(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opera omnia medica & chirurgica"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



(OrNSAlW l.ilHN\HV 



HC 1G<V B 



/ 




^ctn.: Daiueli.v ic AbivtViam 






•x-. 



'* 4:' 



— iv- ;vr_j '^•-'' . . .• ■ ' '* 



•..■tSa^ttr.- ... .Jv-ft-,. '^*^- 









LfiOtlAROl 

B O T AL LI 

A S TE N SIS,\ ^?\ 

Pbilofophia & Afe^isifue DoEim^l^flia'- 

nijftmi Vfgis GARQLhlX. riSsreniffims 

Jiegind,& JffpiSiffimi DHcis Sratamid, 

uididimm &c.Qmriti4 Fla$ulrid,&c. 

C^nfiliarS & Mcdtci. 

O P E.|L A O M N I A 

McJica & Chirmgica. 

Hac poftremaedicione i mendis repurgata, aie« 

thodice difpofica , paragraphis diftinda , notis 

marginalibus , & Authomni teftimoniis 

aufta , hinc inde annotationibus 

iliuftrata , prodeunr' 

i rnufi» 

JOANNIS yan HORNE, 

Mei. T>oB. ^nai. a^ cbir. IProf. OrHtidrii. 

la Acad. Lugdmio-Batsva, 




JLVaDVNi 'h^T^rORVUf 

ExOffidm DANtBLis & Abrahami 
i Caasbbeck, i6Cq, 



.BOtTOM MEDICAL LIBRAHY 

wthe' 

FRANCIS A. COUNTWAY 

LfirV^OFMBXCME 




^mflipmu, SfeBati/imis, 'Pfuden- 

tiffitnit^ Confulttffimfquf^ 

V I R I S, 

DD-JOANftl ELEMAR 

MedicoExcellentiifimo: antehacad 
Cameram Computorum Hollandiae 
Deputato; nunc veroFlorentiflimae 
Reipubiics Leydenfis C o n s u 1 1 , 
& Nobiliffimorum^PD. hujus Aca- 
demioB Curatorum Colleg». 

DD. JOANNI kWEVELICHOVEN.j;.C. 
Ejnulem ReipablicaB Syndico meritiifi. 
mo , &Nobiliir.DD. Academi» Curato« 
tnm Secretario. 

^mims fiuf ^ l?4morihHt \ 
plurmum Colehdu» 

t $ A M- 



A M P L I S S I M I Vl R I. 




U R janftim Veft. Ampp. com- 
peUemsnon^aa-mibi ratio eft: 
Nam & maximainter vos ftudio- 
rum animoramque conjundio eft 
at^ue harmonia; & infupert Deus 
Opt. Max* jundim vos admovit clavo & re* 
gimini hujus florentiffimas civitatis > & > qtiOB 
in eadem eft , Academiae . Sed 9 Quas me 
proxim^ fpeciatimqve tangit caufaeft>quod 
amborum veftrorum favorem in mea Pro- 
fellione fuerimexpertuslucolenter. Vosenim 
ambo I quafi porredis manibus j in ea me 
(veftra honorifica coinmendatione , ) collo- 
care ftuduiftis ftatione , qua etiam nunc con- 
iifto per Dei Omnipotentis gratiam* Qnis 
igitur eft.9 qui me non jGt accufaturus in- 
gratieudiniSi; fi' tot tanta^e beneficia bbli^* 
vioni mandem , & pleno ore hon undiquaque 
ebttccinem? Veruntamen, ficut Veftra me- 
rita x^in banc Rempubljcam & Academiam , 
omnium praeconia long^ fuperantj ita ve- 

rendum 



• D E D I C A T I Ot 

reodam mifai em , ne Teftris aatibas» ab 
adaladone aliwiifimis, molcftos eflcm lon* 
ga rememoradonc bencficioram^qaibosmc 
afFeciftis : ouare» com fupra omnem laa« 
dem politi tids , malol parcioreilc potias ia 
Vobis laodandis , quam ^verboram coaqui* 
fids lcnociniis , Vobls obftreperc. Faceor 
tamcn & facebor^ plurimikm mc Vobis de« 
bcre^ nec onquam comittam, ocpceniten- 
da Yos capiac j qoaii in ingraconi dsc con- 
toleritis. Sane, cumprimomadVeftram or- 
^ bem accederem>nihiiin me prorfus erat qokm 
hctkh mcrendi de RepobUcamedica, (coi k te- 
neris me addixeram) ftadiam«Hoc tamcn Vos 
tam alacri Sc benevolo excepiftis animo» tam 
ftadios^ foviftis hadenus, ot praster^folia 
& fiorcs , frodus edamnanc Veftri £avori$ 
videatis. Atquc ocinamciciasmihidacafoif* 
fec opporcunicas , poblic^ propahndi eam « 
quam lcrinio peAoris conclufam geftavi 
haftenus graiitudinem ! Sed enim fat cito 
eric , & fat ben^ , fadom 9, fnerit. Arripoi 
primam mihi oblatanji: occafipnem > & com 
Patroni ciFcnt ac velad Soicepcorcs lioji;s 
fbetQs qoasrcndi ,adverfii% nialevolorom obr 
trcdadones , f dpxoxum fpicul^ haod levia 
expcrtus fum) n^npoftoi pecdcboiadalios 
ire» ocpote qoi ^ ao|:oricgcejt&reroippe- 
t 4 rida» 



OBDICATIO^ • 

titia,dinb& ^featis. Qaaniqdam yer^ vi- 
deri poifim aliehis tdumis m« exDrnare , Vo- 
bifque offerre qaod meum nou eft; tamen 
iic ftacuo , non parum mihi deberi , quod 
egregium hutic Aucorem veluci poftiiminio 
revocaverim> Sc ^ blattiscineifque vindica- 
tum, orbi eiradito nitidiorem exhibuerim. 
Quancas^ iilc fisiefit in re medica, nuiius 
Te melios judicabit,Ampli£Sme E l e m A n n e, 
utpote per cujus medendi fcientiam multi 
revocaci k mortis limine» mulci ^diriscru- 
ciatibus libcrati » tanquam ab altero Her- 
cule A A£filKAK<l> raerint; cujus rei lu- 
Culencii&mum teftimonium hujus Reipubli- 
cx cives magni, parvi, medioxumi» paffim 
€xhibent» Quicquid verbego inliocAutore 
cbncinnando prasftiterim, (quamvisadLe^ 
Aorem Pr«ebquium docete poffit J nemb 
tamen Te dignoftet accuracius> Spedatiffime 
W E V B Ll c H ov 1 > qui fummtls ut ingenio-»> 
ium ^ ica & ftndiorum; deftimacor exiftis. 
Sufcipice * crgo , Viri Ampliffimi Prudeni 
tiffimi > hoc muMfcuium , Vobis debicum ; 
Veftroqde iccirco nomini coiiiecratum. Et , 
quamvis^ Itvidefife exiftisit, pi^d^ ampliffimis 
Veftris in' me meri^is > dignemini tamen 
^ gratiofa frohcc illud iif^^re , meque fa^- 
voris veftri abra porrb a^irare, Sic Deus 
^ ' Opt. 



D E D I C A T I O. 

Opt. Max. Veftras Atnpp* ad hnjas Rdpu- 
blics aagmcfitam , Academias fplendorem 9 
Ecclefis Donum , ciyiamqae faiutemfofpitec 
quam diutiffim^. Dabam Lugduni Batavo« 
rnm , ^ mufaso meo , tiii. Augufti x66o. 



^inflitudinm Vefrdnm 
Cultar pevmSijffimus 9 

JoANNES van HORNB. 

jimtoms (S Chirurgia trsfeff» 
OrMMorhu^ 



f 5 Prae* 




Pracloquium ad Lcftorcm Bcnc- 

volum , in Autoris & Opiris com- 

mcndationenGu • 

Vanquam Dei Opt. Max. lentpciOy foflitf'» 
ventdmartem Typografbicam , t^nta li^ 
hrorim ^ etiam honorim j nohis fufpetat 
copia , ut difficilis fit ekBio^ nuUo tamen 
f£CHlo ntagiSy quamboc ipfo quo vivimm , 
locnm bahmt fententia Ecclefiafta > xii. 14. 
ilrcf«l«r,Facieiidi]ibro$ mulcos nuUum eHefmtm, Do- 
gent enim» ep* confirmant boc M^mynon prala folum 
Typograpbica^ qua perpetuo gemunt fuh onere , fed etiam 
JSibliopoLrum officina , atque Bihliotbecarum puhlicarum 
frivatarumque plutei. Veruntamen , uti inter berhds co^ 
fiofifiimh nafcuntur '^{iyinia , qu4t fponte Jua proveniunt 
Uberim , quam e4t planttt qutbm diligens adhihetur cultura | 
tde quoque lihrirum fatum ^fli^ ^ quorum fan^ maxyma 
farte verh poffumus pronunciare » melius futurum \ fi 
uunquamLucema^xiffent, Sic nempe folet bumani gene^ 
ris boflis fatandi j ut altis multis D E l donis , ita quoque 
hoc ahuti heneficio adbominis perniciem. 

^ttamen fuis lauMhws defraudandi non funt Viri Do^ 
Biflimi, qui iahorihus fuis indefefiisyin Reipuhlica litte^ 
rari4t utilitatem exantlatisy fcientiarum terminos femper 
tUterius extendere omni cura ey fedulitate fluduerunt ; 
miihus fi nohis carendum effet , non tantum plurimi no^ 
ftrum in media federent harharie^fednec unquamedpro^ 
grefti fiuffent j quo nunc perveneruut: naniSy ut prover- 
bio fertur , faciU efi aliquid inventis addere 5 adeoque 
venufla admodum compifratio efl bodiemorum doEto^ 
rum virorumy cum puero gigantis bumeris impofito» qui 
iicet pufSla fit flatura , multo tamen longius ipfo Gi" 
gante » multoque plura profpicit, Fateor equidem , multo- 
rim animis infidere fcribendi cacoetbes , tihrofque edendi 

truri-* 



Praloqaioin ad Leftorem« 



fwtipwofitm lihidiutm^ qnihMS 4m wmmBpum ,49ietum 

imagmtcuUm fntfixam videre exoftamt c Mkmtf . Sei 

hac res nemiquam taugit ees , qui felo vetitatts lelup 

e^ dere litteraria heue mereudi fiudie im^fi, five iu reu 

fjuatienem falformu e^ feruiciofomu fUvis Tefie dog- 

sttatum y five in afiertiouem veritasiSj e^ mamfeftaiio^ 

sum earum rerum , qua fofhritati etiam frofutura wm 

duhitahant , c^ animum cy calamum ad fcriheudsms afm 

fulermts ; quorum Uhores y grata meme excifieudos effek 

ftohis , nuUus fana mentis in duhium vocaUt, Trofius 

dntem fiugda ^morum fcrifta fenfitanti f fra 'caterit 

mihi videmur faUnam meruiffe ilU , qui aute feculum , 

aut fefqui , fcrifferunt : five auod jeorum eruditio ejfuU. 

ferit fflendidiHS h media harlariCy velut fjfUndMre m 

den/^imis tenehris exiguum quoque lumen foiet^ magit 

quam fleno meridie; five quod minm fncata eorum fit 

uratio j feu denique qubd major veritatis amor m iffis 

fuerit, Loquor autem de Kecentiouihus fcriftorihm , quot 

htter BoTALLus quoque numermfdm veuit magnu 

fuo merito : nam c^ h fietate in Veum, charitate efga 

froximum » vit^e iutegritate, doBrhut gravitatey tum 

infufer fraxi uherrima falicifiimaque, efi commendahilis^ 

Qjfid emm » ohfecro , cbrifitanh ^P* coptari am dici 

fotefiy aukmfeUcem in fraxifmceffum uoufua frudeum 

tia , fcd henignitati diviua acceftum referre, i qua omne 

honum defceudit , nemiquam verd ah homittum ttmuihut 

aut meme emerpt ? ut loquituf autorf.^i^^ His adde » 

qua idem hahet f. $%• In Deo Oftimo Maximoque fmif^ 

fme ffetit firmam refonendam effe^ eumqm maxima cum 

fiducia iwvocandum, defrecandum atqm imfhrandum > 

tum h Medico , ut jufium houorem fihi comfaret , tum i^ 

fatiente , quo faciiius oftatam falutem confequafuf i de-m 

nique h quovis mrtali , cum omnium fit rerum con^, 

ditor: 

Torrii quantofere cbaritatis igne erga froximimt-exar» 
ferit , efficaciter docere nes foffunt u qtia Met» f.z^. c^! 



Pjrasloquiiini ad LeAorem: 

fed iltu eitfA. pngmium ehfequimn fdure manet. Jnfri-' 
§m$ 4utem deteftaturferverfmnilhtmmorem,qMO medid 
fauferimjfiveairicolarMmfiveincoUrmitf uirinm injp^ 
cientes y citra Wum morhi aut fatientis hahiti^s examen » 
remedia tamen > ( ancifiti femfer eventn , atque utinam 
uon Jrequenter noxio) frafcribere non verentur: Confn* 
litque icciHo , ut taUs fatientes , qnos invifere vel fietat 
non moveti vel hcus , vel frafentia negotia, vel jufia 
alia caufa non fermittit , ad junioret medicos relegen^ 
tur , qui eos videant , audiant , traSent ; minus enim hos 
peccaturos ex affedu iffius agriaccidentinmque ohfitrva» 
iioney qudm feniorem ex folo urina conffeSu. Bt quia 
txferientia fatis didicerat , Medtcos h fraxi fi^equentifiitnd 
tantum non ohrutosy vix exa&^memoria tenere fojfe ea 
qua finguiis agris frafcrifferunt ; aut etiam interdum 
iliosadvpcari medicos y ignaros eornm , qua anteadkhita 
fuire , remediorum , nndk fafenumere tontinpt , velreite^ 
ratione eorumdem auxiliorum fatientesfiufira cruciari^ Vf^ 
neteffariofum omifiione fanitati non refiitnii bine ade^ fnt» 
ienter admodum frafirihit modum, «m, his omnihnsevita*» 
tis^ agforumfanitat farta teSa confirvari fofiit, viddicet^ 
Mt infcbedulam eonjicianturmorhiffecies,diesdeciAitusi 
mox 9* frafidia de die in diem inflituta, vid, ^« g2. 33. , 

Sed candorem ejus quis non mireturfummoferi , quem 
txfrMtf, 677* his verhismnUamiram hominem unquam 
tondtaredehere adinjufiumdipidiumynequenlUmfarticn^ 
larem neceflitudinem , vel focietatem^ vH amnrem , ai 
fferitatem, qua multis conftrre fotefi , reticendam. JAo^ 
defiiam verh fuam ipfemet fradicat , f*^i7* ^titqne , in 
medicorum eongrefiihus] leniter fe fnam frofonere fen^ 
tentiam , rem iffam duntaxOi eoUimare , citra lafionem 
twrnm qui anteifjnm dixernnt i autfofi diEtufifnnu 

Quanta in eodem fuerit doSrina gravitas , hinc ahmuk 
fateft fttefi , fi Hf^canmr ad iocm in qua mediiin^t 
^ferm wtvavit anior s e^ in^tutinnem h fnero, tum 



Pjfsloqiiiam ad Ledorenu 

wtUm imfiu t 4tt€Mdmm > ^m b^fc fii4 fimlid €0ff$m 
h^dfoit > f iM 9muU db Hiffotfote nqmtHmtuf lib. de 
l^e tex. %. Mtemm c^ UtAtoUm ^ c^ in Idtavimi 
M ti€id€ttfi ^tddimd ( in qmt doHdtut fmt doBttdU 
Jumrtd } fiA ceieherfimit ffdteftofibm CMfddno^ T4t€fm 
mdj ffipmdicd /rriftcdveUio » FdUofio , e^c. dh ifjk fenk 
^MefiptHaydifdflittdm tttedendi didiciti e^. omni indt^» 
firidftBdtnt ep, omnefqnc mcdicind fdttct , ffecidtim 
9€fd Ciffdfpccn^ fnb fidtfit fm Sectmdi Botimi dnStt 
C^ dnffitiity exercnit. tfec^ nt fitriqHfs folcnt^ nhifrim 
mttm k fcmicd byfodiddfidli rtceflit, dd medicindm fidm 
thm dlicno foricnlo CP* fdcionddm e^ doccnddmy frott^ 
fitifitd fofi innmncrdt dgrotdntimn cnrationos , fumntd 
dHigtniidy rdtiono ^ frUcitdto inftitntm ( qnd GnUni 
dd fiiffo gloridtio ofi ix. M. M. r. 4. ) tandcm in Kegit 
^hrifiidntflimi Cdroii iX Rcgind Matrit , 9* Frdncifci 
YdUfiiVntit ^ndimnJUgitfrdtriSjdiddmvcnit. Cnmboo 
f^Utmtt * occdfioncm bahnit non in GdlUdfolnm ,f€d cy itt 
^^^{ q^ tranfifeBut cfl vn% , tndtrimonH cum BUfu 
hetbd Sgind contrabcndi rratid , ) noftroquo Belgio ( cujut 
imferium > tdnqudm Brahdntid Dux 9* fldndrid Comos 
y^uL Grodi aDoal. Belg. 1. 4. frfccferat , ) medicindm 
txercendi 9 qmt tnm fcScitcr iffi coflit , ut fiut mtndado 
dtftmetiffo tcftttur ^ nuihmt fihi in mtdtmdo fitcctffunt 
htftUctm dcddifit, th qutm jurt dliquo fttutfit dut tt» 
mtritdtisdutaudddd rtddfgui > dh oh qutm dnpnuttjus 
dliqud vtl ttummd^confiitndd fiimuld divtxdtmt futrit^ 
Ex bis omnihut fittit cottfidtt drhitfor , non firmont 
tdntum , ftd rt t^ Pftrt iffi> Mtdicum fuijft Leonaur* 
dum Botalluni > tx *^fid, dvitdtt Gallid Cifalfittd , 
quam ftdtmandum ctmmunittr vocdmuSf oriundum^ in 
qttd ut fiU itd ty ingtmtfum mdptd tfi ftrtiUtas : ^ddd 
tumc ktnumtrd txtmfld dpotum Jh todtm cnrdtdrum » 
qud fafiim in boc ofttu occurmnt , qudqut vd rdm 
tiont fftrfottdnmt ittufrium in quibut eontigtrunt , vH 
^ notdbtltm cumdonit, evtntum » digud jumavit ^u'- 



Prasloquidm adLcAorem* 

nt mmonA pofitrimtit. SittHm, qiuf iu tudthrnitt 
mofbi curatione etntentj frindentiam atque fafientinm 
9JHs ffe&tmus , mn aliud judicium de eo ferre foffk^ 
mus , quhm eum intima quaque medicin^ fenetrali^^ 
fuhHffey iffamque artis cognitionem ad ufum felititef 
itanfiuliffty dtque interiora medendi confiHa yfaluherrima^ 
ffdcefta , fidelifiimaque monitd tyronihus candide com^ 
municdjfe, 

Vnicum faliem ohfiare videtur , nimirum , videri 

dmorem nofirum nimis liheralem in fanguine mitten^ 

do, cujus mifsionem in omni fere morhorum genere ( im 

qko eam funam Viri imfrohare folent ) maximoferecom» 

mendat; forth quod iffe frimus fuerit hujus freqmntit 

VhuefeBionis in Gallia autor , ut de femetiffo tefilktur 

f. izo'. atqueadeo hdc ifftns fuerit fufa ( bahet enino 

mmtis homo fudm ) qua lufitare folitus fuerif. Sanh hoc 

fotifsimum nomine malh audiit > o^ refrehenfus tfi acri^ 

ter y k DoSifsimo Viro JacoboPons DoBore Medico Lug» 

dunenfiy qui feculiari traStatu Botallo fotifsimum^lfam 

trihidt , quod etiam hodih in Gallia nimis licentiosh ahu» 

tantur vendfeBione ; ideoque fui muneris efie futavit hn* 

jns mali imfetum fifiere > ejufque curfum intercifere offo^ 

fito rationumvdllo , cy aihthitis demonfirationum frofn* 

gndcuUs , quihus ejufmodi homines,qui eo remfdii genere 

tant^m nok ahutuntur ad licentiam^ ah errore revocarentur* 

Siuod qudm fit feliciter dh eodem frdfiitum , non meum 

nfi judicare ,fedeorumyqui omne fludium oferamque fo* 

fuerunt in morhorum curationihus e% drtis frdceftis in^ 

fiituendis , atque ratiocinationi exctdtifsimd exferientiam 

frequentifsimam adjunxerunt. 

Sed frii^fquam Ego hic manum de tahula teUam , 
monendus efi LeBorde iis qna fr^fiita h mein hacnovd 
tf* degantieditionefuefunt. Jnfrimis namqueoferamde» 
di , ut omnia ah autore unquam edita ofufcula ad manns 
meat fervenirent y qu4t hocordine di^ofui : Trimd, Trada. 
tiim de medid^^Bg^muaere frdfofui cdteris^ ntfote 

qnn 



PAlPiijitfcnn ad Lt&otcm. 

MJ0 gjtnerdid admedicindm/feS^ntia frMftd emhd» 
hmimt: Suhjimxi oUerTatioiies Anatomicas j r«Heffii« 
tuediciikejconcemeMtes : bat txcifit admonitio de mnj^, 
gb^ didtekcam , aut ,fi mavis , fbarmaceuticam fertinens : 
tamdem fi^fefmtur ^tz&Mtvis de iocidendsTenXjCuds 
lcartficaiidx , & hirudioum applicaodarum modo 9 ^ji« 
fmmt mdteria remeiierum Cbirurgica. Liber de Curationt 
per languinis miffionem ad Metbedicam mtdicinm far^^ 
temrtferrinon incommodi fotefi. Commcntarius.de Ca« 
tarrho ad morhorum farticularium Curationem, feu nt 
Ufmmntuf» Traxim ffeSat , ut cs^ Liber deLueVene- 
rea > e^ TraAatus de Vuloeribus Scfopetonim.. ^x bit 
Uirtm deCatartbo , in eafitk, drpifi^ eaterotrraBatut » 
qma Hfirihuti erant in cafita , faragrafbit difiinxi ^ 
VntJti mtarpnaks auxi^ loca autorum citatofum addidii 
€mrfitns > t^ anat efi ioqui^ littefis quadam exfrimi etu 
rmvi ^ t^ bine inde^ fro temforis mi^ h, Tyfografbis conm 
w^i ratimte ,notatiunctdis ofm iUufiravi , imdfiguris quom 
que inftrmnemorumnecefiariis^exomavi, Tumm erit ^Be" 
nevele LeBor j bunc nofirum lahorem aqui hpniqu$ eem^ 
fukreB eoque jn Tmmm comtmodmm frui. 

F I N I S. 



SE- 



SERIES CONTENTORVM 

la hoc Ubro 

Leonardi botaill; 

X. TraStatus de Medici & ^/£gri m$inefe. jp. t 

2. Obfervdm Anatmieademonftrofo rene.Plfp 

j« ObfervaM alia de affibus invemh intermrem^ 
i^e cerebri vtntricfiiuTnt. 'P.6f 

4* t/ilia ' obfervam > de vena < atteruirimni^ 
trice. • ■ ■ ' ;; AVy^ 

j^. jidmonim de Ftin^o fir^^ffdamio^ P. 71^ 

6. Ratio ineidenda vena ; cmis fcarifieMda d*» 
hifudsnmn sfpticandamm^ modm^ P< 74^ 

7. X>e Curatione fer fangfmie miffionem. Zi^ 
ber. P*9y 

8« De ^atarrho > c//v/^ii^r canpSyfymftomatib$ts , 
yi^Mftf ^ Ctsratione^ Commentari$ss. f. z^jr 

9» Df £1^ Venerca^ ejufque cmanda Ratione 
Liber. P. 341 

xo. ®e Curandis Fulneribtts Sclopetorum lu» 
beUus ; cui infertus eft Commentarius au* 
toris in cap. ult. libri Sexti Meth. ^^e^ 
dendi Galeni » in quo agitur de Vulnerum 
capitis ^uratione^ P. yp? 

Leo- 



1fAG.t 




L E 



O N A R D 1 



B O T A L L I 

^^JifnJis, MeMci Regii, 
TRACTATUS 

D E 

MEDlCi £Tty£GRl 

M U N S-R Ei 

KT I u M omnium pr^ftantif^ 
fiinara (^) effe Mcdicinam de- 
clarat ejus fubjeai dignitas , id 
namque caBtchs omnibus» qu^ 
humanis fcnfibus fubjiciumur , 
omnicura anteponere nemo non fiudet. Ifoc ^dkins 
autem humanum corpus cftj fine quo nec f^i'^^ 
aniroa ipfa , qua rcgitiir , hoc inferiore fccuJo 
confiftere potcft 5 adcb ut mutua opera cotpus 
animam , & anima corpus regat'. ' 

$. 2. Circa idem fubjedum vidcntur qui- 

: dem 

JL*x««vocatfamf)R-|rplei]diiliifiiQa & daiiflunam. 




t BOTALLUS De MSDtCI 

dcm vcrfari& jus, & vis fivc inilitia, ve- 

^klaimp^ riim h«c humani corporis per fc curam non 

fium, gcrunr^. Fodcrc hoftem militia omnibus ncr- 

jHrufinkH' vis ftudcc , antc oculos fcrcns impcrium : Ma* 

^Mat. los vcro jus perdcrc,«quitatem duntaxar /pc- 

Aans. Quia igitur utraquc exanimo quando- 

que in hominis pernitiem incumbit, non pro- 

ptercahorumperfcacpropric (b) cft fubje- 

Medicifi9- dum humanum corpus. Mcdica vcro ars, 

fmjknitau pcrindc atquc bcnigna mater natorum {aluti 

ftudcns , nunquam nifi hominis cuftodiam cu- 

rat : iccirco hasc ars cseteris omnibus prsfc«> 

rcnda vcnit, non modo fui fubjcSi dignitate , 

immo ctiam & tempore , nunquam enitn^ 

homo fuit, (c> cui prodefte Mcdicina non 

potuerit: Nonaeque jus fivevis. ^^ 

$. 3« Veriim ctfi jus aequitatem, & mi- 

litia imperium , & mcdicina fanitatcm affc- 

dent, non tamen Icgum,armorum,Mcdicinas- 

vc miniftri finem ipfum tanquam fcopum har 

Siua impe- bent. Impedimcnto iis funt foporofa dcfidia , 

disnt quo- yg| praeccps audacia , vel fordida avaritia , vel 

pracedant quaj ab hac prodcuut , ncmpc vel nefana vi^ 

artef. rulentaque invidia t vel inanis tumidaque glo* 

Defidia ria. Ignaviam artifque imperitiam parit ac fo« 

^idfrafiet. VCt 



fb) Iin6manetutiobtqae 
idem rubje^um,feuiescon> 
fideiata: at modus confide- 
iandl,«(«9r^ 2 «icVHVf &cit 
medicinam di£Fen:e kreliqois 
dirciplinis, cifca corpus hu- 
nunam occupatis. 

(c) Hiff9crM. d§intU mtd. 



Ipfa neceflitas coegit homines 
medicinaminquiieieac inve- 
niie. Cetfuiinprafat. Medi- 
dna nuliquam non eft , (iqui- 
dem & impeiitiinmae gentes 
herbas aliaque ptompta iti^ 
auxilium vulnerum moibo- 
comvc ttovemnr^. 
^ f d; H/>. 



£t ^d Rli MvK SlLlS. $ 

vec deiidia, artis limitestemnitpraBcepsau- i*r«rif#4i^ 
dacia : in pecuniam , non in patienrium com- ^'* • 
moda irruit aVatitia : per fas & nefas invifum uwitUu 
perdere invideniia vigilat : fticata ac inutilia ^, . ^^ 
veris atque Utiiibus ptxfett vetttola gloria. ufd, 
Quf fieri igitur poteft, ut reft^ procedat ars, 
ubi artrfe5c horum alicui (e dediderit? Ars enim g^msm 9f 
correl^tivam obcinet fuum , videlicet artifi- mtifmtM 
cem. vivit artifex , fimul & cum eovivit ejuO- ^^'* 
demars. Probus ac pef itus eft artifex ? probd 
ac perit^ arti^ efFeAus procedunt. Contrariuoi 
ex contrario f^quituii. . 

^. 4. Aft non bene femper operam proce* ^nm 
deredico, cumres benc ccdit> velmaie, cum *•*« *«' 
finem ipfum avitum non confequimuc.» ! Nam SJi^eClTfS 
femel hominem intetire nece^th z^t res ipfa dtcMtWi, 
fndicat. Proin neque omnes morbos arceifti, 
neqwf namranl ipiam poiTe ianare conftat. (^) 
Sic igitur cum Ariftotele (^) dicemusremeit ^^„^1» 
atte beneque proceflifTe , cum ih tbto morbi ifeneekdrti 
cutfu nil omiflum ^ft, quodars prxciperet, ^•^»/"» 
[() vei ag^reiTum , quod illa vcataretr • Sitnili •'''* 
modo nec bene gefta jure dtcere^iioftunlut , 
qua^cunqw npn infoUcem habent exituia^, 

Cafus 

(d) Hippacr, i. de srte. qqo- 
titnicunque vet natuiac Vel 'ai> 
tis iJifiiumentOrUiii faculta- 
tein obtinemos, nttea operari 
poflkraus, pei allanon itete. 
qunm igitui homo noorbo af- 
ficituc , qui vehementior eft 
qaam iGim infltumenta noedl- 
ca , ne (petate qoidera opoi- 
tet ^ ut a mcdidna viAcarat 



(e) i.Rhet,i' Opusnie- 
<ncinx noh eft ranum facere , 
fed quoofquc fieii fbteft , co^ 
uique perdocef^. Confer qiue 
de Gubemarorisoftido fcribit 

ff; Seneed L?. di benefi 
r. 1 3 . Si omnia fbcit ut fana^ 
ret, peregic medicus partci 
fttas. 
A » (t) H<W" 



4 BOTALLUS De MEDtCI 

Cafiis cnim interdum aliquot i manibus cinpi- 
ricorum vcl plebeiorum eripir, circa quos bcne 
proccffum^fuiffc fatcndum non cft, quura ii 
nuUa artc vel rcfta obfcrvatione rcgantur. 
Tcrtuiu ($ ) Verum quod fit a fortuna, praetcr id quod 

TJ^diHl ""^^ ^^^* ^^i^^ ^ ^^^^^^ citiffime cadir-- 

tJnd. f- 5 • Quo igitur ars ipfa Mcdica bcnc pro- 

S^potif- ccdat, non modb ab integro vit« W ho- 

r^mrT' °^'"^ traftctur, pareft, fcdabeo, qui fimul 

mtiicf, ^u^ ^ic^ intcgritatc animi prudcntiam ( i) ad- 

iunflamhabeat fcdulitatemque. quiadiutur- 

na cxpcricntia probe obfcrvata faftus fagax, 

quam brcvi momcnto humana corpora mu- 

tcmur, quamque multauni homini fivearti- 

fici difcenda uiperfint , inflatus tanquam artis 

coryphscus aliena confilia ( fi bonafint ) non 

fpernat, nec tempus iniis, quaeab artc aliena 

liint, contcrat, vcluti in dicendi lcpore vcl 

copia. 

cieif$nu $.6. C k) Quid commuuc habet Ciccronis , 

'ilfb^rco"'^ Livii, Virgilii, Lucaniquc iedio cum Hip- 

mnnt^^ pocratc vcIGaicno, vcl Ariftotclo? Juvac 

Hf^ vtf/ quidem ad vanam oftentationem > verum de- 

trahit h«c non pauca ab artis operc , ad quod 

j omncm 



GAltnt. 



{%) Htpp. l. de hcin htm. 
'Qui medicinatn xefte novit , 
minime fortunam expedat^, 
fed & citra fominam , & cum 
fbiraoa , ttOtt faciet. 2c qux 
fequunmiL.. 

( h; Hipp, in Imjur, Caftam 
& ab omni (celere piuam vi- 
tam aicemque tuam excolito. 



( \ ) Hipp, /. de gUndiilitm 
Mensmtdici,fi bonus iit &: 
piudens, utpluiimum caulaoi 
mOiboium intelligit-'. 

(kj Hipp, i.deMrte.Me- 
dici veri demonfirationes ar- 
tis , multo libentius ipib 
opeie , quam vabiSy prat* 
ftant^. 

(1) PatiSm 



Er uEgb.! Mumerx. y 

omnera collimare idgenii aciem debec opifex» 
non immemor eorum qux fxpius i Galeno 
func prascepta»ab Ariftocele & i Placone prius 
infticuca , fubinde a Celfo & mulcis aliis com« 
memoraca. Quid Galenus in Methodo ? (^) 
Verum quoddivinumPlatonemfequuciiem- 
per ceftamur, Concemnere nomina rerum 
oporcere , minime autem rerum fcienciam : ea ' 
namque ad falutem hominum pertinec , erro- 
rifque in ea finis eft pemiiies. nominibus five 
propri^ , five improprie ucare» ad «grocos id 
parum accinec. Quid icem libro de Locis zfE> 
dis ? Cm; Quippe cum primum homines res 
ipfas neglexerunCf quum ninqito ftudio nomina 
quxrere inceperunc. Sed neque hacc fub (ilen- 
cio praecerivic Ceifus, (^) cum dixicmorbos 
non eloquencia , fed remediis curari : quod 
etiam 4 doftifCmo Cardano non fine infigni 
nota pra?cermi(Tum eft. 

J.7. PraBfCereafi dialefticis,quibusliberum m»»»'^ 
eft de omnibus poffe difpucare, fugiendam '^l^fj^ 
tfTe dixit Ariftoceles de nominibus diftepca- vansdijp»» 
tionem, nifi alicerdcrepropoficadiflTerercnon '«w^**»-. 
pofSnc» quomodo Medicum pervicacem in """'^^* 
iis efte decebit? fermonis finis (exAriftor. Senmnufi^ 
atque re ipfa ) quis eft praeterquam uc animas "* i^/'* 
paflBones audientibusaperiantur? quodetiam 
paucfs verbis i Cicerone didum eft , fine ro 
nuUa vis verbi eft, Sed quls fupca Ciceronem 

dicendi 
(1) Paflim in cam fen-l (m) 1.3. cioStiUl: %. 
tcntiaun locjiimt. M. Af. /. i. ic iijf . Fe^r, c. f . 
c. I. I.tf. *. I. & 40. /. 7. ^. »-t (a) in ojocnuo bt. u 



^ BoTAttujj Q9 Mjs^rcx 

Etcieir» dicepd^ leporefn y<in^r4fu$ qft ? inxmir tamen 

^£i v^^tf ^ *^ Tufculanisi, Rem, Ppinor, fp^aari ppor- 

^uam rem tcre npH vcrb^ : Plinius (o) ^tiam de medi- 

#j»w^ cor|4n^ difceptationibusdiflerens, palam eft, 

inquir» uc quifqui^ inter illos loquendopolleat, 

Impera^oreni illico viras noftr^ neqifque fieri. 

§^ii. yaiewtgitur* quijaftabund^m hanc 

qfttfiua^ionem tanto fervorc colunt, qui fpre-' 

tis iis j quas ad artem fgciunt , in fola nmplici 

atqpe inani dicendi venuftate curam poftie- 

runt|VeI in aliis pauci, five nuilius mo- 

liaenti , ( p ) nimif um in nimio literarum Gras- 

caruqi ftudiQ » vei in fugi mathematicar^m^ 

fj<0hiutiie difcipHnwumcontemplatione : De quibus etfii 

medice aii- dliqi|iid fcite cojnducat M^dico , non tamen 

f*id4emai' ^p in iis CQEiterere t^^npus debet , quoad 

^tm^f^'^ cv^.dafrexiQMus. Nan:» funt qui in di^ione La^ 

nn4 ajiqu^ in rcCicfrom non patc^ni;, & 

ineptum dicant Hippocratem fuiflfe in Qtmzz^ 

quosiqjiiot Grascas calkntC Utreras. In multis 

Cfi€rnipn$ 4^U^iffe Caknjum 4lius proftf t. TaaKataliu? 

mevMinfU* Hppetum , hic Euclidcm i«i Math.cmatici$ 

tuitpUne' ifep.isebePilit, illein Aftronon^ica P^lfim^uni^ 

tarHm.tJuen /^^0«$^^$ planetaru Thcoricas propecnodum 

'^"^* ;-i .. delevit 

^'s^qiiam apad estecas natio. 
&cs,excult(i (it,q.uid iquamur, 
iptam qyioque liAgi^ fiiiile 
qii^dam velut (cientis prac 
rdgativam,adeb utetiini tefle 
T*/ituo l, r. apud impeiitos 
ezpeiteique feunonis:, alitei 
quam.Giie£e medtciluim^trii- 
^tibii^/autoricas non fUe- 



(o) /. 
(P>. ^^ 



19» c, I. 
l^OQgio ajitcr dc Ko- 
»UfGci|(cai co^iij^pjuflicat 
Borat, inaj;te po^ti 

'•" Vos eXimfUria (^raea 
HeftwnA tftrfate manu,yverfate 

diurp^ 
Etcum apu^Grscosialutaris 
bzc^pipfefno , non dixerim 
mtai^red alta,5^ aIi<^uaniro nu' i 



Er JEg%i Mvkbkx. 7 

delevic Copemicus , cujus hyfiothefibus phoe* 
nomena re(pondere ad unguem pl2riq;fanii* 
geratiflimi Aflrologi afrerunc oftenduncque. 

$. 9. Quid igicur? infudabicne Medicus ^iufi^t 
circa h«c omnia , quoad exade de ipfis pofiic f^ r' — 



decernere ? abfic : nam evolac hominis icas , ^J^^rtT 
prxcer id difficilis, incerta , immoquidem & dsrt Jns 
infinica ( fi cum humana conferacur vica ) (q) */fif«»»- 
Medicina eft , in conjeauris (r ) coca repofica • pJJ^^JJU, 
cum circa fiuxiiia , quac variis momentaneis jtaurmht. " 
mucacionibus func fubdica , prorfus vericcucj . 
Ex quibus fic uc cerca ftacaque ( s ) dodrina 
minime confticui compararive poflic, & in hac 
occafio ( t) rcrum agendarum fic labilis velox* 
que , & judicium ipfum, quo hsec omnia fcru- 
camur, expendimus & eligibius, non raro fal- 
latuiL^. (u) Aft ingenium aninmfve corpori 
imperac. nil praecipic probus Medicus agen* 
dum, quod prius ejus ingenium canquam ucile 

non 



Hipp^er, i: de drtt. Idem ta- 
men tih, de vet, med. cen(cc , 
non pxopcerca cpotteie rcjid , 
eo qaod non habeat ciica 
omnia cettkiidinem exadam } 
qiiin pocius, adratranda ezifti* 
mat astisiflventa , quod fcil: 
piob^ tedeqae adinvenu iint, 
nec 'i foztuna pendeanr^. 

(t) ^ph, I./.I. & lih.dt' 
toe, in hom, Mfidicina brevem 
occaiionem Jiabet , & qui 
hoe novit, illiiUta accecta 
arscft. 
s) Quxfithu)usincerti-| (u) Ke/Mf;^tvojiidi<- 
' caulii » degameidocetl ciam difficile vocat Hipp* Le. 



(q) Ezdamatio efi maxi- 
ffiiMedicQxam, Aislonga, Vi- 
tabievis i,^ph,t, 

(i) Ratio conjefturac me- 
dfcse qualis iit , giavilfim^ 
CelfusiocetLz, e. 6. ut faEpiiis 
xefpondfat, lariusfallat. Ne- 
queidevicaie humanaimbe- 
cjliitasia tanta vadetate cor- 
poxiun poteft. Si quid itaque 
vix inmillefimo coipote ali- 
quando decipit, id notam non 
habet , cum pei innumerabi- 
les homines idpondeac^. 



Mtehtm 



fbiUfiphU 



4i€*util«. 



J^ftrfpe» 
StfVA qmc' 
fiMmfcire 
tnutiU no» 
c/l me4$c9. 



5 BotAlius De Mbdici 

non judicaverit: fl fallax judiciutn, cur nbd 

6 pleninque fallax erit opus ab eodem judicio 
(v) inftitutum? Verum exigui roomenti talo 
crratum non efty cum hominis pernicicm 
quandoque inferar^. 

j^. lo. (y) Ne igiturjaaurampropriifub* 
jedi faciat artifex, iis fe tradat ftudiis oportec , 
qus artis peritiam faciant tum meliorem , tum 
ctiam breviorcm : nempe iogicapprimum, mox 
& philofophi^. Caeterum neque iis eoufque 
eft incumbendum , quoufque ad earum api-« 
cem perveniat : nam nulla harum fcientiarum 
tam levis eft , quam hominis astas ( quantum- 
vis annofiffima fuerit ) confequi valcar'. 

j^. 1 1. Juvat & de Perfpedivaaiiquid nofte-^ 
re, quo intelligas quomodo vifibilium fpecies 
ad ipfqm vifqm ferantur » & quamobrem ca* 
tarada , qux partem pupill» occupat, vifilia 
illius partis occultet : cum tamen pupillas pars 
jllaefa fit , per quam in conum rei vifibiiis radii 
introtnitti poffint. Conducit etiam ^c Aftro- 

nomica 



& mlitui:^ non eft , in tam va- 
yk coiponim lA4ffvyx^trim 
aliquaodo falli medicum. Vid. 
fioff.l^ft.i i.tf.i.§.7. 

( 31 ) Au4i Hipp. l. dt OTte. 
Ceitas & infaIHbile$medelas 
ffle opoitet, non quia faciles , 
fed quia certa xatione invemx 
fant. inventz autemliint,non 
\ qaibufvis vo]^ntib.u&,Tcd ab 
liis, qui iimul etiampoHunt. 
Doflunt vero ii , quihus & di- 
9:iplioa libeu)i$ ^cceffit , ^ 



natuianon infoeUxcontigit-'. 

• (y ) G^enm Comm, in aph^ 
i.Non lateres, lutiim, ligna , 
lapldes^ cotia » artis niedics , 
ficut aliatum ^funt «materla , 
in quibus cirta cujufquaim-» 
offenfam Ucet quidpoflis ex* 
periii^ Iii co^ore enim hii^ 
mano ea tenta^e , qus noi^ 
funt expeiientia compiobata , 
periculo non vacat , com te-r 
meiaiix experienciae finis iit 
totii)$aAimnMS interitu^^ 



Et ^GRX MUKBHE. p 

nomica non ignorare, (z) curo ut intelligat^ c^adMeH 
qux a Galenodida funt i 1 1. dierumdecre- T^'^^ 
toriorum , cujuf opinioniarridet (ententia A- „»"^1. 
verrois, dicentis; videtur enim non modicum , r*. 
guod Luna operatur in corporibus noftris , 
quumCrifes fequantur motus ejus: tum ne fa* 
cil^ etiam in vanam Aftrologorum fententiam 
in omnibus rebus Medicis feratur, fx Aftrono* j^, ^ 
miae fit prorfus expers.Nam facili, immo qui- d^^T/itus- 
dem cemeri plcriq; roedicorum commendant» firpttsi* 
vclabftintnt a phlebotomia . vel purgatione , JJ^^**" 
vel fcalpellatione, vel ab aliis multis agendis credtuu. 
die aliquo ab Aftrologis prohibito vel propofi- 
to,potiQre(a) fide ii^adhibita,quim Syropto- 
matis , qu« diligentia omni funt expendenda. 
Scd Aftronomica , ac perfpediva Arithmeti- q^^^^ 
cam , Geometriamque fequuntur » qubd ab iis &^ritb. 
demonftrat iones elicianr* . w^<^* -W** 

f- 12. Deomnibusiis igicur aliquid fcirc, i',2#^*^ 
ut Mcdico utile eft atque decorum , fta & ni- 
mia aftaaudine hxc curare inutileeft & per- 
niciofum, quod tanquam additamentum vd 
auftarium in roedico effe dcbeant-'. Vcrim 
acceflbrium (iiac praecipu^ in arte ) nonasqud 
vel pluris acftiroanduro eft • quam primariuro, ^^ ^ 
Succifivisigitur teroporibtts tantum hax &udit ajfidmumfi 

mediCO frstbirenu^ 
d/cm de' 

(z) Hfj^.lde^^ ^f. &\ / <i) Eiufmodi doaxiiiam ***• 
/or. noo minimam pirtem-^ jj^^„„'j loH. Hasfortas , Ubro 
de m:|thematica lauone cu- 
raodi morbos. & loh. Gani- 
vetus libello qui infcribitm 
Amicus (ncdicomm^. 

A s W^ 



coofcxt adxem medic^miplii 
Afixonomia , €fm potiue nia* 
ximam , quum un^ cuiti tcin- 
porxbus , etiam ^ntccs honu- 



U> BoTALLttlDEMEPXCX 

. xnedico ptobanda : per reliquutn vero cenipus, 
alia , qux artem ipfam conftituanr". Porroxa 
funt , qua? hominum naturas cognofcere fa- 
ciunt, harumque varietatis ac mutationis cau* 
faSy morborum fpecies, loca, mores, ac motus. 
jB ^ndtt- jF- n • Sed horum ullum vix pcrcipiet quif* 
mUHM le* quam Anatomiasignanis, circa quani non me-> 
^cki^i^. diocritcr exercitatum Medicum cflc decet^ : 
^' (b) non folumuc nunc diftafaciiius intelli- 
gat 9 fed qub nofcac fimul cum iis quomodo 
adverfus morbos pugnandum : newpe quaB 
partes » quive humores purgari polfint meatu 
urinario , quae vomitu, tufli , palato , naribus , 
h^morrhoidibus, utero, uberibus, ocalis , auri- 
bus» atquecute : qua? venafecandain particu- 
laribus af{edibus,*& quae in univerfalibus : 
Qgomodo aperiendi empyici , faydropici » &: 
aliae corporis vomicas» quomodo cranium per- 
foraindum , luxaca reponenda & alia fimilia. 
Quis prasterea jecoris munera i cordis, ac 
cerebri potuifTet jure aiTerere univerfe corpori 
defervire, ni(i exdiiTeQione id nobis conAi* 
tiflet ? Praetereo htc quae poft fenfum difcurfli 
intelliguntur, utputa fanguinem in jecore gi- 
gni , calorem totius corporis mocu cordis fo* 
veri y & alias mulcas cum adiones, cum par-« 

ces. 



(b) Stto ezemplo hoc 
coimimat gaUntu i . de hc 
4/. I. & 7. 5. dehc, 4tff.4. 
Ub.de Si^is e, 9. 6. Ji.M. 
4. $, de dn4t. Mdmin, i . Imo 
/. i.de Comp» med» pcrgcn»- 
14 c, X. anatomcs impeiji;os 



dicit {imile^ efle iis, qui itet 
in ledica coeci faciunt , eo^ 
que veliemeDteE eirantr' . 
Voz eft Hi/fpocr. /. de Uc, in 
hom, Naturacoipodsefipxin^ 
cipiiun cbniideiatv>nis me^ 
dics. 

:(c}H/>f. 



St JEg Kl MvNBB.E« II 

tes, qu2 nifi prseceffiflec ( divifiooe cada^c* 
rum) partium cognitio^ nullo tempoce rcte* 
fiafui{rent:(icuti hoc anno pr^cehto reperi 
^o ( quod in fine libelli mei decatarrho dc* 
claravi ) qua via fanguis adextro cordisven*^ 
triculo in (iniftrum feramr • & confequenter in 
arterias : quod pauci momenci non eft in Mc« 
dicina, Id camcn & Galenum , & quotquoc 
ante nos fuerunt , latuifle videtur : nec noa# 
nulla alia fcitu digna » quas meliore locodi- 
cenda fcrvamus , finumina faverinc-'. 

f. 14. Incerea ficuti Anatomiam callere 
ex trtis neceffitate debet Medicus » ita & pras*' 
fidiorum faculutes ac fpecies prs manibus 
habeacoporcet, quibus morborum praefentes 
injurias arcere,6c eorundem infidias pra^caveic 
queat. Verum non borum omnium «qu^ 
lolicicum eife oporcet , ac de fingularum cor* 
porispartkim notitia» cum quod omnia habc- 
re » quae ad fanicatem facere aliquo moda pof- 
funCy neccftum non fic: tuin qu6d cadem^ 
nofccre vel comparare fit impoflibilc. Quis ^ 
jadabit fe fimplicium omnium non faculca- 
tem dico , fed quod facilms eft , formam five 
fpeciem compercam habero ? Sed quid dico 
omnium , quum minima adhuc pars fic , qua^ 
cogmca eft , fi cum incognicis conferacucj ? 
immo adhuc eorum quae cogniisa effccredun- 
tut, quis exa£td facuicaces hoviti rouha qui' 
dem adhuc reftarc de iis obfcura incognica- ^i^/a;,/!^ 
quc fibi non inficiabicur Psciu^llachiolusSe'' dtUgtnttfii^ 
ncnfis,quiomni ftudio, cnra ^ acdiligcnciain mm inco- 
iisinfudavic, cuiquidcm tora poftetitas ptu- ^J^^^ 

rimum 



tt BOTALLUS De MeD lCf 
rimumdcbct, immb quidcm &Diorcorides 
ipfc.^Satis igitur fupcrque erit mcdicinam fa- 
cienci , eorum medicamentorum notitiam ha- 
berc, (c) qua interdum neccflario ufui', vcl 
maximas utilitati effe poffunt , iniifque fe po- 
tiffimura exercere, quse frcqucmiorem in 
ufiim veniunt-'. 

f. ly. PtxtetQk obfervare non Icvi at- 
tentione oportet, quid agris mutatio (d) in 
corporibus elficiat » quid alimentorum varie- 
tas, (e) quid horum copia vel inopia, quid 
cxccdcns fomnusvel vigih'a, (O quid labor 
corporis univerfi vcl partis , quidvc otihnu 
ipfum , quid ifltcftinorum aliorumve vaforum 
nimia obftruftio , quidvc reciufio, quid animi 
moeror, vel ahus hujus repentinus vel diu- 
turnus motus : nempe haec omnia morbos non 
paucos efficcre , & jamfaaosfovcreaugerc- 
que confuevcrunt-'. Quibusfaneocnnibusop- 
pofitis praefidiis, (inter quasconnumcrarcli- 
cet & mcdicum , & paticntcm , & affidemcs ) 
ie objiccre liccr'. 



(c) HippJ^ deZhg. Me- 
xnoria probe teneto medica- 
mentomm tiun (implices fa- 
cultates, tum defcriptiones (fi 
modo in animo tibi eft moi^ 
bdium curatio ) & homm^ 
modos , quooiplicitet & quo- 
. modo in dngulis fehabeant. 
Hoc enim pdncipium eft in 
medicina, & medium & finis. 
G4/. I. de antid, 5. Medicus 
Qmnium (liipium , (i fieii po- 
tcft , paitiai#lubeatyCon^ 



iulo : (in minus ^ eomm (aK 
tem, quibus fxequencec utt* 



(d) Mutationes temporam 
potiifimura mojbospauunr^, 

t\lll,*fl9. I. 

( e ) Vbi p. n. copiofior cU 
busingeftuscft, morbum id 
cxeat : quod oftendit etlam 
cuiatio. /. 2. nfb, 17. 

(f) Somnus & vlgUia a-< 
tiaque modum ezcedeBtia» 
mafum. M. i, ajfh. 5. 

(g)Qaf- 



£t Mgki Mvnxkb. i$ 

f. 16. Verum etfl ioiperancis agentifque UiiUi^ 
fpeciem gerac medicus , obcemperantis verb f^tunti» 
& paticntislanguensfimul& afliftens, honim ^^^^ 
tamen omnium flnis unus , unaque cupiditas ktt. 
efle debet, quas contraria in o{^pofltis fempec 
obrervantur; quod horum etfi una genere vi* 
deatur , nerope vincendi » non tamen vido- 
riam fert oppofitorum alterum» niflcum al- 
terius perditione. Sed medici 8c asgroti cupi- 
ditas adioque ad unam fanitatem diriguntur* 
Contraria autem non func inter fe hasc. Ac •>£grftiuU 
scgritudo & medela ferme oppofltorum («) &^^i^ 
morc feinvicemperderefatagunc: dico cnim {*'^'*^^'^' 
ferme , ob fubjcdi , in quo medela & morbus Sb^ im^g* 
recipiuntur , inconftantiam , & ejufdem ftni- ^'f«»f«» 
fturae variecatem , dubiam morborum cogni* ^eiTfitMtf 
cionem , parcium afledarum incompertamLi i»#r^# m»- 
noiitiam, & medicamentorum adhibendorum ^^*^^* 
incercam potentiam atque adionem : adde pa- 
ttencium morofltatem, (euintemperantiam, 
& artiflcis ineptiam . quse omnia flmui vel 
ieorflim accepta, impedimentononnunquam 
effe folent , unde aSio inter medelam & mor- ^ ^^^.^ 
bum contrariorum more non fequatur : fed tnedigUiiid 
applaudat interdum auscilium malo,velred- '^m^didnm 



( g) Qnalh b«c Ct oppo- 
fitio , docec CLH^fmannM Jn- 
flit, /.6.e.7.^'5' ^i di- 
Aittgactc nos docet intec^ 
contxaiiam fimile, & contia- 
dttm fimpliciter di^m. Con- 
tiariiun fimile eft, quod rd 
ct^ulque natutalis defe^^m 
Ciipplet appofiuoqff neccflatKH 



nim: dicitux enim contraiium 
foimalitet , qoatenus defe- 
6tai oppofliiur, & Simile mz* 
teiialitei, quatenus lei defi-- 
cienti lupplet qtiod deeft. 
Contraiium yeio umpliciceiL. 
didum , non modo excelfiun 
corxigit, fcd , ui conigat , cx- 
ccdenstollit iimttl. 



14 Botallu^DeMe0xci 

dat acerbius , vd citra ftugem ac damnum 

omnts illius a&io per^ar^. 

f fAfhm- ^' '^* ^^^ Afthocopus hicque labor eft, 

u^dnm^ nempe in praBfidiorum adbibendorum modo » 

fmiiu in occafione arripienda» inque contrariis in* 

'^^tfftd v^^^g*"^^5. Curatur namque interdum cali- 

pZfitfvU ^^ calido & frigidum frigido , & laxata la- 

defur» xantibus; zliis etiam laxitatem curant reftrin- 

gentia, frigiditatem calefacientia : nonnun* 

quam etiam horumneucrum juvat ^ vel quod 

tempore locoque non fint ufurpata , vel qubd 

ukra , vel infra moduoiL» • Sed hxc ledione 

tantum non conrequimur , fed viva facilius 

voce , pracfcnte ( experientia : viva namque 

fimul & doda vox facilius in|fa:uit individuo 

feu exemplo unoantd pofito,reftequeexa* 

minato, quim multiplex ledio ac indivi* 

duorum multorum oblatio citra manudu* 

AorenLf • 

$. iS. Hxc igitur & alia arti neceflaria 
nofcere qui inhiat medicus, vel medicinaB 
ftudiofus » is operaepretium facit , & per artis 
viam fcrri vidcmr. Qai verb fecus faciunt-', 
ut Galenus ait , it quidem in vanis ambagibus 
horas confumunc re ipfa pofthabtta » ut qut 

Hippo- 



(h) H^. /. di v<f. mtd. 
Xum medicum ego tchemen. 
ter Uudkuim,qiu parum delin - 
quat ceitirndinem autem cxa- 
£Umfai:6 Tidere contingit.£t 
€m ( latio c£t ia i. aph, L i. 
BQii enim tantum oportet me- 
dicus fcmetipliim pcatbcaf 



piompcum &d ea qux decet £i- 
cienda, fed & acgum, & pn> 
fcntes & cxtenia. 

( i ) Hippd, de Prdeept. qyU 
pfzceptotum Tarietatem lo 
Tcie cognolcete poile ipctet 
citta ezexcitationis contUn» 

(k) H*,. 



Et JECKi MvNERS» %s 

Hippocratem interpretabatur, dc Sileno 0(t- 
tioGus difceptans , num in Platamone habi- 
tarct , ut Hippocrates dicebat , & num Plau- ^"^^jriii. 
mone fcribendum eflet per, m» vcl potius Pla* 9Ufi$m. 
tanone per, n ; (ive etiam ut Julianus, qui 
anxienimium exquircbat, num pidura me- 
dico efTet ex ufii y & quae adartem attinebant 
fub filentio praBteribar-'^ Vei etiam alius , qui 
quum de alimentis tradaret , vanis fophifinis 
tempus terebat , probando anates tum aves 
effe , tum non efic^ . 

$. 19* Scd fane quidem non pauci fiinthoc 

tempore Juliani, & hujus gcneris medici , qut , 

cum probe de ane ratiocinari nequcant , ad 

vanas curiofitates fcrmoncs , fcripu , atquo 

ctiam res convenunt. Similes enim erant illi 

quiHippocratem reprehendebant calumnia- 

banrurque, dum majorem reprehenfionem is 

fc confequutum fuifle ex medicina dixit, quam 

laudem : fed hujus reicaufaeftineptiaipfa, 

qubdea perpetub ( utajunt) primo obftrepat 

in curru rou , quac deterrima eft. Oftendat 

igitur • obfecro , is medicus , qui dicendi fa- 

cundiam» vel Grascas cfTert literas , non plura 

Gbi (upereire occulta in medicina , quam co- 

gniia in diftis linguis habeat^. C^od fi fc* 

cerit, libenter cjus opinioni connivcbo : id 

fbne ambagibus 9 verum rationc cfficaci nuUa 

demonftrabit-'. Ca^terum quisfacundusfiet» 

nifi in dicendi ftudio meliores conterat annos ? 

elegantiam copiamque dicendi partam quis 

fcrvabit , vel au&iorem reddet citra afliduum 

in ca ufum ? Scd & affiduum hominem exi^it 

medica 






Prster grtis 
fehntism 

ctnfert f #'»• 
fidenttdm 
in fntien' 
tem induct' 



Vtilitat 
eonfidenti* 
pdtientis, 
^A eonfi' 
dentidm 
parinnt in 
dlre. 



X6 BoTALLUsDEMEDICt 

medicaars', cujus errores in patientium {a« 
duram (k) vercuntur. Fucus igitur Medico » 
& ftimulus in aliena ab arte» eft nimia elegan* 
tia , ac variarum linguarum inquificio , & in 
Mathematicis nimia alliduitas. 

$. zo Verum non fat eft Medico tempu$ 
non contrivifTe infucis, eumquecallerejquae 
artis funt intima, & integrum vicasefte: /ed 
alia prascer bsec exquirit ipfa fedulitas , nempe 
ut ab acgris atque aflidentibusconfidenti grato- 
que animo recipiatur*. Nam non parum con« 
fert 9 uc Galenus aic & experiencia ipfaconHr- 
mat , ad morbum profligandum > vei ad ac^ 
celerandam falucem, vel ad afFe&us leniendos» 
stgri in medico confidentia : namque ubi ( poft 
numina) in medico firmam reponic asgec^ 
(0 fpenl , timorem excutit, medicocitracon^- 
jcentionem vel mecum obcemperans , adeb ut 
cum iis facilius fine opcaco ucerque pociacur* 
AA confidentiam pacientium fibi comparac 
Medicus, ubiquas voce, vel leflione* vei vifu, 
vel contemplatione fe novifie putac , fcelici* 
bus avibus opere perficic , vel fi res aliter eve* 
piac , talem de fe opinionem affinibus afiiften* 
tibufque infinuec , uc criminandi illisomnem 
tollacanranu. 

i. ai. 

men proptet medtd pidbita<- 
tem atque humanitatem (ibl 
perfuadent le ia^icaci rei^itiii 
poflc. Notii qooqj cfl[ AVicen- 
nzdi^^^fidemacfpem aegri 
eiga medicum & medicinaiu, 
fxpe plus efficcie,qu^ Ipfatn 
cttm medlco lAedicinam-^ . 

(m) lih. 



( k ) Wpp, t.de vet.med, in 
peiicidofis moibis,medicoium 
deliaquentiuin poenx noo-^ 
longe abfimt , fed celeritetin 
capica s^iotoium graCantur. 

(i)Hipff,de Prdcept, JEglO- 
lum aliquilicet fentiantmoi- 
biim (itam iecbalem cfle > ta- 



f. 11. Non enim parta (aniras (emper lau- Sda0m M 
dcm anifici afFcrt, neque mors dedecus, fed ab fi^'^ ^^ 
utroique cxitu utrumque reniirepoteft. Samitas ^^!^ 
nullammedico fert laudem, ubiprasnuntiata^rMitMc- 
morte asgrum deftituctit ; vcl fi diuturnum cflc ^*^^^- 
morbum aflcveravcrir^qui brcvi finem aftequa- ,,„^1^ 
tur, vel brevi judicsffurum , qui in iongUm^ lonfe^Mtw 
producicur tempus ; vcl fi fiibitarium auxilium «M^-««P- 
ex medicamcnto aiiquo poliiceatur ( quod fine "*'*** 
pudore picriquc faciunt ) ex quo mlla mani* 
fefta (equatur utilicas; vcl ubi (alutis fpem tan- 
tum tn aliquo prasfidiorum dixcrit, quod segcr, 
vcl afiidcntcs contentiosi rccufcnt i ut non* 
nulli , qui vcnarum fcdioncs, vcl purgattoncs^ 
vel clyfteria , vd Ccdlpellationcs ^ vd uftioncs h 
vel fimilium aliquod prorfiis avcrfantur : qui 
indc citra id curati ,medico impropcrantts, di- 
cunt , fi id pracftitora fuiflct, cos mortem > vcl 
gravius raltcm malqm non cflugifleb Adde 
quod nunquam dcfint » qui cuih aegri voluntate 
concurrant, vcl qui pfa; invidia, medici curam 
gerentis , vci foneetiamaliorum, bonumno-- 
nien dctrahere fludeant , ut Empirici vel cir- 
culatorcs ; cum iis etiam numcro», qiiospcrib" 
natosmcdicosappeilat (<") Hippocratcs. lE»ik e^nJUfH^ 
" adverfo, exafgriobitu. veldetcriorc ^a^ ^*- l^JJjJT^^ 
lumniam cavemus ; immb etiam & laudem f^4„^«* 
nobis comparamus, ubi pacicnti) affinibtii tu^hitu^ 
afliftentiburque rei exitum prsdixctimus. Vcl, 
ubi dehoc ccrcilfima figna nobis nonadfint^ ^ 
fed luagnuiti mincntur periculum , idcm iili^ 
^ figni- 



l3 B.aTALLUsDE Me&ici 

CwfiUMh^ fignificaveriinus , (n) qu6 (i alios accerfere 

nkjAUdies mcdicos inconfiHum vcUnt , id faciant antc- 

mtt $i4t. qnjinj defperata falus fit. Non enini fpernebat 

Hippocrates aliorum medicorum conlonium : 

(o) nam ubi de hominis vita qusdioeft-, uni 

Ibli judici hacc non commicticur , fed penes 

muitosres ponicur. Exbac namque non te- 

meraria , fed rationabili mortis prasdidibnc , 

* praeter id . quod teculpa eripis a confangui- 

neis , vellliis, quibus talis morsacerba videri 

debec , dploris partem minuis : quod bac prae* 

vifa & rebus fuis confulant , & patientis ani** 

. tnx : quas praeAare minime potuifTent , fi hsc 

..tacita^ prorupiifet , interea eciam cum diu inter 

fpem Sc mecum animus veifacur^ minusaffici- 

tur ex advencu rei. 

$. 21. Verum enimvero h«c medicinas 

Pr^xntfiics pars, qujT Prognoftica dicicur, ecfi exigua effe 

psrsomni. vidcatur, omnibus tamen aliisprasllat, non 

pnJJf! quid«m pcr fe fola , fed neque hanc citra alias 

prascedentes a^Tequi pofiumus. Taceant hic & 

Aaro- 



(n) Hi/:f, I. Pr«>j«»yf.Mc 
dicus 11 prxCenferit atque pias- 
toeiitapodacgroeies praelen- 
tes , prxtddtas & futuxas , fiet 
ut confidentius homines cre- 
dant (eipCos medico. c«/fud i.s . 
f. 26. Vbigravismetus ,{ine 
certa tamen de^atione cft , 
indicarenece0iriis periclican; 
tis , in diificili rem ciie , nt Ci 
vida ais malo fiictir, vel igno- 
tafle vel fefellifle videatiu. 

(o) Quia iik, dtPrsuepi, 



impiobos vocat eos qui vitant 
aliorum medicorum fiiperiii 
dudionem.etenimut Uid.hz- 
b«C Non indecorumeftme^ 
dico , (I in rei praBfentis an- 
g^ftia ciica aegmm aliquem , 
aiiosquoque accerfiii jufleiit , 
quo ex communi confidera- 
tione res drca aegnim inqoi- 
ranmi & cognoTcantiu , & iUi 
cooperatot^s (ovi i^y #) ) fiant 
Hff iu»»^'«f fipn^in^ ad 
auxilii feicndi £iculutem^ . 
(p)Ad- 



Et JEgai MvKiSHE' 1$ 

Arfrdlogij & Gebmititltiy & Hydrortiantici , T«rri«f iir 
a wfptees , hatxi (^itcs & il iJ dmttcs , qui non ad ^fr^^ 
morbds , tel Sympidnfata , fcd ad aftf a • vel f^^jf^^ 
puhda i vfcl aquas , vel afVcs , vei drcalorum 
morc^ i vel figuras , vc! alia mulc^ iudibria 
mcnteili dirigunt : nam i morbtfpecie, more, 
rnottt , Idco , magnitiidinei , Sc , ambiehtc^ ^ 
&aHh, quae moxapparent\be]ld6b(ervatis^ 
rcftumf tirorbdttrm judicium comp.aratur : ex 
oppofito falkx , vlbi p^fufid6ri& harc pra^di- 
Ai notentmr. Vriie ii^ i^notis nec pra^dicere' 
audeat Medicus uHa in re , fed otxmiacjuocim* 
qufe icmp^otfr fufpcSa tenet ; vel fi quicquam 
profctre afudcat , acfque vermn attin^it , atque 
is, qcii citra: aftem aleam' ^a^ftat, cui imetduttu 
(rarb tarttefr) cictiffit qu6d ciptat,ebdch3 etlam 
moddvemtiiptaKlicurit Sfcidici, qtrfex urina- • 
rumafpeSu (tf) Vd iiiiriicrct»uter6 gcffare^ 
Yc! motbjcuiuf^uc fpctPcm poffc diccrc, rudi 
pfcW aflirtiulat-^. 

i.t$. Vcfrim non- tirih* tianiirrn medicos ktere^i^ 
iffotfeiit » ftd & afia c*i^mcnta dmiiia , ut ujmnu 
aliis drc^riAis^. GaBtcfutt Medlcus prudcns & 2^71J?' 
virat intc^gc^ arfifqurp*f itnis , qai rforf fn pbbu- /wn, 
iarctn auram rhhiic ,-. fed liii: ftatam Gin laudem 
accjtfirat, ntott modo atftura rocndactanoh pro- 
feniinit, ftdomnibus viribt», diflfe ju^ aC 
faary, vci^hro attihget^e^eiirat; Hirfc igitur mc* 
riia fidcnfj arfhibtfnt paticntcs , afGftehtcfqut^. 
5^.24* Scdadhuc:adf»crfcdnimconftitucn« 

dum 

fp) Advei(as ejurmodi Im- \ mum egiegi^ fiiiiikit cl.Pt* 

poftoics & Ottiomantas cahh I trm Forefm , UbeUo peciiluii« 

B4 (q)/i** 



20 BotAl2.us'D E Med r CI 

PerfiStus dum medicum » ( perfefium dicocum Arifto* I 

niedtcmtjHi telc cum , qui minus crrat , vcj mclius artcm 

dtcdttfjf tradat) annedcnda aiiquot ruperfunt ab Hip-. 

pocratc (q) brcvibus notata » a quibus segri 

moveri folent » fcilicct ingrefTus , fcrmoocs , 

figura , vcftitus » tonfura » ungues , odores. 

Beni •daru 3^'* ^* Mcdicis namquc fuavcs odores,omoi- 

jAedicii bus hominibus » vel pluribus gratos»temperate 

'^T^ ferrc utilc cft ^^ tum etiam paiicntibus ipfis. 

cenducMt. L^t^^^uy gnijQ JJ5 & cpr , & ccrcbrum , immo 

quidem & jccur ipfum: unum namquc ex 
quinque fcnfibus ad intcgram corporis conftt^ 
tutioncm a naturaefTediSyanimumque folantur 
fuavcsodores,quosurgcntgraves. Scd inter- 
dum« quod multis placet , acciditut uni dif^ 

^iqui fa- pliccat.Norcofane homincs» qui prorfus rofae 
^fiederem odorcm , tauquam capitalcm inimicum, odio 

dverfantut^ habcnt , co quod capitis dolorcm iis faciat , 

Vci fternutamenta moveat, vel naribus tam 

moleftum prurkum inducat, ut bidui fpatio (e 

continerc ab earum fridione non poflinr'. 

^/<>i Nofco & mulieres , quas mofci odorem ade6 

tiibrantt» avcrfautur , ut fi ex proximo hunc fentiant , in 
animi ddiqumm mcidant , vel ad vomitum 

Erovoccntur , vel capite urgeantur. Quare ab 
oc , vel alio quovis odore , qui patientcm ur« 
geat, abftinere debet medicus , quoad faltcm 
sgrum.reftitucrit : nonquidem facerc pcrinde 
fuinti in- atquc Quimus cgit , qui ( ut Galenus narrat ) 
imtiMnitat, vinum rcdolcns, accefiit ad aegrum potentenu» 
ac divitem , febre non levi exagitatutii. Hic 

M lih.de hiedice. 



£t ^GKt MuNE&E. %t 

Quintiim rogare ccepit , ut pauI6 longius abi- 
ret , quod vini octorem tunc fcfre non pofler' : 
Quintus ver6 tunc prbpius adhucaccedens, 
agreftius inquit , fuftineas & ru ex nie vini 
odorem , nam & qgo olcntem abs te tolero fe* 
brein. Inhumana certe velferarefponfio,qt9a6. 
non iblum Medico non conveniebat, qui (alu- 
tis curam gerebat • fed neque (curra^ vel alteri • 

cuivis iiomini. '. • ( • 

f. z6. Verum forti Quintus tunc k vino BkrUtm^' 
ftimulabatur : quod vitium , quim turpe fic 
medicoy non eft quod narrem : cogit namque 
hoc aperire tacenda , taceredicenda» cavenda 
^ggi^cdi , & alia propemodum omnia , quae 
maniam fapiunr^. 

f. ty. Ungues habere breves, (r) coeno "^»^'- 
vacuas . faciemque ac manqs crtra (brdein fer« 
vare (ne hanc ferid» vel joco il fcaphiis col* 
leftamefte dicat familiarisaliquis, vel alius, 
cui liberum (it loqui ) medico decori eft. 

§• t9» Tonfura damnanda non eft , quam Ttnjkrd. 
locus ipfc (s) fert^. 
f. 29. l^imia veftium luxuries arrogan- vtftt. 
tiam prxfert : fed pannofiim effe , vel fcrutis 
obfitum » vel coloriis amrdum , forditiem ar^ 
guit/vel animi levitatem » quae pmnia con« 
temptum pariunr'. 

(i) mp^, 1. de^f, mtd. m9rb, nml,Ux,9^, jubct eos 
t:x.ii.ooii(ideiai]s UDguiuax re(^aic^ , fi qoando intz^ 
necef&iacem inmanaum ope- ucexum veiiatuma eft medt- 
ns , (uadet, ut JUque digitos cus. 
fupccemineam , fiec in&a cai- ( s ) Ita tamen , ut ad mia^ 
ncm illaxum fiat. Xmo x. dt deftiamiiitaMa^ta. 

» I CO ^ 



%% BOTALLUS P# ^EP fCI 

riM»s. $. 30. Figura cqrporis , qijam qaturafup- 

peditaverir,n3oribus ac gedil^us ( t) ftc q^^que 

componenda, uc animi qip^eftiaqi ^^p^efpntec* | 

l^irtiriudd ^ jf. 31. Ingrcffus ciiaq:^pura «4 P4WP^? 

W^- ipfos, n^c citra prsBnciedJtaponcm face|:f; jicec, 

119 fubitario vel citatjpre curfu obftrcperiis fi^s, 

unde patienti, vel alii$,qui adfiuic, aopcan^ 

facias. Quod raa^^ime caveodura iii ppten* 

tiumjoraibus. Non ficetiam ov^ns,ne yul- 

tura, mutare (lacim re^ ipfaperfuadeat-'. 

iPri^nihr jJ. 3 » • Prajrerea , neque ingreffus ipfi , feu , 

secejfM ad fi dicerc velis , acceflus a^d patteqtero p^ucio- 

wdTtiS'' ^^*» frequcntiorefve jufto efle d^bciK : nacn 

^im. frequentiQr , ubi cxiguus niQrbys prei^^t , ia- 

viHo, vel medici iniperitiam atguit* vel ^xtor- 

quendi anris cupidit«^tef^ : i^trui^qvie euim il« 

'T'*^/^' laudabiie eft, Parj:ior vcro in mcvbi« ni^^gui* 

2w cadeca & pluia in^JKcat, quara fr^i^etui^ ipfa : 

jfuMnda no^ nimirum velavantUm, vcJ cnfgqi^udinifmorT 

^*"^ bi notitias clefc^um , vd iegnidcm : ^pd (% 

horum nulluma^iiCj^Cum corp^^i^^ & morbos 

uno die varios raotus pati JTcUraus , 6qn pq- 

t^ft, utdum in m^liotc ft^u arger eft » eum 

tiincinvifas, v^id|ui];»iliegraviu6 Mrg^^u:, v^l 

ubji medium ftatum degic : hf^^m^ kcrd^ i^idn 

\\im feorfuni meclica quid agen4\im , ^etaAi-» 

dumve ilt , indicar. Incercumigi|fur &ipf£Or 

{^^ium , inccrta (imuh & praBadia. Referre 

qu^(cm 

il in lifuin exfolucnf fii{, a^ 
'niniium hilaiis, (^ria ju* 



^t),fijftp, lik, df medir9i 

^cies ad gtavitatem compo- 
tiaiut ," Ted' cicra amarulen- 
^iam , n^,fuperbus videatm , 
^ h(mvQe^od(o habeos * ^uc 



dicecuii^ , iioc eiiim vi- 
tandiun, 4^, ut ii qui^ 
aliud," 



qutdem medico ai&flentes mulu poflunt : (ed 

lc atiaetiam muIcaiJlis non cognita reticere 

foleot, quxmedico pro curatione» vel pro- 

gnoftico aiiquid indicabunt. C^terumin hac 

accef&onum multitudine memioiflTe oportec 

Galeni ^idi : Cqinmittuntur, inquit , quasdam 

peccata ab ipfo acgroto , quaedam etiam a me« 

dicis iisadmirandis , putantibus nift quis intro- 

grefTus ad xgtutn > vel cataplalma appo&erit» 

vel perfuderit» vel aduiTerit , vel clyfterium in* 

diderit , vel venam inciderit » vel cucurbimlas 

adjuoxerit , vel ^onfricuerit » vel nutrieriti, aut 

hujufmodi aliud faftitaverit , nil ab ipfo ge* 

ftumeifeattificiofum: ii enim quotiesad acgros 

accedunt^toties peccant. Aft non rar6 hoc 

evenit, ut dum ofHciofus vult vidcri medi* 

cus , co tunc flt maxime noxius : ficuti alibi * 

Hippocrates & Galenus dixerunt. Quippe 

bi, cumex iis, qax ipfimet faciunt» pftleg- 

monas femper excitent, id non anim^dver'- 

tunt , fed iifdem femper erroribus impli« 

cantuiL». 

^. 3 ) . Kon minus peecant hufus tempefla^ tuaptmm 
tismodicorum plerique, quiutadmiraitioaem f^^v*^ 
prasfentibus pariant , vel pharmacopolas ad "" ** 
extoUcndum inftitutu m alleften t , receptas» ut 
appeliant , centenis ingredientibus fardunt » 
quas fane pauciffimis , vel uno , vel geminp 
fimplici con^are ad ufum meliorem poffent. 
Sed veremut ii ^ne for^e fterilia videantur eo* 
rum inftituta» nifi perpetud introduxerint fic 
frondes, Sf> radices,-& flores, & ieminadU 
verfomm generum , & atia ionumera , quo« 
B4; w^ 



^4* BoTAtLus De Medtci 

rum TTiulcoram cognitionem nullam habenr» 
vel formsB » vel facultatis. 
Snmnts. #• 34- Reftant fermones . cx quibus ppiif - 
fime cordis & memis intimacxponuncucL»: 
' quare non exigua prudentia eft» linguam loco 
^x/erflikM, ^o^i^^^fc* Sc, dumiicet» folyere. N^ntgttur 
ftdis siffe- fic hasc garrula» vel veptofa, vel fubdqla, non | 
amdi^n^f' maledica : nam ficuticordis hilaritatem rifus, i 
^mm* inoeftitiam fufpiria explicant; ita lingua? pro- 
tervia ac procacitas, dolus ac maledicentia ani- 
mi petulantiam fcurrilitatemque , fraudem 6c 
-. ^^ facvitiem» atteftantuc^. Fefttvofermonejoeo, 
firmilj!^' & telnpore, itiedicum quidcm uti decct : nam 
ptrtunm Socrates Meoexeni orationero Afpafiae effla- 
^dicfcaw gitantij Fortc, inftc, mcirridebis, fi fencx 
"*^''' adhuc jocari tibi vifus fucro : fcd tibi mos ge- 
• rendus eft » ferme namque fi me nudatum ial- 
tare juberes» quandoquidcm foli fumus » ob(e- 
quereiuit 

$'35n Nil fane pirohibetqup minusferma 

]epidus idcm fit & honeftus : namqae mode- 

fta hilaritas.tumfermonis» tum.vultus ipfiits 

medici , & fpem & animi jucunditatem parit 

ordtM fri' *" ^gro atque aSIftente. Oppofitura cvenit, fi 

fii^inmsdi' triftem ferat vultum& orattonem dt^vcffaitn 

^94Mmofr janguidaravo: incutiunt hacc poiiusformi- 

V/iw»/» 0- ^"'c*^ ^"^ mctum, Quid fi clamofa oratio vel 

r«;i« v$i garr&la ? quatit aures iila ac fcrit ^ finiUi & 

fiugdx «- odium parit, quafi ex audacia fucrit produda : 

^linj^mM b*c incontincntiam atieftatur. Dolofam ac 

m^die^ pialedicam quifque homirium cavet bonus 

^^»ifq^tc4' Jyxta ac malus. Probabile igitur ac pene no^ 

i ^^" ^^ffa^i^a^ iir§Mipc<itum cflTci vidctur, fi cx pro.^ 



^?.C< 



4 



caci , mendofa » atque roafedica Iingua im« iAdUiicm 
probaiD horoincm cffc concludamus : vel pro- ^^^ '*^'** ^ 
bum, prudcntc/n, atque humanum, cujus ora* *** 
iiopura»docili$ , coroifque fueriir. / 

f. 3 6. Porr6 nil aliud fcrmo eft , qiiam veta Etntd^cm 
vcl k&z fignificatio corum, quxanimus ipfe '^'* ■•» 
pcrfe fignificarenon poteft. Aft fiftio cxigui ^^^stti'br9vi 
teropbris cft. Fcrum interdum fingcrc hunia- cadit^Mitt 
nitatem fpcfl-amus ^ & ferociam humanum : »»»^*w, 
Aftutrunque ociffirod ad confucta reducit ha- V^bl^^f. 
bitus. Caetcrum cui malus eft animus, vix tum^ 
huicbonamanuseft. quamduriterco^rcct,ac 
tantum formidine pocnaB,& cui animiis bonus» 
vix roaia manus erit. Sed quanto ab audacia' 
humsknkzs , a mendacio veritas , & , ut paucis 
abfolvap), abimprobitateprobitasdifFcrat, res 
ipfaedocet. Improbusnamque fecum ipfe bon Jmprt^m 
modd audaciam , mendacium , vel improbi- f^^^*ffi 
tatcmaiienam,fed;fuam propriahi accufaH /^X/.T** 
ac daronat» quatcunque bona laudans. Bonitas t^uitiam 
igtturipia per fccKpetenda efl: ftd nil nfmium «(p^»'* 
inira bonitatislimitcsclauditur: fcgnitia igi- f^^^t^ 
m & audacia, vcri fuppreflio 8c mendacium , t$m, 
ayarida & reruro comemptus, garrulitas & iffinim$Hm 
tacinirnhas , alia infufct q^ajvis raoddm cx- ZrminiT^ 
cedentia, vkanda omni^qoidcm in arte fGnt^fed cimUmr, 
cene in hac magis. 

^•37. PFudentiaetenimquoddammedium ^«^«r 
eft, & faumanitas, & animi puricas, qua? fi in- anbenc 
genium perfpicax ( qucm natura prudentcm^ ^artiffklfii 
^ppcllat,HippQC. ) adjundum habeaat» vix animo per* 
fier, nc ars quoque rcde procedat-', Nsim Jf»>-«>f«'*» 
Mcdicus vicas Scanimi purus ,,vecuatem, utv^ tr^^^tu 



l6 BOTALLUS Pe MEDii:i 

dccunque veneric, tmpk&itxit , nolla doli» 

nullaque improbx cupidinis labc pcrfitfus» 

honeftum obfequiuffl omnibus facere ftudens, 

^nimi pu' asgrotanti prascjpue , & familias toti • a quibus 

ritM tjmd cQnfidcnti animo accerHtur : a quocunque ge* 

trMfft. jj^j.^ delcteriorum abftinens,in abjcftos juxta 

ac potcntcs, probos \ atque improbos. Foctum 

corrumpentia, ncmini apcricns , (u) ncquc 

ctiam foporifcra,nifi'poftuletres rocdjca. Rc- 

rum vero agcndarum rcAum in rebusomni- 

bus modum indagatur , atquc con(cquttucL« 

^nimiprit- animi prudentia nunquam fcgois ociofave. 

4*nf$a. H«c namque juftum honorem, qtii beno 

agcndoadipiici confucvit, nunquam non ance 

ociilos fert&ambic* Namqui virtucis laudis 

non cftcuplentior>vclfpcrnic,isncque igno- 

miniam rcfbrmidans bcne pravcque a&a juxta 

asftimabit. Castcrum hic rcrum agendarum 

mpdus, qui alioquio difticilis invencu cffec» 

jngeniiptr. Icviorc ncgotio compacatur , fi artificis pru- 

j^tcatiA. dcncixingcnii pcrfpicacia fucric adjunSa* 

HumamtMs f* 38. Nunquam cgcnum , potiflimc iufir- 

i« medic9. mum, dcfct ic humanius* Vcrum cnim vcro^U- 

cec humanitasvideacvir, filangucntcsnon vo- 

catus inviferis, Id tamcn medico cu^e eft, 

quamvis cum illis aipicitia > familiaricace » vcl 

cciam affinitatc fuerisconjqnaui: nam hoc re- 

Uedicm dolccavaritiam. Pr»terea ficri poicft , uc qui 

m» sdeM cua confuetudine fanps famiiiaricer ut^batur , 

*r« "^ . ' is 



vffM»m. 



(ii)H/^^.«»/»/Mr.NaIIiiis|rei confilium fubtniniftrato : 
iiftoceifione nozium pfaaxxna- Neque moUeri pefliim cot- 
dimptopiiuco , ni^ic cjura^nunpcadi JR«tus ergo fubjicieo, 

(x) Cfifm 



fs mt^ hSass xg^, ii4ti;r$Bdui)raxat v«l aJteri 
mefJicp pius fidens, tuiifn fiigiatconfiliuiQ, 
pnclie excJi^rii^redeaSp vei invifo a^ro, pop 
iQQdf /ija rfiine^ris : ubi ii r^ in pcjus pro* 
cedat , y«l ob ii^prbi ipfius naagnitudinem» v^ 
xgri i^facDperantiaqi » vei affiftentium crro- 
tem , id t^is rpoiite ol^Iatis pr^fidiis afcribanr, 
in malMni ^W diiQcn^os tiii^n;! non r^quifir 
tum a4^.Qtum, A^c^rfiBif igi;ur ade^^ aoi| 
aliis JQif f#es enioi \m Wgni« roi Wis TO^It^ 
sftioianirji npapetif^fgip^Qrisdomumfft- 
cut : param eniai val^ opi^f^ « <)u« petiuonf 
ponrcpendifucj. 

jf- 39. Qavw fibi ^t fflgrorum cura , quos NiM^iMm 
pulla faluMs fpes manec, C^) non omni ci^ ^fiiaundm 
parce^it OQmiBn m?^U mof^ci fi»bterfqgfrc<- s *^^' 
ima^d ttHnQfdiim eft impii fimzipx fobjre , pr«- 
cip^e fiie, v^^fmm^.*. \^\ affin?« ofyh^ 
crcqt. Nampm«icft(pr#ji^ioponQmiffo) 
quos morftvel imai^ic^^bile cofporis malMm ^ . 
divcxat* inicewa dtt«i sKlbme ipfc pafipflfi* anir 
mwiif»«geri?ft, mvifef^, fi^W» fpffovnffl^ 
&a£refti}m,Cqu^iim copctKHuiY) lcinaiHifiis 
mttlcpicj!.. 

§. 40« Phafcpaca qm Mgtitea m ilcKkfif m»»^^ 
m ipfe aimi aUeui devfjraoda, qud fii aJKjuirf ^*^, 
malialiume eyeajeftt^ cdmcmn i^ccum «gti» iZiet^v^- 

. tUm AU^nMtA 

Etiam medicina eft , eorunt 
^ ^ moibbyidi ^astt ,01* 

attingc^e ,, n^s, fuyrc foecicin id it^ ctmfciTo fi* ,qacxl me-^ 
e)iis, utoccUi,qucmkJisipra cficiaa talcs fanat« non pfi»?- 
pcrcmit. ^ fl,;p/>. /i^, j, «r tr. Cr'. 



{%) Ceffju taiheri ait /. s,e. 26. 
£fi pnuteatis lioiiuiua, cum 
9tti ieiT4fi |i0n ^eg,, non 



28 BoTALLUS De MEPlOt 

tum affifteates non incutiant. Nam roedict 

munus eft prarfcribere , & ieplafiarii parare, 

iacque porrigere : non enim fac efl: efTe bonum • 

fed etiam modis omnibus caVere debcmus » 

ne minlmam prsbeamus fufpicionem mali. 

B^tfmm eU jf • 4 1* ^quum tatiien eft , & Medicum & 

medicinM Pharmacopoeum medicamenta «gris non apc- 

Vnit^'^vZ' 'i'^ » ncque afliftentibu? declatarc,' fed tan- 

^^kribm. tum fignificare purgandum efte, vel vomttutn 

irritandum, vel ciyfterem indenduni : reticere 

verd ex quibus hsec parentur > tum quodpa- 

tientes alils oofTunt citra medici confenfuni 

eilHem abuci prsndiis » tum etiam quod fspe 

videamus , ubi medicamenta funt a vulgaribus 

cognica, eadcm brevi in contempturo venire , 

Vel quia trita ac vulgaria Gntfafta, velquia 

ineptus artis aliquando hsc damnaverit, vel 

quia exigui funt precii : uc quidam dives» de 

quoGalenus narrat, quieaconcemnebat pras* 

txdiZy quas parvi vendebantur , mendicoruni 

efte prasfidia dicens: fed {imilium hominum 

non paucos affidud videmus , qui familiaria 

utiliaque fpemant » & incognita, exoticave , 

^Mio U' ac minus bona,colIaudent.Quo igicur opinio- 

cMf medi' neadverfusmedicamenta non peccetapger, fa- 

lZ'dn^ tius cft ea nori divulgarc^nifi ea fcvelle nofcc*- 

rare, tc coucendat cutiofus patiens, velafliftens. 

MidicM f*4^* Nec in Pharn^acopGeorum tabernis 
«•« debet five mercihus, ut nonnuUi faciunt, partem ha- 
utun^T •'«''CJcdico honefliim eft. Putabic interdum 
cih^TfH^ patiens plura fibi fiiifte infticuca praefidia , 
fhsma€9^ ^uam neceflicas rei exi^et , quod ^tiam aya- 
#*•* ruiaB fufpicioncm facit^^ 



Et JEaKl MVNSRE» 29 

f. 43. Sed guod potius eft avaricias mcdi- Hidietmm 
corum argumemum > eoquodubiquefer^Jo* ^^^^[2*7' 
conim maximd commune eile videtur , uc- ^TIIm^ 
pote quod pl xrique (int » quos neque pudor , ttM. 
neque pietas ulla manet , quo minus abufjone - 
quadao^ denaridos a paupercuUs extor- 
queant , cum argrorum urinisoblatis citra ul* 
lam aliam inqaifitionem veicognitionem» au* 
xilia ( qu2 forte fatius eftt appellare hofti* 
lia) prsfcribere non vereantuiu Quae faac 
major , feu . immanior impudentia ? quifve 
callidior , vel infanior ibufiis ? quae baclbrdi"* 
dioc avaritia ? quid quaefo ex urinis folis con* 
fufifque nofcere poflFunt medici ? nam eas efle Exf^ik wv- 
confufas neceiTum cft: hon cnim {olum con- ""•"i**»'* 
fuGonem cam appelto turbulentiam quac ex ^ '"** 
frigore fit , led etiam quamcunque agitatio- 
nem> quae motu (blo fieri poteft , nempe nu« 
becularam divijfionem , hypoftafis (cu fubfi* 
denttaBCujufcunque generis perturbatum 6c 
locum & comipoGtioncm : Addequod inter* 
dum in matujis primo receptae fint fordidis 
pinguibuique »quas hil minus referunt , quam 
9ti(Kl debenc. Sed efto quod confu& noa^ 
fint » non herd^ adhuc ex iis ( fi feria dicant ) 
morbi fpeciem conAabunt, f excepta forte fe- 
bre } vcl veiicae vicio, qua^cognovifle nihil vel 
parum eft , quo de prxfidiis mcrito decerncre 
poffint ) non fimiliter morbi magnitudinemu 
percipient, ex confequenci nec virum lapfum» 
non item decubitus dieiii » neque alia multa » 
quas vifu » ta&u » atque auditu , cognofcere^ 
percipercque expedit. Qoid igitur hot locb 

infti* 



30 BoTAxiut Db Mlntci 
inftiinenl > nan Cfiiiii ciira teceputii , uc ad- 
prfl^, hondinem tunfmttftnr. Qgidcan^ 
deni? vel minorativiim , qtiDcf dicont , pr*^ 
fcribent , vcl altud quippiam , gdacf fapido 
refundet calamus j deraam forte etiam viaum 
iBftituent , afque lEnjulifiarima ac c^era* 
Quamdbrem igituT hic cxpeaanda potios &ti-. 
liras, quam damnun» ex ik fofiuiiis aeteme- 
rarils prrajfldiis ? imniDf quidem , fi rciftefingula 
perpcndantur, piuF ritf uri« , qu^m. ati«iln in- 
fesro poffunt ^ adeo ut dd i i s jme dkttc poffi- 
ffius dum Gatond: Quielam Mdditi, i»eato- 
rnm mftar . *gris reraledia' ©flfcrte' co*ifocvc- 
run t ^ gui fi noo co»fequafituf guerf p8ti«md t, 
tnaaimam ihfiwunt fffotitttitfmttMmiL, . 
j jj.44.. Verumenimveiro nec boiftktf fti^di- 

4^11 /iVmj c<nrum pariw atqns rationv» €«ntdfh(yend« 
fm^tmm pf orfus vidcjntur ^ videlicet qubd dauperes , 
urin4k 1»- qui pagos incdhint , vcl qw ot b«setram»hiabi^ 
cm^ptZ ^aftt^^s non bab«»it,.quo fliBdittcl' a^cc^lfito 
nn.i labores rcpcndajnf, ncc fervu^ ve^ feai«ari« 
quandoque ilhs^dficy qui omfnia; cHtfdfitf) ertat^ 
rct t fatius igitut:effrim^atie0ps.p«siferib«re^ 
auxiliufli , qiaam n(tri[Qm* Orafiofttt» plecat^' 
arreque plenanii! ^x eft huic, qul feop^pondre 
SAtim*Sk P^^^ » nifi dicat qulifpiarti , ^mtt€ft\& m^ 
medicum cognitam nanurarbeneficio, (tfbmSt ipfa m 
nihu ^ffice^ cjpamorum medicqrum nfum«r6t^ipiair) tt-^ 
tM^r l«»9«»«c,.quim.radiiammceti?4rti p^kuloque 
tion^cu- pl«nam adderC': quod fi feceriis, p^2t\/e(\A qubd 
fdrt, criiwcn fcu pcccatum, in medicirtk vel in offi- 
cii gencre,nuilum pr»ft«cris, moiKfcis ( fi abs 
te prsfidia rcpof tare aliSs velint ) ne iterum 

folam 



Cc^lain tidnam , citra acddenfhtni enamtid- 
ncm 9 diei decubtcus (ignificationem , vinutis 
pdcieniisacconruetitdmisexpticatiaoem » (t- 
ratic. 5cd illis etiam oblequiiim facere tttra n^Mfim 
prapmiusn pareft: nam qui affe, vel treffi, cUrdff^ 
vcl odafli , vel vitiore mercede fe mediei la*» J]^^ *•* 
bores dementifTe pncac ^ egenuscenfeodiis eft, '^ 
cui fofte non tantundem aeris domi & in )o« 
culo fupcseft , ut quod prarceperts » emero 
poffic : vel fi indigiis non fit , avarum ipfum 
pnca : ucriqiie tameo operam medicam prar«- 
ftare licet , nulla mercede viU conduftus , ne 
cgenoindipencior» &{brdido avaro cupien* 
tior videaris. 

f. 45 . Sed redeamus ad inceptum. Pneftan* 
tius adhac eric ( quam ex foto urinamm afpe* 
^coofolere ) taies paueotes, quosinviferc^ 
vel pietatnoii morirec , vel locus , vei praefen* 
tia negocfti , veljuftacau&alia oonpermittar» 
ad f uniores medicosselegart , quf eos videam» 
audians , ttaAent : mimcs ( )uce ) hi peccabuift 
exaipe&us ipfiui xgri, accideotiumque cb^ 
fervatiMe, qtt^m fenior exfotoutinascon- 
fpedtt. Libnttacetiamlfetticbocmofiumen^ 
tum caccerfe efte piMias> qkamtis itoa ac- 
cepciim malris medicis effe (ciafn. Sed defi* 
nant bi tsm quaBftno(bm camque remerarium 
opasJflcefiigantque,fti»jullih»^lli ipfica- 
fum dolcatit i iiKegtavior^ sinxiecate turbari , 
& segros &tttonim affiileivelfamiliares^qeos 
perperam fnfthuta pras(idia»tn aeerbiores mor'- 
bos 9 buftum ac lachrimas agunr-'. 
3^.46. Sed hic probatiffimorum virorum , 

fimul 



3ft BOTALLUS DEMEDkCi 

jKdrbmis fimul&artisniedicf periti(fimoruni,Melchid- 

t^s^'^,m Pagani & Vinccntii Zoii , coutcrranco- 

m*dm'cu'' ruiti meorum,diligcntiararciiccrcparnoncft: 

TAtttitper rum quod vircus ipfa pcr fc laudanda veniat , 

^TutT ^^^ ^"^ rcaa, proba» fimul& artificioft 

*JP* ^ monumenta latius jpfam pofteritatcm in- 

flruant , fi in luccm fint pofita. Cum igitur bi 

poftmultos annos optime de medicina me- 

reantur , ruricolis rccufare opcm ex urinarum 

contemplationc neutiquam pofTunt : vcrunu 

ingeniofum ac falutarem ftilum fervant , & 

digtium berclc nota. Nampereos, non ftc-^ 

rili quidem • (ed diligenti fa^a inquifitionede 

fexu, state» habitudine, confuetudinequc^ 

paticntis, deque decubitus dic» fymptomaci' 

bus , viribus asgri , & fimilibus; Conflataro cx I 

«^latis morbifpcciem , diemdecubitus , & alia 
eceflaria, in fuptemo loco inx ( ut dicitur ) j 
recept^ prsfcribunt , mox & praeAdia infti-^ 
tqunt» quam reccptam cum nova urina biduo 
Ycl triduo poft , rationemque fimul prasterito- 
rum , ad medicum refert , fi velit , qui patien^ 
tis curam gerit , vel alius cunda a.pauperc.^ 
asgro, vel ailidente edo£I;us. Ufque 4deo enim 
hic mos apud eos a juventute valuit adole- 
vitque , ut niinc qui circumfita rura » pagos 
vel fuburbiahabitant^ Aftam non accedanr-', 
medicos Ut confulant pro patienteinvifo, nifi 
rei ftatum prsrentem atque prasteritum, quauf 
tum per ipfosfieripoteft, cnarrare valeanr-, 
& hefternas receptas ( fi fuerint ab boc , vel 
alio medico inftitutas) unaferanr^. Forfitan 
hoc arduum alicui videbieur, vcruoxres fa- 

cUis 



dlis pGtexigao ufu,Sc levi induibk > ttd- 

dltUIL». 

$. 47. Foite foRuna ab fe non fiMtrk^ m^ ' 
duiD , qucm ipfe tehebam , dum a^gris prxB^ 
dia inftituebam , adJquos loci dtftanria ^rohi^ 
bebaracceiTum , defcribere » conflacum tatneti 
a dofia familiarique prsedifiorum virorum^ 
confuetudine. Primum itaque in media charUB 
fummitate inftantem diem notabam feorfiim i 
rciiquis^ paulo infrabrevibus, quse neceflaria', 
vel maxime fcitu memoriave^ digna Vidi!- 
baritur, addebam. Ut boc in exemplo ^ MuL 
prxgn. a 3« men. dec. 4. nsar. h. to. leb; fyn^ ' 
p.vom.gra. Scal. flu» Vel aliud exemplum» 
Senex. 8. Aug h. 14. Feb. tet. dup Irtg. vonl. 
& lat. dex. dol. tuC & cetera. qti« mihi (!• 
gnificabanr^ Mulierpnegnansa tribusnaenfi** 
busydecubuit die quarro.Martii»hcH'a vigefimat 
febre fynocha putrida;correpra » cttm vomifU 
gravi&alvifluore. Et exemplum aliud , Se- 
nexdieoftwaAuguftiibova quarradecitna,fe- 
bretertianaduplicicorrcptiiseft, cam rigoto 
& Tomttu, &c Laterisdextri dolore 8t ttifli ^ ic 
estera iimiiia : iqutbus fbbjicicbam» qua^ mih^ 
videbantur conferreprsefldia. Atvidebr jatit^ 
am moleftusiis.medieis^qui non tanti faduvrt 
hoininitcn ^vitam , 10 quonim ramen gratiam 
hanc digrcflionem fieoi » praeftons hie & ubi^ 
queveriutemipfamoaBteriste&us. " 

^. 48..Sed dt(i dedeceat roedicum ip(utd '*''^*[*^,i 
avaruto cfle ^ non tamen avaritia efl, oblatatH q^tmZr 
mercedem recipere^ adivitibusprascipne, & eidemdt- 
aliis, quosnuliapremttpaupectast Bcnigttum i'^***^- 
C tamcti*'"** 



;J4 9o^TAtlttS Db MB0ICt 

tarpen eftycumamiciseciam ditibus, aliquod 
(ignum iiberalicatis & conjundas amicitias 
oftendere, reairantes pecuniam ; &adverlus 
cgeiios pietatis oflicium declarare» gratuitam 
operam porrigentes, rati eam medicinaouj 
liberalem artem debere dici , quam genero- 
fus artifex facit;mechanicam vero mendicam« 
^ue i quam avarus ac fordidus* Amplexanda 
itaque liberalitas (imul atque pietas , deteftan- 
dum ver o avaritias opus : nam flmul cum opere 
nomen ipfum deletur vel vilefcir* . 
c^fiiUmt^ $' 49* Medicorum confilia (eorfumab as« 
dictmmft- gris incvnda funt , quo liberius quifque 2tquh 
^kHJ^^ QiJ^cu^nda atque fperanda in mediumpropo- 
{l^rC nac • non enim faciid excutitur timor ab ani^ 
ffio patiencis » ubi femei infinuatus eft : feor- 
fumque k populo^uno auditore, vel ad {tim- 
mum akerOf admifTo» quibuscuras aeger Gr^ : 
nam plebs » vel artis ignarus» (emper ahquid 
habet » quod roedicorum confiliis temere ad- 
dat, vel minuat, veldamnet, omhiaiinde^ 
convitians , ni(i fides e)us ambagibus pednde 
atquc fapjenriifimo medico adhibeatur» eoque 
magist nifi praefidijiiiiftitutanonAaum^^mor^ 
bum folverinc Praetereji»(i medicorum aliquis 
-nimia cupidine glcris fuerit pcrfufusv tunc 
fiet elatior atque procervlor, ubi coronam au- 
dientium viderit, ea commatans , €pxx force^ 
ab alio prius difta fuecint, & extollens quas 
^ ip(^ ptQponet, neque xationiqiiidem iDedens , 
(ed^nugisprolixistem-pusconterens. Interea 
pleduntur mifeti patiectes citra culpaniL» • 
inSo. Adverlusa^osnullahabtndafeve- 

ritas , 



L 



t-jft^s y vcl in cibo » vd in potu , vd in 4tDbieii» 

tjB» vd medicaniencorum fortna , vei tnaliii IjTJJ?' ^ 

denique omnibus , in quibut gradficari cicra ^^H^^^J^ 

noxam argris poflumutf* Haccamen inparco i«, 

non raro medtcotum pl«riqae,nimiam fevere, 

Vei eciam perfundorie, medicas legesfervan- 

les , errant gravtter; vel intolerabili fiti «gros 

torqueoces,quibus pocus eiTct remediuro;vel iil 

obftrufo calido cenelirofbque a€re recinences » 

quibus ex ufu eflec peripicuus^ folutus^ ac 

tcmperate frigidus; velin acceffionibuiomnii 

nucrimentotum genera prohibenres,quod mul- 

tisnonleveminduccrenoxam coniiievit; vcl 

in mnltis aiiis (imilibus delinquentes , in qui- 

bus indulgencia , praeter id qubd p«tienti pr«* 

fencaneam voluptatem adfert» ad morbi ctiatli 

expulfioncm |dasrunqueconducit^. Sunt qui 

carnes veru toftas commendent , quas fi ro^ 

fpuacasger, & fuper cart>onibusada8 petcu^ 

piat , non concedant ; vel aquam interdumu 

fontis puram utenti , cum coftam proponant \ 

tel vinum album prorfus damnenc * cui tenue 

.rubeUum conferre iudicavetint ; vel aloen noil 

concedant , ubi hieram propofuerinc ; vel fce- 

Hiculum culpent , ubi anifum vel daucum-» 

ptobaverinc ; & alia ccntena millia hisfimilii: 

qujp nil nifi artis ignaviam » vel contencionis 

ftudium pr« fe ferunc-'. 

jT- 5 1 . Afl fiifurrandi , criminahdi , tandeiii 
&exclamaiidi anfam hic locus dabicmulcit* 
Caeterum quibus ? his^ per de^m atque homi« 
num fidem » qui nedum a limine medicinam^ 
faiuuverunt. Seddifcant hiprimum* Kam icl 
C X quacutl* 



3^ BbTALLUi; Ds MsBfct 

ir»i!iii;fi quacunquc re mbdusipfe fetvandus eft, rie ! 
$mnijmh^' ftultoTum inftat in contrarium labamur. Sed 
'* ."'' hunc modum fervare , cseteraque quae jam an* 
£at»iiM* tea dida funt , tum nofcere, tum prasftare, qui$ 
*•'"»»'••• jure potcrit ? Isnempe»qui philofophia; in* 
^J^^^^* tegriqueconfiliicum minime fitexpetSi me- i 
dicinam fimul callet. At ii nihil in philotcw 
phia ignorant ^ & nullum morbum non fa- 
«^ ^* nant ( fi eorum verbis fidcre velimuis ) qui Ibli 
ntMt,6mnU in cubiculo, ledionc (7)tantum «groscurant, 
/r /Vr* fn- Ycj philofophantuL, : ii namquc-> & mundi 
'**'•* actcrnitatcni vel decidium , & corporum pene- 
trationem , & locorum vacuitatem , & cc&le<«- 
ftium corporum naturas , pathcmataque & 
morbonim caufas, & laneuentium tcmpera- 
turarum pafiionumque difcrimina, temporum 
diverfitates, tandem & morborum apta ac ne«- 
ceiTaria prasfidia, univerfalibus atque affirma- 
Utdiemfi' tivis Syllogifmis comprobant. Scdquumaliis 
nt •xfe* argtimentis arcere motbos liceat, ob \A pru^ 
rhntiaficfi dentct dixit Ariftotdes : fi qais fine experien- 
f4ccM9. ^.^ rationem habeat , multottcs operando pec- 
cabit , quodcirca fingularia verfetur curatio , 
univerfalium vero fit ratio. 

f.- 5 1. Sed & fi fingularium cognitionem, 

feuexperientiam, feu obiervationem, habere 

ttvenh ex' ^^ P^^^ juvenis, ut hasc temporis diutur- 

fertm efe nitatcm cxpofcaut > non propterea convertere 

M» feteff. argumentum licet , ut fcnior videlicet quilibec 

artis fit peritus. nam homines efie crcduntun, 

medici 

( y ) Ejulmodi hommesl pellat Gsl. 3. de ennf. med, 
«Sv 6f CAlir KoCi^f «mf ap- 1 P*r, len, c, a. 

(»)Cr//5ii 



E?T-ffiGllI MVBTERK. ' 37* 

mcdici ut /iitores, aurifices , milires, legiOato- Hm mmk 
res: non enim horum qnifque fimul cum tem- /«•«««» 
porc femper anis peritiam confequitur: pcr- «^,i. 
mde atque Galenus diccbac » Qui parum funt ^ m 
prudentes , ii etfi in toto vit« curfii infinitos f^ff*^* 
artis effeftus confpexerinc , nil tamen ultra /^^^ 
percipienr". Non igicur jurenis , non fenex fUnffK 
quifque, neque qui in foia concemplatione 
vcrfacur » neque qui tenui cura feu negligenteii» 
anemfacit, medicum munus novicread ab^ 
fblvere : fed is cui nacura^ ut antea diximus , 
non tacdicacem , fed perfpkactam ingenii, vit^ 
incegriutem,animique ad medicinam propen- 
fionem eft elargiu : hichercre neque pr^Qx ^^^^^ 
anem attiogec , mecuens ercaca adeo t ut defi^^ HcinMfim* 
derio dodrins , & eaoris metu , tempori , ia^ ^{*f ^ 
boribufque non parcat » quo anem confe^ua-* ^*^ 
tur, optimos magiftros (equens, non tanieoJ 
ab indodis > vel plebaeis, vel alio quovisdiicrm ^k mmi^ 
fpernens: nam multaab imperitis fedidicifie ^«^ ^fif^* 
non erubuit fateri Hippocraces atquc Galc- 1'^!^ 
nus , nonnulla & ego ab idiotis notavi utilia t ^m. " 
planrique tamen funt , qui malunc in fua igii6* 
raatiz peccare, quam alienoduceredi fa** 

5 3* Quamobrem non poifum non icenim Hvmmm 
naoncre juvenes, utfaftu poftpofito, iis. qua ^dm^nHiK 
irtisfimt propria^incumbant: nam veteres noa 
:{l quod de his moneam » five periti , fivo «^Mf#f r*. 
gnari foerint. nen egent periti fimul & pr obi **^* 9^' 
onillio alieno: hxcfpernunt, mordicufque ^'^«•""^ 
accranc ignari vel ccrvicofi. Ec quia pro curpi 
lucuntpUKlqueiUurearurcepUa alios.u^dip 
C i difcant^ 



jS- BOTALLUS De MXD.XCX 

dilcant , fequi ; DKcatis igicur vos y 6')iive« 

nes » priurquam lauream fube^tis: nam.ubi 

fpecicm adhuc tuleritis difcentis , fape quidem 

' Sctuqe folute magis exomni parte difcipli- 

nam exquirere , peterc^colligereque* & paF- 

tesoo^nes medicinas petcurrerc poceritisVquam 

ubi docentisticulo ( licet omni'iecatelocbque 

^fti# ^^ di(cereliceat} fueritis ind^niti. Attis autem 

dic4f^m medicas partes potiffimi triplici (*). claudun- 

'''^^ tiii! oumero» nempe diapta, pharmacia , Sc ma-^ 

pttali opere» quas Qmiiia multifariam (uc ei^ 

Galeno colligerc potcfti^ ) corporihus^uppe-*' 

liasfcmnt-f. . 

|u 54- Quod (i in Iiarum aIiqua!non fiieritls 
exetcicati, ficuti in chirurgia , (quam Fere 
mtfdic^ omnes,- inani potius faftu («) per^ 
^ttlfi^quam artis inteliigendas defidccip fticnu- 
Uti ignoraqc } ne audentiores etiam fitis io^ 
pnebendis confiliis^ quam fueritisdiligentes in 
C]u(dem p^rtis cognitione. "nam iicuti rei co« 

gilitidnem convcniens j udieium. atque confi» 
um confisquit\ir ; ica & faliax judicium , con* 
filiutn snops, vcf forte funeftum ( iorte pc^., 
pofita^) dari (blct , rel :ip(a ignqrata. Silere igi. 
|ur hocloco prasftantiuseft fimul atque pium. 
^nderequidem debetmedicum noaicire» quas 
Htii fum QfcdTaria iSod impudemiaimprobi, 
lafquecft 3 yeU? alienadaxnnocflpcoris peifua. 
'• - . derc: 



. (a)Suf»frbiamtaHamfra> 
Y»tci: taxat irtfaliit* inpt/tfitt. 



^rf r«.yidede eaufis nogleaae 
dunu^giae.ilifeeciccm M. ^. 
SevtrimfHldk,itfart,i. Ef^ 
cacit chirurtid, c, 5. & Vidum^ 

fTidiHm dtckjmr^. it.c.t. 



Et JEgki Mxrvi^XM: j^ 

dere id fe fcire , quod verd fcic fe tgnorate :,ut 
qui partis chirurgicas experces. incerdum do 
rebus matiu agendis^advcrfus cfairutgos fallact 
(imul ac perrinaci difceptatione contendtinc. . 
Sed unicuique • uc Arift. inquit , experto» ere« 
dendum eft inarte fua. Verum paucietiant^ 
funt , qui jurechirurgiam ipfam tradent , ade6 
uc hac in parte merito dicere plerunqueNceat» 
csecus caecum agit, At & hic & ubique Hip- Hipp§ersim 
poi^atisfynceritatemadmirarilicet fe<)uique , 0^^^ 
qui fe non aggreflurum calculi i veHc^a detra« 
dionem jurabat , cum ea in parte non eflfer' 
exercitatus. Aft interpellandi hic locus eft; 
qnis, dices, medicorumi calculos educit? Sed 
en dc m ipfet quis medicorumyaccitusin vuU 
nerum tumorumve curam» {iium cotvtitxftttt 
confilium poterit, q&bniinas vet fibut^^ia^ 
vulnenimoris adjungendis, vet (^**; fbrmii:a« 
rumcapitaproponar, vdalia limiiiarifudi- 
gna • quae leftione didicetit , vel licinia lon« 
giora vel crafliora v ^cl phira , veldilatatio- 
nem , velconftridionem ?: Similimodo in & 
Jiibus ttperiend k vel diflferre perfuadebic , ubi 
apettreoperaepretium fuerk; vel prsmaturd 
irruMpere ? Sed a^Uum eft uhicuique, fe fuis chirurgim 
in rerminis cootincre , & fuam ( ut Gal. ait ) f^V^ . 
rudiutempotiusaccu(^re,qtiiimverumipfum l^^^^^ 
ncgarc-^ . cm & 

f. 55. Indecorum noneft medico,u]uima- ^*^^"'*» ^^ 
nuatem opcram caDeat , libi chirurguiinon ad- ^"'^'*' 

fit, 

x^ndi satk^ieiiA oadic ^Hmes- 1 e^meiito &bii](o(«m. takiih ^ 

*C 4 Cb) Vt- 



1 
4P: BotalluYDb MiDiei i 

fit: , qui rem te&e perficiat . (I venam tuderfe , \ 
^uamfeprasrence chirurgas ettaverit ; vel rc» I 
feqte luxata fradaque membra repofuerit; vel l 
^i^uinis hasmorragiam cohibuerity quibus 
oif^mbm moranoxa^ eft ; nam & cbirurgicum ' 
ppilji^imaextribus medicinas panibus eft , a , 
qi|a G^lenus tantum abftinuit , ubi eiim v jdir^ 
paflim per omnes en)piricorum ac (debaeo- i 
ruq^.ni^nus efledefatam. Casterum quemad-; 
xhpdum medtcoi indecorum noneft (ubine'- 
cefficas poftulat ) manibusremipfamaggredi ; 
ita & abftinere^dummQrbusinduciaSy&Iocus 
chirurgorum copiam fuppeditat, decorum eft, 
mvituuinque ^onfilmip cum perito cbirut^o 
dcKi^hirurgicainireaBquum eftmaiti &eun- 
4eip jppfle deTebus ag«ndij5 differcre, queau* 
f^i (ucce^us l^ude.ivel ciilpa afficere poteft « 
i^erap jureinficias ibic^. 
. £f$6^ AfFai^ilitas religipni con|un^a»pef:irQ 
jucidifp atque chirurgpqwantum pondMC^t-'^ 
,yi7(r€redi;ppteft ; metanchoUcis dkitumi^quc 
jnpcbis x^&. ahw , qiiorum exitum mortij me- 
^iif pr;^eitit,«ximiamedelaefl, Soja^urbaBC 
J^nguentes fimul 3c lacbrymofos affiiVesi.adeQ 
^rhi quemcunjquerei eventum plerni^que equp 
|i)^imp. 9xpedent; illi ver6,quos fpirte d^ 
proximp, ^ipanift vel i^t^ritus fequ^batur « re-i- 
' fumpta fpe ac fpiritu in meliorem' (lat^pa f(^^ 
^rautur; Summat|tn, inpt-bQrurh,diM[turtu>rum, 
,.^ Ccvorum» & imtpedKabji)ium.>$cJe.ibaliui9 
injuriam a^tque forroidinem » nil iii asgris vel 
' ^j^Qlbus { dum Ucet } reiigtofa af&bilique ora- 
(t«tieol|catmelius^ Sjtudeat igttur^Medi^ 



Et ^GHI MVNBILB. - 4t 

ms & chsnirgus,pro viriii fiia,ranftd](utHip- 
pocrates ait) & fermonem , & vitaro^ & ar- 
temconfervare, quo ubinonfolum abaHis, 
fed& a feipfo ( nam ea inaxima eft animi tn* 
tegricas* ubi mens unde femetipiam accufer,. 
non babec ) bene audieric , raeritas laudes &> 
boQores , quas legitima? func virtutis confipen-* 
iationcs, tandem & ex fufcepris laboribuspras" 
nua confequatur. Scd de medico jam nos fa« 
tis dixiffe calamus monec » ad jegrocantfum^ 
affiftenciumqueleges properare affedans.MuU 
u fani fuperfunt , quas hac inopella noti citra 
rcm introduci poflenc : Sed cum eadcm repcn 
tere aliis in locis cogerer , facivs protnde eife 
duxi, de iis htc filentium agere , 6i qu^rquc^ 
fuo poftea loco (fi faverinc numinaj^e* 
IDorarc^. 

/. f7. Pergamus nunc addiMrtff^f0i^n'^ Nonfntt*' 
tiamrqm Icges declarandas : :iionemm inftitti^ ^^^gfr* 
cis paiietii^ni vacare par cft • nbi agiens parerd ^^]a ' 
legiJbiis cenecur. ^grotum dicimus , queAL; isM^rM. 
morbua aliquis inftansexercet', Medicumtie^ •Medidn^ 
,f6, qui medicinani faccrc juBc.poteft. GiiM^ ^^rt'!!^^ 
quacuor igicur potiflime ars Medica verfat\ir : tt^^ 
liempe cicca morbum vice opp6(?ti ; circap^t 
tientem auxiliaris inftar amici; circa pr^fidiZi 
tanquam militia circa tela^ arjces., & loricaS ^ 
«irca Medicum non fecusquatt» fingula» quas^ 
queanespenes proprium arttiicem : horum^ 
siaQique par$ aUera , nempc inede]^ & mpX'* 
bus, nuUa voluntaria cupidine^imulata^ na« 
ruraiem duntaxac aAionem Aquuntur ; pars 
V^ii^a^ niniitiiin a^^rotus & Mrdici^ (difi tiP? 



4& BOTALLUS De Mst^xci 

tucn yjrl*alterius ineatem vitiaveritmorbus ) 
iudjciopollerecreduntur. Atvmcere patien* 
temproperatmorbusy hunc vero fuperaro 
nicitur corporis vinus , habereadjutores haec 
potcA^fed nequeetiam defunt morbo impulib- 
res» virtuti vero porrigenda qjsnus venit ; hasc 
autem k medico (t>) petenda eft» Caeterum 
ctH in multis ( ut pftendimus ) pecctfre in fuo 
officio poflit medicus , ea tamen p^uca fvtm, 
(i cum iis conferantur » in quibus fua jaftura 
delinquere asgrotus. (c) folec prseinfcicia, ne- 
gligei^tia , mtemperantiay vcl audacia* Sed de 
patientis caufa agitur : feipfum igitur prsebere 
- redis mediconim cpnfiliis ( fi falutem cupiac ) 
obtemperantem pareft : nam ratiotii confen* 
taneum eftiuon minu&debere sBgrum in ea^qu^ 
conveniunt pro fua falute, incumhere, quanu» 
y in pfopij^mofficium teneatur medicu$ alitaa 
i:HH ^^ caufa idludare; rjd octgero igmit patiemi mo« 
•bfir9k»^4 D^tQonta legefqne , cnm maxiilid mrftes » tun^ 
neceflarias^pamm a majoribus n^dftrifi: ttaditas, 
... ptrcim etiaoi a nobis excogitafa«,atque ufii 
6oo£icnatasapaucisdoclaremus« * /• f 8* 



(b) Vtpote cm^Mcclicus 
Iitltanuae minifier , ijul na- 
tntjfe nece^eates cc^ttfclr', 
eidfifiqvw OiMidto ^paraf & 
(Mffedittt , Qyc ^ddffido ceo- 
pori.^oddeeft, antdemeado 
backl (upeiefi. Inqiibuslicet 
np^ initxuixi coratiohis iGc ab 
«itet, fiaSstameii, & ^inpk- 
oieacuin, U ^palMd^, pendet 
aNfttura, ^a* lufi coafuoi 
IQet o^us bcn« c«ptum a^e 



dico» nidlaxataviacula «e^ 
fliingat , jun^ labta uniar-', 
atia in aliis ptxftet , quid erit 
n quo gl6rietnr<an) Vid. r«/- 
Ufit Cvnmt itt IjS^Epidem. if .«. 

( C J Wpp, /. d» ATte. MultO 

prdbabilius ^ft acgrot nocu^ 
poiTe facere qus- imperantur , 
qwun medicis ^non conve- 
QientiaiQ^xare^ ^q|iUcre-« 

^ (4) Plmm 



Bt :Sgri Munb&s. ; 43^ 

^.iS. Padentisautem.piimttm monimeiL^. 
{tCyoequicqiiam medicinaUs» quod generofuoi 
jCt, citra medici confiHuin ^^grediatur» licec 
ab Hippocrati$> Dioftoridis , vel Galeni rcri<^ 
ptis bauftum fuerit : nam re&um medicoriux^ t/£grime*^ 
ufiim nemoarcis]|naru$ <iovit. quod facilc-> ''«/"^ "•• 
intelligent 9 qui in Hippojr^atls vci Galeni ^Zc!!!ftUt» 
(criptis infudaverint» vel^^e.mipfamfa&ita* mUi€u 
verint» vel qui Diofcoridis praefationcip ,non 
per tcanfennam , f^d aucmiiltmo animo lege^ 
rint. Ail quid affisrttem^r^riaauidlioruin^T 
furpatio ? faspiffime infeliciflimum ci^icMnLi» : 
£uie quidem mulierem cognoviiqu^ devora(is ExempU 
gtanis fepcendecim latbyridis» ( uc refetFcbat } natAbiUA. 
nquodam fuo famiiiari datis , ut puiig^cemc 
ob capicis doloremyquoinjDerjdum afHigebatt^r» 
invincibiii alvi fluore.& vpmitucorrq^ca» p^ 
tiodic oUiitJsmtem. A.liaol^.bauftufijil^cid-' 
cut^ circicer unciatiuQ^ duarUm (ut diqejb^iic ) 
fcabicoicuraturam , aIt6tiu»izMiliercutie^c;9n£T 
lio coacicatam yrigores accoavul(ioa.e$ iavari 
fertmt » &^.horaruto duwim fpatib defijuaj^ft 
eft. Aimmnovi».quit4im^audivi(retcaAl|^^ 
rides venerem conci^care ^ quQ .vaifiaitius . ami'* 
cam impetcret ^ abuodainliu^ canthaH^utU^ 
pulverem devoravic , &: copvutfus effjiiyit yi-r 
tam imra triduua?^ Aiios . bb ^andeoy cauf4a» 
in maxifaovic» difcriminQiVJdi » gravifliltfirT 
que fymptotnacis Confli^tAti (Alip» » qui 
morci proximi faerfi,<ib<ccrtifiijiHiJi^?ii>fl|inima;^ 
donem.contradam ex illitione heilebori albi, 
vel fublimati , vel fimiiiupa^^liprucn. quaefca^ 
|^i«i mcd«i;emui;« £^.t|aQj& fiixm 

evem^ 



44 BotAL£u9't)B MBOr^ci 

c venfuntq ; indies,ob temerarium imperitorUtn 

conGlium,& (lultam patientium orcduKtatem. 

f, f9, PofTem fan^ & his piura 9 &duidcn} 

veridima enumerare , nifihscrupercflcputa- 

rem^ad oftendendum»quam (it periculofiis me** 

dicina? ufus» qui ab ignaris praeftatur , & a ni*' 

mium novarum rerum cupidis patientibus ^f^ 

flagitamr. Nam cum impune cutque in arte 

mcdica pcccare iibierum videacuv, hincfiruc 

•^2[?*^** abjeaum genus hominum , ut medicorum vcl 

^ '"*' chiirurgorum mediaftini , vel piebecula viJifli- 

ma, qui honorem ignominiamque jilxta a^fti- 

mantes,in alterms perniciem quicquid audive* 

rint , vel (criptum viderint , vel rudi faliacique 

phantafmatc cogiiaverinr* , ciria difcrimen 

tifurpare audcnt ; -unde fermc verum attigit , 

qui dixit , medicinam in manibus empirico* 

rtim pontam,e{re inftar gladii in manibus pu6* 

rprum. Hinc clicere poflumus/.faeviflimum 

necendflimumque tehimcfte medicinaoi, au-» 

dchti imperitocrcditam: namquc haecclan* 

culum paticntes perdere foiet. Sed-meritohi 

poenas delidi dant, cum ftatim ad vecerinarios 

tranfmittant fumenta vcl pccudesv ingrorentc^ 

in hsc morbo ; ad atirifices torqucs , murenu- 

las , vci corollas ; ad margaritarios unioncs 

irei marearitas ; ad fcrutarioS|Contrltas vel con» 

cifas veftes refarciendas : falutem vcrp proprii 

cbrporis» Hon medico, fcd ignarifliaio , quini« 

mo & impudentiffimo attcui credunc (d ) , vei 

pror- 



* (d; Pliniwl.ip.c.i.vadcxd- icim creditni , cum fitpenci;- 






' Br McKi MvMB&s^' 4fs 

pinoiiiis negligunr : hinc acerbiflimi morbi vel 
connimaces in corporibus boni habicus : binc 
inopinabile atque irreparabile letfaum , quod 
forcecaTifretcempeftiya medela , qux (erius, 
prar pacientis negligentia,accica» morbum non 
iiiperat , & me£co aliquando injuile calum'*' 
niam inurir^. 

f 60. Sed maturi probum acque pericum 
modicuni confulere juftum eft : hic namque 
hoooreni proprium jugiter anceocuios ferc^ 
Don minus paciencis caium dolens • quam affi«. 
ncschariffimi: huicquememoranda cum pras<- 
terita » tum praclencta, quas ad morbum often* 
tandum conferre quovis modo pofluac^ : non 
aurem efEcere quemadmodum non pauci, qui o^grimi' 
a medicis obliquaro opera poftulanc , fimulan- dic^jfaih- 
rcs fe capicis dolore premi/vel «ftu noaurnoi //i>/S^" 
▼el quopiam alio (imili , cum nulJnm horum dfsmnt. 
zdGt, ied,pudendi ulcera, quas faceri ftulte 
non audenc» cupiences duncaxac a medico pur- 
gacionemelicereyvel fimul fanguinem mitci » 
fteti boc (blo prxfidio , cicra parcis aflefts cu- 
rain,(efalucemcdn(equucuros. Casterum per* 
ado uno vel alcero menfe , plerique honim 
non(emedicos fefellilTe, (cd femecip(bs pro» 
didi^Te incelhgunc. Innumeros uciqueex his 
videmus cum mares cura foeminas.. Sunr-" 
ctiam, qui aliqua clandeftina libidine flagranc: 
nonnuUisuric operca ira : vexac alios cimor (e- 
crecus: alios cacica cura excrcet : quasomnia 
morborum (iincfomices ac caufa?, plerunque i 
medici capm abditae , nifi referantur. quas fi 
medico aperire non licet » faltem animi dolo* 

fem 



4^ BotAllus Dh Mfii^rfct 

rem diiCmulare hbit €& xqmim ; nam a fflultii 
forte abftinebk » vel alia prasferet Medicus , 
cum antmuaitriftem fupramorbam intellexe* 
rit f quod non efHciet • fi^antum adTerfiis pra(« 
fentem , & fibi manifeftum afFedtim , pugna 
eifet ineunda. . 

fiiJi&rU. $' 6 1 . Vcrilm citra operis pretium fore non 
puto , n, quod nuper accidit mihi vidiiTe , bic 
enarravcro. His proximts diebus patientcm 
tradabam , queribtmdum pras dolorethoracis 
infenfo » ac febre: febris tamen nulla appa- 
rebat , doloris inditium 1 relatu (quod alitet 
non liceret)patientisconflareoportebat. Affi- 
dui hic querulus erar^» fufpiriofus ac vigili 

^ purgavi per inferna , partem, quam dolentecn 

dicebat» fovi, illevi , 6c alia^quaBad afFeftutn 
relatum fpedare videbantur, inftitui. Abftiniii 
i phlebotomia» quod dolorem vagum dicerer;^ 
& efTet illi refpiratio libera , &c astas fexagena- 
tia, & tempus faybernunu. Quatriduum 
iibi in hac anxietate peregit » circiter horam 
fecundam pomeridianam diei quartas,crifis ca«» 
. citi morbi > non antea fignificati , ex infpe- 
rato me pra^fente irrupit , quas hominem^ 
itlicet liberavit : Tervus enim patientis ap* 
pulit ex Lugduno (Parifiis aegcr erat) qui cu* 
fufdam litis vidoriam nunciavit , quam xget 
cnimo ancipitt ac tremebundo etpedabar^ t 
tibi me praerente patiens , qui in lefto dolens ^ 
ac lameniabilis degebat: En, inquit.mei mor- 
^i falus : videor fan^ quafi liberatus; nam hxt 
«nceps expedatio huc atque illuc animunL> 
impellebat meum » & fic nullopoflea medico 
i opcrtf 



^Bt J£giii MvNit.1. 49 

i^perecguic. Aliosfimincerafiedoscapititdo» 
Jore, vel Jentis febribus, vei mocfois alitt.iKm » 
quos & fecerac , & fovcbat , occulca qu«dam 
ira, cimor, vel amor. Sed haBcnifi medicofiie- 
tint (ignificaca, aliunde petcundabicur cauia» 
nonpercipiens veram. Alius juvenisgenero* 
fiflimus acque pocens , qui adhuc fceUciffimis 
fiiperdicac avibus, cum ob infenfiffimam plcu«-> ■ 
ricidem cundcre venam ftacuiffem , fin^^at , 
per facraque jurabat, fe omnidoloreiblutum , 
incerea dum chirurgum expedarcm^quo phle* " 
bocomiam rubterfiigerec : idem praBftabac fe^ 
quenci die, dum purgans medicamcntum offiw- 
rem, quod tandemprstimoreincuirodevo- 
ravic. Sed plserique iunt bujufcemodi gencris 
paciences,ciun juvenes, tum mulieres, tumef* 
fa&minatt boraines. Caeterum ne olcra iiipra- 
que quam & asquum, in his moram fadam » 
meminifle oporcec prjeteticorum , & ea , dc 
prarientta, Medicodeclarare, moremquehuic 
gerere » pro tatoque habendum » facilius pofle 
multos asgros morigeros ianitatem confequi 
ttoius medici confiUo • vel ope fola natnrar, 
^iiam poffinc medici imilti & optimi, unom 
<binuxac (anare morofum, & intemperantrm, 
& cauiam morbi occukanteoL. • 

f» 6%m Verum enimvero aocidit incefdum, Ue^em^ 
uc originem aflFcaus igoorec pacieos : ucpoto ^I^J^l^J^ 
quod forfitan ex olim ancegreffis erroribus^ Jau^uH 
vel iaboribus. cacitum exordtum duxerit . at ^'''* & 
tuncanteada xcasexaminanda venic • & pcr- /'rP«^''« 
currenda ca , unde morbi , tum patences» cum 
clandeftini) cxetcitan Colciii. funt autcm batc 

potim' 



9|8 BotAllus Db Medyci 

potii&muns» nempe aefris teroperiei ufut; cibb- 
rum ac potuum aiTumptio \ fomni ac vigilia- 
rum » lai>oris vel quietis abufus ; aivi fegnicies 
vel fluxio ^ anxietates animi ; confuetarum 
purgationqm fpontanearum vel artificialium. 
retentio veiexuperantia» nonalvimodo , fed 
uteri, hzmorrhoidarum,pudendi,vefi<pas»fau« 
cium, narium , aurium» oculoruro, & cutisto^ 
tius; anteada vita; mntataconfuetudo;mptbus 
guondam fuperatus. 
I4iirum0' §. 6}.,A6ns namque mutatio, repentina 
f«iirt«^w<< praccipue, perquam celcritcr corpora routare 
poteft : namfacilc» immo quidem ftatim ^ 
quaHfcunquc fit, ad cor (c) fertur infpirarlone : 
quae mutatio , quam facile corpora aflicerc^ 
poflit» judicent , qui citra confuetudinem hy«- 
pocaufta ingrediuntur : nam illtcet ii, vel ani- 
modeflciunt, veinon pofleinfpirarevidentur. 
Idem contingit his ,qui plagam percurrerunc' 
temperatam > dum appellunt ad a^guftasrigi* 
dafque montium fauces^ ubigelidus a6'roflR!n- 
ditur , quem fimiliter neque inteftina, neque 
^ cxterna,citranoxam ferre pofliint. Sed noti 

repentifiam dunuxat mutationem inralubrtm 
eife dicimus, fed plasrunque $<c eam^quas pau«- 
latim fit , casterum non pariter. Quam multi- 
plices, graves vcl leves, celeres vcl diuturnos, 
acripfe ambiens introducere , foverC->» vel 

augere 

(e) An in leTpiiatione aer vam raetmi^ Interim veiifli* 
adcoi feratuc , difpucat H^Jf- mum efi, quod de eificacia 
mannm Infiit.L 5> p-l. c 3. aeiis in coipus noikum , jux- 
'^ Exercitat. luveniL ad tiHipp. ScCef/km Lz. r« 1« 
TMrelium.q,4. 9c ncgaii*. Ifciibit B^^^ilfiifc 



dtigere tnorbos poffit , non eflgudd nunc ex- 
ponam^ • 

$. 64. Cibi tum prasfentcs , tum nuperde- cnimMd 
vorati, Vel paucisantegteflisdiebus a^umpti, tmm m» 
vitio non carentes vel fua qualiute , vel quail- *'* 
titace » vel numero excedentes , vel qui ftoroa- 
chum fubvertcrint , notandi funt : hos naroqtie 
iibi fbre noxios interdum non putabit patiens, 
cujus vitium decernet artifex. CommUnis ani« ttftm» 
madverfio habenda eft circa poturo. Verum 
hxc ut nocere pofTunc , pra^ter rationem ac» 
cepta , sravius etiam abftinentiaobeft, fi citta 
rem obtervetur t in hac graviter errantes nort 
paucilanguences,propria corporain extrematfi 
ariditatcm vel tabiiudinem inducentcs, non fe- 
cus (emetipfos lasdentes (cum* qua; (unt noxa, 
putent e(fe temedia) quam impcriti faciant, - 
qui temeremulta aggrediences , maiorem con« . 
lumacidrcmvereddunc morburo. 

^. 65 . Motus ex iis eft etiam , quae ocifllroe 24^^,^ ^ 
alterare corpus valent ^ maxime ubi ipfe velox ^tt. 
fuerit , ut patet in iis , qui i ccleri curfu , vel i ^ • 
doftis chorasisexcandcfcunt, inquibus plae-^ 
runqueomne genus inasqualitatispulfuum no« 
tatur , qua? fubinde quiete fcdatur, nifi a^ftus, 
five febris fupervenerit : Otium & ipfum no^ 
xium, non tamen «que atque labot. 

§. 66. Somnum nimium non citra inju- Smitm$ 
riam ducimus:injuriofiortamen muito,vigiIia 
pxcedens» 

f. 67. Alvificcitas confundcre&cofporis »^/tf/#«» 
officia confuevit,verum pertinax fltixiocclcr- ^"^^* 
rime cfFce|as vires facit. 



• JO B.O T AL LU S D K M £ D 1 C X 

cAnimi $. 68* Itifignis repentinaquc voluptas com« 
foTthtrM' pcrtacft homincsfufFocaffe : idcm & cfFeciflTe 
timorcm, ufus cdocuit. Sed etiam animi moe- 
rqris ptogrcflio^ ad funcratandcm paticntem 
ftimulat^. 
txem4 ^ ,f* 6g. Muliebria retcnta, vel parciusdecur* 
menfs, rentia,yel flucntia nimium , vcldccolora , vel 
confuetos rccurfus non fcrvantia » vel fupreflfa 
venus, vel ultra vires concitata , hascomnia 
morbos faccrc deprefacnduntur • Simili modo, 
& inordinata alia gusvis corporis purgatio » 
ncmpe pudendi, Veficae, hcmorrhoidarum » 
f4ucium,nariums aurium, oculorum, & cutis 
totius, noxam corpori inducunf* 
Mediem $ 7o.Cum igitutdc morbi caufa anxius fol- 
•mniafcp. licitufvc fucrit mcdicus circa ca,quf mox cn u- 
fii^ri.eii mcratafunt , animum (utdiximus)intcnderc 
^€onfiTJiiu pawcn^iscft, cxcogitarcquc num aferc^pras- 
bifadebtnt fcntc alicno , diverfoquc modo fueritcduca- 
^Hif^uidatf tus» Qucmadmodum qui originem fimul Sc 
*fmrittl* vivendihabitum cx Lutctia duxcrint (regione 
fi*m. quidcm in puriflimo a^rc conftituta , nuliis 
montibus obfita, extremis algoribus vcl x^i^ 
bus pcrquam rarb occupata , frequcntiflimo 
Aquilone flabcllata,undcappctcntia concita- 
tior hominibus flt» & cibus plcnior» & corporis 
excrcitiumralubritcrfuftinetur) acTauriQum 
fc cohtulcrint , mutarunt ii & folum » & cce- 
lum» & ambjcntem» a patrio confuetoquc ab- 
ifimilcm, ubi fircquentiorespleniorcfque geite- 
rofioris vini hauftus • & carnium liberior ufiis, 
citranoxam, concedcbatuiL». Anteafta igicur 
vita , 8c dcfcttum 4 fc foium mcdico uc cxpo- 

' nac 



nat patiens, utile efi. Sunc pr«ter hxc, qui vo- 
lupcace seftivo temporc loca incoluncplus |uftp 
frigidiora humentioraque^ ut fubterranea, vel 
lucos. Sunt etiam, qui vi diutius in fpecubus 
carceribufque retenti, exiguam vel nuliam in* 
juriam tunc percipiant , qux tandero poft rete- 
gitur» Sicuti etiam mulieres fila gloroerantes » ' i 

quae ut ponderofiorem magifque fphaericum 
glomum conftruant , hunc genuum alterutro 
luperpofitum , malieo ligneo non raro prote- ] 

runt, id ferre juventa videtur : fed xus fe* 1 

quens (non citra genuum l^borem) prasftar' •; 

juventutis delifta. Quid vcnus iuvenilisfu- jr^nHbA^ ] 
pervacua ? inducitne hsec ut plurimum;irrum- maM. \ 

pcDte/eniOyUrinas ftiUationes,]undurarumque 
enervationes ? quid pra^eriti ac crebri baccha- y 

nales triumphi , & alia multa • qua; hic enu* 
aerare fuperfluum eflet i fcimus namquc^ 
omnia audere efFrenatam iuventutcm.nihilque 
incentacum telinquere. Verumfenedavelvi- 
nlitas ( fi non prorumpat lethum ) impunis 
iionevadit. Lujt (crede) harum altera,infana ' ■ ^ 
juventutis peccatagraviore fupplicio. Sed in- 
rerdum meliore tempore corruit audax aetas t 
quaai(ervare & producere quicunque cupic» 
iibidinem audaciamque domet temperantia^ 
negligentiam moderata cura abigat , & ani- 
xnadverfione infcitiam excutia» Sed repeta- 
mus relifta« Recenfenda, inquam 9 funt ju« 
ventutis vel anteadi temporis errata , five ex 
induftria fuerint praBftira» five cafu evenerint , 
five vi allata, vel ncgligenter prasftita , & non 
modoi quas circa ambientem » cibum vel por 
D % tum 9 



yi BoTAtLUS DEMyEDICt 

tura, vel motum,vcl venercm cvcncrunt, fcd 
circa omnia fupcrius enumcrata » & alia deni- 
que omnia (imilium gencrum* Inter errata 
hic etiam intelligi volo antegreffas aegritudi- 
nes : ex iis enim omnibus, vcl plurimis, occul- 
tusmorbuslaeperetegtturi^ .. ^ . 

^fiFfen- jj. 7 1 . Itaque mcdico pcrito ac diligenti exi- 
ttw^" ftentc. retefto affcdu, & raorigcro fe jpr«bentc 
legro, reiiquum erit,miniftrosofficioK)s &do'- 
iciles effe, medicoobtemperantcs citracontcn* 
tionem , & a^gro obfequentes fideliter, hilari 
animo atque jocofo , omnia qux contingunc^ 
obfcrvantcs , ut ea ad amuffim mcdico referrc 
valcanr^. non dedecet Mjftdentes fru dgrarum 
tuftodes , (I quicquam cenfeant quod ad pa- 
ticntis ufum conferre poffit , ca medicopro-i 
ponere , & prasftare > fi iaudaycrit ; ied ctiani 
cavere fi tanquam inutilia renuerit : nam mul- 
ta funt , qua: artis impcritus putat profiitura , 
quac tamen noxiam non lcvem infcrunt , fi ad- 
hibeantuc^. 
^AfiifiiH. jf * 72 . Pcrnicies fane gravis atque trcmcn- 
timm tmpe- j^ ^g affidcntium impcritorum ignara conten* 
^'«•'StX *io , potiffimc fi de viri potcntis negotio fii 
quxftio : avocant cnim interdum h?5C raedi- 
cumab artis opcre : verctur namquc is (cum 
in maximo vita difcriminc paiiens vcrfaiur) 
fi pr« morbi illagnitudine,ha5C praBfidia,ab af- 
ifidentibus oppugnata,non confcrant,objurga- 
ri.Hinc fit, ut jam firmatum hydropcm, netno 
in porenti viroapcrturatcntctcurare, quamvis 
aliqucm fanitati reftiiuium fciamus ex convc- 
nicnti apcrtura: quac vero fit hacc. apcriura 

convc* 



£t ^G KX MvKsns. si 

CMveniens ( G numina velinc) alibi dicetut » 

cum quam feniores excogitaverunc, vixeva* 

dere seger poflic: vel fi ad hanc medici con- 

fugianty nulia amplius vitas fpes reli&aeft» 

ubi jam aduftum epar, & ferme ligneum eft 

fadum, 3c meferasum > & omentum quafi ab- 

(umptum c Jtam hoc tempore, & jtgri & affi* 

ftemes ad id genus remedii , tanquam ad ex« 

tremum auxiiium ( li auxilium tunc dicere par 

eft) refisgiunt. Necmodo tantumhocincafu 

obeftxgrorum vel aflidemium contentio» {eu, 

praefidiomm recufario» in tempore inftituto- 

rum feu propofltorum ; fed & in aliis omni* 

bus magnis morbis » ut in aperiendis empyi* 

cis , in terebrando cranio (ub fe extranea con« 

tinente, in vena fecanda , in vomitibusmole* 

fds, vel alvi fluore, ptx partis «ftu concitatis • . 

ifl repetendis cum purgationibus , tum (angui- 

nis miflione,in aperiendis venis in infantia vel 

femo* ubi morbusexigat,& viresrefpondeant» 

&vinoimerdicendo, & aliis (imilibus innu- 

meris, quae diftulifl*eynon modo recufa(re,plaB'* 

ninque mors eft. 

