redire. Porro hic Theodosium canit 
Apotheosi donatnni, sen relatum 
inler superos: qui houos etiam Or- choni.' 



142 CL. CLAUDIANI V. 

Et rerum coramissus apex : tibi credita fratrura 5 

Utraque majestas, gemiuyeque cxercitus aulae. 

Rufiuus (ueque enim patiuntur saeva quietera 

Crimina, polluta^que negant arescere fauces) 

Infandis iterum terras accendere bellis 

Inchoat, et solito pacem vexare tumultu. 10 

Haec etiam secum : Quanam ratione tuebor 

Spem vitae frac^lem ? qua tot depellere tluctus 

Arte queam ? premor liinc odiis ; hinc milite cingor. 

Heu ! quid agara ? non arraa mihi, non Principis ullus 

Auxiliatur amor : matura pericula surgunt 16 

Majestas Fratriim amborum demandata est tibi, et ugmina Regice duplicis. Rufi- 
nus (etenim scelera atrocia non permitlunt reqidem, et guttur infectum recusat 
siccescere) Rutinus incipit rursits orbem infiammare praliis nefariis, et turbare 
pacem seditionibus consuctis. Quin et Rufiniis ait talia vcrba secum : Quonam 
modo conservabo spem debilem vitce mex ? qua industria possim avertcre tot tem- 
pestates? hinc obruor invidia, inde obsideor a militibus. Ah! quid faciam? non 
cohortes opitulantur mihi, non ulla benevolentia Imperatoris. Discrinmia subita 



sec. Exc. Laeti a m. sec. Stilico Vat. sec. Rott. — 5 condita Exc. Voss. — 
6 exitus Vicet. — 7 Riiffinus Vat. quart. Riifiini Tholos. scceva Var. LL. e 
marg. Parni. nec enim Pal. Pric. Rott. Put. Pat. Ambr. pr. et tres Med. — 
8 poUntasque Moret. pr. pollutcpque vel poUutasque Reg. avidaq^ie v. avidasque 
Oxon. mansuescere Med. tert. Petav. tert. — 9 terrasque Lov. fiammis Reg. 
Ambr. pr. Oxon. tom Leid. duo. b. accendere <, Ms. Pulm. et Barth. — 10 
subito Med. sec. turbare Pric. Thuan. Mazar. Petav. tert. Exc. Lncens. pr. 
vexare tres Vat. Pal. Farn. Put. Reg. Patav. pr. duo Oxon. et Leid. Med. 
duo, ambo Moret. Lov. Bonon. tres Ambr. duo Heins. Exc. Gevart. Lucens. 
sec. Sched. Gud. et od. Vicet. Var. LL. ed. Antv. turbare vel vexure Rott. 
Thol. Exc. Laeti. — 11 fecit pro seciim Florent. Qtianam vel Qua nunc Oisel. — 14 
necPrincipis Pric. Med. quart. Exc. Lucens. pr. — 16 impositis Exc. Laiti, Ald. 

NOT/E 

5 Rerum apex'] Fastigium, seu su- si timor vel tumor mtdtus. Dicitur 

premae dignitates utriusque Impera- proprie de bello Gallico aut Italico. 

toris tibi commissje sunt. 12 Spem vita: fragileml Vitae spem, 

Fralruml Arcadii et Honorii ; et quce est exigua, cadiica, et fragilis 

utriusque aulae, Constantinopolitanae ut vitrum. 

in Oriente, et Romanae in Occidente. Fluctus] Mala ingruentia, et flnc- 

Quanquam nonnulli dicuut Arcadium tuum ac tempestalis instar, obruen- 

viginti annos natum, nou opus ha- tia. 

buisse tutore. 13 Odiis] Principis, procerum, 

8 Arescere fauces] ' Ut fera quae populi : nec mirura est sic invisum 

gustatuHi semcl sanguinein semper csse hominem avarissimum. 

sitit.' S. Hieronymus. Semper fau- 15 Matura pericula] Parata cadere, 

ces madescunt cruore, ac proinde ut pomum nempe niaturum subito 

recusant arescere. cadit, ita et nericula subito casura 

10 TumuUu^ Tumultus dicitur, qua- sunt in caput Rufini. 



IN RLMMNLMI Lin. II. 143 

Undiqiic, et impositi radiant cervicibus enses. 

Qiiid restat, nisi cuncta novo confuudere luctu, 

Insoutesquc meae populos niiscere ruinai ? 

Everso juvat orbe mori : solatia leto 

Exitium commune dabit : ncc territus ante 20 

Disccdam. Cum luce simul linqucnda potestas. 

Haec fatus, ventis veluti si fraena remittat 

^Eolus, abiupto gentes sic objice fudit, 

Laxavitque viam bellis : et ne qua maneret 

Immunis regio, cladcm divisit in orbem, 2o 

imminejtt undequaqtte, et ^ladii cnllo minantes /tilgent. Quid superest nisi 
perturbare omnia calainitittc' luctnusa, et permiscere gentes innocetites cum 
exitio tneo. Luhet pcrire, mundo lahefactato ; pernicies communis omnibus 
prccbebit consoUttionctn murti mcte : neque prius v^o inetu pcrculsus ohibo: 
deserenda est potcntia una cum vita. Loctttus lucc vciba Rufinus, ceu .Eulus 
laxet habenas rentis, ita fractis ohstaculis turbacit populos, et aperuit iter prce- 
liis : ac 7ie quis tractus remaneret expers htiWi, partitus est stragetn in oppida, et 



etl. Parni. Vicet. Junt. Colin. omncs Leid. \>v. Esc. Luc. pr. enses vel omnes 
Keg. Oxon. pr. imbrcs Med. sec. a m. pr. — 17 milii pro nisi Pal. suc- 
cendere Mcd. tert. Itictu vel Jluctu Vat. quint. — 19 ecerso Med. quart. 
destrHcto Exc. Luccns. pr. ftito Mazar. et Heins.— 21 Deccdam Petav. pr. 
Isingr. Discendam Lcid. pr. a m. pr. Discedam quatuor Vat. Farn. Pric. 
Rott. Oiscl. Decedam vcl Discedam Exc. Licti. Heinsius conjiciebat Dis 
cedam.—Zt fatur Morct. pr. rclitti vetUis Farn. Pric. Rott. Oisel. resolvat 
Vat. pr. vet. Gyr. Vat. Livin. Exc. Lncens. sec. — 23 sic gentes Pric. 
fundit X3it. quart. Reg. Petav. pr. Exc. Luccns. pr. marg. Moriii. — 2.5 demisit 
Bonon. Ambr. sec. dimisit duo Vat. Lov. Leid. pr. Pal. Farn. Oisel. duo 
Med. item Heius. totidem Pctav. Rcg. Moret. sec. Mazar. Tholos. Ambr. 
tert. Ald. Exo. Lucens. scc. Var. LL. ed. Atitv. Vicct. divisit Florent. Med. 
sec. Pat. Anibr. pr. vet. Gyr. Vat. Livin. demisit vel divisit Oxon. sec. 
divisitycl tlimisit Oxon. pr. Vat. quint. Pctav, pr. Moret. pr. et Exc. Lceti, 
demisit, dimisit, vtl divisit Put. orhem quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rolt. 
Oisel. Med. quart. Exc. Lupti et Lucens. pr. Vien. et I-incr. urbis Exc. 
Lucens. sec. urbes vet. Gyr. Heinsius ad firmaudam lectionem divisit ascrip- 
seratit/irwif, sic' dividere equos faclionii)ns' Capitolin. in Gordianis p. 152. et 
* porcellum dividc re per tridunm'.Spartiau. m Didio Juliano p.Ol. 1.22. efcon- 
giarium populo dividere'Capitolin. iuMarco.Antonino p. 32. 1. II. sic idem in 

NOT/E 

16 Imposili enses] Exemplo Damo- ventorum creditus ab anliqiiis, quod 

clis, < Districtus ensis cui super im- ex fnmo Strongyles insula; ventos fu- 

pia Cervice pendet,' itc. Horatius. turos pra?nosceret ; vel quod Astro- 

19 Eversojtmit orhe mori] ' Incen- logiam, et pr^sertim ventornm natu- 

dium ruina restinguere,' ut jactabat rani, calleret. 
Catilina apud Sallustium. Fudit] Confudit, perturbavit. 

23 jEoIus] Filius Hippotae, Deus 



144 



CL. CLAUDIANI V. 



Disposuilque nefas. Alii per terga ferocis 

Danubii solidata ruunt, expertaque remos 

Frangunt stagna rotis : alii per Caspia claustra, 

Armeniasque nives, inopino tramite ducti, 

Invadunt Orientis opes. Jam pascua funiant 30 

Cappadocum, Yoluciumque parens Argaeus equorum. 

Jam rubet altus Halys : nec se defendit iniquo 

Monte Cilix. Syriae tractus vastantur amoeni : 

Assuetumque choris, et laeta plebe canorum, 

distribuit scelera. Hi irrumpunt per dorsuin giuciatum Istri furentis, et rumpunt 
currilms aquas ante tcntatas remigiis: illi per aditus Caspios, et pev nives Armenice, 
conducti seniita improvisa, irruunt in Imperium Orienlis. Jum pruta Cappadocice 
fumant sliasie, et Argaus pater equorum celerrimorum. Jam Halys profundus 
rubescit caede : neque Cilix tutatur se culmine abrupto : gratce ngiones Syrice 
diripiuntur, et equus inimicus calcat Orontem inertem, et consuetum chorcis, et 



Gordianis : ' Illos sane xx. senalns ad hoc creaverat,Ht divideiet liis Italicas 
regiones contra IMaximinum pro Gordianis tuendas' p. 15G, et saepe. — 
26 Imposuiique Tlioios. feracis Vat. sec. feroces Tholos. tamen ferox RhO' 
danus Cons. iManlii vs. 53. nisi ibi legendum /frrt.r. alibi, ' Subvectae Rhodano 
Tiberina per ostia classes Nec prius inventas Arans tibi donat aristas.' 
Heinsins ad orara Lngd. edit. 1548. — 27 remis Florent. Thnan. Pat. — 28 
castra Pat. Moret. sec. a m. pr. lustra marg. Isingr. — 29 limite Pric. — 31 
Egenus Lov. a m. pr. equarum Vat. sec. OiseL aquarum Oxon. pr. a m. pr. — 
32 intus Alis Oxon. pr. Alix Leid. sec. Exc. Gevart. alis Vicet. Leid. Lovan. 
intus vel altus Vat. (juint. intns Vat. duo, et totidem Med. Lov. Pat. Tholos. 
Pal. Farn. Oisel. Reg. Mazar. duo Petav. ambo Moret. duo Anibr. Leid. pr. 
et unus Heinsii, qui inde conjiciebat Indus. — 33 amccna legit ideni Heinsius, 
qui et post canorum versum deesse suspicatur. tnnyitcs pro tractus mnTg. Isingr. 
— 34 sonorum Pric. Leid. phabe marg. Morin. et lotce Var. LL. td. Antv. a m. 

NOT^ 

26 Disposuitque wf/as] Constituit Divum Has evertit opes, sternitqne 



ut scelus suuni, seii bellum nefarium 
a se excitatum, nna cum cladibus a 
Getis, a se accitis, spargeretnr per 
provincias et urbes omnes. 

27 Danubii] .Seu Istri : fluvius est 
maximus Europee : oritur ex vico 
Vittembergensi : se exonerat in Pon- 
tum Euxinum. 

28 Caspia ciaustra'] Adilus Caspiaj 
regionis, Caspio mari vicinae : claus- 
tra alii vocant KKelSas, claves, regni 
Hlicujus. 

29 Armeniasque nives'] Armenia re- 
gio est Asiae. 

30 Orientis opesl Id est, Imperium 
Orientis. Virgilius : ' inclementia 



a cuhnine Trojam.' 

31 ArgcPus'] Mons Cappadociae equo- 
rum pernicitate celebris : Cappado- 
cia porro, regio Asia=? minoris versus 
Pontum, optimis et pascuis et equis 
abundat. 

32 Halys] Fluvins ox Tauro monte 
nascens : alluit Cappadociam,Syriam, 
Paphlagoniam. 

luiquo] Ditficili, saiebroso, arduo, 
abrupto. 

33 Cilix] Taurus nions Cilicia^, 
quae est in Asia minore. 

SyricE] Hxc est regio Ciliciae con- 
termina. 

34 Assuetumque clwris] Syri, et prre- 



IN RUFINUM LIB. II. 145 

Proterit imbollom .sonipcs ho.stilis Orontem. 35 

liinc planctus Asia? : Gcticis Europii catervis 

Ijudibrio priKdaeque datur, tVondcntis adusquc 

Dahnalia^- lincs : onniis qua mobilc Ponti 

iTIquor, cl Hadriacas tcllus intcrjacct undas, 

Squalct inops pecuduni, nuliis habitata colonis, 40 

Instar anhclantis Libya^ quns torrida .scmpcr 

SoHbus Immano nescit mansucscere cultu. 

Tlicssalus ardct ager : reticet pastore iugato 

Pehon : Emathias ignis populatur ari.stas. 

Jam plaga Pannonia?, mi.scrandaquc moenia Thracum, 45 

rcsonantcm ]iopulo ^audente. Imlc ftclus Asice nasciintur: Europa permiltitur 
irrisioni ct rapina colwrtium (icticarum, usquc ad tcrminos Datmatite syUosce : tota 
tcrra, quacumriuc porrigitur intcrftucntcs aquas 1'onti Eiixini, et marc Hailriatiann, 
desolata est, et spoliala ii^rci^ihus, n;>n culta ngricolis ullis, in spccicm Lilnja^ arden- 
tis, qua perpctuo adusta calorihus, non potest mitcscerc cura liuinana : campi TheS' 
sidi inccnditnlur hcWo : Pclion silct pastorihus cxpulsis: ftamma consumit spicas 
Macedonicas. Jain regio l'annoni<c, ct urbes Thraciw, et terra: Mysorma erant 



pr, — 36 Hic Vat. quint. cultus Med. tert. forte luclus. Geticisque Ambr. pr. 
Geticisqiic \c\ f:;cnl isque E\c. L7!ct\. cutenis E.xc. Lerti ni. pr. cathenis Thnnn. 
severis Anil^r. pr. Geticisque Europa scveris Lov. — 37 pradaque Junt. Ald. Co- 
lin. — 38 Datmacia- quatuor Vat. Farn. Petav. pr. Dalmuticcc fincs omiics Lov. 
qucc Farn. vet. Cyr. Mazar. Tliuan. ambo Moret. Petav. pr. Anibr. tert. Leid. 
pr. a ni. sec. 1'onti vel l'oli Moret. pr. Bartli. — 39 Actiacas marg. Morin. 
Adriacas tres Vat. Farn. intcrierct Moret. scc. a m. pr. Hadriacis undis Tholos. 
— 41 haneUtntis Var. LL. ed. Antv. Voss. Leid. andanlis lihra; Cod. Barth. — 
43 cultore Med. tert. — 45 Nam Oisel. Put. Tlman. Petav. tert, et sec. a m. 
pr, Moret. sec. Med. tert. Exc. Luceus. sec, Voss. et Var. LL, ed. Antv. 

NOTiE 

sertim cives Anliochiae, quam irrigat respirare possint. Libya cst regio 

fluvius Orontcs, choreis et cautibus Africae siticulosa, arcnosa, et ideo 

Siiepius indulgebant. inculta. 

36 Hinc] Ex hoc bello, quod Ru- 11 Pclion] Hic mons seu spcleeura 

finus excitavit. Thcssaliiv iu Grajcia miris pastorura 

Geficis] Omnes ejusmodi populi cantilnis personabat, 

non satis cogniti sub vocabulo Geta- Emalhias] Gra^ciaa regio Emathia 

rum saepiiis significantar. est, dicta ab Eniathionc Regc, fratre 

38 Dalmatia] Hapc regio est ad Memnonis : appellatiir Macedonia, 
oram maris Adriatici, 45 Pannonia;] Haec est lata Europas 

39 Hadriacas] Vel Adriaticas, sic regio, quam a Germania Danubius 
dictas ab urbe Adria, separat. 

41 Anhelantis Lihyaf] Ardentis, ses- Thracum] Thraces popuii Graeciac 

tu fatiscentis, et pra> nimio calore vicini ; immo a quibusdara iu ipso 
reddentis homines ita anhelos, ut vix Graeciae limine repositi. 

Delph. et Var, Clas. Cluud. K 



146 CL. CLAUDIANI V. 

Arvaque Mysorum ; jam nulli flebile dammim, 

Sed cursus solennis erat, campusque furori 

Expositus, sensuiuque malis detraxerat usus. 

Heu heu, quam brevibus pereunt ingentia fatis ! 

Imperium tanto quaesitum sanguine, tanto 50 

Servatum, quod mille ducum peperere labores, 

Quod tantis Romana manus contexuit annis, 

Proditor unus iners angusto tempore vertit. 

Urbs etiam, magnas qua3 dicitur aemula Romae, 
Et Chalcedonias contra despectat arenas, 55 

deplorandce : jam jaclura nemini lacrymabilis , sed incursiones erant ordinaria, et 
ugri objcctirabieiUo&imm, ac consuetudo udemerat sensum in damnis. Heu! res 
magna quam levi ruuut casu ! unus Riifinus, perfidus, ignavus, pessumdat brevi 
momento sceptrum comparatum tanto cruore, conservatum tanto ciiioie, quod facta 
7nitle Ductorum acquisiccrunt, quod per tot scecula Romana potestas connexuit. 
Urbs quoque qucefertur fuisse rivalis RomcB ingentis, ac quce sita est contra arenas 



Nec non Pann. aU. Leid. duo Vat. Petav. pr. Jam vel Nam Oxon. pr. — 46 
McBSorum Tholos. Mesorum Vat. qiiart. Med. sec. Mysorum vel Mcesorum Exc. 
Leeti, missorum Voss. non ulli Vat. quart. Exc. Lucens. pr. — 48 sensusque 
Pric. Oisel. Pat. Tiiuan. Mazar. Florent. et unus Heins. mali Vat. sec. Put. 
Florent. Mazar. Med. quart. et sec. a m. pr. Lovan. Exc. Lucens. pr. malis 
Exc. Lucens. sec. sensusque malus Rott. — 49 Heu heu pr»stantiores niagno 
nuniero, Exc. Lucens. pr. ed. Parm. et Vicet. Helieu Mazar. Leid.sec. Petav. 
duo. Ald. eheu al. ut Gesner.fatis vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. caussis quatuor 
Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Exc. Laeti, quae et fatis vel curis a m. sec. 
• — 51 junxere Leid. pr. Oxon.jun.rere ve\ peperere Reg. — 52 armis Vat. quint. 
— 54 ducitur Vat. pr. Exc. Lucens. pr. — 55 Quce Chalcedonias Petav. tert. 

NOTtE 

46 Mysorum] Mysia regio est rai- et consuetudo, quae est aUcra natura, 
Boris Asiee ad Hellespontum. Strabo effecerat, ne niala amplius sentiren- 
constituit etiam Blysos in Europa in tur. 

confiuio Panuoniae ad Danubium, pu- 52 Contexuit] Multas scilicet urbe& 

tatque Mysos Asiaticos ab liis nomen et provincias in unnm velut corpus 

etoriginem traxisse. Sed hos Plinius imperii contexuit, atqne conjunxit. 

non Mysos sed Moesos appellat. Unde 53 Vertit] Non evertit tameu Ru- 

in hoc Claudiani loco nonnulli leguut finus, sed evertere tentavit, ut ipse 

IHcesorum. velut denuo excitaret, atq\ie in suo 

47 Solennis'] Incursio Barbarorum opere triumpharet, regnaret. 
ordinaria, et assueta, fiebat veluti 54 Urbs etiam] Constantinopolis, 
cum pompaet casrimonia, non furtim, quae non solum semula, sed et postea 
aed palam et publice, utsolenne quid- victrix fuit Komae, et altera Ronia 
piam. Et populi his malis ferendis dicta. 

jam erant assuefacli. 55 Chalcedonias] Chalcedon, hodie 

48 Sensujnque malis detra.xcrat iisus] iScufari, secundum aliquos; urbs olim 
Occalluerat jam omuium patientia, erat ea parte Asiae ad Bosphorum 



IN RUFINUM LIH, II. 147 

Jam non finitimo Martis terrore movetur, 

Sed propius lucerc fiiccs, ct rauca sonare 

Comua, vibratisquc pcli tastigia tclis 

Aspicit. Hi vigili muros statione tueri, 

Hi junctis propcrant portus munire carinis. fiO 

Obscssa tamcn illc icrus iietatur in nrbc, 

Exultatque malis ; summ^eque e culmine turris 

Impia vicini ccrnit spcctacula campi. 

Vinctas irc nurus : hunc per vada proxima mergi 

Semineccm, hunc subito percussum vuhiere labi, 65 

Dum fugit : hunc animam portis cfflare sub ipsis : 

Nec canos prodesse seni, puerique cruore 

ChalcedoniSyjam haud concutitur timore vicino belli, at vidct pruxime tcedas fulgere, 
et tuhas raucas resonare, ct culmina turriiim pcrcutijacutis contortis. Hi festinant 
defcndere marnia cxcubiis rigilanlibus, illi corroborarc portus naribus cutenatis. 
Attamen barbarus ille Rufinus f>audei in urbe oppugnata, ct triumphut calumitati- 
bus ; et ex culminc arcis altissimo' uspicit spectacula nefaria ugri fmitimi : aspicit 
nurus incedere catcnatas ; aspicit hunc semianimcm submergi in aquas propinquas ; 
illum, dum ejfugit, appetitum plaga repentina concidcrc ; hunc reddcre animam sub 
portis ipsis; iieque caniticmjuvare sencs; et gremium matris replcri sanguine infan- 
tis. Gauditim injinitum et sa'pejocus afficit Kufiiiuni : una tristitia movet hominem, 



CalcedoniasWcai. Wi\. Isingr. al. — 56 movcri ccnjiciebat Heinsius pro mo- 
vetur. — 57 proprius Fat. proprius Tiiolos. pocius vel propius Val. pr. propius vel 
propias Moret. pr. sed propius sonarefuces Leid. sec. rauca sonorc cornua Moret. 
sec. — 59 hic Vat. scc. hi Pat. Tliolos. Ambr. sec. Put. duo Petav. — CO muros 
pro portus Tiiuaii. porias E\c. Voss. murare Leid. scc. Exc. Gevart. catenis pro 
carinis legit Heiiisius, qui ascripserat locum Ainmian. Lib. xxvi. p. 349. ed. 
Liadenbr. snl) finem : alia tanien manu notatuni erat, male: vid. Barth. — Cl 
ferox unns Hcins. — 62 summaquc\-At. pr. quod nialuit Heinsius. summoque al. 
ita Gesner. e culmine vet. Gyr. Vat. Livin. ex culminc Vat. pr. a cul- 
niine tres Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisei. E\c. La-ti.— 63 spectat 
Tholos. Petav. pr. cod. Delr. certamina Pal. Farn. Pric. Kolt. OiseL 
Exc. Laeti. certamina vel spectacula Vat. sec. Put. spectat ccrtamina Vat. quart. 
et quint. marg. Morin. spectacula Xnt. Livin. Exc. Liicens. sec. Isingr.— 64 
ticlas irc manus Oisel. junctas vel rincfas Put. victas Med. quart. Amhr. pr. 
Leid. sec. Exc. Gevart. rinctas Oxon. sec. manus diio Med. duo Petav. Bo- 
non. Tholos. Mazar. Pat. Aiiii)r. tert. Ald. et Exc. Scliott. domus Ambr. pr. 
Scbed. Gud. nurus vel manus Vat. quint. Florcnt. Put. Exc. Ljeti. vinctas 
nurus vel victas mujius Oxou. pr. in vada vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. cerula 
Oisel. Vat. pr. et sec. vaga Vat. duo. vada vel vaga Vat. pr.— C5 Seminccem, 
Lov. Vicet. Parm. Ald. percussum ties Vat. Pal. perculsum Aled. tert. convul- 
sum Pric. a m. pr. — GG hic Med. quart. spirare Florent. Kott. Tliuan. Med. 
sec. Leid. sec. E\c. Gevart. et Cod. Khem. ed. Pann. spirare vel efflare Oxon. 
pr. Exc. Laeti. efflare animam ex Capitolin. p. 34. \. 23. pvobat Heinsius.— 67 

NOTyE 
Thracium, e regione Byzantii seu junctis ac catenatis navibus, nehostis 
Constantinopolis. propius accedat. 

57 Faces] Tsedas ardentes hostium. 63 .SjjedacM/u] Aspicit nimirum cer- 
60 Portus munire carinis] Simul tamina impia, et mala omnia, quae 



148 CL. CLAUDIANI V. 

Matemos undaie sinus. Imraensa voluptas, 

Et risus plerumque subit : dolor afficit unus, 

Quod feriat non ipse manu : videt omnia latc 70 

Exceptis incensa suis, et crimine tanto 

Luxuriat, caruraque sibi non abnuit hostera. 

Jactabatque ultro, quod soli castra paterent, 

Sennonunique foret vicibus permissa facultas, 

Egregii quoties cxisset foederis auctor. 75 

Stipatur sociis ; circumque armata clientum 

Agmina privatis ibant famulantia siguis. 

quodnonipsepercHtiatsasidextera: spectatundiquecunctacombusta,prcEtersiiahoT\a, 
et lasciiil fantis sceleribus, neque negat hostes e&sejucnndos sibi, Ac spontn gloriaba- 
tuT, qiwd caslra hostium panderentur sibi uni, et potestus congressuvm cnnccssa esset 
vicissim, quotiescumque ipse egreditur comilatus sociis, conciliator tuturiis/a?rferis il- 
lustris: etcatervcearmatcBcliejitumcircum iucedebant,obedientesvexiUispritalis. Ipse 



Non Med. quait. nuus Heius. Exc. Lucens. pr. puerique Vat. sec. puenimque Pal. 
Thaan.Mazar. iNIed. pr. duo Ambr.unus Heins.Schcd. Gud. cnioremUeg. cniore 
vel cruorem Put. — 68 /crdare Vat. sec. Pal. Oisel. Thuan. Mazar. Med. pr. unus 
Heins. Ambr. pr. Schcd. Gtid. nudare Pat. Thuan. nudare velfadare Pnt. undare 
vel focdure Moret. pr. unduntc Faru. Heinsius conjiciebat, ' puerique cruore 
Maternos foedaiite sinus.' — 09 /;i rjsus Med. sec. rursi/mExc. Gevart. )Hr«u« 
Leid. populumque pro plcrumque Rott. Var. LL. ed. Antv. Et rursum prumque 
Leid. sec. injicit Pric. a ni. pr. Thuan. Mazar. Exc. Cod. Rhem. afficit vel 
efficit Oxon. pr. inficit et emcud. efficit Put. — 70 faciat Med. tert. esse munus 
Exc. Lani. — 71 Exceptis vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. Prtpceptis quatuor Vat. 
Pal. Farn. Pric. Rott. Oijcl. Pracipitis Tholos. intenta Med. sec. a m. pr. — 
72 casumque pro carumquc Tholos. abnuit Vat. pr. vet. Gyr. Reg. Oxon. pr. 
Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. abnegat tres Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. 
Pat. Ambr. duo et Exc. Lvrti. abncgat vel abnnit Pet. Oxon. sec. — 73 quod 
soli duo jNIed. Keg. Put. Jliuan. Mazar. Lov. Petav. tert. unus Heins. duo 
Oxon. totidem Leid. ambo Moret. Exc. Lucens. pr. Ald. et ed. Vicet. so/i 
quod Vat. sec. Rott. Exc. Lieti. paterent vel parabant Keg. — 74 Sermonisque 
fuit id. Reg. commissa Farn. incert. Heins. concessa vel permissa Put. facultas 
Vat. pr. vet. Gyrald. et Exc. Lucens. sec. potestas alii ut Gcsner. — 75 actor 
duo Med. Heinsius conjicit ictor.funeris niarg. Isingr. — 76 Stipatur duoLeid. 
Mazar. Vat. Livin. Isingr. Stipatis Tholos. Stipatus tres Vat. Pal. Farn. Pric. 

NOT^ 

suscitaverat. Sic Nero cx turri Me- verat, eum ut Roniauis suspectum 

caenatiana Romae incendium a se ex- rcdderet. 

citatum cernere gestiebat. 75 Faderis auctor'] Quotiesmittere- 

71 Exccptis suis] Villis, quod argu- tur ad fcedus persuadendum, fiicien- 

mentmn erat Rufinum cuni liostibus dum. 

fecisse fcedus, quod pra^ter ejus villas 76 Climtum agmina] Qnod uimiain 

omnia incenderentur. Secus alias de arguit homiuis potentiam, cum stipa- 

Fabio judicatum est, cujus agrum, tus clientibus incedat, quomore prin- 

inceiisis aliis, Aunibal invidiose scrva- cipes incedebaut. 



IN RVFINUM LIB. II. 141) 

Ipse inter medios, ne qua de partc rclinquat 

Barbaricra, rcvocat fulvas in pectora pelles, 

Fra^iiaquc, ct imniancs pharctras, arcusque sonoros K) 

Assimulal, mcntcmquc palam tcstatur amictu. 

Nec pudet Ausonios currus, et jura regentem, 

Sumcrc dcformcs ritus, vcstemque Getarum : 

Insigncmquc habitum Latii mutarc togaeque 

Rufinnsjin medio, tic uHquafenus omittat niorcm Barbarnriim,retrahit pcUesfulca.i in 
gremium, et imitatur lialienas, et pUarctras iiigentes, et arcus stridentes, et publice 
oslendit animum veste. Neque homo ducciis currum, et legcs Italia;, erubescit usur' 
pare turpein consuctudinem, utque indumenta Getaruin. Ac leges iinpuls^e permu- 
tare vestes illustrcs Itali<e, dolent viclcc a judice peilito. Qua: facies populi tum 



Oisel. Exc. La-ti. armenta vct. ed. Parm. et Exc. Lseti, in qiiibiis et fabulantia 
a m. pr. — 78 yimneret Exc. Voss. — 79 peclora Vat. pr. Oisel. Leiil. pr. Vat. 
Livin. Petav, pr. Kxc. Livti, pcctore trcs Vat. Pai. Farn. Pric. Isingr. ita 
Gesiwr. corpora Rott. Med. nec.corpme Fiorcnt. Heinsius ascripserat: ' pcre- 
grinos liabitus sumere probrosum olim.' Lamprid. in Commodo, p. 49, 12. 
Casaub. p. 90. — 80 pharctras\el phaleras Oxon. pr. — 81 Assimilut omnes ferc 
scripti, Exc. Luceus. pr. et Lieti, ed. Parm. et Vicet. menteque Leid. sec. 
satis Florcut. Rott. satis vel palam Med. sec. proclainat amictu Exc. Lucens. 
sec. ainictu vet. Gyr. amictus quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rolt. Oisel. Exc. 
Laeti, amictus vel uinictu Oxou. pr. — 82 Ne Rott. Non Tliuau. Mazar. Moret. 
sec. duo Auibr. Nec vd Nil Oxon. pr. cursus TUolof^. cultus Vat. sec. bella l*nt. 
a m. pr. Jura tucntcm Leid. sec. Exc. Gevart. ad vulgatam tuendam ascrip- 
.serat Heinsius iociim Lib. ii. iu Eutrop. 343. et Zitznian. not. in Rutil. p. 08. 
nec jura Incert. Heins. tenentem Ms. Puliuan. — 83 rictus Med. sec. ritus vel 
rictus Reg. vestesque Lov. et Varr. LL. ed. Antv. — 84 togaque quatnor Vat. 
Pal. Farn. Rott. Oisel. Isingr. coactw vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. Getatjue 
Pric. Heinsius conjicLebat, et veste Gctarum Insigncs habitus Laiii mulare io- 
gati. 

NOT/E 

79 Pelles] Gcntes Septemtrionaies jura, est rcgcre magistratum ; ' qui 

propter frigoris acerbitatera se pelli- jura regere possiut.' Digestis de 

bus vesticbant. Origine Juris § 13. 

81 .4ssi;nw/((<] Rufinus, nt Getaruin 83 Deformes] Coutemta patriae 
gratiam aucuparetur, eorum vestes consuetudiue, peregriniim morem, 
imitatus est. vestesqueGeticas usurpare: qualabe 

Mentemque palam'] Testatur liac notatns est Alexander, quod lelictis 

veste liarbara, quis sibi sit animus, Gra?cis vestibus Persicas indueret: 

barbarns scilicet, et Barbarorum sed egregie defenditur a Plntarcho, 

causffi favens, sicque Romani Imperii quod hac vestium mutatione sibi hos- 

proditor. tiuni animos conciliaret. 

82 .4usomoacum«] MoreConsnlum, 84 Insigncm] Togatam vestem sci- 
qui sellis curulibus in curru vecti Hcet, qua Romani a ceteris uationi- 
procedebant. Alii legunt, Ausonias bus dislinguebautur. 

curas, id est, curas Italix. licgere 



150 CL. CLAUDIANI V. 

Mcerent pellito captivae judice leges. 85 

Quis populi tunc vultiis erat ? quae murmura furtim 1 
Nam miseris nec flere quidem aut lenire dolorem 
Colloquiis impune licet. Quonam usque feremus 
Exitiale jugum ? durae quis terminus unquam 
Sortis erit ? quis non funesto turbine rerum 90 

Aut tantis solvet lacrymis, quos Barbarus illinc, 
Hinc Rufinus agit, quibus arva fretumque negatur ? 
Magna quidem per rura lues ; sed major oberrat 

erat ? Quis frcmitus clatn ? Etenim afflicti non audent etiam lugere tuto, vel mul' 
cere arumnas sermonibus. Haec dicuiit : Quousque pntiemur seriitutem detes- 
tabilem? Quisfinis erit unquam calamitatis acerhce? Quis liberabit nos a fatali 
tempestute miseriarum, vel a tantisfletibus? 'Sos, quoshinc Barbari, inde Rufi- 
71US vcxat : nos, quibus terra et mare non conceduntur. Certe per campos ingens 



83 pellito captivcB Vat. pr. captivcp pellito Scherl. Giid. polluto Petav. sec. 
Med. sec. Incert. Heins. Marg. Isingr. pellitcE Farn. — 86 /)o/)?</Js Rott. a m. 
I>r. Florent. Med. sec. tum Vat. pr. Moiet. sec. Rejr. Oxon. pr. luctus pro luZ- 
tus conjicit Heins. — 87 Dant miseri Leid. sec. Exc. Gevart. Dant miseris 
Med. quart. no?i fiere Farn. Lov. Med. pr. ambo Moret. non vel 7iunc Pal. 
dolores Exc. Laeti. dolorem undecini scripti et Exc. Gevart. Ald. — 89 malum 
proj»°^Mm Varr. LL. ed. Antv. dura quatiior Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. 
Exc. Lasti. dircB Tholos. Med. sec. Petav. pr. quis durce vel durcp nec Lov. q%d 
Oisel. Reg. dno Petav, Med. sec- — 90 Mortis JNIed. sec. a ni. pr. Pal. et ed. 
Vicet. funesto turbine Exc. Lucens. scc. in tanto vel funesto Oxon. pr. funesto 
in turbine reliqui scripti, item Var. LL. ed. Antv. infesto Pat. nos in tanto t. 
Leid. alt. — 91 Aut tantis tres Vat. Med. tert. Ambr. pr. incert. Hcins. Aut 
vel A Reg. Ab Exc. Lucens. pr. A tantis reliqui onines, Exc. Pat. rec. item 
Gevart. et Varr. LL. ed. Anlv. solvit Oisel. nos barbants Exc. Lseti a m. sec. 
quas bai-b. Petav. tert. — 92 arnM Lovan. negatur quatuorVat. Farn. Pric. 
Rott. Oisel. Exc. Laeti. negantur Reg. Pal. Pat. duo INIed. unus Heins. Anibr. 
sec. — 93 j>er cas(»'a Vat. sec. posf jin-a ed. Vicet. perrura\e\ post jura JLxc. 

NOTiE 

85 Pellito'^ Nara pellitos seu pel- 90 Funesto turbine] Quis nos libe- 
libus barbaricis indutos videre Ro- rabit a malis funestis, quee nos, in- 
manos proceres, id indicium esse star turbinis, vexant, rapiunt, oppri- 
videbatur Imperii a Barbaris occu- niunt, suntque nobis tantarum causas 
pati. lacrymarum ? 

Legesl Romanae, a Barbaro iu 91 Bnrbarus'] Exercitus Barbaro- 

potestatem redactae. Per leges, iu- rum excitus a Rufino. 

tellige Judices legum ministros, quos 92 Quibus arva] Qnia non possu- 

mutare habitum Riifinus coegerit. mus effugere Rufini iram, neque per 

86 Murmura] Populi afflicti fre- terram, neque per mare. 

mebant, murmurabant clam, et Ru- 93 Lues] Maliim et calamitas om- 

fini tyraunidem detestabantur. nis, iustar pestis, affligens. 



IN RUFINUM LIB. II. l')l 

Intra tecta timor. Tandem succurre ruenti 

Heu putria-, Stilichon : dilccta hic piunora certe ; 1)5 

Ilic domus ; hic thahuuis prinium ^enialibus omen. 

Hic tibi felices erexit regia taedas. 

Vel solus, spcrate, vcni. Tc pra-lia viso 

Lanoucsccnt, avidique cadet dementia monstri. 

Talibus urgctur discors Aurora procellis. 1(K) 

mahnn cst, at metus acerhior vagatur intra domos. Auxiliare tandem patria, heu ! 
cadeuti, o Stilicho: hic profecto libcri tni cdr? sunt : hic domus tna, hic primum 
tnit prasa^ium pro lectil tno nuptiali. Hic Aula sustulit pro tv faces fortunntus. 
Etiam solus adsis, e.rpectate Sliliclio : puirme torpescent, tc conspecto, et vccordia 
portenti avari dejicietur. Oriens turbatur his tempestutibus discordiarum. Sed 

Pnt. rec— 94 7H<erVat. sec. Ambr. pr. Moret. sec. Farn. Rott. Mcd. sec. 
Exc. Lirti, ed. Parm. et Vicct. Intra Pric. minnr Pat. luentiXat. quart. — 
05 Stilicho \ at. opt. Stilichun Exc Lncens. pr. Stilicon incert. Hcin.s. delecta 
Leid. pr. dilecti hcoc Res. dilecti et XM.sec. tua sint hcrc Vlorcnt. sunt hccc 
Med. sec. tua sint hic Rott. et Vat. sec. pro var. Icct.— 96 thulamis vet. Gyr. 
Vat. Livin. thaUimi Vat. scc. Exc. Laeti, ed. Parm. Vicet. thalumus Rott. 
Thuan. Mazar. Anibr. pr. Petav. tert. Oxon. et Ald. thalamus \e\ thalamis 
Put. Petav. pr. proprium tres Vat. Pal. Rott. Oisci. Exc. Lati et Lucens. pr. 
primum I-arn. Timan. vet. G\ r. Vat. Livin. Med. fjuart. Exc. Gevart. et Lu- 
cens. spc. iteni ed. Vicct. maVg. Isinsrr. /iropriuw vcl primum duo Vat. genia- 
libus vel gcntilibus E\c. Lati. genialibus vcl genilalibus Rcj;. Pnt. Oxon. pr. 
genitalibns reliqui omnes, Exc. Lucens. pr. et cod. Rlieni. Ald. ed. Parm. et 
Vicet. qnod probat Heinsins, qni et ita legendiun monuit apud Senecan» 
initio Mcdea- : ' Tnque genitalis tori Lucina cnstos.' primum genialihus vel 
proprium genitalibioi Vat. pr. Exc. Laeti. gentilibus Exc. Vo.ss. m. pr. omne 
Reg. omen vel omne Petav. iteni Oxon. pr.— 97 Hic tibi fere omnes Codd. 
Exc. Gevart. ed. P.irni. Ald. Colin. et Vicet. Wic «ti Varr. LL. ed. Antv. 
/i<rc al.— 98 sperure Vat. qnart. sperarc vel superare Reg. Oxon. duo. venis ! 
Med. quart.— 99 lanauescunt Pat. cndent Pal. rabidique pro flejdigia' conjicit 
Heinsins. vestri pro monstri Exc. Voss.— 100 dictis pro discors Med. tert. 

NOTiE 

95 Patria] Num Constantinopo- a Genio, natnra? et volnptatis Dco. 

lis Stilichonis patriaest.? Vix cre- 97 Tcedus] Faccs nnptiales altins 

do. Patria vocatur, quia Stiliclio attoUebantur a matribus sponsaruni, 

iiic liabnitdomum, hic duxit uxorem, sicque conjngium felicius fore cre- 

ex qualiberos siiscepit. debatur : Sais,SdtSos, tceda, \e\ fax 

95 Fignora] Libcri, qui sunt velnt accensa. 

pignora, qnibus Princeps aslrictus, 98 Viso] Laus Heroum magna est, 

debent magis amare patriam, ubi victores extitisse, statiin atqne visi 

uati illi sunt. sunt. Notiim illud Julii Caesaris, 

96 Primumthalamisgeniedibusomen'] ' Veni, vidi, vici. 

Id est, primum auspicinm felix pro 99 Dementia nwnstri] Vecordia Ru- 

lecto nuptiali. Virgilius : ' Primis- fini moustri pcssimi contundctur. 

quejugarat Oniinibus.' Olim nuptiae \QQ Discors Aurora] Oriens vexa- 

Don cclebrabantur, nisi auspicato, seu tus discordiis, ct velut tcmpestatibus, 

inspcctis avibns. Genialis sic dicitur seu ventis contrariis agitatus. 



152 CL. CLAUDIANI V. 

At Stilichon, Zephyris cum primum bruma remitti, 
Et jujra fliftusis nudari coepta pruinis, 
Partibus Italiae franqiiilla in pace locatis, 
Utraque castra movens, Phoebi properabat ad ortus, 
Gallica discretis Eoaque robora turmis 105 

Complexus. Nunquam tantae ditione sub una 
Convenere manus, nec tot discrimina vocum. 
Illinc Armeniaj vibratis crinibus ala3 
Herbida collectae facili velamina nodo : 
Inde truces flavo comitantur vertice Galli, 110 

Stilicho, statini atiiue hyems ccepit mitigari Favoniis, ac montes coeperunt liberari 
glacie dispcrsa, tractibus Italice collocatis in puce tranquillu, promovens castra ge- 
mina, festinabat versus Solem orientem, hubens vires Gallorum et Orientis, sepa- 
ratis ugminibus. Nunquam tanti e.rercitus congregali sunt sub uno imperio, neque 
iinquani tanta dijferentia Ungtiarum fuit. Hinc catervce Armenice capillis cris- 
patis, habentes vestes virides collectas nudo Itnui : inde Galli feroces crinibus fla- 



Hic vero versns in Med. sec. manu recentiori in margine est ascriptus. — 
101 Ast Pat. Exc. Voss. Stilicho Vat. pr. Stilicon Ex. Lucens. pr. et Laeti. 
Stilico Vat. sec. remitti vel reverti Put. — 102 pro nudari Heinsius conjicie- 
bat viduari. captn Exc. Voss. — 103 tuta sub pace relictis vet. Gyr. et Exc. 
Lucens. sec. i-elictis Vat. Livin. Isingr. relictis vel locatis Vat. opt. Put. 
tranquilla pace Med. tert. Moret. sec. — 104 pro Utraque Heinsius conjecerat 
Ultra, sed posteadeleverat.soZMS vitiose pro Solis Pal. INled. pr. ortum Pric. — 
105 discerptis Rott. discrtis Med. pr. turbis Thuan. — 106 Ample.xus Vat. pr. Exc. 
Lucens. sec. tantcpnunqnam/lhwa.n. Pric. nusquam Exc. Leeti m. sec. statione 
Pric. a m. pr. — 107 no« <o('pal. Med. pr. — 108 /Hiwc Florent. Bonon. Med. 
sec. Ambr. sec. Vat. Livin. lUic Vat. sec. Pal. Pric. Oisel. Exc. Laeti. vibru' 
tis vel vibrata Exc. La>ti. vibratcB reliqui Codd. niagno nuniero, ut et Exc. 
Gevart. Var. LL. ed. Antv. item ed. Vicet. — 109 fervida tres Vat. duo 
Oxon. duo Leid. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Exc. Laeti. Herbida Bonon. 
Put. Exc. Lucens. sec. Isingr. fervida vel ferbida Vat. pr. Var. LL. ed. Antv. 
Helmarst. Fervida, Rubea vel Tenuia Anibr. pr. Findia et eadem manu in 

NOT/E 

101 Zephyiis} Zephyrus seu Fa- habebant crines vel natura crispos 

vonius, ventus lenior qui flat ab Oc- vel ferro vibratos. 
cidente ; qui solvit frigora, flores AIce'] Sunt hic cohortes militum. 
parit. Unde dicitur quasi ^cor}(p6pos, 109 Herbida velamina] Vestes ad 

aive rh ^rjv (pep(ov,ferens vitam. Plinio colorem viridem, herbarum instar, 

dicitur, ' geuitalis Mundi spiritus.' accedentes. Apud Romanos hoc ves- 

Catullus : ' Aura parit flores tepidi tis genus erat pauperiorum. 
foecundaFavoni.' IIO Flavo rertice Galli] Galli dicti 

104 Phabi] Solis, qui dicitnr, 4>or- a colore candido, nam 7ct\aZac signi- 
^os, clarus, ceu, foos fiiov, lu.v viiie. ficat. Qufe appellatio Gallonim 

105 Eoa'] "Ews, et -hws, unde Eous, comprehendebat et Germanos, qui- 
Aurora, Oriens. bus flava seu ' aurea ceesaries' tri- 

109: ArmcnicB vibratis crinibusl Ar- buitur. 
nienia est Asiae regio, in qua milites 



IN RUFINUM LIU. II. 153 

Quos Rhodanus velox, Araris quos tarcUor arabit ; 

Et quos nasccntcs explorat guriritc Rlicnus ; 

Quosquc rigat retro pcrnicior unda GarumncC, 

Oceani pleno quoties impellitur aistu. 

Mens eadcm cunctis, animique rcccntia ponunt 115 

Vulnera: non odit victus, victorve supcrbit. 

Et quamvis pra\scns tumor, et civilia nuper 

Classica, bellatrixque etiam nunc ira caleret, 

In ducis eximium conspiravere favorem. 

ventibus stipantur, quos Gallos Rhudanus cder, quos Araris lentior circurn alluit, 
et quos Rhenus \n aquis experitur nusccntcs, et quos aqna vclocior GarumncB usper- 
git, rediens, quotiescumque agitatur Jiuctu plcno Occani. L"na roluntas est omni' 
bus : et corda deponunt injurias rcccntes : victus non irascitur victo-.i: non victor 
insultat victo. Ac licct iracundia tumens, et Inila civilia, et odium quoque bellicum 
modo incenderetur, tameii consenscrunt in graliam ductoris egregii. Son dissimi- 



margine Florida Vat. — 111 Quos Rhodanus velox Vionon. amhit Rodanus Tho- 
los. amnis pro Araris Mcd. tert. pigrior Ambros. sec.— 112 nascentcs \e[ 
miscentes Thuaii. verlice pro gurgitc iMed. tert. Rhemis Vicet.— 113 ligat 
Fiorent. Pric. Oisel. Pat. ligat vel rj>a< Vat. sec. Med. sec. Lov. Thuan. 
Mazar. Moret. alter. eadem varietas raox vs. 1-18. tetro Pal. Garina; niarg. 
Morin. Garunna Vat. pr. Farn. Gnronce Uott. GarauncB Vat. sec. Garannte 
Med. sec. Anibr. pr. Exc. Cod. Rliem. Giranna Ambr. pr, Gurannce vel 
Cayci Med. tert. Heinsins conjiciebat legendum, Quos Liger et retro pcr- 
nicior unda Garumna.—\\:i cunctas Exc. Gevart. pnscunt \i\o ponunt E\c. 
Lseti a m. sec— 116 victorque Thuan. Ambr. pr. duo Leid. Exc. Gevart. vic- 
ton-e vel victorque Put.— 117 prceceps conjicit Heinsius, iit supra. pra-cej>s 
audacia lib. i. 34. ct q. petulans animis c. marg. Isinijr. timor Earn. Elorent. 
Pat. Tliuan. Leid. pr. Moret. pr. tumor vel timor Moret. sec. tumorcm et 
iram sEepe conjungi monuit Heinsius, et provocavit ad vs.7. Deprec. ad Hadr. 
ubi reponebat, ' Me tumor incautus, me lubrica duxerit aitas.' pro doloj-. 
et firmabat loco Capitolin. in Pertinace pag. 58. 1. 7. ' Sed ciun Tausius qui- 
dam iniramet tumorem niilites addiixisset,' ita enim omnino legendum. nt et 
vidit Salmas. vulgo <imorem.— 118 bellatrix sine copula Vat. pr. Oxon. pr. 
Leid. sec. tunc Moret. sec. Exc. Gevart. mancret Tbuan. natura pro nunc ira 
Var. LL. ed. Antv.— 119 e.ximii Vat. duo, Oxon. duo, Reg. et Petav. pr. 

^OTIE 

111 Rhodanus, Araris, Garuinna] animus. InjuriiP dicuntur vulnera, 
Fluvii Gallia" notissimi. q»ia ut vulnus la>dit corpus, ita et in- 

112 Et quos nascentes] Accplaj juria aninuim : ^l(pos TiTpdaKu auna, 
Rheni solebant infantes rccens natos tov 5e vovv v^pis. 

fluvio imponere, ut si frigidum flu- 116 Non odit victus] Qui vicerant 

vium paterentur, pro legitima sobole cum Stilichone, non insultant victis : 

agnoscerentur. »ec victi odere victores. 

115 Recentia ponunt vulnera'] Mi- 117 PrcBScns] Irae durantis atque 

lites Stilichonis, etsi patria differunl, adhuc tumentis reruiuiaE. 
non differunt volnntate ; iis eadem Civilia classicu] Tubve, bella : 

est mens; et injurias deponunt, qui- signum pro re signata. 
bu8 nuper exulceratus fuerat eoruni 



154 CL. CLAUDIANI V. 

Haucl aliter Xerxen toto simul orbe secutus 120 

Narratur rapuisse vaa^os exercitus amnes, 

Et telis umbrassc diem, cum classibus iret 

Per scopulos, tectumque pedes contemneret aequor. 

Vix Alpes transgressus erat, nec jam amplius errat 

Barbarus, adventumque tremens, se cogit in unam 125 

Planitiem, tutoque includit pascua gyro. 

Tum duplicem tbssam, non exsuperabiie vallum 

liter exercitus comitatus Xerxen una cx nmm Imperio dicitur exhausisse fluvios 
eirantes, et obscurasse Solem jaculis, cum volaret per saxa cuni iiaeibus, et pedes 
incedens sperneret mare opertum latibiis. Vix HuUcho supcraverat Alpes ; et 
jam exercitus Barbarorum non va^atur amplius, et timens accessum Stilichonis 
congregat se in planitiem, et claudit pascua circulo securo. Deinde construit fos- 
sam geminam, vallum inexpugnabile, palis infixis, et bobus interfectis, opponit veki- 



extremum pro eximium Ainbr. tres Petav. — 120 Xerxen tres Med. Reg. Bo- 
non. Mazar. duo Ambr. tres Petav. Xerxem Vat. sec. Oisei. Xersen Leid. diio. 
tanto Med. sec. ni. pr. — 121 potasse pro rapuisse Exc. Laeti. feros amnes Pric. 
amnes vel axes Oisel. — 122 vibrasse Petav. pr. umbrasse vel vibrasse Reg. 
Oxon. pr. Exc. Lzeti, et ed. Parm. umbrasse sedecini alii, Excerpt. Lucens. 
sec. et ed. Vicet.— 123 ^ettus duo Vat. contexeret Oxon.%ec.Vy\X.. cumcerneret 
Thuan. Mazar. Oisel. Exc. Pat. rec. et Cod. Rhem. — 124 ^/jjm Exc. Laeti. 
egressus erafExc. Lucens. sec. non ja>« Exc. Laeti. — 125 ot/rfi/c^M/ngue Var. LL, 
ed. Antv. Exc. Voss. timens duo Vat. Rott. Put. Florent. duo Med. Anibr. 
sec. Petav. pr. Moret. sec. Exc. Gevart. et Lucens. sec. tremens Reg.Thuan. 
Vat. duo, Oisel. duo Oxon. Leid. pr. Exc. Voss. — 126 tutoque Exc. Lffti. 
tuntoque Oisel. fo<o^i(e tres Vat. Pal. Tholos. Med. pr. unus Heins. tutoque 
vei tortoque Oxon. pr. excludit Med. pr. unus Heins. unus Barth. Leid. et 
Exc. Gevart. in Petav. pr. pro glossa ascriptum erat. sic infra, * Finibus 
exiguis vallis conclusa tenebas.' — 127 Tunc Med. quart. Mazar. Ambr. pr. 

NOTiE 

120 A^er.ren] Regem potentissi- Mquor'] Hellespontum, quem Xer- 
mum Persarum in Asia, numero mi- xes poute naviumjunxit, atqiie traje- 
litum prope intinito fluvios exhaii- cit ; et per quem postea victus cyni- 
rientem. baelfugit. 

Toto orbe'] Vastissimo Imperio, 12.5 Barbarus'] Exercitus prope 

qnod Xerxes regebat : sic dicitur Constantinopolim a Riifino evocatus 

orbis Gallicus, pro Gallico Iniperio. formidat advenientem Stilichonem ; 

121 Rapuisse'] Exhausisse propter etsi vix Alpes superasset. Adeo for- 
immensam copiam hominuin equo- midabile erat nomen Stilichonis. 
rumque. 126 Pascua'] Ad pabula equis sub- 

122 Tclis umbrasse] Aiebant Per- ministranda. 

sas telorum luiiltitudine solem obscii- 127 Vallum asperat] Vallum munit 

lare, unde jocus Spartaiii cujusdam : palis acutis atque asperis per alter- 

' Melius in uinbra pugnabimus.' nos seu geminos ordines, hinc inde 

123 Per scopulos] Xerxes dicitiir dispositis ; et in medio sub specie 
apquasse montem Athon, et velis per- muri, plaustra constituit tecta pelli- 
vium fecisse. bus boum. Id etiara a Carolo Magno 



IN RUFINUM LIB. II. 155 

Asperat altcrnis sudibus, murique locata 

In speciem ca^sis obtendit plaustm juvencis. 

At procul exsanguis lUilinuni pcrculit liorror : 130 

Infecta' pallore genae : stetit ore gelato 

fncertus peteretne tuuam, veniamnc sul)actus 

Posceret, an tidos sese transferrct in hostes. 

Quid nunc divitia?, quid fulvi vasta metalli 

Congeries, quid purpureis eflulta columnis 135 

culn constituta in fonnain muri. Secl longe terror paUetis percussit Rujinum : rul- 
tns dcformatur pallore : facie ghiciata constitit, dubitans, an capesseret fugam? 
An rictus peteret pacem, an transiref ad hostes sil)i sociatos? Quid tum opes pro- 
sunt Riitiiio ? Quid cumulus immensus Jlaventis metalii? Quid domus elata colum- 
nis rubri^, et cedificia sublata ad ccelum prosuut ? Discit viam exercitus Stilicbo- 



Petav. pr. LeiH. sec. duplicem fossam Vat. pr. et Livin. duplicifossa tres V^t, 
Pal. Farn. Pric. Rott. Oise!. Exc. Lirti. bellum pro vallum Vat. sec. — 

128 locata Rts. Tlinan. Exc. Gevart. et Luceus. s>ec. niarg. Isingr. Ald, 
locata vel locatum Vat. pr. Petav. pr. locatum liabent rcliqui omnes, itera 
Exc. La?ti et Lucens. pr. ed. Parni. et Vicet. Heinsius conjiciebat/ot((<o. — 

129 In spcciem Med. tert. a m. sec. Inspecie sedecim alii. ostendit Pat. Oisel. 
Leid. sec. Exc. Gevart. oOtundit Lov. claustra inccrt. Heins. Vicet. Vien. 
clajistra vel plaustra Exc. La?ti. — 130 error Rott. Pat. Lov. a m. pr. Exc. 
Gevart. Exc. Voss. — 131 Infestce Reg. Leid. pr. lufccto ed. Parm. Infectce 
vel Infecto Exc. Laeti. pallore duo Vat. Exc. Lucens. sec. pallore vel terrore 
Put. terrore reliqni scripti triginta fere, Exc. La;ti, Lucens. pr. et Gevart. 
Sched. Gud. Var. LL. ed. Antv. et ed. Vicet. ore gelato Florent. Med. sec. 
5^«^ corde gelato Tliolos. — 132 veniamne duo Mcd. duo Ambr. Reg. Thnan. 
Mazar. Leid. pr. duo Petav. Lov. et Exc. Gevart. veniamque Vat. pr. Oxon. 
pr. renianive Vat. sec. Pal. Farn. Pric. Put. Oxon. sec. subactusExc. Lucens. 
sec. fugatus ed. Vicet. — 133 an Leid. sec. aut Florcnt. an vel aut Put. atlo- 
niius sese an Petav. pr. fidos Leid. sec. Pat. Exc. Gevart. fidos vel luntosVat. 
pr, a m. sec— 134 Quid dant vel nunc Moret. sec. — 135 por])liireis Exc. Lapti. 
prcefulta Pric. cjfulcta Ald. columnis Vat. pr. Pat. Ambr. sec. Exc. La?ti et 
Liicens. sec. columnis vcl metallis Put. mctallis triginta alii, Exc, Lucens, pr. 

NOT^ 

factuni esse nonnnlli memoriffi pro- 133 Fidos sese transferret in hostes] 

didernnt. An transirct in hostes, quos sua per- 

12!) Ccesis juvencisy Peliibus tau- fidia patriain prodens sibi fidos ef- 

rorum occisornm. fecisse putabat. 

130 Exsanguis horror] Terror red- 134 Fulci metalli] Auri congestu» 
dens Rnfinum pallidum et exsanguem, acervns, 

Elfectus ponitur pro causa, sic dici- 13.5 Purpureis columnis] Columni» 

tnr ' pallida niors,' qnaj homines red- e marmore coloris punicei, sen rutv 

dit pallidos. riibri. Quod intelligendiim de opert 

131 Ore gelato] Ore pallenti et Byzantino strnctiira! admirabilis, 
frigido corpore, ob scelerum cousci- quod exstructum est a Rufino. 
entiam, raetumque Stilichouis, 



156 CL. CLAUDIANI V. 

Atria, prolataeve juvant ad sidera moles ? 

Audit iter, numcratque dies, spatioque viarum 

Metitur vitam : torquetur pace futura, 

Nec recepit somnos, et saepe cubilibus amens 

Excutitur, poenamque luit formidine poenae. 140 

Sed redit in rabiem, scelerumque immane resumit 

Ingenium, sacrasque fores prasdivitis aulae 

Intrat, et Arcadium mixto terrore precatur : 

Per fratris regale jubar, per facta parentis 

-^therii, floremque tui te deprecor sevi, 145 

Eripe me gladiis : liceat Stilichonis iniquas 

nis, supputat dies, et metitur vitain intervallo itineri)^ : vexatur pace ventura, neque 
admittit soporem, et frequenter mente captus excitatur lecto, penditque supplicium, 
timore supplicii. At resumit furorem solitum, et repetit crudelempropensionem?id cri- 
mina,atque ingreditur liminaaugusta RegicB locuplctissimce , et rogat Arcadium metu 
mixto, dicens : Per sidits Regiutn Fi-atris, per gcsta Diti Putris, etjlorem t£tatis tuce, 
rogo te, libera me ab ensibus. Permittatur mihi effugere minationes injustas Stili- 



Sched. Gud, et ed. Vicet. male. nam pra?cessit. — ^136 prolatane duo Vat. 
protectceque Vat. sec. valles pro moles Pat. — 137 Audct Oisel. vias Pat. Leid. 
sec. Exc. Gevart. spatiumque Bonon. — 138 peste dtio Vat. pace Exc. Liicens. 
sec— 139 Nec Pric. Rott. Non Farn. repetit Exc. €od. Rhem.— 140 tulit pro 
/MJiTholos. — 141 in vel ad Tiiolos. rabiem Vat. pr. Med. qnart. Pat. vet. Gyr. 
Leid. sec. Vat. Livin. Exc. Gevart. et Lnc. pr. ed. Parm. Isingr. facietn duo 
Vat. Pal. Farn.Pric. Rott. Oisel. Florent. Put. Mazar. Thuan. Bonon. Tho- 
los. duo Ambr. tres Petav. totidem Med. duo Heins. Exc. Laet. et Lucens. sec. 
itera ed. Licet. faciem vel rabiem Put. duo Lat. faciem vel facinus Reg. resolvit 
Tholos, — 143 immixto magna pars Codd. Exc. Laeti et Lucens. sec. Oxon. 
Ald. Colin. 7nixio Med. quart, Exc, Lucens, pr. — 144 fala Thuan. facta plu- 
rimi Codd. Exc. Gevart. Lncens. sec, Var, LL. ed. Antv. ed. Parm. et Vicet. 
— 14G Erime Put.' a m, pr, unde Heinsius legit Exime. Stiitchonis Vat. pr. 

NOT^ 

137 Spatioque viaruni] Metitur, scelerum consnctudiuem, resumit- 
judicatque tantum se distare a morte, que crudelem, et ad crimina propen- 
ijuantum ipse a Stilichone distabat. sum animum, quem exuisse videba- 

138 Pace] Quam Stiliciio reddi- tur. 

turus erat Orienti, 142 Pradivitis aulce'] Intelligit se- 

140 Poenamque'] Magisque torque- cretissimum Arcadii Imperatoris tha- 
uir, quia magis timet, conscius suo- lamum, ut ostendat Rufini omnia pe- 
Tum criminum, Petronius : ' Dii netrantis potentiam. 

Deaeque quam male est extra legem 144 Regale jubar] Exquisita adu- 

^iventibus ! Quod semel meruerunt, latio Honorii, per quem, velut per 

jemper expectant.' astrum, obtestatur. 

141 Redit in rabiem'] Rufinus pri- Parentis cetherii] In aethere seu 
iia fronte territus, de sceleribus non coelo jam consecrati. Vid. v. 3. su- 
(ogitabat, sed mox redit ad rabidam pra. 



IN RUFINUM LIB. II. 157 

Evitare minas, in nostram Gallia cacdem 

Conjurata vcnit. Qiiicquid ligat ultima Tethys, 

Extremos ultra volitat gens si qua Britannos, 

Mota mihi. Tantis capiendi crcdimur armis ? 150 

Tot signis unum petitur caput ? undc cruoris 

Ista sitis ? geminum coeli sibi vindicat axera, 

Et nullum vult esse parcm : succumbere poscit 

Cuncta sibi : rcgit Italiam, Libyenque coercet: 

Hispanis GaUisque jubet: non orbita Solis, 155 

chonis. Gallia conspirans in cladem nostram properat : id omne, quod mare extre- 
mum constringit, siqua natio vagatur trans Britannos uUiinos, excitata est coiitra 
me. Nos trndimur comprcluniliudi laniis exercilihus! Inus hunw lacessitnr tot 
rexillis? Vndc ista vciiit cupidiUis sanguini~s ? StiWvho trihuit sibi Orbcm dupli- 
cem, et ncmincm patitur esse parem sibi. I'elit omnia «ubjici sibi: frubcrnat Ita- 
liam, et reprimit Libyam: imperat Hispanis, et GaUis. Non via Solis circumscri- 



Stiliconis Vat. sec. — 147 evasisse Inccrt. Heins. minus Vat. pr. vet. Gyr. Vat. 
Livin. Exc. Lncens. sec. manus tres Vat. Pal. Farn. Rott. — 148 redit vel venit 
Put. rigat Vat. pr. et Vat. Livin. ita Gesner. legit Petav. sec. — 149 volitat 
g-cns «/tru Tholos. duo Vat. — 130 Nota Akl. Junt. Colin. Vofrt Tliolos. tatis 
Pat. tantis Petav. tert. Anibr. pr. digni Petav. pr. a ni, sec. Ald. «//^njs Pal . 
Rott. Re^. Tliuan. Bonon. Tholos. Lov. et Petav. sec. a m. pr. duo Med. duo 
Ambr. totidein Heins. Var. LL. ed. Antv. tantis vel dignis Rott. a m. sec. 
Oxon. pr. Leid. pr. Exc. Laeti. digni capiendis vel tantis capiendi Exc. Pat. 
rec. Heinsins recte notaverat, rh dignis natnm esse ^ex voce signis in versu 
seq. credimur Pnt. Petav. pr. tradimur \e\credimur Reg. Oxon. pr. — 1.51 nos- 
trum Tlinim. petimur Ambr. pr. — 152 Tanla sitis Pric. Stilico Med. sec. ed. 
Parni. Stilicon sihi Exc. La-ti. caeU sibi Vat. scc. Farn. Lov. Moret. scc. Leid. 
pr. dno Oxon. Exc. Cnd. Rliem. et Gevart. Var. LL. ed. Antv. et Ald. sed 
ccfU jam Vicet. et marsi. Isingr. vendicat ambo Moret. — 1.53 poscit vel credit 
Rott. [NB. deest hic versus in Viret. editione.] — 154 Libyamquc quafuor 
Vat. Pal. Farn. Pric. Exc. Lieti. Libyemque Oisel. Mazar. Leid. pr. Oxon. 
pr. et Ambr. Lov. Petav. sec. Var. LL. ed. Antv. Li/^i/en^Me Ambr. tert. 

NOT/E 

148 Ligat] Constringit glacie. Alii 1.52 Axem] Axis pertinet ad rotas: 

legnnt, rigal, nec male. transfertur ad polos, quibus cffilum 

Tethys] Est Tethys, Tethyos, et vcrti dicitur : imo et ponitur pro or- 

Tlietis, ThtUdos: hapc nympha ma- bc et regione : hic s^c/ninn.v fu« signi- 

rinamater Achillis ; illa niater Nym- ficat utrunique orbeni, utrnmqnelm- 

pharuni maris, seu Nereidum. Hic perium Orientis et Occidentis. 

sumitur pro niari. 155 Gallisque jubet] A\md Cicero- 

IA9 Volititt] Vagatur; alludit ad nemetalios ejus saculi aiictores Juieo 

Britannorum vitam vagam ct errati- non jungitur cum d itivo sed cum 

cam. accusativo et infiuitivo ; ut, 'jubeo 

150 Mota miki] Hoc est, contra me. te bene sperare,' &c. Contra Clau- 

Alias significat, pro me. Ut, tibi mili- dianus in hoc loco, et Coruelius Ta- 

tat ccther, id est, pro te, citus Ann. lib. vm. ' quibua jusge- 



158 CL. CLAUDIANI V. 

Non illum Natura capit : quascumque paravit 

Hic Augustus opes, et, quas post bella recepit, 

Solus liabet : possessa semel non reddere curat. 

Scilicet ille quidem tranquilla pace fruatur : 

Nos*premat obsidio? quid partem invadere tentat? 160 

Deserat Illyricos fines ; Eoa remittat 

Agmina ; fraternas cx aequo dividat liastas ; 

Nec sceptri tantum fueris, sed militis, liaeres. 

Quod si dissimulas nostrae succurrere morti, 

bit ilhim, non Orbis universus. Quascu7iqiie divitias hic Iinperator Tlieodo&ius 
cumulavit, ct quas resumsit post prcelia, unus S t ilicho /Jossidet; nec satagit resti- 
tuere res scmel occupatas. Nimirum ille Stilicho potiatur paceplacida: nos ohrua- 
mur obsidione? cur conatur occupare hcereditatem tuani? relinquat procincias Illy- 
ricas : reddat catervas Orientis ; parliatur tequaliter exercitus fraternos, neque tu 
sis, o Arcadi, successor tantum imperii, sed et exercituum. Quod sijingis auxiliari 



pererrat Pal. Med. pr. — 158 nec Vat. pr. sibi pro semel et cura Anibr. pr. et 
Sched. Giid. — 159 Scilicet Moret. sec. a m. sec. Si licet Rott. in pace Pal. 
Heinsius coujiciebat, tranquilla ut pace fruatur. fruatur Farn. Med. st-c. Exc. 
Luceus. sec. ed. Parm. ct Vicet. fruetur Pal. Florent. Bonon. INIazar. Petav. 
tres, item tres Med. Oxon. pr. duo Leid. totidem Ambr. et Heins. Pat. Lov. 
Oisel. Vat. tres, item Vat. Livin. Exc. Lzeti, Gevart. cod. Pulman. et Lu- 
cens. pr. fruatur vel fruetur Reg. Put. — IGO premat Farn. Florent. Thuan. 
Bonon. Pat. tres Petav. quatuor Med. unus Heins. Exc. Lucens. pr. ed. 
Parm. et Vicet. premetVai. Livin. Tholos. Mazar. Incert. Heins. tres Ambr. 
prejnit ed. Isingr. et Gryph. premit vt\premet Vat. pr. m. pr. premat vel pre- 
met Pnt. iu voce obsidio mendtim subesse suspicatur Heinsius. quam parte duo 
Vat. quid vel qui Oxon. pr. quis Oisel. pacem Exc. Pat. rec. parem cod. Cla- 
ver. s;)ar<em Isingr. ;)a?"ft'?« Tholos. Florent. Ambr. tert. parlemsc. nostram 
Gloss. Med. sec. Heinsius ascripserat locum Capitolin. in Pertinace p. 54. 
1. 13.' a partibus remotusest.' vid. Casaubon. p. 103. etSalmas. p. 125. de par- 
tibus Scaliger ad Manil. — 161 jEgeu F.xc. Xois. — 162 alas legit Heinsins. — 
163 cepti Exc. \osii.fueris sed tantum Thuan. /ueris tantum triginta Codd. Exc. 
Laiti, Gevart. Voss. et Lucens. pr. ed. Vicet. Parm. Junt. Colin. — 164 dissi- 
mulas duo Vat. Exc. Laeti et Lucens. sec. dissimulas vel dissimules Oxon. pr. 

NOT^ 

rat, ut resisterent :' et Livius, ' aliis hac voce. 

bellum jussum erat.' 162 Hastas^l Vel exercitus per has- 

Non orbita'] Stilichonis potentia tam signatos ; vel sceptrum, quod 

non iisdem, quibus Sol, limitibus cir- Grseci vocant ffKrjirrpov, hasiam, qua 

cumscribitur. Reges olim innitebanfur : (TKrjirrpov, 

160 Partem] Partem hasreditatis a.wo rqjij aKriirTeadai^innili. 

tuae, scilicet Imperium Orientis. 163 Hares] Alii deducunt ab ha- 

161 Illyricos] Illyria est vasta re- rendo : aliis hercs ab Aero, qui domi- 
gio supra sinum Adriaticum. nus est : Scaligero hsrcs dicitur, ut 

Eoa\ Orientis. Supra ssrpius de ^pa>j. 



IN RUFINUM LIH. II. 150 

Nec prohibere paras: Mancs et sidera testor, 10') 

Ha:c cer\ ix iion sola cadot : miscebitur alter 

Sanguis, nec Sty*rias lerar incomitatus ad urabras, 

Nec mea securus ridel)it funera victor. 

Hcec ubi : dictatur faciiuis ; missusque repente, 

Qui ferat extortas invito Principe voces. 170 

luterea Stilichon jam hvtior hoste propinquo, 
Nec muUo s^^atii distantibus a^quore vallis, 
Pugnandi cupidas accendit voce cohortes. 
Armeniis frons lasva datur ; per cornua Gallos 
Dexteriora locat. Spumis ignescere frajna, 175 

Pulveris extolli nimbos, hiteque videres 
Surgere purpureis undantes anguibus hastas, 

cladi nostne, nec uccitii^^is te imiudire iUam : juro \)cr infiros ct pcr ((sYra : hoc 
caput non unum dcjicictur: cruor alius confumtctur (iim luco, nc/iuc cgu ibo ud 
tenebras infcrnas, non stipalus; neque victor tutus irridtbit mnrtcm mcam. Fost- 
9««/« Rnfiiiiis ilixit hcec vcrba : epistola/«d«fi;'o.sa dictalur ; ct statim oiator 
missus est, ijui reportct rerba Stilichoni expressa ab Impcratore noUnte. Interim 
Stilichojam ^audcns hoste prupiore, et rallis non remotis tnu^no intervallo campi, 
injiammat sermone suo caterras avidasdimicandi. Frons sinistra traditur Armeniis ; 
collocat Gallos per partes dcxicras. Cerneres habcnas accendi spumis, cerucres 
nubes pulvcreas levari, et vexilla tumentia rubris serpentibus circum atlulli, ac coelum 



reliqui dissimules, nec non Exc. Lucens. pr. ed. Vicet.— 167 feror Ambr. tcrt. 
vndas Vat. pr. et Livin. undas vel umbras Florent. — 168 ridebit securus Farn.— 
169 Hic e<\. Parin. et Vicet. Hoc Reg. Pal. Petav. tres Med. [NU. ab lioc 
versu incipit Vat. tert.] dictatum Med. ser, a m. pr-. ditutur Exc. Liicens. pr. 
vitatur Tbuan. ed. Vicet.— 170 cxortas ed. Vicet. invito Tluian. inviso Pai. 
Med. pr. et sec. a m. pr. cod. liartli. injuncto Oisel. invito vel inciso Put. ^ at. 
tert. lcges pro voccs Incert. Heins.— 171 St ilico \dl. i>cc. Stilicho \a\. ])r. 
Stilicoii Petav. sec. Exc. La>ti.— 172 Non Med. pr. spatiis Bonon. Exc. Lati 
m. sec. spatiis dislantcs Med.sec. et Petav. sec. a m. pr. distantibus vel distan- 
tes Put. Vat. tert. a m. pr. vallc Boiion. vaUi Pal. Med. pr. Rott. cod. Barth. 
— 174 pars Lov. frons vel pars Med. sec— 175 E.vteriora Ambr. pr. leval vel 
locat Moret. sec— 176 Hcinsius legit attolli. nimhos vel nubes Vat. tert. longe- 
que Rott. Florent. alteque .Sched. Gud. latequc rciiqui, ut et Exc. Lucens. 
pr. ed.Parm. etVicet.— 177 sugcre Leid. pr. pro surj^crf Heinsius conjiciebat 
fervere. et ascripserat Lib. iv. Cons. Hon. 545. iinguibus Oisel. Med. sec. 

aOTM 

167 Stygias'] Infernas, a Stygeflii- haec epistola, facinus et ciimen e.st. 
vio inferorum,qui diciturairbToGo-Tv- 171 Lcetior hoste propinquo] Gau- 

yuv, odisse, quasi sit fluvius odii. dens se ad hostes propius accedere : 

169 Dictatur facinus] Riitinus dic- in quo videtur herois magnanimitas. 
tatepistolam,quamandaturStilichoni 172 Vallis] Palis erectis et vallum 

cedat partibus Arcadianis, sed quia propinquum ostendentibus. 
contra voluntatcm Imperatoris est 177 Hastas] Hastis superimposita 



160 CL. CLAUDIANI V. 

Serpentumque vago ccelum sa3vire volatii. 

Implet Thessaliam ferri iiitor, antraque docti 

Comipedis, teneroque amnis reptatus Achilli, 180 

Et nemus CEtaeum radiat : clamore nivalis 

Ossa tonat, pulsoque fragor geminatur Olympo. 

Intumuit virtus, et lucis prodigus arsit 

Impetus : haud illos rupes, haud alta vetarent 

Flumina : prsecipiti stravissent omnia cursu. 185 

Si tunc his animis acies collata fuisset, 

Prodita non tantas vidisset Graecia caedes : 

Oppida semoto Pelopeia Marte vigerent : 

furere volatu erralico draconum. Fulgor armorum replet Thessaliam ; et caienta 
Centauri eruditi, etfiuvius ad qncm Achilles infans repsit, et stflva CEtcea respleii- 
det: Ossafrigida resonat murmure, et strepitus duplicatur Ohjmpo impulso. Forti- 
tudo militurn aucta est, et ardor non parcens vita incaluit. Non saxa retitierent 
illos, non fluvii profundi : dejecissent cuncta cursu rapido. Si tum exercitus con- 
fiixisset cum his militibus animosis, Gracia prodita non aspexisset tantas clades: 



m. pr. — 178 serrire Farn. Petav. tert. Exc. Lsti m. pr. cod. Delr. scevire vel 
servire Oisel. — 180 raptatus Oisel. Med. quart. — 181 ^tnc£um\at. sec. Exc. 
Cod, Rhem. JEtneum Leid. Enthneum Med. sec. cetheieum Vat. quart. PaL 
Rott. Med. pr. Pat. Tliolos. unus Heins. CEtheum vel cethereum Oxon. pr. 
radiat omnes fere scripti, Exc. Gevart. Lucens. pr. ed. Parm. et Vicet. reso- 
nat vulg. — 182 sonat diio Vat. Ambros. sec. Leid. sec. Exc. Gevart. tonat vel 
sonat Oxon. pr. Med. sec. tres Petav. trernit vel tonat Put. Heinsius ascripse- 
rat locum ii. de Rapt. Proserp. 173. ' Siciilae tonuere cavernae.' ut ibi Oxon. 
pr. et Voss. vid. Lib. iii. de Rapt. 396.— 183 Et tumuit Pal.— 184 haud vlla 
Oxon, pr. aut alta duo Vat. Farn. Pric. Kott. Floreut. aut — aut Leid. sec. 
Barth. vetaru7it Leid. sec. Med. quart. — 185 ccquora pro omnia Leid. sec. 
Exc. Gevart. — 186 Si tu7ic his quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. 
Exc. Leeti. His si tunc Vat. Livin. Quod si tu7ic Vat. pr. Pat. et Moret. pr. 
Barth. coUecta Thuan. Var. LL. ed. Antv. fuisse/d Bouon. Var. LL. ed. Antv. 
— 187 audissct Ambr. pr. fudisset Tholos. cades Vat. pr. vet. Gyr. Mazar. 
Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. classes Vat. quart. clades vel classes Vat. quint. 
cades vel clades Petav. tert. — 188 semoto vel sub/noto tres Vat. Pal. Rott. vi- 
gerent vel /uissent Moret. pr. Heiusius conjiciebat viierent. fuissent cod. 

NOTiE 

vexilla undantia serpentibus in pur- forte. 

pura depictis. 181 CEte«m] (Eta, Ossa, Olympus, 

178 Cff/HWi scevire] Propter agita- sunt totidem montes Tbessaliae. 
tionem vexillorum depictos dracones 186 Acies] Si exercitus Barbaro- 
habeutiura, videas coelum saevire, vcl rum pugnare ausus fuisset cum ani- 
potius credas serpentes volantes per mosis Stilicbonis mililibus, urbes 
coelum seu per aerem saevire. Grajciae starent. 

179 T/itssa/iam] Gripciffi regionem, 187 Prodila] A Rufino, qui Barba- 
in qna antrum erat Chironis Centauri, ros in Graeciam immiserat. 

qui edocebat Acliillem, natum in ea- 188 Oppida Pelopeia'] Urbes Pelo- 

dem Tbessalia, ad fluvium Sperchium ponnesi ; Lbec sic dicitur a Pelope 



IN RUFINUM LIB. 11. IGl 

Slavcnt Arcadia^, staront Laccdtemonis arccs : 

Non mare fnmasset geminum, llagrantc Corintho, 190 

Nec fera Cecropias traxissent vincula matres. 

Illa dies potuit nostris imponerc nnem 

Cladibus, et sceioris causas auibrre 1'uturi. 

Invida, pro, quantum rapuit Fortuna triumplium ! 

Inter equos, intcrque tubas mandata feruntur 195 

Regia, et armati vcniunt ductoris ad aurcs. 



uihes Pelnponneu Jlorerenl, bclfo remofo, urhes Arcadice et SpartcB remanerenf. 
jVare diiple.r non fuinasact, Corintho anlente, non catcn<e crudcles rapuisscnt miili- 
ercs Alhcnicnscs. Illn dies pntnit facere jincm calamitatiim nnstrnrum, et tollcre 
scminacriminisfuturi. l'ro qualcm sors zclolypa ademit ricloriam! mandata Im- 
peratoria afferiintur intcr etjuos, inter clangoreiii tubarum, ct accedunt ad aures 



Barth. — 189 arces diio Mcd. Ambr. sec. Exc. Liicens. pr. ed. Parm. et Vicet. 
fl^TJ vpI arccs Vat. i)r. Piit. Oxon. pr. agri reliqiii fere oninos, Exc. Gevart. 
et Var. LL. C(l. Ant\'. — \90 Jfagrassct Ambr. scc. fumante Vat. scc. Oiscl. 
Mazar. Tliiian. E\c. Cod. Rbcm. fraglante Vat. pr. funiantc vei Jiagrante Put. 
O\on. pr. ^rw((;(fe vcl/»Hi«Hte Fiorent. — 191 ,V«« diio Vat. Pal. Farn. iV(;« 
vel Nec Oxon. pr. malc pro/V/a Ambr. tert. Cecropidas Pat. Cicropias Lovan. 
CecropuB Vat. pr. m. pr. Cijcropias ambo IVIoret. transisset Thiian. — 192 Ille 
Med. pr. iiniis Heins. — 193 Cadibus Pal. iMoret. sca. Med. pr. a ni. sec. pra:- 
ferre pro auferre \at. tert. m. pr. futuris Vat. pr. Piic. futuras Pal. ^ied. pr. 
Moret. sec. — 191 pro! Vat. pr. Pnt. qni ct tanluni pro quautum exliibet. re- 
movet Pric. Kott. potuit Oisel. potuit vcl rapuit Xnt. sec. rapuit vcl removct 
Put. Oxon. sec, — 190 Rcgiaomnei scripti, Exc. Gevart. Lucens. pr. Ald. et ed. 
Vicet. Regis Isingr. Gryph. codd. Puhiian. armatas Rott. arminti Leid. pr. — 



NOT.E 



Tantali fiiio, qnasi vijffos, insula Pclo- 
pis. In Peloponnesum ncmpe Sti- 
liciio appiilerat, auxiliuin daturus 
Achaia> ; ct iiide fiigavit IJarbaros. 
Stilicho tamcii et Riitinus ainbo affcc- 
tabant Impeiiiim ; hic sibi, illc filio : 
hic geutes Barbaras accivit ; ille to- 
vit. IDe Stilichone Claudianus lau- 
dator dissimniat. 

189 Laced(rmonis~\ Urbs nobilis est 
in Laconia, partc GrjEciEc ; dicitiir et 
Sparta. Tunc viris et armis desti- 
tuta capta cst. 

190 Corinlho] Corintliiis est iirbs 
inter dno maria in I-tlimo Corinthia- 
co : unde dicitiir, ' Coiinlhiis bima- 
ris.' Hjec urbs tiim proditione Gc- 
rontii periit, ex Zosimo. 

Dclph. ct Var. Clas. 



191 Cecropias'] Sic dicuntiir a Ce- 
crope Atheniensiiim Rcgc, in Attica. 
Nam debcs iiitelligere matrcs Atti- 
cas, qiUB captivaj tuerunt. Elcnim 
tiim Athen*, diii obsessa>, ncc tamcii 
capta? sunt. 

193 Scclcris causas] Illa dics, qna 
Stilicho GrvBciam ilitravit, potnit ex- 
tinguere cansas sccleris, id est belli 
scclesti, quod Rulinus excitaverat 
accitis Barbaris. Hos enim Stiliclio 
siiperasset, nisi a piigna niandatis 
Arcadii a Rufino extortis dcteniius 
fuisset. 

195 Interqne tiibas] Equis ad png- 
nam paratis, tubisquc signnm cauen- 
tibus. 

Ciaud, L 



102 CL. CLAUDIANI V, 

Obstupait : simul ira viiura, simul obruit ingens 

Moeror : et ignavo tantum licuisse nocenti 

Miratur : dubios anceps sententia volvit 

Eventus, peragat pugnas, an fortia ccepta 200 

Deserat. Illyricis ardet succurrere damnis : 

Praeceptis obstare timet : reverentia frangit 

Virtutis stimulos. Hinc publica commoda suadent, 

Hinc metus invidias. Tandem indiguatus ad astra 

ExtoUit palmas, et ab imo pectore fatur : 205 

Numina Romanis necdum satiata ruinis, 
Si juvat imperium penitus de stirpe revelli, 

Ducis Stilichonis tenenlis artna. IUe ohstupefacins est. Imcundia pariter, pariter 
tristitia ma^na invadii virum, et obstupescit sontem inertem tayitum potuisse. Ani- 
inus ejus dubius volutat exitus incertos: an perficiat bellum, an relinquat incKpta 
f(eneyosa] flagrat mcderi cladibus Illyricis: veretur non obedire Imperiis. Venera- 
tio ejus iii Ai cadium hebelat stimulos fortitudinis : hinc utilitas pubiica suadet : 
inde timor invidice dissuadet : tandem iratus tollit manus ad ccelum, et velut 
suspirans ab alto corde, sic loquitur. O Dii, nondum saturati matis Romanis, 
si placet vobis Imperium Roinanum destrui futiditus ab ipsii fundamentis, si 



197 Obstipuit Med. sec. Reg. Lov. Exc. Laeti et Liicens, pr. ora Pric. ipse 
Ambr. pr. ira vel ora Florent. Med. sec. ducem horrnit Pat. — 198 tonanti pro 
Tiocenti Leid. sec. Exc. Gevart. — 199 mirantur Med. pr. miratur Med. sec. 
a m. pr. dubios tres Vat. Pal. Rott. Oisel. (/«6/059«^ Pric. Tliuan. sokif Vat. 
pr. et Med. pr. a m. pv. — 200 facta duo Vat. Rott. Oisel. Florent. duo Med. 
Thuan. Mazar. Moret. pr. Ambr. sec. cod. Bartii. ccepta tres Vat. Pal, Farn. 
Pric. facta vel coepta Vat. tert. Put. Moret. sec. — 201 differat Tliuan, difftrat 
vel desinat Rolt, Iluricis Exc. Laeti. Illicitis Vat. sec, audet concurrere Med. 
sec. a m. pr. campis Pat. — 203 damna pro commoda Thuan, Pric, — 204 odium 
invidicc Florent, m. pr, — 205 Extendit Vat, qnart, — 206 Lumina Tholos. nec- 
dum Vat, pr. Moret. sec. Exc, Lucens, sec. nondum tres Vat. Farn, numquam 
Exc. Pat. rec. ■nondum vel uecdum Exc. Laeti. — 207 peaita Barth. — 20S sidera 

NOT.E 

197 /r«] Qnod cogatur parere man- lyricum sub ditione Rufini ab Alarica 

datis a Rufino extortis : niceror quod po.^itum recuperare vohiisset. 

non audeat succnrrere miseris. Si- 202 Revercntia'] In principem Ar- 

laul Stilicho miratui" tantum licuisse cadium. 

3iocenti Rufiiio, ut obtiuuerit tam 2ft4 Ad astra extoUit palmas] Ve- 

perniciosa mandata. tustissin)a orandi consuetndo: Vir- 

201 Illyricis^l lllyria oliin vastissi- gilius, ' Ingeniit, et duplices tendens 

ma continebat Dalmatiam, Fanno- ad sidera palinas.' 

niam, Valeriam, Noricum, Cretam, 206 Saliata] Dii nondum contenti 

Acliaiam, Maeedcniam, Thessaliam, malis Roiuanorum. Virgilius dc Ju- 

Epirum, &c, Unde per Illyrica dam- none : ' Mea numina tandem Fessa 

7ia intelliges vastatam Graeciam, Por- jaceut, odiis aut exsaturata quievL' 
10 Houorii socer tuturus Stilicho 11- 



IN RUFINUM LIB. II. 163 

XJno si placuit dcleri saecula lapsu, 

Si piget humani ijcneris ; prorumpat in arva 

Libertas effra^na maris, vel limite nuUo 210 

Devius errantes Phacthon confundat habenas. 

Cur per Rufinum «^eritur? procumbere mundum 

Hoc auctore pudet. Mediis revocamur ab armis, 

(Pro dolor !) et strictos dcponcre coiiimur enses. 

Vos, arsura? urbes, perituraque moenia, testor : 215 

Cedo equidem, et miserum permitto casibus orbem. 

Flectite signa, duces : redcat jam niiles Eois. 

Parendum est. Jaceant litui : prohibete sagittas, 

visum est everti scpculawio motu, si iadet ros ^enlis hominum ; licentia vesana ma- 
ris effundatur in campos ; aut Phaethon aherrans a via recta misccat frana vagantia. 
Quare '\i\Jit per Rujinum/ P>'o()rosum est orbem lahe/actari db hoc auctore: o tristi- 
tiam ! retrahimur a medio bello, et cogimur ubjicere gladios districtos. Vos ap- 
pello, o oppida incendenda, et muri subrertendi: equidem recedo et relinquo munduyn 
afflictum fortuna: : o Ductores, vertite vexilla : milites Orientis jam revertantur. 
Obediendum est : iubce sileant: retinete tela, ignoscite hosti propinquo, Rujinus 



•ve\ S(Ecula Lov. — 209 anna Rott. Tliiian. arva vel arma Piit. — 210 Tempeslas 
vesana Vat. pr. Tempestas insana Vat. Livin. mdlo tres Vat. Pal. Farn. Oisel. 
Exc. Lieti, justo duo Vat. vet. Gyr. Pric. Med. sec. Vat. Livin. Exc. 
Liicens. sec. nullo vel justo Rott. Florent. nullo vel certo Anibr. pr. — 211 
Phcton Lov. ambo Moret. Triton Vat. pr.m. pr. arenas pro habenas Vat. quint. 
— 212 urgemur Exc. Lucens. sec. unde Heinsius conjiciebat terimur. confundere 
mundum Vat. tert. m. pr. — 213 actore Rott. Farn. Florent. Med. sec. Petav, 
sec. Exc. (.'od. Rhem. revocatur vet. Gyr. revocamur vel revocutur Vat. pr. — 
214 pro ! proh ddlor ! astrictos Leid. Put. Ardor et adstrictos \at. Livin. Ardor 
et adstrictos vel Pro pudor tt strictos Vat. pr. adstrictos etiam exlubent Pat. et 
Leid. sec. Heinsiiis ascripserat locuin lib. i. in Eutrop. vs. idt. reponere 
Med. quart. depellere Lov. — 210 Credo Med. scc. m. sec. promitto Oisel. 
committo Med. tcrt. promilto vel permiito Put. cladibus quatuor Vat. Farn. 
Pric. Rott. Oisol. Exc. Livti, casibus vet. Gyr. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. 
marfr. Isin-ir. casibus vel clndibus Vat. pr. ho>tem niarg. Isingr. — 217 E'6ia 
Med. tert. Put. Boiion. Tiiolos. duo Petav. Ambr. tert. incert. Heins. E'6'is 
vel Eous Reg. duo Oxon. Eous decem alii, Exc. Lecti et Pat. rec. in Petav. 
tert. et Put. post nules erat reKiia (tti^jui').— 218 Parendum est Vat. sec. Exc. 
Lwti et Lucens. sec. Parendum absijue est Pctav. pr. duo Ambr, Parendum 
vel Parcendum Vat. pr. Parcendum est reliqui omnes, ut et Exc. Gevart. 
Lucens. pr. ct cd. Vicet. 1'itui taceant Oxou. pr. jaceant Vat. quint. prohibere 

NOTiE 

208 Deleri sceaila'] Amitti fructnm (paieav^ardens. 

tot annornm, totque sarculorum, in 217 Miles Eois'] Milites Orientis 

condcndo Romanorum Imperio. redeant in regiones suas : i\ws, et «ujj, 

211 Phdethon] Filius Solis, qui Aurora, nnde Eous, qui ad Auroram, 

equis eriantibus mnnduin incendit; scu Orientem spcctat. Vcl lortc, 



164 CL. CLAUDIANI V. 

Parcite contiguo, Rufinus prsecipit, hosti. 

His dictis, omnes una fiemuere manipli : 220 

Quantum non Italo percussa Ceraunia fiuctu : 
Quantum non madidis elisa tonitrua Coris : 
Secernique negant, ereptaque praelia poscunt ; 
Insignemque ducem populus defendit uterque, 
Et sibi quisque trahit. Magno certatur amorc, 225 

A.lternamque fidem non iilaudata lacessit 
Seditio, talique siraul clamore queruntur : 

jubei. Post h<rc verba Stilichonis, omnes catervce simul murmuratervnt, tantum 
quantum Ceraunia saxa non feriuntur undis maris Ausonii: quantmn fulmina non 
anittuntur Cauris pluviis. Et hap catervae nolunt separari : ac rcpetunt faculta- 
tein ademtam piignce. Atque populus geminus purgut Ducem illuslrem Stilicho- 
ueni, et unusquisque tribuit sibi. Certatim contcnditur benevolentia mutua : ac 
tumullus non lituperandus excitat fidem utriusque, atque una conqueruntur tali 



Vat. quart. Heinsius legit cohibete. — 219 Parcere Exc. Lucens. sec. Rufinus 
id imperat Pat. et Ald. orbi Put. et Anibr. sec. — 220 sonuere Moret. sec. 
infremuere Pric. cecidere Oisel. — 221 illisa quatuor Vat. Kott. Oisel. elisa 
vet. Gyr. Ambr. tert. Exc. Lucens. sec. — 222 Cauris Exc. Lasti. choris Var. 
LL. ed. Antv. [in Pal. Tholos. Anibr. tert. Med. quart. et Vat. quint. versus 
222. lcgitur ante 221.] — 223 Secrelumque cum Glossa i. e. recessum. Moret. 
sec. Secretumque vel Secernique Vat. tert. hic vero versus deest in Vicet. edit. 
erectaque pro ereptaque Rott. Ambr. sec. Exc. Gevart. — 225 pelit unus pro 
var. lect. amore duo Ambr. Etc. Pat. rec. amore vel honore duo Vat. Reg. 
Mazar. Leid. pr. Oxon. sec. Lov. Petav. pr. honore tredecim alii. — 226 alter- 
nantque Vicet. Parm. Colin. i//aK(/anrfa legit Heinsius, quod est in Ambr. sec. 
lacessit Exc. Laati, reccssit Kott. quiescit ed. Vicet. Parm. Colin,— 227 que- 

NOTiE 

redeat miles Eous ; id est ; redeat 222 Coris] Seu Cauris, ' Semper 

miles in moUitiam, qualls est populo- frigora spirantibus,'ex Virgilio. Cau- 

runi Orientis. rus autem Graecis apyeaTrjs ventus 

219 Rifinus pracipit] Nihil certe est, qui flat ab Occasu Solstitiali. 

ad iuvidiam Rufino conciliandam po- 223 Secerni] Nolunt separari a se 

tentius: cnra hujus imperio, etiam invicem, sed repetunt facultatem 

pulcherrimaincoepta relinquereopor- pugnandi, Rufini fraude sibi erep- 

teat. tam. 

221 Quayilum non Ceraunia] IMur- 224 Popuhcs uterque] Populus ex 

niurantium catervarnm fremitus su- Imperio gemino, Arcadii scilicet et 

perabatmurmura fluniinis, et fluctu- Honorii,collectus, contra Kufinifrau- 

um Ceraunia verberantium. Cerau- des defendit seu purgat Ducem Stili- 

nia autem sunt saxa Epiri in Gra?cia, chonem, et ad suas qnisque partes 

crebris fulminibus ob altitudinem eum trahit. Milites enim Orientis 

percuti solita : iinde dicuntnr, anh abeuntes, eiim cupitmt habere Du- 

Kipawov, a fulmine : sed et vcrberan- cem : contra milites Occidentis eum 

tur fluctibus maris lonii, quod et sibi tribuunt. 

Ausouiuni et Italum appellatur. 227 Seditio] Tumultus laudabilis 



IN RUFINUM LIB. 11. 1G5 

Quis milii nudatos enses, quis tela lacertis 
Excutit, et solvi curvatos impcrat arcus ? 
Quisnam audet lep;es vibrato imponere ferro ? 230 

Inflammata semel nescit mitescere virtus. 
Jam milii barbaricos sitientia pila cruores 
Sponte volant, nltrixque manus mucrone furenti 
Ducitur, ct siccum gladium vagina recusat. 
Xum patiar ? semperne Getis discordia nostra 235 

Proderit ? en iterum belli civilis imago ! 

murmure : Ecquis extorquet mihi gladios districtos? Ecquis jucula cx ^nanibus, 
acjubet arcus intentos remitti ? Ecquis audet ferre leges nobis enses nudos hahen- 
tibus ? forlitudo semel iiicensa non potcst niiligari. Jain pila acida sanguinis 
Barbarorum evolant ultio cx meis nianibiis, et dcxtra rindex impeUitur gladio 
s<evienti, ac vagina rejicit ensem aridum. An ego feiam ? An dissensiones nostrai 
usque utiles erunt Getis? Ecce ruisus species pugnce civilis! Quare separas cxer- 



luntur vet. Gyr. Exc. Liicens. sec. Laeti, moventur Vat. pr. Thiian. ed. Vlcet. 
Parm. movetur reliqni onines, item Exc. Gevart. Lncens. pr. Var. Lect. ed. 
Antv. Ald. Junt. Colin.— 228 laudatos Var. LL. ed. Antv. pila vulgo. — 
230 leges vibrato Vat. pr. Exc. Lucens. sec. et Vat. Livin. Isingr. Claver. 
Raphel. stricto leges ceteri Codd. pr. Gevart. Lucens. pr. Var. LL. ed. Antv. 
Ald. ed. Parm. et Vicet. leges stricto unus cod. et Isingr.— 231 nuinsuescere 
pro mitescere Pat.— 232 Jamjam Vat. tert. Rott. Pal. Exc. Licti et ed. Parm. 
Isingr. Jamjam vel Jam mihi Florent. Jain mihi reliqui magno numero, Exc. 
Gevart. Lucens. pr. Sched. Gud. Var. LL. ed. Antv. Ald. Lovan. el ed. 
Vicet. pila Exc. La^ti et Liicens. sec. tela Vat. quart. Pal. Put. Reg. Thuan. 
Ambr. pr. item Oxon. Var. LL. ed. Antv. et ed. Vicet. Isingr. pHa vel tela 
Rott. cruorem Pat.— 233 ultrixque Exc. Laeti, Put. et ed. Parm. ultroque 
quinque Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. Moret. sec. Leid. pr. Lov. duo Oxon. 
Ald. Isingr. et Var. LL. ed. Antv. utroque Leid. sec. et Exc. Gevart. uUrix- 
que vel ultroque Florent. furentis Mazar. Petav. sec. Oisel.— 235 Num ed. 
Parni. Nun Vat. pr. Vicel. Non qnatuor Vat. Pal. Pric. Rott. Oisel. Ald. 
Isingr. Colin. Gryph. Num vel Non Petav. pr. Vat. Livin. Exc. Laeti, sem- 
perque Exc. Voss.— 236 Proderit vel Proditur Vat. tert.— 237 dividis Thuan . 

NOT^ 

excitatur inter militem Arcadiannm, potest par oratio inveniri ?' Cicero 

et Honorianum, nter habeat Ducem pro lege Man. n. 29. 

Stilichonem: sicque ambo alternatim 234 Duci<«r] Manus ipsa quae dii- 

eertant, suamque in illum et fidem cit impellitque gladium, ab ipso gla- 

et benevolentiam vicissim certatim- dio duci iinpellique videtur pro avi- 

que ostcndunt. ditate piigiia;. 

231 Mitescere] Alii legnnt, friges- Siccum gladium] Aridum, cruoris 

cere, ut sit oppositio inter flammas et expertem. 

frigus. 235 Getis] Populi Scythiae : sn- 

Virtus] Virtutis nomine Poetae muntnr pro tota Scythia, pars pro 

fortitudinem intelligunt, immo et Ora- toto. 
tores. ' Virtuti Cnei Pompeii quae 



166 CL. CLAUDIANI V. 

Quid consanguineas acies, quid dividis olim 

Concordes aquilas ? non dissociabile corpus, 

Conjunctumquc sumus. Te, quo libet ire, sequemur. 

Te vei Hyperboreo damnatam sidere Tiiulen, 240 

Te vel ad incensas Libya; comitabor arenas. 

Indorum si stagna petas, rubrique recessus 

-^quoris, auriferum veniam poturus Hydaspen : 

Si calcare Notum, secretaque littora Nili 

citus cognatos, qnarc scparas Aquilas quondam amicas ? Sumus «mim corpus sitnul 
Junctum, non separabile. Sectabimur Te, o Stilicho, quocumque placet. Sequar 
Te, o Stilielio, aut ad Thulen constrictam ghtcie Boreali : seqiiar ie, aut ad arenas 
ardentes LihycE: si eas iii Oceanum Indice, ei fines remotos maris Orientis ; adve- 
niam bibiturus Hpdaspen aureum. Si imperes ine proterere Austrum, et ripas 



Exc. Laeti et Lucens. sec. dividet Vat. quint. Lov. dividit vel diiidis tres Vat. 
dividit viginti alii, Var. LL. ed. Antv. et ed. Vicet.- — 239 Convinctumque Exc. 
Laeti. Cojijunctique Vat. quint.guo Thuan. quo \e\qua Rej?. qualibet aVii triginta, 
Exc. Pat. rec. Lucens. pr. Ald. et Var. LL. ed. Antv. sequcmur Exc. Lieti, se- 
9!ia»mr Reg. Rott. Mazar. Petav. sec. Ainbr. tert. Oxon. sec. ni. pr. Exc. Voss. 
Vicet. — 2 10 Hyperborico marg. Morin. Hyperboream Var. LL. ed. Antv. dam- 
nahem Vicet. Thylen dno Anibr. Exc. L<vti, Tyten diio Ltid. Tilem Moret. 
sec. duo Vat. T/ii/fn duo Vat. Oisel, Lov. Thylem sedecim alii. — 241 in ac- 
censas Tliuan. in incensas Tholos. Leid. pr. m. sec. comitamur Rott. Pric. — 
242 stagna vel signa Vat. pr. petis Thuan. — 243 cEtjuoris Puliuanni liher, 
quem in edit. Antv. litera C in margine notatum Moreti esse putavit Hein- 
sius, qui eadem litera Moret. pr. designaverat. bibiturus Pat. Idaspem Lov. 
Hydaspen Med. pr. Hydaspem viginti alii, Exc. Lucens. pr. et ed. Vicet. — 
244 Notum vel locum Oisel. noscere pro Utora Moret. sec. cum glossa, litora s. 
item Vat. pr. m. pr. unde Heinsius corrigebat poscere, propter vocem Litoris 
in versu priore, ut videtur, quia has voces ducta lineola conjunxerat. — 

NOTiE 

237 Consanguineas'] Cur exercitus ream, non tanien ultra, quia Boreas 
Orientis et Occidentis, quorum multi flat a Polo Arctico extremo Mundi 
inter se amicitia et affinitate conjunc- fiue. 

ti erant, cur Aquilse seu signa olim Damnatam Thulen'] Constrictam ac 

amica separantur .? velut damnatam glacie : toto enim 

238 Dissociabile] Horatius : ' Oce- byberno tempore aiunt ibi Solem non 
ano dissociabili.' videri. 

Corpus'] Sumus unum et idem cor- 241 Libyce] Regionis ardentis, are- 

pus, ut sub aliis Imperatoribus ; hoc nosas, et siticulosae in Africa. 

est duo exercitus Orientis et Occi- 242 Rubri cequoris] Rubri a radiis 

dentis sub unius tantum auspiciis Solis Orientis. 

pugnare volunt, et a se invicem non 243 Hydaspen] Fiuvium aureis are- 

separari, idque ob amorem suum in nis insiguem in Asia. 

Stilichonein. 244 Calcare Notum] Calcare Regi- 

240 Hyperboreo] Frigore vehe- ones Noto seu Austro subjectas, hoc 

menti, quod videtur esse 3upra Bo- est, regiones Meridianas, 



IN RUFINUM LIB. 11. 167 

Nascentis jubeas, mundum post terira rclinquam ; 245 

Et quocumque loco Stilichon tentoria lis^^et, 

llic patria est. Diix iude vetat: desistite, quaeso, 

Atque avidam diflferte manum. Cadat istc minacis 

Tnvidia3 cumulus. Non est victoria tanti, 

Ut vidcar vicisse mihi: vos, fida juventus, 250 

Ite mei quondam socii. Nec phira locutus, 

Flectit iter ; vacuo qualis discedit hiatu 

Tmpatiens remeare leo, quem phirima cuspis 

Et pastorales pepulerunt igne catervse ; 

Tnclinatque jubas, demissaque lumina velat, 255 

Et trepidas moesto rimatur murmure sylvas. 

recedentes Nili Oricntis, linquam orbcm post terga mea. FA Stilicho collocalit 
tabernacula qnacunque in lerra, luc jmlria cst niea. Princeps Arcadms inde 
prohibet, ait Stilicho, ros^o vos, desinite, ct reservute dc.rtras cupidas csedis. 
Acervus iste livoris submittalur. Victoriam non tanti facio, ut videar superare, 
pro 7ne. Vos juvenes fideles olim connnilitones mei, abite. Neque dicens plura 
verba, detorquct viam ; sicut leo indignans rcdire, abit, ore vacuo,<iuem leonem 
tela multa ct turbcB pastorum expulerunt Jlammis. Et ille dcmitlit villos,ac tegit 
palpebris oculos submissos, et scrutatur ncmora tremcntia fremitu tristi. Cum 

•2i-i annum terga Exc. Liiccns. sec— 24G Stilichon Esc. Lapti et Lncens. pr. 
Stilico Vat. scc. figat Exc. Lucens. pr. ponet Pnt. Pal, Med. pr, iinns Heins. 
—247 Hacpatriaest Vat. pr, iteni Livin, Exc, Lucens, pr, ed. Vicet.— 248 
Atque quidem Vicct, cadit Tliuan, ille Vat. pr. Tliolos. Florcnt. Anibr. pr, 
Sched, Gud, indc Vat, quiut, /nJHontis duo Vat, Leid.m. pr.— 249 cio«i</msvcI 
stimulus Reg-. Oxon. pr.— 2ol Ite milii Kott.— 252 Fledit duo \ at. jMoret. 
sec, Flcxit vel Flectit Vat, pr. descendit Put. Mazar, Leid. pr. item MorPt. 
Vat. sec. Petav. tert. rfjscmii Florent,— 2.53 qua pro qiiem Bonon — 254 repu- 
lcrunt Keg. Pal. ISIed. pr. Oxou. pr. et Leid. ire catervei- Med. tert.— 2.)G tre- 
pidomcestasMed. sec, ripas duo Vat, Leid, pr, Pelav, pr, Oxon, silvas vel 
ripas Rcg, Heinsius conjicit rupes, qui ascripsit locum de B. Gild, vs. 3o7. 

NOTyE 

2i5 Nili nascentis'] Ultra lacum cidet. Ceteruni ut aClaudiano dici- 

Dambea, in Africa; vid. in Cons. tur invidia: cumulus, sic a Cicerone 

Prob. V, 38. dicitur, ' tempestas et moles iuvidia?,' 

Postterga rclinquam'] Etiam ultra 250 Vicisse mihi] l't videar vclle 

nnindumibo pro Stilichonc. pugnare et vincere ad gloriam mihi 

249 Invidicc cumidus] Qua velut comparandam. 

gravatus sum, et cui lioc Rufini facto 254 Igne'] Ignis valde infestus est 

cumuhis accessit : vcl cadat cumulus lconi. 

intidicc, o Milites, quam in iios attra- 256 Trepidas sylvus] Quasi sylvic 

heremus, si contra Arcadii mandatum timeant leonem : ve! petit sylvas trc- 

pugnaremus : vcl cunudus invidicE, pidas, hoc est, passu ircpido aut cc- 

qua me gravat Rufiuus, spoute con- leri. 



168 CL. CLAUDIANI V. 

Ut scse legio vidit disjuncta relinqui, 

Ingentem tollit gemitura, galeasque solutis 

Humectant lacrymis ; pressamque morantia vocem 

Thoracum validos pulsant suspiria nexus. 260 

Tradiraur, heu, tantumque sequi prohibemur amorem, 

Exclamant, speraisne tuas, Dux optime, dextras, 

Quas tibi victrices toties Bellona probavit ? 

Nos adeo viles ? adeo felicior axis 

Hesperius, meruit qui te rectore teneri ? 265 

Quid nobis patriara, quid clara revisere tandem 

Pignora, dilectosve juvat coluisse penates? 

Te sine duice nihil. Jam formidata tyranni 

exercitus separatiis aspexit se deseri, emittit jnagnum gemilum, et aspergit galeas 
fietihus obortis, ac singultus, cohibentes vocem compressam,distendu7it /ortes junctti- 
ras loricarum. Ahf prodimur, et vetamur comitari D acem tam amabilem, voci- 
ferantur ; an contemnis dexfras tibi, Dux fortissime, tam fideles, quas Bellona 
toties experta est superantes pra te? tins sunius tam abjecti? An terra Occiden- 
talis est adeo faustior, quce mereutur administrari a te gubernatorel Quid recenses 
patrium nobis? Quid tandem jurat revisere dulces liberos, et habitare domos 
jucundas ? Absque te nihil est jucundum : jam injuria timenda Tijranni Rufini 



257 vidit legio Pat. Vat. sec. Leid. sec. Ald. Exc. Gevart. disjuncta Vat. 
Livin. conjuncta Leid. sec. Exc. Gevart. distincta vel disjuncta Exc. Leeti. 
— 258 solutas Thnau. Pal. — 259 Humectant Vat. quart. Petav. pr. Exc. 
Lucens. sec. Humectat Vicet. ita Gesner. Bipont. — 260 Thoraca Oisel. Tho- 
racnm vel Thoracem Reg. Thoracis Pulra. nexus stispiria ptdsant JMoiet. sec. 
— 2G1 Trahimur Kott. Tradimur vel Prodimur Moret. pr. sed in Moret. sec. 
Prodimur pro glossa ascriptum, quod probatuni Heinsio. spernitnur ed Claver. 
quantumque Rott. — 262 spernisne\ 3it. pr. Put. vet. Gyr. Moret. sec. Vat. Livin. 
Exc. Luceus. sec. spernesne marg. Isingr. tradisne quatuor Vat. Pal. Farn. 
Pric. Rott. Oisel. dextras vel twmas Keg. Oxon. pr. — 263 probavit Exc. 
Lajti et utriusque Lucens. probarit marg. Mor. paravit octo alii et ed. Vicet. 
— 265 metuit Exc. Voss. — 267 dilectosve Vat. sec. dilectosque Pat. Moret. sec. 
ililcctosne Vat. quart. Oxon. pr. penates vel parentcs Put. — 268 nonform. Rott. 
nunc Florent. te IMed. tert. formidanda Exc. Leeti, formidata vel /ormidanda 

NOTiE 

257 Legiol Exercitus Orientis se- Occidna. 

paratus ab exercitu Occldentis. Adeo feliciorl Ita et Clcero : * Per 

260 Thoracum pulsant nexus^ Id dexteram te istam oro, quam Regi 
quod arguit singuitus militis ferocis. Deiotaro liospes hospiti porrexisti : 

261 Tantum amoreni] Tantum Du- istam, inquam, dexterani, non tam in 
cem Stilichonera, causam amoris uos- bellis et in prceliis, quam in promis* 
tri. sis et fide firmiorem.' 

264 Axis Hesperius] Terra vel trac 267 Petiates] Sunt Dii domestici : 
tus Occidentalis, ab Hespero stella saepius usurpautur pro ipsa dorao. 