/.73. Definice i^itur vos aflidentes» vel pa- 
tientis amici vel amnes,vel vofmetipfi aegri.de 
medicina cum medicis contendere , tantifpec 
dumanemipfam caiieatis, rati anem cffe,do 
qua affirmative vix aliquid profcrre poteft, qui 
alipqui iii ea peritiflimus eft.lntelligiteque vos 
patiemes , multos , ne dicam forte omnes ho* 
mines» eSe psuratos ac liberales in mediciscon- 
filiis promendis , qualiacunque fuerinc » tatdos 
tameu ac ftetiles ad opem fercndam , fi tem&r 
D ) carium 



• 54 BOTALLUS De Medicx ! 

tatium eotum confilium infcslicem ferat exi-^ 
Vn9 fimf ^um. Profpicite vos igitur primum, cujxi pa • | 
die^tfddtrt tientes , tum qui patientis curam geritis , qui* 
Mtt #x#r, Ijuj j^ manibus, cuive mcdico vos credatis , & 
illi, fi peritum probumque fama pracftat, omne I 
commictitecondlium, pateteque contentiQne 
poftpoflta. I 

$. 74. Quod (1 plures medicos fimulhabere 
velitis. eos eligitCy quicomiter atquehamane, 
quod medici muneris eA , inter fe inftituanr^, 
Ndm inttf' Quod ficri prohibet,fi querela inter eos quon- 
fiuresfiti dam orta cft , quam non deieverit t atio , vei 
wirifoUnt fi faftus aUqucm eorum plus ratione tegat-', 
n;j. vei ut paucis nniam , 11 morum ruerit impan- 

tas. Cseterum hoc pro certo habetote. non 
Nie prit' perpctuo iUud eflc falubrius c6nfilium,quod a 
pttrta ms- pluribusfuerit dereicminatum : nam etfi medi* 
^if £gro cinas principia i quoyis medico eadem profe* 
rwyM//«» i^antur , per varias tamen vias quifque fcopum 
attingere infudat : nam medicina iatiflima 
eft , in quam fpatiari unicuique iicer^ 
(eledo limite, adeo ut ad unum finem quifque 
fuotramite properare laborejc , quem caeteris 
omnibus fibi incognitis praeferendum putanc 
finguli, innitentes j|ic eflc^ gentibos petfiia- 
dere : interei qui m congreflu primas tenet , 
non fuam recufabit fententiam , quam etiam 
pro metiore excogitavit , ac forte etiam alias 
iifu comprobavit , ut alienam comfnender: 
Suiu nrni* idcirco confundit potius multitudo qu^m ju- 
tttudi» cMf- vct. Sufficiens porro id efle confilium puto^ 
pindtt. qnod pet duos trefve probos artifquc peritos 
rueritinitum ; namrarp quod addac.quattus 
i. . • .: , .. ' vix 



Et JEgki Mvkeke. 5j • 

'▼ixfiipefericmomencaneum. Licebic taiheii^ 
femel acque iterum , & quarcum & quintum i»mvk 



& plures etiam, (i ItbeaCyaccerfere , acque au<- *" 
dirc, ubi morbus periculofus fit vei concu- JSJST 
max : (ed afliduos eile.curbulencia eft, non pa- •fim^nu 
tiencis modd. itd affideniium & medicoruro fi- ^^•f»' 
mui* nam aliquis aflidentium (cUcitabitur in« ^'^* 
terdum ab uno medicorum feorfim , num vi* 
num dandum , num nigrum vel album , num 
fricandum , num tempeftivius nutriendunru » 
mim afla porrigenda , num acetarium condo«» 
nandum » vel alia fimilia , quorum forte in- 
difierens fuerit ufus : aiius quifpiam ab alio 
medico hxc eadem poftulabit : hic forte con* 
cedec» quas alius interdixerit , hinc oritur incec 
affidentes confufio , quod hic laudet conienfu 
oaius medici • quas alterius confilio alius da- 
mnat : & nuliius forfitan momenti erit res^five 
fiat , five omittatur. Castemm hoc non facile 
ccedunt , qui artem non norunt, etiamfi hoc 
ipfam perfuadere conentur , qui contrariuQL« 
dixerinr, medici. Sed quid»ubi fint faftuoii ali* 
qui vel cervicofl , quod fieri non poteft ,~ quin 
adfint in tanta caterva ? Pauciores ob id^ ac 
etiam potiores confulere, falubrius eft, eos po^ 
tiores in arte efle aedentes, quos diuturnusar* 
th ufus adbonorum operumgloriam provexic 

$. 7S. Sed in calamo fhi^rmeofoU munus p^^^^^ 
deliteicat fas non eft. Permagni hercle intereft ^,/4 n 
qua motum probitate & artis (ux peritia ipfe 
teneatur. Probitas primb in eo fita fic oportet» 
mox artis peritia , inde diligentia ^ fubinde 
hamanitas , ac comitas. Monet probitas , ni- 
D 4 hil 



• 54 Bo.TALLUS D£-Mff D 1(^1 

hil mutandum eorum quas inftiruta func, me^r 
. dico non priusmonito. Qiiod fecus faciunt^ 
improbi»ignari>&quifutili gloria funt per- 
fuii , immutantes , vci addences aliquid a iuo . 
vasfano phancafroate depromptum » id cian* 
culum patiencibus atque aflidentibus fignifi» 
cantes^fi benecefierit; recicences vero, fi male 
quippiam eveneric: ex quo»pr2ecer id quod (ce* 
lus perpetraverinc in perniciem patiencis, itii- 

?|ue eciam filent fadum , quod recedum cu- 
am indicaret : quandoqiie etiam poft partaoi 
fanitatem » etiamfi nii commutaverinc , (c^ 
quidquam prsfticilTe dicunc 9 unde major fa* 
lucis pars fubfequuca eft . Animi igitur bonicas 
in pharmacopolaprx caBceris requiricur : nam 
baec nihil immucare ftimubt , & curiofum ho- 
minem reddic ad arcts peritiam , & ad merces 
cxquificas comparandas , recinendas ac cra- 
dendas. Arcis peritia eum reddic prompcum^ 

• in agendis iis , quas ad ejus ofEcium fpedant » 
impericia vero femper implexum,tardum 8c 
exorbitancem. Diligencia » occafionem rerum 
^gendarum i medico defignacam,fubcerfugerQ 
non pacicur. Humanicas benignum reddic ad- 
i^erfus asgrum , cui condonare debec mulca » 
quas fanis non concederec» & eorum iraoLu 
vel jurgia , incerdum asquo animoferre , fitnui 
^ eorumvicemdolere, & egcno gratuicaou 
( pro pofie ) opcram porrigere. Hilarius feu 
feftivicas ( nifi fcurriUs fic) jucundicacem ac 
meliorem fpem in animo paciencis & affiften^ 
tiumparic» Quibus omnibus probe per eunui 
pr«ftitiS| tctribuciQpe libcr^U dignua eft,quain 

paupcr. 



', Bt-^chi Mvnbrb. ' 5 y • 

paaper y cui neque obulusfupereft , laudenoti' 
modica » ac gradarutn adione perfolvet ; di-' 
Tes vero iiberaliorc a?re (iinul & laudc^ • 

f. y6. Aft videor jam fatis abundd de ii» 
dixiffe^ quas ad pacientis falutem confecre pof- 
func, avaritiamque (brdidorum medicorunLj 
damnaffe. Scd patientium quorundam divi- ^ .^-^ 
tum teoaciam num reticebimus ? idcerte pu- timm tens^ 
tabam, & quandoque fcr^ decreveram : Ve^ citstem & 
rum fcomma , vei » n lubec » potius antiphra* ^'^^'^'^^ 
fis, quamflepe in medicos nemo non antepo*, 
nit urbanitcr , mutavitin me fententiam , &' 
calamum inhacccompegic. Eft autem fcom-. 
ma, nemordaxconvidum dicam» Medico- 
rum liberalitas : fauic plaBrtque conmienturo , 
five interpretationem umul addunt : recufanr 
( inquiunc ) verbo pecuniam porrefta palma • . 
ied hic falibus colludere altercariquepareft»- 
ratioDes tamen noftras defendendo. Cedo ,- 
utram dices potiorem liberalitatem ( R fic ap- 
pellare decur) vel ejus qui recipit debicauLj 
mcrcedem citra reludantiam , vel ejus qui 
quovis modo obnititur h nam qui utrunquo 
reludatur, amicitis humanitati(que fimuISc 
Jiberalicatis aliquod fignum prs fe ferc , alius 
prorfusnullum. Inhujus fcrie reponendi func 
artifices alii omnes , mercatotes , jurifperiti^ 
quxftoces , milite$,cohortum prasfedi , ma^i» 
£tTi equitum t tribuni , cum plebis , tum mili* 
tias , adeouc quifque ( ut proverbio dicunt ) ad 
hunc dasmonem argenteum & oculorum^ 
aciem intente dirigac , & pacentem palmam 
aYidius (Pxtenda; ; ncmo tauicn bcnignius; me- 
D 5 ^ico: 



*^ BOTAtLUS DsMeDXCI 

4ico:recipit hic qualetn & quatitamcuttque 

mercedem obtuleric patiensfinequerela. Qi}is. 

aliorum, in debicoris arbitrium,propriam mer- 

cedem decernit ? quis tamen medico , qui ex 

alieno malo proprias fibi demetit moleflias , 

liberaJiore dignus eA prasmioPferio ha»: divitU 

bus non jocoie dida efleintelligo.qui & medi* 

cis improperanc avantiam» quamvis non ptus 

teneatur (arbicror) Medicusgratuttam operani 

ca^ceris tradere , (egeno excepto) quam alii 

pTjeftent Medico. Credice igitur medicum^ 

jtiduef^r- ocbicaf mercedis cater is m unificentiorera . 

gs Diumt §. 77, Sed claudendus jam hic iibellusveniry 

VifidiHm^ hactamen adhuc monitione primiim addita: 

^m^rlZ lUmiru.non parum conferre ad fanitatem com- 

, patandam,fidentia erga Deum. Nempe nil hac 

valentiuslenic animi m^ rores,ac corporeas paC* 

fiones y quas diuturnum tempus fovet. In Deo 

igitur optimo maximoque pocifnme fpes firroa 

reponenda eft $ hicque maxima cum fiducia 

invocandus , deprecandus atque implorandus» 

t tum ii medico ut juftum honorem fibi compa- 

ret, (() tum a patiente, qu6 facilius optatam 

falutem confequatur, d^nique ^quovis mor- 

talj^cumomnium fit rerum conditor. Haecetfi 

]ure prima efiedeberent, poftremo tamen loco 

pofuimus , ut dmtiuscordi affixa maneant-*. 

LEO- 



(f) Hifp. t. de EfefantiM. 
Sdentta de DiJs piriiitilfiine 
atuino medici implexa eft : 
£t mediciox vla fecundum^ 
lapientiam , deoram efi mu- 
mis» ac xemediorom cifica- 



cia aA> iifdem pendet : Iiuta 

veificulmru» 

Ni Ditu sffutrit , virtf^e »»- 

fuierit htrbit , 
^idf, rogt , diSAmuus , quid 

panMctMJuvat f 

(g) Qttam- 



!•• 



L E O N A R D I 

B O T A L L 

OtfervaMnes uiMtmicA* 




Obsbrvatio !• 

DE MONSTROSO RENE 

. Nuperreferta. 

IfFLAGITANTIBUS «mc SiGtitnis 

. nonnullis anis medic^ ftudiofis^ut, •€<Afm. 
\ dum liceret , in cadavere oftende-- 
, rem , quomodo os capicis perfo^ 
randum eflec, dum res ipfa per* 
fuadet : quaque arce puri» yel fanguini » ia^ 
thorace retencis, exitus detur , ut in empyicig 
feu ruppuratis,vel ea parte vulneratis:^ua item 
induftriayin inferiore ventre in hydropicis aqua 
exbaurienda veniat : ac quomodo varices» vel 
alijs tum venae » tum arteris , quarum munus 
prorfiis incerdicere airs medica infticuic , zm* 
putandas eiTent^de quibus aliquaiido (ermo* 
nem feceram ; non potuinon illismorcm ge» 
rere bac in re^ • 

§. 1. Oblacum ob id mihi cadaver fuit^, 
ex quo 9 praster id quod in eo » qu« fupra«- 
dida funt, oftendi : caeceras partes anatomi* 
cas invifas prorftis iri , asqunm fore minimd 
pttcans , univerfum corpus diffedioni fubfcci. 
i7bi vcrb ad rencs pervcnimus » jadeo iq iis U« 



*jf0 Leomardx Botalli 

fiffe natucam vidknus • ut adinirationeni non 
levem omnibus {pedamibus pareret » pariec- 
que itemomnibus anatomicas diiTedionif ^e- 
ritis, eorum fpeciem intuentibus : quam di* 
gnam efle judicavimus» ut ante hominuai^ 
confpedus prodiret. Fortuitum fuit , ut cada- 
vdr hoc, in manus meas inciderit , quod eje- 
Aum fuiiTct non reteda tam monftrofa» atque 
omnibus anteaAis a^vis invifa^ renum effigie. 

f. 5. Accipe igitur, ledor benevole, fche- 
ma renis non cpmmenticium , neque R&um^ 
( ut nonnullis ex famigeratiflimis Medicis Pa- 
rifiennbus fenfu cbnftitit , videlicet dominis 
Gorraso, Magno, &Baldichio, infuper & 
fchoJafticis mnuroeris • cadaveris fedore Ja-* 
cobo Dyoneo juvene fane dodo » artifque^ 
medicas ftudiofiffimo ) immd aboptimo pro* 
boque pidore, fideliter accurateque d naturali 
dehneatum conflatumque ^a me fubindecha* 
raderibus injfignitum , atque jacec; quo mi- 
nore negotio , i quovis artis anatomicas non 
prorfus imperito, totius compofitionis racio 
,..-, „^ perciperetur. Qufacuor enim funt renes in^ 
/r»/.' una mole con j un^i » (inibus camen atque vafis 
inter (edivifi/uc figura ollendit- Plures aflhuc 
excabant propagines ab emulgencibus» quam 
finr nbcacae , verum propter earum exiguita* 
rem , patenciores rantiim produci volui. 

f. 4. Non eft quod hic pluribus verbis 
agam • in exaranda caufacam deformis alie- 
narque ii redo naturas ordine compoficionis, 
quum asquam nacura poceftacem habeac» as- 
^uamquc impotemiam flipra renes • atquc^ 

fupra 



'JRengt 



Obs*rvat. AmatomiCA. 4i 

filpfa alias corporis -partes , (g) quas quan- 
doque geminat , interdum mutilat, aliquando 
majores, minores interdum , nonnunquanu 
i naturalf figura prorfus alienas Facit : &c harc 
velob materiam praBnimiam, vel ob hujusde- 

fcaum, 

($) Qninqnlm Anatomi- 
corum diljgentii , rail& ad- 
miiabiles NatUiz lulus in^ 
paitibus lio^ coxpoiis fue- 
tintdetc^ , cujus fidem fa- 
dt ci. RhUni difcnilus dc^^ 
omnimoda tranfpofitione pai^ 
tiam namralium & vitahum, 
. in cadavere ficaiii ^ aano 
1650. Fanfiis difle^, le- 
poxa : mxlquam tamen fera- 
doc' iolet cfle & £ieqaenriox , 
quam in vatiandis leoibus , 
Taiifquc ab iifdem prodeun- 
tixis. In lus namque ra»e- 
numeio peccat in cxcefla, 
iaqpc etiam in defe£bi , ilvc^ 
quod ifia vaiiatio non mul- 
tnm poifitobcile corporisoe- 
conomijc, five auod in for- 
mandis iis paitibus fpiiims 
fomiatoi modo plus modo 
minus matciis repeiiat, quam 
pio natuia paitts ; eam namq: 
caulam audanun ailt defi- 
cieniium paniumtiadit ^ri 
^•t. 4. de gtner. Anim, e, 4, 
Exemplum num^ri au6liex- 
lubet nobts pialenti obfeiva- 
tione Botailus : fimilitet Bar- 
IW. Eup»chtm /. de Rinikm 
9. JT. ties fc vidifle icnes tcila- 
tux. 6c ^rmma /.l. Cychgnem 
'•6ktaics depin^t IMhinm 



Tah. X V. /(^. I. KAfpeudieist 
Idemque Gemma L 1 . C«/S»#« 
erit, r. 6. ait , quatuoi ali- 
quand^iepciiil Contia,uni* 
com ^ le lepeimm fuifle te* 
nem memoriac prodideiuiir^ 
Cdrpm in Ifsg. %Anat»m, Stt* 
pbanm d» dijfeSf, part. corp» 
hum. l.z.e.is. Pernef.de parU 
cofb, hum, defcript. e, 6. E»- 
ftatbim, c. 10. ^ 4 1 . ?anar$* 
lml,\,ebf.i. & cgo, ann6 
16 $6. dextium tantiun iiL.« 
canc oflendl Miium eil, qtiod 
Vefalim lib. j . c . 1 o, fciibit-' 
fe obicivaffe in habcntibiit 
vcnttem impenfe pxomina- 
lum , & vitiamm coftaiunuj 
dii^m, unicum intcidum le- 
nem in rocdio poiitum , le- 
peiiii. Propiusaccedit adBo- 
talli obiervationem , ea quae 
exut hifi, 77. Cent, ». »^/ffr- 
vat, sAnatem. BariboiiHi, 



In Uretciib us diveifitas non 
rarb occiuritr' , ut teflis efl; 
Ci, Riolanm ^nthropeg, /. *. 
f. 27. Panaroius /. r. ohf*, 4. 
& mihi anno 16 $6, in cada- 
vcie decollati dexteircndu- 
pHci uietctc pizditus , con* 
fpedus efl , quitamen ambo 
propb veficx ingrefTum con- 
iungcbantan-. Dc muUiptt* 
citacc 



• 6»v iEONAKD^^X BoTAtL^l 

fcaum , vcl obejus impcditam aaioncm,^ujB^ 
yanis taufisintcrcipipoteft. quas enumerarc 
hic fupcrvacancum cflet . cum cas cuiquc li- 
** ^g^^ J?eat coiligcrc ex Ariftotelis phyflca , tum h 
sBim. ^. lib. dc gcncratipnc aniroalium. Qjiod hic ad- 
hucnobis diccrc convcniet, eft, nos poffc^ 
putarehunchominemfuiflc (h) faiacero, ob 
vaforum fcminalium abundantiam : pr«tcrea 
quod fi diutius vixiflbt { quod illi forti natura 
conccfliflct, cum optimo corporis habiiu in 
c«ierisconftituiflet, fed ficarium trucemque 
faSum juslaqucodcmcdioabftulit) ccnfen- 
dum cft crurc finiftro fuifl*c tumoribus (i) ce- 
dcmatofis fubditum, propter erouJgentenu. 
qua fupra rcncm fcrcbatur , infcmorali ftatim 

infcr- 
dtatcvenamm & attciiaramlbat adarteiixfpcmiatic«ma^ 



£mulgentiiuxt-> nihil addo , 
quia les eftvulgaiiifima.Ico- 
nes habct Baubinm in dppead. 

(h) Katio lalacitatis in- 
fafficiens vidcmr , delimipta 
^ numcro venaxum fentuna- 
lium , iiguidem , ut oidinarie 
folet , unica taqtu hic adfueiit 
arteiia (peima!ica:iB himc et- 
iQiem (imiliter lapfus eft ^4- 
/«i»9» ^lbiTtm , in (chematc^ 
xenum & venaium emulgen- 
tivun , hi&oax partium cor- 
porishumani, editioni uldmx 
annii602.fiibjua^o, Vaio- 
xem dabatolim Celebeirimu& 
Paviud » hujus Lycaei Anato- 
«licus mericiliuxius, nimirum 
foecunditatis cauiam xcfc];c- 



gnitudinemdcatplo maj^reni 
vulgaribus duabus , in cada- 
verc fu^cnfi i fcinvcntam^ 
refcrente Hoffmdnn» Camm, de 
ur,part.n 10x3. Alia Salaci- 
tatis caula in cordis caloit^ 
querendacft, iquopcdus, 
etiaminmulicribus, piiisiu- 
fpidum xeddituinonnunqui. 
tefte TanaroU p, y. ebf, 37] 
praefcitim fi in corporcadfue^ 
rint humoics (alfi & moida^ 
daces , ut egregie ccnfet-' 
LemntM de •ec^nat* mir,(, a, 

(i) Conjeauia admodum 
infirixia eft , quam de Tunx>- 
libus oedematofis finiftricxu* 
lis adfcrt Botallus , pizter^ 
quam enim quod tales i leio 
non 



Observat. Anatomica. 6i 

iii{enain:natn interea dum naturalibus adbuc 

viribuspollebacCnoneniinrupra quadraeefi- 

mum annum vixiife facies oftendebac } mge' 

bac ren validd rerofumhutnorem : interea Sc 

fi aliqnid labebacur , facile exercitio > & na- 

tivo calore robufto, in hatitus abfumeba- 

cur, quod non asque prasftitifTet , fi jtcatem.» 

virilcm egiflet. Ventriculo etiam erac pr^ gran- 

dt^coto corporis ^habitu carnofus ac firmus. 

Tibias, feu majora focilia crafTa erantultra 

modum , & teretem figuram habentia; fibu« 

las vero minores » quam corporis habitudini 

convenirec : & lien, praster vafa , qu« in ore 

fuperiore ventriculi (k) communicer inferun« 

tur, alia duohabebac (acis manifefta ad fiin- 

duminfixa. 

Qaum 



toopioftBiuu ySed Blpitut- 
ta y aiam pex aiteiias debe- 
bachinnoK m cms effluae^ , 
jom dofttiaam de languinis 
dccolatione. Nancmofan- 
gniois poitio pct cmialem ii- 
niftiam nflui , ^anBA aiiquali 
digreflk»epet emolgentem-' 
fiBiftiam , iteramfupiaieiies 
Yeoae cavc dcfcendenti in- 
fimdcbamc 
(k) Nolla ejuliiiodi vafa 



danmt , qme \ Liene pnr 
ficircuntuc^, & in fliperius 
vcntxiculi oiificium infexuQ* 
tuc^. Incelligic enim va(a, 
vulgo difta bievia , ^ux U 
plun funr^, l vafis Iplcni* 
cis veiTus ventiiculum te- 
fleza , & fundo infenm- 
tut h legione Lienis collo- 
cato. YideBMrtbtLMdt, lCf- 
ftrmJ,i»f* 9* 



n)De 



H 



Charafterum Plgutst primas £xpltcatic» 



B, ^Arurid fnagna , fve aorta, 
CCCC, Vena enmlgent jinijira^ qna 
i» renem nopfertur ffedmuitae in e» 
prepagines inferit » ipfa ver» deerfum 
pretedtt , tuti renis adharens y tandetn 
in femerariam infigitHr juxta ^ 

DD, Vena •mnigens dextrt^, qu*. 
tr ipfa fupra renem fertw ufcj^e ad 
liternm X, utii li infefierefn dextrum 
finum dtferjitur, 

£. Vtfna ddtpofih 
. F, ^rteria feminalit dsxtra, 

^, xArteria fen^inalis (iriiftra. 

G^g, Vena feminales ftntfra 
tfua mvie§m,jutgmetUT (r t^a funt 
tn f. 

/. Licue uti junguntur fimulaU' 
fuot vena feminales , ^ u^a tan- 
tum fiunt 9 ekorta ab emul^ente fi 
niftra, 

HHHH, *Vr«fpagines varia ab t- 
mulgente dextra «b* finifira pro 
du&ay qua difpergmtur in fuperiorem 
finum, 

niL SeminaUs dextra , (juarum 
dua a vena cljiii>& dua ab emuigente 
in unum eoeuutes in d, 

d* Leem unionit fiminatiunt ex 
dextra parte infurgentium, 

K^Kj- *^rtetia gemina inferta , 
dltera, in fummitate renit dextri , & 
ditera i» fitmmitate finifiri, 

L L» *Tropagines multipiices ure- 
ferum» fearumpars a fupremo finu 
fr^it^ pars vere ab inferiere-, ceeun^ 
tes Juxta pm 

p. L^cmMuniuiiturvarii utete- 
rum precefim , efcurgentes ab utroque 
finu dtxtr$. 



•M^MMJH, ExoTtm finsfir9rum 
ureterum fupertorum nempe &• infc 
riorlm , epti in (d) cepuiantur, 

4. Lecm cenjunStienit uretermnfi*- 
niftroTum, 

?»(. ^ltera emulgens finiftrs qud 
in fttperiare finu infigiper, 

O, ^rterta qua impiantatur in^ 
^eriori finiftrofinui, 

T T. Produ^iones venarum , itr 
furgentes db emuigente finiftra . /- 
niftre infimoque ventritule ,feu finui 
inpta, 

SiSi,Femorates vena , nimirum 
dtxtrA ir finiftra, 

R R. Femeraies arteria , dextrA 
feiiicet &finiftra» 

T, Lecm ubi infigitur artiria Un/tt 
notabilii magnitudtnit , k magna ar, 
teria predu&A , in parte tamen fup^ 
ooftta qua fi^eriacet & arteria ^ 
vena magnit : arteria autem magna 
incipit tntra O & N. eodurgere fw 
ora venam cavam ut in fctiemate 
patet, 

V, Locus fuperiorii ventriculi feu 
ftnm dextri renit, 

X, Inferierit dextrifinus leeue, 

T, Inferierit fniftri finm regi^^ 
Z, It^io fieperteriifinmfiniftri^ 

Figurae fecunds Explicatio* 

*A^, Renes. 

B. Trunem vena eava» 

C, sArteria magna, 

dd, Seminaiit vena utridque^ 
ee- KArteria feminaies, 
FF. Vafa emuigentia^ 
QO. Vretenn 



r 




H 



^, V 

B, ^i 

CCCC. 

i» rentm 

pfpdgine 

$n fenura 
DD, I 
& ipfs I 
iiternm X 
finum dtj},. 

F, ^Arli 

^4t tnvse 
tn f, 

/. Uc 
^9t vent 
tum fiunt 
mftra,. 

hhhh 

mulgenU 

finum, , 
UJI. Si 

dusaven 

in unum { 
d. L9^ 

dextra pai 

^tera, in j 
i^lttra iu 

terum» ^ 

prodit, p4 
tet juxta 
p. L9ei 
rum preci 
finm dextt 



OBSERVAt. AnATOMICA. «J 

Quum oppoCta fcu divcrfa^iuxta fc pofita, 
niagis elucefcanr-' , propterea hic affiximufe 
renum naturalium (1) formam'» qud clariu^ 
conftaret inter utrofque difFcrentia. 



OBStKVATiO IL 

OS S A I N V ENT A 

INTEU UTRUNQVE 

(^erehi veniriculumu 4 

N aliocadavere reperimus oflicula quatuof^ 
intcr utramque ccrcbri partem^ dcxti-am Vi- 

delicct 



I 



(1; Dc Naturali Rcnura-» 
&nna adtuas , ad tiia ie(pi- 
ccie dcl>et , ad eoium iigaram 
cxiemam, (itum , & vaforum 
Emulgentium exoiTuni-»; ^i- 
gura talis cfi , qualcm va(a 
admittcnda zcquirebant: 6c 
qui £deo!is , h. ^. tuicicis fa- 
bis , ut nofirates vocant^ , 
compaiant , nihil aptius in- 
veiiircporsunt-'. Situsvaiius 
fecantibus occunit, prxfei- 
tim In hominibus , monente 
Euflachs», c, 9. Adveifam^ 
quidem habent poiitionem , 
aid lateia vcnx cavz & ai- 
teiue magnz, quibusfiraian- 
dis Tchit anchoias utiimque 
appolhot cile Cctlbic Hipfocr, 



l. de njf, ndt. ita tamcn br^ 
imeidiun e rcgione ad amuf- 
Gm fibi lefpondeant ,. taro 
dcxtcr iimftro fit altioiL.^ 
fiequentius iinifiet elatjo^ 
icm fcdeih occupct-'. Nce 
tamen pio latione altitudi**' 
nis & poHms zenunu^,va'» 
fa qu«que cmuigentiA ia^ 
fuo cxoitu fimilitci fe ha-^ 
bent, .pcteil enim vens St 
arteriae oiigo humilioz cile ^ & 
tamcn zcnem elatioiem acce-^ 
deie, prout eadem vafa vel 
longlora lunt , vel pofitlonei 
magis 6bllqu2.Vid. ad Tsh. i • 
z> ^ 3 • . apftndicu pgmsxum 
'Bauhini» quas tamen ab £m^ 
flachio mmttatus cii 

£ (11»; K41I 



6i Leomardi BoTALtl 

delicec & {iniftram, (m; refta fub fagittali 

. commiflTura pofica , & fubtorculari ( quod li- 

X«My non ik Graccis dicitur ) fepco ipfo affixa adna- 

vcAtHer-' taque : horum autem majus erat longicudi- 

fbilfu. ^i^ craffitudinifque fafcoli ; alia vero paulo 

minora; minimuni autem fublongioris lentis 

Figurdme- fpecicm reprarfentabat. Duraerantatquedu- 

jupfueex- rifHma cranei pars, intufoqe fpongiofa in- 

vide ps^. "^r oms lambdoidis. 

68. * ■ |- . 

Observatio III. 

V E N A A R T E R I A R U M 
NUTRIX , A NULLO 

lebus iis proxim^ peradis , cum Gale- 
num atque Columbum diffencirc vide- 

rem 



D 



(m) Konmemini fimilem 
ftpud alios me legBTe obfei- 
vationem.SJ ivatmpczfeptum 
intelligit aotor nofter eani^ 
craiGe meningisduplicatuiam, 
<|uz figura non ablimili ^lcis 
mcflbriz ( unde Falcis nomen 
ciinditiOTi} cerebium diyidit, 
'litfe ad ufqiie coipus'callo- 
iom ,>iQpartem dextram fihi 
fiiamqUe • bis idem k rae ob- 
(eivatum eft Lugduni - Bata- 
▼omm : & etiamnum domi 
aflfrvo fatcem, e capiteViri 
Clarilfimi, anno 1 65 9. exem- 
pta, in qua (pe^re e& utrinq; 
magis tamen ^dextraparte, 
olficula plura e lata bafi in^ 
acumcQ defiAcntia , 5c lupis 



cuiufdam inftat afpera^c in- 
squalia, duxiifima item & 
valde folida, intufque, quan- 
tum oculis alTequi llcuit, quo- 
dammodo cavernora« Cum 
autem (iilpicioincideret,num 
continuo capitis dolore afHi- 
^s fuiflet Vir ille , dura vita 
frueretui , n^abant hoc pro- 
pinqui. Huic admodum afE- 
nis eA obfeivatio Ifaacicattif 
r«,"qux intei ejuldem obfcr- 
Vationes Medicinales fubjua- 
6txs iis , quas P. TioreUMm' 
per cdidit, eftocdine decimi. 
aulnu ; cujus figaram ibi- 
dem exhibuic aeri incifam,iia' 
tios leprsfentamus in adje^o 
fchemate nofitauL^ . 

(n),Pacc 



OfiS£RVAr. Akatomica. 67 

tcm de via^qua in cor (angiiis. qui per arterias 
vagatur, fcrrur : aflercnteGaleno, hunc in cot 
transfundi pet parva foraminlila cdrdis fepto 
inlita: (n) CoiutnbaverOjperalra^darteriam 

veno- 



( n ) Pace Boullidizexim , 
piz ni»ta ^iXtf J^g/«f , an_. 
potijs h^^npitei coeeu- 
tlifle vlum egvegmm , dum.^ 
pio nova obiei.atione& pc- 
culiati nobis obtrudic , qiiam 
Cdienm ab hinc plus quani^ 
milJc quingentis annis prodi- 
dit/i*. XV. de uf part, e. 6 
-Qu;in cjis locUm , quKbuis 
ifiduloiiirpexeiit , mirari utis 
ncn poteiit, cum adeb exa^e 
Tafocum cordis in fcctii utiio- 
nes ab iplo fiieiint defaipti 
quid caolx fueiit^quodlnfi- 
gnesAnatomid, ^efs/itu in- 
quam , in magnofuo Opeie , 
nihil ifiiuscoxkftni^onisme- 
minerit; FaUepim vtiOy iiL. 
difledionibus alioquin Ocuk- 
tiffimus , alteiius tohmimodo. 
duofum.^ vaibftmi nnionis 
memionem ftmit ^ aftezift 
iciU pulmonalis cura magna 
aiteiia quz pei canalem fit , 
de akera ne veibum quidem 
addideiit. Iterumque Vefaiim 



agit, prout is in adultiscon- 
tingit , non (atis £bi coniht « 
modb enim per vtnas hoc 
ficri aibitiatuL , Ut ^. de uC. 
part. c, 16. tnox vero r. 1 7. & 
j . defae, nat. i j. per fepti fo- 

amina eum deducit. Solus ^ 
recentioiibus Cohnnbm Ly. dn 
re MHat, mm pei afia foza- 
mina, utfciibitBotallus ^ fed 
per venam didam aiterlofam, 
mutuis anafiomofibus cum^ 
arteria venofa jun^m, e dez- 
tro in finiftium ventricuIultL^ 
defeiiipximas aperte prodiditA 
His viis , quz manifefiiifima 
runt, non conteiituj ^tallus, 
alias inqutfivit, tandemqUe^ 
lepeiir^ , (vcna cava circa 
cor adapeita ) fupra foiamen 
venx coionalis Talitmi-» du- 
^ft.mi, qui^iimin finiftram 
auiem le^o tiatttite 'fcftuii.. 
Piotinus cxclamavit cumAi- 
chimedc Iv^vijq^i , fcd ccci- 
nit , quod dici (olct , trium^ 
phumantevidoriam: Etenim 



i/v«%wmonittis, in £«4w.|luciaemiifimercribit.G^/. ij 
•ifirvat, ejufdem rcm hanc 4^ uf.part.c, 6. Infatibm verts 



paxum rede tradideritjut cla 
liifime evincit leb.Bapt.C^rea» 
nws libeUo dc Vafoium cotdis 
infaetuanione*G4/tfnfM cum 
dctraniitnianguinis e dextro 
coidis vcQatQiio infini&u^ 



lava in arteriam venofameii 
p^rtufa : Item , veliitferamen 
quoddamittrifte communepef' 
tudit Natura,tuni membranam 
^uandam in eo infiar operh^li^ 
oiimaehinatai ^uaadputfrhnk 
%% f 



68 

Figurae primae Explicatio. 

AAA. Valx. 

C. Ojjiculum maximum, D .nliud praiiBo fmmu. 
*/. Duoejcigua cfficuU,f4tistumen acuminu^a» 

Flgur^ fetund» Explicatio. 

A. Cor. 

£• AuricuU dixtra aperta. 

C C. Vena Cava fimiliter diJfeBa. 

D/Foramen vena ceronaria, 

£« Foramenovale , per quod fanptk in attricu^ 

lam finifiram tenditj . 
P. Valvula eidem firamini appoftta. 

Figurac tcrtix Explicatio. , 

A. Cor. 
BB. Tubnones. 
C C. Arteria aorta afcendent • 
DD, ArteriaTfuncuidefcendint, 
£ B. Arteriaptdmonalis^feu Vena orteriofadiaM- 
BFn Canidi i fuUnenaU urteria tendens in 
mtam. 

venofam, qude & fi firuftracjimperquinve- 
rim , nuper tamen denup eidem inquintiont 
metradens> cor dividere occepi, ubi paulo 

fupra 

V4» /kcf/tf ri/kpinMretHr , ^9 ^uk rurjhm tn vendm cavsm 



Jknjntni ^a- vena esvs eum 
impet» fiffiuenti cederet gui' 
iim » prehtber0 4Httm mfin' 



reverteretur, Mozadjungir', 
fuperatemnem admirdtienem ^ 
(ritdi&i ferimnit bmd ifm> 
pmlf 



Obsekvat. Amatomicje/ 6^ 
iapra coronalem ( quam flephanoidera appeU 
iant Grsci ) fatis confpicuum reperi duftum , 
juxta auriculam dextram » qui ftatim in iipi. 
ftram aurem refio tramite tertur : qui dudus 
vclvcna, iurearteriarum, vitaliumque fpiri- 
tuum, nutrix dici poteft, ob fd, quod per hanc 
feratur fanguis ancrialis incordisfiniftrunu 
ventriculum , & confequenter in omnes arte- 
tias, non auicm per fcptum yel venofam arte- 
riam , ut Galcnus vel Columbus putaverunf*. 
Hic autemdudus in vitulis, fuibus &cani- 
bus faiis grandis patcnfquc cxiftit : inhomi- 

nibus 



>"»*• /#£l e9»^UtinAtio, Cum 
•»*• MMnul perftEtum fuerif 
«ste^JMmjUmerit ,fi lecMm 
A«*r Md utifuem denfktum in- 
l^xtrii» uegabk/uijpesliqudu- 
iftem^mj in ijue fuerit per- 

»*/W. Hxc fiiljus dcducere^ 
fUaHt , nt oftendcinn , non 
«flefaoc novum Botalli iB7en- 
tnm: minufque adzquate eum 
iwic Vafi ii^pofinfle nomeo-. 
mvzipsaneriaium-, non cnim 
▼as iiocinaiteiiampeitundi- 
tnc-, CodinGbi finulem vc- 
Jttn^ neqj (anguinem aftciia- 
■on, lcdumpliciteivenolum, 
u oosdis finiflium (pecunuf 
dadt • in qoo , ctiam in adul- 
li» , ia aaibas dauditui hic 
^dkns , fangninis coagulati 
magnaquamitte ordinatieie- 
P«riiuil ^ cttt quacfo , hunc 
P^ti9 duStaaL^ pnficimus 
&ngHloi ez ano ▼entiicalo Ita 



enim ficiefiigciabituimagis, 
quam fi psi ieptum iiec~'; 
cumqnepsiunivaium coipus 
fanguis ex aitenis ttansfun* 
datui in venas, quid dubitar 
mus idem de pulmone con- 
cedcie^? Mecum Facit C/* 
irVAUm Epi/i, prima de meti$ 
ehyli ^ pKngninu » qfiividea- 
tui. Ciun Botallo conientir^ 
CnciUui f$liui , medicus Vc 
netus, & cotttendit , non-. 
tantum apntanf maneie hanc 
anaftonofin , (ed piaBtaea fin- 
git adcfie ezigua qusdam^ 
foiamiflula , pei qux tianfit 
fangiiis , dum occalcfcit ana^^ 
fiomofis , Sc mSnon mateiia 
efi opus. Tacite namque^ 
innuit , non cfle hanc yjam 
(ufficicntem pio ttaducendo 
ine , . aliamque infupec^ 
de^eraii: quod nos conten* 
dimiis , non negantes pjfle. 



aUcnim coromcaiid, wm-lfcd iaaffimitanic»,inadu^ 
£ 3 tis 



70 LSOKARDI BOTALLl 

nibus yerb aliquibus flexuofus reperttur, & 
veluti valvulis utrinque > vel faltem adfini- 
ftrum latu^ > munitus : io aliis vero non mi- 
Dus confpicuus quam in fupradidis brutis. 
Hinc fit utinterdum ( quod rubinde dtligen- 
tius obfervavi ) fanguinis aliquid coadi , ia^ 
finiftro cordis humani ventriculo ofTendatur » 
in didis vero brutis faspiflime vel fempeL^. 
Masc obiter dida (int monitionis gratia , non 
ue Galenuni > vel Vefalium > Columbumve » 
vel alios, n qui fint, qui^probe derebus ana- 
tomicis fcripferintr' > redarguere putemus: 
namiis faneno$,fimuI & tota pofteritas» plu« 
rimum debemu^. Verum accidit interdum , 
ut quicqaam in quavis arte a minus exerci-. 
tato retegatur > quqd ab exerciutiffimis non 
fueritantea cognituau> 

LEO- 



^ fervari ap^^ hanc aiu- 

^Dicam txibas TCtbisde^ 
^teia oonjunftione vens ai-^ 
faiofx cum aiteda magna , 
qug; fic extxaMoi: ciunqut^ 
bsc vaft inttr fe aliqu40tulum 
4ifi4r*nt , ait ^ditnm L t. nS^ 
ttwa aliiidtertmm vae , qMd 
mtrmiJfkfeMJivtl<tft^ efftcif 



canalem videli^ anetioTiui], 
idque ineum finem, ut fan' 
guinis in deztio vcntiiculo 
elaboiati, ( cum totus ad piil- 
mones tranlmitti non debe- 
let, excepta ezigua portione, 
pio iifdem nimiexklis necd- 
faiia) fupeifiuum , aoitx in- 
fundi commod^poflet. Ploia 
vide sipiid fiarib»i. L a. r* 8. 

(o)0o 




71. 

L^EONARpI BOTALLI 

ADMONITIO 

De Fmgi StrMngulatorh • 

I v^MADMOD VM in militia fpecula- 
Itoribusac prascurfcribus nulla cffe le- 
Igitinia excufatio poteft»quominus lu« 
ftratas inimicorum infidias ptasfefto 
ocyflime retegant : ita nequej medico , ubi 
quicquam quod humano generi obefTe afiqua 
cx partepoffit» compertum habuerit, Jocus 
aderitfjuflas cavends cutp^e, idipfum niu^ 
medium ferre diftuierit. Non injurta igitur « 
imo quidem non citra frugem,hxc brevis ad- 
monitio buic noftras opeiias erit addita. 

^. X* Non equidem hicfungorum omnium 
naturasy fpecies (o) & castera ad hos (pe« 
ftantia tzarare ftatuimus» fed obiter un\io[U 
tantum genusymaxime omnium peftiferum>& 

ad 
(o) Ps fiingoram natuiaf fitnplidlms oommiine efi , ut 
& (pcQcbus peciifiaiem cia-l de Umine ibphidb agcus ie« 
ftatum edidk r/i«/7«#, lub)un- flamr D9d»n*m /. xx. «. lo» 
ftam e)us Hiftocis radqpim deColchictbu]bo./.T4«c. 34* 
pUmamm. Sumroa eomm^ devifco. /.29. r. 3. In geneis 
dtftindio eft in EfoilentoaSc v«cb de omnibus pemiciofis . 
TemictoCbs feu Lethales. £st fimgis hoc afienr DU. i 15* 
poAenonimgeneceefle^irim- r. 24. Quxtvun fit&ct^^aufi 
ittlaterios^&^aXio didos, du- figuca hu)us ftti^i , eza^ 
bium non cft , qui tametL^ , definice non poftum , quatu 
pcaBterqaam quod in ingensttum vetb ex BouUi de« 
di(aimen hominem conji- faiptione Hquet-' , ecit ca, 
ctanc, pecuJiaxiinrupeimodo quam deptngitr' Ihd. /. c 
hoc agunt , fu&cationem in- flc Clupm $n 4pf9ndic§ litu 
duccndQ, Hoc Ycso etiAm aliisl D. 

E 4 rp) H*- 



. . :^ ' LkoMAHDI BOTALLl 

ad fufFocationes feu ( ut ajunt ) ftranguMq- 
nes inducendas prompciflimum, declararo • 
WffUf /«n. Conftat autcm hoc duplici parte , pediculo 
fJ^.-J;,^^'fcUicct,&teguIa fcupileolo. Aft (jcuti cx- 
teris fere omnibus tegula convexa eft fupe- 
rio^c parte, in hoc concav^ reperitur, ur^ 
a^uam ^ontincat dupi pluit; inferiore verd 
tota pedinatim incifa , coJore eft ladeo » lac^ 
quc edcns,quacunquepartedividatur , acerri- 
mum» atque eciam ad.fufFocatloncm facien- 
dam promptiffimum, quamvis non devoretar, 
fed tantum fummicaslinguaz intingatur ; (imi- 
lem ^tiam effc^um pr^ftans momentum crudi 
fungi, pura ad magnitudincm ciceris man- 
fqm,non tamcn devoratum , adeo ut tithyi> 
malli acrimonias nulla in rc cedere videatucL» • 
Quamobrera credendum effc putq, Paufaniae 
r.Sfid.90* filiam ( dc qua Hipp. mcminit , cum dicit, cx 
fungi crudi efu anxietas tenebat > ftrangulatio, 
dolor ventris , aquam mulfam calidam bibere 
^cvomere profuit & balneum') abhoc ge« 
nere fungotum fuiiTc affedam: forte etiam^ 
f.2s.c«2s. &famiUas, dequibu€ Plinius& aliifcripto 
rcs narranr^. 

j^, 3. Jam jam tcrtius appetit annus,ex quo 
Wifp^ia. |ion longe a Rothopago^ generofiflima ac 
fplendidiilima familia qu2edam,poft cfitm fun« 
gor^m omncs illico in laborcs inciderunr-', 
nenipe in vomitus graviffimos , alvi fluores ^c 
^nimi dcliquia, quas fymptooiata non paruoi 
fufpeda patientibus fe prxbebant : tandem^ 
citra ullum noxae veftigium , poft paucas ho- 
(as, folonatura^ofEcio ( narpin agris c^ant 4 



De Fvngo Stramcuiat. 71 

nedicoruin pharinacopblaniinvjue praBfentia 
r«moti ) liberati fuiu. Quam rem cum hi poft 
aliquot dies mibi exponerent» dicerentquO 
ipformet fungos collegiffe incampis, ftatim 
poftulavi,num tales ef^nt^quales iuperius no- 
tavi: annuerunt, locumque dixenmt undc^ 
orti efl[ent ; quoin folo & ego aliSs non pau«- 
cbs id gomis videram » multifquo nobilibus 
horum virulentiam patcfeceranL> . 

$.4 Loci^s aut^m erat agrefte ambulacrum, 
quercubus raris confertum » non admoduqi^ ^^ 
unibrofum , nec humens : nam faciii fimilibus 
inlocisnafcitur, praecipueetiam juxia ttine- 
ra, & nemorum margines* quas non diuturna 
utnbra vel bumot fovet multus. Repericuo 
autem a medio vere ad medium ufqup autu* 
mnum : veri^m autumito frequentiilimus cft> 
utcartera etiam genera fungorum. Abundat in 
Italia ac in tota Galiia. funt qui mihi dixe" 
runt» fe ex iis plerunque & abunde comedtfte 
citra injuriam , qui lamen cum meo confilio 
ex crudo deguftaflent, codos at^ingere ftibin- 
denon audebant, Fieri tamen poteft forte, 
uiabelixatione efculenti reddantur,acrimonia 
congenita sefolqta, non fecus atque atia 
omnia acria quse ebullitionei & diutina mace- 
ratione mitefcunt. Scd hac in re pqtarem fa- 
tius effe ab iis abftinere , iiiii aliorum cibo- 
mm extrema penuria cogerer". Sed plura de 
casteris . alias. Csterum hsec^ veluti per tran- 
fennam , & amicji& tantum monitiohis gratia» 
dida Hnt , quse facile tacuiftem , Q quenquani 
antc me dc hujus prayitatc ^iliquid fcripfi(ft 
E y intclU*» 



Ltcm ttS" 



?4. Lbomardi Botallx 

inrellcxifTeau . Icaque hoc noftnim brevc^ 
amicumque monimen «qui bonique fa- 



cito. 




LEONARDI 

B O T A L L I 

DE INCIDENDiE VEN^, 

CUTIS SCARIFICAND^, 

Ethirudinum applicandarfm , wodo* 

T(i psLtvx induftriaB efle videatur ape« 

riendas venx latio , frequemer tameo^ 

accidit , uc ea variis modis artifici ne- 

cauf* eur gotium , & paticnti laborem non exiguum^ 

grrtrestm- taccflac , viel quia arcifex opus ipfuro non ag- 

7n*jiaiMe &^^^^^^ > v^l aggreffum ad fincm avitum non 

«««4. pcrducir". 

$. 2. Dum non aggreditur , id fic , vei quia 
vena fcrienda nullo modofefe offert, vel obla- 
ta a tonfore non pcrcipitur. £x quibus, ut pri- 
mum liberat artificem a cuipa ; ita alterunu. 
illius argiiit imperitia» , auc fenfuum igna* 
yiam. Intcrlm etfi non intre negotium oblaca 
Qccafione , artificis induftriae exiguitatem de- 
tegac» benignetamen is excufandus erit, & 
propemodum laudaqdus: cum prasftet nihil 
aggredi , <|uam trepide aut temere quicquam 
^eno periculo tennare vel audere.^ . 
f. 3 • Qi|um vero opus inic • & optato fine 

non 



k 



De MODO INCID.^ VSMJI.» &C. 7f • 

non pocirur > id accidit , aut quia vena iiitaS;i 
fuic, auttadaquidefn, fed non ut convenic- 
bat. Fuit intada, autquiaeanon fuberar-', 
aut flibdiram fcalpellum non attigit » aut ta« 
fiam non ritc divifit. Quidquid horum cve» . 
nerit , abfurdum id eft » &c alicnum ab arte.^ : 
ni(i idcontingat a^gri culpa membrum fubdu- Ejepdrt»^' 
ccntis operisinitio. Si vero artificis *imperitia s''*' 
peccaticaufa fit ,-id erit , vel quia vinculunu arttfic^^* 
laxius, autalio modo incongrue accommo- 
datum eft , cujus occafione vena cohiberi aut 
firmari non poteft , fed labilis ex contadu au* 
fugit tonfbrem ludens : aut non repletur n^^ 

Jue turget , fed moliis concidit,ferro non xe^ 
ftens : aut quia obtufa eft ferri acies , vcl quia 
inepte ferrum impellitucj* 

• ^.4. Male dividitur , cum anguftaincifio ^^^ .^ 
eft , aut nimis ampla , aut non refpondens cii* apertiJne . 
tis mcifioni. Inlargiorefedioncinetuendaeft ^»'»"»"'- 
fanguinis cfFufio per fomnuai-* . In angufta , 7l/i»f //; 
prascer idquod exanimi fententia faqguis non \^ut nimk 
trahitur , tumor exoritur ad vulnus , throm- ^if*?^ * 
boGs GraecisdiSus. Fere idem acci<1iiC , duQU» ^ut tfni^ 
vcnas&cucisincifianon invicem fibir^fponT iwifiovenf 
dcnr: quod multis modis evenire folec, Vel ^J^/it^^t* 
quia vinculo cutiscxtra fuam fedem ducitui:;^ : dZti" 
vcl pollicc venam cohibente trahitur : vci fer» 
nim nimis obliqueinferitifti^. 

f> 5 • Scd atia contingunu crrata propofiiis 
graviora , dum ncrvi fcilic^ violaatMC , aur^ ^i,t <fnU 



imprudcnter arteria tunditur. Qux mali hoc nervm vet 
unograviusa5grumtorquent,qu6dilli fJbica- "^^''J^^ 
Uoutatem 8c perniciem prqdirec^cnfit , und^ "''^ 



^76 Lbonardi Botallx 

ialutcm vcl opcin fpcrabat. Quicunque igi- 
tur in hoc pcritianificisfamam agendoaflc- 
qui ftudct , fumma cura niti debet, ut has cvi- 
tct ajrumnas : quod facile pr«ftabit , fi hscc 
♦ paucula benigne i nobisfcripta , & olim fre- 
quentiflimo & fGeliciflimo ufu coroprobata , 
aquo animo recipiat-'. 
Uantuehi' $, 6. Inprimis porrd manusartificis calcn- 

( fcd aptius in cubili fuerit pb animi deliquia ; 

moxmcmbrum luci, (p) autlucem mcmbro 

fic tonfor adaptct , ut vcna? locus aded Cit^ 

confpicuus, ut is , manU opcri adhibita , nulli 

umbr4 tcgatur. Vidcbiturquidcmmultis hoc 

poftremum de lucc monumentum fuperfluum 

forc , in co tameii fappc chirurgos pcccar<L-» 

, obfervamus,& per confcquens male opera-* 

ri. Deinceps fic vinculo membrum cft diftrin- 

gcndum, ut vcna implcatur, (q) & exten- 

datuii>. . 

$ 7. Sed in diftringendo vinculo duoob- 

CAutione ' ^^^7^^^ dcbcnt, i multis puerilitcr ncglcda. 

ii^ItmaZ pripum cft, ut manus ( fi inhac vcl brachio 

^ciendM. incidcnda vena cft ) apcrta contincatur» do-> 

ncc 

* ffuse dDCuemnt HdrvejusExer, 



(p) fiipp'cratet.t,de chi* 
rur^t efficina hanc ide lumine 
ferio inculcat cautionem^. 

(q) Addam hpc, vcram 
caufam intumeicenti^ vena> 
xiun , poft inje^m vincu> 
lum, efle fanguinem pen^ 
venas ez artexiis afcenden- 
tem & ^ ligatuia, vcluti 



s^nat.demetu cerdis ^fsn^, 
c, xi. VVaUui Epiftolafecun. 
da : nec lads mijaii poilum , 
quod , cum ^ tot ieculis hoc 
expeiimentum fiieiit oculis 
omnium expofitum , nuUus 
tamen in eas cogitationes , 
ante Cl. Hacvejum ^xtefcen* 



tepisula, €QUbitU0w« Vtjdait-'. 

(t) Ratio 



Be modo ikcib. vena. 8^c« fj • 

nec vinculum . uc par e(l> conftridum fuerit : 
nam fic facilius po(leafanguinem>forasexpri» 
roic. (r; dum conftriogitur. Alrerumeft, nq 
dum id adhibetur , cutis vena? prxcenfa neque 
furfum ( uc planrique faciunc ) neque in aheni- 
tram parcem^ neque alio quovis modo ( s) ex* 
tra (iiam fedem trahatur. Obturatenim hasc» 
dum redit inlocum proprium , venae vulnus : , 
redit autem illa ftatim» cum vcl modic^ lonim 
laxatur. Ii^ venofis corporibus fanguine refer- 
tis, levis quasque tonforis induftria plasrunque 
fatisfacit , & quilibet tyrunculus eximius arti- 
fcxaeftimatur: Verum in fanguinis exiguica- 
te > aut venarum anguftia , aut earum ptofun- 
ditace, aut inconftantia, major requiricur in- 
duftria. tiim in indaganda.& dignofcenda vc- 
na , cum in ea retinenda • tum etiam ( quod eft 
roaximum ) io ea rite ferienda. 

^. 8« Vinculo itaque appofit^ his dato , fi /„ ^^^^ 
vcna emineat , auc vifui fic confpicua , auc ca- f^^^^dt»-^ 
fiui naanifefta, tam cit6 findenda eft » quanu * 
primum in ea renixuse^Te coeperit, nam cun-* 
fiando obicurior fit, quo etiam difficilius opus 
.redditucj. 
^ J- 9» Sefiionis locus is etit aptior , qui tu- j^^ y^^ 
tioriueric, & magis^patens. Tutiorem dico Bti^nu. 

cum» 



f r) Katio hujus ezpidlio 
ntspeteiidacft, tum ab in- 
tuinercemia nmftalomnL^ 
bxachii,tum \ conatuquem 
in daudenda manu adhibe- 
mus, 1 quo coidis moms 
aiigetuiLi. 



(s) Huic incommodo ut 
occunantchimrgi Neapolita- 
ni ^(blent duplici adhibita li- 
gatuia ita Cecandam ysnam-i 
conftiingeie , utloco moveii, 
lanceolamque lUbtexfugeie , 
vikpoflic-'. 

(t)l»t»- 



• 7» LbOKARDI BOTALLI 

eum , qui longius abeft a ncrvis & arteriis t 

patentiorem verbmagisexertum, aut mani- 

feftuiiu • w 

si ven» u- $. I o. Qubd fi dato vinculo, & levirer per- 

tet,fov,n' fricatomcmbro,adhucvenalatcat, adcalida 

tm. '* Hncea& fotumex aguacalida recurrendunu 

• eft : perquaBnifi deprchenditur , vix alio in- 
. genio palam prodibit. Qliare ncqueiW fortc 

fetrum inferi, (ed proximior (t) venaaliqua, 

fi turgeat , aperiri deber'. 

Un^fiMfe^ $. II. Succuricur anguftac (edioniamplia- 

^*Lu^' tione vulneris , ita ut obturationi aut ftipationi 

'* fubvenitur amotione ejus , quod obturac aut-* 

B^iiuomo- fljp3^ Vcriim in cmcndanda anguftia major 

^ Tcquiritur induftria , qudm fi nullo pado vena 

jnrtui taAa fuiftet : propterea quod inter cu- 

tem & vcnam fanguis continiio diffundituii^ , 

qui cutem altius peltendo a viena disjungit. 

£rgo ubi pTimum in haccutisad vulnus in^* 

tumorem aflurgit , oa illicet polIiceminiftraB 

tiianus moiliter ptasmenda eft , ut currcntis 

fanguinis impctus rctundatur^ & infurgcns 

tuinor deprimatur: moxdigitus fenfim tan- 

tifpcr rctrahcndus. dum vulnus patcat, & 

opcratrici manui fcu ftrro» pracbeat opcrandi 

fpatium. Indc leviter & cauti fcapcllum in^ 

primam fedionem immittendum , & mcifio 

tantum augenda, quantum ii jufto modo prior 

tedio defccerit. Animadveriendum tampo^ 

in hac operatione eft , ne cutis tantum ( quod 

f«pif- 

(t) Piafeitim cum poftldclctovenariimampUus lo- 
d«c^^uniraDguiiusciiciutum,lcumiion habear^. 

(u) Noa 



Db MODO INCID. VEMm, &C. 7P • 

fxpiffitnbfy) fine vena dilatecur ,.eo qudd 
inanisreflet & labor , & dolor. Moderateigi- 
tur ferrum remittendum eft ufque in ip(ius va- 
fis capacitatem , vulnufque ex arte amplian^ 
dum quantum fat fuerir'. Si vcrd a cutis rc- Si cmthju* 
curfu fanguinis efBuxus prohibetur, h«c blan- ***•.?«*»- 
dc in eundem locum reducenda eft , in quo *** 
erat , dum penuf» vena fuit , quo ejus & venx 
divifio (imul convenianc , ibique detinenda , 
donec cx arbitrio ianguis exierir^, 

§. IX. Scd accidit etiam , ut cutis, vel po- ^Umtrr^r 
tius totum id quod fupira venam eft pofitum • ^^ ^J^"* 
ven^ vulnus obtegat ,quod tamen a fua Mz 
non fueric abduftum : Idque evenit , dum iti 
venam altiufcule pofitam, chirurgus nimiunfi 
oblique ferrum inferit» nec cufpidemattollit, 
fcd id per eandem viam , qua infernit , redu*- ' 
crt-'. Quoddftmaccidit, ut fanguisfluat [ti 
fatis divifa vena eft) (ummo & perquam tenui 
(peciilotaut aciculs capiteintromiftb, cutis 
uiblevanda* eft, aut vena eodem fpecillo, vel 
acu leniter deprimenda » ufque dum fanguis 
prdlibim emanaverit : nam eo modo, vel vena 
acute, vel hac ajrena parum disjun Aa » via 
fanguini tradimtL« . 

f. i^. Detrado (anguine ut convenic,& siMom»i$ 
Joro refoiuto , venaquc utrinquc molliter ex- ^**^"*' h 
prefla, feu exgurgirata ( ut chirurgorum voca- J,^"* 
bulo utar ) quominusorae vulneris inter fe de* 
hi(cant , aptiufque conjungantur, polliccmi* 
niftrx manus ad alteram fcdionis extreraita- 
tem (adinfimamfaciliusfiftitur) pofito , cu- \ * 
tis crahenda eft fecundum vulneiis reditudi- 

nem. 



• io LeOMAHD I BOTALLI 

mcn , & pulvillus parum denfus ex iinteo vel 
go(iipio fuperdandusconcinneque vineiendus, 
ne ulcro fanguis profluat » nec nimia con!^ri- 
aionc vinculi membrum doleat-', Quod* fi 
. ianguis a^gte detinecur > vel ob ejus tenuitatem 
( uc faspe evenit in (anguine valde ferofo } vel 
ob ampliorem fedionem , tunc pollice & in* 
dice» vcl medio finiftrae manus» cutis ad utram* 
quefedionisextremitatem utrinque trahenda 
eft in redam lineam cumip/a fedione» & fic 
fanguis cogitur : vcl» G lubet , pollice & in* 
dice non ad vulneris capita , fed ad latera ap* 
pofitis ^ otx funt conitringendas. Primus ca- 
men modus , dum locum habec , praeftantioc^ 
eft & operi accommodatioc^ » 
^id tmi' $. 14- Retento itaque ficfanguine» & oris 
9ten imp^ vulnetis concinuc intet fe conjunftis » pulvil- 
ntMdnm. j^j g^ jgj^ ^^ j aranea , aut ( ^od tutius eft ) 
media faba , vel ( quod eft omnium pr^ftan- 
tiflimum ) gleba boli armenas^in fpeciem di« 
xnidias fabas , auc dimidise avellansereduAa» 
vulneri vice pulvilli fuperdanda eft» quae molli 
pulvillo linteo vei goiupino obteda» fic afte^ 
vincienda» ne nimia adftriftione ledat, auc 
laxitate inopinatae fluxioni pracbeac occafio- 
ncm. Quibus rite peraSis» vitanduserit omnis 
corporisiabor, & membri motus. Poteritho<^ 
noftrum monumentum a multis contemni» fed 
certe ab iis , quibus aegrotantis vita paruou 
chara eft ^ cum quandoque mori homines ex 

hac 

(u) Non cfsc fatb tiitain|fitvcfietiofitaiispaiticeps,te- 
aboUcationem telas aiaaes.Ctt (Uncui Autoxcs nonnuUl. 
' ^ (x)Anctt- 



hic negligearia videantuiL» . Quare cum fuo 
pondere aut mole i uiia faba auc boli gleba , 
chirurgum aggravare non roultum pomt» ea 
vacare non deberec is , qui in mittendo (an* 
guine frequens eft* 

j^. 1 1 .Si verbincifa arteria propofica arte co- ^««i/^- 
hibcri non poffit,nihiI «qui conducit ac tutius ^J^^g/^ 
2gru fervat » quam obdudas & efiregie ad jun* Wff7fJ/I. 
dasM (e^ionis oras,dida gleba dbcegere>& ex 
induftria vincire^mox raanuitem blande & ja- 
giter retinere & premere^donec ilia coieht^qus 
cuxa interdum in dies aliquot adbibenda erit. 
$. i6« Diximus hadenus quomodo fit ocur- 
rcndum fanguini ultrb fluenti , & moderanda 
ven« feftio inept^ fada , & quot modis in ea 
pcccari foleat, & qua artepar«didorumer- 
rorum caveri poflit. Reiiquum nunc efl » alia 
perfequi» qu2 profedo ignorarioperaspre- 
ciam noneft, ut quomodo inopinata arterias 
iedioy auc nervi, aut tendinis pundio vi- 
tandaficfquotfint fe£bionum Sc lcalpeliorum 
convenientium genera : qua arte ferrum adi- 
gendum , & alia quse fublequentuc> m 

$. 17- Scire itaque licec venas, qu« medica 
inftitutione tundi folent , nufquam arterias > 
aut nervos, aut tendines» habere fupra k^ 
pofitos , neque etiam parj altitudinecoh^en* 
tc8 » fed quidem infra pluribuslocis » non au* 
' tem omnibus , quod ( praetec eam fideta^ , 

quam 

fx) Aiienry(matisabarte-|Hi7i4«ii#. eent. $. •*/: 44. 
tixfeaionecscocti&peicom- & AmpUflSm. THlpitu, /. 4. 



8i' IsONARDlBoTALLt 

quam arcifcx ex cadaverum difTedione confe** 
quitur ) facile conrpicicur in viventium mani- 
bus , pedibus , poplitibus , cubico& aliiscor- 
poris partibus. Exquopatet, quiarteriam, 
ncrvum , aut cendinem (imul cum vena pupu- 
geric^ altius rcalpeltum intcruifre, quim pro 
fanguine mictendo eflet neceflarium : cuiili 
ad requidtum munus fat forec» venam fupre- 
ma fui parce , quae cuci eft proxima , vel a la- 
. cere eiTe ^ivifam^ non alcius impreiTo feno 
utrinque perfodi. 

jF. i8. JEgth fanenervus, qui-in hoc opere 
fauciari folec , decernitur , ancequam fic- 1«- 
fus , ac n'e alius ufquam in coco corpore , quod 
incellexerim , laBdi confuevic, praBterquam is» 
qui io medio (j) cubiti flexu fub venaCom- 
muni jacet* Verum cendines,propcer eonim^ 
freqtientiam & magnicudinem* crebrius qui- 
dem attinguntun fed minus (z) etiamhabent 
xioitx & periculi , quam nervus violacus. Las« 
duntur hi interdum forte,dum profUhdius fer- 
rum adigitur , interdum duni confor^fpecie rei 
fubjeftas dcccpcus,cendinem vice vena ferir^. 
Aft ; ucquidam func , qui cendinem afEciunt 
loco venas , ita ex adverfo quandoque fubje- 
dam venam, non vtfui fed cadui manifeflam» 
dividere non auden^ , credences cendinem aut 
nervum efler A quibus difficulcacibus & erro- 

. ribus 

muni m /iczura cubid jacet Jcuii Izfo teodine , qu^ ner* 
nor^ t^ nervuB Recentioiibus vo, docebit te^tiMptnd.PM' 
ficdidhis, fed tendo muTculi Mr. C!»ir. /. i. e,xi. confee^ 
bicipitis. I FdlhP, /. dt vm/». e, 3 <>• 

^ ' ^ (*)Pdn- 



tos MoDd tifcii). VENA» dc. 8} 

tibas noanunquam argtos & chirurgos rele- 

vavi , ipfe incerduni venam aperiendo , guam 

cbirurgus dida occafione attingere non aude- 

bat ; aut ferrum inferi probibendo»cum fubje- ' 

ftum tendinem venam ille fore exiftimaret^* 

Extant exempla nonnuUa , qux reticcre fatius 

eft 9 cuffl earum memoratio neque ad ^gro- 

tantium utilitatem , neque ad chirurgorum^ 

difciplinam,u)la in re facere poflit : Ixdere^ 

tamen quandoque alicujus animum valeat» 

Satis igitur fit difcenti, rationem habefe , qua 

vitet erroris culpam ^ & rc&k agendi notitiam» 

a nemine fottd ante nos declaratam , confe- 

quatuiLp. 

/.19. Cum i^tur vinculum membro da- Sa*»'*^ 
rameft» & venaeoloco, quoreperiri foiet, "'ii*^^> 
evidens non eft , fed altius fub cute quicquam ffm fit a^ 
teres percipitur» de quo ambigas an vena Cxt » £»*fifidm. 
iUtim vinculum iaxa : nam (ic & illalaxata 
concidet , nec digito ampl jus percipietar , niii 
denub teftrido membro. Igitur fi id , quod 
tetigeris,tam loro revindo , qu^m refoluto^ 
eandemfpeciemrefetatycrede abftinendunu 
efle a ferro , cum id non vena fit » fed tendo ^ 
vel muiculi caput , Vel aliud prsetervenam^. 
Micant ver6 arteris cutemque pulfant , ubi ^ttetu 
funt:perquod & locus & profunditasearum , f»**;«^« '•• 
vel modice exercitato anifici, declarantUL. . ^"'"** 

§* zo. Incidit ftequenter circa vense aper- ^Himi de- 
tionem animi deliquium, quod prxfentibus , ^^^J^ 
imo & mcdicis parum cxetciutis , majoreoL* '^tndtmH^ 
pietum , quam asgrisdamnum infetre confue* 
▼it« Idtamcn nonartificiscttlpaaccidit, fed 
F X moliitie 



84 Leonardi BotAtit , 

i^iollitieanimipacientis, qux nimis pfOmptd 
f^iritus in corpote penurbat, ac pene cobibec , 
ex quo exfolvi animus videitur : parvo tamen 
momcnto id prapcavetur ; nempe G apgcr ilra- 
cus jaceat , & iiquorem aliquem , aquam pti* 
ta , aut vinum > dre contineat » dum vena pul<^ 
fatur& fanguisfluit. Si nihilominus pra?hen« 
dat, retemo fanguine poliice vulneri adhibi« 
to, facies frigida aqiia illico refpergatur : fi 
Ibngiuspergat ,etiam & natestrahamur, quo 
foluto abdudoque potlice , fanguinis quod (at 
vifum fuerit' prudenti artifici, detrahatuiL,: 
iion autem cohibeatur,ut k nitnium formi- 
dolofis *fieri fjfepe folet. Qijod fi fedentcnu 
cotripiat» eo modo fubveniendum eft, quo 
ille potuifiet prcfervari : protinus isaccuber* 
thoro , vel leniter humi fupini ftctnatur , re- 
iperfa facie frigida ut didum eft : f^cile enim 
ejus adventum cognofcet arcifest, G pacientis 
vultum intue^tur , aut pulfum obfervet : ille^ 
enim pallcfcit . hic rhythmum variat. Sed ut 
facil^ percipicur»& a tam levi occafione con- 
citatur , ita neque «gre diffolviiur, neque non 
facile patiens ab eo correptus,in priftinos fcn- 
fus reftituitur. Licetinejus acceffu nonnullis 
• terrificas totius corporis jadationes , palpe- 
brarum & labiorum everfiones , & alia id ge- 
nus advehat, qux tameh citb cvanefcunt^. 
Quod equidem non fit in eo animi deiiquio , 
quod fupcrfluas inanitiones confcquiiUL* . 
^fiaf»'- f'^^' Nuncdicendum dc (cAionis forma 
nu. * " Sc fec^ndi modo. Formam dico pro ratione , 
pofitionzs ipfius , eciam Sc magnitudinis. Per* 

quc 1 



DjS IfODO IKCfB. VBNA> 8ic. JBf 

qm banc dicimus feAionem Vei amplaniy vel EtmsgBU. 
anguflam , vel mediam^ . Per illam vcr6 vcl "^» 
tranfverfam , vel obliquam» vclfecundura va- 
Hs longitudinem fadam^. Melior i<mga . 
quiim tranfverfa. Obliqua opttma & fadu fa- ^^fl 
cilior. At ratio facicndihoc vclilio modo» 
quamvis facilius percipi a difeente poflic unica 
operisegregiefadii infpedione, & obforva* 
tione , quam clarif&ma ieftione decies repeti« 
ta : quia camen quilibet difcipulus peritum^ 
doftorem habere non poteft , & ledio re&h 
pcrceptanonnihil etiam acceflionts hat»ecad 
manum inftruendam»de his propcerei nunc 
aliquid dicere non eritabfonum. Subjecimus 
iccirco, anteque oculos pofuimus diftarum fc^ y^ ^- 
dionum fcbemata, vel fimilittidines , pecu- Fi^.i, 
liari tabula fub finem hujus Traftatus. 

f. zz. Itaque membro, arte fuperiusdida , fUM w« 
loro conftrifto , & vena vel vifiii vel udui ?/* C^f^^ 
tenfa apparente , ea ftatim ferro apti acumi- ^«^11" 
nato eric aperieoda. non pundim » veluti ad 
perpendiculum fcalpeilo repenti inferto ( nt^ 
multi faciunt^ qui inceleritate operisnimium 
funt praecipitcs ) fed obliquo modo & tempe- 
ranter immiflb. ^tua perforata , femim non^ 
retro deducendum eft , qua prasmpit : fed * re- 
penti acies attblenda , cauda ferri deprefla : 
id Chirurgi , & non impropri^ , appellant^ 
elevationemfacere. Qgod ut commodius ef- 
ficias , ferrum extra digitos , quibus retinetur» 
jufto quodam modo promineredebet, puta 
ad longitudinemlongiorisfai>as: quam men- 
furam non proptcrea extate oportet,uttota 
F } impcl- 



8^ Lboka&px BOTAaLXt 

impelUtur , icd uc aptius res peragatur ^^ qupi 
fieri vetac nimium contrada & brqi^is* . Ad 
hoc prastere^ maKime facic» roanum magi'* 
ftram » dum operacur , non pen(ilem e(Ie , Ted 
* fulcam reliquis icilicec digicis • ferrum non.^ 
concinencibus , fubjedo membro innixis. 
j^tpentlniu $» ly* Eft repeucinus idus propcerea da« 
^hCm^^' ^^^^^^ > ^^i^ praccer id, qubd iaspiflim^ de- 
ludac arcificem , plenus eft eciam periculi vio- 
laadi nervi , vei arceriae , eo quod quIIo ccrco 
termino auc modobasc momencancaada&io 
librari poffic-*. 
oiilqiidfe' $• 24« Qttbd n pbliqua percufio non placec^ 
aieeftimd, inlougum eciam fihdi vena pocerjut^ necnon ia 
cranfverfum» VetumquemadmodMm obliqua 
aliis eft prasferenda » ica 8c cranfverfa reliquis 
Ldt4 fim» eft poftponehda. Laca fedio dici poteft , cum 
^*^* iacior eft quam fic neceiTum ad liberam fsLti^ 
^niufid. guinis efBuxionem. . AnguftayCum eft ftriftiod 
jufto , & in hac ftacim cumor aliquis infurgic. 
jiidUcrk, Mediocris veroea» perquam fip^ ullotumore 

•& fuperfluo vulnere libere fanguis exic^ 

chirnrgm $• ^5* V7c haBC bmnia congrue ^^.rn^ per"- 

^mhideie. agancur , ambidexcrum arcincem we conve-' 

tef ejje 4f njj ^ ^ q^^j dexttwm pacieilcisbrachium,dex- 

*^' cer & domefticus maUeolus « & finiftrum tem- 

pusdextqram artificis manum poftulant 2 fi. 

niftram vero partes oppofitae. Po^Tunt tamen 

omnes venae aperiri vel dextra manu » yel fi- 

niftra > n alterutram duntaxac artifex pericaoLi 

babeac : Sed fane non aeque accommodace, 

OlCm p^4r Quare bonum chirurgum decebic^ucramquo 

/<»;./. ?ix. ujjiaum frequenti ufu exercicacam &prom- 

ptam 



]>£ MODO XNCII). VSMA» &C. ij 

puaa haber€» non ad (ecandas vetias t4nmni , 
(ed & alia muneri cbiruigico oportuna , qu« 
viz re£ti fieri poiTunt altera xnanu ignava 
eziftenco. 

$*z6» ScalpeUorumgenera,<]U2adhocne- ScMip^it», 
gocium ufui cffe novimus , in duplici funt dif- ^^ ^**j^^ 
&remia , alterum apud Gcrmanos & Hclvc^ J"^^^*"'^^ 
tios tritum, & udtatum: alcerum in ItaJia^Gal- 
. lia , & Hifpania vulgatum & familiare» imMr 

aciem ad imum fpedantem: & mat^ubriunu » fmds. 
quod inter indicem & pQllicem miniftr« ni^- 
nus » dum puKanda vena eft , prehenditur , & . 
aocommodata acie obiiquo modo fupet locum 
venas eminentiorem » docfum ejus vel poUico 
iliidicur» vel adverfo medtovel indicedigito » 
uiicco intro pui{atur. Quo^inftrumeotige- 
nus9& utcndi ratio non admodum approbandft 
fant: eoquod in ejus ufu fallacia muItaAf , 
tc periculum non exiguum feriendi^nervi , auc 
tendinis, autartprias, (I venfs tundendis hs- 
reant: propcereaqucid adunguem (ut jaai^ 
diximus ) nulla repentina iropulfio moderari 
poflit. AliudfcafpelligenusfimilehuiCprasfe Figiir4UT. 
fert fpeciem , quas mucronatum gladiolunu u». 
utrinque aciem habentem reprefentat; quod 
item , nifi exadiffima cufpide fimul & acio 
fueritdonatum» praster id quod faepe venatii 
non aperit, maximo dolore aegrum afficic-' : 
cum fic non fcindat , fed lacerec^. 

^.17 Vatia^funtplagasin huroano corpo- 

re , multiplicefque venae • ex quibus medico 

confiUo (anguis mitti folet : quarum > etfi li- 

^ F 4 bcUa 



6» 



LEOKAftt)! B^TAIrLI 



bello de curatione per ratiguinis miffibnemJ 

tnaxiinam partem numeraverimus , obiter ta^ 

vens ap$' mcti czs htcrecen^N-e non pigebit. Sunc ira- 

r"^i?*^- 9"^ ^" fronte,una ad utrumquecempus , gu» 

'^%\ ** * WJP® biffulca eft , una in media fronte , quae 

item interdum biflulca» interdum criflrtilca eft. 

Secus aures & ad nafum juxca magnum ocuii 

angulum una. Vcrum ex nafi fummicace in- 

terdum fanguinem miHmus noninutiliter, im- 

miflb fcalpeilo incra ucramque cartilaginem^, 

ad longitudinem grani peponis, unde fanguts 

juffdArts gutcatim cancum manauDuaB fub lingua, ju-* 

4i»/ff«W4. gulares eciamduas, quse incerdum aiam ad« 

}undos furcuios cdunc. Sedio camenauc nun- 

* /quamin ^«) ufufuit, (licct plsrique ftrri- 

^pcores eamcommendent) autpenitus obib- 

^levit: cum neminem viderimmedicarum.eain 

imperare neque chirurgum aperire : non quod 

«gr^ 

tum arteriaium tum neEVo^ 
P4n , in vitx difcximen zget 
adduceietui, &fanguihis ef> 
fluxus cohibeii nequiict: Do- 
cet lane knatome , nihil efse k 
vicinisvafis pericu|i;pcdudi- 
que eas facillime , impofito 
glutinanteetnplaftio, teftatui 
expetientia. Sola difficulras 
(ixpeieft , quod noii innxutitiii 
carni fubjed^ , fed gkndulis 
moliibus incumbaiit i verum 
huicearum mobilitati occui- 
rit artificiofa 1 jgatiirt: ^ua ad- 
bibita , patebit , lii^ta ligatu- 
lam fedionem ^e facien- 
dam, non , uti in bi^chio^ 
pede,infia«am^. 



( a ) Priacipiim antoxutn te- 
fiimonio compiobatr' M. ^. 

Sexeriuw Effic^Chir. part.i ^ 

16. lueulafiutn Venarum fe- 
dionem,' kiec fidam e0e , nec 
obfoletam , fed ^ multis cele- 
bratam fuifle ad vaiios affc- 
^s , utpote in (ufibcanri an- 
gina,apopIexia,nmi]ibu(que : 
imb memini^anno i644.non 
femel^ me piq^ente Claiifii' 
rooque Ih.Bartholtno, Ncapoli 
feliciinmc ab eodem virofu^f- 
fepeiaftam. Vanus et.mm-» 
merus eft , ob quem ab ea- 
rundem fe^one abhoirenc^ 
multi, quafi pioptei valls ma- 
gnjti^iUJm , vii}niamqKc^ 



De UWO IMCIO* VfiKA» &C. t^ 

irgrd, aut difficuicer apcriri |M>ffint, fed quia 
timenda eft exundaas^fatiguinis emanatio • fi 
camen quis ea uci velic , fit manus tonfbris cu- 
ta, quse non amplum fbraiMn faciac » fed mo- 
deratiffimum , tieque fubiacencem arceriam^ 
ofiendat. Tres in brachii plicacura » quanim 
bafilica icu hepatica fdrpe eo loco iii varios fur- 
culos findicur. HaBC ih finiftro brachio fpleni* 
tica eciam dicitur. Cepbalicaieuvena capitis 
eodem flexu exiflens rarb geminatur* Com- 
munis ex cephalica & bafilica oritur , qus 8c 
media, purpurea , & nigraetiam dicitur. Edi« 
tut ex hac ea , quas funis bracbii dicitur, i qua f mi« ^r^ 
& (b) falvatella adannularem digitum, & '^'* 
altera » qua^ad poUicem firrtur • oriuntuii> • In 
peneiuia^interdumduaB. AdpopHtem (^)(c 
utrunque malleolum una , qu« ubi non repe* 
riuntur, juxta finem fiium perquiruntuc^ • 
nempe juxta digitos pedis fuperiore parte. Ex 
quibusminibus fi ea, qua&perquiritur, haberi 

non 



( b } Qw&lattio^ (al^elU 
dtcititf, Anbibas Seylen eft , 
o^iis 4pcnio in moiiiis me- 
lancboUcis (plcnilque afi(^- 
^onibus celebntur ^ Viris 
do&iflimis , interque alios ^ 

c. 7. ubi caijdmi fi;ccefli]s ex 
Ana*omcconatuf leddexe: & 
C^aridl U, ^»tJVdnder Undin 
feleSt, ExereitMt^xitt, $«4.13* 

Qwd ve<6 de locp aegocto 
fiaiucndum lli, fbs^ docet Se^ 
verinHf Ubtopeculiari,quem 



(c) VeiMe poplices feaio- 
nemcooaflaei^t feiio Sev9^ 
rinm tff,thix,f, x,c,z6, quam 
X fc inttitutfin facpiflxme pro- 
fitenw fetr, pMitits hAa^nm 
Placentinm l. dePh/ehot,e, 16» 

Non mcmiDit hoc \oco Bo- 
tallus quicquam de arceriarum 
fe^ne , quam tamen felici 
cum lucceflu & Qlim,& hodi^ 
\ ic in(iitutam fniile , docuit 
Sever$nml,eit, Tit.de ^rteriar 
rent/ai $c ego oculatus fum te- 
ftis,artciiarumTeropomm fe- 
£^ioBis , aliquoties cclehratac 



S^ LeOK4;11DI BOTALXl 

noa poteft» Wcinicir captenda eft» *& txik 
quas in varios furGulos di viditur» latior femper 
eft eligendus , prxterquam ( uc ]am a ^obis dir 
^um eft \ in jagulafibus. 
rmcuU if- «8» Vinculi, ad demonftrafidam & co- 
fumcd$$n* geodam venam, (p^cies & ufusntius eft omni* 
^icitiuU, bus membris infracervicem poficis , nemini 
noncognims. Nequeetiam obfcuna eft al- 
ter , qui cervici dacur gratia veztaiiiim qust iu« 
pra thoracem funr^. Pro quibus^ manife- 
ftandis, lintea mappa cervici drcumdatur, ca- 
pitibttsejus in priorempartem produftis, qux 
ab aegro manibus capmntur , juQguntur , & 
in funis modum eo ufque torquentur, donec 
vense ipfa; promineant : ad qupd etiam facir' 
fpiricus retencio. . 

§•19. Sed cuip haec omma: facilius vifu 

^quam audicu ditcancur, difcant nides & ty- 

ronesabexercicati^inon omnibus, fed egre- 

:gje operailtibus , fjuorum fanc numerus non 

• ,eft immenfus, qiiamvis ebrum qui vcnam^ 

fecanc, pen^.infinica ficturba* £x iis igitur 

-quos novimus egregios magiftros, Sc certe 

Uuttfk "prxftaniiflimos , Sccundum Botallum fra- 

f0ttr. trem meum ( ne ob fanguinis conjundionem 

mericam ejus laudem reticeam » quaBilii ilon 

in hac partetantiim plurima debemr » fed & 

Jn tota Chirurgias facultare ) primo locono« 

minabo» poftea Euftachium Regis chirur** 

guoi^ . Kon defunc alii, qui non inepti id 

«faciunt : (ed profefio ( quos noverimus ) non 

fam excellentcr uc pr«didi. 

^. }o. Defcarincacionibttsjam &hyrudi- 

nibus 



DS MCpO ZNCW« VBMiitt SM Stt 

ziibc^. aliquid agatnuf • i^), Sciti&c^ti(mvm^8e4r^saik 
feu yulnuftulonim ageqdorut^ ratio &; mo« fMi»«<» 
dus linam habem univerfalen; caufam ^ pim^ nHtni^ 
peutpars^ quainfligunmr^ exoneretur. Ergo 
pro magnitudinp membri, yehementia one* 
ris, profundit^te cjus quod evocaridiebec^^ 
Sc eiufdemvitio , frequ^tiora . profundipira p 
ampiiora , aut angufta , fiibhmia , & rara* 
debebuntur ; eo'quod rara . parva&cutanca^ 
conveniant morbis noa auius iQjGtis ncquo 
gtavibus.: fottioribus verQ alia , ut in g^'« 
grsna , de qua libro^C! Yulneribus' fciope?- 

(otUOLj. 

^.31. NuUa corporjspars fcari(icam4ebct b$ Mfij- 
efTc immunis , qux gangrasna tente(ur,^aur' ^^ ^*f^^ 
veteri inflammatione oppr^matur.FiunCquan» ««■•^^ 
doque, ubi neque gangra^na neque inflarania* 
tio eft,fed fucura timetur ,, ut in morfibu^ 
vei idibus veacnatis , puta ^lpidis» (corpu attt 
aUorum Venenatoruni,.quibusnuiia.res w^gfi^ 
.congniit , quam repente, f<;afi$catio adl^it>it;i 
in iptamet pundura, yelmorfu» etianlfi^.proN- 
xime pi^raadduo, yeltria, vei adfiiiiunum 
o . ,quaiupt 



(d) Scaiificatiodefiiitttii, 
cuds & rubjcftaB cainis pecM 
ialpclJadi^^, multisfo- 
laminibiis iaAa.iVdiiuiiifin^n- 
di modns duplex tSi apud 
OrihApmm, velenim iQ «^*- 
y«f fit, id efi, yeriieratim^ 
Sc piinaim^ , vel iip mi^ 
#Mf , b. e. pet tiadtmi & 
PE&n. AdpaocemmodvwM 



aptiffim^ adfaibetnx phlabo* 
tomum Geimanoiam , €fi, 
czteiis nationibiis in fUJiA»- 
zis palmam pcaenpium : po- 
i^etioi modus lancecu anr^ 
novacula comnxxiius peifi* 
dtai, de quovide T. ^lfU 
num Lindt t^d, . t/£gypt.esp^ 
4r5.6.7.S.9. icu EtdetoiQi 
negotio coniule^ $0vtri»im 

(e)Hi'^ 



9t* 'Lbomaildi BotAllx 

/ ; ^ktiior vulnufcula. In (corpii tftu C unatan-^ 

. : tdtn flc punftio» facis efic una fcarifieatio j^un- 
Slionl infena. Ih afpidum morfibu^^ guia 
Miq^aoc.dentibus feriunc, aut aliis vct morfi- 
bus vtl iStibm , in^juibus amplius uno acoiei 
vcl dentis veftigiutn compieritur , fas cft ad 
totimlibet punfturam vulnufculum daro . 
Oind gangrasna & inflammatione , fineque 
iiqruni fuipicione^ adhibentur ad derivacio- 
'ixem dim cucutbituHs aut corniculis. 

/• 32. Fiunc omnes (carificationes aptius 
novacula , quam nllo alio tcalprigenere : fed 
cum cucurbitulis aptiffimum prxterea eft Ger- 
inanorum pblebotomum inferius depidunu» 

Hstudimm y^ti ^*^ Hirudinum ufus non eft efficax 
f»/iM. 'aiixiliutn gangrasriis magnorum hlkembrorum » 
^j^tiamvis efficacii&m^ profit iis^ ^ua? parvas 
xor^ofis parces invidurit , ut auriutn', narium» 
"di^ifOtum 9 pcnis & hannorrhoidum extrinfe- 
custurgcntium aut ctiamintrinfecus^quibus 
adhuc celerius Sc tutiusfubveniunt vulnurcula 
Impafta, quam* hirudines : fed bas.moUt- 
bus & eflToeminatis (quos ipfum ferri no- 

mcn 

(t) Hmiclinesfive {angol- 
iii^ , (tint vezmes aqnatici , 
Inftagms potiifimtim degen- < 
tes,ibideni^uefumentoianL^ • 
pedibus (e applicantes. Hinc ( 
ad medicum uitmi tranflatx i 
(unr~'. Vatium eamm genns ' 
cfi* fed viiides, nucnlis ni- i 
grisdifHnaae, ptsferti folenr. I 
Qiaiits «unoi alicojiu T«ne- 



nofitttis paiticipes funt-' ; 
ideoque aflervari {blent ali- 
quamdiu in aqua pilua , nr^ 
eam deponant. 52 applicaxe 
eas velimus , non (blum pars 
mundanda eft , (ed vel lade, 
vel (angttine columhae xUi- 
nenda , intetdiun lenilfima 
fcalptura gutmla faneuuiis 
citnhendaj Ofcillahabenr' 
txi9|ttetra. 



Ds MODa 1NCI0. VCNA, &C. 9^ 

inen terfcfacit ) loco fcalpelli non ratb appli- 
canciuL». * 

j^. 34. Non agglutinamut nifi cucis fit ni« jtwmt^ 
tida» omnis fordiciei & maliodoris expers: ^^^^* 
qs^tt (iqua parte apponends func, in qua 
v^-^um vel emplaftrum fueric ufurpacum , 
fic ibi detergenda cutis eft, ut nihil alienumj. 
ab humana carne referac : incerdum eciani. 
& leviffima fcalpcura , qualis adhibert folec-^ 
in corntculis, cuti infligitur» uc (enfu.pras* 
fentisfiinguinishxreanc Hybemo cempoQL^ 
non £icile adglucinancur , nifi loco cepido 
finc fervatap. 

^.35. Recinencur in vafe vicreo vel figu- gns rmk- 
lino aqua pleno,& reftd obcuracp, ne au- »«/1^ «#!■< 
fiigianc : renovanda eft aqua fatcem bis io^ firvMds. 
hebdomade. Ad ufum fint paracaB quocun» 
que cempore , hempe vel ipia die qua funr^ 
captse in flumine, vel lacu, (nifi nuper fint 
paftas nam fic non facileagglutinanturj vel 
ad aliquoc dies fervatae. Servancur enim ad 
menfes quatuor & fex &plures : verum cam 
vecuftasinefEcaces funt, velob famem, ve( ob 
igoaviam , vel ob alias caufas» Qoare duau 

rcno-^ 



txiqnetEa , quod ez vulaeie 
apparet,aic gep»er$u Hb. iv. 
de it^AtiLkoetit» velpotitis 
tres ibidem aculeos , qui 
aliquando lelidti , vulneia 
&ciunt- inianabilia , tefic-' 
^Unh i,^z, r. 10, Spon- 
te cadunt ubi (angutne fus- 
lint replctz , ut canic H^r J- 



tJon mijfttrs 'eutim » nifi pUna 
cru*rij kirudo. ' 

Tienttem eos fanguinem toh 
heie , non crafliun , aiuoi eft 
Hvffmannm in pdrdlip, offici" 
nai, cap, 10. caeteium qui- 
bus in afife^us ftequen* 
tius adhibeantuiL. , prxcec^ 
Gefnerum lib, cap, expomt-' 
lAfififtm /.1. de InfeBu c.40. 
( f ) PMiUn 



J4 tjBO»XRl>I BoTALLt, &e/ 
rttovari pofliwt., fatius cft id ficri fccundo* 
aut tcrtid quoquc tncnfc. * QuaB. fertjcl in ufum 
vcnit , rcjicicnda cft : nani rarb aut tardiflimc 
opcram fuam iccrum pricftabJr^. 

$, 3 6. Ubi cft aggiutinata , (Incnda cft do- 
Bcc fpontc cadat . aut fi prius aufcrcnda cft, 
gyUfd' iale aut cincribus rcfpcrfa, cutcm finit^. Si, 
I?^S. P'**^"*^ P^^ *''^ capcrc , dctrabcndum dc 
2JJ5!%i. V^guinc eft , iroa cjus cauda forficc fcindcnda 
ntm imz ' cft, non dcfinit illa tamcn fanguincmu 
fi^^ : abforbcre , qui pcr ejus vulnus cf* 

fundituc^ : cadcc tamen illa 
per fc»aut fale aut cincp^ 
- ribus cins dorfo 
appoficis* 



F I N I S. 




. £ 0« 



p^. 



m 



^4 

re 

au 

Of 

gmjfi. £4 

CMllllf/SMl. W 

firtia. ' 



L E O N A R D t 

B O T A L L I, 

D E 
C U R A T I O N E 

P JB JR 

Sangoinis miffiohem , 

L J B E R, 

Pofirema Audoris manu rc- 
cognitus. 




' 97 
tfiONARDrBOTALLl 

^d hnewlos liHarcs* 

P R A F A T I 6. 

^udignwo , Aqui UBores ^foremut^ 
tos , qni confpea^hmjufce nofiri UbeUi 
titulo i aut eo tantum auditOyfrotimi$ 

- ^^» inutilem judicabunt : quomam 

dehac materia j&fuh eodem tituUypermilis com^ 
mentarimaGalenofnnobis reltBm, ^tiosverh^ 
tjHi non inutilem modo , vcrum etiam & temna^ 
rium nuncupabuntjUtpotcquodHippocratis inter^ 
dum^ & (joleni doBrinami redargucre minime ve^ 
tcatur. yerumenimvero f% abcenforisanimo livor 
&infcitta abfmt , is profcRo hai nofira fcripta po^ 
I tiw cum diSis akUoribus, & altts fapientia culto- 
i fibusy& reilis artisuftbus convemre , quxm diffeh^ 
tircy recQgnofcet. ^andoqtudcm nemo fapientum 
non liberefateaturypropriam opinionemprius^effle 
impugnandam , & rejiciendam , quam afiena fen^^ 
tentid veritatis imegritatcm violandam^ veloC'- 
cultandam. Jlinc ^riftoteles , veritatts amorem 
benevolentta Platonis , Socratis , &fuinominisfe 
praferre , multis locis dcclarapit. Hinc etiam pn^ 
cerifftmusj & verhatis amansi0mus Hippocra^ 
tes , ttuia afcQus erubefcentia , caufaminteritue 
AsitonmijEupolemiy & aliorum aliquot agrotan-^ 
tietm i d$ qmbus meminit ffua.&fuorumfodaliunf 

G neg' 



jlB P R JE l^ A T I O. 

ncgligemid veligMramidtrilmcre neneSiveritus. 
^nos(minqHit)fortefervaffent , fi diligentiMS 9 
qnACfmqne artis erant > in iUts cxfenMJent 9 & 
tTAflitiffcnt. jihiqfMndo etiam (jalenHs , & ^lii 
flftres celebres fcriptorcs , fejn Medic$na erraffc 
fatemnr. Si igiturhiy errore fm ,reeognito yfihi' 
metinpiiblicam militatem parcerc minime vol$$e* 
rmt f cser nos^ illis defunEtis , in cadem caufa fnuU 
tis hominibus exitialiy ignofcere debemHS f tAtfi , 
rc ncglcBay Hippocratis &;^aleniamhoritas in 
ofnnihis prafercnda eii , tfuntfirne^ rogOy itto^ 
rftm prACCpraMeMci noftri facftli , ijfts grat^idis 
mftlieribfts , & pfteris qHOTfftmdecimHm ^annum 
non mtmgemibus , & fenibtu fexa^ftmttm aut 
fcptftngefanHmcxcedcntibftt ^fdngmnemmitttmt ? 
-Freqftentijjimo tamen nfn compertnm cB , id fore 
-hitomnibm cfficac$fftmHm & tmiftimHm atcjci- 
iium^ ConfentiHntnc praterea cnm Hippocrate fir 
iSahno Neoptriciyquiforte nos hoc loco, non minut 
iniqf^ qnkm levittr^ damnabHm , dum cotporsi eo* 
^Hm^ e^Hos ahiprtflftpicsconficity mtt Hntcadftn^ 
4axat am gcnunata jfed plHribnt vicibttt rcpetita 
fmrffuione ylaccptm , & confnmHm f Attamen 
mon mintts hancGalcnui in proflHviisventric ar- 
■etrivolmt , i^Ham fangHinismiJfionem » imo pari 
^ntodomram^ epacHationem dixit ejfc , tanqttam 

' mfmfifiimHm hoftemtabdicdndam* Ergofiytpsia 
fHrgmioincita alvo qHandoqttc Htilis e§ inventa^ 
whilomiffHSComrdveterHmfententiam HfHrpatttr: 

CtiTy 



P it iB r A T n 9* f9 

frodejjt Jit e4^tiii.tMm4a.tfi Jt frgfidi0m^ 
ffrie fropofit^i ^grJttjiidim .i^onfM^tmn S j^^kmto 
mm tafit Hfjnt , (qmam^e tffiaut.^ mn.foim» d^ 
multis fnfm ahi gonmbm , fsdjitim» ^nmBflft^ 
ftmis aliio motbts ^ qssibm incottfiik^^.t^m^ff» 
mortalim» malo^ fUrMjm rocmim» ^ & ^idmu 
frxtmtorssm McMorHm ^ .adxerfam ^ffee^tfii^ 
mavenmt » fer fcquemta docebimus : inm 4pU 
fideliterf pariM artis exemfla^idemipmi^^-' 
done eonfirpMta ^mferemMs , a nabis nontemem 
inchoata , neqne infeliciter abfoluta. uiffersntm 
fine mendacio & fraude , nutupkim nas hoc^xi^ 
licfuiffe ufos indecorey aut ex /jUoinfeliSCuUtts 
ufns fit fuhfequutus , qui vel ammum mtis ^i^ 
qiktpeccaticonfcientiaftimfUaveriti^velams^ 
m aliis ( ^d fcroeporimus) .tjuorum fatieu'- 
ns falus intereffet , juftam fu^icionem ficor^ 
Jiitf increpands wl damnands. ^B^ certe m» 
frudentia noftta^sfed elementia & ibon^Mati 
fufremi fum^inis referenda. ^^uoditom.fufftici^ 
-ter defrecamm' yMtir his j <^omniius aUts «^ 
ftris confiias finftitutis 9 &oferiJbus velitfraeffe*. 
Vsfsmeeft nobis y bac^A jam A^pumfienHuicon-' 
^intm oratione exaraveramus^.nunc.fer^afitu 
farsm^^o legentibtfs res iffa gratior-redmre^ 
tm , nutLaimei^im in iUis magis qukm in hisdssa^ 
bm efiftolis nuncupatoriis , mutata aut fubUta 
frimrefementia ,fedrobormafotim& confirmata 
' G a v4/i- 



:vali4ionhHS nrgumentis^ &hifimis fen exm^ 
flisfciiH Mgnijfmis , auSlaque multis Miifi frU' 
itmfijftm^ difficilimarum t]uaftionum > ad pra* 
fentem materiam ferttnentium^ difcuffioni^us y 
anteaa nobis nonexpofitis^ Npnquiaai eaufijue 
tempore nobis ^nonejfet in animo id faciendi ut 
nunc j fedquoniam videbamur , jam fatis mult^ 
fwva de hac re in illa comprehendiffe > mfi etiam & 
alia creditudifficiliora ( ut veriffimatameu )]-adr 
jungerentur ; ut , fanguinis mijjionem .effe [enibfu 
.fdr qravidis mulitrwus uttlmem^ magis ne- 
ceffariamj quamjuveuibus & mulieribus non ffras* 
Vtdis: Sanguimm novum , non ejfe veteri ^ (^ eo 
/gui emittitur^ deteriorem: Crifi imperfe&a^ dr 
' tllaudabili accedente ( nifi in cmo deploratis) 
. fanguinisff^ijfirnem prafentaneumejfe prdfidfgsmi 
Nullo in peftilenti morbo fanguinis mifionem 
ffeinutilem ; &alia nonnulla y in quibus Medtco- 
rum vulgus imprudentijfime peccat. ^apro^ 
feQo non duhitamus futura Medtcinaftuibojis , & 
reliquisfnortalibus utilijfima y licet boc non stque 
verboyUt corde , ingratos homines fajfuros > mini- 
jne dubitemus^ Sedmalumus multis ingratis .bc'^ 
nefacere, tjuam pauc os gratos^ & innumiros alios > 
qtsibus neqne gratitudtuis neepte ingratudinis - no^ 
menconvenit > hoc beneficio privaru fTalete^ JD^- 
• tum Amverpiay Jdibusfunijf *iy 8 z. 

... ^EO- 



LEONARDI BOTALLI 

J> S C VR uiT I O N E 

Per Sanguinis Miffioncm 
G O M M E N T A R I U S. 



C A p. I. 

^Ho modo veteres fangmnif mijft&ne pntp 
nfi^ & in (piibns marbis i & $n qmbms 
etiam non : & qmdfitSangms , quo modo 
gsgnatUYy qnoqtie modojit corpori Htilis vel 
mfttiltSm 

O N foI4 aflcvcrationc crudito- 
rum MedicinaB parcntum com* 
probamm eft , fed opcribusartis , 
quotidic (ine utla diffcnfionc-i . . . 
confirmatur , facultatem mcdi- pJSiJ,. 
can> circa duo potiflimum vcrfari , vidcHcet ». j. 
circa dctraaioncm cjus, quod in corpore exu- ^«rfiVwj 
perat, & additioncm ejus; quod decft : quibus ^^^^ 
fi ( tertium > quod fane horum medium eft ^ 

tutclara 
ait in tutela efs, qaod tcQ^ k ^ 
natuia confiimtum cft. Qui(t 
cnim , nonne Hippocratet loc0 
eitAf in ejcemplam proponit 
famem , & icmedium quod>. 
Q 2 fionem'* 




(f) Famm cottfentanee 
prindpiis Hippoctaticis • l.d* 
fUtikm ^ fe adduajs, textiam 
rabinngyrf BotaHus medici 



ioft Leonardvs Botallvs 

ttitelafn fcilicet ejus quod .eft k natura re€th 

conftitutum » adjiciamus . nihil deliquerimus. 

nJrtnsiurs Qux fenteritia lucidiflim^ approbat,Medici« 

sHmis. nam uncliqfttcNaturac retftSoperantii effc (gJ 

asmulam , inritacciccm» 6c minifteam : «unu» 

^ illa 



litnem a6ig^ , hoc veb 
' cibuxn &cej;edicitr' i Exquc 
conftare arbitror, tatelaoL^ 
ejns , qaod rCiftir i Nattffa 
conftitunun eft, &, utiino 
veibo dicam, faoitatem , pro 
curari pec addition^m c]\is 
qjioddeeft-; imo etiam pen. 
iettiS&^ii&h ejus qubd (nper- 
ti^iaf aefii^ld hib&ia^athle' 
tia darii&n^ docet Hipfact, 
i.dph,^. iForta^ dketquis , 
Hi^ifttmm iimtiA inoibum 
«pfcUatej Ita crf, quicquid 
cnim homini molefliam ad- 
ftitj moibuji ipli cii Hxc 
vero iifoleftia mbdb iriajoiL 
eft^ Aodb hfiihdi: fimajor, 
tuac mof bus eft^aciit di^ am , 
in dlb, 6e haminem leftode^ 
ciimbere facit» habctque lo- 
ciim M ^tMi^djUKn ; Sih^i- 
lldt, tdiU motbu^ eft, utic^ to- 
qiisii,lfiK«Fbii^h6iho adhuv 
' «nbifthrc p^eft eted&s, & 
Ct rhbvcnitic pe|r vif i^^tNii 
iqpe enim in hac venam le- 
camiis,purgamus e^ ^^6.47. 
tli, tf. imA iri ll]l. f^ enirn 
ih ^lorf ta% aiiqQrd fupet- 

as^ rit)iik& , hoc til, nifi 

Ig^im, dkihuc gt^iir^t . fm- 
ildil!ttGttca)i fiimexct tfccam ; 



Ct rurTus, nifiin fecundo cafu 
aliquid fubeflet morbt,. quid 
opiis eftetmedico , (ani entxzi 
eo nott indigentif 4.' (h^ 1 z. r«» 
Ideoque oun coipus noftrum 
Qon ut adtmanunum, cx Gal, 

l,de fanit tittnd. 2. Sod ob 

(ubftantix fluoicm quotidi^ 
a]iqutddecedat,utintiio ftatif 
confei^et lA qubtldiaino riSbi 
id xei^iendum eft: £t ^ufn 
raro aliquistam eza^utatuc 
disera, quiA p!ethorc aut' ca« 
cochyroix aUquid cOf^crat » 
cogimr medicus p» detra^o- 
aemlapfuyiftos parvos cmeir- 
dare. tidc qui ftimt fitdt • 
fttTftiu ^B fnediem»Mt X>f* 

(g)mran^eft;a(s,quid 
Faoeisdebeat, infi Natui« in- 
dicio , non novjtr^ ; Nmtur^ 
quippe, utrciterfi^;»./, de artt 
mfHM 2.1, eftindit drtte ^eritie 
^lH4f fi^ifnda f»»». X/siic fic 
^Ci^iie in hand »• cou magr* 
4lram, oSulos intentos habere 
decer'. Sed ex hac Naturx 
pranhonftnilioitif tlfldeHx iag 
didicit ejUtaiCAi tieccffitncr 
cognbrtete^ » isr«|tte fabfidia 
bnh patate toilh rubttbilte* 

£atk 



Dfi CVKAT.PSa SANG. MISS. tQf^ 

iMa cettd nihtl amplius praefVec, aut prifkm 
facagac, quimaugeredeficiens, immmuerc-^ 
tcdundans , &• quoad iieri per eam poteft , in 
proprio ftatu (ervareid , quod a natura ince* 
gnim eft fadum^ . , 

f. 2. At cumadmirabilis h«c ars tam pau- MeitHn^ 
cis comprebendatur , parvo propterea (h) ^^^VJ^ 
tempore, & minore adbuc lafoore poftecom* JZi^mm 
parari^multis videri poterit. Verumcamen noa m^* 
flc res babet , eo qu6d maximum mter rem & . 
verba , aut inter dida & fada 1 ut vulgari (^) 
proverbio dici folet ) difcrimen intercedar^^ 
Ergo quia Medicina ex iis difcipiini^ eft , cu- ^diaiui 
jus vis & finis,non penes verba aut orationem, flJ*,/'^J 
(ed penesadionem confiftic: Idcircooperat» jAUicm 
pretium, imo & perneceflTarium eric, iilaau "«*/' f^ 
fa&itare, vel docere volenti, magis in idonea ^^' 
operum adione » quim in facunda oratione , tf^. IM 
velarguta ratiocinatione, efte verratum :.cum •^'^^•»1» 

cenif* 



fla meiscb appeUatur, qoia 
IpGi noii fciimctqfaod facieii- 
4nin cft , fi: VcAz potefi , icd 
opqs habet javaxi ab ar- 
te , qput vel primam coratio- 
nb paitan admiiuftrat , at in 
x^ofitione oflis luzati j vel 
manca inchoafa<pc nancia 
mfins ciptct, ot cum fi^r- 
ftiasin ttlccie aufert humi- 
ditaccs,fincqaa exficcatione 
iiBqnam (oimo coifcttvel 
nt dcins pexaptpaitcs fuas , 
1 adhMbct,ut dlim U- 
vr^ U a« c. 14« 



de fcipfotcilatac, qnodnon^ 
heti aot nudius tcitiut, M 
fiaiim ab adblelccntia^ ad as- 
tem fe ronnileiit , ac per to- 
tam vitam ejus opefibus incu* 
baetit. Um /. i. M#W1». e, k 
in ThciTalum aaitet invdu- 
tnr , qui anem medicam (cs 
menfium fpatioietiaditurufn 
profitcbami. arque utinam^. 
hodie , pioh doloi «. talcs neo 
lepericnttttL.* 

(i) Ptoveibium Italifooi 
efi , 4«/ ditu d fMU\y} h 
\9r0n tvAtU* 

G4 (k)rfa6« 



ip4 I-BOwXlCDVS BOTALLVS 

^, j j^ eerdllimum (ic, eum» qtii fola ledione» au« 

fr^lfti ». ditione, &medicacione ilUmdidiceric , noa^ 

i.VdUif alicerpofTe eam exercere auc docere» quim 

^Mtrivf *'^^°^ ^*^* *^f fcripca fequendo > auc ilia re- 

ferendoinftarcbnvallium 6c ancrorumechfis» 

quae alienaB duncaxac vocis auc fonicu$ ima- 

ginis eft reiacrix . Qua pccaGone, egregium cy« 

ronibus monumencum memoria? reliquic, divi* 

jjyjgPrM^ nus Hippocracest dum dixic : Inmimfutwm 

r4f #. nvm* expeSaiionem ejus, fui mtdtifidam dogmatttm hujufce 

'^t difiipUnd leciionem fe pofe confeqtd J^mit ^ citrA 

ixewtmtiwit eonfiantiam^ 

jf. 3. Ergo cum excribusenumeratis Me- 

dicinas parcibus » iila frequencillime in ufunu 

veniac > quae circa fuperfluorum detra&ionem 

confiftic y hxcque ipla mulcorum ficgenerum ; 

Ssn^ink de fanguinis midione nunc agere inftituimus , 

f»//t««x#- quae cun&is evacuancibus auxiliis^ humano 

5^«/wS generi faiucaribtis , praftac facilicaic operis , 

^rifUntif' tolcracu , fccucicace , ucilicace, & ccmporis an- 

fmim. tiquicate : utpoce cum vecufti/nmus & erudi- 

diciflimus Hippocracesy iliam in nulio pene 

inorbi genere omiferic , & ejus innocentiam , 

& frufium, pr«cer vcterom ccftimonia , quo» 

ticiianus ufus confirmec : modo fcilicec is nulli 

artificis cemericatepervertatur, auccafu aliquo 

iniquo non ftaudetur • nam his duabus caufis 

Ttrif mt' ca dcbcncur incommoda, quas & triviaies Me- 

dic n»n efi (Jici , ignavaj plcbis cxemplo , rcformidare fo' 

fjfi^fdMT^ iQf^l ^ uc pallor facici, exccnuatio corporis, 

virium lapfus , convuKio, )a£lura officii cjus 

mcmbri a quo fanguis decrahicur , 8e id gcnus 

alia » quas prQfcdp H non cx vulgarinm in- 

gcniis, 



DB CUJUT.P^Ea S4NG. MISS: IP5 
geniis» fcd exrxqno & bono iudiccmur, !ong4 
minus in hac cimcnda fiinc» qu^m in uiu pbar- 
macorum purganciuro , auccertd infanguine 
ipfo^ fu4exuperanci4£orpusonerance &fuf-^ 
focante » vei fuo viiio idipfum corrumpence: 
cum fanguinis fic , corpus alcre & fuftincrc , 
noQ aucem affligcre& caccinguere.Vcrnm alic 
untummodopurus , quimodum noncxccdit. 

f. 4. Efgo five isitacxupercc , auc inutili 
aliqul quaiicace fic pcccet , uc male corpus i& 
ficiac, corrigenduscft. Ad quod negocium. ss.smk 
nihd apcius , ( fi Hippocraci, Galcno, & fe- w/y?/# qns 
cundis operum fucceflibusfidcsaliqua dcbc- '«'»"* ^•'^'^»- 
cur) conferc 9 quam i|>ra venaB feftio. Concu- '*'' * 
max vero corporis dccoloracio , infcfta animt 
dciiquia , mcmbri mudlatio , & alias fimilcs 
noxas , quaeincerdum hanc fequuncur^ non.^ ^^^^^ 
magis ipfuraauxilii gcnusredarguunt,quam ^huh^.^ 
ipfum viniim , cbrtecas ; aucficarii celum, c^*.^ *»'« »^^ 
dcs, iudexvc :im6 iropcridam, & tcmerica» '^*'"*'^^* 
cem arcificis , decr^AiQni modum , & oponu- 
nicati animum non adhibehcis, auc rudicaccm 
tonfbris fuucn opus perperam agcncis» aur* 
cjufdcm audaciam Medic^ confiltum cxce* 
dencis,aut'paciencisincaria,m fibi non rcSe 
profpicicncis, aucpravi aUcujusc^fils adven-; 
mm curationem pcrvercentisi. 

§.\. Vcriim fi horum caufa , quaB {and ran 
riflime concingunc, miilio fanguinis mccum^ 
iaciac , quanco magis mccucnda fiinc purgan-* ^**^*'''* 
tia medicamenca , quorum cemcrarius ufus ,. w#fl*»rf- 
( quo hoc noftro fsculq nihii eft frcqucncius , 9*^ f^ 
& imporc^nius ) crcbro graviffimaniaJa , f«- •C'"* •'^ 
G j • i^iiEma 



viffinik fyfnpcoinaca, mtferabites deniquo 
mojxts ikenl Ergoquijl hanc Medicorum 
jformtdinem, mukismortalibus adhuncufgue 
dicm fuifle, & in pofterum iterum futuraou 
pemiciofiflimam,nin emendetur , cernimus ; 
ab arte pcopterea aiienum minimd fore puta* 
mus t fi eam animis excutere nitamuii^. 

f. d* ifon enim pteni Sc abfolutd , ir Gm^ 

tatkiupirSMfiffiwii mgUi$$m^ htc agere inftitui- 

jye )hui ^^^ ' ^^^ mutta reSti de hac re Galenus epc* 

4k&mm*fit. ^i^ • ^d tantiim de iis dicere cogitamus , iii^ 

quibus non pvor JTus cum Hippocrate , & 6a- 

kno.conTenimus : quibus tamen in funioruns 

gf atiam nonnuUa etiam conneftemus ^ ab i if- 

dem attftortbusreftdquidempropofita & in«* 

ftituta , Ibd poftea i multis imprudencer ne- 

gleda,, & improbata : qu« tamen noscum^ 

mucima cautione , & profpero eventu , cre« 

bcis experimentis comprobavimus. Fuerunc 

Hi^f»fr4f«'quidemHippocrates &Galenus inmittendo 

4x G*t»ni faagtttne lon« liberaliores , quim corum pp« 

tendi fim. ueriCas ruertt;interim camen aliquando,ab hoc 

!»/««• auxiliof non fine magna artis & tanguentium 

inpsrta , receiTerunt-'. 
Hipp ftrl f 7* PorrAquim id ma^nifircerk Hippo- 
in imni cratcs » facild exe^usfcriptts (k) colUgituii. • 
mork» fsn^ quibus docct, (c jn omui propemodtim mor- 
^nepmf j^^ ^ velutiad facram anchoram, ad illudcon- 
/L zo fupfl«5 quod tamen Celfus minime obfer- 
v^c Ttdetur, dum dixtt^ : W, mtlUim ftn^ 
t fff fttmi iffi, mqntnmmi^mr^ mtmmtfi, Ta^ 

cebo 

tk) rnKipoi ISbns de yih tm, in scuiit. 

(I) GOA~ 



i 



Dm CUIlAT«PEft. SAKG^ HISSJ »07 

cebaqudd ea faaiiliariffifflc iit ufiis ia atd^uti 
febre, angtna» p(.euritide» peripocuroonia » 
Tolvulo , in qualibet inflamoiauone » in urm« 
difficttlcate, in fputo, &rciedatione rangui» 
nis, in doioribus capitisi, tamvetuftisqulau 
nuper natis , in cetebri tumore , in idero ^ 
tam nigro, quimfiavo, in bepaueo & /ple* 
nico affe^ , in articulorum & aliarum coc^ 
poris partium dolorlbus , in gingi var u m tumo» 
libus , in lippitudine» in vulneribus ex quibus 
multus fanguis non fuerit pffofurus» in luxa^ 
tionibus » in firaduris , in virginibusquaB pei;«> 
ceUuntur,in conccptus & partus auxiiittm»qtt2« 
bos in affisftibus vix quifqoam noari temporrs 
(quamvis patcius) cam nonreoepit, fed ctlam 
iaaliismultis^ in quibus magna Ncotcricorum 
pars^tanquam advcr(i(Iuna£ro afpcrnatur , uc in ^^ 
ilatuofa ( ut Corna»u$ vertit ) vcncoGtace» in tjSfidXi' 
convulfione citta febrem.tn vocis fubfu amif» 
fione» in hydrope gtaviffiai09& aliis>de quibus 
dicemus, ubi ptius obitcr egerimtts de faogtti^ 
ais materia , ejufdcmque gencratione , & finex 

f. 9. -Eft enim fanguis faumor calidus 8c sm^ 
humklas» aut» (1 placct, tcmpctattts» naoL^ fud»&i<t- 
tttraque difta tempeties dc co dici poteft , "fj^fi 
quamvts diverfls rationibus. Ejus matcria eft ^^^^ 
eledior ciborum pars*, feu craffiufculus^ fuc« • 
cus t qui i vcntriculi & inteftinorum venis at- ' 
tradtts (bunc Mcdici chylum nuncupaot ) & 
ad/ecoris cavum delatus^ (0 in faogutnennu 

vcrti- 

/1) Coiidoaaiidnm caaa*|iicoiTCftl<fay]aiisraip(ccir', 
ton m99a»t ^p/A ia iai^ltiitiA.iatfiMliysM lc€oc».>ir 



Trt L X O M A E. D V S B O T A t L tr^ 
vtertitur ^ eo modo qtio Rt lac ex fanguine in^ 
SdHjptink uberibus recepto. Is inde ip magnam venaiD ^ 
iifrtkmi: gibbo jecoris adnaum, transfiifus^.per omnem 
corporis partem , alimenti caufa » demanda* 
tur. At quemadmodum ventriculus ingeftiim 
pet oefophagum clbum , fic^ qi^a^emis pec;, 
eumJicetyConfeftum aut coftum^ protinusde^ 
ponit in fubje&a inteftina , & mox cupidi<t> 
tate novi cibi exardefcit: itajecur hauftum per 
mefaraicas venas chylum • & in (anguinem^ 
verfum, continub procorporis alimento tranft 
mittit in venas, & flatim (">) efuriens novum 
chylum expetit. Similiquoquemodo,qu«Ii«* 
bet corporis particuli (anguinem ex venulis 
trahit » veriHm non ut ad alias amandet , fed uc 
in (e retineat ; eoque nutriatut » & fibi affimi- 
let , qui affumptus & affimilatust pauld poft 
in halituofum fpintum & inrenfiles excretio* 
nes refol vitur & diffipatur . Ex quo fit ^ ut fi-v 
miiiter didx corporis partes bmnesiillicd novQ 
ianguinc, feu novoalunento indigeant, veluti 
ventriculus novocibo » & jecur novo chylo ^ 
& ubera novofanguine. H«cque omnia hoc 
ordine fiunr,vegetativ«a'nims & innaticalo- 

rit 
(m ) Kon cft eadem cfii^ 
litionis latio iniiepate & vcn* 
tiiculo : n^m hic percipit aU-^ 
menti dcfe^im ob tenfuni^ 
palfionis, quamin ejusote ex-' 
Qnapxopter etkm* confeftns cicat (piiitus ;.^^ ob eam^ 
iaagttis^e (iniAio coidisthala- cogitut homo cibum appete- 
le. Hepatveionon habeitot- 
ganaad ciquifitiim ikt&ua^ 
eoipQQiptftciii.aiiiaiAtiicj.icompacata: . 

(n)Coii- 



cet cnim piaBparationem acd- 
. piat , & uuenocan diTpoiitio- 
nem , \ blando calorc hujos 
▼i(ceris,ultimatamenin Coi- 
de pcrfeAio eidem accedir^^ 
etkm* cottfefttts 
\ (iniAio coidisthala- 
mo egredimrin aoitam, &pei 
•jttdoQ tttbttlos ^adomnem 



iDe ClfKkr. TBB. SAKC. MlSS. ^09 

ijis beneficio: cujos occafionet nuUa corporis CsU^ h 

pars otiofa manct, fed in aflidua atrradione, ** Hlf^^ 

.coftione , nucritionc , (eu aflimilatione , & in» ^* '^ 

utilium expuifione verfatur , more fer^ fipho» 

nis.aquam ex imo trabentis, & fiindentis ra* 

tione vacui • cujus inftrumeoti adio iu ur^ 

ceffat 9 iimulatque ipfa aqua defecerit , fic de- 

iiciente ciboin ventriculo & imeftinis, defi« 

.cit mefaraicarum venarum officium ; quibut 

vChylo inanids^ nbn eft etiam aliudquippiam » 

quod lecori materiam fuppeditec ad fangui- 

,ncm conficienduni^ . At fari^uificatione, vel 

vitio jeicoris, vel alimenti defefiu fublata» 

necefle eft fimul & animalis vitam extingui; 

•Qaoniam calor ipfe^tam naturaiisquam ex- 

traneusy fi abfit humiditas in quam agant, de* 

pafcunt jftarim eam» quas partibushaerety & 

corpus fuftinet : Idcirco quocidie novus cibus 

iiimitur,quia etiam quotidienovus(o) (anguis 

gigoitur , plus minufve, pro ratione quantita«> 

tisy &qualitatisa(rumpti cibi, &copia fan*- 

guinis exiftentis in corpoi^e » & iecoris habitu^ 

dine , quorumomnium modum & intcgrita- 

tem (equi foletintegritas'& vitium nafcentis 

fanguinis* 

f, 9. Quocirca» utextremam fanguinis ef^ ^^rems 
fufionem ieuininitionem/equitur corporis in- ^^*^^- 
teritus^itaabolitionefanguificaB fundionis id temJ^en* 
ipfum otcidit. Aboleri & violari fanguifica SiMguifieA 
jecinoris facultas folet , non aliena rationo » vu wde 
quim vis concoquendi cibiin vcnuipuio, & ^i^i^t»* 

confi- 



Gonficiendi ladis, tepipore iadacioniSy lo^ 

jpfis roamnris. Deletuc enim aut viciacur ha« 

riim partium faculcas ^ auc defedu alimemi , 

auc ejufdem immodica copia , atit vicio , auc^ 

incempeftiva aflumpcione , auc qnavis incem* 

perie , vel noxa » ipfi inflrumento adnata. 

f, 1 o.. £rgo uc fa«c ab aliena qualitate , vel 

^ indebiu menfura , vel imponunitate ingefti 

cibi afficiunturt itapar eft»omnem corporis 

partem affici & Ixfii ab inucili ^nguine. Quo 

modo autem inutilis fit, difci poteft ex his 

Sdmnis in^ Galeni verbis: 3uflieiter gzit ille ( 9 Mithod, 11.) 

mhU» dn' .fimguis ifi intaiiismfm,nemp0cumfriffi4mqti0^ 

fiititer. litaum nd ungttem nm firvMt^ me mufUm uutrire , 

fiuei pnmeumutHie effetjfetefi: Velitu multitu^ 

dine crevit » ut /wt vires frenMt, smt tum veuus^ 

tum srterioi vW drftendat , vel JMUt ^ vel eh^ 

firuatj , 

'f, IX. His intelleftis » facile comprehendi 

|K>teft 9 jquo roodo a (anguine morbi nafcan— 

tur , increfcanc » & vicam candem homini eri- 

•pianc ^auc aliqua corporis parce mucilenc : ex 

-adverfoetiam , quo modo a natura pellatitur , 

^^xtenuencur , vel ab artifice infringancur , 

tc vincantur, aucinfringi& vinci debeanr'. 

, Fiunt a mtilto fanguine, eciam puriflimo , ag- 

gvavatio » pppreflio , & fufTosatio facultatum 

2?"jJi**'* «orpus :gubernantium , non diflimili modo 

*^^'' ^qutilma^nimio oleavel cfca , excenuari vei ex- 

«tinguiflamma foler*. Ab ejufdem vicio noii 

'(ecus cciam quam (^) flamma minui ^ obfca. 

rari, 

(o) VidcOs ad Csnriniiumi. de Citiid» hnm c. tj. 



De CVHAT. PS& SANG.JflSS^ llt 

m , autrcftingaicoBruevir ab olei , vd reri^ 
vei alcerius efcs limo , vel aqua» vel alio^o- 
vis fucco f i* flamina alieno. ^ 

f . II. His exaratis, accedamos primuiiL* 
ad eay in quibus Hippocrafes,& GaleMs hanc 
putant effe adverfam : deinde ad ea cbrpDris 
mala» in quibus Hippocrates eS uti oon eft ve- iSummdtr^ 
ritus, quxsamena multisnoftri fiBCuii IMst^ iMd^rum. 
cis , in eirdem morbonim generibas minmie 
|>robatur : Poftea defcendcmus ad alia muka ^ 
in quibus hoc in negotip, vijlgus M^dicomm» 
maximo segrotantium damno^ & wM vitttpe- 
rio» deiinquit. De quibus omnibu«'fion<pleiie 
traftare decrevimus , fed obiter duntaxatecio- 
rcs ip(bs » quoad per nos fieci poterit , reoege- 
re : deinde viam* qua ab illisdeclinaiidttm fic» 
aperire: mox quim breviffim^ & efScadflt*- 
me pcr nos fieh poterit , fingula rois cattoiii- 
bus confirmaro • 



C A P. 1 1. 

fdngmnis mijjh milis tjt* 



lo. (?«/, 

cMmii.4. dt 

Tdt, Vt8L 



PUeris Celfiis voluit pofTeranguincMi vbM^ 
Galenus non ante pubertatem » (ive Mto 
.quanum decimum annum.Qgam opinioiieiii» 
tiMU mfir§ is Vmlmriktt S^Ufitmtm , oftendi» ,^^^^ ^^^ 
miis alienam efle i ratione & veritate ,cum Dteur.fer 
lirpiffimeiiii , asque ut juvenes , imb crchrius P^^- ^1- 
8c gcavius, variis infl4mmationibus& febri* ^''* 

bus 



111 LlfOMARDOS BdTAtLtrs 

bus torqueantur & extinguahtur , 8c validius 
* ctiam fanguineti) gtgnanc. Quid igirur obftac 

quo txiinus mittatur , f! in iis abufidac , aut vi« 
tiofuseft? Galeni rationes pacvi momeitti efie» 
dido ioco oftendtmus. 
Senihm w jf; i. Quare ^d fciic^ tranfco , quibus etiam 
Afl!»*r*tr nonCeIfus,nequeratib,fedGalcnus vix fe* 
xagenariismitti volebac ,autfalte«a feptuage- 
nariis, ni(i hi habittt adhuc corporis valido 
eflTenc conftituti : quoniam facultates omncs 
in iis concidcre & ianguefcere videncur, Ve- 
rum hatip(a racione nos dicimus» magis efre 
adfuvandbs fenes miffione (anguinis , dum:» 
Et quan, morbus poftuiac , auc corooris eorum ha- 
bicusmaluseft, quim ubinsc (quodmultis 
abibnum videbitiir) iuvenibus contingunc : 
quoniam juventus^uc eft promptiorin fubeuni» 
dis morbis» & in vitianda bona corporishabt^ 
. cudine (iii vivendi incemperanciS^ira & eft ha- 
biiiorin illisvincendis, & faabicu corrigcndo» 
fuo virium roborc, quod aut hac xtate eft oia- 
ximum, ( nifi ex accidentiin perpaucis,qui in- 
terdurn firmiores & vegetiores funt aetatecon- 
fiftenti, & primo (enio , quam fua juventuce 
fuerint , ) auc nunquam eric majus« Quodlion 
asque fenilis astas prasft^re poteft, (Tncmacno 
artis auxilio: quoetiamneque incegreadnuc 
in priftinam valecudinem reftitui poterir, fed 
ad[uvari , & fuflineri debec contra vim mali , 
quo longius ipfa vita producatuc , & lenius 
fcnii roorbus fcratucj, 

jF. 3« £rgo morbo(us,autmaIi babitusfe- 
nex, maliinquam habitus» non cjusyqui eic 

fola 



Ds CUHAT. ?CR$ANO.MUs; 11] 

/bla virium {enefcentium relblutione adve- 
nityqui nulla arte evicari vel corrigi poteft» 
(ed ejui qui ad aliquod vicium requitur>ut,dum 
priiro (enio quis valetudinariuseft , aut (cabie 
infe&us , aut alio (imili afledu , dequibus me^ 
minic Hippocrates uh$m9 Afhw. liL }. dive- 
xatus , rede miffione fanguinis adjuvatur, & Ssngiatk 
hac frequenci potius & moderata^ quimcara "'V^*'* 
^ abundanti. 5'-'«'^'*^ 

f^ 4. Verum in his ( prater eas indicatio- '«r. 
nes qux fumuntur a roorbi fpecie , magnicu* 
dine , & aiiis quae communes funt cuique m^^ ' 
uti ) non (imilicer atque in juvenibus asftiman- 
da eft ranguinismiflioampla , vel exigua » vel 
moderata;vel frequens.vel rara,vel mediocris : 
Quoniam ea qux in fenibus rara » auc ampla 
eritcenfenda, m iuvenibus erit frequens» & 
exigua. Conferimus fenem (ibi , auc alceri ju* 
veni ei nmili , non a\Hem magnum pumilio* 
ni , auc (anguineum exfangui. 

f. 5. In vehementi igicur morbo, & incho-* SsH^tit^ 
ance , & venofo corpore , non eric fqperflua '^^^r^ 
decradio libra unius, & rcpccitio ad fcmili- lH^rlbi^ 
bram a meridie, aut fex horis poft , (i ndali vis u!f* 
poftulet , & fanguinis vitiucp adfit , fed cibato 
prius corpore ut convenit. Morbos magnos 
co((lem e(re*incelligimus in fenibus, quos ia^ 
juvenibus, licec non cam frequencer hi^quam 
juvcneSy acuctftimis prehendaiftur ; nec eciani 
mccucnda eft in iis poftridiana repetitio ( (1 in- 
gravcfcac morbus ) ad parcm modum fangui* 
nis 9 auc paulb majorem vel minorem , pro 
racionc urgencis necefliratis , 8c venarum itn^ 
H (lone^ 



114 LCOKARDUS BOTALLUS 

fione vel depreflione. Eademetiam quanti* 
tas in pf opoHto corpore utiiiter poteft detrahi , 
fi artuum dolor » aut renum , aut capitis, gra<- 
Yiter vexet : Utilifque & in hac eft iteratio , 
ficorruptela exiftat. In fcabie^malove corpb- 
ris habitucum languoreaut laflicudine» detra-* 
tiendu^ eft fireqdenter , & minore copia. Nec- 
non* ad praBcautionem idem facere utile eft» 
modo ex dextro , mod6 cx finiftro brachio » 
& tnin ex hac vena » tum vero ex illa » f«pius 
tamen aut femper ex amplioribus & eminen* 
^ tionbus , quam ex minoribus. 
j^its i» f^ 6. Quater fexiefve in arino, fcni non in- 
^'Jl^^^/^^^tegri valenti, ic iropuri fanguinis, venanu. 
sdfrsvifa' tundi ncque eft fuperfluum , neque etiam fu- 
tftm* fpedum : homini vero bene valentt , & in- 
culpatee valetudints , ut etiaro iuveni » ettanu» 
femel fuperfluum eft , licet nulla in ic ( fi fe* 
mel tantum feceris in toto femeftri ) damno- 
ftim : cum fanguinis generatio diflicilis noau 
fit , neciioVus veteri deterior »ut mali quidam 
putant/fed melidr » quod oftendetur poftea. 
^SinHr!'' Qs?f« roelius illi feni confuhum eflTecredas, 
Lr«^r/4 qui cum fanus minimi degat, curet vicaour 
€H mifiis dido modo cum minore periculo' & dolort 
fm^init. pf 5{jucere , renovato fic frequentcr fanguine • 
quim illi qui falfo terrore feduflifs jknimani^ , 
vidtUviu (quamcumCritiaputatfcdem in fiinguine^ 
*7. II. habdre, & in eo vivere) iroprudenter finit in 
ilto extingui & fuflfbcari ; ignarus fenibus plus 
efle virium in conflciendo fanguine ( ni aiU 
^hst.i^. tnema defint^nam laborandum non eft ubi 
famcs; ucili & fuflicienti ad alendum corpua 

in 



De CVKAT. ?£«. SANG. MISS. 11) 

iQ fingulos dies , quim in cxpellendo aut cor- 
rigeodo inutili&corrupto, quocorpuS non^ 
alinir , frd gravatur & afHigituiir • ' ' 



C A P. III. 

^fdgnantibM au conveniat Phlebotmia. , 

PRzgnantibus etiam Phlebotomiam foro 
utilemCelfus voluit , & ratio , & cxperii x^^, ^^ 
mentum confirmant. Hippocrates tamen , & 
Galenus contri. Quprumopinio itafuitolim h.s^^fn 
ammisMedicomminiTta, & pbrmultts etiam- s*.^ 



Tum% 



nuro h^ret , ut didas tpuHeres , grayiflimis & 
acutifimis morbis implei^a^ , non aiideant op- 
^oftana nec convenientt Phlebotomia adju- 
vare , fed inanibus auxiliis'eluderc^'. 

$.z. Eictantnobis innumera exem|^^ iilu« 
ftria , 'quorum unuin rccens '& egiregiura ex- 
ponam. Hoc menfe Decembri,dum in Anglia 
efTem cum Sereniflimp Diicc Andium , & no- 
bilifnma muljer D. Drury, feptimcftrt foetu HijfirrnB*» 
gravida , & febre stffidua tertianas' finiti(h& af- minaDrwy 
ficcretur, cum magnis & perpetuis doloribus rf^^jj^^^ 
in ventre inferiore,8c adjecorisregionem.., ^''^-'^* 
iftero fcediflima, & defcenfu infantis ad pu* 
betn : SerinlflimaRegina, quz illam magno- 
pere diligit, me , prastente Sereniflimo Duce » 
benign^ rogavit , ut illam vellem invifere , di- 
xitquc putare (e, illi convenire pofle fanguinis 
miffionero: Quare m'e fb^at , iiidvideaDU 
illi expedtre,ut ilii quam pnmum perfuadeam» 
H 1 Acccdo 



\S6 L-EONAKDIIsBaTAtLas 

Accedo ad aBgrotaneem , sutis circtter anno^ 
rum vfgimiofto , quam ^raviflimi lamencan'- 
tem y & propofitis morbis . & rymptomatib^ 
afledam reperio , urinas habentem denfiffi- 
masy Sc incenfiflimas » praccerea nihil expe- 
dantem in fingula temporis momenta practet 
abortum» narratque ilia mihi , fe a duobus fere 
mendbu» fmOe correptam terciana fimplici» 
qlide degeneraverat in dupHcem » mox in affi- 
du^i^ » qualem videbam , fi^d alternis interim 
diebus exacerbationes habentem graves luci , 
no^e graviflimas cum lancinantibus dolori- 
bus,& perpetuis fer^ vigiiiispnifi fub auroram, 
qua aliqiiid fomnt capiebat, non blandi ^. fed 
utcunque vires iaboribus fradas colh'gentis : 
.Hogo ab illa» quid in ejus curatione aotea 
fuent prasAitum : purgationes,refpondit^ ali-^ 
quando fuifiedatas, a quibus non modonul- 
lam opem fenfeht , feddamnum ; venasfe&io- 
nem ver6 fuifiiequidem primisdiebus propo* 
.fitanirab eruditifiimo viro Domino Beleo, 
S^reniffimas Reginx Medico 9 (quiiilani in^ 
prjncipio cum altero Medico tradabat ) fed 
non cekbratam , quoniam aiterum Medicum 
videret non ex animo , fed trepide in Belei 
fententiam defcendere^ audiebatquenon Me- 
dicos modo » fed alios fece omnes diceptcs, id 
cfie gravidis pernitiofiflimum^ • Qu^ff ^I^ 
perterrita , non flatim primo die confenfic ad 
Taciendum^ : Verum nunquam poft uUam ei 
fuifie mentionem fafiam abfente Beleo » qui 
Reginameratfecutusin pppidum Richemonc. 
Hic ego nullum ei prifentius remcdium efie 
/ . poflc 



^g Ct>ltAT. TiK SAl^G. UtS$, tt^ 

«offe dico hoc ipfo . & (ui , & foems cauia t 
^eruintaincn fcetus , inceitum e(Tc an fervari 
poflet , cum eum jam ad pubem & os matricis 
i biduo defcendifle nuntiarct. Interim tamen^ 
fi aborcus accideret, non eventurum occaAone 
miffionis (anguinis » fed mali urgentis. Conni- 
Tet itia mex fententias» dicitque» Oominam^ 
Staferti ejus matrem , qux femper Regtitam 
infequitur , Regins fuifu hoc ipfum auxilium 
Uli f«pius propofuifle. Tunc ergo conftantius 
dico» in hac roorbi fpecie» gravirate.comu-* 
macia , corporis habitu , 9c fanguinis vitio , 
quod in ea fummum efle percipiebam , fan-^ 
guinem eife mittendum, verum non confertim: 
&c unica vice, (ed pluribu&y paucis diebus ; 
attamen me nihil prsDftiturum, inconfultis Be- 
leo & Medico altero,quiejus curamgerebar^y 
pnr6nim cum fimul colioquendi nobis effet 
fkas temporis» quoniam die hac f qu« erar^ 
majoris exacerbationis ) nihil generofi effff 
moiiendum exiftimarem. Convenimus vefpo'» 
ri , Beleus prudentiffimd feorfim mihi dicit,^ 
dolere fe quod maturius id nonfuerit fadum » 
tamen nociturum nunc fe minimd putare » (ed 
viz juvaturum in hoc praBcipit^nticafu: Ita* 
que abortum, aut quid deterius in matre fi con-* 
tigeric , in propofitum auxilium nomenqu(L> 
noftrum illud cafurum » praefertim cum Medi« 
cus alter diflentiret » nec confuetudo eS re- 
gione/rigida eflfet hujus Medicinse , praefertim 
in graviciis » eoque minus , cum )am feptimum. 
menfirm attingerent. Tum ego in medium^. 
profero & a^grotautis , & ejus matrts confei^ 
H j Cpncro , 



f l8 ElOHA&Dttl BOTALLUS 

fionem » qudd fciUcec nihit miniis fpef arent ^ 

* quiin poue iliam evadere inftans periculunu 

aboftus. Pr«terea,»^ram jam idpofcere^Re- 

ginam proponere , e|ufque matrem , & mari- 

tuai , & natrem Dominum Stafort id nobis 

perfuadere , tum fuo eorum proprio nutUf tum 

etiam benigno Reginae monitu. Quare noQ^ 

efle nobis timendum a calumnia , cum aior<» 

bum id requirere j am eorum urerque fateretur. 

CuifdnffU' Confentit uterquc^ : poftridie ejus diei hora 

mm dttrd^ nona matutina , cum noftem habui(fet iabo- 

hj^t Hedi- noGiaSniam, tantumque fub auroram tantifper ' 

quidviffet » venam aperire fccimus baniicaaL« 

dexcram ad uncias decem fanguinis , cujus vix 

fexca pars fanguinis vifa eft, ejufque perufti » 

huic duplum pituits tenacidimaB fuper|acebat, 

reiiqtium totum ferum : hicdoioresevidentet 

^dfttVhU^ mitefcunt« Horafccundapomeridianaiterum 

k^ftniMU' circicer unciae (ex detrahuntur priori (imiles : 

^prlmlh *^ quieta , fcbris mitior , fcBtus altius contra- 

^ ^' bitur,&omniainmeliusprocednnt: confu- 

lebam ego , biduum poft e(fe iterandacn venas 

feftionem, quod fadum non fuic , quonianu. 

tolerabileelfet malum , qu« res potius monc- 

batid fiiTe faciendum , non expeftandum de- 

nub accerbari morbum , qui ubi recruduir^, 

rtrti^mit- ft^tuitur ad id effe redeundum. Quo fado , 

titurfdn* Mc nl fallor odavo (eu .dectmo , poft primam 

^mnk. fc£Uoncm , ex eodem brachio , ( quoniatb je - 

cur doiebat cum tenfione,) & acgrS praefenu* 

neam utilitatem (entiente , ftatim illa jucun-* 

di & fubridens , haec mibi narrare..CQepir', 

praifeate co Medico qui sdii coade harc fieri 

confen* 



Di CV&AT.PBl. SAHG.3I1SI. «Ip 

cioafencJebat: Hora dimidia prius qu^map- MediH «•• 
pelleretis » acceffit ad me Medicus quidam hu- p^^ ^^ 
|us urbis , qui habetur do&iffimus, inquieos , ^„«11%*^^ 
audivi Botalium ad te mox venturum , qao 
deottotibi fanguisdetrabatur ; icaque egopje* 
tate doAus, properavi ad te ignaram periculi 
quod (ubitura es , cum ut de eo te commooe-i 
faciam , tum eciam ut coram te , fi placet , de 
hoc negotio cum Botallo conferam^ fretus me 
illi oftenfurum rationii|usefficaciffimis, & ve« 
tertim auftoritatibus approbatiffimis , fangui- 
nismiffionem in gravidis mulieribus non effe 
ufurpaodaro multoque minusiretandam : Cuit 
inquit , ego refpondi , me nolle illum tecum 
hac de re» non folum me prsfente, fed ne- 
queetiam domi meXf contendere » minufqu^ 
etiam eum operi faciundo interefle* Sic illum 
ftatim dimifi : quod fadum hadenus volui te 
celare , ne fone ( calumnise metu ) fi luec prittt 
refirifles, abeo deftitifles, quod in meam (a- 
lutem agenduoi jam animoconceperas. Co- 
gita htc benigne LeAor , quanta fuerit homi^ 
nis iliius ( ab altero Medico qui pxmfens ade* 
lat , utintellexeram, introdufii ) impudentia : 
ex adverfo quanta mulieris pitidentia , qu« ^nitMir§^ 
hoc auxilio folo, ( humano fcilicet ) fervau A'""*^* 
eft , aded ut uno menfe poft , dum Anglia de^ 
cederem , refricuetit mihi h«c verba ( &pius 
etiam mihi ab illa prius dida ) ie fcilicet poft* 
hacmaximt faduram fanguinis miffionenLjy 
tum gerentem utero » tum non gerentem , nec 
tam facili in boc fe credimram multorunu • 
Mediccmun ambagibus. Dicamus amplius , 
H f pr«tct 



t%0 LsOKilaDUsBOTALLUS 

Bmiwd p»ter hunc toftem • Illuftrifllroas & houeftif^ 
mtmwtnps fimas Principcs Duccm Ncmorenfem, & Du- 
gJpscHu* ccm Guifiacam , &aUas multasmulieresinfti- 
ri6ris nocie, apertiflime teftari , quantum fan- 
guinis mtffio fit uciie gravidis p.rsfidiam , tum 
ad depeilendos morbos, tum etiam ad cos 
prohibendos , & fGecus CQnfervandos. 

oHiSfi* ^* ? ' ^^^ ^°"^ ^^^ in vidu^ & ingratus 

aliquis. Num ideb hascduoiliuftria exempJa 
htcinferis^quafi ipie videri velis audor hu- 
jufce fadi, tum in illis, tum in aliis mulcis ? 