IN RUFINUM LIB. II. 1G9 

Tempcstas siibeunda niilii : qui fortc ncfandas 
Jam parat insidias : qui nos aut turpibus Hunnis, 270 

Aut impacatis famulos prajstabit Alanis. 
Quaufiuam non adeo robur defeccrit omne, 
Tantave gestandi fuerit penuria fcrvi. 
Tu licet occiduo nianeas sub cardine Solis, 
Tu mihi dux semper, Stilichon ; nostramque vel absens 275 
Experierc fidem : dabitur tibi dcbita pridcra 
Victima : promissis longe placabere sacris. 
Tristior Haemoniis railes digressus ab oris 

toleramlu est mihi: qui Tvrannns /ots<i« jum struit mihi dolos nefarios : 
qni nos iradet scrrns fiitiiios vel Iluvnis deforinibus, vcl implaciihililnis Alanis. 
Etsi non adeo vis cuncta eUinf:^iit, neijue tanta cst necessitas armorum tractando- 
rum. Tti, o Stiticho, ijuamiuam eris in re^ione Occideutali Solis, tu eris tnihi 
vsque ductor ; et eiiam absens proliahis fidelitatem nostram. Hostia devuia tihi 
jamdudum macluhitur pro ie. ScJaberis e loni-inquo sacris potlicitis. Milites 
tnastiores discedentes ex tcria Thessalia, contingebant tractus Macedonum, et accC' 



Vat. pr.— 209 subjecla pro suhcwida Tliolos. formidanda poteslas Tiranni Vat. 
sec.— 270 impeiat Med. qiiart. e.rurias Vat. sec. m. pr. Hunis diio Vat. Put. 
Bonon. Tholos. Pat. et Petav. pr.— 271 impacaiis Florent. Thuan. duo Med. 
et Vicet. implacatis reliqui niagno nuniero, Exo. Gevart. Luoens. sec. Ald. 
Vicet. Colin. et ed. Parni. pncbetnt Vat. pr. vet. Gyr. Exc. Lucsns. sec. pro- 
perabit\f\prastabitMed.iei\.—2T2 d0ecerat Farn.— 273 Tantane tres Vat. 
Reg. Mazar. Hoiion. Lov. Leid. sec. Vicet. Parm. gistnti Exc. Lucens. sec. 
ferril Res);.— 271 occidui Med. sec. quod probat Heinsius. cardine cceli Leid. 
pr. culmine ed. Vicet. cardine Exc. Lucens. sec. coeli Vat. sec. Farn. Pric. 
Oisel. Thuan. vet. Gyr. Mazar. Moret. sec. Exc. Lucens. sec. «d. Vicet. 
solis vel cceli Vat. pr. et tert. cardine solis vel culmine coeli Exc. Pat. rec— 
275 Tu dux cs Stilico semper Moret. sec. Stilichon Exc. La-ti. Stdico \ at. 
sec, Stilicon Petav. sec. deerat hic versus in Leid. sec— 27G perdita pro 
debita Med. sec. m. pr.— 277 longe quinque Vat. Pal. Farn. Pric Rott^)isel, 
lon^um Mcd. scc. et sic legit Hciusius. ita Gesiier. liipont.— 278 l^ristiu) 

aOTJE 

269 Tempeslas] Injuria, contume- * 272 Quanquam non adeo] Non tan 
lice, mores turbulcnti, et tcmpestati exigua animi vis nobis est, non tantj 
obruenti simiics. armorum penuria, ut sineremus nos ; 

270 Turpibus Hunnis] Hunui et Rufino tradi Hunuis et Alanis du 
Alani populi Scythias. Attila Rex cendos. 

Huunorum Ronianos vocabat servos 273 Pcnuria] Non eo nos penurn 

suos. Turpes Ilunnos supra describit et paupertas adegeruut, ut vellemu 

Claudianus iu Ruf. lib. i. vs. 327. remanere sul) Rutino. 

Ceterum de Hunnis fabuls narrantur, 276 Dcbita victima-] Rufiuus scih 

cosesseauimaliaminuta,tetra,quibus cet immolabitur. Hcroiim irre victr 

facies horrendi nigroris; immo esse mis placabantur. j 

non facies, sed ossa, et puncta potius, 278 Hcemoniis] Haemonia vel !E 

quam ociilos. monia, sic dicta ab JEmo moutc, v<i 



170 CL. CLAUDIANI V. 

Tangebat Macetiim fines, murosque subibat, 

Thessalonica, tuos. Sensn dolor haeret in aUo 2!^0 

Abditus, et tacitas vindictac praestruit iras : 

Spectaturque favens odiis locus, aptaque leto 

Tempora : nec quisquam tanta de plebe repertus, 

Proderet incautis qui corda minantia verbis. 

Quag non posteritas, qu3e non mirabitur aetas 2S5 

Tanti consilium vulgi potuisse taceri, 

Aut facinus tam grande tegi ? mentisque calorem 

debant ad hia mccina, o Thessalonica. Tristitia prcssa in corde profuTido ivfixa ent, 
ac prceparat ultinni indignationem silentem. Locus opportunus odio exercentlo 
expeclatur, et tempus commodum 7norti inferendie. Neque ulius invenlus est in 
tanta juvenum tiubri, ijui divulgaret sermoncs minaces dictis imprudenlibus. Qui 
■non obstupescent posteri, quce non sivcala, consilium tanta multitudinis sileri, 
aut factiim tam magnum occultari potuisse ? et fercorem animi nonfrangi coUoquio 



Lov. m. pr. Hcemoniis Vat. pr. digressus Exc, Lucens. pr. progressus Exc. 
Pat. rec. ed. Parm. et Vicet. crfi-isduo Vat. Petav. pr.^ — 279 Macedum tres 
Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Mucetum dao Vat. Pal. Med. pr. unus 
Heins. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. terras pvo fines Pat. ^at. sec. m. pr. 
— 280 Tliessalicona Mazar.— 281 ambitus Med. pr. tacitus Thuan. Tholos. 
prcestitit Farn. — 282 odio Pal. Fiorent. Pat. Lov. Med. pr. unus Heinsii. 
odium Med. quart. odii Ald. Colin. leto vel voto Vat. quint. — 283 neu iMed. tert. 
nec Vat. Livin. quisquam est Vat. ten. Med. quart. de tanta Vat. tert. Pric. 
IVIoret. sec. de tanta est Moret. pr. plebe qiiatuor Vat. Pal. Farn. Rott. 
Oisei. pube vet. Gyr. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. quod probatum videtur 
Heinsio, qui ascripserat locuui de bell. Gild. vs. 41G. ita Gesner. Bipont. 
pube vel plebe Put. locutus pro repertus Oisel. — 284 proderit dud ]Moret. 
Thuan. Ambr. sec. incert. Heins. ed. Vicet. minacia Pric. Pat. micantia 
Vat. pr. m. pr. — 286 conscilium Farn. consilii Med. pr. — 287 mortisque cod. 

NOTiE 

ab iEmone Deucalionis filio, sumitur et lege caverit, ut capitales senten- 

iro Thessalia Graiciffi regione. Ovid. tiffi antc trigesimum diem rataj non 

' ^Emonis jEmonio Laodamia viro,' habercntur. Lex postea salutarls 

id est, Protesilao Thessalo principi. Antiochise. Hanc enini, ob raptatam 

279 ^lacetuml Macetia et Mace- in seditione Flaccillae Augustas sta- 
donia sunt unum et idem, vel Mace- tuam, everti jusserat : sed legis sua; 
tia est pars Macedonia?. niora placatus, et voce sancti Eremi- 

280 Thessalonica] Urbs primaria tae monentis, ne proj)ter nuilieris 
Macedoniffi, vulgo Sulonichi, S. Paulr imagincm, tot Dei imagines perderet, 
epistolis colionestata. In hac, Rufini urbi pepercit. 

crudelis instigatione Theodosius, ob 286 Tuceri] Ecquid enim remanet 

iQagistratus violatos ira percitiis, ci- occultum, quod ad notitiam multitu- 

i^ium stragem edidit. Hinc ab Am- dinis pervenit.'' 

)rosio Mediolani Praesule, templi 287 Mentisque calorem non rumpi] 

aditu prohibitus, nec adraissus est Fervidum de occidendo Rufino pro- 

^rius, quam et poeuitentiara egerit, positum uou violari, rumpi etiam iu- 



IN RUFINUM LIB. II. 171 

Non seimone viac, non intcr pociila rumpi ? 

iEqualis tantani tenuit constantia turbam: 

Et luit aicanum populo. Percurritur Hebrus, 290 

Deseritv)r Rhodope, Thracumriue per ardua tendunt, 

Donec ad Herculei pcrventum nominis urbem. 

Ut cessisse ducem, propius venisse cohortcs, 
Cognita Rulino : magna cervice triumphat, 
Omnia tuta ratus, sccptrumque capessere fervet, 205 

Et conjuratos accendit voce clientes : 
Vicimus, expulimus. Facilis jara copia regni. 
Nullus ab hoste timor: quid enim ? quem poscere solum 

itineris,mniiitcr hihendum? Conittnntia eadcm tot replcrit catervds! Et hoc 
occultum itlcbi cxtitit. Hehrus peritn-ratHr, lihodope relimiuitur, et cunt pcr 
cHos monies Thrncice, donec pmcniant ud oppidum clictiim de nomine llercidi-i. 
Postquam notum cst Rufino dHdonw Sliliclionem recessisse ; cX catervas siias 
advenissc propius : siipcrbit elato capite, crcdens cuncta esse secura, alque ardet 
nsurpare sceptrum, injlammatquc sermoyic clienles simul conspirantes ; sic dicens, 
tSuperavimus, ejecimus hostcs : jam potestas imperiifacilis est niihi : nuUus metus 



Barth. colorcm Bonon. dolnrem Med. qiiavt, incert. Hcins. — 288 Nec Lov. 
Ambr. pr. rumpit Keg.— 289 turmam Pric. menteni Vat. tert. a m. pr. unde 
Keinsiuscoujicicbatiq-enffm.— 290 Hcemus Med. sec. Exc. Lncens. sec. et sic 
legit Heinsius. jEmus vet. Gyr. Hemus vcl Hehrus Vat. tert.— 292 pervenit 
Ambr. sec. pervmtum est Vat. tert. Fiorent. Pat. Thuan. Rott. INIed. sec. — 
293 propias Farn. cohortem Anibr. tert.— 294 ler voce Med. quart. virtute vel 
cervice Med. sec. — 295 intus pro ratus ed. Vicet.— 29G accendit Oxon. pr. 
ostendit Vat. sec. Oisel. Tholos. Mazar. Petav. sec. ambo Moret. Exc. Pat. 
rec. ujfatur Pal. Med. pr. unus Heius. hortatitr qnatnor Vat, Farn. Pric. 
Rott. ostcndit vel hortatur Lov. hortatur vel accendit \ at. pr. Oxon. sec. 
ostenditve\ accendit Kq^. coujuratas cohortes dno Med. Bonon. Ambr. pr, Var. 
LL. ed. Antv. conjuratas cohortes \c\ conJHratosclientes^hiA, sec. Put. Lov. 
—298 quid enim Oisel. Heinsius conjicit, quid enim? qui vincere stjluni 
Horruit, hunc tanto munitum viilitc vincut ? vincere quinque Vat. Pal. Farn. 

NOTiE 

ter pocula, et a multitudine qua; sae- TEneas pelago tuus omnia circum 

pius uescit dissimulare. Littora jactctur odiis Junonis iniquap, 

290 Hebrus'] Fhivius Thraciae. Nota tibi ; et nostro,' &c. 

morfope, mons ejusdem Thracize. 295 Omnia tuta'\ Adulatur Stili- 

292 Herculei nominis iirbem] Hera- choni, quo remoto, oninia pessurada- 
cleam, nrbem Tliraciag, vel Constau- bat. 

tiDoponm,quaui Hercules comitis sui 296 Clientes] Barbaros accitos. 

Byzantis nieinoriip dedicasse dicitur. 298 Quid enim] Sic gloriatur 

293 Cohortis] Barbarorum, quos Rufinus. Au Stihcho, qui non ausus 
Rufinus acciverat. est aggredi nic soliini et inerraem, 

294 Cognita] Scilicet sunt ea om- sustinere poterit nos armatos ? 
nia cognita. Virgiliua : ' Frater ut 



173 CL. CLAUDIANI V. 

Horruit, Imnc tanto munitura milite vincat? 

Quis lerat armatum, quem non superavit inermem? 300 

I nunc, exitiura nobis meditare remotus 

Incassum, Stilichon : dum nos longissima tellus 

Dividat, et mediis Nereus interstrepat undis. 

Alpinas tiansire tibi, me sospite, rupes 

Haiid dabitur. Jaculis illinc me figere tenta. 305 

Quoere ferox eusem„ qui nostra ad moenia tendi 

Possit ab Italia. Non te documenta priorum, 

Non exempla vetant ? quis par conatus adire 

Has jactat vitasse manus ? detrusimus orbe 

ah huste : nam ecquis mperet liunc stipatum tot militibus, quem vel solum timuit 
aggredil Ecquis sttstineat armutum, quem non devicit inermem? I, jam, o Sti- 
licho, longe distaiis machinare fruslra perniciem nobis, modo terra immensa separet 
nos, et mare mugiat aquis interpositis. Me vivente non licebit iibi fransmittere 
saxa Alpium, Ex hoc loco conare trajicere me lelis. Cojisectare, o crudelis,, 
gladium, qui ah Italia valeat pertingere ad urbem nostram. Non docuinenta supe' 
riorum, qiii me tentariint, non exemph prohibent te 1 an aliquis tenlans lacessere 
jne, gloriatur effugisse nostramfortitudinem ? Nos deturhavimus te ex orbe tnedio, 



Rott. Put. poscere vet. Gyrald. et Exc. Lucens. sec. niarg. Isingr. — 300 
Quid feretYat. sec. Moret. sec. Tliolos. Heinsins legit, Qui ferat. superabit 
pro superavit Farn. inermem qnatnor Med. duo Heins. Florent. et ed. Vicet. 
inertem Claver. et Grypli. — 301 Tti minc vel I ntinc Vat. pr. exilium vel exi- 
titim Put. remotis vel reraotus Vat. pr.— 302 Incassum vel In casum Moret. pr. 
in casum lib. Barth. Stilico Vat. sec. Slilicon Exc. Lucens. pr. Stilicho Reg. 
Stilichon Exc. Laeti.^ — 303 />uu/<t Med. quart. interstrepit \?\t. quai:t. inter- 
sfrepef Med. quart. Thuan. Moret. sec. interjiuat \at. pr. item Livin. marg. 
Isingr. — 304 Nunc aliasThwan. nives pro rupes Rott. ^mitcs Ambr. sec. ine 
consule marg. Isingr. cod. Barth. — 305 iUic Vat. qnint. Oxon. sec. ed. Parm. 
et Vicet. — 307 num te Pat. Vat. sec. monumenta quinque Vat. Pal. Farn. 
Oisel. documenta Exc. Lucens. sec. — 308 quis par Vat. pr. iteni Livin. quis- 
nam quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. quisquam ed. Claver. concitus 
pro conatus Ambr. sec. — 309 vicisse Pric. Rott. Tholos. vitare Exc. Lucens. 
sec. vicisse vel vitasse Exc. Pat. rec. detrudimus niarg. Morin. destruximus 
orbe Bonon. Ambros. sec. Petav. tert. desiruximus orbem duo Vat. Reg. Oisel. 
Mazar. Tholos. duo Oxon. Leid. pr. Anibr. pr. Petav. sec. Exc. Cod. Rhem. 
et Var. LL. ed. Antv. quod probat Heinsius, qui ascripsit. sic supravs. 19. 

NOT^ 

301 / nunc] Ironia Rufini. Eat 307 Non te documenta'] Non te 
nunc Stilicho, et ex locis remotis in exempla snperiorum, qui me infellci- 
me tela tor^jueat. Virgilius : ' I, se- ter aggressi sunt, te vetant mihi bel- 
quere Italiam ventis, pete regna per lum inferre ? Eorum clades non fuit 
undas.' tibi documento id non esse tentan- 

302 Dum nos tellus dividat] Sic dum ? 

TuUius iu Catilinam : ' Magno me 309 Vitasse manus] Fotentian^ 
metu liberabis, dummodo inter me fortitudinem. 
atque te murus iutersit.' 



IN RUFINUM LIB. ll. 173 

Tc medio, tantisquc simiil spoliavimus arinis. 310 

Nunc epulas tempus, socii, nunc largra pararc 

Mnnera, donandumquc novis lccjionibus aurum. 

Opportuna meis oritur lux crastina votis. 

Quod nolit. R-^x ipse velit, jubcatque coactus 

In partem mihi rcg^na dari. Continj>at iti uno 015 

Privati fugisse modum, crimenque tyranni. 

Talibus acdamant dictis infame nocentum 
Concilium, qiii pcrpetuis crevcrc rapinis, 
Et quos nna ft\cit Rufino causa sodales, 
Illicitum duxissc nihil. Delicta fuere 320 

et nna exuimus ie tanlis telis. O commilitones, nunc tempus est pra-paraftdi con- 
viria, nu7ic dona profusn, et aurum dandum exerciiibus noris. Dics crastina com- 
moda lucebit meis desiderii^. Impcrator ipse co<;etiir relle, quod nolht, et cnactus 
imperabit parlcm Imperii miki tradi. Continffet niihi uni, et eritasse cnvditionem 
honiiiiis privati, et tainen cvitasse scelus tyranni. Tnrpis catus sontium upplau- 
dit his verbis Itiifini ; soiitiiim, qui evecti sunt /urlis assiduis, et quos causa eadem 
reddit socios liujini, niliil scilicet ptitare vetitum : criniina tornnifuerunt vincula 



' Destructo jiivat orbe mori.' E\ Cod.vct. medius mndo in bonam, modo m 
malam partem snmitiir. Virgil. ' Dum paci medium se ottert.' — 311 epuUs dno 
Vat. socif Vat. pr. sociis Oxon. scc. parate duo Vat. Pric. Pat. Ainbr. sec. 
Exc. Laeti et ed. Parm. parari Vat. sec. et sic legit Hcinsius.^ — 3H Qu<e 
Leid. pr. Oxon. et Ald. Qua Vat. Livin. nolnit Farn. volui Med. tcrt. sub- 
actus Leid. pr. qui et magna exbibet pro regna. — 31.5 in iimnn incert. Heins. 
— 316 domum pio modum Ambr. sec. iiomenqve^lorct. sec. crimenqu^ vel 
nowien^ue Vat. quint. Piit. — 317 fxc/(/»Mf Lov. Farn. j\Ied. qiiart. Var. LL. 
ed. Antv. ucclamat quinqne Vat. Pal. llott. Oisel. nssrntit Leid. pr. accelcrat 
Tbuan. exclamal vel accUtmat Oxon. pr. noccnles niarg. IMorin.— 318 Con- 
scitium Farn. Consilium Rott. Vat. tert. Put. Lov. Pat. nituere Vat. tert. 
Pal. Rott. Med. pr. unus Heins. crevere velruiuere Med. sec. nanis Fiorent. 
— 319 Riifini duo Vat. Tholos. Petav. pr. Rujino vel liufini Oxon. pr. fdcks 
Tbuan. sodales vel sodalis Oxon, pr. — 320 dixisse Vat. pr. m. pr. Pat. Exc. 

NOTiE 

311 Nvnc epulns'] More prionim retnr. 

Principum, qiii initio Imperii, populo 315 Contingat in iino'\ Ego Rufimis 

dabant epulum,et militibus donativa: factus consors Imperii, fugiani nio- 

in quibiis vis tanta fuit, ut milites dum seu conditionem honiinis priva- 

saepius faverent iis qui pecimiosi ti : fugiam etiam sccltis fyranni, nam 

essent et liberales. non invadam imperium, scd Arcadius 

314 Re.v] Imperator Arcadius. ipse, mcis artibus coactus, ilhid mihi 

Coactus'] Magna Rufini bominis ultro committere vidcbitur, sicque 

scelerati coiifidcntia ; qiii, accitis Imperator ero, non Tyrannus. 

Barbaris, speiabat eo se res adductu- 318 Crevere rapinis] Congeslo per 

rnm, ut ipse luiperator Arcadius se- furtum auro cvccti sunt ad houorcs, 

ipsuui imperii facere cousortem coge- quos a Rulino cmeraut. 



174 CL. CLAUDIANI V. 

Nexus amicitia3 ; jam jam connubia Ifeti 
Despondent aliena sibi, frustraque vicissim 
Promittunt, quas quisque petat, quas devoret urbes. 

Coeperat humanos alto sopire labores 
Nox gremio, pigrasque sopor diffuderat alas. 325 

llle, diu curis animum stimulantibus aegrum, 
Labitur in somnos, Vix toto corde quierat : 
Ecce videt diras alludere protinus umbras, 
Quas dedit ipse neci : quarum, quge clarior, una 
Visa loqui : Pro ! surge toro : quid plurima volvis 330 
Anxius ? haec requiem rebus finemque labori 

cmicitice : jamjam htlares poUicentur sibi uxores alienas, et spondent incassum sibi 
invicemoppida, qua unnsquisque poscat, quce lielluetur. Nox inceperat soporare 
curas hominum in sinu profundo, et somyius sparserat pennas pigras. Ille Kufinus 
cadit in soporem, ob solicitudincs angentes dudum mentem inquietam, Vix requie- 
rerat omni pectore, ecce statim cernit secum ludere Umbras funestas, quas ipse 
tradidit morti ; quarum una qucB splcndidior, visa est sic ajfari illuni : Pro ! 
cxsurge lecto : quare solicitus cogitas multa'/ Hac dies hnpositura est Jinem, et 



Voss. et ed. Vicet. fuenmt Piic. funesta tacere pio eo est in Exc. Lucens. 
■rec. — 321 nam jam Exc. Laeti. jamque ct Exc. Luccns. sec. conubia Exc. 
Gevait. lecti Vat. pr. Leid. pr. Tiiuan. Med. sec. m. pr. Ueti vel lecti Pric. 
— 322 despo7isant Farn.— 323 Proviittit V^ar. LL. ed. Antv. qute quisque 
Exc. Luceus. sec. devorat Tholos. — 325 nigrasque Pal. ita Gesner. et Bip. 
7:igrasque vel ptgrasque Vat. pr. soror Med. sec. m. pr. — 326 a curis lib. Barth. 
stimidanfibus Vat. pr. simulantibus Vat. tert. famulantihus Exc. Voss, trger 
Vat, pr. item Livin. et ed. Parm. cegrum triginta Codd. Exc. Gevart. et Ald. 
(Egre Leid. pr. lib. Barth. crger vel agrmn Floreiit. crgre vel cegrum Vat. sec. 
iinimam cegram^led. quart. — 327 somnos vel somnu;n Oisel. vix vel ftr Reg. 
Oxon. pr. vir Leid. quievil Moret. sec. — 328 duras Vat. quart. item Med. 
Oisel. Reg. Thnan. Mazar. Ambr. et Leid. pr. Moret. sec. et tres Petav. 
Uras vel duras Oxon. pr. illudere tres Vat. et Ambr. tert. fortiter umbras 
Pric. — 329 scevior Pal. Med. pr. unus Heius. clarior vel elalior Bonon. prcc- 
clarior Moret. sec— 330 Visa loco Pal. pro surge Vat. pr. Farn. — 331 requies 
Ambr. tert. dolori Ambr. pr. timori Lucens. laboris Pal. Put. laborum Ambr. 

NOTyE 

320 Illicitum'] Vm causa facit eos randas ; frustra, inquam, nam Rufi- 
sGcios hac in re, quod uihil illicitum nus niox est mactandus. 

omnes putent. 325 Nox'] Nocti datur currus, 

321 Nexus amiciticB] Ipsa crimina bigze, gremium, alae, et ' molles sua- 
eos reddidei unt amicos : ut enim ' lu- sura papavera somnos.' 

pus cito lupuni,' sic ' latro cito latro- 328 AUudere'] Secum ludere, se- 

ncm' agnoscit. cum blandiri ; id quod erat signum 

323 Promittwit] Frustra sibi invi- eum mox inter umbras futurum. 

cem poUiccntur urbcs, quaa quis pe- Umbras qmis dedit ipst neci] Um- 

tat ad eas consumendas atque devo- bras corum quos interfecit. 



IN RUFINUM LIB. II. 175 

Allatura dics: omni jam plcbc rcdibis 

Altior, et laeti manibus portabero vulgi. 

Jlas canit ambages. Occulto iallitur ille 

Omine, nec capitis scniit pra^sagia fixi. 305 

Jam sunnnum radiis stringebal Lucifcr Iloemura, 

Festinamque rotam solito properantior urget, 

Tandem Rufini ^isurus funera, Titan. 

Prosiluit stratis, dcnsitquc capacia turbae 

Atria regitico jussit splendere paratu, 340 

Exceptura dapes : et, quod post vota daretur, 

Inscribi propriis aurum fatale liguris. 

quietem rebus omnibiis, atque opcri t»io : mox tu excelsior toto populo reverteris, 
et fereris mambns mulliludinis gaudentis. Umbra pradicit lias ambiguitates. 
IUe Rufiims decipitur prcsao^io iucoi^nito, neque praridet hvcc. esse siffnacapitis ^ni 
figendi. Jam Plwsphorus illuJitralHit radiis partcm supremum Humi moiitis, 
et Sol suo more relocior impcllit rotas celircs, aspecturus tandem mortem Rufini. 
Hic exsiluit ex Ucto, el imperuvit Aulam capacemmas^na mtdtitudinisfulgescere 
upparatu rcguti, ad cpulas recipiendas : ct imperavit aurum funestum signari sua 
imagine, ut dislribueretur militibus, post desideria explicata. Jpse jam turgens 



scc. Med. qnait. — 332 Collutura pro Adlatura Tluian. — 333 lcetis Pal. Thiian. 
Floreat. itPinduo iMetl. vulgi /n. p. lctti Bonon. Oxon. sec— 334 occulato 
marg. Morin. — 335 ncc c. scntit p. fixi vet. Gyr. Put. Reg. Ambr. pr. itcin 
Oxon. et Leiil. pr. Exc. Luceus. sec. non Ald. fixi p. scnsit quatisor Vat. 
Pal. Fain. Rott. scntit Pric. Oisel. Med. sec. Pat. Tuuaii. Petav. pr. Vat. 
Livin. et Akl. scnsit Vat. pr. scnsit vel sentit Florent. dici Vat. pr. m. sec. 
item Livin. diri vel^xiVat. pr. m. pr. diri marg. I^ingr. — 330 tangelat 
Lncifer Mazar. Ambr. sec. Exc. Cod. Rbem. Hccmum Var. LL. ed. Antv. 

Oitam coDJiciebat Heinsiiis. — 337 Festitiusque INIoret. scc. m. sec. propcrantius 

Var. LL. ed. Aiitv.— 338 i?«/Hi risKru.s Vat. Livin. visurus /?«/. Vat. tert. 

Rott. Oi>eI. Florent. Mcd. sec. Pat. Mazar. Ambr. scc. ct Ald. fiumina pro 
funera Var. LL. ed. Antv. editiones priscai plenain babent intcrpunctio- 

ncm post urgce, nullam post Titan: ita Ge.-n. et Bip.-^339 Prosiluit quatuor 

Vat. Pal. Farn. Prosiliit Vat. scc. Reg. Mazar. Oxon. pr. Leid. pr. Ambros. 

fccc. et ^lorct. Desiluit Pric. Rott. Oiscl. Exc. Lucens. stc. turmce Ambr. sec. 

— 340 mirifico Lfid. pr. peiactu Leid. sec. m. pr. qui et dies pro dapes cxhibet. 

— 342 Insculpi Vat. pr. vet. Oyr. Exc. Lucens. sec— 313 salutatum Exc. Lj- 

NOTiE 

333 Altior] Ex Artemidoro tamen errat 

id somniantibus diadcma portenditijr. 33G Hccmum] Ha;mus vel ^mus 

33.5 Nec capitis sentit prasagiufixi] mons est inter Thraciara et Thessa- 

Nou praevidet Rufiuus sibi mox caput liam. 

amputandum e.ssc, idque lancea affix- 341 Post vota darctur] Ut po8t de- 

um a laetis Stilichouis militibus esse siderium ex|)ktum, lioc est, post pos- 

circumfereiuliim : non, inquam, pra^- sessam partcm iniperii, quani votis 

videt ; sed dum sein somnis videt al- omnibus expetebat, daretur aurum 

tiorem, putat se evectum iii ad soli- militibus. 

um principum : sicque infeliciter ab- 342 Inscribi aicrum fatale] Jussit 



176 CL. CLAUDIANI V. 

Ipse saliitatum reduces post prfelia turmas 

Jam rcijale tumens, et principe celsior, ibat, 

Collaque fcemineo jactabat mollia gestu, 345 

Impcrii certus : tcgeret ceu purpura dudura 

Corpus, et ambirent ardentes tempora gemmse. 

Urbis ab angusto tractu, qua vergit in Austrum, 
Planities vicina patet : nam cetera Pontus 
Circuit, exiguo dirimi se tramite passus. 350 

Hic ultrix acies, ornatu fulgida Martis, 

regali ir.ore, et elalior principe incedebat sulutaturvs exercitum redeuntem post 
hella; et sibi promittens certo regnum, agitabat cervicem effcemiuatam more mu- 
lierum : quasi purpura jampridem vestirct corpus snura, el lapilli splendcntes cinge- 
rent caput >-nam. A parte arcta urbis Constautinopolis qua tendit versus meri- 
diem, pJanities finitima porrigitur : mare enim sinens se separari purvo Umite, 
cingit reliqua. In hac planilie exercitus tindex splendens insignibus Martis, ex- 



rens. pr. salutantum LeiJ. sec. Med. quart. et ed. Vicet. turbas Thuan. — 344 
celsior vel scevior Med. sec. Vat. tcrt. — 345 jactabat qnatnor Vat. totidem 
Med. tres Pet. diiOjOxon. et Leid. Pal. Pric. Reg. Put. Ald. et Var. LL. ed. 
Antv. niarg. Isingr. gestabat Vat. sec. Farn. Thiian. Florent. Mazar. JNIoret. 
sec. ed. Parni. et Vicet. solvebat Esc. Lurens. sec. jactabat vel gestubat Rott. 
Oisel. — 346 cui Mazar. nudum iMed. pr. unus Heins. Exc. Pat. rec. ed. Vicet. 
Colin. nundum ed. Parm. nudum Vat. sec. Pal. tutum Anibr. pr. et Sched. 
Gud. Claver. marg. Isingr. dudum vel numdum Exc. Laeti. tegit et pro tegcret 
Var. LL. ed. Antv. — 347 ardentes amhirent Vat. pr. Exc. Lucens. seo. ambi- 
rent ardentes viginti alii, Exc. Gevart. ed. Parni. et Vicct. ambirent regales 
vel ardentes JMed. quart. tempora Vat. Liviu. corpora vel tempora Moret. sec. 
— 348 qua Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. quo Tholos. qutr incert. Heins. Ald. 
ed. Parni. Colin. et Vicet. verlit Vat. pr. m. pr. ad Atistrum Rott. jMed. sec. 
Fiorent. — 349 patri pro patet Med. quart. — 350 exiguo Exc. Lucens. sec. an- 
gusto Exc. Lseti. eximio Exc. Pat. rec. ed. Viret. qwas i^tdirimit.Iimite Pric. 
vet. Gyr. Exc. Lucens. sec- — 351 ultrix vel cultrix Exc. Lapti. fulgida Lov. 
lucida Reg. Ambr. pr. Oxon. pr. Vat. Liviu. Sched. Gud. lucida vel fulgida 
Vat. pr. lurida et lucida libri Barth./t')T< Vat. pr. Rott. duo Anibr. ed. Parm. 
Martis triginta alii, Sched. Gud. Aid. et Var, LL. cd. Antv. ferri vel Martis 

NOT.E 

Jlufinus auruni funestum sibi futurum Purpura^ Haec Reguni est ac Prin- 

signari sua imagine, qaasi jam esset cipnni. 

Imperator. Unde patet qnanta fuerit 347 Ardentes gemmce'] Diadema 

potentia Rufiiii, qni Imperatoium genimis ardentibus distinctum. 

more epuJMm populo, militibus ex 348 Urbis] Constantinopolis, quas 

auro sua imagine signato donativum sita est ad Bosporuni Thracinm,Pro- 

indicebat. pontidem, et Pontuni Euxinum, a 

343 Sahttatum] Imperatores salu- quibus alhiitur. 

tabant legiones ex bello redeuntes. 350 E.viguo tramitc] Qni dicitur, 

340 Imperii certus] Virgilius de Bosporus Thracius, quo arctatur mare. 

yEnea, ' jam certus euudi.' 351 Ulirix acies] Quia niox pfjenas 



IN RUPINUM MB. II. 177 

Explicnit cunoos. IVditcs iu parte sinistia 

Consistnnt : c(piites illinc poscentia cursum 

Ora relnctantur pressis sedare lupatis. 

Hinc alii sannnn crislalo vertice nntant, 355 

Et treniulos lunneris jiaudcut vibrare colores, 

Quos opcrit rormatque chalybs. Conjuncta per artem 

Flexilis inductis aninuitur lamina mcmbris, 

Horribilis visu. Credas simnlacra nioveri 

Ferrea, co<:fnatoque viros spirare metallo. 360 

Par vestitus equis: ferrata iVonte minantur, 

tendit catervas: pcdites stnnt in lutere sinistro: equites aliu parte conanfur coercera 
habniis cnmpressis ura C(|U(>riiin jictcniium cursiiiit. Inile cetcri contiiliiint liorrir 
biliter capila cristatu, it lulantur morere colores iremnite'' iii hunnris; ijuos fer- 
runi teg^it, ac veliit efformat. Lamina flexibilisjuncla per induslriam, (jiiasi ani- 
matur ab inducto corpore ; estqne terribilis asptctu: pules slnluas ex ferro ince- 
derty et viros vivere metallo cogiiato. Similis habitus est equis: minitaulur capitt 



Florent. Tliolos. — 353 Cnnstituit Piic. illinc equites Moret. sec. illic Med. 
tert. Mazar. Tliolos. Anihr. pr. Petav. tert. Oxon. et Leid. diio, Exc. Ge- 
vart. itein Lvicens. sec. apposito -f- signo, «piod indicio est, vetereni lect. 
esse abrasam aut interpolatani. illinc tres Vat. Pal. Farn. Pric. Wott. pa- 
rentia pro poscentia 'Ihuan. — 354 reluctantiim Pric. sudare pro sedare N'at. pr. 
m. pr. sudure Isincr. fudare iib. Bartli. — 3.55 Hinc Vat. pr. 1' arii. et Vat. Li- 
vin. Uac Anibr. scc. Hic viginti alii, Exc. Gevart. et Luccns. pr. itein ed. 
Vicet. Parin. Ald. Colin. ita Gesner. Bip. se unde pro sttri/m Med. quart. 
senium Pal. Vicet. nudato reriice Rott. nudato vel cristato i\led. sec. 7nutant 
ed. Vicet. 7nicant Fain. nudani vel mulant Lov. — 356 liumero INIed. tcrt. gaudet 
Pal. — ial formatque \ii\ firmaique Hqs,. O\o\\. pr. cowridrt pro conjuncta Jl.\c. 
Lucens. pr. uiide Hcinsiiis coiijiciebat convincia. artcs INIcd. pr. a ih. pr. 
ar<«5 Tholos. — 358 indutis l'al. Vat. pr. iii. sec. Aiiii)r. ser. iutinclis \e.\ in- 
t/udis Vat. tcrt. /i(im«<ur Tlman. Mazar. Pal. Rott. Florent. diio IMcd. Pric. 
m. pr. Anibr. sec. m. pr. E.\c. LaHi et ed. Parm. /ww/nrt/Hr Leid. sec. ani- 
matur octodecim alii, Exc. Gevart. Lucens. sec. Var. LL. ed. Aiitv. inarg. 
Isingr. et ed. Vicet. hnmatur vel aniinaiur dno Vat. L(Md. sec. pro var. lect. 
kamalur \i-\ aminaiur \M. umI. Heinsiii> ad leclioiieiii nnimaiur coiifirinan- 
dam ascrip-crat lociini cx Niipt. Moiior. vs. LSS. ' siibitis aiiiiiiaiitiir tVoiidi- 
biis hasti».'- 359 Horribili Mcd. tert — 3(j() counatosque Fain. Mazar. Moret. 
jir. Ald.— 3(jl ferrati F.xc. La ti.— 3G2 movcnt ties Vat. Pal. Fain. Pric. 

NOTiE 
sumtura a Rufino: ornatu fulgida laminee tVrreae qiiibns vcstitl .sunt, 
tJartis, id e.st, arinis instiiicia, vd videantur esse animata' ip>o attactu 
instriictii suis ordimbns. ineinbroruih uniiiscujiisqne iiiiitis. 

3S^ SiPtumnulani] .Milites iiiitan- 300 .yetnllo cognnto] Unde formati 

do, sen moveiKlo capita crislis fnl- siint atque ta< li. Ovidiii> : ' Sive 
gentia, vidditur osteidere nescio recens tcllns, sediictaqiic iiti|ier ab 
quam sapvitiain iiiiitarem. alto ,'LUiere, co;:nati ictincbat semi- 

357 Quos opcrit, fiirmatque] Qiiasi ua Coeli.' Cognnli Cali. id est, ex 
jlli non soluiii tecti sint, sed torinati, quo educta ct scparata erat. 
atque facii ex ferro, adeo ut ipsai 3Cl I'ar vestitus equis] Fcrreus 
Delt)h. et Var. Clas. Claud. M 



1T8 CL. CLAUDIANI V. 

Feiratosque levant securi vulneris armos. 

Diviso stiit quisque loco. Metuenda voluptas 

Cernenti, pulchcrque timor ; spirisque remissis 

Mansuescunt varii vento cessaute dracones. 365 

Augustus vcneranda prior vexilla salutat. 

Rufiuus sequitur, quo fallere cuncta solebat 

Callidus aftatu, devotaque brachia laudat 

Nomine quemque vocans : natosque patresque reversis 

Nuntiat incolumes. lUi, dum plurima ticto 370 

Certatim sermone petunt, extendere longos 

ferrato, et ridcntes pUtgam, attollunt hitmei-osferratos. Unusqidsque stat inloco 
geparato: delectatio vst fonimhinda videiiti,et jucundufimetus ; ac Jlexihus laxatis, 
serpentes diversi mitescunt, ventis quiescentibus. Imperator primus salutat signa 
venerabilia: Rujinus sequitur, quo ulloquio ipse versutus consuecerat dccipere 
omnes, et commendat manus militum se devoventium, appellans unumquemque suo 
nomine : atque annuntiat twiliUhnii reducibus eonim pntres et filios esse salcos. 
Illi milites, dum poscunt certatim multa verbisfictis, accingunt porrigere pone cir- 



Oisel. levant duo Vat. Rott. Med. sec. Pat. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. le- 
vant vel movent Florent. Heinsius ascripserat locum ex Bel. Get. vs. 51. ' Se- 
curas jam Roma levat trancinillior arces.' artus Moret. pr. Pric. m. pr. annos 
Thuan. — 363 Etjusso Pat. Rott. et Exc. Pat. rec. m. sec. Vicet. Parm. Ald. 
Isingr. Colin. nnde Heinsins legebat Ut jusso. Et jusso vel Diviso Vat. tert. 
Thuan. Florent. Diciso vel Dimenso Vat. pr. Diviso reliqui tere omnes. Exc. 
Gevart. Lucens. sec. Var. LL. ed. Antv. et Sched. Gnd. melu pro loco Med. 
tert. — 364 CmieHriiTholos. Lov. Farn. Pric. Petav. pr. m. pr. Cernendi vel 
Cernenti duo Vat. Med. quart. revtdsis Ambr. pr. revisis Med- quart. 
revulsis vel remissis Moret. sec. — 365 leones pro dracones Vat. sec. — 
366 Arcadius marg. Isingr. ed. Claver. prius Moret. sec. — 367 qui qua- 
tuor Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. quo Vat. Livin. Petav. sec. m. s. 
Barth. quo vel qui Vat. pr. — 369 vocat Vat. pr. vet. Gyr. Vat. Livin. 
Exc. Lucens. sec. natos patresque JMoret. sec. duo Vat. natosque Exc. Lu- 
cens. sec. notosque Vat. tert. m. pr. Florent. Ald. ed. Parin. et Vicet. 
natumque patremque Pal. Med. pr. reversus Thuan.— 371 extendere vet. Gyr. 
Exc. Lucens. sec. intcndere decem alii. longo Vat. tert. duo Med. Petav. 

NOT^ 

scilicet, et contextus ex laniinis fer- 369 Nomine quemque vocans} More 

reis. summorum Iniperatorum : sic Cyrus, 

36S Metuenda vohtptasl Dnlce erat sic Alexander et alii sese gerebant, 

sic videre et milites et equos cata- ad milites sibi conciliandos. 

phractos, seu lamiuis ferreis tectos, 371 Extendere longosJii'Xus~\Milites 

sed et simul nescio quid in illo appa- cceperunt longo flexu sese m orbem 

ratu formidandum apparebat. curvare, moxque alas explicatas in 

365 Dracones] In vexillis picti. unum conjungere, ac sic Rufinnm de 

366 Augustus] Imperator Arca- sceptro, non de periculo cogitanteni, 
dius salutat vexilla j deinde Rufinus circumvenire. 

idem facit. 



IN RUFINUM LIH. II. 179 

A tergo flexus, insperatoque suprema 

Circuitu sociare parant. Decrcscere campus 

Incipit, et clypeis in se redeuntia jnnctis 

Curvo paulatim sinuantur cornua ductu. 375 

Sic ligat imuKMisa virides indas^ine saltus 

Venator : sic attonitos ad littora pisces 

^quoreus populator agit, rarosque plagarura 

Contrahit anfractus, ct liiantes colligit oras. 

Excludunt alios: cin<^i se tervidus ille 380 

Nescit adhuc, graviterque apprensa veste morantem 

Increput Augustiun : scandat sublime tribunal : 

Participem sceptri, socium declaret honoris. 

cuitus longn^, ct ct>tijun!^ire ullima agmiiia gyro ine.rjycclato : spatinm campi 
coejiit rideri minus, et alw rererteutes in se scutis conjunctis coeunt sensim trnclu 
curro. Iln rcnalor cingit nemora ririduntia ntibusmaximis: ila prcedator marinus 
impellit ad littora pisces ubstupefactns, et congregat raros circuitus retivm, et com- 
plicut fornmina dehiscentia. Militvs arcent ceteros: ille ardens Hiifiniis ignorat 
adliuc se cii-cumveniri, et apprensa veste, valde objurgnt Imperatorem, iit sci- 
licet consccndat Iribimal excelsum, et denuntiet ipsum Rufinuin consortem //»- 



sec. Exc. Laeti. — 372 flexus vet. Gyr. Exc. Lncens. sec. amplexns quinque 
Vat. Pal. FarD. Piic. Rott. Oisel. insperntuque Farn. — 373 putnnt pio parant 
Vat. teit. m. pr. — 374 r/nc/j« Med. quart.— 376 inmenso Rled. tert. Lov. Mo- 
ret. sec. inmcr^a Exc. Gevart. immissa Venetos niar^'. Isingr. et Marcil. 
Heinsius ex v. cod. inmissa legit, et reniittit lectoreni ad ea, qiiae dixit ad 
Cons. INIall. Tlieod. vs. 332. 'Stagnaque rcmigibus spiinieiit iiiniissa canoris.' 
saltus duo Vat. vet. Gyr. Mazar. Pat. Florent. Med. scc. Vat. Livin. Exc. 
Liicens. sec. Var. LL. ed. Antv. silfus tres Vat. diio Oxon. et Leid. Pal. Farn. 
Pric. saltus vel silvas Put. Rott. — 379 hiantcs oras vel hiantia ora Reg. OxoH. 
sec. nuilta desunt liic in Leid. sec, — 380 Excludit Farn. Excludilque Bonon. 
angi \'at. quint. perfdus Rcg. — 381 gTaii/<?r, sine copiila, Farn. Florent. Med. 
sec. comprensa veste Tliuan. deprensa Rott. appressa Mazar. Petav. sec. Exc. 
Voss. morantesXdt. qiiart. movcnlem Ainbr. sec. Arcadiuni iiiarg. Isingr.— 
382 scandit vel scandat Oxon. pr.— 383 Participem et Vat. qiiint. socium scep- 
tri duo Vat. declamct Tliuau. declartt vel dcclarat Reg. Oxon. pr. — 384 enses 

NOTyE 

373 Decresccre'] Campus coliortibus tur, ut cuni Principe renianeat iii 

explicatis ccepit videri niinor. medio solus Riifinus, ciii inactando 

376 Sic ligat, ^c.] Ut venator cin- parabatiir ista tragocdia : sicqiie eos, 

git sylvas retibiis ad capiendain fe- qui circa ipsiim eraiit, exclndunt, in- 

ram : sic milites cingunt agminibus star piscatoris, qiii pisciciilos cmittit, 

s\tis Rufinum, iit eum capiant. quo praedam aliquain opimiorem re- 

378 Plagarum anfractas] Impares tineat. 

retium cavitates, et variis ambagibus 381 Apprensa veste] More antiquo 

implicatas. urgentiiim. 

380 Excludunt alios] Tandem cir- 382 Tribunal] Ligneiim, in quo so- 

culus ille miiitum tam arcte claudi- liura aureuoi imponebatur. 



180 CL. CLAUDIANI V. 

Cum subito stringunt gladios, vox desuper ingens 

Infremuit : Nobis etiam, deterrimc, nobis 385 

Sperasti famulas imponere possc catenas ? 

Unde redi nescis ? patiarne audire satelles, 

Qui leges aliis, libertatemque reduxi ? 

Bis domitum civile nefas : bis rupimus Alpes. 

Tot nos bella docent nuUi servire tyranuo. 390 

Diriguit. Spes nulla fugaj : seges undique ferri 

Circumfusa micat : dextra losvaque revinctus 

Haesit, et ensiferas stupuit mucrone corona^. 

Ut fera, quae montes nuper dimisit avitos, 

perii, consortem dignitatis: cum statim nudanl enses. Vox tnagna ■praterea 
insonuit : Tii etiam nobis, Rufiiie pessimi', credidisti te posse injicere nohis 
vincula servilia 1 ignoras unde reversus smn ? an sinnm appellari satelles, ego 
qui dedi legcs aliis, et restitui libertatem 1 Uellum civile bis a me supcratnyn 
est : bis fregimus claustra Alpium. Tot praiia nos edocent milti famvlari Ty- 
ranno. Rufinus cohorruit : nulla est spes effugii : multiludo telorum undiijue circum- 
jecta fulget : a dextra, et a sinistra ligatus constit it, atque obstupefactus est cuspidibus 
catervce armata;. Quemadmodum bestia, qua nvper reliquit colles patrios, et expul- 



Pric. — 385 deterrime vel teterrime Vat. quint. teterrime Gesn. et Bip. — 386 
cohortes pro catenas Med. sec. m. pr. — 387 redii Vat. pr. Rott. Oisel. Put, 
Reg. Lov. Bonon. duo Petav. nescis, siiie nota mterrogationis, Exc. Gevart. 
patiorne Med. quart. redire pro audire Tholos. — 388 ulins Reg. Leid. pr. 
Vat. sec. in. pr. — 389 domui Vat. pr. a ni. sec. Oxon. pr. Mazar. Thuan. et 
Vat. Livin. domui\e\ domitum Florent. civileve\ servileY at. tt-rt. rumpimus Rpg. 
Pal. Med. quart. — 391 Deriguit Vat. pr. m. pr. fati Vat. quart. — 392 nitit 
pro micat Oxon. pr. reductus pro revinctus Pal. Med. pr. quod plartre visnm 
Heinsio, qiii ascripserat. sic alibi, ' intra clanstra reductus.' — 393 instatitis 
stupuit Bonon. — 394 rnontes nuper Oxon. pr. Ald. et ed. Vicet. nuper montes 
decem alii. amisit Pric. Med. qnart. dimisit vel amisit duo Vat. Put. Petav. 
et Aniln-. sec. ed. Parni. dimisit reliqni fere onines, Exc. Cod. Rhenj. Gevart. 
et Lucens. sec. Var. LL. ed. Antv. Ald. et Vicet. ad firniandaui lectionem 
amisil Heinsius sequenti.i ascripserat: amittere pro dimittere veteres dice- 
bant, Plaut. Mostcll. ' Quoin me amisisti vix a te viviim moito.' Terf iit.Phoim. 
Act. III. Sc. 2. ' Nam neque quo pacto a nic amittani, neque ut retineam scio.' 
Heant. Act. iii. Sc. 1. ' prius pecimiam oninem, quam ahs te amittas filinm.' 
Hzec Scioppius Suspect. Lect. Lib. iv. Ep. 15. qui Donatnm citat ad nltimum 

NOT^ 

386 Famulas catenasl Quales fa- Maxinnis et Eugenius oppressi sunt 
mulis, servis, captivis injiciuntur. a Tlieodosio, sed socio Stilichone. 

387 Vnde redi, nescis] Nescis ex Bisrupimus Alpes] Sicque plus fe- 
qua regione » go miles redeam ? ex cimus «piam Anuibal, qui Alpes se- 
regione ^cilicet Honorii et StiiicliD- mel tiajecit. 

nis, qiii viri fortts. 391 Diriguit] Rufiiius totis artubus 

389 Bis domitum civile nefas] Ex- perhorruit, atque concreto in venis 

tinximus duo belia civilia, quibus sanguiuc, lapidis instar obrigtiit. 



IN RUFINUM LIH. II. 181 

Altorumque exul ncmorum damnatur arena^ 395 

Muncribus, commota riiit: vir murmurc contra 

Hor!;itur, nixusqiH' gonu veinibuUv teuilit. 

IUa pavet strepitus, cuneosque erecta theatri 

Respicit, et tanti miralur sibila vulgi. 

Unus per medios audendi pronior ensc 400 

Prosilit exerto, dictisque et vulnere torvus. 

sa rx sylris cxcelsis, condemnatur ad hulos Ciici, c.rciiata irruit ; contra vir hes- 
tiarius itr^ct iUain clainore, et innixus genn opponit hastain. llla metuit murmur, 
et elata aspicit cnnsessnm thealri, atque ohstupescit clamores tanta multitudinis. 
Unus proclicior ad audendum, per medios irruit jitadio districto, et terribilis cerbis 



locuni, cnm Donati in Heant. commentaria non cxtent. — 395 exilit pro exsul 
Meti. qiiai t. jugum iil>. liaitli.— 390 3!imerihus Fat. 'Iliolos. diio Aiiibr. od. 
Parni. Isinsr. Ues, Lu^nlun. Vulncribus di;o Vat. rarn. Mcd. sec. Thnan. 
Moret. sec. Mazar. Var. LL. ed. Antv. ni. pr. Virel. et Colin. Vcrberibus tres 
Vat. diio Med. et Petav. Keg. IJonon. Anibr. sic. Pal. Piit. uniis Uiins. Leid. 
pr. Oxon. sec. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. itein Gevart. Muneribus vel 
Vulneribus Lovan. Moret. pr. Med. terf. Verberibus vel Muneribus Oisel. Pe- 
tav. pr. incert. Heins. Munerihus, vel Verberibus vel Vulneribus Pric. Mune- 
ribus probare visus Heinsius, qui virum de venatore capit, ideoque ascripsit 
locum Ausonii Epigr. ii. ' Odere quae saevo nescit fera saucia ferro, Armati- 
que urget tela criienta viri.' idcm et vector vocabatur. vid. Salmas. ad Histor. 
Aug. .-)cript. p. 258. Tom. n. p. 226. Noster Paneg. in Cons. Mail. vs. 294. 
' Audaces iegat ipsa viros, qni colla ferarum Arte ligent, certoqne premant 
venabula nisu.' Heinsius ad ed. Lugd. 15.5L convicta cod. DeU. furit Med. 
tert. vix Pat. Vat. pr. m. sec. Exc. Pat. rec— 397 iiisusque Floreut.— 398 
ttrepitu Med. quart. erepta Florent.— 399 Respicit Vat. sec. m. pr. Mazar. 
Exc. Liicens. sec. vet. Gyr. Dcspicit duo Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. 
Aspicit Pat. duo Vat. Respicit vel Despicit Vat. pr.— 400 promtior Pat.— 
401 exserto Lov. Moret. sec. Exc. Gevart. Lucens. sec. Sched. Gud. et Var. 
LL. ed. Antv. m. sec. extento Thiiaii. ereclo diio Vat. Pal. Mcd. sec. Ald. 
Parm. et Vicet. erecto vel exserto Vat. tert. erepto vel exserto Fiorcnt. dictis 
Farn. Med. tert. soevus Vat. sec. lumine torvus Pat. .'^ld. Vien. niarg. 

NOT^ 

394 Montes avitos'] Montes, in qui- idoneas vir bestiarius, qui bestiis cn- 
bns avi ipsins stabulaijant. Avus randis prsppositus est, opponit, et sic 
transfertur ad feras in boc loco. Vii- hortatiir, urgelque ingredi in circum: 
giiius de tauro victo fugiente : ' Et ita et milites urgent Kiifiiium ingredi 
stahula aspectans regnis excessit casses paratos. 

avitis.' 398 Cuneos] Ita theatrum erat dis- 

395 £xi</] Quia fcra invita expel- positum, suos ut haberet cuneos, seu 
lituF ex sylvis patriis. sua latera in speiiem cuntorum coin- 

396 Muneribus] Lndis, qui vocan- parata. Virgilius : ' Cuneosque Ihe- 
tur Munera, «piia dantur popiilo. Ci- atri.' 

cero: ' Magnificentia popularium 'lOQ Attdendi pronior] Wicitur pro- 

Munerum.' Alii legiint, ^reMf/- rer- nusad \e\ in/errum: pronm paci: et 

beribua. pronior uudendi, ut iu hoc loco. 

397 Vcntdntla] Hastas venaloribus 401 Lumine] Alii legunt, Vulnere, 



182 CL. CLAUDIANI V. 

llac pctit, hac Stilichon, qucm jactas pellere, dextra 

Te ferit : hoc abscns invadit viscera ferro. 

Sic latur, meritoque iatus transverberat ictu. 

Felix illa manus, talem quae prima cruorem 405 

Hauserit, et fessi poenam libaverit orbis. 

Mox omnes fodiunt hastis, artusque trementes 

Dilaniant. Uno tot corpore pila tepescunt : 

Et non infecto puduit mucrone reverti. 

Hi vuitus avidos, et adlmc spirantia vellunt 410 

et oculis, ait : Stilicho, quem venditas te ejicere, hac manu invadit te, /wc percutit 
te: oppugnat pcctus tanmhocense, Wcet ahsens. Ita loquitur, et tvajicit latus 
Riifini digno vulnere. Fortunata est illa dextera, quce priina effuderit talem san- 
guinem, et attigerit supplicium mundi fatigati. Statim cuncti trunsjigunt Rufi- 
num cuspidibus, et lacerant mcmbra palpitantia : tot tela calescunt in unn corpore, 
ac inuluit illos redire gladio non cruentuto. Hi avellunt os acarum, et oculos adhuc 



torvis Thiian. — 402 Hac petit Leid. pr. Apetit Oisel. Farn. Appctit quatuor 
\'at. Pal. Pric. Rott. appetit heu Isingr. niarg. Impetit Vat. pr. Med. quart. 
Bonon. Anibr. et Oxon. sec. Petav. tert. Var. LL. ed. Antv, Hac petit vel 
Impetit Put. Hunc Pal. IVIed. pr. ac Stilico Moret. pr. Stilico Vat. sec. Stili- 
chon Exc. Lani. Stilicon Petav. pr. hic absens Vat. tert. Med. sec. hac PaL 
Med. pr. pectora Farn. — 404 Sic/atur viginti Codd. Exc. Gevart. et Lucens. 
sec. fatus Vat. tert. et ed. Parm. meritnque Farn. meritumque vel mcritoque 
Vat. pr. Med. iteni Oxon. sec. meritumque reliqui fere omnes, Exc. Gevart. 
Lucens. pr. marg. Isingr. et Var. LL. e(t. Antv. ense Pal. Med. pr. Sclied. 
Gnd. ictu vel ense Ambr. pr. — 406 pcenam fessi Tholos. Exc. Laeti. fessi poenam 
Pric. livaverit Exc. Lucens. sec. liluverit \\b. Barth. libraverii quinque Vat. 
PaL Farn. liberaverit marg. Marcil. lihaverit Tinian. Rott. et .4ld. Pric. m. 
sec. — 407 una fodiunt Vat. sec. laniaut Oi»el. ^NIazar. Exc. Cod. Rhem. la- 
niant weXfodiunt Vat. pr. et tert. tremetites E\c. Lvi ti et Lucens. sec. nefan- 
dos Thnan. Moret. sec. ed. Vicet. trcmentes vel nefandos Vat. pr. Ambr. pr. 
Farn. Pric. Exc. Pat. rec. — 408 dilaniant anibo Moret. dilacerunt Pat. Vat. 
Livin. Exc. Cod. Rhem. tela duo Vat. Pal. Pric. Puhn. Oisel. Florent. Pnt. 
Mazar. Pat. duo Med. duo Ambr. Exc. Gevart. Sclied. Gud. pila vel tela 
Rott.— 409 infesto Claver. — 410 rabidos vultus vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. — 

NOTiE 

idest, terribilis, quod vulnus cogita- in inferis mox poenas majores daturus 

ret inferre : vel, fi/io cttos, afxa ipyov, est. Vel, libaveril, id est, degusta- 

simul dictum, simulfactum: simul mi- verit, quasi fruatur pcena ac supplicio 

natur, simnl vulnerat. Rtifini. 

402 Hac petif] Virgilius : ' Pallas 408 Pila} Tela Romanorum pro- 

te hor vulneie, Pallas Immolat.' pria. Lncanus : ' Et pila minantia 

406 Focnam Uhaverit] Leviler atti- pilis,' de bello civili. 

gerit pceiiaiii Rufino debitam ab orbe 410 Vultus avidos^ Spirantes ad- 

universo fesso atque oppresso : levi- huc avaritiatn. 
ter, inquam, attigerit; nam Rafinus 



IN RUFINUM LIB. II. 183 

Luminfi : triincatos alii rapucre laccrlos. 

Amputat iile pcdcs, liumcriim quatit ille solutis 

Ncxibiis : hic tVacti rcsccat curvamina dorsi. 

Hic jecur, hic cordis tibras, hic paudit anhelas 

Pulmonis httcbras. Spatium non invcnit ira. 415 

Ncc locus cst odiis. Consumto funcre vix tum 

Deseritur, sparsumque pcrit per tela cadaver. 

Sic mons Aonius rubuit, cum Pcnthca lerrent 

Mamades, aul subito mutatum Actajona cornu 

vhentes: alii ahstuleruiit brachia ampufata: ille ahscindit pedes, ille dcjicit humt- 
tiim laxatis vinculis : hic secat spinum curvam dorsi alnupti. Hic aperit jecur, hk 
fibras cordis, hic latehras pulmonis anhelantis. Furor non rcperit spatium, ne€ 
locus patet odiis oinniuni. Mortr consummata, vi.rdum cadaver relintpiitur, at 
perit dispersum per arma inilitmn. Ita mons Cithuron tinctus est, cum Bacchan- 
tes au/errent Peiitheutn ; aut cum puella Latonia e.rponcret Moiossis furentiiiu 



411 illi pro alii Pal. Floicnt.— tl-2 humeros Pal. iste pro ille legit Heinsius. 
— 413 anfiacti Med. quart. hinc Leid. pr. rescrat quinque Vat. Pal. Farn. 
Pric. Rott. Oist 1. resecat Morct. sec. atquc ita coujecerat Heinsius. confinia 
niarg. Isingr.— 414 anhelas ita fere omnes scripti, E\c. Gevart. Lucens. sec. 
Ald. et ed.Vicet. unhelas vel anheli Vat. tert. handas Oxou. — 41.5 nunc inve- 
nit Vat. pr. iras Pann. ed. tamen inv. Faru. — 416 Non duo Vat. Tholos. 
Petav. pr. funere vel corpore Vat. sec. Oxon. sec. victor vet. Cyr. Exc. Lu- 
cens. sec. et Vat. pr. m. pr. marg. Isingr. victum Pric. Kott. Oisel. Med. 
sec. m. pr. Mazar. Leid. pr. justuin Petav. sec. ti.r tuuc novem alii. ri.r tum 
Pnt. undc Heiusius coujiiit vixdum. — 417 .'<parsim(pte Rott. perit duo Vat. 
Pal. Floient. duo ^NIed. Pat. Vat. Livin. Exc. LiEti, Lucens. sec. Isingr. et 
ed. Pariu. cadit reli«pii fore oinnes, Exc. Gevart. Sched. Gud. Ald. et ed. 
Vicet. cadit \v\ perit \at. pr. Moret. pr. Florent. Pric. et Petav. tert.— 
419 ac duo \ at. Kott. Florcnt. Med. sec. Pat. Mazar. cornu Exc. L»ti et 

NOTiE 

412 Solutis nexibus] Laxatis scili- otia regione Gra^ciae, olim Aonia dic- 

cet ac ruptis viuculis ac nervis, qui- ta ; mons Bacchantum insaiiia infes- 

bus humerus sustiiietur. Et sic peri- tari solitus. 

isse Knfinum tcstautur histoiici. Penthea ferrent] Cuiu Bacchantcs 

415 Ira] Nou iuvenit spatium, in ferrent Pentheuin dilaceratum, ob 

quo se exerceat. spreta Bacchi sacra. 

41G Consumto funere] Morte cou- 419 Manades] Bacchautes, iirJ. rov 

suminata, perfecta, non deserunt ca- nalvfaBai^furere, Ma-iiades dicuntur. 

daver, sed in frnsta discerpnnt, atque Actaona] Hie venator iiisiiinis a 

dispei-guut. Vel, consumto funere, Diana quam nudani viderat, in cer- 

seu cadavere, cadaver adliuc quaD- vum mutatus est, et a suis canibus 

runt, nunquam satis satiati. disccrptus. 
418 3Ion9 Aonius] Citheeron in Bce- 



1B4 



CL. CLAUDIANI V. 



Traderet insanis Latonia virgo Molossis. 420 

Criminibiisnc tuis speras, Fortnna, mederi? 

Et male doiiatum certas fequare favorem 

Suppliciis ? una tot millia morte rependis? 

Eversis ajredum Rutinum divide terris. 

Da caput Odrysiis : truncum mereantur Achivi. 425 

Quid reliquis dabitur? nec singula membra peremtis 

ActcFonein trans/ormatuin cornu repentino. O Fortuna, an credis te posse mederi 
sceleribus tuis / el coyiaris ailttqwtre poenis honorem uiale datunil Remuneras una 
morte iiiultitudinem tantam casorum ? Eia. partire Ruftnum orbi destructo: da caput 
Thracibus, Greeci haheanl truncum. Quid donabitur ceteris? Neque membra sin- 



Lncens. sec. cervo Moret. sec. Esc. Pat. rec. et ed. Vicet. — 420 Proderet 
Moret. sec. insa Exc. Lncens. sec. ita Gesn. et Bip. virgo qninque Vat. Pal. 
Farn. Pric. Oisel. molosis pro molossis "\Ioret. ambo, Leid. dno, et Lov. — 
421 speras Florent. Exc. Lncens. sec. credas ed. Vicet. speras vel credis Rott. 
Med. sec. cm/is alii niagno nnmevo. Exc La?ii, Gt-vart. Ald. ^-t ed. Parm. 
ita Gesn. et Bip. cequare favorem pro Fortuna mederi Pal. — 422 furorem Pnt. 
m. pr. f urorem \e\favorem Reg. cer^as J^at. Florent. Med. sec. Vat. Livin. 
Lucens. sec. credis Anibr. pr. Vat. sec. Lov. Sched. Gnd. lib. Barth. credas 
Leid. speras reliqni omnes, Exc. Laeti, Gevart. Var. LL. ed, .\ntv. Ald. et 
ed. Vicet. ita Gesn. et Bip. Fortuna mederi pro cBquare favorem Pal. — 423 forte 
Ambr. pr. rependi Helmaest. ita Gesn. et Bip. — 424 deest hic versns Ln- 
censi sec. — 425 Odrysiis^Med. quart. vet. Gyr. et incert. Heins. Othrysiis 
quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. Otrysiis Moret. ambo, .\ld. et Exc. 
Gevart. Otrisiis Lov. Leid. pr. Oxon. sec. — 426 dabitur reliquis Med. sec. 



NOTiE 

DianaLatonae 



420 Latonia lirg-o] 
filia. 

Molossis] Canibns sic dictis a Mo- 
lossia Epiri parte in Gra;cia : ibi op- 
timi canes celebrantnr. 

421 Criminibusne] An speras, o 
Fortuna, nnius Knfini morte te posse 
mederi criminibu.s, quee, eo adjutore, 
patrasti ? 

422 Male donatum} Rufino honiiui 
immerenti. 

423 Rependis'] An una Rufini mor- 
te, reddis tot millia liominnm, quos 
occidit i 

424 Divide] Discerpe Rufinum, et 
divide terris, quas evertit, quibus 
ejus pcena debetur. Alludit ad de- 
bitores, quos in frusta discerpere li- 
cebat, si solvendo non essent. Unde 



proverbinm : ' Solvat in cute, qni non 
potest solvere in aere :' hoc est, oc- 
cidatur, qui reddere debitum nequit. 
Hoc tamen factnm esse nemo narrat. 
Nam ex Tertulliano ; ' Populus Ro- 
manus nialuit hominis sangainem saf- 
fuiidere, qiiam eifundere.' 

425 Odrysiis] Odrysii sunt popnli 
Thracise : ponuntur pro ipsis Thra- 
cibus, pars pro toto. 

Achivi] Populi Aciiaiae: ponuntur 
pro ipsis Graecis, pars itidem pro toto. 

Truncum] Corpus exsaugue, capite 
amputato. Virgilius de Priamo : 
' Jacet ingens littore truncus, AvuU 
sumqne humeris caput, et sine no- 
raine corpus.' 

426 Quid reliquis dabilur] Si Thra- 
ces caput babeant^ et Graeci truncum. 



IN RUFIISVM LIB. II. IB-J 

Sufficiunt populis. Vacuo plebs obvia muro, 

Jam secura, fluit : scnibus non obstitit aitas, 

Virginibusvc pudor. Vidu.T?, quibus illc maritos 

Abstulit, orbataiquc ruunt ad gaudia matres : 430 

Insultantqnc alacrcs. Laceros juvat irc per artus, 

Prcssaque calcato vestii^ia san«juine tingui. 

Nec rainus assidiiis llaiirant elidere saxis 

Prodisjiale caput : quod jam de cuspide summa 

Nutabat, digna rediens ad moenia pompa. 4J35 

Dextera {luinetiam, bido concessa, vas^atur 

JSra petens, iVaudesque animi persolvit avari 

gula satis/acivnt nationilius occisis: populus obtius, urlie rtlicta, jam currit tutus : 
(ctus non retardavit scnes, non rcrecundia iiuellas: ihlucc tiuihus illt Ki)tiiitis eripuit 
conyu^f.*, tt iiiutres priintu' Jiliis erunipinit ad latiliam, el latw iusuUdnt : jncun-' 
dum est incedcre suiicr mcmhra laniata, it colurarc pcilcs impressos cruure procuU 
cato. Neque minus ardcnt prolerere lapidibus coutinuis monslrosuin caput Kiifini, 
tjuod jam pendcbat e.r alta lancea, revertens ad uibcm dif>no apparatu. Pratcrea 
manus data ad ludibrium errat, poscens stipem, et punitur qutestu horrilAli, ob 



non Pric— 427 Sufficiunt Vat. yr. Sufficercnt Pat. olnia vet. Gyr. Vat. Livin. 
Put. Bonon. Oisel. Mazar. Anibr. sec. Moret. sec. Petav. tert. Oxon. sec. ni. 
pr. Exc. Lucms. sec. niari;. Isinsjr. et Var. LL. ed. Antv. undique qnatiior 
Vat. Pal. Farn. Rotl. undique vel ohvia Lov. Pric. Med.sec— 428yiint Vat. pr. 
a m. pr. Oisel. et Vat. Livin. Jiuit vel ruit \'at. tert. ruunt al.— 430 ?n<rnia vel 
gaudia Lov.— 431 Insultant alacres iiieert. Heins. rr/tj((».s visiinti Co<ld. Exc. 
Pat. ree. m. pr. Var. LL. ed. Antv. laceros dno Vat. Farn. Pric OiseL 
Thuan. Mazar. Anibr. sec laceros vel vacuos Piit. truncos Moret. sec. — 
432 tingunl Vat. sec. tingui Vat. Livin.— 433 certunt tres Vat. Pal. Farji. 
Pric Jiagrant Oisel. Konon. Pat. Florent. Vat. Livin. Exc. Lucens. sec. 
Isingr. Jiagrant vel certant diio Vat. Rott. tentant eod. Pulm. iltudere ed. 
Parni. elidere Ksc Liieens. sec illidcre Farn. ed. Vicet.— 434 quodnunc cod. 
Pulm.— 435 Nuptahat vel Sutabat Var. LL. e<l. Antv.--43G congressa Vat. pr. 
m. pr. vagavil pro vagatur \ ar. LL. ed. Antv. m. pr.— 437 jraudesque Vat. 
pr. Med. sec. Pat. Exc. Lucens. .sec. Isingr. pcenasque quinque Vat. Pal, 

aOTJE 

427 Vacuo muro] Vel urbe relicta, tabat. 

vel muris cii>todia inilitum destitntrs. 437 jEra petens] Abscissa Rufinj 

428 Fluit] Currit cum diilcedine nianus circumlata est ostiatim, quasi 
et securitate : translatio siimitur a slipem emendicans lucio infami ei 
fluvio, q.ii moUi qiiadam aquabilitate terribili. Populnsque |..i jocum cla- 
fluit. \ rs;. ' Olb convenere, fluunt- mitabat AOTE AnAHKTOl, Date ii- 
que ad i • Jii plenis Tecia viis.' Alii satiabili. Pono as |,oi.itur pro stipt, 
legunt, Jam sccura ruil. quia olim er<it in usu pro moneti. 

AU ^ulabat] Caput, quod prae- Virgilius : ' Gravis aere domum mUi 
tixum in suprema cuspidis parte nu- dextra redibat.' 



186 CL. CLAUDIANl V. 

Terribili lucro, vivosqiie imitata retentus 
Gogitur adductis diiiitos inflectere nervis. 

Desinat elatis quisquam confidere rebus, 440 

Instabilesque Deos, ac iubrica Numina discat. 
Illa manus, quae sceptra sibi gestanda parabat, 
Cujus se toties submisit ad oscula supplex 
Nobilitas, inlmmata diu, miseroque revulsa 
Corpore, feralem quiiestum post tata poposcit. 445 

Aspiciat, quisquis nimium sublata secundis 
Colla gerit. Triviis calcandus spargitur ecce, 

dolos mentis insatiabilis, atque imitans nc.rus vivos, cogitiir airvare digitos, nervis 
attractis. Ille cesset fidere magnis Uignitatibus, quicumque sit, et sciat Deos esse 
inconstantes, ac voluntatem eonim mutubikm. 3Ianus ilki qua pr<rparabat scep- 
trum sibi gcrendum, ad quam osculandarn nobititas humilis se tutics subjecit, lon- 
gum insepulta et avulsa a corpore miserabili pctivit stipem funebrem post mortem. 
Ille videat hoc, quicumque fert caput nimis elatum rebus prospcris. En iste dis- 



Fain. Pric. fraudesque vel panasque Fiorent.Rott. Ambr. sec. — 438 luctu pro 
lucro Med. qiiart. luco Leid. jir. Ald. vivos imitata Vat. pr. receptus Vat. tert. 
Pal. Rott. tresMed. ^lazar. Pat. inni> Heins. qiii ascripserat, rece;j(us] quia 
recipiebat argentnni. reccptns vel retentui Piit. — 439 adductos digitis iiifl. ner- 
vos Vat. pr. Oisel. — 441 et cod. Pulm. lubrica n. Vat. pr. et sec. item Pal. et 
tres Vat. Rott. Put. Florent. Moret. sec. Exc Lucens. sec. et Ald. numina 
lubrica Med. (juart. Ambr. pr. Petav. sec. ludicra Pric. m. sec. dicat Oisel. — 
442 qua Vat. qiiint. Res;. Piit. Bonon. Leid. pr. Oxon. sec. Petav. sec. Var. 
LL. ed. Antv. — 443 commisit Anibr. pr. — 444 inhumatajacet Oxon. pr. mise- 
roque vei misireque Vat. pr. — 445 fatuUm qucestum Thiian. reposcit Farh. Exc. 
Lucens. sec. — 44G quisquis Vat. Livin. E\c. Lucens. sec. et I^ingr. nequis 
quatuor Vat. Pal. Karn. Pric. quisquis vel neqiiis Vat. pr. Heiusius legit si 
quis. stillata; cod. Barth. — 447 geril Vat. Livin. Exc. i^ucens. sec. Isingr. 
gerat quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. gerit vel gerat Vat. pr. rebits pro 
triviis Exc. Cod. Rlieui. rebus vel triviis Vat. pr. calcatus Pat. Fetav. tert. 

NOTiE 

438 Vivos imitata rctentus] Imitans 443 Ad oscida] Manum osculari ob- 

texus atque raparitatem teiiacitateni- sequii argumentum est : mos lUe ve- 

cue, qualem vivns Kutinus liabcbat. teribus fuit familiaris sic obsequium 

441 InstabiUsque Deos] Deoriim fa- et reverentiam testai i. Sir ex Plu- 

Torem mutabilem, sen fortunHin in- tarcho, Catonis Uticensis abitum ae- 

«onstautem. Sic Seneca, ' Nec leves gre ferentes milites, vesies suas, qua 

netuitDi os ;' id est,levem favorem. ituriis erat, sternebant, et manus de- 

Numina] Numen est velut »niiiia osculabaiitur. 

C". voliintns Deorum. Iiaqne, lubrica 445 Feralem'] Antiqiii ferale voca- 

nimina dibcat, id est, sciat vulnnta- bant, id qiiod est fiinestuin, exitiale, 

t',m Deorum non semper esse firmam aboniiiiauduin, horrendum, funebre, 

aque constantem in dandis rebus obsccenum, malique ominis. 

jrosperis. 447 Spargitur] Partes corports 



IN RUFINUM LI15. I(. 



187 



Qui sil)i Pjramidas, (iiii non ccdentia templis 

Ornatura suos cxstruxit culmina Manes : 

Et, qui Sidonio velari creditus ostro, 

Nudiis pascit avcs. Jacet cn, qui po.ssidet orbem, 

Exigua" tcliuris inops, et pulvcre raro 

Per partes teoitur, nusquam totiesque sepultus. 

Senserunt convcxa nccem, tellusque nefandum 



450 



pergituv prnciilcfinilu^ ia conipitis ; \»tc, qiii adificnrit sihi pyramides, (/«i aedifi- 
cavit non in/eriora tcmplis Muusolea honoratura siias umbras ; et illo putatus iegi 
purpura Sidonin, nudiis niitrit votiicres. F.cce ille jacet, ijui occnpat nnindum, 
carens terra exili, et operitur exiguo puliere per pnrtes, liuinatus nunquam, et toties 
tanieu huaintus. Caluin cugnovit mortem Kufiui, et terru removet pondus detes- 



iste Pric. ecce vel ille Florent. — 448 Pyramides tres Vat. Pal. Rott. duo^Iefl. 
et pro qui Farn. Vat. sec. — 449 exstrusit Pet. sec. instruxit Put. instruxit vel 
exstruxit Kott. erexit Ambr. scc. culmine Exc. \'o>s.- l.iO creditus Oisel. 
Moret. pr. Ke-r. credidit quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. kcilt. cnditus vel 
credidit Vat. jir. ()\on. yr. creditiir Isingr. cndidit lejjit Henisiu> |>ro credidil 
se velandum, quod finniit loco Spartiani in /Elio \ ero [c. 4.] ' Accepta potione, 
qua se e.\istiniaret juvari.' pro ji(ian(/i(m. ita Gesner. et Bip^iut. condidit \\h. 
BartU. qui se Sid. velnndum credidit Dempster. e Bouiiars. inenibr. — 451 jacet 
en Exc. Lati. heu eil. Vicet. presserat orbem Pat. — 4.i3 uiuupinm Pric. nus- 
quam alii nia^no numero, E\c. Gevart. Lucens. scc. Sclied. ii\n\. \'ar. LL. 
ed. Antv. ed. Vicet. Parai. Junt. Coliu. al. niisquam vel nunquam Keg. ^NIed. 



NOTiE 



Rufini discerpta? sparguntnr pedibus 
proculcandir;. Apvhs Trea-ovaTjs iros 
avTjp ^vXfverai : Ut lupsa quercus, om- 
nis hnnc homo secal. 

448 1'yrainidas'] P\ raniis est turris 



sen nienionani. 

4.J0 Ostro] Qui credidit sefuturum 
Imperatorem, ac proinde velundum 
esse purpiua, fit aviiim [Hicda. 

Sidonio] Ab iirbe Siilone in Phoe- 



qnae de>ii)it in figuram coni. Sic di- nicia, Asia- iMirle, iibi purpura exqui- 

citur, airh tov Trvphs, ub igne, cujus fi- sita. 

giirain imitotiir. Ceterum Pyrami- 4.')1 Possidel] Ironia. En scilicet 

des erigebantur, ad servanda Keiium ille jacet, qui piilabat se possessurum 

cadavera, et erant Mausolea : vcl ad esse toiiiin Orbem. 

servanilagrana; et tum dicuntHr,d7rb 452 1'ulvcre raro] Partes corporis 

Tov irvpov, id est, afriimento. discerpti teguiitiir exiguo pulvere. 

i^X^S Noncedentiatemplis] Fuit Ko- 45:i Niisquam totiesqiie] Kiifini cor- 

niae sepulcium Probi, viri iilnstris, pns niisquaiu >epultnm est, siquidem 

mole sua et opere adniiranduin, et disceri>tum et dispersuin ot : toties 

templi> non inferius. tameii tst >epiiltum, qina lacerata 

449 Ornutiira] Pyramides seu Mau- coipori> fnista liinc, inde, inteliciter 



solea a Kufino exstructa non oinave- 
runt ip-iiis corpu^, siquidem di-cerp- 
tum est, et per compiia dispersum ; 



exigiio piilvere scmisepiilta sunt. 

454 Voiuexa] Cielnm lietatum est 
nece Knfini. Convexa explicuimus in 



ged tantum oruaverunt ipsius Manes, Cons. Prob. v. 242. 



188 CL. CLAUDIANI V. 

Amolitur onus. Jam rcspirantibns astris, 455 

Infernos jrravat umbra Uiciis. Pater TEacus horret, 

Intrantemquo etiam latratu Cerberus urget. 

Tunc animciB, quas ille fero sub jure peremit, 

Circumstant, ni»rique tralmnt ad judicis urnam, 

Infesto Iremitu. Veluti pastoris in ora 460 

Commola? glomerantur apes, qui dulcia raptu 

Mella trahit, pennasque cient, et spicula tendunt: 

Et tenuis saxi per propugnacula cinctoe 

tandum. Jam Calo reipirnnte, umhra ipsins premit fluvius Tartareos. Macus 
pater ixhorrescit ; et Ceiberus qunque invndit illuin ingredientem. Tum animee 
ijuas iUe Kurtmis occidit sub Uge crudeli, eircumadstant, el rapiunt iUum ad urnam 
judicis atri, cam chimore korrihili. Sicut upcs agitatce congregantur contra 
vuhum pastoris, qui eripit /urto mella suarissima, et apes movent alas, et exerunt 



?ec. Vat. tert. — 455 Amoiitur Leid. pr. in. sec. et Exc. Luceiis. sec. EmoUtur 
1resVat.Pal.Fain.Piic Kott. Oisel. DemoUtur VslX. AmoUlur ve\ EmoUtur 
Vat. pr. ei lert. Emollilur Moret. sec. antris pro aslris Vat. pr. m. pr. austris 
Pat. — 456 laciis vel lares liott. — 457 irdrantesquel^al. Asteriscum huic versui 
apposiiervit Heinsius, cui rh etiain suspectuin, pro quo in ed. Lngd. (jryph. 1548. 
coDJecerat /fro, sed delevisse videtur. — 458 /7««f pro Tunc Vdt. sec. animas 
Pat. ferox Lov. Vat. Liviu. Petav. pr. n». sec. /eros Petav. tert. /erox subjura 
Farn. — 4()0 in horis Oxon. sec. ni. pr. — 461 Commota Exc. Lucens. sec. Col- 
lectcB Reg. Put. Anibr. pr. Leid. pr. item Omhi. Exc. La-ti et ed. Vicet. 
Commota- \fl CoUecta Exc. Pat. rec. quce Petav. tert. qiii vel quein Pric. 
dubia pro dulcia Med. (niart. raptim Pric. qiiercu vcl i-aptu Moret. pr. 
quercu cod. Barlh. — 462 vehit pro tiahit Vat. Livin. pinnasque Oisel. Exc. 
Liicens. sec. pinnisque Fric. beUaque pro pinnasque Ald. flgunt Sched. Gud. — 
463 tenui Pat. et Var. LL. ed. Antv. teuuis vel teneri Oxon. sec. cinclcB duo 

NOT^ 

455 AmoUtur'] Terra lentat a se bant Rufinnm. 

rennovere cadaver, tanqnam onus de- 459 Umam'] Juilicia conjectis in 

testandum. urnam lapillis, et inde extractis at- 

Respirantibus astris] Quasi Riitinus qiienumeratis sntfragiis, exercebantur 

pessiuiiis, pestifero halitn, scrpentis apiid Gra-cos ; et ideo nios ille inferis 

Pyttioiiis instar, Ccelum contaniinas- tribiiitiir. Urnam hanc inovet ,?iacus 

set, ac velut oppressisset. vel Minos. Virgilius: ' Qua;sitor Mi- 

456 jEacus] Filiii.s Jovis, et iEgi- nos iirnain inovet.' Statius : ' Im- 
nae, regnavit in iEgina insula inaris mensis nruam quatit iEacus umbris.' 
JEgde\, tania justitiiB faina, ut judex 460 In/vsto] Iniuiico, iiifenso, hor- 
apud Infeios constitutiis esse dicatiir. ribili daniore, 

Horrei] ,±.acus, etsi judex, tiemit, AQ2 Spicida] Exercent aculeo.s, qui 

atque horrei adventum Rufiiii. snnt v^lut l"t spicula. 

458 Anima' quas peremit] Occidit 463 Cinclce] Sese invicem cin- 

aon animas,quie sunt immortales,sed gentes. Alii legiint, ciinctce, id est, 

bomines quorum aniiux tunc traUe- oinnes. 



IN RUPINUM LIB. II. 189 

Rimosam patriam, dilcctaque pumicis antra 

Defcndunt, prono(iuc favos examinc velant. 465 

Est locus, iiifaustis quo conciliantur in i num 
Cocytos Plile^^ethonqiic vadis : inamoemis uterque 
Alveus. Ilic volvit jacrymas : hic if^nc rediindat. 
Turris pcr «reminos llammis vicinior amin s 
Porrigitur, solidoqne ri«jens adamanlc sinistrum 470 

Proluit igne latus : dextra Cocytia findit 
^quora, triste g:emcns, et flctu concita plangit. 
Huc post emeritam mortalia sa^cula vitam 

aculcns: nc denste per clanstra parra rupis tutantur patriam latehrnsam, ct cellas 
caras pumicis, ac tri-unt farns turba pendente. Est Incus (|iii<lam, in f/i/m Cncytus 
et l'hle^itli(ni cneiDit simiil <-iiiii luiuis inftlicilins, amliu Jhn-ii vniit iiijucundi: hic 
cxudat ifine, illc trnhit flrtus. Ar.r pnipinr iguibus e.rttiidilur iutir ulrumque 
flumen, et cnmpiicta e.v adamante snlidn irrigat flamma jiuitem sinislrnm: dextro 
latere secat aquas Cucylias, resonuns flehililer, et impulsa plavctu tfueritur. Hn- 
mines mortates huc descendunt pust citam transactam. llic uulla supertst diffe- 



Vat. Pal. Oisel. cuncta Vat. pr. ni. pr. Pat. Aiiibr. inc. Heins. Ald. Cunctce 
vel cinctee Vat. sec. et tert. cunctce vel cunta- Oxoii. pr. cunta: Leiil. cinta; al. — 
464 Limnsam dnn Vat. dilectam vel dilectaque Tliuan. spumicis Var. IX. ed. 
Antv.— 405 prnnusque Fani. Kei.'. Mazar. Amiir. pr. Med. sec. cetant Pric. 
tfWaH^ imns Florent. vallant pro nlant legit Hein.Mus.— 4GG ^"« Put. Reg. 
Vnt.ciinciliutur Pat.ed. Parni. et \ icet. cnnsiliantur Petav. t- rt. >n iram pro m 
unum Atiibr. pr.— 407 Cocijlns Oiscl Mazar. Exc. L*ti. Cncytus duo Vat. Pal. 
Farn. Rott. Cncyton aiiiho Moret. Phlegetnnque tres Vat. pn. utnque Heinsins 
legil utrj^uc— 408 fundit viilg. lacrimas vnkit Pric. lacrimis ()\oii. |ir. ni. sec. 
Leid. ni. s.— 409 ignes pio amnes Pric. — 470 sinistrum Pal. \ at. tert. Exc. 
Lucens. sec. sinistro viginli alii, Var. LL. ed. Antv. Parni. et Vicet. 
sinistro vel sinislrum Lov. sinistra vel sinistrn Reg.— 471 1'erluil duo Vat. Mo- 
ret. pr. dextratpie Vicet. Cncytia Vat. pr. Kxc. Luti. Cncynia Farn. Cncynia 
vel Cociuia Kctt. Cnncia Med. teit. Cunculia Var. LL. ed. Aiitv. flndit Vat. 
Livin. Exc. Cod. Kliein. .st»i(//7 Aiiibr. \n.fudit Exc. Lati. /««(/<< quatnor Vat. 
Pal. Farn. Pric. Kott. fiudit vel fundit Mazar. Oiscl. Mcd. sec. iii. sec— 472 
flelu Vat. pr. in. pr. Oisel. l'ric. ni. sec. flectu Parni. fluctu vet. Gyr. Exc. 

NOTiE 

465 1'rnnn'] Pronito ad ferenduni magis vergit ad aquas Plilegethontis, 

auxilium ; vel demisso atque incli- qiii flaniinas ignesque volvit. 

nato, vel pendente. 471 Prnluit ignelatus] 'l\irr\sha.bet 

467 Cocytos] A fluviis infeioruni latus sinisiriiiu irrig.ituin flammis, 

describit Infeios. Cncytus dicitur, seu turrente ignt o. 

airh Tov kwkwiv, gemere, quod sit flu- 472 1'lnngit] Tiirris dextra parte 

vius geniitus, laciymaruin, doloiis. impiilsa lacrymi'« Cocyti, ipsa flere 

Phlegethon vero dicitiir, aTrh tov cpXe- at()iie coiiqiieri videtiir, ob inurmur 

760611/, an/erc, (luod sit iluvius igiiis. aqiiaiiiin laciyniabile. 

469 Vicininr] Similior rianimis, ob 473 Emeritam] Tran>latam vitam. 

adamantem lucidum ; vcl quia paulo Emeriti dicuntur ii, qui suo ofl&cio 



190 CL. CLAUDIANI V. 

Deveniunt : ibi nulla manent discrimina fati, 

Nullus lionos : vanoqiie exutum noinine Regem 475 

Proturbat plcbeius e^cns. Qua^sitor in alto 

Conspicuus solio pertentat crimina Minos, 

Et justis dirimit sontes. Quos nolle fateri 

Viderit, ud rijiidi transraittit verbera fratris. 

Nam juxta Riiadamanthus agit. Cum gesta superni 480 

Curriculi, totosque diu perspexerit actus ; 

rentia sorfis, nuUa gloria ; et pauper plelieiiis repellit Regem spoUatum titulo inani. 
Minos inqnisitor spectahilis in trihuniili excelso examinat scelera, ac separat 
nocentes a honis, atque transfert ad flagella fratris sui severi eos quos aspexerit 
noUe cnnfileri pcccata. Etenim prope Minoein est Rliadamantlius, qni postquam 
perpenderit longa facta vitce superncB, et omnes actiones, wquat pcenam factis, et 



La^ti et Lucens. sec. fletu vel fluctu Vat. tert. Moret. sec. — 474 Deveniunt 
Ald. ibi viginti Codd. Exc. Gevart. et Lucens. sec. tihi Pal. Med. pr. uuus 
Heins. uhi Pric. ed. Parm. Vicet. Juiit. Isingr. Colin. Grypli. Raphel. facti 
Tprofati Med. spc. Vat. tert. m. pr. — 475 honor duo Vat. Pal. Farn. honos 
septeni alii et Exc. Lucens. sec. varioque Tliolos. excitum vel exutum Reg. — 
476 Proturbnt Vat. pr. et tert. item Aml)r. sec. Pcrlurbat reliqul omnes, Ald. 
ed. Parin. et Vicet. Prceturhat Exc. Lucens. sec. Phebeius Vat. quart. Var. 
LL. ed. Antv. plebejus vel qucesitor Vat. tert. egens vel lionor jNIed. sec. ab alto 
Med. quarl. ad vocein qucesitor citat Heinsius Lindeubrog. in Amniian, p. 22, 
— 477 Conspiciens Pal. Perspicien^ Vat. sec. pertentat vel permutat Vat. pr. 
pratentat Reg. Pat. Oxon. pr. Leid. pr. numina Florent. vuhiera incert. Heins. 
— 478 Et vfl E justis Tliuan. Et Bouon. Pfit. sontes dirimit Moret. pr. Ainbr. 
sec. — 479 Viilerit ad rigidi Vet. Gyr. E\c. Lucens. sec. duri Vat. sec. siEvi 
Pric. Put. ad savi mox mittit Tlnian. rigidi Exc. Leeti. Viderit ad mala mox tres 
Vat. Pal. Farn. Vat. pr. m. sec. Ad mala mox .... transmittit Vat. pr. m. pr. 
vox una ibi excidit. ad mala viderit transmittit Oisel. Ad mala me vicini trans- 
misit verbera matris Med. sec. m. pr. permittit Moret. pr. transmiitat Farn. ud 
mala mox Vicet. — 480 Namjuxta Var. LL. ed. Antv. congesta Pal. Pric. Flo- 
rent. tres Med. Var. LL. ed. Antv. ed. Parm. et Vicet. Isingr. Colin. Gryph. 
cumgesta Reg. Put. Thiian. Mazar. Bonon. Tholos. Med. sec. iuc. Heins. duo 

NOTiE 

functi, merentur habere vacationem omnes pares, 

et quietem. Vox transfertur ad ho- 477 Minos'] Rex Cretae insulae, se- 

mines, qui vitee officiis, seu vita de- cuudum niultos, filius Jovis, cujns 

functi sunt. colloquio leges scripserat : tanta -im 

Mortalia sfTcula'] Homines, qui nior- justitiae fama vixit, ut post mortera 

tales erant in saecnlo : sicque pro con- creditus sit judex apud Inferos fuisse 

tento ponitui continens. constitutus. Virgilius : ' QuEesitor 

474 Discriminafati] Post mortem Minos urnam movet,' 6:c. 
cuncta paria, nulla est differentia 479 Rigidi fratris] Rhadamanthi, 

sortis ac pra-teritae conditionis. Lu- qui Jovis ex Europa filius, sicut et 

cianus : 'IffoTifiia eV a'5oy, fcal 6p,6ioi. Minos, esse peiiiibetur. 
oTrwTes : Mqualis honor in inferis, et 480 Rhadamanthus] Filius itidem 



IN RUFINUM LIP. II. 191 

Exsequat damniim meritis, et muta ferarum 

Cogit vinrla pati. Tru(M)lontos iiisrrrit ursis; 

Praedonc.s(iiu' lnpis, tiilhucs vulpihus addit. 

At qui drsidia sempcr vinoque gravatus 485 

Tndulg(^ns X^oncri \()luit torpcsrcrc luxu, 

Hunc suis innuunda' pingucs dcfrudit in artus. 

Qui justo plus esse loquax, arcanaque suevit 

Prodcrc, piscosas fcrtur victurns in nndas, 

ITt nimiam pcnsent ajterna silcntia vocem. 490 

Quos ubi per varias, annis tcr niillc, liguras 

cogit «sonlps tdlerare calctitis hcstiarwn. Homines crudeles immittit in ursos, 
rapucesi/ue \n liipos : prnditores iiijicit inrulpes. Sed qtii semper oppressus pigritia 
et viiio et iiiipura vtduptute viiluit marcescere \n luxuria, prwcipitat huiic in corpus 
porci lutulnili. Ille 9«/ soHlus est esse Kurrulus plus wi/uo, et dirulf^are secreta, 
rapitur iii aijuascum piscihus, ut siletitiu srinpiteriiu puiiiant niiiiiam loquncitatetn. 
Quos sonte.s pnsiquam Rliaduniantluis impulit per forinas dicersas uniniuliiim, 



Anibr. et Petav. E.\n. Lncens. sec. — 481 tiotosqite conjicit Heins. perspe.xerit 
plurimi ("odd. E.vc. Lsfti et Lncens. scc. prospexeril Vat. teit. Farn. Rott. 
Mazar. — 482 F.xa^quas Pal. Vallin. in Boeth. p. 78. tmdla pro muta Vat. sec. 
Pal. diio Med. E.\c. Gevart. Var. LL. ed. Antv.— 484 fallentes Med. pr. abdit 
in Gevartii Codice ex conjectiira emendatuni. — 48.5 £< trcs Vat. Med. sec. 
Mazar. riiolos. Petav. j)r. itcni. INIoret. Leid. diio. soiniio Put. sotnno vel sem- 
perXdt. yr. graratur Aat. et Aled. qnart. — 486 Indul;fens Veneri, Sj-c. Hunc 
versum delendiim putat Heinsins. compescere Exc. Voss.— 487 inmiiiidi ed. 
Gesn. Heins. vet. Gyr. Vat. Livin. E.\c. Lncens. sec. inmuiidcB vel ininundi 
Oxon. pr. Petav. pr. inmnnda quatnordecim alii, nec non Exc. Lucens. pr. 
Ald. ed. Parni. Vicet. et Var. LL. ed. Antv. detrusit Pat. !Moret. src. pigros 
ar<Ms Med. quart. ni-fus Tliolos.— 488 sevit pro A«<;ri< INlcd. sec. — 489 inoturus 
Med. sec. ricturus vel mntiirus Vat. tcrt. ad undas Ronon. Oxon. sec. Med. tert. 
Var. LL. ed. .Antv. mutunm pro tiimiam Fai n. pulsent Pric. mentttn Pal. Aled. 
pr. pio vocem. — 491 llns vet. Gyr. Exc. Luccns. sec. v-arias Put. Keg. Thuan. 
amnes ed. Vicet. per varios atnnes per Farn. varios aiinos per mille tres Vat. Pal. 
Pric. Rott. Oisel. varias unnis per Vat. pr, m. pr. varios aniiiios et euiend. 

NOT.E 

Jovis, ut dixinius : Rex Lycia?, pari- T'iHcZtt pa<Mtaque, id est, Rhadanian- 

ter sevenis, pariterque judex Infero- thus cogit nocentum animas alligari 

rum creditus. ciim bestiis, pro ratione vitae pricte- 

Superni curriculi] Curriculi vitae ritfe, ita ut crudeles juniiaiitur cum 

actae inter homines, qni superi dicun- nrsis, faliaces cum vulpibus, immundi 

tur, habita ratione Inferornm. Cur- cum porcis, <lvc. 

riculum porro vilse dicitur, quia vila 480 Indulgens Veneri'] Fcedae vo- 

optime comparalur cum stadio, in Itiptati. 

quo omnes curruiit ad metain. 488 Loquaxl Loqnaces detniduntnr 

483 Vincta pati] Pythajrorica /ue- in aquas, nt cum piscibus silere dis- 

Te/ivj/iiXwts, seu tratismigratio anitna- cant, vel ut convertantur in pisccs 

rum in alia corpora hic adurabratur. nmtos. 



1.92 CL. CLAUDIANl V. 

Egit Lclhaco puij^^atos flumine ; tandem 
Rursus ad humanae revocat primordia formse. 
Tum quoque, dum lites Stygiique negotia solvit 
Dura fori, veteresque reos ex ordine quaerit, 495 

Rufinum procul ecce notat, visuque severo 
Lustrat, et ex imo concussa sede profatur : 
Huc superum labes, huc insatiabilis auri 
Prohivies, pretioque nihil non ause parato, 
Quodque mihi summum scelus cst, huc improbe legum 500 

spatio ter mille annorum, tandem uhlutos ftuvio Lethe redncit ad principia figurte 
humaiice. Tunc etiam i(ieiii Riiadainaiitluis dum explicut rixas, et res aeerbas 
Senatus infenii, et vestigat reos antifptns per ordinem, en longe aTiimadrertit Ttufi- 
num, et considerat octdis terribilibus, ac solio commoto ab ipsis fundamentis loqui- 
tur : Veni huc, Kufine, pestis hominum, huc impurum receptaculum, et qui ausus 



varias animas per Vat. tert. varias, annos post mille, figuras Lov. annis ter mille 
vet. Gyr. Exc. Liicens. sec. Heinsiiis ascripserat: vid. Macrob. Somn. Scip. 
Plat. in Pliaedro. Silius Lib. Xiii. 558. Livin. — 492 LethcBos Put. purgatos Le- 
thao Anibr. pr. ftaniina Oisel. Vat. pr. m. pr. — 493 renovat vel revocat vet. 
Gyr. Lov. Vat. Livin. form(B Oisel. tjte Vat. pr. m. sec. — 494 Tu nc Thuan. 
Tholos. Anibr. pr. Hic Hat. Lethes pro tites inc. Heins. cum Tholos.Exc. Voss. 
— 495 Jurn Ihuan. Exc. L*li. Cura Vat. qnart. sohit Vat. tert. m. pr.— 496 
esse pro ecce Pat. Ambr. pr. videt Med. tert. tocat Thoios. vultuque PaL Med. 
pr. unus Heins. sereno Pat. — 497 ex uno PaL ed. Vicet. eximia cancussus Exc. 
Laeti, et ed. Parni. — 498 Heu Pal. Med. pr. unus Heins. labor Vat. quint. 
clades Fric. ed. Vicet. labes vel clades E.xc. Pat. rec. clades Heinsius probat, 
qui noiat cladem et pestem Lampridio sappe vncari Caracallam. heus Pal. Med. 
pr. exsiciabilis Thuan. — 499 aii vncem Proluries in ora primae suae cdv notavit 
Heinsiiis sequtntia. Proluries] sic Stat. i. Theb. 618. ' Liventes in morte 
ociilos iiterique netandam Proliiviem.' forte Ingluvies.Wrg. jEneid, iii. 217. 
* foedissima ventris 1'roluvie».' ubi qiiidam Codd. Illuvies pro Ingluvies. et 
Georg. III. 430. ' piscibiis alrani Improbiis ingluviem ranisque recenlibus 
explet.' &icfoP7ioris i>i^/uiu« Peironio. Ainm. Lib. xxii. yi. 223. ed. Lindenbr. 
sub tiiiem. ubi ante eltivies. Siilpicia in Satyra v. 36. ' ingliivie albiis.' ubi alvi 
forte legendiini. t^laud. Lib. ii. in Eutroj». v. 333. liacteiius Heinsius. ausa pro 
ause Pat. Vat. tert. /^anjtto vel paralo Oxon. pr. — 500 Quodque mihi vel Cuique 

NOTiE 

492 LethcBo] Postqiiam Rhadaman- 497 Concussa sede~\ Per indignatio- 

thus aniuias sontium egit, duxit, iiiip i- nem. 

lit in varia ani.nalium corpora, per 499 Proluvies] Rufiiius dicitur insa- 

mille annos e\ Virailio ; per tna an tiabilis proluvies auri, id est, auri 

noruiii miliia ex Claudiano ; per mille foedissime parti receptaciilnm turpe, 

lustra ex Siiio, eas piiigat a<]iia fluvii ac velut clo<ica , qiiod scilicet ille 

Lethe^, iit pra^tentoruin oblivi»can- avariiia iiicensus, se pecnnia per fas 

tur, et remiitit easdem ad infoiinauda et nefas omni tiiipituiline impleret. 
humana corpora. 500 Leguia vtnditur] Quod scelus 

495 £xor(i!«fJ Observato tempore, est houiinum pe.ssiniorum, tyranno- 

prout quisque venerat. rum. 



IN RUFINUAI LIB. II. 193 

Venditor, Arctoi stimulator perfide Martis, 

Cnjus ob iiinumeras straues angustus Averni 

Jam sinus, et plena lassatur portitor alno. 

Qnid deniens manifesta negas ? en pectus inustae 

Detbrmant macula^ vitiisque inolevit imaf>o, 505 

Nec sese commissa teirunt. Genus omnc dolorum 

In te ferre libet : dubio tibi pendula rupes 

es omnia, pecunia proposila, et quod maximum puto crimen, veni huc scelerate cen- 
dilorjustiliic, auctorque perfidiose beUi Sepfem(rionalis,ob cujus ccrdcs ifijinitasjnm 
adilus Inferorntii (trdus cst, ct vector futigatur nitvc repkta. Quare iiificiaris, 
insipiens, qir.e vera siint ? Ecce notce iinpressie dctv.rpant pcctus tiiuii), ct iinugo 
qiia^dam innata cst scelerihus tnis, nequc pcccata se operiunt. Jucat dccernere in 
te gcnus oinnc suppliciornm : sa.vuiii pinsile impendeat tibi casu uncipiti : rota celeris 



nihil Exc. Lapti. /f!;-" Vat. qninl. legis v cl legum Pet.av. jir. Leid. — 501 et sceri Vat. 
tert. RoU.Oiscl. l'iorcnt. JMcd.see. Pat. Exc. Cod. Kliem. tf sa:vi\c-\Arctoi Put. 
fainulator IVle<l. quarf. siinulator duo Vat. Pat. Moret. ser. stiinulalor vel dilator 
Oisel. sliinulator vel siinnlutor Vat. tert. belli pro Martis Vat. sec. — .^OIi la.vatur 
Tholos. alvo pi o alno Vat. pr. m. pr. Pal. Med. qiiart. — .")04 deinccps pro demens 
Vat. pr. a m. pr. dcmum coHJiciebat Heinsius. an E\c.M'oU'. pectus inustcE E\c. 
Schotti, in qiiibus Gronovius ascripserat locinn Cicer. pro Syll. cap. 27. 
Heinsins vero ascripserat Lncian. p. 232. 233. 231. et Pialon. in Gorgia. — 
.50.5 Conformant diio Vat. Amhr. tert. Leid. vitiis inolivit Farn. Anibr. pr. Hein- 
sius legit vitiique i. iinngo. sc. ter^ori, qui ii;ec notal. sic inolisccre vitia di- 
cuntnr Capitolin. in Maxiuiino p. 140. ne vitia eoruin sub aliis inolescenlia emen- 
dare nonposses. hoc est, qua? suIj aliis inolevcrnnf. inhasit pro inolcvit Maiar. 
— .506 Non Tiiolos. tegunt vel negant Farn. malorum Med. tert. m. pr. Leid. 
dolorum vei malorum Oisel. Petav. pr. — 507 scirejuvat \noferrc libct Pal. Vat. 

NOTiE 

501 Arctoi} 'kpKTos, Ursa, sijrnum cul« seii stigmata, quac post niortein 
coeleste in Scptemtrione : unde Arc- ctiam inli-.erent Umbris defnnctorum. 
tous .Septemtrionalis. Hae macnla^ a Luciano vocantur, 

67imM/a^or .1/ur<JA] AuctorbelliSep- ffTiy fxara rrjs ^uxns. Tacitiis : ' Si ty- 

tcmtrionalis, qnod Rufinns suaserat, rannoriim mciites recliidantur, pos- 

cxcitatis Getis ct aliis populis ad sint aspici laniatus et ictus, qnando 

Septemtrioiiein vergentibus. ut corpora verberibus, ita saevitia, 

502 Averni] Hic lacus est in Italia, libidine, malis consultis aninius dila- 
tam pestitVr, nt aves praetervolantes ceratur.' 

tetro halitn extinguat. Unde ponitur 505 Viliisque inolevif] Imago quae- 

pro Interorum aditii. Unde Gra»ci dam innata est atque concreta cum 

vocant, &opi-ov: o sine, et Spvts avis, vitiis tuis, adeo ut etiam tiui Umbra 

quod careat avibus. referat hanc vitiorum liiorum imagi- 

503 Portitor] Charon, qui trans- nem. 

mittit nmbras ad Inferos. 506 Tegunt] Nec tua peccata la- 

504 i«i(s(fE] Secundum Platonem tent ; manifesta sunt, apparent. 

et alios auctores, perjuris ceterisque 507 Rupes] Tu saxum volvas, ut 

hominibus maleficis, innascuntur ma- Sisyphus. 



Delph. et Var. Clas. 



Claud. N 



104 CL. CLAUDIANI V. 

Immincat lapsn : volucer te torqueat axis. 

Te refu<;i fallant latices, atque ore natanti 

Arescat deccpta sitis ; dapibusque relictis 510 

Tn tua mansurus migret praecordia vultur. 

Quanquam omnes alii, quos haec tormenta fatigant, 

Pars quota sunt, Rufine, tui ! quid tale vel audax 

Fulmine Salmoneus, vel lingua Tantalus egit. 



te volmt: aqnce fugaces decijiiant te, et sitis iltusa siccescat ore tuo nntante, atque 
epulis desertis, ridtur aterms involet in viscera tun. Etsi tanien alii omnes, quos 
iila supplicia torquent, particida quantnlacunque tui sunt, o Rufine ? Quid aut Sal- 
moneiis fubnine superbiens siniile fecit ? Quid simile, aut garrulitate Tantalus pec- 



Livin. libet Ues. Put. Tliuan. Mazar. Bonon. Pat. Oxon. pr. Leid. pr. ambo 
Moret. tres Petav. Exc. Gevatt. jnvut Lov. Med. pr. — 508 Emineat Rott. 
Florent. Med. sec. pendula lapsu Einineut rupes Pat. lapsus Pal. Med. pr. ed. 
Vicet. volucerque retorqneat ]NIed. tei t. — 509 hidant Ambr. tert. — 510 ora Are- 
scant siti vel ore Arescat sitis Tiiuaii. Accrescat Rott. Ambr. sec. decepta vel 
tentata Rea;. temptata Leid. tcmptata vel decepta Oxon. pr. in quo sequens 
glossa erat. Petronius: ' Nec bibit inter aquas, nec dependentia carpit Tan- 
talus iufelix, queni sua vota preinunt. Divitis hEec magni tacies erit, omnia 
late Qui tenet, et sicco concoquit ore famem.' in Tlioiosano Fulgentio hoc 
tribuitur, ibique pro ntc dependentia leottur nec poma peteutia carpit. — 512 aliter 
Vat. pr. a m. pr. hic Vat. tert.— 513 sit Tholos. sunt Vat. ^ r. Farn. Put. Ma- 
zar. Reg. a m. pr. duo Ambr. inc. Heins. peraudnx Exc. Ljeti, et ed. Paim. — 
514 Jiuminc Petav, sec. Sisyphus pro Tantalus Exc. Laeti. ager pro eg^it Ambr. 
tert. inc. Heins. Exc. Gevart. 

NOTiE 

508 Torquea.l'\ Rota te torqueat, ut Caesar formidabilior erat, quam multi 
torquetlxionem. Ovidius: ' Volvitur Optimatum hostes. 

liion, et se sequiturque fugitque.' 514 Salmoneus] Hic Rex Elidis ia 

509 Fallant latices] Te aqua sitien- Graecia super pontem aeneum currum 
tem fallat, ut Tantalum. agebat ' lampada quassans, et non 

511 Vultur~\ Rodat tundatque vul- imitabile fubnen ;' sed Jupiter vero 

tur tua praecordla, ut tundit jecur ini- liunc fubnine percubt. Virgilius : 

mortale Tityi. Horum suppliciis ple- ' Prfficipitemque immani turbine ade- 

ua sunt Poetarum volumina, git.' 

513 Pars quotu sunt] Omnes nocen- Lingual Tantalus ex Euripide, 

tes,qui suppliciis^infernis premuntur, Deoium mensae adhibitus aKoXaarov 

uon accedunt ad improbitatem Ru- elxe •yXooaaav, improba lingua nsus est, 

fini, sed sunt ipsius particula exigua : ideoque vel ipsi saxum impendet ; 

quasi in boc uno multi scelerati con- vel, ' Quajrit aquas in aqui«, et poma 

tineantur. Sic Sylla uni Cffisari dice- fugacia captat Tautalus, hoc illi gar- 

bat multos iuesse Marios, hoc est, rula Hugua dedit.' 
multos Optiraatum hostes, seu uuus 



IN RUFINTM Ml{. H. 



195 



Aut inconccsso Tityos deliquit amore ? 515 

Cunctornni si iacki simul jun^anlur in unum, 

Pra^ccdes numero. Ciii tanta piacnla (inis(juam 

Supplicio conferre valet? quid dcni(|uc dignum 

Omnibus inveniam, vincunt cum singula pdMias ? 

ToUite de mediis animarum dcdecus undjris. 520 

Aspexisse sat est. Oculis jam parcite nostris, 

Et Ditis pur<i:ate donios. Agitato fla2,cllis 

Trans Styga, Irans ]^rebum. Vacuo mandate barathro 

Tntia Titanum tenebras, iniraque rccessus 

Tartarcos, nostrumciue Chaos, qua noctis opaca; 5*35 

cavit, autTili/us vnluplnte illicita? Si omniuin scclcra simul accumulcntur in 
ununi, l\\ suficrahis cos mulliUutinr. Cui pmna; ([uispiam potcst cnmparare lanla 
crimina? Qund laniltm rci>criam siippHciiiin dignum cunclis, cuni singula t.rsiipc- 
rent qiitevis supplicia? Remoccle iioc animarum opjirohrium cx nmlio umhrnrum : 
saiis est ridisse. Parcite jam oculis voslris, et eluitc rinnum Plutoitis. Ejicile 
illiini verherilnis ultra Sttjffcm, ultra Erehum: dcturhale illiiin m Haratlirum 
inanc, in/ra lalehras Titanum, in/raque erpastulu in/erna, et Chaos nostrum, qua 



— 515 /HfonsH/<o vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. non concesso 1'etav. ^c. Ti/tios 
Vat. pr. Oisel. Metl. teit. Piit. Bonon. diio Petav. Exc. Liicens. sec. Ttjtius 
tres \at. Pal. Farn. l*ric. Ttjtio Ainbr. pr. Titios Oxon. sec. Tycius Vicet. 
delinijuit Rot\. — .>1G /uh» Pric. diio Petav. tres Anibr. inc. Heins. junguntur 
Vat. qiiint. Med. tert. jungamus Exc. Lucens. sec. — 517 qiio tanta quatiior 
Vat. Pal. Farii. Prir. Hotl. Olsi 1. tota Fiorent. cui vol quo Vat. pr. Piit. 
Keg. 0x011. (iiio. alios pro nutnero incert. Heius. quisnam Med. tert. — 518 
potest pro valet Pric. 'riiiian. — 5l\) panis Oisel.— 521 vestris Florent. inc. 
Heiiis. Var. LL. cd. Aiitv. — 522 Dites Vat. pr. a m. pr. piirfrare lionon. — 
523 Hebrum Jioiion. Pat. Var. LL. ed. Antv. sepukro pro huratliro Med, 
sec. ni. pr. — 525 Tartareum iSIed. qnart. merHumquc Cliaos IMoret. .sec. nos- 
trumque, meritiuhque vel dirumque Ilef;. qua diio Ainbr. Exc. Liicens. sec. Gyr. 
qno duo Vat. iioc^j*- opaca- vet. Gyr. Pat. Med. sec. Ptit. Exc. Liic. sec. ditis 
opace Rcg. Dilis opuci vel noctin opacw Florent. ed, Vic. qua—o^aca Var. 



NOTiE 



515 Titips'] Hic gigas mirae inag- 
nitudinis, cum Latonie stiipruni in- 
lerre tentasset, a Jove, aut ab Apol- 
line, confossus est, et dcjectiis aii 
Inferos, ubi vnltur ejus ' Immortale 
jecur tundit, faciindaque pcenis Vis- 
cera.' Virgiliiis. 

521 PaTcHe\ Ne otfendile oculos 
nostros aspectu longiore talis mou- 
stri, Riilini scilicet : qiiia credebant 
oculos inqiiinari spurcis rebiis objrc- 
tis. Ovidius : ' Cum spectant oculi 



Ijtsos, l.rdiintiir et ipsi.' 

523 Erehum] Erebiis, Baratliruiii, 
Tartara, siint loca Inferonim profuii- 
diora, obscnrioia. 

}iurallirum\ Locus erat Atlienis 
profundus, in qium damnati injicie- 
bantur, et ideo poiiitiir |)io Inferis. 

524 Titanum] Titanes iR-IIa Satiir- 
no intulenint, sed a .lovc filio fulini- 
ne detrusi suiit ad Inferos. 

525 Chaos] Est lociis Inferoniiti 
valde confusus, ex Ovidio: ' Qiiem 



196 CL. CLAUDIANI V. IN RUFINUM LIB. II. 

Fundamenta latent : penitusque immersus anhelet, 
Dum rotet astra pohis, feriant dum littora venti. 

parte principia nodis ohscurissimo' ahscondimttir : ac funditus mersus ingemiscat, 
dum Calnmvolvct sidera,dum venti percutient Uttora. 



LL. ed. Autv. Vitis opaci tres Vat. Pal. Fani. Pric. — 526 praceps xibi Flor. 
Exc. La-ti. praceps ibi ilno Vat. Oisel. ?>lecl. p<-. Pat. et Vat. Livin. precceps- 
que ibi mersus Exc. Liicens. sec. penitusqite ubi Pal. Med. pr. Lov. iimis Heins. 
ed. Parni. penilnsque ibi sedecim aiii, Exc. Gevart. ed. Vicet. penitus ibi 
tres Vat. penitus vel prorsus Yat. tert. penilus vel prceceps Vat. pr. penitusque 
ibi vel prceceps ibi Put. prcrceps inmcrsus Eott. penitusque inmersus Med. 
quart. Aiiibr. pr. Moret. sec. Leid. pr. umis Heins. Sched. Cud. Var. LL. 
ed. Antv. — 527 Diun rotet Pric. m. sec. Floi ent. KapIieL rotat quinque Vat. 
Pal. Pric. Eott. Oisel. duo Oxon. qiii et feriunt habent. feriant Pat. Pric. 
m. sec. Florent. Rapliel. rotet et feriant legit Heins. Jiuctus Vat. sec. venti 
vel Jiuctus Vat. tert. uUimus hic versus deest in ^NIed. quarto. 

In Lucensi sec. post libros in Rufinum sequebantur lijjri in Eutropium. 
lu Vicetina de Bello Gildonico, nec non in Excerptis Li«ti; et in La?ti Exc. 
•cnmhac inscriptione Belli Civilis Lib. tertil's, praefixa sinuil Praefatione, 
quas nunc ante Lib. ii. in Rulinum legitur. In Moret. sec. erat explicit 
inagnum^ opus Claudiani nobilissimi versijicatoris. 

N0TJ2 

dixere chaos : rudis indigestaque mo- que, ut semper anhelitu laboret, nec 

les.' ' Ubi nulhis ordo, sed sempi- unquam respirare possit. 

ternns horror inhabitat.' Job. 527 Dum rotet astra^ Id est, sem- 

526 Anhelet] Ita gemat prematur- per, in aiternum. 

DE UXORE ET FILIA RUFINI OBSERVATIO., 

Mortuo Rufino, et iu frusta discerpto, uxor ejus, et filia, metu poenae ad 
Ecclesiam, velut ad asylum, confugerunt. Inde iiavigarnnt Hierosolymam, 
ubi reliquum vitae suze tempus exegerunt. 



VI 
CL. CLAUDIANI 

DE TERTIO CONSULATU 

HONORII AUGUSTI 

PANEGYRIS. 



PHiEFATIO. 



A R G U 31 E N T U ]M. 



Ut Aquila probatos ad Solem piillos alit, Jovis fiilmen gestuios, ad enm 
propius accessuros, aviuinciiie Kcges fulnros ; sic Roma probatum in ip?a 
procerum lucc Claudianum ad Aulam promovet, Imperatoris laudes dictu- 
rum,adejus Majestatem accessurum, Poetarunniue Regem futurum. 



1 ARVos non aqiiilis fas est educere Ibetus 
Ante fidcm solis, judiciumquepoli. 

NoH licet Aquilis educare pullos tcneros, ante icstimoniujn SoHs, et approhatioium 



Hic liber in Vaticano prinio recentissima niann scriptus est. in Moret. pr. 
tertio ordine legitur post Consulatum Olybrii et Probini. in Moret. stc. et 
Excerptis Gevartii post Epitlialamiai sequitnr. in Vaticano I.ivineii plane 
deest. in Vaticano quarto legitur. Iticipit libcr Panacluricus de tcvtio Consulatu 
Uonorii: ante Pra-fationem vero, Incipit pra-scriptio Cluudiani super libro de 

NOT;E 

Panegijris] Vide supra in Con- citatnm cst coram ipso Principe, iii 
sulatu Prob. Hoc carnien in tertinm Palatio Mediolancn^i, anno Dom. 
Honorii Consulatum a Claudiano re- 3'J6. 



198 CL. CLAUDIANI VI, 

Nam pater, excusso saluit cum tegmine proles, 

Ovaque maternus rupit hiulca tepor, 
Protinus implunies convertit ad a?theranidos, 3 

Et recto flammas imperat ore pati. 
Consulit ardentes radios, et luce magistra 

Natorum vires ingeniumque proljat. 
Degeneres refugo torsit qui iuraine visus, 

Unguibus hunc saevis ira paterna ferit. tO 

Ccrli. Etenim palcr, cum sobnles exsiluit riipto pvtaminc, et calor matris fre^it 
ora deliisccntin, statim vertit ad Ccelum puHus nondum plumcscentes, ac jubet hos 
sustinere is^nem^oW^ ocidisfixis. Consultat nidios igneos, et experitur virtiitem 
rt indolem filiorum, Sole judicante. Qui piilliis degcnerans avertit ocxdos, acie 
■rcfvgicvte, iracundia pairis verberat hunc unguibus rigidis; qui vero passus esi 



tcrtio Consulatic Honorii. in Lucensi sec. erat Panegyricus de tertio Consulafu 
Honorii. ejusdem Prcpf. Petavianns pr. simpliciter exliibet Tertius Honorii 
Consulatvs. dein iuanu recentiore Cl. Claiidiitui Prafatio in tertium Consulatum 
Honorii Ang, Lovan. habet, Incipit Panegyricus de teitio Cnn>:uliitu. Prafatio. 

1 minc Pal. nitn est fas aquilis Florent. Rejr. Vat. tert. Rott. Oxon. pr. 7ion 
aqiiilis estfas^Meti. tevt. cnnteinncre Pr\c. educere Rott. producere Jiin. pr. 
deducere Oxan. pr. prvducere vel educere Oxon. sec, — 2 indicinmque Vat. tert. 
Pat. — 3 f.rc«sso Jun. pr. diio Oxon. f.rc!/so Raphel. Deniiist. ccusso Var. LL. 
ed. Antv. saluit Mcd. tert. Exc. Liicens. sec. saliit Gesn. et Bip. germine 
qiiiuqne V^at. Pal. Farn. Pric. grnmine ^led. quart. Rott. incert. Heins. 
tegmine vet. Gyr. Oisel. fragmine vel segmine conjiciebat Heinsius, itetn 
mntnrus pro maturnus. Heinsius porro ascripserat lociiin Liicani I. ix. vs.902.. 
Autigon. Histor. Mirabil. c. 52. Tzetz. Chiiivid. p. 23S. .Elian. Histor. Anim. 
Apostol. Centnr. par. G2. et Julian. Epi^t. xvi. — 5 nidos Reg. ciim Glossa 
i. e. pullos. natos Mazar. Tliolos. Exc. Cod. Rheni. nidos vel pullos Petav. pr. 
Oxon. pr. — 6 pari pro pati. Et rectofiammas, ^-c. Heinsius ascripser.it locuni 
Prisciani in Perieg. 395. ' Liiminibusiiue vident rectis (mirabile !) soleni.' — 
7 mngister inc. Heins. — 8 Nutorum viginti Codd. Exc. Gevart. Lucens. pr. 
ed. Parm. et Vicet. natnram marg. Marcil. — 9 Degenercs Lov. Ald. Exc. 
Gevart. Df^enerem Med. quart. Bonon. Thuan. Anibr. pr. Moret. sec. inc. 
Heins. Petav. duo, Pric. tres Barih. et Var. LL. ed. Antv. Degcner.et re- 
fugo Isingr. Pubn. Gryph. profugo Pric. qui torsit Florent. Pai. Med. pr. 
torsit si inc. Heins. visum Florent. Med. tert. Exc. Liicens. sec. degcnerem. 
visum Vat. pr. Pric. Degeneresque fugit qui torsit l. visus Jun. pr. — 10 fcris 

NOTiE 

2 Antefidem Solis'] Antequam ex- 5 Nidos] Pullos, qifi in nido con- 
plorent fideni pnllorum, testiinonio tineutitr : tumqiie ponitnr contiuens 
Solis et Cocli ; sive antequam exa- pro contento: qtiod est Poetis fami- 
minent an pnlli futiiri sint fideles in liare. Sic Virgilius : ' Nidisqne lo- 
aspiciendo Sole, recta acie octiloruni. qnacihus escam.' De hiruDdinibus. 

3 Excusso tegmine] Fracto ovi pu- 10 Fcritl Occidit. 
tamine, in qno erat gernieu. 



DE III. COiNS. IIONOR. PR.EFAT. 



IDD 



Exploratorcs oculis qiii portulit igucs, 

Su.stiiuiilque acie uobiliore dieui ; 
Nutritur, volucrumque potens, et fulniinis hoeres, 

Gcsturns suiuiuo t<'lu trisulca Jovi. 
Me quoque Pieriis teutatuui sajpius antris 

Audct magna suo mitterc Roma Deo. 
Jam dominas aures, jam rcgiatccta meremur, 

Et clulys Auguslo judice nostra sonat. 



15 



oculis Jlamma.t prohanfcK, ct intnilm cst lucem visu audaciore, educaiurfuturus Tiex 
avium, et successor fulminis, laturus Joci omnipoioiti flumuias tricuspides. Sic 
etiam Roma' iniicntes Proccres audcnt exhiljcrc \uniini suo inc probutum frequen- 
tius in rcccssu l'ierio. Jam ohtinenius attcntioncm Impcratoris, jam ingrediniur 
Palatium liegale, et Lyra noslra resonat, Imperatore judicante. 



pro stTfjs Vat. tert. sfcus Pal. — 11 )U')ti(/(< inc. Heins. — 12 «ctfs Petav. tert. 
Jidcm Pric. a ni. pr. — 13 parcns it. vulucrum princeps Cuja(;. hares vel igne» 
Ainbr. sec. ignes inc. Heins. — 14 Tccturus Var. LL. eil. Antv. — l.') tentacit 
Pat. armis ^loret. sec. ni. pr. — 10 Roma suo m. magna Deo Moret. sec. Med. 
tert. Jovi Vat. sec. m. pr. — 17 arces marg. Isingr. liber Bartli. movemur 
Jun. pr. Oxon. — 18 Et Chehjs Oisel. principe Jun. pr. 0.\on. 



NOT;E 



13 Pofens'] Hic significat, Rcgem, 
Priucipein. Sic Horatius, ' Diva po- 
tens Cypri,' id est, Regina. 

1.5 Pieriis] Pieria est regio IMa- 
cedoniae iu Graecia, eaque INIusis 
sacra. 

Me tentatum antris] Me qni tan- 
tiim periculum ftceram mearum vi- 
rium, in umbralili INIusarum recessu; 



Deo] Iraperatoio, qucm adiilator 
Poeta Deum vocat. Sic et Martialis 
saepe. 

17 Regia tecta mcremur] Procerum 
benevolentia freti meremur ingredi 
Regiam Caesaris. 

Jam dominas aurcs, ifc. ct chclijs .1«- 
gustojudice^ifc.] Jam mercniur habc- 
re Imperatoiem, et anditoieni, et 



me, inquam, Koma, scu Romas proce- judicem. Octavins Ca>jar primus 

res producnnt ad lucem Aulae Inipe- dictus est Augustus, et ab eo dein- 

ratoriee. ccps ceteri Imperatores appcllati 

16 Magna Roma] Magnae Romoi suut Augusti. 
Proceres. 



200 CL. CLAUDIANI VII. 

VII. 

CL. CLAUDIANI DE TERTIO CONSULATU 
HONORII AUGUSTI PANEGYRIS. 

ARGUMENTUM. 

Gratulatur Claudianns tertium Consulatum Honorio, cujus celebrat na- 
tales Regios, infantiam, pueritiara armis jam tuni gandentem, adolescentiam 
crudam ad ferendos labores Martis. Celebrat illum ut avi imitatorem futu- 
rum, ut patri bellicoso liaerere jam ardentem, ut felicitate sua victorias pro- 
perantem, Ccelo dilectum, euntemque ad Patrem, cum Patre triumphantem, 
populo miiitibusque plaudentibus. Tum Theodosius morti proximus Stili- 
chonem liberis suis tutorem constituit, scandit Coelum, mutatur in Astrum. 
At Arcadio et Honorio totum Orbem subacturis parat Vuicanus arma, equos- 
que Neptunus. 



1 ERTIA Romulei sumant exordia fasces, 
Terque suas ducat bellatrix pompa curules. 
Festior annus eat, cinctusque imitata Gabinos 

Fasces Romani capiant tertium initium, et pompa militaris comitetitr tertio 
$olium tuum CoDsulare. Annus solennior incipiatur, et purpura locuples (smulata 



Panegyris] Panegyricus Rott. incert. Heins.— 1 sumunt vel ducunt Oisel. — 
2 Atque tuas Petav. tert. Teque Vat. tert. Rott. Reg. Mazar. Petav. sec. 
duas Med. tert. suas Florent. m. sec. tua Vat. tert. tuas duo Vat. Rott. 
Oisei. tuos tres Vat. Pal. Farn. Pric. Teque tua vel Terque tuas Oxon. pr. 
et triplices ducat Oxon. dicat Oisel. ponipa Florent. Med. tert. Lov. Isingr. 
Cod. Ald. Exc. Gevart. Roma Pal. duo Med. Jun. pr. inc. Heins. Moret. 
sec. Exc. Lucens. pr. ed. Parm. et Vicet. cohortes Pat. m. pr. ciwuli Reg. 
curuli vel curules Oxon. pr. — 3 cinctus duo Vat. Pat. Moret. pr. ritusque Exc. 

NOt^ 

1 Romulei fasces'] Fasces duodeni 2 Bellatrix pompa'] Cohortes mili- 

a lictoribus ferebantur ante Consu- tares solenni pompa procedentes 

les, velut insignia Consulatus : unde comiteutur PrincipemTogato Magis- 

et pro ipso Cousulatu sumuutur, sig- tratu conspicuum, ipsique honori no- 

iium pro re signata. Dicuntur fasces vum decus conciliantem. 

Romulei, id est, Romani, quia gesta- Curules suas'] Suas, id est, Roma- 

bantur in urbe in qua regnavit Ro- nas. Curules, id est, Sellas eburneas, 

inulus, et a solis Romanis usurpaban- in quibus sedentes Consules curru 

tur. vehebantur in Curiam. 

Sumani exordia'] Annum incipiant, 3 Festior annus] Jucundior sanc- 

aperiant. tiorque sit hic annus, cui Princeps 



nE III. CONS. IIONOR. 



201 



Dives Hydaspeis angescat purpum gemmis. 

Succedaut armis trabca' : teutoria lictor 5 

Ambiat, et Latiae redeant ad signa secures. 

Tuque, o, qui patrium curis a.npialibus orbem 

Eoo cum iVatre rc«^is, procede secundis 

Alitibus, Phoebique novos ordire meatiis, 

vestes Gabinontm amplificetur lapilUs Hydaspeis ; ornnmenta pacis sequantur bella ; 
lictor circumdet tabertutcitla, cl secures liomttna reverluntur ttd vexilla. Et tu, o 
Honori, qui ^iihernas mundum palernum cum fratre Eoo, ciiris similibus, ingre- 
derefaustis acibus, et incipe cursus nocos Solis ; tu,(iui es spes et desiderium Cali, 



Cod. Rheni. Sabinos Farn. Pat. inc. Heins. — 4 lucescat INIoret. sec. augescat 
vel lucescat Reg. TVIoret. pr. duo Oxon. lucescat vel fulgcscat conjecerat Hein- 
sius, sed postea deleverat. — 5 ritus pro trabea Oise^. — 6 lato' vel Laticc Jun. 
sec. clarice \e\ LatiteOxon. [>i: lat (F O\on. jactceLcid. ad Jura Moret. sec. 
— 7 Tu quoque 'MoTct. pr. Jnn. pr. Oxon. patrum duo Med. Latium marg. 
Isingr. — 8 geris Med. tert. — 9 Auspiciis Pal. Med. pr. — 10 Spiin Tiiolos. Jun. 
pr. Spes vel Spem Reg. Oxon. pr. quam Med. tert. primavo Tliolos. quem primo 
vel pjiffkTco Reg. /tmife Vat, pr. duo IMed. lumine Pat. Jun. pr. primce vcl 



NOT^ 



Consul pra?erit. 

Cinctus Gabinos] Vestes longiores, 
siniiles iis, quibus ntebantur Gabini 
popidi Volscorum, in Italia : qui ab 
hoste deprehensi, quanquam hoc lia- 
bitu cingerentur, victoriam tamen 
retulerunt ; ct ideo in rebns urbauis 
sacrisque hoc cinctu usi sunt. 

4 Ilydaspeis gemmis'] Hydaspes, 
«inde Hydaspeus, est tluvius Asiae gem- 
mis notissimus. 

Purpura] Purpura Reguni olim et 
Conjuhnn solenne indumentum. 

Divcs augcscat purpura gemmis] Id 
est, purpura augeatur, ditetur, atque 
exornetur divitiis gemmaruni. 

5 Trabece] Trabea vestis olim An- 
gurum, Regum, et Consuhim : Iric 
sumitur pro Consulatu : signum pro 
re signata, Metonymicajy. Nam siic- 
eedant armis trabew, id est, post bel- 
lica facta Honorii snccedat Consula- 
tus, et Rfspuhlica ejus armis defen- 
sa, ejusdeni Consuiari auctoritate re- 
gatur. 

Tentoria lictor ambial] Jjx more 



veterum Consnlum, qui vel inter ip- 
sas expeditiones, Consnlaria insignia, 
fasces, et secures a lictore gestari 
voiebant. 

6 Latiic 7-edeant ad signa secures] Ut 
olim etiam, securcs Romanac, seu 
Consulares, ferantur ad signa, seu 
castra, in quibus dantursignapugnai. 
Ceterum fasces, trabeae, curules, se- 
cures, sunt insignia Consulatus, et 
sa>pe ponunlur pro ipso (^onsulatu, 
Metonymiccis'. 

7 Patrium orhcm] Orbem, seu Im- 
perium terranmi, a patre Theodosio 
relictum. 

8 Eoo] 'Hd)s, vel ecos, Aurora, inde 
Eous, matutinus, ad Orientem perti- 
nens : Eoo cuin fratre, id est, cum 
fratre Arcadio, qui administrat Im- 
perium Orientis. 

Secundis alitibus] Faustis avibus, 
feHciter. 

9 Phcebique novos ordire meatus] In. 
cipe novum cursum Solis, sive novuir. 
annuni, cui nonicu Coasules dabant. 



202 CL. CLAUDIANI VII. 

Spes votumque poli, quem primo a limine vitae 10 

Nutrix aula lovet : strictis quem fulgida telis 

Inter laurigeros aluerunt castra triumphos. 

Ardua privatos nescit Fortuna penates, 

Et regnum cum luce dedit. Cognata potestas 

Excepit Tyrio venerabile pignus in ostro : 15 

Lustravitque tuos Aquilis victricibus ortus 

Miles, et in mediis cunabula prajbuit hastis. 

quem Regia altrix educavit a principio vitce primo, quem castra micantia armis 
nutriverunt inier victorias laureatas. Fortuna tua excelsa non cognovit domum 
privatam ; ct illa concessif tibi imperium cum vita : potcntia domestica 
vobis, recepit in purpura Tyria te ceu depositum sacruyn : et miles cinxit 
locum tuorum natalium, cum signis triumphalibus, ut(]ue dedit tibi cunas inter 



prtr<p legebat Heiiisius. — 11 toicf Exc. Voss. strictis quoque Med. tert, tedis 
Florent. ni. pr. tadis Jvw. pr. thedis Rott. — 12 Intra Lov. lauriferos Jun. 
pr. daHsfra Var. LL. ed. Antv. /afa Rott. Oxon. pr.— 13 ^atura Oxon. pr. 
m. sec. huic versui asteriscum apposuit Heinsius. — 14 H<ec regmnn Anibr. 
tert. Etcum luce dedtt regmun Jun. pr. dedit vel redit Moret. sec. Vat.quint. 
regnum Lov. iMoret. sec. Exc. Gevart. Liicens. sec. Ald. et Var. LL. e niarg. 
Parm. iteui Sclied. Gud. regimen ed. Parm. Vicet. Isingr. Pulm. Colin. 
Grypb. quod Heinsius in v. cod. invenit et probat adducto loco Capitolin. in 
Pertiuace,' moxDaciae regimen accepit.' et mox,' Integrese usque ad Syriae 
regiuien Pertinax tenuit.' p. 54. Capitolin. in Opilio Macrino iwperiitutelam a 
reg^iwJHe distinguit. 1. XXIII. — 14 pr/iafa Jun. pr. post \ocem potcstas TeXfiav 
(TTi7^V babet Petav. pr. et ed. Gesn. qnam Farn. ct duo Vat. oniittunt. — 15 
AccepitMoret. sec. pignus veneral)ile\a.i. tert. Rott. corpus vel pignus Med. 
sec. — IG alis Oxon. — 17 vcnabula phuimi Codd. venabula vel cunubula Reg. 

NOTiE 

10 A litnine] Limen est aditus 15 Tyrio in ostro] Purpura Tyria, 

domus, nnde ponitur pro initio, prin- ab urbe Tyro in Phoenicia, ubi pur- 

cipio vitje. Gloriosnm est autem pura exquisitior jactabatur. Cete- 

Houorio natum esse Imperatorem, lum mos erat excipere infantes re- 

quod plerique aliorum vel armis, vel cens natos in purpura, qua» propria 

idoptioue, vel clectione, vel dolo, erat Regum, Imperatorum, magts- 

vel pecunia ad solium ascenderint. tratuum. 

13 Ardua] Excelsa tua fortuna Venerabile pignusl Te excepit vel- 
non provenit ex domo privata, o ut sacrum dcpositum, velut pignus 
Honori, sed statim atqiie natus es, nostri amoris atquc veneratiouis. 

ad imperandum natus es. Alioqui 16 Aquilis] Aquilae signa erant 

:nulti ex privata domo ad solium Romanorum, quibus milites in orbem 

emerserunt. circumductis Honorio recens nato 

14 Cognata potestas] Potestas do- gratolabanlur, ex more veterum, qui 
niestica parentum seu cognatorum tilios Heroum, eorumque nativitatis 
atorum ; quasi diceret, statim atque lociim, exultantes circumibant. 
uatus es, evectus es ad potcstatem et 17 In mediis cunabula prabuit hastis] 
honores. Intra domum Caesaream, aut in Cas- 



DK 111. CONS. 7I0N0R. 203 

Tc nascente fcrox toto Gcrmaniii Rlicno 

Intreniuit : movitquc suas rormidine sylvas 

Caucasus : et positis numen confessa pharetris 20 

Ii::navas Mcroc traxit dc rrinc sairiltas. 

Reptasti pcr scuta pucr, Rcgumquc rccentes 

Exuvia3 tibi ludus crant: priniusfiuc solebas 

Aspcra complccti torvum ])Ost j^ra^lia patrcm, 

Signa triumphalo quotics llcxissct ab Ilistro 25 

Arctoa dc strage calens, et poscere partem 

ayma vicdia. Gcrmnuiti IicUicom cirra nmuein Ithcnim Ircpiilavit, te exorienie, 
et Caticasus couciasit nnnora suii prie timore : ac Mernc sai^ittis ahjcctis con- 
fessa te esse mtmcn, amlsit ex ca-sarie jacula inertia. Rcpsisti pucr per clypeos, 
et nova spolia lie^um tihi crant voluptas : ac primus consuererus oscuhtri Parentem 
bellicosum post bclla icnihilia, tjuotiescumque /crvcns clade Septemtrionuli rcvoca- 
vcrat ve.riltu cx Danubio supcrato ; tu consiievertTS petere aliquid ex exuviis ; ieit 



diio Moret. Oxon. sec. ;)rtsa»< Med. qiiart. as<ris Jiin. pr. ftas<(S duo Anibr. 
mvsVat. tcrt. Rott. Oisel. Pric. ni, jir. Amijr. pr. m. [ir. Var. LL. ed. Aiitv. 
hastis vei escis Floient. IMed. sec. m. pr. ifeif. diio ]Morct. inc. Hciiis. armis 
Ciijac. priclnta «/i<ris coiijicicl)at Hciiisins. — IS rcgno diio Vat. Petav. pr. — 

19 Intrcmuit vel Intonuit Rcjj. Oxon. pr. pcnnas pro s(7ras Var. LL.ed. Antv. — 

20 mtmcn Exc. La^ti et Lucens. pr. munustid. Vicet. et Var. LL. ed. Antv. 
sagillis Jnn. pr. — 21 dc cordc Vat. tei t. Rott. Fioreiit. IMed.sec. m. pr. Mazar. 
— 22 pcr scuta Lov. IMorct. sec. F.xc. Gevart. Luccns. sec. Sclied. Giid. et 
Ald. /)cr s;>na dcccm aiii, Exc. Liicens. pr. ed. Parm. Vicet. Isiii<ir. Junt. 
Grypli. Colin. signa vel scuta Reg. Med. sec. Rcpiatique sccuta Var. LL. 
ed. Antv. regumque vel rcgnumque Keg. fcroces Exc. La*ti. jactH/fs ^at. tcrt. 
Rott. Oxon. pr. rfte/iits quindeciin alii, Exc. Gevart. Lncens. pr. ed. Parm. 
et Vicet. iteiu .Sclieda; Gud. fcroces\e\ rccentcs Med. sec. feroces\e\ jacentes, 
Fiorent. jucentcs vel reccntes Reg. — 2S Eximicc ^icct. milii pro tihi Oxon. pr. 
— 25 torsisset ab /s<ro Piit. Pat. ^Hsf ro Pal. IMed. jir. — 20 cade Oxon. sec. 
parte marg. Marcil.jja^rem Vat. quinque. Farn. l*ric. Oisel. Juu. scc. fcrrum 

NOT/E 

trensi Pra?torio nasci, niagnae erat et guere. 

felicitatis, et fortitiidinis fiitura? pras- Traxit dc crine sagitlas'] Meroes in- 

sagium. colae soleliant implerc crines parvis 

18 Ferox Gcrmania] Germani Rlie- sagittis. 
ni accolae bellicosi, et jugi doininatio- 22 Recentes e.ruviu-'] Ciipde ac san- 

nisque imj)atientes : contincns pro giiine recens niadeiitcs, liorrentcs. 
contento, Metonymicais. 24 7'«rri(m] Spirantem adhuc, tor- 

20 Ca«c-as!/s] iMons gentiiim ini- vo vultu, bella, niinas, ca^des. 
manissimanim hospes, Scythiam diri- 25 Ab Ilistro] Post devictas gen- 
mens ab India. tes immanissiinas, Daniibium acco- 

Posilis pharctris] Pharetra est tlic- lentrs. 
ca,undejacula dcpronniiitur. 2(i Arctoa] 'ApKTos, Ursa, signuni 

21 Mcroc] lusula Nili, vulgo, Ghc- coclestc inScptemtiione,unde.4rc<owi 



204 CL. CLAUDIANI VII. 

De spoliis, Scythicosve arcus, aiit rapta Gelonis 

Cingula, vel jaculum Daci, ve! fraena Suevi. 

Ille coruscanti clypeo te saepe volentem 

Sustulit aiTidens, et pectore pressit anhelo 30 

Intrepidum ferri, galeae nec triste timentem 

Fulgur, et ad sumraas tendentem brachia cristas. 

Tum sic laitns ait: Rex o stellantis Olympi, 

Talis perdomito redeat mihi filius hoste, 

Hyrcanas populatus opes, aut casde superbus 85 

Assyria : sic ense rubeus, sic flamine crebro 



arcus Scytharum, seu balteos ereplos Gtlonis, seu tela Daci, seu kabenas Suevi. 
Ille patcr blandiens extulit frequenter sxnier scutum micans te lcetantem, et pres- 
aavit in sinu ferventi te interritum armis, neque metuentem splendores terribiles 
cassidis, et tollentem manus ad jubas altas. Tunc ita gaudens inquit; o Rector 
Coeli siderei, Jilius nieiis ad me revertatur similis, superato hoste, direpto Im- 
perio Hijrcanice, aut gloriatus cnde Assyriorum : ita rubescens gladio, ita sub- 



Pal. Med. pr. fratrcm Rott. — 27 Scythicosque Bonon. Ambr. pr. Scythicos, 
sine copiila, quinque Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. Scythicos raptusFetaiV. sec. 
Scythicosve legebat Heinsius. rupta Gelonis Med. sec. tn. pr. — 28 Dacis... 
Suevis Oxon. pr. in Juniano primo v. 25. et 26. desiderantur. — 29 volantem 
Vat. sec. m. pr. — 30 et ridens te pectore Med. tert. hanelo Var. LL. ed. 
Antv. — 31 Nec strepitum Pat. Intrepidum vel Nec strepitum incert. Heins. 
Intrepidum \e\In strcpitum Vat. tert. Petav. sec. trementem Med. tert. Mazar. 
gementem Jun. pr. minantem Pric. — 32 ripas Var. LL. ed. Antv. m, pr. — 
33 Tum sic Ambr. pr. Exc. Luc. pr. Tunc quinque Vat. Pal. Farn. Rott. 
Oisel. stillantis Oxon. sec. — 36 Jiamine crebro Lov. ense rubet Moret. sec. — 

NOT^ 

ponitur pro Scptemtrionali ; ac pro- Olympi'] Hic est mons Tbessaliae 

inde Arctoa strage, id est, strage altissimus, qui pro Coilo sumitur. 

edita versus Septemtrionem, ultra 31 Talis^ Hoc desumtum ab Ho- 

Danubium. ineri Hectore : ZeD, &\Xoi re eeoJ, SJre 

27 Scythicos] Scythae, Geloni, Da- 5^ /coi rJvSe yeveadai ITarS' inov, ws koI 

ci, Suevi, gentes bellicosae, circaet iyw : Jupiter, et alii Dii, date Jilium 

ultra Danubium. mcum fieri talem, qualis ego sum. 

30 Pectore pressit anhelo'] Pectore 35 Hyrcanas opes] Imperium Hyr- 
?nbelanti bella et fuuera. caniee, seu Persarum et Partborum 

31 Galew nec triste timcntem fulgur] vicinorum, qui semper infensi fuere 
Quod certuni est fortitudiuis iuitium, Romauis. 

filgorem armorum sanguinolentorum 36 Assyria] Assyrioruni, qui po- 

iion expavescere. pu!i sunt in Asia. 

33 Stellantis] Stellis undique mi- Flamine crebro turbidus] Facie sub- 

?antis. horrida ac deformata ventorum flatu, 



DK III. CONS. HONOR. 205 

Turbidus, ct grato respersus pulvere bclli : 
Armaque <,^aviso rcferat captiva paienti. 

Mox ubi tinuasti recto vestigia gressu, 
Non tibi desidias molles, non marcida luxu 40 

Otia, nec somiios genitor permisit inertes : 
Sed nova pci- duros instruxit mcmbra laborcs, 
Et cruda teneras exercuit indolc vircs : 
Frigora sa:va pati, gravibus non ccdere nimbis, 
.-Estivum tolerare jubar, tranare sonoras 45 

Torrcntum iurias, ascensu vincere montes, 
Planitiem cursu, valles et concava saltu. 
Nec non in ch peo vigiles perducere noctes, 
In galea potare uives ; nunc spicula cornu 

horridus conlinuis venlis ; et sordidus pulvere glorioso ■pugnnrum, et reporlct tela 
capta patri lcttunti. Statim postquam signnsti gressus certo pede, Pater non 
indnlsit tibi inerlinm ejfaminatam, non i-cquiem tuxu difflitentcm, neque soporem 
pigrum: at corroboravit tibi corpus tcnerum per exercitia laboriosa, atque assue- 
tccit vires tiias puerilcs perferre animo valido hyemes asperas, non se dimitlere 
tempestatibus turbidis, pati ardores cestatis, trnjiccre impctum fremmtem torren. 
tum, superare jnontcs ascendcndo, campos currendo, concara vallium saltando, 
ct traducere noctes insomnes siipposito scuto, hibere nives in casside, modo tor- 



37 Turgidus riic, Pnt. Med. qnart. Praditus Med. sec. m. pr. graio vel cre- 
hro Oxon. pr. Exc. Voss, turbine Jiin. pr. — 38 captivo referat gnvisa Exc. Voss. 
— :i9 certo gressuViic. reclo cursu Jnn. pr.— 40 Ncc libi Moret. pr.Jun.pr. 
delicias Tholos. non murcida Yat. sec. Pal. Florent. Ambr. pr. nec Exc. Voss. 
ita Gesn. et Bip. inertia vel marcida Oxon. sec. intrcia Med. tert. cursu pro 
luxu Pric. m. pr.— 41 permittit Pric. dimisit Jiin. pr. qiii t-t inercia habet. 
inertis Bonon. xVnibr. tert.— 42 iMS(r«c<o Vat. qnart. /(iccr/os Jun. pr. — 43 
dura teneras Thuan. Florent. ni. sec— 44 7iec cedere inc. Heins. credere Put. 
Mazar.— 45 lianarc septeni Codd. et Exc. Lncens. pr. marinas vel sonoras 
Oxon. sec. — 10 accensu Jun. pr. ascensum montis vct. Gyr. ino. Heins. Exc. 
LuccDS. sec. ascentu monlis Ambr. sec. — 47 vaUtsque Moret. pr. c"Hc«ra c«r*w 
Vat. pr. m. pr. — 48 Nec tamcn Petav. sec. et clipeo Tliiian. perducere noctes 
"\'at. pr. Farn. Med. quart. duo Ambr. et Heins. Exc. Lucens. sec. Vicet. 
Parm. Ald. Isingr. Coiin. Gryph. producere septemdecim alii, item Var. LL. 
c niarg. Parm. Ita Gesn. et Bip.— 49 /n gnleas Farn. Reg. Var. LL. ed. 
Antv. gatcis Oxon. pr. galeas et cmcnd. galeisXdt. pr. />or<are Vatt. omnes, 

NOTiE 

et campestri labore pulvernlentus. 46 Torrentum furias'] Torrens cst 

39 Mox ubi, Sfc.] Ab infantia Ho- fluvins temporarius, uatus ex subitis 

norii transit ad laudes pueritiae ip- imbribus. 

jiu,, 47 Planitiem cursu] Laudata in He- 

43 Cruria indo/cj Viridi et laborum roibus celerita.s ; sic laudatur Achil- 

patiente ; id quod decet Heroum les ab Hoinero : ir(<5as wkvs 'Axi^A«i/j, 

filios. pedibus velox. 



206 CL. CLAUniANI VII. 

Tcndcrc, minc olandcs Baleari sparj^ere fiinda. 50 

Quoquc mat^is nimium pugnae inflammaret amorera, 

Facta tui numerabat avi, quem littus adustae 

Horrcscit Libyte, ratibusque impcrvia Thule. 

Ille levcs Mauros, nec falso nomine Pictos 

Edomuit, Scotumque vao;o mucrone secutus, 55 

Fregit Hyperboreas remis audacibus undas : 

Et gcmiuis fulgens utroque sub axe tropa^s 

quere nrcu tcla, modo vibrare ghtndes fiinda Balenri. Et ut Theodosius pater 
incenderct in te ingentem ardorem pncliorum, memorahat facinora aci tui^ quem 
ora Libyec ardentis e.rpnrescif, et Icclandia inaccessa navibus. Ille avus de- 
vicit 3Iuuros celeres, et t^ictos bene nomiiiatos, ac persecutus Scotum ferro po- 
pulante, rupit aquas SepteDiti-ionalcs ratibus geuerosis,ac inicans duobus trium- 



Pal. Pric. Oisel. Jun. pr. duo Oxon. in Exc. Gevart. erat/. potare, qnod 
Mazar. cxliibet. «wnc spicula Bonon. Tholos. Pat. tres Anibr. — 50 tendere nunc 
gladios Lov. m. pr. Baleures Petav. tert. — 51 Quoque viagis Exc. Luceiis. sec. 
Quodque Put. Mazar. ed. Vicet. nimium amorcm Rott. amores Var. LL. ed. 
Antv. nimio amore corrigebat Heinsius. — 52 numerabit Vat. pr. memorabat 
Put. Tholos. Pat.— 53 Thyle Florent. Tyh Thuan. Tile Put. Thile novem alii 
et "Var. LL. e marg. Parm. Thile vel Tile Vat. pr.-r-54 leves Mauros 
Var. LL. e marg. Parni. levis Mavors Vicet. et Parm. — 55 Edocuit Pnt. 
Perdomuit Ambr. pr. Exc. Voss. Scotumque vagum Reg. vago Jun. duo, Oxon. 
sec. vago vel vagum Oxon. pr. vagum marg. Isingr. — 57 E geminis Vat. tert. 
Ac geminis Moret. pr. At geminis Vat. qnm^. fungens \t\ fulgens Oxon. sec. — 

NOT/E 

50 Baleari funda] Tali funda, qua- 54 Leves Mauros'] Mauri et Numi- 

lis sit eorum qui habitaut Baleares diE populi Africap, celeres in pug- 

insulas e regione Hispani:e Ba^ticae : nando, fugaces, et instabiles. 

quarum insularum incola; a teneris Pictos'] Populos Septemtrionales, 

ita assuefaciunt liberos torquendis qui olim Britanniam insulam subege- 

tehs, ut panem habeant nulluni, nisi runt: et qui ad terrorem, faciem pin- 

quem funda dejecerint ; et inde fiunt gebant, aut variis animantiuni figuris 

jaculandi peritissiini. Dicuntur Ba- deformabant. 

leares a-n;h Tov fidWfiv, a jaculando. 55 Vago mucrone'] Gladio popula- 

61 Nimium] Ingentein, insignem, tore, quo usus Theodosius, quaecum- 

annisque majorem audaciam. que loca pererrarct, ea omuia vasta- 

52 Avi] 'Jlieodosii etiam vocati. bat, populabatur. 

53 Libyce] Libya est regio Africa^, .56 Ilyperboreas] Aquas Septemtrio- 
siticulosa, ardens, perpetuo calore nales, et quasi supra Boream ventum, 
adusta. qui flat a Septemtrione : inrip, super. 

Thule] Hodie Iceland, ad quam us- 57 Ctroque sub axe] Utroque sub 

que victis Scotis pervenisse dicitur niundicardine, scilicet Septemtriona- 
Theodosius avus. li et Meridiano, victoriis reportatis. 



DE HI. CONS. HONOR. 



207 



Tethyos altcrn;x3 ri^lliias ralcavit arcnas. 

Hos tibi virtiitum stiniulos, luoc scmina lauduni, 

Haec exempla dabat. Non ocyus hausit Achilles 00 

Semilcri pra^ccpta scnis, scu cuspidis artcs, 

Sive lyra? cantus, nicdicas seu disccret hcrbas. 

Interea turbata fidcs, civilia rursus 
BcUa tonant, dubiunKpu^ (juatit discordia mundum. 
Pro ! crimen Superiuu I lon;j:i pro dcdccus eevi ! 03 

Barbarus Ilcsperias exul possederat urbes, 

phis sub cardine duplici, protrivit arenas cesluantes maris utriusque. lUe pr(u- 
hebat tihi hccc exempla, velut incifamenta fortitudinis, ct germina ^loriir. Achil' 
les non arriintit promtius documenfu viferis Cenfauri, sive edisceret indusfriam 
hasta, sivc concentus citharic, sive hcrhns salufifertts. Interim fides violuta est, 
pugncE civiles murmuranf, et discordia concutit Orbem nutantem. O scelus Deo- 
rum .' pudor sceculi diu mansurus! Exul Argobastes ferus occupaverut arces 



58 Tethyos adrerscc Jim. pr. calcahat Pric. if/unns Vat. pr. Farn. — 59 virtutis 
Med. quart. Jun. sec. K\c. Lucens. sec. Var, LL. eil. Antv. emina Exc. 
LiKti. prccmia Vicet. laudis ALizar.— CO exempht dedit Pat. aptius pro ocius 
Anibr. pr. potius Leid. — Gl cuspidis urtcs sedecini scripti, Exc. Lucens. 
pr. ed. Parni. et Vicet. artis Petav. seo. artem Med. quart. Exc. Gevart. 
et Ald. (jri;i/5 vcl artts Moret. sec. tirvis vel artes Thuan. arces Exc. Voss. 
• — G2 diccret pro disceret Exc. Gevart. artes pro hcrhas \"at. sec. Pal. Med. 
duo, Moret. sec. inc. Heins. heyhas vel arfes Florent. — 63 turbata dies 
Jnn. sec. ni. pr.- — 64 Bella timent l'ut. unde Heinsiiis conjiciebat tument, 
quod in Patavino extat. — 6.5 Pro crimen s. pro longi ed. Vicet. Per crimcn 
t. per Med. tert. proh longi ed. Parni. Snperum crimen Aiubr. pr. — 66 exul in 

NOT/E 

58 Tcthijos'] Tethys est niater Nc- Turbata fidcs] Fides dcbita Impe- 

reidum, seu Nympiiaruni maris : hic ratori violata est, et ingens tunuiltuS 
accipitur pro niari. Tethtjos alterme ; secutus est, qui occasioneni dedit 
utriusque scilicct niaris, Scptemtrio- Principi ostendcnda^ virtutis. 



nalis et Meridiani, arenas aUerualini 
calcavil. 

59 Scmina Uiudum] Dabat tii)i cx- 
empla, quoruni observatio excitaret 
velut qua^dani iiloriae scmina. 

GO Achilles] Filius Pelei et Tlieti- 
dis Nynipha% Heros Gracia;. 

61 Scmiferi senis] Cliironis Cen- 



G4 Dubium] Nutantem Orbem, ac 
prope cadentcm discordiarum agita- 
tionc. 

65 Pro ! crimcn Snperum] Cum quid- 
dam iudiguum accidebat, Poiitte exe- 
crabantur, vocabantquc crimen, de- 
decus, opproi)rium, pudorem Deo- 
rum, sa^culi, &c. quasi peccarent Dii 



tauri, partim horainis, et partim equi, permittcntcs tanta niala, quorum eos 

et ideo dicti Semiferi. pudcret ccrte, si quis in eosdem ca- 

Ctispidis] Edisccret cuspidis vibran- deret pudor. 

dsE industriau). Cetcrum Achilles Longi pro dedecus ccvi] Dcdccu^ sgu 

a Chironc didicit artesbelli, Musica-, niacula ad longam annorum seriem 

et Mcdiciiia\ duratura. 

63 Intereti] Dum Tlicodosiiis hxc 66 Barburus] Argobastes, seii Ar- 

Jlonorio daret documenta virtutum. bogastes, Princeps Galius, quem 



208 OL. CLAUIJIANI VII. 

Sceptraque dejecto dederat Romana clienti. 
Jam Pvinccps molitur iter, gentesque remotas 
Colligit Auror^e, turaidus quascumque pererrat 
Euphrates, quas lustrat Halys, quas ditat Orontes. 70 

Thuriieros Arabes saltus, vada Caspia Medi, 
Arraenii Phasin, Parthi liquere Niphaten. 

Quae tibi tunc Martis rabies, quantusque sequendi 

Occideyitales, et tradidernt Imperium Romunum clienti vili. Jam Princeps Theo- 
dosiiis suscipit viam, et con^regat populns longinquos Orientis, quos peragrat Eu' 
phrates turgens, quos Halys alluit, quos Orontes locirplctut. Arabes deseruerunt 
sylvas thuriferas, Medi mare Caspium, Armenii Phasin, Parthi Niphalem deseni- 
erunt. Qualis tibi tum erat amor helli, o Konori, qualis cupiditas comitandi 



Lncens. sec. glossa erat exul. i. e. Engenius et Arbogastus. oras Med. qnart. 
Morct. sec. urbes vel horas Oxon. sec— 67 Fortunu Pric. — 70 ditat Halys, q. 
lustrat O. Jun. pr. Alis Vicet.— 71 Arahes piurimi Codd. Exc. Lucens. pr. 
et Var. LL. e marg;. P a.r m. saltus Arabes Amhr. pr. Oxon. sec. ed. Ciaver. 
Elzev. Arabum Vicet. Parui. Isingr. Grypli. al. Caspida Lov.— 72 Armeniis 
Pal. Med. pr. Phasim duo Med. Tliuan. Mazar. inc. Heins. Exc. Lucens. pr. 
ed. Vicet. Niphaten duo Vat. Niphatem aiii magno numero, Exc. Lucens. 
pr. et ed. Vicet.— 73 mmc Vat. pr. Farn. Pric. Thuan. cum Var. LL. ed. Antv. 
tum plurinii alii. tum vel nunc Var. LL. e marg. Parm. tantumque Exc. Voss. 

NOT^ 

barbarum vocat, ob genus, et mores. sopotamiam ; dicitur hodie Frat. 

Romani Barbaros olini vocabant om- Halys] Fluvius ex Tauro monte 

nes populos, exceptis Gra^cis. Ce- uascens : irrigat Cappadociam, Sy- 

terum Arbogastes gratia valuit apiid liam, Paphlagoniam. 

Gratiannm, et Valentiniano addictus Orontes] Fluvius in Syria ex Stra- 

fait, sed uon diu. Oderat Fraucos bone, KaraSus eh rh (leTa^ii xa*^/*» 

gentiles suos : oderat et Sacerdotes. 'ATra^eias Koi 'Avnoxeias, t> KaXovfft 

Est et hodie locus prope Rlienum et XapujSStc, ingrediens in hiatum inter 

111 fluvios, qui dicitur Arbegast. Apameum et Antiochiani, quem hiatum 

G7 Dejecto clienti] Humiii, ignavo, vocant Charyhdin. Sic et Anas His- 

ignobili, Eugenio Grammatico, quem paniae se condit in occultos nieatus. 

Arbogastes ad Imperiuni transtule- 71 Arabcs] Populi Asia^. thuris 

rat, ut siib cju» uinbra regnaret, mox proventii divites. 

umbram ipsam, cuni posset, aut siib- Medi] Populi itidem Asiae, prope 

laturus, aut elusurus. Porrononita mare Caspium, vulgo, Merde BaccA«, 

despectus fuit Eugeuius, ut Claudia- ou de Sala. 

nus ait, nam Rhetorices et vitjp clari- 72 Phasin] Hic fluvius est Colcho- 

tudine ut alier Seneca floruit. Et ruu), oriuudiis ex Arinenia. Ad hu. 

ideo huic diaderiiate cessit Arbogas- jus fliivii ripas magiia est Phasiano- 

tes: uisi foite propter ancipitem runi copia. 

eveutuni aleam hanc subire timuerit. Niphaten] Niphates fluvius ortus a 

De hoc supia. inonte cognomine, alluit Parthos. 

70 Euphrates] Fluvius nascens ex 73 Quoi Martis rabics] Quam prae- 

Niphate monte Armeniae : alluit Me- cep.s amor, et quasi rabida belli cu- 



DE III. CONS. IIONOR. 209 

Ardor erat ? quanto flaji^rabant pectora voto, 

Optatas audire tubas, rampique crueuta 75 

Tempestate Irui, truncisquc immer<iere plantas ? 

Ut Leo, quem fulvai matris spelunca tegebat 

Uberibus solitum pasci, cum crescere sensit 

Ungue pedes, ct tcr<ia jubis, et dentibus ora ; 

Jam negat imbelles epulas, et rupe relicta 80 

Gaitulo comcs ire patri, stabuHsque minari 

yEstuat, et celsi tabo sordere juvenci. 

Ille vetat, renunquc tibi conmiendat habenas, 

Et sacro merilos ornat diademate crines. 

fatrcmr quaU Jisiderio cor innm ardebat audire buccinas expctitas, ct potiri lur- 
ine sanguinolcnto ivXorwm Murtis, ct pcdes dcmcrgcre in corporibus <nintfl(i« ? 
Quemadmodum Leo, quem antrum matns JiavcE foccbat consuetuni nutriri mammis 
ejus, cum animadvertit pedes suos augeri unguibus, et tcrgd villis, et os dcntibus, 
jam recusat cscas incrtes, et deserto saxo fcrvet inccdere comes parenti Gatulo, ac 
/urmidari ab armetitis, ac /ardari cruore tauri ingeutis. Ille pater prohibct, ac 
tradit tibi gubcrnaculum mundi, atque honorat caput tuuni dignum diademate 



— 76 truncis inmergere duo Vat. Petav. pr, item IMoreti. injungere Vat. pr. Farn. 
inmingere Pal. unde Heiusius inlingere conjiciebat,— 77 tegebat sedecim 
scripti, Exc. Lucens. sec. ed. Vicet. tepcbat Tliolos.— 78 solitus Vat. quint. 
Moret. pr. cutn Put. Reg. Mazar. tres Petav. tum Oisel. concrescere Tliuan. 
sentit Pric. Rott. Med. sec. Lov. Jun. pr. Florent. ni. pr.— 80 fugit pro negcU 
tluo Vat. Moret. pr. item Petav.— 82 celsi tnbo sordere vet. Gyr. et Exc. 
Lucens, sec. casi terga absorbere quinque Vat. Pal. Farn. Pric. Kott. OiseL 
obsorbere Reg. m. sec. Var. LL. ed. Antv. celeris terga ahsorbere Jun. pr. celsi 
Petav. pr. ccesi vel celsi duo Vat. et Oisel. pro Var. Lect.— 83 negat Med. 

NOTiE , 

piditaserat Honorio? Hic tura novem 81 Tabo sordere] Ardet parvus Leo 

annos natus erat, cum Theodosius in niactare tauruni ingentem, et ejus 

Eugenium arma convertit, ct ipsum sanguine sordescere. 

Arbogasten eo desperationis adegit, 83 Jlle] Pater Theodosius vetat, 

ut sibi mortem aflferret. ne filius Honorius se sequatur ad beU 

76 Tempestate frui] Delectari im- la, eumque relinquit, ut absente se 

mittenda grandine ac tenipestate te- regat Imperium. 

lorum, in canipo : dicitur optimc te- Habenas] Imperiuni, quod regat 

lorum sfges, grando, tenipestas, fer- Honorius, ut eques, equum. Habena 

reus horror, 6ic. dicitur de equo, de navi, de imperio, 

80 Imbellcs epulas] Quas bello non &c. 

meruerit. 84 Diadema] "Airh rov SeTi', lignre: 

81 Gatulo] Gaetuliaregio est AtVi- est fascia candida, qua Reges fron- 
cae, Leonibus famosa : qui Leoues tem ornabant. 

fulvi sxpius dicuntur. 

Delph. et Var. Clas. Claud. O 



210 CL. CLAUDIANI VII. 

Tantaque se rudibus pietas ostendit in annis, 85 

Sic aetas animo cessit, quererentur ut omnes 

Impenum tibi sero datum. Victoria velox 

Auspiciisetfecta tuis: pugnastis uterque; 

Tu fatis, a^enitorque manu. Te propter et Alpes 

Invadi faciles ; cauto nec profuit hosti 90 

Munitis haesisse locis. Spes irrita valli 

Concidit, et scopulis patuerunt claustra revulsis. 

sacrato. Et pietas tua talis pntefecit se in atate tenera: ita vero piteritia supt- 
rataest ab animo tiio, ut cuncti conquererentur sceptrum commissum tibi esse tar- 
dius: victoriu promta, fclicitate tua, facta est: ambo decertustis ; tu fato tuo, et 
pater dextcra siia : ob te Alpes etiam fiienint faciles occupatu : nec prifecit hosti 
callido mansisse in locis vallatis ; spes vana valli corruit, et repagula aperta sunt 



tert. — 83 pietas riidibus Vat. et Farn, ed. Vicet. et al. rudibus pietas reliqni 
niagno nuniero, Exc. Lucens. pr. et Gevart. Var. LL. e niarg. Parm. osientat 
Vat. pr. Farn. Ald. ed. Vicet. Parm. Junt. Isingr. et aL ostentet Sched. Gud. 
osfendit reliqui fere onines, Exc. Lncens. pr. et Gevart. — 8G cessit vel crescit 
duo Vat. et Petav. pr. crescit Leid. ni. pr. quceruntur ut Jnn. pr. vererentur 
Var. LL. ed. Antv. — 87 sibi Med. sec. victoria lata Anibr. pr. — 88 pugnatis 
Petav. pr. — 90 invadi faciles plurimi Codd. Exc. Lucens. pr. et Gevart. Ald. 
et ed. Vicet. incadit al. nec prafuit Var. LL. e marg. Parm. non Oxon. pr. nec 
vel non Reg.— 91 voti pro valli Put. Thuan. Bonon. Pat. — 92 castra Vat. pr. 
PaL Pric. Med. pr. remissis Ambr. pr. reclusis inc, Heins. m. pr. — 93 Aquilon 

NOT/E 

85 Rudibus in aiinis] In aetate pne- dem ac sanjiuinem triumpiiare, con- 

rili, tenera, rudi, imperita in aliis, sed fugit ad auxilium di\ inuiu ; et ex Ce- 

in Honorio jam lebus gerendis iiabili, dieuo, pro gaiea iiiduens epomidem, 

quia virtus praevenit annos. Ovidius: pro iiasta virgam in speciem crucis 

' Ingenium coeleste tuis velocius au- una mauu gestans, et altera Evange- 

nis Crescit, et ignav£e fert male dam- lium, suos palantes ad pra-Iium et 

iia morae.' victoriam revocavit. Sic Tlieodosius 

Pietas] Intelligit sub noinine pie- in Nummo pictus est, ciijus Numnii 

tatis, virtutem omnem ; vel intelligit imago videtur in historia Baronii, 

pietatem, quod rcrum habeuas egre- Alpes'] Montes Gallire Italiaeque 

gie moderaretur, jiatris imperio obe- communes, quorum aditus obsederat 

diens ; id quod est magna; pietatis. Arboirastes. 

89 Tu fatis] Exquisitiim adiilatio- 90 Invadi] Alpes facile invadi et 

nis genus, nam ctim non potuerit puer occupari possunt. Valerius Maximus, 

per aetatem debellare hostes, poeta ' Invademia? Laceda?monis.' 

dicit debellatos esse, felicitate seu 91 3Junitis hasisse locis] Si\ pTofuit 

fato Honorii propuguante : eodem- adhaMescere optimis munimentis. 

que fato multa esse felicius gesta. 92 Cluustra] Ipsi aditus alicujus 

Genitorque manu] Theodosius for- provincia?, sed pra;sertim aditus sale- 

tissimus Imperator, cuin videret Ar- brosi, ac difliciles. Vulgo vocant 

bogasteu inter suoruui fugientium cae- clares, K\6r5as. 



DE III. CONS. IIONOR. 211 

Tc propter gelidis Aquilo de monte procellis 

Obniit advcr.sas acics, rcvoliitaque tcla 

Vertit iii auctorcs, ct turbinc iLpulit hastas. 95 

O nimium dilecte Deo, cui tundit ab antris 

^olus armatas liycmcs ; cui militat sether, 

Et conjurali vcuiunt ad classica vcnti ! 

Alpinae rubuere nives, et Frigidus aranis 

Mutatis tumavit aquis, turbaquc cadcntum 100 

Staret, ni rapidus juvissct tiumina sanguis. 

At ferus inventor scelerum trajecerat altum 

Non uno mucrone latus, duplexquc tcpcbat 

saxis avulsis. Ob te Boreas oppressit ejercilus oppositos frigidis tempestalibui ex 
alto \c\wnU\m^, et convertit jticula repulsa iii jaculatores ipsos, ct impetu suo 
reiorsit tcla. O Hoiiori, nimis care Dco, pro quo Molus immittit e.t cavemis 
procellas hellantes pro tc : pro tjuo Calum pugnat, et venti conspirautes adsunt ad 
tubcE clansorcm. Niccs Alpium tincia: sunt sangninc, ei Frifiidusjlucius /uma- 
fi< H>i</«,«rt'rs/s in sangiiinem, et consisteret ob tuultitudiuem casorum, nisi crnor 
prceceps impelleret atjuas. Sed barbarus artifex crimimun IransJi.rLrat sibi latus 



Reg. Petav. sec. Bonon. Tholos. Ambr. tcrt. Voss, pr. Oxon. scc. Leid. — 
9-1 Terruit vel Obruit Oxon. sec— 95 Torsil pro Vertit Morct. scc. actores 
diio Vat. Kott. Oisel. Jles. Petav. pr. Bonon. Lov. Voss. pr. Iwstes Voss. pr. 
ni. sec. hastas Mcd. t]\v,\\X. Exc. Gevart.— 90 tibifundit—tibi milital Med. sec. 
fudit Mdzar. m. scc. Lcid. (/xoi Vicet. ab antro Mcd. tcrt. iu <(H<m Tholos. 
Ambr. tert. uustris Pat.— 97 armalas acies Vat. pr. m. pr. Mcd. tcrt. ni. pr. 
Jnn. pr. Moret. sec. Oxon. sec. Petav. tert. armalus Vicet.— 100 casutiue 
Var. LL. cd. Antv. ni. pr.— 101 Starent Florent. Tliiian. Ni s/«rt< Mazar. 
juvasset Put. juvisset quatnor Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel. meruissct Var. LL. 
ed. Antv. mixisset Rott. vicisset Vat. diio, Mcd. tcrt. juvisscnt Lnceiis. pr. 
pavisset Jun. pr. Voss. pr. in. sec. et Kxc. Gevait. vid. vi. Cons. Honor. 116. 
—102 alter pro ultum Ainbr. pr.— 103 petcbat lii). Jiarlli. Exc. ^ oss.— 

NOT/E 

93 Aquilt)] Seu Borcas, flat a Sep- Armatas hyemes] Pngnautes, velut 

temtrione. arniis iiistructaE tbrcnt, hycnies, pro- 

Demonte] Ex alto montc Alpinm. ccllas, tempestatcs. Hyems dicitur, 

95 Turbine rcpulit hastas] Revcra uKh tov veiv, pUiere. Alii dcduciint 

historiis prodituni est, tam veiicmcn- a-rh rov xee'", fundcre, quod fundat 

tem fuissc vcntum a partibus Tlieo- pluvias: Unde et x«'Ma. ^fl potins 

dosii, ut ipsa tcla rctorqueret in cor- xeiM^"'. hijcms, ut ipsi scribunt. 

pora hostiuni, ct id S. Auguslinus, se 99 rrigitlus] Nomcn proprium flu- 

a militibus, qiii adeiant, audivisse ait. vii, qui a OrkFcis dlciliir ^piyi5oj. Est 

97 aLtdus] Filius Ilippoto', Deus autem non procul Aquilcia. 

ventorum, quos in antris retinct, ' Et 101 Stuni] Fliiviiis consisterct ob 

premere ct laxas novit dare jussus niirititndinciii cadavcrnm, iiisi san- 

habenas.' Idco autem crcditus Dciis jjnine adjiivantc tuincscens averteret 

ventorum, (piod ex funio Strongyles obices. 

iusulajveuto.sfuturosessepr3cdiccret. 102 Ferus inrtntor scelcruvi] Arbo- 



212 CL. CLAUDIANI Vlf. 

Ensis, et iiltrices in se converterat iras 

Tandera justa maniis. Jam libertate reducta, 105 

Quamvis emeritum peteret Natura reverti 

Numen, et auratas astrorura panderet arces, 

Nutaretque oneri venturo couscius Atlas, 

Distulit Augustus cupido se reddere coelo, 

Dum tibi pacatum praesenti traderet orbem. 110 

Nec mora ; Bistoniis alacer consurgis ab oris, 

profujidnm, noti uno etise, et ghidius geminvs calebat, ac tnndem dextera Arbogastis 
justa rerternt in se furorem vindicem. Jum lihertate reslituta, licet nntura posccret 
Tbeodositun seii Numen officio functum redire, atque aperiret domos aureas Cceli, 
et Atlas cognoscens quaterelur opinione ponderis futuri, Augustus Theodosins 
procrastinaiit refcrre se Polo expetenti, donec prceberet tibi prasenti terras pacifi.- 
cas. Continuo, Honori, latus e.rsurgis a tractibus Thraci<e, audens transmeare 



104 ultricis Voss. pr. convertitur aras Tholos. — 103 cum Ubertate Vat. tert. 
Rott. Oisel. Ambr. sec. Med. sec. m. pr. tutn Petav. tert. jam vel cum inc. 
Heins. recepta Pric. — 106 Quantumris Exc. Voss. — 107 artes Var. LL. ed. 
Antv. — 108 Nuptaretque Var. LL. ed. Antv. oneris venturi Exc. Lncens. sec. 
oneri vel coratti Keg. — 109 Sustulit Pal. capto Jun. pr. qui et cotidere. reddere 
quatuor Vat. Pal. Farn. credere decem alii, Exc. Schott. et vet. Cod. Rhem. 
ita Gesn. et Bip. — 110 sihi Var. LL. ed. Antv. plncatum Pal. Tholos. Ambr. 
pr. prasentem Vat. tert. prasertim Rott. redderet pro traderct Moret. sec. 
Tholos. Petav. tert. — 111 consurgit diio Vat. Med. tert. Jun. pr. Pat. Boiion. 
Ambr. pr. confugit Med. sec. Put. Lov. Petav. sec. Leid. a m. pr. consurgit 

NOTiE 

gastes Conies Valentiniani secundi qui defuncti sunt, et velut fatigati 

commotus in Principem ob missum quibusdam laboribus. 

sibi libelliim cxauctorantem, omnia Natura] Ordo ille rernm omnium 

permiscuit : sed in ipso aditu Alpium seriem continens; vel potius Deus 

60 desperationis addnctus est aTheo- ipse auctor naturffi. 

dosio, ui sibi uiortem consci!.ceret, 107 Auratas nstroruin panderet arces] 

repetito ensis ictu. Theodosioasceusuro : credebantquip- 

105 Tandem jusia manus] Tandem pe, ut dixinnis, ortas ex stellis He- 
Arbogastts iu se convertit iras ullri- roum auinias, illuc redire. 

ces, et se justa manuoccidit, qua Va- 108 Nutaret] Fiitio Poetarum, qui 

lentinianum Augustum nefarie strau- dicebant Heroas aliis hominibus esse 

gulasse dicebatur. grsiviores. 

106 Ewm^u/n Numtn] Quasi Theo- 109 ^ng «5(us] Theodosius: ab An- 
dosius, ut Numen, e ccelo deciderit, giisto Casare ceteri Iniptratoresdicti 
ut orbem plafaret, tiimultusqiie ex- Aiigusti. 

tingueret, et lioc ofliclo det'un<iii>, et 110 Prcesenti] Theodosius Constan- 

velut eiiieritus rediret ad cuiuni pa- tinopoli aegrotans, acceisivit Hono- 

trium. Enieritus oliin dicebatur, qui liuin, quo prae>eute visiis convales- 

per certuiii tempns in Circo ptigna- cere: mox tiliis imperium tradidit, et 

verat, et ab illa pugna deinceps im- vitam reliquit. 

muniserat; iude trausfertur ad eos, 111 Bistottiis'] Bistoues suQt popiili 



DE 111. CONS. IIONOR. 



213 



inter Barl)aricas ausus ti;ansire cohortes. 

Impavido vi)ltu linquis Rhodopeia saxa, 

Orpheis auinuita inodis: juga deseris (Etcs, 

Herculeo danmata roj:jo : post Pelion intras, 115 

Nereis illustre toris. Te pulcher Enipeus 

Celsaque Dodone stupuit, rursusque locutae 

In te Chaoniae moverunt carmina quercus. 

Illyrici legitur plaga littoris : arva teruntur 

inter catervns Barharorum. Deseris vultu intrejndo rupes Rhodopeias commo- 
tas canlibus Orphd: linquis ctdmrna CEtes, condcmnata pyrn Uerciilis: postea 
ingrederis Pelion celebratum nuptiis marince Nymi)li;i', nmcenus Enipeus ad- 
miratus cst te; et Dodune nlta admirata est, ac (fuercus Vhnoni<e loquentes 
iterum pronuntiarcrunt versus in gratiam tui. Ora littoris Illyrici raditur : 



vel tim fugit Reg. — 113 Inpavido vuUu Med. pr. Intrepido Oxon. sec. Impa- 
vidus Yat. tcrt. Pric. luctu pro rultu Piit. linquens diio Vat. Moret. pr. Hic 
versiis in INledir. sec. desideratiir. sacra Pric. signa Med. tert. — 114 (EtcB 
diio Vat. Jun. pr. Pat. Rc£r. Moret. scc— 11.5 j//i,''o Vat. sec. m. pr. Pric. 
Pat. rugo Vat. tert. Rott. — 116 clinris qnin()ue Vat. Farn. Rott. Oisel. modis 
Pal. Med. pr. thoris vet. Gyr. Jun. sec. Florent. Anibr. sec. quod Heinsio 
placet, qui ascripserat choris. 1. toris, sic et pcccatum apud Val. Flacc. Lib. 
V. 240. ' Fert castos Medea toros.' vulgo choros. Enifeus Moret. pr. Enipheus 
Lov.— 117 Dido7ie Var. LL. cd. Antv. Dodonis Exc, Voss.— 118 Inter Chaonia 
Mazar. Exc. vet. Cod. Rheni. Pro <e Ambr. pr. SalonicB Colin. Per teconji- 
cit Heinsius. monuerunt Var. LL. ed. Antv.^120 Delmatite Akl. Stygii Reg. 

NOT.E 

Thraciae, a Bistone Martis et CalUr- IIG Enipeus] Fluvius Thcssaliap, 

ihocs filio : hinc Bistoniis ab oris, id qtii alluit pulcberrima et ama-nissima 

est Thraciis, seu ab urbe Constanti- loca. 

nopoli, qux est in Tbracia, exsurgis 117 Dodone] Civitas Cbaoni» re- 

ceu sidus aliquod ; ycI consnrgis, ut gionis Epiri in Graecia : prope banc 

Heros animosus, contra hostes. urbem nemus erat totum qnercnbus 

113 Rhodopein^ Rhodope mons est consitum, ct Jovi sacrum. Hic duae 
Thracia>, ciijus saxa Orphens olim columbaj fatidic», iinmo et quercus 
lyrae dulcedine trahere et animare ipsae vocales, edebant oracula. 
dicebatur. 118 Moverunt carmina in te] In tui 

114 CEtes] CEta, CEtce, et CEte, cs, gratiam post longum silcntium ora- 
est mons TbessalioD, in quo Hercules cula carmtnibus ediderunt : et cx 
se rogo ardenti injecit, seseque dam- Tbeodoreto nondum obmutuerat ora- 
navit flammis consumendum. culum Dodonajum. 

115 Pelion:] Mons itidem Tbessa- 119 /«yrid] Ora Ulyria?. cursu prae- 
HsK, in quo nuptiae celebrativ sunt tervehitur : Illyria autem regio est 
Pelei et Thetidis, quae una erat ex ad litlus maris Adriatici porrecta ; 
Nymphis niarinis, seu Nereidibiis, sicut et Dalmatia, qua; pars cst Illy- 
unde et dicitur Nereus torm, id cst, ria;. 

niariuus, scu Nyniphae marina'. 



214 



CL. CLAUDIANl VII. 



.Dalmatiee: Phrygii numerantur stagna Timavi. 120 

Gaudcnt ItalicE suhlirnibus oppida muris 
Adventu saci ata luo : submissus adorat 
Eridanus, blandosque jubet mitescere fluctus : 
Et Phaelhonteas solitae deflere ruinas 

Roscida frondosas revocant electra sorores. 125 

Quanti tum juvenes, quantae sprevere pudorem 

agri Dalmatics calcantur: recensentur ahei Timari Trojani: urbes Italice altis 
moenilms evcctee, consccrato' accessu tuo Uitantur: Patlns humilis veneratur 
te, et imperat undas knts mansuesccre : ac sorores ramosce Phaellumiis, consueUe 
higere exitium ejus, cohibent electra manantiu. Quut tunc adolescentes, quot matres 



Med. sec. m. pr. Sti^iii Rott. Oisel. Oxon. pr. claustra Moret. %ec.— 121 fulgen- 
tibus Med. tert.— 122 adoret Vat. pr. Farn. ni. pr. adornat Leid. pr. a m. pr. 
— 123 Euridamis Var. LL. cd. Aiitv. juvut Jiin. pr. rapidosque jubet Med. 
tert. m. sec— 124 Phetonteas Lov. anibo Moreti. — 125 Rosida Exc. Liicens. 
sec. ed. Vicet. formosce Jiui. pr. renorant Petav. pr. m. pr. renovant Leid. m. 
sec. — 120 Quunti tum juvenes Moret. sec. nunc Vat. quint. tunc duo Vat. 
Med. quart. Juii. pr. Tliolos. Mazar. Petav. pr. Ambr. sec. ed. Parm. tunc 



NOTiE 

120 Phrygii] Phrygius dicitur Ti- tis, fluviorum Genios sic inducere ve- 
wiatus,quia huc appulit Antenor Phry- nerabundos. Eridunus seu Padtts flu- 

viiis maximus Italite: Virg. ' Fluvio- 
rum rex Eridaniis.' 

124 Phaethonteas niinas'] Ruinas 
Phaethontis, qui cum male regeret 
currum Solis, a Jovc, Terrae precibus 
evicto, in Padum fulmiiiis ictu dejec- 
tus est. 

125 Frondosce sororesl Sorores Phae- 
thontis ita casum ejus defleverunt, 
ut in alnos mutatne sint, aiit in arbo- 
res, unde stiilat electruni, seii succi- 
num ; ijuod appellant lacrymas Helia- 
dum, nam Heliades, airb r]\iov, a Sole, 
dicuntur sorores l'haelhontis ; Pkae- 
tkusa, Lampetie, et Lampetusa, 

Reiwcanl] Cohibent electra stillare 
parantia, ut facilius mirentur Hono- 
riuiii. 

Electra roscida] Manantia et sudan- 
tia instar roi is. 

J26 Spmere pudorem] Matres, vel- 
ut spreto pudore, turmatim evolarunt 
mixtse adoiescentibus, studio viden- 



gius, sen Trojanus. 

Stagna] Vel ob novem fontes aut 
ostia Timavi, vel ob insulas quarum 
objectu stagnant aquae. 

Timavi] Est fluvius Venetias prope 
Aquileiam, vulgo Brenla. Oritur ex 
sex fontibus : fons septimus adjungi- 
tur in palude ortus : duo adhuc alii 
fontes ex Virgilio et Pomponio Mela 
adjiciuntur,sicque sunt novem fontes. 
IUe fluvius per cuniculos quosdam ab 
aestu maris recipit incrementum, et 
ubi niare intumuit, ingenti fiagoie 
saxei montis, ex quo fontes oriuntur, 
per complura illa ostia proriimpit, et 
exundans ' pelago premit arva so- 
nanti.' 

122 Adventu sacrata tuo] Urbes om- 
nes sacrata? adventu Honorii, velut 
cojusdam Niiminis: et qiiasi urbes 
fierent totidem teinpla, in quibus ne- 
nio non Honorium colat. 

Adorat Eridanus] Id familiare Poe- 



DE III. CONS. IIONOR. 215 

Spectandi str.cHo inatres, piicrisqiie scveri 

Certavere seiies, cuin tu genitoris amico 

Kxceptus gremio metliain veherere per urbem, 

Velaretque pios cominuuis laurea cunus ! 1^0 

Quis non Luciferum roseo cum Sole videri 

Credidit, aut jnnctUMi Bromio radiare Tonantem ? 

Floret cristatis exercitus undique turmis, 

Quisque sua te voce canens. Pra,\stringit ahcna 

conlemscntnt verccumUam cupiditate ridemli, et senes rif^idi contenderunt cum 
pueris, cum tu receptus in sinu cnrn patris ferreris per civitatcin malinm, ac lau- 
rus communis cingerel currus sacros ! Kcquis nnn existimavit cerni Pliosphurum 
cum Sole purpureo, aut Juvem inicare conjunclum liaccho. Agmina coinposita ex 
cohortibus galeatis Jiorescunt vnde<iua<iue : unusquisque pradicuns ie lingua sua : 



vel nuHC Reg. Quam tutum Varr. LL. ed. Antv.— 127 Spectandi puerum Med. 
sec. m. pr. pueri<]ue Exc. Lucens. pr.— 128 patres Vat. quint. Moret. pr. 
patres \e\ «eiie* Vat. quart. Petav. pr. tuw <k Reg. ni. sec. tumt Vat. pr. m, 
pr. CH/n <e Vat. tert. <« ^kh»» Florciit. — 129 Susceptus Med. pr. Vat. sec. — 
130 Veluvitque Pat. Velarique Put. crines Pric. cursi(.s Tholos. — \^\ Lucifcro... 
vel Sole Pat.— 132 Jimctum Exc. Lucens. pr. Junclo Anibr. pr. victum Jun. 
pr. rinc<«m ed. Vicet. Leid.— 133 F/oref Vat. tert. Rott. Oiscl. Mcd. tert. 
Jun. sec. Tliuan. Exc. Lucens. sec. et Sched. Gud. Haret Oxon. pr. Ilaret 
vel Ftoret Med. .sec. Iret Reg. Fervet quatuordecim alii et ed. Vicet. Fleret 
Bonon. Ambr. pr. Petav. sec. Flebat Pat. Flehat at emem\. FerturV^t.— 
134 prwstringit Exc. L<eti. praMrinxit Moret. sec. Exc. Luceus. pr. perstrin- 
git tres Vat. Morct. i>r. Farn. Rott. Petav. pr. Junian. Oxon. proslringit vel 
prastrin.xit Reif.— 13.5 strictique seges Ambr. tert. sepesXnr. LL. ed. Antv. 
vndique pro ).'ulique Vat. pr. ferri Med. quart. Exc. Lucens. pr. belli duo 
Vat. Rott. Oisel. Florent. dtio Med. Var. LL. ed. Autv. ed. Parm. et Vicet. 

NOTiE 

dorum Principum. cum Phospboro, aut Lucifero; aut 

128 Certavere senes] Senes etsi se- Jovem ciim Baccho fiiio. 
veri sunt et tetrici, tamen cnm pueris 132 Tiromio] Baccho, qui sicdicitur 

certaveruiit alacritate currendi, pra; aTo tov epeixuv, fremere, vmrmurure ; 

desiderio cernendi triumpbi. quippe natus est Baecbus inter fre- 

130 Communis laurea] Et patri, qui mentia tonitrua ; vel dicitur fremere 
vicerat, et tilio, cujus felicitatecitior ab effectis vini. 

victoria coiitigerat. 133 Floret exercitus] Ob cristas sci- 

Pioscurrus] Patiis, qui pietate mo- licet floris instar emicautes. Virgi- 

tus vicerat, ut pacatum hberis relin- lius : ' Florentes •acie catervas.' Alii 

queret Imperium. Notaudum est legunt, i'mc<, id est, ardet honorare, 

currus tiiumpbales aureos fuisse et et preedicare Principem. 

laureatos. 134 Voce canens] Diversi popuh 

131 QuisnonLuciferum] Qui videt diveisa te lingua canunt atqiie com- 
triumphantem Theodosium, cum filio mendant. Martialis: ' Vox diverja 
Honorio, is putet videre se Solem sonat, populorwm est vox tamcn una, 



216 CL. CLAUDIANI VII. 

Lux ocnlos, nndique seges Mavortia ferri 135 

Ingemiriat splendore diem. Pars nobilis arcu, 

Pars longe jaculis, pars cominus horrida contis. 

Hi vohu-ros tollunt Aquilas, hi picta Draconum 

Colla levant ; mnltusque tumet per nubila serpens 

Iratus, stimulante Noto, vivitque receptis 140 

Flatibus, et vario mentitur sibila tractu. 

Ut ventum ad sedes, cunctos discedere tectis 
Dux jubet, et generum compellat talibus ultro : 
Bellipotens Stilichon, cujus mlhi robur in armis 

fulgor cereus hebetnt ociilos, et muUituilo bellica gladinrum nudatormn duplicat lu- 
cemfulgore suo. Alii insigties siint arcuhus : nlii formidandi telis longe, alii hastis 
p?'Oj)e ferientiUiis. Hi ferunt Aquilas celeres, illi attollunt capita Serpentum de- 
picfa, et anguis plurimiis indignans, vento commovente, turgescit per aerem, atque 
nutritur exceptis flaminibus, ac fingit sibila flexu dicerso. Statim atque perven- 
tum est ad palutium, Ii.iperator Theodosius iruperat omnes recedere domo, ac sponte 
iic alloquitur generum. O StUicho magnanime, ciijus virtus experta est mihi in 



ferri vel beUi Reg. Oxon. pr. Med. sec. Vat. quart. Pric, — 136 Ingeminet Vat. 
quart. Leid. — 137 long is Tholos. undique \)ro hoirida Med. tert. comptis 3un. 
pr. cunctis Pal, Vat. pr. ni. pr. Med. sec, Exc. Voss. — 138 aquilas tollunt 
Jun. pr. leonum Moret. pr.— 139 tumet Exc. Lucens. pr. tumens Pric. ed. 
Vicet. — 140 stimulare Rott. receptvs duo Vat. Lov. Oxon, pr, iteni Jun, pr. 
— -lil tanto mentitur Pat. cinctu Med, sec. tractu vel tinctu Vat. tert. tinctu 
Jun. sec. m. pr. Rott. Leid. a m, pr, — 142 cunctis Vat, sec. Pal. Med, pr. 
cu^ctis vel cunctos Vat. quart, omnes Exc. Lucens. pr. tutos Reg, Tliuan. Put. 
Rott. Bonon. Oxou. pr. Petav. sec. Anibr. pr, Sched. Gud, tulas Mtd. sec. 
Pat, Oxon. sec. m. sec. tuto Exc. Schott. tutos vel cunctos Reg. Mazar. 
discedere Oxon. sec. m. sec. Exc. Schott. excedere Jun, pr. desccndere Vat. 
pr. Petav, sec. castris 3 an. pr, Sched, Gud, Exc. Schotti. tectis Oxon. sec. — 
143 g^ewerjs Vat. pr. compellit Pric. vocibus Ambr. tert, — 144 Stilico Vat. pr. 



aOTIE 

Qua verus patriae diceris esse pater.' servari flatu videtur, et imitari dra- 

Ahena luxl Splendor armorum, ex coneni sibilantem, cumexpanditur, et 

zere conflatorum. celeri motu, quasi levi flexu ostendi- 

137 Contis'] Contus sumitur pro tur, et subtrahitur oculis. 

pertica, remo, hasta. 142 Sedes] Palatium, seu domum 

138 Aquilas] Vexilla Romanorum. Caesaream. 

Picta Dr<tconum colla] Veteres in Cunctos discedere] Magna laus Stili- 

vexillis gestabant Dracones depic- chonis laudari a Theodosio, qui mo- 

tos. riens, remotis omuibus arbitris, ipsi 

139 Tumct pcr nubila serpens] Ser- magnum quiddam commendaturus 
pens depictus tumet, cum explicatur est. 

per aerem, et vento permittitur, 143 Generum] Stiliclionem qui dux- 

140 Vivitqtie] Draco nutriri et cou- erat tiliam Honorii senioris, qui frater 



I)E III. CONS. H0N<1R. 217 

Pace probata fides ; (iiiid tMiim ])or pritlia gessi 145 

Te sine ! (lueni nicrui le non sudantc Iriuniplium? 

Odrysium pariter Getico foedavinius Hebruni 

Sanguino : Sarniaticas pariter ])r()stravinuis alas ; 

Riphaeaquc siniul tcssosporrcxinius artus 

In glacie, stantemque rota sulcavinms Histrum. 150 

Ergo a<ic, (me quoniam coelestis regia j^oscit,) 

Tu curis succede meis : tu pignora solus 

Nostra fove : geminos dextra tu protege fratres. 

bellOyfidelitas in pace. Nam quid/eci per certamina ahsfiue te? Qiiam retuli pal- 
mam te non laborante ! Tinximus simul cruore Getarum Ihlirum l'ltraciuni ; simul 
fudimus cohortes Sarmalarum ; tt una exfeudimus membra fatifiata in uive Khi- 
phaa, it curruscidimus Dunubium glaciatum. As;e igilur, <iuia Aula calestis re- 
petit me, tu succede curis vuis, tu unus lutare filius meos, lu defende rirtute tua. 



et sec. — 145 g-CM! Bonon. Anihr. pr. tixi Mcd. scc. m. pr. gestit Pat. — 14G 
non te Pat. (hio Anibr. \os.%. pr. Oxon. scc. Jiin. sec. Exc. Gevart. Lucens. 
pr. eii. Vicet. suadente Vat. pr. Piit. Mazar. Exc. Lwti. sudante reliqui 
magno nuniero, Exc. Liicens. sec. Gevart. Sclied. Gud. et ed. Vicet. tropteum 
Put. Kcg. Mazar. trophaum Vat. tert. duo Med. Kott. Oisel. niarg. Isingr. 
trophceum vel triumphum Florcnt.^ — 147 (Mlrijsium Hoiion. et Tliolos. Othry- 
sium Lov. Ald. (Jthrisium quatuor Vat. Pal. Farn. Pric. Vicet. Paini. Otry- 
siumjun. pr. Oxon. sec. Otrisium duo Moret. Var. LL. cd. Autv. Odrisium 
Florent. duo Petav. tres ^Med. Exc. Lucens. pr. Gctico pariler Moret. pr. 
Leid. Geticis pariler Vat. quart. Pric. fudarimus I\Ied. sec. ni. pr. sudavimus 
Vat. tert. Rott. inc. Heins. Junian. sudavimiis ynlfadavimus F\orp.nt. Histrum 
pro Hebrum Pat. Put. — 148 Sarmaticas Med. tert. Jini. sec. Exc. Lucens. pr. 
Dalmaticas viginti alii et ed. Vicet. Dalmatias Anibr. pr. et ed. Pai m. siida- 
riwfts pro ;)ro.«t<?at!m«s Rott. Bonon. Tholos. Pat. tres Ainbr. /«■(/ariwnf.s vel 
pr ostruximus Jini. pr. — 149 Riplueaque Var. LL. ed. Antv. Tiiphcramfiue glacitm 
Pat. fessos \e\ pariter Vat. quart. simul puritn Vat. tert. m. pr. Med. tert. 
proteximus Mazar. projecimus conjiciebat Heinsius. arcus Oiscl. Med. sec. 
Jun. pr. arctus Oxon. sec. — 150 Hcbrum pro Histrum Ambr. pr. Ergo age 
Exc. Lucens. pr. Sic age Jun. pr. ed. Vicet. Var. LL. ed. Antv. calestis patria 
Med. sec. — 152 pueris pro curis Pat. Ald. succurre Moret. sec— 153 prorige 



IfiOTJE 

erat Theodosii, sed quam filiani ipse 149 i?ip/«<pa] V^elK/ii/j/iffa, aUiphacis 

Theodosius adoptaverat. montibus Scythia». V^ide 1. i. in Ruf. 

146 Sudayite] Tuis sudoribus belli- v. 242. 

cis. 150 Histrum] Danubium,maximuin 

147 Odrysitnn Hebrum] Hebrus Hu- Europa fluvium, stantem glacie. 
viiis diritiir Odrysius, ab Odrysiis 151 Regia poscit] (^uoniam mcrti 
populis Thraciae, in qua deleti a The- sum pioxiuius. 

odosio Getae. 152 Fignora] Filiosmcos Arcadiim 

148 iSarma<icas] Sarmatae, seu Sau- et Honorium, qua; raihi sunt carisi- 
romatae, populi circa fluvium Tauaim, ma pignora. 



218 CL. CLAUDIANI VII. 

Per consangiiineos thalamos, noctemque beatam, 

Per ta^das, quas ipsa tuo Rcgiua levavit 155 

Conjugio, sociaque nurum produxit ab aula, 

Indue mente patrem : crescentes dilige foetus, 

Ut ducis, ut soceri. Jam jam securus ad astra, 

Te custode, ferar : rupta si mole Typhoeus 

Vinclis prosiJiat, Tityos si membra resolvat, 160 

Si furor Enceladi projecta mugiat JEtna, 

Opposito Stilichone cadant. Nec plura locutus, 

Sicut erat, liquido signavit tramite nubes, 

fratres duos. Per uJfinUatem matrimonii tui, et lcctum felicem, per faces quas 
ipsa Impcratrix sustHlit iii nuptiis tuis, et conduxit nurum ex Re^ia cognata, ac- 
cipe animum paternum, amajilios surgcntes, ut est Ductoris et Soceri. Mox, mox, 
te relicto tutore, iho tutus ad sidera. Si Typhoeus fractii obicibus erumpat ex 
catenis; si Tityus expediut corpus ; si rahies Enceladi fremat eversaJEtna; ba-c 
nionstra ruant Stilichone obslante. Neque dicens plura verba, qualis erat, nota- 



fratres OiseL — 155 levahit Piit. Pat. Petav. sec. Var. LL. ed. Antv. m. pr. — ■ 
156 rirum duo Vat. duo Med. ed. Parni. nurum vel virum Oisel. Reg. Oxon. 
pr. Exc. Laeti. nurum triginta Codd. Exc. Gevart. etLucens. pr. iteni Schotti. 
Sched. Gud. Var. LL. ed. Antv. et ed. Vicet. — 157 dirige Anibr. pr. m. pr, 
Var. LL. e marg. Parm. marg. Isiugr. dilige vel dirige inc. Heins.— 158e< soceri 
Moret. sec. — 159 feror Vat. (|Hint. OiseL — 100 FincZ/s Exc. Lucens. sec. Var. 
LL. ed. Antv. marg. Isingr. Undis tredecim alii. Undis vel Vinclis Oxon. pr. 
Pt osiliat vinclis Med. tevt. Tityos Med. tert. Exc. Lucens. sec. Tithiosheid. 
sec. Tityus quinqiie Vat. Pal. Farn. Pric. Rott. — 161 provecta Reg. prarupta 
Moret. sec. mugiut diio Vat. mugiet Leid. pr. Enna Pric. — 162 Stilicone 
quatuor Vat. cadet Moret. sec. cadent decem alii. cadant Jnn. pr. Petav. 

NOT^ 

154 Noctemque beatam'] Noctem 159 Typhaeus'\ Gigas Jovis fulmiue 
iiuptialem ita expetitam. percussus, et Inarime, Puteolani sinus 

155 TcBdas~\ Faces nuptiales cx alba insula, vel /Etua monte oppressus. 
spina ferri solitas : 5at-s, tj;»/ SdtSa; 160 Tityosl Tityus gigas itidem, 
hinc deducunt tcedam, facem, lampa- Jovis et Elarae, seu Terrae, filius, ob 
dem: nt de(\\\c\\nt hebdomadam ab ac- tentatam Latonae pudicitiam, aut a 
cusativo tV e/35o;ud5a. Jove falminatiis, aut ab ApoUine con- 

156 Sociu aula] Coirnata, affini, seu fixus, et ad interos detrusus. 

in qua sunt cognati et affines. 161 Enceludi] Hic gigas itidem im- 

Nurum ]iroduxit] Serenam filiam manis, sub iEtna superimposita ge- 

adoptivani Imperatrix pronuba pro- mens. 

dnxit, exmore matruni veterum, quae 163 Sicut erat] Quasi Theodosius 

filiabus suis ta?das praeferebant, eas- vivus ac corporatus Crelum ascende- 

qne ad niaiiti donium deducebant. rit. 

158 Ut ducis,ut soeeri] Ut est pro- Liquido tramite] Semita, quam il- 

p-ium ducis et soceri amantis, Stili- lustrabat corpus divino splendore. 

cio enim erat socer Houorii. 



DE III. CONS, IJONOR. 

Ingrcdilurque j^Iobum Lmia% limenqnc relinquit 
Arcado"^, et ^^eneris clementes a<l\ olat anras. 
Iline Ph(rbi permensus itcr, flaiuniiuuquc noccntem 
Gradivi, placidumquc Jovem, stetit arce suprcma, 
Alsrenti qna zona riuct Saturnia tractu. 
Machinu hi\a(nr Cd^W, rutihe(pic patescunt 
Sponte fores : Arctoa parat convexa Bootcs : 



219 
1G5 



170 



vit aerein semita clara, et intral orhein Lunic, ac deserit dnmicilium Arcadis, et 
adrcnit ad mile sidus Veneris. Inde tnmsgressvs rinm Sidis, et ignem damno- 
ium Afartis, ac Jocem mitem, consisHt iii <alo ulto, qua parte circulus Saturni 
concrclus est iii regione friicida. Moles Cali ainritur, it jamia: viicnnles pan- 
duulur ultro. Bootcs jiraiiarat coinexitatem Septendrionulcm : Orion armutus 



pr. — IG4 limenque tre<lecira Codd. Exc. Gevarl. Liuens. sec. Var. LL. ed. 
Anlv. ct Parm. itoni .Ald. lumenque ()natiior Vat. Pal. Farn. Pric. et Vat. 
Livii>^ lumen \ei limcn Oxoii. sec. retinquit pliuinii C^odd. E\r. La>ti, Lucens. 
sec. et ed. Vicet. — 1G5 Arcados ^loret. pr. l'etav. pr. itcm Leid. E.\c. Lureiis. 
pr. Arcades Med. pr. Arcadis deceiii alii. jurcolat (piatiior Vat. l'al. Lov. 
ui. pr. udcolat Oisei. Med. tert. Floreiit. Mazar. Reg. Oxon. pr. auras tres 
Med. inc. Heins. Exc. Liicens. pr. ^at. Livin. Var. LL. e iiiarg. Parni. aurcs 
Lov. 111. pr. Ald. et al. edd. alus Var. LL. ed. Antv. alas vel auras vel uulas 
Florent. clemeniem auram Pat. — 1(36 Ilinc permensus iter l'ha-lji iiic. Heins. — 
167 (iradicum \'at. tert. Kott. Floreut. Meil. sec. m. pr. plucidiqueY :ir. LL. 
ed. -Aiitv. *uyjitwH/H Pal. Med. pr. ah;)( rxa vel S!//)remu Oxon. sec. — lCS qtio 
Med. pr. qua J{ii\. \)r. Oxon. pr. iteni Leid. quo vel qua Oxon. sec. nitet 
duo Vat. Petav. pr. Leid. rubet Med. sec. in. pr. rubet vel rigct 0\on. sec. 
— 170 «na/irt j/duf Var. LL. ed. Autv. ni. pr. pacct Med. tert. devcxa Put. 



NOT.E 



104 Globum Luna] Quia primiim 
Luiia; CilIuiii trajiciendiim tst iu Coe- 
luni ituro. 

Limcn ArcadosJ Doniiciliuni .\rca- 
dis, in Septeintrione. Hic Arcas erat 
filius Calistiis, ac cum eaiii Ursaiu 
factain jacnlo petere pararct, iiiia 
ciim matre in Caliim raptiis est : et 
il'a in Ursaiii luajorem seii Helicen 
transfoniiata est, hic in minoreiri, 
seu Cyi'0^uram : «Aikt;, dicittir, awh 
rov fXiaatadai ■ntpl ^hv •k6\ov, quod vot- 



tem Planetis circiimdatus. 

106 Ilummamqiie nocentem Grarfirj] 
Planetam aidentem Martis ; Planc- 
taiii lilHndiini Jovis. 

167 Arce] Ca li : arx enim ponitur 
pro apice aut fastigio. 

170 Arctoa] "ApKTos, Ursa, signum 
Septemtriouale, uiide Arctous pro Scp- 
teniirioiiali ponitiir. 

Bootis] BocoTTis, bubulcus, a fiovs, bos, 
et wdfcp, trudo, pello. Sed et Bootcn 
dixerunt Sidiis ca'leste proxiniiiin Ur- 



vatur circa l^olum : Cynosuia, qnia est sae, f|uaiii aiiti()iii ojua^ac sive P/«us- 

ad caifiain Laiiis, seu Urs*, scilicet <ru;// vocahant, vellasijiK! dua» paiiles, 

majori5 : kvuv, kvvos, cunis, et ovpa, niaxime locociinjinictas, pi o hohus ex 

cauda. Hygino, reliiiiias (jiiiiHpie pro Plaus- 

165 Veneris] AUudit forte ad Ntmi- tro hahehant. Sed post(iuam Astro- 

uium, iu quo infaus sculptus eratsep- logi Plaustrum stellis auxerunt, sic 



220 CL. CLAUDIANM VII. 

Australes reserat portas succinctus Orion : 

Invitantque novum sidu.s, pendentque vicissim, 

Quas partos vclit ille sequi, qnibus esse sodalis 

Dignetur slellis, aut qua regione moveri. 

O decus celherium, terrarum ^loria quondam, 175 

Te tuus Oceanus natali gur<^ite lassum 

Excipit, ei notis Hispania proluit undis. 

Fortunate parcns, primos cum detegis ortus, 

Aspicis Arcadium : cum te proclivior urges, 

Occiduum visus remoratur Honorius ignem. 180 

aperit jnnuas Meridianas; et advocant astruni recens, et dubitant inter se invi- 
cem, quas partes eligat ipse amplecli, quce sidera colionestet siia societate, vel qua in 
parte placeat mantre. O Tiieodosi,/iony)- Cwli, olim ornamentum terrarum: Oce- 
anus patrius recipit te sinu natalilio fessum, et Hispania te irrigat aquis familiarihus , 
O pater felix, cum primo explicas caput, intueris Arcadium : cnm pronior prtxcipi- 
<as ad Occasiini, Honorius aspectus retardat Jlammam Occidentem. Et quacumque 



Bonon. Ambr. pr. penates pro Bootes Exc. Voss. — 171 Australis Put. Leid. 
sec. partes Moret. pr. SicHeus pro succinceus Med. tert. — 172 immittantque 
marg. Marcil. pensantque Pat. pendetque Pal. quaruntque ]Med. tert. — 173 
ipse Vat. tert. Rott. Florent. Mazar. Oxon. et Ambr. pr. Reg. m. pr. Leid. 
sec. Ald. et Exc. Gevart. illa vel ipse Med. pr. quis Vat. qnart. ipse sodalis 
Vat. tert. Kott. Florent. Reg. Mazar. ille diio Vat, Tholos. Moret. pr. Ambr. 
sec. — 174 a qua rcgione Med. tert. vel qua Pat. moceri Vat. tert. Pric. Rott. 
Oisel. tenerijun. pr. moi'ari ed. Gesn. \at. qnatuor, Pai. duo Med. vet. Gyr. 
et Petav. pr. mnrari vel movcri jNIazar, Oxon, sec. — 176 titiali Pric, lapsutn 
duo Med. Petav. pr. ni. sec. Ambr. tert. marg. Isingr. — 177 pcrluit Ahibi-. sec. 
— 178 Fortumeque parensILxc. 'Luceiis. sec. primits ed. Paim. et Vicet. primo 
Jun. pr. artus vel ortus duo Vat. — 179 Respicis Med. tert. — 180 risu Petav. 
pr. Leid. visum Moret. pr. Vat. quart. memoratur Jun. pr. ignis Pat. et ed. 

NOT^ 

ut non amplins tam Plaustri, quam 176 Te tuus Oceanus'] Oceanus His- 

Ursae baberet effigiem : tum et pro paniae patrias tu* excipiet te cum 

Plaustro &pKTos sive Ursa dici ccepit, aliis sideribus fessum tuo cursu, Po- 

et fio^Tf)s similittr vocatns apKrocpv- eta?. fingunt sidera post diurnum la- 

A.o|, hoc est, Vrsa: custos, quod stellas borem descendere in mare, et ibi se 

UrsjB regere ac custodire videatur. lavare, inde caput exerere. 

171 Australes'] Meridianas, ab Aus- 177 ISotis itndis] Cognitis, familia- 

tro vento, qui flat a jNIeridie, ribus, Nam Theodosius oriundus 

Succitictus] Armatus, ad piignam erat ex Gallaecia Hispanije regione. 

expeditus ; sic enim pingitiir Orion. 179 Arcadium'] Imperatorem Ori- 

Orion Jovis, Neptnni, et Mercurii entis : vetiis liber scribit Archadium 

filius ; vel Scorpionis, cum quo pug- cum aspiratione, quasi deducatur 

nabat, ictu, vel Dianae telis confixus, oTrb ttjs apxns, ab imperio. 

ut tentator impudens : at postea in- 180 Honorius] Imperator Occiden- 

ter signa ccelestia relatus. tis. 



UB III. CONS. HONOR. 221 

Et quocumqiie vasros flectas sub cardine cursus, 

Natorum pcr rcirna venis, qui niente serena, 

Maturoque re<;unt victas moderainine gentes ; 

Sajcula qui rursus formant meliore metallo. 

Lugct avaritics Stytiiis inncxa catcnis, 185 

Cumquc suo dcmcus expcllitur anibitus auro. 

Non dominantur opes : non corrumpcntia sensus 

Dona valciit. Emitur sola virtutc potestas. 

Unaniini tVatrcs, quoruui mare tcrraque tatis 

Debeutur, quodcumque manus evasit avitas, 190 

Quod supercst patri. Vobis jam Mulciber arma 

Pra.'parat, et Sicula Cyclops incude laborat. ■► 

sub reg^ione vertasrias, inccdis per impcria fiUorum, qui guhcrnant populos edomitos 
unimo placido, el iinpcrio prudenti ; qui faciunt iterum atatem vietallo prctiosiore 
conspicuani. Araritia lifiata vinculis infernis fiet, et Amldtio in^iuna exulat cum 
opibussnis: divitia non regnunt, nil munera depravantia animos prosunt : honores 
acquiruHtur una virtute. Ofratres concordes, quorum felicituti terrce et maria 
destinantur, et id omne quod effugit foriitudinem avorum \c%nov\\m ,quod restabat 
superaudiini jJ«<rJTlieodosio. Jam Vulcanusfabricaturvobisarma, ct Cyclopes 



Vicet. Parni.— 181 vagos Lov. vago Moret. sec. flectis Vat. pr. et sec. Pal. 
Farn. Ambr. sec. Petav. tert. jiectas reliqui fere omnes, Exc. Gevart. et 
Lucens. sec. Var. LL. e marg. Parm. item ed. Antv. cnrrus Vat. pr. Farn. 
Med. quart. Moret. sec. inc.Heins. cursus vel currus Uej;. — 182 severa Leid. 
pr. screna vel severa Vat. quart. — 183 viclas Tliuan. Leid. pr. Moret. sec. 
Med. quart. tincfas Var. LL. e niarg, Parni. cHHthfs Vat. pr. Jun. pr. Faru, 
Exc. Lacti. junctas quatuor Vat. Pal. Rott. Oiscl. gentes moderamine victas 
Pric— 184 /orwtHt Florent. /oDHtui^ qualuor Vat. Pal. Farn. Pric. Oisel — 
183 Stygiisque Lov. inmissa vel innexa Oxon. sec. inmersa vet. Gyr. inc. 
Heins. Leid. scc Aml)r. tert.Exc. Gevarl. Var. LL. ed. Antv. unde Heinsius 
conjiciel)at inmersu cavirnis. — 187 Nec dominantur Rc<;;. Kott. O\on. pr.Med. 
sec. Ambr. tcrt. non corr. Vat. sec. nec plurimi alii et Exc Lucens. sec— 189 
Ciianimis Honon. Lnanimes Oxon. sec. unanimos Pric faclis Mt (1. qiiart. Leid. 
sec Exc. Gevart. Oxon.— 190 Dt7)t<«r duo Vat. Jun. pr. Lov. m. sec. qui- 
cumque Lov. et ed. Vicet. Pann.— 191 nobis Oisel. Hetav. tcrt. Mukijer 
Pric. Mazar, Oxon, pr.— 192 Proparat Oxon. pr,— 193 Frontes Med. tert. 

NOTiE 

183 Maturo moderamine] Imperio Arcadiae veneno frigidissimo ac prae- 

justo, trauquilio, prudenti, et matu- sentissimo scatens ; unde tribuitur 

ris ac sapientibus Imperatoribus dig- Inferis. Alexander bac aqua subla- 

HO, tus dicitur, 

IS-k Formant] Renovant, faciunt 191 .1/«^'6<t] Vulcauus vobis arma 

ssculum aureuuj. fab. icatur, ut antiquis Seiiiuleis : Mul- 

185 Stygiis] Infcrnis. Styx dicitur ciber dicitur, quasi niu/tt ns tractans- 

airb ToO (rTiryeTi/, odtSit, quod sit fluvius que/errwiH. 

odii atque horroris, Styx est fons 192 Cyclops] Cyclopes, Neptuniet 



222 CL. CLAUDIANI VII. 

Brontes inmimeris exasperat asgida signis : 

Altiira fulminea crispare in casside conum 

Festinat Steropes ; nectit tlioraca Pyracmon ; 195 

Ignifluisque gemit Lipyre tumosa cavernis. 

Vobis lonia virides Neptunus in alga 

Nutrit equos : qui summa fieti per coerula possint 

Ferre viam, segetemque levi percurrere motu : 

Nesciat ut spumas, nec proterat ungula culmos. 200 

Jam video Babylona rapi, Parthumque coactum 

sudant in incntle Etncea. Brontes insculpit in clypeo signu infinita ; Steropcs pro- 
perat concinnare in nalea fulminanti apicein snblimem : Pyracmon colligat loricam; 
et Lipare fumans miigit antri.i Jiammiferis. A'e/>/«n«< alit cohis equos cceruleos in 
littore lonio, (jui valeant tendere iter per terga suprema maris glauci, et pererrare 
cristas curru ceUri ; adeo ut segesnon sentiat spumas ; et pedes equorvmnonpro- 
culcent spicas. Jam cerno Babylonem vastari, et Parthos subactos metuere, effugio 



exasperet ed. Parm. et Vicet. — 194 Artum Pric. crispans Med. tert. cornu 
Vat. tert. Rott. Med. pr. — 19.5 Fes<j»i<?< Rott. Oisel. Petav. sec. et tert. m. 
pr. Bonon. Anibr. pr. Pyragmon Put. Lov. Leid. sec. Reg. dno Moret. et 
Petav. diio. eild. Vicet, Parm. Ald. Isingr. et aliae. — 196 Jgnifluus Var. LL. 
ed. Antv. Igniferlsque Reg. Jun. pr. Oxon. pr. Med. sec. Lupare Moret. 
sec. Lipate\a^\\ LL. ed. Antv. furiosa Med. sec. — 197 in unda vel alga Med. 
quart. — 198 eos pro equos Vat. tert. eqms Put. per nubila Pric. possunt 
Oxon. — 199 JHfcam pro wia/rt Moret. sec. Heinsins ascripserat iv. Cons. Hon. 
548. segetesque Med. sec. — 200 Nesciat os spumas Meti. tert. s;}jcas Moret. 
pr. m. sec. ne Vat. pr. Farn. nnn Mazar. proterel Vat. pr. Farn. prote- 
gat Ambr. pr. — 201 Jamque videt Vat. tert. Rott. JMed. sec. Florent. m. 
pr. marg. Isingr. Heinsius corrigit Jamque liden'. sic aliquoties apud Vai. 

NOTiE 

Ampliitrites filii, Vulcani miuistri, caprae Amaltheae : unde dicitur JE- 

sifc dicnntur a-n-b rov kvkXov, a circulo, gis, a-n-h ttjs alyhs, a capra. 

quod dicantur habere tantum unum 194 Crispare conuml Concinnare, 

oculum, velut iiigentem circuluni aut attollere apicem, cristas. 

orbem. Virg. ' Argolici clypei aut 196 Lipare] Una ex insulis JEolUs, 

Phcebea; lampadis iustar.' officina Vulcani. 

Sieula incude'] /Etnaea, qua? est in 197 Neptunus nutrit equos] Primus 

Sicilia. equorum creator atque domitor vo- 

193 Brontes, Steropes, Pyracmon'] bis alit equos generosissimos. Cui 

Tres Vulcani ministri. Brontes dici- Neptuno, ex VirgiUo, ' prima fre- 

tur dirb TTJs BpyyTTJy, a tonitru : Ste- nientem Fudit equum tellus magno 

ropes, oTTo rris 'S.Tepoirrjs, a fulgure : percussa tridente.' 

Pyracmon, quasi TrCp, fg-HM, et aKpLuv, Alga] Est herba marina. 

incus. lonia] Asia? minoris regio, cceli bo- 

Exasperat] Asperum reddit clype- nitate et situs commoditate celfe- 

um, iiiscul|)tis multis signis. brata, 

/Egida] Clypeum : ^gis autem 201 Ba/*(//yna] Babylon,(vuigoJE?ag'- 

erat Jovis clypeus, contestus ex pelle dat, quiE urbs niutato loco sic dicitur ; 



DT III. CONS. HONOR. 



223 



Non ficta trepidarc iii^a : jam Bactra teneri 

Legibus, et fainulis Gauiicn palksccre ripis, 

Gemmatosque humilcm dispcrgcic Pcrsida cultus. 

Ite per extremum Tanain, pigrosque Trioues : 205 

Ite per ardcutcni Lil)yiun : supcratc vapores 

Solis, et arcanos Nili dcprcuditc Ibntes. 

Herculeum tiucm, Bacchi transcurrite metas. 

Vcstri juris crit, quicquid complcctitur axis. 

hiiud simuliito : jam ccrno Badra subjici Impe.rio vestro, et Gangem pallere litto' 
rihus famuliiutibus, uc ['Lrsideiii viclaiii ejfundere ornamiiita neinmarum. Vadite 
per Tanaim ultimum, et Septemtrionem jrigiduin : vadile per Lilnjam astuantem : 
transite calorcm Solis, et delegite capita secreta \ili. Transite terminos Ilerculis, 
et limitcs Bacchi. Quiciptid mitndus cunlinel, eril vcslrce potestatis. Mare rubrum 



Flacc. ut Lib. v. 548. capi Med. tert.— 202 trrpida pro ficla .Med. tert. 
B/ac<(« Moret. pr.— 203 Gangen Ambr. sec. Gangem Florent. qiiatiior ]\Ied. 
Pat. Reg. Tluian. Bonon. Piit. Tliolos. Mazar. Ainbr. tcrt. tres J^itav. Exc. 
Lucens. pr. et ed. Vicet. Jlarescere Med. sec. flavcscere vel pallescerc Reg. 
niinbis v. ripis Vat. sec. — 204 Gcmmatosque itcruin O.xon. sec. dispergere Med. 
tert. disperdere Reg. Oisel. Lov. Bonon. Moret. sec. duo Oxon. duo Petav. 
et Anibr. Var. LL. ed. Ant.— 20.> Ire et dcprmdcre Med. sec. Irc et superare 
id. Mcd. spc. Taiiaim Med. qiiart. — 20G urdentem Zonaiii Vat. pr. Farn. in 
Med. qiiart. bic versus deest. arcntcm legit lleinsius, iit urida Ihirce. Lucan. 
Lib. I. 68G, ' dubiae snper apquora Syrtis Arenteinque feror Libyani.' calores 
Jun. pr.— 207 dependite Leid. pr.— 208 Bacchi Med. quart. Exc. Lieti et 
Lucens. pr. Bracti Pat. Bactri Florent. ni. pr. iNIazar. iiicert. Heins. Lcid. 
pr. m. pr. Var. LL. ed. Antv. et Vicet. Baclri vel liacchi Lov. percitrriie Mcd. 



NOT/E 



est cnim ad ripam Tigris fluvii, cum 
vetus Babylon staiet ad ripam Eu- 
pliratis,) Assyriac, sive Babylonise, 
sive Chalda'* urbs priiiiaria, admi- 
randis coctili iatere muris latissimis 
a Semirainide conditis cincta : at per 
Babyloneni intelligit Persarum ct 
Partlioruni reuua esse diripienda ab 
Arcadio et Honorio. 

202 Nonjicta] Parthus enim fngam 
simulabat, et fngiendo vincebat. 

Bactra] Scyiliia- Asiatic;p provin- 
cia : est ct urbs ejusdem nomiuis. 

203 Gaiigen'] Flnvius est aurifer 
Indiae : hic dcsigiiat Indiani. 

204 Gemmaios cultus] Vcstes gem- 
matas, scn gemniis distinctas. 

205 Tanain] Tanais fluvius in Pa- 



ludeni Maeotidem se exonerans, ex- 
tremiis Asiae et Europie terminus, 
Dicitnr hodie, Don. 

Trione.<i] Ursam, sidns cadeste, cu- 
jns stellas Triones, ct Terriones, id 
est, Boves, riistico vocabulo appel- 
laot : pigros antcm, quia hae stcUae 
cursum snnni absolvunt lente : hic 
significant Septcmtrioiieni. 

206 Libtjam] Ardcntcm Africre re- 
gionem, areiiosaiii, siticiilosam. 

207 NiUfontes] Oliiii ignoti erant : 
hodie scinuis duos csse ISili fontes, 
ultra lacum Dambea. 

208 llerculeum fintm] Columnas 
Hcrculis, constitutas ad frclum (jadi- 
tanum, scii Hcrciiknm. 

Bacchi meius] In India, nbi a Bac- 



224 CL. CLAUDIANI VII. DE III. CONS. HONOR, 

Vobis rubra dabunt pretiosas aequora conchas, 210 

Indus cbur, ranios Panchaia, vellera Seres. 

donahit vobis ^emmas dites, hidi ebur donabunt, Panchaia ramos thuriferos, Seres 
vcllera. 



sec. — 209 orhis pro axis Anibr. pr. — 210 ri/raVar. LL.ed. Antv. litnra Jun. pr. 
quod probat Heinsius ; rubra litora ut in Epigr. de seue Yeronensi : ' Benacum- 
que putat litora j ubra lacum.' gemjnas Med. quart. pompas Vicet. vesies 
inc. Heins. 

NOTjE 

cho lapides crebris intervallis dispo- Seres] Scythiae Asiaticae populi,ex 

siti, et arbores procerae, truncis he- Plinio : ' Sylvaruin lanificio nobiles, 

dera contextis. profusain aqiia depectentes frondiuin 

210 Dabunt'] Pro vectigalibus. canitienn.' Alii hoc putant fabulo- 

211 Indus ebur'\ India abundat ele- sum, aiuutque Sericura omne nasci 
phantis, ac proinde ebore. ex vermibus, sed qui nutriantur in 

Panchaia'] Regio Arabiae, in qua illis arboribus Seruni, ex quibus ideo 
arbores thurifer<e. Serica depectuut. 



VllF. 
CL. CLAUDIANI 

DE QUARTO CONSULATU 

HONORII AUGUSTI 

PANEGYRIS. 



ARGUMENTUM. 
Imperatorem Honoriiira rursus Consulem comitantnr niilites, Dnces, 
liellona, Mars. Hnjus Iniperatoris celebratnr et origo abUlpio Trajano, et 
a patria Hispauia : nnde natns Avus ejus bellicosus, Avoqne major patcr 
Theodosins, qiii barbaros fudit, Renip. restituit, Maximnm ot Engenium 
tyrannos, horumque Uiices Andrajratliinm et Arbogasten, aut mactavit, aut 
ad desperationcm mortemque impnlit, ipse clemens, miseiicors, liberalis, 
carus militibus. Ex lioc uascitur Honorius, ciijus patria et niater pra^fcrnn- 
tur patriae et matribiis Deorum : de hoc fausta prirsagia, scu nascatur, seu 
Consul et Imperator 6at. Comparatur lulo, Castori, Polinci, Jovi. Theo- 
dosius hunc docet non nobilitate, sed virtute confidcre ; docct notitiam sui 
habendam,frapnanddsque cii[)iditates, nt bciic impeiet, ut virtutes Imperato- 
rum consequatiir, vitia Tyrannoinm fugiat : quid faciendum in bello, a quo 
illum tlagrantem aicet ; qiiid faciendum in pace : pr^claia ii)>i Ducnm exem- 
pla proponit. Mox Honorius lequat patrem, fretus Stilichone tot victoriis 
illustri, cujus ductu, nt animosus est ad bella, ita et in pace sapiens, justus, 
moderatiis, liberaUs, amabilis, veuerabilis, industrius, in arinis,in equitando. 
Describitur ejus pompa, inoessus, coniitatus, vestes, libertas data, Consula- 
tus felicitas, et denique voto clauditur ha;c Panegyris. 