/tw»»i>/#, Cuirefpondebimus, qubd Blacfisllluftriffiroa 
DominaNemorenfis femel,dum mcfecuoi^ 
coenare coe^giiTet , & dixifiec palam , me ma- 
ximum animum adhibuifiemuiieribus ucerum 
gerencibus , ^ non parvam confidenciam Me- 
dicis in mictendo fanguine, tum in eravidis , 
tum in reliquis horoinibus : quam teftationem 
audiens dodifiimus fane Medicus , qui ecianu» 
fifflul ccenabat , ftacim dixit , non eflfe novum » 
fanguinem mittere in praBgnantibus,fed ve* 
tus. Cui iila ftacim refpondic. Dicitequod lu^ 
bec-, fic ica anciquum ut placec , fed conftar-' 
omnibus,in Gaiiia hanc frequentem fanguinis 

• miflionem , qui nunc ucimini , & qnx a de- 
]f§taniu fie- cennio & ampiius in Botalio a muitis Medicis 
^"l^a" ^*" i"jufte vicuperabatur , aBotallo emanaflTc-f. 
dwcullu!' Qs^m icen; refponfionem Dux Guifiaca fc 
4mf*r. faepius fecifle muicis Medicis , qui idem quod 

prior,dicebanc, mihi fafla eft« Si ergo non 
lirmper fuimusau£lores, auc perpetuo non in- 

• terfuimus • dum illis vena fecaretur ^ celabunc 
ii avAores quancucp litiucric ; actamen adju* 

viflQ 



I>B CU&AT. ?S& SANG: M1S8. l^f 

vitk nos illosin bac,niaximd jam ab annit 
quindecim , auc ezemplis • five cxperimentis , * 

auc (ermone , auc fcripco » ceno fcimus. * 

^•4. Redeamus adrem, dicences degfa* 
vidis mulienbus adjuvandis miflione (angui' 
nis , (i cum iis qux non func, auc cum femec- 
ipfis non gravidis conferantur. Quod diximus ^f *'''" 
dc fcnibus collatis ad juvenes , nempe illam-, Z^rts^ 
fenibus eiTe magis & neceflariam & ucilem, ^m^ih'»»» 
quam juvenibus : Ica dicimus gravidas plus ^»'*w*'. 
cgere hoc praBfidio non gravidis'. quoniam in 
his duncaxactimendum eft a noxa.quap primo 
concingic a febre, vel al vi fluorc , vei alio quo« 
vis afFedu : in iilis vero eciam ab ea quas faBpe 
fuccedic > nempe ab aborcu , qui plerunque af- 
ftSus advehic graviores noxas prioribus. 

f. 5 , Sed inexpercus refpondebis forfan » in ^^J' 
ipfo auxilio plus videri periculi > quam itu» 
morbo ,' quem curandum illo proponimus , 
cum (ic ab Hippocrace didum , & a Galeno 
confirmatum , venaefedionem in gravidis ab« 
ortum facere ; non autem id dixiffe de febri- 
bus 9 nifi de maximis, ardencibus, nec de alio 
quopiam morbo , fi cenafmum & dyfenteriam^ 
cxcipias. Hic dicemus, fi velis ad ungueuL. • *'^' 
Hippocracis & Galeni verba fervare, quaj fin- Hipp^crMtii 
guia non ica func difta , { parcanc fi placer* $nuntZ* 
qui a vero declinances alicer fientiunc ) uc con» »#» frmper 
trariecacem infenullam prac fe feranc; fem- ''«f*«*«- 
pcr corum fenfum primum efTe tibi fequen^ tw$etdtt, 
dum « & fuftinendumquae func veriora , aqc*' 
faltem probabiliora apparenc. Credere igicur • 
iis prius > & magis debes Hippocratis Se 
H j omnium 



m LSOM^ARDUS BOTALZ.U9' 

omnium Philofophornm fententiis, dicenti*' 
* bus, «ffedum nullum removeri» niii ablata 

^ caff& » contraria comrariis curari» & morbos 

c|uf ex plenitudine vel (uperfluo aliquo fiunr^ 

/. 2. ^ph. ( a vis particularius dici ) evacuatione curari. 

xz. His igitur (i fentias eiTe credendum , nec te- 

ii$n*r»' mere etiatn defpicias illud Hippocratis di-. 

teft, n, I. ^ujjj ^ Medicum nbn opotteretam effe inten- 

tum probabili ratioctnationi , qu^m exerdta- 

tioni cum ratione, intelliges cerce, falfumil- 
^phor. ^o. lum effe Hipp. aphorifmum : Ut€r$ gmmi 

§. 6. Poffum ego quidem hoc teftari , mc^ 

pluribus pr^egnantibus, & folum> & aliis Me- 

dicisintervenientibus» feciffe venam aperire 

aut asgrotantibus , aut a^rotare timentibus , 

nullam tamen ex iis aut feciffe abottum , auc 

periiffe» aut injuriam aliam paffam fuiffc^ • 

PrMpsnti Ijjj^ unam nofco 9 cui undecies fuit vena fefta 

frnimsun- dum utcro gercrct , & vixunquam mmus k- 

dtciei mif' brauua fanguinis, faspe vero plusunciisquin- 

/^^* decim , cujus natus quinquennjs » fortifllimus 

omnium fratrum & fororum » qui illum prae- 

cefferunt»quiquatuorfunt numero, quorum 

• item ille imbecillior efl , in ci^us geftatioaC-4 

minus (anguinisfuitmatridetraftum. No(ci« 

mus & alias multas • quibus quater, quinquiet- 

que fuit miffus , non folum (ine noxa, fed cum 

magna utilitato. Ex adverfo mukas>quas yi 

morbi • & alias quas abaffumpto medicamento 

vttUtMifdn' purgante^ut morbosvitarent,perfuadentibus 

'jiuinismif' Mcdicis , qii« (nulla praecedente fanguiois 

^vidt aiffione;miferrimifoetusejccerunt.Unde& 

* * ratione 



I>M CVJLAT/YBB; SAMd. MISS. * «Xt^ 

rjaionecoDfiraiame, ut moK oflendemus ^ 8c 
ufii comprobante, non folum eft ucilis fan« • 

guinis miiGo gtavidis & iniismagis nectfflra- 
ria, fedlonge etiam utiliot & tuciorpufga* 
tione^ .^ 

fm 7* Verum hm tibi cautiones func adhi- csMtimtt 
bends , fi vitare calumniam ftudcs , ut in gra- •^fir^^»^» 
viter argrotante id non efficias » non Hgnificaco ^ ^* 
prius& asgro, & affinibus periculo, immi- Cttfiu l^s* 
nenti i morbo : ex quo poceft comingere.uc-' ^' *** 
um male fic foetus aflfedus , ut eo die vel po- 
firidie , a quo fanguipem miferis» aborcus hat* 
Veiurifimiiimdinecgmprehendipoceftin fru* simiUtuit 
Aibus arborum,ventoagitatis» quorum ali- f»>er/«/awi 

2ui paulo tenacius bjcrences , non flancc vcnco, ^J^^^ 
\d poftridie & tempore cranquillo decidunc ; 
Verum non tranquillitas criminanda eft , fed 
pridianus flatust aut agicatio aliunde orta : 
Sic in hisnonvenx feSio, fi fic moderata » 
led praBcedens y auc icem fequ^ns» aucperfi- . 
ftens morbi acerbicas, quse , uc dixi, fappiflimi 
per fe aborcus molitur. Neque eft ea eciam^ ^^* 
vaide timidis & repugnantibus incenfius per • 
(iiadenda, praefercim fi infigni aliquo morbo 
decineancur , quoniam his dum invic^ cirahun'* 
tur, prascer eum laborem quem habenc ex 
morbo » accedic alius ex metu & fufpiciono 
remedii ; unde auc animo coiKcidunc , prius 
quim fcalpelk) accingamur , auc moQicnco 
poft ,aucetiam, ( quamvisdeliquio non ca« 
piantur } ubi aperca vena eft , procinus curanc 
hanc concludi ance cempus» Unde fic, uteit 
hac parum autnihilproficias, Sc calumoiie ifH 

figni 



« ' tl^ LE OHXHDUS HOTALLUll 

ligni te fubjicias : Quoniam quicquid finiRti 
' in ea»<oto geftationis curfu incideric , {cito re- 
Utifm iri in idipfum quod invita aegra, aur' 
. conlentiofo Medico > aut aflidenrrbus , fuerie 
ufurpacam. Ut quidam M*edicu$ (cujusani- 
ma gaudeac in coelo ) 'qui vituperabat (fuoi^ 
peponum, dumveristemporedecumberet ex 
podagra » quam non eratpaflus i fexennio, 
mihi , & aliis 'multis dicebat , non pofle /c^ 
imaginari aliam caufam mocricem redeuntis 
afTeSus , nifi peponem quem fufpcde ederac 
menfe Augufto prascedento • Certe harc fu* 
fpicio ininfontem incidebac , uc in Medicina 
fa?pe fic> & mali& boni Ergoquia nunquanx 
non fuit propenfius multorum hominum in- 
genium in inurenda iniqua calumnia» quiim 
in referenda jufta gratia, ideo magna c^utione 
in iis procedendum eft , prsfertim circa illu* 
flria fubjcfta. 
m4i ^rsed- $'9* Caeteriim non folum utilis eft inma- 
vtnd»s gnis prasgnantium morbis fanguinis miflio , 
TravuL*" ^^^ ^ udlior ad prohibendum ne magni fiant, 
conducit cum rariflim^ magnus morbus fponte fiat, qut 
-yenAfe&i; ab exiguis nou oriatut initiis, quibus long^ 
faciliusrefifticur Cjuxta illud Hippocratis^arM 
frheipsM fi^finet mnia fimt imbeciilura ) quam 
ubi altius radices egerunc , & fbrciores funr-' 
fadi ,quoniani nunquam morbus increfcir^, 
quin cantundem virium corporisdejiciat^ 2c 
vice verfa , quantb corporis vires invalefcunc , 
cancb & morbi excenuantur. Quare qud ci- 
rius occurriturmorbis, {iveaBgrotantibus, eo 
eciam celerius hi adjuvancur , & illi expeliun-^ 

cur. 



~ Bb CllKAT.PXaS-AKtf.MISS. * Jttf • 

* • ^ 

taxm Qus X!^ <tfi non peculiariter dicenda fit^ 
de gravidis» (ed de omnibas corpori^us & • 
morbis , magis tamen in his*convenit » ^o- 
niam proniptiushx in periculum trahlinttiJ , 
tum ex primis mo/bis, tum ex abortu ^ quo pe- 
riculo alijtvacant. Resicaper feclaraed, uc 
uUa dempnf^atione egere minime videatur , 
cumdubiuronon fit , imbecilliq^em efle gra- 
vidam non gravidi : & quo quis fuerit imbeii 
cillior, eo etiam magis omnibus morborum^ 
generibus patere, & faciliusin viras difcrimina 
rapi,& 2grius etiam eidcm fuccurri : maturius 
igirur & tutioribus auxiliis hx fuccurrendas '.^ 

& fuflinendac funt» quam iU«. Quare uciliort '^ 

& roagis neceflaria his fic (anguinis miffio 
quam iUis , quoniam per hanc caufa morbo- 
rum , qutbus ptaegnantesy unb corpora omnia 
afficiuntur, facilius, celerius» & beniguius 
detrahatur, & revocecur, quam uUo alio 
auxilio. 

tf.9. Quibusquagfo morbispatent Haj? Num grar^iJ^, 
eikiemmec , quibus patebant ance imprapgna-; ^i^m m^r* 
tionemPaaipHus abortui»& bis affc&ibus abor* ^* ^^^J'- 
fum fequencib^s • At qui (unt & iUi , & hi ? "''•"*''• 
Suncne £ebre^,dolores, alvifluores^ abicef*. 
fus y alia id genus ? quac, ( fi red^ cunda exa-t 
mines) intelliges fieri«& excitari.&increfcere» 
cx ea maceria» quasin venis e(^ auc per ve* 
nas deferrur : & , fi aliter cenfeas j crede , to 
non me,errarc->. 

/•10. Sed miraberis hanc noftram fenren^ 
tiam 9 & maxim^, quod & alvi fluores addu^. 
Ciim : Sc rogabis forti ^ num id omne quqd eo 

exccr- 



• , 



ttti LsOKliaDUS B.OTA11US 

excemitur » e venis efFundi velinu . Vt fttilci 

certe ^tkt hoc inFerre , iU profedo & impe- 

riti%rtificis etti liori fntelligere roaximampar- 

lenf contumaciam fluxionum aliTi , caufanf^ 

habere ex ea materia quas ih veriis eft » non cx 

alia^ iit mox oftdndemus. At miraberis mcJ 

magiSy (i hanc eandem materiam, qust in ve^ 

• nolo genere cA , caufabor ut auftricem vomi« 

cionum , quibus prasgnantes urgeri folent , non 

eam quae vomttu excernicur, licet (latim^ 

^qciodammodo ieventur abeovotnitu: eft ta* 

lisigitur ^mefi hxc ipfa. OAendit autcm curatio , c&m 

frnfftmis .hae nullo tam prasfentaneo remedio lollantuii, 

^tn7u '** n^axime , quam miflione fanguinis , ut teftari 

. |K>flunt Oomina Cbafteliier, & Damicella 

Blanquet , &'aliaeaIiquor'. 

jf. 1 1. Sed rationem pofces, & jure. Quac 

meo quidem j udicio^ hxo cft, qttod f^us men'- 

^lti ^d^ ft*«us tam eft exigaijfs,ut recens ef edus vix ac* 

4mcitur. ' c^d^c ad pondus drachma?, feu corpnati unius, 

quamvis integerrime flt formatus , ( bt often- 

dinius multis , &oftendere itemt^oflutnus ro- 

ganii ) bimeftris aiitem vix attihg^; vel fu- 

^ere t fex drachmas, & trimeftris un^i^s tres vel 

•qua:tuor ; qux corporis exiguitaS^n^kenftruunu 

fiinguinem confumere miniihii f)^6tc^ft. Reii*- 

quum eftigitunutredundet in cbrpore , & iii 

gcnelre vcnofo , & juxta jecut , & m his etiani 

vdBis . quatum oflicium eft a ventriculo & in- 

teftinis attrahere quod chylofumeft: quanu 

attradionem cum minime ut par efl t proptcr 

• eam redundantiam qul ppprimuntut, pracftare 

poflint j teliquum eft jecur opprimi copia (an- 

guinis» 



I>F CURAT.^^SK SANGf MISS*. ^ ^if . 

gttini^» & yfntficulum capia Tuperfluitatum t 
uflde Jiaufea fequatur : adeo ut curatio gofte- • 
rioris nozae petenda fii ab ejurexordio , natu 
aiiunde, Idautem eft quod in venis abundat, * 
A venis ergo elicieftdum eft. £t cum quicquid . 
eft in venis contentum ^ liquidum , a qua* 
libec vena educi poffit, fed non utiliter & 
comraode ex (ingula : ideoiemper evacuatio 
ab ea fieri debec, qua» artis ufu cognita eft 
aptiffima. Ea autemeft in propoiito negotio , B ^4 vtns 
qax in brachti flcxu repcritur ampliffima» & *^l^^' 
fede infimavel media,^ ex dextro bracbio imfiu 
magis, quamvis eciam 99 Hniftro fere^ fi «que 
uttiis. Qaarencrebriusadhanc redeundupou 
eft , nec quicquam particularius ad fe reyocec 
inceotionem ■ etiam cx nniftro evacuatio mo* 
lienda eft. Modum enim in his fumimusex ^f*^ 
habitu corporis»'^ venarum plenitudinc-*^ jiu»w^4i». 
& conGietudine, & aeris ^temperie » & aliis 
Medicp prudenticonfid^randis. In muliero 
media&habicudinis, & veris:vel autumni tem- 
pore» aid.iiraBpaution^Q), .e3^(;edens quantitas 
non eft unciarum decem vel etiam duodecim» 
Q venJKtunteanc: rep^tenda femel atque ite- 
rum , fi asgdtsido fit» ai^t ep die , aut poft , pro* . 
uc visipia morbiindicabjt :/<9|td etiam & pur« 
gandttm,fed id pericuMuseftyquim lan-» 
gfiineffl mictero . 

f. 12. Audeigitur potius in gravidis ( dum s^Rin 
tes poftolac » & vires valent ) ad hoc auxilium tfmpore 
confugere , quim ad illud , & cclerius quanu ^t^M^fi 
cardius: nec crede uUo tetnpore imprjegna- mittiftn* 
tionis efle interdicendum » ac quidam jMitant , ^f^. 

fteti 



\ Yl£ .»LfiO^AlLDUS BoTAtrus 
, . , . ■ •• • * 

'<W/^»X;freti ilta Ht(>pocratis fenrcmia , p9nnm'uHr% 

* funt mdicmneU , ^ qHorio ^henft in fepnimtm ; jw^ 

tfi^evero & femere petHydautiw Mgendtsm, Cu|US 

• refcaufam commentatores ornnss ad Galeni 
. * imitationem,didint,tutius"eoimccn}edibtem* 

pore commovert pode corpora pragnantiurn, 

• quoniam initio fui teneritate » & poftea fui 
gravirare & facilirate dccidendi » &aiimentt 
defedu, minofe etiam negotibabigantur.Quas 

^ ratiofi veraeft, (utaliquo modo eft) tanu 

eciam;& magis,e(l confideranda de cau& mo-^ 

vente & alterante) quae intus infjbftfcm aur^ 

matrem , aut utrumque urget , qus^m de eo 

SMimintn quod facicndum cft in ejus auxilium. Quare, 

mittendui ita iit non laudo fanguincm mitii nulla re ia- 

Mvmi^t' vitante, ita neciaudocaufam nocentem tcio- 

yi. . peftiye non demi, dum poteft bene^xum faspe 

plus adntpericuliex liac in corpore perfiften- 

te & increfcente , quam ex aliquot unciis 

fanguitiis detraSis^nuila neceflitate urgcntcJ : 

quoniam perperua eft vis fanguificandir in ie^ 

x:ore . cum adeft nmtetia , ut patct in Jradanci- 

bus mulieribus. . .. ; ; 

oijtSth. jT. 13- Scd dicunc aiiqui. Cum mrtunt nil 

temere nequc fuperfluum folcat «fficcre» ra« 

tioni confonumeft, non parem vim cxiftere 

fanguinis cfficiendi tationi in fecorc praBgnan* 

' ' tis , & ladantis ; (icuri etiam rationabilc eft ^ 

mtnorcm adhuc eflc in ea quae uterum noa^ 

geric , cum li«c intus neque foris tiai>eat nu« 

. triendum pueruro i ncquc etiam parem in ma- 

re & in foemina » proprer eandcmmct ratio* 

s^bui9. n^jjj ^ Cerre ratio ha^c veritatis liabct apparen* 

tiam . 



DBGuilAT.IPEB. SANG.^ISS^* U^ * 

tiam I fed tamen veram non eflfc per h«c ia*- « 
tdliges. Sciebat quidcm Natura» neque niris » ' • 
neque fceminis fcetum non habentibus , taiffo, 
effe opus faaguine » quaqto aliis; attaodln * » 
parem utriqueidecnf fanguinis eftciendi vim » • 
freta hujus redundantiam facilius parvb mo- 
mento^ofle demi> quam repentefummanu 
inopiam , crebro inopmate contingentem ; 
corrigi. Cui inopias tam viri quam mulie- 
res , & tam gravidas quam non gravidae • funt 
fubditas. Quis 'non*^ eft fubditus recipiendif 
vulneribu\« & venarum apertionibus > unde 
ilicet fumma ianguinis copia uique adani* 
mam efHindatur ? Ad hoc itaque magis Na** 
tura profpexit , cui neque ipfa acque poterar* 
alio modo, quam dido, fuccurrere ; quam ad 
iliud» cui & ipra,apertis uteri, aut narium, auc 
ani venis , &ars apertis aliis ad cutem appa* 
rentibus , illico poterat occurrerc. Quim au- 
tem facild fanguis multus,repeiite amiifus, re- 
gienatur, isintelliget» qui infignes fanguinis *. 

effufiones notavertt fine patientium interitti » 
quarum nos multas obfcrvavimus , ut dicemus 
alibi. 

f. 14. Verum fum tanta fit Hippocratis 
authoritas . ut optimo jureinftar oraculi in^ 
Medicina habeatur , non nobis eft ab hoc ne- 
gotto » in quo prorfus ab ejus (en^f ntia recedi* H^^tmi.» 
JXIUS9 abeundum finc examine , an fcilicet ea '**■ '*'•" 
fenrcntia Hippocratis fuerit, STfi fuerit, quo- ^* 
modocam clare experimentisartis>rationi con- 
femaneis, redarguatur. Certi nonfacilem no- 
4um cxpUcandum fubimus^fed nitemurin- 
I terim 



• 1)0 tEOlJfAKDy S JBOTA tLVS 

terim tanti auchoris, verae arti^ medicas pa^ 

* rentii , famam & lauderh fuftinere. Fuifle igi- 
. .tA aphorifmum illum Hippocratis credi po« 

' tdtl,duplici hocargumento;tumqu6d ficeflTc 
' habeacur i Galeno , & a^Iiis omnibus , ni fal- 
lor , qui de illo aliquid (cripferunt : cu^n quod 
. in illius reliquis genuinis operibus nil repe* 
riatur ( H bene memini ) qubd abeo difremiat. 
. ScripniTeergo iilum aliquid particulare a ve* 
ritate alienum y humanum eft > & praK:ipui in 
i. de hc. in McdkiniL , quam dixit nuUo modo pofle efTe 
btm, ». I. ftatara , neque ccrtam : & maxim^»quod cjus 
remporcubulis potius quam methodo ( uc ex 
Plinio licet vidcre ) & experimentis pocius 
quam ratione {G ipfum Hippocratem exci- 
pias ) ars difccretur & tradaretur. At quis 
nefcit, omnia efle in fuis initiis diflicilia.*9 eo- 
ique magis,qu6 res ipfa per fe difficilis eft : fed 
medendifacultate ( ipfometHippoc. fatente ) 
quid diflicilius & ob(curius , praBfcrtim viro 
incegerrimo , qui , alienac vitx difpendio , no* 
vis experimencis uti contra vetcrum prarcepca 
sion audet? Credendumeft itaque eum hunc 
aphorifmum (utetiam & mulcosalios } acce» 
pifle ab avo fuo Hippoc« Medico , & atiis qui 
«um.anceccfleranc, nec aufum fuiflfe pericli- 
tari in experiundo contrario » ne ii quid con- 
tra ejus votum contigi(rec, fycophantis ( i qui^ 
bus jam fappe iaefus fucrac, & qui nnllo cem- 
pore non invigilanc in- bonorum maledicen« 
tiam \ novam fui opefis calumniandi anfanu 
tlediflec. Non fuifle autem illius cempore cam 
tricam vcm feftioncm atque Galeni feculo ; 

cx 



• 



£>£ CVRAT. PE& SA^GiUtSS. tjt 

et Hippoc. Gdeni » &. aliorum vi^erum |u« 
thorum (cripriscolligiypoteft : (icuti etiao) ne« 
qae Galeni tempore , atque nunc Lutetia; eft f ' ' 
fides exdignis^^fcriptaribus petendaeft. Mi« 
nim itaque non eft , (i ncque Hippocrates rnc^ 
que Galeoust ( ciijus etiam opera a fycophan^- 
tis atcentius fpedabantu^, redarguendi potius 
caufa quam commendandi) propo(itas fen- ' 
tiae veritas noa fuerit cognita, ficuti neque 
permultarum aiiamm y quse quamvis ex fidc^ 
authorum i Medicis commendentut , i ne- 
mine interim uiurpari vid6ntur » m varia me- 
dicamenta , variaeque fedionum & uftionunl 
fpecies , nemine audente in iis , peticulo fui 
nominis, fe pofteris ducem prasberc^. 

f, 15« Sed priufquam de iis finiamus, afFe* }iff»ru 
tamus adhuc duo exempla fratris met in pro^ ^^1^^ 
prias filias , quibus inteiiigetur, quim fit pra- ^ " 
gnantibus utiiis ^ & parum formidanda copio- 
fa phlebotomia» prsefertim in morbis acutis 
& periculofis. Scripfit igitur ilie ad me, bien* 
nium agitur , duabus ejus natis utero gerenci- 
bus , & febre ardente laborantibus» cum gra^ 
vif&mis doloribus renum & capttis , detraxtfTe 
utrtque libras ttes fanguinis primo die » & tzn* 
tundem poftridie, hempe duasman^, & u* 
nam k meridie, unde quatto finitus eft liiot- 
bus » fine ulla foetus £c . mattis infkiria. Ad 
quaiii evacuationem moliendam (quam iuL» 
aliis multis utUiter ufurpavic ) impulic. multa- 
rum mulierum , eo cempore abottus & interi- 
tus, quibus (anguts parcius mittebatur; fcri- 
bcns amplius ad me h«c vetba : Ycf um in^ 
I a ha^ 



IJl LS0t9ARD.VS BOTALLVS 

faac forma mittendi fanguinis «morbi tantunL# 
{>tihcipio facienda , non eft dandum obUvioni 
#Ierecorpushorisinterpofitis» faitem jufculis 
& (brbilibus.epuHs , alipquin vlres concidunt. 
]am pergamus ad alia, adqux etiam major 
Medicorum pars in acgrorum pernici^m offen- 
dit 9 nempe ad alvi fluoreoau • 



C A P. IV. 

Jn ahi fsore confcrre fangmnis mif--^ 
JiinietfLf • 

Sl cuspUun pmgwmm mtfem ecnftrf^ inquir' 
,^.^ „, ^ippoc. vintremctnJirmMnfipmef^&iimmu^ 
7i(?. "" "' /»w. quo loco Galenus ait , ftinM dvo , /«»- 
ffumm nm dttrdns. i^mn/ifofl detXMSimnnper'^ 
.ftvcfMt fimr% vmtttm froflimt^, Quam Hip* 
pocratis pofitionem iterum Galenus his ver- 
Li.tUdrt, bis confirmat. Si cum dvi prvflnvio ffhrii uecejjli^ 
gL!^ ^ » diaiViicMMtiMi nat tfloptti ; vtrttm ijj/i pm^fi 
e^.c.14. yj^^^^ etiMmfiftmJitpromitltitttdimtrMtioM. i^jw- 
cnttque viro ab iit^tnnquam mnjori tvMCttatiom ^gm^ 
iibttt , vil fiuguimmdttcin ^ vel vtntnm tnpveir^ 
uufi funt y ingrttviorn piricula dgrot prdcipituvirttni^ 
Cctth hacc fententia tanti eft momemi, quanti 
uUa alia totius Medicinae : cum alvi fluonj 
omnibus actatibus , anni temporibus , & regio- 
nibus contingat ; modoque perfeeveniaty Sc 
modd aliis aneftibus complicetur » fitque vi* 
rium , quod dum (blum eft, brevi vires corpo* 
ris confumiti & altcri adiunftum» brevius* 

Quau 



Bb CCRAT.PSa ^AMC.MISS. fj) 

Quaremanifeftuin Hc , penes di&x pofitionis 
faifiutem aut veritateniy plurimoru homiijum 
morcem autfalutemconfiftere*Qu§B caufa m$ 
movet circa eam paui6 prolixius infiftero» • ^ 

$. 2. Profefto cum Galeni ineenium 9c ^ ^ ^ 
perlpicaciamexpendotnon jpouum non isit^ iMum. 
mirari , l^uo modo hac in re iit lapltis , tamque 
a veriute receiTerit. cum tam eruditi de mor« 
bis omnibus > & praeienim de iis qui ab intem« 
perie oriuntur , adverfum errata veterum di- ^ . 
fpuuverit. Rogo , aequi ledores , baBC paiica 
fioe livore , finequc ullo animi aHeftu , ptx^ 
terquam veritatis , expendite. Qujs inficiabi* 
tur inteftina effe ejufdem natur«,cuius eft ven- 
triculus,cui illacontinuantur? At fiventri- 
culns ( uc Gal, latiflime 8c eruditiffime docer^ 
7.mrMf)omnibus intemptriebuspatet, cur . ^ 
&inteftina ip(aeiidem patere minime conve- J^!^^' 
nit? Namcau(a nulla eft»cur illis debeatur im- mmk.w^ 
fflunitas , qu« principibus partibus eft dene- ^*^^^ 
gata« Vcxaiur cerebrum , cor. jecur , ventri« ^***'* 
culus , lien » uterus , vefica , denique onmis 
pars corporis modo caIida»modo fi:igida,modo 
humida, & modoficca» modo muftipliciter 
ex iiscompofita, imemperie*, & inteftina ab iis 
intaAainviolataquemanebunt? Stupidifan^ 
animieflbt id credere: nec idGalenum lai* 
tuit » lieetin hoc p^niculariconfilio imiutione 
etiam, utin praecedente, fitlapfus are&a via. 
Eigo ^ ab iis inteftina patiuntur, reliquunu 
eft,(ymptomau cujufque afleftionis fuam con« 
fequi afteftionem. Atinter fymptonuita afie- 
ftuumomnium» maxime commune eft fun« 
I 3 ftionii ^ 



|}4 LCOKAILPUS BOTAtLVS'' 

^ionis vitium. Qu« eft igiiut inteftinoruiiLp 
fiindio ? Mukiplex : utaliacum partium, pura 
^^i^iMM- ^rtrabendi» retinendi, coquendi, & cxpel- 
•M»/i*ffff J^ndi. Hasigitur funaionesomnes lasdi iti^ 
#1«! #/iir. i,^j^(yjjig neceffum eft , k quacunque intempcr 
fie. fuerintdivexata , eafque pius minufve pra 
r^tione magnitudinis fuKrepti.vicii, & inter* 
jnttfitnM du0j unam magis, aliaro vero minus : ideo*- 
pl^L^L 9"c fi retentricem intcftinorum facultatem la- 
n^4iss. ^ befadari contingit a calida intcmperie ( quod 
frequentius evenit quam a frigida ).quid pro* 
hibetquominus huic affedui occurramus fan'- 
^uinis miffione , veluti ei quac a (imili caufa 
inalia corporis parte conti^erir'? Carentnq 
venis inteftma perquas fubjicianturhumorum 
decurfui ? Patiuncurne & illa inflairimaciones , 
gangracnas , & extin&iones ab humorum^ 
fluxu? Scatentne seftuoOs & vellic^ntibus u]«v 
ceribus ? acerbifne doloribus affliguntur dum 
dyfenteria cxercemuiii ? 
f. 3. Sed licet per basc iatis fuperque often* 
^ diffe videamur, fanguinis miffionem injurii 

fuiffe a Galeno in cotum abdicacam ^ in cura- 
tione fiuxus alvi ; non recufabimus camen , 
quafi per cranfennam , ejus argumenco , quo 
pucabac fenfum fu« oracionis confirmaffe , re- 
Rtfmtyth fpondere: quod eft,fi i mifGone fanguinis 
i&w«^rfrj«i. Ycl purgationc alvus non cohibeacurj vircs 
* ^* corporis ab iis profterni. Cetci in concroverfia 
id poni non debcc , quod peirfeverancc fluxu 
Viresconcidanc , eoque magis, fi fupervacue^ 
(anguis decra&us, auc adhibica purgatio fuc* 
|jt« Sed qu^fo. num hoc peculiarc eft huic 
, affcftui? 



Dk curat.ybh SANG. MIS!U tjs 

ztEt&m ? Num & febris id factt ? Num dolor 
quilibet infignis ? Non, dices» um facile, cuoi 
per hjTCyin quibusnuliainfignisevacuatiocer* 
nitur^non tl celeriter vires exhauriantur,quam * 
peralvi fluorem. At quid in fanguinis fluxud 
oaribus»vel utero,vel hflBmorrhojdibus»vel pul^ 
mone»vel ventricultf^veldemum a quavis€or« jutkpf' 
porisparte, in quorumcurationefanguis oiitti ^f ^ ^*- 
lubetur^ non tantum ^ peritis. fed a vulgaribus ^.'^ 
Medicis?Dices»iniistamuhi concedi fanguinis mtfp^ntm 
miffionem re vulfivam» qua exiguus modus de* ^» ^vkfiu- 
trahitur , ut (cilicet in adverfa partc parata via ^ '••***«' 
/anguint qui in motu eft » definat fluere qujk 
ccepit. Hac ipfa ratione & nos dicimus » ex 
brachiis eflis mittendum fanguinem in alvi 
iluore, concitato a calida intemperie» quas 
nunquamnon habet humoris afiluxum comi« 
tem , quo l^uic aliuttde parato exicu > & eo ex 
parte detrado» definat reliquum currere , & 
gravare partem quam obfidere coeperat. Itai* 
que eo panim diminuto ,& in aliam partem^ 
revocato» asquumeftintemperiem, qua; fluo^ 
ris caufa erat , leviorem (itri : qua extenuata » 
neceffe (imul cum ea inclinari & quod ab 
eadem cauCa afliciebatur, fuperfluam fcilicer' 
alvi dejeftionenu • 

f. 4. Sed jam fatis videmur rationibus non ^ 
parum eflicacibus concertaffe » quas fi (ecuii- 
dis & racionabilibus experimentis confirmare T^tfVfj»;»- 
vaieamus, operaspretium (arbitror) in hoc ne- "»5»^'' 
gotioprasftitiflecenfebimur, eo qudd Medios JJJI. ' 
rationes, ufiim comprobantes , probabilitate^ 
pottus &coniefturaartificiali, quampecef-* 
I 4 fiute 



1)6 LbOMAILDUS BOTALLUS 

fitate concludant: Idco haBpotius exemplis.; 

ex artis ufibus , qui non cafu t fed confilio & 

• rationeifcliciterluccefferinty confirmandaB vc- 

^ niunt 9 quam longioribus verborum demon-<^ 

ftrationibus. Logtcum cnim axiomaeft^ad 

univerfalem pofitionem evertendam fufficere» 

unum fingulare in contrarium objicero. A t 

nos non unico fingulari feu uno exeroplo eri* 

mus contenti, fed plura aflferemus in me- 

^ dium. Idque non ea ratiooeduntaxat, ur-* 

evertamus Hipp. & Galeni pofitionem ilUm 

univetfalem, fed ut exemplorum pluralitatc^ 

trepidantium quorundam Medicorum animos 

facilius confirfliemus. 

f. 5. Exordiaritaque in iisrecitandist ^ pau- 
lo vetuftioribus , fed fane non obfcuris mulcis. 
uuBfiKid' ®*'"^'^ » cruenta, & ramcntofa dyfcnteria>ad- 
imdyfMt^y}^^^^ fcbri, cum jugi Cgercndi ftimulo, & 
ritm acerbitate doloris , jam per menfem fere in^ 
tegrum , Polemarchum Brixiacum adeo afRi V 
xerat » ut de e)us vita parum fpei Medicis , 8k 
minus aflidcmibus , fupereflet : fic tamea leA 
vatus eft a roiffione unciarum fex fanguinis eic^ 
bafilica dcxtt^^i mepropofita, & aClarifi[i-\ 
mis olim virls & primariis Regis & ReginaB \ 
medicis, h Capella, & Honorato Caftella- 
* -no , accepta, & a nonnullis aliis improhatat \ 
m poft opem divinam » quse humanis remediis ' 
femper eft prcferenda , praefentaaeum & (b- 
lemne auxilium»etiam ab iis Mcdicis , qui alte- 
rius erant opinionis, fuerit judicatum:cuai^ 
ipfbmet die noxaB omnes , qvae amea nibil rc- 
tpiffipaticbancur, fic cvidemcr inclinarecoc- 

perinc ^ 



I>fi CURAT. n% SAKC. MISS. 1}7 

perintyUtbrevi priftins vateindini fuerit rc- 
fticutus. ^ 

' 'f.6. In eodetn roorbi genere, cum cumore :, 
I lienis, decradus ad uncias decem ex (plenitide, ^ 
mirum in modums& ad falutem^profuic uxori T/«#r rrWl^ 
Troillaldi Regiscpncubinarii. ^^* 

$. 7* Tormina icem & fcbris tridui fpatio 
gravicerezcorrerancD. Caftaneti, Equitenu D.c4mi»^ 
torquatum : die quarca, miflb fanguine ad un- ''* 
cias decem, fic mala remifla func , uc poftridie ^ 
in totum fuerinc refoluca. 

^. 8* Graviffim^ & periculofiiSmd Reyne- ^9*ju%m^ 
rusFoquecus habebac» a febri & ramenco(a 
inceftinorum difficulcace, siquibuscum pro- 
pemodum confedus & exliauftuseflcc , mo 
circiter diem vigefimum a decubicu accerfiri 
)ubec ; quem cum fspe Medicus alius inucili- 
cer rheo purgkftec » decradus fanguis ad utfcias * 

decem ( quod fafium ftacim prior Medicus , 
; qui de aDgrocancis vita pasum fperabac, in^ 
j aures imperitivulgi & affinium vitupecarc^ 
; ccepit } lam evidenter adjuvit, ut & ipfe cu- 
bans • & ejusffater,& affidens mulier , qui de 
; falute funditusdefperabant, in firmam fpemi» 
/ valetudinis redierint. Hunc^biduum poft mif^ 
fum ianguinem , cum omnino dyfcnteria re« 
fbluta non effet » viribustamen paulo firmio- 
ribusfadis»purgavimus (ena , & fyrupo rofa* 
rum pallidarum , quod medicamentum refi» 
\ duum mali fubduxii*'. 
I §' 9' Non um diutumo malo fuitagitatus 
I famulus a coquina D. Salvii , fed certe non-* ctfum ^ 
mxm pe^lofo. Prehenderac hunc primo s^Mi. 
I f . fcbjfiis 



^ 
^ 







Db curat. peb. samg.miss. 139 

iiet]protinusillampropofui> Ibi ille mtratua 
xemedii novitatem, ftatim profluentem al- 
vun] , cibi faftidium , virium imbecillicatem , 
cxtreiDam corporis maciepi » tabidam febrim , ^ 
&deploratam quafi valetudinis fpem» coram 
attulit ; quorum omnium cum (jngulum per 
k tale fubfidium non pofccret ( uc iliedice^ 
bai)iin6 ut adverfum repudiaret, eomagis 
efleinipugnandum & fugiendum > cum omnia 
fimul in extenuatiflinio corpore fint conjun* 
3^1 vixque alterum Mcdicum in npeam fen- 
temiam defcenfurum. His k me audius, & 
ratiouibus in contrarium addudis , fine con- 
irovcrfia illc acquiefcere vifus eft. Tunditur v^*fi'^^ 
venabaGlica dextra. nobis praefemibus. ad^'^''^'"'' 
uacias circicernovem fanguinis putridifiim| ; 
quo fad0| quia in exercitu Rupellenfi era^* 
inus» ubi bominem pras loci diftantia videre , 
^]^ rard , mihi licehat » fignificavi tantaou 
virceruin & cotius corpc^is intemperiem &. 
Amguinis labem « quas fumma erat , unica bac 
.<^etradione pofie quidem minui , (ed non ce'- 
folvi aut ^boleri ; ideoque in rem fbre, ut^ 
poftquatuorauc fex dies ad id prasfidium de* 
nu6confugeret, verum exalcerobra^bioy ice*. 
tuoiquepoftdies alioso£lbautdccem,ex dex-. 
^^^yCicx hac prima& fecunda mifiione ali- 
quidopis fenfiflcc* Quodille fieri voluic, in- 
vitisMcdicis quie^us curam gerebant , mo* 
nitus fcilicec a me prius , indc a frudu primsQ. 
Qiiilionis , qui fuit eximius. Sic ille poft pau-^ 
cos dies morbo penitus liberatus eft. 
{•II* EadccQmorborumgencra^ nempcj^ 
. . fcbcfej^ 



^3' LSOMAILDUS BorAtLUS 

febris acerbiflioMr, poftridid infignisdyfente* 
ria 9 non remifTa tamen febri , ad quem voca- 
tus fub vefperum , cum viderem maximuoLi 
^ impendere periculum i virtum lapfu, (i in 
diem (equentem efficax & requifitum reme- 
dium produxiflem , illico ex dextra bafilica 
decrahi julfi circitcr uncias quindecim fangui- 
nis , ex quo nox tranquillior fuit : poftridio 
verd utrumque vitium refolutum. Is juvenis 
^ erat , firmus t venofus, & fanguine refertus » 
ex eorura numero 6c bominum genere^qui ab- 
unde , & impermixtum fingulis horis merum 
hauriunr*'. 
f* 10. Mirumiteminventumprsfidium in 
Z>. Efdrtu Domino Eflartium , quem longa & valida fe« 
^&Xfintt- ^^^ ^^ **^* fluore, modd lienterico , modo 
fico. dyfenterico, tnod6 alterius genens, modo 
fnixto , jam ad extremum fere marcorem de- 
truferac, Ad cujus curationem vocatus,& tota 
hiftoria morbi mihi ab uno Mediconim» qui 
illius curam gerehant, enarrata, auditaquo 
cjurdem Medici (ententia ( quam communem 
fe habere dicebat cum altero qui curationi 
jugiter interfuerat ) quod parum fperarent de 
a^grounte , cum per eos omniaaitis auxilia in 
illo inntiliter fuifient ufurpata , «videiicet fre* 
^uens purgado ex rheo : nam id videtur mul<» 
tis Medicishorum morborum unicum a(ylum, 
quod nifi morbum tollat , inania ducunt reli* 
qua, urinam moventia , adftringentes fotus, 
Jitus , & reliqua id genus ; in quorum feric-; 
cum minimi enumerata eflet fanguinis miflto, 
( qu8 ceni inter omnia remedia primas obtir 

act) 



, D£ CURAT. PEK SAMG.MIS9. 139 

fitt ) protinus illam propofui* Ibi ille miratiu 
jemcdii novitatem, ftatim profluentem al- 
vum, cibi faftidium , virium imbecillicatem, 
extreroam corporis maciepi , tabidam febrim , ^ 
& deploratam quafi valetudinis fpem» coram 
artulit ; quorum omnium cum (jngulum pec 
fe tale fubddium non pofccret (uc iUedice* 
bat) imo ut adverfum repudiaret, eomagis 
effe iropugnandum & fugiendum > cum omnia 
fimul in extenuatiflimo corpore fint conjun* 
da, vixque alterum Medicum in meam fen- 
tentiam defcenfurum. His a me audius, Sc 
rationibus in contrarium addudis , (ine con* 
troverfia ille acquiefcere vifus eft. Tunditur Vtndfic^r 
vena bafilica dextra > nobis praefemibus, ad^^^'"*' 
uncias circker novem fanguinis putridiflimi ; 
quo fado » quia in exercitu Rupellenii era** 
mus» ubi bominem pras loci diftantia vidcre , 
nifi raro , mihi licebat » (ignificavi tantaou 
vifcerum & totius corporis intemperiem & 
fanguinis labem » quas (umma erat , unica bac 
^ detraAione pofTe quidem minui , (td noh tt^ 
folvi aut ^boleci; ideoque in rem &re, ur' 
poft quatuor aut fex dies ad id prasf^dium de* 
nuo confugerct, verum exalcerobra^bio» ice^ 
rumquepoftdies alioso£lbautdccem,ex dex-. 
tro , fi ex hac prima & fecunda mifCone ali* 
quid opis feiififfet* Quodilie fieri voluic« in* 
vitis Medicis quie^us curam gerebant , mo* 
nitus fciliceta meprius, inde a frudu prima^ 
mifConis , qui fuit eximius. Sic ille poft pau-*. 
cos dies morbo penitus liberatus eft. 
i^iu Eadcmmorborumgencra) nempc^ 

febrfej^ 



I40 Lboma&dus Botallus 

fcbriSy&profura alvus, tacn fud vetuftato 
quaoi vebementia, jam pcni ofla car;iedenu- 

'p^Tai'^ daverantfamulo Prasfedi Miflardi in difta ob- 

Mffi^. fidione» quem miflione fanguinis ter^ad uncias 
odo^repetitay &bispurgatocorpore ex fena 
& fyrupo rofaceo laxantc > ianitati refti« 
tuimus. 
f. I z, Synochas putridas acceflit alvi prolu- 
> .vies laboriofiflima ad diem decimum , qua: 
modo in diarrhoeas , mMo in lienteris fpe- 
ciem , febrenon remittente, foannem Defratz 

^jPeiUBt» aflcclammeum»peflimetorquebant. Vtraque 
'^* haec afledio i fanguinis miflione, bis repetita, 
fublata eft , die undecimo. Prima detraftio 
prima invafione febris fuit, cui poftridie ad<- 
jecimus purgationem, quam denuo ad diem 
oftavum repetivimus; i qua cum nihil auxilii 
recipere » (ed* in pejus labi videremr , omifllb 
purgantium ufu» ad folam phlebotomiam me 
converti » quam bisiterum in illo ufurpavi , ex 
uno icilicet & altero brachio, die uno inrer- 
pofito inter utramque fedionem, quarum fin« 
gula uncias novem fanguinis ad minimum ca« 
piebat. (caque ab harum prima magnoperc^ 
omnis noxa in eo reprefla eft : i fecundai pe« 
nitus fublata. 

TMnutm $* ^h Eodem fubfidio adjutus eft famuius 
D.S^vii. ceconomi D. Salvii , quem lienteria non exi- 
guadierumoAoextorferat» sL qua manifeftd 
relevari vifus eft miflq. languine » & poftridie 
libcratus ab aflumpto (enaBdecodo»cummo-* 
mento infufionisrhei. 
p. 14« Noo minoris ef&cacia» compeiu 

fiiit» 



Dx CV&AT. 7B11 SANG.MISS. I41 

fuiCyducnRupcllaBobliderentur, in ID. An^ 'D.^drem 
drca Biragp , fcetidiffima lienceria , quas gra» '''^«^. 
viffimas & ardenciflimse febri fupervenerat-' » ^ 
fine ulla febris inclinatione , cujusaficSus & 
febris ipfius caufa,tenam jamante fluoremu 
alvi incifam , denuo refc^i voluimus cum 
feliciflimo fucceflu. 

^•15. Dom. Matringheno>l]oroinifer&fe-> 2>. jic^ 
ptuagenario,diarrhoea dierum odo flimulato»^ trin^mm^ 
& (aneuinis miflionem pras fenio reformidan- 
ti» inmfum-rbeinobisab illo obnixd petitum 
inftituimus : a quo cum nullo modo fuifler' 
adjutus , fanguinis miflioni animum applicuit , 
unde falutem confecutus eft, 

f. 16. Ac quid liberavit Dom. Greffierium» D.Gufi^ 
& Chattarum , fodales & amanuenfes D. Sal- »^* 
vii » quos dyfenterica proluvies menCs unius ^^^*"^* 
jamjam confecerat» praBcer fanguinis miffio- 
nem,in primo (emel , in fecundo bis> ufurpa« 
um i Nam & hisnon defuit multiplex omnii 
^eneris pharmacorum ufiis » ab aliis Mcdicis 
inftitutus. 

f. 17. Porro utborum omnium, &aIio-> 
rum permultorum » quos ex variis & gravibus ^ 
alvi profluviis tum recentibus , tum vetuftis , 
tum cum febre, tum fine ea , divinl gratil, li- 
beravimus » maximam illorum falutis caufam 
io (anguinis miffionem referimus : It^ certd 
ex adverfot multorum aliorum interitum,quos 
alii Medici traAabant 9 ad didi auxiliidefe- ' ^'f^ 
dum referendum puto. Quorum etfi non li- f^^^^g^ 
ceat nobis hiftorias adduccre » licebit tamen^ mifionu 
non seticerc aliquid circa cas . quod faciet ad fi^p^ink 
^ ^ difci- •^'"•^- 



141 tsOKARDVS BoTAtlVS 

^ difciplinam, fuppreflbiDterimnomine &jB^ 

grocanctum & Medicorum, quorum duo^ 

^ ( qui nunc cum fuperis degunc ) cum jam per 

menfem integrum , & una cum alcero Me- 

dicoclinico &domefticOy illuftrem quendam 

juvenem, annorufti circiteryigmci odo» fe-* 

bre afliduS & dyfente^ia acerbiflima laboran-^ 

tem , tradafTent , procedente femper raalo in 

jiejus , nec unquam fanguinem mififrent» mihi 

tandem in confilium accico , & {anguinis mif- 

iionem proponenti , pertinacius hi quim eru* 

ditius (ic obfiftere omnibus nervis funt conati, 

ob vires languefcentes , & ob Gaieni fenten- 

tiam adverfantem, uc de ea non pr«ftanda 

concluferint. Ipfenon ampliusredeo » crabir' 

asger vicam adhuc pcr menfem. Biduum poft 

t iliius inceritum, unus duotum Medicorum^ 

( qui ambo erant nominis non incelebris , nec 

d^tace juvenes } cum una apud quendam asgro« 

tantem conveniremus , ftattro primo occurfit 

( quaH piguiffet iilum non contigiffe nobis 

prius occafionem inVicem de re nac colld- 

quendi,& oftendendi qusini xc&h ab iilis fuif« 

fet decrecum» de abftinendo i fanguinisdetra*- 

SHud i» ftione i me propo(ica j infic : Obfecro Bocal- 

Tr^^^i ^^ ' ^"*^ cenferesinvencum fuiffe incadavere 

d^uum ^gi^ocancis» adquemveneras caie in domici* 

ft^ lium, jammenns agicur? £go»falcem ince- 

, fiinoriim erofionetn infignem. lile , idipfum » 

. « & amplius, nempe fer& omnia inceftina fpha- 

celo demorcua , pr«cerea vix gucca fanguinis 

vifa eft coco corpore , praecerqiliim in vena 

magna , & adhuc in ea non mulcum , adeo ut ' 

often* 



De cukatIybil sang* miss» 143 

oftenderet» quim importuoe fanguts futfler' 
mifTus, qui fuftinuit adhuc^oribundum in 
mdtos dies. Cui ego refpondi : Non nego, « 
non potuifle mim maturius) fed & etiam dum 
appuli , licuiifet potius id aiKeps auxiliunu Ctif.l.t.0* 
experiri , quim omitti. At inventum fkifle lo. 
cadaver exangue ,jquem Medicum , artem^ 
exercentem,debebat hoc latere?Cum id com» 
mune fit omnibushis^ quitabe&marcofo > 
confumimtur, etiam fine tillo alvt fluore.Quid 
igitur fieri bporteac in hoc» cui & alvi fiuxus 
( ex quo non (blum ea qux per inteftina la- 
bebantur , efiluebant inutiliter , (ed & fanguis, 
& inteftinorum ipfamet fubftantia,excerncba* 
mr ) & febris aflidua j & appetentiae fumma 
dejedio , & vigtltx aderant ? Pocerantne baBC 
ofto diebus , non duobus menfibus ( quod 
fuftinuit fubjeftum forciffimum ) corpus lan- 
gutne exhaurire ? Ille : crede , inquit^ cele- 
rius interiiflet , fi fanguis fuiflet mifliis , ex de- 
trado (ciiicet alimenco corpori ; qua de ro 
nos reft^ monuerunt Hippoc& Galenus. Ego 
( quoniam fenior rae erac, & ne viderer con- 
tentiofius de re iam inutili meam fencentianu 
fuftinere, qux itlis aliquam ignominiam po- 
cuiflet affene ) jam dico , finamits de mortuis 
loqui , & de vivis dicamus. Aiter M edicus» 
quem poftridie obviatn habui , idipfummer-' 
mihi ad divinandum pr^potiiit , quafi ita inter 
eos fuiifet ftatucum » fore mihi hoc fignifican* 
dura k primo eorum occurrente: cuiidre- 
fpondi 9 quod priori , qtii is fuit , qui aegre tu* 
l^nrat faoguinem miflttm futfie Foqu^to , & 

altcri 
%■ 



14^ Lbonardvs Botallvs 

alteri qui inceriit» utprimus^ fedrantufndies 

viginti xgrotav^at» cujus inteflina exefa & 

, comipta hsniiiter fiierunt inventa , ut in akero 

•moxdido. Quas^xefio & corruptio necefla- 

2>yfiiam4 rio onines graves dyrenterias fequi Tolenr^ : 

^iietm- quas qut non videt fieri ab inflammationibus»' 

IIll*Jw- ^ ^*' P"^^ curationc non minus defideraro 

tide&peri' fanguinis miffioncm quim pleuritidem» f fed 

> certi non tam latg^ & confertim ) (ciat k^ 

artis medicasparum eruditumforefl parumque 

perfpicacem in exquirendis morborum » qui« 

bus homines affliguntur & interficiuntur , ab«- 

firufis caufis. Nam quemadmodum pleuritis 

& peripneumoniainterficiunt, ex corruptione 

pulmonumfl & partium thoracis» infervien* 

tium refpirationi^d vitam necefiarias, & ex 

communicata putredinecordi ; ita hasc inter- 

ficit ex corruptione,& communicationeetiam 

earum parcium » fine quatum intcgritate homo 

vivere nequic , nempe inteftinorum primum , 

deinde jecorss , mox per confenfum cordis ^ 

& totius corporis; uf patet per febrem «,& alia 

mala fymptomaita fuccedentia. 

f. i8. Sed fatis fuperque exemplorum & 
xationum efiicacium ad hasc adduximus » qui« 
bus vel etiam Medicinas inexercitads conftare 
poffit f etiam in his afiedibus fanguinis miflio-' 
nem efle magis ampledendam , quam yeteres 
commelident» & Medici noftritemporis, illo- 
rum exemplOflfaciant«Caufam cur in hoc etiam 
erraverint hi duo graviffimi viri , & certe to« 
titts Medicinaslumina ,eandem eflecenfismust 
quam pr«cedence capice diximus. 

C A P. 



i>JB CVB.AT. PER SAMQ. MI9. l^f 
C A P. V, 

Pi^f^ fangmnem mitti, exanthemdtis ^ fd^ 
rotidibM, ant aliis mtieis evacuatimhu 



EXplicatis^uibufdam corum, inquibusab 
Hippoc.& Galcno apertc fanguinis miffib 
improbatur , quorum prxcepta paucis aut fcte • - . 
nullis Medicis non vidcbantur acccpta : dtr 
(ccndamus nunc ad cxaminanda alia , in qui- 
bus cumdiai authorcs apcrtc hocauxilium^ 
ncquc idjprobcnt ncque approbcntk acWIIud 
intrrim potius improbandum quim commen- 
dandum flcdunmr ferc omnes poftcriorcs : ut 
infcbribus dum exanthemata , aut parotidcs^ 
aur alius aliquis abfccffus crumpit , aut quidvis 
aliud criricc quodam modo apparer^. 

jT- *, Dicarous prius quid fint cxantbemata 
& aUcciTus, &undc ea oriantur, ut faciliu^ * 
mcns noftra percipi & confirmari ab iis valcar, 
qui cxadius naturae ofBcia fcrutantur, Sunt ^*^»*^'- 
igirui cxanthcmata.cxiguasprominentiacio^ •*4/i^«/A 
cute , aut macuias rubrae , vcl pallidx, vcl pur* 
pur.C2, vel fubnigrae, interdum univerfaou 
cutem obtegentes, interdum per cam modo • 
dcnfius, modo rarius difleminats , modo la-^ 
tiorcs , modo munitiores ^ & modo cutis pla- 
niticm nuilomodoexcedcntcs. Abfceflusdi- ^yh^fh^ 
citur, quicquidexdcfluxumatcriafi tranfmifl« ^«ii 
io aliquam coi^oris parteih , aut ei inhxrct , 
aut tumorem cxcitat , ut parotides,qui funt tii- * .^ 
morcs juxtaaurcs, & buboncs fub alis ^ & in l*h!^ 
K ingui- v^^* 



t4« LtaNARDVS BoTALttrs 

inguinibus ^uiuccatbunculiy & id genus alia i 

fub quo nomine abfceffus ( P ) & exanthemata 

comprehenduntur ; icem & cricicx evacUacio- 

nes per alvjum , pcr vomicum , p«r veCcanL* , 

iAhfctim pcr ucerum , pet narcs , pct fudores. At hi 

futufUx. abfceffus per emiffionem , illi per depofitio- 

nemdicifolent. Aquibus nuUam indicatio- 

pem mitcendi, aiit non mitcendi fanguinisfu- 

. tnemustfeda morbis&fymptomacisea fub- 

fequencibus. 

f. 3* Exanthettiatum & bubdnutt , & cat- 

iAhfi4uan bunculorum, & fimilium abfcefiiium mate* 

i^md ria , «ft fanguis, corpoti fu4 mole , vel vitio , 

^««4 y^i utroque modo inutilis , quem natura , ju- 

dicacionis modo, cerco quodam cempore , cor- 

pore excrudere nicitur : quod ilia quandoquc 

fincalicno auxiiioperficit, quanddquc verd 

^pprefia vincitur egens ope atcis. Erit igitur 

inutilis venaefedio in exanthematis , & aliis 

^idis abfcefiibus erumpentibus, aut paulo 

poft , flum fcbris , & alia mala accidentia ( fl- 

^ 4 do in ^"* ^"^ ) '^'^* *"^ evidcncer micefcere vide- 

f^nln mit- buumr : fignificat cnim id , naturas vires eflHo 

iendiupfiH' morbifici caufa fuperiores : Quareibi attifex 

M^* animad- 

mrales | vel pcit^ ^i7«5»#>v 
de looo iii locom tmoflau 
znateiia cztxa vi(cexa , fitqttc 
velfloxione, caque dta, uc^ 
in puAiUis, aut lenta, m id 
ulccribiis i vel Coflfgcftione^ 
Vide edJkSttfb.Ud^Ciiftrfn^ 
ps 0pu/cul, fM^. «X ^ikm 
l. i. c l. & yUrintUi Cmw- 
mm^ »» UiPP. h§c tit. 



. (pi)£xpiofelS)deAbfcef- 
fibus Cgitr' M. kA, Severinm 
tib. di rerindit, Ubfcejf. nM, 
c. i.dicitui autem Abfcefliis 
\ veibo abfcedcxe. Ab(cedit 
vero velpacL^pacie,ut in-« 
gangzs^ , oflibus aeii expO: 
fitis :>el Humoiab humoie ,; 
Idquc pcr l>K*fi4«# intravi- 
iiM»,pci finus li caritatcs na- 



animadveitere d^bet , ne naturs Conatus redS 
inchoacos imprudentcr in&ingat. Si vero difti 
conacu^ vel prorfus inutiles , vel fhiniis pa- 
tum eflScaces (int , ttinc naturara oneri uic- 
cumbere , & a caUfa morbi (Uperari , fignifi- 
cacur 7 cui crebro in tam periculofo cenamine 
ni(i fuccurratur, vida jacet. Ergo quetnad- jgM»^ 
inddum illa non erat interpellanda , dum fe^ mtHfm' 
'Viftricem ofteriderat, ita neque auxilio eft de- X** ^^ 
ftituenda > cum aliquatn Medico prxbet fax 
imbecitiitatis & oppreflionis (ignificationeift : 
quas fententia ab Hippocrate & Galeno mul« 
tis locis lucidiflime ruit pronuntiata » prsrer- 
tim iis aphorifmis. ^sU juMcantur ^ judkiui i.u^6.io» 
fuminieffri , &c. & alltcro : ^uJt Telinquuntur ifk »-^f*-"- 
tfmbis , &C. 

(j^. 4. Dicct htc quirpiam , qiii velit noiL# oyjiiii. 
fine atiqua ratione adhuc cbntendere : Ergo 
non folum iidn eo die quo exanthemata erum- 
punt , kd etlaol neque poftridie , aliqdidmo^ 
venducn cft , cum fspe cveniat, lit imperfcda; 
crifes in pXutei dics protrahantur. Ad hsec di- Rt^n^ 
cemus , certam , ftatam , & univerfalem rcgu- 
lain hisdari minimipoiTe ; Tcd prudentis eife 
Medici , difcernere qiiahdo primbdie , vel fe<^ 
cundo , vel tardius opitulandum natUras Gc^i 
vei ea fine auxilio relinquenda : Cum ea indigat Ndtnri 
auxilii non fit, fi dic judicaiionis opus ag- f*^ »•• 
grefla , morbunai, ut diximus,dcleat, aut ma- ^JJjJ 
ximi extenuet : 'Contra vcro fi aliter Rir*. 
Adde quod fanguinis mlfiio ettam utilis fic , 
ubi , erumpentibu^ illis , mala utcunque incli- - 
nancur; Adcb ut ipfc npn dif{cr$m fanguinbnli 
K % xnitii- 



X4^ LEOIIiLILDUS BOTALLUI 

jmtt€tG^{ etiamfi anteillorum adventum fuc- 
ric alias milTus ) fi lente febrem inclinare vi- 
deam : citius enim & hl fic curantur: ita u 
illi ( fi convalirurus cft xget ) & citius , & 
tutius* 

* $. 5 . Verilm de his pluribus difletere hh 
non eft locus ; fac enim fic nunc nobis » cun 
vHippocrate & Galeno dicere, judicatoria qm 
non judicanc , efie exuperantis & pervcrfi hu 
mohs, naturam ad prascocem excrctionem. 
ftimulantis, indicativam. Indicac igiturill; 
tunc, fe opem porcere^idque venS fedi potiu 
quam purgationc^ : Katio enim in prompn 
eft , eaque firmifiima : Cum in propofitis ca 
fibus morbi caufa fit in-venis , non in intefti 
Turgath e- nis recepta. Accedit ad hasc , quod purgatio 
7!u^l^r!ir* P'^*'^^^"^"^ quodtotum corpus perturbat , & 
fbtu ffA impetum, & mocum humoris revocac ad prin^ 
€tni, cipes auc intemajs partes , alia eciam hasc mal< 
facic, uc aic Hippocrat. in lib acut, nuin. i6 
UsffufyfifQfhtu , id eft , colledtiones feu abfcef 
fus per repoficionem appellanc , dijfdvintmfop 
funt y fi quis meMcmntttto fufgmto •ggroffu$ fuifit 
nmninhii vtndfiBio prdfuenda oR ^&c. Quan 
ea tantum ex arte datur aut in principio fe 
bris^.auc dum codi ad excretionem par^t 
humores funt , Sanguis verd ( fi morbi ge 
nus poftulec , nec vires reclamenc ) omni tem 
pore mitci poteft : Neque* hic nofter con< 
cepcusdeoorpore evacuando In parocidibus 
auc a^grum non hvancibus exanchematis 
noyus eft » neque a Galeno non confirma< 
tus^ in expiicatione horum verborumHip 

pocratit 



De cuHAt. fbr sang. miss» 149 

pocratis : Lsta exanthmMis nm mimidHm fni" L€^h,p* 
ritmi , ^tf , 

§. 6. £ft & alia objeftio, c|us adverfijs nos oi^«ff«i. 
in ciirationibus «grotantium i mulcis Medids 
adduci folet ^ & feripto, (i rede niemini , 4 
nonnullis memorata : nempe, quod ve'h2(e- 
ftione intro revocecur) quod natura foras ex- 
pellere coepit , videlicet a circumfcrcntia , ut, 
ajunt, adcentrum. Quas ratio tenuibus fatis Rf^f*» 
argumentis fulcitur , cum omnino contrarius 
tSedkm illorum fententia; iuculentifilmd con-» 
fpiciatur , nempe tra hi ab internis acl exierna, 
non contra^utillidicuni: & licet fanguisa 
de^etris ad finiftras , vel i Hnifiris ad dextras 
partes trahinequeat, ( addeeiiam (i lubet i 
fupernis ad infernas, vel ab infernis ad fiiper- 
nas ; quod tamen non eft ita neccfTe^ uc ia^ 
illis) nifi tranfeat per maximam vertam inrer-* 
nam fpinas dorfi hasrentem ; id tamen accidic 
tantutn in fuperfluis , & non arte fadis fan- 
gainis^effufionibus , nOn autemin iisquasarte 
inftituuntur. Ac , hac ratione pet^eos^ addu* 
fti , non tam valide venacfediohbckicoim* 
probatur , quam purgatio , quam illi nec im« 
pugnant , necnon interdum importund propo- 
nunt. Sed efto , rapiatur aliquid , quod tamen 
non fit : long^ interim major eft utilicas » quae 
fequitur convenientem evacuationem mate« 
nx onerantis , quam injuria quat ex moitoen-* 
to matef ias corruptas , in magnam venam re« 
ceptaB , po(fit contingere>Contendeiam tu in 
contrariumtUt vidorip(etibi,fedfain videaris» 
Scaccedaoius npsad exempia multis cognita. 



150 I^EOMAllDUS BOTJ^Ltm 

p.^tjfini , f.ji, IHuftreQi Dominuin Poyrini» robu^ 

^^ ftum adqle(cencem pucris & infignis fynocliu^ 

corripuic : die ceni^ foluca eft alyus diarrhqeie 

modo 9 poAridie febri I & fluore alvi eodcni^ 

yigore pecfeverantibus • rubra exanthecoaca 

denfiffima, leyiterque eminenciay univerlaiiL-i 

cucem occupanc ; luce fequcnci qus quinta 

^ erac a febris inyanbne » cum omnia mala per- 

'^ftere & adolefcere yideremus , fdnguinenx^ 

*" pitci voluimus»nobisprasfentibu$»ad uncia^ 

pdodccim»4quoopere omnesin illo noxas 

(ic declinare coeperunc , uc biduum poft niU^ 

lum fupercffeccarumyeftigium-,. i 

. f.8», £4 ipfa hora qua miflus eft .faJn^uis 

(li&o a^grocanti , & eodem domicilio » eodecn* 

que morbi genere » fed (ine alvi ftuore • detrahi 

^ficUp, etiam juffimus libiram unam afrecla? Pomini 

'BMrrufs: •^acruflflB} Erac aucem hicannorum odode-^ 

cim y & dies segricudinis quarcus, fecundus 

yero aberuptioneexanthematum ; quo omnia 

in illo mala excinda fuin : Unde poftridie qui 

quiiHus er^ a^^mprbiiniciQ, sid confueta fiia 

pbfequia reverfiis eft, 

i^.9. Viindicayicetiam ^fehri» &ah e3^an« 

^. rUr- themacis didi gcneris D. Clarmontium vena 

Hi^dm^fS fcfta- Itcro & Villardumunumex affcclis Re- 

iu. ginas:.& alium aifeclam IlIuftriffitQt Duci^ 

Allcn^oniorum Regisfratris, & alios multo^ 

riUui 1^0- a nobjs percuratos. Quod fe etiam in filio 

^''ff fuo praBflitifte magno f uccefTu Pctreus Mcdi* 

^useruditiflimus mih^narravic-'. 

^*io» In curandis vero exanthemaci$ Gn^ 

^bre oricntibus , au; illam praBCedcmibus » 

V \- '• '^^ ■ . qualia 



k 



JDS CVRAT. PBB. SANG.MISS*^ 15 I 

qualia Lutetisasftate |i 75* in iQultis vira func £«j»#i#. 
(um maribus^ *, tum foeminfs , tum adolefcend* "^* ^^* 
bus, tum astateconllantibus» nempeydenGf? 
fima per totum corpus prominentia» l^^dura» 
fubrubra » aut pallida , qualia a contaftu urti«- 
carum edifolent, eaque modo cum pruricu « 
mod6fineeo, cum nemo fere Mcdkoniau 
fit, qui (btim non confiigtat ad propofitum 
auxiiium. De his itaque nihil nobis agere re* Ewmmi^»' 
ftat . prxterquam dicere • errorem effe , quod ««^•*» f^ 
planrique Medici in his faciunt , qui cocpora ^*^^'^^ 
purgant , priulquam fanguinem minant^ cum mitruntv** 
hasc dlam prscedere femper debeat»imo etiam "^f^'«"<« 
liberalius repcti , fi contumax & grayis eft 
morbus , propterea quod didus aficftusab ef- 
fervefcentia & redundantia fangttintsutpluri- 
mum contingit , & fi alvus ficc^ eft» elucnd^ 
clyfteribus. 

^* 1 1 . QuaB de exanthematis in defeda ctig T^nidtu 
cmergentibus di^a func , eadem pun effedi- 
cenda de parotidibus > I>uDonibus » & aliis hu-* 
jufmodi abrceffibus pirxmature erumpentibus ) 
nempein iisexpeditiflimum effe fanguinem ^ 
vena mitti , dum fcilicet illis prorampentibus 
febris non inclinatur autingravefcit , quQd.uti« 
liffimum effe in multis fuimus experti , ut io^ 
|anitore IIluft.CancclIarii,in Alexandrof^ UnitwC^ 
mulo Illuftris D. Lovci: io Dominol Caftro ^*^^^^'^ 
novo , in cubiculario Comitis Frefcbi, in Hn- ^/#y#«w*. 
feorum lotore fereniffimi Ducis Andium , ia^ 
D* d* Accodrc « in D. de ChaipQb, fc aliis 

K4 qAPi 



Iji Lbonahdus Botallus 

C A ' P. V r. 

JlienfiiHsfiMntittu,autloch$iSy autfangmne 
narihtts aHthdmorrhoidshmcriticeytpto^ 
modo fangnis mittendns. 

QUdBftioni de cxanchematibus , & bubo* 
nibus rede accedec & ea , qux ieft 4o 
^ iliUationcaut fiuxu(aDguioisexnaribu8, aut 
^^ decrumpentibusmenfibusyautlochiis» aur' 
hjemonhoidibus fiuencibus ; num fcilicec iis 
eircniencibus , auc cricico modo » auc alicer , fe • 
bre aut aliis ihaiis perfeverancibus, fanguinem 
.» ^ veoa pro curacione diAorum morborunu 

miccere iiceat : dubiumquodammodo a Gale- 
^^ntim, naexplicatum , fcd non fatis apette. Quine- 
^mmtfi. ^anc imi(ti oponere ^ eandem caufam afi^runc, 
<)uam de exanchemacibus ; non elTefciiicer^ 
, nacuramimpediendamynequerevocandam ab 
incoepcooffick>: Quod quidem verum eft» 
dum ea ex parce , ut ^m dixi » fufficere poceft » 
frecusiiacurasipfas , ex Hippocrace /. 6« M^ 
foSk^ 5.0.1. morborum omnium efte medica- 
trices» non Medicum aut medicamecira. - 

f. 2« Ergoindicium mittendiauc abftiQen** 

di, pendec primo ex notione operis nacura?» 

ah id fcilicec fufficiens (ic , an curcum -& dtmi- 

nticum ,.ucin iisquibuscafitummodo ftilUnr' 

StiHdth ^^^ca in febribus acutis* Quam fttllatiotiem 

w^mmmpHh in (q) malis (ignis numeraoc & Hippocrac. 

^ &.Med(ci oxnnes; quoniam nihU exiguuou. 

cjcidciim 

' N) C<wiC4e Jymnm inH^, i, C^c 37. & ^ i. 



Bb CURAT. PEB. SAKG* ftlSS* 15) 

oriticum eft, (cd fyfnptotnaticuni » indicans 
naturam gravari onere, & vitio humohs; 
qucnv illa mature cencat expellere : quod 
quum abfolvere non poteft, adjuvanda eft; 
quod femper facio. Nempein Viilardo Sere* VUUrim 
niffimiDucis Andium aflfecla , ardente ftbw^^JiwlSi^ 
correpto» cui ter minmus &nguinemad'ii-;r«i#. 
bramunam pto qualibet vice » nempp ^t^ 
iecundo , & quarto , & Texto. Quotidie iiuib 
fanguinis aliquoc gurrse ftillabanrfine frufta ; K 
fepcimo fudore copiofiffimo liberatuseft.Idem 
prxftitirous in curacione filii lUuflriffimi Co- ^•»*«' P^' 
miiis Sanfti Agniani, & Domino Gynefacho, ^^£^* 
quibus fimilicer iaborlntibus , uc fuperior» fe- Gynefm 
bre nempe ardence , cum ftillacione fanguinis ^"^* 
ex naribus, opem attuli , al(eti miflb faiigui^r . 
ne , die untum quinto > quo fui ad illum ai:ci<^ 
tuSyUndefeptimo liberacuseft.fudore copfi»« 
fo: huic miiTo & fecundo, & quinto, & ini^ 
tio noBJ» quodte Tudor copiofus in integrum 
mofburo extinxtt. Multos alios , imo omnes 
acftate prjeterita Camerad, & in exercicii; Sjtidfd» 
quibus nares ftillabant cum fcbre , ( Qui innu* J*J^» '^* 
mcti fuerunc) fic curavi cumfisliciluccciru^ i!Li!a!^* 
quamvis efTent ex genere febrium peftiien-^ 
tiam^cum capitis & luroborum doloribus gr a-r 
viffirois, &urtnarum turbutdmia, & confii-i' 
fione ; & quidam cum exanthematis , aur^ 
parotidibus , qiios mors excipiebat , nifi iarge 
ab initio fangui^fuiiTet miflus: Quc>d ut dHi'" 
gentiffimd obftrvarct,dicebaia AntoniiK>Ca- ^^^Ju!m 
pluano Pbilofophis ac Medicinscandidaito; ^^^xm 
qui mo ieqoebatur praxeos adipifcends gisas- sr*^** /^ 



1)4 LcollAllDUS BOTALLUS 

tia « qui mulcos per fs curabat tuxn in xctiQ^ 
dophiis degentes , tum in urbo • 

^. ^.Hanc curandi & mittendi (anguinis ra^ 

tionem, in didis febribus, cum ftiUatione na-* 

rium, femper obfervavi a decennio , cum fum-^ 

jna operum felicitate : quod pxofs€to ita noa 

eveniebatantea , dum timidior hac in re, pa- 

ricer cum Cjeteris Medicis errarem , ut duttu 

juxta Lemovices Rex cum exercitu adeflec t 

t*' qiio tempore » prse magno asftu muiti in febres 

ardehtes incidebant ^ quorum aliis eveniebar^ 

largaeflulio (anguinises; naribiis ad necem* 

aliis ad falutem » & aliis fola ftiliatio, qui ma* 

ffufji* »' gna ex |>arte interibarit defedu fufficientii 

^ibm^ciZ ^^^^^^^^ fanguinis , cum raro tunc quifquam^ 

reptiinttrl' Medjcus fuiuet aiifus bis fanguinem aiittere 

kantdeft- aute diem feptimum , & uunquam fupra un^* 

(knl/flk^ cias noveip ^uc decem , qui erat luinmus 

^ ^ ' modus. 

f. 4« Haud ignQfo hasc non asquOt^nimQ 
ferriab aiiquibusfeniorihus, Gve noftri (eculi 
l^edicis, qui fibi hacin re aliquam fieri in- 
juriam puc^bunt: fed ferant obfeoro 4 nobis 
yerumdici» mulcis aliis coenitum* Qupd fi 
ipA nunquam in mitcendo unguine fueirinr^ 
|ufto cimidiores , ( quod non credimus, quam- 
vis jpeminerim JFlexelium nonfuifTecimidaoii 
led neqqe eciam k quoquam in fua opiniono 
lequu^um ) credanc eciam , fe extra numerum 
^rum ejfTe, de quibus hic dicimus, quorum^ 
t^menmeunum fuiirefaceor. Sed ucadrem 
(edeam « fcico,in didisfebribus cu^iftillacio^ 
filf^ pflji ^fy ^ ^uqd cam ^e^^ |>o£Kt ^^^ ^ 



De CVIUT. FER SANG.MISS. 151 

vitae periculo ( in quo Hippocrat. illqs eflo 
teftatur ) Uberare, quam fanguinis ini(Iio, ma- 
piti & largi iafta. 

i. 5. Facilius forte quis in hanc noftranu ji^ f^ 
iententiani. trahetur , dum (anguis tantum fi»pu»$s i 
parce ftUlat , quam pbi fponte Tu^ ad Itbraou» TS^i^ 
unam , vel duas eflfundit^r; quo in locoetiam feau ^ 
phlcbotomiaB non efTe parcendumdicimus, El ^* 
zcs poftulet. Poftulat autem fer^ femper.du* 
plici ratione^ una, quo fpontina eyacuatio 
non tollat aeigram , ut aliquando vidimus^ 
nempe Lemovicibus ( annus a^itur circitec^ T^int^ 
quartus decimus ) dum in exercitu cum Rege f'^»f«* 
^flemus, iuven^m quendam mcrcatorcmu ^^Seudr' 
^Jterumy ad quo$ tantum fui accitus, dum^ ^m^, 'V *' 
retinere fanguincm Medici non valerenr-'» 
qui nuUo auxilio ferv^i potuerunt; quod 
contigit ^iam eo loco & eodem tempore»uni 
ex famuli^IlluftriflimiCancellarii, & muItQ 
tCQipore ante ho$ , uni ex nobilibus Illuftrifli- 
mi olim Marefipalii Brixiaci oppido Edano^ 
cui nulla attefanguinem: » quem primum- ad 
(alutem fluere exiftimabam» & quem ad libras; 
ttes vel quatuor , juxta Galeni pr^ceptunu » 
fluere fua fponte fivcrana , rctinere pptui.(^«. 
rcs tandem occafionem mihi dedit excogitai?-^ 
^i, & tentandialiamtutioremviam fervandi 
flroiles asgro.tantes>aperta fcilicetvena brachii»] 
tum ad retrahendum ranguinem^ nefua (pon-^ 
te fluat largius ex yena latente, quse rcfiring^. 
poftea noo valeat , lum etiam adevacuandmn 
quantum fit fatis , & ex fanguine impuriore , 
f u|us cvacuatio falubripr e» > quam ejus qui, 

' foont^. 



fp§Ht0 exit 
puritr tf# 

Pitnr, 






iS6 Leohardus Botallus 

fponte cfFunditur » qui cft purior. Puriorenu 
(') pcrpetuo exccrni h naribus fanguinem, 
imo & ex hxmorrhoidibus , co , qui venS ex 
brachio aperta detrahitur , rationeconftat » & 
cxpcrientia fivc fenfu comprobatur.Ratio cft, 
quoniam fanguisqui cx capite cffunditur pecj 
nares.depuratus magis eft} cum capiti data finc 
emiftaria» ad illiu^ fsces cxpurgandas » quibus 
Ciniffariis non egebant artus^quicx matcria 
Tuhc crafliorc , & ignobiliore cerebro. 

jT. ^. Scio hacc dura » & creditu difficilia 
forc iis, qui alicer haftcnus fenferunt : res ta- 
mcn ita fe habet , utdixi , ncmpe & fangui*- 
nem talem efle,& juvarididos aEgro(,tutiufquc 
fcrvari , fi ab ipfo inicio , dum fanguis d nari- 
bus erumpit» vcnaforachii aperiatur , & jufto 
modo mittatur, pro ratione plcnitudinis vcna« 
tum , quam finere (u3 fponte fluerc* Ncc mc* 
tuendum cft, fic naturae fieri injuriam » ut qui« 
dam dicent juxta iilud Hippocratis, qu^t juA^ 
Cfmitv 9tm 0ffe mwtnda^ tttque iritatttla , fidfittttnla* 
Sfntentia complcftcnda potius in aliiscvacua- 

tiontbus 



(r ) Cut ^ nazlbu^ iatiguis 



piuioi excernatur, multiplex ^ manu & pede floridiorem 



fitio dari poreft , vel quia is 
oui. ad ceTehmm fendie , cft 
iubtiUoi & (piritibus magis 
xeplctus ; quia interdum ez 
axteiiis effundiLur referatis pei 
aoaftomoiin vel diabrofln^ ; 
vcl> fluia Q venulis efiundi- 
tor, (ed in qtus ex vicinis ai- 
fcpolis fanguis deponitun^; 
unde e^iaxn Yideimis , ( <p,o^ 



cofltiaBocallum notandum^) 



languinem evacuari quam-r 
^ biachio,quod etiam notavit 
Spi^eUut /.5. c,\i,de fnkr, 
cer. hum, Sed quid dicemos 
dehzmonhoidibus^ San^ ex 
iis (ponte ap?rtis , non femel 
vidi (angtunemftQtidumfitiir* 
fe evacuatum 1 quare exifli'- 
mavi , ex ^rteiiolis cum piQ* 
Tcniflc^. 

(5}V¥l« 



D£CttRAT.?B&SANG.MISS* Ij7 

tionibus quam iii hac , uc^um fluore alvi. a«t 
fudoribus , aut menfium eruptione , auc uriua- 
rumcraflarum effluxu , crifes opomine incho- 
antur : nam ha:c in unum aut alterum dieoi^ 
obfervanda funt , priuiquam fanguinem mic- 
tas , quoniam per loca fiant » quibus corporis 
colluvies naturali confuetudine folet excemi , 
quomm ofcula non tam facile praeter modum 
dilatari aut difrumpt poflunt , utilla venariani» 

j^. 7. Nonigitur fidendumeftiisquidicunc; £rr«rM#i^ 
evacuatione qu» pcr nares fit , excerni impu'* r*^^^^ 
rum fanguinem» & retineri pumm, quoniam Vlrltk!! 
evacuatio, inquiunt , haec a naturafagaci fic« mtuertmg 
fegrcgantc utile ab inutili : Eft enim hoc pro* ^^l^ 
fedo falfum^ Eft quidem opus naturz rum* niMi. 
pentis venas teneriores , copia mulcaexten/as, 
unde fluac maccria ip(a , quas corpus onerabat 
(lAe uUodeleftu:Qu^re perpecuo auc rariflimi 
non videas^hunc floridiflimum eflfe & fyncerif^ 
iimum,& eum qui eo ipfo tempore ex brachio 
decrahicur, ucplurimumefleconrupciflimum» 
non fecus: uc fjepiflime vidimus a decennio, 8c 
adhuc hacasftate praecedenti Cameraci in per- 
multis, ut in D. VillermoAt afline generoflflimi 
& pmdentiffimi viri D.de Phargis^prarfefti & 
tribuni militum, & in D. de ChamoiSj& aliis» 
quibus Dioneus , Regis ^ & Sereniflimi Ducis 
Andmm Chirurgus erudiciflimus » venam (e- 
cuit: & Peronae in D. de Tournon confobrino 
generofiflimi Dominide Droui & in aliis plus 
quamviginti^quibusbisterq; antediem fepti* 
mum venam fecuimusad libram unam ut mi- 
nimum ^ aut etiam ad felquilibram pto fingula 

dctra* 



3)8 tsoiTAiLDiis SoTAtLui 

decradione » tum ut periculum i febre ardentii 
^ & peftilente » quas grafTabacur, vitaremus ; tum 
ttiam, ne ita itnpetu (luentis fanguinis per na- 
ires ( ut di:d ) vens dilatatentlir, ut confttingi 
amplius nequirent , ita omnes fervaci ftint , uc 
teftes idonei funt & didus Capluanus , & 
Pioneus,qui multis est iis,tnclo confilio, venani 
fecyit » & aliis etiam multis , ex animi fui fen- 
tpntia. Horum inquam muitis, plus quam ii* 
bras tres aut quatuor » & aliqiiibus plui fex , 
t>rof!luerunt ex haribus^ quibus tamen nds 
etjam du2ls ad miniitium, vcltres, veiqua- 
tuor detraxeramus. Quprum nemo nonfuit 
perlanatus fudore copiofo,die (epcimo, quintd 
plures, unus vero aut altei: nono, excepto 
Donlino Bacquevile Magno appcllato, qui 
ad decimum quattum fanatiis eft , nec tardius 
eoruth corpdra reftituebantur , imo hi celeriu^ 
in priftinam valetudinemrcdibant^ quibus lar-i 
gius fuiffet miffus. 
CMtU stU $. 8. Caeterum in his major in detrabendol 
liikiitdM. fanguine cautio requiritur , quam in iis qui- 
bus duntaxat guttatim & lente ftillat^. Haiic 
sta^ue anithadverfiortemi effe adhibendam md- 
thodumque fetvandam, hoc loco dicimus » u'c 
& mature vena aperiatuf, anteqiiam corpui 
morbi lohgitudine, Scvehementia, & viftutf 
tenuitate , & corruptela bumorum , ( quse fin- 
gulis momehtis in asgtis corporibus gemina* 
tur ) ita fit viribus exhauftum , ut vacuationemi 
eonvenientem fuftinere hequeat. In quod er* 
f ofis genus majorem Medicorum partem ruere 
tidemus , expeftantes hi ad id auxiliuhi con* 

fngcf e i 



1>£ ct/nAt. f t& sarc.jHiH* is4 

ilugete ,- cum nec licet-fatis mittetet propter vi« 
res refolutas, nec fi adeo hx refoiutx noo^ 
funt, non taitien asque prodeftjac dteinpeftive 
fuifletoccurfum^, 

f. 9. In gravi igitur fcbre » atit ardenti , ne m^r^ 
vetearis ptimo ipfo die venam aperire, aut fi ti^/%$ 
dubites futuram internlittentem , ( cum fit dif» in fthf 
ficile tertianam^ primo infulm^ ab ardentedi* ^"^i^ 
fiinguere » cum fsepiflime hsec etiam cum iiv^T ' '* 
gote prehendat , & par in^ utraque Videatuiu * 
incendii yis , ) collue primi die aivumclyftere 
raoUiente , detei^ente, & refirigerante ; poftri- 
die i aut in fine prima^diei , detraheex aexttdi 
bafiiica , in cdrpore mediocrium virium , li-> 
bram unam , aut paulo amplius (i impurus fit,- 
& horis quinque vel fex poft , febre in eodem 
vigore ptrfeverante vel increfcente^ detraho 
icem ad uncias faltem fex > vel decem , fi fuerit 
impurus. Nec decipiaris falfa illa bpiniono» , 
minus efte detrahendum ubi vitioRis eft; Quse 
fententiavera tantumeft, in evacuatione illa 
immenfa , cujus Gralen. aliquando meminir-^^ 
lihrarum fex » velad animi deliquium. Si po- 
fttidie ejusdiei ftiilent nares, perfiftente febre» 
fanguineftiitemdetraheadfefquilibram^ vel 
iargius» fi grave malum fit , 6c venaei repieta^ 
confpiciantuiL : qu« fanguinis miflio iterari 
poteft , & debet , fi poftridie item aut ftillent 
nare^; aut aon ftillent , fed febris conti nuet ia 
eodem vel mafore vigoro • 

f. lo. Hanc ipfam mittendi fangiiinis for- F^rms u» 
inam ferVamus , fi i narib. fanguinem largius *^^^^^ 
tffitndi videamust Isaque fi ad aegrum accefte- ^^l 

rimus i 



1^0 IlBONARDUS BOTALLUS 

fiiDus » ancequam mulnis effluxeric » fed videa'^ 
n^js ek ejus impecu largius fluxurum, puca 
exieric circicer dimidia libra ; hic non vereonj 
confercim libram ex brachio decrahere : Si 
Udn defiftac e narib» fluere cum impecu , re- 
vulHVe icem i bracbio mitcam , nempe ad un- 
ciam unam , vel dimidiam , digico appofico 
vfnx orificio, & rurfus decrado, uc alibi 
• oftendimuf efTe faciendum : Qui li difficih'us 
' decinetur^ & vires labafcunc, vincuia excremis 
parcibus danda func, & cucurbiculac affigendse, 
& aiia moiienda quas ad haemorrhagiam cohi-^ 
bendam faciunc , ^de quibus hic fcribere locus 
npn eft » neque eciam quo modo febres curan^- 
dx ^ fed quando & quancum in his fanguinem 
micciexpediaC) ii nares ftillenc , am ungui- 
nem fundanc» auc menfes fluanc, auc lochia 
curranc, auc hstnorrhois aperca (ic, febrecon- 
iiftence&; perfeverance: in qua phlebocomia 
abdicanda noneft» eciamfi illa adfinc» juxca 
illud Galeni monimencum de curandis fy 
nochis febribus dicencis : Si tempore mittendi 
fiuiffiims menfes moveri emtigent , five etinm hd" 
mwthmfit reclufM ^fi i$i^Befiuentii impetu , i^u 
fiais fare vi4ehitur y qm felus ejueirequirie vacuet^ 
natuTd rem etunem permittes. Sin mimte ^ tuntum 
iffe detruhes y que ex eonjunHii amhokm ferfieuitur 
qupdpofitdas. Ha5C fencencia univetfalis eft , ii* 
cec.Galenuseamnunc comraxeric, nominacim 
dicendo de mennbus& hxmorrhoidibus» ac 
fiquis habere cresangulos xquales duobus re- 
dis firaleno convenire dicerct, nuH4 fad* 
mentione de reliquiis crianguU fpeciebus.Con- 

vcnic 



2>B.CVBAT* fB&SAKG. ICIIt. lCt 

mak ergo, 8c omnibur cxcietionibos cricicii 
imper&&is , & ptxmztmi • aut parcius ve- 
jiiencibus > utdiximus jam non modo nunc de 
fanguinis (tiilatione , fed Sc antea deexamhe- 
matis , parocidibus» &aliis ablcefYuum gene* 
tibusyindicantibu^natiiram opem efflagicaro. 
' $. II. Ergofi fanguinlsfluorinartbus, & UekUii^ 
baBmorrbois,&menftruapurgatio dum funt ' 



dtminuta,noninccrdicuntYangutnem e vcna Jjl^lllir 
mitci , ica profedo neque lochia poft puerpe<- vmdfistm^ 
rium, neque alia quaevis dtminuraeracuatio "*^ 
fpontioa : uc pacuic nuper in quadam Dami- EM^km 
cella poftpartum gemellorum • qu« totos fex ^"^^^^ 



primosdiesegic infomnes, & ferdfinecibo» mmmta 
ob vehemencem & afliduam febrcQi , capt« 
tifque & uceri dolorem , quae omnia mani* 
kmSimh fcre deleca funt ( taltem dolores ) ex . 
bafiiica dcxcra aperta ad libram unam , quod 
auxilium omnibus nervis quidam Medicos» 
non iuvenis quidem , contendebacobfucurum, 
frecus , ut dicebac, currences purgacidnes ctf* 
(acuras. &omnia in pejus lapftira: qua? ra« 
tioncs vanx fuerunt inventae, cum ftatim , im A 
exeunte fanguine ( quod praeftitimus hcnra 
quinta vefpeccina diei lextas ) fruftum perce* 
peric«noAequedormieric» & (epcimum diem, 
& altos fimilicer fublcquences egeric pacatiffi- ^M, 
mos : quam medicinam* non m hac tantumu 
puerpera utiliflimam comperimus , fcd & ia 
aliis. 

f.%% AtStymargifamulaBhiftoriamhfcin» Stym^ 
fcri ncque erit abfurdum » neque inutile , nro- hiftaris etc 
ptec camquam habct cum pc«feoti craftatu %^^f 
^ ^ X ^" affini- 



iSt litEOiJfA&DUS BoTAtXUS 

affimcaccm » ▼erborumque brevitaccm • & do-^ 

Ki.Epid. dsdnM faseundimeta^ymsfp y inquitHippo- 

/*«4* i* 5. crates ifimmUuh$filiumpepef^et^e§mfirfkm §B ei 

, Mtifiifiulfm , & ibkit mliaxam & am :J$ua4 msl^ 

MumfiHA viudiihrMfm §ii » & qmdtm eumifiam 

^ tremtres tvffmcurfuidetinmiik/Verum uduf$ifkm 

fhvefure epenet , & eaufd prineifituu» Hiftoria 

hasCdtftione modica quidem^cft, (eddocu* 

ffhmm menco ptofedo quidcm maxima« Ante omnia 

thfirvan^ effia cft obfervandum , k puerperio effc mif- 

ki^ftris. "^^ langumem, quodjUt diximus, lere omnes, 

mcdicinam noftro fseculo faftitantes , irratio* 

nali Si fatfa opinione dudi , detdlantiir^ i 

qu6d exiftiment propterea naturam rcvocari 

^ iochiorum feu puerperii purgamentis : pras^ 

terea, non conferre fimui moliri hanc evacua- 

tionem, alterft adhuc perfeverante: tum eiciam, 

ne virium lapfusfequacur. quafinon fafpif&stte 

videamus nacuram piurest diverfas, & infi- 

ipes uno cempore evacuationes aggredi , iu^ 
aitttem aBgrotantis, Secundo loco obfervan* 
dum eft , pr asftitum id fiiifle toto coipoffe tre-> 
mence» quodmulcis, fedinexerdcatis, vi<le« 
bitur abfurdum , perinde quafi intadum non^ 
aeque conveniat mordences haiicus , & fuccos 
per venas & babitum corporis detacos, tremo» 
res & totius corporis concuffiones efficientes » 
venas fedionc minuef e , ut vomitu auc ventris 
purgatione eos qui ventriculum-8c inieftina 
opprimunt & vellicant. AddC prsterea , quod 
faspiffime tremores , horrqres, rigorcs» & per* 
fri^ones fiaiit in univerfb corpore ex putre« 
dine aliqua^ vei fanguinis^ vci vaporuou. , 

commu« 



I>B CURAT.fE& SANG^MYSS^ l6| 

communicatS jecori, cordi, & cerebro, crUm* 
pcnte ab infefta aliqua corporis particula in^ 
flammata , ut utero poft partum , aut vulncri* 
busincenfis , aut in quibus putridi aliquid la- 
tpt, autabfceiSbusreconditis, & adpus ve^^ » 

nientibus* In quibus omnibus,etiam tremente 
corpore, irob&rigentey cum hsc fympco* 
mata aut fope recurrum» aut in multas horas 
fine inter miflione perfeverant » (anguinem mit« 
tcreexpeditiffimum eft. Tertium eft» quodin Tirtim. 
fummo morbi vigore videatur efle faftum» quo 
tempore& ipfemetHippocrat.dixitM.^^. ft.«yi/ft.i9«* 
efle qoieftendum • at quieftendum eft eo tein* 
pore, ab^iifqueauxiliis abftinendum , quae flc 
naturam irritant , & natutae officio egent ia^ 
operis fuiejcecutione, qualia funt purgantia 
medicamenta» & (iidorifica, & meniesaut uri« 
nas moventia » & id genus aiia, quibus tertium 
adhuc accedat neceffum eft , (i res ipfa profpe* 
ram (iicceflum habitura (it, concoftio fciiicet 
& prasparacio ejus quod expellidebet, quas 
untum inchoantur in mofbt vigore, & ab(bl« 
vuntur in ejus inclinatione. C0|a ratione di- 
ftum ab Hippocrate fuit: Cmvo^a mtScmt^ &ۥ t,^.tt,t 
'Vemm in phlebotomia hsec nonrequimntur» 
quod eo & faitguis fua quantitate aut qualitate 
peccans, & vapores ip(i tetri^iir venis cbntenti» 
(emj^er ad eximm funt p^ati ^ dummodo pa- 
teat illis via» nec exeiindo [ (i modus (cnretur j 
naturam fatigant » feddegravant > & fuftinent. 
Eft quactum in addufta hiftoria minime indi- ji^mmt 
gnum examine , videlicet , detraftum effe fan- 
guincm cx malleolo , coxas & cruti dolenti 
L a fubic* 



1^4 IkOKARDVS BOTALXVS 

{ub]e£to vin morbi vehementia , auc faltem Iii 
itimmo incremento» quo morbi tempote mic- 
teodu$ potius videbamr ex malleolo, vel po- 
plite aKtverib, vel ex brachio parti zfk&x pro« 
, piore^ qud non in aficdam partem ipfo fiu* 

xiotnsimpeai humor traheretur , fed in con* 
crariam revocarctiir. Eft tamen res ipfa optimo 
jure fic filAA ; nec hoc laudamus , quia res fe« 
liciter cefliCyfedquiacernimus id pr«(idiutn 
rr fuifleex arteinftitutum: Quareetiam noiu» 
fotte, led racione id inventum fuic falutare. 
Kam quia fanguinis mi/no omni tempore ad* 
hiberi poteft , ea ideo utilioc eft » quas & pri- 
misdiebus » & minus longe i patieqti loco fic^ 

Chjd&h. ut alibi declarabimus. Dicere htc quilpiam.- 
poceric, eile incertum exquo malleolo (iCTnifl 

^•/Wi/V. fus. CuirerpondebimuStarteHcialem conje- 

fturam nos docere , fuifle eum qui dolenti 

parti fuberac , eo quod Hippocrat. umul atqne 

' dixic dolorem fadumad coxam & crus»^on- 

tinua ftatim oratione dicit, fanguinem mlf. 

^nhsmr. fum ex malieolo^ Hanc fententiam» probac-' 
ratio mittendi fanguinis ab Hippocrate me* 
noraca /i^* i^ vi^«y rMiiane inMtuiis^ nnm. ii. 
dum dixic : Sidolor furfum , tintUf md dmncmUm 
<$• irscbium , vennm feain opmet internmn. Natn 
liicfimillimuseft loquendi niodus cum fupe» 
riQre'» de quo C fimiliter. uc de alcero , baeG* 
tes ; ecce qujt dubium tollant : addit,utra fue* 
ric parte ? in ea ipfa v Conftac igitur ftiiflc^ 
miftiim in puerpera ex affefta parce , non ad^ 
ntKm.xu^ ver(a. Quod li adhuc haereas» haecicem adde«. 
u. * >iuu»€xeodemAuthote»/fifyir^/^4i«v;TM« 



DS CVRAt^^BIL SANG- JilifS.^ t€s 

mmi , aic , m f$dAm fiewH$ cmm mJi$mmiifimLd ^ 
fi mmfodtntur cMtMfhfmMtk ^ smt fotihm , 4^ fi 
$tiam i» Mi corporit pmikm idfiiU , $mkm $itn$HM $ 
tum imfit$xi$ fHnfuini$ p$r v$t$m i$t emifm ^fi^fie$ti 
mm €$mtufi$ im CMufs M. W$rmmfmi gia m nm iniidtifm 
$for$0t ds v$ni$ » frdftrtim i9tfiu$miSm ^ fi cmfiicttM 
fmrim ^fitt^mimm , f$rt$$nd$r$tmmmr$s $f$H$t^fr§m 
fimdicriim me fr$qu$nti$ribm vuhufmlii itnfnBit^ 
Qu«y rogo 9 lunt vens tnfluentes aut per quat 
fit fluxio ? num advcrfi»? non hercle*, {ed 
quasr parri funt inficas^ Sufficiantigiturh9ca4 
oAendendum , Hippocratem non folumeo iii 
cafu inteliexiffc » fanguinem effe evelienduou 
a pane vicina » fed & aliis omnibus.» quibus 
humor impadus hacret, aut etiam fluxibnis 
initfo, prasfcnim fi grandis doior eft , aoc gra- 
vis aliquis morbusimminet. C^am (ententiam 
CorncHus Celfus hac oratione confirmar'» /.^.e-M, 
Miitiv$rofnnfftisd$i$t fitaime$if$ritesM(kfit^€x 
kmbio ; fifartit nlUujm , e» $aiffufMri$ , mtti eeni 
ftsm froximu. Poit ha?c ut refpondeat vetufto 
crrori, qui apud mulcos Mcxticos modernos 
nondum defiievit > ftatim fubjungio* J^eignire 
quofdum di€$r$ qttani hngi/fimifMnguinom » tAi Udii , 
effi t$titt$ndum\fie$nim^ av$rti materia eteifitm S ait. 
sBm $$$$doin idiffitmt.quedgtMVMt ^ eveeari, S$didm 
^fitm ftUfitmohs froximumonim loettm frimo ««« 
bMmrii:$xulterioriimautemeatenmfiatgttitfeqmitttri 
fttatittm imittitttr: UH i$ fteffnffm oii , qtda ttm 
trahitm^ mc v$niiquid$m. Hasc Ceifiis ad imi« 
totionero Hippocratis » idque non minus eru- 
dfce quam eleganter. St quis verb adhucdicae 
Hippocratem Uk, Di ifituH dixifle» iJTi dMemdtim 
L 3 ifarta 



166 LbONA&BVS BOTAX.tVl 

^/M»t#imi««»^7«i{«^^ banc 

fentemiam anfam dediffeCel(b, prpfercodiea 

igu«moxexeorettilifflut,quibut magis efle 

^ilentienditm ludicamus quam Cbnceottas .ad<* 

verfie ;-lket h^ non prdslm fic rejicienda , fi 

re&e imdligatur, prouc declaramus i^MS» x>« 

f^frtmum vtthifihm fclof9t§nm, £ft ppdremo Ipco ia^ 

JgJ^*- ailata biftoria expendendum , cur in fine fit-' 

di^m , nd C0ufam tffe d»v$nieHdumt & €M$^ 

pmdfidmi cumdeeatamennihildicat? Vide- 

tor efTeratio , quod nofceret fe in hac curacio- 

ne genus auxilii ttfurpafle^ qupd forte pleri<« 

qoe Medici in tali a^edu non facile appro* 

fcaflent, cum materia ()uas tremores facir^» 

• multa frigida efle credatur , & quod recens 

puerperium, & morbi vigor, faitgumis mif* 

iionem impugnare videaotur; aut fi admjttanr» 

requiri eam potius ex valente , quam ex a?gro« 

tante particula. Vemm enimveroietfi hasc cui- 

piamopinionem aliquamfitcere poflunt» (iint 

tameneatantum vetifimiiia» non autem vera» 

aot neceflaria. Quod faciie intelligetjs» qiii 

cauiam^aut caufas ihitium(ut ait Hippocrates^ 

perceperitr CauFa igitqr efl humor io oorpore 

mluadant ; cau& principium» vis jeieorit mit-^ 

tends ad uterum, & vis titeri tranfmittentis, 

aut labi finentis ad coxam & crus, id quod ille 

recrpere, aut receptum utiliter retinere,aiit per 

propHas venas expellere non poteft. Ergofi 

quis hsc refie examinet, fateri cogetur hu« 

morem eum , qui in coxam & crus dectimbe-f 

bat , & acerbum dolorem edebat , pro curatio- 

iiepoftulafl*e(angttinisevacuationem a pro^ 

ximo 



I>E CVKAT* PBlt «IIIC. MI SS4 1^7 

xiQio loco potius/ miafa>c0viilfi0iieii».9 qoam- 
vis ii ea vcinlamiflet, utaocidl&^CLMM^pOf* 
plitis y. ( epix noA iiifi io iiraiieribo» maoileuf s 
reperitur ) aUa bracbii tUBdt potuiiTet. derifril** 
tio autecn per aivum aut refies^omnibussiuaio- 
ris ucenim Is^fiflet. Sanguis igimr, ea pcsfi» 
tim parte qua defraftus eft , eoque mevbr tnm^ 
pore, mkti debebar. QiiOfitam naHo^fWjj 
expedanda erat tremoris folurio , eo. <]iiod 
nulla jufta fpes foret» coM dolorem pocuiffL^ 
leniri ex illius recefTu , vd ab adv«mu 'eatorir 
quiillum fequi pomiflett^ ittio potius iflgra* 
vefcere. Nonenimfichi tnfcnoreSipaftium^ 
dolores ^ aut eoruro caufas extenuant, uc rigo« 
rcs ( viribus corporis valentibus ) febri ar« '• 4- v^*. 
denti fiipefvenien^es , febrim cdmolkMmar' ^'* 
& folvimc : eft enim febris focus& maceria, 
variis cor^ris panibus di(perfa , & miiiimi 
firma , imo jiuc atque illoc per vafa ttan&ur- 
rens, itla verb tmo locofeumembrbihfica. 
Qttaile medicina in indagaiido , & aifeqilendo C^n^Mtk 
finc , milirias ad amuflim petfimilis efle vide- ^'%"* 
tur , in qua perictts & fitenuus n^iles faoftibus ^ ^^ 
circumventus ( fi armis vJAoriam cdcdparam 
ftudet ) non hoftes procul diftantes evertero 
nititur , fe<teos i quibus de proximo urgetur i 
quod fi interea » dum confliAatur cum proxi- 
mis.auxiliares ic potehteshabeat fodales, ter- 
gora bQftbmemtnus impmences, leviote fani 
negocio , & pugna mtiore , vidoria potietur , 
qulmfi fiiie bistota pugnaforet ei fuftinenda 
&C cdo^tenda. Simili* iiiquam, roodo con« 
venic medkoadverfus eosmocbos pugnaro > 
L4 ^^ 



M8 LSOHA&DUS BoTAlLVf 

qut ex humoruin afiluxu oriuntuc; cum alic^» 
qui fDCOis Gt, (t 4ltt.et faciat , no iameai dutsLm 
in revttl(ionem pmfut operam tiavaCy pars 
oppredPi bumoris unilitKudine & vitio » iijc- 
. ^ cumbat oneti. Quod {arpius eyenire vidimus 
kiftru^if» in manibus imperiioruin. Patet igtiur, quo«- 
fHNUiu. modo vis morbi , & origo caufas , Hippocra- 
cem iniiuxk , inpuerpera , & in 6qxionis im* 
pettt • totoque corpore tremente • fanguineau 
mictere, & ji parte aflji&s propinquiori; ad,na« 
tur# operum imicattonem^ qua( fasylius langut' 
iiis eruptiones fponcaneas , quac frugales com^ 
periuntur» moveat , non longius ab afieda, 
tieque exadverrat fed ex proxima; quamvis 
^ . cciamliliquando moliatur utiles ex adverfa 
partf yUt fanguinis fluxum exnaribusad le-^ 
niendos daorbos uteri « & fluores uteri « 6(, ba^* 
fnorrhoidum ad afFe^tus capicis, &:a}ioshu« 
r#»Aff4- Juftnodi Collige igitur ex iis , fpontaneaou 
fmm^ eva^uationemdimimitam.quaemorbumeum» 
quqm curaredeberet », non evidencer ipinuat , 
pofcere poctus in auxilium artificia(em eva« 
c^9tionem, quam re}icerc« pratierdm eani quas 
fanguiniseft. ; 



c A p. yii:. 

Jn fefic 9 4»fimff$mu mifmmlis. 

VErum cum.eruptionesexanihematum» 
parotidum » ftillationesnarium, profii- 
iiooes (angttinis , & alias fimiles CYacuatiQnes^ 

magna 



Db CUEAT. ?Ell SANG.MIS8* 1«^ 

magna ex parte £ebf«s peftilaites feqni fo« 
leam,inqi|ibusoflinibus diximiis Oepe faa- 
guinis oifffion^in fifaiil ctflciicihibendaBi , abs 
re icaqiie ecia^m non fueric examinare , niini^ iJ^eBi^ 
cuique p^ftilenci febri pbieioiocomiaconyeniat, i^^pffik 
auc o«ni. yel potius nuUt » cum maxima de ?;**^ 
his fitdiflfenfio inter medicos ; & vifa fi^c pe-' * 

ftes. in quibus miflio iangusnis ( utmedicii qui 
incereranc, fatencur ) ucilis fuic c^ica.y ig' 
zXim , in quibus viia fuit inutih*s. 

J(.2. Ego,utunovecbodicam,nullampe« S^wimiU 
ftcm efle puto , cui harc non poffit,efle faluta^ mM. 
fis fupra oniniaremedia, modo opponunc» 
&.quarncitace convenieoti , ufurpata fit ;, ratua 
eam aliquando iDucilem inveni^m fuiile ^ proNk , 
pccrca quod aut tardius , aut pafciua qbaau 
opus eflet, w quod uiiroquemodociroaeaiii 
uhirpandam peccatum fir^ .* i ^ 
' f' )• Sed rpgabis unde boc eiicto : CttA 
ex eo • quod omnes firriptores poft Galemimi 
& medicos omnes noftci (eoUi quos nor^, tum 
prsceptor^s meos i tum aiios , & tum RiifiikD i 
tum Medioiani» & Paiavii,& Venetiis^diim 
ftodiis operam navarcm v poftca in Pedcaibn^ 
tio , *deinde in Galiia, & in Angiia, & iflu 
Hannoiiia^^demum in Flandria , omncs , in« 
quam^cognoverim in mittendo fanguine palr* 
ciffimos , i^ ut vere faiierii poffim , nunqiiam^ • 
me ceperifle medicum , qui in graviffima ft^ 
bre, auc^^nanehe, aut peripneumonia , aut^ 
alio quovisaiorbo iargiffimam fanguinis de* 
traaionem requircnte., ultratria vafi:ula , feu 
ultca UAoaaaovcoit fivc ad futnmttm decem • 
Lj • ^priut 



170 Lbonajldus BoTAtxus 

( priits quam a firacre nieo , vel me , id ufii Tei 

iedionecogooviffent) mictere fuerit aufiis» 

nec idem repetereeodem die , vei akero ; nifi 

fufFocationis evidens periculum imminerecer* 

iljjl^^^ ncrenr', Audivi olim Flexelium confidentiuf 

****'**• mi/itfeCinguinenvquam cjeteros ; cujus tamea 

fencenttam cantum abeft ut aiii fec^udrentuii^ • 

ucpotius acerr ime, canquam nequtffimam) de* 

ceftaccmurv«& condemnarenr'. 

cur sHijui f* 4* Ac in bao tanca ciibidicate» & paroa 

ex pt/h M- decraftione^qui fieri poceft , uc quis reftd poflic 

ddbihtu fUi^i^^fc<luancuroea inpeftilenci morbo pro» 

fhMete^ deflevaleai»aucdbeife>noneQimmorbus,pra 

mis, cujus curacione nequirebatur decradio libra^» 

rumiQuacuor Tanguints» in'quo ulia tamudu. 

detranicur ^ fi bomtiiem intetficiat, ideo incer— 

iioic^qiiia (anguts^tiriflrus, fed ^uia nooLr 

jufto modo miflus eft , nec forcd etiam opor** 

cune^VerBmhebotonesneqiiiffimi &igaaviffi« 

roi ^m idfemper culpam convercere iataguiie» 

non qnod flocnit , fed qood pernefiw i can Aie 

vitnpceari eKoptant aoi fi id nequitia non<a« 

cianc, ignotancfii titmen pravar dtipoficionis 

, efficittnc: ucraqoe ceni peroiciofii) fed iUa 

magis* 

f^ i,^ Veiu^ caufa faltcm obker vcddenda 

finnntu « mmf^fk iftiik. QHoniam', inquam y vix un-» 
mbtrk. qu^iQ ulla peftfs v^eft > in quaiatiqaaigenera 
exancbemimnY auc abfceirmim non appare- 
renc , abiberiSis dko auc per emiflSonem auc-' 
per repofictonem. perquos auc falus integca fe- 
qufciir^ duai reftd erumpunc & procedunr^» 
• (uc 



D^ C^RAT.PBH $AKG«MISS. 171 

( ut in perfeftis crifibus paet: ) aut morbusffi 
parte imminuitur , ( ut ficin imperfediscrifi- 
bus:) aut non apparent uUo modo, ied iUorum 
materia partes internas occupat , &c hominem 
citb enecaot ; auc apparenc 9 fed exti a tempus » 
&.cum laborepatientis» mc fit in omni pra^co- 
ci> & fymptomaticaexcretione» per quaaw 
a^er non kvatuc » fed oftenditur nacuram gra- 
vari , & irritartad expulfionem maceris.mor- 
bificap aiHe ejus maturitatem^ • 

f» 6. £p^P tuohper eos fui cico caranturi Wn 
per eos quilettte « tum & per^os qui intereunc 
a quovis peftilenti morbo,'^iS/?4r iot.fim i 
ntMt»isvuiai4tinv0mt fr^nimrsfepUi; qum ub^ 
non adeo redundat , ut k natura regi pofCr^^ 
opportune die aiiquaeieda»ut fepdmay^aM( 
nona, auti^eeima» ai«c aMa quavis convei^ 
nienti » expelitturaut fudorif^us , aut alvi ^uor 
re» aut urints , craflam &^mykam fubfiden?- 
tiam babentibttt; autlarga fanguii^ispro&fiot 
ne ex naribus , vet uteroy vel h«morrfaoldibus$ 
autabfcefiualiquocitomaturercente, ad glas» 
vel inguina> vel^pone aures » vel ad arciculos ^ 
vel ad muictflofum genus coagefto & fuppu^ 
rato ; aut exanthemads febrem folvencib. ex 
toto, aut eaip magna ex parte ienientibus» 
Hasc funt in qiiaB reiolvi>& pecquas liberari a^» 
gros, pefttlentibysmprbis^eAos, Hippocra^ 
tesdicebat/ri*z.£^iV^iRMMi.*Mori ver6 illos^qui^ 
bus nullum honim opportune, & ^ufto modo 
cveniret«Ideoquibus duntaxat ftiilabant nares 
fanguine, auc tenuesurina»,^ iicetmultat, fluc^ 
baiu , auc i^enles parce mov^barm») auculia 

quacvis 



172 LBONAB.i>US BotAttUS 

^sevis evaaiatib diininuta accedebat , hi non 
curabanrar , fed aut interibanti quja non fufii* 
cienter per hxc fuperflua & noxia prodirent , 
aut in diuturnum tempus morbus trahebatur^ 
ufquequoaut aliisexcretionibus, auteodenu 
recurrente, natura deonerata» in cotum vidrix 
evadcret-'* 
CMfirmM^ f 7. Hisob(ervatis,nemorationiscapaxj, 
- turexpe- jurc -in fais morbis vituperaire miflionemnin- 
r^mfs^ guinis poteft » fcd mirific^ , & tanquam divi- 
num auxilium commendare, extollere, & con* 
fidenterufiirpafre: quod ipfe pcoftdo ab an« 
nisquindecimf^CiO. fdcoin morbis peftilen-" 
4rbu8 » in obfidione Rupeilarum , & Montibus 
e Haiinonia^ ab hific quadriennium -^ & Parifiis 
toto hoc biennio • 6c Cameraci anno |yroxfme 
afto> in omntbus mcis sgrotts , ( qui innume* 
ri fuerunt ) nullum prasfenrius ac lalutariusre* 
perj ipCa larga & tcmpeftiva faDguinismiflio* 
Mbeidfim "^* Hujus «ei teftes efle pofltint» & rheda« 
DeminiBei'' iius Ciariffimi virt -Domini BeUieure, a fecre** 
^*^'* . tiore Regis confi}l&» qui Montibus Hanno^ 
nixt & exanthematis , &carbuncuiis amplifli* 
mis & profuhdiflimis , & angink vehememt 
fuftobfeptus, cui fanfiuis nofbo confiiio qua^ 
ter fuit niiflbs ex brachiis , nunquam infra fefl 
quilibratn , pra^aliquot uncias quas fiierunt 
detirattlse ex V6nis ^b lingua , Sc ptxter cucur- 
^bitdbs cutiifbaitficatu fcapulis appliciras. Et 
^.ChMm^i. phefe6Ni^d)^mdis»cui in dida urbe manO 
cMiter}$6>ra^ cuniT dimidia detrahi fecimus, 
Sc' k txitridiit B^^isddeta valnere libram , Jdque 
ex ^racfaio partis /qua bubt> itiCgQii pridicj 

cjus 



SjS CU&Ar. VBfL SAHG* MIS^ X^l^ ' 

e|iis diei coqierat apparcre, & il^tiisi poft na«- 
tutinaai languifiis miflioneo) pytocicUoi ap* 
poni juffimus : Quartus hic fam era; dics mor« 
bi » nec illum ancea vidcram i & nifi febris die 
iequenti magna ex parie remifla fuiflet^ denuo 
detraxiiTem fanguinem ; at fepcimo^ fudoro 
multoliberatuseft. 

^•8. SedunumexemplumafTeram dignum 
relatu ; Lutetise Capluanum » quem fiipehus ^^f^*^ 
nomtnavi ,ad me venientemin vicum Bethjr* ^txemfm. 
fi » infignis febris corripuit ; quem dum laflum 
& longi diftantem a fuo domicilio videot in 
xneum bofpitium accubare facio; cui poftridie 
mand infignicer febricitanti , cum exatuhema« 
tis purpureis & minutulis , venamaperui bafi« • • 
licam dextram ad ferc^uilibram ^ ianguino 
puro exiftente : poftri ite purgavi corpus es 
lyrupo roH laxac. & decQufto foliorum fenap. 
Sequenti die.qui erat finis tertii» ingravefcebac 
febris , & abfceiTus erupit fupra cubirnm dex-> 
trum , ex quo iterum untumdem fimguinis 
detraho impurifiimi t stmeridteiterumcirciter 
libram ex eodem vulnere, & pyroticum ab« . 
fceiruiappono. Die fiMjuemi, quieratquar« 
ti]s , mane dum me videt , quafi deflens» mo 
obfixrrat» ut ilii injuriam & noxam , qua me 
aflfecerat , ignofcere velim : interjm ut . iilunu 
domo ejicerem ageremqtie qiucqui4 velim » 
tanquam de hpmine muitis modis perditifiimo^ 
tnm prx morte, cui fe proximum putabat-^, 
tum prs infa mia & periculo , quocl vidcdbac 
smminere domui, 8c familiaB mes toti^jm 
cauCu Ego ex eo rogo unde ba:c verba?Jlle : 

Pefte 



174 Leohakpus BOTALtUS 

PcftegwU&iuainccorreptumTt^eo. Undc^ 
hoc eolligat poftulo: Ad inguen finiftrum , 
ioquit ilie^ erupit mihi hac node infignis pe* 
fits : retegit', attmgo, illumque in fpem erigo , 
(ignificans illi genusmali jam mthi patuifle^ 
primo ipfo die , dum exanthemata erupe- 
runt. Quare reduco ilii in memoriam » me iilo 
die ab eo petivifTe » num noftu pulices habuif- 
fet moleftas : cui refpondit , neunamquidem»' 
guamvistota node pervigil fuiftec. Quod ve* 
rum elTeille intetligen$» in meitorem fpem (e 
erigere ccepit. £go confideratisbubonis ma- 
gnitudine , & febris increfiieBtfa, & urinarum 
incendio, craflitie ^ confiifione, & cruditate, 
venam aperio bafiiicam ex ea parte , (iniftra 
&iUcet, ad libram unam fanguinis putridif- 
fimi (nam iple faasc omnia praeftabam , no 
genere morbi apeno chirurgis , domus mea 
infamaretur, utque peftilens» ut moserat-', 
conciuderetur) ftatim poft pytoticum bu* 
boni applicui.vefperi urinac aliquid codio* 
nis ezhibere coepetunt. Die Tequenti mane , 
qux ,erat quinta:, alius bubo fub axilla dex- 
tca infurgit, febris remiflior» urins melio- 
les : hoc ipfo die , imo & etiam pridie» duo 
ex meis. famulis, qui illi inferviebanr' , & 
mali.fpisdem fobolebant, rogamme, ut ii- 
Iisliceat,aut ad iUum non amplius rediro t 
aiit i mepenitus recedero* Quod Caplua-* 
nus fon^, tntelUgens» dum ad ilhim acce- 
do ,. me ftatim fic alloqui coepit : Non igno^ 
to, quanta animi moleftia debeas oppri' 
mi mea cauia, qui jam videor miht iu morbo 
'^ ' ' lcva- 



DJSCU&AT.VBIL SAHO.MltS* I7S, 

Inratof , & viribus refticunis , ut uoodiffidanu 
roe pofle in equum proficifci aui fnenni ho» 
(piciumf vel rus« Qut fermo fiitc oiihi ju« 
cuodiffimus. Icaque )ttbeo illi parafi gra* 
darium equum, & 4 duobus mcts fimulis 
comicari, oui paucis diebns cer qoacerve (an* 
guinis mimone tepecica» priftins fanicatidi* 
vina gracia fuic reftitucus» uc pacec exbfnts 
qus cpiftoUs , quas ad me poftea icrip6c-'« 
Nbn ignoro me i multis hoc ioco accula* 
cum iri cemericacis; quod jure quidem fie* 
cet, fi ipfe hoc alibi, quim in meo hofpi* 
uo» praefticiflem » auc iara illum manifefta 
pefte correpcum , ad me duxiftem , fed ami* 
cum a^rotancem, domi mes recepcum^» 
fua inexcrema anguftiaexplodere»quarfiiii^ 
fec imtnanicas? nam neqne ipfa pcifiia iuco 
in pedes* neque in eqoum confiftere iilio 
modopocuifleCtpropcer frequcnces nauftas, 
graviffimos capicis & lumbonim doiores, ar« 
denciffimamque febritiL. : quis illum fic la-» 
borancem, ac morbum diffimuiate mitiimji 
valencem, eo cempore quo peftif per co^ 
cam url>em iuxuriaoac , recepifler^? periiC> 
iec iiie, & ego infamiam non efyg^eau. 
lu &iUum , 8c me cum cota fimiiiiav Oeus 
opcimus maximus incoiuiiies fervavic^^Qubd 
illum fiepius viderem , 6c coniidentiffime^ 
ter quaterque in dte tradarenu , venam 
tunderem , Imbonibus cauftica appooerem » 
hanc confidentiam ( pr«ter Dei giratiam^.) 
exliibuit artis ufus» quo didici, ftfiUtmimmm 
fikum^ &§mtm fymftommum vim^mnnm ^- 



iy€ LSON^RDUS BOTALIVS 

twgui^ttmpifiivM & ji^ii fmtfftmb (^),m0bitti 
quam ipfe in me «qud m in nKam fami- 
liam pofTe & fblere exequi fciebaou . Casce- 
rum ecfi de aliis remediis, in illo ufurpacis» 
aii dixerimus , ucebacur camen ille apozemacis 
refrigerantibus, & decergencibus , & cardiacis. 
Sed fcopus propoficus eft cancum dicere dcj 
^guinis mii&one. Vcrum ecce Capluaoi 
cpiftolas. 

Prima CAPLUANI Epiftola. 

S^twms «ptwt dies ( Mtdicortan ifm$ ) 9Xf(k 
4it ts difaffi ^,qM0 totot€mp0U^0tio , quid in mt 
fjt9UK ftrcHmndo » tU9 fummo cvnfilio , offnmi , nifi quui te 
definet , nudi, Sluinto iiitur die , ut emnin finplU* 
tim i» pmtcn eenfirnm, fintim ntque ndmeumper^ 
veni hoj^tietm ^Juffl iterum > ut confklMerm » mihi 
vtnmn tundi , prefufififqtte eft fmtfftit nduncim eSo* 
decim vel vigintiyqtti quidem pttrifermit f^eerru^ 
ftij/imete erat , ex qun quidem fnnguinit detroBieue 
9futKimtimp$rcepifru&um:febriienime3fi eiotempere 
fnEtn eB miiiar^ & dokrcnpttis , c^Ueraqu* fyrnfto» 
ttemtn^ nm tnm immamter me divexnrttnt, Sextum 
($• fiptimttm dtem fmtis cemmed^ trnnfigi , idones 
viSttu rntieni felttm intenttet , ntqttt en ttonprdtermit* 
tem f qtu nd nlvum folicitandam ttti tne oporterej 
ftr^fii. jUverie3nviimtie,tnelefii4n$cnondeie^ 

rit 



(s) Viit dehacTanguinis 

iniffioiie in pefte , etiam e- 

^tumpaitbQs ezaiidiematis , 

aatfataftliiisljbttbonibus , do- 



66ffmt diflerentem^ Stptii' 
Imm ttb, f , d0 ftt/f» & f*' 
/Hftrm sfiBthu csf» X4. ^ 
»7. 

(t) 



tit t^retfi flmtmm^ mckfitM» (juUm ix ic^ik 
Hffificn qftaiUmfMlfiiMiim > ixmhruft^ tkm^tMt d§* 
Utem vtr^ tx btimuhu , mfttiffimxm io fm mxUU 
dtxtt^ if^ttUt ^ &qxinmdxm0fehmmfkfifitttm. 
Mtmat igjitHf dimini txi ctttfilii & fMttmM Mdmtxi'' 
tkmt 9 finttm vsfcuU qxatttor fm^pmtii tx htfiUcm 
dtxtrs mihi dttfMhiJMffl, ^ttUmftrM&it , mnxttt iSm 
ffmftmtmtx fmtlntim tvtmtfetrt fmtfi^ tagmfitb «»« 
^tmtt emftu tmtUttri tUttmMxtimti ixtreui» ,qtt§ 
tttttfmrtftiBmfimmthvutmetmdmtt&dtao^&ftM 
mnkigtwtt xmtUet; ^ifumtimmtm tmrim^ fttm emt» 
tttpmm dihttfit^ Ubmtttt #x trutkit xtteatxmtstu ^ 
(tmtt ttmm imHhrtmt , tptgtqttm tmttt nmt , ofittio» 
tmm ) ftttfitttt gnttmm ^ mtm tttvttt^ttt ttmffttforo ttttm 
tm tMmpt» & ftdtmmrtdtlmrttt qttom ettm ttmt for^ 
fUxmm vidtrom ^ffimftdmtxvi , oiiptofofftmfi , rm* 
nmrotttt dt nmfimrfotofit ^moyitatmaxm ftifo mt^ 
dome fxifie txoUfimum^ dottu^tto ttu^ & tuoftttmtto 
tmfilio^iiedivittofrtfo ttuxilio^tkfutttmstmrbifor* 
ttieio fmffo vimdietXttm ^ftroquo^ tttvidolmt^ refii^m 
tutmm. ^ttihmftntftitt motum ttmujfit ^ tdmermr" 
fm rodditmfftfim seetffit , fuifum tttigit , ox ooqm 
diforto fmuneimyit ttm offo vortfittdlo tm ttdifit^ 
dotomum tmotho , qm ommt froJUeobmm ^ fortufutj 
tmimo tmmm mttiee & bomvUi ftrmmtom ftroro 
«o^» rtptvitqm m iBiiutogritm tmd MpituJMo 
hifiorimmoxfmtmtom» ^uAm^tu(s,K\'zo'M%^ 
UOHfeUieotmo ilUforfotmvottditm) uurumim 
modtum on mihi fiomtmhxtm % fttbd tummti hte i» 
tfoBm fuorim mtfim tubttittofo fmtffthm ovmttmtio^ 
ttom^ tttttiiitqm fiivtim jmtfdim rittimtiulm , qui'» 
hm ofioudtnuitihmm,tm in bmtmm infiffti ftm» 
pttmti prtfitfiim fmrmmtrudmtfimfi^o. Ad qum 



17S LbONAKD VS BOTALLVS 
wefoi sc^fitiiles grMnrnafkatioHis frevhriUrefiondi» 
fgicupse «Jt isitill^ient^ fisatMigimstm tUtsd, & nutt'^ 
fSiam fstii Imsdaium frdfiiiii gsnm , •( am^hore c^ 
Sinfiiltcfi ) mia morU -vimUeaffe ; diaqsa fnuliM sn 
hMtsc fin$0si'tm» attuU, ^uiBta ssck pansm fuit> 
smms^sa » tatsdetssquc u , veluti ex tripede ■ prasiuss^ 
0avit., me heHicum vel hydhfsesim isaemserism ^ 
iomqsse eJjTe casifitm quodtam audax f^ Ukermlii in 
usiit^adfifisfsguiuefiserim, Cuirurfiurej^mdi ^ tssihi 
anituum.ejfi ^ hisnorhue brevi fessitm fdvatsir^ re» 
desmdsfetitumfssmmamefem^ exfumm &^ stsfiffss 
resnedso > in hec fiU prafidio ssse totani fdutse mea 
fiem coUeesiBe. Verum «r ssbi hac fercefit , magU fuam 
tmquamcommotui , skcretaque sssea acriter coarpseisif 
tmdtm mihivaU dixitn Sedemm Utisufone^ quam 
f^fi*t tstea exfatiatur.oratio: q$taf^ ad fenfnm re- 
dto, De,iii enim % aUipisto finnUhtu aUorum ridictslsi 
frofofitu I . X>eo dante , flursbta tecstm frafens ssgmn* 
Nonoipturdie, cum vUUrem res tnetu meliore ejjij 
Ucofofitfu , ium sa oHram captarem affofiem , tum 
ttUoi oh caujkf , quoi hrevitatis fludio IsAens fratoreo, 
■ Centiliacum vens, inJhuBue iss omnibm qsta ad bubo^ 
num curationem tseceffaria ejje monuifti ; qui quidem 
blande jamfife exfutgabant , fujque Ukdobile effun - 
debant, Caterum fub finem tsoni , fasici emforunL» 
fudores , qui tamen Uvamen aUquod attuUrunt. De* 
cimo , vel quod exercitio corfsu nimu fatigaverim t 
Vilqstod deiiquerUn sn viSui rationo^ infebrem dt' 
nttoitscidi, qua tne totas dssodedm vexavithomif n 
qua tanson Des benignitate UberatsU , 6* fauUdum 
recreatm , cacfi eonfiliim da itisranda vena foBimtj 9 
ut materia morbsfica fortsone, evaessata , natsira ^ 

reUquum conficiepdum & dtvinatsdtim ma^it ^fi^ 

fitiii 



I>E CUK.AT/7fiB. SAKG. MISs/ 17^ 

fttk: quodquyUm hfJhrnM da ptdftiti^ fBsffkfqitt 
fuit pmpus md umuu diam vil duddieim, Bodi» 
verb» DiognuiM* ofiimt hahoo, iji^fobris oxfsrsfum. 
iSud tsmtum Jam mihi sB in crueem& foUdtudi" 
nem , quod hubo , quifuh axilla fidom habtt ^fit r«- 
hquisfauh contum4cior^ 9»uSifqut romodiis codtrtj 
veffg vidsatur. J^a eum itafint, tuas oxpeiio IstOm 
nu , qtsikti mone^ velim'^ quid tnihi hac in re fa^ 
(iendiim futes^ utfinguUari tuo confiOo reliquc oferi 
eobfhanem addam, Hacfuntqua infrafins tefiire 
ftrofto, Vale igttufy dator vita , &mo^fro more fin^ 
pdariquetua kenevolentia , ammteferge. Gentdioci 
idiiusjulii, 1581. 

Altera CAPLUANI Epiftola. 

AD dedmum tertium Kal Augufii tuas acdfi 
iiteras, eruditiffime BotaSe , qua mihi varUs 
decaufisjuctehdijfima fuere , frafertim vtr^ qteod ex 
iie te cftima frui valttudint c^rmftrini » qua rtj 
grttiiss mihi aut jucttndttes nihil contingtrt fotuiffet^ 
De mt autemfichaieto, lEgotuafumma confilia ad 
ungutm infitutut , tam virilittrac cautt hofitm fro^ 
JUgavi , setjam Dti btnignitatt » &fumnus tuis aw 
xiiiis f licutritmihi in civitattmrtdirt^ quodjummum 
^fi»& ftnt divinum , txifiima, Idibus JuUi fcriffi 
ad tt totam cssratitnis mta ftritm &hiftoriam\ftd 
ex to ttmfort bisfieit mifnftBa vtna , frofufufqutj 
ftnguis ad libras dusts. Etfi vtro viginti quatuor 
ditrum Jgfatit libra dectm ut minimum tmhi fiet^ 
rint dttroBa , tum tS tamtn quod txUiimtt mtj 
nuiu/amguinis ptnuriavaUtiaborart. I^uodftrtafft 
marum vidtUtur » nm tibi » qu$ hujus rti eaufam 
M Z ratiou^ 



i8o Leokakdus Botalz.u$ 

fMimi & ixpenentis , »0» mlmte egrepe quim im^ 
pmefe exeeptMfti , exfUcuifti • Mtqne in cmmune^ 
€9ntulifti : fedfciolit & ItHini^iftulis m gtdcidu qeei^ 
kupfUm tnediesftrie » pmum uut nihil in mte extreitm^ 
iit9& iie qui tmtum likit , &frdceft§tum JUSimtet 
inftru^i , fiutm cumpempn & fafiu cftentmet intrm 
friVMtos pnrietes fummam meden^ nrtem » cumne^ 
mini unquum , nijiforte cncuU cuifiam » uut mifelU 
fuftico » ex eventu » & tttMbatnirum more , mediei^ 
namfecmnt. Verum ii bmtbm ,- harrire , ac totuiii^^ 
qui tMndem definent , ubi mentemfemorem in corpare 
fimo hdmtrint , fuarumque ffesedofinionum B A - 
N A Y Z 1' A K attentimferfenderint. Sed de iis hm-- 
Henus^temporieenimfiiin verittu^ hafce omnes f^l^ 
fitntii tenehrtu hrevi fuo lumm dijHpabit. ^udd 
Jtforte d§ iie mihi infefterum fe offernt, quid fen^ 
tinm , dicendi occafio* diaimfrofoilofalgm > 6* in^» 
genui quodresefi, Sed Jamndinftitutumrideo. uft^ 
qste quoniam fummum te vidtndi & aOoquindi » m$a 
tenet dejtderium ^fcin ix te fetofto, quando Lutam 
tiam fis rediturste» Caterttm , uti Jam tUxi ^mt fn^ 
num & incolutmm videhie , efficimnqsso ut intoBigmt ^ 
mituiefficiofijpmumejfi^&emmafutnma^ Saeeee 
ffiritut hdc iffa reget , fro tefoBurum. Valeigitetr 
vita dator mea , Caflsumiqssi tui, ut foks », moesoar 
ifto. Tairifiisfeftimo Kal, Auffsftt. 1581. 

Habes igitur hic mirandum exemplum, (ed 
profeAo primum ( rhedarii fcilicet ) non jni« 
nus mirumfuit,quamvis isnontam cito fiierit 
reftitutus, in illo enim parcius, ac tardius 
jufto , fanguis fuit miflus : Nam priroo die ^ 
quo ad illum acceflr» qui erat fecundusi mor.« 
ho^ etfi fanguincm mini impefayeriiD» id ca«- 

mcn 



De curat. tsh samc. miss* xSi 

flien minixne fuit faAum , quoniam accerfi- 
verancquendam chirurgum , quidixic lunam 
efle infignoinfaufto, necid fieri debere ante 
biduum » & fic difceffit. Quare poftridie mane 
alreruoi cbirurgum accemri jufli , qui , me^ 
prasfence, venam aperuic ad felquilibram » & 
a meridie ad parem modunu • 

j^. 9. In Epifcopo Sifternenn nepoce meo Ht/f^ns «^ 
( biennium agicur ) peftilenci eaque ardenci pfi»piSi- 
fcbre corrcpco , ance diem quincum circicer li- A'»*»/'. 
bras qua^uor fanguinis detraxi , & cum in au- 
lam mihi cunc proficifci neceffefueric , curam 
ejus commifi Marercocoerudiclflimo Medico» 
qui illi adfauc bis cerve fanguinem mific ; unde 
ad me (ctipfic, uUinfam ipem feponere iq^ 
phlebocomia cercio a fe celebranda ; qua pra^- 
ftica» liberacuseft. EcHenrico» uni exmeis mjUrU 
famulis , Moncibus Hannonias eodem fcbris '^w'» 

grnerey peftilentt fcilicct» prehenfo» fepcies 
Icem fanguinem mifi , & nunquam minus 
libra una unguinis fuitdecraAa» bis vetd fu« 
pra iibrasduas uno dic^. 

f. lo. Multa (anealia nobis excant exem- Ttrn^ti^^ 
pla , ad hoc noftrum infticucum percinencia : * 
verum auia res eft , de qua lacius teorfinL* 
agere inftituimus , ided plura nunc dicere defi*' 
nemus : Dicences denuo » febrem nullampe- 
ftilencem effo 9 cui non conveniat asque vei 
pocius magis , miffio ianguinis , qfxim fy* 
noclue putridas. 

M 5 CAR 



l8l LboNAILDVS BOTALLVS 

C A P. VIII. 

Jn caccchjmia necejfariam ejfe-fau'- 
guinis mjfionem^ . 

JAm tempus eft » ut expendamus » &excu- 
tiamus Galcni illam propontionem » quam^ 
major Medicorum pars » addida nudis potius 
verbis authorum , de quibiis opinionem ali- 
c^mmmtk quam fufceperunt • quim rerum intelligedtis » 
uuifrum inomnibus morbis curandis, in quibus fan- 
jtrftUiiHr. guinis vitium apparet t aut furpeftum elt , ut 
fierculeum afylum affert^ contra miflionem^ 
languinis* Quac eft^ hsnc flithard Mer$, jnir^ 
£4ticnim vero cMeoehjfmi^* Qu^ fentencia , pace 
Galeni , & eorum qui eam tuentu); ,' tam eA i 
veritate aiiena & perniciofa , quam quod alie- 
niflimum & perniciofiflimum , imo & contra 
ipfiufmet Galeni fententiam , & curandi mo- 
dum. Qttod paucis oftendere pergo , ubidi- 
xero prius quid Ht plenitudo i quid cacochy- 
mia , & quid purgatio. 
"Tiinitudt f, z. Plcnitudinem inter ptpnes medicos 
^**^' convenit , efle fanguinis finceri, id eft » alendo 
c^otbj- corpori accommodati , exupcratitianx^ : Ca- 
^*' ^ cothymiam , vitiofi humoris redundantiam : 
fitr^tit, Purgationem vcro , vitiofi humoris in corpore 
exi(&ntis , tonvenientem excretionem, & 
eduAionem. Quam plerique medicoruoi im- 
poriunius certc , quam vcrius, contendunr', 
non cffe ven« apertione , fed alvidufiione, 
vel vomitione , vel fudoribus, velurinis,vcl 
munaionc, velexcreatu, vcl infenfibili rran- 

fpiratu 



Db CUKAT.inWi «ANG. MISS/ it J 

fpiram moliendam : quoniasn» inqCikinej.pet Jm^hMut 



hasc vitiofiim cancum , & corpori inutilc ,cx* ^^^^.^^^ 
cernicur , pcr iliam vcro ctiam & quod cft mite de\m^ 
educicur, non (ccernfnce fctliccc natura pcn. u^nttmce* 
bancutilc ab inucili, fcd finencc promifcuJ ^J^ /•»'«•- 
effluere quicquid eft in vcnis pcrmiftum oBque '^* 
bonum ac m^Jum . Unde major injuria fcqua- 
tur ex illius deperditione, quim ucilicas cx 
bu|Usevacuacione^. Rationes profedo celc« 
rius didae, quam mediocricer excogicat;B& 
comprd>ac« , uc hinc pacebit-^. 

^. 3 . St cacochymia in omne corpus difpet* 
gicur , ut Fernehus , & ance eum Galenus , & 
caBCeri onmcs boni auchorcs a junt , cercum eft ^ 
eam etiam cxpartc contentam in venis totius 
corporis efle. Atqut^ obrecro, vitiatus (an-* 
guis qui in armbus eft , qua arte , quave fpeci« 
piirgationisrepurganduscft? ftultum eft cre- 
dcre id fieri poOe aivi excretione i ftukius 
etiam vomitu , aut excr^tu > auc urinarunLi 
dudione , iicet haec omnia aliquando artuum 
afl^Aibus conducant, per accidens umen » 
detrada (cilicet per illa parte aiiqua humoris> 
qui cacochymiam » & confequenter diftos 
aficdus , fovere & augere poftet-' : Noa 
enim ab atcubus ad dida emifiaria huikiorttnu 
regcefltts concedicur, nifi in lechalibus evaeua* 
tionibus, uc in vehemenci diabecb fere comm 
fcrum , & in infigni alvi fluore fere univerfiii 
corporis humor > efliindi potcft. Ac noii cft id 
purgari cacocbymiam corporis , feu vitiofos 
armum bumores excerni , (ed animam cuol 
hufnocibos (^nul abigi : quod non afleft' 
M 4 Mer 



t84 LEOKAHOUt BOTALLUt 

Jnf edicus,led cacochymiata (eu vhiofos buno^ 
fcs » omnium pene morbonim pareotet , iu i 
corpore detorbare , uc anima m eo bene va- 
lente tandiu tjcfideac» quandiu bumao* na- 
tune conceditur. Cacocbymia ^itut , cum^ 
iion unico feio loco corporis hsBreat » fed uni« 
verfiim feriiprumobfiaeatyidqpab ejusva- 
fiis partibuseruendaeft, ^venisfcilicet»quae 
in iis contenu ; cutis fcari£catione , aut fu- 
doribus, aut inienfibili tranfpiratu» ea qu« 
cuti adjacet ; alvi excretione , qust vilcera & 
circa ea eft infira ; vomitu , quss ventriculum » 
iirinis quc renes , muiiftione & excreatu qu« 
captit aut pulmonesaggravit. Et ut uno vcrbo 
dicam, k qualibet pane proprium onusexo- 
sierandum eft, aut cmh ao ea qu« maxim^ af« 
fe&M parti eft proxima , feu magis idonea. 

f. 4. Ergo in cachexia , quc totius corpoijs 
•ft malus babitus» purgatio quidem necefiaria 
tl!!Sfii/^ eft! ac non ea folum qu« medicamentis cathar- 
•mfhrgHi ^i^ fit,fed eamagis,quam per venstfeftionem 
twrsfiiM molimur : repurgart enim fanguinem pofle &• 
^^'^ fta vena efledus ipfe docet, cum ea multosca- 
chefticos ex peffimo corporis habitu in bonum 
reftitui , & in hoc in multos anoos continuari 
^^l^ videmut.Qttis enim vifut unquam fuic^majore 
flnL. & contumaciorecoUuvie bumorum fcatere^ 
, fratre meo? dum ^ paralyfi graviffima,& con- 
^w^tm' ▼ulfioDealtetius panis , jam ab annis vigioti* 



n^b tfiku quatuor» prsKer omnem Mediconim ipem ^^ 
liberatus : qui ftatim » poft uma & um mali* 
gna fcabie obfeptus fiiic» uc deteriorem efle dn* 
cerec hanc valecodiinit fteciem prioie » i V^ 

*' tum 



J>M eV&AT. FBl. SAMG. MISS. If f 

cum nec pufgadonibus,nec balneis^Qec lUibas, 
nee cetnii viau» nec ullo atio auxilio» k Medi- 
cis» qai ejus curc praeeram» inftitmis» liberari 
pomifler.fanguinis miflioaecontraModiconim 
iententiam fjtpius repettta, non folum (cabie 
liberatuseft » ied in meliorem habitum antcce- 
dente eft deduftus. Vnde ab eo tempore in 
hunc vCqfit diem vuc menfis praKcrit ( quamvis 
ieptuageaanusfit)inquonon(emel,autbis,vel ^J^^ 
etiam ter» ut Orpiffime ad me fcribit > fibi fiin- \Z^f^ 
gaini noo mittit: & raro minus unciis decem » iw» 4Utr^ 
faepiflime vero plus una iibra. £t ipfe etiam i ^^^^^ 
cum ex quartana febre, ut fuperius dizi» ca- 
chezia adeb urgeset, m ab hydrope non pa- 
rum timerem ; ceiti nullo alio auxilio reftitu* 
tusfiii {quamviscentaverimprius idefficero 
jHirgationibus » &apozematis, & vivendi ra* ofya$m 
ti4iie ) quam (mpi repetita venc fedione : ita *" ^^^ 
ut decem dierum fpatio quinquies mihimeir^ •»«f «» 
ipli venam aperuerim , primum bafilicam dex« 
tram ad libram unam ; quem cum foediffimum 
fepererim , i meridie dimidium modum. ite« 
rumdetraxiettain impurum; poftridie ex li- 
niftrabafilica idipfummolior, mani adun* 
cias decem » i meridie adquinque etiamcor* 
rupti; UnointerpofitodietCommunemdex- 
tri brachii tundo ad decem icem uncias, & k 
meridie , quoniam viriofuseriam crat» ad ^* 
fuor fimiliter infedi : Duos intermicto dits » 
& terrio communem finiftram aperio ad un* 
cias oax> » qui vifus eft cxteris omnibus mlntt» 
ihfibftus I Inteqeftis item duobus dicbus denuo 
dewambapcamfcindo ad unqnflttacttiar» 
M j ^ qti«m 



iBjS Lbqnaildus Botallu^s 

quem cum puriffimum ofFendertm » an(am ac- 
cepi muICQs menfes tmermictcndi, quos egi 
hilaricer cum cibi appetentia • fomni tranquil- 
litate , & arcuum robore » cum antea moeroiii 
adeflet* dejeda appetcntia, turbulenta (btnoia, 
nofturni fudores vires ftangentcs , armum la* 
iicas : Inde poft aliquos menfes rever(a (an- 
guinis impuritate » & ejus ^accidemii^us jam^ 




aperui, nec ulcra ; quoniam poftremus (ynoe- 
rus (iicceflic » a quotempore ne canta in venis 
impuritas cumularetur , aUquando femel io^ 
saeif fe , aliquando bis , aliquando ter , & ali« 
qu^ndo tnbus menfibus (emei tantum,mihi de* 
traxi, fumpta indicatione recurrendi ad id au- 
^ilium , ab adventu didorum pr«curforuai » 
iaflitudine fcilicec & moerorefpontinis, & re* 
liquisnuUam manifeftam caufam confequen- 
. tibus. Qu^ meam in me ipfomictendi (an- 
guinis rationem , Medicialiquocfunc, & olim 
aliifuerunc, qui vehemencer vicuperarunr^ • 
dicences mihi;»qua(i ludences>fif cor^m amicis : 
Vacicinor quid futurum fic de Botalloooftro: 
dies adencqua dicecur, Bocallum fiib fe jusu- 
l^vitk gladio , inormum fciliccc pcnuria iaii« 
guinis. A.C borum prognpfticum , duobui ad 
iuperos praecurfis^ id jam videre eft incerce- 
pci^m. Haud dMbi(t> , quocumque tempoio 
facis concedam, culpacum iri ip mc idipfum » 
ciijus beneficio jam bis ( forfican ecia^m & am- 
fUus)p^decciiQium» in viiam revocacMS 



DS CURAT.FSHSANG.MISS. 187 

fui » quod imerim npnnulli nimis matur^ , 
forte etiam & magis cupide quam dolenteiLr» 
praedicabant me interfccilTe. Ac eo ipfo ( di- 
vina gratia ) vivimus adhuc ; & morti obnoxii 
ut mortales ; noftrum interea fanguinem non 
efdmdentes, uc prodigi paternas haBredicaccs 
decoquunt , neque etiam cenaciter detinentes» 
ut avariaurum, cu|us (crvandi occadone aut 
fame tabercunt aut ferro jugulantucj • 

f.f. Sed perfequamurreiiqua. Aliamagis 
miranda , in cachexia » de hoc auxilio pofTum 
narrare, qux quidem non reticenda func» uc 
de Henrico famulo mco , cjuem Montibus «wwm 
Hannoniasliberavi, ( Deo ad|uvance ) i pe- ^*^^^ 
ftilenci febre , uc dixi fupra » cum purpureis 
exanchematis , ter miflfo (anguinc ad libras 
duas pro fingula vicc » & ante adventum diei 
fepcimc , qua fudor crupic femicricicus » uc fic 
dicam , cum non perfeae morbum folvcrir^, 
fcd inftancis monts periculum adcmic» per'> 
manence febre languida, fudorifica» ex qua ia 
leucophlegmatiam tendere videbatur; quatcr 
item mifi ianguinem ad libram unam fingula 
dctradione^utfpatio dierum circiter viginti li- 
beratusfit, jamque uxoratus incolumis vivit* 
Tanta fane erat fanguiniscolluvies» ut nunf- 
quam fiipilem vidcrim» cum ex qualibet libr^ , 
( mcdica (cilicet ) faltem uncias decem cflenr* 
feri , & plus quam fefquiuncia crafliflimc 8c 
cenaciflimaB pituitJB fupernatantis, & circiceiL» 
dimidia uncu nigcrrimi & comipti fanguinis 
fubfidentis; quam rem profedo admirandam , 
nolui lacete dodiflimos viros » AlexandruoL* 

Cam- 



iSt LeonardusBotallus, 

Campegium Medicum Sereniflimi Ducis An« 

dium , amplius amicum & fodalem meum^ . 

& Ludovicum Corpeum , diftas urbis MedL 

cum acceptiflimum., quos ad asgrum voca- 

bam » prasiercim dum ianguinem mitterenu , 

auc mififTem ; nam ipfe opus prsftal^am » nc 

committerem famulos meos auc chirurgo 

ignavo , aut k peftilentibus acgris ^ qut tunc fre- 

quentiflimi eranc , redeunti« 

WfhrU f. 6, £odem tempore & loco , ferc tdeiiL» 

>Hr*/f- concigic Maugigio » uni eciam cx meis famu- 

lis , quem aflldua febris » & moleftiflima a(C- 

duaque vigilia , & alvi fluor frequentifllimus , 

urgebat t quem fimiliteradjuvimus, faspiusre* 

pecica fanguinis miflione , donec fciiicec fic re« 

purgaco fanguine , ( qui ancedifto non mulco 

crac incorruptior ) recencior Scpurior in iJlius 

locum fufledus eft. Hunc eciam, & alios 

Juamplurimbs quos craftavimus , non ex no« 
Tis famulis tancum , fed & nobiles, & mct'» 
tacores, & milices, viditCampegius noftra 
opera curacos: quibus tamen muiti Medici 
dicebanc (anguinis miflionem nulla racionc^ 
condufturam > fed purgacionem» iuxca illaai 
nimis cricam , & nimis a Medicis vcnetatam , 
fencenciam, ancea a nobis pronunctatanu , 
Qtjod CacochymiaB debeatur purgatip ; quas 
vera eft, nifiadderent, non autem fanguints 
mifllo feuvenae (eftio. 
S»»i 4«. ' jf, 7. Verum hon huc fratris mei«& noftrum» 
grttfww ^ famulorum meorum exempla , acculimus» 
^£« ^«]|!' uchinc velimus induci» fingula corpora ca« 
^^ frrfe- cheftica & impuri (angutnis fic efle craftanda» 
^^* ad 



]>S CU&AT. mi SANG. MtfS. itf 

adhancque fpeciein cuiacionis» canquam ad 
regulam , ad unguem reducenda ; eflec enioL» 
uno calopodio , uc adagio fenur , velle omnet 
bomioes calceare ; fed c|uemadmodum pedi 
cuique idoneum calopodiumconvenit, iu 2c 
cuique cachexisfua convenic fanguinismif- 
fio. Impuricas auccm bumorum » m inceftinii 
refidentium • fub cacbexis nomine compse-* 
hendi minimi dcbec. Ac us non inceiligimus ;,„„.^ 
hsec exempla » & alia plura , quas afietre ia^ m Mfm» 
hanc rem poflemus , eflc habenda canquam^ ^^^JT^ 
dogroaca am leges , auc axiomata : ica neque ^^^* 
par eft ea uc inuciiia , veluci quidam inepce & 
maljgne&ciunCy & abatce aliena, rejicere : 
pr«tercim cum videamus, ab experimencis 
omnem arcem prodire , & ^ nn^ularibus ( ur' 
aliasdocebimus) ipfa univerfalia deduci; Sc 
quod olim levicer , vel cemere , ah aifquibus » 
ucadverfum, fiiic vimperacum, idempoftea 
expeniiim ac recognitum , ab eifilem frugi & 
magni cmolumenci judicari poflSc : uc pleriq. • 
cnedid, qoos nunc videmus,noftroexemplOy 
liberalius ad (anguinis miflionem accederc^ » 

£im ancea auderenc , eamque imperare con- 
encer in mulcis cc»rporibus & morbis, lo^ 
quibus olim adverfiffimam fbre acricercon- 
tcndebant^. Qttod & ipfeeciam feci : Nam 
inemini i ctiginca annis me olim , cum medi- 
cis aliquot etuditiflimis , Melchiote Pagano» ^^mg»^ 
6c Vincencio Zojo , qui cutacionibus setitu» JJ^^^'*' 
dinum fiattis mei praeerant, iilius coniuetu- I^J^ei ^ 
dinem mittendi (iIh fanguinem fcpiflim^ da- «r* 
nuuflc » obnixeque illom pcr litcetas rogafle » ^'- 

nc 



BttaBm 
fXempU 
fratrii dd 
phleh9t9' 

mUmde' 
ce/ff» 



190 LBONAR0US B6TAZ;iQS 

Ae tani frequens &pr;ecepsmhoc auxiliuin^ 
ruetet : nuilius (nim naturam ( quod ooine» 
inexperti femper incuicant ) tam validamefre, 
qu« id diu fcrre poflit fine magno malo. Il/e 
vero rit^ refpondens, difficileelTedicebat , in- 
vifo ajgrotanie , te&h confulcre , fcquc noa^ 
temere id facere , fed ratiorte duftum , & na« 
turaidrequirente. Quodquam veredixerit/ 
exitus docuit , cum. ille firmif&mis (it artubus » 
& vifu integerrimo , annum xtatis agef)S (ep- 
tuagefimum. Quare vifo in eo per muitos an- 
nos ^hieix>tomi2e frudu , & confideirkta hu« 
mani corporis fabrica , & ejufdem principum 
partium facuttate diligentius examinata , ani- 
mo concepi idipfun^efle humano generifni* 
duofidimum , quod antea , dum medicorunu 
iliustemporis, dc mnltorum prasfentis, mo- 
rem iequerer, leviter dabam crimini ; nempe,' 
frequentem , fed moderatam venas (edionem » 
in fanguinis impuritate, & cachexia ,' & in^ 
*corpore vaietudinario , in quo rard vel nun- 
quam fanguinis fceditas non comperituii^. 
Qu2 frequentia nec ullo ftato numero defini- 
ri, neque ulla certa quantitate determinari po^ 
teft , fed utraque ( occafione adjunda ) penes 
arbitrium prudentis medici , fanguinis quali* 
tatem , venarum pienitudinem , & patientis 
robur > & valetudinis genus expendentis» re- 
pofita funt. Sed vix hasc momentum aiiquod 
habebunt penes eos medicos , qui & faifany 
de hac re opinionem fufceperunt , & in ani* 
mum fibi induxerunt, unum Galenum eifo 
(equenduoa* Quod poftremum ccne laudo 9 fi 

rcfti 



De curat. PSR. SANG. MltS. Ift 

ttBth dodrinatn, fenrumque , & fentenciarua 
illius vaiiecates percipere» '&ucile abinuciK. 
diftiDguere aceligere vaieant. Cum plmque 
ea , quas uno loco parcicuiacini ab lilo itim di* 
fta, univerfaiiccrcapianc&nonnulla» qujt 
vera nonfunt, (concedanr hocmihi dicere 
vericatis faucores) canquam certay fine uUo 
exacnine, conftantiflim^ fuftineanc & fe- ' 
quancuiLf. 

f'9- Quareoporcechanc noftraro fencen- 
ciam t Galeno repugnancem , fi r^ciptenda eft » 
a praecipuis authcMribus arcis roborari & e<Ni* 
firmari. Ac quibus auchoribus iacis efficacibus ^'"f'*^'' 
ad id negocii uci poiTumus ? Gaicno fane ipfo , ^!,firZim>' 
Hippocrace, & aliis oronibus alicujus nomi- Gdieni sm- 
ais & {axM. Quod igicuC ad Galcnum acci- '^«rii^r*. 
nec , qua quxfo in re iile magis videcur labo^ 
rare aidverfus Erafiftracum , quim in often- 
dendo , illuro mald credidifle , in foia pleni- 
cudine feu plechora fanguinis miflionem con« 
venire ? Si ergo Galenus hanc propoficionem * 
a fe didam , cacochymise nempe ptirgacio* 
nem deberi^ & plechorae (anguinis miflionem \ 
fimplicicer vellec incelligi , huic hanc ^ & iHi 
duncaxac iilain, deberi ; quid aliud praefticif- 
(ec in coca fua difputatione » quim cempusce* 
rere in concradicendot & deftruendo eo i p(b 
qucxl aflirmac, &inquocum Erafiftraco con* 
veoic ? nam id ipfiim Erafiftratus afSrmabar^. 
Ac, deberi hanc primo & per fe plethorae , & 
purgadonem eidem peraccidens» cercum eft ; 
& exaltera parce, cacochymis primum pur* 
gaciooem pcr fi: , & eidem fanguinis miflio- 

nen 



t^% LEONAB.DUS BoTALLttS 

«m per accidens» td habec probabilitatem ali- 

quam : quamvis cacochymisB cque per (e fan- 

ttM^tntU ^uinismiifio, imb magis quim purgano^on* 

€Mc^mU teraty cum & ea plenitudo fic » cui per fc debe- 

dm^Lw^' tur evacuatto per loca convcnientia;cum enim 

nif/fUHt' cacochymia uc redundantia vitiofi humoris, 

fiwMff^ in genere vcnofo exiftentis, reliquum^fl» hunc 

* nulla via aptius educi pofie» quam yena feda. 

jF- 9* Videamus jam » num & aliquando 

medendo hoc auxtiio fitufus» autcommen- 

idaveric in cachexia tolienda : nam in hac 

1^4, tt contra nobis agendum eft , quam in^ 

^iT^'^ pracceptis divinis , in quibus fequenda po- 

frnxi!^ ^ fi^nt €a • quae concionatores ex fujggeftis 

dflcunt , quJim quae privatis domtbus faciunt. 

vidt Gdt, £rgo febres omnes putridas i.ubet ctirari mif* 

iz. Metb. fione fanguinis , in quibus fi affiduas finc , ur' 

&'xi ^#-^' putrida fy nochus , imperac largiflimi detrahi i 

iufd.c. lu ^^^ '^^ iisputare piethoram untum mulcitu* 

dine peccantem eiTe , ftultum eft. Ec dum di- 

* xic , in iis eciam pucridis febribus (anguinenu 

mittipofie,& feptimodie» & vigefimo»& 

aliis longiortbus , fi reliquae indicationes re- 

fpondeant » putabatnc haec corpora pietborica 

•ire? PraBterea» mulierem iilain # cujus me- 

amnit iih. vi. Sfid emmfwt» 1 1 i.f. ExinmMtkB 

longo morbo confeAam, & lAarcelcentem» 

putahatne efle plethoricam ? & fi credebac vi- 

tiofis fuccis opprefiam , cur centavit in prifti- 

nam fanitacem refticuere venas feftione ? nam 

in hac cec fe mififle fanguinemdixic, diebiis 

tribusconcinuis,non aurem pharmaca exhi- 

buific* Ac aon folura Galeuus^rcfiftendo Era- 

fiiteato» 



Dfi GVRAT.fBR SAKG. MISS« l^J 
ijfttato , & «gritudincs curando , oftendit fin- 
guinis miflioneai alibi,quam in plethora^con- 
veaire l fed etiain evidendflimis pr^ceptis , ut Hjujhmiii» 
patec per hasc«guaB fcribic ix. Jhfe/^» Af#i/. r'>^'*< 

fiM$ JUt ^ob nmli0$'er0gi$ ij^ glHtm^fhs Immitit^ 
frnguis fMitendut #/l , ^0 vitirfm fuectu frOUtm 
trMfl^tret.Amplimibid.^cfiMr^4tttmmputeff9& * 
txiptitntnittt tUnfati , <$• mnltijtmd ne Itnti bnm$* 
res fnbfint , in hujnfmodi cmfnrnm tmnfUxu cmfigk 
n fmpnms mifftme cmvtnit. Qgid ergo , re|icil* 
ne hicGalenu^miflionem fanguinisin redun- 
dantia viciati, inso & cra(S ac lenti, humoris? 
Certe non deecunt rixandi argumenta conten- 
tiofo. Pacebitetiamexiisqu«dixicIX.i0#/i&. 
#. lO. ubi ait, tnfifffmfmpunit tvncuatimtmptri* 
cMkfmn tfe , fi ctnfertimfint , viribut imbeciHit r^V 
Jltntibttt cum httmerum cerrupteU , in qua , inquit* , 
Ofertet , uln itn imiicntimes fibi ndverfmtttr , ptm^ 
Utim evncuwre qu^deli Vstiefum, &pMuUtim ttiam^ 
qmdeff fnlubre , pre eo repsnere. Quam curationis * 
foroiam ad amuflim Hc defcribit Celfus » /• 3. Celfimihe^ 
c. z%. Si mnlut etrperis hahitstt e§i , «luem cntbexinm ^^^ 
Craei vecmt, primum ekflinendum t§i , deinde alvm 
due$nda:fi nihil reliqnaprtficiunt ^fmgnis mittendm 
eR,fedpaeddtimept0tidieqne, £t cap. De mifsomfm" cenJUe 
gtunit etiam aflerit, cenvenire tn male eerperit habitu^ Ctifi tfx- 
diciVfiCyinfangsunitahundamia velejus cerruptime^ '"* '* ^*^ 
nmlUremediemelimfuceurriagropofe,quamfmguinie "* 
mifime, IttiofaBn , denecpursts exeat. |am Rbanm 
fimilicer atuliamus, Si melmcholia% inquit , comih 
tetfimtvemritdolor, & itffiatie , & vitiatm corporie 
telerjynvn mse&ie ,. vomitm , mfim neidi^flatue*^ 
N fortsm 



r94 LSONAKDVS BoTAttvs 

fimm fiMmum ct^ia , J^mtm mtdthudo , atraiU^ 

nm a vetu^ McUUirii , Mi$ ad pmvum diffttimmstimi 

n pmfiuy meijtom MufiictMtttttr. Quid Mcdicas, 

vis lueidius corpiu cacochy«um defcribi » Sc 

clariusdici in ejus curaeione efle inchoandunL» 

ii (anguinis cletraftionc^ ? 

SpUnitiek if. lo. Sedlienoroshomines, fivefplenitio 

imifiMnvV. C0S adhydropem propenfos» dicemus ne bono 

fiShy^ habitu corporis an malo ? malocert^ : at hec 

num plethorico, an cacochymo? cacbchy* 

mum dicet Medicus ; inexpertus & modeftiis » 

dubitabit (ine contentione pertinaci. At ca* 

cochymus e(ret dicendus,& (i (ic illum ap- 

pellare nolis^non tamen ulis non erit. At Hip- 

iiHm, 21. pocrates lih. Di tfieHmidtt. dicit in his venam 

(plenitidem frequenter effe aperiendam. Non 

igitur te&i Galenus (anguinis miflionem re- 

ticuit , dum remedia cacochymise propofuic» 

prasfertim quod vix ullam diuturnam segritu- 

dinem , quantumlibet minimaro, aut recentem 

' gravem, reperies (ine cacochymia* NaoL* 

* . asgra corpora modico tempore , vitio(is excre- 

mentis fcatent. Adde, quod omnia fere cor- 

pora , in quibus mitti fan^uinem ju(Cc Hip- 

{>ocrates, ut per prascedentu exempla» quasex 

€o adduximus ^ cognofci pot^ > cacochyma , 

non plethoricae^Tentjudicanda. 

'^ ^« if. Dicarous jam igitur, cum (anguis 

fic inutilis ( ut Gal. ait IX. tttith. XL } dumu 

propriam qualitatem ad unguem non {etvzt , 

necamplius nuurire corpus, ut prius, poteft» 

non modo non e^fe conceronendaro iPi ffio" 

nem fanguinisin cacocbymiai fcdaagoopefc 

i ^ < com- 



t>E Ct/ILAT. FE&SAMGwMtSS. Ij^f 

tommendandam. Imeriiri tamen ficeam efle jr^t^jili* 
partiendam » ut per eandcm crebro repeticam » ^Vf^ 
uc Gal.&Celfus doceot, id quod in ▼enisy^^^dfai 
cft corrupcum , paulatim (ine vitium IsBfiono ctfcMwk 
magna ex patce exbauriatur ; magna ex par- 
te, inquam , qaia tpmm eximi neque conTe-» 
nit , neque fieri arte poteft. Atrefiduum» ur* « 
Galenus mukislocisdixit » faciiitts tranfpirat , 
aut excernitur naturae mundto • 



♦ C A P. IX. 

^(mm fhlebdftmU conveniat d^lmbm J^ 
fiatibHS cwcitMitm 

EX panrisertoribus principionim lequi ifi 
finibus maximos» feri perpetunm eft* i 

Mirumitaque noneft, fiaccepu difta pro- 
poficionedecacochymia» utvera fimplicitdt 
(quam falfam .efie oftendimus) aliaB etiioL» 
multx fequantur falfc ; ut, mittendum noa 
efie fanguinem in doloribus i flatuconcitatis» 
Quoniam , inqniunt , hi i frigida & ctafla 
materia, & caloris innati imbecipitate» fiaor^. 

§. a. Efto : num propterea femper non SMffimk 
mittendos fanguis » ubi caiidum innatum im- ||!j^^ 
becilhimeft? ubi materiamorbi frigida cAi ^d4€ 
Nunquaoi igitur erit mittendus in febribus; ««r» 
nunqtiam in particularibus infl^mmationibus; 
nam in ijlis innamm caiidtm imbecillum eft ^ ' 
extraneum vero validunu • Nun^uam etian 
ia liephritide. ex caiculo ; nam vix uUa ma- 
N % tcria 



i9< LsOMilRBUS BoTALLUt 
^ ceria in corpore eft cilculo firigidior : Nun* 
quam euam in febre, faAa ex obftrudionc^ 
per craflbs & vifcidos humores , quos (ua na- 
tura eiTe frigidos nemo inficiacuc^ « 

jf . 3 » Ac in his omnibus expeditiflimum efle 
fanguinem mitcere quirqueracemr» nonqui* 
dem primo & per fe » (ed per accidens. Noa 
enim aperienda vena eft in caiculari afieftu, 
0^i^cMl' ut edicum calculumi comminuas: non in^ 
cut» rtimm colico dolorc cx flacu , uc inteftinum ab ex- 
*«»^^'* tendente flatu exinanias : non in febre ex ob- 
mrutiUitr. f^Q^^^^^ ^j craffos & vifcidos bumores jam 
obftruentes eximas. Sed in hac • ut copia de- 
trada » etiam ahquid evacues ex venis , ex eo 
quodcras obftruftionem renovarec ; prasterea , 
& quonacura relevata onere, refiduo Hnc.^ 
l^ore dominetur : In illis vero » <)u6 immi- 
nuta materia qusin veniseft, minus facil^ 
renes » & coion inteftinum incendanmcLr ^ 
phlegmoneque premantur. Addeetiam, qu6d 
ex aperta vena flatus aliarugi partium ali- 
quando minuantur , propcer earum commu- 
nitacem , quam habenc has cum toto corpore , 
& propter tenuitatem fpirituum » qui pecu 
omnes anguftos meatusdeferri polTunc. Qua- 
re ad fanguinis miflionem confygere Hip* 
pocrat. 1 1. e^. fiS. V. non eft veritus in^ 
dolore ex flatu concitato , (ive (utCorna- 
rius vertit ) in flatuofa ventofitate. In quo 
tamenafleftu, ficutietiamin ingenti dolore 
' nephriticoy non multos Medicos» jamdiu me«» 
dicinam faditantes, nofcimus» qui dum id 
miniq^ cflTc facicndum coram srgcis» dolori* 



Db CUKAT^fBlL SANG.MISfii tff 

\m extortis, contenderenc, fierec tamen^po* 
fcentibus aBgtis » apertd noverunt qusim euec^ 
corum ratio i vera ratione aliena. 



C A P. X. 

In commlfiont euranda opm ejfo vens 
feSHoni* 

EAdem ratione multi roetuunt adboc au- 
xiiium accederc in convulfionis curacio- 
oe : quoniam ( inquiunt ) teftante Ariftotele , 
& Medicis ipfis , fit ex flatibus motis per ve- x^^ ^ 
nofum genus , etiam & ab humore pituitofo , vtrjSu-M- 
qui bumor& qui ilatus fiunt a dimmuto ca* ''*** 
lore » quem detraAione ranguitiis imminul & 
diffipari» inter omnes Medicosconvenit..Con* x>iimnif 
Tcnit quidem inter Medicos^diflipari ionatum f ^ '^ 
calidum miffione (anguinis » dum is detrahttii^ '^ 
fuperflud y & ex corpore alimooiam potius 
poftulante » quim vacuationem ^ fed repacari 
etiam idem, fupcrflui & nocentis conve- 
nieQci evacuatione* Hac ratione Hippcicrates 
dido libro fanguinem mittit in convulfione , 
cui neque febris nec capitis dolor funt con- 
] unfta, y erum fi in hac noxc fpecie , abfente 
febre , fruduofa eft , quanto erit fhiduoCor • 
fi febris» autaliud fitadjundum » quod eam. 
etiam defideret-' ? Monendi interim juvenes 
funt , convulfiones etiam , licct rarb , contin- lutctd^ph 
gere exnimia aliqua evacuacione & exficca^ S9./.6. 4r 
ttooey in quibus non fola (aaguinis miifio» ^fbjj.s. 
fcd qu«libccalia evacuatio « iautiUs eft. 

N j CAP. 



t99 Lboitardus Botaxlus 

d A P. X I. 

Jn ipilepfia , in firangnUtmihu 9 e^ diU 
id genns mariis 9 mittendfm cffif . 
fanguinenu • 

\ Erigida ctiam , craffa , & vifcida mate- 

iTTpkAi. -^LXria fieri cpilcpfiam , teftatur Galcnus ; 

Uk. s7 <quamobrem plurcs in hac reformidant ecianu 

phleboromiam, ne hurooris frigida copia tna- 

• jpis incrcfcac. Ac non & timuic Hippocrates, 

imo Ub, III. MHt, uum 38. etiam in ipfa ac« 

Ceffionis vehemcmia > ex brachio jubec detra* 

rii<' po9m hi , & pro virium rationc; quod Caelio Sc 

Idi^Mut •'^''^^^ri rton placct , & a paucis id couimcn* 

Tdrd. f^ daiu^ , licec id Galcno, & Archigcni ( uc TraU 

l.i.ff.4^/' lianus teftatur ; minimi difpliccar-*. Qjjam 

Jl^^JJJ^^f Hippocratis & Galcni fententUm minimi 

«m/^c.iC ^^ptobo, (cdpotius laudo, quod eomorhi 

TrdiUati. ' ihipetu , recrada per fanguinis miflionenL» 

* I. *• H* parte materiae» ouae aftaum graviorem cffi- 

ccret , etiam mitior fiac^. 

f» a. $ed ( quod tacite pra^reundum non 
eft ) quo modo in hac vehementia acceffionis , 
in qua nec fermo, nec motus , nec fchfus pa- 
tienii adeft, metienda eft hasc detradio ad vi- 
resf Nam hon htc pulfus mutabicur »' uC ia^ 
iis qui vigilaht , & in animi deliquium inci* 
dunt , cujus deliquii advencus mutatione pul« 
fus pcrcipitur. Detraxeris hic foni fimul & 
animam , aut ccrte proximd , prius quam ins- 
bccillitatcm rccognofcas. Mctienda igituci 
liasc yii cft ex plcnicudlne venarum , ut fopius 

dixi- 



I>E CU&AT-fBH SAN6.HIt& Xp^ 

diximus » & ex eo modo , quem ufu artis didi- 
ceris» pofTe fiagulis hominibus dccsabi >^ui« 
que fcAicec pro fua corporis babirudine. £ft 
tamen femper imra modum (ubiiftendumL^ t 
qu^m.excedendum. Sed longe etiam.muico 
iafra lubfiftcre» prodefle sgrotanti nonoft» 
fed infamare auxilium , uc inutile ic damnc^ 
iiim , ptanqt culpam , quod hspiSimh fir^* r 

^.3. Mittcndum etiam invocis amiffione '«^^wW 
idem author dicit, Vox quidem epilepticis in- fi^^^l^ 
terffpitur, verum nonfoiiS) fed aliis multis, 
autquiaftrangulantur, adgutturrecurrentc^ * . 
humore fafibcante* aut ; quia impetusrailiquis 
fanguinis fit ad cor , ai}t ad cerebruqx^. Sed 
quovis difto mpdo quis obmtituerit, five etiam 
fiat ex utero, five aliunde moveatur, nun- 
quameft inutilis in hoc fympcomatefangiliriis 
xniffioy fi fentias fcilicec valemem pulmm^ • 
& venas facil^ repleri videas. 

f. 4. Eveoitinterdum , uc quidam > qui ob«* 
mmefcunt» nuiloauxtliorelevencur, in qui- Cdfiu 
bus vas aiiquod in cerebro » auc in paccibus rank. 
intemis eft diftuptum^ . Quorum utriufque 
exemphunvidi: iliud intribunoasratiOy hoc 
in Uluftri quadam matrona» quae i.prandio 
animidetiquio correpta, horis quatuoci^lyoft 
expiravit,nipcavenaii|ventfe,qu« k nobis 
▼ideri non pomic » fed ianguis totus in ventris 
capacicace invencus eft : & in alio, qui etianu 
repenie intertjt» ventriculiscerebii fanguin^ 
refertisiiCttivixetiam ad curationempffotciifiet; 
ven« iedio , verum ad prccamionem nil po^ 
tecatdQGsutiUus» Mcchocgenusmorbiaccfdit*^ 
M 4 in 



ftoo Leonahpus Botallus. 

in capite Cneprjemonitu^ gravitate fbiKcer* 

capicis » venarum faciei rcpletione , ejurd^ 

cubore praster morem , & confuetudinem. 

StrM^uld^ §• 5* Strangulationi ctiam a frisjid« potu 

thnijn-»^ 0lT«i'Diofcoridcs vulc miflione fanguinis fuc- 

^#/»A/*- ^ujjj, Non igitur.femper, quia calida-ma- 

•m «M, ^^^^ ^^ ^ ^^j ^^-^ infcda » fed quia mulca ia 

venis eft. 



• C A P. XII. 

InMtarrhUy dr, conttmacibHS dola- 

rlbm^ ceUifAndam fangmnii 

detraStmenu. 

QVemlibet eciam dolorem contumacem^ , 
corpocis aliquam partem infeft^iceni , 
finetnanifefta inflammatione., vulgusmedi- 
ebrum cxclttdit ab ope miflionisCanguinis» aa- 
denimet xacione, qua praecedenoe.capite di« 
&uin eft;; nempes qiioniam afFeSus bi fiunc 
a'}C4ufa ftigida , defluencc f inquiunC)) ,a cere- 
bco. Cuicauf« fubjiciunc^nanimodd^diftos^ 
dotoces y fed eciam tuflcsomnesdifttionas • de 
K Q T Ak ^Ukibu&^omnibus difiii medici fe^factsfbiifle ro- 
gancibus flsgris iputanc, ciim diocecinc:,' didos 
afie^us cfle catarrhos » sL ccrebm < decumben<* 
tcs in^artcs fubj[eftas, quibus^ nuUQ.modo 
fropoumm auxilium poteft. comrehise 9 fcd 
|iurgai;iiC9]«s ranturo \ dc i vi&vlb cemiis^ ^ id 
f enus alia. Qui • cum mejici « C]um argrocan^ 
^ :(6Sf .quantumidecipiancttr y ipia rcs docer^. 

Cujlujr 



BS CV&AT. 7SIL SANG. XlSf« «of 

Cu)tisrei ccfi innumeri teftes i nobisnuhc ad- 
duci pofTent » duobus tamea, & iis quidem no* 
tiffimts, contemi erimus. 

f. t. Dominum de Varenes it Regis cubi- 7>. irr^rt^ 
qulo 9 annos ut minittium quinque & feptua- "''^ 
ginta natum » dolor afliduus & lentus > ad cer* 
vicem & bumerum , a muitis menfibus deti- 
nebat , quem Medici frequenti medicamenco- 
rum purgancium ufu » & calefaciencibus litu- 
bus » curare ftoduerunc s a quibus ille cum pa« 
nim , aut nihil , ievaretur, nos confiilic ; cui * 
ialutarem diximus futuram fanguinis mi<So** 
nem. Ille comra obftcic» inconfuetudineoL» 
roiccendi fanguinis , (isnilem «ucem » inchoan* 
tem hyemem , morbum fieri i frigidis huiao* 
ribus , & flacibus : qusB omnia ( ceftancibusalits 
medieis ) cale auxilium dehortabancur, ^are 
uon poflTetincrepidd acquiefcere iioftr« fen- 
cencisB. Diebus aliquot poft » morbiperfeveV 
rancia & iucremencoimpulfus^ ad oos rediic» 
fic animo affefius » ut poUiceretur ib^pciftfaac 
nulla tnce jLBoftris coni^ts receflixniiiinoBicci 
fai^iiiem juftimuSy ex brachio aflcdsrpar# 
tjs, ad uncias deccm : poftaliquotdies» |>a« 
rem niQdum ex adv.ecfo ^ cum maxima utilt« 
tate , tandcim iterum ex alcero » & iidtibeca* 
cus.eft. Non tamea interea coacen;ipfimua 
purgancium , & liciium calefacicntium >& dif« 
cutiencium, ufum. Abeotcfmpore.didus pa- 
tiens familiariflime » & cum maoiima iicilicace 
pedum, quibus vix pocerac inGftere, vifus» 
Sc cocius corporis , primum bis & fet in anno» 
^^oftea quiuquies & fexiet meo confilio » fibi . 
N 5 fangMiP 



lo». Leona&dus BotAix.us 

fangtttnein mictic, firQaitis incedehs lnunc,qaani 
'ageret ahhinc decenniunu . 

f. y Simili contumaci dolor^ cervicisi cum 

capitis graVitate , afkAutn Reverendiffimum 

rD. 3¥Mr*> & apquiffimum virum Abbatem Bellebrandie » 

hofKke, Regis & Reginae Regis matris eleemofyna» 

rium»Medici purgationibus, & aliisreme* 

diis , inuriliter curarelaborabanc ; quamnos » 

ter fedavena, ad fefquilibram fanguinis pro 

Aneula vice» percuravimns. Cujas auxilio 

* poitmodum^ multisannisfamiltariffimd , ic 

^iutnmo commodo, uticiir , pra»^r tamen^ 

fpem & con&nfum aliorum Medicorum , qui 

ilU- i pbtebocomia omnino effe cavendum fi- 

gnijicabanr^. Non igitur femper in frtgidis • 

auc creditis a nobis frigidis morbis » iitilis eft 

abftinentia miffionisfanguinis, fed adverfa. 

jf. 4. Quace in morbis concuinacibus , 
{ quam vis nant i maceria frigida ) fuudicus auc 
juilo parcius i phlebotomia abfttnere , pni* 
detitis Medici non eft ; cum certum uc^^ 
quamUbet corporis partem nutrtri ab ea mate* 
tia quas in venis eft , quas quanco frigidior & 
eistttifx foetit » reltquum eft etiam affieAum » i 
dida materiaconci^um » graviocem &con^ 
\ tumaciorem reddi« quam matcnamxiicimus 

paftiai' miiuiendani miffiont fiM^|uinis, & 
pactim etiam purgaticme, & atteniiaote vi« 
Au, quo, repurgata &€ enovata mafla £ui* 
Ittidis ^ moriNas curetuiLi • 



CAII. , 



BS CU&AT.YB& SANG* MHS. M] 
C A P. XIII. 

Jn Tujfifw4 adhibcndamfhlebotomamm 

ET in ficca tuifi depellend» , ^uaLm muUos 
▼ideas Medicos ad fanguinis roiflioQCiiw • 
confugerc? perpaucos faq^^aut potius nul- 
\os : quoniam hanc aut a ficca intemperie jGne 
materia,attt 4 tenui aliqua pituita feu fero 4 
cerebro ( ut perpetu6 dicunt ) in puliiiQnes.^&« ^ 
cnmbente, ficri auturoanJT . Qpibus caufis, * 
omnibus aliis remediis potius obfiftenduiiu* 
effe credunt , quam vens fedione* Ita in hac cmrmUk 
dtcuotincraflfandam eflemaicriaro , nc i^^\% '•>"'" 
delabatut. & fpititum tufliendo efF^gi^t & 1^*\ 
fallat: Jn illa,pulraones eclegroatis & bech^^ 
cis , leniendos & hume&andos* Csterui^^j^^ 
poris impuritatera, fi qua fit , clyfteribus, 
purgantibus medicaroentis , & errhinis , efle^ 
vacuandaro. Qiis orania auxilia,etfi con- ofinUmk- 
temnenda non eflc (entiarous , relinquenda in- ^*»'^*» 
teriai potius ^ diciraus in totum , qtf^mifun- 
ditus abftinendurn 4(anguinismiflione,prx- 
fertim fi afleftio conturoax fit : idque duplici jRMtUrM^- 
de caufa ; tum ad curandam afledionem tuf- j^^* 
fim comitantem • tum ad prohibendas gravio- 
res noxas , qi}ap brevi moleftas tufles fecjiMHiT . 
tuTt nempeinflammattones, venarumriipiioi* 
oes & ulqerationes. 

f.%. Eft autem ficcas tuflis caufa f«pii&m'^ csnfs mfk 
pttlmonis, aut partis alicujus non Jongi i/*c4. v 
pulmonibtts diftantis , calida intemperies , finiD 
matcria qttidem apta ad cxcretioacm » ftd iioii 



i04 LSOKAILDUS BoTAZitini 

fine tnateria morbum faciente; unde tul&s» 
( qu« morbus non tR. fed fymptoma ) exci* 
tatur» QuaBCunque igttui: fit dida materia , & 
quocunque locofit pofita, aut uhdecumque 
veniat» nunquam (anguinis miflionem non re« 
quiret^fi non ad fuimet vacuatiotiem, falte(a« 
ad averfionem novs Qua occafione Hippo* 
crates eam commendavit i v. Bfid, mmt 30. in 
curatione ficc« tuffisexortas a teftiumaffedu, 
. quem cenfendum eftfuiireinflammationero» 
« aut inflammationis minimd expertem^ • At 

2a«ratioeft • fleri tuflim ficcam i teftium in« 
ammatione ? ea fandipfa eft \ qua & dum a 
iocoris incendio , vel extraneo calore, excita* 
nir » nempe i communicata ftiligine pulmo- 
nibus a parte ^fleda-, pet vala communia, 
venas {cUicet & arterias. 



C A P. XIV. 
Ip^ Moribfu ventris mitem ^ffe vend 



v: 



feBionem^ * 

''Entris dolores vix etiam quifquam per« 

tufa vena cuFare , aut lenire tentabit , eo 

Ufh. is« qubd ab Hippocrate fit didum , doloresinfia 

'• 4« &ptum exiftentes purgationem poftulare per 

inferiora ; qui verb fupra funt > (anguinis miA 

t fionemautvomitum^. 

f» a. Quam multos Medicos yidimus (ii* 
perftitiofos efle in hujufce pofitionis obferva* 
ttone i irob non adeb pridem queadam vide-* 

bam 



DS CURAT. ftK SAKG* Mm^ SOf 

bani contendere com alceroy non effe tepe^ 
tendam mi(Gonem fanguiais in quodam pleu* 
ricico , nunc morcuo^ quoniam locum dolorif 
( quem incra teniam & quarcam coftam no» 
aham haerere audiebac ) pucabat & dicebac eflb 
fepcum cranfverfum » infra quod dolores pofi^ 
tos, aflerebac ex 'mente Hippocracis, poftularo 
purgacionem , non milfionem (anguinis. £x« 
pende hominis uon juveniserudiciouem » ia^ 
curaodo & in cognofcendo fitu diapfaragma* « 
tis , quod pucabat effe iuficum incer coftas ve« * 
ras & nochas. * 

f. h Ac profeAo qui hanc rententiain ni* 
mis tenaciter (uftinent , mirum non eft fi mui- 
to$ conjiciant in tabem & buftum ante juftum 
tempus. Nam&piflim^evenit.utveljecur» , 
vel ventriculus , vel inteftina » vel alia gussvis 
incema ventris pars, calida intemperie afficia* 
tur » ( ut omni parti cotporis &pe contingit ) 
in quibus purgatio pernicies eft » fanguinis 
mimo verb curatio. Nec ita nocens in ventris 
afteftibus efte poteft miffio fan|uinis fafia » fi 
illi purgationem requirant ; quam purgare » fi 
languinis miffionem poftulenr-'. 

§• 4. Nuperin Anglia Dominum de Caflro ttifi.D9mi' 
Rubeo , attatis annorum quinquaginca quin- ^^^^^^ 
^ue , prehenfum veniris dolore , ad ventriculi ^^' 
regionem, non admodom vehementi, quidam 
Medicus, ied me neiciente, purgari vole« 
bar^. Ego , auditis fymptomatis , fignificavi 
(anguinis miffionem futuram illimagis exufu» 
quoniam potius ( ut illidicebam ) malum vi* 
dcretttr cuccx oppreftb jccore» ^ nimio & 

acftuante 



i^ tsONAKDUS fiOTAi.LUs 

i^ftuante (anguine , quicn ex ali^uohuQioftJ 

vemriculum urgence. Ferc illemalum inali- 

quoc dies » cimens propter xtacem, uc dicebar» 

ne venae iedio corporis viribus & vifui noce- 

rec. Triduum auc quacriduum poft» adcre- 

puiculum macacinum , rogacum me mitcic , ut 

ad fe gravicer «grocancem proficifti velleou • 

Accedo ;reperio febricicancemcumalvifluo- 

re , guo fuerac per noAem agitacus , cum quo 

merus(anguis,nonanceaillivirus9 veluci ex 

* hasmorrholdibus , excernebacur » perfiftenco 

^ interim dolore primo. Rogac icerum , cimens 

a miffibne fanguinis i num prasftarec corpus 

purgariquim venamfecari; fencire enim ft 

vencriculum , veiuti gravi onere opprefliim^ • 

Ego non vencriculum » fed jecur ineooppri*' 

tnidico; micrendum icaque procinus ex ora- 

cbio eflefanguinem , cum ad vecerem dolorem 

curandum » tum ad febrem tollendam , tunu 

ad prohibendum , ne venas inteftinorum , in- 

fuetae fanguinem efFundere » nimio impetu di* 

latatas , difliculcer poftea retinerentur. Paruit 

Minv»»' Ul^ noftro confilio: detrahi juffi exbafilica 

triguitiU- dextra libramunamfanguinis> ex qua, veluti 

fbacHf^^^ oiiraciilo , liberatus ab omni noxa , poftridie 

g^ims» in aulam profedus eft. 

fummscum f. 5. Deus boue , quam foBpe vidimus bu« 

vinsftah fo^niodi doloresventristumnovos, tum ve- 

iJ^. tuftos , toUi Ibla venae feftione l quam plaeri- 

que medicorum nimis pueriliter , ( parcant ob- 

itcto fi illos nunc ejus peccati accufb , k quo 

& me, i quindecim duntaxac aut ad fum» 

itmm fexdccim atmis» declinare coepifle fa- 

tcor) 



teor ) teformidant ! Mec Hippocracem ^.qui 
dixeratdoloresinfra fepcum tranfverfum jk>- 
ficos requirere purgationem » a fe Aione yeii« 
abftinmfle videtur , in eo qui in Oeneadis gira* 5. Efiiim 
vidolore ventriscruciabatur» quemad tabem imm.%. 
& necem per medicamenu purgantia pamo 
dedudum, (0 fatemr fe Terv^e, miflb fan* 
guine ex utroque bracbio,adantmiu(quede- 
liquium* Amplius &» qui bumoris melancbo<* 
lici vomitione aliquando folenc confltdari, 
dolotem ne (entiunt in^a feptum tranfver- * 
fum? At bos nonne aliquando & Hippoc^* 
roiffione fanguinilcuraretentavit ? ut pater^ 
11,1)9 pmtm , num. 7 1 . non folum contra jam 
diAum pr«ceptum , fed etiam contra bsec : 
In omnieyacuationetaliaefle ducenda h cor- ^fk.%,L^ 
pore 9 aualia fponte prodeunt« contraria verd 
effe contbenda.aroplius & contra illud ; Du- *Afb, iz» 
' cendos efle bumores quo natura vergir^. ^* '* 

§• 6. Sed cum btc apertiffimi pu^nare vi- 
deantur curacio & praecepmm » qmd qu a^fo 
ftamendiim eft? An alcerutrum falfum» aii^ 
uttunque • an neutrum ? bift<M»am aucem eflie 
▼eram procaco babendiim eft ; ucieciam proB* 
cepmm , quandoque verum , & quandoqik^ 
fiilftim , ut cjBtera omnia praecepta , uccuhque 
particulatia, ut nunc dida funr'. QuAre fi 
Vencrisdolores, fponte veoiences • acud finc^ 
& clyfteribus lion cedant ; cercuni eft miffio* 
nemianguinisfucuramufui> five dolor veo- 

tricuium 



(t) Vidc egtegtumFii//#/ic(mimentaiiam,/* jT* 

(1) 



i 



%•! htOSkKVVS BOTALLtri 

triculum urgeac, (iveiticeftina» (jvevifceta^ 
£▼€ aliafn quanivis paftem . fedinafor medi- 
conmi pars in iis omnibus purgacfonem pr«- 
Jm» quam ut omnino non re jicimus » ita nec 
fope phlebocomiaB non poftponimot. 



c A p: X V* 

Hjfdroficu y & itiveterdtis tpMttMnk 5 
mltm effe vertA feQi(menu • 

VErumqus haOenus fiiximus , non tam 
ab anis praeceptis & i ratione ahena 
forfitanvidebuntur, quim aflerereid inhy- 
drope pofTe interdum valcro . Quod tamen 
Hippocrates commendavic 11. epidfifi. 5, 6s 

f.t. HaudmelateCymultosdifiuroSyhanc 
admicti folere in hoc aflFedu , dum is , ut air^ 
Hippocrates,ab inflammatione exoricur : Ta» 
menex iis multis» id confitentibus extra oc<^ 
cafionem , paucos videas ( & magoo «gro. 
ttncium maio ) dunkopus eft fafto , auc illsLrh 
proponere, auc propputam recipere. Ac utif 
nam & in hac iam fada , fi velinc , prorfus ab«» 
ftinerenc,& attentiores eiFenc in hac &aUis 
prohibendis ; quod profedd levi negocio effi- 
cerenc,fi incempore,& convenienci modo» 
hac medicina ( quaro injuriofiflimd roedid 
paruro in arce experti , veiuti hujus authorem 
C^ Ar. credunc ) uti fcircnt ! Cujus dcfeftus aur tar« 
fiSm^'^'^' ditas plicrunquc cft caufa , uc jccur , auc lien • 



aut utrumque » affligaiicttr i fanguinisexupe* 
rantia vel vitio » quarum partium aficAicuiem 
potiflimum hydrops fequicui:^. 

f. 3. Sed num ualcnus hanc perpetuoipre- Cdimim 
vit, aucreiecit in hoc afieftu ? roinimd qui» ^^''•/«^ 
dem : cum is adverfus Erafiftracum d§ Vfm^ m^!^em' 
pa. €. 5. hsc proferat verba: Uf$ fimfwmm tu. 
kydnfimfi* fimii»ms rvMauUi»n$ fum miJkMtm^ 
Ergo ciim lienis aut jecoris incemperanda » 
aut imminens aut jam concepca, egre^*^ 
emendari t aut coUi perfatpe , foieac fansumis 
evacuatione, feu fpomanea feu arte fiida, 
non propcerea cam prompci & univerfim , ut 
a pierifque fic , ubi de hydrope aliqua fufpi- 
cio auc iniciumeft,abigendaaucimprobanda 
eft 9 prsrfetim cum Hippocraces ( &qufdeni^ 
perictdimi ) Ub. D^t^iHihm^ mtm. % r. ftequen- simiiiter 
cerex vena fplcnitide repecendam e(fedicit^ Hipf»cr. 
lienofis » ad hydropem propenfis. w«f inT^ 

f. 4. Qucxi remedium nos eciam in muicis fr^^. 
efficaciffimum & folennecomperimus, prsB- 
fercim in viro fumms incegritacis & eruditio* 
nis • Domtno Epifcopo 4 Sanda fide, Chri» D.MfMffs 
Aianiffimi Regis concionacore, qui cumab-^^^*^'^ 
annua , auceciam vemftiore quarcana , duro & ^^* 
iofigni lienis cumore comitaca , aded fe fra- 
£kum Scconfe&um viderec»uc fere omni fa- 
lucis fpedepofiu , in fola hydropis expeda« 
cione viverec , eo qubd irrica & inilnia quoti* 
die & Medicorum confilia , ic plebis adju- 
menta » experirecur ; mihi forte^bviam faAus 
in via , narrac ptactiBrica pathemaca , ufurpaca 
prjefidia» ftacum & morcs pcrfcverancium^ 



ftto Lbonardvs Botallvs 

fymptomatutn , infticuta Medicorum , & mC'- 
tum infelicis expeftationis : cui ego , fiiblato 
prius probabilibus atgumentis illius mecu » 
ampliorem juvandi potentiam propofui iiL^ 
ianguinismiinone efle poncam , qu^m in ullo 
aiio auxilii genere ; eam tamen femel tantum 
adbibttat)!., in tanta fanguinis coliuvie , quaU'» 
tanrin eoenfeexiftimabam, inque tam magno 
&: vctufto iienis malo parum profuturanv^ mi- 
rifici yerp juvaturam , fi pcr temporum inter- 
ftitia repeteretur. Quam curationts formam^ 
eiy & multis Medicis, prasfertim in hu)ur. 
modi £Bi>ribus9 formidabilem & penitus in au* 
ditam» fui\>edam habere & fubhorrere coe* 
pit, utpoce quod fa?piusad eam redeundunu» 
«fle dicereip» Il'c landcm , confidcrato pcri- 
cuIo,inquod indies magis ac magis trahe* 
batur, .& noftris rationibus.pcrpenfis, ani* 
mum ad cas convenit , rogareque coepit > qui 
modus in hoc , qu^ve ratio eflet adhibenda. 
Cuimenfuram indiximuscujufquedetradio* 
/lis y vafcuiorum trium feu unciarum novem , 
quod eflec minimum , ad fummum Verb va- 
lculorum quatuor : Temporis intercapedinem 
faltem deberidierum ofto aut deceqi , idque 
modo poftridie ab acceflione febris > modo 
pridie^ modoetiam ipfomet die,dummodo 
id fieret horis ad minimum fex ante febris ad« 
ventum Quod confiiiuin itaviriliter eftapr 
greflus , & ftrenue perfecutus ^ ut poft divif- 
nam opem , beneficio miflionis fanguinis tet* 
tio repctica?» morbimi expulerit ex toto. ^ic 
ilie triftes bydropis minas eo pra^fidio elufic» 

qiiiod 



Di: Cl/IUIT. PM SANTO. MISS. ' tll^ 

qttod fibi tanquain adverfffCmnin hofleHL^y 
( uc k plcrirque frequenter audiebat ) effe ca- 
vcnduoi ftatuerar^* 

§,$>, In codem eciam dircrimine fe fuifle^ 
olim Bapcifta Brtxiatius mibi narravit : nempc B^i^ti/U 
laborafle quartana per menfes ododecim , cu- Bri»i«Mtf. 
luidam tonroris viKici ope , qui contra (en- 
tenciam omnium Medicorum detraxit illi 
fangtnnem fattsitberaliter: Cum tamenMe* 
dici 9 coto febris curfu taytum femel circa ini« 
tittoa y a4 tria parva vafcula,detrahere fiiiflenc 
anfi ; k qua vense fedione ievatus eft pluri* 
mum; pc^ea confilio diSti tonforis etiam pur- 
gatus, liberatuseft. 

f. 6. Decimus inftat annus»ex quo me pa* ^^^ 
riter in maximum hydropis diicrimen , & ad ^im4. 
extremi marcoris fines , duplex quanana , tum ^*^* 
fimplex , devexerar'. Quibus toto novem 
menfinm curriculo adeo laboriofe fatigams & 
oppreffuserain,utde fpe valetudinit parum 
reliqui mihi fupereffe videretuc , nili tandeoL,* 
hanc labem nono menfe , quo , parvis tempo* 
rum incervaliis, ter venam (ecui ^ ad libram 
unam aut unciasdecem fanguinis, (ingula de-^ 
craftiono « Ad hoc divinum auxilium » hoc 
morbi tempoi^e , 8r corporis macie » ( in qui* 
bus id ab omnibus propemodum medicis ni^ 
mis leviter improbari folet)nosconcitahar* 
crebrior ftatris mei per liceras cohortatio , ro« 
borau fignificatione multarum curationumut 
quas ille fola phlebocomia prjcfttcerac, cam 
longiffimarum quiim recentium quartananim « 
fc altecius generis febrium. Miieram quidem 
O % primii 



sii LvbNAKt>vs BorkisZvs 

primts diebus bis , fed |irocedere ultra flfdit aiir * 

dcbafH » quta contranis ^ rationibus plurimis 

circum veniebar ; verum communibtis ,. tricis » 

& paruip efficacibuf y quactamen perfiiafivam 

in meoo cempore vim habebant » eoquod 6c 

ipfe a^rotus efTem, alieni confiiit egens, &c 

quod in mitcendo fanguine , iicet aliis medi- 

cis eflem audacior , timidiot tamen adhuc 

eram, ac forte etiamnunc {umyquam pro Me- 

RdtMnes d>ctnare£ti faciend^fit opus. Erantauteoi^ 

qHihmfM* rationcs hx»quodquartan2febres>^n;ience 

detMrtnff ycterum, rioneffentcurand« muljtiplici.mifc 

nl^^efe fione languinis , co quod in diumrna «gritu^ 

frcfmnd^. dine^qualis quarcanaucpiurimumeffefolet» 

^/i»^w- fervand» func corporisviresi non cpliends, 

ii quae fuperfinc , decrafttone ejus quod fiifti- 

netr Adde , quod cum faspe hydrops talem fe. 

bremfequacur^ideopluseffe hydropeh) mc 

tuendam , quo firpius vena forec feda. R^e 

& aiias ftmiles ractones , adverfus praBfidium ^ 

quodfuicfaluciscaula, parcimanimo occur* 

rebanc, parcimab aliismedicis proponeban» 

tur. Verum ^uam facpe, ab annis criginca, pl». 

riquemidici non mediocrisfama:;&egocutn 

illis, periculum hydcopis fracrt meo fumits 

comminaci,obfrequencem fanguinis miffio* 

nem qua ille in fe ucebacur ! i qua fi abffinuif. 

fec • aucparciusufus fuiffet, jamdiuaucabhy. 

drope , ( uc ille cenfec » & ego fure opcimo 

c^edo) aut a febre» aut aiio morbi generc^ 

fuiffet extindus. 

CMu/d tmf $»7' Verum quid me olim , & prascepcores 

rMfnedictru |qcos , & alios fliicdicos in banc formidineniur 

*^ '''''' . addu- 



adduxeric, dliolque pmicmis iaeculi ^huc 
peninaciterdetineat, faseftdicere. Eft land 
primun) mala coniiicmdo • per manus fiiice- 
pca , cum pkerifque fufficiac pro dofirina auc 
ratione, communem ufum in patroctniunu 
Iiabere : Tum fallaz confcqumio , deduda k 
vera quadam fcmentiaGaleni, recitata iik. »• 
jyenmtMr.fiuuli, ^«S. &Aphmp ii. 1,6. jidm» 
tmnus fmua$ h^mmimdihti » &c. 6c aliis locis , 
quibus afferit , fe multos vidifle fados hydro* 
picos ,cum marestum fceminas, a mcnftruis 
purgationibus , aut basmorrboidibus fuppref» 
fis > vci parcius procedentibus , auc ab iifdenu 
abunde nimium flucntibus , unde jccur rcfri» 
gcracur, & cjus fanguifica faculcas imminui- 
tur : quo fic, uc idcm jccori & venis contingac 
in (anguine conficitndo , & retincndo , quod 
accidic ccfirigeraco vcntriculo & inteftini&, io^ 
conficiendis fcu concoqucndis & retincndis 
cibis , dum diarrhoca coiuicimur. Hinc medici 
panun perfpicaccs , nefcientes plasmmquc^ 
pcmicioia 4 falutaribus diftingucrc , fallacia 
fimilimdinis deccpti, inducunc, fanguinis mif* 
fionem propenfis ad hydropem , non (bluou 
Bon facis effe cuum, fcd maxime adverfam* 
Qtti quam male colliganc , & pejus conne- 
Aanc , ipfa arcis experimenca evidcntiffime te« 
flancur : Ctim f«pe hydrops prehendac cos » 
quibus nequeianguis uliusdetraduseft^ ne« 
que eciam fpomc cmiffuS) imb potiuscos, qui- 
bus efldetenms ex fuppreffis menfibus aut ba(« 
raorrboidibus : 8c contra nihil ratius » quanu» 
fimplices (anguinis effufiones iequamr ; fim* 
O 3 pliccs 



ti4 Ibokaildus Botallus 

plices dico eas t qusr Imc uUa fanguinis itnpti^ 

ntate , & jecoris vitto > eveniunc ; ut eas gujB 

vulnera fequuntur : quarum tres famo(i£Snias 

ttifiris recitabo. Affecia primi Prapfidis Parifiorum 

, m^nsrum fcr^ exanguis eft faftus ex vuluere arteria: 

^J|J|[UJ[^ itemports finiftri , ciim nofiu in fomno k eru- 

amsitamn perit. Idem contigtc Praefedo Bernardino» 

fydr9ps ex fefiaarteria & vena in mediobracliio: ad 

Sw«i^^ quos vocatus , compreflb ofcuio fluente di- 

gito , brachia & crura vinciri jufl^ , ut (anguis 

co revocaretur ; cufus canta vi(a eft penurta , 

uc nevenarum ( quasin valetudine illi eranr*' 

ac (unt ampiiflima; ) ullum veftigtum ceme- 

remr . Idem vidimus in V ieumanoir plim Re * 

^is AffcdsL : & nuper in veterinarioi'excrttica 

nxmorrbagia , & aliis multis tum it vulnere » 

tum a crifi , quorum tamen nullus bydrope^ 

prebenfus eft. 

^- 8 . Ergo non fanguinis evacuatio hydro* 
pem accerftt » imb inutilisejasredundantiavel 
impuritas, k quorum alterutro vel utroque G- 
2*^ *-^ mul jundo,ihnatusjecoris calor fxpefuflPo-^ 
fi^l^/'^ cziut,velitnmiti\ximrj vel incenditur : hinc 
natura ftimulata ,. & onere & vitio ejus , quod 
corporis e(ca eflfedcbuerat, tanqiiam adve&- 
fiflimum hoftem expellere tentat per vcnas 
narium » aut ani , aut uteri. Verumtamen cum 
his fpontaneis vaforum apenionibus non fem- 
pet naturaftatam & convenieocem modera* 
tionem (ervare poflit » hinc fit , ut abiis noiu« 
raro , pr«(ertim fi (anguinis aut fecoris vitium 
adfityUtGahdixitthydropesfiant. Quamo* 
brem primus & prascipuus (copus imminentis 

hydro* 



. De CU&At. FBR SAKG» MlSf. 2Tf 

bydropis vitands, aut inchoaniis feu ianu fifWM^t* 
conceprascurand«, eritpenes ea auxilia, qu« ^ ^ ^^ 
inutilena fanguinismukitudinem imminuunri ^tamf^hi^ 
& impuritatem corngunt , &-iecurab intem* 
perie ( potiflimum calida , cui inrer ccteras 
corporis partes eft maxim^ obnoxium ) vin- 
dicant. Interquasranguinismiflipnem pr«o*> 
gativam habere , & mtereruditos» ut jam ex 
Uippocrate& Galeno audivimus , convenic» 
& ufu anis eft coirpeniflimuai^ • 

$. 9. Porrotamen facilius, arbitror» con* 
cedi mihi pocerit a multis» propofiti auxilii 
ufus , iii irominenti aut fam aufpicanci , quam 
in confirmau & vehementihydcope,inqua 
tamen non penitus inutilem judicavit Hippo* 
craces 1 1. Epid fiB. 5« qui imperac venas in- 
temas fecari.dum is morbus magnus» ut ait|in 
intenfione eft. Verum ubi jam hydrops con* Cmi^. 
firmata eft » & ^ jecoris vel lienis vitio in« 
choata , uc nulla eft fpe$ curationis hujus , ica 
neque temere calumnias fiabjiciendum eft di* 
dum anxilium. Qnod quidem , ecfi levaro 
a^grum fufFocacioni proximum.^oceft) unde 
vica in dies aliquoc producatur , non eft ramen 
auc proponendum , ant exequendum , nifi fi- 
gnincaco a^grorum affinibus frudu^quiexeo 
(peracur, ne alledifalfa fpe curactonis.cri-» 
mini dent& auxiiium» & auchorem. Valens 
eciam pra^dium Hippocratescflcdixitin hy- ^^}'^f^ 
drope pulfflonis feu cbocapis • « »« 5f» 

• • 
€> 4 CAP. 



ST< L'BOMAR.DVS BoTAXtVS 

C A P. XVL 

V(Cins natis qMortanis^ ntm ccnpiiMf 
fdngutnis detraSic. 

SI vetuftisquartanis utilis compericur « inu« 
tilifhe ericrecentibus? minime quidetiib« 
fed utiltor , cum prsftec.ab initiovim morbi 
infringi,nelongius procedac, quam finero 
illum progreflu temporis vires acquirere » uc 
' maxima Mediconim pars facit. Quorum per« 
pauci admodum funt, qui in harum principio 
( nifi in fanguine redundantibus , ut Galeno 
placuic ) audeanc vpnam' tundere. Quae fen« 
teiitia levius pro argumemo ab illis ducitun/ » 
quam pc^t prascepiis fui autboris , aut evu 
denti aliqua ratione > ftiftineri , eaque etiam k 
- inuitis Medicis pertinacius afTervari , quanu 
patientum utilitas poftuiet. Cur, rogo, in ho« 
xnineinquo non redundantia, fed impuritas 
adfit , iion debet mittt , cum jam ab ipibmet^ 
Gaienodidum fit» & jure quidem optimo » 
imputum fanguinem adcorporisnutntioncm 
cfle inutilem ? Idoneaigiturerit , & initio & 
poftf & in fanguinis copia » & in huius vitio 
( ut mox docuimus ) modo adfit cubantis vi* 
num conftantia» quas vix nunquam non adeft» 
sivipfiusfebris initio , nifi h«c aliam febrinu 
ficfecuca^ qua? prius vires exliaufetitft exem- 
plaenim nobis non,defiinr^. 
x>. Rieei9 f, X, Domiuus Riccius » ex nobilibiis Re- 
IknZltZ'* gis j fub hyemis initium prehenfus fuit guar* 
tt^St^ tana*febro9 quem poftridie ejus diei le- 
mtttttw% vicet 



t>B CV&AT. PSKSANd. KISS. M> 

viter purgavimus» poft .fecundatn acceffio* 
nem , die lcilicet continenter rubfcquemi » 
jpitti iibraoi laoguints juffimus ex jecoraria : 
cui opcri cum non intereflem » chirurgus gui 
juvcnis erat » & cui copia deerat varculorum » 
quibus iii recipieodo fanguine afTueverat^ de^ 
ceptus a capacitate infiietarum lanciuro , ad. 
uncias viginti detraxit» mediocrirer intpurt* 
qui errornuUa in re obfuilTe asgrounti viiiis 
eft » cum febris qus antea gravior fuerat » & 
fua natura longinqua » fequenti acceffionc^ 
fadacftmitior, minima veroqu;ehuic foc» 
ceffit ; quas finis morbi fuir^. 

§• %* Uno menfe poft hunc» & hyeme mo« 
dia idem accidit Domino Vuaftello Farnello ^ y^»^ 
Anglo> quem ftatim poft primam quarcanat l^ ^ 
acceffionem egregid purgavimus > eique poft 
iecundanu, fanguinem milimus ad uncias . 
quiodecim: fub verperumejusdiei> (quiaia 
fanguine fumma impuritas aderat > & a^rotus 
¥enofusphlelx>tomiatqueavldus) ex eodeoL* 
l^oere mttti item iuffimus ad unciascirciter 
novem, quipurior erat matutino. Hinefta- 
tim mitiffima febris fuo tempore fucceffit » quas 
repetiu purgatione curata eft. 

^. 4* Non multo diutumius nec acerbios 
exercuitLaarentiumoecotKmiuro D. Boudi» i^^^^ 
& unum ex Aula^ariis Regis , qui i|i exercim 
apud Dominum Saiuy degebat ; quosr» a mi(^ 
fione ianguinis non minus liberali quam pns*. 
cedeatium , & ccnrporis convenient» purga« 
tione, ftatim dc^uit» finita fcilicet ki hoc , 

mctA acceffione « in iUo vetQ ouartju 



tl8: LsO.NAB.BUt BOTALLUS 
C A P. XVIL 

^^(fim tatificis ac marcefcemilms fchribns , 
convemat vena feHio^ 

^Abifica: & marcercentes febres , fine ca- 

nien pulmonts ulcere , curari interdunu 

pofltinc, dum nou ad extremum marcorem 

pervenerunt , ncc ulia jecoris vel lienis durities 

efl» A cali genere febris cabefcere & confumi 

videbatur & i's, cujus meminimus fupra , qui 

yidtfi^s inOeneadishabicabat: etiam & ilia muliec* 

fmS' >9t. cui Galenus tribus diebus fangumem detraxit 

& i'*>7' jici libras duas cum dimidia ; de qua fupria *di- 

ximus. Ex his febribus aliquando etiam & nos 

cmavimus miflione(anguinis ; at purgationi* 

bus nec nos , nec force aliusquifquam^ . 

Hifi^rUeu" ' f' *• Pucllam «tktis annorum duodecim , 

jHfdam in pago £cuxio juxta Monftrolium» ab he* 

fueii^ ^ica febre muhorum menfium arefcenteta^ » 

cum bydropis inicio , repetica fanguinis mif- 

iione 6c alvi folutioneperSenam,priftinaB V4-> 

lecudini refticuimus, Sanguis enim erat cor* 

Tupciflimus > fubtus fcilicet nigercimus » noour 

concretus, fuperius pallidus & tenaciftimus » 

quitriplo feroinnatabar^. 

JD. mikrt^ ' f-T' Qu^ proximus etiam efl*et defperaca^ 

vid.fAH. tabi Dominus Eftarcium » cujus bijEtoriam fu* 

perius retulimus , ipfemet quifiiperfles, & fre* 

quens in auU eft^ ceftaci poc^ft. talis etiam^ 

erat hu)us fanguis » qualis puellas mox didar. 

wsnmU f*4 ^" atrophiam & extremam corporis 

Miff^di. extenuatioiicm i febris & profufa aivus, fo- 

mulum 



Dt CV&AT. IPSa SAMCMlSt. ^19 

nttlain prrfcdi Miflardi > fuperius meaaorai- 
cum» devexerant, quem (ervavit pbleboco- 
tnia» tcr aut quacer repcMta , ut ipfemct «gro- 
cus, & Dioncus chirurgu^t qui venw ape- 
ruit , fateri poiTunr'. 

^•5.; Verum quis marcidam fet>rim pecL* f^il^^rU 
iangainis miffionem fdicius & cvidcntius 'JS!!!^S!Li^ 
evafit amico quodam mco famiiiariiCmo , cu. u. 
jus nomcn jufta de caufa rcticendum eft ? Ath 
ousagitur jamquarcus decimus, cx quo io^ 
illofebrisardensdicrum viginti, in hedicam 
degeneraverat , qus nofturnam & putridam^ 
febriciilam , cum levi frigore accedentem , ad- 
jundam babebat : hx adco hominem cictc* 
ntuveranc&confumpferaiv» ut alterutrunu 
crus juxta genu, & humetum juxta thora^ 
cem , alterutra manu , poliiccncmpe &:djgJto 
medio , fibi ctngeret. quo in ftatu cum ille ie 
obfcrvaret» in pcjufque iabi quotidie ccrncrct • 
vidcrecque nuUam i purgantibus medicamcn* 
tis, autaliisremcdiorun^generibus, k medicis 
(quorum ^o4inuseram ) inftitutis» utilitatem 
fequi , dc ianguinis mi(Sone ille mihi » tan- 
.ouam medico familiariifimo , primum verba 
xacere ccepit. Ego»quitunctemporis corum 
adbuc veftigia fequcbar» qui hoc in cafu di* 
ftiim prasfidium reformidabant , id fufpcdum 
mihi efle dixi. lile vero » qui jam non minus 
medicamenta t quam morbum faftidicbat , &c 
qui mtutz muncrum non erat impcritus » ra- 
tiones reddere cjfficaccs pergit , quales noi fu- 
perius adduximus : nempe » corpora noh ali 
languiiie impuro, imd tnarccfcere » aut ante- 

quajp 



^20 tEONAlLbus BoTALllXS 

3tiain roarcercanc corrumpi: crariiit iile tao^ 
em mein (iiam fentenciam. Aitec vero me- 
dicus , qui non modo curationi intererac» fed 
prarfidebac» virquidem & doArina» &arcis 
ufiiclariflimus, duplici ratione in hoc cgro* 
fance illam futuram adverfam didc» ob extre- 
mam corporis ariditatem , & ob imminentem 
"hydropem • quam proxime ( fi fanguis micte- 
rielmr^ venturam judicabac^. Tunc ego/qui 
argrotancis raciones efHcacifHmas effe vide« 
bam , non cam ab hydrope me cimere dixi , 
quam i marcore ptx fanguiuis vitio : quaro 
id pr«fidium viderecurhoc loco minimd effc 
€oncemnendum;pr«rertim,quod non folum 
nullum frudumy% fed evidemiflimam larfio- 
nem i purgancibus medicamenti» jam facpius 
bbfervaverimus Firmius hic h«rec in iilo 
afpernando &rejtctendo; aegerconnra peni* 
aacius in eo optando &efl9agicando: chirur* 
gumidcirco indiem fequencem accerfiri ju-* 
bec jeger , rogatumque nos mictic , iic incerefli» 
▼elimus. Accedo ego libencer ,«recufac alcer ; 
miccimr fanguis ad uncias decem , fGeculentif- 
limus & maxime (erofus. Eo ipfb dielebriea* 
la» quasad noftem recunebac, definic, perfe- 
▼erance tamen hedica , quas eciam minus ho« 
ininem Isdcbar-'. Poft odo dies cum hasc fic 
ultra fequeremr , nec ali corpus finerec, iid 
confiimerec; aeger^ noii immemor accepci k 
praecedence pbiebotomia beneficii » icenim ad 
eam confugiendum jpuur'» Id ego laudo: 
^erum cum fotus efiem , & in magno vitaB 
difcrimine cubancem videfcm , alios medicos 
^ noftr» 



fiofeae renceoaaB adiungi cur;^;, Accerfinii:^ 
una^ Qon oiediocris.eruditionis & famae» ve-^ 
rumuoien tn nsittendo fanguine non magis 
intrepidusguani prin^us^qui, ubi languemis 
macieoi & (quallorem cft im^itus, ejiifdem'* 
que pulfum coocemplatus» ,& omnia qux pra?* 
ceflerant per afiidences edodus» pbleboco^ 
miam, de qua potiflimum pgebatur » procul 
arcet, & medicamentum ex rheo in n^diunw 
aflfert; fignificacur illi» id crebro inutilitec 
fuifie propinacum ; iilc fic interpellac» nmlc^ 
f«pe neri a poftremis prasfidiis in apgroruoLf 
ucilicatcm » qu« k ptionbus c^ufHcm generii 
pr«ftari quAQdoque non potuerunt ; Confen* 
tio ego, nec refragamr patioas» quamvis illq 
nullam opem ab hoc fperaftt ; propinamrji 
mulu cotfHxe expelluntur ^ , fed cum viriuou 
oflenfione. (^od cubancem tuoc induxit ^ 
purgantia pbarii\aca» adverfilfimi hoftis inftar» 
averfari dc deteftari; ex adverfo phieb{9tOf« 
miam » qua nuper cum «videntt utiiitate ufus 
erat » commendare » pofcere, & inftanter fla«* 
gitarc: Libere hanc recufat alter Medicus^tan- 
quam nocentiiCmam ( ut dicjebat ) corporibus 
emaciatis»ab hefticaque febre confumptis» 
qualeid efle videbat : liberius his «ger illam 
repofcit, & vult fuopericulo fieri. Ideo» nobis 
praefentibus , chirurgum vocari jubet : difcedic 
alter» rogams ego confifto, qui qec a mente pa* 
rienrisaJienuseram: detrabicurpar modus fan- 
guinis exalcera parte, nempe ex bafilica fini- 
ftra, qui fimillimus erat priori : febris fcnfim 
inclinatttr, & criduo {foft ia tocum refolvitur. 

^.6.Pror- 



tt% LtonAktys BoYA^ZLiii 

f . 6. Prorfus fimilis hi(ldriamorbi;cdri{^ji* 

lercenciap, & Uedicomm concentidiMis Aif 

*T€trfu in curacione Pecri^ Auray - Et Bofius Camera* 

^t^^j. cenGs Mcdicus periciflimns; & apUd^SereniC- 

iffii!'.^'" fiinuai Ducem AndiumrodalismeusamahtiP. 

Smm y facecur Te k mulcis annis Iblo beneficio 

miflionis fanguinis i femecipfo infticutse , alits 

medidis penicus refiragancibus , fuifle Ubera** 

tum a dida febris fpecie , qu« jam etim ad can^ 

lum marcorem devexerac , ut nulla amplius 

medicis illum curancibus,de ejus cohvalefcen* 

tta [pts fupereflTer'!. Qt|o auxitio poflea ii^a 

confidenier eft ufus, ut mulcos sgrocances 

didi generis , in leAo marcefcences V praBCeicJ 

cotifeiifum , & |pema1iorum medicbrum » <^ui 

. illos traflaveranc, 'ih integram valecudinem 

refticuetic. Et cerce nuper in hac tirbe ad puel* 

lani setatis duodecim annorum , & ejt^fmodi 

aegrocancem ab aliquoc menfibus , me duxic 

ytfendam>cui jamfeinei cum frudufangui- 

nem miferaCt & eocempore (ecundo erat-' 

Itiffltinis : quo fado , & icerum paucis diebus 

poftrepecito, ad unciasfcilicet odo vel no* 

vem pro fingtila vice , puella in incegrfim re* 

fticuca eft- 

cwinhH' f.y, Verumenimvero, omiflis jam excm* 

^bnb^ml'' P''^> inrem cric dicere, cur in hisfebribus 

dtcicom- ^am univerfe medici phlebocomiam impu-* 

mM/i/>«r gnenc ? Tripiicem potiffimum effe hujus rei 

fhUhot^ caufam fufpicor : prima eft, quia in his fc- 

fentur, Pri^ bribus nou fucric illa aperceab Hippocrace & 

m rsm. Galeno praecepco aliquo cOmmendaca , veluci 

in putridis^ i quacum Terie omnes fcriptores 

hadc* 



Dk COaAT.PBRfdllG^ MISS. fti} 

hadenus iliamfecemiuit: Secunda eft , quU s»euiM. 
his ukra procedentibtus , «grotantium cor« 
pora adeo humore & c^tne exhauriri coci^ 
fpiciuntur; ut requirere ea potius fanguinis 
additionem, qiiam detradionem # videantur : 
Tertia eft, quia corpora hac fcbl^ conflida- Ttrth» 
ta , vitio potius quam redundantia huim>rum 
laborent» quod vitium, utofiendimus fupra, 
tollendum putant purgatione potius, quaoi^ 
fanguinis miffione. Prima caufa fufSciens non RtftUimr 
eft y cum quod mulra in medicina Hnt \ pp- f^^'^ 'V 
fterioribus invehta » qu« ab Hippocrate< qui **** '^*'"* 
teniporibus iUisfuit» quibus ea nondum ad Cfifiu^^, 
arcem feu fationem aiiquam erat redufta , ) ^ i* 
neque etiam*si Galeno , neque, ab aliis anti- 
quis fucrunt cognita : Tutn , quod in bis ^ 
bribos putredo adfit, licec non evidens» ur' 
altas dicetur» quemadmodum in c^eteris pis- 
xridis : Adde etiam , quod Gal. non tam fre- 
qu^s fuit in agenda medicirna quam in fcri'* 
benda : ic quod Hippocrates nihil ex prd- 
feftb de febribus hadenus prxfcripferit , quod 
in lucem prodierit. In (ecunda caufa , fat« Semndd #^ 
lacia fimiliter manifefta eft. eo quod per* '/*^/^'^'" 
plura corpora arefcant vitio fanguinis , ucuci 
eciam alia eodemintumefcunt» uc cachedt* 
ca. Quse utraque , pro curatione poftulant 
auferri a corpore id , quod eft inutile » & . 
morbi caufam • ut efus ioco fufficiatur ali- 
quid 9 quod (it utile , ic corporis robur fuftu . 
neac. Tertia fimiliter inanis & parum artifi* Tertup»^ 
ciofa eft , fi ( ut pareft, ) humoriim vicium '*''''|JJV 
c^mprehendas cciam id,qttodio vcniseftre- '^^^f*^ 

C6ptum!>v 



»»4 L^BaNAReus BoTA&Ltft 
cepmm; cuia id pcrinde a veois (it deducen^ 
duai y mfupraoftendiqius, atqueidt quodio 
iateftiois eft » detucbanduizLi • 



t; A P. XVIII. 

^ofi fupcrfluam Vemrem non ejfi frgicn^ 
dam fhlebot(mnam > morbo exigente. 

NEc audiendi funt , qut volunt poft ni* 
mium concubitum phlebotoniiam inter- 
dici: fcntenuia certe tamfallax» &1 ratione 
lliflTona , ac ea quac poft eandem abortum pro^ 
mittit. Cuiequidem tententi« ccedidi oiinu » 
dum praeceptorum meorum ad unguem vefti- 
gia fequerer ; 4qua ftatimdeclinavi , ubi ra- 
tionescum aliquo judicio agit^re ccepi > pec 
cert^ fine utilitate multorum » qui vel ftatim • 
vel poftridie d concubitu , in febres graxps > 
& moleftos renum dolores inciderunc* Qui-* 
bus profedo non longe minorem fanguinis 
copiam detraxi, quam (i concubitus non pra^ 
ceffifTec y^ fumpta indicatione potius a morbi 
fpecie ejufque magnitudine » & venaruoL» 
plenitudine , quam a falfa opinipne fuperflwe 
cvacuationis : cum languor virium , qui con* 
^ cubitum fequitur , nontam abevacuatione^ 
fiac maceriaB fanguineas (quamvis iemen ex 
fanguinegignatur) quam ex refolutis corpo- 
ris viribus ex laboreSc seftu, qui necefTario 
eoitum fequuntutj • 
f. %. Quot quasfo videa$> H aeftuans hypo* 

cauftum. 



DlS CVEAT. YSR ^NC. MISS» i%i 

Ouftutn > praeter confiietudinem , ingredian« 
tur^aciin concidere animo & languero , 
imo & aiiquantopoft infignicer febricitare» 
& renum doloribus urgeri ? Dixerifne hos h 
fuperflua evacuatione, & virium refblutione » 
laborare & elanguefcero ? quid , dum h«c 
ipfa fequuntur vehementem aliquam corports 
czercitationem » prasfercim fub flagrantt^ 
fole, vel in conclufo , vel in asftuante a6're? 
Aefpondebis , diVerfam efle utriufque horuoi 
ladonem > cum plus fpirituum; & praBferttm 
vitahum., modicotempore» & uno congreflit 
abfumatur , quam in longo ^uovis alio labo- 
rc ; quod patet experimento m iis , qui utro- 
que modo corpuf fuum exercenr'* 

$. 3. Efto> quod celetius & copiofiuSi ex 
fuperflua vencre , non folum vitales fpiritus» 
fed 8c animales & naturales abfumanm&, 
quam ex laboriola alfa corporisexercitatione , 
( quod tamen probatu difficile eft , ) num pro- 
pterea tanta in ea flc matcriaB exiftencis iiL# 
gencre venofo cvacuatio ^ uc , R contigerinc 
renum inflammationes , qua? plxrumque k 
niqiio coiicubitu fiynt» fanguis non debear' 
mitci ? Cum di6t» inflamroaciones excicentur 
ex affluente (angiiine calidiore in didas par- 
tcs^ & in lumbos exercicatione calfados » 8c 
hbote de£adgatos ? Certd non* lm6 celeri* 
ter detrahi debet, interea 4um fluxilis eft , 
ne Jongiore mora contrafia > ita parti infi» 
dear , uc auc abfcefium generec immedica- 
bilem , aut fcbiem induqac non facil^ folu* 
Ulem^. 

P ^4- 



%%6 LSONA K4)US BoTAtLirs i 

§, 4« Qttid fi febri»prehenderic fine lum« 
botum dolore , auc iiem cum eo , parcen* 
dum.oe eric phlebocomias ? nihil minus pro-* | 
. jfefio» fi illius magnicudo requirar^ : prac- 
. fercim cum cale genushominum, veneride- 
4licum, dum fijos conacus prasftare pucar^» 
xaro non largius praepocare » cibofque lu« l 
xutn ftimulanccs prasfumere , & poft fadum^ ! 
denuo refumere non confuevic. Res profe- { 
'&Q hoc noftro faeculo nimis aperce cognica , 
fic. ^ab Hippocrace duobus exemplis obicecj I 
iik.$,Sfid. nocaca: In addefcence fcilicec inMeliboea» 
^^iQ&u. ^ ^" Nicodemo, quos dicic ex vcncre & 
^ ' potu incidifle, illum in horrorem & m an- 
xietacemi huncin febrem ardencem ; & io^ 
ucroque judicacum fuifle morbum vigefimo- 
quarco : fed Nicodemo ad fahicem (udorum 
& urinarum excretione » alteri vero ad ince« 
cicuaL>. Qttibus yeroremediis Hippocrates 
in illis fic ufus » non proferc. Ac ipfe.ceftor fi- 
deliter, me ab anpis quindecim neminenL< 
habuifie curandum , cuiopcimo fuccefiu non 
fuccurrerim convenienci ^nguinis miflione, 
dudaracione pbcius ^morbi fpecie, &ma- 

fnitudine » & venarum pieiticudine , quam^ 
praBcedence & di&a caufa ^ nempe fii- 
perfluo coitu ; quas tamen concemnenda 
^ non eft. Non caremus exemplis» fi iiceret 
offerro* 



CAP, 



2>£ CV1LAT«7BB. ^NG.HlSit ttf « 

C A P. XIX. 

Imperiti hominis ejfe, cenfere phleiototfMm 
vifui nocerej aut primam flus haiere w^ 
ritm in liheranao homine a grav'^m9 
morho , qnam fectendam > ant tertiam 9 ant 
centejimapu . 

NEc non etiam func atguendi infckix, 
qai venae fe&ione convenienti (quamvis 
ea freqaensfit ) yiCum comminui autumanr". 
Nam qui hujus extenuationis vel abolitionis » 
fponte & prasmature venieiitis caufas , paulo 
fubtilius rimabitur , intclliget cam caufari po» 
tius ab alimenti vitio & tedundantia » oculoi 
maie nutrientis » & fua copia gravantts » quam 
ex hujus defedu. 

jT. X. Quod e^perientia (atis pacet in Iliu- ilhifri/i- 
ftriffimo Renato ffifago fcribarum principe» '^^^ 
cui (anguis ab aliquot annis fspius detraftus • ^^^ ^^' 
non folum fingulare praefidium fuic , & in fe« 
bribus , & in aliarum corporis pattiam afle- 
AibttSyfcdmagnificum & Ibtemne vifui ad- 
jfumeocum. Bt iaftatre meo , & inDon)ipo T)^fy$c. 
Enoc fere oduag^nario , quem ab annis de» 
cem k graviflima angina liberavimus , tcii» 
(anguiM ex vena decraAo , ad* libram una^ • 
prima mifliocic , poftea ad uncias decem pro 
qualibcc vice. Cui poftea» priftins valetudini 
refticuto» pro ejus tuitione codiluimus, uc 
^uouifnis 9 potiffimum vere , fanguinem fibi 
Buctcrcty magifqttc profuturumt fictiam& 
P % autu- 



^ Itt tBOKAin>at BoTAlIttS 

aucumno : Vet enim eft multi (an^uinis. Pa<« 

ruit ille noftris confiliisr, non iine magno vi« 

^ fus , & totiuscorporis virium , utilitato . 

V.rsrm^ jT. j. Nec vilui dctrimcnto fore, fatctuf 

D. Varena k Regis cubiculo» qui annum jam 

agens plus quam feptuagefimum , perfuafus i 

' nobis,fi;pius ab annis duodecim fanguinem fibi 

detraxit, cummagno frudutotius mufculofi 

generis , oculbmm denique & totiuscorporis. 

ZHpwieniUk §. 4. Scd dicamus » quod & in me experiory 

^kcruin qui cum 4 fcptcnnio vifum mihi turba; i fcnn 

>**"w*« tff qm ^ ncque mihi fanguinem mififfcm , a fcx 

xnenfibus venam mihi aperui, ad uncias dc- 

cem fanguinisimpuri, & a meridie tamqndcm 

mihi detraxi, exquo teftitui mihi cernaMi 

integritatem cognovi. Verum quia ctianLi 

poftremus faneuis fceculentus erat, poftridic 

€x altero brachio, nempe finiftro» fimilitcrut 

pridie, fanguinemdetraho. *Ab eotempore^ 

. ubi percepi vifum mihi labefadari» (utfit 

pluribusald (enium accedentibus ) ftacim ad 

idipfum auxilium confiigi: nec aliudreperio 

praBfencius ncc faluurius , non fblum in vifu 

confervando, (ed& adproBcavendasa^gritu- 

dines , & malum corporis habitum ( quo ipfe 

videbar anteadis cemporibus derineri ) corri- 

gendunoL. . 

9 jf. 5* Unde*non poffum non mirari, quo 

modo hacc fallax de vifii opinio , tandiu du- 

rare in hominum dctrimencum potuiffeCt m^ 

viderem eundem errorem concingere & perie- 

yerare , noa folum circa boc > & circa ea qus 

diximus de gravidist d^ fi?nibus^&c. fed 

cctam 



I>B CURA7. ]PB& %^NG.MISS« tt^ 

eriatn in id» quodplanrique adbuc fiulte exi- * 

fiimenc» pridam fangpinis mif^oneih e^Te^ 
tanquam numen , ad revocandum asgrum ab 
inferis» Atquismedicorurotamftupidus eft» 
qui auc hoc aut illud verum efie fenciat-' ? 
Certe hoc paucos efTe, qui credant hodie, 
reor , fed ante annos decem mftltos id fibi per- • 
fuafifle cognovimus i Verum de vifu plures ntfkiMU 
func y qui etiamnum pro rato habent. verum- opinio/m 
tamen^hunc iulasdiimiffionelanguihis cre- '^•'^fi^^ 
dcrc licec, utrdiquarum totiuscorporis pat- ^'^,y. 
cium munia affici videntur. Quibos ergo re« 
bus ha6 » aut univerfum corpusipfum , afSigi* 
tur»quibusyox, quibusauditus? Concidunc 
vires corporis , ubi fubdimr graviori bneri a« 
temo , adit ubi interno , crapula nempe< aur-* « 

delecoria pcmone fuffocatur» aut fuperfluQ 
lalxm ii-angitur , aut aeftu difToI vitur» aut gelu 
liger: lUucafit voxaut aphona» dum ejus 
inftrumenta i fiu temperie, pofitione» &. 
numero reccdunt : Simili modo de audimdi* 
cendum eft. At inftrumenta ienfuum, quam« 
visintegra6ht»&numeio,&figura,&col«' > 
locatioae, funt amplius iBi£iem aSedibus 
obnoxia , qutbus & alias corporis panes^ 
nempe imemperie & folutione concinuitads» 
At hasc magna ex parte eveniunt ex iis » quas 
auc ruaquantyate, aut fuaqualit^te in cor- 
pore redundanc^* Quse fane nec nocent ar« ^ 
tubus» nec puImomLuSy nec faucibus, nec 
cerebr^» nec auribus» nifiper venasdelata. 
Afficiuncur amplius & fenfus omnes 4 fuis 
objedtf , uc guftu9 A f e guftabili » nondum^ 
P 5 m 



ftJO LsOMAR«pUS BOTALLtt$ 

* in venas cecepta ; auditus a fono ; olfaftui i 

• vapore odorabili ; ta^s a re tlngibili calida» « 
frigida , acuta , fcindente. Crede ergo • iimi- 

j^f^^f. liter fenfitm vifus affici. Lxditur igitur vifus 

At utUtitr iifdemfnecmodis , quibus fiamma faxve , dum 

VP^» lumen fuum non pracftant ; nempe aut quia 

• fax fuperfluo cdeo, vcl fevo , vei aliaquavis 

convenienti flammas efca fuffocatur : aut quia 

efca ipfa vi tiofa cft » pitta amurca » fiv<s oleum 

aquc admixtum , utruncjue . iucenti fl^mmas 

« edendas inepmm , aut quu efca idonea deeft. 

Sic& oculi^ quireOd videre confuev^eraot^ 

% siunc verd non rede , perfiftente interim in- 

ftramento iplb integro » credendum eft id con- 

tingere aut iredundante bumore in cerebro » 

undcnervi opdci humore nimiprefblutilu- 

jnen extenuant » ut flamma fuperflua cfca ; 

autavidofo, utflamma ab amurca; aut i 

deficientc» ut flamma ex defefiu olei. Sed 

dicet aliquis ( & forian ifmet qui tn Ikic ma- 

\ ximd peccat^ ad quid hasc recenfere > con- 

L^pitmU ^^^^ ^^^"^ ^ h'ppis ? Ac lippisnon coiDftar» 

- ' ideo (e lippos efle » non quia defit eorum oct»- 

Its alimcntum , fed quia in nimio alimcnto illi 

innacenc ^ aiK in tnutili , aut in lucoque fifflul. 

Harc itaquc duo poftrema funt quas fa^ius vi- 

fum laedunt. non tertium. Rarb enim quif- 

quamdefeftualimenti mald vidyt, fednimio^ 

^ vd vitiofo : rar6 igitur in iis inutilis cft VC'* 

nasledio. 

$, 6. Vt fallax dp rehac opinio nocet vi- 
fiii , ita & alceca , quas credit pdmam venai- 
fc^ioncm Ubccaic faominem a quovis gravif* 

fimo 



Db CVHAT.PEII S4NG. MISS. tji 

fimo moibo » noccc vita? : nam Hliquot olim:^ 
pcoftdd novimus , quihac re freci , auc (ine ca ^ 

interierunc , aut iilam dumtaxat admiieruHt » 
ttt fimiil cum ea animam emitterenr-'. Vnde $t^mi$^ 
enim hasc opinio oriatur, vix percipio» nifi v«/rM«- 
ex iis qui puiant adhuc babere in fe aliquid V^^rf^ 
illius (anguinis & humoris radicalis » (ut ap' mnmfr». 
pellant) quem concraxerunt ab utero matris. A/^"«^*^- 
Opinio fatis lubrica : Sed ctedant hoc quan- '^^^^^^* 
mm velint , licet fit falfum 9 nihil tamen Jioc 
credere nocebit , mdi6 credant tam polTe aii« 
quando utilem efle ^ aut etiammagis,fecunr 
dam vensiedionem , & vigefimam » qu^m 
primam , quas , ut dixi , £epe produfta , ho-^ 
minem fufibcar'. 

Indicationes qux funt in ven» 
fedionc adhibendx. 

OSttndimHs haBenm fhUbatmidufiim 
in ftnio > in pHerhia^y in meri gffia* 
tunte y in alvijkiare » in exanthematHm 
erHftiane , & aliismuUis. In ^mhnsmagna Emmim- 
fars Me^cemm adverfam effe cenfet , mi" ^ ^^ 
UJJinmm^ omninm prdfidtarHm fore: Troxi" fiint,&qtt« 
mum eH , m dicdmns de indicatianibHS , eirca S^^Lu!* 
aam fHmendis &^ abfervandisy qna Ucet ex o 
iis , ifSA praceJJerHnt , qHadammodoelicipef 
fnt 9 frafiat tamen , tn jwmmm gratianu 
alujmd de fingnUs fearfim agere. Erga nt 
nmttipUx ffi bHJHS generis confidtxatio & 
P 4 intentio^ 



%lt LBONA&|>ttS BOTALLUS: 

intmia ita d& m»l^a funt > ex quihu indi' 

fnmum. cationcs eruuntur* Priiuo igitur confidevan» 

Seciindam dum inteBigendumque eii mitti ne dchat: Se^ 

T«itinm« . cundo quaparte :Tertio quo tempore : ^ar- 

Qujitum* ^j ^^ quantitate : ^uinto quo modo. Pri- 

^ . * ma intentlonis indtcationes petenda funt a 

*mprborum natura^ vel prafentium^ vel W'- 

gentiumy vel immine^ttum : fecunda a hco 

affeSto: tertia ammbusy &motihusm9rbi: 

qudrta a magmtudine f0orhi ftmul , & cor^ 

porishabitu. De ijuinta quoniam ad chirur^ 

ffsm pertinet j ideq de ea in. fine Itbri agimus» 



C A P. X X. . 

indicatio ijua fumitur a morborum^ 
n^turtt* 

CUitibet aflfedui, genito ex eo qiiod' ia^ 
vendfo genere cotitinetuc » ( niti fiicild» 
aut pec (e 9 aut tenui viftu » & levibus auxitiis 
vincatur, ) nunquam moderau fanguiois 
tniflio eric inutilis , auc faltem damnofa , qaa^ 
niam pcr hanc femper nliquid detrahitur ex 
co , quod vel fuo vitlot vel fua quahtitatc-^ ^ 
mrel utfoque fimui jundo, immediatd mor* 
bum facit» aucex eo quod impellic, &mor« 
bxim facere poftridie » velperendie aptuiq eft* 
Ephmers f. %. Itaque fiunt febres ephemer« , ex le* 
>w»/' ^ ^*^^' incenfis fpiruibus, & fanguineio veapib 

. gcncrc/ 



D& CUKAt. PBIj^SANG.MlSS. 1}^ 

genercy &con(equencei^ntoto corpore» exU 
ftaitibus« QttJB intemj>eries , qui^ factl^ & per 
f^ refblvitur , ideo in bac non eft opus venam . 
nuidere » nifi ea produda » in genus alkid 
tenreac-'. 

. f. i. Fiunt etiam , ex eo quod in venis eft 
receptum , reliqui omnes naorbi » tum fpontc^ ^ 
yeoientes, tum a cauia aliqua externa infur*- ^ 
gentes. Spontevenientes dicimusfebres, in-» 
fiammationes» tumores, rdiquofque opanes 
afle&us , qui fiunt . nulia perfpioua interco* 
dente caufa externa , ut febrem » pleuritidem • 
peripneumoniam » articularem morbum » ca-» 
iarrhum»abiceirus»fcabiem^ & reliqtu hur 
juCmodi : Ab externa verd & evidenti caula 
concitatos, uc febrem a fuperiluo labore • vel 
infolani» vel potumeraciore » aut* inflamma* ■ 
tione ex vulnete , contuftone » uftione , . la«> 
bore> & aliis hufufmodi, £a^ quibus curands: 
indicatio (kmenda noh eft» fed ex eo'quod. 
aggravat , & malum fovet, &auget« Id aii^; 
tem cftquode^ venismanat. Non enim im^> 
mediate k [«ima (aitatione ftbris, aut proti- 
nns ^ vulncre , k contufione , k luxatioBe j^^ 
lufta , incendium five inilammatio pulmoiit«!t 
fayus , aut jecori , aut partibus vuUieratis ^Sk in»t 
•fefta , fed poflea » recurrente fcilicet mmWo 
pervenasad partem ipfam» quam nimis juf>; 
veniliter multi cr^dunt aocurrere auxilii caufii»<* 
Hsecenimcum fua molemoderari» necrc"»' 
folvi a parte afHifta valeat, inoenfa aut pu*. 
crefaft^ febriBm £icit • aut inftaimmatiol^m pa«, 
vt,sm Qjaic oiwiftfta inftammadgfie > \ igna* 
P j via 



234 LsONARDirS BOTAXLVS 

via anificis inteilige j^gangraenS extingutt ^Sc 

fufibcat ; auc fi non incei^at aut fufTaeet » fal-* 

' * temaggravaty&confueta partismunia pro* 

hibet > aut vitiat > ui fit in tumoribus & dolo* 

rlbus ientis & diuturnis. 

SgMind^ §. 4. Quibus omnibus numeratis affedio* 

-»»/»*/*- ^iybus fanguinis miffionem poffe conNremrC-r' 

^^^^^JcmvLm t^. Pofle. enimdicimus, non hecef- 

fbUhtmU fdrio , diflert enim i poffibili ntceffarium. At 

neceftariam dictmus in magnis & acutis mor«- 

bis 9 item in diuturnis roultis . & in malo cor- 

porishabitu^ ucfupraoftenfumeft. Neceffa- 

riam inceiim dum dicimus , non ex neceffitate 

]uvatutam inteiligimus. cum ^xpe morbi ma-»- 

gnitudd vim fuperetauxilit , Ted fl arte morbus 

juvari^^ueac , ad id auxilium confugere fic ne- 

oeffiuiumi ilc inperipneuroonia» pieuricide, 

cviianchey&aliisidgenus. Non eft igicuiL, 

faic nobls objicienda vis iila neceflarti logici , 

ftU'Pliy&i,feumetaphy(icij quddnbn po- 

ceft^aliier fe h^bere ; fed neceuariuoi' mcfdi* 

ctntf inceliigtittus , ^piod m fapiiSm*^ con« 

ling^tf*,: 

Tfw^M M f'fi Verunt etfl diBi otisnds njfdrbl fli» na- 

hifee mrim curaodem ex< itdflDone fanguihis^tkKUtlerit^ ^ 

i *^*i2j^ ndtt caftitfl ea ucttircft omni cei«po*fe; Quid 

2i»di. ' eMmilMc^piNMkMb^pibteft ib pferiph^iimbnfili^ * 

inbleHtitidd; inrf>bc«tlitide, in^je^dlfr, iiehi^ , 

^mi?tfnl»'atfc'aHte q&ibufvid infllamniatidni* 

bns V ubi iatlf ^'^^f^tationdn , aut'a^H ^aih 

in^fttn^atil dl^ratidtfeixi pert^erMt ? Nbiv 

difflliit orofMtd^^cempla errotis^ iiniuneDpare'*' 

fokffO^ 41CMK » ^ Ufditate^' j^^caco 

auxiiii 



Db cvkat.tbr^samg. miss. %is 

au^piiii fuppuraca mctHxunt. Ergo ad cura- 
tionem didQrum a^utorum afTeduum fero 
tamum in eorum principio , & incremento ce- 
lebranda eft fanguinis miilio , non illis jam^ 
fuppuratis. In febribus verb & diuturnis mor- 
bis , polTunt etiam , & iis connilentibus , ur^ 
dicemus, &declinantibus> adjuvari: neqt^e 
femper etiam fuppuratione fada r^iicienda 
cft , (edufurpanda ad moderandas inflamma- 
tiones, quas ulcera ^ rupto abfceffu fequuotur. 
Sed basc fudus» Q fata conceflerint , (iiis locts 
dicentuiL» • « 



C A P. XXI. 

Indic4tio (^a fumitur a loco affiS^ 

INdicatlocum quo vena aperiri debet fedes 
ipfamorbiy forte eciaim & ejufdemmorbi 
astas* 

$• £. Cert^ in hac indicatione profiifius^ 
quam ucitius, multi fcripferuiit, iongins occu* 
pantesanimum in explicanda illa Hippocrads T« juir* 
toce nttf i{iy> quam autresrequirat , atir eru* ^f^Hifpo^ 
dito Medico cpnveniat , cum fatis f*^perqttO JJ^2!<J^jf 
ea fit sL Galefio explicata. Dicam ergo de hac i^t^iUgi. * 
paucis cum (u) Celfo : S$ tmtts gmfcti^ amfn /.a. «.xo« 
fiM$ 9 ut in febribus , iri dolorofis laflitudinibus^ 

in 



(a}rrAf]o€iuitareHabet: 
Wtti ver» fimguk dthet > / 
t9tim €9fpim ^m^ fit , «» 
hnfiau fi fnrtu itHfujm , tx 



tA ipfaffsrfe» mO' urt9^mim 
preKimd. Venuaameft ex hoc 
eUciie hoq poiSjm»^ tfM' 
mp^mtt itftftHgac pecL^ 
I vocem 



«3^ LBOMARDjifSBoTALLVS 

in anxietace excerrore » Tel nimio & rependno 
gaudio , & aliis hujufcenjodi , debM hanefitn 
•xbmhh , & ex ea vena quas ampliflima ejus 
Iqci Fueric , ptaBfercim bafilicat vel communi ; 
StdfipartisnUcHJMy^Mtm^AmoAum in pteuri- 
tidd , peripneumonia , angina , dolore capicis , 
inilammatione oculorum vei humeti , fitrg 
himc 9f9fttf9 #;cMx^iM,quscum fedioni fir-" 
opportuna , cthriMs ctiMm pmt§m ipfam ^ifftQmn 
pSit emwfmt , ut ex brachid alterucro , fi uni- 
verrum xaput doleat ; & ex dextro fi pars 
dextra , aut finiftr# fi finiftra , & ex cephalica 
fi ampla fit , fi non ex amplioro : Et » fi in * 
humero vitium eft , puta vulnus , aut contufio» 
aut quid aliud cx quo fiifpicio nulla venenaci 
humoris adfit. & in morbi initio» refie ex 
advetTo brachio mitti poteft , fi^nontta fit » ex 
eodem : &, fi vitium in i^nguine detrado 
confpidtur, & maluhi adhucperfisvetat, etiam 
ex alio btachio dentio tedd mittituo • Feti 

idem 



tecem ntmt ifA Indlgitat 
tnsxi .Hifpwrmu Coatzade- 
tatetn taiem, 911« t dire&o 
iit « in qua deztra dextiis , ii- 
^fita finiftris opponuntuc^ ,- 
b?e in loagam , fiye in la- 
tiuB , nt, autoK eft gMMm 

.tfynM. s. d§ frtSt, ttxt,\o, 
Sny* deeuriuuUrMt.perpstt^. 
ntijf, c, I $, Seomdam hngi- 
futUnem contEStttjt funt paiti- 
biis liipeuDxibas ejtiBemla- 
certs , dc TJce reiGi} ez. gc 
hepu &i»iisdaU8* SC9111- 



dum Ufitndi^em TCib , jnte* 
lioia ejurdemlatexis eztetio* 
ribus advecfantui , & vi€CL4 
vexra,ex. gt. fimces U collum. 
Ab ha<fdifot contiarietas 
tUHt* »fimu9u* centrs dire^ 
Stum (ive h centrdrie^QODQ&tDH - 
intet partes diveifoium lat»- 
rum, Sic,v. chep^dooiitia- 
riatur naris iiniflia , Lieni 
dextta. Vide de toto nego* 
tio celebeaimum *P»retum» 
in ltb,%. Ce4e»c0p.ii.dfb9* 
rifm^ a» 



idem dicendum , ac facienduin in pleuritide» 
& peripneumonia,«& cynancbe; in quibus 
laudoprimum fieri ex viciniori brachio; & 
fipofiridiercpeti oportet^nec dubito ipfe.ex 
adverfo idfacere» ratusnon pluripium inter-- 
ette^ modo> quantum morbus poftulat, de- 
trahatuiLr* * 

f. 3» Garriant htc quantum velint pic« ; 
adducant & Geometras linearum propoftio' 
nes oftendantque pbyfici minore temporo 
percurri brevius iter pofle , • quam longius , ic 
inter duos motus quietem incetcederet idque 
eflc brevius » quod refiius ; & alia id genus » 
quibus ut parum ad hanc rem efficacibus 2c 
utilibus, rcfpondere cum minimd ftatuerimos» 
profequentes intentum , dicemus plusinterefle 
quanmm detrahas, qnkm unde , maxim^ cum 
ioium difcrimen (it ex quo brachio duro ma» 
ium fauces urget , aut pulmones • aut thora- 
cis partem aUi^uanL»: debere autem potius 
a(>eririlongius» ut juxta carpum» aut in po« 
plite » aut sd taios , artificis eft artem mintmi 
intelligentis id aflererc^ • 



C A R XXil. 

Jndicatio k morih^ y & mm marbu • 

Clrca occafionem adhibendorum reme« 
dioram fjepiflimd medicos ,^non vulgares 
modo » fed & opcimos , faUi • dixit Galcnus* 
Qttod fiepiffimd, contingete vidco, cum raro 

ullus 



t)S LSONA&D^S BOTAIIUS 

iilltts graviflimus morbus, ut cynanche , pleu- 
ritis » peripneumonia» phreniris , febris ardens» 
ftbris peftilens , cordis fufibcationes » & id ge- 
sius alii , qui cito extinguere homines folenc » 
Don cittflinie & feliciffim^ curentur » dum- 
itiodo opponun^ convenienti remedio illis 
fuccurratur. Hanc ergo occafionem aut tem^ 
puscoHveniensdiximus indicari nobisamo- 
ribtts & miotibus ipforum morboruou . 

§. t. Ergo morbi , quorum motus fimt re« 
pentilni 6c celeres « & mores acerbiotes & feri, 
velutteorumquos nominavimus (in quorum 
fericm fi apopiexiam velis addere ^ teStc fece« 
ris , niii qudd non tam tuto hasc remediis ce« 
dat 9 ut alii , ) celerrime , 8c validiffimis auxi- 
liiSy funt fuccurrendi. Primo igiturquoquo 
tem^ore phlebotomia largiorin iis convenit. 
Vttlis etiam efl: moderata, initioaliorum mor- 
borum , quibus aliis illorum temporibuspofie 
conftrre creditur , ut in terdana » in qua ali- • 
qui faUb crediderunt tantum efle ufurpandam 
poft quartam acCeffionem , & in quartana nifi 
poft multas. 

f. 3. Nec foium initio hasc medicina fiiis 
morbis convenit, fed & iaeorumincremento, 
& ftatu, &declin4tione: verumuon indif- 
criminatim inomnibus morbis» necomnibus 
jtemporibus. Non enim ea eft opus in qua- 
libet levi inflammatione » vel dolore , vel exi- 
guo quovis morbo,per fe fanabili: nequo 
eciam «ouum eft crfdere, fi initio dolomm 
Uteris f ic gutturis » & oculonrm, refte vena 
apcritur/lta&debercfieri primo infultu ri«< 



1)9 CUHAT. >SK» SANC« M W. «3^ 

goris tercianx felms, autgtiarun«,autake^ 
rius morbi dantis inducias* Sed fac fueric io^ 
iis (iio inicio» dum fiet a prioia , vei iecunda 
acceffione , vel eciam tenia. Ideo tcdi i Ga* 
leno didum eft , M. Vi tarmuli m. ftt^fimffimk 
f9^»u$m , caf. %o. Dmtim mm$mm nm •ff» m^ 
tendtndttmi ta quidmn feriffttHni , im qmtemtfttcj 
die mitttmU fnngmnit fttpts in labtrantt mvtntfit^ 
in ttmmlitmttUud aMHhttt , ttimjivtl vigtfimnt 
ii ab initit txtittrit. & IXMtth. t* 5 . etiam ait » 
iHiiQt nmttmptrtpttttiftfft / vtrumtptt matnmt^ 
tt etimn mtlktt, ^ 

$.4. In augmento efle utilem» utnemo 
dubitat » ita.in ftatu & vigoie vic quifquaou 
admictit : fed fan^ hoc contra banc poftre* 
mam Galeni fententiam , & contra rationem , 
cum ntiliffima f«piffime dido tem()ore repe-* 
riatur , prsefenim in iis morbis , in quibus tanta 
vis coAlpicitut , ut anceps iliorum exitus ba-> 
beatur » quemadmodum oftendimus ubi do 
exanthematibus egimus, At nos non t^pdo Siifr4,e.s* 
fanguinem mittere non veremur in morbt ve« 
hementia , dum exanthemata eruperunt , vei 
erumpunt , fed neque etiam in ardentibtts fe^ 
bribus , (eu fynochis , in quibus nec ex^tube-* 
ihata , nec parotides , nec ftillatidhes jQ^^dum • 
neque aliudquipplam, praster f^^rjs ntiagiii-. 
tudinem , apparet , & cert^ non' ii^licid^ » 
fcd fiiipma curo felicitaie. SciotaineQidCel* 
fum evidentiffim^ deteftari , eci^m ik 9eg^# » 1 
debcre fieri uLtra dicm primam,.aut fircuiulWf 
Quod poftremum ita m yemm fift, dqou 
apcd ad eos afiSsdus refertur , de iiuiiMis ibi 

Gelfus, 



ti6 lCOKARDj^ BoTAtlUS 

Celfus , qui funt itli qui ftrangulant « in quibujs 
vix ulla rpes eft xgcos redimendi» (i (Iryngu- 
lacio ante diem tetcium non manifefte reibl- 
vatur. Ica & illud fer e manifeftd falfum, dum 
i.t. c 10. *c^^» Q^fd fi Vihemins feiru urg0t, inipfo impi- 
' * * ' tu ejus frnfftimm mittere ^ hemiuem jupiiare eii: 
txfeaaudu ergo remffio eli. Fateor equidem, (i 
fciamus futuram remiflionem , uc videmus in 
ipfis febribus i&termittentibus , autcontinuis 
quidem , (ed intermiccencibus affinibus » ( quas 
Galenus dixit fuifle appdlatas k veteribus 
0VHZf*e ) expefiaridebereremiflionem» quam- 
vis etiam tunc nocdre nunquam novetim » fed 
potius juvato . 

$• S' Scio me dicere patadoxum, utalia 

multa , fed tamen non recedece neque hiC , 

neque alib*i ,.a rei ipflus ratione , fed tantuoL» 

i Medicorum fufceptis opinionibus ; ^uas ut, 

tgo olim etiam pro veris retinebam, ita nunc 

& hanc , & illas , aut fimpliciter falfas» aur' 

magnaex parte z vero recedentes, ufii arris 

recognofto » & rationibus (.quod eft praspo- 

fter^ facere, verum non in medicina , nec aliis 

omnibus artibus in adione verfadtibus ) con«- 

jnipfinu^' firmo : Quum ccrtum fit febriles, imo & 

^i vixere morbofos omncs itppetus , nuilo alio auxiilo 

'^^^"^ xzm facilft extcnuari, inffingi, & txtingui 

wiueft. pofle, quam eo ipfo, a quo ab eorum initio 

p.M.Mrrf. «Jpctti tecipere folenr. Ac aquomajorem» 

'• 4. quam ab hoc, unde Galenus faas impecuofas 

. febr^ fe fjepiflime jugulafle fatecuii, ? 

jf . 6. Si dicas Galenum non id imperafle in 
ipfd vigorc morbi , difficilius crit hoc tibi 

proba- 



DS CUllAT. f BH U^C. MISS» 14! 

probare , quiin mibi contrarium ; cum dicar' ' 

ilic » veluci iniraculo quodam illas paulo poft 

in multis fuifle extin&as , eo ip(b die icilicec t 

vel fequenti. Quod egor«pifltmi, utliccr* 

ridere ex biftoriis i Capluano recitatis, etiam 

obfetvavi . Veriim haec tam fubira reliquia* 

mm evacuatio per fudores non fuitfet fafta» - 

fi morbus fuiflet in fuo principio, in quo 

materia inepta cft ad expulfionem naturalem: 

At in iis j, in quibus reliqui« morbi , triduimi » 

aut quatriduum poft fanguinis miflionem» na^- 

mrali evacuatione expeiluntur , ut in illis qui* 

bus Calenus l^ ciu dicit, fe fecundo aut tenio 

die detraxifliB (anguinem , qui die feptimo fu- 

doribus copiofis liberati funt , veluti in fervo » 

& libero , quorum mentionem facit Uk.iyi. 

Mttb.m.c.A* In his y inquam , miflus ftiit ia*# 

principio vel augmento roorbi : fed in aliis 9 

quibus poftridiev, vel ipfometdie cri(is fecuta 

eft, crede fuifle fadum > ut dida ratio docet» 

in ipfo impetu » & conftantia motbi ; in qua . 

fi iufj^dusy utdixi» exiius videatur» tiitius 

efl naturam adjuvare , fed fola roif&one fan- 

guinis , non purga^ione : quod quidem ego , 

dum meo mane «gros trado , nunquam , ur' 

faspe dixi , non efficio. Verum ubi obfervo fi- 

gna falutis , etiamfi magnos febris infultus vi«i 

deatn , ipfam pugnam to'cam naturscommit- 

to« experientia enim didici , veriflimum efle » 

id quod Galenus 3. dt Cn/. c. 2. per hoBC verba '• i- ^f^ 

figdificavit* fr4€€M$ §mm txcntwns critktu ftim ''* 

miiocnt m 4ffu pntMthitifi , cttm di$ diffi^ttttcfj^i" 

wtf, ifft thUrpii^ &$ittitd€ /</# vidw #«i, qtil 



»4^ LbONARI^US BpTALX^VS 

sBii iffidmu 9 & iwii^m^s mdiof , nm nfiiflim 4» 
ik j^#r4rr ( ^ ) qmmdi m qui in fwQndmomm 
jmlicmtHr. Verutn (oius cxctcitatus inedicus 
difcrimen hor^icn potcft tecognorcere, qU|Uiiu« 
haec ip(a mala fymptomata, xquh lethales , ac 
falubrescrilesantccedant. Solusergoprudens 
medicus poteft rcA^ difeernere ,. quando iiL^ 
di£ko impetu expediat naturx fuccurrere, 8c 
quanda finero . 
JDni» rtf $. y^ Sed (i petas , in ancipiti re , quid prae- 
verfaturin ftat faccTe, ncmpe ubi Jttvcnis, autinexper- 
^id%*ft>' ^^ medicuscft, qui faiubrcm pugnam ab ia- 
cimiitm. falubri nequeat diftioguere, num fatiui fit-^ 
abftinere i fanguinisiniffione, an verd ea fit 
molknda ? Certe mtius erit molici , quoniam 
convaltturo non noccbit , & alterum ahoqtti 
morimtum fecvabit» nec ficfaciendo (dunu* 
Qoapeccesin aliis ) Hippocratis prsecepto re^ 
^pb. to. pugnabis dtccnti» i^»« jttiUmtm, &JHdimim 
L I. Jtm intiffi, &i. fed eidcm authori parcbis di- 
^fh.zi. cemt, jMificit iffi Mttrtm Utt^am, & imvi'» 
^•'* Itiitttimxilii,mijttv0n. Atquotemporeoppor* 
tunius ( fiauftigit occafio mclipr ) qu4m dum 
in extremo eft conflidu , in quo fi fuccumbat , 
nuHa ampHus fupereft emergoidi fpes ? 
CiifiuniUf $.S. Noneftigitur^quodmoveamurCelfi 
'«'. fiicundicMris authoris, quim erudiiioris medici, 
allata fentemia , quam ftatita , & vo&^ exte« 
Itt. eit. nuat , dum addit : Si mft dicnfeit , fid cnfit^t^ 
difiit p ttiqtti JPiTMtttr nttdffii , ttmc quo^» qttmtvii 
ftjir^fels tmtift iccMfii nm ctttittiwU ifi. Certd 
hdc foco Celfus fe r hetorem posius quim me* 
dicum profiictut. Nam fi eft jcgrum juguUre , 

vcnam 



Sft evRAT. fXH.SANQ. MISS. t4) 

veoam tuttderedum vt&emens febris urgei ; 
quo medo tainen confulit facienduin , fi ikmx^ 
decreftat febris ? quid eniai pcjus febriemi 
pottft contingere , quim juguUri ab eo Quod 
auzilii loc'o eft : aut » fi aUquando eo loco 
pofle effemilecenrct, cur tam abfolure iUiid 
dixic , sgrum jugulare ? Amplius , fi in febre 
infigni , m qua non fperatur remiffio , occafio 
mittendi fanguinis tantumeft.jdum ca in fuo 
fiatu & vigore eft» (quod intelligit» duooL» 
ait, fi nondecre(cit ledcrefcere defiit) qu<^- 
modo haec occafio pejor eft ? quS qusBfo eric 
peioc 3 atttquo modo? implicare enim viden» 
tur ha?c inter fefe cootradidionem ? Haud me 
latet, dici pofle, hiccumeffeufumcoiDpara* 
tivo pro pofitivo.: quod etfi multis locisi Me« 
dico decentcr poffit ufurpari, in re tameD um 
difficili non poteft quifquam nimis dara uti 
ofatione, Atvisnqn fiat in ra^one dicendi» 
fed io re s & fenfuorationis ; in qua teftatucj , 
taodem d^bere fanguinem mitti in ftatu impe- 
tuque febris , fi in ea remiflto non IperacuiL» s 
quod noscum^CcKb faciendumefledicimus» 
facimu^e» conQsa vulgarium Medicoruou / 
fententiam » coni^inuo in bucca habentium » 

fiv€ MU$0r mksmh , fid finm^ • 

§• 9. Mifimusigitur hac occafione faogui- 
nem, tn magno ipfo morbi impetu» in multis» 
uc in Domino Qeaurepere , quem afljdua » ve- ^«'StAir** 
he0\ens ^ & tertlao» finitima , febris urgebac » f ^'* 
pum giaviffimo votnitu biliofo^in ipfo exacer« 
Q a bationis 



M4 Lbomardvs Botallvs 

bacionis tetspore. Ad hutic , inquam , vocatus 
die tancutn quinto , circicer meridiem , quo 
tempore periculb(iffimiexacerbabacuf,& k 
febri 9 & ab acerbiflimo vomitu , -epque jani^ 
inani, & prascedentibus acerbiore , veritus ego 
deteriora, videlicet, ne hujus perfeverantia 
vtfha aliqua intema diftumperetur» aut in- 
flammatio agitatas partes adoriretur « aut vo- 
mendi ille irrequietus impetus & febris adeo 
ingravelcerent , ut remediis poftea nuliuslocus 
'fuperelTet: ftatim (ignifico illi, fanguinis mif*- 
lionem fore hoc ipfo tempore necefrariam ; 
ratus eam fymptomatum acerbiutem a jecoris 
incendio fieri : ideo Medicum * qui ejus cu- 
ram gerebat , accerfiri juberet. lile confeftim 
refpondet , fe meo plus , qu^m altdrius confi- 
iio, fidere: mea tamen perfuaGone ad ilium 
( qui proxime habitabat) mittitur» quo non in^ 
vento, venamme prsfente aperirefacio, ad 
uncias quindecim fanguini& Cujus auxilii tanta 
fiiit vifaopportunitas & e^cacia» ut, unacum 
fluente fanguine» vomendi ftimulus ceflaverie 
in tomm , ic febris remifla , qu« fenfim incli- 
,nans, ad diem feptimum percurata eft» Non 
enim htc nobis defuiffet infamia: nota, fi infe* 
lix fuiflec exituS)Cum mox alter Medicus^quem 
in via conveneram , ubi primumex me» quid 
fecifiem « intellexit ^impaticns audirefuccef-» 
fum rei» ftatim infic : Pracftitifti id non folum 
die ipfa exacerbationis , fed etiam hora fum- 
^ mx afflidionis. Non inficior, inquam^ Ilie, 
Maluiffem iddifierrein horas^uietiores: Non 
foiffec forfi^n^ajojuvandi locus*ta^uit bfc ilie. 

f. lO, 



I>S CURAT. PBB. SAKTG. Mllf. »45 

f. io« Idem in obfidione Rupellarum pr«« 
fiicimus in multis , & prasrertim ex familia II- 
luftriffimi Marefcballi Retenfis ; u» in ejus 00- tnm^hm 
conomo Domino Ferreriae', cui fecimus (an- «» p* P«r- 
guinem mittere in flimmo febris.ardentis la- ^*'^^ » 
bore ic perkulo, licet jam bis , noftro con- 
fiiio» ^ diebi» quinque fuifTet etiam miflus» £c 
in Domino Ferrate»nepoteDominrMarefchal- hD.Ferrs- 
li;&inTrofalIautoejufdemcubicuIario,& in f» &M 
Deco^* ejufdem chirurgo ; & in Comite Hor- 1^^'^^* 
mee ; & in Domino Bajono ; & in praBfedo 
Miramundo, & Miffardo , Scaliis multis, tum 
in eodem hofpitio degentibus, tum per exerci« 
tum diffeminatis, vehementifCma & roaxime 
putrida febri, imb fubpeftilenti, laborantibus. 
Qi)orum omnium*noftrorum segrotantium di« 
hx obfidionis , nemo certe interiic , qui venar 
fedionefitufusk OccubuitComes I7iajus ad ^xmpu 
diem (eptimum^q^i nequc repeti (anguinis de« ••mmqid 
tradionem paifus cft» neque primam, nifi par- •kntxi»^ 
ciffimi, admifit, ciim tamen pleniflimis & fSlXm^ 
ampliffimis venis » & corporishabinidine ca* \mrmfm. 
lidiifima, &jsute virili , efiet. £a ipfa occa* 
fione deceffit oeconomus lUu^iffimi Pole« 
nurchi Colfoi , ctim tamen pend etiam omnes 
ex eiufdem familia , ab eodem genere febrig 
zffeBd', per venam bis auc ter noftro confilio 
fedam , fervati fuerinr*. Ante hos , & prius ' 
quam diftae febres grafiarentur , defundus ef^ 
vixz coquus» ex famulis Marefchalli Retenfis » 
qui a peripneumonia & pleuritide^die fexto i 
medio fublatus eft. Hic eft profedo univer-* 
&tt defunftorttm numerus eotum » qui fe nobis 
Qj » 



i4< LeomaildusBotallus 

intotaRupellenfiobfidione, finevulnere cu- 
randos tradiderunr'. 

^•11. Qua certe felicitate curationis ufi 
ctiam (unt xgrotinoftri aiiis locis » fed noo^ 
alia ratione ab antedida ( quatenus pertinet 
ad miilionem fanguinisj i no^is tradati: 
Quorum tantum duos aut trcs , & quidcmL. 
fcitu dignos, in prasfens recenfebo, ex iis 

Juosxftate prsterita» in oppido Cameracenfi, 
^eronar» & in exercitu Sereniflimi Ducis An* 
dium , curavimus. 

jf. 12. Ad Vcrgerium, quod diftatCamc- 
raco tribus leucis , ex longo labore » & incur- 
fitatione in hoftes , fub ardente Canicula , in« 
numeritumnobilesytummilites» uno & eo- 
dem die , eodem genere fcbris correpii funr , 
cademque fyroptomata fere omnes funt paffi . 
ex his multos Cameraci vidimfls : febris erar^ 
ardens , cum fumma putfedine : fymptomata , 
dolores ^apitis & renum , & totius corporis 
confiraAio; prasterea angins, ac peripneu- 
moniae» frequentes erant ; multis ftillatio fan- 

i^uinis narium , multis & ejurdem profluvium 
uperveniebat. Vt in Villermont, actatis an- 
YiitrmM. norumnovemdecim,initiofecunda?diei fan- 
guinem detrahi juflimus ad uncias quindecim» 
a mendie decem , poftridie libram , quinto 
die (e(quilibram; die (eptimo mane, cum illum 
viderem gravifiimeasgrotanrem , & in magno 
periculo verfari, dicoCapluano, & Dioneo 
Kegis & Serehiifimi Ducis Andium Cbirurgo 
eruditiffimo , fyxx illi venam prascedentibus 
dicbuj fccuerat ; Cerce , fi mihi frater cflct 

au( 



Db CUHAT.VBa SANG. MISS* ^47 

aut filius , detraherem illi ounc (anguinem , 
& Iargiu$ quim antea; veriTm id fi faciam y & 
imereac , dicar illum lUgulafTe. N09 mfttitur » 
fub horam fecundam pomeridianam prorum- 
pit ianguis i naribus iarge , nec me conve* 
niunc famuli , nifi ve(peri. Accedo ad illum , 
video plus quim libtas quinque ianguinis in 
lancibus ; dicebantque affidentes , (e tantun- 
dem ejecifle, quia non fuppetebat iiUs copia 
lancium ; attingo pulitim • qut tam exiguut 
erac, camque teouist utvixpoffep iliutti per* 
cipere , interim celeritate incredibili euncem : 4 

jubeo vinciri bracbia^ crura, in quibtil nul- 
lum apparcbat venx veftigium ex vacuitato • 
Mittointerimadchinirgum: tandcm iil bra* 
chio , longa vinculi Qiora, & conftriAiohO 
dolorofa , vena oftenditur ; qua aperta ad re- 
vullionem, id eft, detraOa tantuih dift>idiA 
uncia , retinebatur tantifper appoGto digito i 
mox, hoe fubiato» alia dimidia. Sicegoi^ltfoe- 
dens , ^beohor«fpatiodetrahi ad unciilstres 
ad fummum , & nucriri patieViceni for bfli ic 
vino. Sid>ftititfanguis;noftecopio(i etupe* 
runc ftidores ; mane dum redeo , in venio iUum 
^enitus iiberatum i febre. btiic ftittabant fer^ 
qaotidie nares fanguino. 

^•13. IdipfumacciditDominodeBduHy; txmpbtm 
verum huic die ipfo fcpcimo fanguinem mill ^ D.t^rQ. 
{zltcta ad fefquilibram , cum jam bis mifiiTem 
(emper ad iibras duas. Eo ipfo die feptimo , 
plus qtum librae quinque profluxerunt adhue 
ex naribus $ nofte fudavit , & fanams eft : huic 
ctiam fope narcs ftiilabant , aliquando etiain 
Q4 • ad 



14? Lbqkaildus Botallus 

ad Hbcaroprofliiebac. Mulcosex hisfic*refti- 

ttti vidimus , & vix quenquam , cot ance fepci-» 

squm cer% auceciam quacer, fanguinemnon 

miierimus. Unde fereomoes» aucquihcoauc 

iepcimo , in (anicacem refticuebancur , excepcis 

duobus , auc ad fummum tribas , qui nono , & 

undecimo , func perfanaci^ Quod Idem cefta-* 

tur eciam Capluani epiftola,qua mihi hiflo* 

rias didprum SBgrocancium poftulanci, refpon« 

dec. Qui quidem Capluanus (emper apud mc 

' fuic , acgroujpe meos mecum in difto exercicu 

vifehac, & pliues folus eciam, levandi mihi 

laboris gracia , revifebac : ex quibus omnibus 

unus nobis inceriic dicendus poftea. 

K^ m j* 14« Qyare ( W ad rem redeam ) dico ice- 

r^pm m rum , efEcaciffimum eflqprsBfidium miflionem 

JJ^^N^ iaoguinis, urgence morbp» ubi exicus fufpc- 

* dus eft. In quam fentenciaro facic iila Celfi 

dicencis,/. a. t. lo. MimfimffHs iUbet , ubi j$dr 

mff9iifirmfftUtm • & ubifnnriifihfk Meijpo ptnt^ 

tmfidt , fmm^i fitbf€qtd:ifirijiml9 eff, mqiui gsm* 

dimviJnftttrftifttnerisffivinspiffi , Dices forte ^ 

jioc incelligendum efle de intermitcence febre ; 

Ac dicimus incelligi debere, & de incermitcen- 

ce, & de affidua, exacerbaciones habente. Sed 

efto hoc de intermittence , & aliud fupra alla- 

tumdecontinence, modo intelligas id opor« 

tere fieri in utraque , ^ in quovis alio morbo ^ 

( faluce non deploraca ) in quo raajor eft fii- 

fpicio ingravefcendi ) quim declitiandi» lite- 

tnjidntU '^"^ ^^^^ perceperis. Sed rogo ^ num fuccurri- 

dtfmm^tM i mus gangrsnae , dum fuoin vigore exiftens , 

gsnffsn^ proxima^ftuc in fphacelumtranfeac? nuou 

•v-*>^^- • ^ angi- 



DB CVKAT. VBK SANC. JKISS. t49 

aDgiiiae » dum sger proxiinus eft ur exfptret ? 
nuin pleuritidi & peripneuaioniaB , dum non^ 
finunc fpirimm trahere? Haud melatec» dici 
pofle » morbi vigorem tantum cifedum aut-' 
mtcrficit , aut in prosimo eft ut inciinet ; reli'- 
quum verb aut augmenti efle, aut inclinatTo- 
nis. Sedhoc eft verbis difcrepare , cum totun/^ 
id cempus vigoris & ftatus , efte dicatur a me- 
dicis , dum morbus per fpatium aliquod, io^ 
part quodam certamine cum viribus corporis^ 
videturconfiftere; non quod autnon augea- 
tur in fe, aut aliqua ex parte minuatur: (ed 
sd nobb (^ incognitum, ut aftrologis planeu- * 
rmnmotus> dum illos dicunc efte ftationarios. 

$• ij. £t in morborum declinationibus , mminit^ 
num cenfendum erit hoc remedium inutile ? '''""^^j^y 
Pucabunc aliqui fic effe , frcti hac rationc : na- ^J^^T^' 
tunun poffe refiduum» quod minus eft , vin- pnjwM 
ccic, fi potuitpiaximum , quod erac in raorbi *"/«• ^ 
confiftentia, cxtenuare. Id certc plcrunquo 
vcmmeftt cxterum non raroetiam falfum, 
juxta illud Hippocratis. ^ii« ftUnfkttmm im upiu t%. 
marhk^ ftcubmu fdieen cmfuivtmnt. Dicunt hic ^* V 
aliqui,non debcri has morborum reiiquias 
miffioncfiinguinis,fcdpurgatione,tolli: ar' 
nos contra ; hac fcilicct magis , quam illa, non 
tainen in omnibus morbis > ied plurimis : ra* 
tiones di&e funt fupra , capttc pt em^d^tmM. Suf, e. t. 

f» i6. SedquidamfuntMedici, qui non^ jmfuxMtmf 
tanti facf unt mores & motus morbomm, quan* •Pim» ^- 
ti alia fiiblimiora, abftmfiora, & inaniora ; ^^2 '* 
quae func,obfervaciones afpeduum aftronim , fin^uimt. 
prasfcttim Lume, dum ea fcilicet coic» aur' 
Q 5 inrnc* 



150 LSONAHDUS BoTALlas 

intuecttr aftra» afpedibus id opus, ur ajunr» 
(ecundanribus. Qtuid qui curanr/idipfiirou 
fane mibi videntur efficere in, sgrotamis (alu- 
tem f quod in iemetipfqm facit is , qui peca 
agrum incognitum incedens « aftra luftrando , 
brascepsrui^ in puteum : Sic hi ae^ros , fiia » 
^ac inre, inani aftrologia prJBCipitant , & 
£epe pttdunti Non itaque htc aftrorum afpe-* 
Ausconfiderandi, fed vires, mores» &mo* 
tus morbi , «grique ftatus. Circa' h^ec autcin 
vel maxime oportet Medicum c^Te intentum » 
non circa illa bomini sncomptehelifibilia. 
Intereft enim inter nofcere • quae ^elta fir-* 
}upiter appeil^ta, quas Mars, qiaod fignimi 
Arietis# autGeminorum » &quando hxc illi 
jungatur, vel inoedat redo fuottamite, auc 
retrogrado ; & nofcerc» quid ifta praftent in^ 
eorporibus nofiris , quoque modoab iUis^affi^ 
ciamur 3c tranfmutemur: £ft aptem iilud fa* 
eilecapcu libroructi ftudto^ aftroidgorum col« 
locutiofte> 6c fidenimeuntium & redeuntium 
inmicione, quonUm perpetuuiti & ftatuoL. 
fuuin cutfun^i rettDent i iiifficile vero boc , 
quiKl fiHa dbfervadone fingularium ^ in mo* 
menta hbrarum tratifmutabilium , compre* 
heodi poceft. Libenter fle tifcite haso prcteraif- 
fnkii nifiid viderem adhucab aliquibus do^ 
&h Medkis religtofius jufto obfetvari^ & 
privfertiili in GaUla > Beigtca. & ih Anglia ; 
qMibQs loeis , & i pfos aliquando qbirurgos oer- 
tftiaeitet audias refragantes) non debere ho« 
die Aue oras mitti ^ quia Luna fedet in figois • 
bttit opdti adveifisr Qua in ciindatioac^ 

«ger 



3i evllAT. PERSAMO.MISS* tSl 

xgct fa^pe de medio rapiniiii • Sedt fam bSc 
accipe epiftolam Capluani , cujus fttpcritit 
ffiemionem feci. > 

CAPLUANI EPISTOLA. 