AusPiciis iterum sese rcgalibus annus 

Amitis rursum ontat se sub auspiciis Imperatoriis, ac superbior politur Regia cogni- 



Hic liber deest in Vaticano Livinei. in Codd. Moieti et Excerplis Gevartii 
seqnitur post superiorem Panegyricum. in Vaticano quarto erat Incipit Pana' 

NOT.-E 

1 Auspiciis regalibus induit'] Indiiit Imperatoriis ; ut enim annus desig- 
et ornat annus suiiiu noinen tituHs natnr per Consules, ita liic annus 
DtlpU. et Var. Clas. Claud. 1* 



226 CL. CLAUDIANI VIII. 

Induit, et nota fruitur jactantior aula. 

Liniina nec passi circum privata morari 

Exultant reduces, Augusto Consule, fasces. 

Ceniis, ut armornm proceres, leguraque potentes 5 

Patricios sumunt habitus, et more Gabino 

Discolor incedit legio, positisque parnmper 

Beliorum signis, sequitur vexilla Quirini ? 

ta, etfasces recmuntes mnnere circum domos privatorum, latanltir redeutites, Impera- 
tore Consule. Vides qiwmodo duces legionum, et prcesides tegum, induunt vcstes Sena- 
torius, e<pro consuefudine Gabina legiones differentes veste iirogrediuntur, et vexil- 
lis belli aliquamdiu deposilis, comitanlur insignia Romuli? Aquila gestantur a 



giricus de iv. Consulafu Honorii. Petav. pr. simpliciter inscrlbit QiwrtK.s ffo- 
norii Consukitus. in Leid. pr. itidein priori continuus erat, et inscribitur 
Liber de quarto Consulatu Honorii. 

1 regcntibus Vat. pr. Farn.— 2 vota Ambr. tert. voto Med. tert. — 3 Lvmina 
Med. pr. inc. Heins. pussi IMoret. pr. passi vel passim Reg. passim sedecim 
alii, Ald. marg. Isingr. et Var. LL. ed. Antv. niorari duo Arabr. morari vel 
vagari Pat. morati Vat. sec. Moret. sec. Leid. et Oxon. sec. Exc. Gevart. 
morati vei moruri Reg. in Jun. pr. hic tertius versus deest.— 4 Exsultcnt Lov. 
Thoio*. Vat. sec. Oxon. sec. Med. tert. Leid. sec. Exc. Gevart. fratres ^ro 
fasces Med. sec. m. pr. — 5 regumque Vicet. longumque Juu. pr. — 6 sumant Vat. 
pr. Farn. INIed. quart. Moret. sec. amore Rott. cn more legit Heinsius. — 
7 iticedat Anibr. pr. — 8 Quiritum Jim. ^r. — 9 cedere Var. LL. ed. Antv. cre- 

aoTm 

praeferre gloriabatur nomen Impe- nunc ab Honorio pristino honori 

ratoris Consulis. Auspicia autem hic restituantur. 

meniorantur, quia olim in creandis G Patricios'^ Senatorios : n am a Pa- 

niagistratibus, aves inspiciebantur, tre, patriciiis factns est, nt a Latere, 

seu auspicia captabantur, ut omnia latericius: Seuatores antem ob aeta- 

fierent auspicato, sicque Deorum vo- tem et prudentiam vocabanturpatres. 

luntas exploraretur. More Gabino^l More velustissimo, 

2 Induit] Quasi veteres Consuhmi cum milites Consulibus parebant : 
prfficedentium exuvias abjecerit : in- cinctus Gabinus autem, est vestis 
.star serpentis, qui se vere renovat : longa, sen, togasic in tergtmi rejecta, 
vel potius Annus sc induit, id est, in ut una ejus lacinia hominem cingat. 
lioc anno Imperator induit se veste Serv. Et inde orta ejusmodi toga 
Consulari, et est continens pro con- arcta, quod cum Gabii in Campania, 
tento, Metonymicar. sacris hac vcste operantes, iiostes ex 

Fruitur'] Quasi aunus id optaverit. iniproviso supervenientes fuderint, 

Jactantior tauto titulo, et Aula tam ha;c inde ut vestis felix nsurpata est. 

inagnitica. 7 Discolor] Non eo colore, non ea 

4 Reduces fasces] Hi affigebantur veste, qua ante utebatur : nam tum 

postibus eorum, qni magistratum ini- erat togatus miles, qui antea erat sa- 

rent : hi epulantibus pr*sto erant, gatus. 

&c. Reduces, autcm, quasi exules 8 Bellorum signis'] Aquilis et Dra- 

antea fuerint per privatas domos, et conibus ; his addebatur Honorii effi- 



DK IV. CONS. IIONOR. 227 

Lictori cediint Aquila?, ridetque togatus 

Miles, ct in nicMliis ('n'ul'4;et Curiii castris? 10 

Ipsa Palutino circum\ allata iSenatu 

Jani trabeam Bellona gerit, parraamque removit, 

Etgaleani, sacras hunicris vcctura curules. 

Nec te laurigeras pudcat, Gradive, secures 

Pacata gestare manu, Latiaque micantem 15 

Loricam mutare toga, dum ferreus ha^rct 

Currus, ct Eridani ludunt pcr prata jugalcs, 

Haud indigna coli, nec nuper cognita Marti, 

XJIpia progenies, et, qua3 diademata mundo 

lictoribtis, et miles togatu^i i>audrt, ct Scnatus micat in castris meJiis ? Belhma ipsa 
circumdata Senatu PaliUiiu), gtstut mtnc truheam, et rcjecit scutum, et cassidem, 
Uitura liumeris curules sacratas. Ne(iue erulicscus, o Mars, ferre dexlra pacifica 
secures laureatas, cl cummutare thoracem ftdiientem toga liomana, dum eurrus tiins 
ferreus consislit, et cqui tui lasciviunt per pascua Vadi. Gens Ulpiorum non in- 
digna est honorari, nequc nove nota est Marli ; et non iiidigna lionorari pairia 



d«H< Wolf. a ni. pr. gaudeiiiue inn. \>x. — 11 Palestino Ambr. pr. iumuUu ed. 
Vicet. — 12 petit Ainbr. pr. truhit al. pallamque Piit. Pat. m. pr. palmamque 
Anibr. pr. parmamque An)l)r. sec. — 13 galeata Rott. sacris Yat. sec. Pal. 
Med. diio, llejr. Moret. scc. Anibr. pr. Oxoii. sec. Jiin. pro vectura Heiiisius 
duciiuvj conjicit.- 1-1 Nec tibi E\c. Lnc. pr, et ed. Vicct. ^jijftnf Anibr. sec. 
ceterum deest hic versus in Uott. Honon. Tholos. l*at. Jiiit. pr. Oxon. pr. 
Lov. duob, Leid. et Ainbr. item Var. LL. ed. Antv. scd in pr. Anibr. tribiis 
Vat. item in Pal. et Oisel. margini ascriptus crat. — 10 manu pro toga 
duo Vat.— 17 Conus vil Currus Oxon. sec. currunl per prataM(.'i\. (nmrl. — 
18 condita pro cosnila Med. sec. Pat. m. pr. Put. Petav. tert. mundo pro 
Marti Jun, pr.— 1!) Vulina Lov, — 20 iuH^ts Mcd, quart. Jiiii, pr. Morel. sec. 

NOT;E 

gics, ejus sa>culo. 13 Ci(iu/(5] Sellam eburncain, iu 

Ve.rilla Quirini] Insijrnia tojiati Sc- qua sedebat Consiil ciirru vectus. 

natoriiqne ordinis institiiti a Uomu- 14 Gradire] IMars, qni dicitur Gra- 

lo, qiii in CqMo Quirinus dicitur. divus, quod per gradns catnr in bel- 

9 Cedunl] Cedunt arma toga' : lic- luni, et ex parva scintiila sape mag- 

tores nempe cum tascibus Caesari nnm oriatiir in<;endiiini : vel dicitur, 

propiores sunt, (piam Aquiliferi ; ac aiThTovKpa5eueiu,\Q\KpaSalvtiv,vibrare. 

proinde cum locum honoriticentio- i^ecures laurigeras] Insignia Consii- 

rem occupent, Aquilae cedunt lictori. latus secures, (iira! iii prospcro suc- 

Ridct] Depositis minis ac feritate cessu laureis cingi solebant. 

bellica, 17 Eridani] Seii Padi, qui fluviiis 

11 Palatino Senatu] Tota Aula Se- Poetis aiuatus : hiinc pcr campos 
natum referentc, et Palatium pe- Elysios iluerc dicunt. 

tente. 10 Ulpia propenies] Pocta ait ori- 

12 Trabeani] Vestem Consularcm. undum cssc Thcodosium ab Ulpio 



228 CL. CLAUDIANI VIII, 

Sparsit, Hibera domiis : nec tantae vilior unda 20 

Promcruit gcntis scriera : cimabula fovit 

Oceanus : terrtc dominos pelagique f uturos 

Immenso decuit rerum de principe nasci. 

Hinc processit avus : cui post Arctoa frementi 

Classica Massylas annexuit Africa lauros. 25 

Illc, Caledoniis posuit qui castra pruinis, 

Ilixjiunia, qucedistribuit per orbem diademata. Xei[HeJlui:ius ahjedior meritus est 
incipere ordinem tautw familiie, Oceanus ipse cumpU.vus est cunus hnjiis : deco- 
rum fuil principes futuros tcrrce et maris, oriri ex injinito patre rerum. Jnde 
Aviis egressus cst, cui post pugnas Septemtriouis furenti, AfricaaUigaiit palmas 
Dlassylas. Ille est, qui castra mctatus in glucie Scotorum, qui passus est sub ga- 



Exc. Gevart. iantam quatuor Vat. Pal. Fani. Pric. fanrfcm Vat. tert. Rott. 
Oiscl. riorent. Med. sec. rtu/a Var. LL. eii. Antv. marg. Isingr. U7ida J\m. 
pr. duo Oxon. diio Leid. et Vicet. — 21 seriem generis qnatuor Vat. Pal. Fani. 
Pric. Oisel. seriem gentis Leid. gentis seriem Florent. Med. sec. Jtin. pr. 
Oxon. pr. Petav. scc. post seriem reAeia (rriy/j.^] erat in Moret. pr. speciem vel 
seriem Vat. tcrt. — 22 dominos terra Petav. tert. — 23 docuit Ambr. sec. regum 
Vat. pr. m. sec. inmenso n. decuit de pr, rerum Piit. Pat. — 24 qui post Jiinian. 
^Mo Vicet. — 2.5 7>ia.T?//«s Var. LL. ed. Antv. i)7assi/«s Ald. et al. edd. Maxi- 
lias Vicet. Massirius Leid. pr. Massilicas Petav. tert. 3IassyUas Oxon. pr. 
Exc. Cod. Rhem. Massilias decem alii, Massilios Jun. pr. Med. sec. et Leid. 
Massilias laurus vel Massilios Mauros Reg. adrcxit Pal. Jun. pr. laurus Exc. 
Lucens. sec. Mauros Vat. tert. Jun. pr. Floreut, et 31ed. sec. — 26 Calidoniis 

mOTJE 

Trajano Hispano, summo Imperatore, aquis irrigata, natus Theodosius pater 

cui etiam habitu corporis similem Theodosii, avus Honorii, Dux fortis- 

fiiisse tiadunt. simns, domiiit Barbaros nniltis in lo- 

Diademula] Intellige Principes Ro- cis ; trans Rhenum ; in Britannia ; in 

manos, signum pro re signata. Dia- Afiica, nnde et dictus, Saxonicus, 

dema aTrh tov Be7v, ligarc, est fascia Britannicus, Alemamiicus, ^c. 

candida, qua Reges caput pra?cinge- Arctoa classica] Id est, pugnas Sep- 

bant. temfrionis : signum pro re signata ; 

20 Hibera domus'] Patria Hispania, nam ciassica seu tubie sunt signum 

unde ortns Theodo-^ius : Ibera dici- pugna^. "ApKTos, Ursa major, est sig- 

tur ab Ibero fluvio, viilgo Ebro. iiuni cceleste in Septemtrione, unde 

Nec rilior unda] Non fluviusaliquis 'ApicTwos Septemtrionalis. 

vilis originem dedit huic Aiigustae 2.5 Mts.«!?//as/a«ros] VictoriamThco- 

Ulpioruin genti, iit niultis viris illus- dosius senior retulit de iNIassylis Afri- 

tribus ; at ipse qui alluit Hispaniam, c^e populis, qui, Numidarum instar, 

Oceanus, pater rerum, adavaTwv re neque fraMiis, neqiie epiiippiis utun- 

6euv, et Deorum immorlalium, ex Ho- tiir, Annexuit lauros, id est, adjuDxit 

mero et Virgiiio. novas victorias. 

24 Ilinc processit] Ex hoc Oceano, 26 Caledoniis] Caledonia olim syl- 

seu potius, ex hac Hispauia, Oceani va erat Britanniap, in ea parte quae 



DK IV. CONS. HONOR, 



229 



30 



Qui medios Libyse sub casside pertulit aestus, 
Terribilis Mauro, dcbpllatorcpie Britanni 
Littoris, ac paritcr Borca- vastator ct Aiisfri. 
Quid risror aeternus coeli, quid sidcra ])rosuut, 
IgnotunKjuc iVctum ? niaducrunt Saxouc fuso 
Orcades: incaluit Pictorum sanguinc Tiuilc : 
Scotorum cumulos flevit glacialis lerne. 
Quid caior obsistit forti ? pcr vasta cucurrit 



lea ardores viokntissimns LHnjcv, formidabilis Mniiris, domitorque ora: Brilnnnxc(e, 
et populator Septnnlrionis simul et Mcridici. Quid frigus perpetunm ueris juvat, 
quid astra et mnre iuco^^nilum / Orcades tinct<e sunt stras^e Suxonum: Thule 
intepuit cruore Pictorum: lerne frigidu dejierit acervos Scoturum. Quid testus 
resistit Duci gencrosu.' ille tolarit per deserta /Ethiopum, et obscdit Atlantem 



Put. Culydoniis Vicct. ruiuis Vat. pr.— 27 7nedio Exc. Lacti, Junt. Ald. 
Oiyph. Colin. medios leliqni omncs fere, Exc. Luceus. pi". Scliolti et Gevart. 
Var. LL. ed. Antv. iteni eii. Parni. et Vicet. Libijcw Petav. sec— 28 Tirribiles 
Jlauros Vat. pr.— 29 ac pariter Pric. aut Med. sec. et Vat. pr. Pal. Farn. 
Mcd. pr. Rejr. Jun. pr. et Oxon. Burece puriter Jiin. pr. — 30 culor Pat. m. 
scc. rigor aiirnus? Vat. pr. et sco. rigor aternus cali .' Kes. Tluiaii. Mazar. 
Pelav. pr. ^VIoret. sec. duo Aiiii)r. aternus, Lov. Vicct. Parni. Junt. Ald. 
Isingr. Grypli. sidera Vat. pr. Farn. ed. Parm. littora \dt. tert. Rott. frigora 
quatuor Med. inc. Htins. ]\Iazar. Lov. Moret. scc. Exc. Lucens. pr. Ald. 
E\c. Gevart. Sclied. Gnd. litora \eAfrigora Florent. possunt Put. Bonon. iuc. 
Heins. Jun. pr. duo Leid. Exc. (Jevart. possunt vel jM-osuut Rc!;. Oxon. pr. 
Ambr. sec— 31 srt;(^'-i(iHf Farn. Anibr. sec. Oxon. scc. Sancone Aiiibr. pr. san- 
guine vel Sa.rone iMed. sec Ke<;. l'etav. tert. — 32 Cicladcs Vat. tpiint. Arca- 
des Vat. tert. Rott. Jiin. Oxon. et Ltid. pr. Archades Var. LL. ed. Antv. 
Pictonum Ald. 1'ictorus Pal. Pictorum duo IMed. Florent. Put. duo Petav. 
Tijle Put. Tliuan. tluo Petav. Thile Var. LL. cd. Antv. Thile diio Vat. Reg.. 
]Moret. pr. item Petav.— 33 Scottorum Med. tert. tumulos Val.Mcd. pr. Tlio- 
los. Oxon. pr. Leid. sec. Exc Gevart. tumidos vel cumulos Res;. fli.yil Pric 
fremuit Mcd. sec Hibcre Ju». pr. Hiberne omnes Vat. Pai. Farn. Pric Rott. 
Olsel. Lov. Oxou. pr. diio Lcid. Hijherne ed. Parin. Isinj^rr. Grypii. Hybernce 
.\ld. Colin. hiherncc Vicet. Hiherus Oxon. sec Iverne Vossian.— 34 Quis 
Isiujrr. Quid culor di 
l'arui. et ed. Antv. 



iuodecim scri\)ti, Exc Liiccns. sec Var. LL. c marg. 
obsistit tjuatuor Vat. PaL Pric. Rott. obstituit Vat. pr. 



NOT/E 



Scotia esse crcditur. Tlieodosins se- 
uiorBritanniain armis victricibus per- 
agravit. 

27 Libya;'] Quae est ardens Africae 
regio,sicut et Mauritauia, ubi Mauri. 

29 Borea et Austril Per Boream, 
Septemtrio, per Aiistrum, Meridies 
dtsignatur ; in tpiibus triumphavit 
Tbeodosius senior. 

30 Rigor cali] Frigus, Coeli incle- 



mentia, quae est in Scotia, et aliis re- 
gionibns. 

32 Orcades'] lusiilaK in mari Bri- 
tannico, in quibus Tlicodosius seuior 
profligavit Saxones, qui in Angliam 
trajecerant. 

Pictorum] Scu Pehitorum, strage a 
Theodosio seniorc facta, Tliule seu 
Islandia frigida incaluit. 

33 Icrnc] Seu Hybernia, in qua 



230 CL. CLAUDIANI VIlI. 

iEthiopum, cinxitque novis Atlanta maniplis. 35 

Virgineum Tritona bibit, sparsosque venenis 

Gorgoncis vidit tlialamos, et vile virentes 

Hesperidum risit, quos ditat fabula, ramos. 

Arx incensa Juba? : rabies Maurusia ferro 

Cessit : et antiqui penetralia diruta Bocchi. 40 

Sed laudes genitor longe transgressus avitas, 

Subdidit Oceanum sceptris, et margine coeli 

novig catervis: potavit Tritona Virgintilem, et aspexit cuhilia ivfccta veneno Gor- 
i^oneo, ct irrisit arbnres Ilesperididn, quas fabula locupletat, babeiites viriditatem 
rilem. CasteUum Jubce combustum est : furor l\Jaurusiorum compressus est armiSy 
et palatium rcteris Bocchi eversum est. At pater muUum superans facta avi, s«&- 
jecit Oceanum ttitioni suze, et terminavit Imperium finihus Coeli : quanfum Gudes 



Farn. Heinsius obstiterit vel obslstat conjicit. — 35 Achata pro Atlania Var. 
LL. ed. Antv. Jovis pro novis Vat. pr. Farn. — 36 Virgineum Tritona Gronov. 
in Exc. Schotti ascripserat. vid. Lucan. \. ix. suhit Leid. sparsisque Med. 
quart. — 37 Cjorgoneos onines Vat. Pal. Farn. Pric. Oisei. Gorgoneis inc. 
Hoins. Anibr. sec. et Moret. iteni Var. LL. e niarj;. Parm. quod probat 
lleinsins. risit Pal. Med. pr. Heinsius legit visit. xit vile INIed. tert. jure 
pro rile Anibr. sec. rite Pat. m. sec. — SS Hesperios Moret. pr. Hesperidum 
vel Hesperios Ya.t. quart. ditat ^led. tert. inc. Heins. Exc. Lucens. \ir. dictat 
plurimi alii, Exc. Gevart. Var. LL. ed. Antv. m. pr. ditat vel dictat ine. 
Heins. ditat, quns risit Exc. Voss. — 39 Ars Vat. lert. Rott. Florent. Petav. 
tert. Var. LL. ed. Antv. intacta Vat. tert. Fiorent. Oxon. pr. n. pr. intenta 
inc. Heins. inmensa Lov. Lcid. Oxon. sec. m. pr. intensa Var. LL. ed. Antv. 
intacta vel incensa Mcd. sec. — 40 BoschiXat. sec. Pal. Bochi Le\i\: sec. Bocci 
Oxon. pr. iJac/u Jun. pr. — Allonge genitor laudes Pric. genitoYar.hlu. ed.Antv. 

NOT^ 

devicti sunt Scoti ab eodem. 37 Vile virentes'] Non aureos, ut 

35 ^thiopum] Hi sunt in Africa, jactant fabulae, sed vili tantum viri- 

et latissimuni obtinent Imperium. ditate insignes. 

Dicuntur jEthiopes, quod aXdovcnv 38 Hcsperidum] Hap oriunda? erant 

5ires, ardeant, et nigri sint eorum vul- ex Hespero, Atlantis fratre : ad oras 

tus. Africaj habitabant ; et secundum 

Atlanta'] Atlas mons altissimus poetas, hortos colebant, poniis aureis 

Mauritanifp, iu Africa. pretiosos. 

30 Virgincum Tritona] Paludem in 39 Juba;] Regis Mauritaniap in 

qua nata est Minerva innupta, sem- Africa: sed per Juham, intelligitur 

perque virgo. Firnnis latro, Gildonis frater. 

Sparsosque venenis] Vidit Dorcadas Maurusia] Id est, rabies Maurita- 

iusulas in mari jEthiopico, ubi repo- norum, quos Firnuis latro excitabat. 

nuBtnr doniicilia Gorgonum, Medu- 40 Bocchi] Qni iMaurilaniae et Gae- 

sie, Sthenus, et Euryales, quaruni tuliae Rex fiicrat. 

Medusa pro crinibus habebat ser- 41 Getdtor] Theodosius, pater Ho- 

pentes veneno omnia iuficientes. norii. 



DE IV. CONS. IIONOR, 



231 



Clausit opes : quantum distant a Tiji^ride Gades, 

Intcr se Taiiais (inandnn \ilns(jur relinquunt. 

Haec tanion inninneris pcr se quavsita tropajis, 45 

Non generis dono, non ambitione potitus. 

Diffna lesii virtus : ultro se purpura supplex 

Obtulit, et solus meruit ret^nare rogatus. 

Nam cum barbaries penitus commota gcmentem 

Irrueret Rliodopen, et mixto turbine gentis 50 

remotce snnt a Tigride: qnantum tcrraiuni Tunais ct Nilns inter se contincnt. 
Attamen Tlieodosiiis possedit liccc jxirtu a sc rictoriis infinilis, non favore gentis, 
non ainbitione. Virtus ejiis mcrcbalur cligi. Purpura veliit rogans sponle am- 
bivit ipsiiiii : et unus ille oratus, mcritus est imperarc. Etenim cum Bnrlmri 
longe e.Tcitati irrumperent in lihodopcn suspirantem, et Ursa derelicta, (jiiasi com- 



— \2regnis pro scejitrisVuc. cfryit/sl^eid. — 43 distcnl r>onon. Ambr. pr. Tibride 
Pal. — 41 iptuiitum Danuus ?kilumtpic Jan. \>r. relinquant I?onon. rcliiiuit \'at. tert. 
relinquit Vat. pr. rarii. Piic. Rott. Reir. Tlioios. Oxon. pr. Mnl. sec— 45 Hac 
sunt vet. iiyy. I lic tuntumXat. pr. iumerilis J\n\. pr. — 40 pclitus vi]. Vicet. 
polilus Med. tcrt. Jnn. pr. Leid. sco. potilus\c\ polilnrlMv. Oxoii. pr. potitur 
viginti Codd. Exc. Gevart. et Lucens. pr. Var. LL. e niartt. Harm. item cd. 
Antv. — 48 togatus Vat. tcrt. Pric. Ambr. pr. ni. pr. Moret. sec. — .50 Irruerat 



13 Tigridc] Tigris est fliivius INIe- 
sopotamia?. 

Gades] Parva insula (bodie, Cadis 
vel Calis) ad fretum Gaditanum, scn 
Hcrculeum, qiiam dixerc, cubilia Solis. 
Quantum, id cst terminavit iniperiiiin 
jier tantum spatium, per quantiiin 
Gades distant a Tigride. 

44 Tanuis] \'ulgo, Don, fluvius 
Asiani ab Europa discriniinans. 

Nilus] Fluvius Africap ingens, al- 
luens et foeciindans /Egyptiiin. 

45 Tropais] Victoriis, triumpbis: 
rpoiraiov, dicitur, oTrb ttjs rpoTrrji, a 
fuga hostiiim, quod tropaum excita- 
retnr ex s])oliis bostiiim fiigicntiiim. 

46 Potilus] Tbcodosius non ambi- 
tione, non generis splendore, scd so- 
la virtute Imperium adeplus est, seu 
potitus. Nam ct potior jungitur 
cum accusativo, apiid Plautum et 
Terentium, quorum hic sic ait, ' Mi- 
seriam omnem capio, bic potitiir gau- 
dia.' IUe vero, ' fortiter maluni qui 



NOT.E 

patitnr, idem post potitiir bonum.' 

47 Digua lcgi virtus] Tluodosius, 
patre Tlieodosio sibi scel(;re Valentis 
imperatoris adcmto, privatam in 
Hispania vitam agcbat, nec sine me- 
tu patcrnorum inimicorum : iinde S. 
Ambrosius : ' Portavit jugum grave 
Thcodosiiis a juvcntiitc, iiuando ci 
insidiabantur, qiii patrem cjus triuni- 
))hatorem occiderant.' At Gratianiis 
Aiisonii illiistris consiliis, eum evo- 
cavit, suis exercitibus pra-fecit, nt 
Barbaros contiinderet : tandcinque 
ob virtiitcm Hcroicam, et Augustuni 
cum fecit, ct imperii consortem, cum 
oblatuni etiam Imperiiim depreca- 
retur. Unde Pacatus, ' Orat ecce 
tc Dominus adliuc tuus, {Gralianus) 
et qui posset cogerc, mavult impe- 
trare.' 

49 Barlmrics] Ita effiisa barbaro- 
rum multitudo, ut ipsa Barbaries cf- 
fusa esse videretiir. 
60 Rhodopcn] Monteni Thraciae, iu 



232 CL. CLAUDIANI Vlll. 

Jam deserta sims in nos transfunderet Arctos, 

Danubii tota^ vomerent cum praelia ripge, 

Cum Geticis ingens premeretur Mysia plaustris, 

Flavaque Bistonios operirent agmina campos : 

Omnibus afiiictis, et vel labentibus ictu, 55 

Vel prope casuris, unus tot funera contra 

inixta tempestate, populos suos Septemtrionales immitteret contra nos, cum omnia 
littoralstri effunderent certamina,cum Mijsia magna obrueretur vekiculis Getarum, 
et exercitus fiavi tcgerent agros Tkracice : cunctis conflictatis, et vel nientibus 
calamitate, vel moxfere ruituris, solus Theodosius opposuit se achersus tot clades, 



Pat. gentes qnatuor Vat. Pal. Farn. Pric. gentis undecim alii, et Exc. Lu- 
cens. see. — 51 deserta Exc. Lucens. sec. referta ed. Vicet. suos Pric. Oxon. 
pr. suns hunnns Vat. pr. Farn. transfunderat Reg. transfuderat Jun. pr. Alpes 
Vat. sec. ni. pr. — 52 vomerent jam Moret. sec. moveant Florent. Petav. tert. 
morcaw^ Vat. tert. Rott. gemerent Viit. fmneren^ Med. sec. m. pr. moverent 
vel quaterent Oisel. tremuerunt vel vomerent cum Oxon. pr. — 53 lugens conj. 
Heins. ingens, hic vetus lectio erasa erat in Vat. tert. Misia Vat. pr. Mesia 
Lov. Massia Vat. tert. Misia vel Nursia Oxon. sec. — 54 campis Rott. Bistonicos 
Thuan. opmrenf viginti Codd. Exc. Gevart. Schott. etLucens. pr. Sched.Gud. 
item ed. Vicet. Ald. — 55 afflatis Jun. pr. veljam Mazar. etjam vel et vel Oxon. 
sec. igni pro ictuMed. tert. — 56 milia pro funera Med. quart. Moret. sec. Exc. 
Gevart. Leid. diio a m. s. Constitit Pric. illa vero, ' Exstinxitque faces agris- 
que colonos Reddidit,' desiderautur in Jun. pr. et Petav. tert. Exstinguitquc 
Put. Pharos Vat. tert. Pkares Med. sec. Pkares \elfaces Oxon. pr. faces vel 

NOTiE 

qiio deleti a Theodosio Barbari. legunt lugens Mysia, id est afflicta, 

Miocto turbine'\ Mixta colluvie va- ut snpr&, gementem Rkodopen. 

riarum gentium, quse velut turbine Geticis'] Geta?. populi Scythiae e- 

aliquo quassabat Imperium Roma- rant, quos Theodosius superavit. Ge- 

num. ticis plaustris, quibus scilicet Getae 

51 Arctosl Regio Septemtrionalis. abundabant. 

Nam, "ApKTos, Ursa, signura coeleste 54 Flava agmina^ Gothi, Getae, et 

in Septeratrione, hic ponitur pro re- alii hostes versus Septemtrioneni, di- 

gionibus Septemtrionis. cuntur fuisse flava coma. 

Transfunderet] Gentes immitteret, Bistonios] Thracios, a Bistone Mar- 

ut procellani aliquam a Septemtrione tis filio, unde Thraces dicti sunt Bis- 

ennnpentem. fones, etThracia Bistonia. 

52 Vomerent ■prcelid] Cum vip<e ita 55 Affiictis'] Alii legunt, afflatis, 
essent plenae, ut vomere atque effun- quasi ictu falminis, postquam scili- 
dere viderentur populos ita ad prze- cet Valens Imperator a Gothis cum 
lium paratos, nt ex Danubio non mi- exercitu deletus est, et ipse in rus- 
lites, sed ipsa praelia effundi putares. tici casa, in quam fugerat, vivus com- 

53 Mysia] Partem Thraciae et bustus. 

Phrygiae continebat, et ideo ingens 56 Funera] Tot clades, tot funera 
dicitur. Hujus dux erat Theodosius, edita, et edenda. 
et iu ea rem feliciter gessit. Alii 



DE IV. CONS. HONOR. 233 

Restitit, extinxitque lUces, agiisqiie colonos 

Reddidit, ct leti lapuit dc taucibus urbes. 

Nulla relicta foret Konuuu nominis umbra, 

Ni pater ille tuus jamjum ruitura subisset 60 

Pondera, ti;rbatamque ratem ; certaque levasset 

Naulraijium commune manu. Velut ordine rupto 

Cum procul insanae traherent Phaethonta quadrigae, 

Saeviretque dies, terramque ct stagna propinqui 

Ilaurirent radii, solito cum murmure torvis G5 

Sol occurrit equis : qui postquam rursus haeriles 

et oppressit t<edas, et resiiluit campos agricolis, et liberavit oppida ex gurgite 
ipsius mortis. NuUa species Imperii Romani remansisset, nisi ille tuus pater 
Tlieodosins sustinuisset onus Impeiii mo.r cnsxirunt, et navim pcvturbatam; et re- 
movisstt forti dextcra nau/ragium universum. Quemadmodum, cursu interrupto, 
cum equi prcecipites raperent longe Pluiethontim, ct calor furent, et flamma 
proxima siccarent terram et aquas, Sol pro more increpans, obviam venit equis 

fares ciim glossa i. e. populos Oisel. agriaque colonos plurimi Codd. Exc. Ge- 
vart. Lucens. sec. Var. LL. e marg. Parm. agrosque colonos vel ufirisque colo- 
7iis Oxon. i-r.— 58 letis Vat. tert. ni. pr. tccti Var. LL. ed. Antv. ro. pr. 
fascibus profaucibus Put. Bonon,— 60 peritura Aml)r. pr. Sched. Gud. subiret 
Vat. quint. subiret vel subisset Moret. pr. — 62 vult ordine Vat. tert.— 63 Lum 
procw/ Tliuan. ruereiit Jun. pr. Phetonta ambo Moret. — 64 Servirctque Ambr. 
tert. terrasque Reg. ^Moret. sec. Ald. Exc. Voss. Oxon. ierras Pric. Tholos. 
Exc. Gevart. terras et Med. quart. Leid. sec. et terram Vat. pr. in stagna 
Vat. tert. Rotl. Med. sec. profundi E\c. Gevart. Leid. — 65 subito Pat. m. sec, 
solitoque in Med. sec. torvis duo Vat. duo ^iNIed. Thuan. Moret. sec. Exc. Luceus. 
sec. torvus tres Vat. Farn. Pric. Rott. Oisel. torvus vel torvis Oxon. sec. — 

NOT.E 

57 Faces'] lucendio et vastationi nem, mox naufragam futuram, seu 
paratas. naufragium passurani. Sic naiifra- 

58 Leti de faucibus] Ex ipso interi- gium ponitur pro navi naufraga, ut 
tu, et ruina prasentissima, velut ex apud Ciceronem scelus pro scelerato, 
faucibus inhiantis bellua;, liberavit MetonymicdJs. 

Imperium. Cicero : ' Urbem ex om- Ordine rupfo] Elementornm rerum- 

ni impetu hostium, ac totius belli ore que omnium cursu abrupto. 

ac faucibus ereptam esse atque ser- 63 Phacthonta^ Phabi et Clyme- 

vatam.' nes tiliuni, cui efflagitanti in paterni 

61 Turbatamque ratem^ Navim Rei- amorispignus, Phoebus dederat equos 
pub. fluitantem in alto, tempestati- regendos ; at equi maii rcctoris con- 
bus bellorum, quae Barbari, velut scii, euni per devia rapucrunt, et or- 
Archipirarta; contra Romanos excita- bem inccnderunt. Phacthon dicitur, 
bant. aTrb to5 (paiQfif, lucere, ardere. 

62 Naufragiuni] Nisi Theodosius 61 Stagna] Aquas, pars pro toto. 
sua virtute relevasset uavini comuiu- 



234 CL. CLAUDIAN[ VIII. 

Agnovere sonos ; rediit meliore magistro 
Machina, concentusque poli, currusque recepit 
Imperium, flamnictque modum. Sic traditus illi, 
Servatusque Oriens : at non pars altera rerum 70 

Tradita, bis possessa manu, bis parta periclis. 
Per varium gemini scelus erupere tyranni 
Tractibus occiduis : hunc saeva Britannia fudit, 
Hunc sibi Germanus famulum delegerat exul ; 

savientibus : qui ubi senserunt iterum voccm domini sui, tnolcs et harmonia Cceli 
restituta est, Rectore pr<estantiore, ac currus subiit prtecepta, f< iijnts passi suut 
moderationem: ita Oriens co7nmissus est illi Theodosio, atque defensus ; sed pars 
alia mundi, non commissa est, bis occitpata est dextera, his acqiiisita vaviis casibus. 
Duo Tyranni emerserunl per crimina diversa ex regionibus Occidentis ; Britan7iia 
crudelis peperit hunc Maximum ; exul Germanus Arbognstes elegerat sibi illum 



58 conte7itusqueMnzciY. conceptusque Med, quart. contemptusque diio Vat. Med. pr. 
et sec. m. pr. co7itemtusque vel conceptusque Reg. jiolis inalebat Bartliius, ex suo 
codice. currusqueVric.Med. quart. et sec. i». sec. vet. Gyr. Thuan. Exc. Lucens. 
sec. Isingr. et Raph. cursusque Oisel.Yav. LL. ed. Antv. rursumque Pat. rursuS' 
que onines Yat. Pal. Farn. Rott. Jun. pr. Leid. sec. duo Oxon. — 69 modus Jun. 
pr. t)'aditus vet. Gyr. Exc. Luccns. soc. traditur deccin alii. i7/is octo scripti, 
et Var. LL. ed. Antv. iiaditus illi vel iraditur illis Oxon. sec. traditus i//is Wolf. 
— 70 Servatusque vct. Gyr. Vat. pr. Farn. Oiscl. Bonon. duo Petav. Exc. 
Lucens. sec. Scrvatur 77iu7idus vel Servatusque Oriens Oxon. sccJ Serraturqueqna- 
tuor Vat. Pal. Pric. pars ultima Med. sec. Oxon. pr. a in. pr. — 72 in sdiedis 
Gud. est scriptum. ad hunc iYTS»m 7iomi.na eorimi Ty7'annoru7n notaverat. Maxe7i- 
tius et Eugenius. paulo post : Arbogastus. irrupere pr. IMed. sec, Vatic. et Pal. 
-^73 Tractibus Exc. Lucens. pr. Th)-acibus ed. Vicet. Partibus vel Tractibus 
Oxon. sec. assiduis Vat. pr. — 74 Hunc sibi inc. Heins. famulus Pal. Med. pr. 

NOTiE 

68 Machina, concentusque poli] Ordo nio, oppressis, bis possedit Imperium 
ille coelestis et corporum coelestinm, Occidentis, bis sibi sua virtute pe- 
statique et admirabiles eorum cursus perit. 

in harmonia quadam consistere dice- 73 Brita^inia fudif} IMaximus erat 

bantur a Pythagora. genere Hispanus, doinus Theodosia- 

Poli^ CceU; pohis dicitur, a-rrh rov hee veina ; dux strenuus, fortis, et 

iroXeTc, vei-tere, volvere, qiiod Cceliim laudandus, si non eo superbiHe deve- 

Polis velut cardinibus voivi fingatur. nisset, nt se Tlieodosii affinem dice- 

69 Traditus se^-vatusque] Imperium ret, et animo subdolo de tyrannide 
Orientis et commissum Theodosio cogitaret : dicitur ortiis ex Britan- 
est, et statjjn in pristinam salutcm, nia, quod inde legioues eduxisset, 
pacemque restitiitum. nam vere fiiit Hispanus. 

70 Pars altera] Occidens scilicet, 74 Ger/na^ius exul] Arbogastes 
seu Imperium Occidentis. Francus, qui Germanus dicitur, quia 

71 Eis possessa manu] Theodosius Franci e Germanis oriuudi sunt. 
duobus Tyrannis, Maximo et Euge- Fa^nulum] Clieutem Eugenium ele- 



DE IV. CONS. HONOR. 236 

Ausus utcrque ncfas, domini rcspersus uterque 75 

Insontis ju^iilo. Xovitas aiulerc priori 

Suadebat, cautumqae dabant oxempla sequentem. 

Hic nova moliri prasceps : hic quaerere tuta 

Providus : hic tusis, colloctis viribus ille. 

Hic vagus, excurreus : hic intni claustra reductus. 80 

serrum Eii£;t'niiim. Amlto uusi i^iwt patrarc scrhra ; amho fadali snnt critore 
Imperaliintiii iiinncnitinm, (iratiaiii ct Valentiniaiii. Ifiiiohilitas impclUhat 
primum IMaximuni ail aiulemluin ; et e.rempla /acichunl aliuiu scciirum Engeniuui. 
Hic Maxiams temerarius ad nora suscipunda: ille Eii^n-nius aiH/HS ad tuta ca- 



famulnm vol sociuin Ami)r. iir. — 75 scclus \nonefas Pric. l'ut. Pat. Exc. Vosg. 
— 7G audire Pal. — 77 Suadchant Lov. ni. pr. ot Vicet. tutuiiuiue Moret. sec. 
tanlumijiic Voss. a m. pr. et aiii. cautnm<iuc Pric. duo Mcd. 1 huan. Petav. pr. 
Ambr. sec. Exc. Luccns. pr. quod probat Heinsins ascripto loco ck iir. Cons. 
Hon. vs. 90. ' caiito nec protuit lui-ti Munitis liacsisse \oc\<.' et Lectorem 
remittit ad nctas lib. n. de R. Pros. vs. 11. tutumquc vel tantumque Vat. 
qnint. tntuiiKjiu vel cautumquc Vat. sec. dahnnt Jnn. ex altero codice,Eeid. pr. 
Florent. Ijonon. duo Petav. scqiunti Vat. pr. Pat. scquenlcm triginta Codd. 
Exc. Gevart. Lncens. sec. ct Scliotti, Var. EL. ed. Antv. itein e niarg. Parni. 
—78 princcps Jnn. Florent. Oxon. pr. vita Var. LL. ed. Antv. Wolf. a ni. pr. 
tutum T\w\os.—7'J iste Oxon. s«c.- 80 (Hfcr quattior Vat. Farn. Pric. Oiscl. 

NOT.E 

gerat .Arbogastes, ut sub ejus unibra gcniinata \ictoria teroccm,in tertium 

iniperarct. De Eugenio supra. ccrtaiuen dabant.' 

7.5 ^HSH.s- tiferque nefas] Eugcnins Cautuin dahant scqucnlem] Facie- 

arte et manu Arbogastis VaUntinia- bant alium securum, scilicet Euge- 

num Impcratorein apud Viennain in nium. Alii lcgnnt, tnnlumque dabant 

Gallia strangulavit. Quidam diciint c.rcmphi srqucnti, id est, cxemplum 

eum ta?dio vitvr, laqueo pcriisse. INLiximi fcliciter agentis dabat tan- 

Maximiis Andragatliii inanu usiis tnm aiidacia^ sequcnti, seu sccundo, 

jiigulavit Gratianum Imperatoreni, scilicet Eiigenio. 

quem deceperat lectica adornata in E.rempla] IVIaximi, cui res felicitcr 

speciem lectica^ iixoriap, qnasi Flavia succcsserat. 

Maxima Constantia Aiignsta euni, 7S Hic nova] Laiidat in Eugenio 

Gratianuni scilicet conjugem, invisc- prudentiam, in INIaximo andaciam ; 

i-et. quas duas rcs siipeiasse gloriosiim 

70 Noritas] Generis, fortunas : nam erat Theodosio. 

Maximus fuerat verna Theodosiana; 80 Rednctiis] Arbogastes et Enge- 



domns, et lixa : at multas victorias 
retulerat, et a militibus creatus fue- 
rat Imperator, etsi invitus, ut simii- 
labat. 

77 Cautttm dahant] Id est, eflicic- 
bant. Sic Titus Liviiis de Horatio : 



nius ultro admittcndum Tlieodosiiim 
rensuere, nt loca commodiora in Al- 
pibus occiipantcs, cjus exercitiim de- 
lerent: et forte ita contigisset ; nisi 
favore divino vcntis vehementioribu.* 
cxortis, et tcla in Arbogastem retor- 



' alterum, iutactum ferro corpns et queuUbui, Thcodosius vicisset. 



236 CL. CLAUDIANI VIH. 

Dissimilos ; sed morte pares : evadere neutri 

Dedecns, ant mixtis liciiit procumbere telis. 

Araissa specie, raptis insignibus, ambo 

In vultus rediere siios, manibusque revinctis 

Oblati gladiis subraittunt colla paratis : 85 

Et vitam veniamque rogant. Pro damna pudoris ! 

Qui modo tam densas nutu movere cohortes, 

In quos jam dubius sese libraverat orbis, 

Non hostes victore cadunt, sed judice sontes. 

pessendn ; hic copHs laxis; ille munimentis. Dispares ingenio, sed pares interitu; 
neuiri conccssiim est effugere ignominiam, aut muri coUatis signis. Ambo figura 
splendida sibi erepta, erepta purpura, resumserunt formam pristinam, et manibus 
ligatis producti suhjiciunt cervicem cidtris expeditis : ac poscunt vitam atque indnl- 
gentiam. O ruinam verecundia ! qui nuper excituverunt ad arbitrium caiervas 
tam immensas, in quos jam inundus anceps pendebat, non occiduntur a victore iit 



iutraXnt. scc. Pal. Moret. sec. tresMed. Oxon. sec. Exc. Lucens. sec. vid. 
Gronov. ad Liv. p. .558. reductas Rott. redactus conjiciebat Heins.— 82 haut 
mi.rtis Pat. haud IMoret. sec. missis conjiciebat Barth.— 83 ^mis.sa Var. LL. ed. 
Antv. Admissa Wolf. Amissam spcni raptis Jnn. pr. raptis plnrimi Codd. Exc. 
Gevart. et Lucens. pr. — 84 In cultus conj. Heins. — 85 Oblita Med. tert. 
Oblaque inc. Heins. Oblala legit Heinsius, ultima sc. longa vel propter caesu- 
rani vel geminas consonantes vocis sequentis, nani ascripserat ' sic Statius 
s»pe.' peractis Tholof.. —87 Qhootoc/o Leid. sec. Qui mihi Tholos. tot densas 
Mazar.— 88 In quo Med. tert. dutiis Var. LL. ed. Antv. tam Moret. sec. 

NOT^ 

81 Morie pares'] Ambo carnificis Eugeuio nemo dubitat : de Maximo 
luanu periere, quanquam alii aliter niulti : erat enim fortis et audax. 
sentiunt ; et Eugenium obtruncatum Immo sunt, qui eum a militibus oc- 
amilitibus aiunt, dumTheodosio sup- cisnm dicant ; nec in Tiieodosii ve- 
plicat. nisse potestatem. Alii coutra asse- 

82 Mixtis telis'] In acie, in conflic- runt eum Aquileice captum a Theo- 
tu militari. dosio, et cum filio Victore capitali 

83 Amissa specie^ Eugenius etMax- supjilicio affectuni. 

inius amissa figuraquadam splendida, Pro damna pudoris] O ruinam pu- 

quae eornm ignobilitatem certa spe- doris ! o pudorem aniissum ! vitamne 

cie tegebat, spoliati pnrpura, ct aliis rogare non erubescunt, qui de vita 

iusignibus imperii, redierunt in vul- sua statuere poterant, et fortiter se 

tus suos, hoc est, in formam statum- occidere ! id enim fortitudinis esse 

que pristinum, Eugenius rediit in veteres credebant. 

formam Grammatici ; Maximus ia 88 Sese libraverat] Torrarum orbis 

figuram verna;, lixa?, armigeri. nesciebat, cujus victoriafutura esset, 

85 Submitiimt] Non ignari, se mor- an Theodosii, an aliorum ; et sic du- 
tc essedignissimos. bius pendebat cujns potestati sese 

86 Et vitam veniamque rogant} De subjiceret. 



1)E n'. CONS. HONOR. 



r^7 



Damnat voce reos, petiit qnos Marte tyrannos. fK) 

Amboriim periere duces, Hic sponte carina 
Decidit in Ihictus: illum suus abslulit ensis. 
Hunc Alpes, hunc pontus habet. Solatia caesis 
Fratribus ha.'c ultor tribuit. Necis auctor uterque 
Labitur: Augustas par victima mitigat unibras. 0;> 

Has dedit inferias tumulis, juvenumque duorum 
Purpureos merito placavit sanguine Mancs. 
Illi justitiam coufirmavere triumphi ; 

hostes, sed (laiiiiiaiitiir ab eo judice, iit noccutes: et TlwoJosius condemnat siia 
scntentia, iit no.riits, quos aggressus est belio, iit ti/rannos. Ductores utriusi/ue 
Maximi et Kii<;enii ceciderunt. Hic AiulraKatliius uHro ex naii jiriecipilavit 
se in ar/uas: gladius proprius intcrfecit illum Arbojjasten. Alpes possident 
uniun : vtare po.ssi(l<'t allerum, l'iiidex 'riicodosiiis dedit lianc consolationein 
fratrihus iH<t i/<'dis Valeiitiiiiailo et (Jratiaiio : amho parrici(Uc percunt. Hostin 
similis placat ihams Imperatorios. \"iiulox immolavit has inferia^i sepulchris eonini, 
et sedavit cruore digno umbras Augustas duorum Principuni juvetium. lllce vic- 



se jam Rep. Oxon. pr. Meil. sec. libravcrit Vat. j)r. Leicl. pr. Farn. Oxon. 
vibraverat Val. tert. Rott. Oxon. pr. Florent. ni. pr. vihraverat vel libraverat 
Med. sec. hostis pro orbis Pat. — 89 vindice Ainbr. tert. — 90 Damnant Tholos. 
Oxon. pr. m. pr. pitiit quos decem scripti et ed. Vicet. (/ui Rapliel. arte maii^. 
Isinur. — 91 Amborum Jun. pr. diio Oxon. diio Leid. Ambo rei roiij. Scal. et sic 
edidit Kai liel. male. prices pro(/(uf> inc. Heius. — 93 deest liic versus in Jnn. 
pr. habeni'Y\\o\Qii. quod probat Heins. — 94 hic Vat. pr. Aic vel hac \<c». cultor 
Florent. tribnit ultor Ambr. sec. inox necisactor Bartli. Cod. diio Vat. l'al. liott. 
Med. pr. inc. Heins. ultor IVIed. tert. — 95 Augu.<<tas Leid. scc. anguslas vcl 
mtgustas Oxon. pr.— 96 cumulis inc. Heins. thalamis Jiin. pr. cumulns Honon. 
tumulus Oxon. sec. et pr. a m. pr. Vat. tert. item Petav. dcoruni Vat. pr.— 
97 Purpureo meritos Reg. Med. sec. Purpureus merilos Vat. tert. Rott.— 
— 98 victricium Var. LL. ed. Antv. viclriciam Wolf. juslitia confirmalrice con- 



NOTiE 

91 Amborum pcriere duces'^ Andra- illnm Arbo?astes snstulerat. 



gathius et Arbogastes, qui erant vel- 
ut duces Maxiini et Eiigenii, infcli- 
citer perierunt. 

Hic'] Andragathiiis accepta clade 
Maxiiiii, Giatianique a se interemti, 
ultorem tiincns, co desperationis in- 
cidit, ut in mare lonium se pranipi- 
tem egerit. 

92 Illum] Biduo post Eugenii cla- 
deni, Arboa;astes se ipsnm interfecit, 
in ipsis Alpinm claustris. 

94 Fratribu^] Valentiiiiano ct Gra- 
tiano, quoruin hunc Andragathius, 



05 Auguslas umbras'] Urabras Im- 
peratorum Valentiniani et Gratiani 
placat : credebant autem veteres, 
Mancs amiconim posse placari, ad 
tumulum ca-sis ipsonim hostibus. 

96 Juvenum] Graiiaiins natns erat 
annos circiter 25. Valcutiiiianus ad- 
huc adolesreiis. Hos veliit oculos 
sibi etlossos dolnit S. Anibrosiiis. 

97 Purimreos Mancs] Angustos Ma- 
nes Imperatonmi |)iirpura micantiiim. 

98 JustUiam] .'Equitatera causae, 
quam defendebat Theodoj-iiis. 



238 CL. CLAUDIANI VIII. 

Praesentes docuere Deos. Hinc sseciila discant 
Indomituin nihil esse pio, tutumve nocenti. JOO 

Nuntius ipse sui longas incounitus egit, 
Praevento rumore, vias: inopinus utrumque 
Perculit, et clausos raontes, ut plana, rcliquit. 

Exstruite immanes scopulos, attoUite turres, 
Cingite vos tiuviis, vastas opponite sylvas : 105 

Garganum Alpinis, Apenninumque nivalem 
Pennixtis sociate jugis, et rupibus Haemum 
Addite Caucasiis, involvite Pelion Ossa; : 

torice stahiliveruni aquitutem causa^ Theodosii: ostenderunt Deos esse adjutores : 
inde posteritas cognoscat nihil esse imiclum viro pio ; nihil securum sonti. Theo- 
dosius ipse nuntius sui, ]>e.ragravit ignotus longum iter, prcecurrens famum ; et 
improvisus irruit in ambos, et transgressus est montes munitos, quasi planitiem 
peragraret. Erigite saxu prodigiosa, erigiie arces, circumvallate vos fluminihus, 
ohjicite ncmora ingcntia, cumulate Garganum et Apenninum frigidum, montihus 
Alpiiim conjimctis ; et adjungile Hcemum saxis Caucasi: commiscete Pelion cura 



jecerat Heinsius, sed postea deleverat. triumphis et cmend. dumfirmavere 
etiani conjecerat Heinsius. confirmatore triumpho Conj. Barth. triumphi Oxon. 
sec. triumphi omnes Mss. Exc. Gevart. Lucens. pr. et Cod. Rhem. Var. LL. 
ed. Antv. Aid. ed. Parni. et Vicet. triumpho Ms. Vicet. et Parisien. — 99 Prte- 
sentis ed. Parm. hoc scecula Vat. pr. Farn. — 100 nil pro nihil Vat. sec. Put. 
Thuan. Pat.— 101 sui Lov. ]Moret. sec. Exc. Gevart. Vicet. Ald. et Raphel. 
sibi niarg. Isinsjr. «uisBas. — 102 Pravento Bonon. Pat. tres Anibr. Prcevectas 
Var. LL. ed. Antv. uterque Jun. pr. — 103 percidti vitiose Colin. Periulit Vat. 
pr. ut clausos . ..uhi\?i\.. \>v. clausit Reg,. ct clausos vel ohstructos Exe. Ge- 
vart. relinquit Vat. tert. Rott. Thuan. — 104 imtminis Oisel. turris Bonon. — 
105 vastus Kxc. Lucens. pr. vastasque Mazar. Ambr. sec. ed. Parm. et Vicef. 
componite Vat. pr. Farn. — 106 Garganon Med. quart. nivales Oisel. Apennino- 
que Niphatcn conj. Barth. Permisto Exc. Lucens. sec. Permixtos Mazar. 
Lov. Ambr. sec. inc. Heins. Pernices IMed. tert. duo Ambr. Exc. Schotti et 
Lucens. pr. et unus Petav. Permixtos vel Pernices Reg. cum glossa i. e. 
celeres. Pei-mixtos vcl Pijrenes conj. Heins. et Barth. sociare Vat. quart. 
Permittes sociare Var. LL. ed. Antv. et Cod. Helmaestad. pernicem Schotti 
Codd. pcrnici Palat.— 108 Abdite Moret. pr. Carrasiis Pat. advokite Mazar. 

NOT.E 

99 Prcesentes Beos'] Adjutorcs, et 105 Sylvasl ScxWiiiwr silva?i silendo, 
scelerum ultores. etsylva, oTrb rfjs i/Atjs, materia, sylva. 

100 Indomitum nihil esse pio~\ Nihil lOG Garganum] Montem Apuliae 
esse, quod non domet pietas ; nuUum in Italia. 

esse tutuni asylum nocentibus, Apennimun~\ Montem, qui mediam 

103 Clausos montes'] Claustra mon- secat Italiara. 

tium eadeni alacritate, ac planitiem 107 Ilccmuni] Vel JEmum, montem 

superavit. Thraciaj. 

104 Scopulos] Munimenta in rupi- 108 Caucasiis] Caucasus est mons 
bus Aipium. ScytUiam ab India separans. 



I)E IV. CONS. HONOR. 239 

Non dabitis imiium scelcri : qiii vindicet, ibit. 

Omnia subsidcnt nuliori pervia causa^ 110 

Nec tanien, obbtus civeui, cedentibus atrox 

Partibus intVemuit. Nou insultare jacenti 

Malebat : niitis precibiis, pietatis abundans, 

Pcena3 parcus erat : paci non intulit iram : 

Post acies odiis idem, qui terrainus armis. 115 

Profuit hoc vincente capi : multosqne subactos 

Prospera laturae commendaverc catenae. 

Ossa ; non pr^ehebitis propugnaculum criminihus ; Dux aliqiiis procedet, qtti 
ukiscatur : cuncta cedtntia auhmittentur causa justiori. Tlwodosius tamen liaud 
immemor sc cssc cirem, non iratus est crudeliter iii caterras fugientes : non susti- 
nebat exagitare prostratos: lenis erut in precautcs, pUnus clemenlia, moderatus \n 
suppliciis: nnn miscuit iracuiuliam cnm pace. Post pnrlia idem trnt Jinis odiis, 
et telis. Juvit capi ab lioc victore, et rincula pruspcritatem paritunt conciliaveru7it 
\*nnc'\in captivos plurimos. Tlieodosius dator eiat ingentium divitiunim, dutor 



Ambr.sec.et^Iorct. inc. Heins.— 109 T^ond. murum: ed. Parm. IVccVat.quint. 
Moret. pr. vindicet Vat. pr. Farn. Exc. Liicens. sec. vendicat Exc. Gevart. vin- 
dicat trcs Vat. Pric. Rott. Oisel. Heinsiiis vero liic aliquid deesse suspicatur. — 
110 subsidunt I'at. Tholos. Anibr. pr. Oxoii. pr. Leiil. a m. pr. et sec. Moret. 
scc. Exc.Gevart. meliurum Var. LL. ed. Antv.— 111 Nontamen duo Vat. Pal. 
Farn. Tbuan. duo Med. Jun. pr. cives Leid. sec— 113 mixtis precibns Pal. 
et Med. pr.— 114 cnnlulit Med. quart. iram ; Moret. pr.— 115 post acies. h\c 
reKiiav ijriyp.iiv habent Med. pr. Lov. anibo Moret. et Gesn. aliter distinguitur 
ap. Hcins. non tcrminus Med. tcrt. annis Juii. pr. — IIG kac ti/i«'/i<t' Rott. 
Heinsius ascripscrat locuni Rutil. in Itin. i. 04. ' Protuit invitis te dominante 
capi.' nt ibi lescripsit, cuin vuljro invictis legeretur : monuit tanicn posse ibi- 
dem lcgi, Projuit ct victis, ^c-.— il7 1'rospera Pric. Thuan. Med. tert. ed. Vicet. 



NOTiE 



Pelionl Pelion et Ossa suut mon- 
tes Thessalifc in Graecia. 

110 Meliori causcc^l AUudit ad dic- 
tum Theodosii, qucin dicere aiebant, 
se non copiis, non armis, non aiiimis 
militnm, sed justitia causae, favore 
Dei, et pietate Principum confidcre. 

111 Oblitus cireml Theodosius in 
civilibns beliis nunquam oblitus est 



ut S. Ambrosium meruerit suarum 
laiiduin haberc praeconcni. 

115 Odiis idcm, qui terminus armis] 
Post arnia deposita, nullum odium 
lemansit: victus non oderat victo- 
rem ; ueque victor victis insullabat, 
id quod faciunt Tyranni. 

116 Profuit capi] Mutato in nielio- 
rem conditioncm stalu. Id dicitur 



se esse civem ; neqiie insectatns est de Alexandro, a quo Barbari victi 

crudeliter partes cedentcs, seu ad- gaudebant, si.iuidem ab eo ad man- 

versas factiones. suetiorem lioncstioremque vivendi 

113 Pietatis] Clementiae, qua; cuni rationeiii tiaducti sunt. 

exercetur a pio Priucipe, dici potcst 117 Commendavere catena] Ipsae 

pietas, qu£e ia Theodosio tanta fuit, catena, quac miscros hoiuiucs rcd- 



240 



CL. CLAUDIANI VIII. 



Magnarum largitor opum, largitor honorum : 

Pronus, et in nielius gaudens convertere fata. 

Hinc amor, hinc validum, devoto miiite, robur. 120 

Hinc natis mansura tides. Hoc nobilis ortu 

Nasceris, aequteva cum majestate creatus, 

Nullaque privatas passus contagia sortis. 

Omnibus acceptis, ultro te Regia solum 

Protuht : et patrio fehx adolescis in ostro ; 125 

digHitafiim, proclivis latnnsque muiare cnhunitatem \\om\nnm, in feliciorem %Xh- 
tiim. Inde amor oinniiim iii illum ; inde vires insiiperabiles ^nilitum, se pro illo 
devoventium. ImJe duraturu fidelitas subditoruni in filios ejus. Illustris hoc 
patrCf Honoii, oriris, 7iidus cum majestate cocpva, et nullam ferens niaculam 
conditionis privnta:. Aidn te produxit unum, rcceptis cunctis ornanientis, cf /or- 
tunatus ci^escis in purpura parentis, ac corpus tuum nunquam violatum veste pro- 



Aspera novem alii, Exc. Laeti et Lucens. sec. Prospera vel Aspera Leid. pr. 
catervcB niarg. Isiugr. — 118 Inrgitor honorum Pronus, ita distinguunt Vicet. 
Barth. Ald. Isingr. Gryph. Colin. et alii. — 119 Pronus vel Comis Oisel. 
avidus convertere Mazar. facta Med. quart. — 120 odium pro vnlidum ed. 
Vicet. voti tum Var. LL. ed. Antv. — 121 hinc nobilis Vat. tert. Jun. pr. sed 
nobilis Var. LL. ed, Antv. hic Farn. Pric. — 122 tequa Pal. tunc majestafe 
Moret. sec— 123 pateris pro passus Jun. pr. commercia Ms. Puhn. sordis 
pro sortis coajiciebat Heins.— 124 exceptis diio Vat. Bled. quart. Thuan. 
Moret. sec. Ald. exceptis vel acceptis Petav. pr. Ami)r. pr. item Moret. 
acceptis Exc. Scliotti, ad quaj Gronov. citaverat Liban. Basil. p. 103. ' cuni 
omnes acceperit regia, te dedit ipsa.' se Var. LL. ed. Antv. — 125 Pertulit 
Vat. pr. Farn. Moret. pr. Pratulit Vat. sec. IMoret. sec. adolescit. Put. 

NOT.E 
diint, reddidere captivos commenda- ratore natus sit; qui hoiios non con- 
biles, seii conciliavernnt Theodosio, tigit Arcadio: quod libtnter dixit 
et prosperitatem ipsis attulerunt : Poeta in gratiam Patroni sui Stili- 
etenira si eos Theodosius uon vicis- chonis, qui infensus erat Arcadianis 
set, non cognovisset, non afFecisset partibiis. 



beneficiis ; sicqne ipsis sua profuit 
clades et captivitas. 

119 /n melius convertere fatal lu 
meliorem statnm, in felicitatcm gau- 
debat Theodosius mutare fortunain 
miseram liominum : quod certe divi- 
num est, homines afflictos facere fe- 
lices. 

120 Hinc amor'] Ob liberalitatem 
Theodosii, aliasqne dotes diviiias, nii- 
lites pro illo se devovebant, subditi 
fidein inviolatam servabant. 

122 JEquiBva cum majestate'] Laudat 
Honorium quod ex patre jam Impe- 



123 Contngia] Non passus est Ho- 
norius niaciilam privatae conditionis ; 
sed natus est e domo Imperatoiia, 
quie sacra est. 

124 Omnibus acceptis'] Non quae- 
sitis, sed acceptis jure nativitatis, 
atque ha^reditatis. 

Solum] Quia Theodosio nondiim 
imperante, Arcadius natns est in do- 
nio privata, non in Kegia, ut Hono- 
rius. 

125 Patrio] In purpura patris jara 
Iinperatoris. 



UK IV. CONS. HONOR. 



241 



Merabraquc, vestitu nunquam temerata pronmo, 

In sacros cecidcrc sinus. Hispania patrem 

Auriferis cduxit aquis : tc gaudet alumno 

Bosporus. Hcspeiio dc liminc surgit origo : 

Sed nutrix Aurora tibi. Pro pignore tanto 130 

Certatur : geminus te civeni vindicat axis. 

Herculis ct Bromii sustentat gloria Thcbas : 

Ha?sit Apollineo Delos Latouia partu : 

fana, exceptum ist cullu sacrato. Hisjuiiiia extulit parentcm tinim c Jluciis auri- 
feris. Bosporus supcrlnt te alumm : ortus tuiis piimiis proienit e traclu Occiden- 
lali ; sed Oriens tiutritor est tihi. Catamen est pro tali lionore. Utertfue Orbis 
tribuit sibi te ciccm. Gloria Herculis et Bacchi cohoncstat Tliebas ; Delos Lato- 



— 12GGronov. ad Exc. Scliott. asciipseiat locuin Liban. Basil. \\.\(iS.temei-ata 
dno Med. viohita Jiiu. Oxon. maiE;. lsin<;r. Lovan. a m. s. et alii. teme- 
rante et enieiul. riolata Lov. sinistro Jun. pr. — 128 deduxit iSIcd. tert. 
prodiurit Mazar. Ambr. pr. produxit vel cduxit Oxon. pr. Resr. equis Var. LL. 
ed. Antv. OUjmpo Jun. pr.— 129 surgit de limite Pric. et Petav. pr. m. sec. 
surgit de semine Exc. Voss. litorc Moret. pr. limine Oisel. htmine novem alii. 
/imif e legit Hcins. ex iNIs. crcijt Vat. tert. m. pr. imagoP»t. — 131 Cenatur 
Var. LL. ed. Antv. civemtc Rott. Leid. Oisel. tc ciiem vindicat Mcd. tert. 
vendicat duo Moret. Exc. Gcvart. civem sic Aid. uu<le Heinsins legit ciiv/» 
siW.— 132 sustentunt Amb. scc. Jnn.— 133 Apollinee Leid. pr.— 134 raptata 

NOT.E 
126 Temerata profano] Vestes pri- et ex Homero l>o5o5dieTv\os, roseos ha- 
vatoriim profanec diciintnr, qnia op- hens digilos. Id autem dicitur, quod 
ponuntur vestibiis rcgiis, quH> sacraj Honorins cdiicatus sit Constantino- 
appellantur : ac proinde idem est, ac poli, qua' sedes estlniperii Orientis. 
si diceret, Corpus tuiim exceptum est 131 Geminus axis] Oriens et Occi 



in purpura resab, (\yyx^ sacra est, non 
in veste privat()ruin,qiia? cst prot'ana. 

127 Cecidere] Infans stalim atqne 
natus erat, terram tani;ebat, inde 
sublatus excipiebatur a parcntibus, 
et veslil)us involvel)atiir. 

128 Auriferis edtu-it aquis] Heroum 



dens : hxis cnim liic iisurpatur pro 
partc mundi. 

132 Herculis ct Bromii] Hercules 
nuilti fuere, sed omniuin facta tribii- 
untur Hercnli Jovis et Alcmena; filio, 
qui natus cst Tliebis ; sicut ct Bac- 
chus, qui dicitiir Bromius airh rov 



ortus fluminibns ascripti : inde Tlie- Pp4p.eiv,fremere, minari, nam ebin frC' 

odosins Hispanus, dicitiir natus e niuiit, minantur, baccbantur. 

Tago aurifero Hispaiii* Huvio. Thebas] Bwoticas scilicet, in Boeo- 

12'J Busporits] Thracius scilicet, tia Gi<ccia>, regione. Pacatus : ' Ce- 

dictus a bovis meabili transitu, ob dat his terris tcrra Cretcnsis parvi 

angustias maris : /3o0r, bos, et nopos, Jovis <;loriata cnnabulis, Delosqne 

transilu.s,mealus. Seniinis roptata Numiuibiis; ot The- 

Uespeiio] Occidentali, ab Hespero ba; aliimno Hcrculc nobiks.' 

stella Occidentis. 133 Hcesit Dclos Latonia] Delos, 

130 Nutrix Aiirora] Quae pulchra, insulamaris iEgffii^olim flmtabat,sed 

Delph. ct Var. Clas. Claud. ^ 



242 



CL. CLAUDIANl VIII, 



Cretaque se jactat tenero reptata Tonanti : 

Sed melior Delo, Dictaeis clarior oris, 136 

Quae dedit Iioc Numcn regio. Non littora nostro 

Sufficerent angusta Deo: nec inhospita Cynthi 

Saxa tuos artus duro laesere cubili. 

Acclinis genetrix auro, circumfiua gemmis, 

In Tyrios enixa toros. Ululata verendis 140 

Aula puerperiis. Quae tunc documenta futuri? 

Quai voces avium, quanti per inane volatus ? 

nia constitit natititate Apullinis ; et Creta in qua Jtipiter infans repsit, gloriatur. 
At terra, qua peperit Honoriiini divinum prcestantior est Delo, et nubilior insula 
Creta. Parva littora non satisfacerent Numini nostro, neque rupes inaccessoi Cynthi 
offenderunt tuum corpus in lectn saxeo. Mater cubans in veste aurea circumdata 
lupillis peperit in cubiii purpureo : Regia personuit ob felicem partum. Quce tum 
sj^«a tuerunt venturil Qui cantus volucrum erant ? qui volatus per aerem? qui 



Voss. a m. pr. Tonante mc. Heins. Cretais Med.quart. Leid. sec. m. sec. Exc. 
Gevart.— 135 annis pro oris IMed. sec. ni. pr. unde antris conj. Heins. — 137 au- 
gusta Pal. Leid. sec. Exc. Gevart. ungusta vel augusta Reg. Oxon. pr. — 138 arcus 
Florent. Med. sec. ortus Vat. quart. actus Var. LL. ed. Antv. lcesura Vat. 
sec. Pal. Itrsere vel pressere Florent. serere vel fudere \e\fodere Oisel. — 139 
Acclinis viginti Codd. et Exc. Lucens. scc. Acclicis Vat. pr, Pric. Reg. Ambr. 
pr. m. pr. Leid. sec. Med. qnart. Ald. et Vicet. item Var. LL. ed. Antv. m. 
pr. Acclivi Pulman. Acclini malit Bartb. — 140 Tyriis toris ed. Parm. Vicet. 
Junt. Col. et Parisienses, Tyrios toros Var. LL. e marg. Parm. — 141 futuris 
Moret, sec. — 142 quantus Jun. pr. — 143 Qui Rott. Thoios. ed. Vicet. rfaursMs 



NOT^ 



postquam Latona hic peperit Apolli- 
nem et Dianam, Apollo eam stare 
jussit, e Virg. ' Immotamque coli de- 
dit, et contemnere ventos.' 

Delos Latojiia] Id est, Latonas par- 
tu consecrata. 

134 Creta] Insulanobilis e regione 
Graeciap, in qua parvus Jupiter e.du- 
catus est. Virgilius : ' Creta Jovis 
magni,' &c. 

135 Dictceis oris] Cretaeis : Dicte 
est mons Cretae, unde Creta dicitur 
terra Didaa. 

137 Cyntlii] Hic cst mons Deli, ad 
quem L itona palmam amplexa pepe- 
rit Apollinein. 

138 Lasere] Ut laesura corpus Apol- 
linis editi prope arbores et saxa. 



139 Circunifluii] Abundans gemmis 
velut undique affluentibus. 

140 In Tyrios ewi.ra] Emisit foetus 
In vestes Tyrias, hoc est, purpureas, 
ab urbe Tyro iu Phoenicia, ubi pur- 
pura nobilis. 

Ululata vcrendis Aula puerperiis] 
Aula persouuit vel faustis acclama- 
tionibus, vel votis qu£e tiebant pro 
puerpera, et quibus Lucinam partu- 
rientium Deam propitiabant. 

142 Qua' voces acium] Et voces seii 
garritus avium, et volatus observati, 
raira de Honorio prouiittebant. 

Quanti volatm] Nam si volabat ma- 
jor avium mullitudo, felicius erat 
auspicium ; et ille vincebat, cui id 
contigerat : sic Koraulus visis duode- 



DE FV. CONS. HONOR. 



243 



Quis vattim discursus erat? Tibi corniger Hammon, 

Et dndum taciti rupcre silentia Dclphi. 

Tc Pcrsa^ cccincrc Maiii ; tc .scnsit Etruscns 145 

Augur, et inspcctis Babylonius liorruit astris. 

Chalda^i stupuere senes, Cumanaque rursus 

Intonuit rupcs rabida^ delubra Sibylla?. 

cursus vatichiiiiitiinn .' Ammon coniutus, et Dclphorum OracyilAJampridcmrcti- 
centia abruperuiil sikntium pro le. Sacerdotcs Fersarum pradixerunt te : Auf^ur 
Thuscus co^norit te, et Babijlonius fimuit, siileribus obserratis, Senes Chaldcei 
admirati sunt, atque sa.rum Cumiinum, qnod est, .taceUum Sibylla- furentis, iterum 



Petav. scc. erant Vat. pr. — 111 dudum Exc. Litti. dubium ed. Vicct. Qui pro 
Et Vat. <iuint. }'cl Vat. pr. rapiiere Pat. rupere vel rapuere Florent. — 1-1.5 Te 
propter \dt. scc. Pal. diio IVlcd. Moret. sec. Persw vel pjY);j<«- inc. Heins. 
sentit Florent. Sensus Pat.— 14G stupuit liubijlonius Med. (iiiart. et Ald. — 
1-17 Ciimceaque Pal. Vat. qnart. — 14S rabidic ihio Vat. dno Med. Put. Thnan. 
Mazar. Pat. Petav. pr. tres Anibr. E\c. Luccns. sec. et ed. Vicet. rapidie 



NOT/E 



cim vulturibus, vicitfratrem Rcmuni, 
qui sex tantum viderat. 

143 Vutuin dismrsus] Vatcs nltro 
citroqiie ctirsitabant, nt explicarent 
felices dc Honoi io |)ra:dictiones, 

Corniger Hammon^l Scu Ammon : 
Jiipiter, pictus in speciem Arietis, 
quod Baccho sitieiiti in forina Arie- 
tis terram pedil)us concutientis fon- 
tem ostenderit. Hic porro Oracula 
edebat inter arenas Libyae in AtVica ; 
unde iiomcn, naiii i.p-fnos, sew \l/dfj.nos, 
arenain significat. Alii deducunt ab 
Ammone pastorc, qui ibi templuni ex- 
striixit. Alii a Chamone, seii Chumo, 
Nods Patriarchae filio, qui vrrain re- 
ligionem depravavit, et in Africa su- 
perstitiones invenit. 

144 Dclphi] Urbs ad radicem Par- 
nassi, in qua Apollo edebat oracuia; 
sed post natum Christum tacuit. 
(Nero tameu, e Suetonio, ' ConsuUo 
Delphis Apoiline septuagesimum ac 
lertium aniium cavendiim sibi audi- 
vit.') Unde notabis ha;c omiiia dici 
e licentia poetica. 

14.5 ^^Jagi] Hi erant Persarum sa- 



pientes, quos Gra?ci Philosophos, La- 
tini Sapientes, Galli Drnidas, iEg>'p- 
tii Prophetas seu Sacerdotes voca- 
bant. Jactabant se habere scientiani 
futurorum : ideoque postea haec vox 
ad eos translata est, qui priedicendis 
rcbus futuris se applicuernnt. 

Cecinere] Te nasciturum, te fore 
felicem. 

145 Etruscus Augur] Huic magis 
Komani credebant ; quod ab Etru- 
ria Italiiu regione superstitiouum 
Itges Cicrinioiiias(pie accepissent. 

Uabyloniiis] Pliilosophus Gcnetlilia- 
ciis,siuqui inspecla nativitatis hora 
futura pnidicit: Babyionius dicitur 
ab urbe Bubylone, qu.e caput erat 
ChaIda'oriim ; uiide et Chald^cus eti- 
am appellatur. 

147 Cumanaqne] Cumae sunt urbs 
Campania; in Itaiia : iibi Sibylla ra- 
bida, Deo, vel potius Danione plcna 
furebat edens oracula. Sibylla dici- 
tur quasi, 2iov ^ovKri, Dci con.silium. 

148 Delubra] Antrum, quod ipsi 
f.rat Tciut templum. 



2U 



CL. CLAUDIANI VJII. 



Nec te prosenitum Cybeleius sere sonoro 

Lustravit Corybas. Exercitus unclique fulgens 150 

Astitit: ambitur signis augustior infans : 

Sentit adorantes galeas, redditque ferocem 

Vagitum lituis. Vitam tibi contulit idem 

Imperiumque dies : inter cunabula Consul 

Proveheris : signas, posito modo nomine, fastos ; 155 

Donaturque tibi, qui te produxerat, annus. 

Ipsa Quirinali parvum te cinxit amictu 

personuit. Neqiic Coryhns Cybeltius le natum circumdedit armis sonantUms: 
legiones undcquaquc corusca7ites affuerunt. Infans venerabilior cinctus rexillis, 
cer7iit cassides cult7'ices, et respondet tubis vugitu, terribili. Lux eadem dedit tibi 
vitai/i et honores : Consul procedis intcr cunas, et designas fastos nomine iinposito 
tibi 7iuper, et idem fere an/ius, qui ediderat te, aitribuitur tibi. Parens ipsa ves- 
titit te tenellutn trabea Co7isulari, ct inonstravit tibi obrepere ad curules primas. 



Voss. Jun. Oxon. Leid.Lovan. et alii.— 149 ISon te duo Vat. Farn. Mazar. Moret. 
sec. Var. LL. e niarg. Parm. et ed. Vicet. ore duodecim scripti Exc. Gevart. 
Jun. Oxon. Leid. ore sereno\?it. tert. Rott. ore sereno vel cere snno7-o Florent. — 
151 ambitus Oxon. sec. ambitur decem alii. ambitus et emend. amhitur Var. LL. 
e marg. Parm. angustior Vat. (|uart. Lov. — 152 seiitit adorantes Leid. pr. Exc. 
Lucens. sec. Seiisit novem alii. odorantes Var. LL. ed. Antv. — 153 lituus vet. 
Gyr. puei'is Med. tert.— 155 Provcheris Exc. Lucens. sec. Perveheris ed. Vicet. 
Parm. sigiias duo Vat. Exc. Lucens. sec. signans septem alii. positos Jun. 
pr. pri)nos duo Moret. posilo tihi Moret. sec. positos de noinine ^Moret. pr. m. 
^r.fastus Exc. Lucens. sec. quod probavit Heius. — 156 prnduxerit Jun. pr. — 



NOTiE 



149 Cybeleius Corybas^l Coryljantes, 
Cybeles magnae Deorum matris Sa- 
cerdotes, non te lustraru7it, vel in cir- 
culum ambierunt, ut Jovem in Creta 
insula recens natum, crrc sonoi'o, cum 



tertio dBtatis anno Consui factus est. 
155 Posito 7)iodo noniine] Poetice : 
nam lustricus dies puellarum octavus, 
puerorum nonus erat : tumque iis 
nomiua imponebantur. Sig)ias fastos, 



cymbalis sonantibus ex aere factis, denominas : dictum enim est, Ho- 
ne pueri vagitus a Saturno patre li- 
beros masculos devorantc audiretur. 

150 Exeixitus] Astitit tibi inter 
arma nascenti. 

152 Adorantes gnleas] Non galea? 
adorant, sed militesgaleati, sese ado- 
rantium more submittentes. 

Redditque fernce^n] Edit ferocem 
tubis clangeutibus vagitum, qui jam 
audacem aiguat animara. Id tamen 



norio et Evodio Consulibus : sicque an- 
nus scu fastl designabantur per Ho- 
norium. Sic et Poiitice iutelligeu- 
d(!s vcrsus sequens donaturque, &,-c. 
Nam Houorius non factus est Consul 
anno quo natus est, sed, ut dixinius, 
tertio ajtatis anno. 

156 Dnnatur] Nomini tuo conse- 
cratur. 

157 Quirinuli] Trabea seu veste 



de Honorio non confirniavit eventus. Consulari, qualis fuit Quirini seu Ro- 
154 l7iter cunabula Consul] Houorius muli Regis. 



DE IV. CONS. IIONOR. 



215 



Matcr, ct ad primas docuit rcptare curulcs. 
Uberibus sanctis, immortalique Ucarum 
Crescis adoratus gremio : tibi soepc Diana 
Ma^nalios arcus vcnatriccsque pharctras 
Suspcndit, pucrile dccus : tu sajpe Minervae 
Lusisti clypeo, fulvamque impune pererrans 
iEgida, tractasti blandos intcrritus angucs. 
Saspe tuas etiam, jam tum gaudentc marito, 
Velavit Regina comas, lcstinaque voti 
Praesumtum diadema dedit : tum lenibus ulnis 



160 



165 



Tix honoratns sacris mammis, ef o-tiTtw siiiu Dearum adolcsiis. Diana frequeiitcr 
suspendit e\ liiiineiis tuis arcus iMicnalios, et phurctras aptas lenationi, in honorem 
pueri : tufrequcnter delectatus es scuto Falladis, et percurrens luto clijpcum cjiis 
tei'rihHcin,tetigistisecurusseipentes ejus blandicntcs. Frequenter quoquc IinpC' 
ratrix cin.rit tuum caput,jam tum lictante conjugeTliQodo^lo ; et desidcrio promto 
tribuit tibi diudema dotinatum prius: tunce.Ttulit lebrachiisteneris, et udmovit tc 



157 Jamque Quirinali Morct. sec. — loS decuit Vat. pr. — 159 sacris Mazar. iimor- 
tnlisque Exc. Gevart. Dcarum Vat. quart. Med. tert. Petav. pr. Anibr. tert. 
Exc. Luccns. sec. Dioritm scptem alii. Deorum vel Dearum Vat. pr. Farn. 
duaruin vel Dearum Vat. quint,— IGO Crescit Vat. tert. llott. Reg. nt. pr. 
Cum sis Med. quart. odoratus Exc. Lucens. sec. adornatus oVim legebat Heins. 
— 163 Jussisti Var. LL. ed. Antv. Jiavamque Aud)r. sec. iuc. Heins.^ — 101 hlan- 
dosque Jun. non tcrritus Put. Pat. pertcrritus Vat. tert. Kott. Oisel. Bonon. 
Florent. m. pr. duo Petav. anguisExc. Lucens. pr. — 105 jamtum ambo Moret. 
Exc. Laeti et Lncens. pr. Jam nunc ^led. quart. lionon. Pat. Leid. pr. et sec. 
m. sec. Lucens. et ed. Vicet. Jam tum vel Jain nunc Exc. Gevart. Jam tunc 
reliqui omnes. — 107 deest liic versus in Jun. pr. Frceseiilum Vat. pr. Farn. 



158 Primas curulesl Mater docuit 
te tum primum reperc ad dignitatem, 
qua qui consi)icuus est, veliitur sella 
cburnca, seu curuli, quee in ipsius cur- 
ru imponitur. Sic curulis ponitur pro 
Consulatu ; signuni pro re signata. 

159 Uberibus sanclis] Cura et edu- 
catione matris Augusta>, crcscis, ado- 
ratus in gremio Diana; et Palladis, 
qu;B tibi blaudiuntur. Id dicitur 
torsan, quod Honorius venatione, ar- 
mis, et literis delectaretur. 

160 Diana'] Soror Apollinis, filia 
Latonae et Jovis, Uea vcnationis. 

161 Mccnulios arcus] Quibus utitur 
iu Maenalo, monte Arcadiie in Grae- 
cia. 



NOT.E 

162 Minervccl Quze et Pallas, filia 
Jovis, Dea armorum et doctrinarum. 

164 .T^gida} CIy|)eum sic dictum, 
airb TT7S alyhi, a caprce pclle, qua /Egis 
seu Clypeus Jovis patris tegebatur : 
hinc jEgis sjepius sumitur pro Deo- 
rum ciypcis. 

Blandos angues] Serpcntes Medu- 
saj, qiiibus liorrcbat clypciis Palladis, 
blandiebantur Honorio, non sccus ac 
ipsiPailadi: magnum Deae in illuni 
anioris argumeutiim. 

166 Festinaquc voti] Ante prapci- 
piens pra^veuicnsque suiim de Hono- 
rio votum, siium desiderium, qiio 
ipsnm Imperatorem esse optabat. 

167 Frccsumtum] Aute lcgitimam 



246 CL. CLAUDIANl VJII. 

Sustulit, et magno porrexit ad oscula patri. 

Nec dilatns lionos. Mutatus Principe Caesar 

Protiniis aquaris fratri : nec certius unquam 170 

Hortati Superi : nullis praesentior aether 

Affuit ominibus : tenebris involverat atra 

Lumen hyems, densosque Notus collegerat imbres. 

patri ingenli ad oscula danda. Neqtic dignilas tarduta est. Tii Ctrsarfactns princeps 
statim adaquaris fratri Aicadio. Neque Dii qiienquam clarius unquam excitaverunt : 
Coclum nullis prasagiis magis favit cuiquani. Ttmpeslasnigra obscuraverat lucem 
caligine, etAuster congregaverat pluvias spissas. At statim atque milites te sustulerunt 



Heinsius ascripserat seqq. Prccsumtmn} de vore prersumptionis vid. Ca- 
saub. ad Hist. Auj;. p. G. et Salnias. p. 5. Casaub. p. 9. et Salmas. p. II. idenj 
est sponsii^. sic spomio adoptionis Lamprid. ut iocuni recte emendat Salnias. 
pag, eadeni. ttinc lenihus dno Med. duo Ambr. Moret. pr. cum Med. sec. 
Jun. pr. et. Leid. pr. lanibus duo Vat. Pa!. Pric. Rott. Oisel. lenius Ambr. 
ser. inc. Heins. lenibus Reg. Mazar. Moret. pr. duo Leid. duo Petav, 
item Med. Exc. Gevart. lcevibus Gcsn. — 168 put.rum Jun. pr. parvum Petav. 
pr. Moret. sec. parvum vel magno Vat. quart. Oxon. sec. porrexerat oscula 
Exc. Cod. Rhem. patris Vat. quint. Moret. sec^ — 169 Ne Val. tert. Pal. mu- 
tatus Vat. pr. Pal. Farn. mutato Moret. scc. Jun. pr. miratur Tiiolos. mvtatur 
Oxon. Lovau. dno Leid. Pubn. Ald. et reliqni fere onines. mutatur vel mutato 
Petav. tert. mutantur Yar. L.L. ed. Antv. — 170 cequaris omnes Vat. Farn. Pric. 
Rott. Oisel. ccquari Med. pr. et Palat. aquatur Pal. nec certius Ambr. pr. 
non viginti alii et Exc. Lucens. sec. non ocius Moret. pr.— 171 Hortari octo 
Codd. HortanturXar. LL. ed. Antv. nullusPat. Reg. Jun. pr. Leid. pr. Oxon. 
— 172 violaverat inc. Heins. a^ris duo Vat. Pal. Farn. Mazar. astrisXat. quint. 
nstri Vat. quart. Reg. Pat. Jun. pr. Petav. tert. duo Ambr. astra Vat. tert. 
Rott. Oisel. Bonon. Var. LL. ed. Antv. m. pr. Exc. Gevart. atra duo Med. 
inc. Heins. Leid. pr. Lov. Tliuan. vet. Gyr. Ambr. sec. Exc. Lucens. 
sec. atra vel astraYar. LL. e marg. Parm. «<ris vel as/jaMed. sec. a?r?s vel 
astri Petav. pr. atra vel astri Exc. Scholt. astra et emend. atra Leid. sec. Austri 
et emend. astri Oxon. sec. atra, vel astri, vel atris Oxou. pr. — 173 rfafSos pro 

NOTiE 

astatem, sumi atque gestari cceptum ambos in Oriente reliquit ; ut hi su- 

est. perstites renianereut, si qua calamitas 

Diadema] Fasciani candidani, a.Trh ingrueret. 

rov S(7v, ligare ; qua fascia cingebau- 171 Hortati Superi'] Nunquam Dii 

tur Regum capita. pra?sagiis frequentioribushortalisunt 

169 Mutatus Principe Ccrsar] Hoc quicquam facere, quani voluerunt te 
est, Honorius Caesar factus est Im- Principem ficri. 

perator. Principes juventutis, filii Im- AStlier] 'AttJ» rov cuBetv, ardere ; est 

peratorura primo dicebantur, deinde enim pars superior aeris, subtilis in- 

Augusti fiebant, seu Imperatores. star ignis : hic sumitur pro Ccelo. 

170 /Equaris fratri] Honorius fac- 173 Notus\ Sive Auster, ventus 
tus est Princeps, sicut et Arcadius. tlans a meri(Jie, pluvias creans. 
Theodusius coutra Eugenium iturus, 



nr. iv. coNS. honor. 047 

Sod mox, cum solit;» milcs (c vocc lcvassct, 

ISubila dissolvit IMiabus ; paritcrquc dabantur 175 

Sceptra tibi, mundoque dies. Calif^ine liber 

Bosporus advcrsam j^atitur Chalccdona ccrni. 

Ncc tantum vicina nitcnt : scd tota rcpulsis 

Nubibus exuitur Tlirace. Pangaea rcnidcnt, 

Insuctosquc palus radios Ma^otia vibrat. iMO 

Ncc Borcas nimbos, aut Sol ardcntior egit: 

Imperii lux illa fuit. Pra?sagus obibat 

Cuncta nitor : risitque tuo Natura sereno. 

cnm plausu consueto, Sol dissipavit nubcs: et simul sceptrum tihi,et lux orhi donaban- 
tur. Jiospvrus liberatus tenehris, sinit Chalcedoyiu opposituin lidrri. ]\'eque solum 
trncUxsJinitimi resplendent : at omnis Thrueia, ccpulsa calii^ine, i.rpurgulur. Pun- 
gceus nioiis refulf;et, et palus Maolis emitlit splendorem insolitum. Neque AquiU) 
agitavit nubes ; neque Sol calidior has excilavit. Ver illud fuit nascciitis Im- 
perii. Splendor pruiumtius felicitatis luslrabat omniu, et natura delectata est 



densiiS'iue Farn. — 174 cum mo.r A\i\..suhita Anihr. pr. te tniles IMed. (luait.— 175 
deposuH pro dissoleit Med. sec. Phcebi iMed. quart. — 17G mundique Vat. pr. rarn. 
— -178 Afc iumen Mcd. fjiiart. \on tantnm J»u. pr. — IH) E.rtrahitur Moret.sec. 
terre pro Thrace Vat. iert. IJiflace Med. tert. relucent Vat. quart. Pal. Med. 
pr. renident vflrenitent Moret. jir. retundunt Vat. pr. Farn. — \80 Maotia Med. 
tcrt. P2\c. Lucens. scc. Mteolica quatuor \ at. Pal. Farn. i)J(cotida Pric. Rott. 
Oiscl. Reg. Put. Bonon. Tliolos. Lov. Florcnt. m. pr. duo Pctav. Moret. sec. 
(hio Oxon. et Leid.Var. LL. ed. Antv. et ed.Vicet. jSilotica vel Mwotida Moret. 
j)r. — 181 Nec B. n. aut Pric. Pal. Farn. Rott. Oisel. et tres Vat. Non B. n. 
nun Jun. pr. Leid. sec. Gesn. et ed. Bipont. Nec — ?iec Vat. quart. et quint. nec 
sol Put. Petav. pr. item Aml)r. Sched. Gud. — 182 lux ista Rott. ti.r tsiaVar. 
LL. ed. .Antv. m. pr. adibat Bonon. — 183 Certa Var. LL. ed. Antv. arsitque 
Med. quart. E\c. Gevart. sko Pat. tuo vel suo Vat. tcrt. tua: Serena Jun. pr. 
in duohus Moret. Lov. Excerptis Gevart. et ed. Ald. liic ordo servatur ut 

NOTJE 

174 Levassel] Cum milites faustis Thracia nehulosa est : ac proiade 

accldmationihus Honorinm Impcrato- mirum sic suhito claram evasisse. 

reni salutassent, et in soiium extulis- 180 Palus M<eutia] Seu Mwotica 

sent. Mos ille antiquus : $ic Clau- supra Pontum Euxinum. 

dius, ' militihus vicissim succollanti- 181 Boreas] Scu Aquilo, vcntus 

hus, in castra delatus est.' Suetonius flans a Septemtrione, non turhavif 

in Claudio. serenitatem diei. Alioquin fugat 

177 fios/(orus] Thracius scilicet, uhi nuhes Aquilo. Ovid. ' Protinus JEo- 

situm crat Byzantium seu Constanti- liis Aquilonem claudit iu antris, Et 

nopolis. De Bosporo supra I. i. in quajcumque fugaut inductas flamina 

Ruf. V. 17.5. . uuhes.' 

Chalcedona.] Urbenn Bithyniae, e re- Aut Sul ardentior egit] Sol calidior 

i^ione Byzantii, quae ante nou vide- non excitavit nubes. 

haluroh tenehras nuhesque. 183 Tuo sereno] Ea serenitate, qu« 

179 Pangaa] Pangveus, et in plu- diei Imperii tui praeluxit. 
rali Pangaa, mous Thracia; : qua; 



248 CL, CLAUDIANI VIII. 

Visa etiam medio, populis mirantibiis, audux 

Stella die, dubitanda nihil, nec crine retuso 185 

Languida, sed quantus numeratur nocte Bootes. 

Emicuitque pla<iis alieni temporis hospes 

Ignis, et agnosci potuit, cum Luna lateret. 

Sive parens Augusta fuit, seu forte reluxit 

Divi sidus avi, seu te properantibus astris 190 

tranquillitate tua. Astrum quoque ardens conspectum est, in media luce, gentibus 
obstupefactis, non dubitubile, nec dehile conia hebetata, at tantnni, quantus Arcto- 
phyla.r censetur nocte: et flamma ejfulsit hospita in regionibus Creli, alteri tempori 
destinatis, ac potuit animadverti cum Luna delitesceret. Seu matcr Imperatrix 
extitit, sive/orsan Astrum Avi tui Divi refulsit, sive Sol facilis concessit Coelum 



Imperii lux illa fuit seqiienti Cuncta nitor piaeponatur, secus ac in aliis. — 184 
Et i'isa est Vat. pr. Farn. mediis Reg. Med. tert. cu7ictis mirantibus Oxon. 
s£c. — ^185 rccuso Oisel. Oxon. pr. Leid. pr. et Ms. recusso Exc. Schott. 
reciso Med. sec.a ni. pr. recissoPric. Tliuan. Exc. Voss. retento Yat. pr. Farn. 
retruso Leid. sec. Exc.Gevart. Lugd. et Basil.»T/i(«oed.Vicet. 7efMso vet. Germ. 
Colin. Exc. Lucens. sec. ed. Parui. et alii. — 186 quatitur numeratusYat. tert. 
Med. sec. m. pr. luce Vat. quart. et quint. iteni Jun. pr. Ince vel nocte Petav. 
pr. — 187 expers pro hospes Med. tert. — 188 luceret marg. Isingr. contra 
metum. — 189 poffns Tholos. Auguste Med. qnart. sponte reluxitYat.pr.Fdrn. 
— 190 Diii sidus avi, seu te vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. Dives avus Lov. 
Divus avus fausta seu te Ambr. tert. Divus avus seu te claris Pal. Farn. et onines 
Vat. Thuan. et AmJjr. pr. claris seu te Med. quart. Moret. sec. Leid. sec. 
Exc. Gevart. seu te clarus vel claris Pric. seu te ccelo Leid. pr. Vat. tert. pro 
var. Lect. Med. sec. calo seu te ed. Vicet. calo vel claris Florent. claris in 
Oisel. dcsideratur, ut et in Reg. Tholos. Petav. sec. et duobus Ambr. seu te 
jam tum IMed. tert. seu te cunctis Rott. seu tc puero Put. seu te natum vel seu te 
jamjam Oxon. sec. seu te dominum Mazar. manu recenti. Dives aiusj charis 

NOT/E 

18A Andax stella'] Quasi stella ansa splendore zeqnabat numerosam stel- 

.sit prodire meridie : sed notandum larum Bootee multitudinem. De 

est hic stellam die visam poni pvo Boote supra diximus iu iii. Cons. 

fortunato praesagio ; etsi alias infelix Hon. v. 170. 

stell<iediuvn£e aspectus esse credatur, 187 Hospes ignis] Flamma, stella : 

quod scilicet id fiat verso naturai or- et optime hospes, qu£e in eo loco esse 

dine. non solet hoc tempore. 

185 Duhitarida nihit] Tam clare vi- 189 Augusta] Sive stella illa fuerit 
del)atur stella, ut de ea dnbitare ne- mater tua Piacilla seu Flaccilla, 
mo posset. sive avus, qui, instar Jidii Caesaris, 

Crine] Radii inijus stellap, capillo- probabiliter conversi sunt in astra. 
rum speciem habebant. 190 Divi] Julius Caesar, Augustus, 

186 Languida] Moriens : veteres et alii multi deinceps Imperatores, 
dicebant ignem, instar animaUs, spi- post mortem consecrati sunt, et ap- 
rare et exspirare, languescere et ex- pellati Divi. 

citari. Astris] Gentilibns, sive e familia 

Sed quuntus] Stella sola tanta erat, Honorii desumtis, matre scilicet et 

quantus est Bootes ; hoc est, suo avo. 



UE IV. CONS. HONOR. 



249 



Ceinere Sol patieiis coeliim commune remisit. 
Apparet, quid si^na ferant. Ventnra potostas 
Claruit Ascanio, subita cum lucc coinarum 
Innocuus flap,raret apex, Phrypoque volutus 
Vertice latalis redi)niret tempora candor. 
At tua C(Klestes illustrant omina tlamma.*. 
Talis ab Idaeis primaevus Jupiter antris 
Possessi stetit arce poli, tamulosque recepit, 
Natura tradcnte, Deos. Lanugine nondum 
Vernabant vultus, nec adhuc per coUa fluebant 



195 



200 



cummune sidtribus Centilitiis festinantibus te vidtre. Jain ridetur quid signa 
iila portendant. yota fuit lulo magnitudo futura, cum rcrtcx ejus capillorum 
iUcesus arderet fiamma repentina, et candnr feli.v ilfusus jicr caput Trujani pncri, 
ambiret ejus te/npora. Sed if^nes iTtherei illuminanl tua prusagia. Similis Jupiter 
adolescens a caveruis Idw constilit in alto Cwli occupati, ct crcepit Deos ubedientes, 
Naturadante: gena- Jovisvestiebantur prima barba, et crines concussuri Cwlum 



dominani properantibtis astris Cod. Barth. austris E.vc. Voss. — ^ini reliquit 
Moiet. sec. rt/Hxif Var. LL. ed. Aiitv. ni. pr. — 192 Apparent inn. pr. quod 
signa ferunt Bartii. ed. prini.— 19o subito ^led. sec. Pnt. Tiiolos. Morct. 
sec. — 19-1 jiagrarit Med. tert. fluidoque Vat. pr. Farn. solutus Med. sec. m. 
pr. — 19G Lt tua Morct. sec. oynina Vat. sec. et tert. vet. Gyr. Bonon. Tliolos. 
duo Anibr. Lncens. pr. Ald. Junt. Pnlniann. et Colin. omnia dno Vat. Mcd. tert. 
Petav. tert. Voss. et edd.Vicet. Ald. Isingr. et Grypli. omnia vel omina Mazar. 
— 199 tribuente Vat. pr. Farn. mundum pro nondum inc. Heins. — 200 nec ad 



NOT.E 



191 Sol remisif] Inliibita tantisper 
sua luce, ut locus darctur Astris illis 
gentilibus, Houorinm factnni Inipe- 
vatorem videre gestieiUibns. 

193 Subitaluce] Subita lux, snbitns 
ignis, felix privsasriuni esse credeba- 
tnr. Sic ignis lambens caput Servii 
Tullii pucri, ipsi causa fuit felicita, 
tis. 

194 Phrijgioque volutus rertice can- 
dor] Candor seu lux candida, purior, 
coelestior, anibiens caput Phrygiuin, 
aut caput Ascanii seu luli, pucri 
Phrygii, Trojani. In candore autcm 
alludit ad diadenia, ()uod erat fascia 
candida, candor fatulis, felix, fatoquc 
promissus. 

196 At lua coeiestes'\ Ignis purus, 



candidus, ccelestis, reddit illustriora 
pracsagia lua, seu de futura tua mag- 
nitudinc. 

197 Talis'] Qualis est Honorius 
flamma lucidiore atcpie candidiore 
illnstratus, talis fuit Jupiter primccvus, 
in primo icvo, scu prima a>tatc. 

Jda'is] Ida, unde Ida>us, mons est 
in insula Creta, ubi Jupitcr educatus 
est. 

199 Natura tradcufe] Natura? auc- 
toritas Numinibus iniperat : et quie 
porro est ista NaturaDeorum vestro- 
rum dominatrix, o pagani, nisi verus 
Deus, qui est super umnes Deos / 

Lanugine vernabant] Vernabant, 
vestiebantur prima barba ; ut pratu 
prima vernant Lerba. 



:>5() CL. CLAUDIANI VIII. 

Moturre convexa com8e. Tum scindere nubes 
Discebat, fulmcnque rudi torquere lacerto. 
Lretior augurio genitor, natisque superbus 
Jam paribus, duplici fultus consorte redibat, 
Splendebatque pio complexus pignora curru. 205 

Haud aliter summo gemini cum patre Lacones, 
Progenies Ledsea, sedent : in utroque relucent 
Frater, utroque soror. Simili chlamys efiluit auro : 
Stellati pariter crines. Juvat ipse Tonantem 

non adliitc diffundebantur per ceriicem : tunc ediscebat rumpere nimbos, et vibrare 
fulmen mami inexpcrta. Pnter Theodosius hilarior hoc prcesagio, et gloriuns 
Jiliisjam a-quulibus, fretus gemino socio Imperii retertebatur , ac fulgebat amplec- 
tens filios in curru, pius ipse. Sic Lacones gemelli, Ledce filii considunt cum patre 
suprcmo Jove. In amhobus, species fraterna refulgtt, in ambobus species sororia. 
Chlamys eorum contexta auro pari diffunditur : capilli sunt similiter aurei: ei'ror 



hcec Vat. quart. — 201 Matura Vat. tert. Rott. Jubce Put. Pat. cum scindere 
Ainbr. pr. Jun. et Moret. pr. tunc Oxon. Leid. et alii. — 202 flumenque Leid. 
pr. — 203 auguriis Med. tert. augurio vel augusto Petav. tert. — 204 fultus 
diplici Mazar./as/MS Kott. cum snrte Vat. pr. Med. tert. Thuan. — 205 suo Put. 
Pat. — 29Q gcmini summoYat. tert. Rott. Oisel. Tholos. — 207 sedent: in utroque 
Moret. anibo, Ald. et Exc. Gevart. ad Schotti Exc. Gronov. ascripserat 
locuni Martial. lib. ix. Epigr. 103. neutroque Exr. Cod. Rheni. lUerque 
Med. quart. sedentem utroque ed. Puhnau. unde Bartiiius pr. ed. sedentum. 
relucet .quatuor Vat. PaL Farn. Pric. relucent septem aiii.^ — 208 simili 
Med. tert. Reg. Moret. pr. Leid. pr. diio Oxon. Exc. Luceiis. sec. similis 
uoveni alii. similis vel simili Mazar. in Petav. pr. erat glossa. Stat. ' siinili coma 
fulgurat astro.' chlamys Pric. clamor Vat. pr. affiuit Exc. Voss. Pric. Tluian. 
ed. Vicet. — 209 crinem legit Heins. — 211 Eurota Med. pr. proprio alumno 

NOT^ 

201 Moturce convexa coma] Ovidius : in liberos : sic dicitur pius currus, 
' Terribilem capitis concussit terque quia pium Principem contiiiet. 
quaterque Caesarieni, cum qua ter- 206 Gemini Laconcs'] Castor et Pol- 
ram, niare, sidera niovit.' lux, quoruin hic Jovis filius, alter 

202 Discebat] Dii in pueritia dis- Tyndari, ainbo Ledee, ambo e Laco- 
cebant qu<« in aliis ajtatibus essent nia Graeciie regione oriundi. 
facturi. 208 Frater] In utroque satis cog- 

203 Lcptior augurio] Theodosius noscitur eos esse fratres, et similes 
gaudens se vidisse, et steliam, et ig- sorori Helena;. 

nem lambenteni, qui innocuus illus- Chlumys effluit] Chlamys contexta 

trabat caput Honorii. auro, seu filis aureis, effluit ac diffun- 

204 Paribus] Hoiiore Imperatoriae ditur ventis agitantibiis. 
dignitatis. 209 Stellati criiies] Flavi, aurei, in- 

Fultus] Filii sunt parentum spes, star stellarum. Alludit ad fabulam 

et columen. Argonautarum, quibus navigantibus 

205 Pio curru] Complecteus curru singuiae stellae in capitibus Castoris 
filios, qua iu re ostendebut pietatem et Pollucis eftulseruut. 



Di; n. coNs. HoNOR. 251 

Error, et ambiguae placet igiiorantia matri. 210 

Eiirotas proprios discerneic nescit alumnos. 
Ut donuis excepit reduces, ibi tabu tecuui 
Pro rerura sta])ili feitur ditione locutus: 

Si tibi Parthoium solium Fortuiui dedisset, 
Care puer, terrisque procul venerandus Eois 215 

Barbarus Arsacio consurgeret ore tiaras ; 
Sufficeret sublime grenus, luxuque fluentem 
Deside nobilitas posset te sola tueri. 
Altera llomana3 longe rectoribus aulae 
Conditio : virtute decet, non sanguine niti. 220 

ipse delectdt Joicm, et inscitia recreat Matrem duhiam. F.nrotas non potest discri- 
minare uliimnos auas. Statim atqm- Aula recepit vos rcdcuntes, ibi Tlieodosiiis narrn- 
tur dixissc liac verb;i tecum, o Hoiiori, pro Principaiu mundi confirmando. Sijatum 
concessissel til/i imperium Parlhorum, ofili dilecte. et tiaras liarliaricus rerirendus 
lo)ige in regionibus OriciUis attollerctur iii capite tuo Arsacio ; origo cxcelsa satis esset 
Tibi, alque una geneiis claritas valcnt ie sustinere etiaiii diffluentcm luxu molli. 
Longe alia sors est Moderatorum Imperii Komayii: converut sustentare se virtute, non 



Petav. tert. populos Var. LL. ed. Antv. Eurotasque suos nescit disc. Moret. pr. 
ncscit discernere Pal. Med. pr. crecit Rott. cernit Codd. Voss. Leid. Oxon. Lo- 
van. et l^iilinan. Exc. Gevai t. Var. LL. ed. Antv. ni. pr. nescit vel cernit lles;. 
dinoscere Mazar. — 212 accepit diio Vat. Petav. pr. Lov. Jiin. pr. Moret. sec. 
secum Oisel. Med. sec. Mazar. marg. Isingr.— 213 stationc Pric. Exc. Voss. 
—214 Naturn Piit. Pat. ni. pr. Ainbr. pr. Moret. sec. Sciied. Giid. Exc. 
Schotti, iii quibus Gronovius ascripsit, vid. infr. vs. 380. Fortuna vel Natura 
Oxon. sec. in c|uibnsdam Mss. nutura, sed correctuin fortuna.— 2l(y .issyrio 
Vat. pr. Farn. Heinsius nolaverat lociim Prudent. p. 257. ubi ex vct. Cod. 
Put. legi t .4ss!/ru «iarff. vulgo ibi .4ss»/n> edebatur. cum surgcret duo Med. 
Put. Mazar. Var. LL. ed. Antv. orhe duo Vat. ore vel orheFArn. — 2!7 fluentcs 
Pal. Med. pr.^ut/ite duo Vat.— 218 possit Reg. Oxon. pr.— 220 Condilio est 
Oxon. sec. sequentes vero versus Vet. Gyrald. et lib. Lucens. .sec. lioc ordine 
cxbibent: ' Hanc tamen liaud quisquam, qui non agnoverit ante Senu-t, et 
incertos aninii placaverit sestus, Inveuiet: longis illiic ambagibus ilur. Major 

NOT;L 

Juvat error] Diim alterum pro alte- rectum, et vclut consurgens gestabant, 

ro esse censet, sicque errat, fallitiir. aliis depressiim gestantibus. Et tum 

Virg. ' proles Indiscreta suis, gra- Parthorum dominatio late perOrien- 

tusque parentibiis error.' tem patebat. 

211 Eurntas] Fluvius Laconiiv, ad Arsacio consurgeret ore] Consurge- 

quem educati Castor et Pollux. ret siipra os, iii capite scilicct Pi inci- 

214 S(diu)n] Imperium Parthorum : pis Arsacii vel Arsacidce, a priuio Rcge 

signum pro re signata, Metonymiciy. Arsacc. 

216 liarbarus tiaras] Qualein ha- 217 Luxuque fluentem] More Re- 

bent Barbari : Tiaras aiitem est Re- gum Orientis, qui diffluuut, cousu- 

gium capitis insigne, quod soli Reges muuturque deliciis. 



252 CL. CLAUDIANI VIH. 

Major et utilior fato conjuncta potenti, 

Vile latens virtus. Q:\n\ enim submevsa tenebris 

Proderit obscuro ? veluti sine remige puppis ; 

Vel lyra, quae reticet ; vel, qui non tenditur, arcus. 

Hanc tamen haud quisquam, qui non agnoverit ante 225 

Semet, et incertos anirai pacaverit sestus, 

Inveniet. Longis illuc ambagibus itur. 

stemmate. Virtus excelsior it fructuosior juncla magnis fatis; si delitescat, ahjecta 
est : nam illa virtiis sepulta nhscuritate, quid proficiet ignoto ? erit sicut navis absque 
remis : aut sicut Ii/ra, quu' silet : uiit siciit arcus, qui non contenditur. Nemo tamen 
reperiet hanc virtuteni, qui non prius cognoverit se ipsum, atqitc sedaverit per- 
turbationes affectuum fluctuantes. Itur ad hanc virtutem per anfractus longos. 



et utilior fato conjuncta potenti, Vile latens Virtus. quid enim submersa 
tenebris Proderit, obscuro veluti sine remige puppis, Vel lyra, quae reticet, 
vel qui non tenditur arcus ?' et hoc probat Heins. — 221 utilior Put. Oxon. 
pr. et sec. m. sec. duo Leid. vlterior Petav. tert. uUerior facto Var. LL. ed. 
Antv. facto duo Vat. Rott. Vicet. Parm. Ald. Isingr. fato viginti duo Codd. 
Exc. Gevart. Var. LL. e marg. Parm. facto vel fato Floreut. pntenli Oxon. 
sec. m. pr. — 222 Virtus vile latens Med. quart. mox quid si Mcd. tert. submissa 
Med. sec. latcbris Rott. Florent. Med. sec. Moret. sec. tencbris Med. quart. 
— 223 ProdereiX slX. tert. Proderit. Moret. pr. Proderit? Moret. scc. Exc. Gevart. 
Proderit obscuro J Put. Reg. Thuan. Mazar. Pat. Petav. pr. Ambr. sec.Var. Lect. 
e marg. Parm. Proderil ? obscuro velutiWcet. Aid. Isingr. et al. Proderit obscuro: 
tres.Vat. et Farn. in Vat. sec. auteni et Rott. colon desideratur. obscuris Ambr. 
pr. Leid. pr. m. sec. Sched. Gud. Heinsius ascripserat Lucan. Paneg. ad 
Pison. p. 120. ed. Pithoti. sine remige Med. tert. sub mnig-e duo Vat. Pal. 
Farn. Florent. un. Heins. — 225 Haud tamen hanc q. Med. sec. haudquaquam 
Vat. pr. Farn. aut quisquam Var. LL. ed. Anv. cognoverit Vat. sec. Pai. Pric. 
Pat. agnoverat Vat. tert. Florent. — 226 incertos Pat. Reg. Thuan. tres Petav. 
ingratos Moret. sec. incestos decem scripti, Sched. Gud. Voss. a m. pr. niarg. 
Isingr. animum INIed. tert. placaveris Vat. quart. m. pr. placaverit decem alii. 
paccaverit Put. pacaverit Pat. Heinsius annotaverat seqq. incerti animi 
(Fstus] Valer. Flacc. Lib. v. 303. ' Priecipue /Esonidem varios incerta per aestus 
Mens rapit.' vid. Salmas. ad Hist. Aug. p. 181. — 227 longisque Florent. illic 

NOTJE 

221 Fato conjuncta potejiti] Virtus fluctuantem efficientes. Et jure qui- 
Principum, quas solet nancisci fatura dem Theodosius jubet placari animi 
magnum et potens. motus ; ad iram enim erat propen- 

222 Vile lateiis] Virtus latens est sior, et hac inflammatus saevierat 
viie negotium : ' Dulce sopor fessis.' atrociter in Tiiessalonicenses. Vide 
Virgilius. Lib. ii, in Ruf. v. 280. 

225 Ag)ioverit] Scientia est oraculo 227 Longis illuc] Ad virtutem, 
digna, yvwvai ffeavThv, 7iosse seipsum, longa, ardua, salebrisque et anfracti- 
et quid de se Deus, patria, parentes, bus plena via est. Sed ad eam con- 
amici expectent. sequendam duo requiruntur, nosse 

226 Incertos (cstus'] Animi atfectus seipsura, et placare animi cupidi- 
instabiies, et maris instar, honiinein tates. 



DR IV. CONS. HONOR. 