QXAtf Mdm nm UsfHdm ixAitgUmd$dilH li^ Ctplttani 
/fw , 0i«/r«r noimwiMf ftvffrat^t mihi fwtftj , ^Fftola. 
fii9imup»Hjm im Os Itgtndk pneefi vdtifMtm.; ttm 
ft^d €x iitu him vdeti imtUMxmm , t$m ^d qm 
i» kmm Mt €xifiim4aimi tifudKeffxmm » mmifq^ 
iffM n^mtii fnmisfit y shtmdi fiitii t tff sm mim^ 
Vnitm in frMfms iis m^t , f«4 mxtisnm Ussmt^% 
mdr9Uqitsmtu4sf^0i4f4irtms4C9sdmf: Dittmpft. * 
Mxx. imirim rsj^^bi , ttt viti amfis fiusf RiUqtUt 
ig$ttsrstt4ifi/hUf4rtiMi9ti4m ( tttfisUis ) tVsi 4smm 
tttm iff4f9ijfitni04Uqtmtf4ein UMlitttS ^qttiiH^ 
De curaci<ttie per fangoinis miflionem \fifitdm 
MffndtifmkttfHfttism^&iSttttidil^imiMitmj^ 
etsmm^ im l^biramitm sit n ttamm h^fiisim i^ 
fHfirimmtmC4smr4dyBimst4yistixirtitss^4liif^ 
qtsi iHisy frmo^xm m txiti^Uhm tttitHt fitirtttt^ 
tmfiri iX4gk4ti^ qtsiqm f44gttinit foUt im^fima^ 
jd^mm viUsH nmmsdi^, ^ fms^km mmfit atMfiti 
fssmi, Bmin n^ mHbi{qmni4midmmnhsii4 
im vaii ) fnHrm fHfis^ tmmm xdhHtti dd^'* 
tum &fiutUnm^ m sist timnUmmix^mmiifiim 
V4timt ttsuUqm quafivi ^nispsi imffsimiSfttiqttLt. 
trtufsiky ntqm siUs qudmfiunqm iais^ kn fut 
Utirm nM fifftifiimis » sfiimhn fmti. ^m mm 
itM fmi iVidefi nvicm imtmmmuim fifit iumm^ 
itUiB4ix0iri f^mfirift4 i mmsfqm » qttid i m 
ttm tmfi fimi viUs. GMttm ttfi igt nm tmmm 



%j% Lbomardus BoTALins 



t , n^(ji0 nmUfrpgreffkmfar^H mmm 
dMmrim , ummiBwMm tmn»n dgrotnmmm htfianoi 
Umot mqjM tm enm m§k ckftrvnikmkm rtfofm^ 
ftmfm ucminMnd u cbim fcribo ^ tntnmtnUgiid 
Jmia, taji Imjm mni infiituti rntiontm tihifiUtm 
mn difilicm imtBexcn, mdm nc cmninc tibiperfun" 
dcm,mc tikicbl^urnmccntum^& cc plm dgrcrum 
tuficrim , nctatu & dfervnticnc digniffimm » qni qui^ 
dtm dgrctnntcs mccccnfilic ^vcl^nt mcliucdicmn, 
tm (tn cnim is cs ^qm mc.dgrii prcpcnckm f tukcs, 
udcujmimitnticncm , dumlnkrMntcsfclmctcrnbmn , 
mcpm viriii ccn^oncimm ,tuk, inqunm > » » ctd mc 
tfctrimttmdcbcre& fmcpr^&vclc) inXcncdcclnk 
Cmmrmenfibstc , Fcrcmt, Fcndcrmjf, Binngaii ^/mB 
ViUmi , iUiiJquc lcck^ m cptimcfck , nbnrdcntifimk 
& pcgilcmibmfibribmc , dviprcfittvUc , djffcntcrik , 
unginn g plctsritldc ^pcripncumcnsM • Mtquc Ms multk 
pniad^ffimk tncrbk. iUfcrnti » & prifiindfnnitnti rc^» 
ftitutifucrc, Ncquc prcfcBcprcximcpcfiVcum^cc* 
rttm cmnium ccnfeftutsfaUte , nltcri remedic cfi nt" 
tribmcndUf qttimphUbetcmiM , qttnm in ik cmnibm 
Ubcrmn & ccptoftsm clnrttrgjk ttt ceUbrmcnt jubertj 
fiUbmn y ta ipfimet hujtte rei uftcs UcufUtiffimifuni, 
Vtrimnd idqucd inftitucrnm fcdec^ Jnprimk igitur 
itfiptbCmnermiMdinfig^SdmntmdrMlxffi$Mbmur^ 
& qncm MCUtiffimM fibrk , cum CMpitk ttniverfiqstcf 
ecrperk iufigni dclcre , cerripuU , & ctti Dicncitt tttc 
'ScnioxBac- cmfiUc , ter quatmfc venam feattt ^fcnicrBMcqueviBc 
9»^ille. MppcUabMtur. Pcrro k e& , qui ob Imgjmm {ttt^f<j 
ccnfobm ) fMUgttink dctrM^icnem » J>imcc fttemnipm 
erttfccbMCur » qui tumcn^ ttbi reipfM ccmprcbMvit^ quMn* 
tmviUebMbcmhocfMerMtiffimumprMjidktmt MdfydtrM 
^fV^&pUtbctendMm^&tytfdtmmt$bcremmcm- 

fnlterm^ 



Bb cv&at. f s\ SANG. Mlll. 153 

fubmm , #xAyi!r# , frdpn tim tstm ktjm mueiUi hm'* 
f€i$9 UbtriOmm itiMm fi vitkrii m vitm sltmm sm* 
mfitnktm^» Ex Httmfiniim qni in Hvifftm JtitgtU 
4gr9tikmi ffrdttrtlms, mjmrmmimrim^ hAiom" 
mimm, i^tutri it » esd afibre flani malipts , & tir^ 
rmt flimffima^ fufirvtmi nurium ftiSutii , frifrii 
qm vmtMr mnum huud fgriffi , mfttim tmunt Vi» ||^, 2^ 
uum de Sinfivsl iurti ijfimmtmti, Isviri, p^fi^ de Scttfe* 
ifiiufytti» uurisunftiButimi ^jUurrhatu, mtdti/^sstJi vil 
diis fiKviJpmk cmtituts JymftimutitjuB^mfitit, & 
eui Niemm qu0ir venam ufiruit , vautm Cufitw* 
nem sk Siur^. Ex nolrtlibm verh Cluriffiud viri tk^ j)om, 
FbuTffe , ^ ud iufym Crutidis bifiitu^untm { di'» Bomiy. 
am ummre ermtt ) ^uitpi uttu mnms iodim fnl 
tiiufeitt ftttsai iu stserwssm inesdirunt f trsstm tutsttsm 
biftirimhsiii* Ituqtsi ie , eni tir cifiefi udmtdt tm 
tu^fimfuufftset & eui die feftime fifervenit is 
trfimniduUlie humerrhugiup uffeUubutm Deminmde jy^ Villcr- 
FiBtrmeiH* jilier viro , eus teties Neemm viuumfi* mamv, 
tuit ^ti^essidiefuimotseSu(udfu!memtumen}fe^ 
luttsm iff vinesdumfUtqm ixin muximu fftfitfu iB 
fuufftiuie eefiu, veeutur Vendnm de lu yertkriu. Ds Ityct- 
Pefirimmver^^in fto ( fr^ter euteru exitiuliu tmditu ) deiio. 
defnbendihm iOumfulfm intirftffiinitk » & eui ul-* 
timi^dumthirurgilXeemiudftunmttniSitefmtfute^ 
fttieudlibrmtniuimumdttmeumdimdiu^ ettiqmdii 
ttemfifirvimrstntfuretidis, veeutm d*Aeeedn. Hi 4'Acoodnc 
fitmy quertan tseminu « <$» tnerU ideum , fregreffum »- 
utquu ematsemm y dum iecum afudugretuntes ejfem » 
diUgettiifime elfirvuvi. S^edfiveA nrundim bi^i 
fterim/ufiiee, ttitidim , utque mu^ infurte ume A- 
firibe^fueiumtiimttsuJerieumetieUbentiffimi: tmm 
ttrim tubiOtirii Jmt Jum tUfiidinti^ bm tuntum 

ntftim f 



$14 LE0<KAIIDi/3 BOTAX.Z.US 

wftimA& 0tmviifaUm firiffi. C4inmm%f9t^^ 
f9m ii#/(rfvi ( M$i jamdsxi) cnrmutmfifi^pi^U/h» 

^kkmmmAfimmpf^ t$fmm. yhf€ ^mnbt » & 
vd$ f C ^flm mmqut tuummttm ptrgf. SxPmiJii^ 
mmlfit^0fnd.X4l*Mm. 1582. 



C A P. XXIII. 
Jndkdtimis fimft£di a»Hi tempmkttt. 

V^diKtmt» & Qorum mores mutam» iu Sc 

ex m aliqua indtcatip fumitur pius, minufvo 

detraheodi fanguinis. Itaque aptifCmum Hip- 

pocrat«s fi( Galenus vernum tempus )udica*- 

runc , poft hoc aummnale , deindehyemale » 

> afifiivum vero huic auxilio eiTe adyerfiffimum 

pronuntianc ^etiamfi morbus Gi magnus, 8c 

4ger «tate flore^r-'. 

^^^ f* »• Qi** feotentia vcra tantum eft , dum 

wlluZ^t nonadcujrationemt fed ad prxfervatioocmL. 

er Gdieni eorum morborum , qui e^ longiiCmts tempo* 

fi vers. j^ iotervaliis requrrunt » noa eofum quj j am 

urgenc , aut frequencius redeunc ; oam in iis id 

Galeni pr«ceptum inutile eft , q[uoniam in<- 

<;enfam materiam vacuac , ut ufus docet. Ede 

quidem aeftate moderandam & contrahendam 

npn inficiamur • cum largiffimd debeac mitti 

hyemo^ pafciffim^ verd «ftatet & medio 

modQduobtisreliqois temporibcis. Intcrimid 

brgiffimum & parciflimum » noo firoplicttei: 

dicimus , 



J>^ CUtAT. PEH SANQ.Mf S|. Xs% 

iieimuik » M cqIU^v^ ad ipfi» tfmpqri „c«av 
xftate feteAni CiciUus €orpor^ arji^f^ M»^ 
gwfctfc, & Vete muico fanguino ledundarc. 
f* 3* Ut eft in anni temporibus aliqvodi 
^ifcrimen cootempUbUe , ita etiam in parii- 
bus ipGus dieif Se4 id audiendum, cum mor«* 
bus dat iuducias , in quibus prieftat mane » Sc 
pqftMrporisnoftuniamrequiempotiu^tquam i 
vefperi» aut poft longasvigilias, S^ corpcNfis ^•^^^•^* 
e:iiLer€itacionps ; quoniam per quiecem^ quic« THiSmr 
qui4 impuri fanguinis eft , a partibus prioQi"* 
pibysdemandatur , puca in arcus , qui e;serci« 
tatipne corporis denuo commifcetur , noo^ 
quodicemadfecurredeat» fedquodcum vi-^ 
cino meltore, & magna^ venc propiore, com- 
milceatuc/ . 

, , «. 

C A P. XXIV. 

9e tpMntitMe f^ngmnu mtt€nJi,fr9 
ramnc vtrmm^ . 

IAm dipe.i|4um eft de quarta obfervationo » 
qu« etfi^ja^Miis qw4cm inteilcftu ftc , cre- 
brius tao^i^ 8( gtayius, circa eam i Medicis 
erratw, qu^ groi difficulcate & obicuricaro 
lice^t, &^ q^SQ p^ ^pot^ntiunx bep^pio 
cQtkwmH. £ft ajLiA^m h,xQ, quantitas Gi,ngi«i]nis 
decrabeiiidi.quam fai;>e. GaLenus in^p^c^fM- 
lem e00teftams eft , dnmdixir^. Kt/li^i^Pim Deeur.rMt. 
4fMi^inH0m mf^ff^m q^jfiSmdmftfcmf/y^ mt» ^«^ fi^s- 
dwnmntormn fmti^iM^» •'^' ': **' 

• ^-2. VC. 



, %S6 L SOMARDUS BOTALLUt 

€^«r pni $. t. VerAm reliaaconfideracionealiotuin 

ewnfiderd»' njracfidiorum i^ examinemus tantum conve- 

^usittits' nwntem quantitatem praclentis, m homi- 

ttmfangu' num corporibus uTurpandam. Multa quideih 

2*^"^*" ^''^* hanc Galcnus dixit effe expendenda; 

comm.^de 9"* poftca cum Htppocrate ad tna deduxit» 

V. R. in morbum fcilicet . aeris temperiem , & pacien- 

Maif.uMf. tis habitum; fub quibus reliquacomprehen^ 

'^' dumur, nerope regio^annitempus. confiie- 

cudo patientis , ejufdemque anas , & habitus. 

£x quibus fane fingulis adhuc aliqua indica* . 

tio fiimi debety cum in puero, & fene, & 

imbecillo» & pufitio corpore, &molti, & 

exiguifanguinis, & inconfueto, & gcavida 

muliere» & fiagrante fi^ualgente a£re,& parva 

vel frigida «gritudine» non tam audader fir* 

evacuandum , ut in if «igno » & acuto morbo , 

confentientibus viribus , & ffeliquis nctn repu- 

* gnantibus. Nec parcius eft detrahendum uu» 

obefis ; quia hi., ut Galeno & CelCo placuit , 

minores venas & minus fiinguinis babeht*% 

quam qui tenui & macro fimt corpore : nam 

ii3 & amplas venas fiint , .& plenas » licec pro- 

ohfi mr fundae & latentes. Verum difficilius haiic eva« 

1h^''nm ^^^*^'*®°* fuftinent, <jubniam magnum & 

^nk iTii <^befum corpus , ut plus alimenti fivc fatigui- 

nis confumit , eo quod tenue eft & macrum ; 

fic etiam defedu & detraftione ejufdem , cc- 

lerius illo languefcit & affligituc^ : Quare 

etiam in hoc temperatius eft agendum , ut di* 

ximus de fuperioribus : Neceftfitbjiciendus» 

quamvis jnvenis , magnts illis evacuationibus 

mulMrum librarum , qutnque iciiiccc , fexvc , 

uoica 



De CVAAT.fS& SANG^MISS. 157 

ufiiqa dctraAione,nequeetiaiii'parvis&bre* • 

bris, nifiurgentc neceffitate;quoniacD,Utper 
illam cicb languefcunt , ita & per hanc maj^s 
impifiguefcurict renovato. (anguine adnucn*- 
tionem paratiorc^ • 

fj^ 3. Porro etfi puero , & feni » & aliis fu^ 
pradidis , mintMrdebeaiur evacuacio rationo 
fui , mtnor itcm debecur eorum fingulis , imi» 
& jttlfCnibust dum viribus funt imbcciilis. 
Canerum in bac vtrium imbecillitace leco^* . 
gnofccnda » uc maxima cft difficultas , ita 
fumma indufttia » nec parva erbdicio arti ficis i 
defideracur. Quare non falfo Galenus dizerit i.^.*t^. 
paulo univerfalius quam m6x • nempc , mM ^ ^* 
tJftintmdi^Mqu§d^ci9dkibiUnmfiti 4jttidvn$ 
mqut dici , ncqtf feribi , ntqui mnnhM dffiniri f§m 
teB , qu/mtitMttm uninftujmfqttt fjft^ Arduum cft 
igicur» vcram rerum quancicatem » ad mcdici.i % 

nam pcrcinentium , definire» ut morborum^ ^ 
fymptomatum , caufarum , auxiliorum » & 
carcerarum denique rerum omliiunu • Quare # 

mirum minimc efle debet , fi in fanguinii 
quantitateartedccrahenda , ncmo poft Galc« 
num, & anteme (quod (ciam ) qiridquami^ 
aufus fuerit definirc» fed univerlali tantum» ^ 

& umbratili quadam meta efTerre. Qua certe 
non iuvenes modo > verum & alii plures , qut 
multos aiinos. medicinam exercuerunt , tatiu 
modice erudiuntur , ut facpiffime hos vidcas 
horrefccre, dum audiunt cuiquam fuifie de« 
tiadamr aut efle detrafacndam» unam vel duas 
ianguinislibras. 

f. 4« )am crgo audiamiis banc, vel has 
R potius 



/ 



jj* Lbomxkdus Botallus 

potius uinbratiles inetas, non hcrcule Qovaf , 

ted ▼e(uft]ffimas, auandoquidem & ab ipib 

Cmmmt.iB Hippocrate fint diaa; , & a Galeno poftea , 

^- ii. deinde ab omnibus medicis in hunc u(quc^ 

*^'''' diem frequcntius in medium allata^, quam 

vefie mtelledar, & convenienter ufurparae. 

Tfimdvetf Unacft, dumin magnis 5c actkis morbts di- 

^t^i^an' «unt mittendum cflc fanguinem » quanium., 

fflinJfrl' y^^^^ fcrunt. qua; obfecro hscc eft mcta ? Haud 

ftjitnnutA. inficior bonam efle , fedobfcuriflimam , & ab 

^imffhA^ exercitatiffimis etiam medicis non fatiscogni- 

^* tam; quod videreiket in medteorum con" 

gircffibus agemium • efto de angina , aut gravi 

pleuritide, robuftum iuvenem vemo tcmpore 

afl]igente. Htc audias ab omnibus uno con- 

ienfn dici, nibil tuttus ac preientius poffe 

Idnguentcm ab imminenri pernicie criperc^ , 

quam abundantcm (ahguinis mifironcm : 

Quam forte omnes , ut definitius aliquid di- 

Ziflc Ttdeantur , faciendanf efle ram copiofam 

numiafount , quam vircs tolcrabunt, utGale- 

Bus multis locis dicit. Verum ubi aperrayena 

•ft , protinus vidcas unum accurrcre ^arpo, 

cxplorandi pulfus gratia ) & hunc vel alium^ 

ftatim dicere . fatis fuperque efle miflum , ubi 

odo' vel novem uncias emanafle viderinr' ; 

aiium \ Ibrtedetrahendum aliquid magis ; tan« 

dem & omnes foTfltan, plus nimium infra 

modum fubflftere; iideo utquos feorfim ab 

opere concordcs , reifteque concludentes au« 

dieras / confefttm ceroas agendo diftordes, 

& ab inftituto alicnos. Cujus difGordias fons 

iiiilil atiud eft » quam defedus cognitioDis tum 

virium 



. Qfi.CU&AT. PEH SANC* MlfS. 159 

viriitm atgrocanuumstumetiaizimorbi. Quae 
inedicoi;um igoorantia» sgrisperniciora^Hip;* 
pocratem haec fiibfeqjuencia verba fcribere im^ 
pvklit': .Mitikipkmmt§M mfoknus 4tfti»fff0rM im» t. iivi$^ 
hitiBitaim f ff 4 a v^farmn V4ifiMU99^ fa^ ab ts ^^» '» 
fU4^ mk mUqmirriiitmtmy^vekdolmii^y^mlm^hi acu» JJJJJjf'^^'* 
i»i»# » Jawt dffit eihmy mtipo^um, sHt fiiHfififiim , 
qui ^mr nm wo wmttm ^fit^. Qiia,m firpo 
bic error accidic, tum indando iiiko -iis ^^i 
eo oppnniuntur, tum inpaccius detrabendo 
fangiiine iis» qui hu)us fuperfluiuice. SQjCcrfi-> 
ciunraiL»! 



^ C A P. XXV. • 

^emtt€ndo fartguine odmimidctiepiiMm. 

ACceditaliametaacl hQcipfum, prapce* stimUA» 
dente nuila re clarior wi mQiior, fed qtumt^fir* 
fanc obfcurior& p^riculQfior , dum.propofiti ^^^^^ 
authores dicunt , effe miitendum ad (') ani- ^^«t*. 
xni de)iqivum% Q^pi, aliquando Hippocrates nnts. 
aiiano^ defignavii»dumdixit> p^aben^ 
dum eife dbnec cqi pus redditum fit cxangue» 
id eft » ut habf 1; iih^ ^mt. ufque ad ainimi deli- 
qujun> : quoniam , qpi 4nimo linquunrur , pvm 
infigni pallore exi^ngu^s fa&i videntucy. \ 
f* s. Qfii fcopus , qua;ve meta quantuau 

iiabeat 



(x) Qsajntionc hocmlr 
mi deli€|iutun fit iotcUifteti 



ritUtfiiu. lik. 7. ikntrtverf; 

cap, S. quit>u$ fuidc^ fueb^ 



diim,docctG4/*ii«« mCom- fium Ui,, 2, Jnfiim. CfSt. t. 
mgm, «d sphmli 43. /i>. , . p^p. ^. ; 



^66 Leonakdv$ Botallvs 

babeat incereicudinis & periculi » ex his colltgi 

Jicec: Qubd rcilicec pl;ferique ex fais; quibus 

abundd decrahi debet, iifiquancur animo^ non 

fblum ab ah'qua mediocri evacuaxione , fed 

yix detradis trtbus auc quatuor u^iciis* aur^ 

fbtim ab ida vena : imd & pi«runqoe muici 

hoc fymptomate capiuntur, fbio conipeAu 

fluentis fanguinis ex ali^tio corpore^. Quid 

RtfelUiur igitur htc facias dum fic linquuntur ? Quid 

tdiuiuam aliud quam quod communiter fic. concluditur 

'^*^^*^ ftacim vena, & in altudcempus difFercucj: 

Ac incerea morbi caufa non cundicur, fed 

clanculum' ferpens.morbum geminac. £x ad- 

verfb, alii funt tam iirmo & conftanti animo , 

ut l^halem fere evacuationem fy&ine^br' , 

prius quam concidant animo : quod (xpifSmi 

vidimus cum i phlel>ocomia > qu2 cafu inccc^ 

dormiendum foluca fuic , tum ex vuineribus , 

XmmfiHm utin Aflecla Principis Senatuis Parifiorain,& 

X!«r2" ^" pnefcflo Bernardino (uperius addudili, & 

GHU^imiu nuper in Illuftr. Principe Orangias , & in aliis 

^.il.io. aiultisftrenuismiiitibus. 

jf.j. Quid ergo de hac dices? Num hac 
occafione imeribanc ir quos GaleniiS dicic*' 
Theflalios jtigulavifle, dum,eius exemplo» ju- 
gulare ftbrem fynochum putabattt, detra- 
fiionefanguinis ad animi deliquium ? Cert&y 
fihaec meta jufta effet, aut juftas proxima » 
nemo . nili amentiflimus, poflet in hac ecrare : 
nam nicillimi i quolibet dignofcitur animi 
deiiquium , & ejus etiam exordium facild con- 
cipittir , cbrervata facie asgrotantis , & atcafto 
pulfu , ex quo prima hujus (ymptpmatis prae- 
ludia difcernuntuiLi • f* 4* 



IXe CVRAt. TEB. SANG. MISS. %6ls 

f.4. Qdo iBodoigiturTlKiflaliiyaQtqui- 
qui illi fuerinc , i Galeno erant culpaqdi » & 
fequuti eju^ conHliufn « sgros ad necem duce<* 
banc, dum infynochisfebribusadaniaii de« 
liquium ipictebanc fanguinem^ ? Nam apimi 
dejiquium erac nota» ad cujus accefTum teum 
nendum ianguinem Hippocrates & Galcnus 
docuerunt > nec ultra ttabendum , prxfeniou 
dum animi defedio^ evenic , non ex mocu feu 
animi agitattone , fqueroadmodum fitinpu- 
(ilianimis, qui ft Jtim eo capiumur poft venam 
apertani, autpoft quodvis exiguum vulouf» 
auc videndo cantum alienum fanguinem ma-« 
nantem , ) fed ex copia fanguinis detradi ? 

§,^. Ad unum igitur horum trium mors 
ilia teferenda eft , vefquod cardius illam effir 
cerent , vd qubd educerenc uicra animi ^eli* 
quium ^ vel quod hsc meca fallax (ic. Quod 
mictcre^c uUra deliquium , credendum non^ 
eft , quoniam jam iilt ( fi Galeno credendum 
eft hac in re } cimidiores eranc jufto. Reflat 
igicur,ilIos obii(re,({i caufa mifllionis (anguinia 
incerierunt, J auc quia non in morbi principip 
eirecmifTus . fed cum vires jam ftsiStx a mor» 
bi longitudine » & morbus ipfe adeo radices 
infcverat, ut prodefTe amplius auxiiiuin tioii^ 
po(rec. quo^quotidie (ieri videmus apud Me« 
dicos«noftri teroporis > non quod ad a^imi de* 
liquium ducant , neque in tempore . nequo 
cxtra tempus, fedqudd ad eam , qualemcun> 
que fadanc , auc accedant , aut redeant tar< 
dius jufto, more.eorum qui adufta jam domb 
aquaai ferunt , auc ardenci ndn fatis aftun- 
R j dluAt^. 



±6% Leonardus Bo r kttvs 

dunr'. Aut interibant illi, quia animi delio 
euHimfion acceflferat segris , niH poft tanrafTLi 
unguinis efHiftonem , ut nulla arnphus rtiper- 
eflTcfvis in corpore fui retinendi , tnamtis 
fciHtet plus asquo > iion modo venis ipfis , fed 
«& flTWrtis- Quamcumquc igitur m bartero tc 
vcrteris , hanc metam reperies falfiffimatn j & 
periculi pleniffimam ; tum, qubd in pufiflani- 
tnis faciat tardare rcmedtum. atrt fubfiftcro 
infra modum ; tum quod in viris fortibus, & 
pueris , Tea adolcfcentibus, qui nullam habcnt 
«txiagrnationem perituli , exhauriantur ali- 
quando Venas ad mortem ufque , priufquanL* 
in ffncopen incidanr* 

f.6. Nonigitiirhaccpro fcopoieft habcn* 
da , ad quem rdpicere debcat is ; qui fihe pe- 
ricu]6& infamiahpc auxilio vdituri , nifi pet 
accidens: Nempe, fi contingat, tft in^po. 
rc , in qito decreveras-libras tres fangiKrits roit- 
tcrc, lipothymia feu arnmi deBquitim acce** 
•dati'ubi due tantutn fluxcrint, «qutitn cft 
fubfiftere, & difftrre in boram vel horas, 
tetttamlibram;aut, fi visciiam-guartarti de- 
traheite , dum videris Icllicet ajgruth nwi foltim 
«d fe rediiflTe , fed tttino preflum languoro , 
brto slb evacuatiotic , & prifhupi «morbum , 
per quem fanguts txrittitur , in fuo vigorc per- 
feverarc , aut crcrcere, Sed hapc clmus infra 
cxempio ddccbuntur. Hoc igitur iteruro at- 
qufc iterum repeto , nempc ad hanc indicatio- 
nem non efle refpictendum , tanquam ad^am 
uTque fit ex animo & decrcto acced^ndum , 
fed G contigcric ( ut dixi ) illam eveiiire , dum 

proximc 



D.ErCVRAT.^ER XAMG..M1SS. $4Kj 

pcogcime mi&ris juftas , aut in animo a te coti* 
cepc^^quancitaii» tunc pro meta efie ducei»-'' 
dam \ non autem,ubi detraxerisuncias fex aut 
fcptem , ubt videas neceiTe cffe duas trerve 1k 
bras eiTc decrahendas. 



C A P. XXVI. 

Expcnditur alia indicatio, tpia Hiffo^ 

i;ratcs & Galenm in mitttndo 

fangui»e uji ffint^ . 

IMdicationem aliam nonnunquam Hippo*^ 
crates & Galenus adferunt prior.bus notij 
longe certiorem neque mcriorcm,dum dicunti 
tantum cffe d<?trahendum t quantum ratis,eire 
vifiim ftierit , ( fubaudi, Medico vej Medicis 
prsfentibus. ) Atoftendimus jam , tot effe in'-^ 
ter eos fentemias , quot Medicos , imo f^epe-r 
piuresquam Medicos , dum fimul & femel vi- 
deas , & hunc & tllum idemmet velle & lion 
velle. Adde, quod crebro etiam in hac M^diw 
conim corona^ non qctt eruditior , fed qtii tt>*^ 
quacior , aut authoritate (upremus eft>creda^ 
tur,. Quare ^ h!c , & aUbi , ubi magnunL* 
diftrimen eft,dicere liceatquod Galenus olim, 
-Ferttmtaum ftiUeet $ffe 4ffmmfm qui i» mMfUa 
hom MeHdinciderit , mtt cm fmmM fcu THm^^ 
tim ita favtiU , ut €4fm cdtwifi pr^vdlen fenteutiam TtrtU m^ 
fs^.qtufiffUilkr. ■. • _ /fJZt 

§.z Eft, dico,itemaiia> aburdemmagnis„,f,«„i» 
_ visisaliquando propofita , qus ccrteomt>ium finiuine^. 
R 4 , aliarum 



%64 LSOMA&DUS BOTALLUS 

aliafum utiliflima , & umverralifficDa eft ; ve- 

vum equtdem non minus vulgaris quamr ob* 

feura. Obfcuriffima Tan^ eft; obfeura, in-« 

quam, non intelligentia verborum, fed rei 

prasftandac. eft autemhxi;, detrahendum eHle 

MifiBitur quantum fat (it , aut qjuantum conveniat. Ve- 

ksis^ iitk rumtamen hanc metam promptius quaeliber* 

{2JJ^'^ muiiercula proponec» quam crudiius Medi- 

cus poflitprasftkro. AtfieadbArinaiis eft» 

certe pt«ter haqo nuila alia opus eft » non fo- 

lum in miflione fanguinis > fed in rebus omni- 

bus agendist cum nqn egeas inquifitione & 

examinatione aliarum indicationum , fi hanc 

teiieas ; purgare ^erope quantum fac eft, aiere, 

* calfacere, fomnum conciliarc., & rciiqua 

ptnnia fic efficercL^ . 

f.^. Sed dicesforte, hanenonpoflefctri 
iilis ignoratis : quod verum eft ; ideo etiam^ 
foli eruditi hanc retinent* nec pi;ofedo etiam 
f d unguem , (ed proximius vei^o quam ineru- 
diti. Quare jn h^cetiam Gaienupi«fuimetip« 
<. M. hU fius opinione & verbis reprebendemus » 16- 
^ «• tfntim, nm ijfi miJUii fdmtfnn qmdifttA fit #^. ' 
Uf9, ; nmn iSl itiam hdc indtMtsi , ma epnfiUnm , 
0Htjudicinm » ma ta viUs afpiii^^e , i^qud epfftitnm 
fmm & plibictdd ; fifi qumioii id ^gkhs fcpti ^ id 
0rti iR drt^is, Ita in hac » quid amplius often- 
d\t Podor, dum dicit inexperto, detraho 
qupd fatis eft , vei ^quod fatis efTe vifum fiie- 
ntf.quam ipuliercu(a, dum videc fanguinem.j. 
prodire » dicit » Rogo ne plus detrahatis quam 
m opus ? confulit &: ea fic detrahi quancum 
fitppus, fed non aippiiu^. pi^jmus quidem 

8c no« 



DjS CVHAT^FER SAKG.MISS*' t6^ 

&nos aliquando fic; fedoftenroquo modo 
quis ifiud fiuis cognolcac tutioribus figois, 
quam ab anioQi deliquio , vel colore , vel alia 
indicatione, in qua plus fic vel obfcurttatiSp 
vel periculi» quaro u ad nuUum iUorum mi- 
niftcr refpiceret^. 



C A P. XXVII. 

JnMgatiQ 4 fdugmnis colarc & ccnfi^ 
ftcntia ^fimftM. 

COIorem habitumque fanguinjs > quanti* s^t^f^' 
tatem fui dctrabcndi oftendere , & Hip- '^ .^l*^^^ 
pocrates , & Galenus , & aiii omnes aufboses ^'' ""^' 
teftantur , ut Celfus » dum ait : Cumpingtfk fn* L, z\ r.io. 
JUdt^ cd^fim hnAtumqu$ €jua Mtt9ndir§. (ffoft^t^ t 
mm fi k craffm ($• nig(tf rfiF, vttiofia eff^idfcqm 
failiter effunditur : fi ruUt & fiUucit , intsgepeS , 
faqui mijpofimguinie etdeononpodeil , tmitimff no^ 
€$at^ proiiwtt m fupfrimondui iR. HaBC CeJlTus Dtrat, 
videtur accepiflc ab Hippocrate, duttj dixit ^ *'^- "» ^ 
in pieuritide fanguinem effe nuttendufn, do. ^'; ""^ 
nec melior,aut ex nigroruber,ap'pareac. Seq* 
nemia & ibi ^ alibi a Gaknoconfiirmaca » 8c 
i nemtne pofteriorum Medicorum improbata» 

$. z. Qus certe ut ioaprobanda non eft, RtftUitv^ 
ita ctiam non eft reticendum, flr eam nullo ^*''^*^'**'' 
in morbo curando fatis effe conftai^(qm auc ii^n^^ 
fufficientem metam , & periculo noayacan- 
rem (iiperfluac evacuationis. , aut fufpicionc^ ^ 
dimiaM(« , perin4e ac diitimus dc ammi.deii^ 
k j q«i** 



2^^ Leona&dus Botallu^ 

qiiio. Nam G pleuricis hominem prehendar' 
boni habicus» huic (s prodnus fanguis mitti- 
tut, purior forcc prodibit primus^ impurioL» 
. vero proximus, qui a vicinaniah* parre proce- 
dct:. tandem (i largius r^ittas , ad puriorem 
prxcedentibus fiet curfus. In his igitur ,- ubi 

fiofterior primo ( quod nonnunquam in iis af- 
eftibusvidimus) impuriorapparebic, redc^ 
reditum purioris 6c: fyncerioris , ufque ad 
certam quanticatem , qus (ine patientis injuria 
fieri poffic , expedare ticebit. Ac in lis corpo- 
ribus. inquibus magnafanguinislabeseft.uc 
Sup,e,%.& diximusin uxore JRolandi, Henrico» Pomino 
15* fi^Taf^iUmrt 3c aUis'^ Cerc^ periculoftdima eft 
diflli mutftcionis eitpeSt^uo : cum raro ea fiac 
• i»ii*im(i poft inRgfWim evacuationem,qua 
femper inmagna fanguinis CQrruptela fufpeda 
eftir fitgo in iis bis, tcr, quarerque rcpecerc-^ 
moderacam feu medlocrcm pr;sfiac,quam con- 
fer riftt largius eracuaro . 

•jji^ij. sSd inhaccoloris & (iibftantis (an- 
giilhi^ obfervatiorie , mirum cft certequanu 
opinhmt. niulCa abfurda & inepca a mulcis Medicis, , 
dte»rum tiimis prodipcc philofophantibus » diCantur : 
^i^^^/^V' ut,'fynoerum & pelluccntem fanguinem, qua- 
niiJtm '*"^ Celfds redc nocavic , quia rwbec & fpicn- 
liec, ardencem, ilammeum , 8c biliofum ap* 
pcHant; pituitofuin, quia in eo pituica alba 
defuper concrcfcic , fbjurida i fero & fangui- 
iie,'tnore fevi concrefcenris , & fuper aquam 
naca^tis , dicunc efTc adipofam maceriam^ ; 
eum, cui mulcafpumafupernacac, fpiricuo- 
fam 9 flatulencum , U vapotofum* Mir4 fane 

cft 



Db CVRAT. PEH SANG. MISS. 167 

eft horam philofdphortttTi in recognofcendis ^^ff^ 
rcrum caufis cclcritas. Acrairumetiam crit, ^^J^ 
fi capram ftaacem intoeantur . ia faciem , ni fbihfifbis. 
dicant ftaiim^^lam efTe hominem , quia fert 
barbam.* . Qaem igttur colbrehi tribucnt ii 
fanguini *bono & puro, fi rube^tcm flaYaB 
bii 1 ? & fpumam quis fanguis , quod lac , <quai 
cervifia , qdac ptifana > quis dcnique tiquoc^ 
modice glutinorus , non efficit & retincc» fi 
ex alto cadat ia vafculum ? Vts ergo viderL> 
fanguinem nunquan# flatulencum, ntilJam^ 
icilicet , haberc fpumam ? Cave ne is ex alto 
rivulofe cadat in ft , kd fic decidat in lancis 
parteces,aut alio modo infringe illius ffo^ 
fluentis impetum. Mirnm eft , quam quidam 
medicus exultec, dum (|»in:^m fic vtike^ & 
dixeritprtits, venak nontam faogtttne qdabij» 
flatibu» elTe plenas. Et picuitam multam £ui» 
guine eotntmftam quisquotidie non yidec^i vidt cu^ 
Quid«n:im cft id glutinofirm .qucxl ipuimijs, ^j^;^^^^' 
quod mtngimtfs , quod excuffimus^ntfi pkuita Jij^lti*'* 
excreca a iknguine , quc in corporis aliinen» nem T^-r 
tum coimtti lion pocuir' ? ; ;..>•/. 50. 

§. 4. Dum ergo fanguispituicofusyi» ▼»t siumtdt 
culo fiM^ex^^nforecleptos cft ^ qu«lib«t lejus ^^JJJ^^, 
pari8 firigotc fejungituT i lcdiquitf, atqueiea rt^mr. ' 
pitufta fiio gluttae & natura in fefe coiligttQr; 
& denfatur & &percmiiTec» & ferum ticiacD \ 
reliqutScpartibiis feparatur, & quod faiiguiaa ^ 
eft fubfidet , adhsrcns pituitae » quas fic junda^ 
fero innacac. St bilis multum fic » haec non i 
reliquis fcjungicur , ftd rcfti, pro fuo acuu- / 
miae , cuni fingulis aliis-commifcecur ; ^mr^ j 

tixiviuxr 



±69 Leonardus Botaxlus 
4^ lixtvtum , quod apte cum oleo & atiis pingui. 
buSy & cradis etiam , & qum aqua convenir' 
& connefticur : ita biiis pars cum fero rema^ 
tictf pars cum pituita, pars eriamcum fan- 
guinc , (ingufa liio colore inficiens , plus mi- 
^fnZ^i^. nufve^projrationcfuscquantitatis. Mclancho-f 
/» andf ^^ autem humor , fi quis fit alius fpecie di* 
tmrf verft^s ab horum aliquoexufto , { quod ut non 
credtmus , ita id in aliud tempus dilbutiendum 
difierimus , ne genus cum genere confunda* 
niiis ) quaercndus eft cum ea partc , qu« ftn - 
guis eft , & parre ejusinfima , quam nihil nifi 
. cxuftum & aftum fangutnem, flava bile mi- 
fiam,efrereoiL.. 

1^*5. Diximus h«cficcvidenterapparere, 

£ fanguis fit receptus in vafe minime panfo, 

fed ftrifto ; in quo cum calor-iUius.^tjiOs re- 

maneat, iu non fubito, :fed p^latim, iUo 

algercentc & concrcfccnte , facilius qu«Uber^ 

pars k parte alterius generis fcgrcgafiur, Sc 

in fcfc jrecipitur, quam ubi vas expanfunfu 

cft , in quo tota mafta citius refrigcrata , fimul 

* etiaoi magis confufa manet , £(, idct^ difficilior 

judicatu cft« 

**/^' v4. . . f 6 Ergo cum dc cplore & fubftantia (y)iu- 

cipitni!^' dicandumeft ,colJigcndu$ fanguiseft in vafc 

/2i»^4« Ht non panfo, fed cavo , ut in paropfide aurita , 

difojudi- fcu aliis va(culi&adbocmunusaccommoda- 

>/U, ^* Quoniam puriorfcmperapparct, ubiex- 

panftts 

fy) /0* Bapt, vMn Helm^ntVMrifismm dee«ptli»tm edp, i. 
y^^^^ peculiari,' cui nomen U. 5 «. S z . adunco nafo fulpen- 
I HdUit Pdfivd. SchtUrim Hw nit i!^«di€M Hsma^icopos , 

diceodo. 



D£ CVAAT. f£R SAMC. MISS* ^ 

panfus & diflFulus eft « rubrum potius coiorem 
fic fervans , quam dum^fingula k fingulis fc* 
grcgantur. Nec moveri etiam debet , fed im* 
mocusdum eft detradus» fervandus eft , extra 
folem , extra ignem » cxtra pulvcrem. Quare 
male iiyqui vaiculum in vatculum verfam» uc 
iuftmsvajeanc dcquancitateemifli jlidicarc^. 

f.. 7m Sed dicesy colorem non tam efle fpc^ v^« /^- 
dandam.& obfervandum , poftquam rcfrige- ^J^I^"^ 
racusianguis eftt quam dum fluit , quo incei- Jiuii,fit»^^ 
ligas, quando fic retmendusj &quando H^firvmdmf 
nendus. Hk dicimus nos » hanc obiervatior 
nem fluentis • qud ci^ius vcl cardius fupprimas, 
convenire pocius in valetudinariis corporibus . 
confervandis , & reducendis in habitum me- 
liorem, quam in curandis gravibus morbis^ 
in quibus non cam incereft qualem detrahas , 
quam quantum : Cum cenum fit, non minus 
foce perniciofum fanguinem dum exuperac-^t 
iicecfpeciebenignusm,quam,dum non ad-« 
modum redundac'» fed aliquo vicioSnfedus 
eft. Nofcimus incerim medicos aliquoc a^deo Utdieemm ' 
racionis incapaces , qui id fibi vix perfuadcre ?««»»«»^*»» 
poflinc , cum ftacim acque videnc fanguincm^ J2i. 
miffum , eflbpurum » non pudeac eos diccre » * 
pceoicere ie u&i : uc nuper accidit in duohus 
nobilibus confobrinis me confulentibus , quo** 
rum aiter lenca fcbricula duorum menfiuou 
quotidie jadabacur » alcer dolore cenfivo , fed ^ 

non 
dicendOy Hc eos liidificaie^|eamcileofiendkBotallus no- 
ignaios , & vifltauonum^ fiei, &anteadoaut.egiegl^ 
aageie tiwneium. yetum-i Ftmeim tMttb, Mtd, hk: i* ' 
ttfncQ n»n oxaiiino ym^Usf^nx 

(*) 



%70^ LSOKAKDUS BOTALLQS 

non vebefnenci, ad jecur detinebatui:. His cum 
landafTeQ} miflionem fanguinis» ad quam xgte 
defcendebant , difluadente hanc medico dk>- 
meftico , tandem poft dies aliquot meum con- 
filium experiri voluerunt, medico iilotum non 
prorfusdiffentiente t qui ubi , Utrirque noftrum 
prslentibus fangutnem ad libratn cmiflunL/ , 
mcorruptum confpexit , patiemibus nuntiavit, 
me abfente , fe maxime pcenitere faAi , credi- 
diffeque femper , hanc medictnam non foro 
xliis neceffariam : quare pofthac nuila perfua- 
fione fe defcenfurum in alterius fententiam. , 
ntfi evidentiflimis rationilHis,abHippocrate& 
Galeno emanantibus, trabatucj. Hoc interim 
folo auxilio uterque fanatus, buicnonam- 
plfusi^ecurrente febre, iiliverdi mbiduum, 
' jecoris oppreffione ad unguem refoluta. Ar" 
multos profe&o atios ex lis , nimium marure 
pGcnitentibus » & imprudenter colorem po« 
tius* fanguinis • quam reliqua obfervantibus , 
'■ novimus. 

^.8. Non ergo quia purus , aut quia muta- 
tio in meliorem non fit , femper contiauanda 
eft miflio, neque quia mittitur» fupprimendus 
eft» fed donec aliqua utilicas ftppaieat» aur' 
confertim , aut pervices educendu^ eft» nuH 
tii^j. dt %mt in acutis morbis , & fuo initio , qub ( fi 
^wMJiT^''" particularcsfiint, w pleuritis, phrenitis, pe- 
ripneumonia , angina ,,& aii« inflan\matibnes 
Internas ) qiiibus fuperatis neceffarib ut pluri* 
inum mors fequitur , aut etiam npti rard fup«« 
jpurationem prxcedit) dempta in temporo 
morbi materia quie in yenis cft, mature euam 

ceffet 



Pe CU&AT. PB& SANG.MIS5. l^t 

ceflbe difcrimen a morbo ; quod fiiniUcer ia^ 
febrtbus ardentibus& fynocbis, fed niagisin 
prius diftis, faciendum eft, detrahendum*, 
fcilicet, (anguineih « non fumpu meta a co- 
]ore fint fubflantia efus , ihd -i morbi m^aicu- 
dine , ftatu , & patientis viribus. 



C A P. XXVIII. 

^s fit fangmnis quantitas in corporibHi 
humanis^ .& qna copia profHfa Jit 9 ac 
fiMerc jpontc itcm pojfit fine interitmt cx 
fcntcntht authoris^ 

QUum oftenderimus » nullam ex indica- 
tionibus fiveregulis» nobis a rummisme* ' 
dici0«|»rentibusliterdrum moniunentis, re<- 
li&i$* efle fufficientem, autvaide utileonu , 
imo potius fallacem & periculofam » ad iudit 
candum quantum fanguinis ex arte fit detra*^ 
hendum ^ corporibus numanis , cum «grouii« 
tibus » tum aBgritudinem pnecavere nitentibus; 
asquum eft dtcere , num tegula , aut meta ali- 
qua , excogitari & inveniri poflit, aut exqjus*- 
fica» aut (altemqux pra?cedentibus fit mtictf». 
& melior , & cognitu faciiioo • 

f. %. Tutiorem aut meliorem . aut exquir 
{iCforem ullam pofte inveniri ea , quam quario 
locoiiomioavimus, oemoe^^cogitare poterit^ 
fed aliam capcu faciliorem hac , & qus oaem- 
ris ancediftis in omnibus fit anteferenda» cmh 
per£icile» qu« a juvcoibus & itiexperiisv 

majgno 



%yz t/mONA&DVS BOTALLVS 

magno ufu , veluci icopus & meta propofitft 

tei, notari & obfervari facillime poterit. Ea 

^torhrt' autem eil ( quam nos fumma Dei betiignitatCs 

C/rl % "^" ^"^ magna paticntum utilicate fequi mulr ) 

^inud!^' 9"* ^ paticntis habitu primum , dcindc ab ipfi 

trahtndt, vcnarumamplitudinc & plenitudine , tum cx 

aliis omniouSy quae jam fupra dixi non cfTe 

contemnenda , cticituii* . 

jj. 3. Visrum ut facilius juvditutcin ip(am 
doceamus , & rem illis veluti ante4>cuIos pa- 
namus, videnduhi eft prius, quantum fangui- 
nis ex corporc mediocri & benc vaieoti , pro- 
fundiconlertim poflic fine inceritu. Difficile 
quidem eft hoc cxafte fcire ; & forte aliquibus 
etiam hatc quaeftio fuperflua vidcbitur , cunu* 
tamcn ita non Ct , imd aiiquid ex ea dicie- 
5»4 /a». musir quod ad prarfcns ncgotium faciec» Sunt 
^ltmSt^i' ^^"""^ ^"^ crcdant, ut Aviccnna • fi bcnc tnc- 
c!^»?e0pl~ ^^^^ > humanum corpus capcre fanguinis li- 
nieug ^vir bras^ XXV. & etiam fupra , cx quibusuno die» 
cew/. aut, per vulnus , aut alio modo apcrta vena , 
effuiidi poflint xvi i. fine intetim. Quod fi 
vcrum eftj oporcec id corpus exccderc fre* 
quenccm hominum magnitudincm^ : Nam 
pauci fiint , qui detraftionem libravum decem 
una emiflionc ferre poflint in vita : Sed uno 
toto dic amitti libras decem, refcftb coc* 
I>ore cibo» & pr«fcrtim forbili, idhonnuk. 
lis tontigifle vidi , & mulios una hebdo- 
mada amififlc fupra libras viginti. At faci- 
lius eft hotiiini mcdiocri» & 'Convenicntcc-. 
nutrito , ferre cffufioncm trigihta iibrarum 
iangoinis bdo dicrum fpatio fine interitu, 

quam 



Be CVKkr. fMK SAHG.MISl. a?} 

i|iuin boniihi fortUGmo dccem , ttoo dia» fine 
cibo. 

$. 4. Verum audivi aliquando quofiiftnu 
Medico8> dicences in hoc piura ftupenda, 8c 
tidenda potius quam aedenda , nifi ^ pucris: 
nempe • aliam vidiffc fc in quodam Advoca- ^'•''^JJJJ 
to, qui cum per h«mcrrboidas unodie ami- t!^^ 
fi(ret plus quam viginti libras fanguinis, Sc rkU^uU 
die fequenti man^ ad ilium acceflinec, uc» fi r^f*^ 
amplius flueret » venam aperite faceret » repe-' 
rit iUum profedum in Senatum ad litigan- 
dum. Ego cum dicercm , hanc tam grandem 
mcuationem ab homine vivente Tuftineri 
nuilo, modq pofle » ille flatim infit } Mthicre* 
de Botallie , non minus profudiiTe quam pelvit 
bcc ( qu« ante ftabat , & quac.capax: ^rat tri* 
ginta librarum) contincre pofiet. Htc aliut 
McdicuspraBfcns , cui faoc yidehamrexiguum* 
iiium eti^m cantat miraculum , fuperiori mi- 
rabilius 8c cachinno dignius. Sed tr^nfeamus 
has Eabmla^ » in qua${ai|)d trahuntur hoimnes ; 
quiquo magis fapientiamnmulaoc» eo plus 
fuaro infipientiam produnc. 

^4 5« Mcdiocremergohominem, fincma- 
gnoyitarpericuio, uno integrodie» e3f;feifta 
vcaa(ex,}auc ad futniAum oftonovemve» fan- 
guinis librarum evacuationem » & banc item 
intfa menfem repetitaifi, fcrre pofie non dubi« 
to , fednon fioe manifeftayirium imt^cillica* 
re: vcrumcamen noncanta, quanta fuccederec 
quantiuti longe minori , puta mediejtaG vd 
ctiam tenie parti»&uttatim oc in multos dies ex* 
cunti per hasmonboUas»velutcrum»vel nares* 
S ^.6,Non 



174 Leohahdu» BOTAI.tUt 

amd r^ V. ^»^ Non defunt Medici miniitnfe vulga^ 

gm^nu jcs^ qyi fic cfTc oiinimi putant ; & cgo oiiau. 

■^wIJi/i»*!' idipfum putavi : vcrumtamcn fic fc rc$ ha- 

€mmpdi. bet , •& ratio clara cft. Oftcndamus faaumL» 

^Hamarte ptifsum , dciude rationcm dicccxias.. Mulus 

J^' cetti muiicrcs & hbmines nofcimus , fubditos 

ttk. . fupcrfluis hflBmorrhoidibii», aut mcnftruis.pur- 

gationibus , qui cum ab aliquot annit fangui- 

nis miffionc utahtur ,'fetcntur fc a miffionc-* 

fanguinis cx brachio adlibram unam ycl cir- 

citcr, nu^am npn petciperc , addi pociiis ro- 

burcolrpori quimmiimit at cxlevi quaiibcc 

oiS/ito. fpomina ftillationc lainguefcorc, Diccs , hanc 

nofttam ptbbationcm prihcipium pcee^ , idcd 

Rfjftnfit^ l^ete ffia)dri argunMtito ; ut fidena faciat. Si 

)uyctHs fis , argumcncum fcu' faAum potius , 

& fafti fldemcapie^excrccndb, «C^^idJpfunu 

sntelligcndo i paticmibus : Si ^sLWiti me^ 

cina exercitatus , & id non novcris , da bpe- 

ram utldflmiliterihtdligas utdixi,S;uttooft- 

hac diiigcntiorcm tcpraebcas^ in peifqlli^ndis 

f cb|i» ad tiiam facultatem pcrtinentibuy, ^^pAm 

antca fcceris. '^ ^ ' '•;' 

f. 7* Nbn pudct mc dicere, olim id mihi 
fuifle abfconditum , &credidiflc mc, flj^fam 
pofll» mclius fine magna imbceillitate fertc^ 
cflufioncm iibraruiii qiiatuor autquin^uc lah- 
guinis fponte cmifli , quam libraBunius vcl al» 
tcrius cx vcna fcfta. Qgoniam f^epe audie- 
bam^ & prasccptorcs meos,^ & alios fcniores, 
& nunc etiamquotidicaudiuntur Medici co* 
aecanei noftri , dicentes, ubividcnt cgrotanti 
ftillaretljlres : Vtinam fundctcs quinque fcxve 

lOiras! 



Ob C17&AT. YB&iSAllO. MlSf. tfS 

librat ! qui iotcrim vixunam quidcmauc duas 
aliquaoda dettabere audeaiu : qui rogau ra* 
donem fa&i • banc aficrunt » nobisclim noa^ 
abftru(am nec ingracam» fed malc cum iif » 
qui id cenfimt hoc loco polTe conferre , ac- 
commodatam; Naturam» fcilicet, Tagacem ^'«vf/&. 
fecemere & ezpellere id quod efi inutile , re- //TJ^]]^ 
tinere ver^ qucKleft utile, at vena feftacon- R^Zn». 
trarium prorfuscondngere. At parcant mihi 
bi Natarc comemplaiores , fi dixcro» eorum 
ratiocioauonem efle failacem^ & decipi fe k 
failacia fuppofitionis » credentes » id quod 
fponte per dida loca excemitur» elTe &piflimi 
impurum & ficculenmnu : Quace & umgui-^ 
nem, prodeuntem abhsmorrhoidibus» pu-* 
trem eue ,,nignim » & melancholicum ; quod 
euam Gakaius eft fafltis, quamvis fecus fe rec 
babeat : aut (i Yitiofiis is eft , crede , eum qui 
ex brachio.decrabetur ejuTdem hominis, m- 
rurum vitiofiffimum. idipfuin dico de (anguine 
menftruQ , & de eo qui e naribus exit. Vndo * 
indncor coocludere, pneftare arte decrahi 
ex brachio multum impunup » dum iuftiun^ 
raodum non excedat, quam parum ex diAls 
locis fua fponte, fed fupra confuccudinera > 
& namrac modum , emtcd. Hscc igicur eft: 
una racio cur magis dtbeanc laedi a fponcina 
evacuacione, quam ex artificiali moderau. 
Eft & alia efficaciflima : Qudd per (poncinas Sgiuaddrnm 
illas evacuaciones diucurnas , cxtra modunu ^'** 
&: tempus , perpemo mulci fpiritus omni$ ge- 
neris i corpore pellantur» perinde atque in 
hypocauftis , in juibus apercac funtfencftcllse» 
S :i undc 



%ft LSOMAHDUf BOTAZrtUf 

unde calidus ae^r ei&indicur » & frigidus'intTo« 

^JJ^^ ducitur. Addc ctiani, quod iiias vcnarunu 

fpontinaB apcrtiones » vcl fort^ • rupcioncs , 

I nunquaoi fint fine vi aliqua » nec etiaoi finc^ 

I intcmpecic » & ex conrequcmi iicc fiue dolo- 

I te, Qus omnia cum fint perpetua , auc faltcm 

I dittturna & continua » li^t doior fit exiguus, 

I ^ evacuacio modica » perenpitate ttfmen & 

\ tontinuatione moleftiac » long^ major (equttur 

virium languor ex parva evacuatione hujuf- 

^^^ modi» quam cx majori fada per venam (e- 

j tu/^^ ftam. Quia » praetcr idquod ex earcvellitur 

matcria illa , quac fcrtur ad alias part^s, auas 

afiici nolumus , impurior ; & qubd eius oicu- 

him citb concluditur , ut nullus amplius (piri- 

tus inde amittatur ; & quod nuUa intemperic 

afSciamr ; hoc babet aroplius in bonis » qudd 

ea etiamlongius abfit apartibus principibuSy 

quam di€tx partes unde fanguis fponte prodir, 

utnarcs quasproxime fubjacent cerebro, & 

iiterus , & anus jecori. Quare mirum nonefife 

debeat, 6 ex hac evacuatione qua^ per ve* 

nam fedam fit ( licetduplofitOBteris antedi- 

Ais amplior ). minus corporis vires laedan- 

tur » quam ex aliis fponte venieiitibtts » & 

minoribus. 



C AP. 



J>S CVHAT. PyJlSANG.MISS; t77 

C A P. XXIX. 

E^emplu mHltis ^ tttm Galtni^ ttmff§m 

frik, oftgndk , qudmumfanffiittii 

dctrahi arti foffit. 

Dlximtis- de quantitate fanguinis, quam 
fbrre poteft homo e corpore profundi» 
cafu y yel invitOi )am dicamus de ea » qnai 
arte mitti poteft in mottalium utilitatem» ad- 
dticentes primum Galeni fententiam dicentis 
lih. Dt cwr. r«r« pirfiff^. miffl cMp. iz, fi /dfc ma^ 
ino dff9t»um cmmic pdfijfi ^Uu fix : quod 
pondus cotylx unciarum efle decem multi te- 
ftantur. Gorreus tameo ait , Grsecos interdum 
cotylam pro libra intellexifle » qui fenfus con« 
venitcumiis quiGalenumveftcrunt» qui li« 
brasdixerunt noncotylas csfiic 14. M&i lAri^ 
duffi ait > Mcmini qmhufdam ad fiu ufym Ukhs 
ftmfftincm dctrii^umfttiffc , its uffihrtc frctkm csc" 
titffficucttr y ncc ttSM fiptcrctttr virittm i^jiiSic', 
quiittfdam vcro fifqttiUhrMm hMttd citrs Uvc faitcm 
viritm dctrimcntttm , ftdbttc fi qtdc dttm vaittttffcc ^ 
cxtrcmc UJiffiiLf . 

$.%. £x hac Galeni fententia, fere, quod 
qu«rimus,elicietuiL». Ponit autem htc duas 
maximas vacuationes » f^das in duobus cor- 
poribus, maximd intcr fe ( quoad vires pcrti- 
net) difFerentibus ; unam librarum fex» qua 
credendum eft ufum fuifle in corporibui^ pon 
tam maximis & fortifltmis, quia rara inve» 
niuntur, qiiam mediocribus. cum faspiflimi 
dica( ca fe fiiifle ufum ; 9c veluti docui;nen« 
S 3 ^^ 



tjt LsOKARDttl BOTAtLUS 

tiun id (cribat , quod non ut pauciffimis con- 
▼enuit • & rouitis noceat, fctibendutn etat , fed 
utmultosjuvando, nemini noceat« Altetam 
iefquilib» » feu lilM:« unius cum dimidia , five 
unciarum oftodecim , qua quantiute» ut roa- 
xima,ufus fuiiTe videtur in homine imbecil- 
lo 9 non rootbo vel inanitione , (ed natura vei 
tcmpore , & corporis habitu , puu non admo- 
dum fanguineo, fed frigido, & ad phlebeto- 
miam parum idoneo. 

f.j. Sunt&aliadiftiauthorisfplendidif- 
fima exempla» ex quibusconflaripoteft ,imo 
& debet , indicatio mitiendi fanguinis in ho» 
minum fiilutem , & per eandem intelbgi & 
declarari inanis metust nedicam (brdida ne** 
gli^entia > Medicorum , qui cum ptoriiis Ga- 
lent (ententiasfeftatoresviderivelint,tuncef- 
fceminatiffimi ab illius veftigiis recedunt, in 
Quibusad unguemerat fequendus. Qgantum 
unguinis , qu«(b , detrahi voluit ei , cujus me- 
mxdtUkodiao, M|^. 17« cuimaximamflam- 
matione ptehen(b Erafiftrateus quidam Me- 
dicus venam fecare non erat aufus ? certi Untt 
mt primum^ (eoteftante ) diituk kmt ftumtci^ 
f&B Urmtt mmtt , unde falus ftatim (equuta eft« 
Quantum & mulieri illi i longo mcwboexte- 
nuatSB» cujus mentionem facit vi. Epid^ tmtm. 
3. f. Eitt0Wit^i$mmtu€ta$m , &c* cui etiam alii 
Medici, propter iltius fummam inappeteo-' 
tiam , & corporis imbecitlitatem , minimd 
hanc Medicinam convenire dicebant, im6 
Galenumipfum detidebant, qui hancpropo- 
neret ? fifymlibrMmt inquit , fntm ^#, HWmtt 

ttismr^ , 



9xbmfis virHm , 6* t^ ^'"^ tttrflfOM » tmm$ 
dkmmJpniUy flm iilfru ifihtt fimgmimit tktfmmii 
gttfttt mtmld Umffim iUm im frifiinmm vmktmdimm 
r$jHtmtm§0^ 

§. 4* Afleit & aliam hiftoriam ▼• M$tb. 
Med.c. i). deadolcfccnte»quiexrefrigrratif 
fptrandi inftrumentis, tufli correptttS,dimi* 
diam fanguints heminam rejecit , cui primo 
die ftatim fanguinem ex cubito mific , & fimi* 
]iter ad veiperum : quod auxiliaih icem po-* 
ftridic man^ repetivit » & denuo i meridio • 
'Venim dctraftioais modum feu quantitatem, Gdemm m» 
ut fic in aliis multis fecit» non adfcripfic. At trd^mr. 
certi nihil Galenus fuam orationem Isfiflet g 
fed locupletaffet , optimeqne de medidnsi 
ftudiofit, cunftifque monaiibus mcritus fiiii^ 
fct,fioamibus iislocis menfiuramyUt in fii« 
pcrioribus duobusfecit , aflignaflet ; cum eflec 
nii rattim, nihtl efle in medicina, ( ut ipfe^ 
met ijBpiifime telbcus eft ) minus compertum 
& magis aiiceps , qtiam auxiliorum juAa 
quantitas» viderctque fefias Medtcomm fui 
temporis» Sc quotquoc antc eum, & poft Hip- 
pocratem , fuerant , rariifim& ad id prasfidium 
confugifle , & ejus coaetaaeos ad illorum imi- 
tactonem parttcr & illam rejicere» Sc dete» 
flari. QuareinnovjBopinionisintroduftione, 
( novam dico , quia k i«culo Hippocratis uf^ 
que adGalenum peni in totum phlebotomic 
uiiis exulaverat ) fas erat pauld cxquificius Sc 
lucidius , ambigua 8c obfcura , qu« funt ma- 
ximi momenci » tit hoccfts* apcrirc & deda- . 
S 4 rare. 



^O LS0KAl.t>VS BOTALlVt 

j^#i- nm. QiiodnaiIomodoaptiusefficerip0ter«t 
ftf. n. qaain cxcmplis , quibtts potius homines mo» 

vcntiir quam nudisrationibus* 
ITtfiM^A*. ^ ^* 5 • Qnid , rogo » hoc ioco junior Medt- 
4iMPtn$' cus , aut etiam fenior, in mittendo fanguinc^ 
€9€fit sgrit, timidior jufto , faciec , fi hoc unum nunc Ga- 
leni exemplum fibi proponat imitandam^ ? 
Dices , biduifpatio mittet quater fanguinem : 
hei mihi quam faspe in 'j aAuram «grotantium 
vidimus Medicos minimi juvenes hanc re- 
fponfioneni attulifle in patrocinium fui erso- 
. rifr-! Piget profe Ab » me hoc anno multa , & 
plura antea vidifle milcrrima exempla , uc- 
potecum in pleuriddflt» peripneumonia , & 
febribus ardentibus graviffimis dicerentMe<« 
dici • fatis fupetque fuifle miflum fanguinem , 
bistcrqoerepetitafcftione venaet cum nun» 
quam ullaearum accederet ad libram uaam , 
ied ad uncias quamor y el quinque , vel ad fum- 
mumofto vel novem ; adeoutomnesdidss 
vens feftiones fimul junte, nori «(fent.con- 
ferendc cum ea » quam primo quoque tem« 
puore talis afiedio , in.didis fiibjedis qu« do<- 
minaie fas non eft , efflagitabant ! interea «gri 
£celufi ad fuperosevolabant. Dicentigitur, 
ut eo redeam unde digreifus fum , fe bis g ter^ 
quaterve {anguipem mififle. At intereft, non 
quam f«pe venam aperias , fed quam pahim 
aut multum fanguinis detrahas : eft enim in 
hocvaletudinis, vd interitus caufa , non in^ 
cute quae fcalpellodifcinditUr. Verumenim- 
vero Galenus b!c excufanduseft, cum exaliis 
luftQriis » Sc cx ejus prcccptii , & confcilipae 

fuas 



Bb CUAAT. f m SMf C. MI f J. Stl 

{b:e coafiietudinis mittendi fanguinis , dicore 
leaor poffic fete ad juftum , quancum miieriB 
tn hoc , aut falcem quantum fit mitcenduau r 
quod.exemplodemcnftrabo.ubiadliucex eo. 
oftendero , quanmm fanguinis velit poife mitti 
pueds annum quartumdecimum iam attihgen<v 
cibus«/^Mtei fmffuntu txiftimikut ^ & ^tmit ^f*^.r^ 
mmrho ctmpHs , J^ttidfiimmum dnrAt ftfft «fif.'^'r/^^- 
Um fivt libfMm : ftfttM. tmftsutOm vmktu ( in- '^'^\ '* *'• 
tellige & perfeverante morbp ) ittrMt^ mfimu 
pfft iitmtdtttictiyUditmdium. Verum nos fspe 
in iimilibus fubjedis & morbis, maiorem^ 
quanticatem denraximns, fedtamen non raul* 
tum 9 prjciertim uno die , nempe mane ad un* 
cias quindecim, &vefperi Velhoris fexvel 
odo poft , iterum dimidiam libram , vel u^ 
que adunciatodo- 

$.6. jam veniamus ad exeoipla , inchoan* 
m ab hoc GaleniyVel f]miii,ex unguinis fluxtt 
epuimonibuSy a.quoaffefiuutnonnuUi juvc* 
nes» & etiam homines jctare confiftenles» aut 
poft mnltos clamores > aut nixum fonands 
tub»» aut ab impemofa & vioienta aliqua 
corpocis exercicauone, aut i tuffi^ vel alia 
quavis cauia capiuotur ; ita eomm plaeriqucL» 
curantur , fi bona corporis fint temperatura » 
&tempeftivi fuccurrantur , & non errentiii . , 
viAus radone : de quibus omnibus htc dicerft 
locusnon eft , fed de miffione fanguinis ,.huic 
cuxznio tc providendo convenienti. Sic crgo SuyjitHtw 
patiens yirilis «tatis» medisB corporis proce* *<^ i» 
ritatis, magnitudinis & temperiei , mediocri- 22??' *^ 
ter Teaofiis» laboribus corporis affiiecus com- 
S j munibus» 



HS» LlOMARBVf BOTAX.LVS 

cdfm u i* mttfiibus , & ia c«tero vivendi ^ere noa^ 
''!• diflbiutus quidem, fedaeque euam nimium 
caums , ut major morulium pars eziftic : biCy 
iic Galeous ait , dioiidiam (aaguinis heminam 
Tcl circiter , tuffiendo ejeceric, cermm eft hunc 
i pulmonibus profiiire \ ergo in hoc , piimo 
queque tempore , iinge de mane fore , refti 
duas heminas five libras» vefperi ver,5 » aur' 
heminam » vei , <i pieniulcuia^ ven« (inc , fer- 
quiheminam potes educere : poftcidie mand 
beminam fimiliter, aut fefquiheminam , fub 
aoftis crepufculum dimidiam heminam ; nam 
fic non parvo artificioracionem fequfiris* Co- 
pioCor enim prima efle debec , quia morbo- 
rutn inlciis, ucilli funtuc plurimum imi>ecil* 
liores , iu paciencis vires'func cbbuftiores. 
PrJtcerea ,quia in hoc afFeftu^, cderior & va* 
lidior requirimr revuKio & evacu^cio , quo 
parcior & cardior (it fanguinis curfus m pul« 
moni^s, ad quos jam ili6 viam ceperac cum^ 
iiiagno paciencis pericuio; minor del>ec eirc 
vdpercina fequens, cum propter evacuationem 
pfsoedencem» quas fuic paulb largior» muL* 
propcer minorem cemporis incercapedinem » 
quap forci intercefCc inter ucram^ue. Hac verb 
pauio copioCor » auc pra^edenti par , effc dc- 
Detcer(ia>quaB in fequens macucinum ferva- 
tur , eo quod vires aBgrocanchi ( uc fupponi- 
mus ) fuerinc non folum cibo , fed & fomno » 
& longiore fpacto & quiece recreaiife t miaima 
poftrema , quia creditiu: jam perftiufle fiuxio- 
nis impetus , & vafa pulmonis omni fuperflui- 
tacc cfTe libera » & patiencts vircs jam reddicat 

infirmio- 



' DBCURAT.fBK SANG.MISS. it) 

ihfifniiores. Qttbdfididusaficfius moUcm, 
albam , & pauci fanguinis bomiDem praehea* 
derit» hemina (acisi&rit prima dccradione, 
& unci« quatuor aut femi hemina pofirema» 
¥erum etfi hxc, Ycluti quadam ftata raiionc 
& methodo prxfcribantur , raro tamen acci- 
dit , ut eodem ordine in u(um veniant : cuou 
interea multa contingant , qu« curationis or- 
dinem initio inftitutum , pervertunt , cum non 
£t neceffetribusdiebuscominuis fanguineou» 
mittere , nifiianguinis etiam fluxus perfcve«- 
ret: quamvis&' eo non perleverantc» rede 
triduo mitti poffit fanguis^ veriim pofl primum 
diem minusdetrahendum, quam diximui. 



C A P. XXX. 

fPr0pofitis ip$$tHhdsmmmrbamm $xmflit& 

cMfatmcy oftcndirenititMry ^pMnttm 

fanguinu dmi fojfit^ 

ACcedat nuncexemplum laborantis fe«- CMfmfthk 
brefynocho, vcl ardente, vel peripneu* £*^^*^^ 
monia, vel pleuritide • vcl angina : Nam fi fZTil£Stl 
in his fingulis morbis curandis unam reguiam , &e, i ^n^ 
quoad fanguinis miffionem fpefiat , fequaris » ^mMi^tT 
in DttUa re erraveris, nifi de lococoniendas: Z^^ 
de qua re jam aliquid fupra i nobis diftum eft. fi^nkjs^ 
Deremporevero» in tribus ultimis nanqnam d*tr4htn>. 
nimis matur^tundi-venapotefl; fere etianu ^!^^. 
neque nimiscopiofe , dummodo libras quin* 144^ 
que uno die non excefleris : nam vis horum 

morbo- 



t84 Leonakdvs BotallVs 
morborum , facile & tuto , fao initk» , quo vi- 
rcs «gri validiffim» funt, propofito i:cmedio 
infringimr; quoniam inflammationcs funr', 
quarum matcria, nifi ftatim rcttahatur in a*. 
verfaro partem , & abimdi cvacuctur.tumo- 
rem brcvi cdit , qui aut Arangulat , aiitcquam 
ad fuppuratiortem vcniat , aut fuppurau , ho- 
roinemtabcmifcrcconfumit^. 
^►r«A «•• f. t. Raro crgo in his afiedibus, dum m 
»^'* mc eft , & obfequentem habco «grotantero , 
non dctraho ad libras duas., vcl duas cum di- 
' midia mani , &non indinante moriio adicU 
quiJibram^quatuor fcxve horis poft , mviris 
fortibus aliquando adlibrastres , unica vicc , 
& duas, fcx vcloaohorispoft: fcd copio- 
fius roittcre » vel confcrtim quinque Iibras 
cvacuare , non folum non fcx » Galcni excm- 
plo , fani haftcnus non fuit animus , co quod 
femper maluerimus in omni* opcrc agundo 
( ex quo vcl noxa aliqua «gtojanii , vcl no- 
ftro nomini labes contingcrc poflct ) aliquo 
modoinfra fubfiftcrc, quJm fupcrflue ahquid 

rooliri. /- /ir • 

§. 3, Etfratcrmcus, cujus ipfeconflaoec 
excn^o ufus , inancm & pucrilcm illum ti- 
roorcm , olim mihi cum cxtcris Medicis com- 
munem & familiar cm , cxcufli , non raro ad 
me fcripfit cx Pcdemontio, fcf«piffimelibra« 
quatuor & quinquc , cum maxima «grotan- 
ciumutilitate, dctraxiflc, multaquc fc ac It- 
berali fiinguinis miffione pr«ftitifle DMranda , 
in variis morborum gencribus , in quibus Mc- 
dici prodcflciUaro poflc roiniro^ put^banp , 



I>S CUKAT. ^SK SA2?G« Mlts; t9| 

( ut in ^coScis|doloribus , & nephrhicis » 8c 
ifchiadicis!» & aiiis tuai acutis» tum diucur- 
nis t >& concumacibus motbis , } quae Jtiullo alio 
remcdiovinci poteranjt. Imo anno fuperiori i^rjiif 1M« 
ad meicripfic, fc filisB fiwe* annos fepccmde- *^^^^ 
dm natar » ardenti febre correptot» & pefte nmmiftnt 
eo tempore & in ea regione yigence , ac Ca- fi^i^mfm. 
nicula xftuance , tertio.morbi die ( nam antea 
puella recufabaty quod poftea morbimagni-i 
tudine vifta admitit ) fanguinis libras duas 
tnan^ , & alteram i meridie detraxifle : poftri-* 
die malo jngravefcente , cum vehementiiimo 
capitis dolor; lancinance , parem mocfauii ii«* 
militerdctraxit, &*die icem fequenu» maio 
ica pcrjbverante , ut ferd de ejus vita defpera* , 
ret , dubicavit magnopere, num rurfus fan- 
guinemmictere deberet : candem libram adhuc 
dcffaxit , unde no^ quievit , & liberata eft. 
Incidic tamen illa » inquic , doabus horis poft 
miflum ultimo fcnguinem , in graveanimide* 
iiduium y quod illum extetruit : verum- ftacAm ^ 
ciData , ex jufculo carnium.cum vitello ovi p 
moleftum aifedum abegib : unde , inquir^» 
Tancum in. boc video me deliquifte » qubd 
Urdius & parcius illamcibaverim, in hac in- 
figsi evacuatione. Quantum ettam fanguinis 
mifitit duabus aliis ejusHUabus pra^gnanubus, Swfrs fnp. 
didum eft fupra. <i>» 

f. 4. Redeamus jam ad inftttutum» (^od 
fi ppftridie malum adbuc ctefcar » aut nonu» 
decreftat , iteranda erit vens feftia : verum 
an parcior fieri debeac priore , an fl»qualis , 
dubicaripoteft. Ma]Qicm nunc > hoc eft » in^ 

repcci*p 



%t^ L E O N A 1. D ns B O TAl^ CtlS 

ttpeci^one , non modo non laudo , red ooinioo 
deceftor : verumcainen hujus rei judiciumL , 
peties prasfencem dc ' perioim Medtcooi con« 
(iftir» qui corporis virer^defumpcascum kma^ 
tibm «gri, tum i venanim plenitncfine vel 
vacu^tione v-conferat cuffl morbi magnitudi- 
ne : • cum ( fi angina fit quss paucis pioBrunque 
lioiis hominem (ufFocat ) prssftet^ .'nt cunL» 
£.1. r. !•• Cflft ^icm^tfmiripimfn Mxfmri mxiUum ^iqumm 
fiom cifth dgmm f$nm^ ' Temerarium dixi , imi- 
tacione afuchoris, nonqudd tale dicidebeat» 
fi perici Mediciconfilio celebrecur : Atin ro 
psfeeipici , plsBtunque «a^^uas faiiyiem^ feront ^ 
temeraria videncur.y quas, quoniam praBCecL; 
eonfuecudinem fiunc » cemeritaci potiusi mul* 
tis afcribi feient , quim erudicioiu/ 

■'i- \ ' ETgo, fiadrfufirocatiohemaBgrum pro« 

gvedi videas , uc ^quando vidiife xiobis con* 

tigic/dum nec per (afficiencem ezperientiam 

mi}u»auxitii, nec per^ordinis auchoritacenu 

coctfiltis ftacucis concradicere nobis Ucerec^ 

confidencer recurras ad primum pricfidiuni^ , 

cujtts quantttacem dedcahendam , vebarum 

datqvinculo^ facilisatttdifficilis repfecio di- 

jgftrim. ftabit ; frecus , uc Cuo loco (ficecur » non ^leefle 

€4f, 33* ianguinem alendo corpoti pcr diem integcumy 

auc eciam biduum ei,cut veoas fic facil^ replen- 

Ln. eiu cui^* Quare opcim^ Celfus in hoc dixeric, Vk 

iwrpmi nMm tx vnU^ ^umn ix ipfijpidi , ( maris 

idlicer, vel foeminae^obefiyVel macri) ioSsiiiur, 

j^fi dHH' f' ^* ' Plcuricis , ecfi infignirer fit periciilofa, 

dmm i» & adhuc magis peripneumonia , paulo umen 

fimritidi. majores adjuvandi indudas prasbeti» quam an* 

gina. 



Db CVI.AT* fXH SAKG. MISS. tt^ 

gioa , iUtfn'«a graviffiiM eft. Stgo 8c in iii 
omnibas c eciam , quaroprimum fieri potefty 
largi fimgoif 'detrahendus eft • & idem aosd*' 
liumpoftfidie! repetendum » (i pridianumnoa 
fufieceric, ut prudentiffirae a Toreto faftttm^ 
eft in cufatione uxoris Rolandi » RegisVpui- Vmr K^ 
cecnc yirebdmentiffima plearitide laboiantis^ ''iu^ 
etfi cflctsrgta natur» ixiibeciUim«. In b^ic''' . 
illc fepties , odo dierum fpatio , micti languii* ^ 
nem [nropofurt : cuj us coafilio ego » qus ipteru 
dum sgtasi :revifebaak » & e|ufdcm tmciM 
neceffitaiem'^ercipiebaR), fine controverfia 
aflentiebafi * Mictebatur igitur interdumbis^ ta # 
die , interdlmi femcl , & modd ad unciasde^ 
cem ,*mMfe'a<lquinque vel fex «proratibne^ 
vitium pademis^ qu» panrc quidem erantt 
ntti ratioAe natursB ssgrocanvis , tum magnitu^ 
dinismorbti tum etiani' occafione ianguink 
corrupjtC Sk ttia» hac potiffimum rattonecu.» 
tatioivlsy iibvtau eft, non negiedis interiiii 
piirgantibus, JSc topicis<medS«amemis^ & re-» 
liquisatfjfcfKisidid.faciendbus.''^ / / ./ 

jTi^^-ffofidiffimiiiprorfusmodo inangina ^^4 ^ 
faciendumdftc cmttendusicilicet fanguisv 8c Unpns. 
fecandO'» tBtfiiti^ r ^tque poft pttmam faft-^ 
guinis detradioikfm ex bfjicbto^ refti etiaoLi 
Aatim mittetur ex lingua » quam laudo iieiaim 
ft^iiacem babere aiteram^it brachio : qU0 H 
qiud zd gttttUf^affluxerit largius, pr«vincoloi 
quim fiicrit edndum ^ per banc ftatim revel« 
latur» Conferunt& hisomnibus,horisimer* 
jeftis inter fanguinis miffiones, vincula data 
artubtMj & CttCurbitulsB cum fecro fcapulis 

appo«* 



appofir» ; eti^ & pitrgatio » 91« .▼aUdifCmi 

4iicat^ &d non po& diQm fecundum , cnifi de- 

cUoaflce morbp, Vcfi&m ba^c excca noftram 

infiiciiaam huc forte adducumur» non tamen 

pr«cec propofimou • < 

jtfimtd^ ^fi^fi* Quemadmodum peripqeumonia. ali* 

/# /iteciir. quanto eft angiaacatdior , 8c pleuricis poft pe» 

^>ii1^r* npneumoniam , ita & febris ardcns poft hanc, 

mu.fibri & fynochus non putrida poft ardemem, & 

«rifjiif « non pucrida poft putridam > accedunt tardicato 

^'* fita noccndi : fciliw » fi horum qgpdljbet ia-. 

fiio fummo confideretut : nc qonfefas foni 

. ^iguam an^tum^ ( qujp aliquiindo* cito & 

facili iancfcit ) jcum ma;cima. fy.aopho non^ 

putdda , quap celefiter in putccdiiieiu dcgcne- 

tata., citoaliquandQ patientem eittiiiguic. In 

fynbchoveroutraque, convenic eiiam initio 

Anguinem mittere ^ verum non taiu^^irepente 

id. neceflarium eft fier^ ^ ut in ^tedi^is» nec 

et^m tam large.i quotuam pkBfujjiittu^viQatlira 

eyaeuatione duarum.Iibrarum ita remitticur» 

ut vix fic opus alia;: yecdraubi faiuguuiis vi-. 

tiuim. eft>certeetfifebrem.mul£amnsmittivi- 

d^am, non camen non repeto dj^tr^ipa^ » 

& perfeveraut^ maloicecum a^queiterummit!* 

tot^quamvis carojasque Ur^e ut primo, Vecum 

id ponendum eft in^arbitrio adftanti5& pru* 

dentis Medici , qui>e re prasfenciMnfiliuin ca- 

piec.Utiletan)enfuithasc paucaiex^mpli gra* 

tia, juvenibus.Sc aliis docilibui^/uli:eyacuatio« 

iris generi minim^ afluetis^ante oculos ponere; 

quo confidenjtius 2c convenientii^ mprbis oc- 

^ttrmnt, tam quantitate quam occaGone. . 

G A P# 



Db CO&AT» 7EB. SA1I€U MISS. 28!^ 

C A P. XXXI. 

MarHs langisi scconttmacitHSyrmmparcs 



fitl 



ac exiguafanffiimsdetraRiotftilis 

EXpofita fumma quantitace ranguinis , qu« 
confintim in morbis acucis mitti poteft, 
czaminandum eft nunc , an modica deiradio 
aliquando utilis pofTepoffir^. 

$.%. Non raroqutdem Medicos, minimd 
vulgares , audivimus dicentes , in morbis con*^ 
tumadbus , quos a vitio fanguinis & fuiflo 
ortos, & fieri contumaces, credcrent, exi- 
guam miflionem nullius fore emolumenti, 
grandem vero maximi nocumenti. Quod nos 
quidem utminim^ iniiciamur, (i exiguum^ , 
& muitum » per fe confiderentur ; ita etiam 
neqoe eam eile utilem nefcimus» qux inceii^ 
hsBC duo velutiextrema collocata, moderata SmtgUBk 
dicetur : qux «ftimanda eft ex viribus qu« ^'"'^'^ 
nunc funt , non quK olim fuerunt ; rati , &pe ^v^"! 
cvenire, ut eidem homini» cui Interdum tres tn^ltinmnr 
libras auftrre fuifiet asquum, nunc beminam ^* 
fuperfluum « uncias vero quatuor, aut quin^» 
que , juftum & moderatum forc^ w 

§. 3. Pro viribus ergoprcfentibus» libratio 
sfUmanda eft : ac in hac libracione , uc ]Z!au 
fiipra diximus, & millies vidimus, concrover- 
fia eft, ut nouvimus in Polemarchi Brixiaci 
curacione » de qua fupra fumus locuci ; & jn^ n*. u$. 
liluftriflimo Duce Nivcrnenfi. l fcbribus, af- c^mDmck 
fidua & duplici cerciana , & magno fordido- JJf**""'*' 
Sue Tuinerc^ genu pervadence » in quadragefi- 
T mum 



«90 LBONAS.I3aS B0TALI.US 

mum diem confefto , & ad extremum ezte- 
nuato. Cui , praster fencentiam Medicorunu 
quorundam', & Chirurgorum omnium, qui 
aderant, maximo & pracfentaneo fuit )qva- 
mento detrafiio unciarum trium faneuinis im- 
puriflimi: qui modus. (I largior fuiifet» & 
hominem fimul abftuli(fet , cum eomet dit^ , 
tum in opere ip{b , tup etiam poft » ter animi 
deliquio fiierit prehenfiis» Non igitur tam fa- 
cild opinionibus inexerciutorum conniven- 
dum eft , fed exercitationi cum ratione inhaB* 
rendum , per quam inteliiges , hac in re lan« 

fruentes , ex hac modica evacuatione Ipvatos 
uifle, non folum ex evaciuitione ianguinis» 
fed etiam exdifflatione putridi vaporis, prin- 
cipes omnes parces afficientis. 

f 4* Quarein longis morbis>fi vis ad- 
huc aliqua corporis fupereft, qu« cognofci 
debet expulfu, venis» & animi conftantia, 
expedic tentare » num bascaliquo paAo juvet : 
qusB fi nuUa in re vires keferic , proutili repu- 
tanda eft. Quarepoftridie» fi magna impu- 
ritas eft, ut diximus de cacochymta, repe* 
tenda eft ; fireti » eam (anguinis miflionem eflfe 
utilem, qux aliquo modo «gmm levat^ 9c non 
femper eam efle inutilem , quss non levat, cum 
magnos morbos ihchoantes , aut increftentes , 
faepiflim^ prima miflio» neque fecunda» non 
minuat , fed tertia aut quarta* 
VndeegBi- $. $ . Verum aiiquando etiam «gri, prae- 
gendumjit fertim imbecillimi^ creduntur levari dum mit- 
mtfi, titur, cum tamen nonleventur: utilis ergo 
judicandaeft» cum ievatio ipfa perfeverar', 

aqua 



DX CVKAT.7SR SAMG.MISS. tfl 

i qua indicatio redeundidenuo ad id ipfiua^ 
auxilium fumenda eft : nam ea indlcatio er 
optimis eft, quas k juvantibus &l«denti)>us 
fimiitur. Quas cum in aiiis omnibus auxilits 
iMedicis ai3mittamr, & attentiflim^ obfer* 
vetur 9 cur vero in hoc (blo contemnatur & 
rejiciatur» nihilcertd video , quod iic ratioai 
confonuDL» • 



C A P. XXXII. 

Tropofiu adverfarkrum ofySHones^ ^tofi* 
thore refntamHry & folvHntttr. 

PRoximum eft nunc , ut quaeftiones & ob« 
lediones aliquot, tum ucitas, tum pa- 
tentes, adhoc negotium pertinentcs» refel- 
lamus. 

§, %. Non ignoramus igitur » contra b«e 
noftra exempla» poiTe & fidere adduci aha 
ejufilem generis , qus feliciter cefierint , citra 
ufum propofitsB Medicin« : ut » mulierem^ ohjtah 
gravidam>velfenem> vel puerum fcbrien- ^^fr^ 
tem , vel dyfentericumt vel forti etiam peri- *'■'*• 
pneumonicum , fine ullami(fione fanguinis» 
curatos: freti»qui idfaciunt, fe fic & no- 
ftram fententiam pervertifie , & exempla no^ . 
ftra inefficacja reddidifle, cvm umen fuuou 
potius livorero , & arguendi ignaviam , pro- 
dant 9 quim cum aliqua ratidne tepuf^nenr^ ; 
tum » qubd fubcontrariarum enunciationum , 
(ut losici appellant ) vis» inrcbuscontingen- 
^ • r % tibus 



S9ft LioHi^&Dvs BoTiLi.x,xrs 

Cibut tiuUa Gt fefe iovicein evcrcendi» fed 
fimuicoDliftcnclL Nofieoim»et(i aiiquotvi- 
deris faniuci reftitucos finensiffioneianguinis . 
ideo &omnes eodem modo efle refticuendos 
induccndum eft. 
HitfmM' >• 3. Ac refleftes in nos hoc ipfuro argu«- 
$9rm f» imc menmm , fed inepc^ quidem : nam quod nos 
Trs94m. intcndimus» eft, uc oftendamus» fencenciam 
illam Hippocracis & Galeni efle fallacenu, 
nempe gravidis , pueris , fenibus , ac alvi pro« 
fliivio laborancibusy non efle miccendum (an* 
guinem : quae ientencia medicos prohibehat^^ 
quo minus ad diAum auxilium confugerent » 
dumiiiis perminebamr. Amplius, & inaliis 
morbis , in quibiis concedicur » cimidiof cs ad* 
hucefte: curverocimidioreseflenc aut etiam 
fint , curque abftinerent , & multi etiamnuou. 
in didisamfiibus & fubjedisjabftineant/ratio 
ferelegitima eft, ne, fcilicct, fi res ex voco 
tnihime ceffiflet » aut cedac , calumniatpres ve« 
rifimili ratione fitlti,fententiis, icilicet, dLm 
ftorumanchorum,eos lacflfle, aut hominem 
occidiireypcoclamarent. Has ergonos vete- 
rum fententias » ubi ratione prius» poftea diu- 
cumo artis ufu » fallaces eife comperimus » po- 
ilerintem id latere minime voluimus. 

$. 4. Oftende jam tuas fabulas : tuafque cu- 
rationes noftris fubcontrarias : evcrtefenten- 
tiam noftram» noflraque exempla, contra vere* 
res & contra neocericos , veterum fencenciam 
lequences, allau, efle inefficacia. Dices ne 
nunc, ( cum # qfio ce venas , ignorcs ) non efle 
me aiitnoremhujulcecurandaBracionis,&co- 

gnitionis 



Db CVllAT. TEH 5ANC. Hl9i.' %pj 

mitiotlis dids ▼ccenim faUacias , ied jaiA eaoi 
a longo tempore refctri» & ufurpari ? efto , 
guamvis te atieer feotire non dubicenius. £ft 
enim hoc vetus, ingrati hominis veiba , pl«* 
runque fuo ipfius animo repugnare. Hoc ta« 
men certo fcimus ,eam in uiu nonfiufle ance 
decenniunu. 

f» 5.« Memini eqQidem » i vigintiquinque 
annis • vel cirdter , Luteti^ fuiife me accerfi* 
tum ad vifendum olim magnum R^gis £lee« 
mofynarium, ex familia de Vtcupont, ho^ DMvh^ 
(picantem in cccorum Xenodochior, qui obiic n^^jifimm 
ex fseviflimadyienteria , inflgni febri conjun- J^^rjallJ! 
Aa. Hunc curabant Medici » fuo tempoto ^inJmfi 
celebres, Flexelius, & Miletus pater & Mi- %f»*m9rt* 
letus fiU^s. Miflus quidem jam fuerat. (aur ^* 
guis»exFlexeiii fententia, ad vaftula duo» 
(ive uhcias (ex vel feptem , non ulcra ; quia 
Miietii f cum quibus , ut verum fatear » forte» 
etiam tunc libentius, quim cum Flexelio» 
fenfiflem , fi ea de re mihi fuiflet cum iis de« 
liberandiim) viribus sBgrotantistimerenc, li« 
cec is forti ac robufto eflec corporis habicu « 
nec morbo emaciacus, qui erat adhuc in fiio 
principio (eu incremenco, nempe die quintott 
ni iDe animus fallit, aucad fummum (exco, 
qui asgrum excinxic, fl bene memini , decimo 
(epdmo. Quod auxilium • quahcum ( & qui- 
dem immerico ) vicuperarecur, & ance, fic poft 
inceritum , (atis memoria teneo 9 quod illius 
ficatribus , Domino de V iciipont , & eouiti de 
Vieupoac, jam ex Pedemontio e^Tem i&milia* 
riffimui* Scio cciani, quam fiiiflec crimini 
T 3 daca 



t94 LBOMAKOttS BoTALtUS 

data in Illuftriflimo oliitiMarefcha{|6 Briiia- 
7, u6* co, cufus fupra mentionetn feciimis , tiifi pe« 
ticulo & morbo fuiflet defundus : eft euiai 
h«ccalumniantium confuetudo » ut omnenu 
morbi vim » quam vincere auxilium rion po- 
tuit , in ipfum ftatim auxilium injuriofe con« 
Cur mtdUi vcrtant. Quacresviros probos in re ancipiti , 
ffyiintwf' ut. tota fere Mediciha eft , reddit timidiores % 
^mjufte illofijue facit potius infra modum fubfiftere , 
iulr^l^ quim quod juftum eflet, (ed incertum , (cqui. 
mMiUis Flura certe iuperfunt nobis nmilia, illius tem* 
Mfhndis. porJs&proximioris, excmpla, tam de pue- 
ris 9 fenibus, & gravidis mulieribus» qujim de 
alvi fluore aflleftis , (i ea adduci juvaret ad 
. oftendehdum » quam olim fuerit inter Medi- 
^os formidabiiis, in diAis aflfedibus &c fiibje- 
dis , finguinis miflio ; & quam etiam ia aliis 
morbis , hanc efflagitantlbus » parciflime ufiir-* 
pata. Sed prxftat exempla reticer^', & ad 
aequos tantum judices appellare, nem^e ad 
viventes homines tum fenes^ ram juvenes. 
jiutwkdi' $»6. HisigimrinprasfensomifliSf adreoLj 
ftnfio. tedeamus. Num igitur» etfi allqm finc hoc 
auxilio fanentur ', ideo & id ipfum alicui , aut 
multis» non eft necelfarium ? hoc argumen- 
tandi genere oftendetur alioqui , fruftfa fuiiTe 
tradita omnia prascepta artis. Qupd pet hstc 
XI. M. M. pfttet. Ad quid erat opus dicere • s^dubnHttmm 
t, 15* $ff in mnib§u feMtu venttm hutdm , &: ^xtnmk 
^fh.6j.i* jjn^ji^ fxtnnm remtbM , &c, cum faspiffime plas- 
rique quotidie vifantut fine his liberari ? Si 
igiturperdidam rationem inania , & nuilius 
momenti» funtnoftra ^xempla (nempe ^uia 

aliqui 



Ds CUKAT* 7ER SAKC. MISS. S9S 

aliqui fecuscuremur) erunt & diftaHippoi. 
cr^cis» & Gaieni exempla & dobumenu , fi- 
militec fupervacanea At neque hsc, neque 
illa 9 fuperflua funt , (ed (ane uciliflima. 

^•7«Ergo,quemadmodum non funt non ne-i Sf^^m^ 
ceffaria & largior fanguinis miflio, & extre^a ^'^i*^ 
diAa auxilia excremis morbis quamplurimis , g^^ij^f. 
& febribus pucridis , iicet aliqui ex didis af- frmmmtJU 
fedibus (ine propofitis ptasfidiis curenturj & ^^i/i- 
non funt etiam non utilia multa exempla , de ^^'S^ 
iis alJaca ab Hippocrate & Galeno: ica ne*- /«». 
queetiam plurimis &nonutilia funtexem- 
pla » & non neceflaria funt documenca > qu« 
ipfi in faoc noftrocommentariaatculimus.Ne- 
celTarium inceltigimus id quidem , quod alitet 
efle non poceft ; at non » auod uni verfalicei:^ , 
oomi ejufilem (jpeciei , ut neceflarium» fed 
omni individuo uc exiftenti. ut» neceiTatia eft 
ianguinis miflioin magnaangina » aut magna 
peripneumonia , aut ardentt febre , quss alio* 
qui honunem fuflbcaret : non autemnecefla* 
ria ei febri ardenci ^ aut peripneumoniae » aut 
pleuricidi» autangins, qux fine illa curari 
poflTunt^. Erit camen illis ucile , ut eis , qui 
navigando cafn in flumen vel mare cecide** 
runty navis eis fuiflet necefiaria , qui ignari 
natandi, extindi funt ; utilisverb > fed noa:# 
necefiaria ad vicam fervandam eis, qui natan^ 
doy autalio quovis roodo, evaferunt. Simil» 
limo prorfus modo, neceflariam & utilem di- 
cimuseflfenoftram cturandi racionem petfan- 
guinis miflionem, in morbis, cum acucis » tum 
longis , tum gravidis mulieribus, tum pueris , 
T 4 tum 



%9^ Leonardus Botallus 

tum (enibus ; non iis quicrederentur poffe fa« 
cile (ine hac evadore , fed iis y quorum auc 
lalusviderenirfine hoc auxiliadeploraca » aue 
in maximo difcrimine verGiri ; aliis vero uti- 
Jem tantnm , qui ^ cum potuiiTenc fcote (inc^ 
hac curari , per hanc tamen id tUtius , fadlius » 
$c celerius confequuntuni • 



C A P.. XXXIJiL 

MhHU tnm ratknitm , tfm exmplis , often^ 

ditftr, cfHMtnm fkngmnisfingmo qmcptc 

dte in eorpore hfmano generetur. 

APmiratiohem parit multis inroliu & 
pen^ inaudita hxc noilra fanpuinis de« 
trahendi ratio , ic incomprehen(%ilis ferd 
quotidiani fanguinis generatio , quam» ita uc 
oiim diximus debere efle faltem unciarum odo 
vel novem in cbrpore mediocri.iic nunc di- 
cimus vix rale corpus diurno boc alimento 
pofle fuftentari, fed copiofiore egere, Qyarc 
putaverim , plus quam libram » aut; uc mini« 
l?numlibranxuQain,{ingulodic» gigni.mate^ 
tvm ( corpori nutriendo idonear. 

.§.%. Exclaihant btc aiiqui» hui! quanta 
vis fanguf nis in annum lubioamertc corpus» 
aut cadus huius capax? Aropiius, qiiot func 
homines qui in diem libram unam alimemi 
noncapiunt? Non mirprequidem, homines 
non yuigares inodo» fed & fapientes , eapi 
admiratione ex hac noftra ( nova quidem^ » 
iAtcrim veri$ma ) fentencia: fed diu in hac 

prudcn- 



BE eVKkr.fMM, SAMG.MISS. iff 

pnickiitciB homiiiem hamre , hoc ipfiim de. 
miior » cum fola (s) kaisgeneraciohtMnmes 
flatimiab hoc examine & dubicatiofie debcrec 
liberarc^ • , 

f. l^ Verum (i id non fufficit » cogica , niua 
poflls comprehendcce,.quo modo xaucus in- 
gehcium & mulcorum fluminum deBuxus in 
mare, non inundet uni verfam terraii y*oaiu> 
. inammm^fed in matfem. Nampra&fl^,fi 
in re quapiam homo , ( guem fcSb6 veceres 
fapientes parvum mundum appellaveaiar' > ) 
cum mundo (^) hocterrenoconfercipoteft» 
in hac ipfa una eft • Dices forc^ , aut nos velle 
rem obfcuram » noftris oculis amepolitanu « 
obfcuriore longi inobis diffitam » oftiindere; 
aut banc eHe & k veteribus pbUo&phts de-^ 
claratain&evidemercognitam, non^lteram*- 
Ceit^ pmdeoti homini £anc de aqujs^ ifitelli- 
genti , patebit & alteta. £ft aucem utritt^uo 
una & eadem ratio nuUa ih re diffcrens.'.Gon- 
funutur «:go aqua i tcrra, tum ficcifiate fiii, 
mm calore a Sole prodeunce» illam in tapo-^ 
tfS ( qui & in aquam convenuncur ) traufmu- 
untibus •, unde perennis & nullo. tcmporis 

momen* 

rinm sn vtrfkm 1 /o, JUti Hi^ 



(z) liA^ hasc kaisqtutti- 
titas , M Buaa dwa feie ac- 
cedois , gux fin^ii dsebus 
^ niullere in&nu piaEbietur , 
dubitare fecitviios doftUfi- 
mos, an etiam iac e (ai^uiiev 
tanquam ex mateiia, fieiet. 
Adeat, oii rolupe eft hanc 
comtovcEfiam nbciias noffis , 



pacMtit de T^turs fum m 4t 
Qtorg, Bnt, sn ^pfiMa pn 

(a) Qus&analogiaHo- 
minis qun mundo ^ & qui- 
bus 40 xebu« confifiat; do^ 
cuexunt"' Br4»cif«m Tidifsm. 
& T^c. n^ttct^m iMw pe*i 
ciijlian. 
T 5 (b) Wc- 



%9* LboKA&DOS BOTALLIlf 

tnamenrd intermmens ha;c nova generario^' 
&aqu«,&a6ris, & perpetua tetras refper- 
(ioyfiat. Perfimili cerci modo &fangui5gi- 
gnimr , ez cibo quotidie fumpto , & pcr ve*^ 
nas f uc fupraeftdidum, incorpu» difpergi- 
tur : ita ptiam in omnem rerram aqua per 

fluminav 

fi* 4. Inflarerp;o mari&eft vena magna» in 
mediocbrporisfica,inftar (b) fluminom in^ 
mare ^quam deferentium funt venaB. Nec 
propcerea non te&h eft haec fada comparatio, 
quia i mari non prodeunr flnmina terramL» 
aliuentia , ur a vena cava venarum palmites, 
per corpus univerfum fa^guinem difpenien- 
ces : Inftar enim terrae «aqoam perpetuo fluen- 
tem diflipantis ^ eft tocum ipfum corpus^i carne 
texmm » offibus fulcitum» & aliisparribua hit 
aflinibus , quas omnia duplici caiore munira , 
iblofanguine nurriuntur. Cojgira igtrur raoL* 
grande eorpus , quale hominiseft, muhirunt 
calore uno inrerno , habirans fere femp^ in 
aire ficcanre , & faspius fub fole , & faepe ad 
ignem» & faspe exercttatione utens , quas 
omnia adjuvant ad humiditatem abfumen- 
dam , num viginti quatuor horarum fpatio un- 
ciasduodecim failguinis pQflicconfumere t 

$. 5. Sed , ut hoc facilius percipias , fingc 
tibi in animum » aut rem ipfam fafto llc ex- 

perire : 



(b) Eleganter &coidtt^ 
Hiff9trMUsU 2. de Cordel n. 5» 
delcijbeiis cosdis ▼entriculos , 
inquie, Hi faiitfbatesNatuRB 
Hiofiqae fluWi fe^ 



cuncot per anpus , qulbas ir- 
ligatuc tabeanculttiii^ • Hi 
vet6 vatani quoqaeftiunt ho- 
nuni ; fia atttem exficcentnx , 
monaix bQOio. 

(c) Hajus 



Db C0&AT. 7BH. SANG» MIS5. t^^ 

perire: formato figulinttm corpus, exceptt . 
fcilicec terra ^ aut alio humore magis cenaci 
& iento ^ non asqu^ evaporabili uc aqua , id«« 
que ftatera expende , & in cubiculum fine^ 
fole & igne in diem integnim reconde : po- 
ftridie iterum librato , quo , intelieda difieren* 
tia prMedeocis pondcris & praefentis , colli*- 
gas , quantum humoris abiiimere poffic hu* 
manum corpus , quod a gemino calore refic- 
catur . At hic flatim dicenc aiiqui parumconr o^jeffn, 
fiderace: In fipulino corpore nihil eft quod 
conferyec humidtim conceptum , (ed in cpr-fc 
pore humanoeft ipfecaiorinnanis» &'anima 
vegetatira ; quae ut humidum radicale , 8c pri- 
roogenium , & (iihftantificum , & fpiritus ip« 
fos confervac in vivente corpore ^ ita fiingui*' 
nem ipfiim tion finunt difitpari. Certd haec Rejfinji». 
philolophia arguta eft , aliquam prae (e fecent 
vericatis fpeciem ; verum inter ■ muliorctdas 
cantum , quas quid fic innatum caiidum , quid 
humidum radicaie , & quid tandem fpiricus 
corpus gubernans , ( de quibus omnibus pla»-* 
tique eciam fufius» quamdoAios&veriusy 
Icripfeninc» utaliast fiperociumlicebit.-de- 
monftrabimus ) funditusignoranc^Verumiis, 
qui firiunthumana corpora regi ^ 'ilatura,'6c 
castera compofita ex quatuor eiementis ,]difta 
ratiocinatio non modo non veritatis fpeeiein 
ferec» fed rationis potlus k vericate prorfus 
alienae ; <;um'cal6ris cujufque proprium fic hU'* 
midum exficcare» five in balicum (eu vaporem 
convercere , non confervaro . 
/•^. Sed profefto ex hoc philofophorunt 

genere 



%06 LeOKAKDUS BoTALIUt 

K^ditim* genere Medicinam facientium, ac fua frett 
fttmnmui- ratione» nonnulios aliquando dicentcs audi- 
'JH^im*' ▼wus , trimeftre requiri ad reficiendum duo 
parva fanguinis vafcula, qualia communiteiLi 
adhuc hodie a Chirurgis ad fanguinem detra- 
faendum ufurpantur, quae funt unciaruin^ 
trium ; dixiiTent potius , menfes qiuatuorg ast 
duos tantum , quo finguium vafcuium duor 
haberet integros menfes , aut unum tanmnu < 
S!edvidebor alicuihoc comminifci: fed Gnt 
mihi irata numina fi mentior; imd non ab uno 
tatvum Medico id audivimus ^ fed 4 pluribus ^ 
goi hodie (eptuagenatiis , & oiftuagenariis , 
ianguinem mittunt , quibus fexag^nariisid fa* 
cere minime audebant propter fenium , etiam 
trimis^ & quadrtmis nudc,cum antedecea» 
nium eos videdmus , nifi magna religiono ^ 
fuiffe aufos detrahere adolefcentibus annorum 
feptendecim » nonquatuordecimtantuoiif ut 
L,d4cw, Galenus poiiiit. Scimuis hanc recosdationeoi 
r4f. per noh placerc plagiariis & lividis ; raipen eam 
/-»»^. w/J. nondifplicereprobisvifis & gratis»no|i du* 
bitamus » quos non folum deied^t habcsre gra* 
tias iis , ex quihus aliquid boni aoceperint , (ed 
& agere , & refcrre dum licet , & benigno 
commendare alienum opus^ quodaliquacom- 
mendatione.dignum putant» non dente ieo- 
11;^';;;: niDbrodero. 

SMwdAfM' $• 7 • Verum iis pmiilis » eo jaip redeat no« 
ffifiMfiM' ftra difputatio unde defluxit. Atquefihaec, 
Tmtin^J!^ quai diximus , non.funt fatis ad pcrfuadendum 
tidiU^ efficacia,adferamus alia artis lucidiora & fen« 
fren0^9 fibiliota^ noa immemores non eorumdun- 

ftntrm, Caxat 



I>1 CVHAT.Pia SAHG.MlSip SOI 

tazat qac (upra dizimus , fed & eonim^ ^ 
qu2aliquando k Medicis evidcndi&me cer«? 
nunnir: ncmpc.multoshomines&mulic^es 
videri , aut i vulncre , aut i quovis alio fan- 
guinis cffluvio adco depleri , ut , fi infupcr vcl R^i» jri^ 
exiguus modus fiietit miffus , neccf&rio pa«* **• 
tiens intercat : ex iis enim Medici qui jutcou 
iraaant, & jcxcrcinis pr»fcrtim (cquuntur^ 
planofque vident , in quibus interim cibo, uc 
convenit, refcais, intra triduum autquatn- 
duum videntur vemc ianguinc mutiicaB. At v$n4isjU' 
non dceire Mcdicos fcimu^ , cx iis qui aliorum J Jj-.?^» 
icntentiis noo facile acccdunt, qui venas lias 
non fanguine munitas eiTc dicunt, fed flad« 
bus. Dti boni I quam Jaspe hoc inculcatur i 
quodamMcdico , nimis adbuc hac in re d- 
mido, fcdolim proFcdo umidiffimo& ad« 
vcrS£Smo ! Scitote ergo juveocs» non.flatus 
«flc , ied materiam ad alcndum corpus aptam , 
ianguincm icilicet. Vcrumtamcn in dies ali« 
quot paulofcrofiorem, in rcliquis fyncerum 
& purum, pne&rum dum id cvcnit cx vul- 
5crc fuiccpto incorpore fano, utfumuscx-^ 
pcrri in ptxEs&o Bcrnardino , cujus fupra mc- 
minimus ; & in aliis, quibus quinto aut fexto 
dic poil, vcnam apcriri voluimus ex advcrfo 
brachio, dum cas faciie turgere videbamus 
dato loro , idquc ad revocandum in alias par- 
tcs iangninis curfum, nc dcnuo ex vulncre 

f.9. Pr«erca& ex fanguinispfofufioni- *^A* 
bus, qiMtfiunt pcr h«morrhoidas , aut utc- «•»*•• 
nuD » aut oaics » quis non aliquando vidit m 

multis , 



301 LSOVA&DUS BOTALLVS 

moltis , tum mulisribus , tum viris. exCerni 
uniusmenfisfpatio, ultra iibras quatuorde- 
cim , quibus mterim venas inanicione non-^ 
' concidebant , imb appofito ioro ftatim infiir- 
gebant , fanguinem fundentes j, non fpiritum ^ 
quamvis fciamus etiam & fpirimm? Imdiis 
fummym eft prasfidium » crebrb , tum ad re- 
vellendum , tum ad evacuandum t fanguinem 
iiiipurioremdetrahere» quo purior ( parcanr^. 
aut poftius difcant, qui aliter cenient) qui 
fponte profunditur, & ad alendum ccHrpus eft 
o^*«ffi# aintior, detineatur. Quofdam efie homines» 
mimnttf^ qui ncquc libram \inam in tomm alimenti ca- 
fiivimr. pj^j^^ fingulo die , non ignoramus. Sed in his 
non diximus gigni quotidie libram : (ed exem* 
pla iioftrareferimus femper ad corpus medio- 
cris habitudinis , non ad ea qnx libra una cibi 
contentafimt, quae nulla etiam efiefciodiu 
viventia , nifi cibum tantum intelligas quod 
eftur 9 non quod potamr : nam fic plseriquc^ 
funt, qui adlibram cibi decuplum sldjutigunt 
meri feu alterias potionis ; eft autem & hjcc 
cibus, feu alimentum , dum ea alimentofii eft i 
ctiam ipfa mera aqua , licet modice. 

$. 9. Audi igimr , & animo condpe , tan- 
tam fieri quotidie in nobis fanguinis genera'- 
tionem , quantamdiximus» aut etiam majo- 
rem » &in magnis & obefiscorporibusetiam 
plus duplo. Sicuti etiam in laAante mulieto 
vides» in hac plusgigni ladis qu« plus dat » 
quam in eaquae minus ; fic etiam imellige» 
plus fanguinis gigni in eo qui plus conftimit » 
quam in eo qui minus: plus autemconfumere 

obefumL 



Db CUHAT. YBH SANC. HIIS» .30} 

obefiim & oaagnum , qiuim patvum j rationa- 
biie eft. Nec valet cUcere , obefos minus aliis 
& abfumere , & cibo minore uti. quonianiL» 
frigidiores: Nam rariffimoshosvideas» pauco 
alimenro & raro contentos, ut |K)tius velinc 
in horasroArum irrorari: fed abquanto mi* 
norem miffionem bos ferre non obelifr» jaoL» Smfnt ft^. 
inobisdiftumeft prius. is^* 

^^. 1 o. Venim quia diximus , eam mulierem 
plus laAis edere, quo plusdat, icimus pofle 
reflefii: imo plus dat, quia plushabetv Utrum- ^^\^ 
.que verum dl : neque enim ignoramus id fieri ^Jfi. ^ 
oporcere prius* At fcito > in ea etiam muiiere 
ImUS ^igni , qusB plus dat , quoniam , dum dare 
definit, definit etiam laAismajor generatio. 
Quod firoillimum fiti iecore» dum ianguis 
fluit» autmit|itur , nempe poftridie tantundem 

( fievacuacio non fit infignis J eft reparatum. 
Qood quidem non fit in eo in quo non effluxir^ 
auc non emifiiis eft ; quoniam id, quod in venis 
eftyprohibec accefltimnovas materias ad jecur » 
ficuci lacquodnon emungiturjprohibetaccer* 
fiim (anguinis ad ubera.S^ de iis ifta fufficianu 



c A p. xxxiy. 

RtfcBkurffmUu tmm ofinio 9 tpti prim€ 

fanguim detraSioni flus trihmnt 

quam rdiquis^ 

Ui nequeunt percipere hanc perennem , 
tamque copiofam fanguinis generatio*- 

ncm , 



Q 



S04 L^oNAnnus BaTAtL^s 

ttem, putancetiatn in corpoie, quacnvig fe« 
nili . aliquid nativi & primigenii xfadguinif 
exiftere » unde in mifliDne fanguinis putant^ 
etiamialiquid radicalis humidif atappelJaoc ) 
/imul excerni : ex quo^ videtur orta «tla opi- 
nio» adhtic nimis pueriliter a multiscrtdica , 
Mr^i-m^f^. &obfiH:vata, quod prima fanguinis miflio, 
Um. patientem liberet i quovis maximo merbo. 
(^) opintofanepemiciofiffimay ucance dixi- 
mus. Ac ita credendum eft, fanguiheni io^ 
noftris corporibus tamdiu permanere quam- 
diu & urinst perma(iienc , aut paulo pius. 
C^id, qustfb» urina eft aliud, quam parsquo- 
tiduini cibi , per mefaraicas venas afliimpd , 
ad (anguinem efficiendum ? Erge ficuti hasc , 
quas hodieexcernimr» excremencumeft pri» 
diani cibi , & ea qu^e cras hodieciii > rationa- 
bile eft etianii , 6c hodie , & cras, & aliis fuc- 
cedentibus diebus » novum gigni fangninem , 
ut novam urinam , novum muccum , Sc cas* 
tera nova excrementa , quas per corpus in dies 
excernuntur. Nonenim hsec vetufti faoguinis 
lunt, (ed recentis, excrementa, & ianguis 
ip(e 9 quihodie pani nutriendas affimilaton, , 
cras , aut perendie ad fummum^ erit refolutus : 
nempe in vaporem , id quod in eo eft tenuius , 
in crafltciem vero cuti hzrentem, quod eft 
craffius; ut patet ex furfuribus , ^capite & 
barba decidentibus* Adeo uc ica fiac quo- 

tidie 



f c) Hujus vulgatis & cr- 
toosx opinionis pcnuciem^ 
cxagitat /«tf^tfr/M c. i ^. ^4r- 



faibens, inteceadam ejufino* 
di patiences Tenacfe^Uonem.^ 
differant , elabi occafionem 
eam luiUtex xnfiitaendj. 

(d) Magna 



Dtt CU&AT. PHR SANG. MZ Sf . JOf 

tidie nova fanguints generacio & expulfio» 
ut in fontibus nova aquas en^rfio & etnip 
fio , permanente vi fanguifica in jecore.^ > 
veluti in mammis faculcas efficiendi ladis » 
dum ladanc , & in teftibus faciendi femi- 
nis. Verum quoniam fanguinis generatio 
necefTaria eft in omne temj>us , non auteou 
feminis , 6c ladis ; ideo nec m teftibus infan- 
tium » nec fenum , nec etiam in uberibus, omni 
tempore , squa vis eft, feminis .auc laftis con- 
ficiendi , ut in jecore fanguinis. Quas etiam 
visjecoris, licet eundo fiat irobecillior» noo^ 
propterea tunc nos a miflione fanguinis de- 
honatur ; fed potius ad id faciendum » ut fu« 
perius diximus» magis fiiadec. Qut igiturhaec 
audic & examinat > & ficri aliter cenfec quim 
diximus, ita fe rem cenere intelligac , uc is qui 
ingens flumen , fub glacie fluens » ftare putat 
fimul cum glacie immroblli , littoribus utrim- 
que hatrento • 



C A P. XXXV. 

Z^trum fanguis fofierm gcnitus friort 
^t deteriffr. 

HUic dubitationi fuccedit altera » quadi* 
luta maximus accedet cumulus argu* 
mencis , noftram' fenteiuiam fuftinentibus , de 
crcbro mictendo fangutne in valetudinariiSt & 
in fenibus , 8c aiiis qmnibus quibus debec-' 
tnicti. Quod tamen fa^pe non fic propterea 
^ V qu6d 



V€rfari9m 



^b, I4. 



E§mndem 
fmUitud; 



RifiUitur 
hotum opim 

Utud: 



306 Leonardus BOTAZ.Lat 

quod puceot, ac apetce dicant multi celebtes 
Medici , fanguinemnovum veteri effe dete« 
tiorem $ itaque quo ratius is mitticur , eo me- 
lius. QuodrationeprobaDt, & fimilicudine 
confirmanT'* 

§. 1. Ratio eft , qu6danimaiia , quo lon- 
giusrecedunt afuoortu,eoetiam magis de- 
clinant ivirtutibusiis, qusB calido innato fu- 
ftinentur : quod caiidum , cum fic cau(a effi- 
ciens fanguinis., & maximumt teftanceHip* 
pocrate» £it in pueris, & procedente «catc^, 
minus, & in (enio minimum ; reliquum eft 
etiam, fanguificationem indies fieri deterio- 
rem , cum ipfas virtutes fanguificae etiam tem- 
poris tradudeterioresfianr^. Hancrationem 
limilitudine ifta con^rmant» nempe, idem^ 
contingere in corporet in quo facpe vena tun- 
dicur, quod &in dolio vini pieno, exquo 
fa^e vinum trahitur , & aqua vini loco fuffi- 
citur, undetandem fumrum eft,utdoliumu 
non vinofitpienum» fedmeraaqua. Quam 
fimilitudinem certd a multis MedicisfaEpea£* 
ferri audivimus, nimium (ibi, fed aiiispro- 
fefto parum, fapientibus, cum per hancoften« 
dant fe tam parum perfpicaces , ut videre ne- 
queant quam (it haec (imilitudo omnino.ab* 
furda & ruftica, quafi in cado fic vis aiiqua 
vinum ptoducendi , utin iecore(anguificAndi> 
& eadem llt aptitudo aquas ad vinum , ur' 
chyli ad faoguinem ; & eadem fit in fitula , 
per,quam funditur aqua in cadum, facultas 
concoquendac aqax ad vinum faciendum. , 
quaeeft ventriculi, & inteftinorum, & ve* 

narum 



Db GUBAT. 7BA $AM6. MISS* $07 

flaniiti ad coquendum chylum quem fbndiiiit^. 
auc ferudt ad jecur ^ oplfice«i & fontem ian^ 
guinis. ficceergdquauific ii reipfadiffiidtlif 
fimilitudo hsc. 

f. j. Nunc ratio exa^inanda #ft ; qattyfu Xatuttm 
fe quidem vera eft , (M ad prsfentem locum ^'^^«^' «'»* 
inepte allata. Calidum tnnatum effc caufam ^''"'•'•^' 
moyentem & efficientem fan|;uitii8y id fam^ 
diximus: majotem efle in puetis , quamca;* 
teris «tatibus, non^ftadmodumcertum^ imd 
contrarium W cenieo: fed id clarius & fu* 
(ius alias bftet^emus , licet multa de hoe & 4 
Galeoo, & aliis multisfufffe fcripta noo igiso- 
remus. Paradoxologum medices: talem me B«/4//«ip4* 



( d) Magna in Scholis eft 
contcntio , utrtun inteiiiior 
fit calOilnpueris, sai in|u 
renibas , ut videie eft apud 
r*iUfimMh,iMntTru, emp, 8 . 
qui tandem fateri cogituc^ , 
pro ttttaqaeopinione efle ai- 
gomema valdepiobabilia , ut 
mirani non lit,6iii& Gdlenum 
adiiiodam inccttoffl & ftu- 
^uantem , in detemunanda 
hac lite , ut liquet ex /. 2 . de 
Temper, c. 3. Pionunciat ta- 
men pio pnma aetate , feu 
pueziSy in Cemment, ad ^pb' 
14. /. f • Vnunl fiquiii ac- 
cuiat^ eipendelit , quc ibi- 
dem dicranuf, videbit Ga- 
leni a^iAeata peti^i bkn- 
dkie& jocundiute calori^in 
pttecis, tum etiam ab aisiea 
8c aquola fiibftantia , qu« 



in its adeft pkiimum , tuoL:» 
quod boium caloi nativus 
nt , luvenum vei6 odventi- 
tius: HiBC aucetJ^tiEilianoa^ 
funt, ut BocalU noftii fenteii- . 
tlam infringere valeant, qui 
ftatuit, plus taloris ineflle» 
etiam nativi, iki atite fuv6- 
niJi &'vinilqa^ int^qujs» 
quia folidioies & copifiofes 
obos pcomptius concoquunt , 
criidioies humores fuperant 
& digeiant feUcius : qude 
omnia caloiis (iint eiFc^ , 
indicantque illius lobui ac* 
vigoiem* ubi autem niajoiL. 
vis eft caiorjs , ibi neceiQario 
intehiiotqaalitais , im^ plus 
etiam ipiiuiinet inbftantis 
ignes. qnod veib attinetdi^ 
ftitt^onem intei nativunw 
fefi infitum^acquiiitittani^ 
V a iiqaidcm» 



}o8 Lboma&dus Botallus 

iisroper pcaebebo & exhibebo , pro yabquitaco 
& juftitia ^ paracus interrai modeftam repre- 
heuiionem fine iracundia ferre, & fententiam 
xnutare in melius , (i contigerit • Suus eft cui« 
qu^ aetati caior innacus , puerisad conficien- 
dum lac pro fui nucritione ; adolefcentibus , 
& viris, proprius, adconcoquendun^ folidio* 
res & copiouorescibos; & fenibus etiam (iius 
& propcius , fuus, inquam , non fpecie diver- 
fus , fed facuitate vel viribus. Sat igitur nunc 
tiobis fueric dicere , exiftimandum efte, in eo 
plus caloris vel calidi nativi exiftere » in quo 
majot vis fiierit copioHoris &* firmioris cibi 
concoquendi , & fanguinis conficiendi : qus 
vis potior videmr in aecace juvenili & virili, 
qu^mixicasteris. Hxi icaque ascaces func , quas 
& maximas (imul & difparatas , fupra teliquas 
astates ^ ferre poflunt fanguinis evacuationes» 
At deteriorenl ( ut ad rem redeam ) fempeii, 
gigni pofteriorem priore,fal(iimeft, quamvis 
in fenio pejor iiat quslm in praecedentibus as- 
tacibus ; fed non decerior in juvencuce , quam 
inadolefcencia» &pueritia. 

$* 4« Sed efto pejor adolefcencisquslm pue- 
ri , & viri quim adolefcencis , & femper ab 
crigine abeat in pejus fanguinis generandi vis» 

& fan- 

(iquidem de ranocum calote 



fexmo fit , non minus ciit-' 
ille Innatus qui in {ecunda 
cfi aetate , ac is qui eft in pn- 
xna , quoniam yidelicet cali- 
dum nofiiuminpeipetuoefi 
£iuni l, pdmo ufque mx ^nr 



mordio , ut fcit^ diiTettt^ 
Cl, Courin^, iib, tU Cal, lun» 
c, i,&zz» aliasceitumefi, 
^ Gopia humoxis letundi in 
pueiis calotis eificaciam ^ 8c 
fic ad ladhuD feniiii blaodum 
& modaatmiw. 

(c}Han€ 



DbCU1LAT.9E1LSAKG.MISS* 309 

8£ fangufr etiam hodiernus pe|or faeftemo; 
numidcirco probaverinc fanguinemquihodie inJMs, 
gtgftemr, efle pejorem eoquimand emifliis 
fiiit ? ira eft , inquis : at faUeris ; quoniam fi- 
miliseftutriuique generatio, fi^orpus iprum! 
fimtliter (e habeat. Verum Hcuti puriffimi& S^imi^, 
fynceriffimi fontis aqua eo purior eft & fynee- 
rior » quo propior fiiz fcateors fuerit i iu (an- 
guis eo melior, quo vicinioo^jecori» & ex 
confequenti deterior , quo diftantior : tunu 
^uia , quo magis abeft , eo minus fruitur jeco* 
ris facultate ; tum , quia agitatione membro» 
nim^ &externo fiigoreaut caiore, aherari 
etiamfoleat. Si viscontendere, habebis am- Jitfi^is 
plius quod (ic refiftas ; imd quo iongius ( quia "''^^* 
diutiusln corpore moratur ) eoetiammeiior, 
quoniam & faculcatem fanguificandi ipGs 
( ^) veiiis ineflfe i quibufdam creditur ; quod 
G vemm eft , rationi etiam eft confonum , non 
deteriorem fieri fanguinem » a jecore receden- 
tem. Sed» meliorem inefle venisfanguihis e^ Solmif* 
ficiendi vim,credibiIenon eft;cum ilt^cer- 
tifCmuin , unius ad unum , ut aic Ariftoceles » 
oppottuAum effe inftrumentum. Ad fangui- 
nem igitur gignendum eft iecur, ad deferen- 
dum vero venas. 

f. s. Sed fi rationi credere non vis^.quod 
laudo» nifi are ipfa confirmetur, crede au« 
thoricati fummi artificis Hippocratis t pra^terea 

expe» 

(e) Hanc qasefiionem^i t. & Courin^ium lib» dt fdn" 
plene tsa£latam vide apudlj^i». ^tnwiai^n. ir ^f». 



JtQ LSONARDUS BOTAZ.LVS 

Cdttmum experientias. CurobfecroHippocrates&Ga- 

f ti^ 1n ^^^ dixerunt fanguinem in pleuritide cflo 

^iuuuLim. eoufgue detrahendum ^ donec ex nigro & im- 

t . t§M. lo/ puro piirus & ruber exeat f num quia cenfue* 

rint iiltermim extemo effe puriorem ; an con* 

tra ? Sed npn dixerf nt hoc illt; quaBrends fiine 

duthQriiates^ &raflone^ad aiiquid confirmah* 

dum jHMfity durii rei ipfa fenfibus fubjici mi- 

mmh poteft » non ubi poteft : At id nos quo- 

tidte videmuSy quod tamen minimeconipici 

abiilMcdieisfdiituSyquiputanttdtum fan- 

guinein in univerfo cerporeejufmodiefle, & 

cum quj in magnis & intcrn is venis eft, & eum 

qui in cxternis & jbxta cutem difleminatis. 

Qtto erroic fedu^Si , ititerea dum trahendo 

quod fat eft , ad fanguinem repurgandum»' ti- 

saent una animam exhaurire , milie finunr^ 

apertilBme , 4 fthguinis coUuvie & €opia, 

flifibcari. Cujus rei, et-fi miilta adferre pof- 

* fum cxcmpla , unic^ tamen digtium audim 

recitabefelicitcr fuecefTum , nen meo conG- 

Ko ncquc nUtU| (bd {biiuspatientis» eontra 

fncdicorum fententiam & confcnfiint^. 

W^^ris cn' f' ^* Anno prsrtcrieoi menfe Julio» me con- 

ft^damik' fultumvetilt» prsefcabic, homo fepmagena- 

m'filhlm '^"^ » legum peritus , qui inteifogati» i mc de 

j^f4//i^Tx. fua vivendt ration^, &praetcrirayaletudine, 

ftftntk. mihi narrat I muhii$ annis fc quater quinquici « 

c|ue in anno fibi fuberc fanguineiii mitti ad 

libram unam , vel circiter , pro qualibet vice ; 

h^ ^^ inquit» pcc^nqt^c , quod cum iuyenis 

itudiisppcram nav^rcm, gr^vippdjigt^eaqifc 

diuturna correptus , & jam n^ultis^puigantibus 

* mcdica- 



Db CV&AT. nK SAMG. M13S» Jlt 

foedicaiDcmis vexanis, Medicos rogo » m ia 
nie {anguinis miffionem expetirentur. Illi ge« 
nus morbi , quod catarrbum nuncupabant , id 
non pofcere dicunu. Tandem perfeverante» 
Sc in dies magis ingraveftente malo , ipfe illis 
invicis miht venam aperiri jubeo ; ex quo au« 
xilio magnam doloris lenitatem., & tumor^ 
declinationem » percepi. Poft aliquot dies de^ 
nuo ad idemmet auxiiium , Medicis repu« 
gnantibus» recuffi » exquo priftins valetudini 
fui reftitutus. Poft aliquoc annos , redeunce 
morbo^corporeque medicamentis» Medico- 
rum confilio , repurp;ato cum modico fniAu , 
de mittendo fangume verba Medicis facio ; 
quibus diftentientibus, ip(e mihi illam impe- 
ro • ad eamque poft triduuni recurro, unde fi* 
militer t ac primo , liberatus fum. A quo tem^ 
pore ut morbos prsvenirem, terquaterquc^ 
mibi venam referari volui » 8c fi aliquando 
temporibusinterjeftis dolor aliquis accederett 
procinus is delebatur , & deletur difto auxUio 
celebrato : cujus beneficio, per Dei benigni* 
tacem , 3l podagra videor liberatus. Qttam 
curandirationem Medici mirum in modunu 
mihi vituperabant» dicentes » me nimium 
jneam valecudinem & vitam parvi pendere ; 
fixcurum enim , ut per hanc vifiim tempefti vius 
eztenuarem & amitterem » & fenii adventum 
ante virilitatem maturarem. Quibus dum di- 
cerem , me nullaunquam fuiue ufum Medi» 
cinatam falutari,dum graviffimis doloribut 
urgerer, ipfifmet teftibus» & i qua minuscor- 
poris vires lacdividerentur, atque hac.ipfa: 
y 4 Rcfpon- 



$\% Leqkakdus Botallus 

KefpQndebant , non e([c squuai» ut tantopere 
McStms illecebris prsfentis utilitatis» vaietu- 
dinem & vitam meam exponerem noxis de 
proximo venturis. Ego ad illos: Vos fepc 
audivi dicentes , dum leniufcule 4 medicamen- 
tis haberem , id eiTe mihi in bonisducendum ; 
optimam autem elTe eam indicationem auxi- 
liorum, quas a juvantibus 6c lasdencibus fu- 
mitur. Hanc itaque mihi , doloris impacien- 
tiflimo» fcquendam propofui , cujus cgo be- 
neficio, poftdivinam gratiam , ad hanc ufque 
astacem fepcuagenariam perveni » firmicer» uc 
vides g per utj^em femper pedes incedens « non 
indigusrpecillisfcribendo» auc legendo» quam- 
vis minutiflimas legatn Hteras. Medici, qui 
tres erant , omnes ab annis viginti interierunt , 
longe juniores quamipfenunc fum. Quod (i 
vacarem praefisnti fcabiei moleftia, viderecj 
seque mihi tam firmis effe corporis viribus» 
quam eflem ab hincannistri^ir.ca. Hujus oc« 
cafione ( inquit ) te confulcum veni potius, 
quam alios^ in mictendo fanguinetimidiores; 
ut ihteliigam abs te, num liceatmihi ii^nsa- 
gnis asftubus caniculariis » & ter jam a men(e 
|anuario pblebQComato , icerum fanguinenu 
detrahi , autquid mihi (it opus fado. £go illi 
ex utroque brachio eife miccendum dico , po- 
ftridie fcilicet e}us diei ex dexcro » ad uncias 
ialtem decem ; fecundo die , uno {cilicet dio 
interjedo» ex finiflro ad paremfanguinis mo- 
dum ; deinde corpus lavandum ex aqua fim* 
plici & mediocriter calente. Quod prasftitic, 
& libcratu^ cft. Tam veraro prof|pftct4iari:£i- 

viraus 



Sb CI7&AT. YBH SANG. MISS* 313 * 

yiioiis hiftoriam » quaai ccrtum eft (blem lu- 
cere : nomen incerim celare voluimus , ne iS^ 
mul cum fado eciam artifices» licec vita de- 
fundos , velle vituperare vi.deamur : homi- 
nem incerim indicabimusroganci. Acvides» 
quam Ca^pe Medici fuis in opinionibus deci* 
piancur» nifi maxima prudentia» rerum ufu 
conquificat fingula expendanc & judicenc! 

f^ 7.^ £rgo cum ex hoc exempip, cum ex 
illo fracris mei , & ahis multis fuperius nota- Ci^.t. ^4. 
cis , cum ex Hippocracis & Galeni autborica- 
cibus, tumex racionibus jam i v\obis diGtis , 
fuqaendum eft» neque omnem fanguincm eju& 
dem efie puricaeis vel impuricatis in corporo 
univerfo ; neque eumqui pofterius gignicur, 
femper eife deceriorem priore , nifi conferre 
veliseum qiuin fenio» cum.eo qui in juven- 
tuce, vel aliis ancecedentibus scatibus fit ; auc 
eum qui in asgrounce & intemperaco , cum eo 
qui bene valet auc cemperacus eft. Qu^re ci* * 

mere non debemus in rangumis impurirace* Sc 
guavis hominis astace , fi vires . patiancur » fan-> 
guinem moderate detrahere, rati tam inbac 
Mediciaa, quam inreliqiiis, indicatipnem^ 
quasfumituri juvantibus.&l^dentibuS) e0e 
obfervandam^(?c ampleftendam. Pprro umen 
in hac Ikpiflime concingereerror ppcei^ > pta^r 
fercrm cum iton juvac, auc gravior poft eam 
fic morbus , auc quia is in fuo vigore prope« 
rat , aut quia exigua detradio eft ; nam tunc 
iteranda , aut forte etiam geminanda > licet** 
prior aut morbum non minuerit , aut ejus in- 
cremcntum noH prohibuerit: At dum utilis 
V 5 mani- 



^ $Y4 LBOKAB.DVS BOTALLVS 

manifefte eft , mocbum tamen non (alvit > Sc 

impudtasadeft, non amplius hujus metuenda 

eft repetitio > qu^m medicamentorum pur- 

s»ivimr gantium. Bx fefta autem vena promifcud 

Mediccrfm Sstti tftm bouum quam malum , titquidam^ 

IT^'' f*P^ffi"^ inculcant , cerium eft » fi de eo fan- 

' ^ '*' guine intelligas in vena feda • & fedioni pro« 

ximis^exiftente, quem femper deteriorem eife 

fcimus eo , qui in venis majoribus eft , & eo » 

quipoft emifltim fanguinem gignitur. Quare 

Medicus, qui timet ex faoc detrahere , quia ifcu 

eo promifcu^ aliquid fit quod utcumque alere 

corpus poflit , certd is perinderobori asgrotan» 

tium cohfulit , ut tribunus roilitum robori fiii 

exercitus , dum aditum $ quem ftrenuis militi- 

bus intercipit, meretriculis & cacults pracbet 

patentiffimum. At & hi vires exercitus fem- 

per minuunt , non augent , & (celerati homi- 

nts nunquam reipublicas bene faciuntt (ed 

^ mali : Ita corruptus & vitiofus fanguis, cor- 

poris valetudinem infirmat 6c affligit.Interim» 

etfi praeftaret hunc abefle i corpore potius 

quam inefle , non tamen fi multus eft , ut fii- 

pra docuimus , confenim totus eft eximendus» 

ied paulatim ; ut etiam h republica maU ho« 

. mines funt paulatim diflipandi» fi magna vis 

tUorum eft. 



CAP. 



DXCU]lAT.PBB.SAHGftfISf. Jif 
C A P. XXXVI. 

t^eScos tim veteres, wm reeentiores, 

Jieliqmjfe fotius im deftUu mittendi 

fangmnis , tptam in (wperflua 

evacHatione. 

Dllucidefatis, meoqqidem }udicio,ofteii« 
dimus , Medicorum vulgus multis mo« 
dis errare , in parcius & tardius roittendo (an« 
guine y quam conveniat. Jam examinandum 
cfl, num &aliquandope€cet» aut peccaveric 
in contrarium.Non enimyquamvis muitum & 
parum , celerius & tardius , contraria finr^ , 
non pofTunt tamen non aliquando contraria 
ab eodem artifice diverfis tempocibus fieri » 
• ut videre eft de aliquibus Era(iftratasis (ivo lAk.it v«- 
Tfaeflafiis » qui , ut Galenus ait , curo prius »«/«?. ^- 
miffioni fanguinis maxi»^ advcrferentuiL. , ^jJJ^J^^^ 
poftdaconverfi adcontrarium vitium, raultos c.i.dr^*. 
jugulabant ex its, quibus, Galeni exempio ^ 
snittere iUivolebant adantmideliquium. 

§.z. Peceafte aliquandoveteresinlargiore 
xniffione, tanquam dogmatufti aut prascepto- 
ruro , 6ve fedarum , fequaees^ minimi con- 
flat , m in concrarium. Fiiiife autem phlebo* 
comiam in ufu ante Hippocratdm , certUBU 
eft , cum diftus author hanc familiacem jam 
habere videremr , non tamen ut inventoc , (ed 
uc feAator. In qua fequenda & ururpanda fi 
^uid deliquit , id fuit potius • ut oftendimus 
mpra , in contradiore , qu^m in nimiura tt^ 
dun^ami. AquaHippocrads mittendi raciona 

detrun* 



•I 
Itif LBOMAB.DVS BoTALLtfS 

Cilfiuprtf. detnincata, longius item declinances Chry« 

^* I* (Ippus & Erafiftratus , ( qui poft Hippocratem 

»llu(fai fuis temporibus faraa claruerunt ) hoc 

fandiflimuni auxiiium» magna mortalium in- 

juria » fere 4 tota medicina excluferunt. quod 

fieculis pofterioribus , illius contemnehdi, auc 

nimium cimendi , anfam^ dedit : donec Gale- 

nu^ ( qui ut hos tempore eft fecucus , ica & eos 

, dodrrina fuperavic) horum fallacias redar- 

guendo, fepulcum fere auxilium in lucem cJa« 

riorem , quam unquam ancea fuiflec, revoca- 

vic. Verum ficuci nemo medicorum ^ Hippo- 

cratis veftigia hac in re fequi eft vifiis ance Ga« 

lenum , fed illum potius inique reprehendere » 

* (ucexGalenilibrisdifcipoceft) &calumnia- 

ri ; ica etiam neque Galenum , qui redius 

omnibusiis, quiillum ancecefierunc, fcripfit, 

vix quifquam eft iroicacus , imb cimidicato 

imbuti omnes» qui fcripferunc fcilicec, &a 

nobis vifi func , infra modum fubfticerunc po« 

lius» qu^m fupra exceflerinc. Quod auceniu 

horum duorum fic viciofius ,infranempej[iib« 

fiftere aucexcedere, quatripoteft. 

t*u(Ubi* • jf. 3. Certd» uc inter moralia id minus vi* 

liuiefifar^ Cuperabile eft vicium , qupd virtucimagts aiB- 

'^J^' milatur , uc audacia & prodigalicas , quia illa 

ntittert , magis ad forcicudioem , hxc vero magis ad li-» 

^'^r **" beralicaeem accedic , quam cimor ai^c avarjcia; 

^''^'' ita etiam hac in re id eft magis fugienduau > 

quod longiusrecedic a nacurag ordine^&au-* 

xilio" Longius aucem abefie anacur2B'racione 

vacuum elfe hominem fanguine qu4m ple- 

pum » nemini dubium efte debec , quamvis 8c 

plena 



Db cvkat. veb. sang. MI SS. 317 

plena vafa in vivente hotnine.nuIlo modo efle 
pofGnc. Ac {xpe accidit, ut accedente hac 
plenitudine, pdurquam ea fuffocet» natura 
apccto vafe aliquo hominem liberet ab inte- 
ritu : Sed fupervacus & irreparabili evacqa* 
tioniy non habec natura q\iod fufficiat, in lo' 
cumamiffi^nifi ex inditocibo, quo tameiL# 
ctiam ilia nonfhiitur» dum fupta modum ex 
inanitione reddita eftlanguida. asquiuseftigi* 
tur infra modum peccate quam fupra. 

$,4. Scd qma medium» quod intra haBC 
duo extrema eft pofitum» quod moderacum ^ 
& quantum fat eft , & quantum con* «nit , . & 
aliis (imilibus nominibus defcribi 6c ^. ^peilari 
foiet , inventu difficillimum eft» ut ante& dixi » 
& error qui fit infta moduni , quia non facile 
retegitur» ut alter ; ita neque authorem cri- 
minis redarguit ut alter : Ideb quifque mavulc 
ccnties peccare ( non ex animoquidem, fed 
caiumniasmetu) in id quod nulium adferro 
vituperium poteft, qusim femel in id, quod 
vel jure,/vei injuria potcft^ Qua res in cauia curmuiii 
cft , ut centum hominum millia potius ia-^ ^l^luw^x 
tercant, aucdefedu detradionis , aut tardita* defeStud,^ 
ce, quamunusex fuperflua evacuacione, a "*?'•«»• 
medicis imperata. Caufa eft» quoniam diQm J^4*^^ 
xnorbus medicorum & asgrotantium omniuou ai4ft«0c, 
animos poffideat : Audacia verd , feu confi- 
dentia detrahendi, pauciffimos autnullos. Ec- 
quod ad nie attinet,quem plsrique» livoro 
perculfipotius,quam jufto neque apparente 
aliquo fulti argumento » fufurro iniquo , di- 
cunc cfte audaciorem ^ mifer^ peream, niCi me 

timidum 



Jtt LSONARDUS BOTAlLOS 

utdUuifl timidam efTc , *& ctedam , & recognofcatUj , 

simidmm ^atus « me imtiquam peccafle in nimio, dubius 

a^!wm* aliquandodeliquiffeiii pauco, 

minetuU. §. 5 • In hoc calumnijB periculo eruditus 

jiiUfterm Mafterus « vir incegertimus ', 8c primarius me- 

fnwurim dicus ScrcnilSmag Atigldrum Regins» (e ex- 

^gbrmn ^dffe ob fattguinis miflionem praeftibm iiLa 

' 22»!*^ quodam Illuftri viro, mibi nunciavic. Is enim, 

ubi libelium meum , k me iili damm . iegf flec , 

basc mihi dixic ; Deum teftor, Bocaile , fi vel- 

lem per fexcencos coronatosnonlegifte hunc 

tuum iibellum ! nam femper » inquic , exifti« 

maviyCimidioreseiremedicosin mittendofan- 

^uine , <^uam rauo ip(a poftulet : qui timoiij 

ica etiam & animis omnmm hominum hujus 

regionis inhsret , ut ftatim asgrotantium afE* 

nes , (i mittendus (it fanguis , in Medicnm in-> 

vehantur qui ptoponat, & gravius in eum, 

quide repetendoverbumfecerit, adeout ab 

hinc aliquotmenfibusinmaximafuerim ani- 

mi moleftia, ex fanguinis miffione in quodam 

* magnate, meoconfilio, inftituta ; quam nift 

Deus bene vertiflfet , paratiftima erac mihi 

ignominia , peccaco gravior : cujus incerinu 

remedii beneficio curato aEgro, glorioia qui- 

dem fecuta eft , ac profedo non canta , quan« 

tam videbam mihi paracam calumniain & 

xnaledicenciam , il vis morbi auxilium fupe«- 

rafTec. peus bone ! quam facpe ac facpius me 

in (iniillimo casdio comperi, quibus locis, fi 

a^qu^ cimidusfuiften)acque aliiqui aderanc, 

auc uc eram ante annos quindecim , fcio, ( fi 

aliquid fciri in medicina poteft ) multos hodie 

viv^rc , 



DB CURAT. 7BJL SANG. MI8S. 319 

vlvete, qiios mors abftuliiSBt» Sed ad quasftio^ 
nem redeoyafferensynon conftare Csdtem mdu^ 
veteres icriptores, ncque etiam novps » errafle 
in {upetfluentia detraAionis , fed in fubiiften-* 
tiaplurimttou. 



C A P. XXXVII. 

Vmm purgatiQphlchotamiam frAcedere JU" 
bea$9 vel comra: jidh^tc^ an fhlebot^ 
mia celebrari fojfit ^ nHUdpraceaeme^afn 
f»bfequeme , ffirgatione. 

ACcedunt alis duas quisftiones non indi-*^ 
gnas examine, Vcrum purgatio mif* 
fioni fanguinis, anhaec ilii pra^poni tempcve 
debeat» dum utraque eft opus : 8c ^ An (angui- 
nemmittere, (incuila purgatione aut prsce» 
dente , aut fequente , conveniar^. 

§. %. Scioa Galenodidum &ii(k^€mmmt. 
I. in S.Mfid $. ftmfcm. (f) praBferendam eSc 
yenx fedionem ; quod tamen confiiium 3l 
nullo Medico noftras tempeftatis fcqui vidi- 
mus , nifi aut noftro cxcmplo ,' aut faltem ab 
eotempore, quo nos id in ufum rcdegimus. 
Quo interim argumcnto, quove dcfcnforo' 
u^atuTf qui iecus facit» certe ncfcio » cum nun-^ 



(f) V4lIeJim.t.7.cMtnv. 
e,9, leveoi hanc ?ocat con- 
tfoveiiiam, quam ita decidit: 
Si atxo^e aoiilio efi uten- 
dnm, inijQGlorangiunis Gonve^ 



quaa» 

nientius ptxcedit , pofiqnatti 
enimianguis miflus eft, ev»- 
cuatt copia ac deonexatana- 
tura, viiiquezedditislanon- 
btis , melim fit expurgatio. 
(g) Mo. 



140 LtOffAKVliS BOTAILUS 

quatn veuam fecare in quoquam audeant, nifi 

prius aut plen^ purgato corpore, aut eo ral<- 

tem minorattvo» ut vocant, evacuato, Quas 

confuetudo non minus Galeno, utdixi>, ne<- 

que Hippocrati probacur , necetiam^abexpe- 

rientia confirmatur , quam ea quas temere» & 

fine ulloredo judicio fiunt ; quorum tameo^ 

nonnulla atiquando optatum finem confe- 

o/lenditHr quuucur. Ergo ut fenfum Hippocracis & Ga- 

^htntfiH' lenihujufce negocii aperiamus, dicit Hippo- 

^H^TJrAtu cratesi^. aeta. n»m. 36. in hepMtis dokribus ^ m 

& Galeni fiUm gravita$ihu , in dolmhHi fnfra ffptum Prmf'^ 

^ywrps /#- ^iffutn natit, in injlamnuuimibtis % & in PM/borum 

cidUBi&mbtis , inchoandum ijfi ^ vinafiBime^ inde 

adcfyfferia vemendfm , mox ad purgationes, Quod 

fi ordinem per^erteris ^ fucurum ut lardas» non 

adjuves« In febribus omnibus putridis etianl 

4. iL M. effe antefcrcndam, multis Methodi loeie^ &Li'. 