253 



Discc oi])i, qiiod quisque sibi. Cum conderet artus 
Nostros, .Ttheriis miscens tcrrenn, Proniethcus, 
Sinceram patrio menteiu iuratus Olympo 230 

Continuit claustris, indignantemque revinxit. 
Et cum non alit<M- possent mortalia lingi, 
Adjunxit gcminas. Illai cum corpore lapsas 

Edisce pro orhc, qiiod privatus ediscit pro se. Ciim Promethcus effingerct corpora 
vostra, commiscciis les terrestres cccleslibus, rapicns ex Cwlo niitali animam spiri- 
talem, eani cocrcuit lioc carccrc, et alligavit rcpugnantem : cum<iuc mortalia nun 
possent aliter formari, addit djius aiiinias, scntienteni, et vegetanteni. lllce 



Pat. Moret, sec. Med.qnart. — 228 orbis omncs Vat. l'al. Farn. Exc. Gevart, 
orbi jNIed. tert. Tholos. Leid. pr. Anibr. tert. Florent. (lui Glossani adjnn^it 
i. e. de orbe. orbis ycXorbil^ric. qtiod (juosqiie 1-Morent. Mazar. quodcumquc inc. 
Heins. qiiod quisquc vel quodcumqtic L&v. a m. s. sibi cst Mcd. tert. orbis 
qtiodcumipte Anibr. sec. sed in niar<rine aiia mann orbi qtwd quisquc. in Ex- 
cerptis Schotti a Gronovio seq(|. ascripta erant, Discordis Uempster. p. 400, 
Pliilostr. de vit. Apoilon, L. viii. c. 3. p. 392. Bartli. Advers. xv, 11. 
Dionys. Long. p, UO.Isocrates ad Nicocl, p. 34. Veget. prolog. — 230 patrio 
Raphel. Isingr. Pric, a ni. pr. et sec. Moret. sec. et Wolf. Cj prian, de ,Mor- 
tal, c. 13. ' uara quou moriturus audivit, ad hoc audivit, ut diceret, audivit 
non sibi ille sed nobis.' dum Jun. pr. Vat. terl, crederet id, Vat. tert, et Wolf. 
palri qiiatuordecim alii, itein Var. LL. ed. Antv, — 231 rccepit IMed. pr, m. pr. 
—232 frangi Vat. tert. Rott. ^Med. sec. m. pr. Jingi \e\frangi Pric,— 233 Ad- 
Jungit inc, Heins, gemmas vel g^minos Thuan, ciim e corpore Vat, pr. Farn, — 

NOT.E 

228 Disce orbi, Sfc.] O Honori, lestibiis, hoc est corpus animaca-lesti. 
disce pro orbe regendo, quod pri- 230 Sinceram mentctn] Aniniam sin- 
vatus quisque discit, ad seipsum re- ceram, et puram ab onmi corporea 



genduni, suamque familiam. 

229 Promctheus] Filius lapeti, pri- 
mus homincm e luto fmxisse dicitur, 
et Mincrvae, opus ipsius admirantis, 
ope iu Ccelum fuisse sublatus. Hic 
ferulam seu virgulam rota; Solis ad- 
movit, eaque accensa, igneni detuiit 



face: animani rationis parlicipem, 
spiritalem, immoi talem, 

231 Claustris] Animam vehit in 
carcere corporeo, repiiguantem co- 
erciiit, atcjuc vinxit. 

232 Non alitcr] Et cum honio mor- 
talis non posset tiugi, ac fovmari ali- 



in terras, quo hiteuni suum hominem ter, quam si aniina ejus spiritalis, ca;- 

animavit. Dictus est Prometheus aTrh lestis, immortalis jungeretiir corpori 

Ti\s npofx-qdeias, a providcntia Dei, qui mortali ac terreno, pcr vin< ulum ali- 

' formavit liominem de limo terra.% et quod ; ideo Pronietheus addidit gemi- 

inspiravit in faciem cjus spiraculuui nas animas, unain sentieiitem, alte- 

vitie :' hoc est, aniinam rationis par- ram vegetantem, qua- essent velut 



ticipem, spiritalem, quae velut igiiis 
ccElestis hominem animat, Has fabu- 
las ejL sacris historiis detortas esse 
nenio nou videt. 

.^lheriis] JMiscens lutum rebus coc- 



nexus et vincula aniiuir immortahs 
cum corpore mortali. Sic Virgilius 
dat ' tres animas' Hei ilo, 

233 lllce] Animasentiens,etauiiua 
vegetans. 



254 CL. CLAUDIANI VIH. 

Intereunt : ha?c sola manet, bustoque superstcs 

Evolat. Ilanc filla capitis fundavit in arce 235 

Mandatricem operum, prospecturamque labori. 

Illas inlcrius collo, praeceptaque summas 

Passuras dominae, digna statione locavit. 

Quippe opifex veritus confundere sacra profanis, 

Distribuit partes animas, sedesque removit. 240 

Iram sanguinei regio sub pectore cordis 

Protegit imbutam flammis, avidaraque nocendi, 

perettntes ciim corpore moriuntur : hecc renmnct una, et vivens post rogum exsilit, 
Promethciis collocavit hanc in celso vertice capitis, imperaturnm facienda, ct pro- 
risuram operihus. Posuit illas, sentientem et vegetantem, itifra cervicem, per- 
laturas in loco aplo impcria Regina: suprema. Etenim Creator timcns miscere 
sacra cuni impuris, separavit sedes animce et 7nansiones divisit ab invicem. Regio 
qaEedam sub domicilio cordis sanguinem facientis/oie( iraciindiam incensam igne, 



234 Intereani Vat. pr. Heinsius sequentia ascripserat : ' Haec et sequentia 
omnia ex Timaeo Platonis haiisit. Cic. Lib. i. Tusc. Quafst. Ejiis auctor Pla- 
to tripliceni fingit animam. vid. ibi seqq. Hanc Platonis sententiam Galenus 
probat ac passim sequitur, etsi Aristoteli improbatam. vid. Jiil. Firmicuni 
contra gentes p. 8. ed. Leid. in 4. Ouzel. p. 74. AVouvrer. in Minuc. p. 21. 
Elmenhorst. p. 37.' — 236 prospecturamque laborum Lov. perspectricemque la- 
borum Petav. pr. praspecturamque INIoret. sec. perspecturamque Reg. spectatri- 
cemque kiborum Vat. quint. prospeciricemque Moret. pr. Jun. Vat. quart. nnns 
Pet. Ambr. sec. ni. sec. laborum IMoret. pr. — 237 Illis Thuan. — 238 digne Reg. 
— 239 conjungere sancta Moret. sec. committere Pal. Med. pr. sacra Vat. sec. 
sancla sedecim alii. — 240 remisit Farn. m. pr. — 241 Iram, vid. Val. Maxira. ix. 
3. Horat. Carni. i. 16. — 242 imbustam Leid. pr. — 243 rabies Jun. pr. tumescit 

NOT^ 

234 J/<rc] Anima rationis parti- tius diviua providentia. 

ceps sola vivit, sola superstes, cor- Sacra profanis} Metuens confun- 

pore in pyra cremato, evolat in Coe- dere animam rationis compotem,qn^ 

lum. est sacra atque ' divina^ particula au- 

235 Hanc'] Animam rationis parti- rae,' cum profanis, hoc est, cum im- 
cipem collocavit in capite, tanquam puris terrenisque aniniabns sentiente 
in arce, in qna, ut Regina, imperat et vegetante, qiiae e niateria coiiflatae 
facicnda, providetque rebus omni- sunt, et quae secum trahunt pertur- 
bus. bationes animi, ut iram, odiuni ; se- 

236 Lubori] Quo vita humana con- des earum omniuni separavit, atque 
stat: quippe vita labor est perpe- distinxit : adeo ut ex illis una pars 
tuus. esset superior ; altera inferior. 

237 Hlas'] Sentientem et vegetan- 241 Pectore cordis] Sub doraicilio 
tem inferiiis collocavit, ut ex ipso cordis, sub intinio corde; ubi .•■edem 
loco inferiore, in quo constitntae sunt, irae Platonici reponuni, simulque fon- 
discant parere animae, superiori iu tem sanguinis ; qiiod iiltinium astrnit 
sede regnanti. Aristoteles, et contia Gaienum alios- 

239 Opifex] Pronietheus, vel po- que medicos muiti recentiores. 



Dli IV. CONS. HONOR. 



•25.", 



Praecipitemque .sui. Rabie .succeiLsa tume.scit : 

Contrahitur tcpeiUcta nietu : ciim<{ue oinnia secum 

Duceret, et requiem menibri.s vesana negaret ; 245 

Invenit pulmonis opem, madidumque turenti 

Praebiiit, iit tinnid;v rucrent in mollia tiljrcT. 

At sibi cuncta petens, nil collatura Cupido, 

In jecur et tractus imos compulsa recessit, 

Qiix, velut immanes reserat dum bellua rictus, 250 

ct cupidam noctiuli, et se prcpcipitantem. Ea lesio injlammata furore turgct, ad- 
hiic subcalidii, angustatur iimore ; et cum ira raperct curicta sccum, utque insana 
non darct quiilem corpori, rcpcrit uuxilium pulmonLs, ct illiU!i ohjccit humidum ar- 
dcnli, ut Jilme tur^eiitrs subsidcrenl lcnitcr. Sed cupiditas posccns pro se omnia, 
et niliil datura, pulsa seccssit injecur,ct regiones iujimas. Qua ciipiilitas, suuf 



vcl tremescitWAi. quart. — 244 tepcfacla tres Vat. Farn. Pric. Oisel. Exc. Liicens. 
pr. stupifacta manu vel metu Lov. stupefacta Pal. Mcil. pr. Ambr. pr. et sec. 
m. sec. eil. Pariii. Vicet. et sic edidit Gesii. iabefacta vet. Co<l. imde labe- 
facla legit Heinsiiis. nt Lib. i. in Ruf. init. ' riirsiis lahrfacta cadoliat Reli- 
j;io.' tremefacta Pric. tumcfacta IVIed. tert. tepefacta vel stupefacta Vat. pr. 
tabefacta vel stupefacta Kes,. Oxon. fecit pro secuni Med, qiiart. — 245 Verteret 
Moret. pr. rabies vc^ana Piit. levaret Thuan. — 2XQ furenti vi«;inti C!od(l. Exc. Ge- 
vart. Lucens. seo. \'ar. LL. e inarjj. Parni. Jiuenti ed. ^ icet. furoris 1'iit. — 
247 tiinidte pro tumidm Leid. pr. — 248 At sibi cuncta petcns. Heinsiiis ascrip- 
serat lociim \'al. Max. ix. 4. m<a Var. LL. ed. Antv. ncc collalura ]Xv.%. nil 
collatura^\c.\j?cX\. con^i/ura Exc. Lucens. pr. secumlatura \\^. cum lattira 
Med. tert. celatura ed. Vicet. prtpstatura Pric. — 249 compressa Exc. Voss. — 
250 iinmanis Med. tert. Rea. Pat. Oxon. pr. Exc. Liiccns. pr. et Var. LL. e 
niarg. Parm. reserat Med. sec. reseret Jun. Leid. Lovan. Var. LL. e inarfir, 
Panu. Ald. et alii, dum diio Med. Put. Var. LL. e marg. Parm. et Ald. duni 



NOT;E 



243 Prcrcipitemque smi] ' Fiiror ira- 
que nienteni Prarcipitant,' et ad te- 
inere ageiiduin impellunt. 

Rabie succensa] Illa regio per iram 
effervescit atqiie ebiillit, venis toto 
corpore incensis. 

244 Tepejacta] Adhuc subcalida, 
et refrigescens ex illo ardore iraciin- 
dia? contiahitiir, detumescit. Alii 
legunt tremefacta metu, vel stupefacta, 
iiec niale. 

245 Duceret] Cum ira secuin om- 
nia raperet, cverteret, et suo motii 
totum corpus, velut torrens, oppri- 
nieret atqiie pessiiindaret, ptilmonem 
invenit, cujus luimido ct saliitari 
flatu, fervorein cordis ardeutis atque 



furentis leniat atque eventilet. 

247 In 7nolUu] Ut fibriE tumentes 
subsidant leniter, fiantipie molliores. 

248 Cupido] Ciipiditas niater om- 
nium scelerum, sed pra^sertim avari- 
tiae et amoruin, in regione jecoris, 
quap regio inferior est qiiam sedes 
cordis, coUocata est. Hiiic distichum 
illud: ' Cor sapit, et Piilino loquitur, 
Fel concitat iras, .Spleu ridere facit, 
cogit aniare Jeciir.' 

249 Tractus imu.^i] Qnos piidor abs- 
condit, et noininarc vetat. 

Compulsa] Cupiditas et lihido, nisi 
coerceanlur, emicant, et parteiu su- 
periorem invaduut, inipudenterque 
turbant. 



256 CL. CLAuniANT viir. 

Expleri pascique neqnit : nunc verbere curas 

Torquet avaritia?, stimulis nunc tiagrat amorum : 

Nunc gaudet, nunc moesta dolet : satiataque rursus 

Exoritur, caesaque redit pollentius Hydra. 

Hos igitur potuit si quis sedare tumultus, 255 

Inconcussa dabit puree sacraria menti : 

Tu licet extremos late dominere per Indos, 

Te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent : 

Si metuis, si prava cupis, si duceris ira, 

bestia cum aperit guttiir ingens, non potest satiari et nutriri : modojlagcllo {mpeilit 
curas avariiicE, modo lcetattir, modo tristis affiigitur; et saturata iterum exsurgit : ac 
renovatttr valentius Hydra interfecta. Si aliquis ergo valuit placarc hos molus ani- 
mi, prabebit animce sincera templa stabilia. Tu etiamsi regnes longius, per Indos 
vltimos ; etiamsi 3Iedi adoj-eid te, ct Arabes et Seres: si times, si desideras i^n- 



\el cum Yat. tert. Heinsius conjicit ceu. — 251 Cotnpleri INIoret. sec. neqult 
Mazar. Ambr. pr. Exc. Lncens. sec. ed. Yicet. velit triginta alii, Yar. LL. ed. 
Antv. et niarg. Parni. velit vel nequit Pric. nunc verbere vel contraria Lov. — 
252 rfujny/flg-raf Exc. Yoss. amorisV&K. pr. Pat. Moret. item Ambr. pr. — 253 
Tunc gaudet Ambr. sec. gaudet etiam habet Petav. tert. m. pr. mcesta silct marg. 
Isingr. — 254 valentius Med. tert. paventius Reg. pollcntior Moret. sec. — 255 potuit 
si quisYat. pr. et tert. Farn. Pric. Rott. Pal. Oisel. si quis potuit.Jaxi.in-.Vetav. 
pr. Ambr. sec. Med. tert. diio Moret. inc. Heins. poterit Yat. duo. Ambr. sec. 
foedure Yar. LL. ed. Antv. — 256 sacrariu mentis Moret. pr. — 257 longe Moret. 
sec. dominare Yat. tert. Farn. Rott. Oisel. Med. sec. Petav. sec. — 258 adoret 
duo Yat. Pat. adorat Moret. pr. adorant Med. sec. Oxon. pr. — 259 prava viginti 

NOTiE 

251 Expleri'] Ciipiditas enini e sua tium inter se cupiditatum bella, ani- 
natura est insatiabilis, ac proinde ma ab omni motuum perturbatione 
non potest expleri ; inimo ne quidem ac contagione pura atque tranquilla, 
satis uuijuam pasci. Unde cum bel- in ipso pra-sidebit capite, tanquam 
lua non immerito comparatur. quoddam numen in templo stabili et 

252 ^iajvfia'] Cupiditas modo ava- inconcusso ; et in hac animae tran- 
ritia, quasi verbere, torquetur et agi- quillitate posita esse videtur beatita- 
tatur ultro citroque : niodo amore iu- tis humanEe ratio. 

cenditur, &:c. 258 Medus'] INIedi, Arabes, Seres, 

253 Satiataque'] Ciipiditatem cum Indi, sunt Asiee populi celebres. 
putas esse satiatam atque conten- MoUis Arabs] Arabes moilitia et 
tam, sicque edoniitam, ea tamen ite- luxu diffluere dicuntur. 

rum exsurgit tortius ac valentius Scres] Po()uli sunt in extrema Asia 

quam Hydra ; cui, cum caput abscis- ultra Tartariani, vulgo Sinenses vo- 

sum est, duo pullulant. Ea nempe cant. 

cupiditatum natura est, nt iternni Adorcnt] Reges adorare familiare 

reviviscant, cum extinctas putamus : erat Persis, Seribus, et aliis populis 

ideo improbo labore domand« sunt. Orientis. 

256 Purce sacraria menti] Si quis 259 Si metuis] Si es obnoxius ti- 

possit sedare tumultuaria pugiiau- mori, inalo desiderio, irae;eris ser- 



DK IV. CONS. HONOR. 207 

Servitii patiere jugum : tolerabis iniquas 260 

Iuteriu.s leges. Tiinc onuiia juro tcnebis, 
Cum potcris rex esse tui. Prodivior usus 
In pejora datur: suadetque licentia luxum, 
Illecel)risque cllVaMia lavet. Tum viv^ere caste 
Asperius, cum promta Venus : tum durius irae 205 

Consulitur, cum poena patet. Sed comprimc motus : 
Nec tibi quid liceat, scd quid fecisse decebit, 

proha,si ubripcris iracuHdia, fercs jugHin servituiis: feres duras leges inferius. 
Tuin imiicrabis cunctis incrito, si valebis csse iniperator tui ipsiiis. Consuetudo pro- 
nior ruit in iiial.i mujora, it libertas persuadct lu.vuricin, alque effranata indulget 
voluptatihwt. Tum dijficilius cst vivere pudicc, cuinfacilis cst vobtptas: tunc iinpedi- 
tur iracundia opcrosuis, cuinfacilis est vindicta. At cohibc affcctus piavos, ct co- 
gites, non quid pcrmiitatur iibi, sed quid decorum erit agere: et contcmplatio liones- 



qn.itiior Co<i<l. Exc. Gevart. Liicens. sec. Var. LL. e maig. Parin. ot Sclied. 
Giul. p«ri(« iNlcd. quart. Botion. ct ed. Vicit. capis Jiin. pr. tt/w Pric. — 
2G0 .S'i vitii Med. quart. putiure Vat. tert. Pat. Jiin. pr. Leiil. pr. nj. pr. tolc- 
rabit Var. LL. ed. Antv. — 2(31 Intcrius Exc. Lwti et Liicens. pr. UltcriusKiX. 
Vicct. Interius \iil Imperii Lov. nioxj/drt pro .;((»•<; Jun. pr. timebis Tliolos. — 
263 iM.THA- Vat. quint.— 26-1 lllecebris effrcna Florent. Med. sec. Lov. et Ald. 
;)rt(e< Moret. sec. <Hnc fUTre Vat. quart. et qnint. quain vivere Vat. pr. tuia 
riiere tredecinialii, Exc. Gevart. et Lucens. sec. juste ]Med. quart. Put. — 
265 tum prointa Pal. Med. j^r. piomta manus Exc. Voss. tunc durius Bcnon. 
Pat. Tholos. tres Anibr. Moret. scc. lixc. Gevart.— 266 Consultum Reg. a ni. 
sec. Tliolos. Consullus Petav. scc. Consulimus Vat. pr. Farn. Oi-el. Leid. pr. 
Consulimur Vat, tei t. Pric. E\c. Voss. Consulitur decem aiii, Exc. Luceiis. 
sec. itein Var. LL. e niarg. Parm.' Consuluimus Vicet. Parm. dum pana Piit. 
petct \nv) patct Pal. iSIed. pr. pana pati Jun. pr. pkna patct lcgchat Heiiis. 
supprime Pric. comprimc Exc. Voss.— 267 Ne tibi Vat. pr. ^iMed. sec. Bonon. 

NOTyE 

VHS cupiditatum tnarum, et servitu- mcmbris tuis repugnantem legi nicn- 

tis jugo, bovis instar, opprimeris. tis tuae.' S. Paulus. 

Ceterum hos versus mnlti viri docti 262 Proclivior usus'] Habitus seii 

aureis literis ccnsent inscribendos in consiietudo prieceps ruit in pejora 

institutione Princi[)um. magis ac magis. S. Angustiuus : ' E 

Si duceris »<(] Jure Theodosius ait voluiitate pervcrsa facta est libido, 

vitandam esse iram, qua ipse inflam- et dum .servitur libidini, facta est 

inatus ita savierat in Tlics^alouicen- consuctudo, ct chim coiisuetudini noa 

ses. Vide in Ruf. u. 280. Seiieca resistitur, facta cst necessitas.' 

de ira : ' Si clfectus ejus damnaque 263 Liccntia:] Licentia et impuni- 

intueri veiis, nulla pestis humano tas, pessima sunt vitioriim incentiva. 

generi phiris stetit. Videbis ca-des Ciccro : ' Impiiuitatis spes maxinia 

ac venena, ct reorum mutiias sordes, est illecebra pcccandi.' 

et iirbium clades, ct totarum exitia 266 l>a;na patet] Ditficilius prospi- 

gcntium,' .!v:c. cil»>' iia^ rctinenda<, cum ostenditur 

2G1 Inlcrius] Iii te ipso patieris facilis vindicla, et occasio poenac su- 

duras leges, et senties ' legem iii menda:. 

£>clph. el fur. Clas. Cluud. li 



258 CL. CLAUDIANI VIII. 

Occurrat: mentemque domet respectus honesti. 

Hoc to pragterea crebro sermone monebo, 

Ut te totius medio telluris in ore 270 

Vivere cognoscas, cunctis tua gentibus esse 

Facta palam ; nec posse dari regalibus usquam 

Secretum vitiis : nam lux altissima fati 

Occultum nihil esse sinit, latebrasque per omnes 

Intrat, et abstrusos explorat faraa recessus. 275 

Sis pius inprimis : nam cum vincamur in omni 

iatis superet animiim tiinm. Insuper hoc admonebo te verbisfrequentibus, ut scias te 
vivere in ipsoconspectutotius Orbis, et luasactiones esse coram omnibus populvi,ne- 
que ullum arcanvm locmii posse ijnari peccatis Regum. Etcnim splendor celsissimus 
fati regalis nihil permittit manere absconditum, et penetrat per cuncfa latibula ; et 
fama perscrutatur angulos occultiores. Esto pius et clemens ante omnia: etenim 



Lov. inc. Heins. Var. LL. e marg, Parm. qiiod liceat Rott. — 268 Occiirret Lov. 
dein domat Reg. Jiin. pr. item Oxon. — 2G9 Hfcc ]Med. quart. Mazar. manebo 
Tliuan. docebo Anibr. pr. m. pr.— 270 Lt tu te toliens Vat, quart. m, pr. ore 
Oxon. pr. Ambr. sec, Reg. m. pr. inc. Heins. Petav. sec. Exc. Lucens, sec. 
orbe decem al, et ita edidit Gesn, ore vel orhe Leid. pr, — 272 Fata Oxon. pr. 
Med. tert. Jisquam Med, tert, iinquam Jun, Var, LL, ed, Antv, et al,— - 
273 lux altissima fati Gronov, in Exc, Sciiotti ascripserat locum Dion, Lib. 
Lii, p, 559, — 274 nil qiiatuordeciui Codd. Exc, Lucens, pr. Var. LL. e marg. 
Parm, Lovan, Lcid, edd, Vicet, Ald, Colin, — 275 ahstrusos Med, tert, Livin, Exc. 
Lucens, sec. obtrusos Vat, tert, Farn, Oxon. pr. obstructos Jun. pr. obstrusos 
Oxon. edd, Vicet, Parni. Ald. Isingr, Coiin, Exc, Gevart. Var. LL. e marg. 
Parm. obstrusos ve\ obstructos Oxon. sec. obscuros marg. Isingr. ex cod. Barth. 
implorat decem Codd. et Exc. Schotti cnm Glossa S. explorat. explorat decem alii 
et Exc, Lucens. sec. — 27G Sis Leid. et edd, Vicet, Ald, Isingr. Colin. Grypb. 

NOT^ 

267 Quid liceat] Plinius : ' Leges sunt iu oculis omnium gentium. Etsi 
Principi nemo scripsii : non tamen e Seueca : ' Magna pars peccatorum 
ei licet, quod libet, ac minimuni de- tollilur, si peccaturis testis assistat :' 
cet licere, cui nimium licet.' Alexan- quo seni^u esse illi debent, qui facto- 
dcr inT^lntarcho: TrdyTwv oloufvos 5e7v rum suorura ttoAAous pLdprvpas ex"^"''» 
■jrepteTyai, toD 5i/coiou Se rp-raadai : Pu- t7tultos iiabent testes. Pindariis. 

tans omnia sibi circumoccupari quidem, 273 Sccretuni] Euripides (Iph. T. 

sedjustitice submitti se oporlere. 070,) to, yap tujj' /SacrtAeW ira077/xuTo 

268 Rcspectus honesti] Coutempla- "laaci TrdvTes : Regutn vitia otnnes cog- 
tio et reverentia honestatis, noscunt. 

Honesti] ' Et incoctnm generoso Lux] Altissimus splendor eorum 
pectus honesto.' Persius. fati, hoc est, niajestatis, quas ipsis 

269 Crebro scrmone] Repetita sse- fato coutigit. 

j)ius admonitione inculcabo, ne id ex 275 Ahstrusos explorat fama reces- 

auimo excidat. O digna magno Priu- sus] Et quid fugere queat raonstrum 

cipe monita! illud, cui quot plumae, tot oculi, tpt 

272 Facta palam] Facta Regum linguae, tot ora, tot aures ? 



DF. IV. CONS. IIONOR. 



259 



Muncre, sola Dcos aequat clementia nobis. 
Neu dubie suspectus ag^as : neu falsus amicis, 
Rumoruinve avidus. Qui talia curat, inancs 
Horrcitit strcpitus, nulla non anxius hora. 
Non sic excubia;, non circumstantia pila, 
Quam tntatur amor : non cxtorqucbis amari. 
lloc altcrna tidcs, lioc siraplex gratia donat. 
Nonne vides, operum quo se pulcherrimus ille 



280 



cum supeyemur a Diis iii omni virtutc, una dementia nos assimilat Diis, Neve 
ijuid facius animo dubio ct su-;picaci : necc sis simuhUor amicitia-, aut cupidus 
rumusculorum, Qui sequitur ista, timebit cana inurmura, inquictus momentis 
omyiibus. A'o?i itu custodiw, nun ita arma cingentia detendunt l'rincipcm, quam 
amor subditorum. Non coges alios ad amorem tui. llunc fidelitus mutua 
parit, hunc sincerus candor, An non aspicis, qua concordia mundus ille ornatissimua 



Sic Farn. et inc. Hcins. infatis Pric. Exc. Voss. imprimis Hcins. Gesn. et ed. 
Bipont. — 278 yec dubie Pal. Med. pr. Ne Jun. pr. l.eid. scc. inc. Heins. ne 
falsns Pric. Lov. Jun. Lcid. Yoss. amicits Pat. — 279 Rumnrisre Vat. pr. currit 
ed. Vicet. — 281 \ecsic Vat. sec. Pal. Med. pr. et qnart. non circumstantia sede- 
cim scripti, Var. LL. e mara;. Parni. nec duo Vat. Pal. Farn. piln vel tcla Reg. 
— 282 tutetur Put. extorquebit Med. quart.— 283 Ihcc allerna Vat. pr. (eterna 
conjiciebat Heins. ««/(jjZcx Moret. sec. g-/ona Med. sec. — 281 (/«o .st Thuan. 
Petav. tert. Med. quart, et sic legebat Heins. qui se Vat. pr. Farn. Lov. 
Jun. pr. Oxon. pr. qnod se aiii magno nuniero, Exc. Gevart. Lucens. sec. 
Voss. Ms. Pulm. Var. LL. e marg. Parm. et Sched. Gud. quod non Tholos. 
j)ulcherrimus ille Med. quart. Put. Moret. pr. iste Pat. iitse deceni alii.— 



NOTiE 

Grcgorius Thaumatur- malc est cxtra legem viventibns ! 



276 Pius'] 
gus : ev(T4^iiap fj.r)Tepa (paffl twv apeTwv 
opdws \4yovTes: Fietatem matrem dicunt 
tirtutum, qui rcctc dicunt. 

277 Clemcntia'] ' Pietate et Justi- 
tia Principcs Uii fiunt.' Seneca pro 
persona Auj.'usti. ' Animum vincere, 
iracundiam cohibere, &c. H«c qui 
faciat, non t-go cuin suinmis viris com- 
paro, sed simillimum Deo judico.' 
Ciccro. 

278 Dubic suspcctus'] Ne indulgeas 
suspicionibus dubiis ; ne credas ca- 
lumniis, &c. Ipsam maleiiicentiara 
sprevere Ca?sar, Augustus, et alii 
magni Principes. 

Falsus amicis] Ne simules te amarc, 
ne decipias aniicos. 
380 Anxivs] ' Dii DeaEque ! quam 



(juod semel nieruerunt semper expec- 
taut.' Petronius. 

282 Amor] ' Amor subditorum, mu- 
rus aheneus.' Id sa^pius usurpabat 
Ludovicus XII. populi pater. 

283 Alterna fides] Amor mutuus et 
fidelitas reciproca. ' Kgo tibi mon- 
strabo amatoriuni, sinc medicameuto, 
sine herba, sine ulliiis veneficae car- 
mine. Si vis amari, ama.' Scneca. 

Simplex gralia] Simplicitas et can- 
dor, qnie couciliant auiorem et gra- 
tiam omnium. 

281 Nonncvidcs] An non vides quo- 
modo niundus ille piiicherrimus yar- 
tes omnes suas contincat, velut qno- 
dam amoris et concordiae vinculo iu« 
ter so conjunctas f 



260 CL. CL.\UDIANI Vllli 

Mundus amore ligat, nec vi counexa per cevum 285 

Conspirant clcmcnta sibi ? quod limite Phoebus 
Contentus medio, contenlus iittore pontus ? 
Et qui perpctuo terras ambitque vchitque, 
Nec pvemat incumbens, oneri nec cesserit aer 1 
Qui terret, plus ipse timet. Sors ista tyrannis 290 

Convenit, Invideant claris, fortesque trucident : 
Muniti vivant gladiis, septique venenis : 

opcribus vivciat sesc, et elementa consentiant secum, non per tempns colUgata inter 
se impttu aliquo ? an non aspicis, qiiod Sol conlentus via media sit, quod mare 
contentum sit littorilms ; et acr (jni cingit et smtenlat semper terras, neque oppri- 
tnat subsidens, neque opprimatur ponderc? Ille qui territut ■dVwfi, ipse magis me- 
tuit : ea propria est Tyrannorum conditio, ut invideant viiis illustribus, occidantque 
generosos ; vivant freti ensibus, et cincli venenis, incolatit lurres dubias, et timidi 



285 ligat duo Vat. Pal. Rott. edd. Vicet. Parm. Junt. Isingr. Pulm. Ald. 
Colin. Gryph. liget viginti duo Codd. Exc. Gevart. Var. LL. e marg. Parm. 
Scalig. Heins. et Gesn. nec non connexa Pat. convexa quatuorVat. Farn. 
Jun. pr. Ambr. sec. inc. Heins. connexa Pal. — 286 Aspire7it Tiiuan. Conspi- 
rent octodecirn alii, Exc. Gevart. Lucens. sec. Var. LL. e niarg. Parm. et ita 
Heins.etGesn. qui limite\ a.t. pr. Farn.Lov. qui Isingr, guo Juu.pr. qwoci viginti 
Codd. Exc. Gcv. Luccns. sec. Sclied. Gud. et Var. LL. e marg. Parm. — 287 
ContemptusMed. tert. portus inc. Heins. pontos\a.t. quart, pontus \elportusYat. 
tert. — 288 perpetuus IMoret. sec. — 289 7iec pre77iat i7icu77ibe7is. cum reAeia ari-yiifi 
Petav. tert. 07nen pro o7ie7-i Tholos. hoi7iinum Vat. quart. et quint. ne cessei-it 
Mazar. — 290'i;)sc Exc. La?ti. fs(e ed. Vicet. <K;nei Pal. Med. pr. sors j^jsa Med. 
quart. — 292 vivunt gladiis duo Vat.Petav. pr. et sec. ni. pr. septique venenis Pe- 
tav. pv.fretique Vat. tert. Med. sec. m. pr. Veta.v. sec. fretiquc vel sepiique Flo- 

NOT.E 

Mundus pulcher7'imus'] Ornatissinjus easque undequaque cingere, sed et 

pulcherrimis operibus, uude a Gne- eas ita sustentare, ut terra in medio 

cis,/cda-|aos dicitur, id est, ornafus. aere velut librata remaneat. Ovi- 

285 Nec li] Elementa inter se con- dius : ' Nec circumtuso pendebat in 
juncta sunt, sed naturaii quodam a- aere tellus, Ponderibus librata suis.' 
moris nexu, nou vi, iion inipetu. 289 O^ieri nec cesserit] Aer non ce- 

286 Phoebus] Quod Sol sese conti- dat, non oppriniatur poudere orbiiun 
neat in Zodiaco seu in mediis limiti- ccelestium. 

l)us Coeli, ut luceat prositque omni- 290 Qui tciref] Salhistius : ' Fieri 

bus. uon potest quenquam a multis metui, 

287 PonfHs] Quodmarecontineatur quin ad eum e multis formido reci- 
littoribus, ceu terminis, quos consti- dat.' 

tuit divina providentia, quos praeter- 292 Scpiique vene7iis] Quod sepi- 

ire non poterit. nientum ! Tyranni se defendunt mu- 

288 A}7ibitquc] Multorum ea est niuntque giadiis, at sunt septi vene- 
opinio, ut existiment aeris molem non nis. Hoc est, si qua vis ingruat, pa- 
tautuin superimpositam esse terris, rata habent veneua, quibus se poenis 



DE IV. CONS. HONOR. 261 

Ancipites liabeant arces, trcpidique minentnr : 

Tu civcni patremque «icras. Tn consnle cnnctis, 

Non tibi : nec tna te nioveant, sed piibHca vota. 295 

In commune jnbcs si quid, censesve tenendum, 

Primus jnssa subi : tunc obscrvantior a^qni 

Fit popnlus, nec lcrre negat, cum viderit ipsum 

Auctorem parere sibi. Componitur orbis 

Regis ad exempbnn : nec sic inflectere sensus 300 



minitentur. Tu vero agas civem ct parenicm. Tti proiide omnilmn, non tibi. Non 
desideria tua taniiunt fe, sed dtsideria populi. Si aliquid imperas pro Rep. aut 
aliquid judicas observandum, tii prior e.vequere impcria tiia. Tunc populus est 
retigiosior ciistos juslitiw, neque rccusat obtemperare, cum animadccrterit ipsuni 
legislalorem ohedire suis legilnis. Mundus regitur ad imitationem Principis; neque 



rent. fultique \e\septique INIorct. pr.^ — 293 Ancifiitcs arccs probat Hcinsiu3,ut 
lil). 1. in pr. Cons. Stilich. 1-12. ' Ancipites rcruni ruituru culniinc la|)sns ;' 
qui etiani Pracipites conjecerat : ut Ovid. Met. i. 97. ' Nondum pnrcipites 
cingcbant oppida fossap.' artcs Med. sec. Jun. pr. m. sec. cd. Vicet. et Var. LL. 
e niarc. Parui. arces Exc. Luccns. sec. aures Moret. scc. Anibr. pr. m. pr. — 
294 geras Put. feras Pric. et Exc. Voss. — 29.5 No7i tibi viginti duo scripti, Exc. 
Lncens. sec. Ald. et Var. LL. e marg. Parm. Nec tibi Reg. niox non tua te Pric. 
Med. quart. Florent. Put. INIazar. netua Med. tert. publicafata Pnt. facta Pric. 
nota pro vota \'ar. LL. ed. Antv. — 290 In commune jubes Exc. Scliott. ubi Gro- 
novius ascripicrat, vid. Dio lib. Lii. p. 559. Justin. iii. 2. censes si quidque 
IMcd. tcrt. si quid ccnscsque Vat. tert. Farn. Kott. Oiscl. censesve Ileg. dno 
Med. Petav. pr. ambo Moret. Leid. pr. duo Oxon. tucndum Ambr. tcrt. Exc. 
Gevart. iinde Heins. conj. censesce jubendum. — -297 Jussa subi primus Put. 
si6j Vat. tert. subi \e] sequi Reg. sic observantiur Pat. Var. LL. ed. Antv. 
cum servantior IVIed. quart. nnde Heins. lcgit conservantiur. — 298 ncgat duo 
Vat. vet.Gyr. Med. tert. Reg. Tluian. lionon. Pat. Ambr. et Petav. pr. Exc. 
J-.ucens. sec. Sched. Gud. vetat qiiatuordecim aiii. tctat vel ncgat Lov. 
Oxon. sec. — 299 Autorem Exc. Lucens. pr. Actorem Vat. tert. Pai. Med. pr. 
Petav. sec. Leid. V^icet. Ald. Var. LL. e marg. Parm. cum punitur Tliuan. 
Petav. sec. — 300 ncc tantum Vat. scc. tantum ncctere Pal. tantum ficctere. 



NOTiE 

eripiant. Sic enses paratos habcnt veni, nt patrcm. Xenoplion : "Apx««"' 

in hostes, venena in semetipsos. ayaQhs ohViv Sta^epei naTphs ayaOov : 

293 Ancipites] Id est, arces ancipi- Bonus princeps non differt a bimo patre. 
tes, pra^ruptas, altas, in qiias descen- Contra scntiebat Casar, de quo Lu- 
dere quis non facilc qucat, nisi in pe- canus : ' Concessa pudet ire via, ci- 
riculum haud dubium se adduccre vemque fatcri.' 

velit. Ovidius : ' Ab ancipiti delap- Cuttsttte cunctis] Impcrator enira 

jus acumine montis :' id est, excelso, eligitur, non ut sibi, sed ut ccteris 

praerupto. provideat, iisque pacem pariat et 

294 Tu civcm] Tu te geras, ut ci- trauquillitatem. 



262 CL. CLAUDIANI VIII. 

Humanos edicta valent, ut vita regentis. 

Mobile mutatur semper cum principe vulgus. 

His tamen elTectis, neu fastidire minores, 

Neu pete praescriptos homini transcendere fmes : 

Inquinat egrcgios adjuncta superbia mores. 305 

JVon tibi tradidimus dociles servire Sabasos ; 

Armeniae dominum non te praefecimus orse ; 

Non damus Assyriam, tenuit quam foemina, gentem. 

Romani, qui cuncta diu rexere, regendi : 

Qui nec Tarquinii fastus, nec jura tulere 310 

Caesaris. Annales veterum delicta loquuntur. 

edicta sic possimt regere nnimos hominum, ut vita regentis regit eos. Populus 
Tnutabilis perpetun mutatur cum Rege. Nihilominus his per/edis rebus, ne velis 
contemnere inferiores, nece velis transgirdi terminos prafixos homini. Arrogantia 
admixta dedecorat indolem eximiam. Non dedimus tihi Snbceos assuetos obedire ; 
non constituimus te Rcgem regionis Armenice ; non tradimus tibi populum Assy- 
rium, quem foemina rexit: gubernandi snnt tibi Romani, <jui gubernav^runt 
omnia diu : qui nec passi sunt superhiam Tarquinii, ncque passi sunt leges Ccesaris. 
Historicc referunt peccata aritiquorum. Dedecus remanebit. Ecquis non in crter- 



Med. pr. no7i pro nec Thuan. — 301 tit vita Petav. pr. Moret. sec. 17110« vita 
duo Vat. Pal. r"arn. Rott. Oisel. Jun. pr. duo Oxou. duo Lcid. Jura Leid. 
pr. Med. quart. vita vel jura Vat. tert. dicla ed. Vicet. vita regentis Exc. 
liffiti et Lucens. sec. ut vita regentis vel quamjura tenentis\a.\. pr. jura Jun. 
— 303 neu dno Vat. Moret. sec. item Oxon. Exr. I.ucens. sec. non inc. Heins. 
Moret. pr. Tliolos. Anibr. sec. nec tres Vat. Pal. Farn. Kott. duo Ambr. Exc. 
Gevart. Voss. ne Pric. Leid. pr. — 304 Ncc duo Vat. Pal. Faru. diio Med. 
Leid. sec. Put. Mazar. Nec te ed. Parm. Ne pete Thuan. Pric. hominis Pat. 
hominum Pal. conscendere Vat. tert. transcurrere Pric. 7nores velfines Put. — 
305 Inquinct Pric. adi7iota Florent. adjecta inc. Heins. — 306 No7i te Oxon. 
duo et Leid. duo. Nec tibi Vat. quint. Thuan. Uunc tibi Mazar. dociles ser- 
vare Moret. sec. dein — 307 nec tc prcefecimus quatuor Vat. Pal. Farn. te non 
Put. noti te reliqui omnes fere, Exc. Lucens. sec. Lov. Ald. — 308 sic Med. 
quart. Put. Mazar. duo Moret. Nec da^nus quatuor Vat. Pal. Farn. Rott. 
Oisel. — 310 non Florent. tenere pro tulere duo Vat. — 311 edicta PaL loqueu' 

NOT/E 

301 Ut viial Pacatus : ' Blandissi- f»«, quod vim omnem et violentiam 

uae jubetur exemplo.' Ceterum mag- superet. Et gravior est servitute 

ni Duces si quid egregium amilitibus contemtus. 

perfici volebant, primi manum operi 306 S^attsos] Populos Arabiae, thure 

admovebant. Sic Germanicus apud divites. 

Tacitum primus cespitem posuit in 308 Assyriarri] Assyria regio est 

tumulo Varianis exstruendo. Asiap, quani Semiramis fcemiua rexit. 

305 Supeibia} Ea enim est ruina 310 Tarquinii] Superbi, quem cum 

virtutnm omnium, et qui altius se tol- filiis cjeceinnt Romanic 

lit, eitius ruit graviore casu. Super- 311 Ccesaris'] Julii Csesarij, quem 

bia dicitur, quasi vnip fiiav, supra occiderunt in ipso Senatu. 



DE IV. CONS. IIONOR. 



2(}3 



ITaeicbunt mariila\ Quis uon pcr sa^cula damnct 

Cacsarca^ portcnta donius ? qucm dira Neronis 

Funcra, quem rupcs Caprcarum tetra latebit, 

Incesto possessa seni ? victura ierelur 315 

Gloria Trajani ; non lam quod Tigride victo 

Nostra triumphati fuerint provincia Parthi, 

nnm condemnct monstra /umllicc Cicsarea ? Ecqiiis non cof^noscet cades critdclcs 
Ncronis / eetinis non cognoscet saxa prohrosa Caprenrum occiipata 'd sene impnris- 
simo/ Laus Trajani munsiira celcbrabitur, non tam, qnia domito Tigride, 1'urthi 



tur Vat. quint. Pal. inc. Heins. Pat. Petav. pr. Ambr. sec. Leid. loquuntur 
septem alii. — 312 Horrehunt Med. tcrt. Oxon. Jnn. I.eid. pr. m. sec. UicrC' 
bunt vel Horrebunt Reg. Oxon. pr. mox damnet Aat. sec. ^Meil. pr. Moret. sec. 
Jun. pr. Oxon. sec. et AM. damnut octo alii. — 313 portenta manus iNIed. tcrt. 
qnem Exc. Lzeli. quam Vicet. — 314 tnnnera coiij. Heins. Vamparutn Oxon. 
sec. tecta A'at. pr. Farn. Aled. sec. m. pr. lattlmnt vel latehnut Vavw. late- 
brce Var. LL. ed. Antv. — 31.) deest \\h; vcrsns In quatuor Vat. trilms iNIed. 
itcni Florent. Piit. Rcir. Thiian. ^NIazar. ^oss. Jnn. pr. diiohus Pctav. 
totidein Leid. et Oxon. nec nou Boiion. Tliolos. Pat. Sloret. sec. Lov. et 
duoh. Amhr. sed in Pctav. |)r. et 'J'hoIos. manii recentiore maririiii ascriptus 
erat. — 31G ntm tam qnod T. r. Pal. Farn. Pric. Oi>el. Exc. Luceiis. pr. tam qid 
ed. Parm. Vicet. et Colin. tandem Vat. tert. tanquam Rott. Jun. pr. pro Ti- 
gride inc. Heins. nec qui cum Var. LL. e marg. Parin. numquum Var. LL. 
ed. Antv. victor Jun. pr. — 317 fiercnt provincia tres Vat. Pal. fuerut Vat. 
tert. Exc. LaHi, Ald. Isingr. fuerant Rott. fnerit Vat. qiiint. Med. quart. 
Pat. Mazar. Exc. Gevart. V^ar. LL. ed. Antv. fuerint quatuordecim alii, Exc. 



NOT.E 



Annales'] Historiae loquuntnr delic- 
ta veterum Imperatorum ; quibus, 
Cum Imperiiini male rexeriiit, sempi- 
terua iuiiretur intamiac macula. In 
hoc diftcriint Annales et Historia^, 
qiiod Annalcs rclerant res gestas pln- 
riiim annorum, sei vato anni ordine : 
Historiie vcro referant res sine hac 
distinctione. 

. 312 Harebunt] Macnla- turpitudi- 
nis ffiterniP, ob male gestuin Impe- 
rium, pravis Iraperatorihus ha?re- 
bimt. 

313 CcEsarecEl Monstra domiis Caj- 
sareae ; quie insignis fiiit variis ftcdis- 
que crinuiiibiis, non solum ob Tibe- 
lium, Caligiilain, Neronein, sed et ob 
fceminas, (]uales fuere infames Juliai, 
filia, neptisque Augusti Casaris. 

Dirafunera] Parricidia infinita pa- 



trata a crudelissimo Ncrone. 

3H Caprcarum] Capreac, parva in- 
sula ad oras Campauia; in Italia, nbi 
Tiherins senex sese omni turpitudi- 
num gencri totum pcrmisit ; iinde 
dicitiir inccstiis senex, qiiia niilla li« 
bido est, nulla impudicitia, (pia noii 
se polluerit spurcissimum illiid por- 
tentiim. 

31G Trajani] Priucipis optimi atqiic 
fortissimi ; cujiis liic prasertim nien- 
tio facta cst, qiiod nonniilli diccrent 
ex ejiis familia Thcodosiiim origincin 
duxisse. 

Tigiide] Tigris, vulgo, Tigil, et Eii- 
phrates, viilgo, Frat, snnt tluvii, qui 
alhuint Armcniani, iNIesopotamiain, 
quae hic denotantur ; ut familiare est 
poetis, per fluvios designare provin- 
cias. 



264 CL. CLAUDIANI VIH. 

Alta qiiod invectus fractis Capitolia Dacis ; 

Qiiam patria; quoO raitis erat. Ne dcsine tales, 

Nate, sequi. Si bella tonant, prius agmina duris 320 

Exerce studiis ; et stevo pra?strue Marti. 

Xon brnma' requies, non hybemacula segnes 

Enervent torpoie manus. Ponenda salubri 

Castra loco : praebenda vigil custodia vallo. 

Discc, ubi denseri cuncos, ubi cornua tendi 325 

jEquius, aut iteruni flecti ; quae montibus aptae, 

Quse campis acies, quae fraudi commoda vallis ; 

etictifuerint dilionis nostrcv ; noii tam quia vectus in Capifulium cxcelsum, Ba- 
cis subactis ; ijnam quia benignus erat in patriam. O Jili, ne cessa imitaritalts 
Principes. Si bella imminent, ussucfac prius catervas disciplince severa; ctque 
prapara oas mihtiiE asperw. Non otium hyemis, non hyherna einoltiunt luxu 
vianus inertts : castra collocanda sunt iu situ stdutari : cxcubice vigilum dcponenda; 
«iint in munitianibus. Edisce, ubi melius sit conglobari cuneos, «6? nieliiis cor- 
nua explicari, vcl rursus sinuari : qni exercitus sint idonei in montibus, qui in 
planitie, quce vatles aptce strategemati, quud iter sit arduum? Si hostis coujU 



Lncens. pr. Scheil. Gnd. et ed. Vicot,— 318 inrjf .'«« Med, tert. inventusV^v. 
LL. ed. Antv. fraclus Bonon. fractis maxinia Codd. pars, Exc. Gevart. 
Lncens. pr. Sihed. Giid. Var. LL. ed, Autv. ed, Parm. et Viccf. in Mss. 
Heins. invenit/rudMm.— 319 nec desine tres Vat. ne desinc q-.iatnordecini a!ii, 
Exc. Gevart. et Lncens. sec— 320 tunant Vat. pr. et qnint, Pal. Farn. Pric. 
Med. pr. Thnan. M.izar. Ald. et ed. Vicet. juvant Jnn. pr. simant Leid, sec. 
canant phirimi Codd. Exc. Lncf^ns. sec. Sched. Gnd. et Var. LL. ed. Antv. 
canant vel tonunt Vat. qiiart, Petav, pr. canunl Hehna-st. Jnn. pust ugmina 
Petav, tert. f/iris Med. sec. divis Oisel.— 321 aut sccvo Med. tert, perstrue 
Vat. pr. Farn. — 324 jugis custudia Ambr. tert, vigil vel jugis Reg, et. Lov. 
gracis vel vigil Oxon. sec. Concordia inc. Heins. bclli pro vallo Jun. pr. — 32.5 
denseri cuneos Livln. et Exc. Lncens. sec. et sic lei,'it Heins, (ini lectorem rc- 
mittit ad notas in Ovid. iii. Fast. densariVat. Pnt. Gesn. diversns cuneus Jim. 
pr. densus erit cuneus triginta alii, Exc. Gevart. Var. LL. ed. Antv. et e 
marg. Parm. — 327 In campis Jmi. ^i: quccfruudi seihcim Codd. Exc. Gevait. 
Lucens. pr. Var, LL. c inarg, Parm, et Ald, accommoda Exc. Lucen.s^pr. 
ed. Vicet. Parin, Isiugr, Gryph, Colin, Raphcl, commoda reliqui omncs, Exc. 

NOT.E 

318 Dacis] Hi popnll erant Dann- cidant. 

bio tinitimi, qnos vicit Trajanns, 325 Cuficos] Cunei snnt catervae 

321 Exerce~\ Disciphna militaris e militum, in cunei formam cougioba- 
Valerio Maximo : ' Pnecipnum decus ta?, 

et stabilimentnm Romaui Imperii,' Cormia] Sunt catervag militnra, in- 

322 Non bruma:] INIilites ne qnideui star cornn flexse atqnc sinnatae, ut 
per hyemem et hyberna a labore ces- hostem facilius circnmveniant, 
sent; ue emolliantur et enervcntur 327 VaUis'] Virgilins: ' Est cnrvo 
otio, sicque in luxuni ct torporem in- anfractu vallis accommoda fraudi.' 



DE IV. CONS. IIONOR. 2C5 

Quae via diflicilis. Fidit si moenibus hostis, 

Tum (ibi murali librctur machina pulsn, 

Saxa rota : prccccp.s arics, protcctaquc portas 330 

Testudo fcriat: ruat eraersura juvcntus 

EfFossi pcr opcrta soli. Si lonjia morctur 

Obsidio ; tum vota cave secura rcmittas, 

dit mtnix, ttinc tibi muchina viln-abilur tormento murali ; contorqiie riipes: 
aries impituosus, et testndo operta concutint portus. Juvenes latentex erumpant 
per cuniculus terrce egestce. Si obsidium longius te retardet ; vide iunc, ne iutus 



Cevart. Var. LL. cil. Anlv. item e niarg. Parni. — 328 Qua ria Vat. pr. Farn. 
l'ut. Mazar. Pat. Anibr. sec. Petav. tert. lit ijua; vel Qua via Lov. sijidit Pal. 
Me 1. |)r. /i(.'«f M('(l. spc. fidis a}. Vicct. — 3:i<J 7'«;« mihi Meil. sec. Jun. pr. 
Oxon. sec. Tunc libi Vat. pr, Karn. Pric. 'l"iman. Morct. pr. Tunc tua Moret. 
.sec. murali Ubrctur dno Vat. /i/Tt/iir ;Hi()(//i Oisel. Petuv. pr. TumtHjimuralis 
Uhralo machina pulsu Sa.varutct Cicsn. — 330 Sii.va rola octodeciui liliri scripti. 
rolat R( g. Var. LL. ed. Antv. rotet Pal. tres Mecl. et qnatuor Vat. profec- 
taqne Petav. tert. inc. Heins. protectaque viginti Codd. Exc. Gevart. Luccns. 
pr. Var. LL. e niarg. Parm. et Ald. pratectaque Vat. tert. Rott. Med. scc, 
Jnn. pr. ed. Parni. et Vicet. pertectaque Var. LL. ed. Antv. projectaque 
Honon. prutectaque ve! projcctaque Reg. portentaqne vcl prtitcctaque Plorent. 
nnde ;)r<i//»H/</(/Me: lcgit Heinsius, qui ascrij^scrat secjq. protectaque I. pratenia- 
que. apnd jNIartial. Spectac. Ep. ii. siniiiiter peccattim : ' Splendida jain tecto 
cesscnl vciia!)ula ferro.' lcjje tcnto. etsi non ignorem Scaligerum ct Scri- 
verium pro vtdgata stare, qiiod venatores domum reversi fasciis iiivolvant 
venabula. — 331 ferict Pal. reseret Tholos, mox ruit Rott, emensuru Vicct. — 
332 effusi Rott. aperta soli Vat. pr, Earn. opaca Var. LL. cd. Autv, — 333 tunc 

NOT^ 

329 ^furali pidsu] ' Tormento mu- co bifurco ad impctendos niuros, di- 
rali,' Virgilius, sen impulsu, qui mu- ccbatur -liics; quod fcriret, moxquc 
ros subniat, atqiie evei tat, retroccdens, Arietis instar, ad ferien- 

330 Ariei'] Est machiiia bellica, e diini majorc impetu concitaretur, 
ligno ferro(iiic compacta, tain porten- Appellatnr testuilo, quod cen viva tes- 
tosiE raagiiitiidinis, iit aliqiiando sex tudo, niodo caput exerat, modo ab- 
hominuin millia eam iniptUerent, Di- scondat. 

citur Aries,(]iiod arietis ins!ar,fronte 232 Effossi] Juvcntus erumpat 

feriat et labcfactet. Alii legunt, sa.ra per cifossos cuniculos, qni sic dicti 

ferat pneceps aries. In nltima obsi- sunt ab animali cuniculo, qiii ege- 

dioiie Constantinopoiis Maclionietcs reudo Iiiimum, ct sibi speciis fodien- 

Othomanus vix frahebat mQnstriim do, videtur docuisse hominem cffo- 

a;reum cum loO bobiis. dere cuniculos, ut hostiiim nuini- 

331 Tcstudo'] Est quoqc.e machina tiouibus iiiipiovi^us adsit ad urbium 
bellica, tabidatis, et crudo corio, ne eversioncm. jMartiaiis : ' Gaudet in 
comburatur, contcxta ; trabemingcn- efFossis habitare cuniculus antris, 
tem funibr.s suspensain habens, quiu JMonstravit tacitas hostibus illc vias.' 
si unco tantuni ferreo muniretur, ad 333 Vota secura] Cavc, ne pcr 
avelleiida saxa,/t(/x dicebatur ; siun- ignavam securitatcm, tua viuceudi 



266 cL. cLAUDiANi vnr. 

Inclusumvo putes. Ptlultis damnosa fuere 

Gaudia : dispci si pcrcunt, somnove soluti. 335 

Saipius incauta) nocuit victoria turba3. 

Neu tihi regificis tentoria larga redundent 

Deliciis, neve iniljelles ad signa raaniplos 

Luxurics armata trahat : neu fiantil>us Austris 

Neu pluviis cedas ; neu defensura calorem 340 

Aurea submoveant rapidos umbracula Soles. 

Inventis utere cibis : solabere partes 

minuas desideria \\ncet\(Vi; et credas cniidusum hosfern. Lcefitia fiiit pcriiiciosa 
wi(i<is Piincipil)us, Milites diasipati, et nppressi vino occiduntitr. Vicloria fre- 
quentius incommodavit exercitibiis itnprudeiiiibus. Neve iabernacula Ina copiosa 
hnpleantnr tibi iUecebris regalibus, neve luxns armatiis diuat catervas inertes ad 
hella : neve remitias te Notis fureutibus, neve imbrihus : ncve vela aurata (estum 
repulsura arceant calores ferventissimos Soiis. Fruere aliinentis repertis : leiiabis 



Ambr. Jun. pr. anibo Moret. — 334 Inclusive Med.tert. InclusumqueY at. sec. 
Favn. Med. pr. ed. Vicet. Inclimimne Yat. qiiart. et qnint. p^ttas Oxoii. pr. — 
335 sorttno perenntque Moiet. pr. somnoque jMed. tert. ed. Vicet. snmnt^que vel 
snmnove Oxon. sec. somnove reliqni niagno iiunitro, Exc. Gevart. Lucens. sec. 
Var. LL. e niarg. Parm. item ed. Antv. et Akl.— 337 Nec iibi Jun. pr. Var. 
LL. ed. Antv. larga Exc. La>ti et Lucens. sec. longa Vat. pr. ed. Vicet. 
redundant Jun. pr.— 338 neve Exc. LfPtl, cl Var. LL. e marg. Parni. non 
Moret. pr. ed. Parm. et Vicet. magistros Med. tirt. ministros decem alii. 
maniplos Moret. pr. inc. Heins. qui ascripserat. vid. de B. Giid. vs. 416. — 
339 <ra/i;f Jun. pr. «fc inc. Heins. ?(£ Moret. sec. Lov. flxtnlilus Austris l,ov. 
Jlatilms Austri Pal. Med. pr. Exc. Luceus. pr.— 340 Ne pluviisne Lov.Moret. 
sec. Jun. pr. Leid. sec. Nec pl.c.nec decem Codd. Var. LL. eil. Antv. ed. 
Parm. ne septeni alii, Exc. Gevart. et ed. Vicet. — 341 rabidos\-Al. qnint. Med. 
sec. Thuan.— 342 utere plurimi Codd. Exc. Liicens. sec.. et Vicet. in Thuan. 

NOT.E 

cupiditas, vigorque obsldcntinm re- non dubitant, eo facilins vincnntur. 

langueat: cave ne ita putesincUisum 339 Luxuries armata'] Nimius ap- 

liostem, ut non possit erumperc. paratus aulicns, quales snnt Pistores, 

Nam per istam stnltam securitatcm, (.'oqui, Pinci rn;v, mensanim asseclze, 

quae initium e>t calamitatis, niilites qni non suiit milites, sed potins luxus 

iiispersi vagantur, laetitia? vinoque armatus, qno castra miniine farcieu- 

indulgent, sicqne facile mactantur. da sunt. 

Nullus enini facilius opprimitur, Neujiantibiis Austris, neu pluviis ce- 

quam qui nihil timet. dasl Id est, ne cedas pluviis Austro- 

33G Incauto!'] Saepe nimia exnl- rum, qui nubili sunt, et plnvii : ne 

tatio, ant niinia fiducia de victoria cedas tempestatibns, quod argumen- 

refereiida nocuit turbae militum im- tum est aniini generosi. 

prudenti ; qnibus, quo magis victo- 341 Vmbracida'] Vela. tapetes auro 

ria certa speratur, eo certior clades texti. 

imminet : qui quo magis de victoria 342 Inventis cibis] Sic Julium CiE- 



DE IV. CONS. IIONOR. 2G7 

<(3Equali sudore tuas. Si collis iniquus, 

Priraus ini : sjlvam si ca^derc provocat usus-, 

Sunita nc pudeat qnenum stravisse bipenni. '345 

Calcatur si pigra palus, tuus ante proiundnm 

Praetcntet sonipes : lliivios tu protere ciirsu 

HGeientes j;lacie; liquidos tu scinde natalu. 

Nuuc eques in medias equitum te consere turmas : 

Nunc pedcs assistas pcdifi : tuin promtius ibunt 350 

Te socio : tum conspicuus gratusque lcrctur 

Sub te teste labor. Dicturum plura pareutem 

tuos milites labore simili. Si mons est arduns, prior ascende. Si qua belli utilitas 
postulat exscinderc sijlvam, ne eruhescas, capta securi, prosternere qucrcum. Sipa- 
lus tarda transitur, equus tuu.s prius explnrcl profunditatcm, txi proscinde currendo 
fiumina astricta pclu, tu seca naudo liqufntiu. Modo tn cqufS, o Wouori, cunjice te 
in densas catervas equitum ; modo tu pedcs ustes ciim peditibus. Hli tunc progrc- 
dientur alacrius,ie comitante : tunc sub tc prccsente, opusnobik eljucundum sustinc- 



wlossa ascripta i. e. uieris. ulare Leitl. pr. Med. scc. Vat. tcrt. Rott. parfis 
Vat. tert. itcm Petav. /jfiKc/A Jim. pr. Med. scc. m. sec. partliis\L-\ paucis 
Reg. — 343 fnos Vat. tert. Oiscl. Mcd. scc. Fctav. tert. tuas Kcg. ruas Oxon. 
sec. — 344 Primus uli Vat. pr. m. pr. provocat cestus Florent. m. pr. Kott. 
Med. sec. Vat. tert.— 34.5 ne i^lurinn Codd. Exc. Gevart. Var. LL. e marg. 
Parm. et ed. Vicet. nec pudeat Petav. tert. «jHcrciisMed. quart. rapuis^e \mbr. 
pr. Exc. Schott.— 347 Pertcntet Vat. pr. Mazar. Farn. Exc. Lucens. pr. 
Tentet equus sonipcs Pric. Exc. Voss. primus pro fluvios ed. Vicet. tum Med. 
sec. Put. inc. Heins. fi(mi tres Vat. Pai. Farn. Pric. Oi^^pl. cursu Ambr. sec. 
ni. pr. Exc. Lieti et Schotti. Vat. diio. cursu vel chith Med. pr.- 348 H«- 
rentes sedecim scripti, Exc. Lucens. pr.Var. LL. e maig. Parm.ed. Vicet. 
Horrentes Jun. pr. Med. sec. Mazar. Hcerentcs vel Horrcntes Kcg. Horgentes 
Vat. tert. Rott. unde Torpentes conjicicbat Heius, liquido Oisei. Vat. tert. 
Uquidas Vat. pr. tum inc. Heins. succinde Thuan. robttu Vat. tcrt. ineatu vel 
naiatu Lov.— 349 conlere Put.— 3.50 txsistas Vat. quini. cquiti Vat. pr. Farn. 
assistas. peditcs tum Juii. pr. tunc duo Vat. Farn. Rott. Floient. duo Mid. P«t. 
Thuan. Petav. sec. protinus Pric. Med. terl. prorntins \dt. tert. protinus vel 
promtius Med. sec— 351 teconspicuus Med. tert. cum Oxon, sec. /unc septcin 

ISOT.^ 

sarcni circa victum adeo indiftcrcn- Virgilius. 

tem fuisse aiunt, ut quondam ab 34.5 Ne pudeat} Sic Cicsar apud 

hospite, condititium oleum pro viridi Lucanuin : ' raptam priinus vibrare 

appositum, aspernantibus ceteris, so- bipennem Ausus, ct acriam ferro 

lum etiam largins dicat appetisse pracidere qucrcuin.' 

Suetonius, ne hospiteni nesiligentiie, 319 Eques] Imperator modoeque.s, 

aut rnsticitatis arguere videretur. modo pedes pugnei, et prinius ag- 

343 jEquali] Nunqiiain promtior grediatur pcricula. Ca^sar in peri- 

adarmamiles, quam ciim Imperator culis, equum suum primus dimitte- 

' opera inter talia primiis Hortatur bat. Suetoniu». 
socios, paribusiiue accingitur arniis.' 



268 cr- cLAUDiANi viir. 

Voce subis : Equidcm, faveant modo Numina coeptis, 

Haec effecta dabo : nec me Iratrique tibique 

Dissimilem populi commissaque regna videbunt. 355 

Sed cur non potius, verbis quae disscris, usu 

Experior ? gelidas certe nunc tendis in Alpes. 

Duc tecum comitem : figant sine nostra tyrannum 

Spicula: pallescat nostro sine barbarus arcu. 

Italiamne feram furiis praidonis acerbi 360 

Subjectam ? patiar Romam servire clienti ? 

Usque adeone puer ? nec me polluta potestas, 

hitur. Honorius respondet voce, patvi Theodosio lociituro phira: F,go certe^ 
modo Dii asjiireiit coimtiis nieis, hcec ostemlam perfecta : et nationes et iniperiiun 
traditum milii non asjiicient me dcgenerantem a te et fratre, At quare non 7nagis 
re ipsa patefitcio qiia^ tsi dicis sermone tiio ? Yadis qiiidem nunc in Alpes fiigidas, 
duc nie sociiim tuum. Permitte, tela nostra coiifodiant Tyrannum : permitte, bar- 
baitis pertimescat arcuin noslrum. An ego Konorius sinam Italiam subditam 
esse fiirori jjjwdonis crudelis '/ An sinatn Roinain famulari clienti suo ? 
An usque udeo sum puer ? Neque inajestas violata movebit me, neque justa 



alii. conspicuo Jiin. pr. prospicuus inc. Heins. perspicuus Ambr. sec. clarusque 
Pnt. Pat. ftretur Anibr. tert. Leid. sec. geretur Vicet. et plurimi Codd. Var. 
LL. e niarg. Parm. — 353 Hic versus manu recenti in margine ascriptus erat ia 
Pefav. pr. subis tredecim Codd. Exc. Gevart. Lucens. pr. ed. Parm. et Vicet. 
aubit Jun. pr. Ambr, sec. Vat. tert. Rott. Oisel. subis vel subitl^ow. faveant 
equidem\av. LL. ed. Autv. — 3.54 fjfi/^i Jnu. pr. iion me Med. sec. Oxon. pr. 
patrique vel tibique Oxon. sec. — 355 demissaque Pric. sacra videbunt Ambr. pr. 
m. — 356 verbis potius Pric. dixeris Med. sec. Anibros. sec. itera Moret. nec 
disseris Var. LL. ed. Antv. — 357 Experiar Oxon. pr. Leid. pr. certe gelidas 
Jun. pr, Crete inc. Heins. mmc certe Pric. mittendus pro nunc tendis Vat. 
pr. Farn, ad Alpes Med. quart. Moret. pr, Ald. — 358 comitem tecuin Pric. 
fugiant Jun. pr. sine nostro Vat. quiut. en nostra Var, LL. ed. Autv. m. 
pr. et hac nostra m. sec. tyranni inc. Heins.- — 359 ictu pro arcu Anibr. 
pr. sclied, Gud. — 3G0 Italiamve Oxon. pr. furtis Oisel. fitrtis vel spoliis 
Moret, pr. iniqui Pric. iniqui vel acerbi Oxon. sec. acerbi vel acervi Oxon. 
pr. Reg.— 3G1 dicati pro clicnti Rott. — 362 iu Jun. pr. ab hoc versu 

NOT.E 

352 Teste'] Quis non niiles sub 360 PrcEdonis'] Arbogastis, homi- 

oculis Imperatoris audacins provocet nis Galli, qui Eugenium armabat in 

pcriculum? Italiam : de utroque supra. 

358 Duc tecum] Sunt qui dicant 3G1 Clienti] Eugenio militi et 

Theodosium contra Eugeniuui, e Granmiatico, cui Romam servire 

Grammatico Tyrannum factum, pro- dedccebat. 

liciscenteni, sibi comitem Honoriuni 382 Usque adeone puer] Generosa 

assuuisisse : qui Eugenius, ut siipra pueri indignatio. Virgilius : * Usque 

diximus, Arbogaste Gallo confide- adeone mori mi.-ierum est ?' 
bat. 



OE IV. CONS. HONOR. 200 

Nec pia cognati tanget vindicta cruoris ? 

Per strages equitare libet. D;i protinns arma. 

Cur aiinos ohicis? pii!rn;\? cnr ur^uor impar? 3G5 

^qualis mihi Pyrrluis erat, cum Perj^ama solus 

Verteret, et patri non degeneraret Achilli. 

.Deniqiic si Princeps castris haerere ncquibo, 

Vel miles vcniam. Delibafiaulcia nati 

Oscuia, miratusque refert : Laudanda petisti : 370 

Sed festinus aiuor. Veniet robustior a^tas : 

Ne propera. Nccdum decimas emensus aristas 

ultio sanguinis affiniuin meoriiTn ! juvat equitare per cadcs: da mihi con- 
tinuo tilii: qunve nbjicis mihi pueritiam? ijuarc rcprehcndnr ut nondum ap- 
tus certamini / l'iirrhus crat aquavus mihi, cuni S(dus dc-frucret arcein Trojce, et 
non degenerarct Achilli patri swn, Demuni si es;o non potcro adharescere castris 
tiiis ut i-'nHi-py).'!, saltem projiciscar iit miles. T\\coi\os\i}s dat hlcuda osculajilio 
Honorio, et admiransdicit: poposcisti, o fili, rein laudahilem ; ast amor tiius ni- 
Tins propcvHS : juventus fortior adveniet. Ne festina, Tii nonduin permensus 



rellqua desunt ad vs.463.~3G3 tangif Oxon. Leid. Lovan. et plurimi Codd. 
tanget Anibr. sec. tangat conj. Heins. — 3G1 eqnitare Ucet\dX. \ir.'Fa.\n. — 
365 Contra annos T\u)\os. — 3G7 .SVer^icrcf Oisel. dedignaret Lov. degcneravit 
Ambr. sec. — 368 castris princcps Ambr. pr. — 371 fcstivus Med. quart. amor 
Exc. Lucens. pr. honor cd. Vicet. himos "S^at. pr. Farn. LL. e marg. Parni. 
venit et tredecim scripti, Exc. Schott. Var, LL. e marii. Pann. vcniet modo for- 
tior Pric. Heins. conj. venit en. — 372 Neu propera O.xon. sec. Afc Petav. tert. 

NOTvE 

Potestasl Majestas Iniperatorum noverca. NoyerccE tamen aliqnando 

violata a barbaris vilibusque liomi- niitiore nomine niatres appcllantur. 

Tiibus, qui Imperatores trucidariint. K.v Addend.] 

363 Cognaii] Valentiniani Impr- 366 /Equalis Pyrrhus] Cum liaec 

ratoris, qni avuuculus crat Hoiiorii, diccrct Honorius, annuin agebat de- 

qula frater Gallaj t>jus matris : quem cimuni e Claudiano, at cx aliis deci- 

Valentinianiim occidit Arbogastes, nuim quartum. 

iit Eugenium ad Iinpcratorium cul- 370 Laudanda] Rem petiisti lau- 

men evebcret, ipse pro hac Impera- dabilcm, o Honori, cuin nie rngas, ut 

toris umljra, mox, ut putabat, rcgna- te diicam ad Alpes coiitra Eugenium 

turns. [Primas Karthii ciiras secuti et Arbogasten. 

diximus Gallam niatrem fiiissc Ho- 371 Festinus] Sed amor ct rernni 

norii, quod quideni a veiitate ab- pulcherrimariiin desidcriiim, quo tla- 

horrere postea comperimus : siqui- gras, prieveiiit annos et robur : ni- 

dem Flaccilla fiiit mater Arca<iii et inis proporas. 

Houorii: at Galla, Valentiniani ii. 372 Ae propera] Ante tempus : 

soror, post Flaccillaj mortcm a The- (TTreSSe fipao4us, feslina lcnle, aiebat 

odosio Imperatorc in matrimonium Augustus Ca,*sar. 
ducta, uoa mater fuit Houoiii, sed 



270 CL. CLAUDIANI VIII. 

Aggrederis metuenda viris. Vestigia magnae 

Indolis agnosco. Fertur Pellaeiis, Eoum 

Qui domuit Porum, cum prospera saepe Philippi 37$ 

Audiret, la^tos intcr Hevisse sodales, 

Nil sibi vincendum patris virtute relinqui. 

Hos video motus. Fas sit promittere patri : 

Tantus eris : nostro ncc debes regiia favori, 

Quae tibi jam NMura dedit. Sic mollibus olim. 880 

Stridula ducturum pratis examina.regem 

Nascentem venerantur apes, et publica mellis 

Jura petunt, traduntque favos, Sic pascua parvus 

Vindicat, et necdum firmatis cornibus audax 

decein annos, suscipi^.vesformiiJurKhts viris ipsis. Animadrerto in te signa egre- 
gi(f natnra:, Pellceus Alexander, qui subegit Porum Eomi, cum audirct.frequcn- 
tius successu?, secundos patris Pliilippi, inter socios gaudcntes dicilur lacrymatus 
esse,qx\Oiifortitudineputrisnihilsibi iinqueretur superunduni. Cernom ie affec- 
tus similes. Liceat parenfi poUiceri sibi id de te. Tantus eris, qiiHntiis Alex- 
aiider, nequc dehes ni>stric felicituti imperium quod natura jam tribuit libi : ita 
uliquando iii pascuis tcneris upes udorant Regem e.rorientem recturum examina 
resonanfia ; ac poscunt ab i'0 commmiem mellis coWigendi pntestatem, ct commit' 
tuni ipsi fuvos: ita parvvs taurus tribuit sibi pruta, et nondum fretus cornibu^ 



Leid. pr. w.mi/j/j» Put. ?iedHm iMed. scc. — 375 PorMw Exc. Lapti. Ptjrrhum e6. 
Vicet. Porlium Ald. pnpulvm Vat. qnint. portum Petav. tert. Var, LL. ed. 
Antv. — 37G iterumjlccisseMed. tert. — 377 patria virtute \eg\l Heina. relinquit 
Vat. tert. — 378 Hoc Mazav. fus est Anibr. tert, Moret. pr. fussi legit Heins. 
Sat sit Ald. permittere Vat. pr.- — 379 Tantus eas Lov. m. pr. regna foveri 
Leid. pr. iii. pr. Var. LL, ed. Antv. m. pr. favori vel foveri Reg. Oxon, pr. 
— 380 nwlibus Reg. — 381 Stimula jMed. qnart. victurum Anibr. pr. partis 
Reg. — 382 Pascentem \nc. Meins. I\\iscentes Moiet. pr. m. pr. Pascentes\a.t. 
quint, viessis pro mellis Vat. quint. — 383 traditque Vat. qnint. tradique con- 
jiciebat Hcins. niox parcus Var, LL. ed, Antv, — 384 Vindicat Reg. Petav. 
sec. Vendicat duo Moret. Exc. Gevart. ncdum Reg^. nondum Ambr, pr. Exc, 

NOTiE 

Aristas] Decem annos, qui desig- indoli tnoe preestantissimac, qua;illn4 

nantur per ajstales et aristas, tibi dedisset, si et fortnna et meus 

374 Pellceus'] Alexandcr, qui in lavor abfuisset. Quasi Honorius 
urbe Pella natiis est : Pella esi nrbs divinitus natus sit ad Imperandum. 
Macedonia». 3S1 Siridula] Examina apum stri- 

375 Poruml Alexander devicit dentia, et bombos suos tdentia, 
Porum Eoum, id est, in India, qua; 382 Apes'] Kecte boniis Pnnceps, 
est in Oriente. "Ecdj, Aurora, unde et divinitas natus ad iinjieiajidum, 
'Eifos, qui perlinet ad Orientem. conipiualur cuni Rege apum : hujtis 

379 Fuvori] Non debes Impe- eniin imperium est prorsus admira- 
jium, Houori, nostrae felicitati, sed bile. > 



DF, IV. CONS. HONOR. 271 

Jam rcgit armentura vitulus. Scd praelia difTcr 385 

In jiivcnem, paticiisquc meum cum Iritre tucre, 

Me bcllantc, locuin. V^os inipacatu> Aiaxcs, 

Vos cclcr Euplnatcs tinicat : sit Niliis ubicpie 

Vestcr, et cmisso quiccpiid Sol imbuit ortn. 

Si patcant Alpes, Iiabcat si causa sccundos 300 

Justior eventus, aderis, partesque reccptas 

Suscipies : animosa tuas ut Gallia leges 

Audiat, et nostros oequus moderciis Hiberos. 

Vixlulis, jitm f^tibernat arinaitum. At differ certamina in Juventutem tiiam, 
ac cerne libens cum fraire 7\.rc;nlio purtes meas, me pugnunfe. Vos Araxcs 
indomitus formidet, vos Eupliratcs rapidus, Nilus sit vester ulnque, ct 
quodcumque Hol spurgit prima luce. Si Alpes aperiantur ; si causu a-quior 
nanciscatur exitum prospcriGrem, tii adccnies, et capesses imperium tibi tradi' 
tiim : ut Gailia ferox obediat legibus tuis, et benignus rcgas Hispanos nostros. 



Voss. Tholos. Tluian. Mcd. tert. — 3S5 rcgit V.at. qiiart. Exc. Lucens. pr. et 
sec. TliiiHn. Vetav. pr. 'Iholos. ISIecl. tcrt. Anibr. tert. V;ir. LL. e m;u jr. P.uni. 
tegit ed. \icet. regut Petav. sec. rcdit V;ir. LL. ed. Autv, in. pr. diffcrs Aid, 
differt oc\o nVn. differ \(.l (/i^tit Reg. INIoret. pr. Pct;iv. tert. — 'i6G fnjuvc- 
nem Amhr. tert. Vat. quart. diio INted. Reg. Thuan. Petav. pr. Exc. Gevart. 
Sclied. Giid. In Venercm vel juvencm Florcut. Mazar, Moret. pr. O^on. sec. 
Petav. tert. In tcmpns vcl In rerem 0.\on. sec— 387 Te bellanle duo \at. Rott. 
Oisel. Lov. Bonon. Tholos, Ambr. pr. Petav. scc. Me Exc. Lati. — 3S8 sic 
Nilus Lov. Piilinan. Jit Silus Bonon. pro ubique IL ius. conj. utriinque vel 
Iberque, ut et versu se(j. ' eteiiierso quicquid Sol amhit ah ortu.' ct ascrip- 
seiat locum 11. in Stilich. vs. 00. — 39:i Suscipicns Rott. Mcd. sec. Vat. tert. 
Suscipias Leid. pr. m. pr. Suscipies Var. LL. ed. Antv. annosa Vat. quint. animose 
Leid. pr. m, sec, et (Jallia Med. scc. — 3y3 vestros Med. quart. ilibernus Var, LL. 



NOT.E 



386 Cum fratre tuere] Cerne, cx- 
pccta cnni fratrc locum, quein teneo 
piignans iii bcHis : seu, locum tuere, id 
est, sustine fortiter personam, quam 
sustineo in i)ellis. 

387 Aruxes] Fhivius, qiii alluit 
Parthos, qui nun(.|uain bene domiti 
sunt, et ideo dicitur impacatiis, pro 
populis ipsis impacatis. 

388 Euphratef] Euphratis accolae 
vos timeant : ]Miphr;itcs alliiit Sy- 
riura, Mesojiotainiam, aliasque re- 
giones. 

Nilus] Vcster *it ubique Nilus ; id 
cst, regioues omues ciuaa Nilus alluit 



in Africa, veslrcp ditioni subjiciantur. 

389 Imbuit] Quicqnid Sol Oriens 
prima luce s|iar!;it, atqiic calcfacit. 

390 Si pateunt Alpes] Si Aipes, 
quas obsederc Eugeiiius et Arbo- 
gastes, milii patcant, ita ut possini 
do illis hosubiis rcportare victoriani ; 
sicquc Dii faveant icquitati meaj 
causae. 

391 rurtcsque receptas] Imperiuio 
Occidentis suscipics. 

392 Animosa] Ferox, iiidoiiiita 
Gailia. 

393 Hibcros] Hispanos nostros o 
qiiibus duxi origiucin. 



272 



CL. CLAUDIAXI VIII. 



Tunc ego securus fati, lastusque laborum 

Disccdam, vobis utriimrjue resentibus axem. 395 

Inteiea Musis, aniraus dum niollior, instes : 

Et qu* inox imitere, le<i;as ; ncc desinat iinquam 

Tecum Graia loqui, tecum Romana vetustas. 

Antiquos evolve duces : assuesce futuras 

Militiai : Latium retro te confer in cevum. 400 

liibertas quaesita placet? mirabere Brutum. 

Perfidiam damnas ? Meti satiabcre poenis. 

Tttnc ego non curans fatum, et gaudens operibits ineis ahiho, vohis gubernantibtts 
orbem geminuni. Interim studeas iMusis, dum animus est tenerior, et legas facta 
quce mox po^sis cpmulaii : et antiquitas Graca nnn cesset colloqui tecum, nec cesset 
Romana. Perlege ditctorcs priscns : assuesce bellis futuris. Repete sttperius s<xcU' 
la Latia. An libertas parta jucttnda est tibi? Admiraberis Brutuin. A71 coji- 
demnas proditio7iem? Sattiraberis supplicio Metii SitHcfn. Nimia severitasest 



cd. Antv. — 394 lenisque Ambr. pr. Sched. Giid. — 395 oc6«n Med. sec. — 396 «f 
moUior \ at. quiiit. instat Piic. Med. qnart. Pat. Aid. instet Kapliel. etal. inslet 
et Eniend. instutheid. \)r.insta\iit. sec. insta \e\ instet Med. %ec. — 397 imi- 
tanda Vat. pr. r arn. legas Vat. sec. diio ?.Ied. Aiiibr. pr. legat viginti alii, nt 
et Exc. Gevart. Liicens. sec. Var. LL. e niarg. Parni. iteni ed. Antv. legas 
vel legat Meii. quart, non desinat Pat. — 400 Latitin Vat. pr. vero inc. Heins. — 
401 decet Med. qiiart. mirabile Oisel. — 402 damnes Med. qnart. Tholos. Oxon. 
pr. Lov. 111. sf c. Var. LL. ed. Antv. dainnans Mazar. Mtttii Med. sec. Mitti 
Moret. sec. 3Ietii Mazar. viitis Reg. Menti Med. quart. Metlii Pnt. Tiiuan. 

NOTtE 

394 Securus'] Non curans anipliiis 
fata reruni liumanarnm. 

Lcetusque laborum] Virgilius : ' Nec 
veterum memiiii iaetorve malorum.' 

395 Disccdam'] Abibo, et ad Co&luni 
ascendam. 

Utrumque n.rf/n] Utrumque Iin- 
perium, Orientis scilicet et Occi- 
dentis. 

397 Legasl Facta Heroum monn- 
raentis INIusarnm consecrata evolvas, 
et ea tibi proponas ad imitaiidum. 
Legas libros in quibiis te velut in 
speculo inspicias, &c. 

398 Tecum Gruiu] Antiquitas Gr»- 
corum et Romanorum tecum collo- 
quatur assiilne ; lioc est, legas per- 
petuo Historias veteres Graeco- 
sum et Romanorum. Inde enim 
bonoram virtutes, improborum vi- 
tia cosnosces : et vitas humauaj va- 



rias mntationes, rerumque in ea con- 
versiones. Talis Carolns Magnus erat, 
de quo Saxo : ' Coenanti lector reci- 
tans non deftiit unqiiam, perque vices 
aliqiiod audlvit acroama. Res anti- 
quorum gcstas, Regumque prioruiu, 
ipse legi sibimet fecerat assidue.' 

399 Duccs] Facta Ducum antiquo- 
rnm lege. 

400 Retro] Confer te retrocedens 
in superiora sa^cula Latii, sen Italia?. 

401 Brutum] Lurius Junius Bru- 
tus, a stiiltitia, qiiam Tarquinii metu 
simulabat, sic dictus ; expulsis ob vi- 
olatam Lucretiam Tarquiniis, liber- 
tatem populo Romano peperit: Iiunc 
fato fuiictuin matres, ut pudicitiae 
nuiliebris ultorein, per annum inte- 
grinii deflevcrunt. 

402 Meti] Vjdc v. 254. infra de 
bdlo Giklouico. 



DF, IV. CONS. IIONOR. 273 

Triste rip:or nimius ? Tcrquati despuc morcs. 

Mors impcnsa bonura? Dccios vcncrare rucntcs. 

Vcl solus quiil fortis a2,at, tc pontc solnto 405 

Oppositus Cocles, Muci te Uamma cloccbit. 

Quid mora pcrfriugat, Fabius : quid rcbus in artis 

qiiul fijsft? 7 Condcmna asfierUatem Torquati. Mors donnta patriac cst quid 
pidchnim I Colc Dccios se dcvoventes. Horatius Coclcs ahnipto ponte ostendet 
iibi qnid vir generosus faciat etiam solus, ignis Blucii ostcnelet tibi ideni. Fabius 



nec tu Leid. pr. Mct/. Florent. Med. sec. dno Petav. inc. Heiiis. Bonon. 
Leid. sec. 3Ieti et cnicnd. victi Lov. 3Ieti vel ncc tu Vat. tert. Mellti vel 
merdi 0\on. scc. — 403 ri^'or vivus Ambr. tert. ni. pr. despue l*al. Pric. Tlman. 
iVIed. tert. m. pr. respiceXi\t. qnint. despice deceni alii. dcspice\e\ despueVnt. 
quart. dr.o Oxon. dlspice niars. Oxon. scnsus pro mores inc. Hcins. — 404 bo- 
wis Pal.— 405 C7 soZms iMed. quart. FJr ao?«5 q«i niarg. Isingr. quifortis Rott. 
Exc. Voss. ugas Var. LL. ed. Antv. — 408 juvenum pro Muci Med. tert. — 
407 pcrf.ciat Exc. L-JRli. projiciat Vat. tert. Florent. JNIed. sec. perfrin}>:at un- 
decini scripti, Ms. Isingr. Ald. et Exc. Gevart. ;);v:/VJH,i,'-f(< duo Petav. inc. 
Heins. perstrinsit V'at. pr. perstringat Pal. Farn. Pat. duo Bled. Anibr. pr, 
Sched. Gu<l. ^'ar. LL. ed. Antv. prostringat Tiioios. perfringat vel profidat 
Pric. perstiingat vel perfringat Tiiuan.— 408 agat Vat. faec. ostc7idit Moret. 



NOT/E 

403 Triste rigor] Virgilius : ' Triste rideretur, qnod claudicaret : ' Per 
lupus stabulis.' Id est, negotiuni est omnes,' inqiiit, ' gradus admoneor tri- 
triste. . uniplii niei.' 

Torqua/i] Titus INIanliusTorquatus 3Iuci] Mncius in castra ejusdeni 

filium, (tsi ab hoste provocatuni, etsi Porsenna; solus intravit, ut Regem 

eo occi-o victorcm, tamen quia con- occidcret: sed eluso circa purpura- 

tra edietum pugnaverat, virgis ca3- tum ictu, injccta in loculum dextera 

suni securi percuti jussit. sponte eani exnssit, quasi |>a>nam a 

404 Decios] Et patrem et filium, manu exigerct, quod purpiiratum 
et uepotcm, qui se pro salnte patria^. pro Tarquinio occidisset. Quo pro- 
devoverunt, in bellis Latino, Hetrus- digio territus Porscnna, et eum et 
co, etTareutino. Kumanos libtros esse jussit. Hinc 

406 Coc/es] Horatius Cocles, cum Mucius dictus iS'crcro/a, quod pro dex- 

Porsenna Kex Hetruscorum Tarqui- tera uteretur (XKata, hoc est, sinistra 

nios restituerc tentaret, solus, cete- manu. 

ris fugientibus, totam exercitus He- 407 rubius] Fabius Maximus Dic- 

trusci molenisustinuitjdumpoussub- tator, cuni vidcret eos onnies qui 

licius, q\iem defeudebat, abrumpe- contra Aunibaleni pugnarent, supe- 

retur : quo abrupto, ipse iu Tiberim, ratos esse, novam invenit rationcni 

ut erat aruiatus, iusiliit, et feuiore vincendi, non pngnando; sicque sem- 

vulnerato, amissoque oculo, ad suos per, ' Cunctando restituit rem ' Ro- 

tamen tranavit : iude ob amissum uianam ; copiis scilicet hostilibus, 

oculum CocUtis nomeu gloriosum nia- mole sua ruentil)us. Inde Fabius 

navit. Cumque a nonnullis post ir- Cunctator appellatus est. 

Delph. et Var. Clas. Claud. S 



Ji74 CL. CLAUDIANI VIII. 

Diix gerat, ostendat Gallorura strage Camillus. 

Discitur hinc nullos meritis obsistere casus: 

Prorogat asternam feritas tibi Punica famam, 410 

Regule : successus superant adversa Catonis. 

Discitur hinc, quantum paupertas sobria possit : 

Pauper crat Curins, Reges cnm vinceret armis : 

Paupev Fabricius, Pyrrhi cum sperneret aurura. 

Sordida Serranus flexit Dictator aratra : 415 

Lustratae lictorc casae, fascesque salignis 

patefaciat quid cmictatio pervumpaf, et Camillus clade Gallorum, quid Dux faciat 
infortuna adrersa. Hinc coo-nostitur nullam Fortunam resistere virtuti. O Re- 
gule, crudelilas Cartliaginiensis perpetuat tibi gloriam sempitemam. lufelicitas 
Catonis vincit felicitntem omneni. Ilinc cognoscitur quantum paupertas moderata 
valeat: Curius erat pauper, cum superaret Reges vi armorum. Fab ricius er?it 
■pauper, cum contemneret aurum Pyrrhi. Serranus Dictator rexit aratrum vile. 
Tugurium hiijus cohonestatim est lictoribus, etfasces alligati suut/ori6KS ligneis. 



sec. ostendet quatuor alii. osteniat Moret. pr. ceede pro sfrageTlman. — 409 hinc 
Med. tert. huic Rott. hic ^NIazar. mentis pro meritis Reg. — 410 hic et dno se- 
<]uentes versii? desunt in Med. quart. Porrigat Med. tert. ceternum jMoret. 
sec. — 411 superant Reir. suptrant vel superans Oxon, pr. — 412 hinc Leid. pr. 
Moret. sec. duo Oxon. Var. LL. ed. Antv. hic Pat. et Ald. in octodecim alii, 
Exc. Lucens. pr. ed. Parm. et Vicet. vid. Castal. in Rutil. p. 53. 54. [Lib. i. 
46.] poscit Vat. tert. Rott. Florent. INIazar. possit septenj alii. prosit conj. 
Heius. — 413 cum reges vinperet Med. quart. Exc. Voss. Ald. reges vicerat Var. 
LL. ed. Antv. regem Moret. pr. — 414 Hic verstis in Moret. pr. margini est 
ascriptus.- — 41.5 Dictutor Serranus Jiexit Vat. quint. Dictator Jiexit Serranus 
Med. tertvOxoD. pr. Leid. sec. Exc. Lucens. pr. vertit Diclalor Ambr. pr. — 
41G facts pro cascc Morct. pr. m. pr. silignis Moret. sec. — 417 affixit vet. Gyr. 

NOT/E 

408 CamiHus] Hic Bictator Gallos, guUis arte Xantippi Lacedaemonii 
Romadirepta, Capitolium obsidentes, captus, nioxque de pernuilandis cap- 
et e pacto, pendendo auro intentos, tivis Romam missus,conditionemdis- 
uil taIeopiuantes,oppressisse dicitur. suasit, rejectisque a se conjiige et li- 
Unde dictus est alter Romulus, al- beris, Cartliaginem, ut promiserat, 
terque urbis conditor. Negat a Gal- rediit, ubi in arcam ligneam con- 
lisaurum extortum esse, et docte pro- jectus clavis introrsum adactis, vigi- 
bat Gosselinus noster, in Historia ve- liis ac dolore extinctus est. ' Regu- 
teruni Gallorum. Cap. 40. lus toto corpore cruces patitur.' Ter- 

409 Discitur hi)ic] E rebus gestis tullianus. 

veterum Heroum cognoscitur niliil Adversa Catonis] Catonis adversi- 

esse quod virtuti possit resistere. tates Heroica constantia toleratae, 

' Invia virtuti nullaest via.' pra?ferendae sunt prosperis aliorum 

410 Punica] Feritas Carthaginien- successibus. 

sium, qui dicti sunt Poini, a Phoeui- 413 Curins, Fabricius, Serranus] De 

cia regione Asia?, unde orti sunt ; et his omnibus Ub. i. in Ruf. v. 200. et 

hiuc Funicus. seqq. 

411 Regule] Marcus Attilius Re- 



DF, IV. CONS. IIONOR. 



275 



Postibus affixi : collectae Consule raesses, 
Et sulcata diu traheato rura colono. 

Haec gcnitor pra^ccpta dabat: vcbit ille carinaj 
Longa?vu.s nctor, variis quem sa^pc proccllis 420 

Exploravit hycms, ponto jam fessus et annis 
iEquoreas alni nato conuncndat habenas, 
Et casus artcsque docet, quo dextra regatur 
Sidere, quo Huctns possint moderamine falli : 
Quae nota nimborum: qua? fraus infida sereni : 425 



Frtiges dccerptic sunt a Cojisule, ct as^ri urdti siint diu ab agricola traheato. Pa' 
ter Theodosius (/<j/)«^ Iicpc dncumenta Honoiio : sicut senex ille navis gnhernator, 
quem tempcstas cxercuit frcqiienter turhinihus dircrsi^, fatigatnsjam 7nari et cctate, 
tradit fHiu swo •j;uhernnculum marinum nnvis, ct mnnstral ipsi artem et eventus ; 
(fuibus astris fclix puppis dirigatur, quo regiminc undce qucant cludi : quw sint 
signa tempestutum imminentium : quam incerta sit species serenitatis : quid Sul 



afflixi Bonon. collccti Var. LL. ed. Antv. — 119 velut ante Oisel. — 420 doctor 
Med. tert. sava vel scrpe Oxon. sec. — 421 ciim /tssas duo Vat. Tholos. j<j»i 
vel cum Rez. Petav. pr. confessus Yoss. forte pro confectm. annis Exc. 
Laeti. anno 3Ied. fert. Austro Med. sec. armis vd. Vicet. jh finn/s Thuan. 
— 422 olim pvo alni Vat. tert. Rott. Oisel. Ambr. pr. Med. scc. Flo- 
rent. ni. pr. .Sched. Gud. harenas Vat. tert. — 423 caussas conj. Heinsius 
artemque JNled. quart. Ueva regatur Rott. — 424 possint Jluclus duo Vat. Petav. 
pr. Lov. Jluctus possint Vat. tjnart. Exc. Laeti. possit codd. tres et viginti, 
iteni Exc. Voss. Exc. Lucens. pr. Oxon. duo. Leid. ed. Parm. et Vicet. — 
-125 tnemhrorim \^t. tctt. serenis c<l. l^dim. et Vicel,— 427 Discolor\a.t. pr. 



NOT^ 



418 Trabeato} Veste Consnlari in- 
duto. 

419 Hle] Usurpatur a Poijtis cm- 
phaticws ad ornatum. Virgilius : 
' Pocnoruni qnalis in arvisSaucius ille 
Lco,' <Slo. (eterum navis et resp. 
5a'pius siniul comparantur. 

420 Procellis] Procella est vis ven- 
ti cum pluvia, et in niari potius quam 
in terra. Sic dicitnr quod omDia 
procellat, agitet, concutiat. Tem- 
pestas vero e.st Coeli quivis status tnr- 
bidus, sed utrnmque saepius coufun- 
diUir. 

421 Hijems] Tenipestas, ajrh rov 
vtiv, plueie. Virgilius : * Emissamque 
hyememsentil Neptnnus,' &c. id est, 
tenipestatcm. Vide hb. de iii. Cons. 



Hon. vs. 9". 

422 Alni] Navis ex arbore ahio 
facta : ponitur cansa, scihcet mate- 
ria, pro etfectu. 

423 Arte.i'] Scientiam regendae 
navis. 

Dcxtra] Dexter, dextcra, vel dex- 
tra, usurpantur pro eo quod est fe- 
lix, et quod successns habet prospe- 
ros. 

424 Falli] Qua rationo, qua provi- 
dae nientis sagacitate fluctus ehidi 
possint,ne supervenientes nautas na- 
venique opprimant : iioc enim a gu- 
beriiatoribus providendum est. 

425 Qua-fraus] Quani serenitas oTj- 
noxia sit nuitationi dolosae ac fraudu- 
lentae. 



276 CL. CLAUDIANI VIII. 

Quid Sol occiduus prodat : qiio sar.cia vento 

Decolor iratos attollat Cynthia vultus. 

Aspice nunc, quacumque raicas, seu circr.lus Austri, 

Maane parens, seu te gelidi meruere Triones ; 

Aspice : completur votum. Jam natus adaequat 430 

Te meritis, et, quod magis est optabile, viucit, 

Subnixus Stiliclione tuo; quem iVatribus ipse 

Discedens clypeum deTensoremque dedisti. 

Occidens des>gnet : quo ofTensa venfo Lunn sulrubens crigat faciein avdentem: 
O Tlieodosi. pflfe»' «'/(g^cns Honorii, vide nunc, uliicumque ejfulgeas, sea circulus 
Noti teneat te, sen Triones frigidi meriti sunt te liabere : vide, desiderium tuiiin 
impletur. Jamjilius tiius cequiparat te virtute siia, et, quod tnagis e.rpetendum 
est, superat v^fretus Siilichone tuo, quem tu ipse moriens commisisti duobiis fra- 



Farn. Mazav. Anihr. pr. Lov. 'm. sec. Heinsius ascripserat, Discolor'] i. e. 
rubens. aurat os An^hr. tert. injiatos coiijecerat Heins. attolUt Tboios. — 42S Ad- 
spice vel Auspice ^Moret. pr. quocumque Vat. pr. Pal. duo Meil. quodcumque 
Vat. tert. Rott. ceu circulus Med. tert. — -129 seu te gelidi Vat. pr. Pal. Med. 
pr. geminiMed. qiiart. Austri Magne parens gelidi seu te meruercTriones A\(\. 
et Colin. — 430 Complelnm IMed.quart. nam Petav. tert. Tholos. — 432 Deest 
hic vcrsus in onmibus Vaticanis, quatuor Med. tribus Petav. totidem Anibr. 
nec non in Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Floreiit. Put. Reg. Thnan. IMazar. 
Bonon. Tholos. Pat. Lov. Oxon. pr. Moret. sec. duob. Leid. inc. Heins. Exc. 
Gevart. et Lucens. pr. Ald. ed. Parni. et Vicet. iteni Var. LL. ed. Autv. — 

NOT^ 

426 Quid Sol occiduus] Nam e Sole 429 Gelidi Trio7ies'] Supra in iii. 
Occidente signa, vel serenitatis, vel Cons. Hon. vs. 170. 
tempestatum colliguntur. 431 Vincit'] Pergrata est parenti- 

Saucia] Olfensa Luna, rubens, san- bus victoria filiorura, etianisi ab iis 

giiinoienta, qiiasi vuhierata fuisset. virtute vincantiir. Sed a Theodosio, 

427 Dtcolor] Luna nihil habens so- qnicquid Claudianus dicat, degenera- 
liti coloris. vitHonoriiis. 

Iratos] Faciem ardentem, accen- 432 Tuo] Stilichone tuo, id est, 

sain, et irato similem. tibi caro, tibi probato, quem solnm 

Cynthia] Luna, sic dicta a Cyntho, tutorem dedisti duobus fratribas. 

monte Deli, ubi eain Latona peperit. Unde Stilicho arripuit occasionem 

428 3Iicas] Instar sideris aliciijus, opprimendi Riifini, qui se Arcadii 
in quod inutatus sis, instar Julii Cae- tntorem relictnm esse jactabat. 
saris. 433 Clypeum] Firinum columen ac 

Seu circidus Austri, Sfc.] Sen in praesidium. 

tractu Aiistrali vel Meridiano ; seu Dtfemorem] Tiitorem : ' Nam,' e 

iu tractu Septemtrionali sedem con- Servio Sulpitio, 'tutela est potestas in 

stitueris. capite libero ad tuendum eum, qui 

Austri] Seu Noti, qni ventns est per setatem se defendere nequit.' 
flans a Meridie. 



DE IV, CONS. HONOR. 277 

Pro nobi.s nihil illc initi, nulliunque recusat 

Discrinion tcntaro sui : non dura viarum, 435 

Non inccrta maris. Libya^ squalcntis arcnas 

Audebit superare pedes, madidaque cadeute 

Plciade Ga^ulas intrat)it navita Syrtcs, 

Hunc tanicn inprimis populos levitate feroces, 

Et Rhenum pacare jubes, Volat ille citatis 440 

Vectus eqiiis, nuUaquc latns stipante caterva, 

Aspera nnbiieras qua RhaHia porriiiit Alpes, 

Pergit, ethostilcs (tanta est fiducia) ripas 

Incomitatus adit : totnm propgrare per amnem 

tribus, iit piwesidiiim ac tiitorcm. Ille Stiliclio niliil rcnuit per/erre pro nobis, et 
jiuUum experiri pcriculum capitis s/u; non rcmiit c\\i(i\'n\ (isperitntcm itinerum, 
non inconstantium muris. Illc pedes andcbit trajictre arenas Libya- desertce, ct 
VHuia ingredietw Si/rlcs Gtctiilas Pleiadc liumida Occidcntc. Imperus tamen prius 
illum sedare gentcs/eras, ct placarc Ultenum. Ille invcctus eijuis r.locissimis erotal, 
et nullo e.rcrcitu tegente latiis, it, (]ua ttlmtia saxosa e.rtendit Alpcs a'i:rius,et intrut 
incomitatus littora hostilia, ianta cst confidcnfia ! Cernercs Reges trepidos dcmisso 



434 vnliis Moiet. sec. nil IVIccl. sec. ipse Vat. qiiavt. et f|iii»t. Petav. pr. Mo- 
let. pr. et Tiiolos. — 43G incerta magis. Mccl. tert. Libyesque cuhntis IMcd. cpiart, 
i/7)i/t'S n/vn^-.v Vav. LL. ed. Aiitv. — 437 Audcbis P.il. iMeil. pr. serrare Meci, 
tert. cudentem Tliiian. — 438 Syrtibus undus omnes Vat. Pal. Farn. Pric-. Rott. 
Oiscl. Lcid. sec. et Gcsn. nnrita Syrtes Pctav. scc. et pr. ni. sec. ]\Ie<l. tert, 
Raphel. Yar. LL. ed. Aiitv. navita Syrtes vel Syrtibus undus Reg. Oxoii. sec, 
— 439 AVc- tumtn inc. Heins. Hunc igifur primum vcl Ilunc tamen in primis 
Oxon. sec. /f»ii7V /VrotTS quatnor Valt. Farn. Pric. Rott. lcritatc/eroces Leu]. 
pr. pacare /crocesMed. \)r. — 4!0 rcgnum pacarc Mcd. tcrt. Rcij. a ni. pr. Ox- 
on. pr. etLcid. pr. Reihnum Tliolos. placare diio Vatt. Petav. pr. Moret. pr. 
Anibr. sec. Leid. sec. Exc. Gcvart. pacarc Vat. sec. Pal. peccare Var. LL. ed, 
Antv. — 141 Vectus aquis Xat. tert. Rott. Med. sec. corona INIed. tert. — 
444 amncni vel annum Florent. amnem vcl agmen Oxon. scc. IMed. qnart. ad 
tirnianduni rii amnem Heins. ascripserat locnni ex Lib. i. Cons. Stilicli. 206, 
ubi siniiliter de Regibns ait, ' truusvecti lintribus ainneni.' — 44j humili lU- 

NOIVE 

435 Dura viaruni} Dnras et aspe- vigare, qnod ortn siio tempns naviga- 
ras vias. Hellenisnuis. Sic est, in- tionis iudicent : diciintur et IVrg-i/i**, 
certamaris, id est, iiicertum dubiuni- c|iiod vcre oriautnr. 

qiie mare, scu dubios ct incertos at- Gatulas] GaUulia regio est Li- 

que inconstantes maris casus. bytK : liic ponitur pro Liiiya, ad 

436 Squalcntis] Libya, ob niiuios ad qiiain suut illa? Syrtes nantis for- 
Solis calores, partini sterilis, areuosa, luidandie. Dc his siipra. 
sqnalida,deserta. -I-IO Rhenum pacare] Placare Ger- 

438 Pleiadc] Pleiades sunt septem maniic j^opulos Rheni accolas, pace 

stellee in signo Taiiri coclestis, quaj composita. 

occasn suo pluvias et tempestates im- 442 Rhatia] Regio est Alpibns vi- 

portant. Picuntur oiri» roi; irAe?»', na- ciua, Rhaetis subjetta,a«jr Grisons. 



278 CL. CLAUDIANI VIII. 

Attonitos hiimili Rcges ccrvice videres. 443 

Ante ducem nostrum flavam sparsere Sygambri 
Caesariem, pavidoque orantcs murmure Franci 
Procubuere solo. Juratur Honorius absens, 
Iraploratque tuum supplex Alamannia noraen. 
Bastarnae venere truces ; venit accola sylvee 450 

Bructerus Hercyniae : latisque paludibus exit 
Cymbrus, et ingentes Albin liquere Cherusci. 

mpUe accelerare pcr omnem fluvium. Sycambri effmlerunt crines flarentes coram 
. Ductore nostro, ct Gnlli suppUcantes sitsurro timiilo, prostrati sunt liumi. Juratur 
in nomen Honorii absentis,et Alamannia kumilis inrocat nomcntuum. Bastarnie 
immitesadvcnerunt : Bructeri accolce sylra Hercynice advenerunt, et Cimbri egre- 
diuntur e paludibus immensis, ac Cherusci proceri deseruire Albin. Ille Stilicho 



ges Exc. Voss. Tluian. Reges liumili noveni alii. — 446 restrum Var. LL. ed- 
Antv. Jlavi Pric. fudere Ambr. pr. iuc. Heins. Sclied. Gnd. Sygambri Vat- 
qiiart. Exc. Lncens. sec. Sicambr i ScUe.d. Gud. — 447 pavidamque Vctfiy. sec. 
puvidoque vel tumidoque numine inc. Heins. errantes Pric. Franci velfracti 
Petav. pr. fracti Leid. a m. s. — 448 miratur niarg. Isingr. — 449 suum Vat. pr. 
et quart. Farn. Petav. pr. simplex Pat. Pat. Alamania Vat. pr. Pai. Med. 
tert. Exc. Lucens. sec. Alemannia quatnor Vat. Fain. Rott. Oisel. pro no- 
men Heins. conj. numen. — 450 BalterncB Vat. sec. Basturni INIed. tert. Bus- 
terncB Lov. Basiurna: Keg. Oxon. pr. Leid. pr. Basternce trts Vat. Pal. Rott. 
Pric. Brtsfarn* Vat. pr. F'arn. ]Med. quart. Bonon. Tholos. Moret. sec. inc. 
Heins. duo Petav. tres Ainbr. Exc. Gevart. Lucens. sec. et ed. Parm. mo- 
vere Med. tert. duces Petav. tert. ed. Parm. et Vicet. item Var. LL. ed. 
Antv. truces vel duces Vat. sec. uccola Exc. Laeti. incola Vat. pr. Farn. — 
451 Buterus Florent. Bruteus Med. quart. Brutenus Vat. pr. Fam, Brutlie- 
ms Petav. pr. Moret. pr. Leid. stc. Busterus ed. Vicet. Brusterus ed. Parni. 
Bructurus junt. Brutterus E\c. Lucens. pr. Bruterus vigiuti alii, Lovan. et 
Exc. Gevart. Bustcrus \e\ Bnrferus jNIazar. Hercynice Eyic. Laet. Erteni<B\at. 
sec. Arceni<e Vat. tert. latusque Tliolos. — 452 Cimbrus omnes Vatt. Pah 

NOT.E 

445 Attonitosl Trepidos, obstnpe- rori sunt orbi terrarnm universo. 
factos, faraa, celeritate, audacia tanti 448 Juratur] Jurare in nomen, in 

Ducis. verba, in salutem Principis, solitum 

^16 Sygambri]Ve\ Sycambri.Vopw- erat Romanis. Jurare etiam, est 

li ad Rhenum : sparsere Ctesariem, id praestare atqiie obstringere fidem sa- 

est, sparsis crinibus supplicavere, cramento. 

vel sparsis crinibus, qnos pro more 450 Bastarnce] Vel Bastemce. Popu- 

gentis, nodo constringere solent, tes- li versus Scythiam, iiqiie fortissimi- 
tati sunt se, deposito more patriie, 451 Bructerus] Bructeri populi fe- 

servire velle Romanis moribiis. rocissimi juxta sylvam Hercyniam, 

447 Pavido murmure] Siisurro timi- versus eani regionem qu« nunc dici- 

do, et verba premente atque impe- tur Boiohaemia. 
diente. 432 Cymbrus] Cimbri erant Dani 

Franci] Si tales extitere Franci, hodierni, ei Holsatii populi : nonnuUi 

quod niinime reor, longealii sunt siib et hoc nomine Zelaudos continebant, 

Ludovico Magno, cujusauspiciis ter- ubi tot paludcs. 



l)K IV. CONS. HONOR. 



:>79 



Accipit illc preces varias, tardcque roEfatus 

Annuit ; et magno pacem pro munere donat. 

Nobilitant ^etercs Germanica foedera Drusos, 455 

Marte sed ancipiti, sed multis cladibus emta. 

Quis victum meniinit sola lormidine Rhenum ? 

Quod longis alii bellis potuere mercri, 

Hoc tibi dat Stilichonis iter. Post otia Galli 

Limitis, hortaris Graias iulcire ruinas : 4G0 



recipit supplicationes divcrsas, ct exoratus sero concedit pctita, datque paccm vclut 
donum ingcns. I'ax Germanica celebrat Drusos antitiuos, scd quccsitn hcllo duhw, 
et stragibus multis. Quis vero rccordatur lilunuin subactum cs.^e timorc solo f 
Pro/ectio Stilichonis dat tibi, o Honori, quod Uiires ceteri valuerunt parare prci- 
Uis longis. Post pacem redilitam iii Jinibus Giilliw, exhorturis Sliliclioiicm 



Piic. Rott. Oispl. Cimber Reg. ni. pr. Oxoii. pr. Exc. T.ucens. sec. Aljm Vat. 
pr. Farn. Albi \iU. tert. Albin octo ulii, itein Var. LL. e nuirj;. Parm. C't- 
rochi Vat. pr. Karn. Chcruhi l'ric. Cherunti Rolt. 1'lorent. i'h(ruchi PaJ. 
tres Vatt. totiilem JNIed. Moret. pr. Cheruci od. 1'aiin. Ceruchi (leccm alii, 
Exc. Lucens. pr. ed. Vicet. Cheiunti Vat. tert. Chcrusci llxc. Lati. Ccruschi 
vel Cheruchi tres Ambr. Tliolos. — 4o3 tardeipie Exc. L;i'li. tardrnue vel iandcm- 
que Keg. LeiJ. pr. — 456 su/' «)ic//)i<t Sched. Guil. scr/ «Hc/y)i<( quattiordccim 
alii, Exc. Lucens. pr. ed. Parm. et \'icet. sub vel sed ancipiti Keg. Amhr. 
sec. 7nuttis sed cladibus Moret. pr. casibus Med. (piarl. cusibus vel cladibus 
Reg. — 457 Quid Lcid. pr. vinctum Floient. Med. (iiiart. Rhetum Exc. Lati. 
Rhetnum Rott. rf^n«w Petav. tcrt. — 458 Qho( Vat. (|uint.— 459 Hnc quocpie 
inc. Heins. Quce et Ilcec tibi Put. Stiliconis Vat. pr. Gidlis diio Pctav. — 
460 31ilitis niarg. Isingr. surcire ruinas Rott. Mazar.— 401 regitur velis Petav. 



NOT^ 



Cherusci] Germaniae popuU Traus- 
rhenani. 

453 Tarde] MajestatisRoinana; esse 
putant noii prointe, sed tarde con- 
cedere petita ; id (juod ct Itali ct 
Hispani liodierni observant. 

455 ?iobilitant] Gcrmania pacata a 
Drusis, ipsos nobiliores ac celebri- 
ores facit: sed tanien id perfcctuin 
nou est nisi beilo et multa strage. 
Secus de Stilichonc, qui solo nominis 
sui terrore, sine bello, sine cade, 
Germaniam sedavit. Sic priscis He- 
roibus pra?t'ertur Stilicho. 

Drusos] Drusus pater et Drusus 
tilius, qui ob res pncclaras contra 
Germanos, Germanicus est cognomi- 
natus. 