''tt ^ ^^' ^*^' ^dGlaueonem ,c.io.&ll> dixit : & 

^^l.is!^' inaribritide» X.eomp.med.perloea: e. t. & in 

cancro , & in eiephantiafi ^L i, de arte cur» ad 

Clauconem c. jo.& lib. ^uos purgare openet \ & 

in malignis ulceribus, 4. de eemp. med. per ge^ 

nerae. i. 

iMs» M#. $' 5- Mspx^igim , & finc uUQpatrgrioi(& 

dieerum r4- ^eft^dida M^iiicQtom noftri fasculi con fuctudo^ 

^mH^l^T^ levi duntaxit , imo & leyiffitnaTjaiioac^Jiif- 

*nUR^am C*j!^^» nempc, ne quidquam crudi a mcferAjfis 

n»r. ' venis rapiatutjn jccur, At hoc incommodum 

nuliius eff momenti , ii cum eo conferatttc^ 

quod fequitur purgationem , phlebotomiam 

antecedentem. Nam ficuti per iUos , a phle- 

bocomia aliquid inutiie ab intcfiinis in venas 

me(arai- 



D& CUIIAT* VBR SAHG. MlSSb 3lt ^ 

mefaraicas trahkur , quod & pereziguum efle 
potefi , & ad nimium exceffivas decradiones 
tancum confequens : ita per purgationeoL» » 
fanguinis aliquid, ex eoqui in artuum venis 
eft» in magnam recurric, & ad magnaviftera • 
Exquo majus damnum fequi potcrit, qu^tn 
ex altero : tum qudd nocentius eft id quod in 
(anguine eft corrupmm » quitn id quod in^ 
cibo eft crudum , (i alterutrum in corpus fera- 
tur ; mm quod motus crudi chyii in mefa« 
racum» ficnaturalis & coi^erens; fanguinis 
vero artuum (g) in magnam venam , prstitfr 
naturam & nocens. Adde^ qu6d in agita^ 
cione a purgatione fafia, fanguiscommifeea- 
tur^qui per quietem» ut diximus fuprai fecerni- • 
tur, & quod in eo impurius eft^in pancs igno- 
biliores tranlmittimc^ . Verikm in nonnuUis /» fd^ 
purj^ationem eSc ancefercndamconcedo , ur-' f*nr^««- 
iniiSj in quibuspotius humorum coliuvies, ^!ufi"J^^ 
qu« in vencriculo & inceftinis latet^ caufa mali W/«m/4* 
oftenditur, quam ea qu« in venis eft. 

^•4* Qui putanc purgacionem auc ance, ^iUcm^ 
auc poft » effeneceflariam , eandem eciammec J^JJj^* 
caufam adferunc , quam ante diximus ; ne^ • opii^» 
fcilicec , quod eft impurum , auc falcem cru.. R^Uifi^i 
dum» ubi decradusfanguiseft» in venas ra- 

piacur ; 
panim a^rvtjt £iv€t,ideinmet 
coocedae cogitui Ub, tUfMf^ 
circ, edf, 1 7. Confule Har vtji 
Exerciuuc. 13. & yVaUiE^ 
pift* Pfimam $• U§ tsmtn uUtUm 
& Tidebis addu6bi cxpaimea- 
10 faiiguifiiscircakdone H^r- ta , qus hadenus leptebaMi 
vcjmiM} imbRi0l4nm ipfe.quilnuUns potuir', 

X (h) Qujt 



( g ) Moneadns efi Le^ , 
halittcinari autoiem noftium , 
dum fiatuit, motum fanguinis 
i Tcnjs artunm in venam ma- 
gnam, efle p.n. cum hoc ad o* 
«dnm doceamur quotidie fieti 



* 31» Leoma&dus Botallhs 

piatur; nedecur, in^uiunt, vacuuni.piibont! 

qnitn fuot ii acuti uivedigatores abftrufarum 

cauraium \ Decipimini^ 6 philoropbi, in boc , 

fallacia fimilicu^inis : non enim in bis qu« 

concidunt 6cceduntf dumquidex iis educi* 

tur , batc ratio locum babet , ut in iis qus foli* 

diute fua firma ftant, quod exemplo ofllende- 

etjimiiitH' naus. Non enim ut ex pyxide eburnea > aur* 

dinit faiU' marmorea , auc vitrea » auc alterius foiidae ma- 

S/w '*' teri« , quidquam dettahi non poteft j nifi fiic- 

'^* cedente aliqua alia materia, puta vel aSre» 

vel corpore altero io locum detradi : ita ne- 

cefie efl fieri , dum oleum vel aqua , vcl li- 

quor alius ex culeo , vel vefica, vel quovis aiio 

• vafe» in fe ^oncidente, eximitur; quoniam^ 

in his fuperficies locantis » locamm reccdens 

fequitut * quod non fit in folidis : quae res fenfii 

'Suauda inanifeftifiime percipitur. Ita , fanguine detra- 

vi»s cru' &o , non eft opus ea ratione aiiquid intra ve* 

dum fui^ nas fcrri , fed trahunt has crudum » dum fame* 

«iw^/rt-rf- jj^^ funt;*lGcuti ventriculus faroelicus , pati 

nequit cibum diu mandi , neque in ore diu re« 

tineriyfediiluminosreceptumdevorare fta- 

n^p0 tim inbiat. Refpondebis jam » nos convenire 

tmauUm. in fado , ied difientire in ratione tantum^ . 

jm^ugtuh Imb asque in illo , atque in bac » difientimus ; 

<^- quoniam illud non fieri concedimus » dum arce 

f anguis mittitur : fed , dum fieri contingit , id 

difia 4nobiscaufaevenire, & non aliacon- 

'tendimus. Cur autem illud minimi fiat ex 

fanguine arte decrado , hasc eft ratio: quo— 

niam , dum fanguis mitcitur , ca ratione mit« 

titur^ quiagravatt velfuamoICy vel vitio» 

vcl 



vel urroque ; ac tunc famclicit ven« non fuQC , 
ied potius avid« rejiciendioneris« non novi 
attrabcndi. Refpondebis item » te roininiedi* ^iUM^ 
cerc, venas attrahcre crudum, dumfanguis^»«^J^- 
illis ineft , fed duro , vcna fefta , detradus eft. 'J^JJJ^^ 
Htc dicirous , neque etiam fic cnidum ab iliis 
trahi , quoniam non tanta copia arte roiititur » 
uc vense, inanitione exc«cat2c,cogantur ci- ^ 
bum trahcre, priufquani is fit pra^paratus» £c 
fi tam larg^ tedctraxific videas, auc detradu* 
rum te puccs ,« ut ad cam fibi ncceiCtatcm in- 
tcrnas venas dcduAas auc deducendascflre cre* 
das , (orbtle & facilis concoftionis & diftribu- 
tionis exbibe altmentum , & fic ven« noo^ 
trahenc aiiquid > quod fua cruditate obclfe 
poflir*, 

f. 5. Sed video, quim latd patcac cam- s^§mU 
pus lividis & inexcrcitatis fciolis,nos infi- ^ffJ^A 
mufandi audacts & tcmcritatis ; qui , ii 9qui-* ^uJ^l^ 
tatem fcqui aliquando pofienc» cirti inhoc MadiHu 
juftius fcmetipfos, uc timidos (^) Mcnodo*' 
teos » vel Erafiftrataeosi aut ut audaccs & i^Qa** « 
ros Accfianos , aut ut iocrtes fic concumchofos 
invidosaccufabunt^quim nos temcritatis auc 
audaciat \ & quibus vitiis pds perpcmd & ab 
ipfaadolcfccnciafuific alicnos certb fcimus» 
difciplioam ipfam raedcndi omni induftria fe« 

•danceSf 

( b ) Q^ fiieilt Menodo-i Medlots fttcdt ^c^fiu , hiac 
tns , legeieefi apnd galtnum colligete cft , qiiod fiQmmiuit 



IH. qui infcnbitax Bmpir.in' 
f$rmsti0* r. 13. Idempecu- 
liari libio ExaliftrataBOs iole- 
toisclks^im veiB^ iiopciEituf 



pfWdbio dicattu, (i qqando 
ics in dccciios vexgat , quo 
magis acctixctuc , ^cefim ivm- 
dic4tm ifiXii»Mriif,chHisd09, 
X% (i)ldc«i 



tH 1BONAB.DU8 BoTALLUS 

Tfdeifiiri* Aances, fub bonis ptsceptoribas , Cardano l 

'iimi. Brandaporo, Archangelo Lanfrancano» An« 

tonio Janua » Tomitano , Celianova , Delphi- 

no, JuiTano, Patema, Frifimelica » Trinca* 

vellio » Francanzano , Bellocato^ Fallopio» 

'vii iMTid ^ ^I"^ ^l^"^ ^" ceieberrimis Ticinenfi ( in qua 

dMotm laurea donati fuimus ) & Pauvina Academiis^ 

fiurii M- medicinx profefToribus clariffimis : Poftea cu- 

^* rationes (i) «grocantium , qui fe noftras fidei 

crediderunt , ea «quanimitate fubeuntes , ea- 

que diligentia, ratione» & felicitate profe- 

quentes , ut (ine mendacio dicere poffimus, 

"nuUum ha&enus nobis medendo fucceftuiiL* 

, ittfeiicem accidiSe» qui nos jure aliquo po- 

tueritauttemeritatiSf aut audacis redarguere» 

aut animum hoftrum aliquo» vei minimo» 

sA»tofif confcientiaeftimulodivexare. Quodprofedo 

fift^* non noftrae prudentias , fed benignitati divina: 

referendum e(fe ingenud fateor ; non ignarus» 

idi. X. 17« omne borfum i, patre luminum defirenderc^ , 

non ab humanis manibus , vel mente morta- 

» Iium,emergere. Nonigiturnos ex fpecubus 

aut papis ad faciendam medicinam » in Regis 

Ghriftianiffimi, in Reginas , & in Ducis An« 

dium Regis fratris, aulam venimus, aut ad 

fcribendum de ea acceffimus » ut plcrique no- 

ftrifacculifaciunt,qui ubi primum afcutica 

i^podidafcali recefterunt , ad medicinam fta- 

tim , alienopericuk) & faciendam & docen-, 

dam , prorumpunt. Ergo fiartem feftando»| 

«grifque medendo^temerariusprobis viris tnii 

nimlj 
( i) Idm de CcipCa tsfUnu GHiim ix. M. M«L i 



>Tacii^ 



^ Db CX/KATiTMh SAKG. HIS9» 3^5 

11JID& videri poflum » qua in re igitur cemetiu- 
rem pras me fero? auc G aliquando tales vifi 
fumus» proferantin medium. Nam ecfialie** 
na peccaca retegere , quodammodo incer pro«- 
bosviros (peciem ferat hominis, admaledi* 
cendum pocius fiudiofi, quam ad redifacien« 
dum propenC; camen aliquid eciam juftific 
boni in (e babec baec accufacip ^ Sc alieni erro- 
ris revelacio : ex qua id redi confequi poceft, 
cuffl y uc boni bomines decepcorem recogno- 
fcantymmj utdeceptor a malefaciendo dc- 
fiftar'. _ 

f. 6, Veriim enim vero hoc unum nos con* ^mtris 
{blatur, quodcerte rciamusneminem elTc^» Mi^r* 
qui noflros errores in medicina facienda no« • 
minatim retegere fufcipiat , qui nonfe potius 
iniquiffimum calumniacorem prxbeac , quim 
vel modicd juftum accufacorem • aut «^uum 
reprehenforem oftendat.Ut Medicusquidam, Uidiei m- 
amicus ( ut dicebac ) nofter , qui 9um «grd- i^^^U^ 
cantem quartana (exdccim menCum laboran- Um^T 
cem , quem 4 medicamenco, a me illi infticuco^ 
vomenccm reperic, Sc medipamentum vehe- * • 
menterimprobaflet » paulo poft mihi obviam 
fadus» mefalutansy dixit: Moxeram apud 
talem «grotancem » ^uem quum graviflima 
vomicio torqueret , aliqui adftances illum per- 
cerrefaciebanc , ex medicamenti fpecie & vio- 
lentia ; fed eeo incerim curavi fcandalum hoc 
leniri, & fulpicionemmaliex pacienci&animo 
dimoveri. Ego rogo, quinam elTent ii, qui 
umfacil^ de re incognica judicium ferrent » 
num eflcntpharmacopceus, qui fe nunquam 
X 5 id 



i%6 1 1 O N A H D V $ Bo TA 1 L V S 

id medicamcDtum confcciflb dixerat^ ? Ille , 
con , inquit, fedalii mihiincogniti. Ego'huic 
ago gtatias ex amici officio, quod dicebat ie 
in hoc negotio fecijfTe. Accedo ad a^rotan- 
tem; hora erat circitet tertia k meridie, au« 
lumni tempore» quem hilarem invenio: rogo 
de medicamenti efieftu. Ille, quinquies fe^ 
dejeciiTe tiarrat iineulla moieftia.evomuifTe 
bis luxea., virentia» amara, acida, vifcida» 
quibus fentiebat antea ventriculum perpetuo 
opptimi y nunc verd me;lius fe habere , quam^ 
i multis menfibus fecerit. Egohfc illumro* 
- gare ctspi , quis effet is, qiii , dum vomeret » 
de medicamenti violentiaillum perterreface* 
rec? ille modefte negare coepit quemquanu 
faiffe^ Ego culpare pharmacopGeum : ille , 
^uem pigebat infontem i tne culpari » & fre- 
tus id a tiulip mihi potuiflfe effe relatum.*» 
^tiam 1 didio amico meo ; ftatim ait , Num 
talis eft MMicus qui hoc tibiretulit ? nam icio 
. aliuni quemquam efle noH f^oife. Ipfe non 
hego. nie i Ne habeas fufpicionem in phar* 
liftacopceum , veritatetn ipfatti aperio : Mtedi- 
cus , in^uit , ipfus eft » qui non accetBtus ad 
me vemt , dum impctu vomcndi exctccretL, ; 
& togavic i mc , mtt} fcitcm medicamenti 
genus: Dixi ego , audivifletc nominatitcni 
tabeifam diatnrbitcum theb : ille admirarione 
^adam prehendi vifus, dicete ccepit , qtio*- 
modo id medicamentum mihiite fiiidet da« 
tum; efTeautem id nimis Violentum in liac 
tam contumaci ftbre quje leviter efttra^banda, 
&c. Lubcmer ( tandem aic ) hiec filentioprz* 

" teriiflemi 



Db cvhat. tek sang. jcm* ^%f 

teriiflem t nifi vidiflefii , hoc cx autiiore fafti 
ad cbas aures pervenifTe > & culpare te phar«« 
inacopceum , ^ptim^ hac in re , de me & to 
merimm. Vides » benigne leaor , aoiici offi* 
cium, & accuiationem , & redargudoneou» 
erroris noftri ; quo errore asger liberacus eft k 
veceri quartana> poft unam acceffionenu» . 
Quam firpe profedo in fimile genus repre* 
henlionura > ne dicam calumniarum iniquo* 
rum hominum , incidiraus» 4 quibus camen , 
iecundis fucceflibusf Deusoptimus, fuabeni^ 
gnitace , nos cit6 liberavic ! O utinam habe^ 
remus unum vel alcerum , ex noftra facukat^ 
icilicet» tam promptum in manifeftando opere 
bono, fi aliquodincerdum a nobis fiac, quam^ 
mulcos fcimus habcre paratos tubicines , ad 
propagandum & amplificandum infeikedij 
cafum ,Gis concigeric ! Sed omn^ fpem no^ 
fkam in uno folo Deo reponimus , non in ex«' 
cufacione fimiUum amicorum , q#alia mami' 
lapidem » ( uc dici ad^io folec } panem o^d'* 
tanc alcera. 

f. 7« Sed niixm in Medicomm congrefli^i» 
bus hanc temeritacem prse me fero , in qoibu^ 
ncmo unquam me vidic, quin lenicer me^ot 
fencenciam proponam , nemine laefo , rem^ 
ipfamduncaxat coliiroans, noneos qui ance 
me dixerunc , auc poft difturi funt ? £t , 1! 
coofilium notbum accepcuKp eft , & execu- 
cioni mandemr, beneeft» (in minus, quid 
aliud facimus, quam auc hsBrere, &commen«' 
dare aiiorum fencencias» (i illas videamus aut 
meliores » aut aeque bonas ac noftras ? Confi* ' 
X4 dcntet 



^xtr LmONAR.DU8 BOTALLUJf 

ieDterquidemfuftinemus nofttahi i uon in rd« 
bus pauci momenti » in quibus pecpemo finc 
ulla contentione fodali cedimus » & in peri- 
culofiffimis , uc in extirpatione membrgrum » 
quorum plura adbuc integra efle fcimus» & 
in commendanda amputatione aliorum^ quas 
forte hominem non femel abftuliffQnt , & ali- 
quando in modefteinfiftendo,largius & ma- 
turius effe mittendum fanguinem, inpericu- 
lofiffirois & acrutiflimis morbis ; quod nifi fe-^ 
ciflem , teftes func oculatiflimi plures & cele- 
bres , quos jam tcrra i roultisannis tegerec I 
Vnde igitur ha?ip noftra temeritas & auda- 
pa» nili hapc ipOi temeraria & audacio(a efte 
4icatis^ / 

j^dfum f'^' Pf«dicate igkur vos, 6 cenfores (kj 
quendam nimiuib pcrfpicacei^» & vos item amici, ad 
KiWfj»» noftrum nomen fuftmcndum niroi? folliciti , 
/» fsHMf. ^ucitjnjimini |am j>er compita, vos conftanir 
£ima accepifte , etiiun & vidifTe , nobisi«|>e- 
Qumero in funima ul^tis defperajicfn^ eouf*- 
que placuiffe/ placcreque~iknguinis decra- 
^ dionem » ut nemihem in boc remedii ^enere 
fieqUentiorem & liberaliorem vidcritis nec 
aceeperitis ; nam basc dum prasdicatis , tam 
Verum dicitis.quamquod veriffimuip. Ac er- 
f orem ne ciTe dicicis , 6 vos cetilpres nimio 
V- , ; livorc 



' ik ) Tifkl fub Cenforis 
nomliie innaic Binavmtkrnm 
Grantfrium , feu Vittieum, Pa-* 
t}fiemem medicum , qui ^d* 
verfus hunc3ota|li: libellum , 
t^V^taimtnitiwm it^mth' 



nibm infanguiimmifimte ad- 
bibendk^ pam hjcc vetha, 
§mpfu^flaetreCa9guim detra- 
^ionem/iDivOiiVmlibe)^ ha- 
bentiir. cui Gran^rie retpondit 
G, CM^tm Hmmamm mtdJUSt, 
(l)£ai»- 



/ 



Vm cuhat. yek sano. WISS. / 3^9 

livbre petcuin^ me praBCer conrufCudinenu 
alierum Medicorum lervairc ^ 8c/etvm plu- 
tifups aBgrotantcs» miffione fanguinis , in ma- 
gna falutis defperatione ? Fui(j[ttcrgo , cx ve- 
ftra fementia , fecundum ar^m & rationcnu 
fadum , .illos (ine miflione fanguinis (inere 
interire. At hanc veftrai^ ratiociiiandi me- 
dendique rationem , fani fuperque ab omni* 
bus cognitam > non nolbis cfre imitand<im pro** 

S>fuimus, (ednoflnun i vobis eifecomple- 
cndam non dubi^Unus ; imo jatn eam ma- 
ximopere » & coi^de , & opcre k vobis com* 
mendari pro c^rtohabemus : quod num vctbo 
id k vobis ^egarisfit juftum» vobifmet ipfis 
relinquQ judicandum ; quibus fatis pater'*» 
jy[uam fit malevolorum livor in rodendo vi« 
vemium 'iamam , non in prppagando»pro- 
clivior. Sed praeftat tam^n (ic facd^Cyrin re« 
bus reipublicje utilibus, quam fecus« nerope , 
. redum alienum conHlium fcqulpotius faao, 
& celare verbo^ q«»m contra facece. Sed 
videborne in his nimis laudis cupidus ? Ita 
equidem ; fed tantum illis j| qui alieno Jabore o 
immerium laudem (ibi comparare ftudem, 
oon iUiSf qui meritam , fuo. 

$.,9* Dicuntaliqui»nosinboctemeriracem BifnuUP 
& audaciam oftendere>quodcQntra anem, n$nnuiu^^ 
indifcriminatim in omnibus morbist tempo* ^^^^^^ 
ribus , astatibus , & naturis • hoc auxilium im« 
peremus : unde vulgares homines, nidilquo 
plebecula 9 Tanguinis (Ibi mittendi , & aliis 
imperandi» (ine delefiu & meta, anfam captet. 
Scripfi^fenos hasc contra artem » & indicare 
X 1 miflio- 



Jutegritdi 



CtneluJuJ!' 



330 LSOMA&DI^S BOTAX.LVS'* 

miflionetn fanguinis indi(criminatim ufarpari 
^ po(re,quifateatur, aut artis& inteili^ritix 
* expers eft , aut profedo homo nequam. Hbic 
refpondendum minime eft , cum tt&t^cizr 
mus, nequitiam nuili rationi fe fiibmittero • 
' Alteti dicemus , ut attentius rem ipfam exa- 
minet , nec faciat uc ei jufte conveniat illud 
" Ariftocelis. Ad fmucM fifiitiinNs fmie psrmlogi^ 
zmt, Dare nosanfam ignarae plebi mald ucen- 
di hoc auxilio ; quis itli libros legendos dac , 
aut prehenfosquis adimit ? quis Diofcoridem* 
& alios Medicinas libros» unde mulierculas 
Varia & inutilia medicamenta fuppiianty plebi 
incerdicit? nonentm plebi nos, fed Medicinas 
ftudiofis , ingenu^ & (ine fuco de hac maceria 
(cribjmus , quod novimus » longoque & fre* 
quentiufu comprpbavimus ; non improbantes 
interea, neque contemnentes, reliqua auxilio- 
rum genera , fed commendantes (ingulaTuo 
tempore & modo. Cascerum ea omnia tfkj 
titiiitace & (ecuricate conferenda cum phle* 
botomia, ea eft proportio, ac (i Lunas & 
ftellarum lumen cum folis luce conferrt^ 
velitis. ^ f 

f. 10. Sumite igtmr , ut jam ab(blvam , hi« 
ftorias noftras» benigni ieftores» primuto , uc 
veriffimas ; deinde , fi non facis dodrinales 
vobis effe videantur , ducite vos iiij|s de(iim-- 
pdfTe ex tabulis» templisdicatis. Rationes au« 
tem fi facisfecerinc , bene vobis & nobis eft: 
fin minus , meliores exquirite : eft enim offi* 
di probi hominis, & artisftudiofi , laborare, 
ut arci fempec aliquam ac€e(Gonem faciac , & 

ut 



^ 'Db CVllAT.7BKSAlld.MISS* $3! 

tit rtfliqimsoninesaliqua in re fuperet: quo» 
nf^nf ars noftra (non in (equidein,fedtatione^ 
n#(lri} infinita eft ; in qua qui optimi funr** 
artifices , non Jdeo funt optimi , quia arteoi 
totani, aut maiAinani ejus partem teneant; 
nam tenent & hitantutn minimam , fed quia ' 
plus aliis lapianr^. Vt fummi Rbges terreni 
orbis , non ideofunt & habentur fummi, quia 
univerfo orbe potiuntur» nam minimatantum 
parte frnuntur , (1 ea cum toto teme circuittt 
tbnferatur : verum maximi & fummi dicun* 
tur , quia ex terreno ambim plus poffidenc , 
quam plerique reguli. Eftigiturquod quiique 
laboret , in animumque (ibi inducat , polTe (e 
aliqui^arti addere» imo &Teliquos omnes, 
qui anteceiTerunt , fuperare: fed procul fem« 
per ab(]t i diftentis aniroo, falfa iciendi per» 
fuafio ; nibi) enim magis (ciendas fcAantes 
oerdit , ignavofque reddit faac ipia • quae pvo* 
htbet femper quominus quis dqfeat k fapien* 
tioribus. )am ver6 ad alia orationem tramfe* 
ramus noftranu • 



C A P. XXXVIII. 

^Htdin ipff fi&Unii temfoft fitckmbm^ 

& tpimodo lipothjfms 9cc$tmn* 

dumjit» 

T^Utn vena tunditur, prsftat aegium in 
Ji^kSto federe : & , fi is moiii (it antmo ^ 
ftatim fupjnumfacerei ne animi deliquio ca- 

piatur. 



33* LSOKA&PVS BOTALLVB^ 

piatur. Pnenoreicur boc.muutione pulfiii » 8f 
^pallore vultus : tuuc fi redeaf , ftatim deeuA^ 
*Da(» facies aquafrigida afpergacur; poUfOK^ 
appofito ^ulneri, Tanguis reti/ieatur» donec 
ad(epaciensredierit: poAesf»fi juftaquanci* 
*caSy auc proxime non flieric emifla, amoco 
dfgfto abf3lyacuiL« • Lipochymia perfiftence^ 
(nam aliquandograveseveniunc, fed non* 
dum camen uUam non rede folucam vidi- 
mns , ) decur aqua frigida continenda in cm , 
auceciam» fi morbuspatiatur, vinum, ex quo 
etiam momentum hauriendum , aut panis ia 
eo incinftus fugendus demr^ praeftac paneou. 
cfte coftum. Ac imbecillo facius eft, modice 
ancevenacfedionem jufcuium carnium hau- 
rire , auc ofFulam in jure carnium, auc panem 
vino tinftum , morbp non repugnante , auc 
aquam hippocracicam , auc faccharatam » aiic 
fbrbile ovum , auc quidvis aiiud quod apgro 
' ficgratum» 6^ camen morbum non augearr. 
Tmfm Idoneum tempus mittendo fanguini nullum 
initttndi non cft, fi morbus poftulec,. & vires feranc^ 
vi!^^.'^ fed fi non urgec , macucinum aptius eft , tum 
li^liU cnr: 'fiia cemperie , tum quia uc plunmum corpota 
T' ^' V P^' noftcm nullo labore auc excrcitatione fa- 
lofl^iu ^S^'^> ^ 9"'^ ^^ fanguineimpurieft, id na- 
xura in brachia & crura , longe fi:ilicetii vifce- 
ribus , cranfmitcic ; quod per laborem facere 
nequic, eoquod per mocum & agicacionem 
membrorum , auc corporis cotius , quidquid in 
Yenis continetur, idipfum fimul iifdem miice-* 
cur & confunditur , per quiecem verb fecer- 
Qicut: fivcrdquidquam urgeac» omnis bora 

conve- 



fonvenmis cA : e^ tamenconyenientior, m 
offen «orpasaucjqttnumeft, aut longius abeft 
a ^lenitndine , aut in qua nullus inugnis a^-* 
xis oBftus^Tigeir. Vt imbeciUis & mollibui p^Bfiffdm 
non inutilis eft exiguus cibiis datus antc fcr "otnsmfim' 
Gtam venam , ita neque poft miiTum fiuigui* ^Hwi^ 
nem, ii (bmnus obrepit» ancea defideracust ctnim. 
is vitandus eft. Qua tamen ratione, qu« 
probabiiis fic, Medici omnes hunc* prohi» 
beanCf vtdere nequco, nifi metus adfitne in« 
ter d(M:miendum , quod ikpe accidit , refoluco 
vinculoyianguis denuo profluat. fed apte pro- 
hiberi hic cafus poceft yigilantium cuftodum 
diligentia. Pe annitemporibusjamdizimus» Tmfm^n* 
maxime opportunum eue ver, moxautumT nitmm^' 
num ; deindehyemem, tum demum «ftatem. ^""* 

C A P. XXXIX. 

In vena tnndtnda , q$tad fcUionis genm 
ftt magis ex ufii. 

Q^Eftionisyenastria funcgenera: lata»an* r«i#/8i^M 
i3gufta, & media five mediocris. Lata lau- "^^^»^ 
daturhyeme in corporibus melancholicis» & tH^J^ 
crafli (anguinis» fic in quibus requiritur eva* ^r. $. «i. 
cuatio fuDicanea & copiofa : veritm quia ^^4* 
hasc aliquando difficulter clauditur, ideo pe« 
ricuium imminet» ne inicienterinter dormien- 
dum , aut alio quovis modo imprudenter , fb« 
luto lord , citd & illud vjum refolvac. In 
angufta verd euam ( quam Galenus comr 

mendac 



)]4 LEONAB.DUS BOTALLUS*'; 

tnendat in revulfione facienda tn*imbaci/li9 

corporibus, quo minus vi»CQrporis pel^eftft* 

^ *refolvatur) quoniaa^ fae^pethrombofh feqin« 

tur\ prohibens evacuationem fieri^quantam 

&qualemvoiumus,&etiam in ea abfeeflus 

farpe fir ; itJe6 & hujus , & altecius loco , me- 

uaiHfk dK>crem cmimendamus. Si tamen aliquando 

ctmmmdd' jn alterutra peccandumeft.prsftatinclinare 

*^' in ampiiorem quam in alteram , quonianu 

ex hac craflior & impurior fanguis facilius 

fertur: &; fi timemrabimprudentieffluxu, 

major adhibenda erit obfervatio : error au« 

tem anguftioris , pr^et id quod ex ea te^ 

nuis tantum fanguis efRmditur , abrceifus » 

f qui exinde in ea fiunt , diu molefti efie con- 

fueverunr'. ^ 



C A P. XL. 

^d vend vdriU in dffeSihufecarifilcdnt. 

o /^Mnis vena vifu manifefta » aut qus fen«- 

\^futaftuspercipitur,tn humanum ufum 

UptUm. ^""^* poteft. Aperiri juffdms poiTe intenj 

vid» Msm oQ^"«5 f^^ fcriptorcs convenit ; hoc tamen 

4H,%7jim fungi mandato neminem vidi, neque ipie 

btUi4»m9' experiri aufus fum, reformidans , ne proptec 

i^j^^c. ^^^^^ magnitudinem , & magni trunci vid- 

nitarem , non fatiscito , neque tuto, cobiberi 

fhmtrm*. P^"^ • qw^rum vice humerarii , quam alcius 

' capi poteft , ufi fumus in angina , & in gravi- 

bus & diuturnis capitis doloribus. 

$. %. Ac« 



^ »D£ CVKAT. ?B& SAMG. MISS. 3)5 

j^. }. i^codsmodatiffiinaB & evideadfliixias OsiJUtm^ 
Itfqpt^s» in incear^ £rachii pane; fuperior» ^^''^ 
lmmf0li$£cn ^Ai&^nuncupacut» ^usr apcd Xfe. 
tunditur inaflcAibusparciumfyperioruni»*ut ' * • 
capitis» cervicis^ fc humerorum : inferioc^ » 
MxUUns dicicur ,. quia ab jixillari exocitur ; vel . 
hef^ks, quia ez iis omnibus , qu^ eo loco 
fimt» hepaci Gx pioximior: vel ka^ikM quafi isfiiics. 
regia , qu6d regis inftar primum locum me- 
reacur inter venas , qu« arte aperiri iblenr-' » 
cum ea frequentiflime omnium aperiatur , aut 
forte, utquidam dicunt, quia bafis aliariiou 
cfTe videatur , cum (ic inferioreloco (ita : haec 
in finiftro brachioj^/^M4 ab Hippocrate ap« SpMcd. 
peUatur. Ex earum utraque furculusexit , qui 
in mcdio utriufque fpatio con]unftus , variis 
nominibus infignitur , modo fcilicet imdumm MidiMd. 
'vtmt didus, quia medio loco inter utramque 
eil fita ; modo cmmnnk , quia ex fuperiore Sc 
inferiore eft genita ; modo mgtm , ^VLifurftttet^^ 
eo quod cum & lata fic , & foris eminear^ » 
£icile per eam color fanguinis aut fubniger , 
aut purpureus reprasfentatur. Aptidime hasc o 
apericur vice diftarum, ficontingat illasla* 
tere,dum aliquid i fuperioribus partibus fi« 
mul & ab inferioribus demere volumus : Ba^ 
filica vero in febribus , & aliis morbis infra 
humeros natis : Tantus tamen eft inttr has 
confenfus, ut facile & utiliter una pro altera 
capi poffit , fi, quaB defideratur , anguftior fic^ 
Proxima vero amplior&plenior, ex com- 
muni trunco editur, qui^ftatim aCcendit fupra 
tadiucn^mox leniterdefceodit in fylveftrem 

brachii 



7 ii€ LeOHAKDU^ B0TALX.tti8«w 

y^Mt, bca^hit partem , unde j\)>aUquibus)SMw^J^4Jj 

J^J^^^r*" appellata cft. cx hoc plar<eMn excremain «a- 

^^^ * ^nuAi'caIami propagamur; quorum^unu^ad 

I annularem digitum fertur , ab^Arabibus SceyliB 

Sslvdteiia nunciipatus, quodnomenytf/vfffiWvertunt, 

•^'**^ qui-Avicennam & Rhafin iatinitat^ dona- 

runt ; fic fbrte didus ob id » quod plsriquo , 

qui iterato (anguinemmitterenonaudebanc, 

metu lasdendarum viriunii , hanc aperjre tion 

verebantur ; freti ex ea , quia longius abeft i 

jecore , Sc parva eft , corporis vires minus di& 

fipari. Ex qua feftione plures videbantur fer* 

▼ari , quam fi neque ex hac , neque ex alia, 

fanguis miflus fuiuec. Quemadmodum nunc 

plures fervari videmus a graviffimis morbis, 

confidencer repettta fanguinis detradiono, 

quam olim, dum nimisformidolo(evena(e« 

caretur, &cimidi{fime fecundorepeceretur j 

cujus racionis mittendi fatis certe meminimus 

ab annis ut ffiinimum quadraginta. Alius di* 

€tx futtis nirculus ad poUicem protenditur, 

CepbdUes ^"^ ^^ aliquibus €€phai$cM nuncupamr. Tun- 

mMmt. o duntur hx duae lubentius > dum de viribus lan- 

guentis , ut diximus » timetur , nenipe quas ad 

poUicem eft in affedibus pocius capicis , cervi* 

cis , humerorum & fupremi choracis : Alte- 

^ . ra » magis in affeftibus aliarum partium , in- 

fra thoracem pofitarum , & in diuturnis febri- 

bus, quamvis parvum velpotius nuUum de- 

beat elTe difcrimen ufus incer alcerucram. 

j» fi$ift§ $»i» In fronce multis tres patent , aliis plu^i 

^l^^y^ ics, aliis pauciores : Rtx hx funtad utrum- 

imtdMmr. ^^^ tcmpus ^ & in media frontc } fccantur in 

affeai- 



^ ^ p£ GV&At. PBR SANG. HISS» J^t 

^Bkd%ftJt>iis^Gapicis «^auriuffl * &^ oculorua tum 
p$E|pij|bus9 tum i^ctn\cr nacts , prsmifla ta- 
^en evaqnatiorte.ek^brachio. Secus mresSmmM» 
Aoii^ullis xtiam una cortfpicitur, qus affjf-.'"*' ^ 
ftuttmaurium Jk pccipjtiscauu,rc&ddivi- 
dituf < tias Hippocrates ( nifi & arteria&^in* in.itiiit^ 
tell|gat ) dicebatliomtnes (f ) reddergfteriles k^ ^'^ 
qUod fi intcfdum ex|ierientia id fiicrit com-'**'^^'* 
proUatiini , noh crediderim id tam evetiifio 
ob harum proprietatfth , quahi ek nimiuin 
^ fortd prbfuta fanguinis copia. Ad natupu» 
etian^ una iitrtnqiie £rp^ apparet , juxta ma« 
gniini bculorum angulum, 4 cujus redione 
contumaces ociilorum paffiones fiiftiragium 
Capiunt-'. 

^.4» 1f^a(i venam ift perennicapittsdblore ^^^ 
aperiri prsceptt Gal. 2. Ve eomp. Mid. fn kc. 
ti^f. >• Quac tafden h^c fit , dc ubi fita , certi 
noo conftat : nam mox didx nbki irenai nau 
fimplicttef appellantiir, led cuiii additione » 
ad ittagnilin ocuioriim canthuiSlp' l^feminti 
6tiam Rhafis Vena^ nati» ?. ml Atmmfmm^ 
€Mf. XXI. iis yerbis : N4/?vfM mimfifiinmiA^ , 
fiifit ix U fkihtmiis^ cttm Um fnfdpMik finm 
ti^urj^^ Aiw#«Afv«U«r«^ir. Quuum hec ex 
his authoribus » nec aliis , qxxM medninerim ^» 
intelligi poflit, quanafiparte vena hit fb-* 
riencia aut invehieh^afit, dicam quod otiiii, 

dimi 



( 1) Eaodem MfMA^qusp. 4. U SkiU»m' Cf^ 
alSami sldiO«fttsflitaiiipoa^ UtMflbr»^^ /.]. tr^i^. |. c» a* 
ntti^ pDovcnacnccm » daatr' Oonfe 9k yMf^Ulr, a. C«»- 
Lmrmtim /i^»:l« «^jMff^ rrtv. i. 



ilS LS0MAB.DUS.B0tALLUC^ 

dttm adoterceiis Chiratgi^in exerctfiem f coa* 

filio ca)u(clam Medici, qvA ptus exporientta 

. * qjis^m dodrina poU^bac ^ plamimque fecei^ : 

t xiam hoc > ilk » veiUB bau ap^nionem nuncu- 

^ (>abat. Illius infiicutO', eo<]ue pr«(ente » (cal- 

• pellum inferebam in fummitacem nafi» inceiLi 
.ticramqoe cartilaginem, qus tadu digiti-di- 

. (tih6tc difcernumur ( qui locus eft is quein 
Rbafis dicit ) altiuicul^quc iippellebam , ad 
longitudinem puta longioris grani peponis » 
au> panlb amplius ; exquo vulnere nofi ri- 
Vulofe , ut fit ex. vulneraca vena» fanguis 

• effluebat, fed ftiliatim, & modica quanti* 
rate, nempe ad unciam unam adfiimmum. 
Id ille imperabat freqMencer • in vecuft is cxni- 
lorum difedibus , necnon eciam in diuturnis 
capitisdoloribus, quitamen parumex eale- 
yari videbancur. Hanc ego poftea ucilioreoL* 
tomperi in nafi rubore , quam in capicis aut 
oculorum ^oribus. Sed uc verum facear , non 
eft ea reponenda in ferievenasfedionis, fed 
fcarificacionisjpocius. , 

Sut lhi^4 $• 5 • Du^ mb llngua jacenc , quas efficacif- 
fime angiQasfubveniunt, & casteris oris , auc 
faucium , aut gingivarum inflammacionibus » 
Ted pr^miflTa larga evacuacione ex brachio , 

SiAf§fiiit. u€ fopra diximus. Vna fub poplice , ouaB k 
cruraii juxca inguen exorca, per domefticam 
coxa^ parcem deorfum fercur , perque popli- 
temicanfien^ t ^i iiicemum malleolum defcen- 

S0^4i dic, quamibi/i^^«M0appeiIanr'. Vtroquo 
loco, vel alcerutro, dividi fof ec ad ifchiadicos • 
vcl alios coxas dolores, vel ad menfes evo- 

candfis. 



^ *Di CUHAT. 7E11SANG«MISS. 339 

H^tf % iAiat tani^n qhi ad ifkhii kut externoi ifibUiiuu 
tonx dblpres hot| b^nc , (ed alteriun didam • 
prcl^terea «fciaticahi , ffed' iJhhUMeMm , qu^ ^ 
fub ^enu ettetnd^ad e^ceriiuni inalleolnnu 
deniittitur, (ecaiit. VeEu^ hjec Ih tnultis non . 
reperitur , 8c altera id id muiius ^jti|dem , ui 
dicam majoris^ eft efflt^ciij. Qupd n ad mai- 
leolo^ non manifeftdacur ; ad radices digito- 
riim pedis etqUiriinttir. Utia iti ^ehe; quan- Ufmt. 
doque diias; quatum apertto facit ad mot^os 
pubii» !mi vefiiris, lctoti, titpenis. Muttae 
futit alias (») ^ikiti has; tnm l Gdbno, 
tutli ab aiii^ fcripioritiiis rnetiofatx : Ve- 
xntiH cum^ftdibiii^earutnnlUs abbleverit,de 
iis dicere fupeffedeo , atqiie ad arterias me 
confero. 



C A P; XLI**; 

ARtef ilti Ytt^m Ibb iiWTtne(B) «ena< 
rtttn compt^faehdebant; <piadre prxter 
fcopttmnoHrum iionf fu^rit ^iqnid de iis inci* 
, dendis 



(m) I>e hb ammbns ve- 
nis , quoiQCKioiecaii foleant , 
Sc ^umusin afife^tibus pibilr^ 
ciEUfn (e^ib , Videad M. sA, 
Sevtrini chiritr^iMEfficafu piir- 
um ficiindAm i Q^ inTcriDi- 
tur ^w^ciV/#^(4,j^articuIaxifts 
TbltUumiii , cmp^ «• 7* ^ 1 • 



»4r, hum, i 7. vcJtilrjftt cor- 
pus aifiurit,-^iiinutf dc fla- 
iixtti & mbtom fappeditanc-'. 
Galemis. fir.6. Epid. comm^ €, 
Confenriunt , qaofqQOC com- 
nientati fuilt in libb.Hippocc. 
veiias hoii ab iUo {blum , (ed 



14. 16. »0. ii. z6. U. ' t&^'«*I*»«*l*'>J^V«ctum vocaA 
Y « «tiam 



i^O LBOSrAB.t>VS fioTALLifC^ 

dendis dicero* Hx, igitut» qu^tiHja^tUMSt 
, omnes corporis panes, veiuti venas ', 0hc4m- 
lcminatas, nontamen toclocis, n^que taoi^ 
frequenter ut illx , aperiuntur. Frequens eft 
ointris carum dlvifio quaead To) tempora fbnCf 
tmfrsitu non aliarum , quod ufii novernn. Hac igitur • 
quafi miratulo , quodammodo medtfri (blehr^ 
vetuftis capitis doloribus • contumacibus ocu- 
lorum inflammationibus , & diuturnis aurium 
tinnitibust lancinationibus^ & aliis earumu 
criiciatibus. CaBterum etfi mirabiliter didis 
afiedibus fubveniat , nulltim interitii tam con^^ 
tum^cem 8c tam gravem vidlmus sL deccnnio» 
quemgratiadivinaexveD^feftipne in cubi- 
tOy non negle&is interim aliis pr^fidib, fed 
non divjfa arteria » non fanaverimus* 



jC:ap# Vltimum* 
2)r partUMUri fMfftinis dgproBifmm 

ETfi fcarificatib non comprebcndaitir ia^ 
ferie & numerofedioQis venac , non c|ici- 
tur tamen i feri^ corum auxiliorum » qus , 

(angui- 



«tiain atterias. Ctlfm s» friim» 
lie^c quid venas movcat, fed 
qmdquxqae notusgcom fi- 
gtuficent , idem ffb. a. c^ lo. 

( ) Gateum iik,de eur rat, 
fer fenf. mif. c, 22. XQetninit 
ctiam ie^onisattccianunpoft 



aoies. tt >fin|K>iaHnm taci- 
dcndaninl modum tiidif /.14. 
M. M.ff.«/^. Quxnam alk axtc- 
nx.fccentut 6c qttomodo,Tid(e 
ad Pr9jp*s^lpin de med.o£9yft* 
/. 2. c. IX. ^ la. Et Sive^ 
rimEffie* ckir, tit» di drterit^ 
temiiu 

(p)VS4e 



^ D$ cuRAT. f s& sakg; icisf» 34t 

fimguinem mittetidd , corpus adjuTam ^ noiL» 
uniftrfiam per (e, nt venmfoStia* fisd per aoci» 
det}%9 cumffenrato membro perbanc, fiepe 
etiam fic tocum^ corpus lervatujr ^ quonmu 
plurima fope , in > ampnutione^ m^noruoi 
membrorum, fearificatione ab interitu five 
moittficatione , ut appellant, libcrantuc^ . 

f. 1. Vulnufeulis igitur five fcarificatiooi* 
bus , (p) fiiccurritur corpoii, exonerand» 
pattem quat exuperantia (anguinis auc akeriu» 
numorisfiifibeatur» utin gangrsna ; autpie- 
mitar & obfidetur longa inflapimatione » aut 
diutinofenfu doloris aut ponderisufgetuiL»* 
Itaque Vel foloB adhibentur , ut in gangraetui 
( de quibus agimus libdlo B9vuimritmfdft$» 
$tfMm) & in vetuftis inflaomiationibus» & 
concumacibus eorporis ulceribu»: ve| coou 
cucurbitulis & corniculis, u( dumhsK cet* 
vici & humeris afi^untur » ad exonerandam 
parcem proximam, caput puca,.aut faucesj 
aut oculos; vcldum cucurbitulae appiicantuc 
natibus, ad dolores lumbocum; vd^ ifcfaio» 
ad intetnumifcbiia^sAum, ycI aliis locis» 
\ quibus aliquid demi (carificatu, vel adquas 
evocari&detivari tumor » defideractte.Hamm 
aucem omnium jifiigendarum modus diAus 
eft , ubi de racioR aperiendac venae egimus. 

§. %. Necexcraordinem eciam eorum, ^uae 
corporis valecudini conferre poflTunc fangui^ 
oemexcrahendo, func hirudines, i%) cumad 

fani<- 

(p)VideliaobiBiioutai<r<| (q) Die fi&adiiiibas di- 
Il («JVide 



34^ LiaMAKDVS BOTAtttJ^f^ 
fanttatemcomparandam » tum etiam ad tueii- 
di^m ; cum & bc magnam irim habeanc wie» 
t^$ & indutatsis inflammationes di(Rp3tf^ » 
dolores lenire , fcabJQfa iilcera reficcare , exe- | 
deoua & ibrdida rctifleice &ci^ergere9 iiip- 
pre^asiiKrmordioidas^ rcyocarej, &cufig^mes | 
£c induratas mollire & diiToIverey partitiU9 ici- 1 
licet afieiAts appQfitJe, & repeticaE^. Veram 
aptiores efotpinatjscorpmbus ferrumtimen- I 
tibus , quam alii$ ; quoniam , quicquid in re* j 
fo^vendis, Jk dt^npa^ndis tumoribus & dotori- 
bu$ pQffuQt h«9 , id ipfum fcarificatio pra?' 
(tahit : Merum & horum ufus in temporee^io-' 
lumentufn habet. Reliqua htc pfanetmiiTa, cu« 
rabimus pro aoftris viribus & induftrta adf un« 
gi , (i id nbhis k fuprema fatorum. NMmine 
cQQcedatur, uhi ieorfiinde fiogulotim m^ir^ 
borum cyratiooib^s agetuu. 
F I K i S. 



corfAri i^mk . vtf ^wfUu* # Pj»g- loi 

•W/?^ HtjiUs f/?. \ P. rii 

Cap.3 . Prf «Mif /Aki «« tonveuiat Vh^ebotpnia} P.us 

Cajp.4. /» MifiHore cokferrefangmnis nujHonifi P. t J » 

Cap.5. ToffefangHinemnrittiExantbemdtis^Tarotf' 

dAmAMi ^kit cmos ev<l^i^tiom}M{ m^rwi^ 

ftitt. P-H45 

Cap. 6. 



'^ ' Imdsz CApITUic. 

bm ^ h^morrboidibuf Critic^ » qamatbfittgmsmu 

uaduT P*I5'^ 

Cap. 7. J» t^fi^ tmftngiihris mifiio suilis} P. |6S . 

Cap. & I» cM#rlDniii4 fucejfdriam efefiugmssis mifl^ ' 

iasL V.iSz 

Op-9. y^^ Tbleyotomid convmdt dohrihusk fldtshsu ' 

coMcOdtis} ^'I9f 

Cap. xo. Juconvsdfioue cttraudd , ofus ejfeven£fc3i9Uf. 

Cap.xi. UefUeffidyfirduguldtiombus ,cr dlHssdgesM 

morbis,mistendumeffefdnguinem. «^p. X98 

Can. 1%. In cdurrbis ^ o^ contumdcihus ddorihf^»cd^ 

hrdstddm fduguiuis detrdBiouem. Pl 3^00 

Cap. X $. Jmsufii ficcd ddbihenddm fUehmms^m. P. ^ 
Cxp.i^ndolorihusventris utilemejfevend feBton.^B.zo^ 
Capu 15. Hydfoficis c^ inveterdtis qudrtdms utilemffi 

vemsfeStiouom. P- %o9 

Cap. i^. i^cesi ndsis qudrtdmsnumeoisvfstidt fisigmnii 

Jktrdmoi P.2i^ 

Csp. 17. Ww» /4^//Sci> rfc mdrcefientibit^ f^rHuf ^pn^ 

vomdtvena feSio} P. «if 

Cap. x8- Pofifuferfludm Veneremnon ejfefugtend^m m^' 

botmmdm , mriw ^xigente. P. ^^4 

Cap. i9.Jmferiti bominisefe^enfere Vhi^otossudm :vifui 

stocere, dsttfriwktm flm bdhere virium in liherdndo ho^si.' 

tte k fftditripimo moiip» qukmfecunddm • di^s sertidm, dsff 

tessSefiutdM* ^ %^7 

Jndicdsiouos qudfuMt in veud fcBione ddbibendd^ 
dip^xi^udicdtioqudfumituri moihorumndturd.V. xjf 
Cap, ^i. Indicdsio qu^ fmsfit^r h loco dgeSto. P. ^3 jT. 
Cap.a». Jndic4tio k morih^s a^ mqtu motbi. p. t^f 
Capu z^. Jndicdtionesfumftddbdnni temforihns. P. ^,54 
Cap. 24. J)o qudstOfM fdnguims tmttendi fro utioH t% 

C«p.H- W*»W*to fasigmf^iddsmMiV^im^-^Sf 

y 4 \>p«\Q« 



ImDBX CxflTUM. 

C>ip. i6. SxfetfHtHr aHa indn^th > qmHiffmMiff!^ 

. . GaltMH$ in mttendofangmne nfifknt. p. %6^ 

• 0»P- *7- Indjicatio h fan^uinis colqre c^ confifitnth «^- 

C fimft^. • P-^2tff 

^p. 2S. UUfitfdpgninis qnantrtasin corfwi^uthtmaMif^^ 

CP^fu^cPfia frofnfafit .acftatrtfffmtt itemfofiit fine 

. interitUjex fenttntiaauthorif, P. 271 

^ap. X9^ ExpnfUs multis , ^imi Ctf/f»i , tum frofrHs , 

ifiptdit, quaittum fanguinisdetraln artefofiit, P.277 

0ip. 30.. Trofofitif ^uorundam morhorum exemfUs <p» 

€urati9ne » ofiendire nititur » « M«<«f9f fitnguHns demi 

^. ; i. Mtffkr /iMgff , 4« eontumacihm , num farea ae 

fxifua fanffiinis detrdStio utiUs fit} p. 280 

Pv« 3*' yto^fi^^adverfarimrumohjeBioneSy ahautkor^ 

. refhtantut & frhuntUr, IV »91 

Op*33» M«My ^Mfi rationihuts tumexemfUs^ ofiendii, 

twr , fUdntumfanguinis fn^ido f^uo^uedie i^ corforebu^ 

ntane gtntrttur» p, 29^ 

Op. 34(- ^f^itttr futriUs eornm ofinh , quffrinut fan- 

. pMs dttta&ionsfUts trihuunt quhm r^Hquis. p. 203 

Cap- i^ ytrmf^^nis fofitriup gtnitus friortj^ ifc- 

itriorf P. Aof 

Op. 3^ 3leir;0i> tum vtttros^ tfm rtctntiorttf dtUqmfih 

fotfus in dtjfkau mtitndi fOn^tims, quamit^ frftffiud 

nffocuatumti P* ^ i ^ 

!0ip.3 r • Vtrum furgatio fhlthotomiam fr^ctdtrt dthtit , 

vtl eoptrn: M hac, an fhlthotomia ctlthrari fofiit, 

mifd fratt^ifto^,autfiihfiqutnH ,furgationti^ p. • jk 

p^ 3»« ll«<^ in iffit ftmoitis ttmfort foiitndnm ■» ^ 

qmmode Ufothymi^t dcturttndum fit^ P- 3 3 1 

0^39* ^» wirii tundtnday'^uodftmonisgmupfitmdgk 

•nltfu} P/33? 

■^M©* flt!!* vtnawriis in afftaihusftcaHfokantf Pw^ ^4 

^, 41. p« arttriarum ftBiont. P* 3 3 9 

^ 42, Dc fofticukri fanguinis dttuaSitnt^ Pi 244 



L E O N A R D I 

B Q T A t L I 

n E 

C A T A R R H O 

Ejufqu^ Caufis«Syipptoinatibus 
Signis^ Cuwionc 

C O M M E N T A^^ l V 5» 

MUoc recen^ in capi» divUus^ 
Indic^que au^os. 



c 




Optimo & Sapientijftm Firo , 
D. HONORATO CASTELLANO 

Confiliario & Mcdico Regio. 
XEONARDUS BOTALLIJS.S^/: 

Ij Tmilit^prafeQis , (jus de mi^ 
litia , &phtlofQphis , qu£ dephi" 
lofophia : ita & ea quA de medi^ 
cina^ iis qui de ipfa artefunt^ 
optime fneriti , ojferre licet. Hanc igitur oh 
rem, exifftum hoc me^m opfffculum ^kCatar-' 
rho tihi dicatum ejje placuit . non quidem ut 

p$mf4t'^'^f^i^^^^f^9f¥mm^ wm 

Jrequentiffimisfoelicijfmijque operthus immor- 
tale jam tik V^Wtf ^^p^^fih aii^rius conji^ 
lii neque laudis indigus :neque otiamutmihi 
perfuadeam yMlefflagitepSimag^itUidinem nO" . 
'mints tuieoujqueftudioforum medicina animos 
cohtbere , quominus (ftquidinhoc ertati fuerst 
perceptsem ) objtsrgetur, nom netno bonus veft^ 
tatem unquampcctsltat ex antm^ eamque mi^ 
nuSy qua reteilaprodejfe, vel delitefcens obejfe 
multispoteSi : immb quidemquo ( dum tibi U^ 
cebit per otissm ) tuam fubeat cenfuram. Fa^ 
xint juperi > utMu indtefque magts fcelix vi- 
V^.PariftiSfprtd. JdueNopembrts, ^S^^* 

LBO- 



LEQNARDI B0TALLI 

2)£ CATARRHO 

COM MENTARIUS. 



C A P. I. 

^ofHflexyCatanhi acceptio. Vn4^ d^i-» 

tnr^ quid CAtarrhutfit , ^ ^r Wim» 

fint jpeciii. 

E Cacarrho , quem Lsitini dc(|iU ^'''«» ''^*- 




f us , prilBJIim qpjd fit explaq^rc^ 
inde fyroptpmata ^iffettyfqm:^ 
Ub ha^iffpgeniroshum^rar^fiQp^i^ 
boruffl cauias adducct^, pontinuQ gpft q\if 
artc , qutbi]S& pt«(id{is arce^d«Ub^c y^^ 
pro virUi meaifi ^l^iiift^ dWipr« *PW[t4a?i-^ > 

^.1- l\fknQ vulgus RHfum^ ?p»ella(^ ^ Bbtm^f 
vcrbo Gtacce fiW dedu^uip ^ q^pd fjifgf flgni*? JJi^^f ^» * 
pcat. Aft dc omni fluxiopc , af qu^ gcp,Hj df ^?f 
propriis fpccicbus, hoc nopncfi .dici ^o\m% Kh^ywi^ 
fivc' ad c^put , iivc ad ventrem , vel ad aliam^ 
cqf ^€ff j$ paitcm humor feratur. Vcnit^ nuUa 
gff qi^^qufm rerum 4gcndarum dct^rmipat , 
Hnivcrfalicsfc^ljquq , tanquam fuhjcftq y^ 
f6af|p.,jpd:«f^>gto: ynivcrfiilia cnimnp^tsurii 
bumanrs fubjiciuntur , (ed indi vidua tantuia^ » 
circa ^uac omnc artis opus verfatur. Sedcum 
dodrina qus faiptis tiaditur , vcl vpqf? decU- 

ratur. 



34t LXOKA&BUS BOTALLUS 

rator » fucda mucacpie eflc videatur , fi de foi« 
iibilibus cantuarfezcipe qu« nonnuiiquam^ 
introducuntur gratia excmpli) agat , ad uni* 
t Terialia pcopterea confiigimus» non a4 quas- 
vi^, fed ad ea • quae indtviduis funt niaxirai 
proxinvi : ea nempe funt , quaei Logici fpecies 
specialiffimas nuncupant^. 

f. j. Quum igitur Rhcumatis nomen ( nifi 
fit fibi admta diffcrentia , quain {pecialiffima 
redigioius maximd univcrfalia ) univcrTalius 
fit^^^liudque vice hujus i parcntihos niecUca» 
artis Q^ ufurpatum , ad hoc converfo fermone 
noftro . illud rcliquum faciamus. Q^od au- 
cpsn^. tcm Vetercs noftri , praccipui Gracci ^ ufurpa- 
CmjKd, runt , cft id quod csfiinlmm vci mjftam nomi* 
" nant , h^ng Lat^ni gm^dimm , iHum dffiiOMth* 
»fi»dixefunt. ycfum fl^catarrhi nominisetjr* 
mologiamcxpcndamus/non diflimilcm pror- 
fts fignificationcm , nec minus generalem in-' 
vcnicmus, quam eam, qu« rheumati debc 
mr : nam XO •^rm^%' ixiww^fU dcducicur; 
c^mkm 4uod defluo fignificat , quod nomei» ctiam ex 
»»^<«r4- * fe gcncralcj^^ni iluxioni convenire poteft : 
^' Xif^Z^ vcf a ^ captt^ puccob. de^uxio eft » 

Cty^ fiiiA, etiam dida* ^ 

, ^.4^Ho- 



(^) Vidc G#rf4i definit|o- 
fies medicas , in ▼occ Mthmf- 
j^ & Ki^»r«, Ci. H^gmM»' 
•«•*. /. i.Jnfiitui, «% 105. VO- 
' «abulain «^w^f ^ non de- 
Aidfbtiiic^i£?&H^ Ted 
^m^tam e0e ex duabiis 



Sicot enim-» 1© f««» «^ 
eft fecondo ftimine iiavri> 
gaie: iu iQ fi«» A«>e^iM8» 

ttibuimc^ humocibiis , ob 
viaram IjUtitateiQ^ decnomi* 
tibos ao^ ci^evi QKigis. pi* 



B.B G A T ▲ & & K 6« )0 

. $» 4« Horum auteni hearnim proptie (•) cJmthim 
moifous cft, fcd fymptoma morbi. Nam (!.»«•« 
cuti^fluminis fluxus vel defceiilus, flumea,, ?!!j?y||^^ 
non efl, (ed adus tamum fluentis fluminist 
fic nec humoris lapfus , ftillatio yel flu« ^ ' 
xio» etit morbus $ non enim eft ftillatio • qua 
partium a^darum munus vittat» Potcft ta- 
men huinpr hic fluens, alteritis morbi eflo 
cau(a, utfauciUm inflamihationis , vel pat- 
tium aiiamm, in qiias fluit. Verum hinc noi 
dlfputationem»'denominum ptopria vel im- 
propria fignificationc , qat nullius DtotTus eft 
ufus in ane medica facienda , mocfo res ip(a 
inte!Iigatur»logiciSy rethoribus atque orato-« 
ttbus miflan!! faciamus» Cum igttur non omni<p 
bus entibus accommodata ptopriaquc nomint 
eifiagi po/fint , quibus unumquodquc ^ vel 
fingulum I ad amuffim exafteque exprimi va*« 
leat ; cumqu#etiam oominum figoincau dun* 
taxat obfetvcntut ob retum cognitionem, non 
ioiuria propterea feniotes in alrte Bliedica» non 
minus petiti qui^m dbdi , Hipppcrates & Ga-^ 
lenus» acquielcerems nominibusmaluerunt^ 
quam novaalia^incogniuintroducerc : quibui 
8c nos infiftentes , rei ipfius eirentiam fub iis 

nomini» « 



(s) Niliil iiQ^t, quo 
miiins&cautihus &,CQcyza 
in mQAocam cenfiim Telute 
poffint, fiqiiidein ille ^vi*. 
ram Uiiute , haec ab camn- 
dem opgttftia 0e obftmaioiie 
pBOvenit. IMpes ami aatofe , 
tjfmpioiQaeflc mocbi; veKum 



ille conteitcUt , in dttanho 
cooii^eKaa roilamfluxionem y 
cum levaa debeamns attea-: 
dcre ad humotem fiiilamem « 
&/paxtem ab humbxeobftia- 
ftam, ut ejus indicationetf 
Camivx , tQfenasaUatx , O-f 
fiendunr'. 

(t)t« 



35^ LSOKA&DUl ftoTALLUS 

hbihihibiis coMcedtam , ad ctijus podiRmt^ 

cogniH&ncfh & curdtionem omni cura ^c- 

dfcuni ^olliuiarii opdneat, exphaare aufpi- 

tettiUL. . r f 

x>#/«IU//a jf. *. Eft igitur h^fc, ()ororum (t) mcm- 

A»!?*** bra6± , iittbrum fuccingchtis rcfta id oi 

^**" cthmdi^ei ( ippeilaht id Ciiam fpongoidei , & 

cblatofium ) obftriiftio; qtiam conttnud ie- 

qmintur at capitis gravitas , & odbratus vi- 

tiiim . At obftrui ftipariqae adeb hsefc pars rard 

cohTuevit , qiiin humoris aliquid adhuc, tem- 

poris f^aiib, fluat. Iluic aucem hdthdris fluxui 

ab 



(t) Vt fattjfls affeaas fe* 
dcs^ioftxiis intelli^atu^, piz- 
moiisiidum aliquidefi de ofle 
^htnoide\ ^uod ei Spen^iofum 
& CoUtoiihtk dlatUiL.. S$tm 
cjos «ft in auteriote capitis 
paite , ^ua fe m naies apept. 
a<«we» acceplfi tum \ fo- 
jamitiibus quiSiis przditum' 
cft , tairr ibca parre <^ cta-* 
aium , ^iuam iit ea qt&e na- 
lium cayitatein i^e^icit; tum 
\ fpon^oia (ubfiantia » qua 
in^eiibi ej^us pars confiat^ tum 
\ flUiu plttiitse, quanji pec 
hoc os veluti percolan &de- 
«ftirfbe^tdzcs sefitmant. AC 
psiiid^ ttvimt , ducim ce- 
xe&ti metnfoanam , oifis hHt- 
jas foiamina inte^ntem^ , 
ctiam cribii in tnodom efle 
^toratainL;. Ihgatentul.dt 



l $• r. 4. SpigeUm /.. lo. r^ i^ 
Notabile aucen^ eA , quod 
Gai, Uc.cif,deu(. part. Vocct 
ea totimim irii^iff 9 fiitiui^ 
tiadat anacoaucaix] iy^i^9- 
M» , Q^adfikuspoflit aliqnis 
foiatmna iUa videie, ditot- 
dendd fcil: membianam ^ 8c 
ad ^laram luicdn Cxtendoi- 
do. qfuid veio de hu|uscx- 
tfqpmenti vetitare fii ^ daiiP- 
lime detcadt. diligendfliiiios. 

SchmeidermM^ deeffe trikri^ 
formi. p. 13.' dtira mentnx , 
inquit , ii*» «flf m^rs M/?«r 
foraiM y fed per foTMmma a/Sb 



hibrtfkrmk txrefitfifiiamema 
nerVHiy m^iaripi^trinf^ 
mitiit , ^i>w r4(/#M JwtamU 
»4 /»Mr ^ appMrent i» hm.. 
»f»X» feparata ; .& hOC con- 
firmacaatopfia. Hi vao mea- 



iiifit.oddr.c. 1. /. de nf pari.U^ obftiui & fiipaci pdfle^ri- 
<.^. •;> 7. C*fitxtmPent*ltbef,\^saiOu:j. 

fu)Non 



D E C 4l t A & itL a O. )5> 

abcchmoide(tt) bifidosdfttus «ftdudus, ad ^mt* «jt. 
faaces alcerptotenditQr.alter vetoadnares: ^||JJJ'J'^ 
ambo enim ad osethmoides , veluti Iti angu- '^^^rli^ 
lumacamm,junguhtut: hincfic,ac aliquid «^Mr«# 
cx eo .tiuod i cerebro per hanc viam deponi- ^' ^f^ 
tur excrementofam , parcim pet hunc, par* tur. 
tim per illtim i interdum pet altertttruaij 
cantum > meatum rejtciatur. Quod fi deiedus 
humor narium partes arripiac , cunc mfU^mf OryxA. 
GxTm^gtwtdimm Latint nuncupareconfueve* 
runc : Si verd ad fauces vergac , Mir«^f«r Ora^-^ c^tMrrbm. 
ci , diftiBaiimn» Latini dicunt. NuIIo enitn in* yidtctifiam 
ter fe difcrimine diilident didi afFedus mate- /. 4. v.4. 
rijB racione» neque primi afieftus difierencta , 
quod utrique haec duo fint communia t hoc 
tamen unicuique peculiare eft, ut fi, quod C«^m 
etnittitur» ad nares feratur afiliiatque » aHud 9*^ T^ 
malumnoninducit : Siverb ad fauees » tionf {^' ' 
exfgui momenti alios excitaie morbos po« 
teft ; raucedinem , antiadas , pagllhmia $ & 
vuaou* 



(n) KODeft<Ubliiin,qnio 
cxcRmemis aboflb (poi%u>- 
Ib , ia famnihateMnuai cpi- 
locito , dedactttibasi ^mlfis 
fic pactta Via tet dfutm fetd 
pomnt, ▼eleoun deroenclnnt 
KKsi pet nties, v^ inouQ< 



CAP. 

bcBtiftiiKuillsoffibas, (pda« 
tom con(iituentibas)retzole. 
xunuu 9d ipiaces: Vedi an hoc > 
modo eos, qui pofteaab au* 
t6te nofitoxec^ennizmox- 
bos pcoducexe poffint , nuhi 
quidcmTczo iiinilenon fit* 



(4j»e 



^i% LBONAaPttS BotAL&Ui 
f A P. IL 

J^mJiRoMCedo > AmiaJks , Pafi fibmidi 



BtM^ C) ^^^ Lacini fmu^tmm nominant,/l^dSys^ 
fikRiuicti^ V^4 GroBcis dicimr. ^oA t t%h» quod (x) 
f^' oijoi GrsBci pfo tracbaBa arteria ufiirpabant» 
cun) eo teoipore , acque etiaoi nunc » bconchia 
nominar^nc a(ber« arteri« caniiagines. £ft 
ilamque brancnus. ut OdenMs 6« if ^njj^^. r«%ff 
Mj^. 4. aity pcamtinia humoris ftiliantisinfuQo 
. in fauces (hasGrasci (y) pharyngas appei- 
lant ) ex qno Itbera vocis eflTormatio impedi- 
cur. quod facile fimillimoexemploobrervafe 
podumus in fibiliantibus fiftulis » qu«, fi hu- 
m^ntiores finc faftas » ea > qua (bnus formatur , 
parte,quaB'pharyngi i^) proportione re(po.n- 
det» puriim ampUus nonemictunt ronum ^ (ed 
ci^ngQfum^. vel , fi vis> raucum » ufque dum 
reficcatas fuerint : obid tibicen , impetuofo 
flatu , humorem lilnm» incer liidendum» difcu- 
cere properlt. tdem ^^) nos , caEceraque ani« 

mancia 



( z ) De voce jSf «y;^» vide 
qtUB habet C/.'i>. viifuUr Ua 

(y) fauces ,^ Cea j&iidum 
ailgadfae , piopn^ (imt coin- 
Jnone icer ad arpeiam aite- 
^iaM&gulani. Sednun^m 
fa^Grsec:!, numeitopluidlij 
^i^vyCmt appellamnt. Imb 
^^v^i pioprie eft iniciunL.; 
gnlx , iicut laiynz aipe» ar- 
tedgi; 



(z) Infiftuljspaisilk qoa 
(bi|us efonurai, non pfaa- 
lyki^ , fed bryngi inhomine 
lefpoiider*'. 

(a) NonmUiividetuiapi^ 
^uadaie hsc fimiiitudo , 
ooam autoc «Ifeit ad iU»- 
flbandam G«/«ni rententiaaL^ 
de genesationc lUucediiiisi 
noneninLtulfieiido abigimns 
humoicm in lauccdins, fed 
quando in laxyngem potus 
mcidit , tunc Gontintto tnflis 
excitttui:'. 

(b) tif/y 



r D B C A T A H It H O* $5| 

mantia pulmone dotata, finnil ac pbarynx 
vcl trachaBa humore pcrfura citra rcm fucrit 5 
haudo ab imis pulmombus halitu «^confcrtim^ 
huRc extuflimus, abigcn4i hasrcntis inutilif- 
que humoris caufa. * 

$.z. AntiUu (b) iniclligunt TonfiUarum ^iotadi» 
tumores: rumptumenim eifehocnomen vi« ftid»& 
dctur apartiunrafFeaarum^um nomine^tum *"* *^'* 
poGcione ; quafidicas (c) contrapofitas adcr 
jics , quod «fvf Graece contra , ififtf vcr^ 
glandcs fignificet. Sic, cum glandes qua; ad 
fauccs funt • Amygdalae & TonGlI* ctiaou c««/i cnr 
nominatas, utrinqucex adverfo, addextram ^»»/^ 
ncmpe'& finiftram fiiucium partem , fint po- ^^'J^fT^ 
fitx , MttMUis proptcrca nominavcrunt, Tu- jMmti^utk 
ment , iaflanturque has pauxi)Io negotio , tum '^- 
fubftantias, tum muneris ratlone, tum loci 
pofitioncJ, Subftantia autem glandofi^ cft: 
munus W unumetiamcaruu} cft» ut vitia- 
tum a vicinis panibus humorcm trahant, nun- 
quam vero ad alias trapfmittant , fed tradum 
abfumant, vel ab eoabfuinahtuiL.. 

§.l. Harum pofitio non Icvis caufa eft^ T$fti»t§^ 

quo '*"*• 

(b) Ce//i«itatcftatiJi./i*.[fccndcme6 , & \ ventriailo 
7« ^- * %• ^ arcendemes , tum etiam ali- 

(c) «f K«/ii Grxcis di- quas , medlamibus artcriis 
cuntut , qu6d flnt-' rnnitti fibi immifias: tameneasite- 
oppofitaefioiinvicem. Utica'- mm traniinittunt , 8c in os 
oue inODogiua fit aotorts al- ernSant , quam diu validc 
hm Btjrmoloeia. runc; ubi vexo contiugit aut 

(d) Longe alitcx demu- copioiiotemhtmiorcm,quam 
nereTonfiliarum ftamendura abiorbcxe poffint, «d eas af- 
eft : quamvis enim humidiia- fluete , am imbediles t& , in 
tC8 furdpiAHt ^ ccsebio de.-jtumotcmattoUunmn.. 

. Z (e)Qiian* 



154 LboKAkdus BotAlius 

^ofrequdtuiul iti cttmorem eltTentur atque 
kiflammet^nir ; quod venis atque atteriis hnc 
€3hGut , & in quadrivio 6t« janitorum inftar » 
adeo Uf pulmo nec infpirare , nec refpirare , 
fiec excreare quicquam poliic, illis immocis ; 
tiec k vemrkulo regeri , neque in eum per os 
quicqUam ingeri valeat» iis ipfis non caAis; nec 
k cerebro ad fauces» pulmon^s , vel vcntricu- 
lum ftillate humor, abeifdem non praslibjcus. 
Sacis (ltp6rque mihi videntur potenres addudas 
caur«4 <)u6 in faucesnonrarohumorescom- 
pellantur , figancur , unde cumore divexemuri 
inflammencurquo . 
mfuhfiim^ f' 4* Praccgra, quamd maceria glandofa 
**•. apriior eft ad recipienda fugcndaque, ex adje- 

dis parcibus , excrementa , tanco inepfiorem 
eflfe puca ^d eorumexpulfionemy/icum fua 
vicinia conferas, ex qua vitiatum recSpir'» 
Ttnfiuin Ca^terum omni generi adcnofo Tonfilla? vi- 
J^y^^^^'**" rium roborepraceunt. Porro hoc approbanr* 
fiifiiZiT ^umorcs , qui nonnunquam in iis unica hice , 
Immo cerce horis fex , irrumpunc , fupputan* 
cur , rumpuncur , reficcancur , folonacurasoffi- 
cio.quod jam cer concigic, poft aliquocannos, 
nobili cuidam viro mihi familiarifluno : quod 
bercle vix credidifTem , nifi rei proce^Tum vi- 
dificm. Alios poftea t prascer hunc , vidi « qui- 
bus fimile evenic , quos forci nominarc nunc 
non licerec. Sed quoc imo die nacurati ? qooc 
duobus vel cribus ? innumeriquippe. Aft nec 
quas ad inguina, nec quac ad alas, necqux 
iuxca aureSf vel alia in parce fiinc , cam celeri 
fcrri gradu confpicies . Conftat ighur » faas cas- j 

tcris 
I 



D E C A T A & IC H O. ijs 

teris foi typi fortioresel^e : flbc lamefl non^ 
propter fe quidem , fed propter aliud. Seipatas 
ront.tir janidiximus, variis multi(que arte- 
riis ac ycnis , aliifque partibus calidioribus , ex 
guibus^ fi dum fanae funt» fupefvacaneuau 
conflaverint, jam faft» acgrc, toburmtrtuo 
hauriunt , undc promptius fanitatem confe- 
quumuc^^ ^ 

^. r. (e) P4ri/fW4, utctiamGafemisiiar- Pdrijihmss, 
rat ^tac» €$t. & comm, in aph. z6. /• 3» eft inflam- 
matio partis Tonfillis adjacentisL, qu« inter- 
pofita eft inter os & gulajn , difta ab ifthmo . 

2ui anguftus eft intcr duo raaria terr» tran- * 
tus. 

§. 6. *Uvam ver6 parit , aic Gdenus, Vvs. 
Uco fr^iidUffuo , cum nd gttrfutimm fi^xU 4$^ 
Thfaittr , aut aliof in tumorcm ipfum attMtj. 
^fyt^iiip GraBcis diciciir , quodLatinigurgu** 
lionem vel uvam. vd columnam ; ve] cblu^ 
meilam nuhcupant, oomjne fiimpco k rei /!•« 

miKtu* 

iUbK Paiifttmia qiSquc vo-' ^ «* «c ^to iMeijaoet » 

l^^lf ,lca: partcm «U-, ^*^ ^ t^MS^ 
qus ^ fcffi&mlMecjAcct, 

qgtOL lafncnjeiaeniplapik, w 
& //^. itf Tii»», ^. », *. »//, 
apDeilatJdnem eam ti^iieie^ 
ifiwiMtiQni >eKiften$ , nOB 
in Tnn^j^s fed in vicinis Ifth* 
Dio paitibus, menf^ 



► QUjen- 
BK qusnamluepatfiesuir') 
SiH^,fi pn ifthnnim vdiinHi 



guftumteiu.ptopeuiim imet 
^iK>«aaiia,«t 64/tfiHM ^ de^ 
^ak, v^M.jr^Hic PMifiiimia 
eotnt kmmati^Qf^ P^ tiu;^ 
^landolis pis pmxime adja- 
centium: imb ex ejufilem^ 
lelam , /«k tit. etiam inflam- 
matio tunicx commimis oxi 
6c-gai2, cique fubjedfteiim 
miJrcuionbL^ . 



35^ LbOMAHDVS BOTALLVS 

iniiitudine : coFqupd*quaG referat pendenteni 
paxvip coluninam vel uv ac acinuni. Eft au* 
tem exi^ua quacdam caiuncula ^ in medio 
pendens intra TonfiUas. 

$. 7. Verum hoc loco Galenus per uvam 

aliud inteiligere vulc» quam gurgulionis in- 

Cdltm 'b- flammactonem ; quod idem confirmat 6. eomf^ 

^*^ fmd. kcditm^ c. 3* Ctktnofi^ qHddsm farticHis , in^ 

' " quk^ imfMmmo m ^^piffft depimUns y Ji quit spsm 

flunmum m totc Imguam difripMt. Hds iffm emm^ 

uUs dMtk4 nannmhm sffeUstur s veteriim Orsdi , 

yufyufiuf^nlmfjhoceRyffirffilie&c^Hmnu, Cmttm 

* rum ftfieri»9t midici ftre tmmes mnitM^fedciffHidem, 

id e^^ctlumeUam vecsnt : nnm qui f»f »X«» , W id 

eR uvum iffam ^ffeOsnt , ecrum neque meminffi 

frdfiat. 2ios enim non fdrticulam ipfamjedunum sii^ 

qumnejui afeHionem fu^iXnff td eff, uvum^ nomi-' 

nmkm: rmomtem hac offeSiio circu coiumeUmneom^ 

tinfft^, vermn vdde fepe infimnmiaur. $i igitur ' 

hxc Galeni verba notentur, conftat , euou 

aliud quidpiam velle (ignificare per uvam , 

quam gur^ulionem ipfum fimpliciter diftum > 

vel etiam inflammationc afFcaum^ . 

Expenditur. f 8« Qucm vcro morbum htc vciit intciU- 

gere^cum nonfrequentiusillum adventace^ 

dicaty vaticinandum erit: non enim licebic 

exiftimare eum velle dicere , cum gurguKo ad 

lori tenuitatcm pcrvenit (quod 14. MetbotU 

c. 13. nicmoravit) nam mnc omnibus modis 

4iflcrt i forma acini. Vcrun) pocius, cum gur- 

guiio 

. (f ) fUf{)itpf, id efi, wam\y'daecAM.did*niit,mmm,z. 
appclJa0e Hipf. pattein haoc ^l^de vi&,ros. in oeutm •• j 9. 



DB CAT^AK.H0.. 317. 

giilio dtiro qttodam citmore pr^icur • ubi pe« ^ ^ 
diculo cantum temiioce, quacn pronacura con^- 
fiieveric , concineri vidmur» & , quod aliquan* 
do mibi comingic vidifTe, pallidiore eciain^ 
colore contencuai • eoque cempore propius vi- 
deturaccedere ad figuram aciniuvaB pendeo- 
tis. Cui aifi:dui non abfimitis eft iile • quiem 
Hippocraces x. dt moHui num^ 29. defcripfic-'. 
Si uva » inquic , m^hm m fimcibm JUt^ fwtmm 
fftrffiU$md fsrs sqMs in^tstr , 6* fttHHtU fit & piU 
iucidd , & ^Mtimm kttmifit , &c. Quod ice- 
nim confirmare videtur in ftoffufiicii nmo. 14. 
inquiens > Gmrpdiofi cttm rttioto tumtfcit , dtrs ^ 
fcriatium ffdcidi nm fctcB, &c. Subjungic , Cmm 
vero fMdior cfficitmr , uvs moannm filct , tptodfi 
tftm ims cjmfars^affk & retnMda , fumfnn vcrt i#« 
sutie vidiMtstr^intrcfide frdcidi debet. Hic igitur 
videcur'afieftus, quemGaienus raroaccidere vidtGtrret 
dicic, & uvam appeilat» non aucem ubi coS ^^'^* 
lumella tantum fic inflammaca , quia cunc fer^ ' 
vac adhuc nacuralem figuram. Aft domna-i 
mraiiter habec » non a(;ino uvas fimills eft , nec 
parvo pediculo continetur » fed craffiore» py^ 
raniidis inftar (g) pendentis everfie. 

^•9. Sed etfi Galenus ibi peruvam dicat 
non intelligi gurgulionis inflamrbacioncnL* » 
alibi camen diflicultatem nuUam fecit ^ ut $, , 
i$ emfofijised» locsdium^e. u §. Stomnticorumfhsr^ . 
mncoresm^ &c, fv^io ^uidem . inquit • ftemtsticA 
gffeatuttm^yqusedttvnt^tmfMe&omnesqudiie 
orefittitidirofBnio i»/lnmmntionos conveninnt, Paulo 

poft 
(s) Imb lntopa>d»dt cft ftiKUB. 



4^8 Lbona&ihis BbTAlLUS 

^ ^ poft etiam dicit;, t^mrmimm ex mon$ fim^dn^ 

€umyfmimMitmfilUu&trvM$^ utquisUm m ore 

mfiMmmmUms. Fot&n kk aliquis <Uccc » Gale- 

num in iis iocis pofffc aliuro mprbitm intelli- 

gcro prarter inflammationem \ fed dtcac mihi 

hic , cur Gaienus intcr inflammationes nume- 

gurpOi^nu tet ? Nort alieno mocio hxc pars inflamma* 

n^smtfui' tione ob catafrbum invaditUr ac obfidetur, 

ihjumti» qygm te]t(|uj| antedid* , videlirct oh, roce* 

^^' ptam materiam ftillantm , qua ie*prosinus li» 

berare non poteft. 

Gurxuiitrm ^* ib. Smp9 ctiam gurgulio, obdeftillatio*- 

9MfemJi9. nero , iftxatur ad lori forn>am ^ muttoque lon-» 

gior efficirur » qaim pro naturali confuecu** 

dirte , & brevi s qnamvis diutumotemport^ 

fieri dtcat Gah i^f. mfk ^* i j. Agiturnunc 

annu8 quartusy cx quoquendam mihiamicum 

invid , ctit repente eX labore haeo pariicttla 

adeo laxata fuerat , .ut ad ahtcriores ufqUo 

dentes protenderetuc : traxerat enim illain pa«* 

tiensdigitis» cum linguas illam inflderd fenti* 

ret , fretul pimitam ve^ aliud quippiam eife : 

parum fani obfuit , quin illam trahendo rupe- 

rit » qudd tenuisfaftaeffet» 6t hebetiflkno^imo 

potitts tune nullo , fenfu prisdita , ejus radice 

excepTAt nafn 8c fana hebetem fenfum habeu 

ckrdfh Hie eodem die » folo gargarifmate cx fumiui* 

^g^iunu^ tatibusvisium» liberatus fuit uultft enim alii 

Za^t^L ^totAxt^m&Mt inpromptu babebamus>quod 

* hi parvo pago cfTemus : quanquam & data 

opeta non aittltitudine roedicamentorum inni- 

tafOur y non ignari , paucis naturam eife con« 

tenum » fi propriaac loco fuerint ufiurpata. 

C A P* 



Db Catarjlho. 
C A P. III. 



IS9 



J^idfitTuffis&jlemut^tio : q»d 4m^ 
banm amfd. 

ACcedunt infuper ad gravedinetn vel de* j^xrdvt- 
&ili2Ltionem, tHffif&fi0rinii4mint4^ quae ^'•f'" /*• 
ftacim ab ineunte morbo altquandoinceiTunc, ?^^^» 
Donnunquam paulo poft , interdum etiam per 
totum morbi curriculum , praecipu^ tums. 
Qi}id verb b«c ilit , quidve fternutacio , nemi- Tufit ^ 
nem latcre exiftimo , cum fenGbus pateac ^ ni« fitmuMh 
hil pr«etcr O^) halitum efle, vi confertim h ^**^* 
pulQionibuf. totoque thorace , ejedum. Aft * 
undefiant,& cujiis -gratia , & propter quid 

in 



(h) Quem aittoc noften. 
hslstiim^ Galcnus Comnmnt» 

rS^lf voctt: «umqoe con- 
ttnditnoii tantutne dioraoe 



efle tenniffiiiios, $Miloq|ac4 
hoc oAku abmmpendos • du* 
xam mcniQgem ficm^tet u^i^ 
que aanio adhxrexe . tao* 
dem , cetebxum' efTe Tilcus 
raolle, 8cad expellendunfu» 



pio/eDke , fcd etum l cap| ^^]^i ineptum , vk i fe im» 
te,hoceft,cetebiiventiicu. - 

lis,8c fpatlo ilio vacuo, quod 
cocbmm eitnnfecus amoit , 
pxoOBidiqac pet ot cdinEioides) 
nti dim» vcibis teilaiuc^ 
L % . dtQ^mpt. nmfi esp. 4. Et 
huc etiam AphQdGnus iie yi 
dentr. Hotfinanntts l. 3. fnft. 
«.XII. ditpiicen^etiam mo- 
«im OMcedic. Vemmttmen , 
qm apiid (e Cizpeoderity du- 
nun meniocem levtrertan* 
tnai adlHtmoecc tottlcx na 
itcs 



periate ^cciit.utcmdatia^ 
fteinutatione aliqajd ^ cece» 
bio excludi. Sed quicquid ex^ 
pellitux , ope diaphxagmatii 
impeta miigno, es imis &»• 
ciIhis pexnaf eslie fummum os 
pcopelli. Qii^ equidon 9^ 
tatione , nontantiun capur^ 
tuiivaTum quailaait ied etiata 
unt^etlom ooipas luccatitux; 
kunc ad Mttumraatuianduiii 
booa efiftemutado juxta ^pb. 
3 5 -A 5. Itno 5c conceptum 
abigcxe poccn^ 

a ♦ 0) A« 



96p LfiOMAlLDUS BOTAtius 

in fternucati^ne ckatiore gravioreque impetu» 

in tufli vero tardiore levioreque halitus mo- 

veatur > & num morbi vel fyaiptbroata fint , 

non omnibus aeque planum eft , (ed iis tantum, 

qui varietatum motuumx corporum noftrorum 

caufas explorare cognoverunr^. • 

Tuff» & f' *• ^^ igitur dcfinitionis morbi roemine- 

fitrnuuti^- ris,interfymptomata h«c coilocabis. Caufa 

' nkemfd. vero uudc cxcitatur « extraneum quippiameft 

gravans, vel lancinans, vel pungens/atcre- 

danfve » vei exafperans tum narium internas 

partes, tum pulmonum , praecipue juxta eo- 

rum fummitates ; intelligc fiarium circaicda- 

torium , & puimonum circa laryngem , vel 

etiam totam trachacam. Haec nulla logica de- 

monftratione egent , fenfus enim utrumque 

facile approbar'. 

Pf«f/«r f* }• Sednequd temere natura geminishis 

^uidtujsst motibus pulmones impertivit, imd, ut hanc 

mmu^^^ inovcntcm caufana a diftis locis propcUcrec-', 

Tracbeas expurgandae tuflis data eft : narium 

dudibus (mittamus hfc fpontaneam emun« 

ftionem voluntariamque tuffim , quorumau-* 

xiliQ pro animi arbitrio utimur, dum licet) 

fHuArtjtir» iiernutatio. Qportuit autem hanc celeriorcj 

^-m^Tmlfy- P^JO^^^^cq"^ *"^P^^" fcrri,quodlongiushabcat 

rn^*^inHm percurrendum fpatium,ad munuspropriuou» 

tHfu. bbeundem , quam tuffis. Ley enim naturas eft, 

yiolentum motum remitti in fine, veUquo 

magis a mptoreabcft motum. proprerea inftar 

arcum tendentis , mox & relaxantis , fternu* 

rans f^cere viderur : ad infimum enim u^ue 

tboracem fpiritum trahic» quemiUiott. unor 

• que 



^ DsCATAJLilHO. iit 

qoe impecu expeftoiac, ut, guodinnaribu^ 
odendiCydevertat: tuffiveronon ex neceffi* 
ute , una expedoratione , totus ejaculatur in» 
ttcxiudus aliir , fed roultiplici repetitione , lo 
fequente. Sternutationesvero» qu« fquodia 
paucisaccidit) etiam (ic fiunt, qu« fcilicec 
unico atfris hauftu aliquoties repecunt i una 
tantum ftemucatio eft interrupu.interfefta* 
que : vetpm unita virtus fcMrtior eft feipia 
divifa, 

f. 4« Aft etfi utrumque dudum ,nare$audi TufU Mfu 
8c aiperam arteriam» fternuucio exctfrgar', '^^^i^ 
iionobid fupervacanesB cufles funt; fspius m/iijfff '^ 
enim extuffimus quam fternutamus: Hanc 
autem ftemutamentorum frequentiam qup* 
modo ferre poffet thorax & caput ? non enim 
citra bar^m partium agiutionem fternutatio 
fit* Neque etiam propter id quod effingere 
tnflfes ac fternuumenta poffumus, alterum vel 
utmmque omittere natura debebat : non enim 
fpontaneavel fida tuffis juvabit, dum dor« 
rois , vel dum lethargo foporeve • vel apople-* 
'xisL» vel aiioquopiam fimiiiaffedu, aliquis 
oppreftus jacet ; juvat u^n naturalis , dum 
antethdormiendumexciutur, ob ftillationem^ 
in pulmones faftam ^ vel ob fegregatam k 
pulmonibus pituium & ad trach«am redu« 
Aam . : Etiam in didis morbis iuvat , fler- 
micatoriis infuffiatis. Adde , quod neque fl- 
mulata fternutatid decergit atque naturalis : 
\nunquam enim namras motus arte affequi 
ex%de.poffiimus: id fenfus facile monftrat-'. • 
<^od vero fterqutamemis naribus ^tudfe vero 
25 . pulnio- 



^6% LbOK^RIXVS BOTALLVi 

putmonibus omnitttn tmim gonicrix naeura 
occurrere afFedec , cicra negotiuni recegemus, 
£1 iedes obrervaverimus , in quibus caulas mo- 
vences propriam a&ioncm aurpicancur. Ac, 
fi naribus feftucam immictas , tternutamenta 
jaduccs : H in pulmones quid labitur» tuffim 
cxcicabic; H ftcrnucacorium naribus fortius 
hauferis, utrumque infurgec, cuffis fcilicec^ 
& fternucamentum ; quoniam videlicec aii* 
quid ex errhino in puimones tradum cft, ob 
id utraque cunc pars opem efHagitat^. 
~ $* y. Satis,arbitror,explicuimusftemuca* 
mcncorum ac tuflium uGim: (ed de cauCs 
movenclbus, quas (i lubec maceriales appel- 
lare, non pecces, breviils ac generalius egt- 
mus» quamtenellus |untorque ftudiofotum 
habicus ferre aBquo animo poflit : proptcrea 
(pecialius quidquam dicere opcrflspreiium erir. 
CmfAm$' Eiis namque diximus extraneum quidpianfLi 
irwf#i.^#r- ^g ^ quoj pulmooes,¥el crachjcam, vel na- 
Hr^vi^eu ''^^ incernas pactei > potiflime fupremas t iaq« 
cinarec vel pungeret , exafperartt veiiittrefta* 
ret. fel utrumqufB Qrgerec Qtt« verb baec 
efficerepofliint, n^tiLcotUmdiverfovumque gc* 
serum funt ; nimirtmi , bunxirom j am in^vafis 
receptomm tumcopia , mm inopia , tum vi- 
tium ; ( nam & lios inter excranea numero, & 
roalum corpori inducere valeant ) lux , pr«-^ 
cipo^ foiiS) ai^ris cemperies» fefmomuitus, 
vchemens exciamatio, actenuans vidus : adde» 
quicquid pneter lem in eos duftus fiatuc^ • 
. ^. 6. Sed non asque cito ac vaiide uimm 
«cque atttrum pachema £^ ; fini unum cele» 

rius 



D B C A 7 A & B. H O. iil 

riasaltefo pemnadufTe: minus enim mo« 
leOe tardiurqtte ea;qu« dura ooo funt, & acer* 
bicatis, aufteritatis , acidicatis, falfedinis, duN 
coris» amarulemisB , atque acredinis omnis 
iunc expectia, ut infipida pituita : & hasc po- 
tius fua quancicate , quam qualitare ofFendic 
quas dulcia iunt, utqua^ abetbmoide (Oftil* fiiuMjMi 
lat doicis picuica , vci aqua cum melle hs^ufta, ^!!^'^ 
miTcs fternucamencaque plus inilpidis mo« 'l^txci- 
venc , quod illis calidiora iinc , & pruricum ti-- tsrefitnm^ 
tiliationemque iis parcibus facilc inducanr^ » tsmtnt» 
cum liknru iinc exquiiiciffimo : Ob id quan- ^ '^' 
doque errhina leviora mandancur ex mulfa 
aquoia* Adhuceciammagis provocaoc , qu« 
faifa funt vel acida , vel amara , quibus fapo* 
ribus nonounqoam ferum vet pttuita , i cere* 
bvo iliUantia • fuot coniunfia : mordent au^ 
tem hwc , quam dulcia , valencius , pacienceir' 
que acrius extorquent : ^nx (i plulculo per-* 
feverent • oon modo mordicant, ac tuifes iter- 
nuumeotaqiie irrumpere faciuot , fed & quas . 

folliciuot piaKtes , veUicant , ambuibfque 
red^uot^. 

^^ 7. lofeftsB etiam magis tuifes funt , qux dsf M'- 
abiis fiu^lflttxionibus; oam acres deftiilatio- ^^^ 

(i) An pitattt dulds, te- rium tanicamad fieiottutio- 
nax & lentos humoz ^de^ nempiovocaiepoteft. Ethoie 
licet , ftilUue poffii ptr Bth- ednjedu&e adi!%iiatuc eicpo' 
OKMdet Of . maxinii eft in- cientia, Tidemus eaim co-^ 
ceitum ; iibcnciu$ eundem^ piofiflim^ humotem (ccofum ' 
deiif asem tx aneitis in tu- iliUate , & fanguinem fspiat 
nicam i^um deiSnentibas , fublequi , pcx fitmia vafocum 

^ quibiiscSriStmfoiiin > m-mtMoBfLJ. 

(k) QWt- 



i64 LsoMA&i^us BdTAiius 

hcSyVelacid» ftUieve, ut pltirimuna tenues 
funt ; fluunt propterea facile ad imum , «gre- 
^ue rupferiora repetunt , Tua tenuitate tufEm 
slludences. Nam (i intra moatium fauces po-- 
fitus , ingruentes ventos fallere ftudeas , non 
ftabis , fed jacebis : excurrent enim tunc illi 
te imosoto ; Secus vero , (i te redum i re« 
gione oflFenderint , vel foio te adsequabunt^, 
vel loco movebunt. Idem etiam perfacil^ 
nofces , longa fiftula reda accepta , utrinque 
reclufa » per quam tranfire faba poffit altera 
narte ore fufHata : eminus enim iaculabis fa« 
bam , vcl ejufdcm magnitudinis globoIumL» 
terreum » vcl altcrius matcria; » quam poteris 
granum mllii vel minutulum orobum : Nam 
quod craflius erat, viam atquecurfum inter* 
cipiebat agcnti validiori , k quo majorc vi de- 
peilitur; auod vcrd exiguum cft , ac nihil pro- 
minet Mubrico a^ri » nullam vcl perexiguam^ 
anfam prasbet : fic ille , tanquam obice nullo 
% obviam fado , effluit vacuus , vel exiguo co, 

quod promincbat fccum duAo. his rationibus 
tenucs catarrhi molcftiores funt-** 
^i U»pU f' ^* Humorum etiam inopia tuiresconci* 
bmmtrum tancur, iiccioribus fadis pulmonibus , vel 
THBkttncp' nrachasa ancria» quas alioqui humentiora cfTe 
*^^' • debent: facild cnimrcficcantur obaffiduum 
motum, obmateriasraritatem, ob jugem in-r 
(pirationem refpirationcmqucj^. , Exuccatio, 
membranarum ac etiam cartilaginum contra* 
dfonem&cit: hinc afperitas» hinc morfus, 
lit facile percipimus dumore apertorefpira- 
muSy maxime iuter docmicodumt ut^i uni» 

verflim 



. D I C A T A ^ 1L H 0«^ i^S 

vetfumost una ac pharynx, Cccata afperaquc 
fiinc. Hincque etiam & tufTes* Vidus praD« 
terea attenuans nimiuio. humores acres &- 
cit : acria enim {iint , ii Galeno & rationi cre« 
dimus » qu« attenuandivim habent^. 

$m 9. Sed non folum humorum , qui in cqr- 
porefunt geniti» varietas, acvidus rationis 
diverficas, faaBC pathemata promovere poCm 
func , fed quicquid ab extrinfeco adcurrerit » 
puta feftuca , penna , pilus , vel alia qu«vis Cdtifl ex- 
naribus impofita fternutamenta , panis vel al- aj^^^ 
terius rei mica, vini vel aqujs vel cujufvis alie- tiuMs & 
niliquoris ftilla in pulmones du^, tu(5au ffi^m^m 
provocabunt: quae etiam , proip(arum facul* **^*'* 
tatu(n varietate , afFedum prsflabunt magni-* 
tudine feu vehementia ettam diflimilem ; aqua 
nempe non aeque ac vinum : mordet autern^ 
vinum eas partes , quae tenuiore , vel fenfili 
adeo cute tegumur.. Veliicabitetiam, ficy- 
clamen infuferis : nec tritici vel cimolias pol- 
len , aeque atque piperis vel pyretri , vel eu- 
phorbii , vel aliorum ^milium generum , itn'' 
mo hasc magis , & fupra modum maxime » 
fi lar^ius infufHaveris vel paciens fponte 
haufenr^. 

i^. 10. Luceetiam (k) Solis fletnutamenta c^flcm 
fiunt, quod membranas oculi adpupillaoL» ^foifiemnn 

(k) Q^k^&ilkSo^amxi^^^ coipocu iunu- 
nofiadu calidi, vel fuacla- 
citatc fpicitum moyetitis & 
e&citantis , unde prociivioc^ 
humoiis fit esctetio ia tiini- 

(1) Tex' 



lik» )}. Tr«^/- 4. CUt Vofus 

fokm a^icientes , fiemutent 
nugis? & lationem reddit , 
qoia excalelato humoiL. 
atcennatt». Sircliocfiaco^ 



i66 lEOMrAHDUS BoTAttUS 

bnmorefque onones in eo contehti , diaphana 

fint • qax radii foiares , ad penetralia uiquc^ , 

per pupillam ipfam ftatim pervadunt. Afl ha:c 

radiorum penetratio , non (ine aiteratione d« 

tillatione^ue harum pliRiam fit , ut fenfus ipfe 

pcrbclle indicaf. 

JbiMttais jf it. Eft & atMrientisaSristemperies ex 

^i* " kbtum numero , qtisr tufTes acilernutamcnta 

cMispc- movere poflunt. Calida enim & (icca ai;ris 

r«^ ttm- tcraperics id cfficit , ratione fimili ac diftuou 

Sttrij.s. ^ft»^!'* dcnutriraentiinopia agebatur. Illic 

' * enim pulmones ntitrimentum non recipiebant 

quantum licebat : htc vero , etfi pro confiie* 

tudine cibum iumpfcrint , fiociore caiidiore* 

quc Ipiritu pcrflati , mamtiustctficcantur , & 

fripU & conlcquiturtuflis.Frigida ficcaquctemperies , 

fiecM um- quanium ad di&a fymptomata induCenda pol- 

^•«''- lcat^ fatis Hippocrates oflcndit tum inBjSi^- 

V.i.&y, »»*f» tumin iix.Afhwifnmmn^f. 12. ij. if. 

' Conftipat autem frigus » ^ hatDorcs intro co- 

git: Adde quod mordax eft frigidum ; con- 

cedetautem hoc facile » firigidas quiperagra- 

rit plagas, velgelidas anguftafque raontiuin 

aph.17. fauces perambularir . Dum pprflat aquilo^ 

/•j» . cutem hic ardat, pungit vellicatque; ea 

etiam tationc & cerebro & thoraci noxius eft : 

prasterea, refrigeratis externis partifous^ tuoL* 

etiam infpiratione internis , pituita » quae in his 

locis fiierit , conrcahitur cosndenraturquc ; c[uas 

cum antea caloredivulfa vagaretur» mplefliam 

jfigiJU (t nullam concitabat. Ajdver(us eft &cumim* ^ 

hwmii^ hre Boreas: fed ficcus tufles magis excicat, 

um^mts. ^^5 ^jj^ g^^^i magis : Udus vcro capids po- 

tius 



D S C A T A It K H O. 3^7 

ilfif giavediiKis » quam ficcasriiiflet , quod (»- 
gore cogM dfQfetque tn corpore conccmos hu* 
morei. Adde , quod corpora reddit imbec^ 
tarda , otio pleoa > triftia , ac foinno dedita : 
robuftiora, agiliora hilarioraqoe, coniunOa 
frigort ficciias* 

.f 1. Proportioae reifiondet a^ris tempe«- yeJHtm 
heiea ftigiditas vel calidicas, qu« pauciore » 
vel abundanctore , vel calidiore veftitu con*» 
flatur : nam tfaoracem , & prscipud ad ftier^ 
tton , (i minimum calfeceris , cufficulofiis ^: 
nil etiam eventet minus, fi frigidiffimo a^i 
compofitus cfles » & eafdem partes frig^fceve 
.finas, vel me fii^feceris; ut quidam, qtn 
caiore preffi , in (hgidiffimam aquam capuir 
fundunt , firigidofque cucumeres , in laminas 
feOos , ftonti , temporibus • Aemo, mammit* 
Iifi)ueapponunt ac reponunt : ex iisenim fotik 
baec omna » quas & tuftbs citar e , & fadas ifo^ 
vere 9 coAtumaciorelqtte reddere poffiint* Ex 
anit&o baN: pAuM longtore femione fuociti^ 
fia, (uppeditabdnt fiquidem nobisnon paocav 
quie ad ctiram primi af&dus conducunt , mte 
&aUorum* qux primum tanquam fympto* 
mata fequuntur : de quibus hadenus egirous.' . 

j[. 13. Superftmt adhuc ex faorum fobolc^ ^jfttfm 
narium fauciumque ulcera : facil^ enim eo qtafifmi^ 
cucis diveAitor. fi fluxio acris fit , vd longo f^CMtar- 
perfeveret tempore, vd fi cuftes aut fternuta^- '^' 
menta fi-equentia fint. Alia pacfaemata affe- vie^rafgm- 
Aus antediflos , affeclarum inftar , fequuntur ; ^' ff^ 
vigiliar, sefttis , cibi faftidium , fitis, corporis ^***^ 
cotiuslaflkudOyU^yiarum rubor» & fimiliat 

fcd 



-3^ Lboka&d.vs BOTALXVS 

&d varia plccaqttc adhuc fuperfunt infentk 
xnala calamitbfa , contumacia , peciculoquo 
plena» gua; deftillationem phlegmonafque an- 
tedidas nonnunquam fequuntur ; febres fcili- 
cet , tum alGdwe > tum circuitus habentes , pe- 
ripneumonias, phthifes, (anguinis rejeftario* 

9MM/^»/- nes ^ cmpyemata , tabes. Infupery fi ftillatione 
*^* xion exdudatur humor , fed in capite cogatur; 
aliorum generum morbos inferre poteft & 
foiet, quos non minus vit« difcrimen confe- 
quitur , quam eos » quos moz enumeravimus. 
Acervata igitur in cerebro pituita , & apo- 
plexiam , quas virium omnium cerebri eft 

^ft^xis lapfus atqne abolitio, & paraiyfim , & epile-» 

fAT»ijfu\ pfiam > aliaque id genus mulca parerepoteft. 

^* Verum hasc reliqua faciamus, necnon & quas 

ad thoracem pertinent : non enim de iis agere 
iboc ioco inftituimus» fed de gravedine, de<- 
que iis^ quas proxime hanc fequuntur, in* 
flammationibus:quasquiredicuraverit, fa* 
tis caute pulmonum afFeftibtts , quiad haec fe* 
quuntur,ieprovidi(re intelliget, fimuletiam 
& iis quae in capite fufpeda e^e pofliinc-'» . 



C A P. I V. 

A qud cof^fa cming4t Offis Ethmoidu 
otftruilio. 

Sti^atU /^ i^ni fuperius dixerimus » catarrhum feu 
Jp0i9g0idii V vdeftillationem eflfe obftruAionem poro- 
un4ifiat. |.mQ ^ prascipue ad fpongoides os , licebit nunc 

• accura- 



D » C A t A li A Ko^ ' 5«^. 

atoicatiiis exquirere hujut obftruaioni^ caii^- 

iam proxinnaal» nuin videlicec donrtiveiuir^ * * 

Cri meoibranae juxta etbmoidem ; vel potiuir 
morts quanticate vel lentore ftipentur. Vc 
aiitem inter fe conniveanc b«c ofcula , alte^ 
um harum duarum caufarum efficiencem eflc 
opoctec , vei (iccacionem • ex qua nervofo par- 
ces contrahuncur ; velob infufum in proptiani 
membranambumorem,quaB undequaque ^d 
eos pocos cumidior faAa , meacus eos obftruit : 
ut in aogina » ubi refpiracio impeditur , ob ni* 
miiMn audas ad larjrngem vel ad pharyngem 
panes , undequaque fe cpntin^ences ac con« 
niventes, fpiritumque intercipiences. 

f. »• Non hcrcle ex fola ficcitace eft in pro- ^»» ^/^- 
pofico negotio :- Gravifasenim cocum capur' "'^'* 
urgec, adcempora finciputque magis ; fiuic ^ , 
^ciamjugiterhumoris aliquid plus confucto; 
non igicur ficcicace cpnnivenc : Connivebunc 
crgo ob imbutum humorem. Magnam fidem Stdsi^* 
huic fentenciis addunc csteraB partes omnts,^*^^* *** 
quas alicui fluxui extraneo func fubdicc : nares "*^* 
puta i ex coryza defcendente plus aequo cu- 
ment, ob id eciam anguftiora ca ofcula fiunti 
fic & fauces ob cacarrhum ; fimili modo cu^ 
mec & anus » fi eam parcem follicicec fluor* 

f. 3 . Sed anne , dum manus auc faciem la«* 
vas , etiam cina fciOionem , cenfior cutis ap4 
parec ? num , ^uia eo imbuta eftbumore quo 
fiiic perfiiia , etiam • poft madorem , ejufdei^ 
cucis poros anguftiore»*efle fados oportuic^ 
inftar celas madids ? nam in hac , quae hian- 
(jia erahc foraminula,dum ficca cuet, nuns 
Aa madida 



370 LbOMA&DVS BOTALLVS 

Pmjkifa' nMdid^fada Ainc fliinora.Quid igicur ? aUiid« 

^x ne tSk pororum conniveotia ex numore af- 

fluence , ^uam quod hic exemplo diximus ? 

Sed objicis , mulciplici proporcione pori ad 

cchmoidem , eos , aui cutis funt^, fuperant am« 

plicudine : non inncior » imroo etiam ougis 

pharynx: quandoque tamen obftruda pror- 

ius ofienditur , unde imerdum patiences de me-* 

dio coUuntur; fpiritu atque alimenco ioter- 

^tpituit0-di&is. Ereo non ad fotamdidampororunu 

f»crfp& conniventiam hasc obfiruAio referri debec» 

vtf$$4f. £j, j ^j^^ ^^ craflk vifcidapque pituicas affluen- 

ciam : indicac id & ipfe fenfus. 



C A P. V. 

^modoad caMtfervmat Pitmta ; & ntm 
ibi » an vcromaliafarti ^gttiMtttr* 

Mxminsf €?Bd adbuc txxc noviirenon fufficic ad re- 



ts$n 



fimi^ ^damCuramobeundam: immb exploran- 
liinmri' ^^^ ^^^ fupereft , unde hsBc picuicae ad capuc 
■^ * affluencia» nuni ineogignacur»uc (U Hip- 
pocraces vulc » /. 4« A tnmk tum* t» num verd 

cx 

(1) TexttisHippociati$ita|non deezaementitiobumo- 

W>ct^ « i iyM^mti^ , ifi « » ^ de ptindpio confiitu- 

ffoniicetcoadiiacze, inGe-JcAw^v«^A(y^, C^ifMaim 
icbco pituitamgeneiaii , cum{/?r rotundmm , ^ «i/f^r eucuf 
Hippocc. ibadem loquMuiL. fyts etrftri fi^irjactns, tnAit 

fitmtm» 



D 2 C A T A & R H 0« tn 

n vaporibus h ventricula ad cttebtum iktt* 
peodbttf , :uc quidam cenfenrr. ' 

§. %m Ex Taporibus (<tt) hinc poflefieri PHBitMtk 
cenftnduai non eft , vel , fi Rzt » exiguam adeo ^^J^ 
etk , tot ccrcbrum nulio modo afficcre poflft : J[JJi;2iii# 
altUs enifi^ liberior aditus ex vemriculo ad ca* tUvstiu 
piic iis vaporibus non datnr , qoam is , qui per 
os(bphaguiti fertur. Vernm cefoj^agus ad id jt4ri«i. 
apctis noneft;quodanterioreparteacrach'«a, 
& pofteriore i vena cava & ab arteria magna » 
quaBretrojacenc, premimr. Prsetefea , quum ^*^» 
ex non cartilagtnofa fic mareria, qiialis afpera 
arteria qu« perpecuo patet , fed moUi laxa*> 
que qualis inteftinorum , ob appenfi ventriculi 
pondus toto fuo ptoceffu coricidic, ac( a) clau- 
fus manet : quod facite probanc ruftus omnes^ 
iique evidentius» qui ad medtum ufquefto* 
maelium irrepunc , ubi temporis fpatio ailco 
exicum hominem affli|cint. Si igitur hsBCvia 
reclufa pateret vaporihus in ventriculo con» 
tencis , cur rudusimpetu ferrentyr ? cur vapo- 

ribus 



fitmiidm, lootm p^iaUehuB 
Yide /. iU GUndulit tex. 5. ubi 
docet , ^ zattone Ifia tia- 
aio fit imdllgeada, aimi- 
cam^ CA^ acctpeie homf- 
dlfates, UcoBfm ad ipfmn 
mittefc vaporei omnl» ge-^ 
ncos. 

(m) <}i«int , ficmi ^ vasf^ 
Aaa coetctds ac condenlatis 
iii ollx opetcu]o,& in laqaca- 
dbittbalaeacmn , fitaqua ftil- 
Im , fimili mbdo in cttcbio 



cootiageie pofle cenfendn fitl 
(n^ Imo non tkn oeCb^ 
phagus , qo^ finiftzum,fiT€ 
jUipoias vocatnm,.Tentncidi 
onfictemclaiuimi nanet in^ 
fimis , donec aut dbnm ad* 
miaar, aut vaSm cm%vio* 
leatia&imi^ eicchadat! li<^ 
cet inteiim nihil ioipediac-^ ^ 
quo minus tentter halitu* 
ootttinu^ > afcendant , moddi 
fiiavcs , modo ingiati acmc^ 
pfaidm olcntGS. 
Aai («) Kx* 



S7* LSONA&DUS BOTALIUS 

«4», 3« ribiii quMdoquc (codictic ventciculus ? lofu* 
pcr , cum ad fauccs appuletinc , cur pocius ad 
■ -^ capuc quam ad os cendcm? Forcc quia fuc- 
fiim pctunc qu^ levii : Ac quomodo ctiaau 
in caput? num inrpiracio illos revocabit, vd 
explodet ezpiratio , qu« perpetuo cas vias 
tranfcurrit » modo eundo , modo redeundo i ; 
.i^*3- Quodfi vishosferripervenas,neque 
hic daturvenarum (o)atque atteriarum tam 
reftus k ventriculo ad cerebrum procefliis, qu6 
facile multus vapor ad caput per has ferri pof-r 

^hjtftu £t » unde unta pituitaexubcret» Senfim , di^ 
ces/tum pcr oefophagum » tum percomniu? 
neS| qualefcunque funt, venas, ii ad illud 

viimtiit. (^ndunc : facilc hoc concedo • fed fenfmu 
etiam tum per futuras , tum per alias venulas 

tnfMtu poi^<>^quc aUos difpergi poffunt. Scd adde ad~ 
nuc in tuam fententiam , poft oppiparam coe- 
nam liberaliorem , meracioremque pomni^ ^ 
cx tempore te capite calefieri gravatique, pro* 
rumpencibus vaporibus e ftomacho ad caput : 
Cmfi^Mw, Concedo fan^ , vapores aliquos ad caput efle 
delatos, fedhumoresadhuc pluresquam va» 
pores, non quidem excibo huperdevoratOt 

fcd 



( o) Expcnfis omnibtis vlis, 
pec qius alcendece vapoies 
poflimt ad cecehnim , nullx 
lepeanntttc idoncae pcsEter- 
quam anedx , CaxotidespcaB- 
cipu^ : nana pec has vapoies 
blaodt afcendiuit ; quod do- 
cet Ibmnus poft cibum aut 
potum obcepens , tum enim 
?dut nebula occDpttmea^ 



ceiebti: Hi Teio» nihiGi^ 
fidentecdircntiantuKyiit vi- 
4imt eil in iis» qnipcastec coik 
Uietudinem romno meiidiaiiQ 
utuntni, vectuntuiinaqucsm 
fubftantiam^quae ultexioKe co- 
dioneccaflHctt. Hscpcciiitn- 
casevapocacenonpocefi: iiH 
fimtesenim , quibus JaiEae fiiat 
tuQiia^ mic^ blcnni runr-^^ 

(p)Vt 



D B C A T A I. & H o. 373 

fid ezfis t qui jttxta jugulumerant» dum noa- 
dum ofFcnum erat corpus : eo ^quod , Tentti* 
culo oppleto , humores faciant atqup aqu4 in 
fyphone ; namque hoc maxime oppleto » f! 
amplius afiundas donecexalteraparteproG- 
lieric , non qu« nunc & ^ftremo infiiui eft^ 
prima profilit» fed mx intuserat,& eapri<* 
mo, qu« emananti (yphonis qCcuIo eratvid-^ 
nior, nam poftrema prveuntem ftimulat: fic 
yen« juxta ventriculum » illicet ^uod liquidius. 
eft , fugunt , fucceffive tc ali« id mumis 
prjeftanr", 

§* 4* Sed ne pluribus in his immorer» cedo» M^ik 4« 
qu« eft haec tanta fympathia., tanmmquo 
confortium » inter vapores & pituitaro, ut bac 
facilicate ingens copia hujus ex iilorum exigua 
ptocreari poffit ? quodenimexiguaVaporam 
Ut quantitas, qui adcaput feruntur , fi ad mi|li- 
titudinem pituitaB. comparetut , fenfus ipfo 
judicat • vaporibift alioquin jugitet tenfum 
efle cerebrum oporteret. prxterea , neque hoc 
dato , illud fieri effet probabile • fed humorem 
ferofum potius ; nam facile hic in vaporemf 
& vice verfa vapores in hunc tefoIvuntuii« . 
Sed htctu inquies, primum ex vaporibus fis* jMfd^is 
rum leu ros , i quo» cerebri caloris poten- 
tia, tenuiot pars refolvitur, craifa verb 8c 
gldtinofi permanet* Eftonuncqqicquidyelis, Mt^tniH 
nam facile dl nugis omnia probare^ omnia^ue ^* 
fubveitere : fed verum ipfum in re medica 
macttto judicio excogiure & confequi, dif- 
ficilo. 

$.S. Pergamusjamadaitamquaeftionem» 
Aa i quc 



TttMtSM 
in etrthfB 



yf^. LX0MAB.DttS BoTALius 

qu« pociorem praebere de (e videtur opinio* 
nem, quam mox dida , & nonnulla in hzc 
dicentur ^ quas prioris fallaciam arguenr; £ft 
autem , n»m enetrum pt (p) ^tuit^ ffnit»f 
Videtur autem hoc quidem verifimile , nam 
ex eo aflidue hxc repurgatur : inter omnes 
ctiaiB homores» qui in corpore funt» dullus 
accedit magis .ad cerebri namram atque fvb^ 
ftantiam & colorem » quam pituita ; nam fti- 

Sidaeft & humida inter humores» utcerebrum 
igidum & humidum inter partes molles cor- 
poris : cerebri fubftantia colorque e({ maxime 
nmiits ladi craflitt(cule CQado , non abfimilis 
pituita dum cofta eft , nifi quod paulo mious 
cft denla: In mediofere cerebro receptacu* 
|um eft^ pofitum ab ipfa natura , in quo xe^ 
conditur , ibique emiflaria varia parata peL 
91« cffunditut ) quod etiam fimile fa Aum eft 
bilif qu« in jecore gignitur ^ cyftim habens 
in vilcere in qup fit , ,pofo$ etiam per quos 

rejici- 

fignificata, Qd^nm l, s. F4r, 

tc&h ita vocail Idemj, Vf, 
P*rP.7, yo&t fermm fituitst 
|i. e. piEuicpTiiin ; Mac fbai 
L4|Qiii9.fff»ir4 i^/r AQtpC' 
«o^coqfiindu ^ 4no'» ^ 
quamvisbev^ coQcIudac^ven- 
nicaluiii cfleniciiitsTeBaiiL^ 
fodinamyiiialennicn iaift^* 
mt qti^i&in» ho^ fnjfyt 
niiiQ ceiebxumiitpituit* ge- 



(») Vt liujn» «wtKyve»- 

^^hmn xe&ih intdljgo^ 
'paiSmiis y <}ui oidinaiie per- 
peiam pcoponitui : Apprim^ 
notamlttm cft quod incukat 

ecus* (U0ingiie]K)am w^ 
▼J ♦^Jw* pitijitam ->i»^ 
fiXhf^t , sk muco feu Uenna, 
«deoque omni ilio , ^nod \ 
^pite iii (ubteftaa paicea de- 
^iUat. Venmi efi, Hippocra 



iilc h«€ ?occ uTui cft taioif ^»«« tcccpta^otamfir'. 

(q) «*« 



D B C A T A IL 11 R 0< 37} 

reficicur. Qi^i qo«(b, iis audttis, inficiatibit» 
cerebrara non eflc pituirjefbdinani? non igtnif 
fnb Ike boc daodum eft ampliuir , cum sationet 
4omnes ad id probandum conni? ere videancur* * 
f. 6. lis radonibus fone fonuna acquie* 
fcent juniores , de auibus adhuc paninu»,* 
vel nihil , medicina eft bene merita, vei eciam 
/eniores medicinam non facientes» velobiter 
bancexercentes,rerumfundamenta non ne- 
nitus indagantes, fed fuperficie tenus. oed 
non facile feducuntur, qui conclufiotitunu 
nexus imelligefites^ in medii conftantiain at« 
que vcritatem inveniendam omnem operam 
navant. Brevibus igitur hanc atgumentorum SBi^iuitm 
fallaciam aperiamuSr Quid igitur neceffitatis •^^«^. 
habet arguroemum primum ? videlicet» quia ^*^^!^ 
per cerebrum affidua quafi fiat pituitjs deftih $£^ 
latio » hinc cerebrum ducere pituitse efte pa<» m$»Mitr. 
rencem ? Oponet primum probare, latentem 
majorem argumentipropoutionem, nempe» 
id per quod aiiquid expurgamr, materias ex- 
purgatas effe genitorem : quo argumento 
. etiam tibi probabo, renes& veficam eflo 
uf insB genitores » quod tatnen falfum eft. Se« .Arpaitia^ 
cundum eft , quia pituica intethumores cere- 211/''***' 
bro fimilUma ttt : ne^ue hoc quicquam fir- ^ 
mat. StaritequidemgigniturtfuofimiEyfed 
i fimiii Ipecie , non* k quovis fimili : atioouin 
ex nive fiet cygnos, & e cpntra. Teniudrft t ^fgHmm-^ 
qula cerebnim in fui medio pimitae recepu- J^"" 
cuium continet , proportione refpondens rellis 
feUiculo f eodem etiam modo conientaneuiiu 
videct ttl pitttitam ceicbmmgigQar» atque 
A a 4 bilem 



,i76 LSONAHDUS BOTALLVS 

bilein jecur. N^ hsc nmilictido analogiji; 
'jqaicquam inducit : maxim^ enim incQr fe fi-^ 
,jniles func dextrx coftas finiftris» haBtacneii^ 
' . venam aiygos , feu conjugti expercem habeot^ 
Sllx veronon babenc. parum etiam fideijndu* 
,cunt 3l fimili fafta argumenca , ad thetorem^ 
«porius, qi^amad philofbphumvelmedicumy . 
fpeSantia : iis tamen meliora argumenca pau- 
ca^ velfotte nuUa» inveniet, quihancpro- 
ivinci^m fuftineredecreverit^. 
, J»7« Verum enimveto , etH difium fit ab 
Ariftocele,redamargumentorum folutionem 
frflfe eorundem falficacis dilncidacionem ; fieri 
tamenpoceft» ut media falia finc, velargu* 
mencoruni figura inconcinna»velutraquefi- 
mul iunfta reperiancur » conclufione vera exi- 
ftente:hancigicurobr«m, praBCerdidam argu» 
mencorum foTutionem, adnuc dicere operas- 
nnpmitu^ pretium erit, quc haec in corpore fitpars * do«f 
MnT^i- tata hac faciendas pituicasfaculuce, & cur non 
tZi^tJ^ cerebrohaec conduxifiec, & quamobrem in ce« 
r#f. rebro picuica? ( ctim in eo non generecur) 

receptaculum pocius fic^ quam alia m panc^ 2 
r^Btriiulm $* ^* Eft icaque Ventriculus ipfius picuic^e 
pimitsfi^ vera fodina ; approbac hoc ufus» nec reprobac 
wlf^V. ^^ ^^"^* **P^ ventriculus multuro de pi-^ 
mwJmi tuica per os regeric » nuUo catarrho praceunce . 
^iUni » ex quo inani vcrborum circuim contendere li: 
f eaiV ex cerebro in yentrem defcendifi*e. in^ 
teftina (^) etiam eadem referca efie plasrun- 

**- (f^ Vbtc cniiii, iiiiMuuiis ve*~ | intiCOitttfA sainMMiiaiii renmi 

l^ . . .. 



Inti armstiitiia^ittftoipnB- ImQftuntiiiffl»; dbmm veib 
. . * fiitfiu*- 



D B G A T A JIJL H OU 377 

(qae virunti» : quodnoQratoiiidicac ttton iiUi 
pueris , nim in adoltis , feniburque, ac viris , 
affluens nntcora quaedam alvi proluvics t adeo 
enim quandoque abundac » ut uno die plut 
excernamr , quam tomm cranii fpatium conti- 
nere poflit; fimilesautem alvi fluores pcrfi- 
flere.dies plures crebro cernimus. Quisigitut 
ex animo aiTeret, banc i cerebro fuhdi , 8c 
confequenter ab eodem generari ? quod k je- 
core non fiat , non eft ( arbitror ) qui ambigat » 
|iec minus a liene : Venuiculus igitur bacum 
agendarum erit magifiec^ • 

f. 9« Nec huic quidem fimfui ratip refraga* M$ r^i*^ 
bitur. QgidenimpttuitaeftniC aiimentotum *Pitmt4 
(<) gluteq,quemimbecillusventriscalorcoa« l**'^^ 
ficere , aut « fi vis , diiTecare cofiione non po* 
tuit? Poteft etiam ci^i» hanc in («) oto 
primum ducete exordium, Ii bblum jam man- 
ium , prjufipiam devoremr » obiesvaverimus : 
non enim omntnopituit««xpertem compc- 
ties. At efto luec » u lubet » i iaucibus ttaOa t • 

bolo» 



lliifaxibus cehafGoaem dar" 
tvuL ghtttnofitate. quia ver6 
paitiin dists vitio, pajtim ob 
calods imbecillitatem gene- 
ntux, hinc ejos plus msnnf- 
ve adefi , pco cc nau,intcx- 
dum veio ab aaibarve hxh- 
motibasabia(a,in%n^ copia 
cxcemitui:.» 

(x) Qnod |latino(l In ci- 
bis. cft , nifi a fbtti calocc^ 
toqctuf » pcobabik eft 19 pi- 



,(s) Itemm confiindit pi«^ 
tuitam, pcopd^ ficdi^am^» 
ciim (aliva, qiiam appellatc 
polGs pituitam ods» cAqut 
tabolis pituirx natuzalis,qu« 
permixu fbp copiofo » me» 
diantibus glandufis mUfiUsLm 
xibus coiumque duftibus , m 
os deponitux, at , intecalia^ 
iiifenriat quoque cibis h/metr 
aandis , Sc ad mdioxem tmu 
mafiicationem tiun codiOf 



Bi» n§n sif 
filvituf $n 
^tKtrituU* 



tuita potif- 
fine tn in* 

tefltmirept^ 
ristur. 



)7S Lbokarblvs Botallvs 

boloqiie mixta ; in ventriculo catnen ijliod 
pomimi fiaCyambagtbus ampliusdiffidendum 
non eft : •pfascerCa & in inteftinis ipfis» 
cumconftectnonomnimodam in vencriculo 
abrolucamque ciborum coftionem fieri ; non 
enim oportuiflec hominem (t) cancos incefti- 
norum plexushabere: («) uftse^idemjam 
feces eflenc, ancequam ad reftum iiiceftiminLf 
appellerenf , C exafia alimenrorum concoftio 
in vencriculo fierec. Force hcc non omnibus 
fufficiencer probare incencum videbuntur : ve^ 
rum iis, qmin medicina facienda diucius (iinc 
exercicaci , hoc non effi: novum (cio. 

f. 10. Qaum igitur pimita b«c i vencri* 
culo exordtumducac, neque <juicquam ea fic ^ 
praecer cibi, perperam coAit parcem yifci* 
diorem t eam propcerea (') regionem pociA 

fimd 

- rt) OrcdcfOliat Fermiit^] 
fcdbcali tsp. 7« dtftfri, mt/. < 
lmm.d»fef, mitain, totqiK^ ( 
ryris impliciiim cixCamdtt- j 
m>tiem , aatina ad abfolutz I 
dj^ibudonis mniiiis accom- i 
snodayit , ne alitncmum con* 
Maxa dabent, giil« in&ci]- 
labiliqtte abdomini nos fub- 



{ngarct, ae ne fofdidQ deji* 
ciendi ccdions miaiAecio, 
indfMB hominii digmutej 
KXfiQlti 9 nof manc^aret. 
itn tantst itii^e vis loinitii- 
dine y qnlcqQid titile ell alenr 
do^ cOFpon y in Ycnasmeien* 
tencas difUpBi commodc 

: (0) Kullai tft 



|coptcieft .mam , quando* 
^iidem codio qncin Tcn« 
tvculo §ix^ £listtio eft.a^ 
iidf cm adJQiKBm lisr 
bet-'. Mec etiam feeces nftc 
uint 9 led teffeftm poftlOf 
U riutine coagmemata, & 
dintius, quam pax fit, mo« 
xetux, ficcatUiCc fei^ end* 
mc in aaflb inceftino. 

( s) a^Giiffmim. J4us$Jl4' 
^4(M.r.40. ftatnity adqnod 
in GatgBaoi$tttiiiBt pituitofiim 
cii,<ieieiii«iTeiiincQinm oc 
inteftma, quoniam itegnam 
cnm pimiiit luriyeaMamnita- 
cem» fiqiiidem iHomm inie- 
HQBi luimote lioc 'mtfcefb 



(F) »/' 



D B C A T A K B. H O* 3>9 

£mh tncolere fas ftiit > quam maxiftid habctet 

familiarem : in vifteribus verodegeremaxinii 

licuic , mm^quod in ii&nata fic , t\im quodplu- 

rtbus plexibus inteftina involuca funt » quibus 

perfacile glutinis inftar hxrec. Hanc ai&diio 

fu^u trahunt mefentericaBvensB» inceftiaisinT 

fixas, qiiss infidiatorum more prctereuntes de- 

peculantuff-: Sic enim hx i cibis in inteftims j^Mtnf» 

Comentis^ crahuncquod lubriciuseft, cuaurit»it* i» 

quo & pituita innroducitur , ac ad iecur una ^'"^^''^* 

cum chilo fertur, ubi ex (y) ea forfan ali<^ 

quid in fanguinem vercimr: Potior cameiLi» 

pars incofta jecur prseieric , cum non facfli 

emendec jecur coftionis ventris vitia , nec vi"< 

cium jecoris parcesaliaB. Hoc » inquam , cru* 

dum a jecore in venam cavam umul cunL« 

fanguine ipmiflum , in unWerfum corpus per 

veoas diflrunditar fanguinimixcum , quo iaii^ 

guine vefcimr pulmo» cer^brum , arros » flc 

torporis reliquum^. 

>. II. Qttdd enim de ptmica fimul cum '^i^^^iJL 
fanguine per venam arceriof^ haufentnr' ^XwT 
pulmones; hoc paulatim ; dum ficec , per tra« ^l 
chcam («) ftrceriam , ad ^auces pelIicuE^«: 

Qspd 



(f) H4finmmm /. t. tnfi, 
r. I s 3. ccniu rum , loqptt, 
towm hoc comiiieDtiim ci- 
tamhabae oe oniftifio^c^ 
pituicz cnm «mif 4it»Mftf . Ne- 
«iriiiiicdmiioiipoceft» cuffl 
nipMs laget, cum calocacnoc 
fc acatloc eft , etiam pittii- 
t^nn hano dabouri i» fiio 
fmi mdiotm, ic ta|^ lo^ 



Yta^, coque co^ mlo^ 
gic^ niitday obt^fa caJoili 
cfficacia y ne is partes noflas 
nimium d^opuletuc^ P 

( z ) ttofftmnnm li^, tit; .<; 
x|5. qaod l pulmoiiibui 
a{cendit » Ae com toffi odr*'^ 
Spurium VOCttSpHfum» t^ 
91A pecoliai nopuae Qnc-* 



JSO LX0KA1.DUS BOTAliaf 

Qttod facile oetnicut in aliquilnis , qui ex pul* 
mone, matuttno pracipue tempore, cra(fi(^ 
fimas picuitas*expuunc , omiiis deftillacionil 
experces : verumtamen non omnino cicra 
tuiiiau. 
^ifiuA im f . 1 1. Qgi eciam ad cetebmm irrepit fan- 
^MM^ guis^ fecum de picuita ducitt pto raciono 
tendM» abuodamias : nam in venis » prascipue niagois , 
nuUa eftlbcrecivavis, fed fanguinem ferunt 
qualemcunque e% hepatereceperint^feu pi- 
tuitofum., feu purum ; nondum tamen cam 
puruseft, quin aliqua picuica fit aiTociatus. 
Jiitmm H«c eft igicur illa , ex qua fit mucus, quem 
ftid} cerebrum per nares, velper fauces^xcutic i 
vel crafla pituita > quam per os pulmo excer« 
nit, nulia aiia racionediilerras a picuica qusB 
in venis eft , quam urina k fanguinis fero» 
Vrinaautemeftipfum ianguinis lerum ; ar* 
in venis cum fanguine eft mixta » & in ceiii- 
bus ipfis (ejunAa» in veficam transfijnditur 
Mum m P°^^ * ^^ uiucus eft pituita , qu« per {^) ve* 
ptuit4 a nas jugulares , poci(Gme incemaSj, m cerebnim 
fs^n,n$fim dci^ita eft. Hxc cum cerebrumnon nunriac , a 
^ ' fanguine fegregjica » in ( b) proprium recepca* 

cuium» 
H«fyekU cftidem quod «f^ 1 

4^W^^% addit VbUttbem 

Vii^H^tUr, f»/. 2. Coac, zo, 
rMumm voce if ;^«f*- ^ 



^ (a) IntelligeCaiocidestt 
CftiM^ bco iHColanuni) «s 



hypodidide iaii^iiaig diai- 
latione^. 

(b) Qu^daamfithoc xe- 
ccDUCttliim, jme ami^sipo* 
teft: vel cnim ciuiitventti- 
culi , aut iifclfim fiibjeAa^/M» 
duU Fituiidnd $ in qnam pec 
iafiindibalumTQlttoc autoiet 
dedvari pituitofiim cacie* 
mdKiim. Scd^aciiliiai deiit* 
ceps 



:. D B C A T A a m H O. %t^ 

^ifaun» «xccefnentis cecebfi paratum» acer- 
vatiir : mox per ethmoideai transfunditur » tc 
hunc nmmm appellamus. 

f. ij. Ex faucium etiam yenis quicquam 5/iiiitt». 
tenuiotis pituic« refudat ( tetiuiorem ^uteoM 
pituftamdico» quas aliquid feri fecum mix^ 
tum habet ) qus mooi linguas ac fauciuip agi-> 
tau, tum viporibus per poros tranfpirantibus, 
tum etiam infpirationismom» fpumofa effici- 
tur, hanc {^jfiutum nominamus : hujus enim 
aliguid l capite deauit • & etiam quicquam ab 
infemis infurgit > fed a faucibus ipfis potiffimi 
ipateria fcater^. r /j> • 

^.14. Pcrcutemetiamuniverfam W pi- Timi$sp$f 
tuita exolvitur, in vaporem infenfi>iiem,quod ^/'*' 
in ea tenuius eft i in fquammo(am materiam 
ibafim compaftam , & cuti haetentem , quod • 
, . craffitts* 

eeps fadat, tnaxlm^ obCcu-. 
nim efi : dicant, pet ot 01- 
ncifoEnie , intta qaodgenatna 
cavlus cexniciic, pattim ad 
naies & oculos , paitim ^ 
palaium teodeiis ; VtfaU, L i . 
e.<. qiMtTiacummibiVldear 
tux aliqaam inpoffibilita^cm 
habcf e , cgo liic i^l}^9 
Tu, (i p^icet, adi Hiffmm^ 
tmm dt nf, pm. num. IC3. 

(c) Spiitamdicimi,quod, 
ceuinatUe» eapuatux: ooa- 
fttt es vaiia maiccil» tam 4 
capite 5c tonfims,derceiidente 
qnam ventucola dcpalmoae 
arocndeni«..i. 

(d) Kon clle pitttitam^ , 



qox Taporis iotcnfilii (pe« 
Gte pet cutis pcxos^ieditnr,* 
fcdlemm; fatis docetid.a 
quando , accedente cauTa ex« 
tema , renfibilicccexdudttur} 
meta cnim aoua lalia eft. 
Qupd vetb atonet ad mate- 
liam iUam cutiiisientem«f, 
quam in balneo, detetgex<$ 
(olemus , quas Swdt* wit 
appeUamus , 8c uno vcd>o 
Fuli^inmi «a conftatexra-' 
poceaqueo , & efiiuvio l<bti- 
li0tme ctalib ac volatiii invi- 
cem mixtis , & lentocem adew^ 
pcis, ob quem modo poios €0.- 
tis ioiacciiuiriOidiaati^tamett 
cttdfruperficUiadbzient-'. 

(ejPbi^ 



ii\ LnoKAxnni Botallus 

ctAffius. Hoc auceoi facili obfinratitf circa 
pmcB Mrfiicas corporis , ut in genisvdl capilli. 
tio , quas partes furfutacel materiS , nifi quis 
lias fiepfus hmit, rcfiertas obdudafque vide- 
itius. quHl enim hzc funt prsBter craifiora * ex^ 
* cremema k cute detrufa ? magis enim in his 
partibos manifeftaiitur«eoquod pilorum tu- 
tefa non facilc detcrgantur , fic temporit {pa- 
tio in ma jorem cumuium auAa , ocuiis mani- 
feftiora fiunt» Casterum per omnem cuccnu 
talis humorum difcufflio hc ; quanquam in ali- 
qua parte magis , ih alia vero lAinus > pro na* 
tur« partium varietato» 
^ ^. 15* Afthic humorum duAus ac refolu-* 
tio , non picuita» tantum competit , fed & bili 
utrique . & ianguini , & fero commnnis eft. 
' Vt autem pimita afiumpti cibi pars eft frigi« 
dior tenaciorque , ^ calore naturali non fupe<- 
'Siiiitptid. rata : iujktMMvvicc verfaeft pars acrior a^ 
tenuiqr, quam calocnacuralis pius a^quo c(nit# 
MeldBcku «Acer vero fiiccus, pars craffior limofiorque» 
a^* quam catqr innacus f npta modum calfecic j, ac 
Quafi uffic: ex qua, fidiutius immocetur, ut 
Gaicnus aic , & putrefiac » n^s Uk producicur.. 
Unfim. Ssftpdt verd ea eft alimentt pars , qua^ fua iia« 
nira C^) proximior eft ad corporis nutritio* 
nem , bene tum i vemriciili , tum jecoris ca» 
lore moderato prarparau confbdaquc: ex 
■' hoc 



( e) Ffailo(bphiis /. 2. di 
fdtt, Mnim.c, 3. languinemdi- 
dt e0e TiXdmtltut 9r«f iv 
lUtimiun alimentum, fub va- 
fodsC^idit pamumpanicuUs 



intimts A InfiHuaBs , l qui- 
bus fubiUtttific^ aiteiami:^, 
& acquint omnimodaim com 
pazte nutdcnda fimiUtudi- 



(f) ftOIi- 



I) S C A T A & %H O* 3«) 

lioc enim corpus cotum aumri ▼idccur. smm», 
qui quintus eft bumoc in corpore exiftens ( fi 
ater fuccua eft aliofum unus pec fe ) frigkla 
alimend pars eft, tenuior aclubricior, cuitis 
niiiceUa ungois , & quod in venis cominecur » 
dilutius ac magis fluxile fic : ficut vice veria ' 
craflius ac lencius, (i comitem pituicam ba« 
beau Ex bac aucem fupra modum aufta,non 
modo faoguis pi^rior in venis reddicur , fcd 
excra venas • ejus duncaxat ( ^) conforcio 
( miccimus htc gelu ) cogicur : guod facili 
nouri poceft poft cufas yenas. 

f. 14. Porro cencnimus eft fanguis , qut SdHpA «^ 
vicio cacet , iaftisinftar coagulatit nacuralem ^^'"^ 

E^ omnes partes colorem iervans: picuitje ^*" 
c funditus expers non eft , exiguum tainen 
recipit, Cx qua tenerrimd cogicur, nadvo 
calore non viciato ; Nequc eriam fero ptot^ 
ftis vacac qui benignus eft fanguis: nocu, 
enim fine fero in anguftiffima vafa fcnetur. . 

Ac .. 

Ic fiibdliofe , fikofis albo* 
fceotibtts adfiindinii ddkm^ 
dentibuiw Kas tenoibas vii- 



(f) ValUmf antor, daoL^ 
ftf i gytn jy coofiftciiciun Se 
conactioncm pituiiaB adlcii- 



l»t , bonot enim iiu^gttisiiib- gis betnlaceis, vafi (ansttinem 



Aaiulidcbet dfe leatns & 
vi&idas» noncumfikoteuc 
10 pimtta,redcumc2ore^. 
Ixntoi ilie pcnlct ^ fibiis 
iaagninit: ^piiscidcm indTe 
Ib experimcnmm in iiS| 
iTdiaanmi^TditL^ 
i Vcna lcotcat » membio 
'> ina^iam odentcm } 



tur paitc (aMiitnia lolMCanda 



ieccptuioim]iofitis, adhatiCR^ 
tcs f oftcnoue ^uidam pio plM 
tuia folcm a^iad ignaiunL^ 
vulgtts. Videmi ian^ .aotoc 
fibi eoaoEadicece , dom panlo 
(oA iitbioqgit , mtuicam ki •» 
fh^jffe iitisaxne iiiftfrnataf ff %s 
in ttoum oogi: oamTidemaiy 
hac abliU aiifia, idiipituiii 



hsc enim tota fiattm tingir ranantnis confiftetHiam hab»« 



.ncc difiSttocu 



lii LEdilAlLl^US BbTALLUS 

Ac quancocenuior» eenerior acqueeciam co^ 
loractor apparec» qui mulca non abundat^ 
* picajca ; canco cra(&or, tenacior , a proptioqne 
colore.magis dedinans » ubi hasc exuperave-*^ 
Sdti^isfi' ric» Supemacac aucem hcc ftacim in vafculis 
^ 'mW^ vel lancibus» atba vel cinericia apparens» ia 
1^!mM^* ^^"'^^^ cogicur a more cenaciflimigtutinis, 
^^ * faQgMine flib fe demiflfo , fine iibris ( uc 
ajunc ) & fero circumquaque fepta. Sed 
non minus hanc fencenciam comprobac» qui 
in aquam fundicur fanguis ex aperca vena : 
nam quicquid feci , auc fanguinis ex eo » quod' 
6ducitt]r , eft| idomne per aquamfpargitur 
aqu« mixcum ; verum picuica > vice orafro«*' 
rum filamencorum atborum fimul implexo- 
rum « per aquam innacac , qtiam inanibus fa- 
xild colliges» ac velutiin lan« yelfiupp«ce« 
nacis hapfum reduces. Hocfand facile pro- 
Ipicicur in iis , qui fanguinem pituicofuou 
habenc, uc m taborance lue ( g) venerea, pr«* 
dpue diuturna. Apparec autem hoc non modo 
in (anguine ex brachio dufto» (ed eciam 4 
manuumvenis, five pedis, vel froncis, vel 
linguas:quod urucomprobabic»quifqais inL» 
haec animadverceric. Arguic propcerea id , non 
modo fanguinemob pituic« pr«(enciam con- 

gclari, 

( g 1 Stcntt lA iis » quoruin 1 qui Veneri meiita lue lunnc 
'^ ~Spatziiliisefi,ofa( £bfa- peccaca jttvenitltatb abun* 



nnn eomipuonein, is non co- 
hsam , ied atttita digiiotunL^ 
ftcile (blvituz , imb xniniina 
agiaiione cum feio pecnu- 
Umi^ : ita concn in iis 



dant ciudo hamoce, admo" 
dum gludnoib St tenadu pcf- 
fim^ enim coaaoqaunt ob' 
exhauftum ^naftx^annm 
calwm^. 