456 Marte ancipiti] Bello, cujus sie- 



pe anceps est ac diibius cventus. 

457 Rhenuin] Populos Rhenuni ac- 
coltntes solo Stilichonis timore sub- 
actos. Mirum certe ita Rlienum 
esse domituin : scd quae posteritas 
non mirabitur eundein Rheniini, re- 
luclante iiostiun» exercitii, a Ludovi- 
co ISlagno ti ibiis horis esse ti ajectiim f 

459 Iler] Sola Stilichonis via et 
celeritas placans Germaniam, tibi dat, 
o Honori, quod alii lacere nou pos- 
sent longis bellis. 

Posl otiii] Post redditam Gallis pa- 
cem, deleto iu Alpibus Galliic tinibus 
Eugenio Tyranuo, hortaris Stilicho- 
nem, ut resarciat dainna Gnciae, 
qua; ab Alarico Vandalorum et Ala- 
noruni Rege vastata tuerat. 

460 Uorturi^] Hortaris tantum, o 



280 CL. CLAUDIANI VIII. 

lonium tegitur velis, ventique laborant 

Tot curvare sinns : servaturasque Corinthum 

Prosequitur facili Neptunus gurgite classes. 

Et puer Isthraiaci jam pridem littoris exul 

Secura repetit portus cum matre Pala^mon. 465 

Plaustra cruore natant : metitur pellita juventus. 

Pars morbo, pars ense perit. Non lustra Lycaei, 

sarcire damna Grcedce. Mare lonium statim operitttr navihus, et venti vix pos- 
stint inflectcre tot vela : ac ?icptunus deducit mari secundo classes defensuras Corin- 
thum. Et ptter Palcemon expulsus jamdudum ab ora Isthmiaca, redit in porttim 
cum Malre tuta. Currus exundant sanguine : jtiventus pellita occiditur : pars 
perimilur morbo, par.i giadio : non sylvtE Lyccei, non abundantia nemoris Erytnan- 



tert. ventisqiie Med. qnart. — 4G2 servare sinus Med. sec. servaturusque vel 
.servaturasque Reg. Oxon. pr. servatasque vel servutosque Var. LL. ed. Antv. — 
463 celeri Aeptutius Moret. pr. facibus Neptutti Jun. pr. — 464 Isniaici Tholos. 
/HSJffjacJ Vav. LL. ed. Antv. H ir tnaici OKon. Hismaici\\cet.~~Ati-5 SecuraqUe 
petit Vat. pr. Farn. Securus Tliolos. portas Var. LL. ed. Autv. cum patre 
Tholos.— 466 CaMra omnes Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Plaustra vet. 
Gyrald. Exc. Leeti. moritur pellita Ya.t. quint. Pric. Thuan. Jun. pr. Oxon. 
pr. Leid. sec. ed. Parm. mettiit Med. quart. Moret. sec. »ie<j7!/r tres jNIed. 
totidem Ambr. et Petav. 'Rcs;. Put. Pat. Bonon. Tholo«. Mazar. Exc. Lucens. 
sec. Ald. et Var. LL. e niarg. Parm. metitttr vel tnotitur Vat. quart. Oisel. 
mentitttr pelta vel tnetuit pellita Var. LL. ed. Antv. metitur \e\moriturvel 
metuit Lov. polluta pro pellita Ambr. sec. — 467 Jam morbo Wolf. Pars morbo 

NOT^ 

Honori, et statim Stilicho obedit : suos portus adventu Stilichonis. A- 

nam naves ducit in Grcpciam. thamas Rex Thebarum, pnlsa uxore 

461 lonititn'] Mare quod est inter Nephele, liberisque ejus, Phnxo et 
Italiam, Epirum, et usque ad Cretam Helle, Ino Cadnii filiam superinduxe- 
protenditur. Sic dicitur ab lo, Ina- ratnovercam: iinde in furorem ver- 
chi filia, quae in bovem transformata sus, dum putat Ino esse leasnam, et 
et oestro Junonio percita, ilhid mare filios suos Learchum et Melicertam 
tranavit, et in ^gyptum transiit. ejus catulos, Learchum saxis iliidit ; 

Laboranf] Tanta est naviura niulti- quod Ino videns cum ]MeIicerta se e 

tudo, ut venti veiut fatigeutur ac rupe Leucotliea inmarepraecipitavit. 

laborent tot impeliere vela. Ast anibo Deorum coraniiseratione 

462 Corinthuin] Heec tamen, teste in Deos conversi suut : Ino in Matu- 
Zosimo, jara spoliata erat, antequam tam, et Leucotheam : Melicerta in 
Stilicho in auxilium veniret. Corin- Paiaemonem, quiet Portunus dicitur, 
tlius est urbs Achaias in Grascia, in quod in portubus coleretur : anibo 
Isthnio Corinthiaco. nautis favent. 

463 Neptuntts'] Fictio Poetis fami- 466 Platistra'] Currus, vehicula, 
liaris, Deos inducere suis Heroibus fa- quibus utuntur Geta?. 

ventes. Pellita] Pellibus vestita, niore Bar- 

464 Puer] Palaemon puer et Leu- barorum. 

cotliea ejus mater, numina niarina, 467 Noii lustra] Sylvje Lycaei et 
fugati aietu Barbarorura, rcdiere ad Erymanthi non sufficiunt ad rogos 



UE IV. CONS. IIONOR. 



281 



Non Erj^mantheae jam copia suflicit unibra% 
Inniuueris cxu.sta roi^is : nudataquc icrro 
Sic llagrasse suas la^tantur Mauiala sylvas. 
Excutiat cineres Ephyre ; Spartanus et Arcas 
Tutior exsan«,nies pedibus proculcct acervos ; 
Fcssaque pensatis respiret Grii^cia ponis. 
Gens, qua non Scytliicos diflusior ulla Triones 
Incoluit, cui parvus Athos, angustaquc Tlirace, 



470 



475 



tliei absttmtd pijris iiifiititis satis est, et Maitala, spoliala securi, gatafent italucos 
suos arsisst. Ephyre dissipet cineres : LacctUnnonii el Arcades sictiriores cakent 
pedibus cumttlos mortuorttm : et Gracia defatigala qutcscat damnis coinpcnsatis. 
yatio, qua nuUa latius habitacit TrionesScijthicus, cui Athos e.riguus erai, et Thra- 



Var. LL. ed. Antv, periit Pctav. teit. cadit Pal. >If '1. pr. nuin Iti.^tra Vat. 
sec. castra V;it. tert. Hott. Florent. ni. pr.— i09 exhausta Tholos. Ambr. sec. 
inc. Hcins. Var. LL. e niarg. Parni. cxiita Exc. Voss. Jun. liartli. Cod. et 
ed. Vicct. rogi Exc. Luceus. pr. jtigis vel rogisXat. sec. :Med. pr. nudataqtte 
Exc. Liiceus. pr. exutaque cd. Vicet. niarg. Isingr. et Parm.— 470 latatitr 
Farn. Med. qnart.— 171 Ephijre cineres hov. Nephere Jnn. \n-. Parthanus ed. 
Vicet. Athlas pro Arcas Anibr. pr.— 472 conculcet Put. Pat. Bouon. Ambr. pr. 
anibo INIoret.— 473 Celsaque Thuan. Bonon. pensatis vel pulsntis Oxon. sec. 
pennis pro /w/ii,s Jun. pr.— 474 Gensqttic Rolt.— 47.5 Athas pro .If/tos Var. LL. 
ed. Antv. inclusaque^Med. quart. aut grataqnc Juu. pr. terra; pro Thrace Vat. 



NOT.Ti 



ministiandos. Tanta est niortuorum 
Getarnm multitudo ! 

Lycei] Lycajns nions est Arcadia?, 
arboribus consitus variis in locis. 

4G8 Erijmanthece] Eryniantliui iti- 
dem est mons Arcadise sylvosns, ubi 
stabuiabat aper Erymautbeus, qui 
dicitur a Ciceroue, ' Aper Eryman- 
thins.' 

UmbrcE] Copia scu niultitudo arbo- 
rum umbrani latam porrigeutium,sic- 
que umbra pouitur pro arboribusj 
effectus scilicet pro causa ; ut apud 
Virgilium, ' Falce seces unibras,' id 
est, frondes, quae faciunt unibras. 

470 Mc^nala] Mffiualus, et in plu- 
rali, Mzenala, mons itidem Arcadia: : 
gaudet suas sylvas ardere atque im- 
pendi ad cremandos Barbaros, qui 
Provinciam illam vastaverant. 

471 Ephyre] Urbsin Isthmo Corin- 



tliiaco, quae ct Corinthus dicitur: lio- 
dic Coranto. 

Spartanus'] Sparta aut Lacedaenion, 
urbs nobili^sima Peloponuesi, cujus 
cives dicuntnr Spartani, aut Lace- 
dieinonii. 

Arcas] Populi Arcadia^, sic dicti 
ab Arcade Jovis et Calistus filio. 

473 liespiret] Greecia quiescere ac 
liberius respirare incipiat, damnis et 
suppliciis, (lu* a Barbaris passa est, 
conipensatis morte ipsorum Barba- 
rorum. 

474 Triones] Gctariini gcns, quae 
vastas occupavit Scythiai regiones, 
versus Septemtrioncm. Triones su- 
pra vs. 170. in iii. Cous. Hon. 

47.5 Athos] ^lons est 'l'inaci;r, no- 
tus ob Xerxem : etsi maximus, parvus 
tamen erat prahostiuni niiiltitudine ; 
et ipsa Thracia hos uon capiebat. 



^82 CL. CLAUDIANI VIII, 

Cum transiret, erat : per te, \ iresque tuorum 

Fracta ducuin: lugetque sibi jam rara superstes. 

Et, quorum turbae spatium vix praebuit orbis, 

Uno colle latent : sitiens, inclusaque vallo 

Ereptas quaesivit aquas, quas hostibus ante 480 

Irriguas alio Stilichon deflexerat actu, 

Mirantcmque novas ignota per avia valles 

Jusserat averso fluvium migrave meatu. 

Obvia quid mirum vinci, cum barbarus ultro 

cia arctior, cum transgrederetur : deleta esl per te, et per virtutcm Ductorum tuo- 
rum : acjam illa pauca velut post se superstes remanensjict. Atque bostes sepeliun- 
tur in coUe unico ; hostes quorum multitudini vix mundus suppeditarit spatium : gens 
sitibunda et circumsepta as^^ere requisicit aquas ude}ntas,quas Stilicho averterat ductu 
diverso, priusjlueittes pio hostibus, et imperaverat fluvium admirantem valles insue- 
ttis, pcr vias incognitas, fluere cursu conirario. Quid admirabile est superari a te 



pr. Exc. Voss. — 470 transiret aquasTholos. ti-an snar et Jun. pr. — 477 htgentque 
Ambr. pr. lucetque Put. licetque Tholos. jam rara vel gens rara Oisel. — 
478 turbis Peta\. SGC. spatium turbce \at. pr. suflicit yioYet. pr. contulitXat. 
quart. Petav. pr. INIoret. sec. invenit \'el contulit Med. — i79 jacens Vat. pr. 
Farn. inclusaque colle Jun. pr. — 480 Erectas Vat. tert. Rott. Leid. — 481 Con- 
tinuas Pat. Contiguas decera alii. Irriguas Moret. pr. alto Rott. Stilichon 
Exc. Lfeti. Stilico Vat. pr. et quint. deduxerat Vat. quart. Petav. pr. de- 
flexerat vel deduxerat Oxon. sec. arcu onines Vatt. Pal. Farn. Rott. Oisel. 
actu Med. tert. Rejr. Thuan. Petav. pr. Bonon. Tholos. Ainbr. tert. Lov. vet. 
Gyr. Oxon. pr. Leid. sec. Exc. Lucens. sec. Exc. Gevart. et Var. LL. ed. 
Antv. Heinsius conjiciebat as<«, cui rh arcu minus probahatur, quia arcus tan- 
tnm locum habet in Aqua>ductibus laqneatis vel fornicatis, de (|uibus hic non 
agitnr : et iioc probatum ibat loco Stat. Lib. i. Sylv. 28. ' praecelsis qnarum 
vaga molibus unda Crescit, et innuniero pendens transmitlitur arcu.' quo 
allusit Rntil. Lib. i. Itin. 97. nhi agit de Roma, ' Quid loqnor aerio pendentes 
fornice rivos, Qua vix imbriferas lolleret Iris aquas ?' Iiactenns Heins. — 
482 per invia Florent. m. pr. — 483 arerso jNIed. tert. Reg. m. sec. Var. LL. 
ed. Antv. adverso Exc. Voss. Oxon. Leid. Lovan. Wolf. Exc. Gevart. Lu- 

NOT.E 

477 Sibi superstes'] Quasi vivens avertere, ct sibi accommodare, heroi- 

post niortem snani, id est, vivens, cum est. 

ademta sibi gloria, qua; fortium vita Actu] Agendo et impellendo aquas 

est. Vel rara superstes, id est, pauci alio ductn. Alii legunt arcu, id est, 

ex Getis remanentes, vivunt sibi su- fossacnrvata flunien deflectere. 

perstites, idest, snperstitessuaRgenti, 483 Jusserat] Quasi nunienaliqnod. 

quae deleta fuerat maximam partem. Averso meatu] Cursu, qui aversns 

479 Inclusa] Notaut Scriptores a sit et contrarius cursui naturali. 

Stilichone inclusos esse hostes, et ab 484 Obvia] Quid mirum est a te 

eodeni dimissos, sicque ab eo pecca- vinci obvia, id est, contraria, adversa, 

tum esse contra Remp. Orosins. hostilia agmina, quacu;uque occuv- 

481 Defiexerat] Fluvios ab hostibus runt. 



I)E IV, OONS. IIONOR. 



:283 



Jarii cupiat scrvirc tibi ? Tua Siirmata discors 485 

Sacranienta petit : projecta pelle tJelonus 

Militat : in Latios ritus trausistis Alani. 

Ut fortes in Marte viros, aninnsqiie paratos, 

Sic justos in pace lcgis, lonijuin^iue tiieris 

Electos : crcbris nec succedentibiis urges. 490 

Judicibus notis regimur, tVuimiirque quietis 

Milititeque bonis ; ceu bellatore Quiriuo, 

contraria, aini Barbari spontejam e.rpetant ubcdire tihi ? Sarinaicr disscndentcs ro- 
gant tuam militium. Geloni abjecta pclle pti^inant pro te : vos, o Alani, Iransmii^ras- 
tis in mores Italicr. Sicut tii, o Hoiioii, deli^is viros i;;encrosos in bello, ct ]nomtusani- 
mo, jfadeligis aquos in pacc, et diu rctincs eos delectos ; neque c.ri>ellis eos succes- 
soribus continuis. Gubernamur a. i\fagistralibus connilis ; ct polimur omamentis 
pacis ct bclli, quemadmodum potiil)amur liomulo pui;minte, qucmadmodum lcni 



cens. pr. Sched. Giid. et cdd. Vicot. Ald. Parm. Colin. t ransire pro migrare 
Anibr. pr. Exc. Schotti.— 48C pelunt Viic. l"xc. Vo>s. Ilic vcio vcrsus deest 
Uoiion. projccta pellc vet. Cyr. ll\c. Liicciis. scc. tiliinue Piit. Pat. Ambr. 
sec. Pelav. tert. Exc. Cod. RIkmii. prujccta fraude qiiatuor Vatt. Pal. Earn. 
Pric. Jiiii. pr. duo Oxoii. totideni Leid. Kaplicl. Isiiigr. tibiqne \e\j'raude 
Florent. Mazar. projectnquc ulba \'ar. LL. ed. Aiitv. — 4Hb/ortes in arma Med. 
tert. animi>:que paratis ideiii Mcd. tert. animisque probutos Pat. ni. sec. 
Heins. coiij. armisque paratos, ct asciipserat iocuni Ovid. iii. Fast. 21.j. 
' acies ferro jNIartique paiatas.' — IsO in pace regis Oxon. pr. — 490 ae- 
bris non Pal. !Med, pr. Moret. sec. sHadcntibus pro succedentibus Farn. 
urgucs. cuni t€A€i'o aTiyfii) Put. Reg. diio Pctav. Moret. jir. — 41)1 Indicibus 
Pal. regimur nolis Vat. pr. Farn. Kci;. iiic. llciiis. Var. LL. e inarg. 
Parni. gcrimur Jiin, pr. vutis Oxon. sec. Petav. tert. fruimur regimurqne 
Lov. Moret. pr. Pctav. sec. Ambr. tert. Oxon. etLeid. sec. Exc. Gevart. — 
492 seu vel ceu Oxon. sec. cum belUilore ^lazar. — 493 t'um placido legit 



NOT.E 



485 Servire] Tibi veliit agnito 
proprio Principi. Baihari porro hls 
teniporibus in stipendia Romaiia 
ascripti suiit. Imnio et eoiiini Duccs 
Tlieodosius Impcratoria^ niensa: adhi- 
bebat. 

Sarmata] SarmatvE vel Sauroinatai 
populi sunt, qni Sarinatiam vastissi- 
main regionem incolebant : duplex 
erat Sarmatia, Europaia et Asiatica : 
utraque Huvio Taiiai dividebalur. 

Discors] SarmatvE perpetuo inter 
se tniuultu agitaii solebant. 

486 Sacramenta] Petit, vel Sacra- 
niento vel Jurcjurando sese tibi 
astringat, tuisque sub auspiciis luili- 
tet. 



Gclonus] Gcloni popiili sunt Scy- 
tliia», qui te Diicc niilitare gestiunt, 
et patria-i pellcs, niorcinquc percgri- 
iiiim abjiccrc. 

4S7 Abini] Popiili craiit Scythiae 
versus (luviiiin ranaiin. 

488 Ut fortcs, ifc.] Jani describit 
Principem jiistuni ct nioderatuiu in 
pace. 

489 Longumque tucris] Crtbriores 
Magistratuum inutationes pcruicio- 
s» siint. 

492 Bvllatore] Laudat Ilonorium, 
quod iisdcni artibiis pra?ditus sit, 
quibus Quirinus scu Komiilns, Rex rei 
inilitari addictissimus ; et Nuina Poni- 
pilius, secundu» Roiuauorum Kex, 



284 CL. CLAUDIANI VIII. 

Ceu placido moderante Nuraa. Non imminet ensis : 

Nullce nobiliv.m coedes : non crimina vulgo 

Texuntur : patria raoestus non truditur exul, 496 

Impia coiitinui cessant augmenta tributi : 

Non inleiices tabula^, non liasta reiixas 

Vendit opes : avida sector ncm voce citatur : 

Nec tua privatis crescunt a^raria damnis. 

Aima regnante. Non gladius minntur : nulhe snnt cades nobilium ; non scelera 
excogitantur passim. Exul tristis non expellitur e patria. Incrementa nefaria 
rectigaiium assidiwrum desinunt. Non suiit proscriidioiies infaustce : non dicitice 
'Dommis e.vtoria' publicantur siib hasta: creditornon uppellaiur clamore cupido ; 
neque Jiscus tuus augetur jacturis privatomm. Tu liberalis das aurum copiosum, 



Hcinsius. miserante "Vat. quint. numerante Bonon. veniet pro hmninet Var. LL. 
ed, Autv.— 494 nec crimina Lov. funera Var. LL. ed. Antv. crimina vulgi 
Vat. sec. vulgi vel vulgo Med. pr. — 495 traditur Moret. sec. Hic versus to- 
tus ad margineni scriptus erat in Var. LL. ed. Antv.— 496 contigui Med. 
tert. ni. pr. ad voceni vero aug-/nen<a notaverat Heinsius sequentia: ' Aug- 
mentum tribntum vocabant et incrementum posterioris sevi scriptores, vid, 
Casaub. ad Hist. Aug. p. IG. tributorum auctionem dixit Tacitus in vita Agri- 
colae apud Casaub. in Hist. Aug. p. 215.'— 497 cumfelices Var. LL. ed. Antv. 
rejixa Vat. sec. Pal. Med. sec. Anibr. pr. Jun. pr, Lov. m. sec. Var. LL. ed. 
Antv. refixa vel refixas Florent. Med. pr.— 498 avidis emtor quatuor Vat. 
Farn. Pric. Rott. Petav. jir. Lov. m. pr. Tholos. ambo Moret. Oxon. sec. 
Leid. sec. Ambr. tert. Var. LL. e marg. Parni. Aid. et Exc. Gevart. avidas 
septem alii. aridus Med. quart. acidas vel avidis Florent. Med. pr. Mazar. 
non emtor Moret. pr. avida sector vet. Gyr. Exc. Lucens. sec. Heinsius ad vo- 
cem sector nolaverat locum Cicer. Philipp. ii. p. 186. ed. Faern.— 449 Non tua 
Med. quart. Tholos. Notaadum vero, versum 499, et 500. iuversoordiue posi- 

NOT^ 

pacis tuenda» peritissimus. Rejixas] Doniinis ereptas, extor- 

493 Ensisl Semper cjedi paratus, tas. 

495 Tcxuiitur] Delatores uon fin- 49S Sector] Hic est vel creditor, 
gunt, non machinanlur, uon dolose qui jure antiquo debitorum, qui sol- 
texmit nova crimina. vendo non essent, corpora in partes 

496 Impia] Augmenta tributorum secare poterat : vel sector est qui 
collecta per impietateniTyrannorum, bona proscriptorum emit, et quasi iu 
uon locuni habent, Honorio impe- partes secat : vcl sector denique est 
rante. delator qui per fas et nefas accusat 

497 Tabulce] Vel proscriptionum, aliquem, tit partem ejus bonorum aut 
vel mulctaruni, qure tisco addiceban- mu!ct£e auferat. 

tur, Avida voce} Praeconis scilicet, qui 

Non hasta] Sub hasta vendebantur lucri avidus sectores citat, ut solvant, 

bona proscriptorum : hasta antem quas licitati sunt. 
praefigebatur publicis venditionibus. 



DK IV. GONS. IIONOH. 



285 



Miinificus largi, sed non et prodigus, auii. r^OO 

Pcrdiirat non cmta lides : ncc pcctora merccs 

Alligat. Ipsa suo pro pignorc castra laborant. 

Te miles nutritor araat. Qua; deniqiie Romae 

Cura tibi ? quam fixa manct revcrentia Patrum ? 

Firmatur senium juris, priscamque rcsumuut 505 

Canitiem lcges, emendanturque vetusta% 

Acceduntque novae. Talem scnscre Soloneni 

Res Pandionia) : sic armipotens Laccda;moa 

Despexit muros rigido raunita Lycurgo. 

sed tamen non es pro/usus. Fidcs uon cinta roiKviet, neque lucrnin constringit 
cnrdii. Ipxce cohvrles solicilec sitnt prit suo itmore. .MiHlts altores diligtint te, o 
Honoii. Qucd demuni est studium Romitnorum jiro tt r Quam infi.vu animo est 
reneratio Senutoruin in te? Sic untiijuitus consuetudiuum stabiiitur, it legcs reci- 
piunt rtvcrentiani antiiiuitm, ac vctcrcs corriguntur^ novccque adduntur. Imperium 
Athenicnsium criiertum est Solonem tulcm: ita ."^'jiurta bnlicosa frcta legiljus L'j- 



tosesse in Var. LL. ecL Antv. — 500 ?<( rg^i Petav. pr. m. sec. Oxon. pr. largis 
Med. tert. Kaphel. Isinjir. Tliiian. Var. LL. ed. Antv. laudis oinncs Vatt. Pal. 
Farn. Pric. Rott. Oisel. Jun. pr. Oxon. sec. duo Leid. B.ir;h. largi vcl laudi'i 
Reg. lauti conjecerat Heins. non es Vat. quiiit. hon ct \ia:i:!ti sex alii, Exc. 
Lucens. pr. Sclied. Gud. Ald. et Var. LL. e niarL'. Parni.— oOl non pcctnre 
Anibr. tert.— .504 qiice Ji.va Heg. Jiin. pr. scnicntia Oxon. a ni. pr. sciitcntia 
vel revereniia Oxon. sec. — 505 Finnavit Jnn. pr. — 500 vttustns Jiin. — 507 Ac- 
cenduntque Vat. qiiint. Sidonem Vat. tcrt. Ois'jl. Med. tcrt. Mazar. Moret. pr. 
— 509 Hic versns deest Vatt. oninii)ns, quatuor Mtd. tribus Petav. et Aiiibr. 
nec nou Pal. Farn. Rott. Oisel. FlorfMit. inc. Heins. Put. Re?. Tlman. Mazar. 
Pat. Bonon. Tliolos. Lov. Jun. pr. duoi>us Lcid. et Oxon. aiubobiis Moret. 
Exc. Lucens. pr. iicni Ald. ed. Parin. et Vicet. et Var. LL. ed. Antv. Jie- 



XOT.E 



501 Fides] Fidcs militum erga te 
perdurat, stabilis est, sed uon est 
mercenaria, ct lucro qua?sita, sed per 
virtiites tuas tibi conciliata. 

]\Ierces] Non liicruin tibi conciliat 
ligatque animos, sed virtiis tua. Ipsi 
milites, qiii te intcr signa aluerunt, 
te spectant ; laborunt, soliciti sunt 
pro te, ut pro vcri sui ainoris venera- 
bili pignore. 

501 Reverentia Patruni] INIarcus 
Imperalor, vel in rebus arctis.simis, 
non capiebat, sed petebat pecuniam 
aSenatu,adeo eum venerabatur ! 

506 Canitiem] Vt canities in ho- 



mine, sic antiquitas in legibus vcn«- 
rabilis. 

507 Solonem] Atheniensium lcgis- 
latorein sapicntissiiuum. 

508 l'andiimi(e] Imperium .Atheui- 
ense a Pandione Rege. 

50'J Lycurgo] Spartanorum legis- 
latoic admirabili ; cniiis leges Spar- 
ta; pro luuris trant. Sparla sine mu- 
ris rcj^nabat, verani tortiludinein,non 
iii murorum, sed iu aiiinioruui robore 
sitain esse dictitans. Et inerito : sic 
enim diu (loruit : at cum muris solis 
ccepit fiderc, cito periit. 



280 CL. CLAUDIANI VIII. 

Quae sub te vel causa brevis, vel juclicis error 510 

Negligitur ? dubiis quis litibus addere finem 

Justior, et mersura iatebris educere verum ? 

Quae pietas, quantusque rigor, tranquillaque magni 

Vis animi, nulloque levis terrore moveri ; 

Nec nova mirari facilis ! qnani docta facultas 515 

Ingenii, lingua^que modus ! responsa vcrentur 

Legati, gravibusque latet sub moribus aetas. 

Quantus in ore pater ! radiat quam torva voluptas 

eurgi severi contemsit muros. Qikb causa vel brevis, vel culpa 3Iagistraius sub te 
spernitur ? Ecquis aquior imponere metam litigationibus ambiguis, et eniere veri- 
tatem sepultam in tenebris? Qualis pietas, et qualis gravitas, et vis ptacida animi 
ingentis, non facilis concuti ullo metu ; neqtie promta admirari novitates ! Quam 
erudita copia ingenii, et lepos sermonis est tibi ! Oratores venerantur oracula tiia, 
etjuvcntus tua occuUatur sub moribiis plenis gravitate. Quanta species patris tui 



speiit Pric. — 510 caussa gravis tres Vatt. Pal. IMed. pr. et quart. Exc. Laeti. 
brevis viginti diio alii, Exc. Lucens. pr. ed. Vicet. Var. LL. ed. Antv. gravis 
vel brevis Reg. Pptav. pr. Var. LL. e marg. Parm. Heinsius hic sequentia 
iiotaverat. brevis caussa^ compendii caussam dixit Capitolin. p. 27. ). 34. p. 32. 
1. 30. ' praetore m repveliendit, qui cito reorum caiissas audierat.' sic horti bre- 
vissimi pro parvis. Spartian. iu Sever. p. 65. 1. 28. p. 127. 1. 20. p. 187. l. 16. 
vid. Casaub. p. 16S. d. qui errat, dum putat, sic recentioves tantum loqui. 
Ovid. iu Fast. rus fcreie dixit. Haec Heinsius. — 511 ]S egligitur Reg. Oxon. 
pr. Leid. pr. m. pr. et cum nota interrogaudi Livin. Exc. Schott. Non legitur 
Vat. tert. Pal. Pric. Oisel. Florent. duo Med. Mazar. Tholos. Jun. pr; Leid. 
pr. m. sec. Nunc legitur Rott. Nec legitur quatuor Vatt. duo Med. quis Exc. 
Lucens. pr. qui Med. tevt. Petav. tert. dno Moret. Var. LL. e marg. Parm. 
et ed. Vicet. legibus pio litibus Vat. sec. m. pr. Mazar. — 512 Certior Med. 
quart. Moret. pr. tmersum Vat. pr. m. pv. deducerc inn. pr. — 513 Quod pietas 
Vat. pr. quantusque Ambr. sec. quuntusve duo Vatt. Pal. Med. sec. et quart. 
• duo Pctav. Bonon. Tholos. Moret. sec. Ambr. tert. Lov. ri.»or Vat. pr. Reg. 
Thuan. Petav. sec. Movet. sec. vigor duodecim alii, Exc. Gevart. Vicet. rigor 
vel vigor Ambr. pr. Leid. pr. — 515 mutari Pal. Med. pr. quam docta Reg. 
Thuan. duo Petav. Oxon. pr. Lcid. pr. Moret. sec. Ambr. tert. Exc. Lucens. sec. 
Isingr. quccdocta novem alii. — 517 timel Jun. pr. — 518 Q. in o.pater! Petav. tert. 
Parm. Isingv. Colin. Gryph. puter? ciim signo intevrogationis ed. Vicet. radias 
Vat. quint. radiat ! cum signo exclamationis Lov. duo Movet. AKI. Exc. Ge- 
vart. et ita edidit Gesu. parva vohtptas Vat. tert. Rott. Oisel. Med. sec. m. pr. 
marg. Isingr. volunfas Petav. tert. parva vel torva Florent. torva Gesn. — 

NOT^E 

510 Error'] Si quis judex vel tan- crederet juvenem esse, qui tam sa- 

tillum erraverit, id sub te non negli- pienter ta.-nque graviter loquatur. 

gitiir. 518 Radiat] Qiiasi in Honorii vultu 

516 Slodus] Vel lepos, vel modera- diviua qu^edam Theodosii magni inia- 
tio, vel gravitas quaedam sermonis. go radiare videatur. 

517 Latet] Adeo ut quis non facile Voluptas'] Ipsa species frontis tujc, 



Dli IV. CONS. IIOXOR. 



287 



Frontis, et augusti nmjcstas «^iata pudoris! 

Jain patrias iniples jj^alcas : jam cornus avita ;V20 

Tentatur vibranda tihi : proniittitur injiens 

Dextra rudinuntis, Ronianaque vota nioratur. 

Quis decor, inccdis cpiotics clypcatus, et auio 

Squameus, ct rutilus cristis, ct casside major ! 

Sic cum Thn icia prinium sudarct in hasta, 025 

Fhmiina hivernnt pucrum Khodopcia jMartem. 

Quae vires jaculis ! vel cum Gort\ nia tendis 

Spicuhi, quam felix arcus, ccrtiquc pctitor 

Vulneris, ct jussum mentiri nescius ictum ! 

micitt iii vuUh Uio \ Quanttr ilhcehire ruUiis tiu beUicosi ! Et qn.im juc-uj»/« cst 
viajcstas tiia pltnn verecundia renerahUi ! Jam tii, ctsi |iupr, rcples cassidem l'a- 
tris tui : jam liasta avi explmatur iihi torquenda: inagna /urtitudo espectatur e 
primis tiiis exercUiis, et occupat desidcria Jiomana. Quie prastantia tua est, 
quotiexaimque radis scutatus, et liabens ioricam e squamis aureis, tt juhas mican- 
tes,ct procerior oi) e-a/cnw i|)sam. Ita flurii Rli(idi<peii irrigaverunt Martem pue- 
rum, cuni lahoraret primuiu in cw^pide Tltracia. Qui impctus est in telistuis! 
Aut cum vihras jacula Gortynia, quani arcus tuus cst fortunalus, ct infligens certo 



519 dfcoris Put. Pat.— 520 implens Med. tert. conus Leid. pr. acuta Med. sec. 
avitas Put. Petav. sec. — 521 vihranda tibi. cum TfXda ariyfx^ Lov. IMoret. pr. 
Ald. Exc. Gevart. vihranda tihi,Y.-i<c. Lat. et Lucens. pr. ti7)ra/aVat. pr. 
Pal. Farn. Pric. Med. pr. Mazar. Exc. Schotti, Exc. Voss. Bartliii cod. et 
ed. Vicet.— 522 moraris Pat. et Ald. moratus Vat. j-ec. Pal. INled. tert. inc. 
Heins. Moret. pr. Leid. sec. duo Petav. Bonon. Ambr. sec. Var. LL. e marj;. 
Parm. moratur vel moratus Florcnt. et Exc. Liiccns. pr.— 524 rutUis Thoios. 
— 525 Thraicht Pric— 526 purum Vicet. — 527 rd qu<e P.onon. et quum Mcd. 
tert. cumtu ^NIoret. scc. Coi/ynia omnes Vatt. Pal. 1'iit.Thuiin. :Ma/ar. Petav. 
pr. iMoret. pr. Vai. LL. e niarj^. Parm. Gorthinia vel Corinthia Lov. trndis 
Lov. diio Moret. totidem Oxcn. ct Ltid. Jun. pr, Ald.— -529 .Suiii; KJnw Med. 
quart. jussum tres Vat. rJsuw viginti septem alii, Exc. Scholt. Gcvart. item 



NOTiE 



niasculiT, bellicosae, et vehit ad lio- 
ncstam quandam ferociam et torvita- 
teni accedentis, voluptatcm nescio 
quani habet. 

519 3Iajestas pudorisl Id cst, plena 
pudore augusto et venerando. 

520 Cornus] Hasta e corno arbore 
facta. Jam tentas torqncre eandein 
hastam, quani oliiii avus tuus torqiic- 
bat. 

522 Moratur] Promitlitur. injiens 
fortitudo e priuiis tiiis exercitationi- 
bus militawbus ; et dctinet, occupat 



vota nostra, qua tota snnt in ca cx- 
petenda. 

523 Casside major] Major, altior, 
procerior vidcris, ob allam cassidcm. 

520 lihodopeia] Thra( ia, a nionte 
Rhodope. Mar< natiis dicitnr apud 
Thraces, quod pnpuii sint bellicosi. 

527 Cyilnn, Gortynia spicula] Id 
est, praestantissima, a Gortyne ct 
Cydone oj^pidis Creta^ ubi popuU 
eraut peritissimi ad sagiltas \ibran- 
das. 

529 Mentiri] Arciis ita fciix, ut si 



288 CL. CLAUDIANI VIII. 

Scis quo more Cydon, qua dirigat arte sagittas 530 

Armenius ; refago qua; sit fidiicia Partho. 

Sic Amphioniss puicher sudore palECstrge 

Alcides jiharetras Dircseaque tela solebat 

Pra?tentarc feris, olim domitu.ra Gigantas, 

Et paccm latura polo : semperque crueiitns 535 

Ibat, et Alcmense prsedam referebat ovanti. 

Coeruleus tali prostratus Apolline Python 

Implicuit fractis moritura voiuniina sylvis. 

Cum vectaris equo, simulacraque Martia ludis, 

plagam, et qui iiescit abcrrare a scopo proposUo ! ^ Nosti qna ind:(stria Cydon, quu 
dextcritate Armcnius torqueat spiculn, et qu(B sit" confidintia Partho fugienti. Ila 
Hercules dccorus lahore palaslrw Thebancc consuererat priits exptriri sagittas, et 
jacula Dircaa in feris occideiidis, jacula occisura aliquaiulo gigantes, it datura 
paccm Ccelo ; et semper satiguinole^itus incedebat, ac reportabat pradam Alcmena 
gaudenii. Python Uiidus domitus a Phaebo simili impedint gyros suos morientcs 
in sylvi<: ruptis. Cum vekeris equo, et agis exercitia armorum, qtiis vegctior cur- 



Sched. Gnd. visu Mazar. invisum Jnn. pr. visum Var. LL. ed. Antv. — 530 Si- 
don duo Vat. Med. qnart. Citon Oxon. sec. Cython INIazar. dirigit Vat. pr. — 
631 sii qua-fiduciaVat. — 332 satus Amphione Farn. i^o/i//meMoret. pr. pul- 
chrum sudare Var. LL. cd. Aiitv. — 533 Dicteeaque Vat. quart. et quint. Farn. 
Reg. Petav. pr. Moret. pr. O.von. pr. et Leid. ni. sec. Med. tert. Dircccaqne 
vel Diciceaque Moret. sec. Dircceaque \v\ directaque Oxon. scc. regna pro tela 
Rott. — 53 1 feros Vat. pr. Med. sec. Var. LL. ed. Antv. fuga Tliolos. Gigan- 
tes omnes Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oi.sel. Gigantas Bonon. Petav, sec. — • 
535 Ut pacetn Vat. tert. Rott. creatus Put. — 536 Armeno Jun. pr. — 537 Plii- 
ton duo Moret.— 538 Implevit Vat. tert. Rott. Med. sec. Mazar. Petav. tert. 
Exc. Cod. Rheui. Explicuit Petav. pr. m. sec. Implicuit vcl Implevit Vat. 
quart. Florent. factis Var. LL. ed. Antv. moribunda malit Heins. — 53{> 

mOTJE 

jusseris hunc vel illum scopum pe- fontem Dircen prope Thebas com- 

tere, petat fideliter, nec unquam fal- mutata. Alii legunt, Dictcea, et bene, 

lat mendaci vanoquelctu. id est, optima, a Dicte, monte Cretoe, 

531 Armenius'] Parthos Ainienios- in qua spicula exquisita. 

que intellige telorum torquendorum 536 Alcmena oranti] Filii sui Her- 

itideni peritissimos. culis virtute gaudenti, triumphanti. 

532 Amphionia] Thebanae, ab Am- 537 Cceruleus] Niger, lividus, hor- 
pliioue qui condidit Thebas Herculis ridus. 

patriam futuram. Python] De Pythone, in Prsef. lib. 

533 Dircaa'] Id est, Thebana seu i. in Ruf 

patria tela, a Dirce Lyci Thebarum 538 Fractis'] In sylvis, quas ipse 

Regis uxore, quae a Zetho et Amphi- spiris et cauda rumpebat, dum ex- 

one ob vexatani matrem suam Autio- tremosimpelus torquet in arbores. 
pam, equis indomitis alligata et trac- 539 Simulacraque Martia ludis] Agis 

ta est, ac Deorum commiseratione in per ludum incruenta armorum exer- 



DK IV. coNS. noNoR. 289 

Qui.s mollcs sinuare ruiras, quis tcndrre eoutuni 540 

Aciior, a»it subitos melior llexi:ise reeursus ? 

\on te Massatrola^ non gcns excrcita campo 

Thcssala, non ipsi potcrunt a?(piare Uimembrcs. 

Vix coniites alap, vix te suspensa sequnutur 

A<^mina : ferventcsque tument post terjira dracones. 545 

Utquc tuis primum sonipes calcaribus arsit, 

Igncscunt patula; narcs : non sentit arcnas 

Uugula, discussjequc juba} sparguntur in armos. 

Turbantur plialerae : spumosis morsibus aurura 

Fumat : anhelantes exuudant sanguine gemmce. ryA) 

vare gyros lcnes fugiendo, quis vihrnre hnstnm, rel qiiis doctior detorqucre circuitus 
repentiiws J Non Massngeta-' rnlchunt iinitnri te, nun iintio Thessalia; excrcitnta 
cursu, non Centauri ipsi: vix turintr sociw, rix cxercitns currentts stquuntur tc, >'t 
serpcntes ardenlcs turgescunt post ttrna tiia. El stntim ntque cquus incnluil sti- 
mulis tuis, narcs ejiis npertfc inccnJuntur : pes non tnnfiit pulcerein, et juhw ex' 
cussie diffumluntur in humcros : phakric agitantur : tr;vmim nureum Juinat e 
spuina dentiuin: /<ijj///t liabenanim eqiii un/u/«H<is replentur cruore. Ipse lahor 



Martia vcl inollia Reg.— 540 moUis Vat. tort. Rott. Oiscl. simulare marg. 
Isingr. comptuin Moret. pr. cuHcht/n Tliolos. cum tu Jim. j)r. contuin \c\coiara 
Petav. pr.— 541 .4y;/ior Put. Pat. Acrior vel Ai>tiorl.ov. Acrior vel Doctior Te- 
tav. pr. Doctior Voss. subito Med. sec. itcruin pro incHor Put. Pat. fnxisie 
Pric. Oisel. Mcd. scc. Mazar. fxisse Ambr. pr. Sclicd. Gud.— 542 campos Vat. 
quiiit.— 513 poterJH^ conj. Heins. /«j/ormes Vat. pr. Farn.— 544 feruniur \no 
sequuntur Petav. sec. sequentur inc. Heins. Put.— 545 post bclla Pric. inc. 
Heins. Exc. Voss. timcnt Vat. tert. Rott. Mcd. (piart. Jim. pr. Piif. Sclied. 
Gud. Var. LL. cd. Antv.— 546 tuus Pal. Pat. dtio Mcd. tuus primus Jun. pr. 
sonipes priinum Pat. h(csit\e\ arsit Ma/.ar. ad illa vcro, Isncscunt pntuUr nnrts, 
Heins. ascripscrat not. Oiizcl. ad Minuc. pa£;. 42.— 517 /wi//t7ias Schcd. Oud. 
—549 Ti/r/w7i/i/r Ald.— 550 Spumnt 3 nn. pr. Lci«l. scc. ExC. Gevart. cxudunt 
Lov. e.vudut Oiscl. Exsudant Mcd. diio, .Vmhr. pr. Kvc. Schott. exundnnt Fio- 
rent. Med. pr. et quart. Put. Rcg. Tiiuan. Maxar. trcs Pctav. Bonon. Tliolos. 
Pat. Ambr. tert. Exc. Lucens. pr. Var. LL. e inarg. Pann. ct ed. ^ icet.— 

NOT.E 

citia, quze sunt veiut quaedam pra^lio- sali, optiini cqnitcs habiti snnt. 

r»m cruentonim pneliidia. 544 Suspcnsn^ Ita ciirrcntia, iit in 

540 Sinuare fu^ns] Equiim levi fu- altnm siiblata vix tcrrain tan«ant. 

ga, hoc est, levi cursu, in varios orbcs 545 Dracones] Depicti in vcxillis 

flectere. turgcnt ob cursum celeriorem ; tunc 

542 Massageta] Populi Scythiae enim magis vento distenduntur. 
Asiatica; ultra marc Caspiuin, equis 550 Anhelunles gcinmcc'] Gemmie iii 
doinandis nobilcs. Equorum sangui- fraMiis Hononi: ««/iWuh/w autcm,uou 
iiem cum lacte bihere dicuntiir. quod anhelcnt, sed quod sangninco 

543 Bimembrcs] Ccntauri inembris cqui halitu cruentats videantur. 
humanis eqniniscpie conflati, et Thcs- 

Delph. d Var. Clas. Claud. T 



200 CL. CLAUDIANI VIII. 

Ipse labor pulvisque decent, confusaque motu 

Caesaries : vestis radiato raurice Solem 

Combibit : ingesto crispatur purpura vento. 

Si doniinus legeretur equis, tua posceret ultro 

Verbera, Nereidum stabulis nutritus, Arion : 555 

Serviretque tuis, conterato Castore, fraenis 

Cyllarus, et flavum Xanthus sprevisset Achillem. 

Ipse tibi faraulas praeberet Pegasus alas, 

Portaretque libens : melioraque pondera passus 

Bellerophonteas indignaretur habenas. .560 

Quin etiam velox Aurorae nuntius ^thon, 

Qui fugat hinnitu stellas, roseoque doraatur 

et pulvis, et crines tui turbati cursu decent te. Vestimeyitum tnnm pwpnrami- 
canti attrahit Solem : ostrum tiuim ventilatur vcnto impulso. Si dominus eligere- 
tur ab e^juis, Arion pastus in prcBsepibus Nereidum peteret sponte imperium tuum; 
et Cyllarus Custore spreto famularetur habenis tuis, et Xanthus neglexisset Achil- 
lem Jiaventem. Ipse Pegasus offerret tibi pennas servientes, et volens ferret te, 
gerensque onus prwstantius respueret lora Bellerophontis. Prceterea JEthon nun- 
tius celer Aurorcc, qui ^tlion expellit sidera hinnitu, et domitatur a Lucifero pul- 



551 decent duo Vatt. Var. LL. ed. Antv. concussaque Oxon. sec. Med. tert. 
t>M/<u Med. quait. 7nundoJi\n.pr. — 552 radiantimurice Mazar. tnoderato An^hr. 
tert.— 553 Conbibit Put. Cum bibit Var. LL. ed. Antv. invecto vel ingesio Mo- 
ret. sec. — 554 dominilegerentur Moret. sec. — 555 Orion Vat. duo Farn. Tholos. 
Ambr. pr. Exc. Voss. Leid. sec. Exc. Gevart. — 556 contento inc. Heins. — 
557 clarum AchiUem Pric. et Exc. Voss. fulvum Exc. Lucens. sec. fiavum vel 
rigidum Oxon. sec. — 558 famulans Reg. famulus Exc. Voss. — 559 pro passus 
Heins. conj./assus. — 560 harenas pro habenas Jun. pr. — 561 ^ifto?j Vat. tert, 
Pal. Rott. Oisel. Med. tert. inc. Heins. Put. Thuan. Jun. pr. Leid. pr. duo 
Moret. et Ambr. tres Petav. Exc. Lucens. sec. Athos Med. sec. Aton Oxon. 
pr. m. pr. Ethon vel Alhon Reg. Athon vel Alchon Lov. — 563 equidem pro 

NOT^ 

551 Pulvis'] Horatius : * Duees, equi Achillis. Politianus : ' Quos Ze- 
Non indecoro pulvere sordidos.' phyro peperit geminos Harpyia Po- 

552 Solem combibit^ Adeo ut ex darge.' 

aspectu Solis, purpura videatur esse 558 Pegasvs'] Equus alatus, Nep- 

aidentior, plenior, et speciosior. tuni et Medusae filius, quo Bellero- 

555 Arion] Adrasti equus a Nep- phon usus est contra Cliiman-am. 

tuno datus, nutritHS aNereidibus, vo- 560 Bellerophonteas'] Propertius, 

calis esse dicebatur. ' Bellerophontei qua fluit humor 

557 Cyltarus] Equus Castoris. equi.' 

Flavum} Heroiis non raro flavi di- 561 ^Ethon] Id est, ardens, airh rov 

cuntur. Oiiditi', ardere. yEthon quoque fuit e- 

Xanthvs'] Balius et Xanthus eraut quus Solis, et Paliantis Virgiliaui. 



DE IV. CONS. HONOR. 291 

Lucifero, quoties equitem te ccmit al) astris, 
Invidct, inque tiiis mavult spumarc lupatis. 

Nunc quoque quos hal)itus, quanhc iniracula pompai 5C5 
Vidimus, Ausonio cum jara succinctus amictu 
Pcr Ligurum populos solito corispcctior ircs, 
Atque inter nivcas alte vehercrc cohortes : 
Obnixisque simul pubes electa lacertis 
Sidereum gestaret onus ! sic numina Memphis .O/O 

In vulgus proterre solet. Penetralibus exit 
Effigies ; brevis iHa quidem : sed phirimus infra 
Liniger et posita suspirat veste saccrdos, 

chro, qtiotiesaimque videt e Cwlo te equitantem, a^mulatur ct malit spumescere sub 
habeuis tui.i. Jam etiam quas aspcximus vcstcs^ quauti prodigia apparatus, cutn 
tu, Hoiiori, dccoratus tos^a Homana, spcctaliiliitr moio consucto, incederes pcr 
gentes Ligurum, it portareris excclsc intcr catcrvas candidas, et juvcntus delecta 
ferret te veliit onus coeleste manibus una laborantihusf lla Mgyptus consucvit pro- 
ducere Deos suos in populum. Imago eoruni egrcditur ex adtjtis, illa certe parva: 
ast infra multus Saccrdos cum veste linca, anlielut, baculo supposito, signijicans 



equitem Vat. tert. Florent. anstris Rcjj. Oxon. pr. — 561 mallet duo Ambr. 
Exc. Voss. — 505 Tunc quoque duo Vat. Fani. Moret. pr. Nuiic vel Tunc Vat. 
quart. miracula formce Moret. sec. Oxon. sec. quanti jwnti Vat. pr. Farn. 
pompcB vel formte Keg. Oxon. pr. — 567 solito spcctantior ires Exc. Cod. Rhem. 
iret Petav. sec. — 56S varias alte Moret. pr.— 570 gcstarat Reg. vcl numina 
Exc. Voss. nimphis Kott. Var. LL. ed. Antv. ISijmphis Vicet. Parm. Isingr. 
Colin. — 571 In vulgus gestare ^NIed. tcrt. Ambr. pr. Sclied. Gud. solenl Mazar. 
penetrubilis Coiin. vitiose. — 572 pluribus Put. Bonon, Petav. tert. infra Oisei. 
intra Pric. Exc. Voss. — 573 Linigcr Vat. sec. Pal. Med. pr. et quart. Put. 
Tliuan. Mazar. Ambr. pr. duo Petav. Exc. Lieti. Laniger viginti alii, Exc. 

NOT^E 

506 Ausonio amictu'] Trabea seu nitur pro tota iEgypto, ubi diebus 

veste Consulari, Ausoniis seu Roma- solcnnii)us effigies Deorum ia publi- 

nis propria. cum delerebantur. [Sic ego scntie- 

567 Per Ligurum populos'] Ligures bam secutus Carolum Stepbauum, 
latius accipit, pro tota Gallia Cisal- Calepinnni,et alios ; sed monitus sum 
pina. Nam Honorius sumsit bunc a doctissimo Huetio, Mempbin tuisse 
Consulatum INIediolani, quod est in ad Occidentalem Nili ripam, Cairum 
eadem Gallia Cisalpina. vero esse ad Eoam ripam ; ideoque 

568 Veherere] Manibus railitum te Cairum esse potius Babyloniam, id 
gestantium. quod tradit etiam Munsterus ; quan- 

Niveas cohortes] Candida veste in- quam tamen, ut ait idem Huetius, 

dutas; id quod fiebat in testificatio- Babylon erat ad rij^am Nili, a quo 

nem gaudii. tantisper distat Alcairum. Ex Ad- 

570 Memphis] Urbs /Egypti cele- dend.] 

berrima, vulgo, Le grand Caire : po- 573 Liniger] Mgyptn Saceidate» 



292 CL. CLAUDIANI VIII, 

Testatus sudore Deum. Nilotica sistris 

Ripa sonat, Phariosque modos ^Egyptia ducit 575 

Tibia : submissis admugit cornibus Apis. 

Omnis nobilitas, omnis tua sacra frequentant 

Thybridis et Latii soboles : convenit in unum 

hoc lahore esse Denm. Littora Niliaca resotiant sistris, et fistula JEgyptia cantat 
vielos patrium: Apis admugit cornibus demissis. Nobiles omnes, omnes populi 
Roma et Italite celebrant ccerimonias tuas, Quicquid primorum extitit in mundo, 



Gevart. et Lucens. pr. et ed. Vicet. et posita Lov. inc. Heins. Oxon. sec. 
Leid. sec. duo Med. anibo iNIoiet. Exc. Gevart. et ed. Vicet. et posito Tholos. 
Anibr. tert. imposita vocc Pric. Anibr. pr. imposita suspirans resfe tres Vatt. 
Exc. La^ti. Laniger et posita suspirans veste duo Vatt. Pal. Farn. Rott. suspirat 
Pric. Florent. tres INIed. inc. Heins. Put. Thuan. Mazar. Reg. m. pr. duo 
Petav. Bonon. Pat. Jun. pr. Oxon. pr. duo Anibr. duo Leid. Exc. Gevart. 
suspirat voce Sclied. Gud. svspijans Ambr. tert. suspirant Var. LL. ed. Antv, 
imposito vecte Med. tert. Thuan. Reg. m. pr. Oxon. pr. Leid. pr. m. pr. 
Bonon. Petav. sec. et ed. Gesn. vecte etiain emendaverat Gronov. ad 
Exc. Schott. Heinsius ascripserat: imposito vecte] qiiserendum qui sint 
fj.(\avT](p6po{, in veteri Inscriptione nondum edita. sic dendrophori, cistophori, 
thyrsophori. — 574 Tcstatus Med. tert. Thuan. jNIazar. Oxon. pr. Leid. pr. 
Testatur Vatt. onines Pal. Oisel. Exc. Laeti. stridore Med. quart. Heinsius hic 
uotaverat, non opus esse lcgi Deam. vid. Fabri Semestria. nam intelligendum 
esse de Anubi. vid. Spartian. p, 76. 1. 28. et ad iUum locum Salmas. p. 151. vid, 
Casaub. p. 23, 96, 97. 134. Lamprid. in Commodo p. 49. 1. 23, ' sacra Isidis 
coluit, ut et caput raderet et Annbin portaret.' Spartian. Caracall. p. 89. 
' cum Antoninus Commodns ita ea (sacra Isidis) celebraverit, ut et Anubin 
portaret et pausas ederet.' Salmas. p. 166. Niliaca Med. qnart. sistris Farn. 
ripis ed. Vicet. Sirtis Vat. tert. Rott. — 575 Ripa sojiat vel Turbn Oxon. sec. 
fractosque Jun. pr. Phariosque viginti dno alii, Exc. Gevart. Ald. Var. LL. e 
marg. Parm. et Sched. Gnd. — 576 Submissisque Moret. pr. adjungit Petav. 
tert. Var. LL. ed. Antv. — 577 tuaque omnia sacra Vat. pr. Farn. frequentat 
tres Vat. Pal. Rott, Oisel. frequentant novem alii. — 578 Tigridis Vat. quint. 
Tybridis vel Tigridis Florent, Moret, pr, — 579 ubique pro in orbe Moret, pr. 

NOTiE 

linea veste utebantur; unde Juvenali 575 Pharios modns'] Concentnm pa- 

et Martiali, Linj^m dicuntnr, trium sen yEgyptiucum, a Pharo in- 

574 Testatus sudore Deum'] Tanto sula ad ostia Nili. 

et labore et sudore testantnr esse 576 Apis] Seu Osiris, Argivorum 

Deum, quem gestant, ob majns scili. Rex, Jovis filius et Niobes, trajecit 

cet hujusce pondus. Deos enim esse in j^igyptum, ubi populos ad mitio- 

graviores, aut pntabant aut simula- rem vivendi rationem traduxit : do- 

bant, ad augeudam popnli supersti- cnit eos segetum sationem, et post 

tionem, obitnm adoratus est sub vivi bovis 

Sistris] Sistrum est crepitaculum specie, 

aeneum, qno iEgyptii Sacerdotes nte- 577 Tua sacra] Velut nnmiuis ali- 

bantur in sacris Isidis, Dicitur, anb cujns, cairiuiouias Cousulatus tui ce« 

rov cTfkii', quatere, quod quatiatur et lebraut. 
souum edat. 



DF. IV. CONS. IIONOR. 203 

Qiiicquid in orbe fuit proccruni : quibus auctor honoris 

Vel tu, vel «renitor. Xinneroso Consule Consul T^SO 

Cins^eris, et socios p^auiles iidinitttre Patres. 

Illustri te prole Tafjus, tc Gallia doctis 

Civibus, et toto stipavit Ronia Senatu. 

Portatur juvenuni cervicibus aurea sedes, 

Ornatuque novo gravior Deus. Asperat Indus 5R5 

Velanienta lapis, pretiosaque fila smara<^dis 

Ducta virent. Amethystus inest ; et fulgor IJibenis 

Temperat arcanis hyacinthi cajrula llammis. 

Nec rudis in tali sullecit gratia textu : 

congregutum e$t in unum locum, quihus Proceribus vel tu dedisti ^f(u:ii>tr(itus, rel 
jJaffr tmis Theodosius. Tii Cuusul stijmris a mulli.s Consulihus, et hrtaris ad- 
sciscere Senutores socin^. Hispunia circumdedit te (tcculis suis elarissimis, ('.(dlia te 
inc(dis erudilis, ei Kuma circiniidedit tc Senatii univer.so. Sella ciiriilis aurata 
fertur humeris jurenum, et yumen venerabilius urnamentis novis. Ve.-itis rig-eseit 
gemmis Indicis, et fila ditia rirescunt deducta e Smaragdis. Amethystu.<t inseritur, 
ft splendor Ilispanus mudtratur hiiacinthum subnignun ignihus secretls. Neque 
renustas impolitu salis fuit in hoc opeie contcxto: acus a((jungit jiretium, et lahor 



in ore Exc. Voss. nclor honoris Pal. Oisel. Med. pr. inc. Heins. Bonon. Amhr. 
pr. dtio l*etav. ed. Vicet. — .584 JKceHJs Put. — .580 Vestimenta vcl Velamenta 
0.\on. sec. signa ytro fihi inc. Heins. smaragdo Pric. ni. pr. smarngdus Vat. sec. 
m. sec. Farn. — .587 Busta Leid. pr. m. pr. Ducta vel Structa Oiscl. Ducta vei 
Mixta Oxon. sec. nitent Exc. Voss. fulgor hibernus\ar. LL. ed. Antv. — .588 
Hyacinthus Vat. fiuiiit. hyacinthia conj. Heias. — 589 Greecia Piit. Voss. — 590 



NOT.« 



581 Socios] In Consnlatu eodem, 
et simnl in incessii comites. 

582 Gallia] Cisalpina scilicet, in 
qna Mediolamiin, qua urhe delecta- 
hatur Honorius, et ante ipsnm Tlieo- 
dosius, puto oh prapsentiam sanctis- 
simi Preesulis Ambrosii. 

584 Aurea sedes] Sella curulis ex 
ebore, sed auro variis in locis mixto. 
In hac conspicuus Imperator niore 
niajoruni sedehat. 

•585 Deus] Honorius instar Numi- 
nis gestabatnr. 

Asperat] Ipsa Trahea seu vestis 
cousularis, gemmis contexta, aspera 
est, rigescit. 

587 Amethystus] Gemma est diluto 



viola; colore, et colore etiam purpu- 
riv non prorsus igneo, sed in vini co- 
lorem desincnte. Grapce afifOv(TTns 
ab o privante, et ixfdvffKu, inebrio, 
quod ehrietati crcdatur resistere. 

1'ulgnr Hiherus] Innuitur fuigor 
Carchedoniorum, seu carhunculonim, 
qui sic (iicti suiit a Carthagine niagna 
Hispaniarum domitrice : et eos vocat 
Hispanos in gratiam sui Principis cx 
Hispania oriundi. Vel Fulgor Hibe- 
rus, i;i est, fulgor aiiri e Tago, ct ex 
Hispania allati. 

588 Ilyacinlhi] Gemina colorcm 
habens ametiiysto non absimilcm, sed 
tamen dilutiorem. 

589 Rudis] Naturalis; impoiita. 



294 CL. CLAUDIANl VIII. 

Auget acus meritum, picturaturaque metallis 590 

Vivit opiis, multaque ornantur laspide cultus, 

Et variis spirat Nereia bacca figuris. 

Quae tantura potuit digitis mollire rigorem 

Ambitiosa colus ? vel cujiis pectinis arte 

Traxerunt solidae gemmarum stamina telae ? 595 

Invia quis calidi scrutatus stagna profundi 

Tethyos invasit gremium ? quis divitis algae 

Germina fiagrantes inter quaesivit arenas ? 

Quis junxit lapides ostro ? quis miscuit ignes 

Sidoniirubrique maris? tribuere colorem 600 

Phoenices, Seres subtemina, pondus Hydaspes. 



pichis e metallis spirat, et vestes decorantur laspide plurima, et concha marina quasi 
animatur fortnis diversis. Qucc colus superba eraluit emoUire digitis asperitatem 
tnntam? Vel atjus industria pectinis duxit fila e Marguritis, ad telas solidas faci- 
endas? Ecquis rimatus loca inaccessa maris ccstuantis, ocatpavit sinum Tethyos? 
Ecquis indagavit foetus musci marini pretiosi inter arenas tepentes? Ecquis con- 
junxit lapillos cum purpura? Ecquis conjunxit flammas maris Phanicii et rubril 
Phaniccs dedcrunt colorem, Seres fila, et liydaspes pondus gemmaruni, Si tu, o 



picturarumque Farn. metallus Oxon. pr. — 591 multoque Petav. tert. hortatur Va.t. 
pr. ortatur Farn. oneratur Oisel. honeratur Mazar. ornatur Pal. Pric. Tlrolos. 
Ambr. pr. Moret. ^wvariantur Med. tert. remorantur Exc. Lucens. pr. cultus 
Med. qiiart. Moret. pr. Oxon. Var. LL. ed. Antv. vultus noveiu alii. vultus 
vei cultus Oxon. pr. — 592 Nercida Put. variasfiguras conj. Heins. — 593 potuit 
tantum Oxou. sec. — 594 Ingeniosa vel Ambitiosa Reg. manus Put. Pat. manus 
vel colus Moret. pr. artem Vat. pr. — 595 Texerunt Vat. quint. Pric. Anibr. pr. 
Moret. pr. Exc. Voss. Texentnt vel Traxerunt Lov. Heins. conjiciebat Texue- 
runt, ut et gemmantia. flamina Med. sec. Lov. Pat. Ambr. tert. flamine Rott. 
stamina velflamina Pric. Heins. conjiciebaty?«»iina. ^awuna ttEdce Exc. Voss. — 
590 /nrirfa Exc. Voss. scru<a<uj- Leid. sec. regna Amhr. pr.— 597 inrisce 3 ao. 
pr. digitum inc. Heins. — 598 Gramina Vat. quint. inc. Heins. Floreut. Jun. 
pr. /raganfes Pric. flagrantes vel flaventes Med. quart. — 599 vinxit Exc. Ge- 
vart. aut quis mvscuit Jun. pr. tin.vit conj. Burm. — GOl subtegmina Vat. sec. 
ambo Moret. Var. LL. ed. Antv. pondera Vat. pr. pontus Reg. Oxon. pr. 

NOTvE 

590 Auget acus] Opus superat ma- 599 Ignes] Gemraas, ignis instar, 

leriam. niicantes. 

592 Nereia bacca] GemmaR e mari, 601 Pondus] Gemmarum, quae quo 

seu Nereidum regno advectae. graviorcs sunt, eo pretiosiores. Sue- 

597 Tethyos] Quasi tot gemmae e tonius ait Caesarem, ' Britanniam pe- 

Tetliyos ornatu avulsee sint. tiisse spe Margaritarum, quarum am- 

Algw germina] Coralia nempe, et plitudinem conferentem, interdum 

alii ffEtus maris. sua uianu exegisse pondus.* 



nr, IV. coNS. fionor. 20."> 

Hoc si McToiiias ciiutii irradorcre por url)o.«!, 

In to panipincos translorrot Lydia lliyrsos, 

In te Nysa choros. Dnbitarent orsria Bacchi, 

Cui turoront : iront l^laiula' snb vinonla tiiircs. (H).'» 

Talis Erythraus intextus ncbrida gcmniis 
Liber agit currus, et Caspia flectit cburnis 
Colhi juuis : Satyri circuni, crincmquc solutaj 
Mainades astringuiit hcdcris victricibus Indos : 

Hoiioii, inceJercs hac vesteper urbes Liidia; Li/dia eadem darei tiln hastas pam[>i. 
tieas, Nysa daret tihi choros Baccliantiiin. Orfiia Bacchi amhigerent pro quo bao- 
charenlur: tigres blandientes venircnt sub habenas tuas. Sic JJacchus liubens vesti- 
mentum conte.rtum e nuirgariti^ maiis rubri,ducit currum, et e scde eburnea domat 
colla tigriiim Hyrcanarum : Salyri circum eunt, et Jiacchantes habentes capiUos 



nudus Jiin. pr. — 602 Muoyiidas Vat. tert. Kott. Oisel. Petav. tcrt. cinclu 
Tliuan. Mazar. ed. Parm. cum tu Med. scc. m. pr. Oisel. cultu dno Vatt. Farn. 
l'ut. Fat. inc. Heins. Aid. Var. LL. c niarg. Parin. v^illu viginti cniatuor alii, 
Evc. Liicens. scc. Var. LL. ed. Antv. vultn vel cinctu Vat. rultu vel cultu Vat. 
quart. Med. pr. Pctav. tcrt. Exc. Schotti. gradcrere vel vehcrere Vat. quint. 
—603 tran.s/eiret Pric. Florcnt. Reg. Tliiian. vet. Gyr. Jnn. pr. Leid. pr. 
Med. vct. Kxc. Liicens. sec. Isingr. /iro/trrft novem alii. pnc/errct ed. Panii. 
/uscos pro </ii/rso.s Vat. pr. — 604 ?^' isa Lov. visa Vicet. choors Lov. choros vel 
choors Vat. tert. cohors vel choros Moret. pr. dubitarent quatuor Vat. Pai. Farn. 
Pric. dubitassent viginti aiii, Exc. Gevart. Liicens. sec. ed. Pann. Sched. Giid. 
Var. LL. cd. Antv. — 60.5 Cum /urerent Put. Petav. sec. Quoi Med. tert. 
hhmdos Petav. sec. — 606 £ri/</kris Put. Reg. Tliuan. Mazar. Pctav. pr. Erittis 
Oxoii. pr. Leid. scc. Eritheis Vat. tert. cum vitreis Vat. pr. Farn. Erktieis 
Ainbr. scc. Tholos. Leid. pr. Erycteis\ a.Y. LL. ed. Antv. 7,nt</im Vat. sec. 
Moret. pr. Erilhreis Moret. sec. Aristceis Exc. Voss. intcxtis Pal. Med. pr. — 
607 Caspidu howjlexit Tholoi. nectit veljiectil Oxon. sec. ahenis Vat. quiut.— 

NOTyE 

604 Sysa] Urbs vel Arabia^ vel 607 Caspia] Colla Tigrium Cas|)ia- 
India?, a Baccho condita,qui inde di- rum, scii Hyrcanarum, ad mare Cas- 
citur Dionyiius, quasi Dcus Nysce. pium. 

Org^tn] CDerimonia; Bacchi, velBac- 608 Jugis] Jngum est ctiam sedes 

chantes, quac eas celebrant, onr^ t^s in qua sedet qui currum ducit. 

opy^s, a/urore, quo incitabantiir. 5a<i/ri]Monstraiibidinosissima,viil- 

605 Tigres] Qua' traliiint curruni tu humano, capite cornuto, simis na- 
Bacchi. Id qiiod finxerunt ob crude- ribus, pedibus caprinis, qua; ut Nu- 
litatem ebrioruin. mina rustica coluit autiquitas. Di- 

606 Erythr^eis] Mare (pvdpaiov, id cuntiir et Fauni, Vanes, Sylvani, .^- 
est, mare rubrum, ab Erythra Rege, gipanes. De Faunis et Satyris S. 
quemEdom,id est, rufunijEsaufuisse Hieronymus in vita S. Pauli Eremi- 
qiiidam pntant. tee. 

Nebrida] NejSpis est vestis Bacclii 609 ^lcrnadcs] Bacchantes, avb rov 

e pellibus contexta. fialviaQai, /urcre. 



296 CL. CLAUDIANI VIII. 

Ebrius hostili velatur palmite Ganges. GIO 

Auspice niox laitum sonuit clamore tribunal, 

Te fastos ineunte quater : solennia ludit 

Omina libertas : deductum Vindice morem 

Lex cclebrat, famulusque jugo laxatus herili 

Ducitur, ct grato remeat securior ictu. 615 

Tristis conditio pulsata fronte recedit. 

sparsos, conslringunt Inilos hederis triumphaUbtis. Ganges inehriatus cingitur 
raniis vinea; inimica;. Solium Consulare gratum resonuit statim acclamationibus 
auspicatis, tc intrante quartum fastos. Libertas exhibet ccerimonias solennes. Lex 
frequenlat consueludinem dcrivatum a Vindice, et servus solutus e potestate domini 
sui adducituT, et redit tutior, ob alapam jucundam. Conditio mcestissima extinguitur, 



608 Jutis Moret. pr. tigris Ainbr. sec— 610 hastili pro hostili Med. tert.— 611 
Auspice Tholos. Ambr. pr. Exc. Lucens. sec. atque ita in Exc. Schotti emen- 
daverat Gronovlus. Asjnce omnes Vatt. Pal, Farn. Pric. Rott. Oisel. clangore 
Med. quart.— 612 Tefasces Exc. Cod. Rhem. ludos Pat. ludit Exc. Schotti, in 
quibus Gronovius ascripserat locum Amm. Marcell. 1. xxii. p. 226. et Claud. in 
Eutrop. I. 310. ludit vel dedit Vat. quint.— 613 Omnia tres Vatt. Oisel. Ominu 
tredecini scripti, Exc. Lucens, sec. Ald. ed. Parm. Exc. Schott. et Gevart. 
item Sched. Gud. Judice pro Findicc Vat. sec. Med. tert. pollice Ambr. pr. m. 
pr. — 614 serrusqne Exc. Voss. famulumque Ambr. tert. lapsatus Lov. Exc. 
Gevart. laxalur duo Vatt, Farn. Rotf. Med. quart. lassatus Reg. m. sec. 
Bonou. Moret. sec. Oxon. sec. diio Petav. duo Ambr. Var. LL. e marg. 
Parm. et ed. Antv, harili Var. LL. ed. Antv.— 616 resedit Vat. pr. recedit. 
cum T€\€ia (TTiyfifi Put. Thi-an. duo Petav. ambo Moreti,— 617 In civem. hic 

NOTyE 

610 Gaugesl Ganges ipse ebrius Finrfice] ' Vindex servus Aquileio- 
cingitur palmite ab hostibus, et tra- runi, qui cum patefecisset conjurati- 
hitur in triumphum, Adeo nihil re- onem contra populum Romanum, a 
sistit Bacchi, seu vini, potentiae ! Regum fautoribus initam, primus vin- 

611 Auspicel Clamore seu accla- dicta publice manumissus est. Vin- 
matione fausta, bene omnia auspi- dicta autem manumittere,est virgula 
cante, incipiente, quadam amice percutere, in signum 

612 Te fastos ineu7ite quater] Te in- datae libertatis; quod tum servus ul- 
euntequartum Consulatum, etnomine timo sic percutiatur, postea liber fu- 
tuo in Fastis quartum inscripto. turus, et a verbere immunis. Id au- 

Ludit] Libertas exhibet vehit ludo tem e Servio fiebat in templo Fero- 

quodam caerimonias ; vel c£erimoniae nia;, libertorum Deae. 

celebrantur in dandalibertate, in qua Blorem] Qui a Vindice ad posteros 

manumissus tangitur alapa, virgula, manavit. 

quae omnia ludus quidam gratissimus 615 Grato ictu] Alapa gratissima, 

videri possint. qua percutiebatur is qui manumitte- 

613 Omina solennia] Felicitatem batur : ut scilicet, exuta serviliimpu- 
Rolennem. Alii legunt, omnia solennia, dentia, disceret indueretque rubo- 
id est, solennes omues caerimonias. reni ingenuum. 



()-20 



I)E IV. CONS. HONOR. 297 

In civem iiibiicrc genaj : tergoque removit 
Vorbera permissi t'( li\ injiiria voti. 
Prospera Konuileis sjMMantur tempora rebus, 
In nomcn ventura tuum : permissa futuris 
Dant exempla tidcm. Qiio(ies te cursibus a3vi 
Pra^fecit, tolies accessit laurea patri. 
Ausi Danubinm quondam tranare Grutlumgi 

trenis vercussis. Vultus ejns erubiiit iiistar civii, et ignominia fortunata post li- 
bertatcni e desiiferio concessam repulit flagra ex ejus dorso. Anni cusuii m nn- 
men tuum expectantur fore /elices Imperio Ilomano. Exempla pru:terita cxciiant 
ad h\ credendum. Qui>tiescum<iue |)ater tiius Tlieodosiiis pra-pusuit teanniscur- 
rentibus, toties cictoria ipsi patri contigit. Olim Grutkungi audcntes trajicere 



interpiin-^ittir in qiiatuor Vatt. tribucre pro ruhuere Anibr. tcrt.- GIS pcrmi.Hsi 
Rott .■Med nuai t. Kti;. l'ut. 'liiuan. lionon. Pat. Moret. .sec. inc. Heius. duo 
Petav". t..ti.lein Oxoi.. et Leid. tre> Anibr. Ald. F.xc. Gevart. et Lncens. sec. 
item Var. LL. e niarg. Parni. promissi noveni alii. promissise\ pernmsi 1 etav. 
pr Verbera. vermissi Lov.— G19 Aspera Pnt. Jun. pr. inc. Heins. secula Ani br. 
pr.— 620 promissa futuris Put. Anibr. pr. prumissa ed. Gesn.— 621 casihus 
Var LL. ed \ntv. tiuotiesque rccursihus Mid. sec. ni. pr. Moret. pr. ni. 
pr _C'i-J Profecit Vat. quint. Dcfccit iuc. Heins. succcssit laitrea Exc. \ oss. 
concessitXat. sec. V.x\. Med. pr. gloria inc. Heins -62;i <r«n.^^»re Vit. sec. 
Med. pr. Pal. transnare Florent. Med. sec. inc. Hcnis. Vicct. Ald. Isinfjr. 
Colin.Grvph. tranare Keg. Petav. pr. Ambr. sec. Go</t.<»;u Exc. La^ti. (.r«- 
thongi Bonon. Petav. sec. Grithiingi Thuan. Grotunm \ at. duo, 1 al. !• arn. 
Put. Grotonun Vat. qiiart. et quint. Petav. pr. Groiunni Pric. Med. pr. 1 at. 
Moret pr ed Parm. Gruihunni Florent. Gru^/ning-i Vat. tert.Rott. Grolungi 
Exc. Gevart. Grotungui Ke<r. Grutonni Oxon. sec. Grutongi duo Med Lov. 
Leid sec Petav. tert. Gnit/wng^i Tiiolos. duo Ambr. Moret. sec. ^ ar. LL. ed. 
Antv. Gruthungi Oisel.Vet. Gyr. Leid. pr. Gr«</i»»Hi IMed sec. Mazar. .\ld; 
Grutungui Exc. Lucens. pr. Grutungi Oxon. pr. Sched. Gud. Lxc. ( od. Kl.c- 
nieus. Grutunni Jun. pr. Ambr. sec. Vicet. Grutunni vel Gruthongi \ ar. LL. 

NOT^ 

618 Fe/a-l Injuria est alapam pati, q- vellet. Accipiebat et pr«>nomen 

sed pati ad iiiitatem accipiendam Patroni sui, muie Persms: mon.en- 

felixea est. Felix: vnti, id est,teli- to tu,b.n.s ex.t Ma.cus Dama, .vc. 

citer conseq,.ens votum, se» libe.- 620 In nomen^ Ann. casur. .n 

tatem e voto sen desiderio contin- Consulat..u. tuum, et tuo no.n.ne 

designandi. 

^TXm] Quiaservuspostmanu- 621 Cursilnis] Q..o.ies Theodo- 

missfonem civis est, id oqne non sius dedit tib. Consulatum, et pru.- 

amTuns " rbe^a timeVe debet. Nan. fecit te curricu.o ann. regend., tot.e.s 

' scelus est verberare civem Ko.na- n.essuit novas lauros. 

bceius csi. Yc u . ■ , , M-i GrutlMnL^i} He» Gothunni, iitiis 

num ' Cicero. Haec omn.a in danda OiJ orui/iu"s'j -^ >^ 

num. ^.iceio. iia^^ K„ir,pnsa c Goth s ct Hiiuu.s cou- 

libertate peragebantnr, sed et q..i bellicosa c uou 

nianumittebatur, circumagebatur, ..t Hata. 
disceret sibi esse potestateiu euudi, 



298 CL. CLAUDIANI Vlll. 

In lintres fregere nemus. Ter mille ruebant. 

Per fluvium plenae cuneis immanibus alni. 626 

Dux Odothaius erat: tantae conamina classis 

Incipiens aetas et primus contudit annus. 

Submersae sedere rates: fluitantia nunquam 

Largius Arctoos pavere cadavera pisces. 

Corporibus premitur Peuce : per quinque recurrens 030 

Ostia barbaricos vix egerat unda cruores. 

Confessusque parens Odotha^i regis opima 

Retulit exuviasque tibi. Civile secundis 

Conficis auspiciis bellum : tibi debeat orbis 

Jstrum, everterunt sylvam ad naves aedificandas : rates ex alno, ter mille repletcr 
catenis ingentibus irrumpehnnt per jiumen. His Ductor erat Odothaus: cetas 
incipiens et prior anmis subruit conatus classis tanta. Naves merscB, depressw 
sttnt : nunquam cadaverafluctuantia nntriverunt liberalius pisces Septemtrionales. 
Peuce obruitur corporibus mortiiis. Fluvius exonerans se per ora quinque, vix eje- 
cit sanguinem Rarharorum. Et pater tuus Theodosius fassus est se reportavissc 
tua felicitate opima spolia de Rege Odothceo, et prcedas. Tn vero perficis secundo 



e marg. Parm. — 624 manus Vat. quint. naves Vat. pr. m. pr. Farn. rates ideni 
m. s. tum mille Vat. quint. cum mille Arabr. pr. Sched. Gnd. tibi mille Vat. 
pr. Farn. Oisel. Mazar. ter mille vigiuti octo aiii, Exc, Lucens. sec. Ald. Var. 
LL. e marg. Parm.— 625 pena; Jun. pr. Petav. sec. navalibus Pal. Med. pr. 
immanibus vel navalibus Vat. sec. alvi Vat. pr.— 626 Othodeus Petav. sec. 
Moret. sec. Edotheus Pric. Pal. Vat. quart. Med. pr. Moret. pr. sequente 
hac glossa: ' In anno primo Consulatus hujus victus est a patre suo Edo- 
theus Rex Grotunnorum, et exercitus ejus submersus.' Ethntheus Mazar. 
Edocheus Petav. pr. Othodovus Lov. turbcB pro classis Vat. sec. fraudis vel 
classis Oxon. sec— 627 cestas Med. tert. contudit quatuor Vatt. Pal. Farn. 
Florent. tres Med. Put. Mazar. Tholos. Ambr. sec. Moret, sec. Lov. Exc. 
Lucens. pr, Ald. ed. Vicet. item Var. LL. e marg. Parm. condidit Med. 
quart. contulit quatuordecim aUi, Exc. Gevart, Sched. Gud. Var. LL, ed, 
Antv. contudit vel contulit Petav. pr,— 628 Subtractce Jun, pr, Succensce 
Puhn, scdere Med, quart, cecidere duo Vatt. Pal. Pric. Oisel. tres Med. Flo- 
rent. m. pr. Put. m. sec. Mazar. Moret, pr, Jun.pr. et Leid. Exc, Cod, Rhem. 
sedere \el cecirfere Vat, quart, — 629 LongiusYnt. quart, Leid. a m. pr. iar- 
gius vel Longius Petav. pr. Aretheos Rott.— 630 Peuce premitur Vat. quint. 
recursus Jun. pr. — 632 pares Parni. Othodcei Moret. sec. Edothei Vat. quart. 
Pal. Pric. Moret. pr. Edochei Petav. pr. Odethei Med. sec. Othotheti Mazar. 
— 634 Conspids Put, Bonon. Pat. Petav, sec. Moret. sec. debuit Petav. tert. 

NOTiE 

G27 Incipiens'] ^tas tua incipiens incolae dicuntur Peuceni. 

vicit hostes, hoc est, hostes tni feli- 631 Vix egerat] Re vera Promo- 

citer victi siint prima aetate, tus unus e Ducibus Theodosii Odo- 

629 Arctoos'] Pisces Danubii, qui thajum navigiis aggressus, tantam 
fluvius est versus Septemtrionem, stragem edidit, nt flumen cadave- 

630 Peuce] Insula Dauubii, cujus ribus lepleretur. 



DE IV. CONS. HONOR. 209 

Fata Griithuntioruni, dobellatuniquc tyrannum. Vhio 

Ister sanguineos ejj^it, tc Consulc, Uuctus. 

Sed patriis olim fucras successiljus auctor, 

Nunc eris ipse tuis. Scmper vencre triuniphi 

Cum trabeis, seciuiturquc tuos Mctoriu iasccs. 

Sis precor assiduus Consul, Mariiquc relinquas (>40 

Et senis Augusti numcrum : qua* jjaudia raundo, 

Per tua lanugo cum serperc coeperit ora, 



tuo Consulatu civile prtrlium. Mundus debet tibi funera Cirulhun^orum, et Tyran- 
ntim proftif(utum. Daniibius, Consule te, volcit acervos niortiioiiim cruentos. At 
quondam auctor extiteras fclicitatis paternce, tiunc eris ipse aiictor tute. Tropica 
temper contigerunt cum Consulalu tiio, et victoria comitatur fasces tuos. Utinam 
sis Consul perpetuus, et expleas numerum Coiisulatiiiiii) Marii tt Augusti scnis. 
Veruui quw latitia eiit Orbi, cum piinia barba inceperit vestire gcnas tua-t, cum 



Lov. in. sec. quod deheat Farn. deliberat Vat. pr. — 035 Facta Med. quart. 
Gothunnorum Exc. La>ti. Grolonnorum Vat. pr. F^arn. Grotongorum diio \'at. 
Petav. pr. Grothontorum Lov. Grothutigornm Florent. Grothumpnorum Reg. 
Grothundorum IMazar. Grothunnorum Vat. tert. Rott. Grotuntwrum Vat. sec. 
Pal. pr. Med. pr. Piil.Moret. pr. Gruthutmorum Med. sec. Ald. Gruthungorum 
Tliuaii. Oxon. pr. Leid. pr. INIed. quart. Exc. Lucens. sec. Grututifiorum Exc. 
Cod. Rliem. Sched. Gud. Grututinorutn Jun. pr. Ambr. scc. Pat. iiic. Heins. 
cd. Parin. et Vicet. Grutotmorutn INIoret. sec. Gru<<wi°rt(i/»n duo Ainhr. Med. 
quart. Petav. tert. Exc. Gevart. Gruthongorum Oisel. Tholos. Petav. sec. 
Leid. sec. Var. LL. ed. Antv. — 630 sanguineos e.xegit consule Med. sec. montes 
quatuor Medd. tres Petav. totidem Anibr. duo Oxon. et Leid. Florent. Thuan. 
Mazar. Ronon. Tholos. Pat. Jun. pr. Lov. anibo Moret. Reg. Put. iuc. Heins. 
Exc. Liicens. sec. ed. Parm. et Vicet. Jster satiguincose.t. c.fluctus : Alpinps 
getiitor rupit te consnle montes. Gesn. et al. recentiorcs. — 037 actor onines 
Vatt. Pal. Rott. Oisel. duo Med. Petav. sec. Ambr. ser. inc. Heins. — 638 
.Von erit ed. ^Mcet. erit Oxon. et diiodeciin scripti. eris vel erit Florcnt. 
tuns Vat. quait. Oisel. Var. LL. ed. Antv. erit ille tuis Mazar. Exc. Cod. Rliem. 
tuus vel tuis Reg. Oxon. pr. — 640 assidue ed. Vicet. assiduus viginti duo 
Codd. Exc. Gevart. et Lucens. sec. item Ald. Heinsius rescribit asxiduum. 
nt II. Cons. Stilicli. vs. 212. ' Adsis perpetuuMi Latio.' matris^iue 0\tm. d m. 
pr. matrisque vel Mariiquc Oxon. sec. relitiqucs inc. Heius. relinquctis Oisel. 
Lcid. pr. — 641 mundi tres Vatt. Pric. Rott. Oisel. mundo Vat. pr. et sec. 
PaL Med. pr. Exc. Lucens. sec. — 642 crescere cceperat Jun. pr. — 643 tua 

NOT.E 

035 Tyrannum'] Odothaeum, quem mimoruni Marii, qui septics fuit 

Tlieodosius vicit sua virtute, sed e Consul ; et Augusti, qui ter decies. 
Claudiano, felicitate Honorii. Gi2 Latiugo cum serpere ctrperit] 

636 Sanguineos fluctus] Alii moti. Ouam la-tabitur Orbis, cum te virnm 

tes, acervos mortuorum crueutos et videbit ! Lanngiuem ponere magno 

sublatos instar moutium. cuni gaudio, magna cum caerimonia 

641 Numerum] Utinam expleas soiebant apud antiquos. 



300 OL. CLAUDIANI VIII. 

Cum tibi prodiderit festas nox pronuba taedas ! 

Quas tali devota toro, quae murice fulgens 

Ibit in araplexus tanti Re^na mariti ? 645 

Qua^nam tot Divis veniet nurus, omnibus arvis 

Et toto dotanda mari ? quantusque feretur 

Idem pcr Zephyri metas Hymenacus et Euri ! 

O mihi si liceat thalamis intendere carmen 

Connubiale tuis, si te jam dicere patrem ! G50 

Tempus erit, cum tu trans Rheni cornua victor, 

Arcadius capta? spoliis Babylonos onustus 

vox nuptialis protulerit tibi faces soleiines ! Quce Tmperatrix dcstinatn efit tali 
viro, quce mican.s purpura veniet in conjugium sponsi tanti ? Quee mtrus reniet 
tot Divis, locupletamla terris omnibus, et mari universo ? Et quantus hymenmis 
idem celebrabitur per fines Orientis et Occidentis? O si permiltahtr milii canere 
rersus conjugales in nuptias tuas, o si permittatur laudare te patrem ! Tempus 
adveniet, cum tu triumphator trans brachia Rheni, cum Arcadius oneratus exuviis 
Babylonis captiva, nominabitis annum communem cum Majestute grandiori, et 



Med. sec. Moret. pr. pertulerit Leid. pr. protulerit Med. quart. Tliuan. 0x0«. 
pr. Exc. Lucens. pr. Isingr. Gyrald. yrodiderit Florent. duo Med. fetas Pat. 
vox Jun. pr. pernuba Put. improba Pric. — 644 devota viginti scripti, Exc. Ge- 
vart. Lucens. sec. Sched. Gud. viro Vat. tert. munere Jun. pr. — 646 Quidnam 
Tholos. ejus pro arvis jNIed. tcrt.— 647 fanto Farn, dotanda Ambr. tert. dotata 
Vat. pr. Farn. Leid. sec. Exc. Gevart. donanda octodecim alii, Exc. Lucens. 
sec. Exc. Voss. donanda vel dotanda Anibr. pr. — 649 O modo Rott. modo vel 
mihi Vat. tert. impendere carmen legit Heins. qui sequeutia ascripserat. 
impendere carmen] sic impendere operam alicui rei. Similiter apud Spar- 
tian. peccatum. vid. Salmas. p. 1-J. noster alibi [Cons. Mall. 66.] ' Aut 
curam impendit populis aut otia Musis.' ut in vet. Cod. Gallico legitur. et 
[Bell. Gild. vs. 89] e Mss. ' impensaque scecula bello.' Capitolin. in Anto- 
nin. ' tantumque operis ac laboris studiis impendit, ut corpus afficeret.' 
Valer. Flacc. iv. 581. ' Ne vanas impende preces.' — 650 Jam te Ambr. tert. 
patrem. cum TeXeia anyn^, et glossa, i. e. si liceat. Exc. Gevart. — 651 Hic 
TfXiiav <TTiyfj.Tiv habent Reg. et Put. — 652 spoliis captw Mazar. Babylonos Pric. 

NOT.E 

643 Nox pronuba'] Nox nuptialis, Zephyrus. 

gerens officium pronubae, qua de- 649 Intendere carmen] Lyra tensa 

dncere solet novam nuptam. cauere carnien nuptiale, seu Epilha- 

644 Miirice] Purpura Imperato- lamium, de quo mox. 

ria. Purpura quippe e Murice pisce 651 Trans Rheni cornua'] Suhacta 

manare credita. Gerniania ultima, ubi Rhenus in duo 

646 Tot Divis] Tot Imperatori- cornua immania funditur : unum di- 

bus, qui in Deoruni numerum as- citur Vahalis,et aherumlsala. 

cripti sunt. 652 Babylonos] Intellige Persas 

648 Zephyri et Euri] Per lios et Parthos, populos invictos. Hi eo 

ventos intelligit Orientem a quo flat anno quo uatus est Honorius pacem 

Eurus, et Occideutem a quo flat a TliPQdosio pev legatos petieruot. 



nE IV. CONS. irONOR. 



301 



Communeni majorc tofia siu;nabitis annum, 

Crinilusque tuo sudabit tascc Sucvus : 

Ultinia iVatcrnas liorrcbunt Bactra sccurcs. (>•'}'> 

Suni aipilluti labornhuut iii Jascibus tuis gcstuiulis, seil Oriens ultimus timeliil 
secures fiatris tui Arcudii. 



Rott. Oisel, Florent. Tlinan. Pat. Bonon. Lov. iti. sec. diio Leid. ni. pr. toli- 
dem Petav. E\c. Grv. [Martial. p. lOS. ex vet. Cod. Piit.] liubiiliinisoiwws 
Vatt. Pal. Farii. Babyloiws vd Bubijlonis Oxoii. pr. — (iSIi meliure E\v. Voss. 
niarfi. Isiiigr. signuveris Petav. tert. — C')! suilubis Pal. signubit Put. Pat. 
sudabit vel sifpiabit Heg. Ltjteus tres Vat. Farn. Rott. Jiin. pr. inc. Heins. et 
edd. Vicet. Parin. Ald. Isinijr. Ciypli. Colin. LiVeHS Vat. sec. ni. scc. Lyubus 
Florent. quatiior Med. Hoiion. Tliolos. .\ni!)r. sec. LttfcHS Oisel. Pal. Pric. 
Thiiaii. iNIazar. IMoret. pr. Petav. scc. dno Oxon. totidein Leid. Var. LL. C(i. 
Antv. Libieus l'eta.\. pr. iMoret. sec. Libeus \os-i. \'at. (|iiart. et (piint. Lice- 
bus Lov. Liabus vel Libaus Refi;. Suerus vel. Gyr. Ainbr. tert. 1'xc. Gcvart. 
et Liicens. sec. iii (juo pnvfixo -j- sisno notabatnr, vetereni lectioneni ibi cra- 
sain aut interpolatain esse. UUru vel Ultinux Lov. honebant Oxon. sec. 
Rructea pro Bactra Moret. pr. 



NOT;E 

653 Communem (innum] Id est, si- 
niul gpietis Consulatuin : majore toga, 
ciim majestate grandiore, statuque 
Orbis clariore. 

654 Tuo /((St-e] In tua miiitia, in 
tnis stipendiis. 

Suevus] Sucvi populi ad Danu- 



bium, denotant Iinpcriiim Occidcn- 
tis. Criniti autein diciintiir, (juod 
comam alerent, id (|uod et barbari 
pierique faciebant. 

655 Bactrul Urbs et regio, in 
Scythia Asiatica, designant Impe- 
rium Orientis. 



IX. 
CL. CLAUDIANI 

EPITHALAMII IN NUPTIAS 

HONORII AUGUSTI 

ET 

MARI^ 

P R iE F A T I O. 



A R G U M E N T U M. 

Ut nuptiis Thetidis et Pelei Dii adsiuit, Apolio Muszeque cannnt, sic et in 
uuptiis Honorii et Mariae. 



SuRGERET in thalamiim ducto cum Pelion arcU, 
Nec caperet tantos hospita terra Deos ; 

Cum Pelion mons fornkatis aiitris attoUeretur in formam thaldmi, 
neque tellus hospita contineret tanta Numina; cuni socer marinus et ingens 



Tn Vaticano quarto et Petaviano piimo inscribitur Cl. Claudiani Liber de 
Nuptiis Honorii et Maria. in Petav. tert. Moret. sec, et Var. LL. e marg. 
Parm. Epithalamium de Nuptiis Honorii et Marice. in Exc. Lucens. sec. erat 
Incipit Epithalamium de Nuptiis Honorii Aug. Prcef. Vat. pr. exhibet, ProC' 
mium in Nuptias Honorii et Marice. et dein post praefationem Incipit Epithd- 
lamium metro Heroico, in Petav. pr. Piaefatio manu recenti asrripta erat. 
— 1 Surgerat Med. tert. cum ducto Oxon. pr. — 2 Non caperet Med. tert. terra 

NOT^ 

Epithalamii] Hymnus in nup- Diicis fortissimi, de quo multa jam 
tiis cani solitns. Dicitur ab iirl, diximus. 
super, et ed\aiJ.os, cubiculum conjugale. 1 Surgeret] Attolleret fornices, 

Marice'] Hjec erat filia Stilichouis ut Peleo et Thetidi thalamum prae- 



DE "NUPT. HONOR. ET MAR. PR.IFAT. 



:30n 



Cum soccr Eeqiioreus uumcrosaque turba sororum 

Certiireut cpulis contiuuarc dies ; 
PraBbcrctque Jovi coiumunia pocula CUiron, 

Molliter obliqua parte refusus equi ; 
Peneus s^clidos mutaiet ucctare foutes, 

QiltaMS flucrent spumca vina jugis; 
Tcrpsichore facilem lascivo pollice movit 

Barbiton, et molles duxit iu antra choros. 



10 



muUitudo Nympliaium sororuin conarevtur perpetuare dies in cnnviviis ; 
ac Chiron leniter iiiclinatus parte infte.va equi, ministraret rinum idcm Jori, it 
hominibns ; vnm l'cneus transformurd aquas fri^idas in nectar, et rina copiosa 
effiuerent ex monte (Ettco; Terpsiclwre tetigit citkaram moUem digitis lu.rurianti- 



dies Oisel.— 3 Dcorum Thuan. Med. pr. Ambr. sec. m. pr. F.xo. Pat. rec. 
suontm Exc. Laeti. sororum vel Deonim Reg. Vat. sec. Ursini CoiJ. — 
4 thulamis Lov. ni. pr. diem Thuan. dapes Pal. dapes vel dies Med. 
pr. diem vel dapes Vat. qiiint. diem vel dies iNIoret. sec— 5 prahi- 
heretque Bartli. ed. pr. pabula Med. sec. Ckiro Pric— 6 reflexus equi Tlio- 
los. pro oWJ7ii<i Heins. obliqui k'sit.— 7 Penusque pro Peneus\ar. LL. ed. 
Antv. mutarat Lov. m. pr. misceret Vat. tert. Med. pr. Pal. Thuan. niarR. 
Isingr. mutaret vel miscerel Florent. Put. nectaris amncs Pat. ncctaris amnes vcl 
nectare fontcs Put.— 8 (Eteis vel Otreis Moret. sec. punica Jun. a m. pr.— 9 
gracilem marg; Isingr.— 10 moUis Lov. et edd. ^icet. Parni. Ald. ducit 

NOTiE 

beret : hoc est, ctim Pelion mons partim equi figuram habens. Possi- 
Thessalia magniticentius exornare- debat regionem Thessalicam, circa 
tur, ac velut majori pompa allius montem Peliuni : erat optimus, et 
assnrgeret, exleutis sinuatisque, in Mcdicus, et Astrononuis, Achillisqno 
arcus speciem, antri sni tbrnicibiLs, futurus praeceptor. 
ad celebrandas Pelei Thetidisque 6 MoUiter refusus'] Chiron in latus 

nuptias, ad quas Dii ipsi convenirent. 

3 Socerl Nereus pater Thclidis, 
quiE nupsit Peleo, cujus Pelei 
proinde erat socer. 

Snroruni] Ncreidum, maris Nym- 
pharum, quae filive sunt Nerci et Do- 
ridis, ideoque Tlietidis sorores. 



leniter reclinatus, ea parte qua equus 
erat. 

7 Peneusl Fluvius Thessaliae iu 
Graecia. 

8 (Etccis'] (Eta mons est Thessalise ; 
unde Qitzeus dicitur. 

9 Terpsichore] Tip^^its, dekclatio, 
5 Communia pocula] Cura Chiron xop^^» chorus, saUatio, iiinc dicta est 

vinum idem Jovi, Diisque aliis,at(iue Terpsichore ima cx Musis, quasi de- 
hominit»ns ministraret, ipse commu- lectatio, vohipiasquc chori seu salta- 
nis omnium pincerna : tuin eniin Dii tionis. 

dignati sunt communibiis epulis uti, 10 Barbiton] Barbitos est instru- 

cum mortahbus nientum musicum, niuitis intentum 

Chiron] Ccntaurus, partim bominis chordis. 



304 CL. CLAUDIANI IX. 

Carmina nec Superis, nec displicucre Tonanti, 

Cum teneris nossent congrua vota modis. 
Centauri Faunique negant. Quae flectere Rheeton, 

Quae rigidum poterant plcctra movere Pholum? 
Septima lux aderat coelo, totiesque renato 15 

Viderat exactos Hesperus igne choros. 

bus, et traxit in cavernum choros lascivientes. Cantilena Terpsichores neqve Jovi 
injucunditfuerunt, neque Diis aUis, cuin agnoscerent nuptias esse convenientes 
cantibus tenellis. Centuuri et fuuni infciantur canUis esse jncimdos. Sed qucB 
carmina valebant tangere Rhcetum, qua valtl)ant tangere Pholum agrestem? 
Septima dies advenerat Coclo, et vesper toties resurgens aspcxerat sua luce saltutio- 



Pnc. Ambr. pr. Med. tert.— 11 hi sex seqq. versns desiderantur in Pal. 
— 12 nossent teneris Moret. pr. possent Petav. tert. essent Jun. pr. m. sec. 
cognita ed. Vicet.— 13 Faunique negant Jun. pr. Oxon. pr. edd. Vicet! 
Parm. Ald. et al. notant Var. LL. ed. Antv. Craton Oisel. Lov. inc. Heius. 
Vicet. Ald. Parm. Junt. Isingr. Colin. Gryph. Crathon quatuor Vatt. Rott. 
Petav. tert. Chaon Exc. Gevart. Var. LL.*ed. Antv. Craion Leid. pr. Trachon 
Mazar. Traihon Reg. Chraton Petav. sec. Var. LL. e marg. Parm. Caron 
Tholos. Cruton Moret. sec. Rechon Moret. pr. Rhceliim Med. quart. Rhceton 
Farn. Med. tert. vet. Gyr. Exc. Luceus. sec. Rheton Oxon. pr. Rhetum Med 
pr. et sec. et Thiian. Craton vel Charon Pat. Chaonxel Craton Vat. tert. Cra- 
thon vel Chaon Put. Chaon vel Cheton Floreut. Cruthon vel Rhetum Petav. pr. 
Craton vel Raton Ambr. sec. Crathon vel Herchon Exc. Voss.— 14 Etrigidum 
mc.Uems. poterat edd. Ald. Isingr. Gryph. Colin. Pulm. poterant Lov. Rholum 
Ald. Fotum Exc. Gevart.— 15 rejiato viginti Codd. Exc. Cod. Rhem. et Lu- 

NOT^ 

12 Vota] Nupti», qu» sunt vota ticis cantibus assuetos ? 
et desideria parentum atque virgi- 15 Septima lux aderatl Numerus 

"'""• septenarius apud antiquos celebralus, 

Congrua vota modis] Id est modi et praesertim in nuptiis. Donatus in 

cantusqiie congrui et convenientes Phonnione Terentii ; ' In nuptiis 

yotis seu nuptiis; vel carmina digna septimns dies instaurationem voti ha- 

festivitate nuptiarum. bet, ut iu funere nonus dies, quo pa- 

U Fauni] Suut rustica Numi- rentalia coucluduntur.' Macrobius : 

"*• ' Hic numerus cst, qiii hominem con- 

Neganf^ Centauri et Fauni negant cipi, formari, edi, vivere, ali, ac per 

molles Terpsichores cantus placere. omnes jetatum gradus tradi senectze, 

Claudianus perCentauros Faunosque atque omniuo constare facit.' Exhis 

creditur carpere quosdam ineptos Donat. Macrobiique locis satis pa- 

aitatis sua: censores, quibus versus tet numerum Septenarium nuptiali- 

suos non placuisse cognoverat. bus Gentilium festivitatibus fuisse 

Qtue flectere Rhaton] Quie porro destinatum. Id moiis ab Hebraeis 

plectra seu carniina niovere possent hausisse Pagani videntur. Unde La- 

Khatum, Pholum, et alios Centauros ban [Gen. c. 29.] ' Imple,' ait, ' Heb- 

agrestes, duros, intractabiles, et rus- domadam dierum hujua copula :' 



DR NUPT. IIONOR. ET MAR. TR/EFAT. 305 

Tum Phoebus, quo saxa doniat, quo pcrtrahit ornoSj 

Pectinc tcntavit nohiliore lyrani. 
Venturuniquc sacris tidibus jam spondct Achillem : 

Jam l'hryi,nas caedes, jam Simotinta canit. 20 

Frondoso strcpuit Iblix llymcnanis Olyinpo : 

Reginam rcsonant Othrys et Ossa Thctin. 

ncs perfectas. Tiinc Apollo impuUt citharam phctro diviniore, quo mollit rupes, 
quo trahit arhores ; etjam, Lijra sacrata, prumittit Achillem nasciturum esse,jam 
pradicit clades Trojanas, jum Simoeyitem. IJymen fortunatus personuit pcr Olijm- 
pumfrondentem: Oihrijs et Ossa repetunt noineii Regina: Tlwtidis. 



rcns. pr. Var. LL. ed. Antv. rcnatus edd. Vicet. Gesn. Bipont. renatos duo 
Vatt. Med. teit. Tbolos. Mazar. iteni tres Petav. remotos IJonon. ni. pr. re- 
ducto Anibr. pr. rcnato vel rcnatus vel rcnntos Keg. ()\on. pr.— IG cxhaustos 
Florent. Var. LL. e niarir. Paini. et cd. Antv. torus Exc. Oevart. — 17 Tunc 
pyia/xw Vat. quint. Pric. liott. Florent. Tliolos. Petav. pr. duo Moret. tres 
Med. Cum I^hcebus Aiubr. pr. Exc. Gevart. Saxa moict Med. tert. protrahit 
Vat. sec. Farn. Florent. Jnn. pr. Anibr. pr. et Moret. Cod. Ursini, item Exc. 
Lnceus. sec. apposito + signo, ut significetur, erasam vel interpolatam esse 
veterem lcclionem. alnos Ainbr. pr. alnos vcl ornos Med. sec. — 18 mobiliore 
Mazar.— 19 pandit Pat.— 20 scdes Put. Med. quart. Exc. Voss. sedes vel ccf- 
des Med. pr. Simoonta Reg. duo Petav. ambo Moret. Exc. Gevart. Voss. Cod. 
Siineonta Var. LL. ed. Antv.— 21 tepuit Oisel. l'ur. Pat. Florent. Lov. Petav. 
sec. m. sec. Var. LL. ed. Antv. strepuit vel crepuit Anibros. tcrt. item Cod. 
Epigr. Ambr. Exc. Gevart. strcpuit vel crepuit Exc. Pat. in antro pro Olympo 
Put. Pat.— 22 rcsonut Med. tert. resonans Ambr. tcrt. resones Rcg. Thetin 
Oi«el. Cod. Ursini, Ald. Vutim Vatt quatuor, Pal. Farn. Pric. Thctin vel 
Thetim Moret. sec. 

NOTiE 

quanqnam tamen hebdomada hic an- hausfum cruditionis et humanitatis 

nornm est non dierum, ut et apud fontcm, confugere solco. 

Ansoninm : ' Clandius hebdomaden lu //<,-.s;jcn/sJ Seu Vesper,est stelU 

dupiicem traliit.' Unde non miruni serotina, quie matutinis horis dicilur 

est hunc diem usurpari, et pracipue Lucirercl Pliosphorus. 

cum agatur de Peleo et Thetidc, nn- 17 Ornos] Quaslibet arbores : spe- 

de nasciturus Achilies patre major. cies pro genere. 

Forte et conjngium per sex dies ce- 18 Nobiliore] Apollo canit nobilius 

lebratuni, et die septimo consumma- diviniusque quam Tcrpsichore. 

tum. Id quod conjicitur ex verbis 19 Spondet Achillcm] Apollo fati- 

sequentibus, ' Frondoso strepuit,' dicns pra-cinit nasciturum esse Achil- 

&c. Ha?c perbenigne niilii suppedi- lem, ex hoc Pelei et Thetidis conju- 

tavit nobilissimus doctissimusque gio : ipsumque editurum esse Tioja- 

Huetius; ad quem, si quis in Claudi- norum caedes ad fluviuni Simoeutem 

ano uostro locus est difficilis, aut in- in Troadc. 

terpretibus intactus, velut ad inex- 21 Frondoso Ohjmpo] Olympus 

Delph. et Var. Clas. Claud. ^ 



306 CL. CLAUDIANI X. 



NOT^ 

mons est aUissimus Thessalia?, sylvis loco. 

frondentibns variis in locis consitns. 22 Othrys et Ossa] Sunt Tliessaliaa 

Virgilius: ' Frondosum Olympuni.' niontes, qui saepius in liac nuptiarum 

HymencEUS^ Vel Hymen, Deus celebritate, resonant nomiue Regina» 

Nuptiarum, vel Hymnus, qui cani- Thetidis, quae nupserat Peleo Thes- 

tur in laudem nuptiarum, ut in hoc salioe Regi. 



X. 



CL. CLAUDTANl EPITHALAMIUM 
HONORII ET MARIiE. 

A R G U M E N T U M. 

HoNORirs amat, suspirat, poscit Mariam sibi promissam, conqueritur de 
mora. Subridet Cupido, volat ad montem Cyprium, matri Veneri denuntiat 
suum Triumphum. Venus gaudet, festinat, et Diis maris plaudentibus Tri- 
tone invecta, Amoribusque comitata, Mediolanum petit: ejus adventu rece- 
dunt nubes, arma; succedunt serenitas, lyrze, flores ; paratur Thalamus. 
Hinc Mariam vestit, ornat, eamque ducit venienti obviam Honorio. Post ex- 
ercitus gratulatur Theodosiique Manibus, et Stilichoni, cujus laudes cele- 
brantur : votumque additur in gratiam nepotum. 



Hauserat insolitos promissae virginis ignes 
Augustus, pronoqiie rudis flagraverat ccstu. 

Honorius Imperator conceperat amorem insttetum Puella sibi desponsatce, et iu- 



1 Progressce Lov. m. pr. — 2 pronoque Cod. Ursini et plurimi alii, Exc. Schott. 

NOT^ 
1 Hauseraf] Honorius hauserat hoc est, ex puella omnium maxime 
amorem ex Maria Stilichonis filia, amabili. 
velut ex fonte amorum plenissimo» 2 Prono cestu^ Amore promto et 



DE NUPT. IIONOR. ET iMAR. 307 

Nec noviis unde calor, nec quid suspiria vellent, 

Noverat incipiens, ct adhuc ij^narns amandi. 

Non illi venator equus, non spicula curai : fl 

Non jaculum torqucre libet. Mens omnis aberrat 

In vultus, quos fin\it Amor. Quam sa^pc mcdullis 

Erupit gemitus ! quotics incanduit orc 

c.rpertus, incemus fuerat ardore promto ; et amens, et adhuc imperitus amoris TKm 
cognoscebat unde flamma illa recens nasccretur, nec <iuid tremitus signiflcarent. Nvn 
iUe curat cquum venatorem, non tela: nonjuvat illuin rihrare sag^ittas. Totus ani- 
mus occupatur in iclu, t/uem (Jupido fecit. Quam crebro suspiria exienmt ex pec- 
/ore intimo ! quotits rubor prodens arcana anlnu exarsit in im/(h ojus ! et i\»o- 



Lncens, sec. et Gcvart. cd. Pann. et Vicct. item Var, LL. e marjr. Parm. 
primoque Vat, tert, Pal. Pric. rimnii. primoque vel pronoque Vat, pr. Put, Fio- 
rent, Oisel. Heinsius ad firinandani icctioneiu />/(mo(/«e, ascripserat locum ex 
Fescen. vs. 41. ' Primisque sese junf^ct amorihus.' — 3 Exc. Voss. ita hos 
versus exhibent : Scd 7iovus unde calor, sed adliuc securus amandi Noverai 
incipiens, nec quid suspiria possent. — 4 Itisipicns Heins. et al. — 5 nec spicula 
duo Vatt. — 6 aberrat Florent, duo I\Ied, Put, Rci;;. Thuan, Mazar. Bonon. 
Tliolos, duo Ambr. tres Petav. Cod, Epig. Ambr, Exc. Lucens. pr, edd, Vi- 
cet. Gesn. Bipont. obetTat Vat. scc. Farn. duo INIed. Ambr. pr. m. sec. Lov. 
m. sec. Leid. pr. Moret. sec. Cod, Ursini, Ald. et Exc. Gevart. aderrat in- 
cert, Heins. qui remittebat ad Gronov, Gust, in Stat. p. 403. — 7 pinxit Put. 
INIoret. sec. Val. Livin. Var, LL. e marg. Parm. Sched, Gtid. rulnus quod fixit 
Vat. quint. Reg. iuc. Heins. Oxon. pr. Leid. pr, Exc. Pat. et ed. (jcsu. et 
Bipont, vultus quos fixit vet. Gyr, culnus quod punfj;it Pat. vulnus quod finxit 
Florent. Med, sec. Ambr. sec. vulnus quod punxit Tliuan. Jlazar. Petav. sec. 
vulnus quod pinxit Twn. <\no Med, duo Petav, Cod. Epigr. Ambr. Tholos. 
Ambr. tert. Exc. Gevart. ct Lucens. pr. ed. Vicet. finxit Exc. Laeti, Pai. ed. 
Parm. pinxit Ursini Cod. et decem alii. punxit \e\fixit Oxon. pr. vulnus quod 
fixit vel vultus quos pinxit Petav. pr. Lov. vulnus quo punxit vel vultus quos pinxit 
Vat. quart. — 8 Eripuit Farn, Erumpit Vat. scc, Coil. Ursin. Eruinpunt ^lazar. 

NOT.E 

proclivi, quod iVIariae forma videri ' Aninia est magis, ubi amat, qtiam 

nonposset, qiiin amor concipcrotur, itbi animat.' Itaqiie Houorii totus 

Alii legunt primo cestu, id cst, primo animtis videtur esseextra illum,aber- 

amore : priini amores sunt vchcincn- rat, exulat, et nihil spcctat, nisi vul- 

tiores. nus,quod amor fecit ; hoc, est semper 

Rudis] Rndis et imperitiis in arte se pascit amore Marivu, 

amandi. 7 Tn vultus, quos finxit .iwor] i, e. 

3 Nec novus unde calor] Negligit Aninius ejiis tottis est in vtiltii Maiia?, 
venationem, et alias exercitationes : quein Amor ipsi rcpr.csenfavit for- 
ardet, suspirat, nec taiiien cognoscit niavit(iitc. Alii legitnt vulnus. Vul- 
adhuc ea omnia cx amore provenire. nus, igues, llainmaiu dc amore dici 

4 Incipiens] Sc. amarc, Alii le- notissinium. Virgilitis : ' Vulnus alit 
giint inaipiens, i. e. amens, et velut venis, et cicco carpitur igni.' 
extrase positus. iVedullis] Ex intinio cordis re- 

6 Aberrat] Notum Proverbium, cessu. 



308 CL. CLAUDIANI X. 

Confessus secreta rubor, nonicuque bcatuni 

Injussae scripsere manus ! Jam munera nuptas 10 

Praeparat, et pulchros, Mariae sed luce minores, 

Eligit ornatus ; quicquid venerabilis olim 

Livia, Divorumque nurus gesscre superbae. 