(h}Non 



Db C 1 ^ a k k h o. 38; 

giislri, led pituitain modo diAo peranivei> . 
cn corpus vagari. Quod efle alius in6dus • 
prascer hunc poffit, picuic^ videlicet» penp 
otnnes corporis parres affluencis » mente non 
percipio. (alcem hoc negate jure nemo pocefl , 
ut manuum (^ ) renst pedumque pituica mult;l * 
abundenc t cum fanguis viciacus eft. Eo igi- 
tur modo, quo languis picuicofus ad manus . * 
pedefque delegacur • eodemmet § & nullo qui^ 
dem diverfo, ad caput mittituc^ • 

f. 1 7«Picuita igitur ubi modum non etcedic, 'Pimitd 
corpusnon gravac»redauxilioeft»facilciquedi- <•" 
dis ancea modis diffipacur:cum vero plus arquo ^^^ 
exubetac » qua parce hxc fercur abundancius ^ ^' ^ 
obftrudionesf facic , cumores , inflammaciones 
(i) tum arciculorum» cum aliarum parcium ^ 
tam incernaruro» quam excemamm, febres» * 
Ad caput fimiliter delata majore copia , quam 
regere cerebrum commode valeat • gravari 
multis modis id eft neceiTum , vehementius * 
diutumiufve , vel minore cum moleftia , tem- • 
poreve breviore , pro humoris illuc delati tuni 
copia tum lencore : hac enim rationecolaco* 
rio donacum eft cerebmm , iecretricequepo* 
icntia,ut inutilemquemvis humorem, pvx^ 

cipud 



^h) Monpo0iiiitniaiitiuin 
pedumqae venx molta pi- 
tuita abandat e , ob fuam exl- 
litatem , tianfitum impedien» 
tem } & tanto magb, quod 
longius abiint ^ fonte caloxis : 
efle vex6 tenueih fatis , rado 
inoiiil^ , ptovcAxt fSA^ 



exaitctiispioum^ ;& ocnlui 
judicat, ez coloce floxido^ 

(i) Inflammationes qtfel - 
facere poflit, niiiobtcom* 
mizmm fibi actefenmx utxtt * 
atthdticis ob&rvamos , ( vtdL 
Car.^Tiflc^f. Ls^t, 1.) cqui- 

dem non vxdco, 
Bb (k)W 



li6 LBCrNAJLPUS BOTALLUS 

. cipue fricutcam , qu« ooinium eftabundam^f« 

. fima ,.ab eo languuic fegteget « qui (ibi ali-* 

menti gratia eft depuutus, Nam perinde at- 

que cqnduxit iivicpinore vim effe (egregan«- 

d^hiiist &folltculum pro eademcum reci* 

• pienda tum regerenda» ne vagantQ hac peiLt 

ieeoris fpatia, fua acrimonia offiqium huius, 

cgritmm 9^ univerfo borpori parat diftnbuitque ali- 

tdnhtm mentum,.impediretur: (Iccerebrum )ure(e*- 

f nr^ A»* cretrice facultate fuit dotatum» recepuculo 

^V^C cmidfariifque donatum . quo rcpurgarct (an- 

mentB spi'^ guinem, fibi foli proalimento tranfmi^funi* 

iuits, jj. 18, Quod fi purgari univerfum (angui-« 

' nem pituit& intellexiuet natura , no.n in cere» 

bro e^us cloacamconftituiiTet» tumquod lo- 

cus (it.maxime incommodus,cum iiiextre- 

• mo Gt corporis pofitus i tum ob cerebri mu- 

o^» ver» nia. Nam nulla.eft pars corporis hac dienior , 

•xunivtrfi proptcr numcrofds praecipuafque facultatest 

«^/'«'•« . quibus 4 natura fuit infignita : fovet . enim 

, .* . n«c» peruniverfiimquecorpusdiftribuit vo- 

luntatium motum , (enrationem , adde vifum, 

audimmt olfadum» & guftum , fupereft » quae 

omnium eft princcps » ratiocinatio. Itaquc^ 

licebatne hanc partem totius corporis pituitas 

receptaculum facere ? Quse pars item (elc- 

diorefanguine nutriri debebat» fi hasc non i 

Puriore adhuc acetiam (eleftiorevefctmrcor, 

Ct purifi- n^n tamen huic natura dedit particulare ali- 

fMfMj^i" quod receptaculum , in quod reconderet » fi 

M uuiritm. quu excremcntofum haberet , prater arterias. 

id autem natura provida omifit , non incuria 

vel oblivione , fed quod hoc fupervacaneum 

forc 



D S C A T A K JL H p. 187 

fore inteilifferec ; nam alia ratione htiic pro* 
videre fas niit. Sic enim natuca adverfus cor 
& pulmones fecic, perinde atque prudens 
ceconomus, qui ubi habet operarioS) qiios 
dignis laboribus addidos jugiter efle oponet » 
hos nucrit feledis epulis , non habente^aoram * 
linquendas operx ut fibi cibos parent, fed 
hos preftofuishorisofFendunt: Sicpulmooi^ FateWj. 
qui fere femper eift in motu , ex moUi 8c fiK di^r^ /4». 
gida matcria conftimtu^, fanguinem paulp^'*'** 
calidiorem tranfmittit; cordiverotCuihulla cwtttmkrf 
quies tributa cft , unde exccrneirct noxia , ^*'*"'* 
languis tenuiffimus» per anguj(lum meatuni^ 
transfufusy delegatur» in quoexcrementofum 
nihil eft » vel perexiguum., atque etiam tc- 
nue • quod , per arcecias tefufum « faciid eva- 
nclcir^. la • 

$• 19, Nec oportuit i^ jecoce pituitam i Otrinjeet^ 
(anguine fejungi atque bilem flavam r nanu» ^^^'^f^ 
h«c femper nocua , quantumvis exigua« Id"^ ^^TiTi 
circo, ne (iptiui cum fan^uine ferretur ^ in fol« ffn^nit. 
licuiorecepta^t in vecitriculiimvel ininteftina 
refundicur. Pituiu ciitn nocua non fit p nifi . 
fua vifciditate ac multitudine^anamraobtio 
nuit pofle per univerfum corpus, una cuou , 
fanguine, vagari: qu» cum in cerebro re* 
cepta eft > nec ei ultra progredi liceat propter 
vafbrum finem , nec redire fibi conceifum (it » 
nec cerebrum nutrire valeat» .eo propterai 
locohanc (ejungi operspretiumfuit: Aft (1 
multa crafliotfe fucrit, obftrudiones» quas 
antea diximus » ad colatorium ficri cft ne- 
ceflum^. 

Bb 1 CAR 



jSS LjsokA&dvs BOTAttVS 
^ C A P. VL 

jt tmibHS caufis facili pituitageneretuir. 

SI animo negHgenttore patiens fuerit, fa- 
cild fuaculpa (quam prasftarequandoque 
neque peritiffimi Medici poflunc) in graves 
• apituita corruet morbos : Propterea, ur* 
fbrmidolofa hsec devicentur mala, quse ab 
iexiguis orta initiis ^ crebro homlnes in necem 
'gMQhfer- agunc» majore cura hitidecec» ut ne quid 
vmU 4d: errati fiat nec npglefti , i, morbi initio dum 
^iuprl^^ is tendlus eft . vires vero corporis ex adverfo 
tmtimm, vegetiores. Quo igitur id commodd per ani- 
fieem fieri poflit » primum de patientis habitu, 
tfe vidus regimihe,dequead*ris.temperiefoU 
licitum efleoportec: Ex iis enim » canquaoL» 
tndrborum cauds/indicationes rerum agen« 
ibrum fiiggeruntut ; eo qucki morbomm con- 
.^ ' tumaciaB caufas uc plurimum eaedem funt, 
unde abinitioaffedioeftortak 
^MiUin ^* i* Quasdam amem hominum temperies 
hsncsfft^ facili in unatemporis conftitutionepatitur» 
fidHnr'"^ iii qua pleriqueauiintegerrimafruunturcor* 
cr4cUis poris fanitate. Sic qui graciles , raraque tex- 
ctrptrs, tura , tehuiumque vitium , flBtate virili Sc hae 
potius fenili funt , facild iii hocgenus roorbi 
sncidunc : nam facilius gelu denfabicur exigua 
sftjus porcio, vel modico calore exigua gla- 
cies difTolvetQr » quam moioBmaior ) quod ad 
centrum ufque patientis , parvo tempore ievi- 
que aftione^pervadat a^ntis vis^non asque in 
JUrd* idquod majuseft. Rara etiam corpora facile 

ab 



D B C h T * K a H,0. <|8p, 

ab extetnis injurias inibunt , quod per ladorci^ 
perviofque mcatus facilius introducatur fii-' 
gorisvelcalorisvis, quatn per denfiores oc- 
clufiorefque. Qui etiam tenuium funt virium, Tetmium ' 
non facile e^terno agri noxio rcpugnant , fcd virium^ 
occuiDbent. Virilif «tas, etfi fortiqr Ctad yiriikdt^s 
mocus , C2!^eraque voluntari^ munia obetmda»^ 
ut pondera toUere , confligcrc, & fimili^ ;' 
non tamen in lis acque viget caloris irinati po-i 
tcntia.atquc dum jiivcntutcm agcrct. Scncs S^iu 
huic afTcfiui funt prcipcnfi maximc» Vndc-| 
namfcniutxi, hifi ob c^Iorisinnati, adextin- 
aionem propcrantis» fluxum ? Hind tarda Sc 
imminuta Ciborum concbdto » hinc pitiiit^ 
rauita'. bioc tuflcs , rauccdines, gravcdincf^ 
& alia , qu» annofa fcctim ducit aetas. ^ 

• ^. j. Porr6 & viftus ratio roultis modis Subvi9m 
bunc intt;oduccrc affcaum potcft: quod fiib J^^J^j;^ 
hac Gontincri dcbeant alimcnta , alvi (cgrii- nmunmm 
tics , otium, fomnus , aaimi moeror. Alimcrif. ^n^^^j 
toruqi autem muita furit , quae brevi.mbmei^tp 
in pituitam vertuntur ^ Wt ea cx quibus npii 
iegr^ glutcn flt ; nekiipc fcctealia pmnia , S^ ex bk^ 
quap jcx iis parantqr ', iit panis inz\iii(x6tasj f^j^J^^" 



pIaccntaB/(k)alica,'pUls.chondrum, (V&6^ ^^ntu)^, 
faba, frcflapifa, 6t CaScrabujus cOnfortii; ' 

flmiliipr &cirncs fcri omncs, fcd magis qiiaB 
funt . glUtihofibres , lit fuillaB, vervcciriaB, & 
prafcijpu^ horum vifccra" cxtremaque. Sp 
aliorum c&brum Qi^ltitudp • quam commbd& 

. Cdnficere 

(k)DiAfic«&ChondcnHf-^\. (tl) Iid5,id<^,inoJ»«tt 



3Pa tliOMAlLDUS J^OTALtUS 

<ionficere venter npn poceft, pitUxcas conge- 

Std & ilv$ tici^ ciimulat» pr^ter hsc & vina crafla. Alvi 

fiffutits, reghities idem prasftabit, fi perfeveret talis 

^fle: q[uo4 quianto diurius pituita inteftinis hap- 

tet ^ tanto copiofius de ea fugunt venas mefa- 

^dtim, t2L\cx. Ocfumetiaai inter hujus affedus pa« 

retites numerari pbteft : nutrit & hoc pitiiitam 

^•m«m ipI^ni.Nihil ininus prasfliat prsnimius fomnus. 

^^im» Aniroi moeror npn levis cft ^aufa : facile prae 

^nifiH jnoeHiti^ languidasveritriculi Vires fiunt, quo 

^^* fanguojrc & nic mbrbuf, & alii plxriqiie cx- 

citantiinJ, 

•j^.4. ,Sed nondum videmuratcigi0e caufam 

^tlscipuam : dico autem praecipuam, quo- 

liiatn ea adventante , plaerique unp temporei^ 

afiiciuntur» ea vero abfente, p^rciiiant pauci. 

/iM,^ Hasc porrpaeris eft intemperies, fubquare- 

tMft prit- ducuntqr {^ regionis loqus » &c anni tempora : 

<^*«*j^> guac otiihia a Medico obfcrvari non debpat 

^'•; penps afttoruro afpedlisvel motu$,fedpene8 

amblemjis qualitatem, A^edumVquis priente 

canicuia.,, . fl prein^nt frigora , relida^pexa , 

pertehij}em induTt vetlem ? vel pejlibus ^quis 

ftts^diA amicitur iila accc^eh tcV fi calor vigeat S Fri- 

^us mau gidiis itaque^i^VgraVedines & cteftillationes 

€0ttfiut. lccumduccri cdhfuevit, hafqucreddit gra* 

viorcs aQ cbnlturoaciores , quanto illc . fueric-' 

iatbnGpir ficc^<)^9ue : qiiahsjn Gailiiapparec, 

j«re4i«^4-Xyb^rhp(empbre. flante Bor^^^^ qui non >cre- 

tefaMrih bro cum imbiTC venit, icrehitatcni adferens 

potius* ^ftatem hic reddit falubrem , fi fre* 

quens fpire!r> calorcs^qai alioquia.telliirenrL» 

ur^renr» Initigandb : Kbc infalubrem reddit 

byemcai, 



D * C A r k KKH O* 39t 

byemcfd, ntCi nimio firigore, qtiod taveto VffimuU 
hon adco difficile cft domicilio» veftini> igne , *»»»»»/i/«^ 
alimento , dxcrcirio , & Cniilibus ; non tamen "* ^-^*^*' 
temerd ih hxc irruere fas eft* Auftrinis £lati«> ^uftr. 
bus non aeque {)romptos habemus obices. raro 
humano geneti, velctiarn brutis ipfis, utilis 
eft xftuo^ infpiratio : ex* adverfo , raro fri* 
gida inutilis. Sedctfifrigusgravedines cxci^ ^^ '^^ 
tet , & per eadem tempora afflnere pituitanu anitM» ntm 
videarous, non ob id cenfendum eft, plos pi» £*nemot. 
initx gi^nitcmpore hyberno quamasflivo» 
1n iis qiii frigoris injurias cavent. Sed quam 
^ftas clancuinm peromnem cutem deterir^^ 
denfata frigote , cuteque flipata , intus cogi.. 
turyquxinde per latiora vaia apertedemu* 
titur, ut per atvum, urinartos du&us, os^ 
nares;acfatxces; hincfit ut putemus,^'gora 
plura gignere pituitofa excrementa quioiiu 
^cflateni : hon enim idem eft detile ; hancqui* 
dem aBflas efficit cumulatioirem* Sedfascalio 
loco difputahda veniunr*. ' 



C A P. YIL 

qmlmffie auxiliis umdtmfii. : ' 

MOtbi jgitur natura ex iis , quaft atftei 
diaafunt, perfpeda, afftfta parto 
cogmta , effidi^te materia nota , fodina te« 
tefta undeh^c fcatet affluitque, vlisintelle- 
fti$i per quas auxitiares , tanquam milites, ad 
Bb 4 morbi 



19% Lii^VAKPnt B0T4X,tUt 

inocbi robut , ^atientifque perniciem , tranff 

xnitti folent , aliifque caufis pro naajori paite 

tam internis , quaip externis» ex quibus motp 

bus )ii<^ excitari poteft , vel jam faftus fbveri » 

yel adolefcere » vel folutus recidere « exaratis ; 

tempefttvum cri| adea nos convertere, quas 

t»rdtutA ftd ^Bui curatifiaam conducere yid^huntuiL» • 

fritiMvidi' quare dudo exordio ab ea indicatione , qqas i 

«•M tr«. "^P*^ natura conflatur , qu« omnium eft pri- 

^^li " ^^ plebeiique cognita , & nuUius artificii » 

^^^*^^j 4jcamu5, cuin natqra morbi fit obftrufiio, 

' * ' jQobis hanc indicare , reclufipnem fofe fibi ref 

medio. Sed boc (cireexiguum eft^ veruip quo^ 

mqdpyquibufque pr^fidiis id efHcias(> intel- 

Jigere , periti pri|c|eQtifque artificis eft. 

f. a. Cum ergo oftenfum fit » obftruftiQ* 
joem bancduplici ratione fadatxietre.altera 
ob humorem infufum in memhrana? fubftan- 
tiafp ^ q^ae ad ethmoldem eft» unde meatus ilU 
;inguftiores re^duntur: altera » afHupntJis pi- 
tuitas tum copia , tum lentore ; perpehdeq* 
dum eft , num i diilblutione illius , qui mem- 
«bfafiain utcunque tumentem reddit^^ab aL- 
terius evacuatipq^ inceptan(iu.m fir". 
cu^iitth j^« }• Ab aflluentisiand » nondumque fir« 
ffineipinm. njiati,t humQris eicacu^tipne e.xocdi(^<mtniio- 
bis eft i ham qui . fixus eft , is poftrema cura 
difibi vendus relinquitur ; quem fi ^b initio ab- 
fufn^r^ nitaris, afie^um gepEiioabis^.ipa^orem 
humprum poriionem ad eandeo^ p^nem tra-* 
hens » quam pofjis difciiterp : ad humoris 
propterea fluentis evacuatio^em^ccedamus. 
^, 4. I^ ^utem 9 qui jam 9d e(hmoid^m per- 

Ycnir, 



P n C A T A ];. R H o. 393 

veait 9 ea tantum parte evaciiabitur» vel quid«( 
quain exeo , quod tenue eft , eti:^ni per ocu- 
lorum regioQem : qui ver6 percerebri venas 
difperfiis adhuc eft , duplici via expurgari po- 
teft^partim evocatus ad cutem, partim ad 
nares : ad cutem « diflblventibus ; errhinis» ad 
nares. Verum ficMti fufpeda erat i principio 
diflblutiohumoris merobranamobfidentis, ob 
metum majotis attraftionis , cum in totoce* 
tebro fuperflui bumores vagarentur » qui facili * 
ac repente ad excalefadam partem pcorupif*^ 
ient ; non niinore periculo , quod in univerfo 
cerebro contentum eft , ab ipfo principio dif- 
cutientibus vel errhinis evacuare tentabimus ; 
quoniam hapc alios humores accerfent , qui in 
veois proximis» tanquai;n^auxiliares boftes» 
fiintprxfto.Longiuserit igitur incipienda eva- 
cuatio , nimiruro ab ipfo fonte unde humor 
hic originem ducit : at hoc non partis medicJT 
roorbam curantis eft opus, fed ejus* qua; 
(m) ptxcskycu Huic igiturprimaimpenden*' M$Mds 
da eft opera.; purgandum prppterea corpus ^^-^^'^ 
eft primo per infernat n^iP yomittis caput iuvM$. ^" 
xepler*. 

$.S. Finge igitur, hyberhotempore» pa^ Jr^fwnitw 
tientem «tatis mediae • mediarumviriuni» ad ^^*^^^ 
huilam imemperiem evidentem cx nati^ra in« '^^ 

clinan- 



fexTjttip mlf ^ dcrumitiu ^ 
can^, luK Te|b cnm in fua 
d&ntia morbiis fit « videlicet 
nens , llaiiet , 'ncm nlfi i^ 
ff«^ diffene km ^ Om- 



^ne.ttcmcium medicnscD«> 
at canfam trak can&^ fed 
at moiibum tiemem» impe- 
diens qno minns is migrer^ 
ic inuiuitetQx inmoihum &- 
dunv, 
9 b I (») Non 



394 LsoNAiLDvs BoxAttvs 

clmMtctti ; gtavMine vel deftniadone afle* 

dum t tiatti utrique horum » gravddini (iilicet 

8c defUliationi , communis erit Ciiti^\ ioicali- 

bu) aiiquibus eiLteptis, ut gnrgartfroatis in 

deftiii^ione , vel Ihiimentis intra nares In gra« 

vedine^ Dbi(itik:ri$huitior. Purgandus, in«- 

L#f. ^ quam , eft hic prtmo. *Sec obftabit , quod ali- 

fmr^9m quando k Gal^no didiim eft, quod vifcidi 

f9rNMf. humores in vifccribus contenti prius pra^pa- 

randi veniunt , quam purgentur : nam humo- 

res in Vxfeeribus exiftentes ( exiripe eos qui 

aliquartdd funt fixi , tumorcm fafcieiltes ut-' 

phiegmonem , Vdaliud tumoris genuis , quo4 

movcre non oportet ante codi^nem ) faciie 

^ocunque tempore purgari poflunt, pracci- 

pue picuita ipfki/ham ea ftatlm, accepto 

cibo vel pbtu, T^ aiis commifcct ; quod fe- 

cile patet in iii , tpii familiarem habent vomi- 

tumi ob hanc: cafif^m jure purg^i poteric 

. tlUHoapparatu prittliflb. 

fm£tii9. ^' ^' ^"^i^ adtem talisefta. kti.fiHmtm 

. * J*** 5 iil fim. nmfiS]' fi^ ^tnBioMl 1 iv. cut 

diimi/i€ o^cffmQ. fimplicis '^ii]. & prbpmctuc-,. 

Quodfi valcntius cducerepoftules, «Alir Sj. 

Jftufrf^. iMxaiivi ^i>fl4dhtie § j^ i»yniuini ^ffi 

fic u^ fint in totum oxvmell. (incx* quatuor 

ciin^ decoAo ferise dxfio. Interdumv loco 

oxymeilitis , ut in mulieribus , vel aiiis , qui- 

bus «cecofa.noti^^ adoaodum placem^ vel ex 

natura non confeninc , ut gracilibns^ vd ficca 

laffi affi-ais, ulirfparc potcris Mt^$m tvfkr. 

fdiuitivMm , zd oxymelIiti$ diaam /quanti- 

taiem^ . 

$* 7* Dic- 



D B C A T A R S. H O* 39J 

$. 7. Diebus aliis capiat inand & vefperi 
juTcultmfuBi ^aHmacei, cum quo bullierint}%i!rii 
$mrdstum^ ^fMUcisp$mfiUfii»foenic,frminaqu*m§'* 
lomm cumfde pro confuetudine : Bibac «^ | vj . 
v#/ viij. mane horis tribus vel guatuor ante^ 
prandium , tantundem vefperi duabus ad mi« 
nimum horis ante coenam^ . 

$. 8. Paretur infuper aqua^ in qua codum ^^ n* 
Ct aliquid liquiriHdt adjeftis poft bullitioncm ^*** 
pro librafingula zquxdmMmom Jij. ex haC 
bibat, dum ibit dormitum>cxiguum poculum , 
adjeOa § fi. oxjmil.Jtmpl. Vel fi hoc averfetur, 
loco cxymel, ponatut Jyr. di fucco Umonum : vcl 
fi aceto(a recufet, impone iuUf- rof vet vieU 
velferafium exjujuhe , velfolo facdmo dulcore- 
tur. n noAu , vel inter cibos ficiat, potet ex 
cadem : nec multam ferat fitimJ . 

^•9, Interda caput paulo calidius cotifuc- c*f^n^ 
to fervctur : fed non coaftum vel ftriftum ^ ^2Zl*^*^ 
immo laxum , & per vices , amoto pileo , va^ 
^oresexcutiahtur, Nodu dum ibic dormitum, 
linteum calfaftum capiti i^ib'|^onac , ac bis cer- 
ye reponiit fine fridione ; vel adeo exigua , 
ne attradiohem ullam mbvere pofiit. Idem 
matutino faciac cempore» ante fumptioneou 
juris pj^«fcripti. Interea nimium vitcc fom- S^mm ni- 
num , yigiliafquc nimias. mdm^ 

. /• lo. Si ;Ver6 morbus ideni maneac» vel 
audior fiac» mcdicamencum purgans iterum 
propinabisV ad diem quartum poft primum 
pbarmacum^* 

$.iu Sequentl iuce , velfecunda, caputCofimSm 
Ufuet lixivio bene parato , & fapone levius '''* 

obdu- 



i9^ LEOMAHDtfS BOTAX.tUS 

obduciitur, Yci loco hujus agarico , ptiu$ in 
Uncillo lixivii infufo : Sicque lotio, brevis , 
(iccacioque. Aliis dtebus , pedinecur bUnd^ , 
mollicerve caputcontredet crai&ore panno ex 
cannabenovo accalido: incerdum inter pe- 
xendum tcgat , levitcrque C3ttcrgar^. 

^.12. Mox ceAo capite» & poco jure, 
muniis confuetis (epraebeat , vel alicui geqeri 
cxercitationis, quseproxin^e accedatad coo^ 
* fuetam operam , iufui piia^» a^morum, equita* 
fymiiid. tionibusy cboreis, ludationibu; » raltatiom- 
nibus» lcvibus curfibus vel fuccuffationibus : 
poft. quap , (i fudor ing^uat , fubuciitam ficcam 
jn4lia^> & cu;em lipteo tergat ficcetque : quod . 
exercicii genu$, non cnodo poft fecundao^ 
pugationem » fed & ftatim poft prxcericam 
diem prim^e ihire pocerit^. . 
^ . f. I Jf Ubi verd alvus fponcc non l.iberalitet 
egerat , diebus purgationem fequentibus , al- 
*^iiMU. jbernb, quoque die vovct filtdam Mnktn cochUm , 
vel^^{;^^4^mii!9,dun9 fomnqii t'omt>ohet»vei 
|)oft primum fonjnumj» • . . '"! 
tim., ^.14. Si tufii^ adfit, /#»i>ip CQtam tbioracjs 
ancerioris parceni r^cinii hitxro , Scd^amygd^^ 
hno inki , portione utriufque pari calid^ , lin-i 
teoque dqplo ac cafido tcgs^tur » alii^ue paQ- 
nis ea parcemuhiacqr, ut proirfus if &0r^^ 
.MmmiH^ jutias cavcat- Etquia intcrdum fiiiniSmuni- 
Hfmdt!* nieri to tegitur , calefit thorax etiattl nimium ^ 
; * e^ ^uo vel frequcntior infpiratio^ yel tufli^ 
cxcrtatur , caufam ignorances tum patientes ^ 
. lum qui juniores in arte mediCa exercenda « 
[ fuiitl HanQ i^itur ob rctn , IialicutD ei parti 

' • repentd 



D E C A T A K B. H 0« 197 

repente prasbere par eft , thorace retedo, tnos 
iterum levius obtedo. 

J. 1 5 . THj/tm lenict , feu pinguior feu aridior Tifkm u. 
fiierit , frequens ufus fiiechMri (n) cMiidi , & jJJJT^^ 
barum tabeliularum Rtc.facchmcsn, § ij. fim-- 
dkntm ^ j. foiim liquiritU 5J« fcBinis iriditm 
9 i* diuoiuto faccharo & penidiis , ex aqua 
sof. parentur ex anetabeila^.quandoque ufur^ 
pet MMfOg^ udidum. Sed hsec minus frequentia 
funto : gaudet enim natura fimpiicibus, & iis * 
prascipu^ , quas minus guflum agitant. confe- 
ret & juUp. vioiac9um , rcfiueum , Jjff^uptct cx vip^ 
iic, indivis , viljMJutic ellindus , /uccuc hquin^ 
tid , lijuintis etiam ipfit mMufa •* leniunt autenu 
baBC afperam artetiam , fi npn ingutgitcntur» 
led fenfim defcendanr^. Verum non minore ^itmmtio* 
animi attentione caYcndum eflL, ne etiaou 
caput ipfum calidius fcrvetur» quslm fit «. 

Sum: attrahit enim calidum plu(quam diA 
vere poffit. hinc fit etiam , ut morbus gra- 
vius inuirgiit , vel peitinax hasteat , caufa ia- 
cognira. • 

f. i6» Interea irrhiuM lenitcr ufiirpari pof- BrriMvj 
funt, 6oque parcius roitiufque» quocrudioc^ f^»^ 
morbus effe videbicur. Nam cofiio in hoc af- ^!^^^ 
fc€bi attenditur penes materiam i capite de* 
fcendentem^ • 

f. 17. Ad morbi autem principia quae cxer^ ctStUii^btt 
nunturipellucidaaquaefl, vel tranfparens , '*'r^^'|'' 

tcnuis ?;:;/' i' 

(n) Koiicaiididifeir^ril zando ««ifTO > ideft, angu- 
vxtcAnth (ciibendumdfiL^Jlorum) doeec CL D. vdndgr 
^vandoqaidon fiat €xyiftalli-| UndtnSiU^.tned. x, $. i6. 

(o) Satnp- 



398 Leomarbus BOTALtUS 

tcnuis claraque picuka « qu9 pocius fuo pon* 
dereac tenuitaceperfluuiic» quam expultricis. 
^culutis munece d^jiciantur : nam quicquid 
nacuraB munere deponicur ( audi de bumori- 
bus ) codum eft , quod aucem crudum eft & 
illaboracum; praecer expulcricis faculcaciscoo- 
fenfum illabicur » indicanseasparces» tmdo 
codio expeftanda eft, adeo gravacas efle» 
ut ad fe influxum humorem regere, necre* 
peliere , nec recinere univer&m poffinc , Csd 
ftuere illius arbicrio finant. Sed lequamur ad 
ea quas hucpercinenc, &decQdionehumo* 
rum alioinlocofunusdicerefervemus. 

^. iS. Verum ecfi in gravedine quod pri- 
mis diebus ftillat , <;rudum fic , non ob id fta« 
tim nobismalumaliquodporcendit, fed ne- 
queeciam bonum,quodancepsficexcituscu- 
jufcunque morbi partem principem invaden* 
ci$> dum adhuc crudus eft, propterea hoc 
principio nec friftiones multc ad partem afte* 
dam , nec etrhina frequentia » neque afpera , 
(ed levia conducunt;qu6 aiiqua pai;^e depofita 
illius (arcinaB qua premitur , facilius reliquum 
vincere,coquere, expelteteque po(nt.Eoenim 
ufque ( & jure quidbsm ) protendi cujufcun- 
que morbi principium prifci fapiences volue- 
runt , quouique natura» fua pugna, vel mi- 
nimum quidfupra morbicaufam habere in« 
c^i^nk coeperic. Oftenditpr autem td nobis coftionis 
ptinctftifi- humoris initioyetiamfymptomamm inciina- 
X«^ tione : verum hasc inclinatio prorfus (ufpeda 

eft , nifi praeverterint codiones. Hx igitur, 
tanquam emiflarii bons avitapque fpei , expe- 

dandae 



D E C A T A R B. H O. 399 

dands ab arttfice yeniunc videndxque , quo 
praeteritum efle morbi principtum , & nacu«« 
ram ad vidoriam properare, jiire profari 
pofEt^. 

f. i9> Athanc codionem nondum appu- chuU h^ 
liffe crcde , intcrea dum , quod ftillat ^ tenuc «•«»/x»^ 
eft , vel etiam utcunque craffum , verum pel- 
luctdumactranfparenSyVel luteocolore per« 
fufum cum pcrfpicuitate: adde» Cialfo,aci- 
do , vel amaro (ic fociatum fapore,, qu« etiam 
ssgri excernuntur» nifi quas Ipomedecidunt. 
QvL^ vero coda h gravatocerebro excrean* o&i Mmm- 
tur'vei deponuntur , tenuia non funt , noo-, »•• indkis. 
pcrfpicua » non ialfa , vei acida , vel amara » 3 

immp dulcia» opaca» compada» alba, fub* 
purpureo» vel fiibvirtdi » vel fiibluteo quafi 
colore delibuu. Ctmi igituruUaapparuerinc» 
foelicem tunc nobis exitum poliicentur : ac^ 
ubinondum ad inte^am codionem pervene» 
runc^fed ioco^pta tantum eft, adhuc fuipe- 
Aus eft fumrus morbt exitus : nam variis ia 
latebris plerunque hic tmmor occulituc, qut 
inde confi^rgcns , denuo pugnam reftaurat. 

§. 20» Sednequeetiam^quodcQ&um mul- siuMd*^ 
tis ap(iaitQ&» &idvere codumeft: quando- c«^« ^f^ 
queenimiBbocaf&ducontingerc vidi ( pr«.- ^%^^iJ|J'' 
cipueubi cxtborace aliquid abigitur) atqueMCM. * 
in vulneribus ipfisy vel finibus an&a^uoUs^ 
vel alte infidexKibus putidifque, ex quibus 
emanat qjuacdam materia alba^^ non muttum i 
laudabiU pvire abfimilis, ex quafaUacem con« 
flat fpen»» qiai probe non fuerk in iis diftin- 
guendisexercjcdtus.Qiiare ubi bacin re animi 

anceps 



400 LEOKAabuS BOTALLUS 

u pfMxit^ anceps fueris , ad f&ores tnorbi te convette : 
sakthflr^ ^ui fi lenioresfadi finc Jn meliufque procc- 
^*"** danr , judica eflc bumoris eofiionem ; fi verd 
asqne gravis eft morbus » vel fortd moleflior 
quam dum manifeftam crudicatem pras (e fer- 
ret, judica bominem tendere ad pNBrniciem» 
& eam non efie codionem , fed bumotuao 
tiftionem , ac partiumfolidarum liquacionem. 
Nofcituc etiam coiore , confiftentia & copia : 
color enim, etfi albus fit opacUlque » utcun* 
que tamen (plendens eft , & confifteiitia ni* 
mis compaaa , adeo ut ferd femper rotunda 
expuacur , copiaque fupra modum abund^ins » 
adeo ut facil^ de iis iudicarepoflSs ^ vel mor* 
cem proximamveiempyema furarum. Febre 
etiam ii nondum vacant cum pulfuum in- 
aequalitate non levi. Aft inftitutos limites 
egredioc^ . 

Errh^orum ^* *»• ^"™ '8^'"^ *®"*^ > fl"* ^ ^*" 

mdigridt pice fluunt, celebtari concodio coepta eft» 
CUtius nMfifsifpk ; & aliis praefidiis localibus uti 
poteris, ut in nares haufta «f«M CTii»yi«^^« ^/4 
fm mmfitra , addito mmmf miSit rtfiutii wl 
mqtu » m quadiiqmdeyilMfmmsfiuUeky vH fyntti 
fMfitmneifatum , fttt^ 5 )• ^ § x.aqu€: yel fttU 
^ infuflaaras , vel per nares hauftus ex ff- 
retfo f vel eyelmitte , eemmixto ^ufieo. Sed pac« 
ciflime pedetentimque cUni iisagendum eft» 
£r ^uMiai' ita ut prima vice non plus trahat , quam gran^t 
'^- hordei tria quaraorve ponderanc, & fic plus 

minufve addences vel minuences , uc ufus in- 
dicabic. nam plerique func , qui quacunque rc 
lcviflliffla ftcrnucamencis multis agicabunrart 

%Iii 



D b! C;A.T A Ik K H Q., 40t 

aUi ex CxAot cofs odQsacu ; (ic facius uiMufqiie 
er ic , lenco gradu in baBC incedere ^ quam t^ 
n^re prflscipiure. Facilius augere . niedica- 
menci vim poceris (i minoc juSo fic^.quani' 
demere G^uidiior. Tempusaucem ad borum Tm_ 
ufuiti aptum , eric . paulo ance prandium , vel ^'"^ 
paulo ance coenam , femel in die vel alcorno 
quoque. dio • : 

$. ix« fri^i^mf untver& cutis proderunc Fri^i9»«'* 
non levicer , nam vice exercicii bumores cuca- 
neos abfumunc : neque lenes mulcum^ neque 
plus luftoefle afperas pareft ; nam lenes nihil 
vel paululum removenc , afpera? vero dacim 
cucem lancinanc , nec diuturnaB effe poflunc » . 
Mediocres igicur , diuturnoque cempore ad- 
miniftraus ,. conferre » & . uius & racio com- 
probanc ': inchoands a cervice fuoc ^ max or« • 
dine defcendendum efl ad calos ufque, una 
aucaicera hora ancepaftum^. 
. f. 23. Fridipnibus Bslmm utilicace pracfe* iu/km. 
runcur. Fiimcaucemfx^giM pura fQncis , vel 
iluvii , velpucei , nuila mifcella adj^e^a : vel, 
G hibet, imfmffo.tmmmomgMm^ hx/ofi& (o) 
fam^tiM: rcvocancenimv^lenciusbalneahu^ 
moresin alco lacfncesad excremam u(quo 
cucem , & codioni diffolutionique eorum , 
evidentiflimo func auxilio. Caloris modus 
efto , quancum nulla moleftia ferre poflic pa- 
ciens : folium capax • quo limmergi libere in 
id tocum corpus poflic ad jugulum ufque : in« 

fiftac 

^o) Sampfachttm qtiid iitifiofba enlm' majotana ciedi- 

▼ide apad DtdmUs^c.i.^zXxat fampfiKhiifQ e& Vctenun. 

Cc (p)Qii«* 



40» Leoka&dus BoTAtLas 

fiftat unius faord$ rpatio, plus minufve pb 
patkiltis viribus vei arbitrio* Aft noo harc 
onama fimui confufe ^mereque mtfcenda 
Veniixnt : Sed quo die balneum fuerit ingref- 
fus, non perfricandus efl: nifi in balneo, mana 
vel favano ad cutem tergendam ; vet duoi^ 
exit , ad aquam ^ tum iudores reficcandos. 
Commodiflimum erit tempus pro iis excl- 
piendis, fub horam prtmam , poft potum )uf> 
^nimi^ cuium pulli fuperius diftum^. Interc» r«nv 
f^ 0amn abigat patiens pro virili fiia : nam ha: 
ventris jecorifque munia evidentiffime pro- 
tenint^' 
jiiimttit- $. 24. Cseterum noti exigui eft momenti 
tumte&m ^d morbos riti curandos ea mdicatio, quc 
Mfft^, ^^ ^^ irfiW«^<wwiw ufu probS elicitur. Studiofe 
* • igitur penes haec attendere oportet, he quali- 
tate fiia noxia fint , ut ea , qux fupra notavi- 
mus» ex quibus picuita ( hujus aflbftus ma* 
teria ) facile gignitur , neque quantitat» exce- 
dente ventriculi vires fuperet : neque bas de- 
feftu languefcere finant. Quod fi h6rum fu- 
mendorum modum etiam nihilifeceris, mor- 
bo nonnihil fecundabis ; puu fi frequentius , 
vel rarius capias» illud inceptam prsegreffi 
cibi coAionem pervertet, hoc vero corpus 
macerabit , fqualidum reddet , Srcontumaces 
humorest morbum nutrientes » faciet pejms. 
Quid etiam , fi dunl exercere confueveras 
corpus,nutrimentiim<:apias? vd iecus ubt, 
dum epulari licebat , exercitio altercs ? vcl , 
dum morbo non premeris,aridum corpus lin- 
quas ; & I dum «grius babeas j cibo refarcias? 

univer- 



D K C hr A R n H o. : ^i 

univjBrfiioi fane coAioois Qr^imefi^ pccyfi9({f, 
Navanda igitut etic opeta » uc ii^ h^c parce 
( in qua facile labumur ) non peccen^ ^f« 
Suqrpi^tur alimenca qualirate ea» qu«&nT 
fibus pacet, quam afiualem nopninf^; ^uip 
alcera infitaatque oculis recondica , q^am ppt 
tencialem appeUant» ad butnidupi ii:j|ii^upique 
inclin^uitia. 

§. 25. Adverfaiand eft ea viflus ratip» in ^^* ^^ 
hoc pociffime morbo, poft febres ipCaf , qu« r^^*^ 
cQCjpoca (iccac. raciooes dicere cundabsmucf 1^^.^)^«. 
poft abrducum {ermonemdecuratiQnq. MUxm^ r^jl^ii 
igitut tfmU affis fM»&tend«, qu^ff/^m & J^,^ * 
aftae nonprorfusinterdicendaB: vei^iin f^^qu 
iis edendtts panis infufus in fare elixj^^r^n^ 
carnium , vei pocandum prima miffnfajaf fstit^ 
vel fimol edendas epui« fix •Utih^^ ^ff^ 
fcilicet, hmnffm » ytkt & castetis » q^fi uljiii 
& confiiemdini faumans. func an^CjQppapr 
daca. adjeais «n^«w vel %ySyf t ml/^Wt 
vel fimtffudMy vel iimiU^us aliis : u^ bfc 
codtoni acqiie diflbfaicioni craiTorum pVVi^9T 
forumque numorum tcoodttceiiie ii^QC m^ 
liqoamifVi ^Mm Cpi frf f wmM i cumf^i^i' 
bus » non fiiiic dencgaoda , ut ex .<p) i^ M/Md- 
vd •xfgm y vet aliis » qus «^f ap«rMt«e^ J^^ jj*^^;. 



rmfit , in anbignoeft, T/i 

ftigMimyt» ini$fitm fifekmi 
f*l9 mKgr0tis . it$ fo iU4mn 
ff*M fm^mim f^jnt 
ciledictt: h$€t «U^> •lim 



et»fieget4tinr §x pifie ^uem 
Gr^ei gdnm vH^^t» Jmh 
^ex4mdrf»m L i/Xi^r.c.p. 

bodie 9f^ not in uftt cft , 

r^»U«}a<OU,cxcoiidittt & jpi(r 

utS^eauim nAfKkt^eii*. p^- 

C c 2 uti : 



tom. 



404 Leohari>Vs Botallvs 

snixtura» ^I «»r«»iMm«i fiucfi ac amktj, vel 
ilieUiiti jurii » & limitibus conficiuntur : adde 
/i^fiif^ , & qu« hujiis funt generis. Conda- 
cent 8c tff^fSd 9xfiiUtu e^rnilm v iomib quicquid 
0»urU ^ mtUi , vel acet» , fifmvt conditur , mo- 
derite fumptum juvar'. 
' §, 16. Aft h»c infulfus invidofque cenfot 
npn praeteribit, nifi noxiae vertcrit, necfunior 
inedicus-, quinVitio rcputct. Scd qui rationi 
obtemperant patientes» & qui primotibus ani- 
mi cbnceptibud ftatim non affenuntur Medi<> 
ci , nbii noxiae ncque vitio dabunt , fed jurc 
inter pra^fidia collocabunt : intelligemcs non 
iis effe corpora refarcienda , neque tanquam 
nutrimenta ingerenda ; fed ad appetitum ( qui 
in hat «gritudine facili collabitur) excitan- 
dum, adque craffas ac vifcidas pituitas deter* 
gertdas rcfecandafque, Nam faaec cibomm ge- 
Yiera non patum commendata funt 4 Galeno 
ih Uh. M 4tteM0Ht wBui tatiem^ r. x f . quae hoe 
in AfS^fiu non eft parvi fadenda. Cavenda 
t&men hsec veniunt, fi febris adfit, vel inflam- 
fh^tib , vel acris * acida^ vei faifa ftiUatio. 
* jT. <7. Vem RiMquafiiedfm» anifis, eifmmnam 
ton&aftisdia agitau» utiibraBfiogularaqua^ , 
binaB flicchasi refptindeant unpae^, & cin« 
Mmomi aoiforumque cujufque unicaveidu- 

plcx 
lati: aut ix£faittts , Vetenitn|(einpoiis nfu ex ▼ooeGaium 



(3Arum ^ffe nofttom Cavid-. 
ru^ » ^txt proximam cett^ ei 
matecuihi^qiixaceepeo humo- 
' teaUquo , paulo Uquidiof ac 
molliozeyaient : cumpotnciit 



piimoGaTamm , tum Gavia- 
nim , deindeetiamCavjanmi 
foimatum fuifle. Huic liquat- 
miai, fi acecam addatux , fit 

(q)Pf 



D S C A T , A & R H O. 4P5 

plex dr^chma. Duplici aucem va(e agi^cnu:»^ 
& cx uno in alterum rcfuhdatur » donec {ac- 
charum crafle confraftuq) > diflblutum ^Uii'^^ 
fus evadat, Aqua auteni ficexoptimp fphtea^ 
vel putep non minus. bono ; Quod d a^iia 
haberi i>on potcft exquiflta ^ meflor^yaB ihJ 
proflaptueric» primo paululum bulliatsmo^ 
more di^o accommodetur. : ex quapotet iti 
xoenfa» vel ctiam aliis bpris» fi Qtis inyicec, 
vel ex alia fupra fcripta. Si aquse potum '4x?'t 
fecur patieos , vel exiguacMfn fitviciqm^ vet 
gravis alioquin nop fic morbus , vimim flkuu^ 
probd dilutumerite3(ufu ^yoXrubrHm unu^ ^ 
confiilentia.&cblorc', & viribus. / ; .. , 

$n iS, Ab iis» fipriusfpripcumibrbend^unii Ji^ri*r„- 
gallinacei puUi jufculum igcr faftidiec ,.mu- ^?- ^** 
tan ex p^cientistitbicnp potenc * uc ejiis loco 
fumac jfts. ettmk .vitHlind ycl. virvtgini / cun^ 
quibus fi quicqiuim fuiOd vel hiiU, faj[e^ . - ' s 
condicae f ueric elixumj ad rem c6r\{er^t ; Jijado 
falitiim jus pliis juftq noh. fit^ Juvabii: .ifc jus 
foulitm fVirishm • yel rukrmm,^ cum carbfbujs 
didis. elixatoruth, vel bMJft^pneinti y.v^clio 
pkarMm ^ ^vel nmf^iJal^umdutcium i^ecenter ei^ 
preflariuiL», \ 7, 

jf. 29. Purgationis ctiam pr«fcrip^ vlce;.. Pay^jiiiwi 
rheum mafffum utile cft nd ijj, vil 9 i|. ^utnfin;» 'MrittMi. 
ffiihis uvli faffis cirinshiit vi) im^feim^^ Abi^ NO T A. 
dantius educit manfum , quam diiplum devo'* RMsr^s^ 
tatum potu vel bolis ; meliufque manfiinu '*"* ">«»- 
pituitam ducit: juvabic & dieo&um 5 iij. vWiiij» ^J I^^Jr, 
filiirttmfin4» €tm jywm dmunfum , vel cum 
jure puUK P6fiun( & dari ad s vii). v«/x« 
Cc } verum 



40^ LsONAiPUS BOTAtLUS ! 

whim fsltius eft parcitti ac frcfguentiUs du- | 
ceri?, quam plehius & longioribus imervailis : 
quod nbti humoteiii , (uc antea tlidum eft ) I 
Mi fatit liiorbuni , purgarite tnedic^menco 
liic^d iht^ndiasiii » ftd aliufii,qUi htfi edu- 
citttehrti id lidrbum faciendurti., vclfiiftt- 
nendum plroperartt: hunt vero leVi purga- 
iDentO dtftucbifhus. Datut bi agmkm fimpUx ^ 
IK Sj/ kd ij. fyHifo hfiic99, inl tx^t&u fim^- 
fiUiesX:(ipxu$^ci^Mfhmii mfhintd Mito,& i» Mk 
trebula dbdufiis^ jure{>oqui6 ^ibuOe:^ prxfcri- 
^tis ret}>l!r(Is , diivoratur» cui luperpdtandum 
irbt )U^cUtui^ cathiiitn (mipl6x>et^rdeft:ri- 
pcum» vei acjui pefiotaiis cum julepo vei 
\Ag^i€m &ccharb. £ciam iu f^i$^^aHtm darr poteft, 
SM dmtdm a pari6dci gracus fit: ytrUiti perpaucos vi- 
jJ^jJJfJJlJJ'^ deas , qdi ejos guftuA^ prorfum ndh ftdma- 
^U^effim- thehtut, j(i ^btudevorecut: hanidb reha in 
Tad&i ih)lgis cohimt^hdb , ubi vdihiitdifi ciere 
iidn ftud)e6. £)ks& filub^at, cx iUa^ienicmn 
Ai%. ^ jfvj. ^tlpStuUucbc^^ vt\ Mggftegti' 
ti^Wmto.k ^\. %i ^iR. jPdlTuhl ^em & 
«A^ie^^attiihtbfu^ form^ miicari , prb batito- 
tis ahiifai ihcllhaclflifc, \qii\M afiq\ii fiht qui 
potiones , aliqui bolos, aliqui pillulas ivetfen- 
ttii:, dtiirthtitatb t^hn^n ad iihiuflimbbKnrv^ta , 
'^o llQiQirctshdUe vitluitt^ Ci^ftbtOdihik am- 
tottfqiiiratioho. 



cap. 



|>fi C A T A IL K H O. 407 

C A P. VIII. 

Cftratio jimiadHm > CAmarumcpte mfiam'- 

mahQnum in faucibui : & ulctrmn 

in natibm* 

SI aiiqua inflammatio ui^eat , tit ea quamu sntfdm' 
fupra esp.i. diximus ftiiffe appellata» 4»» ^Jf f^ 
tUiUs , Rvefmfihmis, five «w^w, five qu« phs^ «'**»«#/. 
ryngam tocam occupac,huit>purgaro corpore, 
five tnfiifoclyfteri pauluium acri » vfHsfic0t$^ SsnpUnk 
tefhdica haeUi refpicientis psrtenimagis affii- ^t^d^^^ 
ftam , deducerido defanguineprovirium ra- "'" ^* 
tione , venarum amplitudine vel tenfione^ , 
ianguinis vitio, & morbi magnimdiite ; nam 
ki^em inflammatio copiofiorem phleboto» 
ftiiam efflagitat , longft magis , fi fanguinis 
vitium adfit cum venarum magnitudine ca- ^^^^e^ 
rumque tenfione. Qttidfi virtusacaxascon- 
fentient? §xt|. ubtb^ omniaconcurveyjttt, 
erit minima edudio : fiiprema verd xviij* 
quanquam ad majorem copiam educi poteA 
unico biuAu citra vit« dffirrtmen : Vemm 
(attus fbrce erit repecita eduAione , qtiam un^ 
ca , id efficerc^ • 

f.%. Efto Emmaiii talis compofitto ':- R#<f. ^irM 
iico^mii mdviffum^ fafi»t, ^idmum^ fiikmm 
cmliitmnih.fi 1. milliiftpai^ii)^lmr^fkkiUih 
fhdmeintt.^i v), «{fiMMiiMw |ii. compone^ & . 
inde ante (efiam venam i vel ftatim poft.' 

9' 3* Q^d fihuicprsfidionon cedac in» £^^*'^ 
flammatto» ad fequentem diem medicamen- ^^^nllil 
tum iofirapurgansbibendumdato: exigis«ii^ ^«iMMf^ 
C c 4 enim nifftmm. 




m • pt<" 







\ Z.CjL T A B. JL H 0- 409 

Ilfrolutioni humQtjjiifixi , funt adju- 

rum intctca inialicnas partes rcvo- R*v^f»^i4 
%btcs dcfiftcndum «qn eft : diebus ****^'** 

entibus a fat^^inis miflione ycl 
-*te, cutis univerla triftionibus medip- 

seft foliGitanda , modo artus vin- Fr/ffi». 
arae : hQcqup tempore peaerc-» p7^I1.5i» 
~ timcndum ^ namligaturs adar- cs^ut, 
> humoris itnpetum revocant:, 
dinatio cucis porosaperit ,.ncc - ^ " 
r uquG longa fridio limcis. fa-t 
nas omnes partes attreaa^as re-« 
, ca reliaa quam adirc crar^ 

us pr3£fidiis nifi fubfideric inor-i Phiehtt* 
ladu occurrenditm tvk fmfffimk ^ll^J^^ 
Tf^y^/f/fojf^iititfw^jnifi { tjuodplaB-T '""^ 
.[in antiadibus ^ tonfillarum fci- 
,;,iiiationibus ) videris cumotcm J^fPi 
n, 6c ruptyrs proximum^- . . . J^^^l^ 
' hocunium noicunc, qm circanj^c ^ '^^ 

■cij quoniam djgkis tfaaari ge- 
uiundatio percipiatur , ex qua certa 
tcnti nora cv^' **ir , etiam & ab 
hverura in te [ifiimc vjifudi-* 

pportct, & latum more^<( 

t vcluti f unincc i^bi pu5 *riifw«»- 

iQft, & ^uedata moilis;7;j;7 

r : dura j5inccnfaquc«>» 

^puraia 5c hic tundcrc 

jua vci^' ^.quam & fi (ecuc- 

r: /amf/ feris- Symptoma^ 

i tum 



4o8 LBONA&zix^S BOTA^ILVS 

enioi celeris operanonis^ & non (evioris, ne- 

quecakntisqualitacis : namtarda & levia hu- 

mores diutius in vencriculo agitando. » Auxuca 

ad f^uccs potiiCme , veL eti^ .alias .pa.rtes 

^ afFeftas potius papanc, quatn extra ducanr^. 

*Piir^4Hs Sit jgicur ex |ii}. j(yr. rofl Ux, cum 3ii). eUB, 

m9du4m%nr frf, fnff. MjMts g j w/ 1 j. aqtui ix $^rVM , quo 

^*^' dtlutior fiac potio. vel t^JfolveeUBM' w/. 5 iv, 

' €tmi '^i&. fytH^ tof. Ux, & tMitftmUm ^<^ 

excichmrie^ educec enim alcerutrum borum non 

iuftolitieralius» neque pFasnimU mt^ 9 nec 

fiio calore fluxum augebir^. 

Ga^^arif $. 4» Q^gmfmatf hujus gencris fauces col- 

«"'• . Iu3tp filiert^m plmttaffmt^ vitittfny ntki& ttlmi 

fittg. wj. bifUimit i» Iffiy. aqtt€ fwtis.: de quM 

coiMfa eatfimtHr \ x. Mft4 tof fmci omphacii^ agrefiM, 

diBit fim» f iii. & <s\ bac .mifcella egeiida 

crebro gargari&ec. Quandoque ex decuplo 

aqujp£pfltis,£cfimplp aceti acerrimi» quan* 

doque.ex pari portione aquae» & agreftae, ali* 

quat]kdo frigida » f^d non extcecpe ^ ^Uquando 

yero fepida. i 

7>idm»fon fkSi In otehtttbetuh concineat» phaulacim 

fZfb^r dfcgJutiendQ , tttedicmitiitttm ex nmis feftuniu : 

MnmJiie. vecum prasftarec efTe paracum ex fa^charo. 

^idfmcum *»on,:utfic,exmeUc. Conduccc&quod 1*4- 

faccbsr» tmttm appeliacur ; & hoc. faccharo pouus 

farsftdum quam melle parandum veniu PraKerea jf^z 

wtnmtlU. ^^^ ^ jpww, vel fjrttptte de ttgefiM. Partim 

basc refrigerando pugnanc adverfus partjs 

calorem , . & fluentis humoris impecum re- 

jnorancur reftriQione ; parcim fua vir<;idi-p 

laic ac leni calote codioni» & g^i; co^fe-r 



]> X . C A T A K JL: H 0- 409 

quens diflblutiofii htunQti»:!»!) func zd^u^ 
men^ , 

f. 6. y^nun interea inialienas partcs revo- KMVijUntu 
carc humorcs dcfiftendum non eft : cliebus ^*'''** 
igitur fcquen^ibus a (kngmmt miflione vel 
purgatione, ^utis uni vcr 1 a tri^ionibus mcdio- 
criter afperiseft folicitanda , modo artus vin- Friffh. 
ciendi faiis arde : hpcqujB tcmporc pedere^ V!!Se!idm 
capuc non ^fttimcndum ; namligaturas adar- c^^l^. 
tus fadaB, co humoris impetum revocanc:^ 
prjBterQa^ pqdinatio cutis porosaperit,.ncc ^ - 
taqtum trabi^ atquc longa fridio iintcisfat 
fia ; Sic a4 has omnes parres attrefta^s rc-s 
curric humor, ea reiida quam adire erac^ 
prasfto. ,,.,., 

$' 7f Q})'t^^ praBfidiis niQ fubfideric mor-i pyrW 
bus, cpleri gfadu occuirrendttm ericy«a^iw ^l*^^^ 
^Jpm ipc fm£^fitffofitit v^tm^ nifi ( quod plae-j '"^**' 
runqucacciditinantiadibn&» coofillarum fci- 
iicec inflammationibus ) ^id^istumorem J9m 
fuppur^tum , & rupt^ras pipi^imum^* : J^^^ 

§. 9. Ac bQC tantm^ i^fcunc, qui circafaya^c ^*^^*^ 
func cxerocaci, quonia^idjgicis cradari ne- 
queunc uc inundatio pcrcipiaw , ex qu^a certa 
puris contenti nota colligicur./etiam & ab 
tdiotis: verum in tonfillis pocifiime vifudi-* 
fcernere oporcec, & fympcomamm morc^<( 
Pars igitur veiuti faftigiata promincc qbi pu$ *r««'w«- 
contentwieft, & fpecillo comreaau mollis [^XijHt 
oflenditur : dura verp , rubens incenfaquc^ , 
dum Aippurata nondum eft : & hk tundere 
fub lingua venas li|cet i quanquam & fi (ecue- 
m purcjamfaao, nonlaBfcris. Symptoma- 
Cc j cum 



4tO LSONA&0US BdT3lLLUS 

£x Of^f- nim isores , uc tetifilmis » percuffionis, aHo^ 

M/i^M. ,.^3 ^ aarimxi fibilationis» impocentiaBdcgltKio- 

nis , & fimiliuai nuHa eft remiffio ; fi proxima 

^ftii. 47. ^^^ P"^^ inflammatio. Si verd pus cdieOum 

/.2.' ' efty haDc omnia paululum remittuntur, ad 

quam remiflioncm^ vel puris coUeftionem 

fponcanea finus ynpcura fequitun* • 

7fai///4 f* ^' Ouandoque phlebotomo , vel tutius 

fi^PfmrM candenti fcrro a^te parato, aperitur » fed nulia 

fsaUperfi ^ft ncceflitas, qu« ad id urgeat; facillimienim 

spenunfur. ^^^ ^^ dividuntur , nulla manuaii ope adjuta? : 

nam pure jam colledo , cvaftim eft vicsB pert- 

culum, nifi alia in parteproxima fie tumocj 

alius, tendens &.ipfe ad augnaitntutti» quod 

nonraro contingit, uttonGliis inflammatis • 

etiam flammeas fins partes adjacentes , ii^ qui- 

jnteriUm bus alia colledio fit ab ea qu« eft tonfilla- 

tHi«^/4«- r^ tj, , quarum vet altera^untastai pus coNiget, 

t^urTtTr ^ ^^^^^ diflblvemr, vel una cied fuppurac» 

i^mvui^ &diudus coquito^altera' Quod fftcflecom* 

"^* prehendi poteft fimilitudine in inguittibiis^ 

vel aliis glandulofis pactibus , ubi plaBtunque 

tt^ quatuor^elimul continuimmorcsexci*- 

tabuntur , qui non omnes uno tempord nippu* 

fanc, fcd unu»cUixi putvcric , alioinau|men« 

rum tcnddnce. 'Nili igituc alius ttinior m cru- 

dns ctrca fauces -, ex eo qui ad uvam vel tonffl- 

laseft» diim pus .habet, nuHum pendet vjtas 

pcriculum. Sedredeamusunde divtrcimus. Si , 

mquam,pus eflc pateat, non ur^ec neceflitas fe* 

cancUr vcnx fub lingua , nec alta ex patce, nifi 

ante collcdum pus ; vel,firupto finu, perfeve- 

rcc inflammacio , vel uicutvicioftim fiac^. 



f« lo;^^ Nihil a^ue tai&repctitdphl^noQas SMgminm 
ulceniiD, vel quae finibus aperds ad jacent j vel *"'/'• ^i»n>* 
etiath ^tefeunque veii^.^ lAiiigat vel exiin- ^^^ 
puit , qua» languinis roiffio*a parte naaxiaie enfiinmm 
inflanaraationi proxinia^ vel ab ipfkmct» Ve- ff»^*^»^ 
rum htc rard deveniendum ad parjtem inflainr '"^* 
matam icartficandam , quod «gre corcigere 
poiTenms . fi prcterea hu&ioris nuxus impe* 
cum faGdret, vel fi vena aiiquaeo divifa^abliQ* 
danttusfluefier; fed fub Itn^a fine mem mn<^ 
ditur.' Accfdit t^men , ut iis omnibus prob.^ 
peraidis , «dfauc uitro peiqgac affeSus , fi -cot' 
jpus fuerit viciatis htmieribus rcfertum » uc in 
lis quoB ititft veiterea mafas habet« quorum curn 
perveftlgagida jerit in eo craAatu , quemde lHe 
venerea fcftpfimus. 

j^. II. Cxterum qui huntiorttm vitip nqn TMfiUs' 
Ibarent ^^3Mle , aperto i^ii ^ io priftinum^* frtsquid. 
tuitt r6ddimtur, ibla opc.natulrc, veleant^ ^x*"^»*- 
cm^\Kitdff»iij^m^mm ^ kvicer deta:gen|ibus 
cefiiscieitttibiilbue , & medufeifq^rimis ip£s qw- 
^atihns: ftiiiceti ue cftlidt fipt poteAMLi , 
nec ftigida ^ fed ten^eiaaifotius » qual^ eric 

tify zMto1kkfixnfU.m€fik0mmi #« MtfeUm 
mMtin tt0^i sxfitd^m* -.: -<vel etiam biifUi 
vide dMMm sx fiiahm dptimi condueei^. 
Si in pi^ptu non fit tx faccharo, v&tta 
ex meife r verum mel fua acrimonia « -dum 
in finilHiSirteipitur» plos niordicac quam dc- 
terget , ex quo inflammationes mali ba- 
b^nt. loco hotum etiam fyrxfm4$ nfffift^^ ma- 
^uopeie conducet 41 Tepida autem hiecadr 

mini« 



41» LEOffARDVS BOTALtVS 

miniftrari dchcat , ^cfiimmodo. nimias noa^ 
ficaBfttts. 
LMVMcrum JF.i2vQudd fi ufcus potiorem itmfi^mm 
•Utrii. poftulare vidcatur, parandum^crk lavacrum 
9st tiqtiigff. &pi4MtMgm. utnufqtm ^i\,vm4. drit 
5^. cdkimth. 3 |. sitamnu rpcb^i 3 |. ttui4 pr^" 
fMTMta.' 5 ij. omnibus fimul modici fecvefa- 
dls, paretur peniciiius ex goffipia, ftilo lif 
gneo y vel cujufcunque materiae» accommo- 
datus j in hacque aqua immerfiis* UlCus ipfiim 
cantum abluaturter quaterque.indie: non^ 
enimexhoc gargafcandumeftfquoniam /a- 
nas partes , quas ienfii fiuic exquifitiore«>& qu9 
tenui flmt cute , £icile aibericate inucili mole* 
flaque obducec.necfismel iadie lantum duere 
multo eft prsfidio , facile enim medicamenp 
tum 'ea parte decidiPk 
' f. 13 . Adeo ut hfc poft eas« quae a morbi 
tfaturai , vel ab urgeme , vel k cauIsl, yel ab eo 
fifiequonon, indkationes conAaotUtt obli* 
^^4tt m hst, ^^i dand« non fim , quse k paotis iiatura ^ 
' figura ; fitu, fii^queeliciuntur :.nequepner 
^er lias poftponeiiiia eavenic, qu« ex i:eme- 
dibrum conlequio adipifi:icur, neanifici fimul 
<Afqae ^gro idem oontiojgac , quod . illi de quo 
<*al6nus memim'c iii.ii«^iEm£»^..6, quidum 
plus detergere fi>rdidttm ulcus ni&ebacur, tantd 
id fordidius efficiebac * nam plus.ieqMO cxics- 
cans oon decergit.', fed adjaceaies partes Ji- 
-qaat \ & imbecillius etiam non ulceris vicium 
, exiinguityied irricatma^is. 

' f. 14. Efto igitur hoctibi iafallibile fignum 
nofcendi progredientis corcuptclaB c^ufam ^ 

medica 



D S C A T A B. fL H O. : 4IJ 

medicamenris eblandkaAi , vel fulcafp* vel JUdu» 
excitatam , vel auaaoit Obfcrva , qualc ulcii^ "^^^^^.^ 
inveneris-ante decergentismedicanQenci apfMH a^ pj^^ /^ 
fitionem: nam fiieqttentedierubenciora ul- r^dicamm' 
ceris ora , vcl pallidiora , vf 1 callofiora * vel '* W*/'*. 
prominencicHra fianc , hxc iodicanc medtca** 
mencum plus irricaflequam vitium conctivif- , 
ie ; ob id defiftendum ericab hujus ufu , & 
micius aliudefficere, Simile accidic , fi deter* 
fens fit micius» quam ulceris vittum.poftats 
tantum hoc intereft, quod abvehemenciat 
ficcance»ftatim eodem die fupradida figna ma* 
niftftam aufiionem capiuntperfeverancque: 
in miciore verd fenfim ^ paulacimque. Quan- 
doque injisufurpacur ofHsfink , qua aurum ^ftafirtk ^ 
ab argenco dividicur , vel alia pauid micior : "^M 
Veriim ubiparcis habimmvitiacum, &COP- 
pU9 ipfiim cachochymum oiTcndeciC:, brevi. 
momenco» ndn cicra dtfcrimen» ad immen* . 
fum ducitaflcaum^ i convtrfo, fi opporcune 
arteque fueritpofita, repente ulceris maliciam 
funditus extinguit* Verumhujusufuscaven- 
dus eft,iaampb's gutturisulceribus» Sedlj^g^ 
obiter dida fint » cum non perpetuo , (ed in^ 
aliquibus tantum , hasc ob folam gravedlnem 
fiant : pc«cipu& fi ab initio rice pacienti fue - 
rit proipedunu ." 

^.15» Si vero fit gurgulio, ad qucm valen* GurguiUnk 
rius, quamin proximas alias parces, humoc;. *u9*^id 
ingruac» hic ftacim&cumidior» &mcunque^4^iirifny« 
laxior, &calidior fic: huicexufuerunc^iirr <«« 
imfmtaa valencer reftringencia, nec pr^cec^ 
modum lefrigeramia , qualia fuperius de- 

faipca» 



414* LSOHAILDUS BOTALLttS 

ftcipta , quibus finc a&iica Msi/fthm^ inip££. 

t4xak #- Ksterea , fi iaxioc Gt » atcoUenda crit fpacha 

(MVMumi rerpofa ex tancillo hujas pulmis. Ru* t^fmm 

ll&a^^. ^^^^ ^hdmfi.gO^. mm^ur^ m.l]. klmmmt 

fdehm 9 \,fipms jr. pc. omnta in cenuiffimunL. 

pttlTefcm rcddamur adaocedidumufuin* ele- 

* vandus ericmacucino praxipui teippore» ac 

eciam aliis faoris : fat eric leroel auc bis ia^ 

jdem •hii' die. Badem pras&lia proderunc , fi ad lori 

'^•id^ foriBaiu inveneris, quodcamen fardconcingit# 

f^MLm /•- ^^^^ tamen unum , uc fuperiusdixi , cui fodi- 

ri» fifl[im& res ceflk : qui fi in Empiricoranu 

manus incidifTec, vix effiigiflec citra fe- 

dionem^. 

^i ven fiK f. 16. Qubd fi ad formam acini degenerec , 

^'^ H^ tunc perictilofior res eft : fedfi benc crafietur, 

JriV/»» ««patacionem, ^uam Hippocraces jubct,. ca- 

i.Demry. vebis.oifi jam emotiua fuerit uva. Propterea 

fiiMP.2p. |||>{ g^ gurgulionem anguftari ad fiip^nas 

partes ylderis, q«8 parscraiGorefl dumna- 

curalifer habct » tunc amplius refiigerantibus 

'DiBiivM' ^^ reftringencibus eft utendum » &d diiTol- 

tikmefipu' ve^ibus medioatter eft pughandum, m gar- 

•"■^ ganfmate exfiU nffM tMU^ vl $m qumfa «»- 

Stm difiU jmnmgfM ae faane. & cum (patha 

refperfii fipeiie , cmmm t& foemeuktewmffims eft 

concrefiandus. Nec piper hoc inioco eft mei- 

cucndum : nam plasrunque ulbcpatur folunL# 

Ibeliciffimo fuccefiii» ubi gurgulio flammeus 

eft : unde plebaei, & qui parum exercicati funt 

in rationibus medicis, audencdicerehocar- 

guraento fulci , piper frigidc potdntiie efle » 

pucantes calida caiitum expdli i 6i|idis, 

ignd- 



D B C A T A HJR. a Ot 415 

ignotanees praecipiiam ihflaaaQiatieniim cu* PkUxm*- 
rationem abfoivi k calidis, i9e{biventtbus id »*"» «^A- 
quod paid liaBTcr'. . '//^^j;^ 

$• 17» Quod (inechaBC contulerinc, immb ^ ^' ' * 
tenuior fiac adhuc pediculus « pailercerequo 
incipiat, necftattm etiam eft i>r«(ilbdendus : 
fed aiia tentare pracfidia , quae iis atque caeteris, * 

canceratis panibus , vel propemodum emor- ^mpj»^ 
tuis» extemporaneam fcrre opem confueve* ^Sutur^ 
runt,nempeyi«rsf(MiMnff .'nunqtiam enimvero ScAnfia^l 
gangrama membrum fufibcabic > fi liac tempo- .'''"<' <"/<* 
re uncadminiftrataB: acuvaficconftimca, ii\2l'"^J^ 
gangra^naro labicur, vei jam lapfa cft. Pra^* ganirend, 
cerea , curid fcarificare formidabis» ubi fpes 
adhuceft tefticutionis» quodamputareftatue*- 
ris l nam plerunque & cmra & brachia , )am 
amputationt deputata, liberavimus fcarifica- 
cione convenienti , & in tempore fafta. Lice- 
bic igiturprimum fcarificare , dui>iici vei uni» 
ca fcalpellatione » ex phiebotoroi mucronc^ 
fada • pmiflb mucrone tantum detedo» reli« 
quo phlebotomi linteo tedo ac pervoluto ; 
veiexiguo mucronein fummicate paxilli^- 
iito, neiidi^ttisparcibust fi atger moveatur^ 
injuriam fsKas. Qiiodfinequeiis profeceris» gurgnii, 
tunc fedioni loCus eft : forficibus enim ad v**^& 
pedicuium fecanda eft , moxcuranduslocus H^^ 
uc fimplex ulcus. Nondum ocoirric mihi ali* dm?" '"" 

?uem lecare , nonnunqnam tamen vidi quales 
Itppocraces dicic» Uc% dt.^fxos ordine prse^ 
icripto fiinitati reftitui. 

$. xS. Si verb ad navesftillans feratur hu- Sisd nires 
mor, cAlqiic exuiceravertt ^ medicaroencum^ ^^ l^ 

erit 



4l6 LbOITAADUS BOTALLttS 

crit parandam quod^tum inflamoiationeni fa^ 
dam mitiget» 6c partem vice iotic^ muniat 
tegatque , & ulcus jam fa&um fine morfuiic<* 
cet. Hxc omnia pr«ftabit medicamentumu 
confeftum ex p#ri portione unfftmi^liikMr^ 
ffro^j& f4M4 ^ftttAmrwfiiw § g. cui, fint mi- 
ditM pkpnbi u/Hy tutU tWHtgimi trits ^ adtu flm^ 
rUs Ut4t finffdmtm 9 j. a lu imm t nfii 9. fi* omni* 
busfimul belle mixtis cum penna lentflima in 
nares mictatur » mox digitis premantur na- 
. rfumalaB«xtrinfecus» quounguentum intus 
^inaneat : vei , in pomacae recehcioris § {{• 
almuttit roehn cenuiflime trici 3 j. adjicc^, 
& uticor ex penna. prouc didum eft. «Incerea 
non oblitus in omnilius iis>quaB mox dida fuor» 
eorum quae ad pratcauiionem fpeflant, nam 
aiioquin operam luferis. Reliquumnunc eft» 
uc ia medium ducamus raciones eas , quas fu« 
perius ppllicicL fumus. 



C A P. IX. 

J^Hm humidtm in hoc affeSltt miUmeJfc^ 
ficcantem vero advcrfttm^. 

Dlverlbrumgenerumconcradicendiargu* . 
meoca lioc meum opulculum fuppedi- 
tacurum n^uicis non dubico, pro cenforun^ 
variecatis racione , quae fane omnia fufque de«- 
que ferre mitiiiicebit , unoexcepcoquod incec 
arcis iimices eft, & difcuflione quidem di- 
gnum, Eft autem boct quod. viftus racio & 

me 



D S C A T A & H R O. 417 

me fflox infticuta , qus hilmentior eft , rationi 
adverrari. videatur , famigeratorucnque quo- 
ruodam fcriptorum infuper fentenciam op^ 
pugnans. 

f. 1. Verum noftrum erit iaprxfens often- 
dere , non modo nos rationi non refiragari # 
fedcum eaomni nixutendere. Quod fi ii^- UettAH- ^ 
tma aliorum iententtaB repugnemus > non id v^^^it^ 
ex inftituto noftro cffe , fed cx incidenti : nam \^'rjt^ 
pauca , vel forte nulla, in mcdica facultaic ribmr 
reperientur , qu« olim utcunquc non fueritft 
a medicinasparentibusmemorata: dequibus, 
fi bene exadeque cxaratum eft , quid amplius 
fcriptis recenfeteiuvat ? tantum par eftea obi- 
tec comprobare , non de cifdem longo fer- 
mone iiianiquefcriptura ledorcsterrere: £x 
advcrfo, (ialiqua ex partcdcfecitquilquam» 
quod retegat alius, cur id fine nota praetereun-^ * 

dum , fi humano generi vel mintmo ufui efie 
incelligatur ? Non umen convitiis laceffen» s»d cMvi- 
dus , neque negligenti« infimulandus qui non ^*^fi^f ^i" 
exa&e rem ^eragit : is tamen majore dignus ^^^' 
eft laude, qui ad fcopum verius attingic arte j 
quanc^am non adeo omnes fcriptorcs conti» 
nentiae fraBUum domarit , ut untum de iis » in ^itrifqm^ 
quibus funt exercitati, &qux bcUcnorunt, /«■^?'*"**« 
ea vera cffe fateri fint contenti : fed nonnulli Xr^r 
& incognita fibi ipfis , aliis tanquam certa 
proponunc, quo piura, vel omnia fe fciro 
fimulent. Hinc tam fallax praefidiorum ag- 
gregatio, abfurdis ridiculifque pollicitationi* 
Dus efHda: hincvana (iffluLafque perniciofii 
ittvcnum & rudis-plcbis conndentia t htijc 
Dd crcbri 



4lS LxoNAaDUS BOTALLtiS 

crebri rerum iiiccefliis homines eludentes. Sed 

revertamur ad incoepta. Etfi , inqu^m > veri- 

tati uiuumipfiusrei innitentes, nuUicoDtra- 

dicere fludeamus , cavere tamen non poffu- 

mus 9 quin hxc noftra (ctipta nonnullorunu* 

fententiam redarguant.Quare navandum erit^ 

^ ut evidentioribus ratiomEns fermonis noftri 

vericatem ftatuamus , quam & ufus ( fpero ) 

comprobabit poftea , fi cum dexteritate reda* 

que ratione fuerit accommodatus. 

^ffun/en' f' 3* Examinemus igitur adverik fenten- 

/4c*ff/r4« tise argumenta. Contraria,dicent»contrariis 

ridm fen- fmi( temcdia. Lubens hoc confirmo : nam 

^fTr^um. & ^^ eodem argumento & mcam fuftinebo i 

Ergo ficcantior hic vidus commendandus^ 

abur^ Abundat hf c pituitofus humor ; non^ 

inficior ; cxterum fequela nulla eft : texe igi« 

' tur areumenta. Contraria contrariis cufan«- 

tur : Hiimori ficcitas contraria : ergo humo- 

rale vitium ficciras curabit* Aft coryzam vel 

catiirrhum abundans facit humor, ergo fic- 

cans viflus , quem nemo excludet 4 grege fic-^ 

^ttum praBfidiorum» catarrhoerit prasfidio* 

^rgKmm. f' 4> Ve nimium in iis te morer , en^ con« 

tvfMBfiU* clufionishujus inconftantiam , & per con(e- 

i^id. qaens totius argumenti fallaciam. Quamnam 

dicimus caufam materialem catarrbi } mulri- 

tudinem nempe humoris pituitofi» crafli , te- 

nacis , acfi-fgidi. Expendenunc , num ficcans 

vidus ex u(u futurus fir^ vel iis fit contra- 

j^ius : nam multitudini debemr evacuatioy 

craflitudini attenuatio» lentorideterfio feuin« 

cifio, frigiditati calfa^io. 

/* }. Scd 



b B C A T A B. H tt O* 4t9 

jf. 5« Sect neque adhuc in haec acquiefcet 
is, guem vidorije potius quam vericacis inda- 
gandas ftudium incel&c : immd hsec othnia 
pofle pracftare (iccum viftum^contendere non 
definec , cujus difceptationis mMia, cum pd« 
cius fcholafticas contentionis imaginem, quatn 
rationes (incer^ veritatem percundantis , fa-> 
piant , facile propterea filencio committemud ^ 
eorum tamen dubia retegentes, & obicet 
finnil refigentes. 

f. 6. Multitudini fan^ debetur evacuatio » MuliiM* 
fcd non ea quam viftus ficcans facit : quo- "•.?*5 ^*" 
niam in hac tantum bumorc* ferofi actenues ^viaml^L 
evapotantur, cradi verb tenaciotes fiunt, craf- nit»r. 
fiores , ac magis contumaces. 

§. i. Sed num & ficcans viftus » aim craf- Sht^ w- 
fos hos humoresnon evacuet, fahem accenua-f fl^^^'* 
bic abftergetve ? Ncque h«c pratftabic ullo ^^^h^ 
tnodo: nam calor intetnus nacivus , juxca & ">^* 
excraneus> bumores in corpore depafcuncut: 
confumuncque jugtrer ^ quod humido nucrian- 
tuc. Eum propcerea bumorem ptimum ab<* 
fumi pat eft , qui in haiicum tranimutari faci^ 
lius poteft^ & poftrema toco fervari, qui 
crafiiotlentiorqueefl. Afthic primumdetur» Ct^m Ita* 



batidus abfiimendiifque venit » qui & mor- ^ ^'*f 
bum^ fecit . & fovet , & augct pro ratibne fuai ^JTt^ui^, 
inultltudinis ac lentoris» noil qui tenujoc^: f^ntimm ' 
cuiusetiam beneficio naturi. aood crAflTuin •^*'^''* 



cu)usetiam beneficio natura, quod crafliim ^ 
eft, expellit. Hacmet ratione nec Calor hic ^' '** 
utilis,qttiexiccante vidu comparatur : nam 
calor dmnis , ubi non habet in quod agat , ih 
humiduffl# uc Galtousait, fadicale agat ne-^ 
Dd 1 cefTiiA 



4t6 Leokardus BotAslus 

ceflum eft. Hxcautem fenfu qui ooncarec» 
f aperce fine fyllo^tfmo novir^. 
mu^lieirs'' $*^* Duplici igitur rarione ficcans viftus 
9iM0fiC' inutilem atgue etiam perniciofum Iiic (e pro- 
€snj viam jec ; & quod*corpus convenienti nutrimento 
*^*'' „oii foveat, & quod craifas pituitas 'cdncu-> 
maciores reddat acriorefque, & corporibus 
magis moledas. ExquirendoB igicur potiores 
illis rationes fiint , non ad verbofoB difcepta-* 
tionis viftoriam comparandam , fed ad fineai 
spfum confequendum : nam ad hunc coUi- 
mandse rationes veniunt , cum propter hunc 
illas , non vice verfkt exquiramus. 

^. 9« Porrb quanmm in fe continet verita- 

^xUm ^'^ ^^ axioma \ quod & rationum no(h:arum 

•wifiimum erit afylum ) videlicet, cvtarmM umfmii ex- 

fiSs p quantumque magis fine ulia controverfia 

ab omnibus uno concentu approbatur » io^ 

omnemque rem medicam conftruendam vcl 

deflruendam a cundis proponitur ; tanto, in- 

quam , minus i multis in opere peragundo 

fervatur , prascipue in afFedibus qui exitionon 

j^4 |S(^,. ^acant : nam iinumerofas, vanas»etiam Sc 

Stimf^ plsrunque contrarias fuppeditant indicatio- 

cim. 1)^5 ^ q^^3 cantum artis peritus ac diligeos (nec 

quidem citra magnum labprem ) poteft per- 

cundari , nofcere ,-^diftinguere , ac operi ac- 

commodare. Quod (i iis addas caufarum in- 

dagandarum vef potius inveniendarum di£. 

ficultatem , & locorum afFedorum fufpedam 

notitiam , morborumque ipforum difficiieni^ 

cognitionem , maxim^ ubi in alto corporis 

dclitefcac affeaus , bsec omnia ccne » & alia 

infupcr 



l> Z C A T A R 11 H O. 4X| 

infiiper non pauca , veriflliinuni hoc noftrum 
axioma fallaciae inCmulabunt : audi, fi probd 
pon fikhntpraBviiaatque perfpefta, vcl fue- 
rinc utcunque negleda. Hinc illorum errata, ^rrstdmut'^' 
qui vulnera, vcl ulccra, vel iraauras, vcl JJ^f^"* 
vifcerum vitia , vel fy mptomaticas fcbres , vel 'nom ^ ^ 
alios denique morbos omnes citra delcftunu ^^itmir^ ^ 
perperam curant , minimi interdum pcnden» 
tes quod maximum , & itaximi quod mini» 
mum : quas tamen crrata beiid cavere ftudent , 
qui artis funt prudcntes , infaliibilis (q } axio*- 
; matis veritatcm omni induftria fuftinentes. 

$^ lo. Dicamus propterca , quum contra- CHm divtr- 
. xiis bene aceommodatis pugnare adverfus /^ •^*"*^ 
] omnes morbos liceat, nobis effc conandunu tr!!^ut^ 
adverfum propofitum catarrhum, ciCdcm con^ ^gners ^uni 
j trariis. Obftruftionem igitur , quam frigidus , p^i^^^ 
craffus,lentus,acmuitusparithumdt, ^V^-yi^p^lL 
. ratMiot praBfidia qu« calfaciudt , attenuanr' , /acundum 
' eztergunt , iubricant, vacuant. Sed h«c fcirc ^3^'^* 
, etiam multi momenti non eft , cum ex iis tan- * *'* ' * 
l tufn fint, quas ^ primis ipfis indicatibnibus 
' compatantur t nifi fimul & intelligas qua inv 
t duftha , qua methodo , , quibus & prasfidiis 



locum atque occafioncm nancifcitur , non firisfirmib. 



haccefficias : morc prudentis bcllorum ducis, DnckbiU^* 

^ concedant^ cataphradosobviosdat» rcliqua- 
'^ quc omnia fic conftruere ftudet , ut omnia 
f omni- 



, qui nontcmcrft acicm hoftibus opponit, fed ^^^J^ 
"^ equitibus pcditcs , immb , fi locus caBtcraque 



5^ 

Dd 3 (x}Miikap 



'A (q) ^ hocuiomacea]i<|bc!lo de tnedici &,sgti mu. 
^ qiudditon \ iiobiscilli-|iiere.p.i». 



4ti LsoMARtivs Bqtallvs 
omnibus pro belliratione refponiieanc. Si- 
millimo ihodo* medica ars conari concra 
inorbos corporis debec , quo (inguia cempo* 
re» loco^ facuicace ^ ac numero ^ fingulis ob- 
jiciancui:: non quidem uc mulcitudini omni 
• procinus evacuacio (ic ex ufu , vel decerfio 
lemis humoribus opponenda , vel frigidis ca- 
lefaciencia,veicrudiscoquencia« Sed aiiqua 
cruda (unc & frigida & glutinofa , qus^ tuto 
omni in cempore evacuari polTunc» uc picui- 
ta., quas in viiceribusiuxuriac : Ac qu;e in an- 
guAis meatibus eft fixa, movenda non eft, ne- 
que medicamento^ neque aliter irritando^ fed 
^hioJa un^^» u^ Hippocraces dixic» quoadcodio- 
nem fuerit conlequuca : quae obiervacio non 
modo in exuperance pituica cdenda eft , fed 
in quovis alio humorc^ • 
cuicontrM' j^. 1 1. ^quum eric pcopccrea , nos aufpi- 
uetMifrU cari ab ipfius mdtinitUnii tvnmMim • noii^ 
m^efffu^ illius quas jam facic morbum , fed qu« ad a£> 
^' feAum fuftinenduip eft paraca. Id efficimus 
non ficcaoce viAuyfod infra vel furftun pur« 
jgante medicamento. Verum incerpeUabir^ 
hic qui vidum prxferc ficcum , quod neciple 
^lbborreac a piirgacioni{>us : Aft has infeftas 
magis dicimus , cum ' ficcans vidiis fubind^ 
fequatur, unde contumaciores humontm re- 
liquiat fiunr^. 
Sfmndnm f* ' ^* ^l? ^^ ^^ ^^^^ gcnus concrarii , 
^ennt r«». quod cciam in evacuatione confiftiCf ptope- 
^rsriiy & ^andum eft ; & non quidem cemer^, fed ad 
^t^T' id quod ordo praefcribic. Vena igicur caya 
€urr€rt dt^ quqc reourganda YPpic > ^tnu\ & ejus propa- 
^f^»**, ^ pincs: 



D E C A T A X. Jl H O. 41} 

piies : quod potifCmum per renes Ret ^ peti» 
univerram cutem poft , nec non icem per ia^ 
teftina: cumnibii prohibeat » quo minus ali* 
quid quod ad gibbum jecoris fuerit» (<) in 
concavum icerum feratur per communes utri» 
que parcitubulos. Jilvut igitut lukica fervMmU 
eft , & «nof ff€voe4uuU medicamentis ad id 
deftinatis: pr^ditaautem horum plurima func 
calore , & attenuante vi fimul ac detcrgence, 
quas quo lubricam faciant pituitam craflam » 
eorum visuntum in juribus vel apozematit 
cft devoranda. 

$• 1 3 Sed &c hf c obloquendi aliis eft anfa » objeSh^ 
quod & h«c medicamenta inftitujint. Hoc 
fareor : veruncamen patientibus eorum con- 
filiis obfequentibus fimiie accidit atque iis^ 
qui avaro domino inferviebant: hic autenu 
perexjguo cibo»/caBtu vero, fabulis ac fal- 
tationibus muhis , fervorum famem extin* 
guere faugebat ; fed non alunt hasc corpora ; 
iic necexiguum apozeina ad §iij. puu vel soM»n 
IV. ut moris eft, femei autbism die propi« 
natum cum vi6tu iiccante, fufSciet ad diluen* 
dos in toco corpore humores , imino vix ipfum 
oefophagum eluer^. 

f. 14. 

(r) Ki|k« (iiot «u&pro- 
pter quasUctt contendere^, 
non dan, nec dsuipofr<: ejuf- 
modi regtefiiun humonim ex 
gibba lecoffis parte in conca- 
Tam; nam & valvulx obfiant, 
^ continuus (ai^punis ab in 
fecioie feu concaya partc^ 
ilicciifus ingibbxxamos, ^ux 



inTmncumtoajatem coeun- 
tes , iiinm ranguiocm in cav« 
caudicem deponunt , ad coc 
deinceps tEansfcrendun). Sic 
igieur , qui in gibb^ lecQiis 
paite fuic hHmQc , psi alvuni 
& vefi^m ezcetni pocejft, 
mediante Coxde 8e attetib in. 
inteftina & sencs deiinentibus. 



4£4 LXOMARDUS BOTALLUS 

^.14« Sed hujusdi(putationisviftori« plus 

SBquo cupidus , ia conirariuni hic concidet vi- 

UfMntU. tium. Repiendi funt igitur »inquiet, pro li« 

Xfftnfit. bidine , & etiam uitra , potu , patientes» Non 

enim hoc dico, cumomne nimium naturas 

^/ib.$i./.» snimicum eiTe quifqueintelligat: quanquam 

O ahrum error i nimia muititudine tum potus , tum ci«- 

^ktauUMfU borum Jiquidiorum , non asque ob(it atque i 

'^^cM^lt" P*"^^'^^^ ' "*°* ^**^^ occurrerc nullo modo 

mudefi^' natura poteft» immo dum ficcitate (uccum- 

Fm^ bit , vix fancfcit ; r^pletionem ver5 , humi* 

£if«4fr* damprapcipud, variis modis deponereabfu« 

mereve natura poteft vomitu , alvi , urinarum 

vel fudorum,profluvio, tranfpiratione cuta- 

nea , fan&uinis fluxu i natibus. utero, vel has* 

morrhoidibus. Sed ciborum defeftui , famive 

quomodo fuccurret? atrophia, ficcitateque. 

* Magis igitur attentum efle medicum decet^ 

circa ea» qu« majus periculum minantur, 

quam fecus: quamvis non negligenda cae- 

Susnu ^^'^' ^<lc^f co ^^ quantitate qualitateque jufcu- 

dtbeat fjpf 1a 9 apozemau, potiones & alimentadari de- 

4tUmnt9' bent , quo non onere gravenmr vi(cera , nec 

^UmH ^^^®^w ficcentur, & ficultate crafibs humo- 

%fi4. res attenuent» lentos diflecent, dividant, & 

fluidos eluibilefque fuo confortio reddant^ : 

qoibus cum muneribus fimul deterguntur 

perviique fiunt du&us, perquos iiferri de* 

turbarique confueverunt , ut mefaraicae venas , 

vreteres , renuni tubuli , cutaneae venulas po- 

riquo. 

jf. 1 5 . Accedit ad hasc tertium contrario- 
fum genus , quod & ipfum evacuantium eft : 

verum 



D B C A T A IL k H O. 415 

Vtfrum duo prima ac csetera, quas fine Inota r«r/i« ^mm 
prasterimus, quas^ vidclicec deceriione» at* "''Ji'*?**", 
tc/)uatione , calefaOione / & captcris fimilibus ^J^ 

5[ualitattbus pugnant , provifionis tantum cau- )ft. 
a» & hujusgratia fiunt : hoc autcm, ut fi- 
nem fine medio alio confequamur. jure igicur 
fanitas fequitur in iis affedibus ( modo nulla ' ^ 

corporis pars putredine , vei extrema imbe- 
cillitateconciderit ) ad caufas morbum facien-* / 
tis ablationem : haec autem eft pituita ad ven- 
triculos cerebri » ad ethmoidesos , in casterif- 
quc cerebri partibus concenta. 

§. \6. Caaerum hxc tertia vacuatio ficuti Evsgudtu 
proximi falutaris eft, fi naviter fueric prasftita: ^•JJ^ r 
ka retrovcrfum ocyus perniciem adfert ^fi ut- ^^J[,|, ^{^ 
cunque impropri^ fuerit tentata. dicoimpro- /Mdt not%A 
pric , fi cxtra convenienstcmpus, fi plus, ipj- 'Jf^ffi^- 
petuofiufve jufto , fi noti per vias conferentes , * 

fi aiienum ^ peccante bumorem xducero 
labores. 

§.• 17* Q^apropter pimitam evacuare na» 
vandum eft, non prorfusdum cruda,non plus 
sequo , non ctim impetu. Huic expurganda? 
nares & fauces fimc accommodatas, apta & 
cutis, ut fupra declaravimus. Quidad haec vi&mtx* 
ficcans viftus ? quid teroperace humidus,^atte« /««»^'^«»: 
nuante vi prasditus ? reparat hic omnibus nu- 'fg^^ totke- 
meris cotporis vires: reficit ille morbum. Si r« n$fnt. 
igicur rationibus fidem adhibere par eft, fic- 
cans vidus hic cavendus venir^* 

§.1%. Idem force formna proferet de hu- 

midoquicontrariam fuftinet (ententiam.Pro* 

ducendus igiturliic lapis lydius, unde hujus 

P d J iitis 



4^6 Lbona&i>us BOTALltUS 

litis examen fiac , cum rationes , quas quifque 
vad^dijfu^ (ibi finxit» has defendere qpinibus nervisftu- 

pHrti^Zis ^^** • *'**** ? ^"^* nemini, immo nec veritati 
f!^^!^[^ ipfi evidenti cedere didicic» fed jure vel inju- 
ria vi&or vult femperh^beri. Alius , quia ii$ 
pbancarmatibus fidit, qua iemel fibi perfuafic 
O ' efTe vera • ulterioris inquifitionis fugitantior, 

Alius , quia omni indudcia propriarum ratio-* 
num vericatem novic 
^ ^. 19* Cpnftitujimus ergo hic Galenum }U« 
dicem , caccera ufus approbabic. Ced6 , quem 
( vidum Galenus pituitofis corporibus com- 

j^deatm, mendavic? accenuancem. ViHmfit inquic» mt- 
'M^. ratn f$fM ommm , in ppsibtu humtrtt fiigidi , ^ajji mc UnH 
'' '* Mhundmu , abamm ttmumiittm ufu msjonm iu m»'^ 

dumUvmi. Sed htc cu : quid obftac quominus 
ficcus accenuans fic f res ip(a. Perpende quid 
* atceouarc incelligas , & ptopcer quid : noa^ 

obefum » non oedematofum corpus; excra 
^jMeHu^it* enim propofitum noftrum hxc funt« Humo* 
tu n*n] res aucem ccaffi ac vifeidi func^ quos actenuare , 
^b^lSr operaspcietium «eft , quo exigancur e vafis par* 
ficts! ribufve in quibus func recepci , uc ab inceftinis 
ipfis.infuper a venis cum amplis, cumrxi- 
guis : practerea a cercbri ventriculis , & aliis 
partibus illi adhanrentibus. Actenua nunc di- 
dis in locis humores vifcidos ficcis attenuan-t 
tibulque prxfidiis : inter qu« etiumecavic Ga- 
lenus fifer • fymthum ^fijytuMum , fiuafi, Mliimtf, 
(4p^ , mgtmum , fitimtism • fuUg^m , Sc alia 
multa fimilia: naoihcc ficca Cpuco) noa^ 
dabis , fed forbitionibus elixacionibufque in« 
CoAa y quo liquori fauic decergenci incidenci* 

qug 



D E C A T A B. JL H O* 4^7 

quc picuita mixta deturbari poflit* Non di-^^^^ 
vcrfa fan^ ratione fluxilc« fiunt tenaces hu- ^l^'^^' 
tnotes in corporc, quaoi artificuoi gluteiL^ : lumt&ii* 
iSt autem liquidum hoc, non rebus andis, fed f^f^it^nt, 
liquidis, & iis magis qujetcnuante vi funr^ 
prasdita , ut aceto vel lixivio , quod bxc ocyf- 
fime glutinis lentorem dirimant » per opinef- ^ 

que ejus paaes permeent faciiius, ^uam vinum 
velaquaipfa iimplex. CaKcrum aqua (etfi 
minus tardiufque gluten liquefaciac, quaou 
dum lixivium oft effefta , ob attcnuantcm vim 
acquificam ) gluten liquabit , quod non pras* 
ftabunt cineres. PoiTet tamen quifpiam hacc 
di^lcdico fyllogifmo fubvertere, nam propter 
quod unumquodquctale; &illudmagis. Sed 
pergamus uitra. ^ ^ 

$. to. Num abborret uvasGalcnus» pru- Km&hu^ 
na & fiaxs^ in accenuantc viftu ? num mal- ^^rj^^' 
vam, biitum, attriplicem,, betam» cucur-|^'^r)^^. 
I:iitam» citruliQS,melones, melopcponcs fi elixa 
datafuerint? Aftqusfo, coifiveniuntne hasc 
in viQu (iccante ? noa incommodanc taroen 
in atccnuamct immo & unlitacem ferunc^. 
Ampiius Galenus lib. eit. c. i a. mon enim iHci" 
dendd tMm$m ftmt a$tt edefmendn , qu4 MU^tie 
f$mt exff^Mnda ^fidmedfrnte etinm humeaandn , 
pe tandem fiecntn^tn mc Umn reddita , ttiffes #«- 
eitent extenfipie videntum* tmde vtu diepeod in 
n^ienit dtfanmennddncntMr, Qttid plurainfm«> 
tneneme ii\,dtviBuinngntis^§*i. Efgeqttand 
sdttB$enemeeimt,fU4infmlmenecentinentur,€rnf0' 
farttm humerum , futurufunt idanen medicmnentn , 
medertanm kumidi$ntm hnbere deknt, quedfi vifeefi 

humoret 



• 



4^8 LbONARDUS BOTALLVS 
Immcins futriitt » nm humiditM$e fidum ffi^w , ^- 
rftm auaque fj^ m, qudmh uci&fiMt , detnfiout.: job 
eam tem melitratum tfkidem ud crMffirttm immerum 
expuitiouem eR couvenientiffiiMim , exfmeU vere M 
vifcofirum» x 

ftj?, j^. ti. Dicat hic item , qui comentioncin 
colic » Gaknum de bumoribus loqui pukno- 
nem vexantibus , nos verd de iis qui capuc-' 
corquent : Praeterea , 'Galenui|i bic dicere talia 
debere efle medicamenta , non memorat ta* 
M^. men alimenca. tiuic refpondebimus , non ali« 
cer attenuandos efTe humores qui ad capuc fe- 
runtur , quam qui ad pulmones : iis cancuofi 
indicacionibus excepcis • quasa partium nacu* 
ra , munere , (itu » vel eciam figura fumuncur» 
« quas tamen curationis fpeciem nifail prorfu^ 
evarianc. praecerea , Galenum non hoc cantum 
de medtcamentis , fed & de alimentis eciam 
ptotulifle , (i bene ejus fcripta explorentur. 

jF. 21. Sed etiamnum nobis percontari ab 
hoc licebit, num in attenuandis obefis cor- 
poribus humidus vidus futurus fit obnoxius ? 
dubitat nemo , dicet hic. Perperam igituii, 
Galenuscum obefis egiti quos dum.graciJes 
reddere incumberet» talem viduro inftitueb^ : 
^ Jnquiens 6. Sunit^ tuendd ^e.S. Foff fiiSienem 4d 
haheum preduxi , i que nenfretimte cihum dedi, 
fed quiefcere interim juffum^ autetidm cenfuettm 
uiiquod munut ehire ^ rurfum ud halneum ficttnde 
egi: pefien eihetum multitudinem , qui pnrum ttU» 
erirent , appefui , ee cenfilie utfntur^ent UU quidem » 
taterum exiguum nutrimenti in eerput fubrnitterent. 
Sed qti« funt b«c alimema quas corponbus 

patuai 



De CATA1LB.HO. 42« 

parutxi numtnemi fubminiftranr' ? olera CMimna 
naroquc & forbiciones , & inicr has minus , «'/««-»#. 
qu» aquofiores fuerinr*.» Qyod fi hoc ra- ^,rS^ 
tiocinatione vel ulii nondum tibi nocum fic» /m^othi^ 
ulcroque adhuc hzfites » audi q\xx Galenus : fi'^^^* 
lih, 2, tk Alimnt». fac, c. ). CttcurkitM #»i- 
^mum cwfifri exhibct marimntttm. c. 6i. Ksf^ • 

nHUmn^Mttmtm cmgcnirttm mmttt nutrit. ^.43, 
A b»tM.y ut nk iffiis dcfUfUi , pMUcum slimentum 
ucccMt, c, 45. AttrifUxmtmfcfium tik^ quod uli" 
mcntum ccrfm fr^btt cxifftttm^ r, 48. Oxylafntm 
ferfiicuttm tff cjje ex eerumgenere , qu^ nen ntttriunt • • 
Cum autem Galenus fer^ de fiogulis oieribus 
talia pronunciarit,tandem dicityf.so. i^uedMc» 
tem eUru nutrimentum hshenttt fnucij!mum,& iffum 
fuidem tenu» & uptefitm, di^umfufrM a mhk 
fuit. £t cemm* v. t» 6. Efid» §. zi» cihum imhe* 
ciBumMlium tmUummteUigm f^umttt , nij!^ /r« * 

vemfmtcttmfue corferifr^be^tdifnmimtt^ cujufmedi 
futtt clerm. Quomodo hjtc paranda putet, & 
communis ulusedocet, & ipferoet elixanda 
efie dicit. Qupd etiam forbilia , ut carnium^ 
jufcula , ptilana tenuis, melicratum & fimi- 
lium genenim alia ex iis fint , qus parum nu- 
triant , clarum eft & iis qui medicinam cal« 
lent , & iis qui philofbphiam : ii , intelligeii'» 
tes nutrita cum nutrientibus cqngenea ut- 
cunque efle , liac ratione olera omnia cunu 
brevi tempore exaqua potiflimd infurgant, 
paucum & aquofum idcirco corporibus im- 
pertiri nutrimentum , quod & facile excer- 
nitur : Illi vero, fcientes quae liquida aquea- 
que funt , nuUo momento fetri iti mefaraicas , 

nox 



43^ LeoiIArdvs BoTAlLV^ 

mox in alias cotporis partes ; qua^ facilis dl- 
geftio fcu diftributio , arguit & facilein af« 
fimilationera » ex c6n(equenti brevem excre- 
tioneiiL^ • 

^.13. PotTerous hcrcle t prtttt di&as ra- 
liones , banc noftram (ententiam multis ex- 
petimentis jam fadis fovere (i liceret, cum^ 
itiultos tum adultost tum pueros^ quos fic-^ 
cans viftus una cum roorbo jam dudum.* 
conficiebat, folii humentibus ptasfidiis Id- 
v^verimus. Sed ciim nullum morbi genus ^ 
prascipui fpontc natum , virus fit, sequo ob 
id animo non fort^ quivis feret , talem de 
fe memoriam in publicum prodire t quarii 
{atius efle putavi hasc in calamo cofe'rce- 
re 9. quam alicui hac in re me prsbere md^ 
leftuou • 

f. 14. .Haud melatet , &alips cfle qui (ic- 
cante vidu u(i etiam liberantUt , non fecus 
atque etiam vulnera muita fanefcunt appofitu 
olei, velaliorum nmiiium, veltibiarumul» 
cera in viatore. At hoc tantum (equitur iu^ 
maxime tobuftis corporibos, quaB& morbi 
injuriam , & medicamentorum contrariorum 
vires, ad cenum quendam terroinum evin«- 
cunt : verum ab iis curativa indicatio petenda 
tion eft, Sed hsc fuperfint*'« 



CAt». 



C A P. X. 

j^^ fluxiwes r qffd fi0em aluptam infia 

ccrvicem torquent, a cerebro mn de^ 

mittantUT 9 mplerique cenjent. 

REliquum nunceftdicete^ num fluxiolies 
qux c«teras cotporis partes premunr'» 
citra capitis ofFenfam » quas nonnulii etiam 
catarrhos vel rheum^ta appellant, i capitc^ 
fluant» ut patientes,' im6 & plerique medi- 
corum putant. Nam fi tuffis adfit aliqua • 
treldolor» vel gravit^ls thotacem , veihume- 
rum, vel genu, vel aliamquamvis corporis 
panem diutiusvexent, vel per intervalla re- 
petam , illicb i capite fluxum fieri aiTerunt^. 
§. ir Sed non modo hoc non necefie eft^ 
ied nunquam quidem verum. Excipe quan- 
doque ad pulmones per fauces ab ethmoide, 
ob defcenfijs humoris ^ capite aptitudinem • 
qux proprio nomine catarrhus didtur i de quo 
ftipetius egimus. Forte formna & eademmet 
ratione aliquid in cefophagum elabi poterit» 
fed non ita commodd , eo quod tracbjta per* 
pettio pateat ( nifi dum aliquid degluttmus ) 
( s; meri verb claufum femper maneat , ut fu- 
pra oftenfiim eft , in quod pauca podunr^ 
ferri citra adum ( ut fic dicam ) deglutiendi i 
infijper Sc in pulmones ferri auxilio eft in'» 
fpiratio» nec prorfus obcft expiratio, pro- 

.ptet 

( t ) Ueri vocam Aiabes aHw cmmentn in ca^.i, *^naK 
•nod LMioi atiiam tk ^nr^lMHndiaf. 

' ' (I) Anm 



4jt IbOKAJLDUS. BOTALIUS 

pter indinacioncm loci» & humoris gtavi* 
tateou . 

jr*3. CjBterum abrurdum efl: putare, & ad- 

fctibere capici originem aliquam deflu^io-' 

num » quum nuUa fic libera via,perquamnc 

humor educi debeac : niCfaifo nobis perfua- 

• dere vaelimus hunc humorem , quum jam eft 

per jugularcs in intimas cerebri partes dela«- 

tus» per eafdem recromicci. & ad ifchionferri, 

Ckf M«f«/*- fi hoc fit affefium , vel ad alias partes. Sed 

Mrt!!!!«4i hoc quidem imaginatium efl:. Sctmurnevariis 

€s^i deU' modis interceptas cfle vias » quo minus hic 

tm^rtfiuirt rcfluxus fiac cam facilis ? prohibec nempo 

ftresfihm jjyjj^ afliduus.ajecorein omnes excernas par« 

ces (anguinis curfus : nam hic per fe primo & 

jugis fic y unde noxiorum humotum recurfus, 

qui per accidens & omnibus numeris ptxttt^ 

nacuram fic , prohibecuiL» •] . 

jF.4« Nec obftac^quod in venis (c) mera^ 
raicis fluxus hic fanguinisab hepate ad inta^ 

fiVna 



ddp4rt9t. 



CwUyU' 

Ikraick 



(t) Aatornoftet hocloco 
demonfttaxe niiinu, in venis 
mtfaraicls natiualitec fieii 
daplieemmotum, afcendeie^ 
nempe chylum ad jecot, & 
tb hociangainempeigexead 
inteftina. Ceiebenimus Ri»- 
Unm Uhr» aJvtrjm ntv^u ife' 
nm UBtiUf» 107. polfibiliu- 
tem httjos motas in uno vafe, 
codemque tempore , pcobar' 
czemplo vafculi vitiei cola- 
tOiii vini & aquac, gallis 
HmUvin difti , quale defcri- 
blcaiL. libello 



l/inthtmntitnmm pdrf,t.fr9tit 
js.addit infupet, modo fint 
diverla tcahentia in corpore 
noflro , dupKcem motutn du- 
plicii liouotis* in uno vafe , 
ono eodemqae tempone^, 
fieri pofte. Sed hacc omnia 
imagioatia efle , tationefquc^ 
inanes qu« adpiobandumaf-^ 
fetuntat tum ab autore nxy 
ftto, tnm ab aliis, docer^ 
iaoguinis Citculatio,5c oilen- 
dic ligatutavafisvenofi Acac- 
fiin mdenteiio inftUu* 
HetresthmmltA *, nam hac adhibiu vide- 

mtis 



r DS CATA&KH9f' 4}} 

fiina gat , ex admfo ^hili ab imeftiiiif ad je# if4f;# #i 
cur t nam id cpncedic harum venaruiQ figura» »mi «^f^. 
mocust & facultas; harum namque extcema'^^ 
ob id inteflinis fuot infica , quo abiis chilum 
fugaat , & in venas ipfas reponant» ubi redu« 
ftus , non amplius , unde tradus eft , remear« 

fioteft , fed in adverfam partem , ad jecur fci* 
icet, fi^rtur. Hoc auteQs triplici ratione per^ 
facile fit , nimirum attradrice vi concavi }e» . 
corisy naoi hSc donatum eft a natura, qud 
fanguinem efSciat , propterea deledaturnovo 
alimcntq fi gratun) fit : quod facile mento 
percipimus^ dum poft paffam inediam cibum 
& potuin fumimus . ftatim fentientes ad jecur 
e(ie voluptatem, ob novum chilum» vel alium 
fucdum , ad fe tradum. Neque parum con^ 
ducit ad hanc tra£kionem acceierandam diftaf^ 
rum venarum formatio : nam brevi tradu k 
inagno caudice in acutuni definunt^ amplae 
funt juxta jecoris Concaviim , a vena porca 

i^rodudas , anguftas ad inteftina » adeo ut nul- 
am evidentem venam , praBterhas , tam cito 
in anguftum definere videas. Adde ventris 
& vifcerum motum ,tumnece(fariumob re« 
fpirattonem, tum voluntarium, cum rnoveah'* 
Cur ad omnem tdtius cofporis motum una 

cum 

ixiu^ (aiigiuiiem ptt ^enasjiUmn vehitot tauBtc» yens 
ad iatefiiQadeocfuiii tendere , Arellianx , aut ilniul cum^ 
pet venas aiuem afcendeie^^ illis paitem chyli lapient 



veifiis Hepai; Sed quid fiet , 
inqiues^ de chylo, jn cujas 
natiam omnes bxiacianculx 
luat q^itat» i ^fpODdeo, 



venz mefataicae , uc eundetti 

unk cmn lefluo fanguine ad 

poitam, & iic poxcb ad Hcpafi 

deducanr'«, 

E i (o; Stt- 



i|34 LBOMAH&Uft 6 0TAtX.US 

cuiri vifeeribus ip(is ,<^ vix unqttatnquie« 
feunt : mota igitur quod facile liquida Ibcunt 
inucent, omnibus conftat. Horum autem^ 
tritttti pnediflorum nuiium casteris veiiisineft , 
imh quafi citcunsquaque Rxx in locis folidis 
videntur^ qux non tamcito in acuttim de(i« 
nunt , nec tam frequemibus ac variis motibus 
agicanttir utmefaraicac ipfas. Adde^quodne* 
que 2iSe€tx parti, ifchio puta » genibus , bra- 
chiis* veletiam , H vis, humeris^ facultas eft 
trahendi humoris noxii i capite , atque jecori 
trahendi chiii ab inteftinis. Praster ficc pro- 
hibet huhc regreflum excretrix cerebri vis : 
tiain (icuti eo nutritur fanguinc quiad (ede- 
latus eft , ita ab eo feligit deponitque quod 
eft inutile» & non hercle ad venas ip&s, (ed ad 
cthmoidem, («} oculos, aures, velcutem. 
Quod fi hoc muito sequitatem fuperet , non 
ctiamtetrofertur, fed caput^ipfiim premir' 

quoad 

(tt) Supn^nobisdiaum 

^ P^ 3^3* non pofle cere- 

bium ad os etbmoides (na 

cxctemeau deponere • tum 
^quia h ventticuUscetebri, qui 

humoiem copiofum conti- 

sient, non pateat viai tutn 
'Ctiam quod foiamina oilis 

ciibiifomiis ad long^ aliiun 

uHun fint effi^ : adde» quod 

videie non poffim. , qutl^ vis 

aepultrix in cetebii fiibftan- 

tia molli fit. ]t|unc autoc^ 
; vult , cum liiis , eeiam ad 

oculos decivaii&excetat bu- 

moxem ^ ceiebio, quem^^ 



Laefymdmm nomine indigi- 
tant: at vem ba^enus nobis 
defiut vi« commod« si cete- 
bio, quod volum in tiifticia 
contiahi & cxptimeK peiL. 
oculos hiunotes hos : fed d|- 
cant mihi , avc scqu^ pc« ni- 
mia Iztitia iUaciyment hotni- 
nes / quaie per arteiiatum tu* 
bulos ftamendum potius la- 
ctymas excemi , tam vetas 
<jttam Ipuiias. W. ^qMf. 
iraS; deocu/o, lib. r. cap,\i, 
Idem dicendum eft de aociam 
ezciementis , Cemmnittu vi- 
dtlicet, inquibttsncilia caai 
ccxebio 



quoadconiiimptumitierit: ^bramidaf auttfte 
abffiitio parvo negociaf C videltcetauxilia^ 
tem iuiroorem aliotvvocaveris, purgationc> 
ptttn i fi per copiam licear^. > j 

9.5. 5edhicjurepo(lulabitouifpiam»tmde D^^i-Mi 
hjec Aaxio diutuma ^ v^I quse ftatis, vel edam 
incenistemporibu^» refurgit? adde ctiam^» 
quM ab eo ftatim tempore» vel paulo poft 
cmergefeccepit quo ki catarrfatuu inctderir^ 
& eo ufque p^everaverit , imb diutint » fi ii« 
bet, quam catarrbut ipre ? adde adhuc , & mm 
protinul irrumpit (ingulo catarrhi acceflh , 
cum eo fimui difcedens , quandoqut £c fela 
ingrueiis ? ' Porro liitcf invafionis atque pesle* S^vtntr» 
yeranttasconjundio atiqoam dereopimonem 
facere poteft: verum hoc rantum alienis ab 
arte^ visl junidribus ipfis, medicis, qui nonduni 
lon^oufii roaturoque difcurfo, pastium coT'^ 
potts motus horumque fines fiint confequuti 3 
At exercitatos in atte^^quorum menteiti ;am 
multis velaminibus fedutus ufiis liberavit» has 
fluxiones fieri pofie non latet citra defiuxum 
i. capit^; iihmd non tanttim polfe, led & etram 
fieri : quod facil^ exeipplo accoromodatiffimo 
declarabo. Fingamus nos incolere aliquanu simiutud» 

telturis 



cecebsQ fie^itux fifnUitndo , 
iapoi enjm Ulis anuxus, coloi 
flanis eit £c hzc prpbabiie 
cft pcz ntcnas dcfari , donic 
manifeiiot ▼ia oobis dcmon* 
ftreoir , Mlligique in aarium 
aWeari ,- uC^ue dum aurikal- 
^ csuabamas. Ad cuteow 



quo npKxio. ceicbrum exae- 
menta.depoiiat, fateoi me 
videre non pofle , niii forti 
intdfigat fu!l^oi& es-qna 
pei fittutas cf acua|iiu( , es 
qtiaium letentione notuov 
eft vaiia fequi rymptoma- 
ta. 
Eea (»)^« 



«$#> Vm O K A K tMS /3 TA ffl V $ 

«Bllurb psutem V&b ijuailateat fiu«liis)tifeinidk 

cogixin»,;qui quandoquiB tiirgearK ^uaficio^uc 

dciamcac^: ciccum huaeput^difintetfctffi^ ia^ 

quibus&: aquatumeatv HiclridaqQQ 6ai, fpco 

I . j, titiQnertsirgea^is deturgeiitifve f{iwtni$« Aft 

iniunohocBm,. pv:iin quA^ in cM^^iifiia j^^ 

*^fiirgait>ciirbulencicifque fi^t., proptcr peros 

^ terr« ^pittsirariores & magi$jiibeto$iial>et» ia 

bocetsain pnnium miniietur aqua.deoiefeentQ 

fliifbiaaj.quibus omm^ obfervatis., Jure vi* 

del^ktfi: , biculfiaiidus * pitem hic , i;aoqiiaiiLir' 

caeddioiMm turbuleiiiiijB. ^utor » adepi u$,putent 

idcolaf» aliis pateis .commotfooem .iacerdici 

-^ • ' noafiofle, nifi hkijusrpcimumcobibpatac^^ 

igoorantes praBCtpos^dau&m : Verum aqua- 

oifipHcdtw tOTi«««udtatonon facile hQCporfoadf^is; Eft 

r^Smfr^- igiciiriB humflno corppre inftar oc^ldu .fiu- 

f^* miois > vena > cava ,- propagiixibiis, > ioiuiineris 

difTeAai, quibus alimenc»cutqu6 corpofifs pani 

miniffarantur. Feruntiautem hx qualcnK:un* 

que quantumqueeeceperint humorqm I ^iqtl«- 

duduiitnctiore» ad £bi deputatasi ifi^taf^ue 

parites r Vetum alicui*vafliora plufiaque.-vafa 

natiita fbggeffit ^ alicui pauciora vel angtiltio» 

ra. Afl ampla pturaque capiti imperMyJr-' ; 

Ikinc. ccebrius celeriufque in hoc pituita fer- 

tur»'^ quacerebrum ocyus tardiufve fe ex« 

pedit, pro ejufdenV tbulcitudinis vel leittiMris 

modo , vel ratione imbecillitatis part^is: quan^ 

quaiBcrebco praBcarterisAb hac etiam libere- 

tur , ob cmiiTarium' iure fibi conoefltim ad 

ethttioides ost per quod crafTa ipfa pituita 

haiid a^gcd deponitur. Qa^teriim j^. ut paucis 

abfoU 



itlis delegaisif fimilid toiiaor d«femir ; qualdaaK 
c^>uti<rec0^ : nan enim jecur alitiin fynf^ ^, . . 
gDinett parac procapiteValttttnproMCVbus; 
huacgiies^'ho8 « aliikaiirero «d iUQd<t«afi& 
mittie'? (ii^rftuftra a(ileiinr<ibtTatum bffierfpotw • 
goide caput.< Hatic ob^ item- eodem ^tempdre • 
ficmilmM»captfe^vrtfttiixfiIofpoft, vet ktm'i 
ydcepkni foia ajiqua pan oorpori^ uvgeri Mm 
teft; liine cer^btamr pnitef>iua cnmo'^ dcimidil 
occiifatfiT , canquamialKm)m:airedAism:f)iodo« 
num^^^iitoc^." ''n:im , m. ... ?.!':.:. 

- $:)6ii teiitioRhulfti$:^|amfam dicet»<-«ud| ' 
cenfes^yenam qivam medMOiaiicttilcrfie-tnco* 
^funato invm ^ndidwe dbi ptitas htijusprob v., / 
ceiTus )fniibiesi%ie cogcii^kinefn.3primam;#t . x-.i 
•Abfit: immA neo pueroslioc lateretco^o^ 
.vemmJiofifper^iriouiUiim ^tavitor iabertare^ 
ijtniiiciceoebfimtnoQnBea^iac:, vcdaipihaQic 
alkcb^du90'nKd<iVflaxibfl»:fieri uiiclidqtto 
mneidadrdpvanaffinAupfraiqt» 

Iw CBficinCitfrylitiipinitarn^^ 
^0C|^s^<a9iiiadedis$a3il^M quaBft}o/^n6d'fi<9d»- 
-cer fieritpipcdirv^ofteiidxi&aliqiiis* r.;.irroorr 

- tf* Tkillfeq dettnauiifdbidar.i ,dicec aliqidf^, Humwf^ 
dctruditur a cerebro humor per venas ad fo VJ^^^^ 
miiTas : alius pet ncrvos, qui a cercbroducunc *'' 
•orig3H^:r?liiisrp^?)ilfti^^^^^^ 
aliti^f pec amtias* Jiiuo4m^gi^jefl<^ <^pi)rpqi)m 

i .» '^tir\'ii;.Q..i ■' ■ .i-.j :/.,. r .- • '. quattl 



St^difceie li^«»dmM^ •' '^ ''• • '-- 



f«rl#/. 



^» ftr qvuboi per nervos. Sfd^tl b^nimirejitai^JDaQi 
v««i4< , pi>|i ivenas ipfas abfttr^wiik eft»o&. t^ttoii^s pcius 
^^^_ did^ls: p^r O) iienros etiam: ckliciiittin eft 
ti^n/9s» purai^.itgraviores e^tni^excicireiiftm otpitoi 
liiQrboi^antequammdatia lopa £ertatititri nam 
icimus isxiguis v«liii)ua«kvis oiidimii ooftru- 
ftiontbus vel lasfioinbds altcr&is generis» ac« 
cop^s ianervoiia ' paftihuSB intca craaiianl oxi* 
tiw^ c^ . prQximumv rQui igituc : fieti poffet 
Mt.longiut pcr nerirofierremr? Intecea quo- 
mlwioipec hostsanfinitwur» cum cayitato 
nulla fint donaci , nucrimentum fiigentes a 
* pambMsfibi pro^imjis^x/Sc facoltateA 4^cere- 
4«o redipijsnrcs^vHC^i^ndice partes.acbeninu 
ffMptrsr' ^n quibusnuUa iiiediiUavevttiens eft^^.i^a^xi 
tiri^t )ific per^eriat^atip.acfenibsiaiiacat: nam 
joiias/piritui taritam&rmr^ &'<r«}£uiguis 
QUtiCifnliCenuis , icrobifit& nigiiu#^*'rtam ad 
notrit^aifcm ^srom^^^tiMziadreai^ieBoraiidasi 
«nqUihitu nioiiuqneriiio ^ffidoo infl jiili i 6 c fcatt 
iidaefiramque, dxi|imi%uaioiiAvak1»ticoaoB 
dmiufinffi:fluxion||i'ifiMi podynt^.atqoe;, iiL» 
•fbofhlido corporis; ffed ibcigiiootfiaiptt(a:pri.» 
moremtantum.cuticulam quandaqap.iaeiper^ 
.i«xv '4 ^iti Frsscereayqnddliiiimores^iip^^alia adi- 
^ ^^^ " . j\ ].^ ^: . ;•; >:'rfl .-,|.:>;.-V5;r.. .. etU 

vra;'";«- • !,f\ : :-' 

tas » rplyit.ac Wh4rttflm toto 

libib s^dea0^shhias'J 
'*('£«> rcttifi cft fii^^gliis tx>- 
teKioras , oonip^atione £a£t», 
ad venoriiin , oaia fiifus 
LcdoKty fy»itmfci 'mtil> 



pntcipo^ipcxmaticas Sl^,, 
Mtttt{rihtirii6re si 'cctcbto^ad 



iMlaai.delato, ptobamot Cla- 
xiifimiViri, D,Qliffomtu lib, 

^ ubt .etiaxii diffioUtaises. hodio.^caDdittiaiy ^iptptibiis 
loco ab antoie noflio JWHfiaiitt cft» 



WVt^ 



Db Catar&ho» 



419 



Ais fpatia i cerebro non exigantur in aliena ^^«f 
membra, res ipfa anatbmica demonfiKat* non *^^'^ 
homini cettp cuivis, red prudenti ardfici» ea 
omni in^uftria examinanti. \ . ^ 

jf. 8. Verumenimvero baec cum a^imo 
pervolyo , non poiTum non mirari hac in rd 
quorUndam hominum curiofitatem , immo . 
fortft incuriam , quum vias habeant cvfden- sgdfir 
tiffimas, per quas di&B fluxionesfianci islias vim tvi^ 
iniuria effln^e malittt^incectas, vanas» Sc^^* 

Jirorfiiit a Tcopo dedinanies : quod genus fkU 
acia^ non citra pat|opi;is noxam intft^uav 
evadit •, dum cerebrum ii ( quod omni culpa* 
vacarQ conftat ) ' agitaht lacelTuntque , 8c quo ^ 

ab hochumoremreficcent, totum coc«» 
pus tnedia afSi^t inutili. Sed hasc 
(dixiiTe fufEciac juvenum mo'>^ -* 
^imenti garia : nam attis 
peritis non opus eft : ■ v^ 
con(i|iQ. , V . -S '!• . 



F I N I S. 



'i 



^>; \. . 



i '. . \'j •. . 



fi^\ 



INDEX 



INDEX CA^ITt^M. 

Cap.iL ^oiuplcxfatarrhiacceftio.ZJinde 
aerwttur^ ^uid CaMrrkfU^fn , '&qmt ejm 
fint ^ccies. ^^l ; ■ : ^ ;l*ag. ^47 

Cap. 2. ^iJ Raucedoy'^ntiaaesy Pari-' 

■^^«^ .;:..■ /:.^ ':;::■■■ ' Kssi 

' C^p^^u:^,^XiUt/krcontit$gatdjfis Eth- 

- 'fnmik:0hflrH&i(^^^'' ^Pij^S 

;C?(>.5^' '^omodo^ia^coMt' pei^^Jtr ^p. 

^^ ■''mat& nmibVy 'ak%rQ inklia^partc, 

Capss 6j. ui qHibm.ckiifis facile pitmiargcnc' 
retui;.. ; ^ ^ -irl^fjSS 

Cap7.«^ffWKr CHtahdm pcniatthic afeami 
quihufqHcauxiliisumdHmfif. P. 391 

Cap. 8. C^atiojintiaekmycatcrarumqtte 
infiammaticnum m faucihus : & ulcerum 
in naribw. -; y r P-^o/ 

Cap.p. FiRumhumtdum in hoc affciiu utir 
"" lem cffc^ficcantem vero adyerfum. P. 4 1^ 

Qa^.iQ.^0dfiuxiones, quApartcmaliqHom 
infia cervicemtorqucntj acerebro nondc^ 
mtt4ntur , utplfrique cenfent. p. aj x 

^^^'^^ F f^* I S. 



XI 



' ..- 11-, 



L E O N A ^R. D 1 ' -' 

B p T A L L l 






1) mijij 



'. ;;)r;i 



ioncj';;:^! 



..( :>;; £;i-X 



:Capittiia^> . pi;? f. 



.r: :;r.B-r 



•n^ih.'' 









iii j r 



' .\ ii 




Trobijfmo DoBiJfmoque Viro > 

D. JO. CAPELL^, 

Archiatto Rcgio ineritiffiaio , 

LEOHARDVS BOTALLUS, 

S. fre€atm.^ 

Amecfi omaium arciam non 
modo.prsftanciffima 9 veram 
ctiam periculofiffima difficilli- 
m^ujp^c e^ if\MZi JQj^of^s jir- 
cere cdocet, qaam raro Cquod te non 
lacec Arcbiatre €lign:iifim&) j^ne languen- 
tium damno^ vei eorundem vics mfcri- 
mine iaSicarc^ ^tl&qaafo novic, fiifi qui 
fummd ingenio^longo cempofiis duftu^va* 
rios ac muUiplices .atci^ ef&dus confpi- 
ciens , fingula in lis iA amumm examina- 
veritobfervaricque ^ NuJIa camcntformi* 
dine velpudbre concufTu^^ Imo temer^ 
quifque in hancarrulC) perihde acque fcur-* 
ras in publicis folucifque commeflationi- 
buS3 in quibus tumultuarie fplendidas 
juxt^ acfordidus , folers acftupidusi nobi- 
lis atque ignobilis difcumbere folet. Hinc 
fit > ut plerique morcalium , quos fbv^ Ve- 
nus oppecic , audencium nenulonum vel 
muliercularum fucacis pollicicacionibas 

Ireti > 



fr^ti, ih gravioresafB^ftasfetifim labaa- 
tar > quos^ hr proprttim habitum reftitae« 
f e , vd in melldrem ftatam aliqaem redo- 
cere , noir vaigaribai tititam medids , 
Vetam qoidem 6c optimli>oppidoqakm 
iaboriofumeire, resipfaiidfdicat. Qaoram * 
hunc ^ietate motas, bae^ paaCakflieec 
in hocgenere fcriptor^s innamerr jnalia 
confctjpferitit ) exarare noh dubitavi yju* 
nioribtis f^tltem medicin^ ftadioiis Cbi- 
rirrgifi^dfrtigi effe fperaif s r qa» fi tibi ac 
tetetis, (jttifejure veritatis amatores pro* 
fitentur^ accepta elfe cognovcro, norfr 
nalla alia exponere intendam , qnonith 
le(9iohe medica^ difci^nas cupidi nbfi 
fide frthdriE? fhient^f. Lubens haec^ho- 
mini tdfoaddiA^ciife^Vpltd j nbntnebcN 
cUlV urea ;tuo WtrotJttid? deberfe thtati 
tii hf4ub'ihteUi^am,'q^^ denthr 

'doz«*> qu^ fubpumiceVWa, velfecula 
ponenda efi^ ratio decrir^erit, imo^'^uo 
id fieret '^udentius , tequl: affida^ confii* 
le^eht, Sc hex in te dbfervattti^ petpi^- 
tao itnagincmrepr*feutatent/iE^m%i* 
tur bdmque confttks , ficet:# Faxint Dii 
ut dia foeiidterque v»ras«;x4« Kalendas 
;Majas. ^ "-■ ' •:'.• -/.r- 

A D 



xmin^^ Hgff^bar , jjr^ar^ine fd^ 
1 ip[HmgfiU4^tHlHmctm^e^cfiy0ntif 
hgmirjtm ora €?ni^Ui[e\ on ha^ fffjf d^^^^ 
Mllf^f^^ruf nefij fnmli dijfmatjoff^ ai«/t: 








tnaagandA ftudio fiagrat ^yuprcfna cig^ niti 
dec^t , ne dolofa fpecie reiii ihufus > ^culpam 

fttfh 



A D IJ B C T O R B S« r : ;. 

fit^Jifr^ari jnre ^ftlfffo tentamr^^^au^ 
temere 4f^^.\^fcrikendw ^ejfe fmabat, : 
Immenfof ^nUikfiam inhgirnm docfmenti 
^verrois adverfff^ jilgaT^Um^ videlket^ 
compmk 9Mte hominu4^^. ^ebtm*j. & re 
dubia matm^odifcHrfufolertujHe artificiofm^ 
verfa atqne fingula ad amujfim examinare^ 
deque iis proxt^e ftkteiiUam > veris rationi- 
bm innix^^^in medi^0frodifcere: ficenim 
legitime jura veritdtis fufiinens , nec iJaudi 
redatguendks conrumelid lacejet ini/pta ^nei 
iffe coiHriUt if^prudens j nec tacitus erro* 
re rete^o cbduttam fofieritdtem fatietur* 
f^alete. \ 



LVIS 



44« 

L V I S V E N Ek E M 

CVKA^pM RAtlO. 

AMbtrcf 

IBONARDO BOTALLO. 







C A V. I. V 

Ffedug , dc quofuetiirus cft fer- 

qMod ex yenereis congre(Sbus 
origincm duxifTe rumor fit, tum 

— quod iis pr«cipue adhuc foveri 

conftct. Quam fivc (^) Panhenope, vel He- 
(peria,fcu'potiusFavonius vel Aufler nobis 

imper- 
(a) Vailahuictnocbo in- ' 
dita wnt nomina , paitiih l 
r^^Mneinqua prnno viiusefi 

pattim ab iis tuuiwibui a 
qoibus piDpagatus vel adve- 
&isefi , & luiDC Hiipanicus , 
Gallicus ; paitim \fymff' 
matiim »qu« ^m comita- 
i>antuz,liincMent4gra,Fuden- 
dagia,&c.djcinii,ut videie efi 
in Tj:a£btu Thms PhiMogi. 
quidam SnnSti lahi mod>um 
vocant- icdcumobVeneEem 
ulis emanaveritmoibus,in- 
dignum videtui tiibueie fan- 
a», quodpKobatjfliinaE vita^ 



hominibus adlctibere nolle* 
mus , ait Uc, KAbtthentonrt. 
piudentex itaque Autocnoftet 
tMtmVfntftam vocavit, ob 
hominum enim importunam 
falaciutem hoc veluti ibgel. 
lum \ (iipcemo Numine mit. 
immiirum,ciica annum 1 404 
unde etiam inter novos 8c an- 
tca incognitos mcn^ recen-^ 
fctUi \ VViero: Hic nunc con- 
tinuo gignimi, ob comipto- 
ram ezaementorum zecfutt- 
dantiam , ac fcoiti menfium 
viiulentiam , &remel excit»- 
tus, conta^aliosinficerelo- 
lct; tttido€Ctautoccap.req. 
(b;i.; 



Db IvB Ven*brea. 44y 

{ffipeitimic »cum id Tcif e itt&ugiferum iirad 
optatum finem affequenidum ; tempus pro* 
pcetea citca has vei altas vanas inquifititMiet 
concerere «quum effc miinime exiftima^ , (ed 
( quoad pocero ) gnavicer qusB ad rem fpedanc 
perftringere , pr«(hmtiQra unmmproponens; 
qax pierunq; ac benignis laribus coisprobavi^ 
castera fine laud^ vcl ctilpa pr«cericns, genid; 
diligenciufu , acque animi finceriute ducibiis^ 

$. t. Hssc Luesfemper foeca, uberrimaoL» tb^m 4^ 
diramque ptolem indies producict cutaneos &f»*fi^u$* 
videiicec morbos & intimos ^ uc piiorum effln^ 
vium , impeciginem , fcabiem , herpeees • cry* 
fipelaca , exanthemaca varia , vemicas, ulC6i 
ra,vomicas,& id genusinnumera: Incimos* 
uc dolof es in penicioribus mufculis , in arcicu-* 
lis , in oflium medullis , in cerebro tpxf^ 
que involucris » quosoffis caries inceftinspqnd 
alias rofiones 9 colleftiones, acpucrilagines fe>* 
quuncur. AAhaBcmorofiiscenforininfinitum 
per genera dividet , fed nos has vanas odiofaf- 
quedivifiones omiccentes, de caufa horum^ 
prsBcipua nuncdifleramus. 



C A P. I I. 

Dccaujis gigntntibui hmcmorhmy &nm* 

qnid Hepar hujns Jitfmes , utplcri^ 

que Mediccr$tm opinantfsr» 



N 



Emo penes fe eft , qui humanum intel- 
leftum plcrunque cnare non appro- 

bet, 



4«9 LmotsiAKVV^^Barkvtvs 

bet^quumif peifgi^asunlverias^extreQiafiiud 

r^irufii naturaliufn cauTas aili^ii^re nimuni,: 

ilaiiiQ fgituc ob tcm^QpctxftoqUxm me feciflii 

pliC4lK> «, fi prcfentis afieAus caufac taQCuou: 

im^tnemexpreflero^, quas fefe A)lodicis tan- 

quam totius cvttm ducfim pr«be^t« Fxetus igi* 

tur iapientum modcftia,curic>ipim plus nimio^ 

« quam Ht jtquum.difputationem pmittf^ns , ad 

utiliora calamum convertam^ •..:../. 

e^fi hmfm f* ^* Caula igicur prasfentis a^edus , fan- 

m»M4 guinis qusdanof eft inKftio ex vitiato fucco» 

Dercqntagiumi e% Venereis piiascipud con- 

^irefiibus , contraAa : qusetamnefandaluzu* 

Cr/jt^tmdi ^^^* (quod nefariorum atque execrabilium 

^ ' homiiium eft opus ) quam maliebri libidine 

comparatur» infuperladis fudione» ofculis, 

loogo vel ftequenti corporuni af&AoruoLj 

contafiu, veftium & poculorum communi 

ulu^eandem partem ftatim kificiens quam^ 

Erimum invadit» vel proximioces ad corrupcc** 
im magispronas. . 
jkfOmin f'^* ^^ *g^'"' ^^ fcortationem vcl nefan« 
fartikmft- dam luxuriam fequatur, virgse glaqs, praspu- 
tijfmi 1»- tium ,.coIes » cunnus , anus , primos aggrefllis 
firmm. patiuntur : Si laftis fuftione^ ofcuJis vel po- 
culis comparetur » mnc labia » vel iingua , in« 
rern« maxills t gingivae , gutcur , vcl palatum 
primofuccumbunt : Si diucurno corpOris coii« 
taftu, vcl veftium communi afliduoque ufu » 
tuncfauces, labia, gingivas, i primordris af^ 
ficiuntur, non doru velarcuuiti cutis,quod 
hxc dura Rt , nec nifi longo cemporis traftu 
vlncatur. Ca^tCitum (i pueruli fiut , anus , (cro- 

tuiA , 



D E L V S« V S N B R S A. 449 

tum 9 labia vel fauces, germina prima indi* 
canc. Verumnon (bttmhax k contaduap* 
parenCy perinde atque iniisqui fcortahont^ 
captantur » vel ladlts fttdionq , vel ofeulis $ eo ^ 

quod virus faciliusin partibus tenellis , ac te« 
nui cute.municts , yires fuas imprimat^ qqim 
in iis , quas dura ( utdidumeft) outisobte- 
git. . At ubi impreflum eft feminium , fimim^ 
hoc» tanquam occulta flamma» per univerfum 
corpus fcrpir"» 

f. 4* . Scifcitfbitur fbrte fortuna quifpiam » 
( nec.temere quidem) an defcribi indicatio 
uilapoffiti' qua inteileday formahuius affe-^^^^^^. 
dusadunguem pateat? Noneft ( arbitror) ad jm AfftStm 
hunc.ufquediem, quihujus tantum fimula- f ^'iP';'' '"' 
men exaai produccre valeat , non illanu **^"* 
ex amuflim patehtemreddere, licct circa banc 
multis verbis ultro dixcoque ferawir fciipto^ 
res.varii^utmoxnoubimus. Qui igiturfieri 
poteft ( inquies ) hac non exquifice explicica , 
ut r^tione ulla affedun^ oppugnare qoeas ? 
Nil obftat equidem: Age obfecro, venco* Fin»4 >#- 
rum formas , vel ( (ip.otius vis ) caufas , igno- >r/4 o^/?«. 
ransnaviumgubernator.quomodovelafccun- '^^f* V^ ^ 
dis dat ventis , vel in advcrfis coliigic» horum* l^lZ'^' 
que matus varios multts pr«videns hoiis? Vel> Vwi r«rtf«. 
eciam^ flammam vtderis , quam extingtiere^ "/'J ?**•'** 
fas fit , fcitene tc prius oportet , qutd ea fit, vel ' " "• 
veciamunde origiqem primam duxetic , antC'- 
quam intelligasquainduftria illamohtundas, 
vel perdas ? Sat gitur eric protinus nofie , quod 
jam frequenter fenfus edocuit , flammam, lct- 
Ucet^fua namra,perpetuo agere pco viribus in 
F f matc- 



450 L\BtiKAiLi>c;r BotA'^! x.vs 

mdieriBm fibi fiibdhaixi , & in {nroximioo 
apciocemque primuniy mox in reliquain: qu 
extiaguere, variis ingeniis, tempus £^ u(us ai| 
monaerunt » aqua {AraBcipue , vel liquore qa< 
visaiioabundanti , vel nipatu » vel maceria 
fibi fubdicam dirgregando , vei aliis pleri(<p 
modis; quae oihnia nonpauciagerenoveninq 
nondum intellefla fiammae origine , vel band 
fpirimm , vei fumum elTe ardenteau. Patil 
. modo Medicum nolTe expedit, hanc luem iaj 
humanum corpus agere» inprimis humoreii 
vitians , & confequio felidiores partes , ^od^ 
* vitium cavece^ vel irominuere, vcl prorfia 
corradere^,diligens ac rational is exercicatio, va- 
riis prsiidiis 9 infinuavir^ abftrufa tamen fpe- 
cialifuaforma. 

f. f . Sed videamus, qnid de hac, vei de bu- 

jus aSe&mdoco, Medici opinentur. Plerique 

fan^y nilde forma fotictti, fubjedum cabrumY 

sn quo baec iabes foveri videtur > oftendcro 

*^lndrmm conantur: quorum pituitam dicic alius , hoc 

hnjfHbM motus argumento, quod illoscopiofis peral- 

«•i"w , *" y**^ picuitam de j icere , yel per os excernero 

bbfinrvaverit, qui vel hydrargyri munerc» vel 

medicamentorum purgantium ope morbum 

T^eMt fuperarunc: Ponitaliusflavambilem» quum 

/«««, liventia depaicemiaque uicera, eryfipelaca, 

& alia ejusgeneris,hos patientes divexareno- 

N»e Mirs. taverit : Atram verd aiius , ob {cirrhofos tu-^ 

mores^ callofa depafcentiaque ulcera , olfium 

^m v^ tubera cariefque^ Quidam Protheivultus huic 

di^ntma' effingunt vcl fcurrae , qui perpetuo vidoribua 

ttri^. plaudic, vincenci?m fciiicec in atkSto corporc 

humo- 



hfiauatmt co quod vari<9i SymptoiqaUf ac 
quidem fetmh Goncraria, nec in corpofibus 
tantuni diverfis manifeftemur, fedinepdem 
patience» eodemque membto,ac tempoteuno» 
cedema nimirum * Vel fimilequippiam aliquid 
huic proximae, vei alia in parce eryfipiBJas • 
vel exedens herpes. Alii fe(linantcs, taciti ^iidtcu. 
h«c omnia prstereuntes , ex Uttore ignbtuiiLi 2/i'S5wf 
fibi spfisacquehorri4umpeIagu$ciBterisper* ' 

vadere oftencant, de curatione tantum ( & }er 
june forte ) exponences. « 

jF. 6. (b ) Montanus iis omnibus pnBppncffe F^a te. 
pedem aufus» formam finxic illi inteliedualem 9*^ "^'^* 
pocius , ^uam in re : hanc dixit caiiditfitenu ^^'*'^ 
cum ficcicace, macerias expertem^ qu« in bepa^ 
teimprefla» cemport^ proceiru maceriam fibi 
comparau Sed ( quodomnium pace diAiim 
efle vebm ) fuperncie cenus tancum ifihxc 
plerjque fimt contemplati » ejufdem generis 
curam iisatcexemeS' Aftintemperiemexcon- ^f^^ 
tagio finc inateria poOe «ootr^i quis perhi- J^^^^^^ 
bet? vel fanus judicio quisconced^? quomodo 
euam ad bepar , fiibjefto vacua , pervader i ' 
& fi , ut aic , virus eft » in quod hapc infigitur ^ 
eftne hoc pura qualius^ Sublunaria namqud 
omnia vei corpora eire,ivel corporibus anoexa^ 
necefium eft. Neque etiam hujus afFeAus 
caufam, vel fomentom dicemus caliditatsnL* 
ficca cum materia i nam affedusfyipptomara-^ 

que 

(b) U: *Bapt^ .A{««f4fff(|>»|teiiipttsTta^tuni de morbe 
inteli^t atitot , qiii fuit ipfilGdllico edidit: quemhocloco 
costsuiais , & fob idcm fi»^ lcefettete fiuder'. 