Incusat spes ajgra moras, longique videntur 

Stare dies, segnemque rotam non flectere Phoebe. 15 

Scyria sic tenerum virgo flammabat Achillem, 

ties wjrtnj/s ejns vlfro si^naverunt felix nomen Mariae ! Jam deligit donapro 
sponsn, et restes magnijicas, sed iiiferiores tnmen pulchritudine ^larice ; deligit 
scilicet, quicquid Livia veneranda tiilit quondam, et quicquid nurus gloriosce De- 
orumtuterunt. Spes Honorii inquieta damnat moras ; et dies longiores videntur 
consistere, et Luna videtnr non rolvere currum inertem. Jta Ueidamia puella 
Scyri, ignara adliuc doli, infiammubat Achillem juvenem ; et instruebat manus bel- 



— 9 beatcE Moret. pr, — 10 Inmste Florent. Moret. sec. Var. LL. ed, Antv.— 
11 populos vel pulchros Jun. pr. dignos MaricE Pat. Murice pulchros sed Moret. 
sec, swfc iuce vel seM /«ce Vat, pr. jure pro luce Jun. a m. pr.— 14 spes longa 
Med. tert. — 15 moram vel rotam Vat. pr. rotnm vel currum Rott. fiectere tri- 
gintafere Codd. Exr. Gevart. et Liicens. sec. Silied. Gud. Var. LL. e marg. 
Parm. et ed. Autv. item Ald. Heinsius ascripserat locim Ovid. Lib. x. Met. 
vs. 11. ' Flexerat obliquo plaustrum tenioiie Bootes.' jam vohere Pat. nec vol- 
rereThuan. roZiece quoqne babet ed. Parm. et \ icet. volvere rotam Silinm 
Lib. VI. et alios quoqiie dixisse notaverat Heiiis. Phabe Exc. Pat. rec. 
Pluebi Vat. quint, Phwbus vel Phoebe Vat. tert, Reg. — 16 fiammavit Pal. Med. 

NOTiE 

9 Rubor"] Rnbor snbitus frontis apgra, sed quod cnris continuis red- 
inter amoris iiulicia reponitur. Ovi- dat soiicitum et aegrum amantem., 
dius: ' Et rubor in vultii pignoramen- Vir<.'ilins : ' jEgram vana spe insit 
tis habet.' amantem.' 

10 Injusso''] Manus scripserunt no- Moras] Sallustius : ' Animo cupi- 
men beatum Mariae, sed sponte, sed enti nihil satis festinatur.' 
injussae,quasi non ipse Honorins sen- 15 Stare] Dies non fluere, sed 
tlret. Id quod accidit amantibus, stare videntur ; adeo longi appa- 
suaque natura cogitatione aliqna de- rent, 

fixis, qui etiam canunt, nec canere 16 Scyria] Apud Lycomedem Scy- 

se sentiunt, ri JEgsei niaris insnlae regem Achil- 

11 Luce] Pulchritudine micante les aniatre Thetide belliim Trojanum 
lucis instar, filio fimestum timente, habitu mnlie- 

12 Ve7ierabilis Livia] Angusti con- bri occultatus fuerat, Tum Deida- 
jux, quae intcr Deos relata est, ideo- niia Regis filia, ab Achille compres- 
que veneratione digna. sa peperit Pyrrhum, Neoptolemum 

13 Nurus gessere] Adulatio Poetica, dictum. 

quasi liaec ornamenta jure haMcdita- Flanmabat] Amore vehementerin- 

tis ad Honorium veuirent. flammabat. 

14 Spes agra] Non quod spes sit 



DE NIPT. IIONOR. ET MAR. 30f) 

Fraudis adhuc expors : bellatricesque docebat 

Duccre fila manus, ot, niox. (juos horruit Ide, 

Thessalicos roseo pcctebat pollic c crines. 

Haec etiam queritur secum : Quonam usque verendus 'Ji) 

Cunctatur nioa vota sucor ? quid Jungore differt, 

Quani popigit, castas(pio preces implore rccusat ? 

Non ego, hixurieni Reguni moremque secutus, 

Qua^sivi vuhum tabulis : ut iiuntia formae 

licosns .Vchillis ail fila ncnila ; ct pnlUce purpureo pcctcbat capillos Tliessalicos, quos 
mox Trojafurmidarit. Honoritis sic (/uoque conqueritur secum: Quoiisque soccr 
renerandus Stilicho iliffcrt mca desidcria? Quarc procrastinat conjunfcere mWn vir- 
g\i\cm, quam promisit, ct rc/u^itcumulare prcces meas ptulicas? Haud ego imitatiu 
pompam ct cunsuctudinem rcgum, cxquisivi pulchritudinem per simulacra aliqiu, ut 



pr. injiammabat Morrt. pr. — 18 /Jc plnrinii Codd. Exc. Gevart. Luccii.s. scc. et 
Cod. Rheni. Sched. Giid. itcin Aid. Ida Med.quart. Exc. Schott. Idcm Parni. 
idemvel /dcReg. — 19 Tliessnlicos roseoVaru. inc. Hcins. Ursin. Cod. Mazar. Mo- 
ret. sec. Vat. Livin. cdd. Gesn. et Bipont. Thcssalico roseos tres Vat. Val. Pric. 
Kott. Thessalicos roseo vel Thcssalico roscos \at. pr. et scc. m. pr. Thessalicos 
roseo nectebat pollice 1'at. Cod. Epijjr. Ambr. Exc. Lucens. sec. pectebat pollice 
Florent. Put. vet. Gyr. Exc. Scliott. nectebat Vat. pr. et sec. in. sec. Pric. 
Oisel. pcctebat Re£t. Tluian. Mazar. Petav. pr. Amhr. et Jun. pr. Lov. ambo 
Moreti. H('c<t'/;a< /u'c<in<' Vat. tcrt. cod. Ursin. Med. scc. Tholos. duo Petav. 
pectebat pcctine duo Vatt. Pal. Farn. Rott. Med. tert. inc. Heins. pcctebat et 
emcndatum wec<eiat Med. pr. pectebat vel nectebat Reg. Oxon. pr. Ambr. sec. 
Jieclcbat, \e] nectebat, \e\ pectebat Oxon.sec. — 20 Hoc Vat. scc. Med. quart. 
iiic. Heins. Petav. sec. duo Oxon. Exc. Lucens. pr. Var. LL. e rnarg. Parni. 
Sic Kott. — 21 senex Pat. senex vel socer Put. quid jungere Vat. Livin. qui jun- 
gere Ald. — 22 Quod pepigit Moret. pr. pcpigi legit Heins. — 23 iii diio vei- 
sus manu recenti ascripti sunt in Vat. pr. luxuriam duo Vat. Pric. Kxc. Pat. 
rec. Lucens. sec. Cod. epigr. Ambr. ed. Vicet. luxuriem viginti tresalii, edd. 
Parm. Heins. Gesn. et Bipont. item Var. LL. e marg. ejusdeni. bixuria Vat. 
qiiart. moresque duo Vatt. Petav. pr. moremve Jiin. pr. moremque Vat. pr. et 
tert. Pal. Pric. Rott. Oisel. moremque vel patrumque Med. sec — 21 Queesie- 
rim Med. sec. muUum vel lultum Petav. scc. tabulis Var. LL. ed. Antv. tha- 
lamis omnes Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Jun. pr. Leid. pr. diio Oxoii. 
tabulis \el thalamis Moret. pr. ut mulua Med. tert. noxia Aiubr. pr. Scbed. 

NOT^ 

17 Fraudis adhuc] Nondum gnara nes Achillis Thessali : liunc enim 
fraudis, qua Achilles veste puellari Phthia urbs ThessaliaE genuerat. 
indutus seipsain decepit. 20 Queritur] Ob ainoris impaticn- 

18 Horruit Idc] Ida mons 'froja', tiam. 

seu potius ipsa Troja tremiiit, adveu- 23 Non ego] Non petivi, iit pul- 

tu Acliillis pulchre capillaii. Lucia- clierrimarum Principum imagjnes 

nus : ' Quam speciosa ceesaries! pictae ad me niittercntur; id quod 

quam terribilisin bellatoribus! quam faciunt Reges ad pompam et ostcu- 

decora in adolescentibus !' &c. tationem. 

19 ThesMlicoa erines] Pectebat cri- 



310 



CL. CLAUDIANI X. 



Lena per innumeros iret pictura penates : 
Nec va'iis dubium thalamis lecturus amorem 
Ardua commisi falsae conmibia cerae. 
Non rapio praeceps alienae foedera taedae, 
Sed qnae sponsa mihi pridem, patriisque relicta 
Mandatis, uiio materni sanguinis ortu 
Communem partitur avum. Fastigia supplex 



'^D 



30 



imago illa adidatrix nuntia pukhrittidinis circumferrctur per domos innumerahilei, 
Neque ego electurus amorem ambiguum factiinini tlioros diversos, crcdidi speciei 
fallaei conjugia difficilia. Non eo;o temerarius aufero pactum ulieni matrimoniis, 
sed eam, guce desponsata est 7nihi, et data imperiu patris mci, vindicat sibi atum 
communem una origine generis materni. Ego precaturus abjeci majestatem impera- 



Giid. — 25 £ena viginti Codd. Exc. Gevart. Sched. Gnd. Var. LL. e marg. 
Parm. Plena octo alii, Exc. Liicens. sec. Lava Rolt. Med, tert. Thuan. 
Ambr. tert. Cod. Epigr. Ambr. et ed. Vicet. Lena vel Plena Vat. pr. 
—26 Non variis Tliuan. thalamis varium dubiis Jun. pr. tabulis Exc. Schott. 
lalurus Vtic. Oisel.lecturapudoreiniac. Heins. — 27 co7iubiaE.\c. Gevart./or- 
mce Thuan. — 28 Nec rapio Moret. pr. princeps pro prceceps, et mensce pro tadce 
Jun. pr. et Oxon.— 29 patriisque Vat. pr. Farn. ambo Moret. Lov. patrisque 
Vatt. quatuor. Pal. Pric. — 30 Mandantis Thuan. uno vel immo Oisel. — 31 par- 



\OT/E 



23 Lenal Ut imago adulatrix, leno- 
cinans, et amoris conciliatrix circum- 
ferretur per domos. Lena autcm di- 
citur, quasi fungatur officio lenee, 
dum puellas minusderoras, adulaiite 
penicillo depictas ostentat principi- 
bus, quos sic ad amorem et raatrinio- 
niura accendit, de eo nunquam cogi- 
taturos, nisitalibus lenociniisdecepti 
fuissent. Ovidius : ' raaxima lena 
mora est,' id est, maximaamoriscon- 
ciliatricula. Alii hoc verbum lena 
aversati legunt lceva, id est favorabi- 
lis, ut apud Virgilium, 'Numinalaeva 
ainunt.' 

Pictura'] Mos ille antiquus mittendi 
puellarum principum imagines, etiam 
a nostris observatus. Missa enini est 
Henrico INIagno Mariae Medicceae 
efRgies. Ceterum, Claudianus ar- 
gnit tacite factum Eutropii, qui Fla- 
vii Promoti filiam, vel Neptim,egre- 
gie depictam Arcadio ostentaus, illum 



vel sola pictura pellexit ad nuptias. 

2G Nec variis, <^c.] Non elegi amo- 
rem dubimn, Iioc cst instabilem, et 
toties miitandiini, variisqne thalamis 
occasionem daturum, quoties nova 
virginurn aliarum iniago mjhi propo- 
neretur. 

27 Ardua commisi] Non ego expo- 
sui, credidi imagini cereae saepe fal- 
laci, conjugium meuni, cum arduura 
ac difficile sit optime eligere, ac prae- 
sertim cum videntur tantum imagi- 
nes. 

28 Non rapio fcedera'] Non rapio 
nuptas, aut foedere pactoque aliqiio 
aliis desponsatas. Sic Augiistus ab- 
duxit Liviam etiam praegnantem. 

29 Patriisque relicta mandatis'] Pro- 
babile est Theodosium, antequain 
moreretur, mandavisse, ut Honorius 
Mariam Stilichonis filiarn duceret in 
uxorem. 

31 Partitur avum^ Tbeodosium se- 



DE NIPT. IIONOR. ET 1\IAR. 311 

Deposui, gessique procum : dc limiuc sacro 

Oratuiu uiisi proccrcs, «pii proxima nobis 

Jura teneut. Fatcor, Stilichou, nou i^arva poposci : 

Sed certe mereor Princcps, hoc Principe natus, 35 

Qui sibi tc iicncrum fratcrna prole rcvinxit, 

Cui jNlariam dcbos. Fanus milu solvc paternum. 

Redde suos aulae. Mater fortasse yo^axi 

MoUior. O patrui gcrmcn, cui nominis haires 

toriam, ct eni inc procum. Priinores, ijiti occitpitnt locum propinquum iinbis, missi siint 
ex aula sucriita rof;aturi. Confiieor, o Stilicho, nnn petiri rein exigiium, at nuidem 
liac dignus sum vgo Iinperalor oriundus tuli 1 inperatore 'lheoi\os\o,ipti dcvinxit sibi 
te gennum per Jiliamfratris, cui debes tMariain. Repende inihi usurain paternam : 
restitue suospaliitio. Sereiia materMiiriaJorsanfaciliorcsi exorari. O soboles pa- 
trui inei Hoiiorii : cui ego Honorius successi hares nominis ejusdcni.o Serena 



timur Thuan. fastidia Vat. pr. siinplcT Farn. — 32 cessique procul Med. qnart. 
procum vol procul Med. sec— 33 Ortatum Farn. misi qnatnor Vatt. Pal. Pric. 
Kott. missi Vat. tcrt. Med. scc. Piit. Petav. tert. Ambr. tcrt. misi vel missi 
Mcd. pr. jNIorct. pr. Stilicho Vat. pr. Stilico Vat. sec. fateor Stilico Iriginta 
fere Codd. Exc. Lncens. pr. Var. LL. e niarg. Parin. ct edd. Vicet. Parm. 
Isingr. Giyph. Colin. parva vel prava Put. poposci vel reposci Oxon. sec. — 3.5 
hic j>finci>e Cod. Epigr. Ambr. Si principe Meii.tcrt. et prJHcJ/)e Vat. quint. 
ac principe Vat. quart. hocprincipe viginti alii, Exc. Schott. et Lucens. pr. Var. 
LL. c ;niargine Parm. d£ principe vet. Gyr. Var. LL. cd. Antv. sed prin- 
<:i>e Jun. pr.— 30 mole Oiscl.— 37 diJTers? Akl. t/etis viginti duo Codd. Exc. 
Lucens. pr. Var. LL. e marg. Parm. ed. Vicet. fenus Bonon. fadus quatuor 
Vatt. Pal. Rott. fcenus Oisel. Petav. sec. fcenus vel fcedus Vat. pr. Petav. pr. 
etPric. Heiusinsascripseratloca Propert. Lib. i. EI.7. et Lib. iii. Eleg. 1.— 
38 tuos Farn.— 39 ob CoU. Ursini. patrium Jun. pr. Heinsius legit pa^rwum. cui 

NOT.E 

niorem, qui filios habuit Theodosium dans uxorem Serenam fratris sui 

Magnuin, et Honorium seniorein: Honorii tiliam, et a se adoptatam, te 

hujus Honorii filiam Serenain Stili- tecit suum generum. 

cho nxorem duxerat : ex Serena ct 37 Cui debes] Cui Theodosio debes 

Stilichone uata est Maria, qiiic niibit Mariain : hanc eniin accepisti a con- 

Honorio jiiniori: hinc et Hoiiorius juge Serena, quam ipse tibi dedit. 

junior et INIaria agnosciint coiinnn- roenus solrel Da mihi MariHin, quaj 

nem, ha?c proavum maternuni, ilLe milii erit velut fccnus et merces am- 

avum paternnm, Thcodosium scilicet pla eorum, qnae debcs patri meo 

seniorem. Theodosio. 

Fastigia] Ego, qui Impcratoris ti- 38 Aulce'] Redde saas Principes 

tulo imperare poteram, me suppli- auhe Ca^sareae. 

cem exhibui. 39 O patrui gertnen] O Serena filia 

33 Misi proceres] Haec dicta sunt patrui mei Honorii senioris, cujus 

ad Stilichonisiaiidem. nomen cgo Ilonorius velut hxres 

36 Qui sibi te gena-um] Mereor gero. 
Maiiam ego natus Theodosio, qui tibi 



312 CL. CLAUDIANI X. 

Successi, sublime decus torrentis Hiberi, 40 

Stirpe soror, pietate parens, tibi creditus infans, 
Inque tuo crevi gremio, partuque remoto 
Tu potius Flaccilla mihi. Quid dividis ergo 
Pignora? quid juveni natam non tradis alumno? 
Optatusne dies aderit? dabiturne jugalis 45 

Nox unquam ? tali solatur vulnera questu. 

Risit Amor, placidaeque volat trans eequora Matri 
Nuntius, et totas jactantior explicat alas. 
Mons latus lonium Cypri praeruptus obumbrat, 

altushonor Iberi rapidi,'soror gente, sed mater affectu, ego infans com^nissus suin 
tibi, et cretiin slnu tiio, et partu excepto, tupotius es milii Flaccilla. Cur igitur se- 
parasflios tiios ? Cur non das alumno ti\o juveni Jiliam tiiam ? An non dies exoptatus 
veniei ? an non nox nuptialis concedeturunquam ? Honoriiis tmdcet vidnus siium hac 
querela. Cupido subrisit, et statini crolat tdtra tnuria, nuntius futiirus matri blanda, 
utque superbior porrigit pcnnas omnes. 31ons altus tegit latus lonium Cypri, mons 



germen Farn. tibi nominis Oxon. pr. — 41 Stirpe sata Thuan. Stirpe parens 
pietate soror Moret. pr. pietate potens Jun. pr. m. sec. carens Tliuan. mihi cre- 
ditur Var. LL. ed. Antv. creditus Ambr. pr. creditur Oxon. et alii. creditur 
vel creditus Put. — 42 cretit Oxon. f<ec. thalamo \e\ gremioVax. quint. partum- 
que Oxon. pr.— 43 potior Exc. .Srhotti. Placcilla Ambi . ttrt. Placcella Tholos. 
Pladlla Rott. FacillaMed. tert. Petav. tert.Mazar. Fascilla Oxon. sec. Flacilla 
Florent. duo Med.Exc. Lucens. pr. ed. Vicet. et ^Rrm.' Flascella Med.pr. Floc- 
ciHa Moret. sec. Facilla vel PlacellaYteg. Placellavel Facella Oxon. pr.— 44 na- 
tamjuvcni inc. Heins. Anibr. sec. reddis duo Vatt. Pal. Florent.Med. pr. Leid. 
pr. Thuan. Mazar. tradis Med. sec. credis inc. Heins. Exc. Schotti ; Heinsio 
improbatur hffic lectio, quia jam prwcessit creditus. — 45 dabiturque Farn. Pric. 
'Lox.dabiturue Pat. — 47 placidoque Vat. f\\\a.Yi. placidusque \e\ placidfcque Oxon. 
sec— 48 Jioras Petav. tert. Lov. Var. LL. ed. Antv. horas vel alas Petav. sec. 
— 49 Jonium viginti Codd. Exc. Gevart. Lucens. pr. Var. LL. e marg. 
Parm. item ed. Antv. et Vicet. in Moret. sec. ascriptum erat, Descriptio 
Palatii Veneris. Eoum Vat. pr. Pal. Pric. Oisel. et ed. Gesu. et Bipont. 
Eoum vel Jonium Vat. tert. Florent. Lov. Cypri praruptus Bonon. Pat. Exc. 
Schott. Vat. Isingr. Pulm. Delr. Cyprecs rupis tredecim alii. ruppis \aT. 

NOTiE 

40 Torrentis Hiberi'] Fluvii Hispa- minus dicenda est niater,quae afFectu 
niae, scd ponitur pro ipsa Hispania. materno educavit, quam quaB genuit. 

41 Stirpe soror~\ Naui Sereua adop- 44 Pigtwra'] Quid separas Mariani 
tata fuerat a Theodosio patre Ho- et Honorium, quos aut spectas, aut 
norii. spectare debes, ut pioprios Hberos. 

42 Partuque remoto'] Si partum de- 49 Latus lonium Cypri] Cyprus in- 
raas, tu potius mihi niater es, quam sula inaris Mediterranei credita est 
Flaccilla. Hzec obiit, Honorio puero V^eneri sacra sedes, ob amoenitatem ; 
adraodum relicto. Ea porro non et quia ad eam nata est ; lonium latus. 



DR NUPT. HONOR. ET MAR. 313 

Invius humano gressu, Phariumque cubile 50 

Proteos, et septem despectat cornua Nili. 

Hunc neque canentes audcnt vestiie pruinae ; 

Hunc venti pulsare timent, himc la^dere nimbi. 

Luxuria? Venerique vacat. J*ars acrior anni 

Exulat : a^terni patet induljientia veris. 5o 

In campum se fundit apex : hunc aurea sepes 

Circuit, et fulvo defendit prata metallo. 

Mulciber, ut perhibent, his oscula conjugis emit 

Moenibus, ettales uxorius obtuHt arces. 

inaccessus pedibus hominum, despicit lectum JEgyptium Protei, et septem ostia \ili, 
Glacies albcr non nudenl te^ere hunc montein ; venti metuunt hunc percutere. Nubes 
metmml ujfendere hunc: hiv senit vuluptnti et Veneri. l'ars violentiur anniex- 
pellilur. Clementia veris perpetui aperilur. Vertex montis extendit se in pla- 
nitiem. Aurata sepes cingit hunc, et tuetur prata metallo fulvo. Vulcanus, ut 
aiiint, emit basia iLXoris suze his muris, et ipse uxorius dedit tales turres. i/i- 



LL. ed. Antv. abundat vel obumbrat Oxon. sec. — 50 gressu vel gressui Reg. 
generiXat. Liv. gressxi ve\ generi Vat. pr. Phariique Pric. — .51 despectans Med. 
quart. despeclant Vat. quart. Farn. Koit. dcspectat Florent. diio Med. Alazar. 
Vat. Livin. Jun. pr. Leid. pr. Exc. Lucens. sec. cornua vel hostia Anibr. sec. 
— 52 Hunc ncfjue canentes Exc. Laeti. Vat. pr. m. pr. 1'ric. Oisel. cadentes 
Vat. quint. candentes et eniend. canentes Lov. ccedentes Exc. Lucens. sec. appo- 
sito -j- signo, ut notetur, veterem lectioneni esse vel erasam vel interpola- 
tam. spectare vel sperare pro vesiire Jun. pr. — 53 nimbus Moret. pr. — 51 Vene- 
rique Exc. Laeti. ventrique inc. Heins. Petav. pr. An»l)r. tert. Oxon. sec. Cod. 
Epigr. Ambr. Exc. Gevart. e(J. Vicet. ventrique vel Veneriqiie Rcg. Oxon. pr. 
Moret. sec. duo Petav. — 56 fundit Exc. Laii. fudit Farn. Pctav. sec. Anibr. 
tert. Lov. Exc. Gevart. ed. Vicet. dcsidit vel se fundit Ambr. sec. huc aurea 
Med. tert.— 57 Jiavo pUirima pars Codd. Exc. Schott. Gevart. et Lucens. pr. 
Sched. Gud. Var. LL. ed. Antv. item Oxon. Leid. Lovan. et ed. Vicet. rura 
Med. sec. — 58 Mulcifer Mazar. Oxon. pr. ni. sec. — 59 artes pro arces Pal. aurts 

NOT^ 

id est, qiia Cjprus respicit marc lo- neris niillam hyemeni, ver perpe- 

niuni, quod ad .ligyptum usque ex- tuum tribiiit. Hai-c enim l)ea est 

tenditur. serenitatis, risiiumque et voluptatis. 

50 Phariumque] Id est, .Egyptium, 55 Patet] Aperitur, porrigitiir: 
a Pharo parva olim Nili insiila, ad omnia quippe veruo tempore expli- 
quam Proteus illc formarum muta- cantur, a|)eriiintur. 

tione insignis stabiilabat. 58 Mulcibcr] ^iilcanus omnia ope- 

51 Septem cornua] Septeni ostia ra insignia, et duratiira, facere tin- 
Nili, qui inde dicitur a Virgilio, gitur. 

' Septemgeminus.' 59 Uxorius] Qui uxori placere 

S3 Venti pulsare timcnt] Monti Ve- gestit. 



314 



CL. CLAUDIANI X. 



Intus rura inicant, manibus quas subdita nullis 
Perpetuum tlorent, Zephyro contenta colono : 
Umbrosumquc nemus, quo non admittitur ales, 
Ni probet ante suos Diva sub judice cantus. 
Quaj placuit, fruitur ramis : quae victa, recedit. 
Vivunt in Venerem frondes, omnisque vicissim 
Felix arbor amat. Nutant ad mutua palmae 
Foedera : populeo snspirat populus ictu ; 
Et platani platanis, alnoque assibilat alnus. 
Labuntur gemini fontes : hic dulcis, amavus 
Alter, et infusis corrumpit mella venenis, 
Unde Cupidineas armavit Fama sagittas. 



60 



65 



70 



tiis agri splendent, qiii nuUis sulincfi jnnnibtis, et contenti Favonio cultore, fio' 
rent continun: et iiitns sylva esi frondij^a,'\n qua avis nnn recipitur, nisi prius 
sub Dea judicanle probet concentus suos. Qute avis probata est, potitur sylva; 
qucB superata est, abit. Folia vivunt pro Vcnere, ct arbor oninis fortunata amat 
mutuo. Palince unnuunt ad amicitiam reciprocam: populus gemit impulsu po- 
puleo ; et platani admurmurunt platunis, et abius ulno. Fontes duo hic fiuunt. 
Unus dulcis est, aller est amarus, et inficiunt mella venenis immixtis, quibus 



Vat. quart. — 60 rura micant Pat. Mazar. Vat. Liviii. ed. Parm. prata diio Vatt. 
Farn. Rott. Pric. Med. sec. Reg. Thiian. duo Petav. Lov. Moret. sec. Ald. 
Exc. Gevart. rura vel prata Vat. pr. Med. pr. Florcnt. Jun. pr. vircnt Vat. sec. 
m. pr. Florent. ni. pr. maribus Oxon. pr. morbis Oxon. alt. a m. pr.— Gl Perpe- 
tuo Vat. pr. Thuan. Jun. et Moret. pr. — 63 sub Diva judice Vat. sec. Cod. Ur- 
sin. — 66 nutanlque Jun. pr. mitant Vicet. — 68 platani vel plalanus Oxon. pr. p/a- 
tanis platani Florent. nnus Heins. platuni platanis Med. tert. Petav. tert. Vat. 
Livin. inc. Heins. Exc. Lucens. pr Vicet. platano platanus tres Vatt. Med. 
sec. Put. INIazar. Petav. pr. Tholos. Moret. pr. Jun. pr. Ald. platanus pla- 
tano Vat. tert. Farn. platani platanus Rott. Petav. sec. platanus phttanis PaL 
Pric. Oisel. Florent. duo Med. Exc. Gevart. platani platanis vel platanis pla- 
tnni Reg. alnusque assibilat alno Jun. pr. — 70 corrumpit tres Vatt. corrumpunt vi- 
ginti quinque alii, Exc. Gevart. Lncens. pr. Ald. ed. Parm. et Vicet. Var. LL. 
ed. Antv. corrumpit vel corrumpunt Put. — 71 armavi Leid. pr. armari duo Vatt. 
PaL OiseL Florent. quatunr Med. Put. Thuan. Mazar. Petav. sec. inc. 



NOTiE 



61 Zephyro'] Carus Veueri ventus, 
cnjus uxor Flora, seu Zephyritis, 
Veneri itidem cara. 

66 Felix arbor] Frugifera,foeciinda. 
Arbores autem a Poetis amare lin- 
guntur, cum levi Zepbyro pulsae sese 
osculantur. 

Nutaiit pahme] In palmis duplex 
sexus agnoscitur: si hiuc iude ad 



ripas exsurgant nias et ftpraina, incli- 
nare et admovere sese videntur velut 
ad oscula. 

69 Dukis, amarus] Fontium montis 
Venerei, alter dnlcis est et nielle 
pleniis, cnni felix anior ; alter auia- 
rus, et felle infectus, cum infelix 
amor est. 

71 Unde^ lu utroque fonte amor 



DE NUPT. IIONOR. ET MAR. 315 

Mille pharetrati ludunl in margine fratres, 

Ore pares, similes hal)itii, gens mollis Amorum. 

Hos Nymphfc pariunt : illum Vcnus aurea sohnu 

Edidit. Ille Deos coehimque et sidera cornu 75 

Tempcrat, ct snmmos dii^^natur fiirere resres : 

Hi plebem icriunt. Nec cetera numina desunt. 

Hic habitat nullo constricta Licentia nodo, 

Et fiecti faciles Irt^, vinoquc madentcs 

Excubiae, Lacryma?que rudes, ct gratus amantum 80 

Pallor, et in primis titubans Audacia lurtis, 

Jucundiquc Metus, ct non secura ^'ohq>tas ; 

Et hisciva volant levibus Perjuria pcnnis. 

fama armnvit iela Cuindinit}. MiUe fvntres iiltnvdvuti, qui siiiit a^.tih? blnn- 
duin Atnovum, coUudunt in »('/)«, simiUs vuUu, simiU's reste. Niimphce pvo- 
ducunt lios: pulchva Venus peperU iUum soUim Cupuliiicni. lUe modevatur 
arcu sno Deos, Coelum, et Astra ; et difinatuv fevive veges supvemos: /ij Anio- 
res percuttunt rulgus. Seque numina alia hic absunt. Hic Licentia nuUis com- 
pressa catenis manet, et Ivce pvomter e.vcUari, ac VigtUce ebritt rino, et FUtusjure- 
7iUes,ct l^aHorjucundus ainantum, et Audacia treinens in furtis prioribus, ct 3Ietus 
dulces, £t Voluptas non tuia, cl l'erjttvia iinpudica voUtant veittis velocibus. Inter 



Heins. Bonon. Pat. m. pr. diio Ambr. Exc. Lncens. sec. Var. LL. ed. Antv. 
armatit trcdecim alii, Ald. et ed. Vicet. armarit Sched. Gud. armavit vel 
urmari Vat. fiuart. Pric. Lov.— 72 phareirata INled. (juart.— 73 Mente pares 
Rott. Ore pares duo Vatt. Pal. habitu similes Pric. \ at. Livin. similes habitu 
Vat. pr. Oisel. Florent. Med. pr. Tiiiian. Mazar. Jun. pr. Heinsius ascrip- 
serat locum Cons. Hon. vi. 178. ' Hoc Deus etfulgens liabitu,' &c. avo 
similes tres Vatt. duo INIed. Pal. Farn. <rvo vel habitu Put.— 75 Deum Vat. 
quint. — 77 netjue Leid. pr. iHU/ieca Oxon. sec. m. pr. — 78 habittU E\c. hxti. 
habitant Vat. qiiint, m. pr. dislricia Farn. vet. Gyr.— 79 plectifaciles Med. tert. 
—80 grattts amoruin Pric— 81 tiitibant Vat. tert. factis Tiiuan. tactts vel 
furtis ISIfd. pr.— S-i Jocuiidiqite Vat. pr. et sec— H:i pennis Florent. ventis 
triginta todd. Exc. Luccns. pr. Gevart. et Cod. Kiiem. Ald. Parni. Vicet. 

NOTiE 

sagittas tingit : est enim et melle et amorem : tales sunt Licentia,Irffi,&c. 

felle fcecundus. 79 Irec] Terentius : ' Amantium 

75 Deos Ccrlumque] Omnia vincit iia?, amoris ledintegratio est.' 
amor, supcros quoque. Muretus : Vino madentes] Item Terentius : 
Pottae tamcn ' in Minervam et in stu- 'Sine Cerere et Liijcro friget Veniis.' 
diorum prasides Musas nibil Veneri, 80 E.rcubicE] Solitae agi ad fores 
nihil Cupidini, juris esse voluerunt.' Amasiarum. 

76 Dignatur] Keges tantuin dignos Laenjime rudes] Effusa' a juvonibus 
pntat quos suis figat telis. rudibus, et primos tum amores ex- 

77 Numina] Alia suut Numina, vel pertis. 

potius aliJe pesles, qu?e comitantur 83 Perjuria] Ovidius : ' Jupiter ex 



316 CL. CLAUDIANI X. 

Quos inter petulaus alta cervice Juventas 

Excludit Seniura luco. Procul atria Divae 85 

Permutant radios, sylvaque obstante virescunt. 

Lemnius haec etiam gemmis exstruxit et auro, 

Admiscens artem pretio, trabibusque smaragdis 

Supposuit caesas hyacinthi rupe columnas. 

Beryllo paries, et iaspide lubrica surgunt 

quos Deos Jurentus impudens ceUo capite expellit ex sylva Senectutem. Palatium 
Deas longe mittat splendorem, et florescit nemore invito. Vulcanus construxit hoc 
etiam ex gemmis et ex auro, cvnjungens industriam, et subjecit trabibus smaragdis 
columnas recisas ex lapide Hyacinthi. Murus ex Beryllo, et limina levia ex iaspide 



90 



et Colin. ventis vel pennis Med. pr. et sec. Leid. pr. inc. Hcins. — 84 Quos 
inter duo Vatt. Pal. Pric. Oisel. Florent. Med. pr. Thuan. Mazar. Vat. Livin. 
lasciva alta cervice Pal. juvenca inc. Heins. jnventa Vat. sec. Med. quart. Lov. 
duo Oxon. ed. Vicet. juventus duo Vatt. Oisel. Fiorent. vet. Gyr. Med. tert. 
Petav. sec. Ambr. tert. m. pr. Bonon. Tholos. Vat. Livin. Exc. Schott. Lu- 
cens. sec. ed. Parm. juventus quatuordecim aiii. juventus vel juventas Vat. 
quart. Pat. Ambr. pr.— 8.5 ludo Put. Reg. Petav. tert. lutu Reg. ui. pr. luco 
procul. cum rfXeia aTiytifj Moret. sec. — 86 permutant Exc. Lucens. pr. per- 
mittant Vat. quint. ed. Vicet. — 87 huc Var. LL. ed. Antv. hoc vel hac Med. pr- 
instnixit Med. tert. astrinxit tres Vatt. extrusit Voss. construxit Pal. Pric. 
Med. pr. Keg. Thuan. Moret. sec. — 88 Conjuiigens Moret. pr. gravibusque tres 
Vatt. Farn. Rott. &nfli«gdi Med. pr. Vat. quint. Pal. Oiscl. trabibusque\a.X. 
pr. Pal. Pric. Oisel. Med. pr. Mazar. Ambr. sec. Var. LL. ed. Antv. trabi- 
busque Smaragdis cum glossa /. e. Smaragdinis Leid. pr. gravibusque Smaragdis 
vel trabibusque mnragdis pro maragdinis Petav. pr. et sec. Heiusius ascripse- 
rat seqq. ' Similes appositiones niultaa in Historia Augiista. sic Spartian. 
vit. Hadriau. pag. 2. lin. 27. adamantem gemmam pro adamantina. , Statuce 
CollosscE pro Colosseis. pio quo male Casaub. [). 164. Colosseas reponit. vid. 
Salnias. ad Hist. Aug. p. 63. et 196. homo pi'ostibulus idem Salmas. p. 170. 
miles podager pro podugricus p. 194. i-atio fabrica pag. 209. sic Bajee aquce pro 
Bajanis Propert. lib. i. Eleg. xi. Ah pereant Baja; crimen anioris aquae !' 
<!i:c. h<ec Heinsius ad edit. Lugd. A. 1551. Zmaragdis \a.t. pr. — 89 Supposuit 
celsas Ambr. tert. cotumbas Pal. Med. pr. Heinsius notaverat Supponere esse 
verbnm Mechanicum, et citaverat Casaub. ad Hist. Aug. p. 133. non antem 
superponere, miraturque id Salmasio non visuni p. 165. — 90 lubrica Jaspide 

NOTJE 

alto perjuriaridetamantum, Etjubet 87 Lenmius'] Vulcanus, qui habitat 

^olios irrita ferre Notos.' At con- modo Leinnon insulam, in mari .^E- 

tra Propertius : ' Non semper placi- gaeo, modo yEtnam. 

dus perjuros ridet amanles Jiipiter.' 88 Trabibusque smaragdisl Trabi- 

86 Permutanfl Palatia aiirea ob bus, qua> sunt smaragdi. Sic Statius 

variuni lucis rt-percussum radiosiden- dixit turmas hostes: Persius Heroas 

tidem permiitare videntur. sensus. Smaragdus autem est gemnia 

Virescunt] Etiam invita et obstante coloris viridis. 

sylvarum opacitate. Vel Palatia 89 Hyacitithi, Ifc.'] Vide vs. 587. et 

binc auro, iude smaragdis nitentia, 588. iv. Cons. Hon. 

modo radios flavos, modo virides 90 Beryllo] Gemma subviridis in 

emittuut, atque permutant. India frequens. 



DE NUPT. HONOR. ET MAR. 



317 



Limina, dcspcctusqiie solo calcatur achates. 
In medio glebis rcdolcntibus arca divcs 
Pra2bet odoratas messcs. Hic mitis amomi, 
Hic casiio matura seges, Panchaniquc turgent 
Cinnama, ncc sicca frondescunt vimina costo, 
Tardaque sudanti prorepunt balsama ligno. 



95 



attoUuntur, et ex Achate sprcto pailmentum .ilratum est. In meJio planitics locuples 
/undit messes /rufirantcsjruslis bene olentibus. Uic cst copia e.T(iuisitissima amomi 
suavis, et via steiuitur casia. Cinnama Arabica abundant ; neque rami sylccscunt, 
costo arenle, neque balsamnsera stiUant ex caudice lacrymanti. Quo posteaquam Cu- 



Med. qiiart. — 91 Lumina Auiijr. jec. Var. LL. ed. Aiitv. despectoque Florent. 
— 92 glebis rrdeuntibus Farn. rndiantibus Pric. — 93 udoratas Bouoii. I'at. Tho- 
los. m. seo. tres Anijjr. hinc mitis amomi, Ilinc casite IMoret. pr. — 94 natica vel 
mtttura Oxon. sec. I^anchaiu Pal. riorent. Med. pr. Tliiian. vet. Cyr. Punchaa- 
9««.' Vat. pr. l'ric. Oisel. l'anfitiuquc Lov. ]'an<^u'uque vel /'«hc/k/ o(/(«' qiiatiior 
\ att. turgent viginti (|uatiior Codd. E\c. Oevart. Lucens. sec. et Pat. rec. 
\ar. LL. e inarg. Parm. suriiunt vel tur^mt Florent. Moret. sec. — 95 no» 
Florent. Moret. pr. suto omnes Vatt, Fal. P^arn. Pric. .«icca Oisel. Reg. Ambr. 
tert. Moret. pr. jun. pr. Oxon. pr. Petav. sec. m. pr. qui tainen et casto ex- 
liibet. cum sicco vvA nec casto Oxon. sec. casto Honon. gramina IMed. sec. Petav. 
tert. ^ramina Jim. pr.m. pr. ri(/«t'rrt idem,in.scc.irra;«/«a velri/n/na Vat. tert.HU- 
miJia vel limina Florent. succu \ at. sec. Pal. Kott. Uisin. Cod. conto vel succo 
Aat. quart. Med. pr. vid. Laciant. de PlKcnicc. acantho vet. Gyr. Lxc. Liicens. 
sec. Heinsius ascripserat : ' acantlms Sidonius' Stat. Lib. iif. Silv. Hercule 
Surrent. vs. 37. Salmas. ad Solin. — 90 prorcpunt qnatuor ^att. Oisel. duo 
Med. Oxon. pr. Leid. pr. Exc. Lurens. pr. Ald. ed. Vicet. prorcptaut Exc. 
Cod. Hliem. pr<erepunt Anibr. pr. pruruntpunt Rott. Moret. sec. Petav. tert. 
Var. LL. ed. Antv. prasumant Florent. m. pr. pr^rsudant Vat. tert. l'al. Med. 
pr. Thnan. Jun. pr. ni. pr. prorepunt vel prorumpunt Keg. Petav. pr. Oxon. 



NOTE 



Lubrica'^ Limina levia, facta ex jas- 
pide levi, politissima. Jaspis cst 
gemma e\ genere viridium, sed ta- 
men varii sunt hiijus colores et spe- 
cies. 

91 Calcatur'\ Quasisolum sternatur 
Achate, ex quo stratum sit pavimen- 
tnm. Achales cst gemina versicolo- 
ribus venis ita distincta, ut nemorum, 
iluviorum, inontiuiu, nonuunquam et 
curruum speciem reterat. Laudatur 
a Plinio Pyrrlii achates, in quo uo- 
vem Musa; et Apolio spectabantur. 

92 Glebisl Hasc suut fru>ta aut 
thuris aut myrrhaE. 

94 Matura seges'^ Coilecta in ipsa 



raaturitatc, et ideo exquisitior. 

Panchau] Pancha^i populi habitant 
desertaSabap,ubi thus optimuin. Alii 
legunt Panchaia ob Panchaiain re- 
gionera Arabiie thure et aromatis di- 
vitem. 

9.5 Ftwina] Suut rami lenti, qui 
facile flectuntiir. 

Costo'^ Costiim est Persidis arbor, 
quae unguentiini prctiosissiiiium fun- 
dit, in monte Veneris, non sicco cau- 
dice, sed abundante. 

96 Prorepunt] Non balsama lcnta 
guttatim prorepuut,stillant, sed uber- 
tim effluunt. 



318 CL. CLAUDIANI X. 

Quo postqiiam dilapsiis Amor, lougasque peregit 

Penna vias ; alacer, passuque superbior intrat. 

Caisariem timc forte Venus subnixa corusco 

Fingcbat solio. Dextra laevaque sorores 100 

Stabant Idaliae. Largos ha3c nectaris imbres 

Irrigat : baec morsu numerosi dentis eburno 

Multifidum discrimen arat : sed tertia retro 

Dat varios nexus, et justo dividit orbes 

Ordine, neglectam partem studiosa relinquens. 105 

Plus error decuit. Speculi nec vultus egebat 

pido descendU,et ala ejns absolvit iter longum, ingreditnr lcrtus, et gJ.oriosior in^ 
cessu, Tumforte Venus innixa solio micanti comehat capillos. Sorores Idalice Clia- 
rites astahant ad dextram et sinistram. Hcec aspergit comae ipsius copiatn ingen- 
temambrosicc : hcec separat differentium multi plicem crinium, cum pectine eburneo 
habente multos dentes: at tertia retro nectit cincinnos diversos, et discriminat 
rotuUis serie cequali, omittens consulto partem comarum velut contemtam. 
Negligentia mugis convenit. Neque facies indigebat upprobatione speculi, .Si- 



sec. prorepunt vel prasudant Florent. Cinnama Aml)r. sec. sncco tres Vatt. 
Farn. Med. sec. Petav. scc. Put. inc. Heins. ligno Med. quart. Jun. pr. rivo 
octodecim alii, Exc. Lucens. sec. rivo vel ligtto Lov. Exc. Schotti. Heinsius 
ascripserat seqq. de Balsamo. Piinius Lib. xii. cap. 25. corrupto loco, cnjus 
initium ' Suavitatis eximiae.' Justin. Lib. xxxvi. Rhodius ad Composit. 33. 
Scribon. Largi. — 97 dilapsus Jun. pr. m. sec. Oxon. sec. Var. LL. ed. Antv. rfe- 
lapsus Raphel. Ms. Pulni. Exc. Lucens. sec. etal. Heinsius conjiciebat delatus. 
peremit Vat. quart. — 98 Pinna Exc. Lucens. pr. — 99 tumforte Ambr. pr. Jun. 
pr. Moret. sec. Cod. Epigr. Ambr. — 100 Figehat Farn. Cingebat Vat. quint. 
Pectebat vel Fingebat Oxon. sec. Fingebat vel Pingibat Pctav. pr. — lOl Idali- 
des Farn. latos Pric— 102 hoc Med. quart.— 103 Multifidum Exc. Laeti et Lu- 
cens.sec. 3IuItimodum decem alii, Exc. Scliotti et Gevart. Sched. Gud. Oxon. 
Lovan. ed. Parm. et Vicet. Var. LL. ed. Antv. MuHifidum vel Multimndum 
Petav. pr. — 101 nexus varios Aml)r. sec. orhem Jun. pr. orbis duo Vatt. — 105 
relinquens Med. sec. reliquil Vat. pr. Pal. Florent. ^led. pr. relinquit octo alii, 
Var. LL. e niarg. Parm. Heinsius relinqui conjiciebat. — 106 speculi. cum ri\ila 

NOT.E 

97 Qi/o] Quem locum, quod Veue- 104 Orbes'] Rotulas, spiras, coma- 
ris palatium postquam Amor attigit. rum, seu capillos in orbem replicatos, 

98 Superbior^l Gloriosior, et ipso et ut ait Ovidius, ' in statione posi- 
incessu jactantior, quod fixerit Hono- tos.' 

riuni. 106 Error deciiif] Non est error, 

100 Sororesl Ciiarites seu Gratiie sed negligentia qua?dam, quae videri 

administrffi Veneris. Charites porro posset error, et quae magis decora 

sunt tres Aglaia seuPasithea, Tlialia, est, quam si coma composita esset 

et Euphrosyne. diligeutia accuratissima. 

103 Multifidum discrimen arat~\ Speculi] Non indigebat speculo, 

Crines ita pectit, ut arare videatur, quia tota domus crystallina et geai- 

eosque discriminaro fissos in multas mata spcculum erat, 
partes. 



DE NUPT. IIONOR. KT MAR. 319 

Judicio. Similis tecto monstratur in omni, 

Et rapitur, quocumque videt. J)um sinijula ccrnit, 

Scque probat, nati venieulis conspieit umbram ; 

Ambrosioque sinu puerum complexa terocem, 110 

Quid tautum gavisus, ait? quae praMia sudas, 

Improbe ? quis jacuit telis? iterumne Tonantem 

Inter Sidonias cogis niugire juvencas ? 

An Titana domas ? an pastoralia Lunam 

Rursus in antra vocas? durum mairnumquc videris 115 

Debcllassc Deum. Suspensus in oscula matris 

Ille refert : La^tare, parens : immane tropaeum 

milis Vciuis apparet in tota domo, et trahitur quemcumque aspicint lo- 
cum. Dum ridet omnia, et approbat .'it', spectal umhram filii adreiiientis. 
Ac Vemis amplexata gremio suo immoriali natum superbum; Cur, inquit, 
adeo lataris? ob quw sudas certamiiia inaligiic ! Quis prostratus est jacuiia 
tuisl an cogis rursus Jorem mugire inter buves Pliopnicite ? an vincis Solem? an 
evocas iterum Lunam in cavernas pnstorales? Videris milii superasve Deum ali- 
quem ferocem et in^tntem. llle C-iipido inclinans se ad matrem osculandum. 



crriynfj, Med. tert. noti vuUus Pal. Moret. sec. vulg^is Rott. — 107 Indicio Amhr, 
sec. Judicio vel fndicio Vat. tert. monstratus Vat. qiiint. — 108 quocumque sede- 
cim scripti et Ald. quircumque Oisel. quodcumque vet. Gyr. tres Vatt. quodcum- 
que vel quocumque ().\oii. pr. Petav. sec. quodcumque vel quacumque Oxoii. sec. 
quicumque vel quodcumque vel qnocumque Reg. — 109 umbras pro umbrum inc. 
Heins. — 110 Ambrosiceque Vat. tert. Put. Oisel. m. sec. umbrosoque Petav. 
tert. — 111 gavisus, ait, tantum Pal. Florent. Thuan. prcelia sudas. Heinsius 
ascripserat locum Prudent. Catiiem. p. 68. ' Sudavit impar pradium.' — 112 
iterumne Put. Thuau. ipsumne vel iterumne Vat. tert. iterumve Var. LL. ed. 
Antv. — 114 Titana vel Tilona Lov. Iiic pastoria Wolf. tu pustoria Var. LL. ed. 
Antv, — 115 ad antra vocas Ambr, pr. (/irum Tholos, c/tiru»/i Bonon. «(((^'■««mre 
Vat. tert, Pal, Florent, Med. sec, — 117 triumphum, Med. sec. m. pr, inc. 

NOT.E 

108 Et rapitur] Quocumque vertat Phceniciiv, ut Europam aliquam ra- 
oculos, ea ra{)itur, hoc est tota effi- piat r 

gics trahitur atque exhibetur in muris 113 Sidonins] Sidon est urbs Plice- 

crystallinis, aureis, Kemniatis. niciae ; unde Sidonius et Phrenix pro- 

109 Seque probal] Dnm se appro- niiscue usurpantur : pars pro toto. 
bat, et con*iderat, esploratque, an llt Titana] An vincis Solem, seii 
sua pulchritudo ex ipsa ciystalli in- Phrebum; qui aiuavit Daphnen, et 
spectione sit probatissiina. alias.'' 

1 10 Ambrosio] Bporhs mortalis : &n- Lunam] An evocas Luiiani in antra, 
$f)OTosimmortalis: hinc ambrosius, id ut Endymioni pastori placeat? En- 
est fragrans spiransque suavitatcm dyniio pcr annos 30. observavit Lunas 
immorlalitatis. cuisum ; iiuie habitus est Lunae ama- 

112 Tonantem mugire] An iterum sius. 

cogis amoris vi Joveni se in tauruin 115 Durum] Nullis vacantem deli- 

trausformare, ct niugire iuter boves ciis. 



320 CL. CLAUDIANI X. 

Rcluiimns. Nostium jam sentit Honorius arcum. 

Scis Mariam, patremquc ducem, qui cuspide Gallos 

Italiamquc fovet ; nec te praeclara Serenae 120 

Fama latct. Propera. Regalibus annue votis. 

Junge toros. Greraio natum Cytherea removit: 

Et crines festina ligat, peplumque fiuentem 

Allevat, et blando spirantem nnmine ceston 

Cingitur, impulsos pluviis quo mitigat amnes, 125 

Quo mare, quo ventos, irataque fulmina solvit, 

respondet : Gaude, o mater. Reportavi vidoriam maximam. Honorius nunc 
sentit tela nostra. Nosti Muriam et patrem ejiis ductorem Stiliclioiiem, qxii regit 
hasta sua Italiam ct Galltis: neque fama illustris Serencc incognita est. Festina, 
/ave nuptiis Imperatuiiis. Conjunge lioruni thulumos. Ve7ius repulit filium ex 
sinu .siio, et protnta riiigat comam, et attoUit vestem laxiorem, utque circutndat 
sibi cingulum respersum odore Diva.' amubilis, quo ringiilo temperat fluvius tumen- 
tes imbribus, quo placat mare, qiio tentos, etfuiminafurentia. Postquam \ enus 



Heins. — 118 Deiulimvs Leid. pr. Detulimus vel Retulimus Reg. Oxon. pr. 
sentit Vat. sec. Pal. Med. pr. Tliiian. Jun. et Oxon. pr. sumpsii Moret. sec. 
sensit Leid. edd. Viret. Parni. Junt. Ald. Colin. Isingr. Grypli.— 119 Cis 3Ia- 
riam Var. LL. ed. Antv. patrimque Exc. Lucens. pr. frutremque ed. Vicet. — 
120 liaiiamquefovet, rrgalibus, iiiteruiediis illis, nec te...propera, oniissis. Moret. 
pr. — 121 Fornm conj. iJurni. — 122 Junge iliorum Vat. Livin. Pric. thoro Mo- 
ret. pr. clwros Rolt. Reg. Thiian. diio Anibr. Oxon. pr. Lov. cod. Epigr. 
Anibr. E\c. Gevart. Var. LL. e niarg. Parni. ed. Vicel. ihorum vel choros Vat. 
pr. choros vel thoros Pat. 'l"iiiiaii. Piit. Petav. sec. gremio natum Florent. dno 
Med. Reg. Tliuaii. Jnn. pr. Oxon. pr. ^'at. Livin. Exc. Liicens. pr. natum gre- 
inio Rott. Enc. Liieti. retnovit iresXatt. Med. quart. Vat.refovit triginta Codd. 
Exc. Scliott. Gtvart. Lucens. pr. Sclicd. Gud. ed. Parin. et Vicet. rcmovit vel 
refovit Vat. sec. Florent. Med. sec. Heinsius ascripserat. refovere pro fovert 
Spartian. p. 5. 1. 8. ' Equites Romanos, ac libertinos visitavit, solatiis refovit, 
consiliis sublevavit.'^ — 123 festiva Ambr. pr. plerumque Med. sec. m. ^v.fluenti 
Vat. sec. ni. pr. — 124 Ablevat Petav. sec. Adlebat Exc. Lucens. sec. Allevat 
vel Colligit Reg. Oxon. pr. Allevat vel Allidut Petav. pr. nivere pro numine inc. 
Heins. cestem Oisel. — 125 pluviis Med. qiiart. inc. Heins. Exc. Lucens. pr. 
ed. Vicet. ^«dis tredecim .scripti. pluviis vel fluviis Jun. pr. Lov. — 126 /wi- 

NOTiE 

119 Cuspide'] Hasta, potentia ; non vulgo Cerigo, insula maris Mediter- 
enim Stilicho est Imperator, sed Im- ranei, in qna colebatur. 

peratoris vices obit. 123 Peplum] Peplus est vestis fce- 

Gallos, Ituliam'\ Stilicho praefectiis minea, laxior. 

eratOccidenti, sedltaliampra>sertim 121 Ceston] Cestus, KfcTThs airh toZ 

Galliamque noininat, quia dulcius id Kcvrelv putigere, est cingulum acu pic- 

Stiliclioni, qui eos a Barbaris libera- tum quo utebatur Venus, et qno pla- 

verat. care dicebatur fluvios, mare, <&c. 

120 Serence] Haec uxorStilichonis, 125 Impulsos pluviis amnesl Id est 
Mariaeque mater. torrentes. 

122 Cytherea] Venus a Cytheris, 



DE NUPT. IIONOR, F.T MAR. 321 

Ut stetit ad littiis, parvos aflatur alumiios : 

Kcquis erit, puori, vilrcas qui lapsus iu undas 

Huc rapidum Tritona vocet, quo vocta per aUum 

Deferar ? haud unquam tanto mihi venerit usu. 130 

Sacri, quos pctiuuis, thalarai. Pcniicius omnes 

Qua.^rite, scu concha Libycum circuuUonat fcquor, 

^gaeas seu frangit aquas. Quicumque repertiun 

Duxerit, aurata donabitur ille pharetra. 

Dixerat ; et sparsa diversi plebe ferunlur 135 

Exploratores. Pelagi sub fluctibus ibat 

constilii ad Uttus, sic alloquitur nmoics alumnos teneros : Quis erit, o pueri, qui 
currens ad aquas nitentcs, huc adducat Tritoiicm vcloccm, quo ejio invecta rapiar 
per marc? I\'un(piam 'l^riton vetiit ad mc, iii ((iii(« opcrc. Conjuzia, qutc nos adi- 
mus, sacrata siint. E.vploratc omncs citius Tiitoiieni, scu ])crs(mat mure Libijcum 
liuccina, seujindit aquas maris Mgai : quicunxpic addu.vcrit invcntum, ille ornabi- 
tur pharctra aurea. Veuus sic locuta crut, ct statiui indagatores varii ex vaga- 



mina Med. qnart. Bonon. limina Ohel. Jlumina qnatnor Vatt. Pal. Farn. Pric. 
Kott.^«mi«(( vel/H/»i!«aYat.pr. sohit Exc.Lffiti. solvit vel .<!«<?< Vat.ser. Reg. 
Ursin. cod.— 127 Ft stctit dno Amhr. Pat. cod. Kpigr. Anibr. parvis Ohal. 
pttrvishcrc\dt. pr, Vat. Livin. et ed. Gesn. et Bipont. parvosque Pat. — 128 ec(]uis 
Vat. qnint. vot. (lyr. dno Ambr. Pat. cod. Epigr. Anibr. Raphel. Exc. Lncens. 
pr. od. Vicct. En quis :\Icd. scc. ni. pr. Et qitis Leid. pr. Oxon. sec. Med. tert. 
dno Petav. Exc, (ievart. Hei quis Pal. IJcu quisVnc. Oisel. Med. qnart.Put. 
Var. LL. ed. Antv. Heus quis dno Vatt. Farn. Rott. Jun. pr. Hcc quis Med, 
pr. Heu vei En quis Yat. pr. Hcus vel Hec quis Vat. tcrt. Petav. pr. Hcu (yius 
vel Et quis Oxon. pr. Ecqiiis vcl Et quis Exc. Schott. primum pro pucri Pat. 
— 129 Qui rapidum Mazar. Huiic rapidum Farn.— 131 Sacris—thulamis Oisel. 
Sacros—thiilamos Med. tert.— 132 circiimtonat Vat. sec. Pal. Floreuf. Med. qua- 
tuor, Pnt. Petav. tert. Pat. duo Anibros. Lov. cod. Ursiu. Leid. pr. f)xon. sec. 
Exc. Luceus. pr. Var. LL. ed. Antv.cd. Virct. circum.sonut diiodecim alii. circum- 
tonat vel circumsimat Reg.— 133 Ogijgias duodcciin scri()ti, Exc. (Jevart. 
Schott. Lncens. pr. edd. Vicet. Bipont. el Gesu. Ogigias Leid. pr. duo Oxon. 
Var. LL. cd. Antv. jEgceas diio Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisei. Ogijgias \cl 
^^--ei/sVat.quart. Petav.sec.Tholos./rf/)i.5^(«<Florcnt.!Moret.sec.— 134</«na//»<ur 
vel dominahitur Reg. Oxon. pr.— 135 sparsadiversi plebc 3i\n. pr. m. pr. Vat. Lj- 
vin. spargi Bonon. Ui.rerat ; atsparsi legit Heinsiiis, .sparsidiversa plebe ti e.> Vatt. 
Pal. Pric. Rott. spar.si diversa parie decem alii, Var. LL. <- marg. Parin. item 
cd. Antv. pars adversi de plebe vel Spar.si diversa partc Vat. pr. divcrsa plcbe 
Kott. Oisel. Petav. pr. Jiin. pr. Leid. pr. diio Oxon. divisa vel divcrsa Reg. 
Oxon. pr.— 136 Exploratorcs. ciim reAeia (T-ri-yixji Vat. sec. Rott. Floieut. Bo- 
nou. Tholos. Cod. Ursin. duo Ambr. cod. Epigr. Ambr. Var. LL. e marg. 
Parni, ed, Vicet. Exploratores pelagi. sic interpiingitur iu Val. pr. et qnart. — 

NOT^ 

129 Triinna] Tritones snnt Veneris salacitatem. 
vectores, ideoque Veneri sacri, nt Pa- 130 Tanio u.su] Nunquam mihi Tri- 

lumbi, quod fingnnt Poiitai ob corum ton fuerit utilior. 

Dclph. et Var. Clas. Claud, X 



322 CL. CLAUDIANl X. 

Carpathii Triton, obliictantemqne petel)at 

Cymolhocn. Timet iila rerinn, seseqne sequenti 

Snrripit, et duris elabitur nda lacertis. 

Heus ! inqnit speculatus Amor : non vestra sub imis 140 

Fnrta tegi potuere vadis : accingere nostram 

Vecturus dominam. Pretium non vile laboris 

Cymothoen facilera, quae nunc detrectat, habebis. 

Hac mercede veni. Prornpit «rurgite torvus 

Semifer : undosi verrebant brachia crines : 145 

Hispida tendebat bifido vestigia cornu, 

bundii Amoriim muUitudine eunt. Triton nahat suh nndis maris Carpathii, et per- 
sequehatur Cymothoen reluctantem. Illn metuit hestiam, et suhtrahit sese illi pre- 
menti, et ipsa luhiica ejfugit ex brachiis ejus crudis, Heus, nnus Amorum intuitus 
illum, ait : num amores vestri potuerunt occultari suh aquis profundis ] prcepara 
te, portaturus Reginam nostram Venerera : consequeris mercedem non partum operis 
tui, scilicet Cymothoen docilem, qua: nunc renuit. Adveni ob hoc prwmium. Se- 
mifer terrihilis festinavit per mare, cupilli madentes verrebant lacertos ejus. Qiia 



137 CarputhiiT.Ydt. sec. Ambr. sec. Put. inc. Heins. cotl. Ursin. Var. LL. e 
marfi;. Parm. Triton Carphatii duo Vatt. Carpathiis tres Vatt. Farn.Pric. Rott, 
Petav. pr. et Vat. sec. ni. sec. Carpathius Pal. Med. pr. Thuan. Exc. cod. 
Rhem. pntehat Leg. tenehat Pric. — 138 Cymothoen Florent. duo Med. Put. 
Thuan. Petav. tert. Tymothoen Var. LL. ed. Antv. feram Med. quart. Oxon. 
pr. petenti Med. tert. Ambr. pr. Sclied. Gud. — 139 suhtrahit Pat. unda lucertis 
duo Vatt. Rott. Oisel. inc. Heins. Put. Reg. m. pr. cod. Ursin. Var. LL. ed. 
Antv. — 140 inquam Med. sec. m. pr. spoliatus amor Rott. non vestra qiiatuor 
Vatt. Pa). Farn. num Exc. Luceus. sec. item edd. Gesn. et Bipont.' quap, post 
rh vadis signum interrogationis exhibent. num vel non Vat. pr. furta suh imis 
Vestra tegi, i^-c. Mazar. — 141 vadis. tniyjx^ reXela Vat. sec. Piic. Rott. vestram 
Pal. ?,Ied. pr.—li2 Ductiirus Pric. Lahuus Thuan. — 143 Cymothoem¥\orent. 
Med. sec. Pnt. Thuan. Mazar. Petav. sec. se dclrectnt Florent. — 144 prorupit 
Vat.pr. Florent. Exc.Lteti et Lucens. sec.;jro?-u*n/>i<octoalil. — 145 Semifer vel 
Semivir Vat. pr. humosi Pal. Florent. Med. pr. verrehant vet. Gyr. Exc. Lucens. 
sec. velahant omnes Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. — 146 Hispida Florent. 
duo Med. Thuan. Mazar. Aspcra viginti quinque Codd. Exc. Gevart. Schott. et 
Lucens. sec. ed. Vicet. et Var. LL. ed. Antv. Aspera vel Hispida Vat. qaart. 
Put. tentahant Rott. Med. tert. tentahat Exc. Scliott. certahant Vat. sec. Ursin, 
cod. Var. LL. e marg. Parni. tendehat Vat. quart. Med. quart. Ambr. sec. 
Exc. Lucens, pr. iendehant quatiiordecim alii, ed. Panu. et Vicet. terrebat 

mOTJE 

137 Carpathii] Mare Carpathium destinl. 

dicitur ab insula Carpatlio ad oras 143 Detreciafi Coucubitum. 

Asiae minoris, inter ^gyptum et 146 Bifido cornu] Triton cum de- 

Rhoduni : 3Ier de Scurpanto. sinat in pisccm, non habet pedes bi- 

138 Ci/woi/toen] Est Triton fcemina, sulcos, sed brancliias quasdam bisul- 
sic dicta quoil per fluctus currat : cas sub ventre, crurura siuiilitudinem 
Kvp.a jluctus, et Qiu curro. habentes. 

141 Fuii,a] Amores furtivi et clan- 



DE NUPT. HONOR. liT MAR. 323 

Qaa pristis coramissa viro. Ter pectora movit. 

Jam qnarlo Paphias tractu sulcahat areiias. 

Unibralura Deaui rt-tro sinuatur in arcuni 

Belhia : luin vivo squalentia murice terga 150 

Purpurcis nioHita rosis. lloc naviiiat ostro 

Fulta \'cnus : nivea? dehbant aequora plantae. 

Proseqnitur vohicrumlate comitatus Amorum : 

Tranquillumque choris quatitur mare. Serta per omncm 

parte piscLs coujunclus cst homiiii, ferchnt pedcs hirsutos cnrnu hisulco : ter aij^itavit 
metnhra. VXjain quarto inotu findcbat inare l\tphiuin. Tritvii pone curralur in or- 
bcm, ohumhraturus Dcuin. Tunc dorsum ejns rigens ostro rivo teinperatuin est rosis 
purpurcis. Venus inni.ra hac purpura imcif:^at : pedes candidi perstrins^unt mare. 
Turha Amorum alatorum comitatur liaiic undiipte ; et mare placidum vcrheratur 



Rrg. tendehant vel tendebat Vat. pr. tcndchat vcl terrehat Oxon. pr. — 147 pis- 
tris Vat. tert. l'al. Florciit. riiio Med. Piit. Tlmaii. IMazar. Jiin. pr. pistrix 
quatiior Vatt. Tarn. Pric. Rott. Leid. pr. Vicet. Parin. AKl. diio Oxon. coin- 
jiiixta Pm. coinmissa vel cominixta Rc<j. pcr peclora \ at. pr. lu. pr. Parin. tuin 
peclora Mcd. (piart. — 148 Fharias Aiiibr. pr. tiactu quarlo I^aphias Piic. Piit. 
Ambr. tert. — 149 Vihratura Oxon. sec. Linhratura vel Vihratura Ueg. Oxon. 
pr. Deum Mcd. tert. curvatur Oxon. sec. sinuatur vel sinuantur Piit. arcu 
Florent. — l-iO liellua tum vel Vela tainen Put. tunc tivo Vat. pr. Pric. Petav. 
sec. inc. Heiiis. Med. quart. Tliolos. Mazar. — 151 comis Pat. toris Med. 
tert. Reir. diio Petav. Exc. Lucens. pr. ed. Vicet. thoris\At. sec. Jun. pr. 
Leid. pr. diio Oxon. rosis tres Vatt. Pal. Florent. duo Med. Tliuan. Mazar. 
Vat. Livin. coinis vel rosis Put. hiec inc. Heins. antro quatuor Vatt. Pal. 
Farn. Pric. Rott. Leid. pr. diio Oxon. antro vel ostro Florent. antro vel arcu. 
Moret. pr. Mazar. antro vel alte Oisel. ostro vel arcu Med. sec. ostro Vat. 
qiiint. Jnn. pr. — 1.>2 Pulchra Vat. tert. Pal. Oisel. Tluian. ^lazar. duo 
Med. Falta Pat. Fulta vel 1'ulchra Vat. pr. Put. — 153 late volucer Mazar. 
Pat. volucrum Vat. quiut. Pric. Med. quart. Juu. pr. Moret. sec. Exc. 
Gevart. Ald. ed. Parni. et Vicet. volucer septeiu alii. voHjs Med. tert. 
cod. Ursiii. inc. Heius. Ltid. pr. Ambr. sec. dno Oxon. totideni Petav. 
cod. Epigr. Ainbr. Exc. Schott. Lucens. pr. Var. LL. ed. Antv. votis vel 
tolucer Lov. Petav. pr. Vat. et Med. sec. — 154 Tranquillisque choris Lov. 
per orbein Vvic. o/H/jew domi/MJ \ at. diio Rott. Pal. Oisel. Florent. Med. pr. 
Thuan. Mazar. Vat. Livin. Juu. pr. domus Med. tert. omnes domos tres Vatt. 

NOT.^E 

147 1'ristis] Geuus piscis longissiiui, tonis squaiens rigensque squamniis 
sedhic pouitur pro ea parte Tritonis, rubris aiit violaceis, ideoque miirici 
qua viro couimittitur. aut purpnra; siniilibns, mitigatur ro- 

148 1'uphias] Paphos est urbs Cy- sis Vciiiri sacris. 

priVeneri .>acra. 151 R<isis] Vestibus, aiit contexta 

149 Umbrutuia] Triton, qua parte ex rosis siragula purpurea, seu Tri- 
bellua est, iucurvat caudam iinmcn- tone taiiquam navi vehitur. Flores 
sam, ut bac, quasi fornice aut arcu spargcre adveiitn Heroum sokbant : 
triumphali nbiimbret Veiiereiii, eam- id accidit Alexaiidro, cui totas vias 
que a Solis ardoribiis «leteudat. populi floribus vtcrnebant. 

150 Squalentia muiice] Dorsum Tri- 152 Nivea] Candidae instar nivi». 



324 CL. CLAUDIANI X. 

Neptuni dispersa domum. Cadmeia ludit 155 

Leucothoe, fraenatque rosis delphina Palaemon. 

Alteinas violis Nereus interserit algas. 

Canitiem Glaucus ligat immortalibus herbis. 

Nec non et variis vectae Neieides ibant, 

Audito rumore, feris. Hanc pisce volutam 160 

Sublevat, Oceani monstmra Tartessia tigris : 

Hanc timor ^gaei, rupturus fronte carinas, 

Trux Aries. Ha3c coerulcce suspensa leajnge 

Innatat : hasc viridem trahitur complexa juvencum. 

ab Ins ccetihus: flores sparsi simt per totiim palatium Ncptnni. Leucothoe Cad- 
tneia lascirit, ct Pahemoti infrccnat rosis Dclphinum. JSereus adjungit violis algas 
vicissim. Glaucus alligat canos graminibus aternis, et Nereides accepto murmure, 
invcctfc bestiisdirersiSfferebaJitur. Tigris Tartessia, portentum maris, tollit hanc 
ixctam pisce. Aries crudelis, terror radiYii> JEga'i,fracturus fronte naves portat 
iUam, Una sublimis in lewna marina mttat. Altera rapitur ampkxata bovem 



Fain. Moret. sec. tranquilla donium Tliuan. — 155 ludis Pat. — 156 frenatque 
rosis E\c. Schotti, in (juibus Gronovius ascripserat locum Sidonii carm. xi. — 
157 violis fere triginta Codd. Exc. Gevart. Schott. et Lucens. pr. Ald. ed. 
Parm. et Vicet. Var. LL. ed. Antv, Nereus violis V^at. sec. Pric. Thuan. 
violis Neretis Farn. Rott. ijttraserit Med. tert. interserit Ursin, cod. et duo 
Med. intexerat Leid. pr. violas inlerserit algis Moret. sec. — 158 immortalibus un- 
dis Ambr. sec. — 159 in i-ariis Farn. nexce Tluian. Tiiolos. — IGO rumore Jun. pr. 
Leid. pr. duo Oxon. ambo Moret. Lov. Bonon. Pnt. Exc. Laeti, Scliott. cod. 
Rhem. item Lucens. pr. et Gevart. Var. LL. e marg. Parm. et ed. Antv. 
audilo Tritone ed. Vicet. et Parm. pisce vohdam Vatt. duo, Ambr. pr. et Ald. 
volulo septem alii. vohiio vel vohitam Vat. pr. Petav. sec. volentem Exc. 
Scliott. — ICI SuUcvat Med. pr. Lov. Tartesia Ambr. tert. Exc. e marg. Parm. 
Tarcheia Med. sec. Tarchesia Med. tert. Lov. Exc. Gevart. Var. LL. ed. 
Antv. Tracesia Oxon. pr. Cnrcheia Vat. tert. Caithesia Rott. Carchesia vi- 
ginti duo alii, et ed. Vicet. Cartiesia Exc. Lucens. pr. — 162 rupturtts sedecini 
scripti, Exc. Lsti. Lncens. sec. Var. LL. ed. Antv. rapturtts Vat. sec. frac- 
turus Med. pr. Thuan. fracitirus vel rapturtis Vat. tert. Pal. Put. rapturus vel 
rupturus Anibr. pr. ambo Moret. fonte Tholos. Pric. fronte Ambr. pr. — 163 
ctsruleiE le(ence\'a.t. pr. et sec. Farn. Oisel.inc. Heins. Mazar. Vat. Livin. Exc. 
Lffiti et Var. LL. e marg. Parm. ccerttha leana viginti duo, Exc. Lucens. pr. 

NOT/E 

154 Quatitur'] Chori Amortim V^e- maris, quod visitur frequens cltra 
ueri faniulantes remis quatinnt mare. lartessum nrbem Hispanise in extre- 

155 Cudmeia Leucothoe] Ino Cadmi ma Andaluzia : liabet similitudinem 
filia. Vid. IV. Cons. Honor. vs. 464. aliquam cum tigride, unde ipsi no- 

156 Frcenat rosis'] Fra^nis roseis men inditum est. 

vel ex rosa nesis relinet Delphinum. 163 Aries, lecena, jueetuus] Sunt 

Apuleius : ' Auriga parvulus Dcl- totidem monstra niariua, ab auima- 

phini Palaemon.' lium terrestrium similitndine sic ap- 

161 Tartessia tigris} Sloustruni pellata. 



DE NUPT. HONOR. ET MAR. 325 

Certatimque novis onciant coiniul)ia donis. 165 

Cingnla Cjmothoc, larum Galatcamonilc, 

Et gravibus Spatale baccis diadcma lcrcbat 

Tntextum, rubro quas leijerat ipsa profundo. 

Mergit se subito, vellitque coralia Doto. 

Vimen erat, dum stagna subit : processerat undis : 170 

Gemma fuit. Nuda Venerem cinxere caterva : 

Plaudentesque simul tali cum voce sequuntur : 

Hos Mariiij cultus, hajc munera nostra, precamur, 
Reginaj Regina feras. Dic talia nunquam 
Promeruissc Thetin, nec cum soror Amphitrite 175 

riridem. Et cumulnnt certatim malrimonium muncribus rccentibus. Cymotlwe 
'ifftTebat zonam ; Galatea turtjuem pretiosum, et Siiatule diadema insignituni gein- 
viis pukherrimis, (juas ipsa collegcrut in mari rubro. Doto mergit se repente, et 
arellit coraliuin ; qiiod frutex erat, cuin iiitrut aquas, ciiin exivit aquis, margarita 
fuit. Catus nudi circumdederunt V'cnerem, ct una applaudcntcs prosequuntur eani 
hoc sermonc : Rogamus tc, o re/i«s Regina, ut ojferas Mariw Rcgiiuc hac orna- 
menta, el hccc doiui nostra. Dic ipsi Thctidem nunquain consecutam esse hos 



Id. ed. Parni. et Vicet. — 1C4 hccc riridcm velaquoreum Vat. tert. — 1C.5 honerant 
onines Vatt. Pal. Farn. Kott. ornant 'riuian. Pat. Moret. sec. Exc. La-.ti. ornant 
vel onerant Florent. connbia Exc. Gevart. — IGG Cyinothec Fani. Cymodoce 
Vat. sec. C(/»ie(/oe Var. LL. ed. Antv. carum Petav. tert. — 1G7 /^«<(j/e Vat. 
sec. Mazar. Racale Aled. quart. Spalale Jiui. pr. l'atale Reg. Oxon. pr. 
Spectale ed. Vicet. Pigmea vacis OiseL Piginea bucis Vat. pr. m. pr. dacis 
diadema Exc. Gevart.— 1G8 Intextum. cuiii nXeia. (TTiyfxrj Tlnian. illa Vat. 
quint. Rott. Ambr. pr. — 169 Mcrsit Mazar. vellitve Pai. corallia Vat. pr. 
Farn. Rott. Ret;. Do<o Petav. sec. Med. tert. cod. Epis^r. Aiiibr. Exc. Lu- 
cens. sec. Var. LL. c marg. Parm. Coto Ambr. pr. Dotho Exc. Schott. ct 
Pat. Dote duo Vatt. Pal. Oisel. Med. pr. et sec. ni. i)r. Put, duo Petav. Leid. 
pr. Var. LL. cd. Antv. Dothe Vat. quint. Pric. Florent. INIed. quart. Exc. 
Laetl. Lotho Ald. C7o<o Vat. quart. Moret. pr. Clotho Keg. Thiian. duoPetav. 
C7oe Vat. sec. cod. LVsin. Clote Rott. inc. Heins. Ainbr. sec. Mazar. Exc. 
Gevart. Clothe ed. \ icet. Doto et emcnd. Clote Lov. Dote vel Cote Jun. pr. 
Doto vel Clyto Moret. sec. — 171 texere pro cinxcre Var. LL. ed. Antv. niidcc 
cateri-ts quatuor Vatt. Pal. Pric. Oisel. Anibr. sec. Exc. La;ti. »11«/« caterva 
decem alii, Exc. Luccns. pr. cd. Parm. et Vicet. nuda coroiia Bonon. Pat. 
nuda caterva vel corona Oxon. sec. Ambr. pr. nuda caterra vel nuda: caterva 
Med. sec. Reg. Lov. Oxon. pr. nuda' cutervcc vel nuda corona Vat. pr. Piit. 
Petav. tert. — 173 prctmia Pat. precuntur vel precamur Med. pr. — 17.5 Thctim 
tres Vatt. Thtlin Florcnt. inc. Heins. Ainphitrite Bonon. Ainphitrites Farn. 

NOTiE 

165 Onerant connubia'] Cymothoe, et ideo pulchrioribus. Vide iv. Cons. 

Galatea, Spatale, Doto, Nymphce Hon. vs. 601. 

marinje, onerant Venerem gemmis 170 Vimen erat] Ovidius : ' Sic 

suis, quibus Venus ornet connubia, quoque coralium, quo primuni surgit 

oneretque novos conjuges. in auras Tempore durescit, molhs 

107 Gravibua'] Gemmis gravibus fuit herba sub uudis.' 



326 CL. CLAUDIANI X. 

Nostro nupta Jovi : devotum sentiat aequor, 
Agnoscat lamulum virjio Stilichonia pontum. 
Victricis nos spem patriae, classemque paternam 
Veximus, ad tristes cum tenderet ultor Achivos, 

Jam Ligurum terris spumantia pectora Triton 180 

Appuk rat, lassosque fretis extenderat orbes. 
Continuo sublime volans ad moenia Gallis 



honores, neque Amphitriteii sororem nostram, cum ea ducta est a Jove nostro Nep- 
tniio. Puella Stiliclwnia experiatur mare sibi esse addictum, cognoscat aquas 
famnlanies. Nos frequenter tulimus nuves Iriumphales, et classem patris ipsius, 
cum rindex rcdiret, G/wcis projligatis. Jam Triton admoverat finibus Ligurwn 
pectus spumosum, et purrexerat arats fessos in aqiiis. Et statim illa rolilans in 
altum advenit ad urbem ccdificatam a Gallis, ostendentem pellem suis media parte 



AmphitriadcB Vat. pr. — VlQNoslrumnuptasibiX&t. pr.m. pr. — 177 TritoniaVe,- 
tav. tert. Stiliconia Vat. soc. — 178 victricis nosspem patriceMed. tert. Ambr. tert. 
cod. Epigr.Ambr. Exc. Leeti^ed.Vicet. VictricesnossaperatesEsc. hncens. sec. 
ct ita edidit Gesn. Virtutes wos sccpe patris Petav. tert. Victrices nos esse Var. 
LL. ed. Aiitv. Victricis nos sape patriip, et emem\. ratem Leid. pr. Viclrices 
nos scepe rates vel Victricis nos vela patris Reg. Oxon. pr. Victricis spem patrice 
vel victrices rates Lov. Oxon. sec. pro sccpe Heinsius nempe legebat. classesqjie 
j)fl<erHas Rott.— 179 ad tristes Achivos tiea^ntt. Va\. Farn. Rott. Med. tert. 
ad tristis Achiris Petav. sec. m. pr. a victis Achiris Vat. tert. attritis Achivis 
Vat. pr. Oisel. vet. Gyr. Vat. Livin. Bonon. Pat. ni. pr. Exc. Liicens. sec. et 
Heins. ad hanc lectionem contirmandam Heinsius ascripserat seqq. ' attrilis'] 
Aurel. Victor apud Casaub. ad Hist. Aug, p. 79. attritis jam barbaris ne 
permitteret vires recipere. Capitolin. in Clodio Albiuo : Ad eas civitates 
instauraudas, quas Niger attriverat, pecuniam niisit. Trebell. PoUio in 
Claudio. Hos igitur Clandius ingenita virtute superavit, lios brevi tempore 
attrivit : et paulo post, Trecenta viginti millia armatorum delevit, oppres- 
sit, attrivit. Vopiscus in Aureliano Ernmpentes tjarmatas in Ulyrico 
cum trecentis prissidiariis solus attrivit.' ajfiictis Achivis Pric. Florent. ad 
fictos Achivos vel attritis Achivis Put, ajfiictis Achivis vei ad victos vel ad tristes 
Achivos Med. sec. nfflictis Achivis Heinsio quoque non displicuisse videtur, 
qui ascripserat loca Vopisc. in Aureliano p. 211. ' Gallos irruentes per totam 
Galliam afflixit.' et p. 219. ' IUic Carpornm copias atflixit.' contenderet Pe- 
tav. tert. — 180 <en«s vel fems Med, pr. campis \e\terris\At. tert. Heinsius 
ascripserat locum Fescenn, vs. 47. ' Ligures favete campi.' litora Jun. pr, 
Vat, sec. Cod. Ursin. — 181 Impiderat Jun, pr, lapsosque Pric. laxosque Med. 
sec. Pat. /rtssosqi(e Vat. sec. st'(/i(e«s Pric. /re(/itens Pal. Med. pr. Vat. Livin. 
/re^uens vel/?'dis Vat. pr. et tert. Oxon. pr, Oisel. — 182 sullime Med. pr. 

NOT.E 

175 Thetiii] Thetis, etsi mater fu- tone dicitur. 

tura esset Achillis, haec tanien non 181 Lassos orbes] Triton fatigalus 

e*t consecuta. extendebat in aquis caudam orbicu- 

17G Jovi] Jupiter aequoreus pro latam, qua obumbrabat Venerem. 
^eptuuo, Jupiter Stygius pro Plu- 



niC NUTT. nONOR. f:T MAR. 307 

Coiulita, laniffrri siiis ostcntantia pcllcni, 

IVi venit. Advcntu \ cnciis spissata rcccdiint 

Nubila : clarescunt puris Aquilonibus Alpcs. 185 

Lactitia" causas iynorat dicerc milcs ; 

La^taturquc lanicn. Mavortia signa rubcscunt 

Floribus, et subitis animantur froudibus hastse. 

Illa suum dictis aflatur talibus airmcn : 

Gradivum, nostra'; comitcs, arcetc parumpcr; 190 

Ut soli vacet aula mihi. Procul igneus horror 

Tlioracum, gladiosque tcgat vagina minaces. 

8tent bcUatriccs aquilae, sajviquc dracones. 

lanati. Niihes expulstc diffugiunt, udinitu Vciieris ; ^ilpes vilescunt, /liiuilonilms 
xiccis: inilcs ncscit Hjfcrre rutiunes gaudii, rt tainen f^audtt : vexitla Martis ver- 
nant floribus rubciitilius, ct Cuspidcs truduiit folia repcntina. Jlla >'emis allmiuitur 
his vcrbis clwros suos : O comilcs nostri, remvvclc tantispcr Martcin, ut aula sit 
Diilii soli. Horribilis splcndor loricarum longc sit, et vagina occultet cnses mini' 
tantes. Aquilce bellicie Jigantur, ct drucones crudclcs. Decet iiodie castra cedcre 



roiant Jun. pr. — 183 lanigeri suis Vat. Livin. lunigercc suis Florent. m. pr. 
Kapliel. lanigeris ovis quatuorfiecim alii, Exc. Gevart. Ald. et Var. LL. ed. 
Antv. lanigeri suis Juu. \)r. m.pr. ct lanigeris ovis m. s. ostendenlia Jun. pr. 
ostentantia Vat. pr. E\c. Laui. obtestuntia Rott. IMed. tert.— 184 spissata 
duo Vatt. tresMed. Anibr. tert. Tbolos. Cod. Epii.'r. Amljr. ed. Vicet. pidsata 
Exc. Lucens. sec. Isingr. Vat. pr. ed. Gesn. et al. pulsata vel sjussr/fa Vat. 
tert. Kott. Reg. Petav. pr. I»ut. Oxon. pr.— 185 Agmina Pat. m. pr. Nubila 
vel ^g/HiHa Put. rarfscHH< viginti duo Codd. Exc. Lucens. pr. Var. LL. ed. 
Antv. rarescunt vel clarescunt \ai. quart. Put. pulsis Med. tert. nudis Pric. 
Heinsius SMtiisconjiciebat. Alpes Exc. Lucens. pr. iinbres Vat. sec. Kott. 
Lov. Moret. sec. Tliolos. Ambr. tert. Cod. Lrsin. Cod. Epigr. Ainbr. Exc. 
Gevart. Var. LL. e marg. Parni. ed. Vicet. Alpcs vel imbrcs Loid. pr. duo 
Oxon. Alpes probat Heinsius, qui ascripserat locuni iv. C^ons. Hon. 179. 
' tota rc|)nlsis Nubibus exnitur 'Jhrace, Panga-a rcnident,' A-c. — 18« ducere 
Med. sec. ni. pr. discere Reg. Oxon. pr. — 187 Mavortis signa Thnan. — 188 
animanturjioril>us\3it. tert.— 189 JaiiKiue suuin Mazar. ferum Med. tert. verhis 
Leid. pr. — 190 nostrce Vat. sec. Ursin. Cod. nostri Gesn. Heius. et ed. Bi- 
poiit.— 191 Et soli Moret. sec— 192 regat Oxon. sec. terat Moret. pr. Var. 

NOT/E 

183 Lanigeri suis'] Mediolanuni a scilicet, sine nube. 

Gallis Insubribns condituni, ubi tunc 180 Ignorat diccre] Dicit se igno- 

degebat Honorius, sic dictum a siie rare. 

niedia parte lanato in fundanientis 188 Animantur] Hastap. trudunt 

reperto. ' Urbs qufe lanigero de sue froiides, quasi animatae essent ab ipsa 

nomen liabet.' Sidonius Apoliinaris, parente tcrra. 

185 Puris Aquilonibus] Id cst, pu- 1 3 Dracones'] Signis insculpli. 
r>un aerem reddenlibus, sine pluvia 



328 CL. CLAUDIANI X. 

Fas sit castra raeis hodie succumbere signis. 

Tibia pro lituis, et pro clangore tubarum 11)5 

Mollc lyrse festumque canant : epulentur ad ipsas 

Excubias : mediis spirent crateres in armis. 

Laxet terribiles majestas regia fastus, 

Et sociam plcbem non indignata potestas 

Confundat turbae proceres. Solvantur habenis 200 

Gaudia : nec leges pudeat ridere severas. 

Tu festas, Hymenaee, faces ; tu, Gratia, flores 

Elige; tu geminas, Concordia, necte coronas. 

Vos, pennata cohors, qiiocumque vocaverit usus, 

vexillis meis. Tibia sonet pro Utuis ; et pro slrepitii hucdnarum, lyrce per.wnent 
leniter et feliciter. RHlites genio inihilgeant inipsis stationihus: paterce spument 
in medio armorum, Majestas imperatoria remittat superbiam vercndam ; et potes- 
tas imperatoris non repudians societatem populi misceat primores multitudini. 
Frcena laxentur Uetitice: neque leges rigida' erubescant riderc. O Hymencee, tu 
delige twdas sulennes, tujiores o Gratia ; tu o Concordia para coronus duas. Vos, 
o ccetus alatuSffestinate, turba vestra separata, quocumque utilHas impellit ; et ne 



LL. ed. Antv. minores Vat. quint. m. pr.— 194 cuncta Ambr. pr. procumbere 
Tliolos. — 195 clumore tuharum Vat. quint. plangorc Med. tert. — \96festH7nque 
tres Vatt. Pal. Fani. Pric. Rott. Oisel. fastumque Med. tert. Put. m. pr. 
Pat. vet. Gyr. Exc. Gevart. faustumque quatuordecim alii, Exc. Scliott. Lu- 
ceus. scc. Gyrald. Sclied. Gud. Var. LL. ed. Antv. faustumque vel festumque 
Lov. Reg. Florent. Oxon. duo. canent Pric. canant vel sonent Vat. sec. Cod. 
Ursin. eputemur vel epulcntur Reg. Oxon. pr. ad omnes Tholos. — 197 spirant 
Oxon. pr. spirent Reg. et Florent, cum glossa. i. e. redoleant. spirent, forte 
spument est in Lov. spircnt vel spumcnt Vat. quint. m. sec. — 198 Ignet Petav. 
pr. m. pr. Voss. a m. pr. Lasset Ambr. sec. terribilis Exc. Lucens. pr. ed. 
Vicet. — 200 Confundat octodecini scripti, Exc. Scliott. Var. LL. e marg. 
Parm. Conftindunl Exc. Luc. pr. ed. Vicet. — 201 pudeat leges Med. quart.- — 
203 Collige Morct. pr. sclige, ex conjectura, Lov. — 204 pinnata coliors Vat. 
tert. m. sec. Oisei. Reg. diio Petav. Oxon. sec. Exc. Gevart. et Lucens. sec. 

NOT^ 

197 Spirenf] Crateres reddant op- neris, seu adolescens Atheniensis, 

tlmum odorem, spument et implcan- qui post liberatas a Piratis virgincs 

tur vini copia, qu£e spirare facit, seu iutactas, data optione, unam ex iis 

quaB spiritibus vivis et igncis homi- duxit, cum ea feliciter vixit ; ideo- 

nes implet et inflammat. que est in nuptiis invocatus. 

200 Confundat turhcc procercs'] Li- Faces] Nuptiales : has pingeban- 
centia nuptiali. tur in manu Hymena-i ; Hymenaeus 

201 Leges ridere] Non leges ri- cum face et corona pingi solitus. 
dent, sed Legislatores et Judices se- 203 Concurdia] Ea in nuptiis in- 
veri : causa pro effectu. vocari solita, et merito. 

202 Hymencee] Est hic filius Vc- 



DJi NUPT, IIONOK. KT MAR. 329 

Divisa propemte manu : ncu niarcoat ulla 205 

Sej^nitics. Alii tunalibus ordine ductis 

Plurima vcnturag susp(;ndite lumina nocti. 

II i nostra nitidos postes obduccrc niyrto 

Contendant, pars nectarcis asperi;ite tecta 

Fontibus, et t^anima lucos adolete Sabaeos. 210 

Pars infecta croco velaniina lutea Serum 

Pandite, Sidoniasque solo prosternite vestes. 

Ast alii thalamum docto componite textu. 

Stamine geniraato, picturatisque columnis 

uUa pigritia Jangueat. Alii catulelahris ordine rite dispositis, svspcndite face.f 
muttas nocti imminenti. Hi coucntitr ornare jannas micantes mijrto nostra : pars 
yestram irriffate domum ai]uis amhrosiis, et incendite i.^ne sijlms Sahaas: parx 
e.rplicate restes fulras Seritm tinctas croco, et sternite solum slrairuHs purimrcis. 
Sed alii concinnate cuhite te.xtu erudilo. Veitex lecli extoUulur Jitis gemmeis et 



pinnata vel pennata Petav. tcrt. qiiosciimque Bonon. qito quemque lcgit Hein- 
siiis, qiii asciipserat locuni Epitli. Pallatl. vs. 10. ' Pennati passiim pueri, 
quo quenuiue vocavit Umbia,jaccnt.'— 20.5 Diversa Mcd. quart. ne marceat 
INIoret. sec. non mnrceat Pal. Med. pr. Tiuian. aula Med. quart.— 206 fuga- 
cihus Var. LL. ed. Antv.— 207 Sacratce suspendite nuhila Oxon. felici Voss. a 
m. pr.— 20S Hi Med. quart. Hac Hott. Lcid. pr. Hic dccem alii, Exc. 
Schott. Lucens. pr. et Gcvart. Var. LL. ed. Antv. positis pro postes Petav. 
tert. ohducite vel ohdiicere Moret. pr.— 209 Vontendut Kott. tres Med. Cod. 
Ursin. inc. Heins. Rc^. Tholos. duo Petav. Leid. pr. Moret. sec. duo Oxon. 
Cod. Epigr. Ambr. Exc. Gevart. Lucens. sec. Contemlat vel Contendant Mo- 
ret. pr. conspergere Exc. Schott. adspergere Gesn. — 210 fvntihus Exc. LKti 
et Lucens. pr. Jluctihus Pric. frundihus Pat. Var. LL. ed. Antv. frontihus 
Vat. quint. m. pr. floribus Farn. Morct. pr. ed. Vicet. Heinsiiis roribus le^it.. 
flammis Pat. adolere duo Vatt. diio Med. et ed. Gesn. aholere Vat. sec. iidolete 
quatuordecim alii. uholere vel adolere Ursin. Cod. Sahinos\v\ .^WosMed. pr. 
—211 /;?!<£« .SVn(m Faru. Ambr. tert. iteni Cod. Kpigr. Ambr.— 212 proster- 
nito Leid. pr. duo Oxou. prastemite Raphel.— 213 (/«du Florcnt. m. pr. docte 
iextum Pal. Ambr. pr. Med. pr. m. pr. ilocte vel tloctum Thuan. Petav. tcrt. 
docto vel ducto Vat. quint. docto textu vel docte textum Oisel.— 214 gemmarum 
Med. sec. m. pr. tergemino Leid. pr. gemmato vel tergemino Reg. Petav. pr. 

NGTiE 

208 Nosira myrto] Myrtus est ar- tur. 

bor sacra Veiieri. 211 .S'crH)H] Hi sunt populi extre- 

210 Lucns Sahccos'] Incendite tan- nii Orieutis, ultra Sinenses, unde Se- 

tam thuris copiam, ut sylvae ipsae in- rica advehiintur. 

cendi videautur. Copiam thuris ma- 212 Sidonias] Purpureas, a Sidoue 

jorem tibi, o Leonida, mittimus, aie- urbe Phcenici.» purpuris connnen- 

bat Alexander, ne sis parcus inDeos. data. 

SabcBi autem sunt populi Arabia thu- 213 Thalamum] Vetcres genialem 

re divites, dicti cnro rov aifiicreai, ve- torum impeusius oruare cousueve- 

ntnirt, colere, quod Dii thure colau- raut. 



330 CL. CLAUDIANI X. 

^dificetur apex : qualcm non Lydia dives 215 

Erexit Pclopi : nec quem struxere Lyaeo 

Indorum spoliis et opaco palmite Bacchse. 

Illic exuvias oranes cumulate parentum: 

Quicquid avus senior Mauro vel Saxone victis, 

Quicquid ab innumeris, socio Stilichone treraendus, 220 

Qufesivit genitor bellis : quodcuraque Gelonus 

Armeniusve dedit : quantum crinita sagittis 

Attulit extrerao Meroe circumflua Nilo : 

Misit AchEemenio quicquid de Tigride Medus, 

Cura supplex emeret Romanam Parthia pacera. 225 

Nobilibus gazis opibusque cubilia surgant 

Barbaricis : omnes thalamo conferte triuraphos. 

columnis picturatis; qunlem 7ion Lydia opulenta exstruxit Pelopi ; qvalemnon 
Bacchantes condiderunt Biiccho ex prceda Indnrum, et ex umhracuUs vitis. IUic 
congerite spolia omnia parentum ; quicquid avus Theodosius senior comparavit dele- 
tis Mauris vel Saxonibus: quicquid metuendus pater Theodo&ni^, Stilichonecomitante, 
collegit a hcllis innumerabilibus, quodcumque Gelnni, vel Armenii dederunt ; quantum 
Meroe capillata telis, circumdata Nilo idtimo apportavit ; quicquid Medimiserunt de 
Tigridc Achamenio, cum Parthia humilis emeret pacem Romanurum: lectus attol- 
latur gazis Regalibus, et divitiis barbarorum, aggerite omnes victorias in lecto. 



Voss. a m. s. Leid. et Oxon. pr. — 218 cumidare Farn. — 219 Santone victo 
Amhr. tert. — 220 in i7inumcris vel ab innumeris Jmi. pv. a ni. s. socero Med. 
quart. Stilicone Vat. sec. tremendis Reg. Mazar. Petav. sec. duo Anihr.— 
221 Hic versus margini asrriptus est in Petav. pr. et in Bonon. desi- 
deratur. quodcumque viginti Codd. Exc. Gevart. Var. e marg. Parm. 
qucecumque Vicet. Ald. et alii olim editi.— 222 Armcniusqtie Oxon. pr. 
dabit vel dedit Petav. tert. quidquid vel quantum Reg. Oxon. pr. cri- 
nata Lov. sagittas Moret. pr.— 224 Misii Med. sec. 3Iittit Vat. tert. 
Pal. Pric. Oisel. Florent. Med. pr. Achwmenio Exc. Lucens. pr. Achimenio 
Leid. pr. duo Vatt. Pnt. Reg, Thuan. Moret. pr. Petav. pr. — 227 thalami 
Arahr. sec. thalamis V'at. sec. Cod. Ursiu. Voss. conferre Pal. — 

NOT;E 

21.5 Lydia dives] Regio minoris 222 Armenius} Armenia regio est 

Asiae, Crceso et aurifero Pactolo in- Asiae. 

signis. 223 3Ieroe] Insula facta a Nilo, 

216 Pelopi] Tantali filio. vulgo Gufg-ueres, cujus populisagittas 

Lyceo] Bacciio ; airh toD Xwiu, sol- suis crinihus indebant. 

vere, quod solvat curis animos. 224 Achcemenio] Persico : Achae- 

219 3Iauro] Mauri sunt Africae nienia enim est pars Persidis, a Rege 

populi : Saxones Germaniap. AchaEmene. 

221 Gelonus] Geloni sunt populi 227 Omnes triumphos] Omnes cn- 

Scythiae. mulate fnictus omnium triumphorum. 



DE -NUPT. UONOR. KT 1\IAR. 331 

Sic ait ; et Sponsiv pc tit impiovisti peiuitcs. 

lUa autem, seciira \o\\, ta dasque parari 

Nescia, divinai fruitur scmione parentis, 230 

Maternosque bibit mores : cxemplaque discit 

Prisca pudicitia\ Latios nec voivere libros 

Desiuit aut Graios, ipsa genitrice raagistra ; 

Meeonius qua?cum(pie senex, aut Thracius Orpheus, 

Aut Mitylenivo modulatur pectine Saj^pho. 235 

Sic Triviam Latona monet : sic mitis in antro 

Mnemosyne docili tradit pra^cepta Thaliae. 

Cum procul augeri nitor, et jucundior aer 

Attonitam lustrarc domum, fundique coraarum 

Gratus odor. Mox vera fides, nuraenque refulsit. 240 

Venns j7rt Inquitur, ct inexpedala vndit domuin spmuia' Maria-. lUaautcm Maria 
non sulicita de malrimonio, et if^nara nuptias prtiparari ^ilii, potitur colloquiis 
matris divina SeTcmv, ct imhibit animo virtutes maternas,atque ediscit exempla 
antiqua: caslitatis, neque cessat lei^ere libros Latinos rcl Gracos, mutre ipsa pra- 
ceptrice. Leait quiecumque senex Maonius canit, aut Orpheus Thracius, aut 
Sappho canit phctro MUylenao. Latona itu admonct Dianam: ita Mnemosyne 
lenisdai in rccessu suo documenla Thaliie ingenua: His Maiia vacat, cum splen- 
dor longe coepit crescere, etaer purior illustrare domum admirantem, ac suavis odor 



2-28 sponte Leid. pr. Var. LL. ed. Antv. et ed. Gesn.— 229 chori Vicet.— 
230 divino ]Moret. pr. divina vel divino Vat. pr,— 2;J1 exempUique dicit Rott. 
—232 priscos pro LatiosV^\. Med. pr.— 234 quodcumque Med. tcrt. Tliiian. 
quoscumque Anibr. tert.— 235 moderatur Mazar. pectine veltw/n/Ht' Vat. tcrt. 
—230 Hwitf Rott. Ambr. sec. Juii. pr. Leid. pr. m. pr.— 237 Hemo.iyneMo- 
ret. pr. Heumonie Lcid. pr. ^eumusie Oxon. pr. ?semasuiie Rcs:. Isicmosme 
Vicet. Nesimone Var. LL. e marg. Parm. tradit docili Hvii. Mattr casta 
piiEtradit Oxon. scc— 238 Tuitc procul Pat. Tholos. fwcundior VAX.jocximhor 
Lov. omnes Vatt. Pal. Farn. Pric. Oisel. Pnt. Petav. pr. Ald.— 240 lumenque 

NOT/E 

228 Improvisa] Ipsa inexpectata, 235 Mitylenao] Mitylene est urbs 

et ex improviso adveniens. in Lcsbo, maris j^gaei insula, ubi nata 

230 ^escia] Felicem virginem, cui Sapplio poLnria exccllcntissima. 

Numina student impensius, dum va- 230 Tnria/n] Dianam in triviis coli 

cat ipsa, et tVuitur iniiocentia irtatis. soUtam. 

Divincpfruitur sermone parentis] Se- 237 Mnemosyne'] Haec, ex Jove in 

rena?, qua; docta erat, ct doctorum serpentem verso, novem Musas pe- 

patrona, ut Proba matcr Probini et pcrit. 

Oljbrii, et Cornelia mater Graccho- Thalia:] Una est Musarum, sic dic- 

j.^m, ta oTrb ToD edWeiv, Jiorere, quod Poe- 

234 Maonius senex} Homerus, na- tarum laudes iu dies magis ac magis 

tus, secundum aliquos, ad Maeoncm, efflorescaut. 
Buvium Asiae minoris. 



332 CL. CLAUDIANI X. 

Cunctatur stupefacta Vcnus. Nunc ora puellas, 

Nunc llavam nivco miratur vertice matrem. 

Haec modo crescenti, plenae par altera Lunae. 

Assurgit ceu forte minor sub matre virenti 

Laurus, et ingentes ramos, olimque futuras 245 

Promittit jam parva comas : vel flore sub uno 

Ceu gemimc Paestana rosae per jugera regnant. 

Haec largo matura die, saturataque vernis 

Roribus indulget spatio : latet altera nodo, 

Nec teneris audet foliis admittere soles. 250 

Astitit, et blande Mariam Cytherea salutat. 

Salve, sidereee proles augusta Serenae, 
Magnorum soboles Regum, parituraque Reges. 

capillorum dispergi. Statim vcritas patuit, et Dea effuhit. Venus attonita rema- 
net: modo obstupescit pulchritudinem igneam filice, modo matrem micantem capiie 
cano : una similis est Luna; crescenti, altera plence Lunce : quemadmodum laurus 
forte inferior attollitur sub matre virescente, et parva jam pollicetur ramos magnos, 
et verticemfuturum ali(]uando: vel quemadmodum duce rosce triumphant sub uno 
ramido per agros Pastanos: hcec matura ob multum fempus, et satiata roribus Ve- 
ris, porrigitur in loco ; altera delitescit sub nodo, neque uudet recipere calores frondi- 
Ims delicutis. Venus stetit prope, et alhquitur officiose Mnriam. Ave, o filia au- 
gusta Serenw dirince^progenita ab Imperutorihus ingentibiis, et progcnitura Lnpc- 



decem Codd. lumenque vel numenque Vat. pr. — 242 crinem Jiin. pr.— 243 hi 
quinque versus nianu recenti ascripli erant in Vat. pr. modo crescenti Vat. 
sec. Oisel. tres Med. Reg. Moret. sec. Petav. tert. Ald. et ed. Vicet. nota 
Leid. pr. cum duodecini aliis, Exc. Laeti. Lucens. sec. et Colin. nova vel modo 
Vat. tert. Petav. Lov. pars altera Oisel.— 244 Assurgit. cuni reAeia cmyfj.-^ Vat. 
sec. et tert. seu forte I^ov. duo Petav.— 246 Permutat jam parrrtjun. pf. sub 
imo Thuan. Mazar. Tholos.— 247 seu Reg. Pcessana Var. LL. ed. Antv. inju- 
gera Vat. pr. nova per juga Pric. — 248 securaque Pric. veris Moret. pr. — 
249 Floribus Med. tert. Cod, Epigr. Anibr. Imbribus Moret. sec. Solibus 
Med. sec. Roribus vel Florihus Oxon. sec. Rorihus vel Solibus Vat. tert. jacet 
altera Jun. pr. — 250 committere Pat. committere vel admittere Reg. solem 
Pric. Oisel.— 2.51 Constitit Med. sec. Mariam blande Pric. jnatrem vel Ma- 

aoTm 

241 Cunctatur] Venus stat velnt 246 Comas] Ostendit spem comae 

dubia et suspensa, quam magis admi- cujusdam eximire. 

retur, an matrem Serenam, an filiam Flore sub tino] Sub uno ramulo flo- 

Mariam; quarum hffic, forma ignis rido. 

instar micante ; illa, venerabili cani- 247 Pastana] Urbs Paestum est in 

tie, conspicua est. Calabria, Italiae regione, in qua bis 

244 Submatre] Arborenimestma- per annum nascuntur rosa?. Virgi- 

ter alterius. Horatius, ' Sylvae filia lius : ' biferique rosaria Pasti.' 

""^^'''^•' 248 Matura] Quasi matura sit, quod 



DR NUPT. HONOR. ET M AR. 3:33 

Tc proptcr Paphias sedcs Cypruinque reliqui, 

Te proptcr libuit tantos explerc labores, 25.*) 

Et tantum tranasse niaris : nc vilior ultra 

Privatos patererc larcs : neu tempore longo 

Dilatos juvcnis nutrirct llonorius ijijncs. 

Accipe fortunam gcncris : diadema rcsume, 

Quod tribuas natis, et in hfec penctralia rursus '2ii0 

Unde parcns proi^rcssa, redi : lac nuUa subesse 

Vincula cognatas : quamvis alicna fuisscs 

Principibus, rcgnum potcras hoc ore mercri. 

Quas propior sceptris facies ? quis dignior aula 

ratores : tui causa deserui palatium Paphi et Cyprum : tui causa juvit perficere 
tantum laborem, et irajicere tuntum maris : m: tudiutius, minus honorala (piain j)ar 
est, remancres in domo pricata, neve llonorius juvenis aleret pcr temjius loniiius 
amorem dilatum. Fruere /elicitate gentis tuw, et recipe diadema, qnod desfiliis 
tiiis : ac revertere itcrum in hanc Rei;iam, unde muter tua orta cst. Esto nulla 
supersint jura cognationis : etsi non /ores cognata Imperutoribiis, poteras tamen 
promereri Imperium ob hanc pulchritudinem. Qu(C /orma dignior eiat sccptro } 



riam Petav. soc. — 232 suholes Augusta Exc. Liicens. sec. — 25-1 Phasias Var. 
LL. ed. Antv. tcdes dno Vatt. Farn. Med. teit. Cod. Epia;!'. Ambr. Exc. Lu- 
cens. pr. ed. Vicet. sedes Lov. ex conjectura, cuin octodecini aliis. ades vel 
scdes Oxon. j^r. Cij]tronque Oisel. relinqui Rott. Lcid. pr. — 2.55 tantos libuit 
Jnn. pr. Rcff. Tliolos, licuit Oxon. pr. magnos Florent. tantos Oxon. pr. 
implere Ambr. pr. tantum complere laboris 3Ied. qnart. — 256 tranasse diio ]\Ied. 
Rcff. Put. Petav. pr. Ambr. tert. Exc. Lucens. pr. Var. LL. e marg. Parin. 
franare tres Vatt. Pric. Pal. Thuan. Mazar. transnare duo Vatt. Jun. pr, 
Oisel. Florent. Med. pr. Cod. Ursin, neu vilior Jiin. pr. et Moret. Exc. 
Schott. et Gevart. Var. LL. ed. Antv. nec vilior octo alii.— 257 putercre 
Florent. tres Med. Jnn. pr. Moret. pr. Thuaii. Pnt. Vat. Livin. Mazar. 
pat iar e duo \Rtt. Rotr. Med. quart. inc. Heins. Exc. Lucens. pr. ed. Vicet. 
paliere Vat. sec. m. pr. Pat. diio Ambr. putiare vel patcrere Petav. scc. nec 
tempore Put. Cod. Epigr. Anibr. ne tempore Med. quart. Reg. Pat. .\mbr. 
sec. — 258 Duratos Ambr. pr. Schcd. Gud. Dilato Bonon. Juveni Ambr. sec. 
inc. Heins. dijfcrret Res;. nutriret vel dififerret Oxon. sec. — 259 gnieris: hic 
TiXdav (xriytx^v habent Florent. Med. pr, Pnt. Mazar. duo Petav, aiiil)0 Moret. 
— 2G0 Quid tribuas Oisel. ad hac Vat, sec. Ursin. Cod. — 261 egressa Pat. 
Moret. pr. vcni vel redi Oxon. sec. subesse ve\ subisse Vat. quart. Florent. 
— 203 Principibus regum Florcut.— 264 proprior vcl propior Oxon. pr. qui 

NOT.E 

largani etcopiosam multornmdiernm tibi cominune cum Honorio, et prop- 

lucem hauserit. ter pulchritudineni luani. 

257 Paterere] Nc snstineres lc rc- Diadema resume] Quod jure cogna- 

iiianere diutius in privata doino, qua; tiouis cum Theodosio habere debebas. 

te indigna erat. 261 Parens progressa] Tua quippe 

259 Fortunam] Fruerefelicitate ge- niater agnoscit avum Theodosinm se- 

neris tui, hoc est, angusta dignitate uiorem, ciijus ueposest Honorius. 
qute libi debetur, ct propter geuus 



334 CL. CLAUDIANI X. 

Vultus erat ? non labra rosae, non colla pruinee, 266 

Non crines a^quant violae, non lumina flammae. 

Quam juncto leviter sese discrimine confert 

Umbra supercilii ! miscet quam justa ruborem 

Temperies ! niraio nec sanguine candor abundat. 

Aurorae vincis digitos, humerosque Dianae. 270 

Ipsam jam superas matrem. Si Bacchus amator 

Dotali potuit coelum signare Corona, 

Cur nullis virgo redimitur pulchrior astris ? 

Jam tibi molitur stellantia serta Bootes, 

Inque decus Mariae jam sidera parturit aether. 275 

qu(E facies dignior Regia? rosw 7ion adaquant labra, non nives cnllum, non vioke 
capillos, nnn ipiis oculos. Umbra snpercilii quam leniter producit sese differentia 
conjuncla ! quam cpqualis temperies affundit ruborem ! neque candor affluit sanguine 
nimio! superas digitos AurorcE, cermcem Diance. Jam rincis matrem ipsam. Si 
Bacckus amans potuit caelum insignire corona conjugali, quare puella furmosior 
Ariadne nullis ornatur sideribus ? jam Bootes prceparat tibi serta siderea,et ccehtm 



dignior Exc. Lucens. sec. — 265 erit Gesn. ed. Bipont. et al. erat Pal. IMed. 
pr. Thnan. Heins. — 266 ccquent malit Heins. — 267 leviter vincto Put. leriter 
vel pari<e»- Reg. Oxon. pr, jitnc^o Leid. pr. et duodecini alii, et Exc. Scliott. 
juncti septeni alii, Var. LL. e marg. Parm. vincto Exc. Laeti. Vicet. Parni. 
Ald. victo Med. quart. inc. Heins. vincti Cod. L^rsin. Exc. Lucens. pr. et 
ed. Vicet. juncti vel vincti Oxon. pr. junclo veXjuncti Oisel. jugi Moret. sec. 
differt Pat. — 268 ruborem Jun. pr. Ald. pudorem vel ruborem Vat. pr. et 
qiiart. rutorem e.r pudore interpretatur Vat. quart. — 269 abundans luc, Heins. 
Petav. sec. — 270 digitos vincis Pric. — 271 Jam superas ipsam matrem Mazar. 
sed Bacchus Cod. Epigr. Anibr. si vel sic Vat. pr. Bacchus amorque Oxon. 
sec. m. pr. — 272 donare Med. sec. Petav. tert. ]\Ioret. pr. ditare Med. 
tert. Ursin. Cod. Reg. Tholos. duo Oxon. Moret. sec. Anibr. tert. 
Cod. Epigr. Ambr. Exc. Gevart. Var. LL. e marg. Parni. ed. Vicet. 
signare inc. Heins. Exc. Laeti. et Lucens. pr. donare vel signare Vat. tert. sig- 
iiare vel redimire Va.t. quart. dignare vel signare Petav. sec. rfjfare vel signare 
Lov. signare vel signireViiX. \iY. wndeinsignire con]. Heins. — 273 Cummdlis 
Mazar. Petav. tert. Var. LL. ed. Antv. rutilis Oxon. sec. ni. pr. Cur vel 
Cum Vat. pr. — 274 signa Vat. quint. — 275 Jamque decus Ambr. pr. et Cod. 

NOTiE 

266 Violcp'] Non aequant criues sub- habcns. 

nigros, et violis similes. Humeros Diancr'] Cervicem lacteam. 

268 Supercilii'] Snpcrciliasese pro- 271 Superas matrem] Pulchrior es, 
ducunt, sese conferunt, separata a se quanifuit tua tnater. 

invicem quodam discrimine, qiiod tani 272 Corona] Ariadnem Minois fili- 

leve est ut juncta esse vidt^antnr. am amavit Bacchus, ejusque coronain 

269 Candor] Ita tenipeiatiis est, inter astra retulit. 

huic ut iiimiiis sanguis non oHiciat. 27-1 Bootes'] Supra in ili. Cons. 

270 Digitos] Koseos : Aurora di- Hon. vs. 170. 
citur po5o5dKTv\os, ijl est, digitos roseos 



DE >iUPT. HONOR. ET MAR. 3^5 

I digno nectenda \iro, tantique per orbem 

Consors impevii! jani to veiuriihitur Ilister. 

Nomon adorabunt popuii. .lam Hlieuus et Albis 

Serviet : in medios ibis Rej^ina Syi>ambros. 

Quid numerem irentes, Atlanteosquo recessus 280 

Oceani ? toto pariter dotaberc nnmdo. 

Dixit; et ornatus, dederant quos nuper ovantes 

Nereides, collo membrisque micantibus aptat. 

Ipsa caput distinguit acu, substriuiiit amictus : 

Flammea virgineis accommodat ipsa capillis. 285 

Ante fores jam pompa sonat, pilentaque sacram 

Praeradiant ductura nurum. Calet obvius ire 

jam parit astra in honorem Maria-. 1 ^laiia aminngenda riro merifo, et socia 
futura imperii taiiti per orbem. Jam Danubius cnlet te. G entcs on\nc9, cnlent 
nomen tuiiiii, Jam Rhenus et Alhis nbedient tibi : inccdes tu Imprratrix in Si- 
cambros medios. Quare commemorem pnpulos, et fines Atlanlens (iceanii Dota- 
beris a'(jualiter orbe universo. Veniis sic Incuta est ; et uccommmlat cerrici, et 
corpori Miwhv splendcnti, ea ormnnenta, qua- modo yertides gaudentes trihuerant 
ipsi. Ipsa Veniis discriminat acu c apillos capitis, constriugit vestcs ejus : ipsa 
adaptat velum nuptiale comis piiellaribus. Jam comitattis resonat ante pnrtam, et 

Ep. Anibr. athra Aiiibr. pr.— 27G / dif^no vet. Oyr.Exc. Lucens. sec. atfine ita 
correxerat Heinsius. O (/;>ho onines Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oiscl. Jam 
digno Petav. tert. C'o)!f/(>>io Pat. In digno Med. lert. /h(/ja'«o Var. LL. cd. 
Antv. / digno vel O digno Petav. sec— 278 Rhenus et Alpis Farn. Pctav. tert. 
—279 Sigamhros Oisel. Sicamhras Yat. tert. Sijcamhros Gesn.—2S0 Atlantei- 
quelegit Heins.— 281 do(a6cTe (luatuor Vatt. Put. Thuan. Mazar. duo Pctav. 
donab^re Vat. pr. Leid. pr. Pal. Pric. Vat. Livin. dnminabere MecL quart. 
Tholos. ditahere Moret. ^ec. m. pr. ditahcre vel dominahere Oxoii. sec. dona- 
bere vel dntuherc Med. pr. Anibr. sec. donabcre vel dnminabcre Exc. Schott. 
Gronovius asciipserat locuin iv. Cons. Honor. C48. ' Et toto dotanda niari.' 
dotabere vel dunahcre vel dominabcre Oxon. pr. ditahere vel donahere v.l domina- 
bere Reg. ca^lo pro mundo ^NIed. sec— 282 dedit aut Piit.— 281 conslrinxit acu 
Leid. pr. constringit Vat. sec Kott. dno Med. Trsin. Cod. diui Oxon. Reg. 
Pat. Tholos. duo Petav. totideni Anibr. F.xc Liicens. sec confringit \ar. 
LL. ed. Antv. dislin^uit vel constringit inc Heins. succingit amictus Med. 
(piart. amictumXnt. pr. INIed. pr. l*al. Vat. Livin.— 28G pilenta sonant Moret, 
pr. Heinsius lectorem abUgavirat ad not. Casanb. ad Hist. Auj;. p. 145. sa- 
crani Oisel. Ainbr. scc sacra onines tere Codd. Exc Lucens. pi. Var. LL. e 
iuarg. Parm. iu (juibus et sacram ex conjectura, Ald. edd. Parni. Vicet. et Colin. 

NOTyE 

279 Sijgumbros] Hi sunt bellicosis- lum nupiiale, sic dictum a colore fla- 
simi Germania- popnli. vo flamma^ imitante. 

280 Atlauteosque recessus] Loca re- 28G PomjHi] Comitatus egrcgms, 
mota Africv, tjuffi alluit Oceanus quo pompa nuptianim cclebrior eflli- 
Atlantfcus. citnr. 

284 Substringit] Ut Maria tennior Pilenta] Si^ecies currus, (pio vir- 

graciliorque appareat. gines sacrai^, seu sacrorum anlistitas, 

2S!i Flummea] Flammeum esl ve- vehi solcbant. Sed postea hicmos ad 



336 CL. CLAUDIANI X. 

Jam Princeps, tardumquc cnpit discedere solem. 
Nobilis haud aliter sonipes, quem primus amoris 
Solicitavit odor, tumidus quatiensque decoras 290 

Turbata cervice jubas, Pharsalia rura 
Pervoiat, et notos hinnitu flagitat anmes, 
Naribus accensis : mulcet foecunda magistros 
Spes gregis, et pulchro gaudent armentamarito. 

Candidus interea positis exercitus armis 295 

Exultat socerura circa ; nec signifer ullus, 
Nec miles phiviae flores dispergere ritu 
Cessat, purpureoque ducem perfundere nimbo. 

currus portaturus nurum sacratam prafnlget. Imperator Honorius ardet proce- 
dere obviam, et expetit Solem longiorem ubire. Ita imignis equus, quem odor 
primus amoris impulit, pratrepiduns et concutiens jubas pulchrus, collo undante, 
atrsitat per agros Thessalos, ac petit hinnitu suo fluvios cogniios, naribus 
infiammatis ; liic equus spes ahundans gregis recreat rectorem ejus, et 
armenta lcEtantur marito prastanti. Intcrim exercitus togatus, armis deposi- 
tis, gaudet prope socerum Stiliclionem, neque ullus vexiUifer, neque nl- 
lus miles desinit spargere flores instar imbrium, et aspergere ductorem Sti- 



— 288 tantumque Oxon. sec. m. pr. — 289 priscus amorisYat. pr. et tert. m. pr. 
Pric. Oisel. Florent. primus vel priscus IMed. sec. inc. Heins. — 291 Turbata 
cervice Exc. Lucens. sec. apposito -f" signo, ut ilji erasa vel interpolata fuerit 
vetus lectio. Curvata onines Vatt. Pal. Pric. Rott. Oi.«el. Curvafas Farn. 
Cri7iata Tholos. Pharsalica duo Vatt. Petav. pr. Exc. Laeti. — 292 totos Pal. 
atque novos Mazar. totos vel notos Med. pr. Pervolat hinnitu conceptos Exc. 
Cod. Rhem. efflagitat Exc. Lirti. amnes Exc. Lucens. pr. omnis ed. Vicet. 
annis Med. tert. ignes Leid. pr. m. sec. et decem alii, Exc. Schott. Var, LL. 
e marg. Parm. cd. Gesn. et Bipont. amnes vel ignes Vat. quart. — 293 accensos 
Petav. tert. accensis Exc. Lucens. pr. accensus viginti Codd. Exc. Schott. et 
Gevart. ed, Vicet. et Parm. accensis vel accensus Med. tert. Reg. Mazar. 
Oxon. pr. mulget Vat. pr. m. pr. magistrum inc. Heins. Ambr. sec. ed. Gesn. 
et Bipont. magistros omnes Vatt. Pal. Farn. Pric. Kott. Oisel. — 294 magisiro 
pro marito Med. sec. m. pr. — 296 socerumjuxta-ed. Vicet. circa triginta alii, 
Exc. Gevart. Schott, et Lucens. pr. Schott. et Lucens. pr. Sched. Gnd. Ald. 
Var. LL. e marg. Parm. item ed. Antv. signifer ullra Exc. Gevart. — 297 ritu. 
dispergere ftores Vat. sec. Pric. Ursin. Cod, Tholos. Pat. Exc. Ge- 
vart. ritu pluvia; duo Vatt. Petav. pi-. diffundere Jun. pr. flores vel 
rores Reg, Oxon, pr, — 298 diem perfundere Pal. Med. pr. Put. Thuan. 

NOT^ 

virgines principes, quae quodammodo 291 Pharsalia'] Thessalica : Thessa- 

sacrae dici possunt, transiit. liae autem eqni optimi. 

289 Haud aliter sonipes~\ Vel ex hac 295 Candidus'] Vel togatus placi- 

comparatione disces paganorum tur- dusque, armis depositis : vel revera 

pitudinem. Hauc tamen compaiati- alba veste indutus ad liilaritatem. 
onem laudat Scaliger Pater. 



DE MJPT. nONOn. ET MAR. o37 

Haec quoquc velati laiiro myrtoque canebani : 

Dive parens, seu te compleciifTir axis Olympi, 300 

Seu colis Elysias, animarum pviVur.a, valles, 

En promissa tibi Stilichon jam voia peregit. 

Jam •:^ratai rediere vices. Cunabula pensat: 

Acceptum reddit thalamum: natoque reponit, 

Quod dederas genitor. Nunquam te, sancte, pigebit 305 

Judicii : nec te pietas suprema fefellit. 

Dignus, quem iegeres : dignus, cui pignora tanti 

Principis, et rerum commendarentur habenae, 

llclionem nnheflnrea, Milites eliam cnronati laurn et myrto cantahant hac: O Dicc 
jtater, Theodosi, seu sedes caeli possidet te, seu hnlntas valles Elysias, quae 
sunt merces animanim fortiiini, ccce Stilicho coinj^lerit vota prnmissa tibi. 
Jam vicissitiulo jucunda rcrersa cst. Compcnsat te ob cunas suas : rcstituit thula- 
7num acceptum a te : rcdditque ftlio tuo, f/uod tii puter concesseras. Nunquam 
fccnitebit tc, Dive Theodosi, dcleclus lui. Neque voluntas extrema decepit te. 
Dignus eiat Stilicho, qucm dcligeres ; dignus crat, cui Imperator, qiii est tanturn 



Bonon. Pat. m. pr. diem vel ducem Vat. pr. et tert. profundere Farn. 
— 299 Hoc quoque Reg. myrraque Med. tert. — 300 Dure parens Jun. pr. 
— 301 premis Vat. Pr. Pai. Piic. Oisel. Med. pr. Tliuan. Mazar. colis 
vel premis Jun. pr. Vat. tert. Florent. sedes Pat. colles Vat, sec. Cod. 
TJrsin. sedes vel valles Piit. — 302 pramissa Jun. pr. Stilico Vat. sec. — 
303 hic versiis deerat in Pal. En gratcc duo Vat. Oisel. Jun. pr. Florent. 
Med. quart. Ald. gratcs Vat. sec. jam ctce pro grata; Var. LL. ed. Antv. cu/ia- 
hula vet. Gyr. Leid. pr. Ambr. sec. Pat. m, pr. Moret. sec. Med. tert. duo 
Oxon. Cod. Epigr. Ainbr. conuhia omnes Vatt. Pal. Farn. Oisel. connubia vel 
cunabula inc. Heins. Mazar. Exc. Lucens. pr. pensant Vat. tert. Put. duo 
Petav. ed, Parni. — 304 votumque reponit Pric. rependit Farn. Med. quart. re- 
ponit Exc. Scliotti, in quibus Gronoviiis ascripserat lociim ex i. land. Stilic. 
vs. 70. rependit vel reponit Lov. Florent. Med. pr. — 305 Qucs dederat Moret. 
pr. dederas Petav. pr. et Jnn. m. sec. Ursin. Cod. IMazar. Bartli. dederat duo 
Vatt. Pal. Pric. Rott. Oisel. genitor dederas Tliolos. Ambr. dederat vel dederas 
Moret. pigcscit Var. LL. ed. Antv. — 306 extrema fefellit Farn. — 307 quem 
legcres duo Vatt. Pal. tres Med. Put. Thuan. duo Pelav. Leid. pr. Oxon. pr. 
m. pr. Lov. Bonon. Vat. Livin. Exc. Laeti et Lucens. cui leges duo Vat. Pric. 
Kott. Reg. Mazar. quem leges, vel, cui lcges Petav. sec. cui leges vel quem legerei 
Vat. tert. Jnn. pr. Farn. Med. sec. pignora tanta Ambr. pr. — 308 regni Jun. pr. 
tantce Vat. pr. et tert. Pal. Pric. Oisel. Med. pr. Put. m. sec, Thuan, Mazar. 
rerum Med. sec. tantce vel rerum Florent. — 309 dicere nuncpossem Vat. sec. Med. 

NOTX 

303 Rediere vices'] Grata redit vi- Cunabula pensat"] Te compensat ob 

cissitudo, qua, nt tu, Theodosi, dede- cunas et educationem suam, Stilicbo 

ras filiam adoptivam Serenam conju- quippe edncatus fuerat a Theodosio. 

gem Stilichoni ; hic vicissim dat Ma- 306 Pietas] Supremus piac volunta- 

riam filiam Honorio, sicque reddit tis actus, quo Theodosins Stilichonera 

thalamuni, scn matrimonium alteruin, dedit Honorio tutorem. 
seualternatim, vicissim. 

Del}.h, tt Var. Clat, Ckud, Y 



338 CL. CLAUDIANI X. 

Dicere nunc possem, quas praelia gesta sub Haemo, 
Quaeque cruentarint fumantem Strymona pugna? : 310 

Quam notus clypeo, quanta vi fulminet hostera, 
Ni prohiberet Hymen. Quce tempestiva relatu 
Nunc canimus. Quis consilio, quis juris et a?qui 
Nosse modum raelior ? quod seraper dissidet, in te 
Convenit: ingenio robur, prudentia forti. 315 

Fronte quis aequali ? quem sic Romana decerent 
Culmina ? sufficerent tantis quae pectora curis ? 

pignus, et habena Imperii committerentur. Nunc possem referre bella, qua; gesla 
siint a Stilichone sub M.mo, et certamina, quce infccerint Strymonem calentem. 
Possem referre, quam insignis est armis, quatitafortitudinedejiciat ho!ftem,nisi 
miptia- liouorii impedirent : nunc catitamtis, quce sunt idonea dictu. Quis pree- 
stantior est Stilichoae protidentia? quis praestantior cognoscere rationem justitice 
et ecquitatis? Quod tibique disjungitur in aliis, conjungitur in te, scilicet fortitudo 
cum ingenio, et sapientia cwm fortitndine. Quis est simili dignitate oris? Quem 
ita fastigium Romanumdeceret? Quis animus par esset tantis laboribus? Etiarnsi 



tert. Cod. LTrsin. vet. Gyr. Moret. sec. Leid. pr. Ambr, tert. Lov. Exc. 
Gevart. et Lucens. Discere Petav. pr. Mazar. Exc. Gevart. possemus trede- 
cini alii. possent Petav. tert. Cod. Epigr. Ambr. possent vel possemus Oxon. 
sec. possem vel jjossohhs Petav. sec. proelia justa Farn. — 310 cruentarint Exc. 
Lucens. pr. cruentarunt iuc. Heins. Med. sec. Jun. pr. Var. LL. e marg. Parra. 
cruentarent octo alii et ed. Vicet. — 311 fulminat Rott. Med. tert. hostes Vat. 
sec. Cod. LTrsin. hastam Reg. m. sec— 312 quem tempcstivu Med. tert. Cui 
tempestiva leg. Heins. — 313 Non canimus Pat. qui consilio Jun. pr. Consilii Vat. 
tert. conscilio Farn. — 314 dissidet Tlinan. Petav. Mazar. Ald. et ed. Parm. 
dissilit tredecim alii, Exc. Lncens. pr. Var. LL. ed. Antv. m. pr. et ed. Vicet. 
dissilit vel dissidet Oisel. Reg. duo Oxon. Lov. Exc. Gevart. — 315 in gremio 
Vat. tert. m. sec. ingenio vel invicto Florent. prudentia vel patientia Jun. 
pr. — 316 cequalis Pric. Kott. Florent. Ambr. pr. Moret. sec. Med. qnart. Lov. 
Exc. Gevart. Jun. a m. pr. cequalis vel cequali Vat. pr. quam sic Exc. Lucens. 
sec. apposito + signo. decorent Vat. pr. — 317 sufficient Jun. pr. tantis quce qua» 
tuor Vatt. quce tantis Vat. pr. Pal. Med. pr, et Moret. Thuan. Mazar, Vat. 
Liviu. culmina Reg, terris pro curis Exc, Gevart, — 318 Stet Aiubr, tert. Sis 

NOTiE 

309 Hcemo] Monte ThraciaB, ubi terpretatio. Ut si quis transilierit 
Tlieodosius, comitante Stilichone, muros ad tuendam urbem: si sutu- 
Thracas Scythasque vicerat, muni jus spectes, necandus ; si aequi- 

310 Fumanfem] Strymonem,fluvium tatem, reniunerandus. jEquitas dici- 
Thraciae, calido hostium sanguine fu- tur fnmKita. 

niautem. 316 Quem sic Romana decerent cul- 

311 Notus cli/peo'\ Exercitatus in- mina^ Quem sic deceret regere Im- 
signisque armorum tractatione. Vir- peritim Romanum, et in solio sedere? 
gilius ; ' Quantus in clypeum assur- Miror tamen, cur ista Claudianus 
gat,* id est, quam fortis sit. dicat, auget quippe suspiciouem, quze 

313 Juris et cequi] Jus est summus in multorum animis insederat, Stili- 
rigov: aequitas, est bcnigna legis in- chonem de imperio cogitare. 



DE NUPT. HONOR. ET MAR. 331) 

Stcs licct in populo ; clamat, qnicnmqne videbit, 

llic est, liic Slilichon. Sic sc testatur ct oftert 

Celsa potestatis species ; non voce feroci, -320 

Non alto simulata «jradn, non improba gestu. 

Aftectant alii quicquid, ling;ique laborant, 

IIoc donat Natura tibi. Pudor emicat una, 

Formosusquc rigor : vultusque auctura verendos 

Canities lcstina venit. Consorte remota, 325 

stes intcr ruls^us; quicnmque aspiciet, exclamabit, Ilic est hic Slilicho. Ita alla 
miyestas pi/tcstatis (istcndit et cxhibet sese, nonuffectata sertmme superbo, non urro- 
^anti pas»u, 7ion lasciva gestu. Quicquiit alii exquirunt, ct teulant formari, natura 
tribuit hoc tibi. l'udor ct pulchra graritas simul nitent iii te ; et caiii citius adve- 
niunt, aucturi vcneralionem oris tui. Kxpulsce fato pro aliis suut tibi ct gracitus 



Jun. pr. Sis vel Stes Vat. quart. ct quint. Petav. pr. populis Tholos. chimat 
tres Vatt. Pal. Fain. Piic. Uott. Oisel. clament et videbunt Moret. sec. chunct 
ed. Bipont. et Cesn. atqiie ita leg. Heins.— 319 Hicest, hic Stilico chiodecini 
scripti et Sclied. CUui, Ilic vel Hoc Petav. pr. Ilic ille est tres Vatt. Rott. Hic 
€st hic Slilico sese Vat. Livin. qui sic Med. tert. sic se Farn. atque ita leg. Heins. 
sese Leid. pr. et tiedecim alii, iteni Sched. Gud. Sic te vel sic se Vat. pr. Rott. 
Med. sec. effnrt t)xou. sec. Heinsius ascripserat locuin vi. Cons. Hoiior. vs. 11. 
' quem mons Evaiidrius eftert.' ut ibi in Cod. Oxon.coinpaiet.-S20 potestati 
iiic. Heins. nec voce Rott. Rejr. Ambr. pr. Bonon. Tiiolos. — H21 stimulata diio 
Vatt. Petav. sec. m. pr. Var. LL. ed. Antv.— 32S Hoc donat triginta Codd. et 
Var. LL. e marg. Parm. Ilcccdunat Cod. Epigr. Anibr. — 321 Formosusque rubor 
Thuan. vultus aucturaJun. pr. Vat. sec. Med. quart. Keg. Mazar. Cod. Ursin. 
auctore Pelav. tert. vultuque actura vercndo Var. LL. ed. Antv. vulluque auctura 
rerendo Med. pr. aciore vcrendo Cod. Epigr. Anibr. actore verendo vel auctura 
rerendos Petav. sec. veremlos Fetav. sec. — 325 festiva Exc. Gevart. festina vel 
festiva Petav. sec. festiva vcnit vel canit Vat. quint. Heinsiiis ascripscrat 
/ocum Plin. in Panegyrico. nbi ' testinatai senectutis insignia' vocat Cani- 
tiem, quain in Trajano commendat, quac Claudianus videtur respexisse : vide 
locum apud Casaub. ad Hist. Aug. p. 239. cum sorle Leid. pr. et duodecim 
alii, itcni Exc. Lucens. sec. non sorte Pric. cum sorte remota: ed. Gesn. et 
Bipont. consorte remoto duo Vat. Jun. pr. duo Oxon. Cod. Ursin. item Ald. et 
sic leg. Gevart. Rutinum intelligens, iu Epist. ad Heinsium. remota vel remoto 

NOTjE 

319 Hic est] Pcrsius : ' At pul- gravi, sine ulla affectatione. 
chrum est digito monstrari, ct dicier 321 Improba] Effoeminata, lasciva, 
Hic est.' turpis, ob gestum indecoruni. 

320 Cclsa potestatis] Status erectus 322 Fingique laborant] Quicquid 
et exceisus cum quadam majestate alii essc cupiunt, quascumque tormas 
conjunctus, seu aninius illc victor, induere conantur, eas omnes Natura 
Regiinique tutor, sese prodit eximia tibi libcraliter impertita est. 
quadain ipsius corporis specie, et ser- 325 Caniticsfestina] Sic Plinius de 
mone, incessu, gestuque quodani Trajano, ' Nec siue quodam munere 



310 CL. CLAUDIANI X. 

Contingunt gravitasque seni, viresque juventae. 

Utraque te cingit propriis insignibus aetas. 

Omatur Fortuna viro. Non ulla nocendi 

Tela, nec intecti jugulis civilibus enses. 

Non odium terrore moves, nec fraena resolvit 330 

Gratia : diiigiraus pariter, pariterque timemus. 

Ipse metus te noster amat: justissime legura 

Arbiter, egregiae custos fidissime pacis, 

Optime ductorum, fortunatissime patrum, 

srnectulis, et rigor jiwentutis. JEtas utraque ornat ie ornamentis propriii. For- 
fnnacomniendatur te tali viro ; nulla sunt urma ad nocendnm , neqxie gladii polluti 
sanguine cicinm: non excitas odium terrore, ncque gratia relaxut habenas: amamus 
te simul, et simul timemus: ipse nnster timor colit te, moderator ccquissime legum, 
conservator religiosissime pacis eximi{B,Jidelissime ducum, felicissime patrum ; plus 



Pnt. Petav. pr. — 326 Contingunt octodecim scripti, Exc. Gevart. et Lncens. 
pr. Var. LL. e marg. Parni. ed. Vicet. Contingat Vat. tert. Pric. Med. sec. 
Contingani Med. lert. Contingit Vat. Livin. Aid. Contingunt vel Contingat\at. 
pr. Continguitt vel Contingant Exc. Sehott. gravitas senio Vat. sec. Farn. 
Pnt. Anibr. tcrt. Exc. Laeti et Gevart. senio gravitas Vat. pr. et tert. Pal, 
Pric. Oisel. Florent, duo Med. Cod. Ursin. Thnan. Mazar. Moret. pr. Vat. 
Livin. Exc. Lncens. pr.gravitus senii decem alii, Exc. Lucens. sec. ed. Parm. 
et Vicet. nec non Var. LL. e marg. Parm. gravilasque seni pro senii dno Med. 
inc. Heins, Moret. sec. duo Petav. Leid. pr. Ald. item Var. LL. cd. Antv. 
gravitasque seni vel gravitas setiii Oxon. pr. gravitasque seni, vel graviias scnii, 
vel senio gravitas Exc. Schott. tiresque regendi Pal. Thiian. Med. pr. — 328 non 
ima Mazar. nocenti leg. Heins.— 329 infesti Exr. Scliott. infensi vel infefti 
Reg. infecti vel infesti Vat. qnart. Oxon. pr. — 330 movct Jnn. pr. non frena 
Florent. Mazar. removit pro resolvit Petav. sec. — 333 custosJidissimcB pacis 6no 
Vatt. Petav. pr. justissime Jnn. pr. pacis fidissime custos tres Vatt. Pal. Farn. 
Pric. Rott. Oisel. pacisfidelissime cusfos Vicet. et Parm. vitiose. — 334 doctorum 
Vat. pr. m, pr. Ambr. sec. ra. pr. Bonon. Pat. doctorum et emend. tutorum Put, 

NOT.E 

Deum festinatis senectntis insignibus munem. 

ad augendam majestatem ornata cae- 327 Insignibus] Insignia senectutis 

saries.' suntcanities; insigniajuventutissunt 

Consorte remota'] Id est, aegritudine, robur. Utrumque habet Stilicho. 

(lolore, languore, qui cousortes et 328 Ornatur Fortunn i-iro] Sic for- 

socii sunt canitiei seu senectutis. fiina ornabatnr Alexandro. Plular- 

Nam ex Horatio; ' Multa senem cir- chus. 

cumveninnt incommoda.' Alii legunt 330 Frcno] Non gratia qiiicqnam 

cum sorte remotce : id est, tibi et gra- remittit cx justa sua severitate. 

vitas senii seii senectutis, et vires ju- 332 Metus'] Qiialis .scihcet est fi- 

ventutis, sorte, seu ipsa natiira remo- liorum in paientes, quos metuunt of- 

tae pro aliis senibus, tibi contingunt fendcre. 
praeter sortem conditionemve com- 



d 



DE NUPT. IIONOR. F,T M AR. 



011 



Plus jara, plus domino cuncti deberc fatemur, 335 

Quod gcner est, invicte, tuus. Vincire corona: 

Insere te nostris, contemto jure, choreis. 

Sic puer Euclierius superct virtute parentem: 

Aurea sic videat similes Thermantia taidas : 

Sic uterus crescat Maria^: sic uatus in ostro 340 

Parvus Honoriades genibus considat avitis. 

jam, plus omnes confitemur, o insiipcrabilii Stiliclio, nos dehere impcratori, quod 
est gener tuus: circumda tibi coronum ; miscc te clioris nostris, magislrutu sepusito. 
Hoc annuas, et sic Eucheriusfilius tims vincat te patrem virtute; sic Thcrmanlia 
formosa filia tua aspiciat nuptias talcs: sic vcnter Mariof turgeat : sic tencltus 
Honoriades natus in purpura, sedeat in genibus uci Stilichonis. 



doctontm vel ductorum Moret. sec. — 335 Plus tibiplus Vat. sec. Ursin. Cotl. Plus 
tibi quam Reg. Oxou. scc. Morct. sec. Plus libi phis vel Plus tibi quam Oxon. pr. 
plus til/i jam iiiar>?. Isingr. functi Oisel. cunctis Ami)r. [\r. fatcntur vel futcinur 
Med. pr. — 33G Et gener est Moret. pr. tuum genus Mec). qnarf. tuis Vat. qiiarf . 
tui Ambr. pr. Med. sec. ni. pr. Sclied. Gud. innccte coronas Moret. sec. innectc 
vel vincire Reg. coronam idem. Reg. Exc. Lajti. Vicet. Parni.— 337 Insercrc 
Pal. iinde Heinsiiis /?!St'rere Oiegit. contento jureVetav. tert. iropa:is Oxon. 
sec. ni. pr.— 338 parentum Vicet. Parm. — 339 jubeus similcs Pric. m. pr. simi- 
les videat Med. quart. similis Exc. Lucens. pr. Tcrimantia Oxon. pr. — 340 
proles crescat Reg. uterus vel proles Oxon. pr. — 341 Honorides Vat. sec. considct 
Lov. Tholos. Moret. sec. Exc. Geyart. ed. Parm. et Vicet. in calce Vat. pr. 
ascriptnm erat, Epithalamium HoNORii Explicit. Incipit de Bello 

GlLDOKICO LlB. I. 

NOTiE 

337 Confemto jure] Seposita illa silica 



dignitatis tuae gravitate, quae debet 
renioveri a turba hominum, ob laeti- 
tiam nuptialem. 

338 Eucherius] Stilichonis filius. 

339 Thermantia] Stilichonis filia, 
qua; simiiiter nupsit Honorio ; sed 
paulo post exlincta fato praecoce. 
Zosimus addil Serenam, regnandi cu- 
piditate incensam,ope veneficae effe- 
eisse, ne Honorius susciperet liberos. 

340 Marice] Claudiani vota ventus 
rapuit; nam haec nympha delicatula 
non suscepit liberos, quia immatura 
morte abrepta est, et sepulta in Bu- 



S. Petri. Ejus sepulcbruni 
haud ita pridem patuit RomsB; ubi 
ejus peplum, pila lusoria, et alia cre- 
pundia, quibus viva delectabatur, in- 
venta sunt, cum hac inscriptione, 
Maria fiorentissima. 

341 Honoriades considat] Parvus 
Honorii filius, natus in purpura, im- 
ponatur genibus avi Stilichonis, seu 
statim excipiatur ab avo. Veteres 
recens natos liberos tollebant, subla- 
tos genibus imponebant. ' Ingrcdere 
ad illam, ut pariatsuper geuua uiea,' 
aiebat Raclicl, Geu. t. 30. 



XT. 
CL. CLAUDIANI 

IN NUPTIAS^ 

HONOPtll AUGUSTI 

ET 

FESCENNINA.^ 

ALCAICUM.*^ 



ARGUMENTUM. 



Laudatur Honoriiis a foima, a dexteritate in jaculando et eqnitando : 
praefertur Heroibus Diisqne : ejus pulchritudo digna est, quiB nioveat Deas, 
quae flectat Scythas, Aniazonas ; unde beatior est, quae tam pulchro nubet 
Principi. 



Princepr comsco sidere pulchrior, 
Parthis sagittas tendere certior, 

O Itnperator formosior astro micanti, peritior Parlhis vibrare tela, eques auda- 



Hi\?c Fescennina in Mss. omnibns Epithalamio prEefiguntur. In Moret. 
sec. hoc carnien sequitnr post libros in Entropium. In Morct, pr. et Exc. 
Gevart. nulla est inscriptio, et seqnuntur haec post iv. Cons. Honor. In Vat. 
quarto crat, Incijnt proamium Honorii et Marice Epitlialamium. et in margine, 
Incipit Epithalamiuni ctirmni vet Fcscenninum. In Petav. pr. legebatur, Inci- 
pit Fesccntiina de Nuptiis Honorii Aug. 1. ii. Tholosamns habet, Incipit Fecen- 

NOTjE 

^ Nuptias'] Dehisnnptiis cogitavit lata snnt. 

Stilicho, ut rudi Principe in gpnerum '^ Alcaicum] Hoc carminum genus 

ascito securius imperinm regeret. sic appellatum est ab Alcaeo Lesbio 

^ Fescennina] Sunt species carmi- inventore. 

luim, quae majori cum licentia com- 2 Parthis'] Asiee popnlis, qui in sa- 

posita sunt : sic dicta ab Urbe Fes- gittis vibrandis soiertiores erant ; ad- 

vennia in Hetruria, nnde prinium al- eo ut vel fugiendo vincerent. 



FESCENNINA. 343 

Eqiies Gelonis iniperiosior, 

Quai di<;na mentis huis crit arducTe ? 

Qua? difrna forma^ laus erit igneae? 5 

Te Lcda mallct, quam darc Castorem : 

Pra?fert Achilli te proprio Thctis : 

Victum fatctur Dclos Apollinem : 

Credit minorcm Lydia Liberum. 

Tu cum pcr altas impiger ilices ' 10 

Prajdo citalum cornipcdem regis, 

Luduntque ventis instabiles comas, 

cior Gdonis, quud meritum erit elogium animi tui excelsi ? qttod meritum 
erit clogium pulchritudinis tiiae radiantis ? Leda malltt pq}ei'isse te, quam Cas- 
torem: Tlictis anteponent te AchilU suo filio. Delos confitealur Phwbum supe- 
ratum a tc. Lijdia putat Bacchum inferiorem. Tu cum venulor diligens im- 



vinade Nuptiis Honoiui Aug. Fescenna est in Bonon. Lucens. pr. exliibet Inci. 
pit Fescennina de Nuptiis Ilonorii Augusti. Aickis Epitkalamium inscribit. In 
Var. LL. c inarg. Parm. simiiiter legitur Epilhalnmium super Nuptias Honorii. 
Fescennina. in Lov. Exc. Schott. et Sched. Gud. Fesceninn vocatur. Heinsius 
ascripserat loca Senec. Med. p. 223. Casaub. de Satj r. Poesi p. 235. Horat. 
Epist. ad Aug. et Sciioi. p. 694. 

1 clarior Vat. tert. m. pr. Var. LL. e niarg. Parm. clarior vel pulchrior 
:Mazar.— 2 sugittis vel sagitlas Vat. tert. mitlere Pal. Med. pr. tendere est in 
vulgatis. Heinsius ascripserat se^iq. < Videndum an tendere sagittus sit L,a.t\- 
num. Tcndere arcum ilicitwr. intendere spicula Epithal. Pallad. 20. : Mollialas- 
civis intendunt spicula Faunis. quomodo ct Bell. Gild. et intentos capiti cir- 
rnnispicitenses.' doctior Vat. pr. Exc. Put. Var. LL. e marg. Parm.— 3 Equis 
Tliolos. Eques vel Eqnis Vat. tert. Heins. ascripserat Auson. Ep. xxi. init. 
—6 Lede Vat. pr. malet Mazar.— 7 Profert Oxon. pr. propior Thetis Exc. Cod, 
Rhem.— 9 Credii vel Condit Rott.— 10 TM//ii«m Florent. tresMed. Anibr. pr. 
Tholos. Exc. Lucens. pr. Tum quum edd. Vicet. Parm. Isingr. Colin. Gryph. 
Tunc qtium Med. quart. Ursin. Cod. Cum tu inc. Heins. / nunc Lov. — 11 Prado 
Vat. pr. vet. Gyr. Farn. et Exc. Luceiis. sec. apposito + signo. Prada Koe- 
nig. Gesn. et ed. Bipont. Rheda vel Freno conjecerat Heinsius, sed Rheda de- 
leverat. regis Vat. quint. Rott. Petav. sec. reges quatuor Vatt. Pal. Farn. 
Pric. Oisel. Vicet. Parm. Ald. Kaphel. Isingr. regas Leid. pr. Oxon. pr. Lu- 
cens. vet. Gyr. Reg. m. pr. .Med. tert. Heins.— 12 Luduntque Rott. Reg. Oxon. 
pr. Ludantque octo alii, item Gyr. Exc. Liicens. sec. et Heins. Ludentque om- 

NOTiE 

Ceriior] Adeo, ut nullns ictus a lestis, divina?. 

scopo aberrarct. C Leda] UxorTyndari (Ebaliae Rc- 

3 Gelonis'] Hi sunt Scytliiae populi, gis, mater PoUucis et Castoris. 

equitandi peritissimi. 10 Per altas ilices] Per sylvas aliis 

Imperiosior] Adeo ut equum vertat invias. 

quocumque voluerit. 11 Prado] PraKdator venatorqiie 

i Mentis arduw] Rebus excelsis oc- ferarum. AWi lesuat, prada citatum, 

cupata;, vel animi sublimis. quasi ipse equus inflammatus pracda 

5 FornuT; ignece] Excellentis, coe- volet. 



344 CL. CLAUDIANI XI. 

Tclis jacebunt sponte tuis ferae, 

Gaudensque sacris vulneribus leo 

Admittet hastam, morte superbior. 15 

Venus reversum spernat Adonidera, 

.Damnet reductum Cynthia Virbium. 

Cura post labores, sub platani voles 

Virentis umbra, vel gelido specu, 

Torrentiorem fallere Sirium, 20 

Et membra somno fessa resolveris : 

O quantus uret tum Dryadas calor ? 

pellas eqinm stimulatum per sylvas excehas, et crines tici mobiles dijfundantnr 
vejitis, fercB ultro cadent jaculis tuis, et leo lcttatus plagis sacratis, gloriosior 
sua mortc recipiet cvspidem. Venus contemnat Adonidem redeuntem: Diana 
condemnet Hippolytum resuscHatum. Sed cum post venationem voles eludere Si- 
rmm ardcntiorem sub tegmine platani viridantis, vcl sub antro frigido, et cum re- 
laxaveris sopore corpiisfatigatum: o quantus amor itiflammabit Dryndes? Quot 



iies Vatt. Pal. Farn. Ald. Raphel. Isingr. Gesn. et ed. Bipont. Laudantque 
Bon. Pat. Ludentque Leid. a m. s. Ludentque vel Plaudentque Petav. pr. — 
13 harebunt Exc. Lucens. sec. — 15 Admittit Florent. studium pro hastam 
Oxon. Jun. pr. superbior Var. LL. e marg. Parm. superior Petav. tert. ed. 
Vicet. et Parm. Var. LL. ed. Autv. — 16 adversum vel adductum Jun. pr. Exc. 
Voss. spernet Vat. tert. m. sec. spernit octo alii. spernat Vat. pr. m. sec. 
Thuan. Moret. lib. unus Ambr. atque ita corrigit Heinsius. — 17 Damnet Vat. 
m. sec. Thuan. Moret. pr. Damnat decem alii. reductum vel revinctum Reg. 
Dclium pro Virbium Thuan. — 18 voles Med. quart. inc. Heins. duo Ambr. Pat. 
Cod. Epigr. Ambr. ed. Parm. et Vicet. cubes Leid. sec. cura duodecim aliis, 
item Sched. Gud. viles Exc. Voss. Var. LL. ed. Antv. Cibi Pal. vires Vat. pr. 
Farn. Oisel. Pat. m. pr. jaces Rled. tert. Oxon. pr. jaces et emend. voles Leid. 
pr. petes Exc. Lucens. sec. jaces vel cubes Reg. jaces vel voles Vat. pr. et quiut. 
Farn. vires \e\jaces Petav. sec. cubes vel voles Pric. Moret. pr. et Lov. cum 
glossa sc. fallere. jaces vel vires vel voles Tholos. vires vel soles vel cubes Flo- 
rcnt. Heinsius corrigebat lubet. — 19 gelida Vat. pr. et tert. Pal. Farn. Med. 
pr. — 22 uret tunc Thuan. Jun. pr. Ambr. sec. item Moret. uret tum duo Med. 
Exc. Lucens. pr. ed. Vicet. tum deest Moret. sec. uret tam Oxou. pr. uret in 
Dryadus septem alii et Var. LL. ed. Antv. uret tum vel iret in Put. iret in 
Diyadas Vat. tert. Pal. Oisel. duo Med. Mazar. Petav. tert. Var. LL. ed. 

NOTiE 

11 Sacris vulneribusl A principe 20 Sirium^ Stella in ore Caniculac, 

sacro jllatis. ex Servio. Ponitur et pro toto si- 

16 Reversuml Ex fato, alternis se- dere Caniciilae. Graece etipios, diro 
mestribus, postquam ab apro occisus arelpfiv, exsiccare, ex Vossio : quod illa 
est. Hunc dicunt fuisse Solem, qui stella ardeutissima crederetur a vete- 
per sex nienses hyemis hirsuta facie ribus, 

a nobis longius recedit. 22 Dryades] Dicuntur airh dpvhs, a 

17 Virbium] De bello Getico, vs. qucrcu. Suot Nymphae sylrarum. 
440. 



FESCEi<NlNA. 345 

Quot aestuantcs ancipiti gradu 

Furtiva carpcnt oscula Naides? 

Quis vero acerbis horridior Scythis, 25 

Quis belluarum corde furentior, 

Qui, cum micantcm tc prope viderit, 

Non optet ultro servitiimi pati ? 

Quis uon cateuas arripiat libens, 

Colloqne poscat vincula libero ? 30 

Tu si nivalis pcr juga Caucasi 

Ssevas petisses pulcher Amazonas, 

Peltata pugnas desereret cohors, 

Sexu reccpto : patris et iuunemor 

Inter frementes llippolyte tubas 35 

Xaides fluctuantes pede suspensn ddibabunt basia occidta? Ecquis aulem inhuma- 
iiijr Scytkis diris, ecquis crudelior yiatura ferarum, (;ih cuin aspexcrit proptus te 
fulgentem, non sponte expetat ferre jugum tuum ? Ecquis non rapiat vokns catenas, 
t^t poscat tincula cervice libera/ Si pcr culmina Caucasi nivosi tu formosus laces- 
iisses Amazonas crudeles, cclerva peltata desisteret praliu, re.sumto ingtnio nmlie- 
bii,fi Hippolyte oblita patris, abjiceret mollila bipennem dislrictam inter buccinas 



Antv. m. pr. Barth, cod. ibit vcl iret in Vat. pr. iret vel uret in Florent. Dry- 
(idas Med. tert. Reg. duo Anibr. Vet. Gyr. Oxod. pr. Leid. pr. Exc. Lucens. 
sec. Dryades sex alii. Dryadas vel Dryudes tres Vatt.— 23 Quo te Oxon. pr. 
Petav. sec. Med, tert. Bonon. duo Ambr. Cod. Epii;r. Amhr. Quut te Vat. 
sec. iMoret. sec. Reg. Cod. Ursin. Exc. Lacti, ed. Parni. Quod te ed. Vicet. 
Quantum Vat. tert. Leid. pr. Quantce Pric. Quot te vil Quam <e Kott. Qua te 
E\c. Voss.— 24 capcrent Mazar. Naiades oiunes Vatt. dno Leid. l'al. Farn. 
Oisel. Natdes Lov. m. sec. Exc. Lncens. sec— 25 hoiiidis pro acerbis Vat. pr. 
acrior pro horridior Mazar. Getis pro Scyihis Pric. Scrtis vel Gttis Exc. Voss. 
—26 bestiarum Jun. pr. ferocior Leid, sec. m. sec. Med. «piart. Exc. Gevart. 
—27 Quis Vat. tert. Med. qiiart. Cod. Ursin. Raphcl. Quis vel Qui Vat. pr. 
Qui septem alii.— 29 accipiat tres Vatt. Jun. pr. Kott. Petav. pr. Cod. Ursin. 
Exc. Pat. rec. ambiai Med. tert. Pal, qui ot ambierit ex conjectuia exhibet. 
accipiat vel arripiat Put.— 32 scera Leid. pr. Petav. sec. peiisses vei peiisti Rcg, 
Amaznnts Vat, pr. Farn. Pric. Florent. Med, tert. m. pr. Reg.Thuan, Mazar. 
duo Morct,— 33 Peltataque pugnas deseret Mazar. desererent Boiion,— 31 pntris 
vel Martis Pctav. pr. Voss,— 35 In te frementes Mazar. frequentes Exc. Pat. 

NOTiE 

24 Naides] ^dw, nato,fluo, sunt hae licet mammam dextram exnrerent, 

Nymph» aqnaruni. qiio essent ad jaculandum peritiorcj. 

31 Caucasi] Mons hic Scythiae. Vel dicuutur quasi apa ^wff at, simul 

S2 Amazonas} Mnlieres bellicosae, viventes, ab omni virornm consortio 

habitantes in Scythia ad fluvium separatae. 

Thermodoontem : ' sic dictae ab a 34 Pa/ris] Hippolyte Regina Ama- 

privante, et na^os, mamma, quod sci- ronura oblita patris Martis. 



346 CL. CLAUDIANI XII. 

Strictam securim languida poncret ; 

Et seminudo pectore cingulum 

Forti negatum solveret Herculi, 

Eellumque solus conficeret decor. 

lieata, quse te mox laciet virum, 40 

Primisque sese junget araoribus. 

clangentes, et mamma exerta exuerel Baltenm recusatum llerculi generoso : atque 
una pulchritudu absolveret pugnam. Fclix illa, qua reddet mox te marilum, et 
conjunget sese tibi primis amoribus. 



rec. — 37 seminidum Jnn, pr, m. sec. E seminudo Cod. Epigr. Ambr. — 38 tra- 
deret marg. Isingr. — 40 nox te Farn. Mazar. te nox Vet. Gyr. Ambr. sec. 
Exc. Liicens. sec. Cod. Rliein. Var. LL. e niarg. Parm. mox te Tliiian. mi>x 
onines Vatt. Pal. Pric. Rott. Oisel. faciat Leid. sec. — 41 Primisque Lov. 
Nocisque Mazar. Jungi Pal. 

NOT^ 

38 Negatum'] Hercules, secmidum trahere non potuit, priiisquam ex- 
quosdam, dum contra Amazonas bcl- tincta foret. 
lom gerit, balteum Hippolytae dc- 



XIT. 

ARGUMENTUM. 

In nuptiis Honorii laetentiir omnia, terra, nemora, fluvii, campi, montes. 
Astrepat Athesis, Mincius, Padus, Tiberis, Roma : gaudeat natalis Hispa- 
uia, ejusque fluvii, et Oriens et Occidens : taceant onines venti, unus regnet 
Zephyrus. ■• 

Age cuncta nuptiali 
Redimita vere tellus, 

i^ia o terra universa coronatafloribus genialibus,honora matrimonium domini tui 



Hic in vulgatis Ode secunda scribitur. in Moret. pr. et Exc. Gevart. hasc 
inscriptio deest, duo nltimi versus hujus odes in unum committuntur in tribus 
Vatt. dnobus Med. et Petav. Reg. Pal, Moret. sec. et Exe, Gevart. A!d. ed. 
Parm. et Vicet. — 1 Auge Reg. m. pr. Oxon. pr. Lege Tholos. cuncta tkoro nup- 

NOTjE 

Sunt hi Versus Trochaici lambici, Trochseus et lambus. 
in quibus scilicet dominantur pedes 1 Cunclu'} Nuptiis Rcgum ct Im- 



FESCENNrNA, 047 

Celebra toros heriles. 

Omne nemus cum lluviis, 

Omne canat protuudum. 5 

Ligures favete campi : 
Veneti favctc montcs : 
Subitisquc sc rosetis 
Vestiat Alpinus apex : 
Et rubeant pruina?. 10 

Athcsis strepat chorcis ; 
Calamis flexuosus 
Leve Mincius susurret, 
Et Padus elcctriferis 
Admoduletur alnis. 15 

Honorii. Omwis sylra cuin Jiuininibus, omne mnre resonet ; plaudite agri LigU' 
rnin, plnudiic o iiwntes f cnctoruin, ct cacumen Alpium ornct se rosiiriis repentir.is, 
tic niresjlorc.icdnt. Alhcsis rcsonet cltoris, ct Mincius sinuosus athnurmurct lenitcr 
cmii iirundinibus suis; ct Eridanus accinat alnis eleclri/cris. Ac Tibris personet, 



tinli Petav. sec. — 2 Delius pro telbis Pal. — 3 Celebret Jun. pr. m. sec. Petav. pr. 
Vatt. dito cehbra vel celebret Floient. choros tredcrim CodfK Exc. Cod. Rliem. 
torns\elchonis Rcg. eriUs Leid. pr. herilis Yat. pr. Vicet. viriles Med. scc. Put. 
Mazar. Am!)r. sec. Exc. Cod. Kiiem. heriles vel tirilcs Petav. tcrt.— 4 foliis 
Oson. pr. Mfd. sec. m. sec. Pat. Anibr. sec. duo Pulman. item Morct. Jluviis 
ve 1 /o/iis Vat. quint. Rott. Rcg. Put. Petav. pr.— .5 cin^a Med. scc. m. pr. 
canct Lov.— fncttc inc. Heins. campis cd. Parm.— 7 Venere favete Pal. ^Med. 
pr. Mazar. Venetici ]Med. tcrt. Vcneri vel Veneli Put.— 8 jam rosctis Ambr. 
sec. se rosis Mcd. sec. m. pr. Mazar. se deest Tliuan. et Moret. pr. — 10 Et 
rubeaiit pndiue rcsis Thuan. nibescant inc. Hcins. inndo pruincc Morct. scc. — 
11 Athos Med. quart.— 12 Ctdamisijue vel Claniusquejluv. Oisel. Jlexnosus Flo- 
rcnt. Med. tert. Jlexuosis Lov. Voss. Bavth. lib. ct alii. — 13 Leve quatuorde- 
cim Cod.l. et ed. Vicet. Lene duo Vatt. Pal. F^arn. Jun. pr. Oxon. Ambr. pr. 
Parni. Ald. nuncius pro I\]incius Vat. pr. qni et micius exhibct. viitius Var. 

NOT-E 

peratoruni Izptentur omne.', coronas terra prodcuntibus. 

euniant, chorcas ducant. 10 Uubeant pruinee] Vertantur in 

Nuptiali rere] Vere nubant omnia, rosas rubentes. 
FloracumZephyro,avescum avibus, 11 Alhcsis] Athcsis, Mincius, ct 

5^-c, Padus, totidem fiuvii in Gallia Cisal- 

3 Toros heriles] Oninium rerum pina. 
dominum fucit Houorium. 14 Electriferis] Ad Padi ripas so- 

6 Ligures] Mediolani celebrataB rores Phacthontis versas esse in ar- 

sunt nnptize, non longe ab Alpibus, bores electrum ferentcs Poetas fabu- 

Liguribus, <^c. lautur. 

S Subitis] Repente natis, sponte 



348 CL. CLAUDIANI XTI. 

Epulisqiie jam lepleto 
Resonet Quirite Tybris : 
Dominique loeta votis 
Aurea septemgeminas 
Roma coronet arces. 20 

Prociil audiant Iberi ; 
Fluit unde semen aulse : 
Ubi plena laurearum, 
Imperio foeta domus, 
Vix numerat triumphos. 25 

Habet hinc patrem marltus, 
Habet hinc puella matrem, 
Geminaque parte ductum 
Caesareum flumineo 

Romanis jam plenis dapum, et Roma pidchra giiudens nupiiis Imperatoris sui, co- 
ronct colks septemplices. Audiant Hispani longe, ex quibus sunguis Imperatorum 
dcducitur: ubi domus est repleta lauris, et fcecunda imperiis vix recenset tictorias. 
Sponsus traiiit inde putrem Tbeodosium ; sponsa trahit inde mairem Seienam : et 
Sobilitas CcEsarea deducta ex parte duplici redit \ e\ut origine fluminea. l/iri- 



LL. ed. Antv. HlinciusqueV-dt. sec. Med. sec. — 15 altisVat. pr. — 17 Resones 
Pat. Quirine Ald. Quirite viginti qnatuor scripti, Exc. Gevart. Scliott. et 
Lucens. sec. ed. Vicet. et Parm. T/g^m Tholcs. — 18 Dominique Exc. Lucens. 
pr. Deumque Med. sec. m. pr. Mazar. Denique Vat. quint. Donumque Vat. 
pr. Deitiumque Rott.Tholos. Amhr. sec. Moiet. sec. Cod. Epigr. Ambr. ed. 
Vicet. Demumque vel Dominique Keg. Dominique vel Omniquetl^c. Laeti. jocis 
pro votis Ambr. sec. — 20 coronat Vat. quint. Tliolos. arces \t]fores Mazar. — 
22 Fluit viginti ccto Codd. Exc. Schott. et Lucens. scc. Sched. Gud. Var. 
LL. ed. Antv. item e marg. Parm. et Ald. unde omnes Vatt. Farn. Lov. inde 
Ambr. pr. Vat. lert. m. sec. Put. Effluit pro Fhdt unde Med. pr. unde vel 
inde Exc. Schoit.— 24 fata duo Ambr. Med. quart. Cod. Epigr. Ambr. Exc. 
Luceus. pr. ed. Vicet. f(ta Vat. quart. ferta inc. Heins. frcta Liid. sec. et 
vigiuti septem alii, Exc. Gevart. Sched. Gud. fceia \e\freta Petav. pr. Mo- 
ret. sec. — 25 tiumeret Vat. tcrt. post hunc versum Tholos. tres alios inserit : 
Theodosium fnventibus Cunctis apud Sirmium Purpuram itiduit.— 27 matrem 
puella Pal. Med. pr.— 28 ductus lioH.—29 Jlamineo Kott. tres Vatl. Pal. 
Farn. Ambr. sec, Med. quart. Mazar. Exc. Laeti. flammeo vet. Gyr. Oxon. 

NOT.E 

IG Rfplcto'] Daplbus ab Impera- ob tenipla aurata, 

tore datis ; in magnis euim celebrita- 20 Coronet'] Postes aedium novis 

libus publicum dabatur epulum, nuptis destiuatarum sertis coronaban» 

18 Votis] Nuptiis, quae ita optatae tur, 

sunt : Lctta votis, id est, gaudens vo- 22 Semen'] Theodosioruit), qni nati 
tis satiatis. sunt ia Hispania. 

19 Aurea] Pulchra vel splendida, 



FESCENNINA. 349 

Steinma recnnit ortu. 30 

Dccovent vircta Beetin ; 
Tagus intumescat auro ; 
Generisque procreator 
8ub vitreis Oceanus 
Luxurietur antris. So 

Oriensque, regna fratruni, 
Simul Occidensque plaudant. 
Placidae jocentur urbes, 
Quaequc novo, quaeque nitcnt 

(hirin nrnent lirtin ; Ta^un exundit auro, et Ocennus auctor gentis lasciviat ^nh 
citrernis crystallinis, el Oriens Imperium fratris Arrndn, et una Occidens applau- 
dujit. Urbes IriinijuHlte ridcant, et quie splendent Sole Oriente, et qua: Occidente. 



pr. Leid. sec. Morot. sec. trcs Med. Piit. Pat. Tliolos. Lov. cod. Epigr. Anibr. 
Kxc. Lncens. pr. Vicet. ed. fliiraine Vaf. quart. Oisel. Pclav. tert. flameo 
Vat. tert. n». pr. Pric. flnmij^ero Ambr. sec. flnmineo \c\ flammeo Vat. pr.— 
30 Stegma ]Med. pr. Scema Vat. quint. Rott. cucurrit Pat. recurrat Oiscl. 
Anibr. sec. — 31 tineta Jun. pr. Var. LL. ed. Antv. qnoil prohat Schottus. 
virecta Oxon. pr. Leid. scc. I^ut. E\c. Gevart. liietin Florent. Bcctini Jnn. 
pr. Bathim Farn. Betim Exc. Lucens. pr. Batken Vat. tert. Pal. Rott. Oi- 
sel. tres Med. Bethem qulnque alii et cd. Vicet. Bethem Boni)n. Pat. cod. 
Epigr. Anibr. Bethen Put. Tliuan. Mazar. Ambr. pr. Beten Lcid. pr. Reg. 
Oxon. pr. Betem duo Petav. Leid. sec. Lov. Bcethem vel Ba-lhim Vat. pr. — 
33 Generis, sine copula, Mazar. Re<r. Oxon. pr. procunitor Vat. tert. — 
35 Insidietur Petav. tert. undis duo Vatt. ed. Vioet. aiitris Codd, plurimi, 
Exc. Lucens. sec. Ald. ed. Parm. item Var. LL. ed. Antv. — 3G Oriensfjue 
Pric. Exc. Luccns. scc. Oriens, sine copula, trcs V'att. PjI. Med. pr, s'gna 
Ambr. sec. Cod. Epigr. Ambr. regna Petav. Ambr. sec. — 37 Similisque Rott. 
plaudiint Vat. pr. Faru. plaudas Pal. Med. pr. Thuan. pluudens Vat. quint. 
laudet Vat. sec. Cod. Ursin. pangat Pat. pangat vel plaudat Put. Gesn. Krc- 
nig. et ed.Bipont. Occidens, sinc copula, Moret. scc. Hic vcro versns deest 
in Med. quart. et Oxon. pr. Jun. pr. vero duos itlos versiis sic transponit 
simul Occidensgue plaudant Oriensque regna /laf. — 3B jocenlur Pric. Mcd. tert. 
Reg. Mazar. duo Petav. Anibr. pr. Moret. pr. E\c. Gevart. Lucens. sec. 
\ ar. LL. ed. Antv. loccntur octodecim alii, Cod. Bartii. ed. Vicet. et Parni. 
locanlur Lov. cum glossa i. e. lcetentur. loqueniur Var. LL. e niarg. Parin. 
Itetentur duo Med. Tluian. Ambr. sec. Ald. latentur vel locentur duo Vatt. 
Pal. jocentur vel tocentur Oxon. pr. — 39 quccquc tepent Ambr. pr. Sched, Gud, 

NOTiE 

29 Flumineo recurrit ortu'] Nobilitas mineo recurrit, ob Mariam sciiicet 

conjugum ex latere patcrno et ma- nuptam Honorio, 

terno recwrit ortu flumineo, id est, se- 31 Batin] Bxtis et Tagus sunt flu- 

rie non interrupta, ()uasi fluxu perpe- vii Hispania;, vnigo Tcyo ct (iuidal- 

tuo ex eadem Hispania nascens re- qHivir. 

ciirrit, redit, conjiingitur in Honorio 33 Gencris procreator] Quia ad 

et Maria, Claverius legit, Ortu fee- Oceanum Theodosius natus cst. 



350 CL. CLAUDIANl XIII. 

Deficiente Phoebo. 40 

Aquiloniae procellce, 
Rabidi tacete Cori : 
Taceat sonorus Auster : 
Solus ovantem Zephyrus 
Perdominetur annum. 45 

Sileto tempestates BorecB ; Silete o Cauri furentes ; sileat Nott(s turhulentus, 
nnus Favonius muderctur annum florentem. 



— 41 Aquilone Esc. Gevart.- — 42 Rabidi dno Leid. cum viginti quatuor aliis, 
Exc. Gevart. Lapti, et Lncens. pr. eii. Vicet. Rapidi Vat. quint. Pa!. Fain. 
Reij. Rapidi vel Rabuli Tholos. Cliuri pro Cori Var. LL. ed. Antv. — 43 Te- 
neai Tholos.— 45 domiuetur annum Vat. pr. per annum dominetur Rott. Pro- 
dominetur Ambr. sec. 

NOTyE 

39 Novo] Nonuulli ex Philosophis denuo in diem accendi. 
«'icebant, Solem nocte extingui, et 



XIII. 



ARGUMENTUM. 



Stilicho coronetur, tiibas expellat taeda nuptialis t sanguis ab auia tract-s 
recurrit in aulam : Stilicho et gener est et socer Imperatoris. 

SoLiTAS galea fulgere comas, 
Stilichon, molli necte corona. 
Cessent litui, saevumque procul 

O Stillcho cinge corona jiorea crines consuetos micare casside. Tubce taceant, 



Hoccarmenbis legitur in nonnullis libris, hic et posteriori loco in fine libri de 
Bello GHdonicn. Put. Liher Gyrald. insciibit Ad Stiliconem. in Petav. pr. 
vocatur Epinitium Epigr. — 1 Solis Petav. tert. solitas galea Lov.— 2 Stl- 
lico tres Vatt. Stilicho Vat. qnart.— 3 racuumquc procul Put. Lov, Pe- 
tav. pr. Barth. lib. Voss. Wolf! Oxon. sec. Heins. conj. tiduumriiie. — 

NOTiE 

Vcrsus Anapfestici, in quibus pes 2 Molli] Florea, miptiali. 
Auapacstus dominatur. 



PESCENNINA. 351. 

Martem felix tcTda relc»;:ct. 

Tractus ab aula lursus in aulam .'> 

Redeat sanguis palris oHiciis. 

Jungc potcnti pignora doxtra. 

Gencr Au'4usti pridem fucras, 

Nunc rursus cris soccr Auj^usti. 

Quae jara rabies livoris erit ? 10 

Vcl quis dabitur color invidiae ? 

Stiliclion socer est : patcr cst Stilichon. 

et faces i\u[)t\!in\in forlunattc e.rpcUant longe !\Iartem lerrihUeni. Sii^isnisjiiien.t 
ex palatio recurrat iterum ad paUitium, ojficiis patris .Stilichoiiis. Coiijiiiigc, o 
Stiiicho, lilieros tiio* firmo fadcre. Jumdudum fueras gencr Impcraloris 'I heo- 
dosii, nunc itcruiii erissocer Iiuperutoris Honorii. Quis jain furor eril iinidice? 
Quam zelotypia speciem suinet / Stiliclw socer est, Stiliclio pater est. 



4 relesrat Vat. qnint. — 5 Gratus pro Tractus Vat. pr. ad aulam Pric— 
matris vei patrisVat. qnart. — 7 fedcra Petav. pr. m. sec. Srhed. Ciul. 
Cod. Ciijac. fcrdera vel pignora Florent. — S pi-imum Florcnt. jirius Vat. 
pr. fueras \'c.\ fucrat Jnn. pr. fuisti Moret. sec. — 9 eris vel erit .hin. pr. 
— 10 Quce jam rabies in heid. sec. hic erat hiatus aliqnot foliorum. — 11 kc- 
^uis dabitnr iMed. sec. cloor Pal. calor Ambr. scc. color ve! locus Oi^cl. quid 
dahitur co/o»i Pat. Stilico socer (st ! Stilico pater est. Oxon. sec. SiiUco 
pater est,socer est Slilico Florent. Pal. Med. pr. Put. Moret. pr. Lov. Jun. pr. 
Oxon. pr. Petav. pr. Ambr. tert. Scaliger voiebat Stilico socer est, gtner tst 
Stilico. 

NOT.a: 

7 Pigjioral O Stilicho junge filios ligitur per dextram, quam jnngebant 

Honorium et Mariam ; non quod convcnientes in inatrimoninm. 

Honorius sit filius, sed quia a StiJi- 8 Gener Auguiti] Ob Sercnam a 

chone tutore educatus est ut filius. Theodosio adoptatara, q.iam iii ux- 

De.vtra] Firmo fcedere, quod iutel- orem duxerat. 



052 CL. CLAUDIAM XIV. 



XIV, 

ARGUMENTUM. 

CxADDiANVa proscquitur Honorium euntera ad thalamum nuptialetn, hor- 
taturque omiies ad cantus et jocos. 

Attollens thalamis Idalium jubar 

Dilectus Vencri nascitur Hesperus. 

Jara nuptae trepidat solicitiis pudor ; 

Jam produnt lacrymas flammea simplices. 

Xe cessa, juvenis, cominus aggredi, 5 

Impacata licet saeviat unguibus. 

Non quisquam fruitur veris odoribus, 

Ilyblaeos latebris ncc spoliat favos, 

Si fronti caveat, si timeat rubos. 

Armat spina rosas : mella tegunt apes : 10 

Crescunt difficili gaudia jurgio : 

Accenditque magis, quae refugit, Venus. 

Heipcrus charus Veneri cxorilur, effcrens radios IdaUos pro nuptiis. * * Neyno 
conseijuitur odoraminta suaiissima, neque refert mella Hybleea ex altearibus, si 
parcttt vultui suo, si metuat senliceta. Vepres de/endunt rosas, apes defendunt 



1 Sidereum Vat. tert. — 2 Dilectus Ventri Petav. pr. cnm liac Glossa. Virgil. 
^n. VIII. 589. ' Liicifer uiida, Quem Venus ante alios astrorum diligit ignes,' 
Kc. — 3 pudor Exc. Lucens. pr. timor Pa!. Med. pr. Thuan. cd. Vicet. — 4 lacrimcp 
Thuan. — 5 AVc cessa Vat. pr. et quart. Pric. Rott. inc. Heins. Bloret. pr, 
Ald. Oxon. Voss. Nec cessat Amb. tert. Var. LL. e marg. Parm. propius Pric. 
— 6 Inpacata octodecim scripti, Exc. Lucens. sec. Var. LL. e niarg. Parm. 
Jam pncata inc. Heins. ed. Parm. et Vicet. Nam pacata Ambr. tert. serviat 
Var. LL. ed. Antv. — 7 N ec quisquamV at. tort. Oxon. pr. Non, fruitur quis- 
(juam Lov. coloribus vel odoribus Oxon. pr.— 8 tenebris Mazar. Hyblaum fa- 
\um Pric. spoliet Oxon. pr. m. pr. non siiuliat duo Med. Ald.— 9 Si fronti 
timeat, si careat rubos Vat. sec. Cod. Ursin. timeat tubas Jnn. pr. m. pr. — 
10 tegent Voss. a m. pr. tuentur id. a m. s. — 12 Acceditque1'\\\\2LX\. Pal. Petav. 
tert. Barth. lib. xiii. Hic versus deest in Vat. pr. tulerim Med. pr. oscul^ 

NOTiE 

1 Idalium jubar'^ Seu radios Ida- tur in thalamo sponsi, et ideo dilec- 
lios, id est, Veneri sacios ; ab Idalo t«s Veneri et amantibus Hespeius. 
Cypri monte. 8 Hyblcros] Ab Hybla nioute Sici- 

2 Dilectus'] Orieiite Hespero, scn lia', ubi apcs optimae. 
stella vespertina, sponsa collocaba- 



FESCKNNINA. 353 

Qnod flonti tnloris, plns siipit, oscnknn. 

Dices o qnotics, lloc milii dnlcins, 

Qnam flavos doci«*s vincoio Saimatas ! 15 

Aspirate novam pectoribus lidom, 

Mansnranupio lacem tradite sonsibns. 

Tam jnnctis manibns nectite vincnla, 

Qnam frondons hcdera strin<jitur a?sculus, 

Qnam lonto promitur pabnile popidus. 20 

Et murmnr, queruhi blandins alito, 

Linguis assidui reddite mntnis. 

Et labris animam conciliantibus, 

Alternum rapiat somnus anholitum. 

Amplexu caleat purpura roirio, 25 

Et vestes Tyrio sangnine {'ulgidas 

Alter virgineus nobilitet cruor. 

Tum victor madido prosilias toro, 

Noctumi relbrens vulnera praelii. 

Ducant pervigiles carmina tibia% 30 

mella. * * O quoties diccs ! lioc est gmtiiis milii, quam superare dccies Sar- 
rnatas ^flavos. Infundite vestris cordibus novam fidelitatem, et figite inii!> scnsilnis 
flammam duruturam. * * Quam asculus frondescens constrinsitur ab Itedera, 
quam populus compriinitur ramis lentis. * * Tibice vigiles resonent canlibus, et 

Med. tert.— 14 Iwc quotiesXat. pr. Put.— IG Aspirare Bonon. facem Pal.— 
17 Mansuram<jue fidcm Pai. Tliol. diio Med. Cod. IJartli. mensihus Moret. sec. 
gentibus Ji\n. pr. ni. pr. — 18 vinctis diio Mcd. rit<<,s- l'al. Med. j^r. ct qiiart. 
traditc tres Vatt. Florent. Med. sec. Cod. Irsin. Jnii. pr. Moret. pr. Lov'. 
tres Petav. Var. LL. e niarg. Pami. traditc vel neclitc diio Vatt. Kott. — 
20 lato Jnn. pr. plamite Var. LL. ed. Antv.— 22 assidui Farii. atf|ue ita 
Heinsius lejKit. assiduo octodecini scripti, F.xc. J>ucens. pr. ed. Parin. et 
Vicet. assiduis 'Jhuan. Oisel. Med. scc. Mazar. Pctav, tert. Exc. Schott. et 
Cod. liheni. assidue Var. LL. e niaiir. Parni. assiduo et a m. sec. assiduis Juu. 
pr. assidui vel assiduis J'ut. nuncii Oisel nunciis diio >!ed. Mazar. Petav. tert. 
Kxc. Cod. l^lieni. Var. JJj. ed. Antv. mvtuo Thiiaii. niutui Jiiii. pr. mutuis\el 
nuncu Vat. pr./HH<insvel 7)i/nt/w Vat. tert. Piit. nunciis \cl laliiis Pal.— 23 ani- 
nm»!omnes Vatt. Pal. Pric. Kott. Oisel.rt/uwaw Ew. Schotti.— 21 capint Vat. pr. 
Farn. /irt«c/(<i(m Var. LI>. ed. Antv.— 25 calcat lieg. Moret. pr. ni. sec. Vat. 
tert. Exc. Schott. rubeat I>at. Ald. careat visinti quinqiie Codd. txc. Lucens. 
pr. Lov. Jun. Oxon. Leid. Exc. Voss. ed. I>arin. ei Vicet. caleat vel careai 
Leid. pr. Oxon. pr. — 2(i Tyrias Vat. pr. alio sanguine Moiet. scc— 27 nohi- 
litet virgineus Mcd. tert. nohtlitat Tholos.^2S Tunc (|iiiiideciin scripli. Dtim. 
Ambr. pr. /»rosJ/ia< Pal. Tiuiau.— 29 referas Keg. Ambr. pr.— 31 Promissisque 

NOTiE 

30 Tibia: pervigiles'] Per totam noc- nes canant. 
tem tibicines pervigilcs seu iusom- 

Ddpk. et Far. Clas. Claud. Z 



354 CL. CLAUDIANl XIV. FKSCENNINA. 

Permissisque jocis turba licentior 
Exultet tetricis libera legibus. 
Passini cum ducibus ludite milites, 
Passim cum pueris ludite vlrgines. 
Haec vox aetheriis insonet axibus : 
Haec vox per populos, per mare transeat: 
Formosus Mariam ducit Honorius. 



35 



risu concesso, caterva Uberior, soluta severis legibus, saltet. O tnilites, colluclite 
promiscue cum ductoribus : o virgines coHudite promiscue cum adolescentibus. Hac 
vox resonet per Polos ccelestes ; hcec vox pervolet per terras, per mare : Pulcher 
Honorius ducit Mariam conjugem. 



Pal. Oisel. Med. pr. permissis Auson. Epigr. 2. ' Ludat permissis sobria Mtisa 
jocis.' uti est iii vet. Cod. Ms. locis duo Vatt. Pric. Bonon. Med. sec. loris vel 
jocis Pnt. licentius Petav. pr. ni. sec. — 34 Deest hic versus in Med. sec. — 
35 intonet Med. qiiart. insonet omnes Vatt. consonet Florent. axibus Med. 
tert. aurihus quatuordecim Codd. et Exc. Gevart. — 36 sc(^ulos vel populos 
Vat. pr. — 37 famosus Ambr. pr. Formosum Lov. Moret. pr. m. pr. Mariem 
0\&e\.duxit Jun. Leid. pr. et sedecim alii. in Vat. quart. et quint. Ducit 
Honorius novum constituit versum. 

NOTiE 

36 Populos'\ Per terras, quje continet populos : Metonymia. 



XV. 



CL. CLAUDIANI 



DE 



BELLO GILDONICO 

LIBER. 



A R G U M E N T U M. 



PoETA exultatob lestitutam a Stilichone Libyam, Res nariatur. Roma 
macilenta queritur apud Jovcm, quod olim rerum domina, ob ademtani sibi 
a Gildone Libyam, pane indigeat. Diique Deaeque moventur. Adest et 
AtVica querula et praeferens serpentes suos Gildoni tyrauno, latroni, inipuro 
et venefico. Jupiter motus promittit Gildonem ab Honorio victum iri. 
Hinc duo Theodosii Avus et Pater petunt, hic Constantinopolim, ille Italiam : 
ambo detestantur inimicitias fraternas, perfidiamquc Gildonis ; et hortantur 
fratres Arcadium et Honorium ad concordiam. Post Honoritis ardet vin- 
cere, sed ab boc bcllo, ut indigno, hunc deterret Stilicho, qui eo auspicc 
armat, et stat-.iit petere Africam, Gildonemque vincere. 



Hunc librum nonnulli Codd. inscribunt tertium in Rtifinum. recenti manu 
scriptus erat in Petav. pr. In Moret. pi'. legitur post Panegyricum Theo- 
doro diclum. In Moret. sec. et Exc. Gevart. secundo loco legitur. FIo- 
rentinus Codex inscribit, ' De Victoria Stiliconis et Honorii contra Gildo- 
uem.' Valicanus quartus simpliciter, De Gildone sive Bello ejus. Vat. sec. 

NOTyE 

De Bello Gildonico'] Hoc bel- aut Africas magnam partem invase- 

Inm susceptum est contra GiUio- rat. IUe autem Gildo, auspiciis Ho- 

nem, qui niortuo Theodo>io, mini- norii, a Stilichone devictus est, sic- 

mam speni iu parvulis Arcadio et quc Imperlo Romano restituta est 

Honorio fore arbitratus, Africam, Africa. 



356 



CL. CLAUDIANI XV. 



K.EDDITUS imperiis Auster, subjectaque rursum 
Alterius convexa poli. Rectore sub uno 
Conspirat geminus fraenis communibus orbis. 
Junximus Europen Libyae. Concordia Fratrum 
Plena redit. Patriis quod solum defuit armis. 



5 



Pars Meridiana restituta est ditioni Ronianae, et convexitas pnli alterius est 
iterum subdita : uterque Mundus conjurut sub unn moderatore le^ibus iisdem. 
Co7ijunximus Eurnpam cuiii Africa. Concnrdia fratrum perfecta i-evertitur. Ty- 



Rott. pr. Exc. Schott. Scbed. Giid. inscribiint, De Bello Gildonico. Exc. 
Laeti prajtigtint PraRtationem, qiiae ante lib. ii. in Rufin. legitnr, cum in- 
scriptione Belli Civilis Liber Tertius. Tn Anibr. sec. et Leid. pr. erat, 
Incipit liber de Gildone. Petav. pr. habet dictam Pra?fationeni, ut et 
Leid. pr. in quo erat, Incipit Propositio Libri de Gildone. In Vat. tert. vet. 
Gyr. iteni Vat. Livin. Pra^fatio desideratur, In Gyraldi Cod. ascriptura 
erat, ' De Gildone vid. Oros. in vii. et Diaconns xviii.' Hic vero liber cura 
Mss. Luceusibus coUatus non erat. 

1 Redditur Put. Pat. Redditus\'e\ Subditus Oise\. rursu^ tres Vatt. Oisel. rur- 
su>n Put. — 2Allerius decem scripti. AlterniMoret.pT.poli.ciimTf\fla(Triyij.ijtves 
Med. Thuan. Put. INIazar. Lov. duo Petav. totidem Ambr. — 3 Conspirat gemini 
orbis Vat. pr. Oisel. Vat. Livin. Conspirant gemini orbes quatuor Vatt. Pal. Farn. 
Pric. Rott. Ijov. — 4 F.uropam Farn. Pric. Rott. Europem tres Vatt. Pat. Florent. 
]\Iazar. Petav. pr. Eurnpen Vat. pr. Pal. Oisel.Med. ytr.factum pro fratum ed. 
Vicet. — 5 Lata redit Vat. quint. Exc. Pat. rec. Leta Petav. pr. patriissolumquod 
duo Vatt. et totidem Med. Oisel. Vat. Liviii. patriisque solum quod Pal. Pat. 
Med. pr. arnm Exc. Leeti. arvis ed. Paim. et Vicet. annis iuc. Heins. 



NOTiE 



1 Austerl Ventus est Meridianns: 
ponitnr pro Africa, qufe terrae pars 
est Meridiana, comparatione Roma- 
norum. Id est, altera pars Orbis, 
Africa nempe, sen pars Meridiana : 
in quo Orbe Iniperatores Arcadius 
et Honorius regnant, 

2 Alierius convexa poli] Duo Inipe- 
latores rcijnant in orbe terrarum, ve- 
lut duo Nuniinaiu suo polo seu Crelo. 
Polus autem duplex; Arcticus seu 
Septenitrionalis, quem Romani con- 
servabant : et polus Antarcticus, seu 
Meridianns, quem Gildon invaserat. 
At duce Slilichone bic polus, seu 
convexitas hujus poli, seu potius re- 
gio vergens ad hunc pobim, scilicet 
Africa, reddita est Impeiio Romano. 

Rectore subutw] Stiliclione, qiii, Ru- 
fino sublato, rector erat Arcadii et 



Houorii, ac proinde totius Orbis. 

3 Geminus orbis^ Orieus et Occi- 
dens, vel potius Septemtrio et Me- 
ridies. 

FriPiiis communibus] Legibus, ini- 
periis, quibus tanquam habenis lio- 
mines regantur. Mens antem ea fu- 
erat Tlieodosii, ut Arcadius et Hono- 
rins simul orbem possiderent : at 
Rufinus invasit Illyricum, Eutropius 
partem Africae ; paitem aliam Gil- 
don ante occupaverat: tres illi ty- 
raiini a Stilichoiie sublati sunt : quo- 
rum tertius est Gildon. 

4 Liby(E'\ Africa? : pars ponitur pro 
toto ; vel Libyap, quia Gildo magnani 
Libyae interions partem expilarat. 

5 Plena'] Absoluta, perfecta fra- 
trum Arcadii et Honorii renovatur 
coucoidia, quae artibus Rutiui turbari 



DE BELLO GILDONICO. 



357 



Tcrtius occubuit nati viitute tyrannus. 

Horrct adhuc animus, nianil"cs(;u[uc «iaudia differt, 

Dum stupct, ct tanto cunctatur crcdcrc voto. 

Necdum Cinyphias exercitus attigit oras, 

Jam domitus (Jildon. NuUis victoria nodis 

lla^sit, non tcrra; spatio, non objicc ponti. 

Congressuni, profugum^ captum vox nuntiat una. 



10 



rannus terthts i>vostnitus est Jortitudiiie Jilii Hoiioiii, iil ijiiod uiiuni dtfiiit triuin- 
pltis patris Tlieoilosii. Aniinus iiieiis lidrrescit udliuc, ct differt taiii aperlam 
lcititiaiii, duin obstupescit, ac luorutur crcdere tiiutis oplalis. Exercitus nou adliuc 
pervenit ad tractus Africanos, et (iHdon juin supcrutus est. Triumplius iiun iin- 
peditus cst uUis dijicultutibus, non longitudine riaruin, non obstaculix inaiis. Vox 
eadein rejlrt euin Uikloneiii certasse, fugisse, et captuin esse, et rictoria prcever- 



annisvel arris Exc. Pat. rec. — 7 tempora differt iiic. Heins. gaudia desunt Pal. 
Med. pr. lilj. P.arlli.— 9 Sonduin trcs Vat. Uci;. yonduin Cinyfeas Leid. 
Cimiiihias vel Ccjiluas Med. sec. alas pro oras Vat. sec. m. pr. — 10 Gildo do- 
mitiis Moiet. sec. Gildon Vat. tert. Fric. Florcnt. diio Med. totideni Petav. 
Bonon. Tliolos. Lov. Anibr. et Oxon. sec. ed. Parni. et Vicet. (iildo scptein 
alii. Oxon. pr. scc|ucntein de Gildoiie Giossani exhibet. ' Mortuo Tlieodosio 
Jiiniore Gildo Coines Africae, arbitratus parvain in parvulis spein forc sc. 
Arcadioet Honorio, Africani viribiis propriis C(cpit usurpare. Hujus trater 
Mazelzer geniiani pertidiam perborrcsccns in Italiam rediit. Gildo diios ejus 
filios, qiios pater rcliqucrat, circumventos occidit. Mazelzer sciens a Tiieo- 
dosio quantuni oninino honiines in rebiis desperatis per tidem iinpetravennt, 
Scapanain insulam adiit, inde seciim sanctos viros abducens, cuin quibus dies 
aliqnot jejiiniiim continuavit ante triduum quani hosti contigiiiis tierct. 
Cernit nocte bcatuni Ambiosiuin panllo ante dcfunctum, (juo victoriain ca- 
peret, diem sibi indicantem ac locuin. Ac tertio die hostes suos et Gildo- 
nis anxiliares sine bello dci nutii in deditioiiem acccpit. Gildo ipse tugam 
arripiens adscensa navi .Africam rediit, ct ibi post aliquot dics strangidatus 
interiit.' — 11 nec spatio Moret. sec. ter 



Res. anibo Morct. Lov. Tholos. Petav. p 

aOTIE 



rtB spatio Vat. quart. Pal. duo Mcd 
pr. Ambr, tert. spatioterric trcs Vatt 



atque imniinui videbatur. 

Defuit] Theodosiiis non vicit Gil- 
donem, ac proinde hicc victoria cjiis 
felicitati dctiiit. 

6 Nati virtule] Honorius non in- 
terfuit liiiic bello, sed belliim liujus 
auspiciis aStilichoue gestnm est. 

8 Cunctatur credere] Etsi victoria 
de Gildone clara est, tamen tam ad- 
inirabilis est, tam snbita, at(]iie in- 
sperata, iit dubitem huic credere. 

Tanio votu] Taiitis victoriis ex voto 
seu ex dcsiderio contingentibus, vel 
ita desideratis. 

y Cinijphias] Africanas, a tluvio 



Cimjphe. Ciiiyphis, vel Cinyphos, inter 
duas Syrtcs in colle gratiarum nasci- 
tiir, teste Herodoto, et grandes hir- 
cos alit, dictos inde Ciniphios, vel 
Cinyphios. 

11 Ha-sit] Virgilius: ' Hectoris 
yEnea?que nianu victoria Graium Hae- 
sit,' &c. 

Spatio terra] Poterat enim Gildo 
in immensa Africa- spatia recedere, 
sicqnebellum producere : idnefieret 
Stilicho mira prudcntia providit : 
vel potius spatio terrae, id est loco- 
rum distantia. 

12 Congressum] Mira victoriu; ce- 



358 CL. CLAUDIANI XV. 

Rumoremque sui praevenit laurea belli. 
Quo, precor, ha?c eflecta Deo ? robusta vetusque 
Tempore tam parvo potuit dcmentia vinci ? 15 

Quem veniens indixit hyems, ver perculit, hostem. 

Exitii jam Roma timeus, et fessa negatis 
Frugibus, ad rapidi Hmen tendebat Olympi, 
Non solito vultu, non qualis jura Britannis 
Dividit, aut trepidos submittit fascibus Indos. 20 

Vox tenuis, tardique gradus, oculique latentes 

tit famam hdli sui. Quo, quaso, Deo anspice hcec res perftcta e&t? Aa insania 
riotenta et inveterata superari potuit tam brevi tempore? quem hyems adyeniens 
dcclaravit hostem, ver pro/iigavit emicleni. Roma jam metuens perniciem, ac 
fatiguta frugibus sibi ademtis, ibat ad portam Cceli voluhilis, non vidfu consueto, 
7iec qualis dat leges Britannis, aut subjicit imperiis suis Indos timentes. Vox ipsi 
crat infirma, et gressus lenti, et oculi languentes : gence ceciderunt interius : macies 



Oisel.— 13 suum vel sui Put. toti Reg. mundi Rott. Med. tert. Tholos. Lov. et 
Leici. m. pr. helli vel mundi Oisel. mundi vel voti Oxon. pr. belli vel voii Oxon, 
sec.—\4 effata Put.m. pr. effata Mazar. effetaVeit. pr. ni. pr. et qnart. Oisel. 
Bonon. Pat. effata vel effecta Reg. Florent. Anibr. sec. loco pro Deo Pal. Med. 
pr.— 16 induxit tres Vatt. Pric. Oisel. indixit octodecim alii, Exc. Gevart. et 
Pat. rec. ed. Vicet. indixit, vel indnxit duo Oxon. et Vat. tert. perdidit 
hostem Pat. pertuKt Farn. Exc. Gevart. proterit Lov. vet. Gyr. percuUt 
vel vendidit Vat. pr. perculit vel pertulit Oxon. pr.— 17 E.xitium Mazar. 
Exicium quatuor Vatt. Farn. Pric. Oisel. E.ritii duo Vatt. Rott. duo. Med. 
totidem Heins. et Petav. Reg. Timan. Bonon. Tiiolos. Lov. Ambr. tert. duo 
Oxon. Exc. Pat. rec. Exicii vel Exicium Petav. sec. — 18 rabidi Farn.— 
19 vuUu Vat. tert. Pal. Farn. Pric. Oisel. ed. Parm. nisu Oxon. sec. visu 
septemdecim alii, Exc. Pat. rec. Var. LL. ed. Antv. luxu Vat. sec. vultu vel 
visu Vat. pr. Put. non qualis Vat. sec. Pal. Pric. tres Med. Reg. Mazar. 
Moret. pr. rura marg. Isingr. — 20 tepidos Ambr. tert. submittat Petav. sec. 
legibus duo Vatt. Reg. Petav. pr. Tholos. Leid. Moret. sec. Exc. Pat. rec. 
fiuctibus Med. sec. ra. pr, fascibus vel legibus Oxon. pr. — 21 tardusque Oxon. 

NOT.E 

leritas, et Caesarianae sirailis, Veni, jacent:' Cicero. ' Mortis timens,' 

vidi, vici. Lucretius. 

Profugum] Gildo tentabat fiigere, Negatis frugibus] Gildo frumenta- 

et ideo profugus dicitur, et raox cap- rias Romae naves ita in Africa reti- 

tus est. nuerat, ut jam Proceres timerent ne 

13 Prcevenit] Victoria paene ante plebs ob annonae caritatem efFerata 

beihim nuntiata est. inseditionem erumperet. 

IG Quem venien^] Hyeme bellum 18 Olympi rapidi] Cceli, quod ra- 

indictum est, vere hostis velut ful- pido motu voivitur. 

mine aliquo perculsus est. 20 Fascibus] Fasces sumuntnr pro 

17 ExitiijamRomatimens] Utho- Imperio, cujus signa sunt : siguum 

minibus, sic et nrbibus sunt sua fata. pro re signata, Metonymicws. 
' Tot oppidorum cadavera projecta 



DF; FRI-!iO GILDONICO. 059 

Intcrins : fuijrrc jrcnre : jcjuna lacertos 

Excdit macies: humcris vix sustinct aegris 

Squalcntem clypcum : laxata casside prodit 

Caniticm, plenanuiue traliit rubiginis hastam. '-iS 

Attig:it ut tandem ca^hmi, genibusque Tonantis 

Procubuit, tales orditur moesta querelas : 

Si mca mansuris meruerunt moeuia nasci, 
Jupitcr, au^uriis ; si stant immota Sibylloe 
Carmina, Tarpeias si necdum rcspuis arces ; 30 

orta. e\jcjimio uttenuavit bruchia : ccgrc sustentat huincris infirmis scutumtriste : 
^alea soltita ostendit canos, tt trahit cxispidem oppktam rubigine. Postquum tan- 
demcontigit Calum, et accidit ad gctmi Joris ; mKrevs incipit hns questus. Si 
muri mei meriti suiit surgere, auspiciis cetirnis, o Jupiter ; si pradictiones Sibyllte 
remanent constantes ; si non adhuc contemiiis turres Tarp€ias,venio ad te rogans, 



soc. hitentcs Pctav. pr. Moiet. pr. Exc. Riiben. ed. \icct. jacentesE\c. La>ti. 
jacentes vel latentes Exc. Pat. rec— 22 Interius. ciim reAeia (mynri diio Vatt. 
Petav. pr. Vat. Livin. Gesn. Koeiiii,'. et ed. Hipont. jaccntcs: Interius fugere 
Heins. sedere Thuan. ed. Vicet. Gesn. Kcenig. ed. Bipont. Rnben. in Exc. 
suis notat ita lej-i in aliis, et Lipsium hoc maluisse. /vgcre vel sedere Exc. 
Pat. rec— 23 Excdit iiniis Heins. Excedit Petav. sec. cd. Vicet. E.vtendit 
Tliiian.— 24 lassala Vat. quint. Pal. Florent. duo Med. r.nus Hcins. Bonon. 
Tholos. Lov. Oxon. sec. Ambr. tert. niarg. Isingr. dno Pulm. et 
Barth. tres libri. la.vata vel forata Pric cuspide Mazar. in. pr. Ambr. 
pr. Petav. sec Sched. Gud. cuspide vel casside Med. sec Reg.— 25 Ca- 
nicicm vel Canicies Vat. pr.— 2G genibusque gravatis Pric— 27 talesque cd. 
Parm. et \'icet. tales duo Moret. Lov. Ald. Raphel. Exc. Gevart. voce 
querelas Med. quart. Exc Pat. rcc loquelas Ambr. pr.— 28 meruisset oc- 
todecim scripti, Var. LL. ed. Antv. meruissent Oxon. duo, Voss. duo, 
Lov. mcruerunt Exc. Pat. rec. m. sec meruisset vel mcTuerunt Vat. qiiart. 
Pal. Leid. pr. Moret. sec mania Exc Laeti. nomina ed. Vicet.— 30 nccdum 
Mazar. nondum Leid. pr. et quatuordecim alii, Ald. Var. LL. ed. yVntv. 
Tespicis ^at. sec despicis dno Vatt. Pal. Farn. Rott. respuis Vat. tert. Pric. 
vet. Gyr. Florent. Pat. Mazar. respicis vel rcspuis Vat. pr. despicis vel respuis 

NOTiE 

22 Fugere gencc] Gena; olim ru- niittentibus. 

bentes, etsucco optimo plenac, mar- 29 Sibylke carmina] Quae ilidem 

cent, fugiunt, cadunt, fluunt. populo Romano imperiuni Romanum 

2:i Canitiem] Velut senectus argu- sempiternuni promiserunt : Sibjila 

mentum esset fati imminentis. dicitur, quasi 2toD $ov\h, consilium 

Trahit] Qiiasi onus molestum, cui Dei. 

ferendo viros tenues non snfficiant. 30 Tarpeias arccs] Capitoliiim, sic 

28 Mansuris auguriis] Pra>sagiis ex dictum a Tarpeia vestali, Tarpeii 

avium inspectione observatis, ct custodis filia, a Sabinis, quibus arccm 

aiternitatem Imperio Romano pro- prodiderat,oppressa. 



360 CL, CLAIIDIANI XV. 

Advenio supplex, non ut proculcet Araxen 

Consul ovans, nostrajve premant phraretrata secures 

Susa, nec ut rubris Aquilas figamus arenis. 

Hciec nobis, haec ante dabas. Nunc pabula tantum 

Roma precor. Miserere tuae, pater optime, gentis. 35 

Extremam defende famem. Satiavimus iram, 

Si qua fuit. Lugenda Getis, et flenda Suevis 

Hausimus : ipsa meos exhorret Parthia casus. 

Quid referam morbive luem, tumulosve repletos 

Stragibus, et crebras corrupto sidere raortes ? 40 

non vt consul triumphans proterat Araxen, et potestas nostra contundat Susa Pha- 
retras ferentia, neque ut figamiis signa ad rubrum mare. Hac nobis, heec prius 
indtilgebas. Ego Ro7na nunc solum rogo alimenta : o pater optime, miserere populi 
tui. Rcniove faniem ultimam. Explevimus iracundiam tuam, si qua fuit. Pertu- 
limus niala dcflenda Getis,et dolcnda Suevis : Parthia ipsa horret calumitates meas. 
Quorstim narrem contagia morbi, et ingentes strues cadaverum, ac funera assidua 



Put.— 31 Oaxen Vat. pr. Oaxem deceni alii. Exc. Ruben. Oraxem Leid. 
pr. Oxon. pr. Lov. Vat. quart. Rott. Reg. Mazar. Pat. Tholos. Araxem 
duo Med. Tluian. Anibr. sec. Moret. sec. Vat. qnart. pro varia lectione, vet. 
Gyr. Exc. Gevart. Ouxem vel Oraxem Moret. pr. Med. pr. — 32 nostrceve 
duo Med. inc. Heins. Put. Reg. Tluian. duo Moret. et Anabr. totidein 
Oxon. tres Petav. Var. LL. ed. Antv. noslraque duo Vatt. Pal. Pric. 
Oisel. Ald. nostrane ed. Vicet. prement Oisel. — 33 in rubris viginti octo 
Codd. ed. Parm. et Vicet. Exc. Gevart. rubeis Med. quart. fugiamus 
Pat. — 34 vobis ed. Parm. — 35 Roma tamen vel Roma petit Med. sec. 
dux optime Med. quart. — 36 Hcins. conj. satiarimus. — 37 Si qua fuit vel 
forent Moret. sec. — 38 e.xhorret vet. Gyr. horrescit Moret. pr. horreret om- 
nes Vatt. Pal. Pric. horrebat Farn. ed. Vicet. Exc. Pat. rec. m. sec. horret 
jam Vat. pr. m. sec. Kott. Med. sec. Bonon. Put. Vat. Livin. en horret corri- 
gebat Heinsius.— 39 mundive Aml)r. pr. morhique Farn. Med. sec. tumulosve 
Vat. quart. Pal. Pric. Rott. Oxon. pr. Leid. pr. tumulosque alii. cumulosve 
Med. pr. m. pr. Vicet. Ald. Isingr. Raphel. et Gesn. et ed. Bipont. cumu- 
losque vel tumidosve quatuor Vatt. Farn. Oisel.— 40 crebris Vat. quint. — 

NOTiE 

31 Araxen'] Fluvium Armeniae, sed immanissinii, qui Romauos sa;pius 

accipitur pro Asia : pars pro toto. infestarunt. 

33 Susa'] Regia est Persarum peri- 38 Parthia] Parthorum Persarnm- 

tissimorum usu sagittarum. que regio tangitur casibus meis; sic- 

Aquilas] Non ut signa Romanorum que swmvel hosti miseranda: adagium. 

figamus ad rubrum niare. 39 Luem] Ex fame pestis, ex peste 

35 Tua gentis] Ex te ort^ ; nam mors iate grassabatur. 

Roninhis Martis fihus; Mars filius 40 Corrupto sidere] Non quod sidus 

eratJovis; sicque Romani originem corruptum sit, sed quod astrorum 

ducunt ab ipso iove. maiignitate aijr corrumpatur. 

37 iietis} GetiE, et Suevi, populi 



DE IJLLLO GILDONICO, 



361 



Aut fliivlum per tecta vaguin, sunimisque minantem 
Collibus ? ingentes vexi subniersa carinas, 
RemorunKiue sonos, et Pyrrhaj sa^cula scnsi. 
llei mihi, quo Latiae vires, Urbisque potestas 
Decidit? in qualem pauhitim lluximus umbram ? 
Armato quoiuhim populo, Patrumquc viiicbam 
Consiliis : domui terras, urbesquc revinxi 
Legibus : ad Solcm victrix ntrumquc cucurri. 
Post(piam jura fcrox in se communia Ca^sar 



45 



f.r astro maligno? Vel flumen errans, per dumos, cl prope assurgens ad vcrticcm 
jnontium? E.ao mersa tuli magnas nares ; uc passa sum murmur remorvm, at^jue 
niala atatis Pyrrlui'. O me infflicom ! quo impcrium Itidicum et potcntia url)is 
Romaj ahiit ? lu (juam dcrcnimus scnsim umbram ? Olim ejifo ridclinm armis 
populi niei, ct prudcntia Scnatorum: suhegi Orbem, et astrinxi iino impaio 
homines: ejro triumphans volavi ad Orientem et Occidentem. l'ost(juam 
Ceesar fortissimus tra'ismisit in se pvtestatem communein, et viores corrupti 



41 Aut qnatuor Metl. nnus Heins. Kcg. Lov. Moret. pr. dno Amhr. Exc. 
Gevart. \'am Pric. An Oisel. Au Ambr. sec. An vel Auf Vat. pr. minacem 
(Jxon. pr. tnimttum vel minantcm Vat. pr. — 44 lle milii Vat. pr. Ei milii 
Florent. .Med. tert. Petav. sec. Lov. lleu diio Vatt. Reg. Pric. Tiiuan. Petav. 
pr. Med. qiiart. ed. Vicet. Latia gcntcs Med. pr. nnus Heins. gcntis Pal. 
urbisque vet. (iyr. Vat. Livin. Exc. Lani. orbisque duodecim alii, ed. Parm. 
et Vicet. Ald. Exc. Pat. rec. item Gevart. urbisque vel orbis^iue Oisel. — 
4.5 Recidit Pal. Heins. Gesn. et ed. Bipont. 1'rocidit ^Moret. sec. (luales um- 
bras Kott. ^led. sec. talem Reg. talem vcl (imdem Oxon. pr. fleximus Vat. 
quint. Tliolos. fiximus Petav. sec. — 1« Armato populo vet. Gyr. Armatis populis 
quatuor Vatt. Pal. Farn. Pric. Rott. Oisel. Armatis vel Armentis\:it. \n: 
patrumque omnes Vatt. Pal. Farn. Rolt. Oisel. pfttriisque Leid. pr. Amjjr. pr. 
Mazar. Exc. Cod. Rliem. Heins. Gesn. et ed. liipont.— 47 Conciliis \'at. pr. 

NOT/E 

41 Fluvium] Tiberim exundantem tres dicti sunt, quod consilio, aucto- 

perdomos: niira enim et prodigio ritate, et fide patria Rempublicam 

similis estTiberis exundatio. regerent. 

43 ryrrhce scicula] Diliivium, qiiale 47 Vrbcsque rerinxi'] Alii legunt, 

tempore Deucalionis et Pyrrha! con- homincsquc revinxi. i. e. Ego qnasi om- 

tigit in Grspcia. nium hominum parensatque Inipera- 

45 Umbram] In vanani lcvemque trix eos unis legibus, nno imperio, 

speciem atiiue inanem effigiem dcvc- vclut communi vinculo, retinui, atque 



nimus ; nos, (|u<e caputeramns totiiis 
Orbis, ac solido imperio omnia re- 
gebamns. 

46 Armato] Populo Martio, et ar- 
ma victricia gestanti. 

Vigcbani] Valebam, florebam sa- 
pientia Senatovum meorum, qui Pa- 



parere assueteci. 

48 Solem utrunuiuc] Id est, iitrain- 
que Solis oram, Orientem et Occi- 
dentem. 

49 Ferox Casar] Julius Casar, ar- 
niis acerriuius. 



362 CL. CLAUDIANl XV. 

Transtulit, et lapsi mores, desuetaqiie priscis 50 

Artibus in oremium pacis servile rccessi, 

Tot mihi pro meritis Libyam Nilumque dedere, 

Ut dominam plebem, bellatoremque Senatum 

Classibus aestivis alerent, geminoque vicissim 

Littore diversi complerent horrea venti. 55 

Stabat certa salus : Memphis si forte negasset, 

snnt, atqite oblita antiqua disciplincp abii in sinum turpis pacis, Inipe- 
ratoies pro tantis meis beneficiis donaverunt mihi Libtjam et JEgyptum, ut 
nidrirent navibus a-state missis populum, I'rincipem,et Senutum bellorum arbitrum, 
et ex duobus liltoribus venti altcrnatim replerent granaria publica urbis, Tuni 
victus certus manebat : si forsan Mgyptus recusabat frumentum, rependebam pro- 



urhesque Reg. Oxon. pr. Leid. pr. m. sec. omnesque Vat. pr. orbemque Moret. 
sec. Ald. urbesque Tholos. Heinsins ascripserat m. Paneg. Stilic. 284. ho- 
miuesque tres Vatt. Farn. Pric. Rott. Oisel. hominetnque Va.\.Med. yr. unus 
Heins. urbesque vel hominesque Petav. pr. — 49 rura Oisel. — 50 elapsi Vat. pr. 
et tert. Pric. Oisel. Ambr. tert. Exc. Laeti. et lapsi Leid. pr. et octodecim 
alii, ed. Vicet. Exc. Gevart. item Var. LL. ed. Antv. et lapsi vel clapsi Vat. 
quart. — 51 Arcibus Med. pr. Ambr. sec. nnus Heins. senile ed. Vicet. servire 
coujiciebat Heins.— 52 Nilum Libyamque Moret. pr. Vat. sec. Libyam ISIilum- 
que Exc. Schott. Gronovius ascripserat locum Tacit. ii. Ann. c. 59. dederunt 
Pric. — 54 alerem Pric. inc. Heius. ad illa Classibus astivis ascripserat Heiii- 
sius locum Spartiani in Commodo. ' classem Africanam constituit, quae sub- 
sidio esset, si forte Alexandrina frumenta cessassent.' de his classibus vide 
Lipsii Electa et Contarenum de re frumentaria. — 55 divisi Leid. pr. et Vicef. 
complerant Pric. — 56 Nimphis Kott. — 57 parilem Vat. pr. Oisel. Florent. m. 

NOT^ 

50 Priscis artibus'] Antiqnae oblita late regem ; Senatum bellatorem, cu- 
disciplinae, quae fovebat frugalitatem, jus nutu bella gererentur. 
removebat luxnm, qui paci successit. 54 Gemino littore^ Ex littore et 
' Quippe reraoto Carthaginis metu Libyae et vEgypti. 

snblataqne imperii aeniula, non gradu, 55 Complerent^ Non venti quidem 

sed prapcipiti cursu a virtute disci- ipsi afflantes ex variis regionibus, 

tum, ad vitia transcursum.' Velleius. Libya scilicet et iEgypto, replerent 

Idque futurum preedixerat Scipio horrea, sed impellerent classes onus- 

Nasica, dum contra Catonem proba- tas frnmento, quod repleret horrea, 

bat Carthaginem non esse delendam. quae iu urbe numerata sunt plusquain 

51 Servile] Servili niodo, turpiter trecenta. 

elanguescere coepi in sinu pacis tutas 56 Stabat] Firraa erat, et fixa re- 

ac profundae. manebat salus, seu certus victus, cer- 

52 Libyam] Aucto populo Romano, tum alimentum, quo vita seu salus 
fruges Italae Sicuiaeque non sufficie- fovetur. 

bant: additae classcs, quee ex Africa, Memphis] Urbs ^Egypti, vulgo Le 

et iEgypto, ubi est Nilus, frumentum gratid Caire, ponitur pro tota jEgypto, 

asportarent. pars pro toto. Vide iv. Cons. Honor. 

i'i Dominam plebem] Populum alias 570. 



i 



Dli CRLLO GILDONICO. 300 

Pensabam Phariuiii G.Tetuli.s messibus annum. 

Frnjjiteras ccrtarc ratcs, latccpic vi(lcl)am 

Punica Niiiacis coiicurrcrc carba.sa vclis. 

Cum subiit par Roma mihi, divisaque sumsit 00 

^quales Anrora toiras : yl'iryptia rura 

In partem cessere novam. Spes unica nobis 

Restabat Libye, quae yix aegreque fovebat 

ventum Mgyptium frugihus LihycB. Cernebam undiqne naves frumentarias con- 
tendcre, et naves Carthazinievses accderare cum navihus .Enyptiis. Cum Rotna 
ultera wqualis milii exorta esl, et Oricns separutus cvpit togas similvs: agri /Egyptii 
fecerunt partem novam. Lihya spes una supererat nubis, quce nos alehat magna 



pr. Mazar. maig;. IsinKr. Pharium vel parilem Put. Vat. Livin. Pharium annum 
vel Phariam alnum Fotav. pr. Pkarum eri. Vicet. mevsihus Florent. Pal. Petav. 
sec. — 5S Frugiferasquc rates lale ccrtare l*ut. certasse l''arn. Moret. sec. ed. 
Parni. et Vicet. cices vel rates Lov. — 5!) occurrere AIaz;»r. JMoret. sec. ventis Piit. 
— (iO Quum subiit Moret. sec. Var. LL. ed. Antv. subit Farn. subito diiodecim 
alii. Tum subilo Pat. divisaque Aid. diversaque Vat. sec. Pal. INIed. scc. Tliiian. 
unus Heins. Moret. sec. — 61 tura Pal. jura Med. pr. Ambr. sec. iinus Heins. 
qiii lioc probat, et ascripserat vs. 4.j4. intVa ' jns Latiiim,'Otc. item Vopisc. iii 
Probo p. 239. ' Copton et Ptolemaidem Romano jiiri addidit.' — (Vi nova; tres 
Vatt. diio Oson. totidem Med. et Petav. Leid. pr. Reg. Tliiiaii. Hoiion. Pat. 
Mazar. inc. Heins. Moret. pr. et sec. cum ciossa i. e. Romcc. Exc. Cevart. item 
Cod. Rliem. novam duo Vatt. Pal. I*ric. Petav. sec. m. scc. ed. Parm. novcc vel 
novam Put. Notki Farn. unica tnundi Med. tert.— 63 Libycc Vat. sec. Libye vi- 
ginti Codd. item AM.fovebat Exc. Laeti. favehat Lov. ferebat Med. quart. ed. 

NOT/E 

57 Pharium annuml Annonam an- rium Orientis, divisuni ac separatum 

nuanijubertatemque .^gyptiam. Pha- ab Imperio Romano, qiiod est in Oc- 

ros olim insuln ^gypti, a Nilo de- cidente, sumsit ' evqnales togas,' id 

structa ; inde iEgyplus dicitur Terra est, aeqiialia Imperii et s;cntis insig- 

Piiaria. Ovid. ' Fluctib\is ambitaB nia. Porro cac^aw Pi/nica dicta siint 

fuerant Antissa, Pharosqiie, EtPlioe- a Phcenicia, qiiae pars est Asiac, quo<l 

iiissaTyros, quarum nnnc insula nuUa populi Liby<» et Carthaginis ex 

est.' Phcenicia advenerant. Nec omitteu- 

GcElulis^ Gaetulia pars est Libya? : diim est, translatum in iirbeni Cou- 

ponitur pro ipsa Libya, pars pro stantinopolim Imperiuin, omen mni- 

toto. tis visum esse Iinpcrii Romani labau- 

■59 Punica carbasa] Id est, vela scu tis atque morientis. 

naves Carthaginienses, seu Libycas, 62 Cessere novam] jEgyptns a novo 

cum velis, seu navibus vEgyptiis, ad domino occupata est, scilicet ab Ar- 

afferendum milii frumentiim certatim cadio Iniperatorc Oiientis. 

contendire atque concurrere vide- 63 Libye] Vel Libya. Haec sola 

bam, cum exorta est Constantinopo- nobis restabat, spesqiie erat unica 

lis, qua; est altera Roina, mihiqnc frumcnti advehendi, si Auster sccun- 

siinilis ; et cuai Aurora, seu Iinpe- dus afflarct. 



364 CL. CLAUDIANT XV. 

Solo ducta Noto : nunquam secura futuri, 

Semper inop.s^ ventique lidem poscebat et anni. 65 

Hanc quoque nunc Giklon rapuit sub fiue cadentis 

Autumni. Pavido metiraur coerula voto, 

Puppis si qua venit, si quid fortasse potenti 

Vel pudor extorsit domino, vel pra^do reliquit. 

Pascimur arbitrio Mauri : nec debita reddi, 70 

Sed sua concedi jactat, gaudetque diurnos, 

difficuUate impulsa iino Austvo, nunquam tuta profuturo, usque pav.per, et rogabat 
favorem venti, et anni. Gildon ademit nobis eliam hanc Libyain, sub exitum Autumni 
ftnientis. Prospectumus mariu, desiderio timido, si aliqua nuris adrenit,siforsan aut 
verecundia expressit aliquid u tijrunno formidando, vel si pra'do omisit aliquid. Nu- 
trimur ad nutum Muuri, et iste gloriatur non rependi debita tVumenta, sed sua dari, 



Vicet. — 65 et anni vel in ajinum Reg. — 66 duin pio n?t>icPetav. sec. Gildon Exc, 
Laeti. Gildo oniiies Vatt. Pal. Farn, tenuit Pal. Med. pr. inc. Heins. lib. 
Barth. tacentis Anihr. sec. cudenles vel potcntis Lov. — 67 metitur Oisel. Pat. 
Put. m. pr. Leid. pr. Oxon. sec. Puhnan. Anibr. tert. Exc. Gevart. ponto 
Mazar. — 68 Siqua venit Oxon. pr. quod Oxon. sec. parato Pric. — G9 prado Pal. 
Med. pr. unus Heins. Reg,. Thuan. Lov. Tholos. Oxon. pr. Ald. prceda noveni 
alii. prado vel praeda Med. pr. Exc. Pat. rec, Heinsins ascripserat locum 
Spartian. in Severo pag. 71. ' postea invadentibus niultis Rpmpublicam, 
res Romaua praidonibus direptui fuit.' — 70 non debita Thuan. Ald. nec Vat, 
Livin, reddi Vat. sec. reddit octo alii, Var, LL. ed. Antv. — 71 gaudet jactatque 

NOTiE 

64 Solo ducta Noto] Non quod Li- tumque expectantes, sed timido voto, 

bya ad nos Austro adducatur, sed seu desiderio : ssepius enim despera- 

frumentum in Libya contentum, mus, seu metimur, id est, spectamus 

Auster sive Notus, ventus pluvius, quam longo mari interjecto distet a 

sed in AtVica serenus, favet nautis nobis frumeutum, 

ex Africa in Itaham venientibus, Ccerulal Maria sic dicta a colore 

Nunquam secura futuri] Libyca an- coeruleo, 

nona nunquani satis tuta ac certa erat 69 Vel puJor] Si pudor aliquid fru- 

nobis, pro futuro tempore, ob incer- menti extorsit a Gildone tyranno 

tani anni Libyapque sitientis spem, potente, 

incertamque navigationeni : sicque Vel prcedo^ Si Gildo, qui Africam 

ut adveheretur, optabamus ut annus, przedatus est, aliquam terras partem 

seu proventus Libyae anninis esset reliquit, quam non sit depopulatus. 

fidus, et bene responderet votis agri- 70 3Iauri'] Gildonis, qui interiorem 

colae ; optabamus etiani, ut venlus Africapi partem, ubi Mauri sunt, diri- 

Auster faveret fideliter : nam alio- puit. 

quin Romam advehi non posset an- N'ec debita'] Gloriatur se non red- 

nuus iile proventus. dere frnuienta, quae deberet Roma; 

67 3Ietimur] Prospectamus maria rerum doraina^, sed dare ut famula;, 

oculis, ut solent frumentum alimeu- qute sua sunt. 



DE HKI.LO GILDONICO. 8015 

Ut faraulae, prcTbere cibos : vitamque famemque 

Librat barbarico fastu, vuliriciuc supcrbit 

Flctibus, ct tauta? suspcudit fata ruiu;\3, 

Romulcas veudit segetes, et possidct arva 75 

Vulucribus qua^sita mcis. Idcouc tot anuos 

Flcbilc cuui tumida bcUum Carthaginc gessi ? 

Idcirco voluit contcmta luce reverti 

Rcgulus ? li;\?c damnis, gcnitor, Canncnsibus emi ? 

Incassum toties lituis navalibus arsit 80 

et latalur ministrarL' alimenta qmtidiaua mihi Roina^ sicut ancilhc ; et ambitione 
barbara irutinatur vitam it/amem me.iin, uc tur^escil lacrijmis populi,atijue dijfert 
fata tauli exitii. Vcndit frumenta Romana, atque occupat afrros partus ;)7(|ow 
meis. An idcircu pcr tot annos feci bellum lacrymabile cum Carthaf(iue superba? 
An ideo Regulus optarit redire, rita spreta! Jloc actptisiri, o Pater 3u\nH'r, clade 
Canncnsi/ An mare Siculum ct Hispanum tutics frustra inccnsa sunt tuhis nara- 



Tholos. INIcd. sec— 72 prare pio prabere Pat. — 73 Vibrat Meil. tert. — 76 
ideoque Mazar. annos quatuor Vatt. Pal. Pric. Rott. Oisel. annis Vat. sec. 
Farn. Oxon. pr. Moret. seo. Amhr. tert. Lov. ni. pr. annus vel annis Reg. 
— 77 timida Vat. pr. Rej?. Petav. sec. gessi Carthagine bellum IMoret. sec. 
— 78 contcmla Vet. Gyr. Vat. Livin. Pnt. Reg. Thiian. Mazar. Lov. ^Moret. 
sec. tres Ambr. Exc. Gevart. (.OH^p/i/a Vicct. Aid. Parin. et edd. pluvini» 
contempta Pat. Tholos. Sched. Gud.— 79 huc Put. Reg. Thuan. Mazar. 
qnatuor Med. duo Hcins. Lov. Pat. Moret. pr. tres Ambr. Var. LL. ed. 
Antv. /icrc Vicet. Parra. Junt. et al. genitor damnis Med. tert. (/rtmni Pal. 
Med. pr. /iffc rfawHW Petav. pr. e;nJ Vat. pr. et tert. Pric. Oisel. Pat. Piit. 
m. sec. Florent. Med. sec. inc. Heins. Ald. emit Med. pr. Tluian. egit lib. 
Barth. cgi tres Vatt. Farn. duo Med. totidem Oxon. tres Petav. duo Ambr. 
Reg. Put. m. pr. Bonon. Tholos. Lov. Leid. pr. Moret. scc. ed. Parm. et 
Vicet. Exc. Gevart. Var. LL. ed. Antv. egi vel emi Rott. Ambr. sec— 80 
tacuis Med. tert. Latiis Vat. pr. m. sec. terris Pal. transtris conjiciebat 

NOTiE 

73 Librat] Pendit, at(|ue librat, probavit non esse permutandos, cau- 
uon vitani, non