5fa (c) QS^ 



nsa LSOKAKnasBOTALLUS 

S|Ue' omnia unius dTeiic generis » nihild incct 
e difctepancra quod genere elTec dtverfuau, 
fed fecunduih aiagts vel niinus camum, eo 
gnod agens unum non habeac nacuram lar- 
giendi elTencialicernifiunum; Flammea igi« 
tur erunc fympcomata omnia , iicca aridaque 
fienc membrai ubi hxc incemperies prapvalue* 
titi Ac pend omnia putredinem pr« ie ferro 
videntur , refelluntque hanc opinionem crebri 
tumoreslaxi» diuturni » obcuHque dolores; qui 
hos patientes afBtgere confueverunc, quas (ane 
^ ncm ficcx calidicacis , fed icjboris , vel picuics 
praBdominancis, func firma argumenta. 
Pnprium 9' 7^ Ncque etiam parcicuUrem quenquam 
fimin^rium faumorem hujus corrupcelae peculiarem fomi« 
mJwS!!' ^^^ conccdimus, fed fanguineam maflam, 
dtin lirtts intellige mifcellam in venisrecepcam, mox fo- 
fM^. Hdiotia corpota. Ac cum ucraque multipHcis 
fint generis • non indifllerenccr cranfmuutioni- 
buseaeireobnoxiacenfendumeft Infangui- 
nis igicur maflaichores picuicaqueferuntur, 
ut fenfus ip(e indicat « necnon utraque biiis ; 
' verum hascnon tam clare fenfibus patent ut-' 

aUa duo , quod aiiis pauciora fint multo : Hi 
igitur humorestanco magis recedunc k caloris 
siacuralis commodo , quanco minus apcicudinis 
habenc ut in alimencum tranfmucentur. At 
non modo alere non poiTunc acres , fed extguo 
temporq plus aequo remoraci , oeceram mix* 
turam exurunc ; reliqui vero duo; ichor (cili- 
cec &.pituica quod nuctiant vel non» hic di- 
fputandflocusnoneft: qaeteruMejtfi nbnnu- 
trianc^corpus camen diutiui (mo4o putria 

non 



Ds LuS*y BN CREA. 4f$ 

non {inc ) fine alimento (ervare poiTunt » eo 
quod neque alirooniam abfumanc , nequo 
^m facil^ cranfmutenc ; aqux pocabilis inftar» 
ih q^a animalia longiore cempore ^ { modo 
prohibica non fit refpiracio ) fine nucrimenco 
agere pocerunc» quam fi in faifa , vei incalidoi 
iiccoque ad^re, vivere cogancuic. Sed cocius ve* 
nofas mifturx pars , quae aniraali maxime eft 
commoda , ea eft ex qua pocifiime alitur , hasc 
autem fanguis eft : hunc igicur fupra modun% 
narura comervare niticury nifi pienitudinc^ 
gra vata * per nares vel uterum ( uc in pueris ac ^ 
mulieribus pacec) aliquid rejiciac» caBCero^ 
verby pcr varias corporis parces, ejicere incen- 
dit: quosicaque juftum eft credere primuou 
tranfmutari , canquam a natura utcunque alio« 
nos ; mox ^ (anguinem ; inde & carno(as » 
etiam & nervofas parces ; poftremo & o(h 
ipra. 

$. 8. Hinc elicere poce^mus , humawryu MjiShtm 
corpus ( nam dc alio quopiam nondumcpnfti- '"*' •^«•'* 
tit ) efte hujus iuis^nqn (ecusacque ca^cerqrum ^*^' 
snorborum» fubjedMm; Fpmicem yerp hqmo'' F»mttj 
res , 8c eos priffium , qui minus utiles effe pof- /&»» *»»^ 
func > perinde uc uftile corpus ignis eft fubfe- '^'^J^ 
£tu%n: Verumquum hoc heterogeneum fic, mmu utim 
Don asque cito agicin unum atque jn aliudj fed ^**» 
in txdam ( nifi quid impediac) vel pinuau* 
priufquam in buxum vel quercum » & in arida 
niagisquain invirencia» &in cerebimhinaotu 
ante^uamin casdam ipfam velpinum, &ia 
proximam,priufquam in abje&am: Hocpeni- 
tus modo ba^ pemiciofa labes ( uc expcriencia 
Ff j ' ipfa 



454 LsONAiLDas BOTALtUS 

ipfa indicac ) in hunaanam corpus agit-*. 

Qa,^niobrcin»fi unum tantum humorcm hujus 

luts & fomitem & fubjcftum dicas in qdod 

agat i hsec (ani corruct (cntentia , ubi bbjeda 

fuerim&corporafolidioraexerat & alionim 

humotum cbrruptela, & advcrfa contrariaque 

fymptomata , quas in iis corporibus frequen- 

^ tcr obfctVatitHlr. Quare neque tota fanguinis 

mafTa \ G jure de sgti lalute, Tclmotbi itnmi* 

nutioine aliquid fpci fxiptxCit ) ojpupta eft. 

Htp^mn Neque faeparCft fbcUs, inquonujus toorbi 

#a ficia 9 feminium infigitur ferviturque, ut Montanus, 

^m bm. ^ casteri fottfe omnes,arbJtrantur, opihantes , 

nihil pofle (ieri in animaliumcorponbus cali- 

dius vcl frigidius, vel alia intcmperie immode- 

Tatiu^ytiifi id abaliquo membro (^rincipali « 

taiiquam agente ih quo talis exceflus vigeat-' , 

^rit impertitutti ^ petinde atque individua 

producuntur & forma : aliter tamcn fe v^iru 

faabereintcUigemus^fi Cngulalcglttm^ explo* 

rabjfnus; 

jf. ^. Sedforfan (upervacaneQm non erit, 

hie & alibi ,ubi opportunum fUeric» MxHitani 

fententiam & rationes in medium ferre, quum 

ejtis opinioni plurium medicotum coufenfus 

aftipuletur : quas omnia quantMm veritatis vel 

petfuafienis pras fe feratit , brevi exafninabi- 

mus difcurfu. Nam fi rarionibus > quarum (a- 

tcUitio opinioncs fiip^tur , probe refragabi- 

mur , cxiguo fan^ ncgotio nudam opinimem 

j/Lmtiua » viftam dabimus.Inquit igitiir>NaturJi fauius 

fiiit«niis& ,, fnorbi effcntiave, mabintempcridseft»cali- 

srffmtms. ,,aa&ficca,inhepatepetcontiignimii»prc(ra 

t» finc 



DsLvbVeNEREA» 455 

Cne materiji prius, & procedente tempore fic " 
cum maieria , ac fol vit continaum , & ifta ac- << 
qutricurpercontagium hocpado: cum quit €€ 
commercium cum infedia habuerit » ab illa <c 
emanat aiiquodvirtis, inquoexiilit illa niala ^^ 
qualitas, quas figitut vel in ore vel in prsepu* 
tio, quas membra funtlaxiora»qusibi icd- '^ 
preiTa» paulatim repit ad venas parvas» deinde '^ 
ad majotes» donec hepar pertingat , qu« cum « 
eopervenerit» ipfumoccupaty immutatquo cc 
fuam naturalem temperiem, quod hepar (ic ^^ 
alteratum» ptimo immutat omnes humores in 
eo exiftentes, qui tranfmittuntur ad omnes ^ 
corporis partes pro nutrimento: ied quum^ ^' 
roali fint » tunc renuunt membra ipfos» nec << 
nutriunt,& i41icocorpus iUud redundat quam- cc 
plurimis excrementis, quare, &c. Sulfamgit ^^ 
fmuhptfi, quod quidemvirus»quUm fitcalidum ^^ 
& fiecum ^ facile penetrac , & exuric , & cor« 
rodit : & evenic , quod , qui moilis funt carnisi '^ 
facilius recipiunt huncmorbum, quam qui ^' 
iblidioris(Unt^&c. ^«tai4k4i>,quod quidem « 
ulcus ( intelljgie a comagjoacquiiitum ) venis cc 
primo parvis, paulattm deinde majoribus, ^^ 
rranfmittunt fuam maiam qualitatem » donee 
hepar peningat» & ipfum cxxupet ; quod iu ^^ 
ulceratum , tatem fanguinem talefque humo- ^^ 
res » qualis eft intemperie^ (ibi acquifita , ge- <^ 
nerat. &p4uUirfnmJMjm^. Extat una pro- cc 
pofitfo univerfalis in medicina, quod quando ^^ 
aliquis «f&dus sequaiiter in toto corpore «ft ^^ 
tmpreflusi tunc principium naturale eft vitia- 
tum: exinde (iquidem inficituc faepar > quod ^^ 
Ff4 eft " 



456 LcONA&Dlis BoTALtUS 

9»eft).prtiicipale iDecnbrum itoti defervienf , 

,, quod cum fuerit tta infedum » neceflarium^ 

^, eft omnia in deterius labi » &c. Mox Mit , 

,, quod autem ita (It » quod Tcilicet hepar infi- 

», ciatur » apparet ; nam dmnes tales liyidi fere 

,,& fubnigri apparcntj floridamquc t«m fa- 

' „ ciei,tuin cutis, aroittunt colorera» Sc triftan- 

^MSdfist* »» ^^ fifi^ caufa , cum prius hilares eflenc , uc 

fu^a r.4. „ dicebat Galenus^quod talis eftcuiis ia fu^r* 

^vH^so ** ^^^^* quales funt Humores in corporedomi"» 

* • • I, nantest nifi ad pr^undum dccubuerint : idi 

»,j'gitur triftantur » quia non anipii\is faogui- 

* » ncro bonum habent; h^c Mpntanus, 

nah\tnes . $>: * G. A ge, quasfo » ( a poftremis inchoan- 

^vetfm tes) fi, quia fanguinebono v^aiK » ii rriftes 

Mi»»mm. fynt , cftne triftiria hapc fine «ufa ? & fi, qui 

venereo afFcaq torquentur». ( qui fane ^ diu^ 

turnus &gravis e0e folat ) ab re triflit^'a roa- 

OKraritor, quos dipemos^*^uftam ob cau&^mGo- 

rcMreconfici? Aftperg^usadaliarcQlorem 

fimilcm efBorefccrc.i*umoribus»ii»ftuiii ^ft : lu- 

teus vel gter eft ; eipgobaecyel altcra bilis : & 

hpc verum : crgo heparaflfeaum , ai^fif . Nam 

poteft in aiiquam , vel multas CQrpori& partes » 

vel in cutem univer&m bilis ferri ac recipi > 

' immo forte etiam & gigni ^ non afteda uni- 

' ver(a fanguinis raafla ; ut in inflamiQationi-* 

bus , ,vel fcirrhls particularibus , vel i^e^o ali- 

quo morbo» vel quartanariis , vel meianchoJia 

afflidis , vei aliis multis fit , in quibusomnrbus 

temerarium cflet conari hepatis intemperiem» 

vel tptiusfanguinis corruptelara» oftendere. 

jf • 1 > . At producct hic aliquis Qalcnj vcrba. 

h«c. 



De LVB VbK BKBA» 4^7 
basc* 2>«4 i» hepntf fitmu^ fx ^uibm rifpm C^ftmtta. 
mtrkus advimrifilet ^ mmkum fiMm^ ii^Mm* JY*^*-<s» 
nuttio, & ohflruBiQ: infupct & hsc alia, eittf- ' ' ^* 
detn fete tcnoris: quumtnim rope morbo fimfftii Cmm, i» 
fmgiturf hiU tranflatAOx vemsd e^mulet hilem re-», ^f^' ^^* 
cipientet | Jive obfiruBio fuertt in lecie , per qua trsns'* 
fertur , fi^ infiammatio nliquA , vel fiirrhui ^ ne^ 
ceffmum eii omnino non exfurgari fimguinem^ d! 
uns cum ipfo bilem per totum ceepue fmi. A ge^iud • 
ex idis extorquebis ? Proponcionem ( dices y 
hanc canvettzm , & firmabQaiTedun) jecoris» 
cum i&eni^ fic. Sed quemnam affe^um ? noo Beper a 
obftruaioncm , eo quod ex hac nori pr.obabijr '*« **^ »•'> 
intentum; prxter id etiam, quod de h^c nec ^hwC^* 
Montimus, neque aiius, (arbittor ) uUum vet« 
bumfecit^) i^d efie hepat KAnfmutatum ab ^x-^ 
tranea ^^cauf^ caUda iicc^ue» unde exulcer4v« 
tum, taleni^jlapguindmi talefque bumoi^cs^ 
quaJis.efl incemperies fibi acquifita, ge,nc;tat«: 
, $. 11« Diciigitur , deQpruitcoIor, vciid^- 
tiif eft^v<ergp fangiiiPis toca moles infeda : 
ergo jecur caltda ficcaque intcmperie afficitur» 
vel fcirrbo.ycl .pfalegmotie^* Deniushoc ju- 
ftum efle confequium j quod tamen etroneum 
eft : affitmarene aufis tu ex iis» vel aliis potio- 
tibus aaediis, in hoc genere motbi , haec ex ne« 
ceflttate fieri, vel ut plurin^ttm., yel squo nu« 
inero, vel aliquando? C^t joon ? penremus 2>r^ j»,^ 
ijgitur hase omnia seqiia crtttina*, non de y i^o- perie caiidd 
tia , fed de vcritatc ac juftiiia foliciti. Si cali- fj^f^ 
dam ficcamque intemperiem obduxerit hepar , 
exarefcet , perinde atque membra qus tabe-* 
fcunt : qttpd fi fiat> non jBodo falutis, fed 
F f j morbi 



4fS LsoMAHDttS BOTALIUS 

inorbi reffliflionis penitus in iis «gris exempu 

fpes eric : odenduhc autcm id aliotuoi mem- 

brorum,qusB tabe eiiercentur, fanacio ; hasc 

autem raro, nec Gne multd labore ^ contingit : 

At lue hac confcdos» non modo in meliorem 

ftamm , /ed in fanitatem plerunque» reftitui- 

mils» Infuper » fi tale in iis «grts fit jecur dum 

▼ivunt , migrata anima , in namralemnc habi* 

* tum refticuitur ? quandoque hercle horum ca«* 

davera fecui , nec tale quippiam novi » nec 

qui(quam eft adhuc, (arbtcror) qui tale je« 

eurin iis, qui hac lue intereunt , vidifTe fa- 

teatuiLf. 

Uge fitffk^ j^. 1 ) . De hepatis tgitur ficcicate quum non 

ttM0mm» conftet , contendas tamen ex ejus afieftu alia 

fier! ; qus in corporibus iis frequehteif appa- 

rent» lcirrhonf dices hoc tentari ?' Verum 

qhts huttc fine febre vidit , tenfiohe , ponderc , 

du^iCie» dolore aliqub ad dexeriim fayp^- 

chondrium , fine etiam eravi refpiratione , Sc 

aliis qu« ad hune fequi loient ? at hsechos «- 

gro* non torqucnr'* 

fjecinfUm' /• H* Supefcft- igiCur nuuc , qtfum de ob- 

msium » ftrudione , ficcicate , vcl fcinbo nulla fit fi« 

des^ut inflammatione prematurhofum hepar: 

Nafp pofuic jam Montanus hoc uicere afie- 

diiny: reliquum eft etiam , ut inflammacionem 

patiacur;nam fine ha^» in nuUi^ cbrpbrls parte, 

excttahturulcera : Inflammaturt^turhepar, 

unde taies ( ut ait ) ' humores , per univerftiuL» 

coiptis tranfmitmncur . Sed hoc iis tantum per- 

fuaderi poterit.qui ignem calore,vcLfulgorem 

luminis vacuum vickri pofle crcdunt, Cedo» 

quas 



Db LVB VBM^KfiA. 459 

quas corporis pars^fenfii ptasdicayinflaminatio-- 
ne divexatur, quam non acricer, velmodo 
aliquo > urgeant & cumor , & cenfio , & uftio, 
& alia infefta rymptomaca ? Quis etiam faepar 
hac obdudum , vel aliqua » quantumvis mini- 
ma , pane afTeaum obfervaveric , quin etiam 
segrum hasc omnia pati noverit ? infiiper & 
amduam febrem » inexhauftam fitim , fpirandt 
difEcuItatem, ardentem urinam ; lingiias ati^ 
dicatem , & alia horrenda multa ? perinde ac^ 
que in iis patet» qui ex vulnerum putredino 
intereunt quibus hepar iifticitur , horum camen 
nullum videmus in iis patiencibus. 

$•15. Sed adhuc vulnus in hepacerecent 
faftum , in corpore boni habicus» quum vi- 
dcas raro i vel nunquam , curacionem admic- Uiencutc»* 
tere, quomodo curari pofffi trcdis uffcus ex r»^* 
viciatoruceo^vitiacaque ('arte» excftacum^? 
Nacurse rion eft quod fidas , feu omictas : naffl 
fi , quum ea vegeta erat/abexiguomcH:botlcf« 
jedaeft» quomodonunc ororefTa majoreou 
morbum fuperabit ? In prsfidiis fimiliter nM 
eft fperandum : nam inttoiperata exulcerata- 
que omnis pars fi corrigi debeac , oporcec , uc 
fimul acexfaauftus ial^ ea vitiatus humor fuerit ^ 
habeac unde fibi benignus fuccus prasparetttL» 
minlftrcturque : At corrupto fanguine uni- T$timfdn^ 
verfo » quae corporis pars hepati , nunc infir* x»«»« ^ff* 
mo, benrgniquicquamfuppeditabit? ISXicctt'^^^, 
verohinc corruptelampurgantibu$,veI vetiztHrtntepur^ 
fcfta , fi crcdas fcnfim , eritarque in aquaau^^^J^^TJ* 
flroulacra fculpere , eoquodrdfiduumnovum ^"'* '** 
femper tinccc » interc^ virtus mftgis atque ma^ 

gis 



. 4^0 LsdNAHDUi BorAttus 

gis.iabafcie» vitium vero , proportionemulti- 
plicata, adolefcit : Si iinico exbauilu eximas» 
quid facies » practerquam patienti extremuau 
jtBlitua cfiemopponere? Conftattamen, (dices) in 
{"^ffiTV* *^^ inorbi genere nihil asque confcraj, ac 
^ * multiplices purgationes , fanguiniiquc edu« 
Aiones varias : Hoc quippe non modo verum , 
jed&neceffarium, firacione (int bjecadbibi* 
* ta; Ca^terum non , et(i hasc juventprffidia» 
vel morbum corrigant , vel peni tus corradant , 
corruptelam banc univerfb corpori, vel fan- 
guineas maflis univerfaB communem effe > aflei- 
rere licet. Objicies igitur»non purgare cor« 
pora haec fatiuserit ? im6 » non purgare , dico 
cxtreme noxium » fed de hoc mox. 
Cff^v^*^, ' fi* liS. Yeram ne credam, fcifcitaberis» pro- 
fishi^^i pofitionem tllam uniyerfelem» nempe, iibi 
ud^Heu ^qualiter afFedus ahquis in toto corporc eft 
univ^rfkit, ifiiprefruS) Qporteat& principium natiiralc^ 
9#» vditt. ^p viriatUm i Haud tcmeri fincfenfu crede-^ 
rer» banc fi ooti ratam neceflariamgue faterer : 
Ef go vera Montani confequentia ? imo vana. 
eo quod hanc deducaft k fpuria ( quam fubti- 
cet) minore fui fyllogifmi propofitione:Netno 
cntm.non videt» asqualiter fi aiFeAusaliquis in 
rococorpore fuerit irpprefliis » eundem & prin- 
cipi (debere inefie » nam & haec in toto conti- 
netut : quod vero univerfum corpus patien- 
tiiifp , dequibustraAatur, talefit, nonducnL» 
conditii » neque conftabir', 
Cur mfym- : f. 17. Dices fotfan , arpunjento efle (an«- 
^^^MMil^ ^^^^'^ ^^ horumcorporibusdiduftum, qui 
^ci^^Z- prorfusviciatMi elicicur*, ulocra» dolores , pi- 

lonim 



Db LvE VeNEREA. ' 4^1 

loram cafus, .& alia qua^paffim in iUxpis j^V^^**" 
fieri videntuT » quag aiiunde provenire noiu, hsTh^mi 
pofle credendum eft , 'niii i totius rahgainis /kff^Mnw 
corruptela ? £n htcdecipula^ hicqueerror eft, ^S^^fa. 
quodtotumpro parte fumas, vcl, fi malis, rlrTund^ 
partem pto toto » quod nunc oftendere per- fiuxerit. 
go : Nam plcrunque optimo foeliciffimoque 
(ucceiru id re ipfa mthi innotefcit , ubi ad bif- 
denas fanguinis uncias , vel circitct, pro pa- • 
tientisviribusvelhabitu, exemcro > poftremo rri.^.i3^ 
minim& vitiatus ofiertur : Afthocnonmedo^ /<». 3x. 
cuit ratio » fed experientia cum ratiooe fafta , 
jam pridem 4 teneriore ufque astate incepia ^ Seeuniju 
manududore tamen fratre meo , qui { fi fratrist B»taUmft* 
duodecim jam annis me fenibris , meritaslau^ 'rl^m^^d^ 
des dicere injurium non eft } & judicio» 8c ex* quo vUe 
perientia, in chirurgia non minus polIet,quam J"^ *j'»'' 
ci fortuna.vcl potiusnumina,faveantopere, ;,;Jo!^u^i 
atiavent quippe maximo« /.190' 

$. 18. Siitaque, quoplu8eIicis,minas vi* '^rgumgn" 
tio tentatum ofFendis, unde fuggws univcr- y"^JJ^^^' 
fum effe infedum ? nam poftremum corcur^ ttniverfmm 
ptum magis, ac maxime^ effe licerec^ qisod «»/«^»'» 
conruptelas foCo proximior etfer^. PnKerea, ^^'J*^* 
num ventriculus hac forde intinduseft? rcoes^ 

Sulmones ? reliquaqtie inteftina alia? nanu 
«c in toto conttnentur. Sc^ nunc;tantuai cis^ 
tis panes aliquas , vel artuum , vel thoracis ^ 
▼el capitis , afteftas effe confpicimus, Verum 
non pius probahc hxc totius corporis afie^ 
&um , quam fi quadrilatera omniare&angula 
effe afieras , quum quadrata , & aitera parte^ 
longiorfbtafiaefle prpdoxeris: veh £ lori-' 

pedes 



46l LsONA&Dirs BOTALLVS 

p^es aliquot ioducens^huqaanum genus omne 

claudutn eiTe bominibus perfiiadere cbnten- 

das : fed ad univerralis conftrudionem opor- 

tetomnia ineiTe^ . 

pijeah, jf. I9t Dices forte, ( nec temere qutdem } 

T*JJ!T '^ '"5* h«c,in pene infita,adcaputufque per- 

Vafitta^ vf dit. vcl ab ore ad inferiorcs partes pcr angu- 

dM^inttrea ftiorcs vcnas vcl fpatia , an non patentiorerit 

infiSST ^"*"*» ^^* ^^^ bre vior loci intercapedo , ab 

^ iis^ad jccur , quam ab alicrutro iilorum ad alia 

extrema ; quum utrique parti venas fint proxi- 

mx & amplae , per quas facilis ad jecur vide- 

Ke^nfit. turaditus? Non fac eft patentius breviufque 

eircfpatium , quoagentls potcntia rcducatuii, 

tn aftum , fcd impedimento vacet , & virium 

proportione rcfpondcant intcr fe, fas eft:Nam 

eodcm temporis dudu , ut iam di^um eft, ea« 

dem flamma virides quercus , vel populi trun* 

cos non flagrabi t , quo arida vitgulta^iarmen- 

ra , vel p^Ieas ; utriufque nanque botum vires 

fttntimpai;es,q^od unitas, compaAaB» con- 

trariaequciiugisinuno, fejunaap vcro & flam- 

mx ptozimidres in altero , finr^. 

Me^fie^ jf. lo. iEgrdigiturhepar, & venaB majo. 

cenfitmM ^^' 9f^ tnfcaum cft, reaptuut , imd illud 

ftiniupiex. arcent, non fecus atque tumidum mare flu- 

mina: propulfatenimh^ illud, in eorum- 

que alveos , admultttmfpatium regurgitans, 

profluit,faIfaquefacit, nonautem duicc vel 

I. tnfipidum illud.hasc. Confirmanthoc pueriy 

ex infefia matrc editi, inculpaum «tatcoi^ 

agenteslong^evam, modo^ fana.nutrice alti 

>• fucrint : infuper & alii , qui poUuta ubera 

fellantj 



Db LVB VSKBILB A» 46$ 

fellantt^ qaiis pac eSt% brev! animais ftiptm 
reddere^ quutn lac , quod fanguis erat tnfe- 
&m » ii fuxertnr : Ilii vero • & ex corrupto $. 
femine coneepti , & fanguine corrupto , dum 
uterogeftabantur, educati: Pt«terear hanc 4. 
fanguinis univerfi labena Galenus averfaaa?| r^i^^ 
cui & ratio & fenfus aftipulantur » inqniens. ^vifmm »•» 
m^^ftmnhujm cmupkttmcm^mt^qumn f(iffij\ t^m^itmr* 
A igitur iiiagna.non corrigi^ur» quomodo uni- « 
veria emendabitur i Denique» fi iues b«c, pec^ 5* 
proximiores minorefque venas , jecur occupa* 
ret 9 ecce qu^ fequi necefiariooportet » niori* 
rumtquododavo, veldecimoad fummuiit> 
die, acontradomorbo» cademlymptomata. 
m afFedis corporibus manifeftafiereiu, qu« 
tantum circicer meniem tertium puUuIare oc^ 
cipiunt. Kam dicbus fingulis, vel horispo^ 
ctus atque momemis, affiduanovaqueficab 
hepate alimentorum attraftio, coticodio, fan J 
guificacio, diftributioquet pet univerfas cor«> 
poris partes : at hae eodemmec ordine trahont , 
concoquunt , adjiciunt » fibique a(&miiant , fi 
propnam oiSmderinc fuccum; caeterum grai* 
vamur Jabuntuc , tabefcunt. uruntur^ & alia 
iimilia patiuntur, fi alienuca» vel pemicio* 
fiim , attraxerinc » vei vifulcepeript. Atfym* Pfajpiu 
pcomata hac, hoc parvo tempore nonofien* ^j^ *^ 
canttu: ; fic ut germen hujus peftis inm atitet 
in corporibus agere videacur , quam fiicinoco* 
fiy hotno in tranquiUo oppido receptus y. qui 
caeteros» fibi& loco proximos, & moribus 
fimiles civttatis, homines , fubdiicerentttniry , 
quo fubinde foto potiatiu : Hoc penitns fi;^^ 

mpdo 



4^ LEOtfARD VS BoTAlLVS 

«nodo ptrnfdofa hxe labcst ac fi prudenti duce 

ageretur » faeere folec ; ab initio ntmirom rix 

apparens,moxrcnfimfurcimque^ per angu* 

ftiores venas , ia uniyerras excremas corp.oris 

partes^ diflfuraf bumores (ibi pr<Mcimiores tnfi«> 

cit^ donec &maiore8 forte venas , & forto 

fbrtuna hepar ( nid opportunis pra^fidiiipro'* 

pugnetur ) fuperavcrir^. 

Siusftdif' $• tu Sed imerpeltandi btctocuseft» quad 

ferinH^in^ &£go tandemcenfere videar » quod antta ra« 

Til^^^m- «*^^ibus rubvertere (atagebam ? Vcrum , me 

rm &hi9M- hercule, fic videcor : atplerunque, quas^ vi^ 

tsni f dentur , diverfa (ttnt ( ne dicam contrada } k 

rei ipfiuseflentia.Dicit uterque, temporispro* 

ceffu hanc luem jecur oppetere^Caiterum ego^ 

forfan , & poft exaftos annos aliquot , negli« 

geoter : alter , femper • & i primis dicbus vel 

hebdomadibus. Nuiium ( inquies) determinat 

Montanus diem vel tempus? Pateor: ftd cx 

ejus diftis licebit boc praBfcribere > quttm ul« 

cera» & alopeciam , & dolores, fieri ex hu* 

mpribus vitiatis dicat » ob corruptam hepatia 

intemperiem , quae raro fecundum vel tertium 

menfem non praeveniunt : yuic prjcrerea, poft* 

quam afledura eft hepar , bunc morbum pofl^e 

propelli. Ego yerd , ( (i id accidar fau jus4nor* 

biratione) prorfus abolitam eflfe fpem. Exa» 

mina^nunc utriufque fenfus diiferentiam. In- 

tereaadeanos conferre opersprecinm cric, 

quae negotium hoc noftrum , magi» liquidi^ 

Exfinfu df atque darum rcddanr*. 

Z^mul^ ^. *a. Verum cnimvero , nil magis , vcl 

fides (b* asquc , tem ip(am explicicam dabicatque fen* 

•"i*^ fiis : 



Ds LvE Venersa. 46% 

fas : quvim itaque hunc curam producere Ih 
ceac» ad refeilendam , vel firmandam opinio». 
nem^vel ryllogifmorum» vel demonftratio- 
nura» fidem \ examinare propterea ad unguem 
nunc par eric , quae in hoc affedu fenfibus ob- 
jiciuntur , ulcra ea quae jam dida funt , quo , 
ancipiti animo» de iisukranonhasfitemus* A- 
gedum , ad principia redeuntes , uode hasc lues 
excitamr ? afcedo fcorto , vel aliis fupra enu* 
meratis , virulentus humor elicitur , in conca- 
daque parte imprimitur » hancque, vel proxi* 
mam , magis huic aifedui propenfam , exul- 
cerat primo vel altero die. Qualia hasc ulceca 
funt? cxigua, lurida, quj» callo mox cir- 
cunducuntur, non fecus ac ulcera, qux in mali 
habitus corporibus adnafiri confueverunr^ , 
putredinem indies majbcemcontrahentia »nifi 
probeabexordioadverfuseafueric pugnatum. 
Quo tempore hasc talia oftentantur ? biduum 
poft contagium , vel triduum , taiia apparere 
occipiunt , & fub fextum , vel oftavum diem • 
haecomniaclarepatent. Taliane etiam con* 
tingunt iis * qui bono corporis habitu funt^ 
conftituti ? im6 , quippe & iis qui optimo. 
Vnde, (obfecro) horum ulcerum tamrepen- 
tinus livor t callus , ac pervicacia ? i malo fiic- 
co contrado, atque ab alio^ vicio hujus» 
tranfmutato : Nec pervicacia initiofunti fi 
re€ti tra&entur.eoquod nondum.Kbc modico 
tempore, diffufcrit hic puior vim fuam : castc- 
rum > fi parum ftudiofe animum advertamus» 
negligamufque , tanquam pauci momenti » 
afi^aum , clanculum ferpit , & diffufu^, asgre 
G g ' cvcl- 



4^^ LlCONAJLDVS BoTAlLirS 

vidtiseit, evelliiur. Foventurntf ptimiti^ hae ab iprajc'- 

/^^ . coris imemperie ? nonquidena, fcd ipaitw^ 

tu^'1!!*' hunaorif^uc affefti vido Dic igicur ( quiefo } 

d^n» mgi- omni aniitii afibftione fehuu« : St bd^c fordes 

"^- deiicefcens » dcc angufta vafa vel fpada , pu- 

becenus vei ulcra ^ fetri poteft ; & primaria ul- 

cera» colore naturali^exuca, calb obfepia per« 

tinaciaque finc , nondum polluto bepace, quid 

* obftac, quo minus ,■ eodem ordine, hsec pecj 

«Ua corporis excrema non difFundacur , fovea* 

turyflc afFedus fui generis commoveat, iiu» 

parcibusinfirmioribus, jecore non immutato? 

Mii quidem obftat , quominus hasc fieri 

pojfnnf, 

$. 1 3 . Vcriim , fi boc modo fe res habeat , 

( dice^ } licebic fateri , quod ancea objeceram, 

^a,ir^ videlicett purgancta medicamenca non effo 

%Tafi!i' porrigenda , imo averfanda, canquam Omni<^ 

Tonv^nuti ''"S numerjs inimica , eo quod humorem non 

vitiacum educanc , & infedum introducaiir-' : 

ex quibus duo incommoda gravia iiequi fas 

eflec, 6e quod corpora maceres inucili evacua- 

ttone > & principes partes inficias, infeftdrum 

introduftiono. 

Moderi^ts i^'*4* Nunc b«c addufta confequia' nuUa 

fmgMh* cfll^ oftendcre fefttno : 5e prtmum » quod pur- 

ducit^eua'^ gatione ratione inftituta , non ihtrovocentut 

n^Lbmn^' cxtrinftcuS difFufi,ac corrupti humbtt^s, ipfc 

res, rei exitus^probac. Nemocnim, foelici fiic* 

ceflu , hujus afiedus curationem aggrcdituc» 

fine purgatione, neqtie profpcre fine iis abfoN 

vic , neqiie ab iis quicquam rioiciae vifeera in- 

dicanc : non igitut introducu^cur noxia \ ne- 



que: tion corniptocom hutnorucn evscuatio 
fempcf nocua , vel Cmi utititare e(l. Qua ra<% Sed & uic^ 
lione (dbfecro ) vulneratorura corpora pur* «S^^»*»^ 
gamus, qui habitu fant falubri , illicet ab in- ^J^^'^-,' 
Siftaviitnete? art, quia vitiatishumoribus hatc &faniuink 
referta effe ^enieamus ? Mtoimd fani , fed r!j^»»> ^- 
quo humores , quiintrinfecus funt , ad partem kuZ^/*^ 
vulneratam, per venas velarterias* non feran- pmtaf^ 
tut: nam horum multitudine gravata affefta ^*' '•**«^- 
pars, viribufqueobiddeftituta, hos tranfmif- '• 
tere , neque c6nfieere » poteft \ reliquum eft 
ergo , m ed ioci fixi putf eant , & alia , ^ pu«* 
tredine, fymptomata excitentuc^, Quo igituc 
in&ma parsnullo prematur onere , ibd quief* 
cat, & periculo putredinis vacet > humores 
nohdum corruptos , ad corruptelam tamen^ 
paratiores, per alvura , vel vomitum , vel ve* 
natn (t&tm , evocareintendimus , in adveria 

Earte. Licebititaque^ non aiiena ratione /in 
ae lue , corpora purgare , quo videlicet» qui 
nildtim putruit humpr, propenfgs tamen ut 
brcvi putreat, 4 partibus aflfedis avocetur di*^ 
vertatufne , quo & matorcofruptioprohibea«' 
tur , &faftacorrlgatuii^. Csterum raro fan- .An in hac 
guinem htc mittere fas eft , ut divertas, fcd ut j!^^ *^»* 
vitiatum ab exagitatis pdrribus, ( ut infra di-jlria 7oZ 
cetur) imminaas.- venidti 

f.if. Aftquerftione a<ihuc iiklignumqon ^aretx 
eft , quamobrem crcbrius in iis , quos vita ob vuinerum 
vulnerumputbremdeferit, bepar inflamma- *7''*^''^^' 

•*!. • t j 1 • I &nonex 

tioncm oCVomicasconrrahat,tquod mmul. b^caffeSfu, 
tis hoc anno vldi,! virisdodi(I]misX),}oannc heparcrt- 
CapeUa Ai:ehiatro noftto; 8c Honorato Ca- J;; /^^'*- 
Og z ftellano 



468 Lbokardhs 6 0TMI.US 

fteUano MedicoRcgiot de hoc negotiopri« 
mutn inonitus ^ mox ^ifu cenjor fadus , ez 
divifo cadavere per magiftrum Ambrofium, 
mencoprimarium Regis Chirurgum , 8c Ma- 
giflxum Ricbardum » Illuftriflimi Domini do 
Omaila chirurgum exercitatiflimum » quod in 
aliis deincepsmultisobfervavi ) in Venerea 
veroiueafFeAis» nihil vitii in ilto reprefente- 
Uir? promptaccrti ratioeft. Nam invene- 
reo affeftu , ulcera ut plurimum cutanea . fiint 
patentiaquc > unde vix putorem intus cohi- 
bere poffis ; quod (i (iant vomicae» quas paulo 
aitius imprimantur» hx amplo etiam emiffa- 
rio patefiunc » unde putidus halicusexpirac : ia 
vulneribus verd , in quibus prascipue caro ia- 
tus aliqua contufa eft , uc in iis quas imp^tu 
fclopetorum infliguntur , oin^asc primisdie- 
bus a fana, artis auxilio , feparetur» & putris 
.fic, & calem Cbi aliam ad|unftam efficir'. 
Vcrinque infuper oicula liciniis ftipantuc, 
quod & maJQcem augec pucredinem , & fuli- 
ginofos^acrefque vapore$^incu$ cogic»qui tub- 
inde paulacim in venis audi, ad heparquo 
delaci,illud inficere afFedanc;hoc vero (hepar) 
viribus adhuc valens^i fe hos viriliter explodic 
ctfce cenus , ubi horrores fiunc , mox, obduel- 
lum , audo calore » per fudores halicumque 
difperduncur : ac» quurn horum reminarium^ 
adhuchsreac» unde novi excitencur^ reliquum 
eft, uc denuo refrigeraciones., horror^s, pp- 
ftremo ^ rigores» per vices.repecanc , taA- 
dem.aflidua hac pugna hepar confc^ucn^y 
morbo cedit» inflammacur» turgec, putret. 

Talia 



• DkLvbVbmsilea. 469 

p Talia autcm non apparent ob uicera venerea » 

quod facitius rptrent , ut dtdum eft » nec ' tam 

'f putria fint > ut eziftus probat , & utriu^ue a£. 

1 feftusputor. Seddetis alias ( fifataconceflTe- 
< rint ; fufius diiTeretuii.. In pr«rentiarum verd » 
^ dubj» opinionis buius argumentonim levita- 
f cem, abuiidd exaraflfe atque infirmaiTe videor » 
s Jicetpleraquealia, perfiianonisplena» inno- 

2 ilram (entenciam ^ducere poflemu». Neque 
I etiam deiiinc • quae adverfam nonnihil fove^ 
n renc, quorum quum h^ctenuiafint, logicas 
]s potius contentionis , quam fuffragii veritatis ^ 
^ imaginem reprelentantia ; ilia vero non op* 
I pido neceffaria» omnia propterea reticero 
, prasftamius efle dnxi , infrugiferam prolixita- 
j cem cavere ftudens. - 

\ £.t6. Verumabfurdumfortenonerit, htc 
. leviiifcuJas adhuc quaeftiunculas duas addere I ^m^ 
[ videlicct, num ab ineunte afledu lues veaerea ^rutri^i* 
j dici debeat ? Montanus , non «quum eflc ait , ^JJ^]^ dt * 
I prjscipu^ , fi puftulas , nuper inceptas, Medi- ^^4$ f 
cusextinxerit; liceretamen tunc hocnomine 
appeJIari, cum tota fanguinis mafla coirupta 
eft. Ac, fi Jegitioid in^ntem » vel putnilio- 
nem ,tationaiitatts vei rilibilitatis nominein-^^ 
icribere poflumus, vel pullulantia florentiaaue 
cere^dia , dudum fata , fingula fuas fpeciei de« 
nomiffiatione affignare parfit , quum fingula- 
ria , ob ipforum humilitatem vel juventam , il 
propria fpecie non excludantur; licebit raitui 
abinfixo vitio,hocfpecieinomineappelTare» 
l^lec refert , quod conceptum in utero femen » 
ftacim jure homo di<ci non poflit \ munus enim 
Gg 3 aliquod 



jfio Leonardvs BoTAi.rvs 

aliquodtion obit, quodhominipcopriuin lit , 

nec humana figura ( potentia exoepta ) par- 

ticipat : ac bujus luis germina ,: qualitate » fi- 

guca, potemia» iicmo & effedu» cum iam^ 

nrmato morboconveniunt* Aiia h^fitatio cft « 

Ktfn» vitiA- an ^qui conftatus ex fcocto» vel coacagio quo*' 

ttu hum»r yjj vitiatushumot ,imrinfecus ferrtat » cseteros 

evsnefcat. mficieas , pcr alias corponsflpartes > . viel- con- 

fumptus, evanefcat i En hoc fane fieri crodcn* 

dum eft» perinde atque ex flamma exigua, 

ande vaftiflimum fur.git.incendium«iliaqui» 

dem ahfnmitur» & novamnova excitat» quo* 

ad pabttlum fub^ft : hoc eodem modo. hu|tu 

liiis femtniutnabfumitur » & quihumor huic 

fa^^cftfimilis, fcnfimnovum fubvertero 

intendit; naturalis eft enimhic motuji, haec 

ttanfihucatio I hic corruj^teiaB proaKfliis fivo 

fuecofluft. Sed jam tempus monet ut ud alia 

' veniasius. 



C A P. IIL 



m 



Ares iuxta ac foeminas hatac.Iiietn inire 

^conftat, fed non .asque utrj,im<q4^ fup- 

MuiUtes pediat. Mulieres plerafqpe. tutantut fli^nftru^ 

mintu.^ua pufgationes, im6 omnes, fi ax^ongreflii ^ odo 

«»«/»f * vel decem dieruqa intcrvallo, fuperv^nerint ; 

, * tutius etiam , fi ante has itrumpatr'. Quas 

ftatim » vel paucisdiebus 4b exadil menftruis , 

^ invadir, 



iflvadic^ faas plerunqueexagicat; Jtoet adfauc 
hanim nonnull«.evadaot» prascipue fi men» 
ftrua ( quod tn roulds fit ) prsvercerinCy.noa^ 
integro aienfe peraftd: nam quod^ infedtioi 
erat, iina cuoi reliquo fanguine detu^tuc^ , 
^uem jam-natura propellece infendcrax; fic 
integrum atque purum refidet corpus. Sed 
ubi parc^ , vel poft longum tempus* menfes 
non fluunt ^ infixis firmacifque interea radici- 
bvi% y vf X , fine arcis ope \ detrudituc^ • 

f» %. Homines,mfantes, nutrices, nullos ^hmini' 
( quod pateac; natura redintegrat (bla ; non ^J^^^* '^\ 
cnim babeot, undefqualor acquifitosexparte tm prmvut 
afieda ef iciatur » uc vulva : nifi fupevvenerir' ^<^^ ««"*- 
dyfbmeria^vel aliaquasvis alvi coUiquatio» ^'^'J^^^^ 
vei crebra hsmorrhoidarum effufio , vel diu» 
curnum feminis effluvium ; yei pingues beni- 
gnique» ( ucita dicam ) babones fiant', ynl af- 
fiduus fiidor y ut in coqtjis beroum« forna* 
cariis , piiloribus» contrngit^ vel fimilibus aliis^ 
i]ui €onfuecis laboribus nuila caufa parctfhtes » ' 
.jugi exercitio hos noxios humores pleranque 
abfiuiMim: eaden) iuque ratione , nectam^ 
fasvis dfViexiincur a&dibus^, &muiiercs& hi 
viri y qnaie «ciam , leviore negotio» in prifti- 
num reftitmincur faabicumu • 



C A P. I V. 

>^ibm ftgnis hac lues digmfcatHr. 

jr\Umio fimc h«q^s a^&ftus germin;i curacu 

•Viifibcilaora i canco cogniqii func oblciiriora ; 

Gg 4 fecus 



47^ Lbokajldvs Fotallvs ' 

iecusaatem » ubi pedem fixmuLvmntx namj j 
tunc mocbuiii bunc cunfta jam plebs difcernit, i 
quem cum racione viocere nemo , nifi ptudens I 
inedicus»novit: omni igimr ingenio navan«» j 
dum eft , ur is dum puilulac dignofcatur. ^ 

Sixn^ (m'u f* ^ ' Apparent autem^ tanquam pneludia.uli- ) 
incipitntu, cu&ula. ftacim in affeda parte, deflorato cir^^ ; 
cumpofitc cutis colore,mox«luricie aliqua cir- 
cumvema.Iniabiisvidelicet, (utdiximus)vel 
papiliis fi fuduyfi fcorjatione in glande»irel prc*- 
putk», veLcoIe : fcono» ad oramatricis. Cynas- 
dus bacc eadem patitur , & criftas infupcr » vel i 
etiain verrucas» HaBCtamen,fui:f€fileriscon« 
fciuSyCancum, dum cogit dolor, patefacere au«r 
det , quo tempore & alia cumiis fymptomata 
conjunguntur, firmam de re fidero prsbemia. 
Ex $»Jtm f' 3* QS* ^^^ concubitu , vel infedis vCf 
eratere cum ftibus » vel ofcuUs , vel poculis inficiuntur , his 
'"^'^*/ ulcera eciaminorefiiuit.Forte.fortuna.aJicui 
^TiiJnvi. abfimiiim videbitur» qubd haepp^uiiscom-^ 
neream im- parafi qucat ! at miraodumomnino non eft. 
€j4<nr9 fo^ Superftes eft amicus. & admodnm familiaris 
quidam roeus, vir fane integer ac probus » hac 
roi&ria olim-male muldatus, qui perpeuio fu- 
premo afleveravic dejurio, atque in prjefens 
confirroat, reputare fecum minimd po(re,unde 
eani hauferit , nifi ex poculis cujufdam fibi ne- 
ce(farii» qui tunc acriter hac luedivexabatur, 
Quod animo concipere raptim non poteram ; 
veruqa cu(i) diligentius rem examin^v^riai^ » 
plura mihi occurrerunt argumenta , qua; gu* 
mulata, rem fic efle , perfuadebant; nimirum , 
i^uod» cum vir fit, cui meritd» fine iacca atte- 

ftationcj 



%tSi. 



flatione , credere deberem » nullam ptasterea 
haberet anfam , quse id tam obtiixd tegere co- 

ferec : In!(uperi'nulI^ej.usicorporispart, duo^ 
usprimis menfibus» velpauiominus,quic« 
quam eft perpeiTa , except^ labii inferioris 
ora , qu« ademiflbinfeao cratere paulo poft 
pcurim quodam levi , mpx utcere , coepit ef- 
floreicere.nuUaramendjB hoCimorbo fu(pi-< 
cione fuicepca ; prxter hxc .familiaremfattfi» 
belle no&ebam » a quo fe fuicepiife morbunt 
afierebat» Hunc , fpatio meniium {bxdectm^ 
hasc lues faeviflimis ddoribus torferat» torque^ 
batque,ofIiquoque natium non kvis caries 
^impendebat , & fauces femper aliqua flamma 
'folicitabac ^ qui tandem fratris mei, atque^ 
etiam meo, praefidio fubmiifus , omnibusdo'» 
loribus exemptus, integreque folutus,.ex I^ 
demontioinGalliam advolavit» ubicemporis 
diutumicate , naturs munere , & artis auxilio 
fuffi-agatus , infedum detrufym fuit os > & pa^ 
tiens in fanitacem refticuiui. Sed quid^trohi-i» 
bet ( obfecfo ) .quo minus haec poculis conci- 
liari poftic^ quum per hasc quandoque cooir^ 
inunicentur leviores alii morbi ? veftes vero » 
pfci^la, funplicefque, fine venere, concubitus^ 
quod honiines poiluant , frequentia funrl 
exempla: (edde iis abunde didum fit»;uuna 
ad ptaclidia defcendamus* 



Gg, CAP. 






474. LxoirjiiLDUs BaTOirLus 

V ■'-- c 'A P. Y. '■ 

^ Sftmms frsfidiof$§m 9 huic Mffedmi cof^ 
- ^ ferentium^. 

ilverfis pracfidiis hatc ineunda petficicn* 

r daque eft cura , ut morbas, aisriSyCecDpe- 

thea, patieniis «tas, habitua) mores» offi. 
oimi» refque repr^fentabunc. Haec nanque 
tria poftrema;,ciaBteris , exanimo» tanquanu 
inimiitisneceiiraria indicantia', addere vifiim 
fuit^fMrascipue^ ubi affedus diutunus» ege- 
tmm^ vel knmorfgecum patient^ t folicicat» 
quos alia aratione traftare par eft , quam tem- 
pcratos AC dices , qUi & fumpcibus ^ppecere > 
Sc dienim plurium, five a^enfiumtfdiaBCaDu* 
ferrepQfTunt, 6cqut nuUa concetatone, quas 
pcBDci|nat affiftens) pmdenique medicus^ pras* 
flare fittt paracL Cura, inqiiam»'omnium^ 
fiibjeaorom eft genere uaa , atque Cjeteroruin 
monrbbram qui cauias fovences continenr', 
quos nemo expdlet unquam » fUa imprirois 
^^ *^^^ ^^"^ femoca. Cania igitur h«c > malsis diver* 
^amme- ^'*P' iugeniis» roioui eveliiqut & poteft & 
diii fit ftf. folec , iocionibus niminim > fomeni^s» faalneis , 
fiMeiids. tiniinencis , liquantibus five.tirentibus medi- 
cameacis.aiit^ue localii>us auxilits : pra^ter* 
ea» fanguinis detradione, purgacione, & 
vidus regimine ; quas omnia in multiplici 
habentur difFerentia , uc fuo loco fingula pa« 
tcbunt-. 

C A P. 



;. 'B E L V E y S K E E. E A« 475 
C A P, VL '" 

TmuU 9 ^pui amfjue fe confmalnt ffi eoim 
tum > apjjec fmferabili offeBu. • 

SVaviflienumefttiinmdnes dolores fefciflH ^ 
dere, &c morboconfeAosteficere,' etiaau 
|ucundum,xiuferirredt0s Iblverei fed forti 
nec minus utile,quam volupe, humano generi 
fnturum cenfemus» fihanc latentem fagenam 
divenere- lioverit , pnecipue , cum nec fum^ 
ptUy nec longa difciplina •vel labore , id con« 
lequatur. Qoum igitur ceveris , tutiffimum te T^nttkmm 
omni motbi fufpicione fervabis» fi aquacalida ^^^ 
repente totum laveris penem , una & foomm» ^oLiHT^ 
virgamque praBputiodenudatam» in vafculb 
quovis» potabiii ac calida aqua pleno».pei:^ 
cdavam hora^ partem , foveris. Aquaauteol 
talis fit » qualem facile ferre queas \ quas /cum 
brevi frigefcat . forte vafcuFi parvitatc , licebit 
aliam calidam paratamhabere» ut temperes 
pro arbitrio :, prasftabis hasc roane & fero , bi- 
dui fpatio. Mulieres idiem faciant , penicillos 
ex jgolSpio* in caiida aqua abunde m^didos » 
vulv« impbnentes. Quod fi haec perpetuo( ut 
pjerunoue cantingit ) pnsfto non habeas » pro- 
tinus faltem urina totum penem lavabis ; prc- jimw*m% 
cipui glandem* quod facije prasftabis » fi min* 

J^endo ora prasputii ( quod non pauci facero 
blent ) digitis perftrinxeris : fubinde in pro^ 
prio ho(pitio recepcus , quanto citius poterjs , 
pra^lcfipto more lavabis^fovebifque eadeou 
die» velabde^mox fequente, Tantumenim 

abeft 



47^ LBONAHDttS BOTALLUS 

abeft ( id G Fecen§ ) uc polluarist quin potiut 
ut jam pollucus, &uicerepenis afieAus, in^ 
priftinudi ftacuni refticuaris , modo intra quar- 
tumdicoiidfueritpr^ftitum. Hac etiam arte 
fovenda.tum labia infantium tadentium, tum 
nutricum papillc» fi fufttone vd ladatu i 
paucis diebus afliciantur> Balneum ettam uni- 
verfe corporiadhibitum, idenicfficiet, (tcum 

infisfio infeius, vel neceffitate coadus , cai- 
bueris : ^confertetiam , fi vino id feceris » vel 

etiam ftti quovis liquamine » modo caliduQi 
^^ffim &^ Verumtamcnaquafimplexart^risomni- 
**1^ bus pr «fertur > diflbl vit enim quanmo) fat eft, 
^'J^'*^*'necplus«quoexficcat, vel i fom leflringit , 

ut mulca quae fua faculcate id efficiuat: naoiLi. 

fcopus hic eft, ut fom leviterdiflblvas, ncc 

uUvD cuti quaiitatem , excepta naturali » re^ 

Kaquas» id efficit nil aqua melius» neque 

«que benc • 



C A P. VII. 

£uYandorum ulcerum recentiummodus. 



m 



Lcera autemifi jam roanifefte a^pareanc» 

' bidao pura vei quatriduo , etiam fblo 

aquas fotu fanantur , bis in die adminiftraco : 

quod n duritie aliquafint obfefla »^4^^4## 

^ h«c penitus eft abfumenda. Sat autem eric hoe 

THUntu uci duobas diebus, & (emel cancum (logulo 

mSr4i!i!t ^*^* ^®^ ^''°* ^^^^ quicfcere j fineos narurs 
^^ opus fuum moliri : noaeninradicititsroden- 

tia 



Se Lvs VenSile A* 477 

ti2 medicamencA dutities.cxdrpant ; imo, fi R»4mtU^ 
line intcrmiffione iisutaris, fpc illius Gonrfu- '^^^'J^^^ 
mendae illufus » itlam aug^bis : tum» quod to- 4»£(^., 
dcntia, fua (iccitate» a par^ af&fta quovis 
modo prohibenc halitus confuetos tf anfpirare» 
tumetiam, quod dolore aliquo, qui adhsc 
jugtter fequimr» humoris quippiam plusadvo^ 
catur , unde novft fit ducicies. V cmm h«c mali 
moris noneft. 8( naturae opere factlediflt-* 
patuo tanmm fotibus adjuta , qusc interea non 
fimt omittenda ; vcrum taotum fcmel in dio 
conveniunt , ne prascipicati» quod etiam femel 
tantum fuperfpergitur , opus pervertas. 

§ %. Fic autem fotus , mox pars molH C|ili- S^, •rim% 
doque liweocxficcatur, &involuta, per di- *^i*,^l^ 
pidiae horae partem > quicte relinquitur : fub- uic*ribm. 
inde foluta, praecipitatum uIceriofFundituc», 
necdimovetur ufque in fubfcquentem diem , 
iguo itemm fovcre conducit , & mox itcrum 
prascipitato refpergcre. iis peraftis , fiant/0^«y 
PK vino mgro , & > ut eaecera ulcera fimplicia * 
curabis i videlicet. me^camento exficcanto » 
abftergentequc , hoc puta , hfdp^ h$t$yn mtntU ^^^ ^^ 
1 1. nuUk.r^iUt 5 t. mU ^liihmifni m* 516. fi*^f'^^% - 
nnruUt <r« $^i g 1. mifcc , & fuper Icjiiffimo 
linteo pauxiilum extendatur, ulcerique admo- 
. veatuc,bisin die, ufque ad cicatricem pro- 
dudam. Ncc ambigendum eft , quth prorfus » 
horum praefidiorum ope , cvadant patientes , 
modo morbusab aggrcfTu fextam veloftavam 
nondumpractcricritluccm-.. , 

$•1. Sed pauci admodum funt patientes » 
.^^i 4 prtacipio prudentem adcanc medicum » • 

vcl 



47* LftOKARDUI BoTAlLttS 

NiW4 s#- velchkurguoi « iAiUs peftis virium igrian\ ntl 

lUgentU^' ultra pertlmefcenics in faturum» cum nec artus 

fH^Urem' doleaisc » nec imtnitisquic<}uam in principiis 

fiatum i»" appareat , pr ster leviulcula ulcera ; non fecus 

^ii, agentes atque ignarus prsefeAus cohonis , qui 

non luftratis» ac fpreti^.delitefceniis adverfique 

exercicQS cxploratoribus , proximam cladem 

non praevidet » fed ftuite fuis viribus fretus, ad« 

verfum emiffarios c6ntendens , undique i de- 

litefcentibus mox circumvencus , miferequc^ 

cum toca cohorte fufus , infans confidentise 

poenas luit : At prudentis pra&fefti etat , ex* 

ploracis pracurforibus • occnltas infidias ante- 

vercere , idcoque cavere , dum dabatur facul- 

tas» Hoc nimirum tnodohoroines, hac labe^ 

aggreifi, principia concemnences , femecipfo3 

prsectpitesdanr-'. 

Dtcifiun^ f> 4* Sed etiam plerunque roiieri patienres 

tmr etidm ^lluiitur , dccepu fpccic te&i . Quifque bercle 

JSifiti^ nunc nebulo, vel plcbejus , vel tyrunculus , (c 

qui^pietum^ «fle fapicntem , prudencem »exercitatum , at-^ 

ftemarbum queoptimo mcdico «quum, profitetur : feeus 

f^^'^^ taroennonraroresipfaindicat* Si igitur iiu» 

^^*^ fimiles arcifices patiens, non bdnignofidere 

duftus y inciderit, confifus illorum ftultis pol- 

licitacionibus» fucifque , in perniciem fenfim 

labicur. Imperiti autem medicam artem tra- 

danc non fecus ac fimias , quuro humani quic* 

quamgeftiunc. fingunt autem has tatitnm pa- 

^tmede tentiffima , atque hasc etiam inepce : fic plures 

^jtal^f ^^«^'^^ ^ P^^^^y ^^' Medici, velChirurgf , 
Zint & quum aliquem praecipuum in ar(e,in iis ulceri- 
extntm. bus perceperinti vel balauftium^i Vjel cutiain, vel 

alu- 



De LvB. Vbk^hsa» 499 

ftli^knen, vel pmspitatum^ ycl mtis florem, vdl 
ariftolochiam » vel aquaolfortem» vel faorum 
quodpiam fimileifelici fucceffu appofuifle,ihi« 
tim.unonocacoyiiocin ufum ponunt, nulladi^* 
tione , itec xe^ obfervatione» adminicttlati*! 
fic » ut ftatim balauftio, vel tutia ^ vel galia » 
i primordiisulcerahacafpergant,quodperr '^P^i»i^ 
nicioflimum eft» intrA, quod fordidum eft.^ IITn^L^lSl 
cohibentes» quod foras evocandum erat : aqua tmMui^ 
etiam foni , vel aiia fimiii , illcera jam diu^ rumpm^ii, 
turna,ac muita duritie oppreifa, madentes» ^'^' . '. 
nulla de iis , quc iu medio funtcorpore^, con«' ' 
fiderarionB habica : unde vehementior brevi 
cxcitamr corruprela » qu as quandoque nuUa 
arce corrigi poteft » quin glans rodatur ,. vei 
etiam nonnunquam totuscoles; immo quo«» 
que & virgamcorrofam, 6c peftinem univer*» 
fum , periconeo tenus , exeiiim vidi , nuila alia 
ratione,quam ex incongruo medicameotorum 
rodentiumufu^quos i mortis pericuto eripevCy 
laboriofum-fuk. Affidue enim de hoc n6s ad4 • 
mon^t Galenus, ne rodeotia ulceribusadmcH 
veamus , oifi» quod intus abundat» foras detur* 
betur , concurrit hcxr alioquin ad partem gra- ' / 

vatam , quod (anum eft » exedens. 

^. 5 • At videor nunc videre , multbs in has 
noftrasinftitutionesinfurgere, flocci pendere, 
calumniari • tanquam homines , foni ob omnt 
tuiii difciplina,tumque redamedendi racione 
alieni ,dicentes 5 & faiiri coriarii pracfenfcrunt 
qoandoq; , i medicisaquam adbibira»ulceribiis ^' 
e(recontrariam:at&idemegofaceor:imm6&: i^* «W 
dupltci fatione contrariam} tum quod » fotibus r^^i^t 

rationc ^'^"^^' 



frimeip^ 
tm 



tiftK edeo 

mititifimi' 

lit. 



Prroifi» ' 
imp€rimi§ 
^€fnfit» 



'4Bo JftEON.AHDtlsBOTALLUS 

latione atlisiniftratis, per banc ulcera arcean^ 
tur , & fic proprieilliseft conuraria ; aiio modo 
dicitur contraria ulceribus» quum haec pecj 
iUam augeantur.' 6c Hc pattencibus contraria- 
tun quod quidein pr^eftabit aqua, fi frigida 
iiiequenter ulceribusofFundatiur, vel ex bac 
fotus fiant in corpote , humorum multitudine 
reforto , vel eoriindem malitift viciato » fic ut 
maior fiatatccafiioquam refolutio. At non^ 
modo ad aqusfotus hoc confequitur , (ed ad 
alios cujufque generis : fic ut jure merito di« 
cendum pucemus , vim totius artis , in arrificis i 
prudentia coniiftere pocius » quam in dogma* 
tibus. Nec umea decrecis vacuum artificeau 
debere efle cenfemus: immo potius in hs exer- 
citatum oppidb , (edingenio» & expetientia, 
qui polleatmaadme.ucdogmata adamuflim 
fubjedis accommodet. Nam qui imprudenter 
hanc artem adeunt , ut vulgares pieriquc^ » 
atqiie eciam mulieres» vel qutdogmatealiquo 
fulti lianc proficencur, non iccus prsefidiis 
in humaniscorpocibusucuncur^ quam lecbi« 
feris celiscjscus, in acie confticucus ; vibrabic-' 
aucem hsec magis in amicos » ex iis mulco piu* 
res , quam ex adverfis » confodiens ; fic ut , fi 
in arte aliqua liceat unumquemque arcificem^ 
piopriam arcem callere^ ancequam abrolute 
manum operiaddac , in medica fane unalice* 
bit maximi. 

^ $*6» Non defimc praeterea, qui in huius 
morbi praeludiis, ftatim ad vens redionenLs » 
vel tocius corporis purgationem confugiunt » 
ut provideanc , ( inquiuuat. ) Atfasec imperico- 

rum 



mm eft ptovifio: univeriam igicur,immenfam« 
que domum»aqua perfundcre vis, fi, in abjefto 
equilisangulo^flammam pigre infurgerecern^s» 
quam exiguo^aquaBlabro reftinguere,parvo la^ 
bore poffis? Porro prudentis artificis munus 
eft^propius }u(lo morbis auxilia adasquate jimr 
prudencis vero, in alterum^xcremorum ir-* 
ruere. Quod fi giultorum dicrum fit morbus» *?mdiHtis 
&dehif€antulcera, vel pemnaciteroccalleanc ^'ficUvti 
putreantve, potentioribus pfaefidiis huic fias,^^''^*' 
obvius licet , & fanguinis mifiione, & purga-- 
tionibus , & aiiis^ quai omaia^fuo loco^ difpo^ 
nereputamus« 



C A P. VIII. 

Vlcn$m dgri fmatilmm oirandorsm 
ratm 

QUum verd Jam pervicacia , & multorum jinimdd- 
dierum ulcera, occurrerint, inpeneputa» vtrfamcu^ 
( nara hfc, k tcmpore fumpta indicacio, ad '^^^"JjJ^J" 
curam conferc aiiquo modo , non auc^m ubi " "*^'"'* 
) am ,per varias corpor is parces , h«c manife* 
flecur afFedio ) fcifcicandum ab xgro eft, njim 
talia fponce devenetinc , vel podus poft ufum 
rodencis aiicujus medicamenci. 

fi, %. Quod fi concinuo poft medicamencum 
rodens contigerit , per duos dies cefiandum ab . 
iis eft , tantum parti exulceratas medicamen^ ^yfitf' 
tuixi apponcns , quod mi?M , recipiat fir/.ifi« vumhvs 
fiieci rofarfm , & tmhmthin^ Mt^a, fm* j . mgutnti f "'"• ^*' 

Hh ^^yf^^''^^> 



4S^ Lbova&hvs B0T4X.LV< 

^jf^i fmt. fi. ad sgnem omnibus belld 
penpixtis: Nam hoc medicamenmm levicec 
a^ftergic ac concoquic , fic » ut fi duricies • vel 
putiedo , ez medicamentis , antea focti irra« 
tionabiliteradbibitis» pervenerit» tum hujus 
medicamenti ope , vel alcerius cujufpiam fi- 
milis, quod dolorem nulium etcitet, tum^ 
naturae munere, corrigi ccn(picies, nullo alip 
auxilio egens . abeoquod fimplicibus ulceri- 
bus convenir^. ^ 
!)«/» yt^ fi^ Si verd interea nil in iis videatur re« 
*^^^' mhfi , aageantutve, vel ca etiam ex fe ad hunc 
ftatum pervenerint , illicet bMfiiutm hfjndm 
dixtri tundp , pro patientis viribus ; dle fe- 
quenti corpusvalenter purgato: inferereau- 
tem b!c purgationum exemplar pro juniori- 
bus , non extra rem fore credimus , Medici 
prudentes, hsEcinmenteinfitahabences,txie« 
TiHif ^»f^4- opis nonegent. Fipgeigituramaras bliis ho- 
^'*' minem efie , & in tempore non extrem j^ ca«' 
* lido : nam ascatem conftat efie vel juvenilem, 
vcl virilem ; impuberes , vel (enes, non facile 
CO&'unt. Recife , igitut mborii , mg4»i , MUjk , 
Mffam.],gy^i»fs,i$quifitidra/kfmts ^ ({• rmJi^ 
€im UpmiM^if &fimituU muudMtmtm , mm | j» 
felypodii qmrcim f ij K* fiat decofiio ad f^^ij* 
^fXX mmsitii0t9iffimiMfttn{eUm4id 5 i iJ. cmmm- 
motno dd 5 ij. de qua fumptis § iv» adde ^ttfi 
ftfiai htxntivi ^ii). eUBttmii fofiui Mifiis ^i]. 
mixta , albente coelo , potet ; de reliqua deco- 
Aione capiat fingulo mane § v. addita uni* 
cuique dofi Jyrupt r$f. Imeat. & defutftcterra Mm- 
fofiti mtu g j, nam id medicamenti gcnuSjbilio- 

fos 



fos liuinofes & cmflbs^ velediun ftrolbs^ qui 
reperiunturin venis, qus proximiores funtr 
iflteftinis, revocat, id» quod in corporibus paU*- 
latim folet acervari , deturbans. 

j^. 4« Vlcus vero , cum toto pene , hoc fo- f^ ^^, 
tu fovebis , poft (edam, uc praBcipimus, V(>, m. 
nam. Rfc^ ftrpiS$,folimm vstu & qimau mm 
M, i* hkUuintin fi^giinti squf ^ntitgtg , MsUits 
fixtM fmrtt omphatU , & ex hac , cum fpongia » 
virga foveatur , praccipud pars affisda : ficau«> 
tem calida , quantum cotnmodd fcrri queac^ : 
infiflatque per odavam horas partem, moz 
fpongla; in vino nigro auftero ac calido , ma« 
dida ac expreffa , cancillum foveacur ; inde fo« 
tibus abfolucis , linceoiehi circumvolvacut « & 
paululum quiefcat^. 

f. 5 • Sjubinde ulciis hoc medicamenco cuce- 
tur. Ti0ciptm»Uk^ttfthmtbinamm ^ij.frdt^pitm* ^ijlttf- 
3 iij. milce , quo ulcus tegas , nec moveas uf- ^!"" *''^* 
que in eandem, vel circa lequentis diei horam» 
qua idem efficies quod nunc, & fat eric » C du- * 
ricies vehemens nonfuerit. Ac, fiprofimdius 
fueric inferca» cucius eric adhuc repetetedie^ 
tcrcio , mox ab ufu hujus medicaminis defifte : SMniiu 
namperpecno, in omni ulcere , non plus fc- ^JJ^^^** 
mel vel bis, vei ad fummum cer , rodencia me- ^ ji^l^ 
dicamenca fubfequenter funt apponenda, quin iumf 
duos poft , vel tres, intermiccas dies, qud, quid 
hiec pra^ftiterinc, obferves. 

§• 6. Si verb fortiora finc rodencia , uc etm^ 

yfiMvaria, cum/U/fixMracompofica, vel tiqwt £i ij^ikm. 

fmu dida , vei aiia piura quaei arce paramur » 

( qu« omnino omittenda htc cenfeo> canquam 

H h a pltts 



j 4*4 LkOWAiiDtrs BoTALivs 

\ v\ns »(fu> fovipra » neque eciam neecflaria : ) 

I naBCfeinqoam, femel canmm, ubi fic opus» 

; adhibencur (juindecim, vel ad minimum o€to, 

! vel decem dies exigencia , uc ab iis eneda caio 

I 'TfMiifits- ^ ^^^ (eparecur : (cd^ ( uc dixi ) excremis iis 

ffttw ^ttrk omidis, fcelicius» quod in hoc ca(u exoptacur , 

! ^*^a1'^ ex^r4w>ir4/tfcomparacur, quamaquovisalio , 

fr^» qiiod ufoific , mcdicamcnco : huic fuccedic, 

; quod ex 4rk fitprt^ uc JEgyptm$m. Naa> in« 

terim:^ dum ex caullicis uftae carnis cafum^ 

expeftamus , iisi micioribus frequencius uci 

I poffumus , ad quss & bumoris mfidencis con- 

\ coAio:, & puris evacuacio , diutine fequicut , 

I stusrtms' 9^^ fummd juvac. Ab adminiftracione verd 

Kimi rodm^ eocum quas vehemencer carnem (iibdicam ex- 

ti4 jw»/Jw- ringuunc , ulcus ficcum permanec ofto dierum 

'^^**"*'*(pacio,quod cancumabeftuc prodefle poflic, 

ucobfic pocius non levicer: nam , quancunLi 

fieri poceft , coiluvies a paf ce alFeda eveftigio 

(eft eximenda , nec , quia illud alcius imprimt« 

tur,obid plusjuvac : non enim omnc infe- 

Aumenecac» fic , quod reiiquumeft,occIu(a 

pec cauft(cum illi via, circumficam ulceri car- 

nem valencius inficic , unde 4 cruftae dpcideh'- 

tia , quo cempore ulceris meliorem ftacnm ex« 

peftabamus,ma]or nobis rcpraefcncacurcor- 

rupceia, & ulcus majus mulcot nam dea(a 

crufta, ora dilacamur : quare pracftancius e(fe 

expcriencia novimus , haec penicus in hoc afFe* 

Au efie omicccnda. 

f*7* Plures , inquies , fanlcaci refticutos vi« 
.dimus ex unica , ac fimplici , mpufink in(per« 
fiooe. £x iis etiam & ego vidi » & aliquot hoc 

medi* 



:;.BS LUS VBMll.Sil ^Sj 

nedioainefuo , dum ]unror tffem , aliisrniiC» 
vefiigia fequens , curavi : mucavi ta^en fea» 
tenciam ^ quum adverium quandoqui^ aifeftum 
confpicerem, diligenttusinfc{e.examinans, cum ' 
racione, cum experiencia , quid caufjB ejflrer*^ . 
' quod alios medicamencorum genushoq fana*- . 
recy alios fupra modum afitcereCy non fecus ac 
alia omnia calia. Novi , ilKs duncaxat cffo ^V^^ 
praBfidio» quirecefitermorbumconcraxlrantY vnt^ 
fic ut cotum f vel pend quod infe Aum erat, itlo 
cxcinguebamc:» t (ed hos' ectam fanatlncd^ 
%ThfimpkxMqM4fiHu^ velrepecica,|( fi aliqua% 
fic duricies ) pr^ci^Mi afperfio » i^ Qullumi» 
difcrimen agrum inducemia. ? 

§^ 8. Sed redeamns imde divercimus; Si Simahtm 
verti duricies , vel uiceris cbrruptela > pr«(»o* t^*,^dlfi^ 
Htis praifidiis cederenonvideacuryVenacoliis^, dmt^iiT 
ulceri proxima » apeiienda c&^ vel fanguifiiga fi^ 'untbm. 
afligpiida*: quo pucridus fanguis» ukus mitrienr, oui vtnm 
hoc tngenioeducamr » & icerumad pratcipiiaQ ^f'*««^- 
ufiim redire, ^ balneo^abftinere dehimuty/tef Ftm it^ 
tamttmieviore»ex vm ^tt^9& aqim^r.eoti^ ^'«^» 
tenti : pr«cipitatumqtia.balfam0areirfiaali^l 
(cj ]oafn. de Vigo defpripeo^ toipponlrQ? litim j^rities\ 
hoc 9p(pcimihasdurfdes:0i^eitit abfumicqnei uictru^^'^ 
ulciis. boKi morisreddeils. Roborandxe repe<i ''^fji^^i^ 
tendaBque , & etiaiirfrcquefKand« , pucgatfo^ n^m^'^ 
ncat roborabis eas ,€\ dtecoftioni praBfetiprai 



(c) Qittle^Uudbal/amiiiii 
iit, ^ lo: diVip deTcnpcaa^, 
caios meixixnit autoi , vix 
certb dicere. pofiumas ; in- 
tedm» sol.otiuinefty ideat 



ejiifilqm Vii^nnf?ffi9i^sy»»> 

Vel Antidotatu«/Hf/#<«ir. i|^ 
fiib timlo ung. dttkmUi'iJaX 

nh% (<i}G«t 



'4(fi4 LsONAtlLiyiXS BOTALLUS 

fm4 addideris § j. vcl ij* Nec ab re erit, (i 
midti {anguinishomofueric^yenam iteniou 
iecare, prxcipu^ (apbenam pedisdextri , vel 
Siffmm in^ .bafilicajB iterum- in brachio.Quod ii fai^uis , 
StlrS» ab.adverfisvcnisexhauftus,corruptus appa* 
torpm ^' tCAt , patiens vero inculpatae valetudinis ante^ 
fupm •Jf9 buncmorbum eilet » iacellige , luem baocper 
^*** univctias |am cxttcraas vcnas crfe.diffiifam , 
ubi . ftngttinis mifHoncsn ex. variis . divcrfifque 
'partsbus^brachiis putsr & cruribus^fiimmDpere 
conferrenovimus,habit6perpetnorefpeAu ad 
ym% ^ 6t edufiionis frequentiam : bcebit igi- 
<tutad|: V4« ab utroque bracbio, &; crurc utro- 
que , exhaurirc. At innc 'prjeiidii forrhanLi 
rvr-i t&ntaim,utdixi,'c0mroendarau&,jid>i }am in 
advcrfa; partes infe Aio trrepfcrit , .ubi etiaoLi 
' ^ni^,- jSciidmtt fnpremd conducuntt univerib cor- 
.tt. ' > , f^riiaiihibitai &quiasurinas & fad0res mo- 
^ > yentvqttasomniadtgeftacomper^subi ^dcj 
-'«'- . {MkqfirmGafa&^tefcabietradabitik. C^ 

<Ml\jQitbua beil& adminiflratis , ukcns morofi- 
< ' t»temittfedataniconfpiciesj,quodfabinde,ut 
ftntdinctilcua, ecit:i!i!adanduni^> 
Sitmify' :r,ifi piiSnntpraeterffai qui, tumiidofaAo ptx- ' 
m!%u!m pM^ioi-jlatidem detcgcre non poflTttiit;, quas 
]^^et^J etiam quandoquebeleftisutceribusfyremitur : 
^iimp l folvitnrautem beHe tuiherbic, fotib^s prae- 
fcripitis ; »8; melius , '& f)mfi$i»um , ^& sbymum 
2i^9Si9» sn^xeris: iniiciendumqueclyfteriexiguo /4- 
^menm iConfeftum 'CxfMceirtjinm ^iij. /ueco 
i^Udanjii^h ajU4pf^fii § IV. quddtrepidum 
Ckimrj^s. injc;d;ahdum,fine impetu«Quandoqiie praspu- 
tiumfecare coginmraiYcrumtentandAOAinia 
..' :j primo 



DeXVB ySNEKEA* . ijJt 

primpfiant , nec fecandum i^td exmma ur*^ 
^eat neceffitas. Urgebk fame raro, yel nun^ 
quaro ;(! omnia ratioae fiant »fotus » inquamv 
injediones^ (anguinismiffio, &.totius cor-^ 
poris purgationes. Glande igttur deteda , fi 
uicera mali moris (int^ prMfifantm erit ad rem , 
(in minus , medicam^ntiim quod (ine. mor(ii 
ficcet ieviterque abftergat, ut B^cife,^ fiuc$ Exficedfu 
plMU. fif. & ehilid. fmMmh,fUKr4 «M iu meSis *' *^^'^'. 
5 IV. JWTftf/. ritf. «/Mf , 4»» 5 ij* fM^haM jaij, ?^»M»mw. 
ad Jginem mirceantur, &tt€ero* 

f* xo. Acoidunt etiatti^ verrucasy 49M forti vtrrueik im 
cxtinguenda?» (ed animadvertendum e(t, \vr*&^*nit9ru^ 
tantum Verruc» intingancur ,tie rdiquaspars^ 
tes aqua exulceres : quandoqpie tamen haBC ; .'' 
fola non fufficic, vel etiamnon congniitTr^ 
pra^cipue (i magna^ has (int » quas amputare 
iatius eft^ mox aqua tadicem madefafcercji* 
Yu& autem Hifpanum ', dum junior^ eflem > ciird /4^4 
qui ad fcatris mei auxilhim confugera^^ glan«* in b»c e^fit 
dcm uni^rfam , atque prapputiumt magiiis ^^f^'^**^ 
verrucis obfitam habentem , ad tantam aur ' ^* 
tem molem pervenerant^ (il'totam gtaindem 
obtegdr^nti^pra^putiaiii^itl filQimumextenden- 
tes cutxi f!h&3ciaiodolorey^4uem fecare fuitr 
neceflbm pef longieudiifem , ufque ad glan* 
dis radicem, fic eniih cMnma patebanty& 
dolorquievit: muitas autem verrucas eranf, 
quaB parvidigiti magnitudinem excedebant» 
inter has alix infidebant minores , quas omnes 
in multos dies abfcindere , ad extremos earum 
pediculos , oportuit , mox fangt^ine aiiquo 
eiHuxo I aqua foni intingere : ali» autenu 
Hb4 niini- 



4» LSONAILDUS BoT.A£'Las 
msniiBS , qu» forficibusatnpatari aoiypote« 
rant, aqua fompenitus cum ccteris abliiin. \ 
pim fiiere , in fanitateaique xgec hoc more 
ieftitutuseft,relidotamen divifo prsputio, 
quod renniti non poteft. Qg« autem tenerx 
funt , facili belleque liquantur , app^fita aqus 

qu« #« yto d» #teOTw#, per vitrum"ftillatis, 
conficitun>* 

ii^, II. Plerunque etiam cutls eminet» in- 

i|at camis verrucof« ».nempc in glande , io^ 

papillifque nutricum -, in pucrojrumj^biis, 

&circaanum & fccotum, quam.npKi foni 

\jqits tu' *qti4, velaliovebementerurentemedicamen- 

tinffi^nt tp, abolere licet , fed mediocri ailiquo, ut-* 

'mi^tL POXA nquM exdufmnc & [d$ confeda , tan- 

(undem. ^a n^u admixta : vel pr4iipi$mum 

fmo^ySMM joannisde Vigo, bis die appofi- 

Turgdttp: tum. Hotum ctiam cotpora purgare frequen- 

/4»|iii»« jius licct^ & fangui^em mittqre, Sc fbne 

mjst0i ^ jj^ jj^ ^^^^ /ig»#,ve| Immtntk ex hytkm^c^ fijb. 

ViffujrMth. miitere, & omnibus temiem prscipere ^iffum 

proiratione morbi viriumque ; ^uiesetiamhis 

ommbtispraBcipiendaeft: quod. fi nec«ffitas, 

fivepauperies, quietem patienti nqti conce- 

dat, fed cogat confueta opera yi^qtn (ibi 

comparare, pene^ in cucurbitula vitre^ reti- 

iiC4t , ne veftium confriftu nialufu augeat. 



CAP. 



C A P. IX. 
Sminis profltivii cwAml 



Ql7i.#oHs fiftulamampUorein babent» ii 
facile feminis profluviuna ex foedo fcoirto 
contrahunt» praecipue, fi mulier nupet babue« 
rit congreffui^.cum viro alio » fimilem affedum 
patientet quod plerunque coi>tingit : vel, (i 
xnenArua alba » vel icboro{a p^tiatur, maxim^ 
iimenftruQrum tempore, vel paulo ante ; vel 
pofl: » co&'ant« Eft autem hasc paflio teftibus , Seminis 
ut vemriculo diarrhoea : impotens autem eft PJ^^^^V*^ 
utraqjiepars dmtius, quodrecipit, contmere ; ^^^^^ 
iic laxatis horum. ol^ulis, contenta fluumr'. 
Commpnicata igitur hac coUuvie tpHs tefti- 
bus , ( nam facilis eft in<:oitu ad hos tranfitus } 
rriftantur relaxanturque , & quod, ex venis at- 
que arteriis iis infertis , pro nutrimen feminif- 
quegencrationedefercur, crudum, aut qui- 
diem incodum, effluit, vilsiis reclufis exiften^ 
tibus. Qui autem venerei morbi. principia pi^r- 
vifaciunt , juvantur, mirum in modum diu<«- 
turno feminis eflluvio ; nampaulatim , quofl 
putidumeratcpnceptuniy clBuitcumicaBteroi, 
quod nondum corruptum, ied incodum la- 
bitur, perindeac inmulieribu$> quibusroen* 
ftrua fuperveniunr^. 

$. %* Curajtur autem a principio hasc afie-* curs. 
dlo mediocri negotio , fi asger rationi obtem* 
peret. J^mids eft primum & virga & fcro- otso. 
tum , fovendufque coles bidui vel tridui fpa- 
tio aqua caiida > ut fupra notavimus , & bis 
> Hh f. fingulo 



490» Ls oifii;xi>as Botj^ti^ s 

fingulo quoqucdic antc paftum : pofie^ foS \ 
veodiruntteftespermultosdiess in vmo €fii^ 
mo mgrot ^f^ tmfim : ptaensutitdr tamea^ 

fmtttm ^"^^ purgatio peralvum; talispuu: BLtcif^ 
urobini, clird, loi^ frima maqmtfUmi. iMe im viuc 
4ilh I 0. rhtuh. iM. 3]; Ms #/• 9 j. cmkftd, 
iiq. & ficchm.fiMt Mus ,CApiu matutiho tem« 
pore 9 & fuperporet dicoBum cmtlimm ifiridUm» , 

. & pmefmrU ix CMrmirm^ Jurc fadum » vcl cuos^ 

butycoy fale & aqua. Hac purgatione uratur 
bis y interpofitisiluobus » vel tribtis diebus » G 1 
prima libere eduxerit: interea exiguo elyfteri ' 

14^99. ^^ virgam injicelavacrum hoc: Rtc^^ aqm^ 

. IdM » hxivii, MqU4 r<f.m.^ I V. f$ftmmrub, fic~ 

xdrum 5 ij. tmutfr^if.Uthwt. mm j ii). bullianr' 

parum» colentur , & iicere bis iti dic , blande 

injediando, neexuiceres» &tepidd. 

Vtntfim$. f' 5 . Quodfi ad fextum diemmoleftus ad* 
huc afFedus fit, venam tunde bafiticamdex* 
tram > ad eam fanguinis eduftionem quaou 
virtus , fanguinis multitiido > & vitiutd , indi-* 

Puriatio <:abunt , mox ad fiibrequentia te conferes. lu- 
firtitr. cift, MtrcurinUs > fitritimrui ^ btrraffmsjfm^tinim , 
404 ffii.j. ftiyfodii% 0. iiacdecoAio pro una 
dofi » in qua infunde turhii tUBi 5 i £. fiUtttm 
ftna 5 i j . ciwmmtmi' 5 g . omnibus tufis y mace- 
rentur per noAem , mox expreiliiirs addo 
fyrufirofif$ilax4trui § ij. &potetmanO* Die 
fequenti, fi medicamentum noncopiofealvum 
eduxerlt» C2Lfiztjusc^iumviriiium& fstrietu^ 
ria ad | v. cum ^ ii j ^ fyrufi rofttSifidsitivi»^ A t , fi 
potipne prima naVirer dejecerie, fecundanL» 
omittcs 9 & per dies fex , vd (eptcm , prasfeni 

diure- 



Db LVB VSKB&SA. 45rs 

*diutetkb6i , matutino tetnpore» poteu:Ritife jifttmi^^ 
famtmi^eupithmm v$nem ytmdMmnJylvefifmn^^ diwtticum^ 
am w. \i rtditum 0fi$ , eringii& fiemcHlimtmdaid* 
rtem , Hquiriti^rsfk , UffH indi mm | fi. cjfptri 3 i^. 
meSis dt^umati % ii j. fiat dccoftio ftcundum ar- 
tcm ad -fipij. quac aromatizctur cum 5 iif. 
cinwminik^ &tantundem finmisfetro[eUhi^At 
quo capiat nlatutino tempbre f viij. calide, 
& ftragulismediocritercoopmus.moderatCJ! ' »- 
fudarc tentct . & pcrfcvcrct in ii« dics fcx V fit 
diximus^ aut fcptem , renov^ato decofio, cuni 
fuerit primum abfumptum : ab iis purgacio-^ ^ . 
ncm^ immcdiatcprsBlcriptamyiterum fiimatl 
Interea,iiaIvnsnonlibcr£cxcernatf devoret 
altemisdicbus; per bora^ duas ante coenam:;'i 
vel matutino tcmpore,^iAirf4M unnrna^gMtrtJen^ PiUld, 
ditiamydefis ^ j. quod (i nihil moveac, die &^ 
quenti fumat , 5 fi. in diiiabus pillulis diipoff-* 
tam,interini'hahc novatii ii^edionem in ulvttil ^ 
p9hes»'2tmptr , ttciH4trofitrHm\fiiccipUmtagii^di>^ InjtBh. 
purati^ ima § vj. nyrobalani titrin ^ii j. tutin jj^ \ySi 
bulliant parum , mox colatisj, tcpide , birih 
die, in virgam infundes , fed manu levi, fino 
impetu , ne virgas £^lam , qua; jam aliqua 
excoriatione tentatujrVpli^ exulceres: Vtcris 
hac tribus,vel quatubr diebus continuis.Quod 
fi nihilremiflltafleftioliaibere videatur ab ufu 
diureticoruqpu, , ^^^ dextrafi^hdns fecapci[a Sangitink 
eft,dctrahehd'umque copiofc,'{i vcnagrcftryc '*^^*'*' 
fint , & fanguis fit putridus : pra^tcrea , pur- ^^^gath 
gantia per ^vum funt folicitanda, pcr dies rtpttiss. 
puta fex vel ofto fuccedentes , & in fitn fcroti, Fttm. 
qui ex viOb fieb^t,^4^ & heldufiin incoquetd^ 

^.4.Hoc 



49t LsoNA&plis BoTALXns 

rfBmmkp f' 4« Hoc iiiterim fpatio viftuQftjicnuem* 
attenuamemque pi^apcipere : tKiiii l^oc moclo 
u feceris , non recemem tantumgonorrho^am 
10 bonum reduces ftatum , fed etiam diucur« 
oam. Caeterum in hac peninacius etiam pra?- 
fidii» eil infiftendum^ & valentius purgan- 
dum : non enim jtquo temporis dudbu babicus 
& dirpofitio vitiofa languent , vel remittun- 
VOTA. l^^%{cu radicitus extirpamur: yeriim non^ 
jugiter evacuandom, quo ad finem morbi con-, 
*t(^rs fequaris, fed quiefcendum, quumiismulto 
/r«o^M remiflior fucrit f4&us , castcra natuca ipfa ex- 
ww^ P^^'^' ' n^ro h«c vera poftreroaque c^ moc^ 
^ipp.s^B. borumomniumcuratrix, qu» (itandcm non 
ff^ikd.s'. pcrfeccrit, repetenda eadem eftcura: prae* 
i'W rerea , imperafe ^4f»4in fmtaium in pom, 
eumfufhiKro^ ad libitum : plerunque etianu 
^bufn txfim tanturo« t» hac m^ infufum, 
wl in aqua nmplici Cne faccharq. :Non ex« 
quifite tenuis vel attenuans vidus^ fedqui in- 
tra utrunque extremum medius- erit j infti- 
tuendus venir'. 



C A P. X. 

QVi cum polluta meretrice coSuntes , plus 
xquo,veI impctuofius,miIitant.veI qutbus 
sn coitu faciid inguina dolent , iis .parvo ne- 
eotio h«c tumentia fiunt , in quae, natura ro* 
ittfta , quod cx congreiru putidum fuit acqui- 

fitum^ 



Bb LvsTbneb.ea. 491 

<2mm^ & <|uod fubindefuit inquitiatum , co^ 
^ere afFedat. Horum etiam plerique » qui hu« 
)us morbi initia flocci faciunt, vel adverfo nu« 
minein imperitorum manus incidunt, bem« 
mx advetrus ^e naturas plurimum debem-^ : 
i^rvantur enim hi nonnunquam » horum bu^ 
bonum munere > nec faeviore aliquo cxcrcen« 
tur fymptomate^ • 

$. z. Nitendum igimr cft, ut ii zAft^fu^ BtiUwn fi 
rstioftm alliciantur» nimirum» friftionibuf /*^^'''^'f^ 
afliduis, ventofarumque appontiono • Nil"^^|^ 
hercie his melius , vel citius» ad '(iippuratio* ^»«4». 
nem acelerar'. VmmtMr autem digitk (impii- 
citer , vel minti btayr^ iUitis , ut diutius fn* 
dio (ine moleftia fuffisrri poflit : prasftabit hoe 
autem patiens ipfemet» digitifque comprimet, 
per({ringet, omnique arte frequenter irri- 
tabity ufque dum tumentes, & phlegmone 
ob^jti, taftum amplius ferre non poffiiic» 
quo tempore fufpHrgnfis mfUfticM apponere 
licet-*. 

§.^. Si igiturbrevi^nec multafriftione, 
ad fuppurationem devenerint , humorem non 
admodum craiTum rebellemveefreoftendunt ^ 
naturamque vegetam circumfiftentium par- 
tium vraram imbecillemque recipientem , ubi 
levioreetiam prasfidio fuppurant: iispropterea 
iat erit triphMmuumexfarmM , tUo , & kqm ap- Gn^lsltnm 
ponerc. Si vero asgrius huc humor trahituii»^ 
fcias, hunc etiam non facile in pus conveni , 
quare extrinfeco potiore eget auxiliot quim 
primus : idm igitur emfU/irum coquere pote- Cdtdfldfi 
cisj €m»Jt§n rmbatm tUth^s, r^tliStf^ im fiU «^* 

cmtttfiu > 



4^4 Ibokakdus Botalz.v$ 
mtnuftu Mnt\ &fmin Uni &fcmp4d^ & fn^ 
€mmnv§$stfimft axsif^tMm» 
tl^Z*' ^- ^* Qaandoquc camcn adco pcrtinaccs 
/•# , ifUd Ainc » uc ruppuracloni obnixd rcfiOcrc vidcan* 
s^tmUm. cur » quos emplaftris fovcrc calidioribus opor- 
ccc : id efficicc , fi hycnU roMeim cum MltUs in« 
CdtMpUfimd cQxcris» cacaplafinaciquemoxdefcripcoaddi- 
vaitdim. deris , fMfwemque infupcr adjcccris. Quum 
Cvdmm, omnibus iis prsfidiis non ccdunc, hoc ceraco 
obccge& R0cife bdiOH 3 iif, aUes 3 ij. diffUve in 
nceto «uerfmo , d» csm dimlhylme majenc | j. «»4« 
htxesatat , d* ndifftem bclie incerporentur , nddito | 
rMsfiffio^ tmteiUe cer^ finpdfftm^t. Inccrhxc, nevcrearis 
' ftacim venam aperitc » ex crurc cjufdem par- 
ris , vcl aiccrius» vcl brachio » fi ab illis non^ 
Jibere emanavcric » & , fi fanguis aliquam pa- 
ciacur i nacurali cranfmucacioncm ^ corpus una 
- 'i^wimw^ purgaco: namquandoquc ab iis cvacuacioni* 
bus , qui pcrcijiaces admodum oftcncancur , ii 
ad ruppurationcm • parvo icviufcuioquc auxi- 
S^» lio,ducuncur. Vidcmrhoccamcnracionidif- 
?lIS»!Stf f*"^^*ncuni : verum res ipfa hoc mihi quando- 
kuh9Mt , quc ante ocuios ob jecic , unde racioncm, omni 
foH tiftim diligencia, hujus efledus, explorare non defti- 
'^ai^it ^* ^^^'"* """^^ » nullam hac pociorcm cffcj : 
sitfm«/»rf. nimirum,quod ancea difperfus humor,aii- 
limfup^ quo modo nacuram diverccbat , qu» fubindc 
**^* &'purgacioneallcvaca, & fanguinis miflionc 
pucrido fanguineimminuco , rcfiduum valen- 
tius adoricur, in inguinaque , quoad ficri peii« 
illam poccft, compefcic, concoquic, ac pcr 
ruptioncm cxCurbat. Axiniisomnibusnaturas 
tancum beneficio fidcndum non cfl , fivc ^cild 

fiippii- 



B S 1;« y B y B M B B. B Ai t 4Si9 

iuppureitf » fivb ^grd : nam pleruQgue ScMU 
fympcomaca fequifolenc: fedfiequenciusin^ 
iis , in^uibus bic humor pervicacior apparec^ 
qi^osecaam & valencioribus» & frequencioribos 
pharmacis»curarei>areft* & copiofiore £m- 
guinis miffione^ fiiscorruptusappareac pur<* 
gecur igiturcorpus ex 5 y].fi99ffr^mu Hmitib^ 
vel 5 ii» f^tnlmtimcoilnmtum. 
, §.$•, Quum igicur ad macuritacem perve- 
nifle noveris > .emilTarium puri arce prasbea^^ 
ratus hoc illi prapferendum efle , quod nacurae 
munere» vel potius pucredine^ paratur : quarn^ 
vis W Galenus&aliifcriptoresmulti, con* 
trariam fententiaminhominumanimos infe- 
rere laborenr^. Acego,quam naturalem illi 
dicuntaperturam,contra naturam protfum^ 
effe affero , quare etiam patientibus admodum 
moleftam : antecedit autem hanc mu^ta, cir* 
cumpofitarum parduni , putr^o , ut ipte ufus 
docet,cuietiamarridetevidensratio« Sinan* 
que, putredinisviycutis liquatur, quomodo 

refi- 



MmifiK 



Emijptrm» 
puris drte 
(bifurp^s 
fsSumnw 
lim u ^U9d . 
•* fufrtd»' 



*^^. 



(d) Cux Galennm httjos 



ftrrafUisifmAturi lum M 



(cocentUB pttroniun efle fcti- jin% eicMrice fteii ejfe is ie» 



batautoi nofter , non 
afleqm • Is entm plane con* 
tnxium docet /.i 3 .M.M.r.^ 
imo /<>• a. de srte eur, ud 
Oiauc, e.7. eiprdOedamnat 
eutii coUiipiMtenem in ptffw 
riUiembui , sdee utfduuo /«- 
tere fmiht effieiatur , quod 
fieri necefle eft , abi finimus 



Ceifm /. 7. <• *• /*w«» yt& , 

eSttest4ifl4ifm4t0^0$, ut 



cm^ qmi expertm ferrutn nem 
eH. Contnnum tamen fua- 
det ChinirgoiumPiaxis^ apud 
Vidium /. y . i# tttrat.^enerut, 
r. 12. & lationes ab Aqua-- 
pendente aUarx itb, de Tum, 
p,n, c,6. §, quodjifurit tsntOp 
&C quibus adiunge , fi pl** 
cet , autoiis aigiunenu , latit 



cutem ^ pure lumpi. Solu« equidem momentofa ;qualia 



etiam fimt ^ Sevetino allata 
EfifXkir. tii* defiSiieu» e^ a I* 
* (c) 03 



'4^6 LSOKA&DUS BotALIQs 

teMent cAtnoCt prbxiAaft & netvbfie patr«i 
^ alise, quibuspus inlidet-' ? Qms auteai non 
quandoque vidit emiiTaria k putredine parata > 
& in bubonibus , & in aliaruni paHium fini- 
bt»,(tcefrecarneexhaiifta, quam putredo» 
^ ditttius infiftens, coUiquaverat, ut nmltaou 
cutem , jam labefaAam 9 iecate opus fiierit, 
cum huic deeflfent inftniroenta unde alimen* 
»• tum caperet ? Sed quid difcrimints eft in fe- 
Atone arte faAa , plus quam in illa ? quod au- 
. tem ferrum fecat , vei caufticuth urit , idem^ 
fand multo maiore menfura, ut didum eft» 
4* eoliiquat abftrufum pus. Sedmec tantus ex 
ieftione fequitur doior , qui raptim transfluit , 
* SH$m/U quantus ex diuturne comprefTo pure. Ubi igi« 
s^rhnim tur jamcoUeOum pus patcat, & phlegmono 
•npnrn. Y0niic-^ fitobfcfla.^fcrroacuto, belieque fe- 
cance,illam divide» fecundumque(^Jrugas 
feftionem facias, ea quantitate , ntnuUa vi 
craifum pus , quod perpetuo in^iis appatere 
confuevit , exire » v«l molliter exprimi queat. 
Sa^aptfii' $»6. Circumventas autem phlegmone vo- 
n^t^^itcsn^ micas , non modo ha;, fed & cseteras , (ecante 
»Iww'i f^"® pcrfodere confulo , eo quod cx plaga, 
j^icaufiic9 fanguisille (0 cutaneusatqueetiaminfeaus, 
spcritnda. , detm- 



(e) Qi^iatione fecaiidiun 
zugas ia inguiiiibtts flperien- 
dus fitabrceilus ,pulchi^ do- 
«ei Gal /. I3.M.M.7. vult 
eium,pettian(Veifttni fietife- 
^onem, quippe ita , cunL^ 
membiuiQ flei&mus natura- 
litec, ciitis fibi appIicatazL.. 
Sed hsc x^gttU non t& tamj: 



ttniyetOOis, quin piopartiam 
conditione ezceptiones patia- 
tur , quas omnes ad longum 
pcoponit AquapendentcJ /i^. 
Opirdt, Chirw^. cap, 107.$, 
tise Chimrgica operati» , f(rr. 

( f ) Simili coofilio CeUas 

l cit. in ablcelfibus cutenu» 

inci«Uc,^ Oiciubitulam acr 

comniodat, 



tf ettudicur , quod ad cauftica minime confe* 
qujtur : praBterea , in tis cau^icutn quandoque 
auget inflammauonem , cum fummo doloro. 
In quibus verd nulla impendet pblegmoneV 
( quod rarb , vei nunquan , in bubonibus in 
appafet) iilis caufticum apponere maxim^ , 
confert » tum quod ex hoc ( fi perfeAum Gtf) 
nullus , vel exiguus, percipiatur dolor, ubi nec 
cutis divifa fit , ncc inflammatio ad(ic ; tuou » . 
quod fedio ^iam ( ubi illud (iippofitam puri 
partem exuflit J fine moleflia aliqua fiat: pr«r 
tcxea , fanguis nttltus ex jali apertura eiBuit^ » 
quod conrert in frigidis abfcefiibus: Sed & ^ 

jcandenti ferro aperire hosetiam licet , perinde 
atque cauftico , fi «ger pcrmiiiar'. 

$. 7. Seftionis autem tempus eft, ftatim ub! g^dt «u 
jpusin finuinundat, dumdigitis prcmitUL, * £«'««'• 
quo etiamtemporc fervorcs,qui in niatetici ^jJ^^-T^ 
generatione fiunt, ianguefccre occipiunt : non ^A. 
aiitem , ut quidam pr«cipiunt , (g) acerbum^ 7. 1. 
dividere par eft : difficrle autem tunc coquitur 
rcliquum , quod in partibus citcumpofitis e^ 
ihfixum atquc crudum , evaporatis pei: fedio-^ ^ 

■ .'' flem . . ■ ^. 



coattnbdsit, qos, qaicquid il- 
hxiB vasXz corittptaBqae mate- 
xIb coist , cituhar'. 
. (g)Ciu4osabfoe(sasquan- 
doqite eise aperiendos , non 
unus docoic: Vide iis ad Val- 

purti^m I ^* & «» 7. ^»r^« ^*"'- 

•S2. ubi de pauiddibus mali- 

gnis. Faulum , /. 6. c. 34. & 

^ tUo Aquapeiii, m Sc S^ 



veaafimhchchdth.lmh Jaun 
autocnofieiruad€at,bubQnoi 
venezeos apetiaidot efst^ . 
cauftico , (iyeaftualiiiTepp- 
tentiali, quid aliud indicaC ^ 
quam eordem,ob (iuun ciudi^ 
tatem, igneo ^ufinodi ege-^ 
xe pcsfidio } inteUigeodu» 
iuque venit» de apenioa&> 
cradi tumosis 2^ ^^P*^l, 

n/ (U>Vr 



4p8 LvpvAftPV^ ^(fTAntxfk 

tmai Sfisi&bmy qwrum opf rinSia bomm ^»» 
ftiQiWi^Uf canccuftiQ. I^rwtfl^f qu^qtuodo- 

geinio^e ? V jdicjuidem. ineptos Chirurgos , 
qQimitnquam fedione immatura , Qon cicra 
vic« dircfimen , sgtos in gravii&mos anxiof- 
quedolores induxiflo • 
Tnrdimfd. $. 8. Sed e(fi immatura feftio noxta fit, non 
t tf< «^«f^*- propcerea urilior cric, caucris omnibus» prxni- 
rSfMMid. njimn naatura , quod ampliorem , quam paiL, 
fic , fi^ fedem parec , parccs ( ut diximus ) cir- 
cunftances corrumpd», quas fervac in tempo* 
j!!? #ww |:e»artcque, fadus cxicus. Ncc evaporacio- 
MMttnm ^^^ concenci puris hlc expcriri , fine apertu« 
atrtutur, ta , ^quum eft , qiiemadmodum in i>hiegQio« 
nofis colledionibus , quas fola fanguinis copia 
iB^fpt&mid4 nonnunquam fiunt. Aperiendus erit igi|urfi« 
msnl^m nusBic,noncrudus,fedmediocris:poShunc, 
9§i. qui paulo maturior eft ; tercio » macurum ex- 

treme, eo quod fatius Gx feroi qiiam nunquam. 
At horum indicia fcrlptis tradi non polfunt^ « 
fed vifu taAuque, ab expertp artifice,tanqttam | 
• manudufiore, difcere asquuni eft. 

£r "^ S'*" ^* ^* ^?^^^ igi^' fi**" » ill^oi , hac prima 

t^Z^i^iw^ cura,«a»*#,w «ttf & k$h0meim intin&otcura- 

Cf^idfmd bis, &infi'afcripcocataplafmateftipabis. lU- 

ciffmn* h9r49tu$4 &frkmtm,fHrf$gitu^ miKg sfts 

tiv.cum lixrviiA^ vimMip^ipti^ifim^ ad ignem 
elJe coquantur* & fiat c^fafU^m non coin* 
quinans, quod bis in diereftauremr. Hoc uci 
poterispcrtres quatuorque diesprimos 2 fc-* 
dlone, quaid , quod in lumida parte eft in* 

fixum 9 



Db LVX iTZKE&SAa 4P9 

fizufn , in pus vertatuCy vel in ludinis evl^o- 

retur : lychnum verohoc medicamenco obdu- 

catur. K#A^ mOv nfiif, tmUwihm^ » ySMP^ r«/inMi 

& Mfii m$. §j. /imi4 hmUi § 0. tuiftolodM^ 

thwru , Mi ; )• ad ignem oantiia incorporen^ 

tur. Qunm id ficcantius effe voles» m^itMum ' 

augt , addens inMte qiiippiam £c «i!Mr» ilpcd 

thtUJUm, A b ufu caTaplafroatis, ex fiurinis prs» 

fcr i pM s imfUfifum dkif^dms ad finem urque fuo» Qnfisihtm 

currer'. 

jf. lo. At. fadoemiflTario» fi nondumfue* ^knf^^rtu* 
rit fefta vena, veletiam fi fiitrit» & fangui* tfv^m^cd, 
nem repereris vitiatum» eodem die» vel akero» {2[|2ii 
f^MP^«p#iBi ditr^htri licer^ : etiam corpuspur- mtfi$9tmm 
gare , quo fcviora efitigsas fymptotnata 2 vena /''^- ' 
fecanda eft faphaena, vel poplttis pociiiSy vel 
bafilica ejufdem panis. C^od fi Unguinenou 
viciatum ofienderis, ftatim , vel fub vefperum 
ejufiiem diei , aliam d regione venam dividm 
ne haefites. Mox corpus pMrgaUt mediocriter » 
G abfceflus facild, vel brevi I eontagio, ad fiip^ 
purationem dedudus fiiertt : fiverb dudttou 
l>oft apparuefit , fimguiniique vitium non leve 
videatur , diutius in purgJKionibus iflfiften« 
jutn eft^ valentittfque ptirgandum : purgatta« 
(lum formamex fupradifiis, tum infradicen^^ 
dis 9 fuggerere poterit , qui paululum in ano 
medica fiteritexercitatus: fi nil,(atiuseritbanc 
partem expertis medicisrelinquere» qui id tx 
morbi efieotta, aliiique indicationibus» iMiAa^ ' 
bunt-*. Wftw praetereatennis mcdiocritir, ut nstm, 
humoris corruptela » ac patientis vtrtus ^ ,indi<* 
cabtmt.& quam minime.vel hihil » attenuans^ 
li 1 CAP. 



fob L^BONAlbDttS BOTALX.Ut 

^^^ C A P. X L 

VHmm cafim cmoHdi rsiic.' 

SEnfim , ubi h«c colluvies oer cacnoias, cu« 
dqueptoximas , paitcs fere uniyerfas in^ 
imulkfiU' pferit, in corpore tenuiorisianguinis» ab infico 
mmtmfirt calore propulfa , cucem labefaaat , unde piE 
decidunt. Hos etiam patientes natura aiiquaih 
do k graviore morbo tucatur, ejcdo per cutem 
putoreomni.; Veruntamen hoc f«ptus noib 
abfolvit , vel ob intemperatum vidum patieo- 
tis , vei propter vifcidorum humorum mifcel- 
l^m,qui sgre per cutem dejiciuntur : quan 
' ' & aliis fymptomatis , etiam raBvioribus , fub- 
«nlttantur sgri , rationi cpnrenuneuoi eft. 
Stnpum '§.%. Ineunda igitur in iis eft cura a (angai« 
^fi^9 nisinil&one, ex cephaiicabrachii, paneoL 
magis aflFefiam refpicientis » ad § viij. vel x 
qui fivitiatus iit, uatim ex adverlb brachic 
taniundem deme : corpufquefequentidie ho( 
'7«rf4fi#, pharmaco purgata RMf># m^^m > kMM^ « , hji 
/^\ tmU4Mts m.].mmwidH» fmi&tarU^ m 
m.i]* f^ht^iqmrcim § i fi. IsquiritU fafk » »(& 
€$miiwpi ma %]l fi^i d»c$&iotul #ij. colcn* 
tur : cui indantur , falumm fifu § i ({• fimim 
fimfilmiy Mmfimm% cmvi^ mm $ \].cimmmo9m j iij. 
macereiuur per nodem » mox percolum li< 
quortransfulus & expreirus, in vafe vitreore 
ietv^tur ad ufum : de. quo Kcdpi % iv. J^ 
' fcpui.Uxmivi §]j« 9USum$ trfMti. Mffi$4i ^iij 
miJIUiJlMipifio, quam capiat die fequenti a 
ftBtt^fo fiioguine ; ex reliquo decodp capiat 
: '-» f \l fingul 



Di LuE Vewekba, sot 

flhguloniane % ^. cum f j. ^ymelStit fyanm. 
&$MmmukmfyrHp nfiii UuuttM. Ab iispur* 
gccur corpus cx 5 ii- f9utggrum coebimmf $ fi ine* 
dioctitcr fucrit robuftus paticns. vd cx 5 1 fi* 
q^od a pilulas rccufct , purgctur itcrum primo 

pharmaca . a . j- \ 

jF,j. A fanguinis miiSonc , vclpoftndici 
purgatione , capillis forficibusrcfciffis, lavc- 
lur , atquc ctiam fovcatuf totum caput hoc la- '^l^ 
vacro, quod ftatim compcfcct piloruro cafumii Svs^ru»^ 
diflblvendo humorcm ooxtum* Kedf^mmh^ ^ 

gmiek uUm , velfilufrmM ipfiUm , fi viridia fint , • 
falitmmvieii , m$sm.i].fmamm , mme. vu buli- 
iiant in aqus fitula , dcipde colentur , &«*««<*• ' 
Dis dicbuscaput lavctur, cum lcvi friaionc; 
mox roadidai in codcmdccoao, fpongia am* 
pla • caput fovcamr , bis tcrve repctita ^on- 

{ria , mox lcttitcr caput exficcctur. Idero mtc^ 
igc £u:iendum eife genis , nifi fit imberbil. 
Ut^ris hoc balnco ibtuque, ter vcl quatciir: 
fubinde dics aiiquot quicfcc, puta fex v«U ofto^ 
mox repetas. Quod fi cum piloruni c^ \» 
cu(cula pcr caput apparcant , qua i tbtibiiB 
atquc lavacris non lcvius habucrint , iis addc^ 
Mef^mce^ma^mtasit^iffitZ^^ 
quippianotj. - . 

fi.4, A fccunda purgationc, pcr >*rt/, - 

tum pcr wfifimn , corpus purgarc conandunu ^ " 
cft : ^m ctiam fi tantum caput & gen« vi^ 
deantur mokftari, ^nivcrfaB tamen cutanear 
partes eodem feri afficiumur incommodo. 
M^mm igitur in^cdiatur , dte fcqucnri i re- Ukmm. 
pureato corpore» io quo infideat pcl mcdiam 
*^ ** li j " horam: 



So% Lbonajlpus BotAllus 

horam : iic auccin aqua pocabil» tamam . % 
e'}uscalidicath, quannuD UmiexSmi poOir'. 
VfifCiit autcm iia> per duos mox fc^uentes 
diet > horis duabua ancc coeiian» ; dicfque fub- 
jndekttecponac tres (iaebalneistdeiode pet^ 
aliosduosdies ad hxc recurrac : Quairdoque 
y*nt*fi. ^ia» occipiti .condtt^et vmfifim affigei^ • 6c 

fecatc^. 
pt u t hm . f, 5« Hac iorupecpo(iofie««tatur« RmfeU^ 
^^ ^ mdinmv0H^^ fid M muuH » .fxmmdiami' 

§iii|. M» fif^miMi •43' ii). macereotur horis| 

vigindquiiBOt lOtMfculotcrteopieafoirel vi- 

tjroOi oipit ificium Amj^ ligm M^ § it» 4tq$i4 

/MMirift fB^xij. macQremur per Rodem, & 

leqto igne, io rafe tecreo picaio » buUiam ad 

iiuactim paittum coarumpcionem : ftibitKicj 

^uic fuperadde visijun fupra pcspiraciiiii , & 

feiukant per horas fin« detnceps coleacur in 

varft viireovelterreo: Et cnag^a ocrwnqae 

fimul mixtum » ic^cum in oUa* mpoaacur » cui 

^^ fiiperiode 49JM 'fl^ xvi • in qua ccis|m per- 

pulcbre fueriotmaoenMati» j^iii^difti ligni 

pechQras. xi)- & fic mixca, buiiiancad Quar* 

ta mpofationem ytadx quielGere^ tetidere 

permitte , & colatum pro pom refecmfw ad 

Ejitrn$tndi Jibstuik)» £x pcimo deoofto » tancui6mado bis 

^^. indiefumec,addibctthimvideUeer»vel fub 

noAera , duabucbocis , vel cribu»i mtm pa- 

flumtiilofii fic ad §x. dije balneicanfom fe- 

met , videlicec maOKtno cempore , utacuf : po- 

cctor aotan tepidumt moz «ger lodici|pM» vel 

vcftibasy coopercoc » mediocnter ftidoret pro- 

vocet. 



D 15 Lu B Tbn 111« A. 5oj 

yoceti Vtatur autem 'h6c deco&6 , 6ittutxu 
duodecim fpatio » vd quindecitn « fl' morbus 
levis faerit: at (i gravior» prorogabi^ in ter 
deitbs: 6c, (i dolores aliqui vel capitis, vel 
artuum > fuerint adjunfti , cum piloriini cafu t 
tutuhl erirredire ad primas purgationcs. 

$. 6. Qupd R in ufu bujus decofiUonis ven- 
rer nOn bene fluat , ( qubd tantum coiitingir* 
lis , qtii parcitliro h potant in paAu » quod utile 
Don efl: nam prasAat paulo , imo etiam isulto^ UrgdpB" 
pluscohfuetopptare: purgat autem bcic de* Ji''^^» 
codum pet uiliverfascorporispartes» per al« rldditfim* 
vnra videliVet , fudores , & urinam ) fi alvus ^ lUm* 
inquam ', non libere dejiciat, fumct ^ltet*- 
nis dlebus filuiarwn umm ccchiam dofif 9 j . ea 
hora qua folutus fuerit fudoribus , feu mamti- 
tio , (eu vefpertino fuerit tempore ; quod fi ' 
hasclevius, vel nihil moveat, fumat binas* 
Veruntamen , fi potet liberaiius ex fecundo 
decodo^.quod conducet, alvus fatii; (ietlu-r 
brlca , imo quandoque niultum : iibi licebir^ * '^ 

pef ccfenam unam » vet etiam per totum Jiemi 
hoc potu dmiflTot vinum optime limpbatum 
potate , & parcius ,'fi p^tientis CinteUige) yi- 
resUbafcam:,at ubi nssconftant/formidan- 
dutii non eftVetiam fi otiatet vel fex,iesalvus 
deiidat. Siitetti atvuis aounde exceruat « bal« 
neis £6 dtdnon dft iitendum > quiefcat^ i&ituji» 
venter pfid^, dtt)i(ro (^ut diximus ) decocloper 
dietti unufti , vel parcfus poter^. 

$.j. '^i^tenuis mediocriterpradpiaiur» Vi9m^ 
nin^tuctt . tit ttmt\ tailtum in die ^ carnibus 
teibpetiue utatur , i^vkutk videlicet , vAtuBk : 
li 4 altero* 



5P4 LyoKAlLDus 6oTAZ.inis 

i^cero paftu p^Mi » vel muygiUk ^ parci 
ctiaai., puta § i v. panis» & tamundeai ^zSm^ 
iarum . vel paulo plus » (i bomo fucric mulci 
cibi. At ubi alvus fluic abundantius , liberalius 
efl; etiam exhibendum de cibo : hcc omnia ca- 
men prudens Medicus moderabic » uc ufus per* 
fuadebir^, 

f. <• Sed quum hic morbus foedum bo^ 

mindm faciat, caeterifque hic ludibrio ha» 

Simitnt beamr • nec pmnibus , velob negotia piiblica • 

n»n tifii vel priv^ta , vel propter egeQatem » vel aliaoi 

^y*^* quamvis caufamt inire hoc regiminis gC' 

r^>mt;«.*; nus concedatur : operas propterea atquo 

nunt p^' hbore dignum erit , ut exponamus , quo- 

^^''^^'•modo iis faltera perfunaorid , ut ita di- 

cam , occurreteliceaty donecipcUor illis obla« 

Smtmim ^^ f^^^^ curationis opportunit^s. Sff^^tU igi- 

f»tj&, tutvei^ fup^ior incubito eftf e p^rte ma-' 

gisglabra ; ex altero etjam brachio ftatiaui 

u vitiatum admodiim fanguinem off^nde^ 

r^r^iiht ris ; corpufque , fequenti die^» ftt^^09fdm 

fUulk mtnk ad ^ ij. 'c% quibus fiant pjlpla? 

fex, in aurora devorand^ • quo4 fi patiens 

exiguartim Ht virium , fat erit ^ i g, Pbfteaj ex 

inftafcripta bac mafla pilularum , devorer^ 

^ j. alteri^is diebus, vel tertio quoque die, 

liiniqsmenfis fpatio ad minimum: hec erir' 

inutile , fi ultra producat : fumat 4Utem has 

matutino tempore, nec defifta; ^ confueds 

frMit^ ^Mmm ^ vj. ^ioes eleiidexvifies s^ij. cum ofy» 
meUite fyU$tke^fi2XmM[Jlk^ ad ufum di^um^* 

Aieftayeni^ per horam put4 » vel fub ve« 

Iperum, 



ipenunL, fbVchis , lavahirquecaput , aqua ca-i uv4tnm. 
lida • in qua p0m fuerinc cofti Sc frf4 fii^ i 
haclotioneuicrisdiccumqiiatuoc fequenriua» 
ipatip , fcmel^in dte » videUcet mand vel fcio y 
ante paftttin|iec horam. . Scqucnribus diebus , 
dcippris pocrii, adjicics fimdfSi rmtm vel m^- 
m#i «M, una cum r^f ex hoc bis terve io^ • ' 
hcbdomade g capuc lavabis , fpongiaque ta 
hac miidida fovcbis. & balneo ctiam univer- 
{6 quandoque uteris ; hoc modo pilorum ca* 
iiim ^rohibcbis ioccpmm^ ^eroique ad ime-^ 
gram fanicatem reftimens% Tutum cric piluKs 
praBfcripcis utt ad multos-menfcs , verum non 
tam frcqueotcr, fcd primo menfeexado^ (at < 
fiierit^uarto vel quintoquoque die 9j. fu- ^I^J^ 
> xnere , uoicpque tantum lavaorp» fingulis oOo emLm'' 
dicbos, capuc iavarc vel fovere» ncc, multis.w /««mp- 
fridionibus illud exerccre : Sed five laves, ^* • 
livc. ficces, parcius atque leyius fuftricabis, oec 
f 3cficcabis* muUuro , iedniedio quodam mo« 
do, iinteis item miniroi afpcris. yi^ Cr* ^'^'^* 
parcior CQufueco » acriumque ciborum immn<» ■ 
nis 9 uc c^pdrttm» alliorum » aroraacumque Ac 
^miliuo^* 



C A P. XII. 

Scakiii^&slimmcmis sffiiiHmcftravi^^ 
diOfUfft jifTft^* 

perigo» (cabielque» nonnunquam;, itu,J»fis^u 
hac lueaiFcftis; apparcre folcnc, vcrum po^ <— -^ 
Ii5 "«» 



$96 LSONAJL0U« Bdti&tLUS 

tiis» io dtfidnfii pigrirque faottfJoibtts f ptgris 
ioqitvtf ,,St ad:6ai!9tioticiii ,vt& ad cotpoceas 
nQtmtmotke$i £&* ut • nuUarum tttum Mi- 
citt » cntttti uagttibUs icabentes » offlaes vtgi- 
Ijas <kHtrttOium, uode, quuoi jani nialuni coiv» 
tnxertt cmis babitoiD , non facild ^uratticL, . 

rsnM/WKir» f. z^ lisy 8c ib bcachits , & i ctutibus tttriP- 
qHo^fauigQis dftxtetrahehdus veaalTeaione » 
utK> fciliGct die cn communi utriufque brachiij 
ab utroqoe crorealtero, ex faphena videlicet » 
iiintentapai^ma^is^fficiatur, tx W fciatica 
Wrdi j(iexterflaf&, (ihacoccuftafiti ape* 
xiaiur fapbeaas.mox corpusi hoc pbarmaco 

^wg^Hi ptirgcto:. tMfi fimsiffd , byferktmk ^ f&IUmm 

cdftio ad f^ tf ; io ^ua tiUum^ inde fdkntm 
finm ^ i|« 9fi$hjfwit'^^m4n4^ ); igMi » ai» j p /wi 5 iij. 
«^ $ if /. matertntur per no^eto ; mane per- 
CQiaOilc ^t%fi^ « feirretur decodfo in ysite 
vitreo» de cpa ^^ fir 1 v. J)¥k^4§'fumtHrr4 

M Ammt/Ii. d^iIf.ml(ijo^ fiatpofkiv C:apiatdie 
pbttiBem venos t fcqimribus «ttebfH , capiat 
exreliquoinfufo, finguio mane ^ v.<4ddendo 
cxymUitif fyliitki, fyrufi tU fnmoterT^ cmffefiti 

Uinmm» i^. 3. Circa vjpf|^ras»-altemiriliebus, hmi* 

mtm exaquadurci ingrediatur, immoretur- 

cinur^ii». qut ^^uii^mhimm* cmmii^ m fda» jp- 

^» pliccn- 

J ji) voa» iml%ir'l^.fi^acl$u9iGs9M«liik^ 
u^dcasn fCais: vjjcVet-InAnapiKifetwn] Magnucu^ 
Al|^f4^iv/iMl^^. XX, fl 4. 1 inititttintun r. l Z,dtPhlihu 

(i) 



Db LVB VSWB&BA. 507 

pUcennir, femel aut bjt» iti varias cotporit ^ 
paftjBs, qms magis atbOminMMU Ab- Qfu 
tymporum eodem utaMK^dtgtS», quodcapht^ Dittihimt 
pnscedente defcripfimtts » vini dimidiam por» . 
tionem auferens, tocuai autem noo canfulo : 
nam &'MeiMii vtres robuftioresfervat^fiicaie» 
que per eiuliQres permeat venas. 

f • 4* Qgod fi pniritus adibodum rooleftus • 
iit, ncccorrigaturbalneis/^quodraro contin* 
git ) vens^ feAio eft reiteraiMla, & cucttrbitulsi 
cum decentifcarificecioiie, ^lfmtgmfijgM^ par* *. 
tibus magis^aAdlis^applicanda^» & dnUHm 
f»^f$pm^HM Ufiirpandum: dicetur enio^de boe 
inferius. Ab mfrtphut ^nvnm tum hitym rmmi 
mifce , Sc unge ; veruoinoiiuntverfttfacorpas Vnxuwm, 
(imul,fed uno^die partem mam» alioalteramt 
altero fcilicet dexteram totam>altero (iniftranb 
Qnodfi imic unguentoiKm cedac,repoiiettH* 
guenmm in pilaplumbea» 8c fuperpone aqtu 
rofarum%u)Ah qua bullietityS^/MMri^l.qusB per 
cobftm camCafa , piftilla diucius on^^com- 
moveas, mox aqua optime exprefla» unguento 
uteriSy veruffl tenuicerr & nbn univerfunu 
corpuSi uc'*dizimus, uha hora: imo fatius 
etit, matminocentppre»'crusttnttminnngere» 
vefpert attet um , vel braciiium quale vis ; &- 
quentidieClaeierani pairtto ficillfnire;HflErc.aa» j^ fu^a. 
tem linimenca, boc mort adhibita» tantum ab<« w* «» . 
€& nt knrihfecus bumonesocciudant ( ut qui- ^^^1 '" 
dam opinafttur) ut porius diflbtvam brevi » 
quod cocem moIeftat,uiide mox basc quiefcens» 
robuftior jfit: Cogimur anc€ ad basc confbgerv 
quum f am in malum habitam cutis devenerit. 



J#9 LftONA&OUS BOTAX,LVS 

$« 5« Quod (i paupertas vetat» q«o haoe 

^^ diaKam pacicns nequeat efficece , venasiecet» 

balneetuc» & alcemis^iebus capmfflMUnm dt 

fimmm^ 3 j. vel $6 die (equenti a venacuta 

ibdione » devoret ex eifdem pilulis $ i). vel » 

fi imbe^iUis fic » $ i 6. aflfedam cucem illinac^ 

medicamento pcacfcripco » & imperato ipodo. 

rMta» lOite» omnibus fic moderaci cenuis » neque ad» 

modum accenuans : tiaxiX^mMsviuiliMi^ /W* 

hspiBm^mtymfkHki, fed medioccicer,parcd : 

* elixas aflis btc pr«fero ; fAm fic aqua , vel vi<- 

num aibum » mpki aqwe perfufum ; fed eciam 

pocionem^ex iigno indp fuprafcript9im,adro6- 

dum.commetKlQ » ex aqua folum , vei addita 

vini quarca parce » pacaum » vel i hujus locp » 

firfsfmiUddsci^imm» 



. C A P- XIII. 

MnfcnhfarimpmmmafcS^mtmaliu 

UBi fanguis paulo .craflior exiftic» nonu^ 
«que pcr cucem ^^jicicur quod in illo 
vitiatum eft : itaque per partes paulo pcofiia* 
diores vagans» miifcutos, tuqieocum involu* 
cra , gravat » cendic » tc poftremo rodic". 

$. a. Hoc autem/genus moleftiac, perinde 
acque pilorum defluvium , vel alia fympcomar 
Ca » vix ance certium» vel quartum roenfem, ab 
infixa Jue» apparere folec : quo cempore fan* 

ginem ferd univerfum , qui in parces camo<^ 
recipicur, qui^uaaiexhocyitiopr«Iibafle 

necef* 



nece({|iBi eft. Secanda .^rdpterea eft ptimo r^fi9kt 
Tena, afieftas parti maxtme proxtma» mox 
alia aicerius membridolemis, (ive cms iivo 
brachium fueritj indej>ars«fiMi vir^ fovendaeft M«i; 
bis in die » panniique cttlidis munienda > atqu^ 
ettam lana fuccida : iuvathos infuper mirum 
in modum ^qumfinffdMHtJfim^ d§ Kf^» quaou csf. uiu 
infr^ noubimus» fi pars dolens calidd illi^ i^mTrsff^ 
natuc^ . • 

f. i . Verum bcc juvarent parum, nifi alio/ 
humor fluens , di vencretur : Sol etenim quo« 
modo agrum reddec aridum , quem abundd ri- 
yulus perpetuo rigat ? per alvum igitur jpwr- iw^4ij» 
IMuUtm crebro eft corpus hoc. quo picuita^ 
etiam bilis » atque etiam rerum , quarper venas 
in univerfum corpus ferri folent» affeftanu 
partem non foticitent, ufque dum illa humore 
noxio fueric penicus abfoluta, in propriumque 
ftafum reftituta. Purgantia medicamenta talia FtrmMH 
conferre poflunt, tL^ctpe^ Mgwki tftmi mm tr^ 

mifte : flat Mm , capiac ctim iwofiUuro , Scjftlifo 
fofiniy ne amaricudo ftomachum fubvercac : Iit 
cec hos juvecquam maxime vomicus, ucinfra 
dicemus^ Quod fi bolum averfetur, pocionis ^**^.^ 
cupiencior, tiicipi,filiifBmfimd%6.tmiitiUa$ ^*^* 
^i&.iimsmitmi^ j. Mqitdeicborit^ IV. macerencut 
per nodem , mane exprefllis adde , cjymcUitk 
fisHplidt ^ iij; mifce, fiac potio^ quam capiac die 
(equenci ifedisvenis. 

jF.4. Oiebus reliquis, ucacur hoc decodo /^fr5«»« 
inftafcri pco. Rccipi , crii/mi^ hyjfifi , fytfrici,pH* "**'''^«m». 
lipi^ ci$bm$9 ntiiwmtm. \ fdjfcdiiquifcim^i). 

fiti ' ' 



fia LEOMA&Das BOTALLtlS 
fimnb tmhm» §iiJ. ^iat decoAio ad*'flf if. 
eirca fihem co£fcioni» adde, tmhit tUaitufi ^ 0« 
& iterum parum finreant , & mox ab igne fe- 
mocis^adde illico elm$mntmi s ' j • ^^*^' $ D- /^«w* 
mtjfbeoUttU § i j. eontun3antur craffo modo ; & 
macerentur horis quatuof , inde celentur , de^ 
qua capiat omni matid, fubdiluculum, § v. 
cum §ij. •xymtmtk Jw^hk. Decodione hac 
abfoluta^ refumat itermn primam purgatio- 
"nem , & per dies viginti fudoribusfubjiciatttr^ 
jyinpbtrttU infrafoipta potando. Rtdfti^ indi ^ v. fi* 
csf9$Atit. mimsfttrtfeUm ^ j. vim tftimi Mi tS- iij infunde 
perduosdies. Itcm , Rtcift lipu imfi ^ y. aqtut 
fimans fi X. builiant ad medietatem , & con« 
tinuoab igneremocis, immifce infiinonem , 
cx vino feftam ; refideant , colentur , & liquor 
jn vafe vitreo , vel fiaili picato» refcrvetuii^ : 
magma vero, i teruih in olla reponatur , cui fu - 
peradde , aqu« fB* xi). bulliant ad tcrtis ^ar- 
tisconfumptionem , ftatim immifce vini oftimi^ 
tUH ©'v. in quo fuerint macera t« liffn inM 1 1 v* ' 
* per horas vigintiquatuor fada decenti refiden- 
tia , colentur prd potu» adh'bitum. Ex prhno 
potetalbenteccelo, veltempeflivius, fi lubeat^ 
I vii}. vefpcre autem , ? vij . calidfe , & ftratus , 
puldircquc tedus , (udare carer'. 
Chimrticd f' ^' ^* p^iicns calidiorc fit temperie, fit^ 
frsfdis. fimfmif!^ prarfer : fi dolorcs non mitigentur , 
fioiffiifng^t^ vtnttfi y & etiam venasTedio, par«» 
tibus affedis eft repetenda^ vel vtfis^ttrinm, yel 
tnnflicnm^ infigendum^ • 

§. 6. «Si interea alvus non libere de)iciat , fi* 
Mn femidraGhanalis fumenda eft cx ^4tict,dt€^ 



D.B I-VB Vbhi&ba; sn 

^tmHi. m^h jM)fU0«ito« ^kmk dkbus, 
mane v^ jQnrfi • pAt horam «n^^jbiiAi : ^od 
fi libcrius» q^;iia vires fouir, (oliati fucdr» 
( ur quandoque accidic ) itoo di« |kmso hmc 
mepuii^ iirtr intcrmictef«iii> vi^Ufn^uf <ii»- 
plirx 4 optimd lympbatum,» pofiaodii» s nam 
hTC omnia prudens artifex » pio ratione fub<p 
|cd(»um » moderabic ; nuUa autemifgula, ia 
curandi$ morbis» firma , inomnibus paticaci* 
bui^defcribivefa pptcft» Q^odiiinterca,dQm 
nltcfa harum utitur pocione » alviMijpoote» ac 
pro cibi rarionc » Folvatur » (ac er ic » & fiogoUi 
fex dicbus» cprpus purgetut» fupiaieripco 
pharmaco, ViBw fit attenuans &teouis» iis n^m 
^utemfipn.&Mtamsfs alia» Cfimperate epulis ' 
immixu » )uyant : nec obfunc » qun mmle auc 
0C0to paramur » fi inter epuJas concedantuc^ : 
atcenuant autem » decergunt » & vemrtculo» 
basc cupienti» jucunda fum, qui reliquiiOBUi 
cibi in melius ttaafmutat. 



C A P. XtV. 

\AnicuUsyfiHetiampff^m^ bicnmrhfUki^ 
tsuis 9 ftam^ occ$minimt. 

Dlros ctiam dolorf s» acio ooeem agences» 
patiuoturii, quibus arcieuli» velofla» 
hac Ibrde prcmQncur ; mcmbranas, enim quii- 
bus h«c vcftiumur» & c«teras pastes» laoci* 
siant»poftremo& ofla ipfa: ^uare» quaocd 
aflisdtts altius pcryaferic » tanto curam graviqi: 



'31% LBOKrAaDt7f BoTAi:.tvs 

£«4r# 4f- cftf pnrcipud, fi arciculos diu admodiioi ^ 

^fnUdii^ rttMte fieijueiiravecic : nam Danet h« fua na- 

^ j^l^^cura cjRcris frigidiores» asgce, quodnoxium 

Im t$r- 4»cipiunc » repcllere» vel concoqu^» pG^ffanc. 

1»««<^ ^ Aggredienda eft igitur eciam curacio bcc » ab 

Jiamoriapeccancis» cxuperanci(que , evacua* 

rione* ven«, videlicec, fedione, propinquius 

affedsparcifedencis: quodfiplures, in eo- 

dem corpore » (ic corqueancur arciculi» vel par« 

ces, ab barum plurimis^ & maximi corcis,exi^ 

j2MiiMi«4i mereprkBttmhumotemaBquumeft. nam ib( 

f^f^- perpccuo,qaodcorrupciuseft»colligicur,vel 

sluMdm^ eriam, (i benignumadcurreric» ccmporis fpa* 

* cio viciacuiLi • 

$.%. Si igicur humerus , cubicus» manufve t 

vel ifchion, genua, vel pedes, dolonbusacrio- 

ribus cxcruciencur » ex cubtco t manu , poplice, 

ventfiSk- yclpede, afieftspani proximioribus , vel i 

^^ . propria afFeda pane , fi vena haberi pdteft * 

languinemhaurire nedifleras. Subihdccorpus 

ftir^diUne» pcr infcriora purgaco, faoc pharmaco, R#^» 

i^ttid 9f$im J; j. tmhii iU^i $ i. pHlvem f§U$* 

tmnptiu $ iij. «di|gdfrw ^ li. emntmmi % fi. mfu^ 

mV^€ vei ihfymlni ^ i v. macerencur horis duo- 

" decim , mox opcimi expreffis , colacarae adde 

•aq/mUiHt cmf9pH §iij« vel MfmMtii fiyiUtid 

Sp0Htdntm 5 ij. mifce, pocec hora macutina, diefequenci 

h^uZ * ^ fAnguinisdecraAione : Nicacur paciens hanc 

/Mi? /«/». non evomere per horam , fi fieri potieft : hora 

ftwmfhM* una elapla , (i naufea premac* regeracliberius; 

^M^M» uam picuicas mulcas, quibus dmilium patien- 

l^ihndm. rium viiccra func reterca, una evomec ; (!e 

4Mplcx 9 ex hoc medicatncnco (cqucnir cotx^ 

moduma 



DX LVB VbNBRXA. 5XJ 

modam , uminque ad rem conferens , niini* 
rum, quod in inferioribus inceftinis erat colle* 
dum, peralvumdeturbabit» &, quod ven« 
triculo inhsrebat, peros re)iciet: fi verore- 
pente rejecerit, pauiuluf&.quiefcere conceda- 
tur , mox ftatim potet decodum 5 v j . fol$$nm 
fetu cum §iij. 09ymlliik JtwpUfit vel §ij« m^. 
mtUitkfctUstki. 

$. 3* Sequentibusdiebus utatur infrafcripto 
apozemate. ^fipe pnUfj^ , w^mfi , ferpiUi , jtt4$ «^/«tfnM» 
Mrthitis4snMm,].minihd, miHjfd , iikjynthii , m. • 
tn* {{. fdypodii qtterani % i g. Fiat decodio ad 
'tti\. abioluta ferme decodione , adde tttrUt 
€le£ii%fi. mliokihid rotuntU ^iij. &;Ievicei:^9 
parvoque tempore , fubfecveant , deinde ab 
igne remods y^dde foliorttmfind § j. fiminieani'' 
firtm, forvi, esmuanomi ann $ ij. macerentur pec 
horas decem,moxcoktis,&exprefl[is levi- 
ter 9 colatura iervetur in vitreo , vel picato va- 
fe , qua utatur per dies ofto vel decem » (i vires 
ferant, illam denuo reficiendocum primafue- 
rit abfumpta; ex qua capiat , (ingulo mane ^v. 
cum ^ ij. cxymeliitie eompofiti vel § i B* oxymeUitie 
fiillitiei. 

$. 4. Intereadolentespartes , «jhm vit^ex* utnfiti^i 
quifita Invetttttr^ & eadem foveancur femel, ^ue. 
vel etiam bts in die , ufque dun^ dolores in« 
fianc» lanaque fuccida abundanti, panno in* 
fiita, circumducantur. Quod G ex ii$ , quovis 
modo t levari dolor videacur , faspius luco 
noduque lana optime calefacienda ^ & repo* 
nend^ : nam bsrc frequens repeticio hos do- 
iores',plerunque mulcet , unde robur parces fu* 

Kk fcipiuntir . 



514 LSOKA&DUS BoTALLUt 

fcipiunt, requiefcentibus fic quandoquc viri- 

CdtsfUffBs bus. Quod n nec iis remittantur» cmMplrfmum 

funr tentanda , uc calia, Knipi jjfkrku fasfnffda , 

itfimm kni& Mii, ofs ff j« fmimt nfhmti c$» 

«r«M 0nn ^ii\»furfitm m, j. coquantur in vino 

^ptimo dulci/ circa finem codionis addc^ 

tic»ti 0ftim § vj. & iterum , ighi expofitum^co- 

quatur , quantumliceac , quo minus coinqui- 

tMuti» in ^^^> &calidd,loco dolenti applicetuiL. . Ac 

Mdhih*nit9 animadvertendum cft , ne fuper membro re« 

csidpiafi frigefcac, nam dolores recrudefcenc : quare^ 

^*^'' frequentius membrum pannis calidis efl mu- 

niendum , cataplafmate non remoto » nifi bis 

terve in die : quod fi huic ftmuteohimhinHm , 

non omninorecensy addere velis » non eric ex- 

tra rem. Verum raro ad hasc devenire cogeris, 

fi cemperatus fic arger, fupraque defcripta pts- 

fidia arce ufiirpentui^ « Contingic tamen ali- 

quando, uc paciences, impoftorum ambagi- 

bus freci , ad nunc ducancur cerminum » quos 

certi erigere , non nifi fiimmo riegotio » atque 

labore , pofiunt» qui artem calienc ; aliquando 

etiam non poflunt-' : 

€*iuSioht' §. f • Replentur interdum jundur«, genua 

mrmmin pr^cipud , ichorc cjuodam , pituicac admixto , 

^J^^* ( q^cm manifeftiffimi inundare , taftu con- 

trMStsndd, ftac , ) pcrtinaci , qui nuUo auxilio cedit » nec 

hujusuliam evacuationem fubitariam ferro 

poflunta?grL Imo « fi vomicam prascidas » vel 

ferroignito , vel alio ingenio, emifiarium hu- 

mmore* tnoridcdcris, faeviffimi,diuturni, tmmedica« 

xw-V»"-' bilcfquegcminanturdolores, Quare,ubita- 

mad0 evf. lia coatingunc > prapftantius nulium hoc reroe- 

tMdi, dium 



Dx LVX VXKIKBA. Slf 

dium ifivent, nimirum » laborare, veJlcMt^it , 
vel cmtmk fi$fiffi^4libm plurimiSy parti inun« 
danti appofitis» quod intus contentum eft» 
fenfim evocare : nam pei;petu6perh«cplura 
refiidant , qu« cutis integra intus cogir*. 

§. 6. Sed redeamus ad inccepta : quumpur- Suitrti # 
ganttum apozematum , ut prjecepimus , nu* ■«'^•«^ 
merum-compleveris , per dics aiiquot juftum ^**^*** 
erit , & fiidms provocare , & uHmu movere^: 
ca?terum pauca admodum in ufu faabemus ^ 
qvLX bsBC prasftent cqu^ zQUffuim imUm, & 
xnaximi , cum, fub(cripta vini atbi portione 
addita , paratar. Hfc autem lignum in paulo 
majore dofi exigitur « cum humores tenacto- 
res crudiorefque fint , egentes etiam potioro 
auxilio. Recipe^ liffn indi | iv. vini of$imi dU Ugnidieem 
'CB'iij. tepefiant, & macerentu^inpicatovafe, ^im»/«» 
per horas xxiv. in alto vafe terreo pone UffU '*"'' 
iw£^x, 4$qfidfimtii f^xij. roacerenmr horis 
xvii/.mox,lentis prunis,nne intermiflione bul- 
liant , ad duarum partium evaporationem, cui 
fuperindes vinum utia etiam cum iigno , & ab 
igneremota olla , per boras viij. refideat» mox 
colo ftitlatum, fervetur ad ufum: Magma ite- 
rufninoila rcponatur pro fircundsiUcafHentj ^ 
cui ;9(djunge«piM fB^xv). & igni lento adhibita» 
quarta tantum pars evaporetur , immifcean-^ 
turque vim^imidU fB^viij.in quo fuerint rta- 
ceratas §viii« //f»i tic$ntii perhorasxxiv. fub- 
inde, poftquamrefederint, tranfcolentur pro 
menfali pocu , pro arbitrio. Ex primo , mani 
potabit |x. calidd, & in vefpere f ix. & 
continuo optimd tedus , fudorcs provocer*, ^JJJ" 
K k a ^uan- 



5ltf L^BONA&Pt/S BOTALLVt 

quantutn fine multa rooleftia efficcre poteft : 

& , fi tnterim alvus Tponte non copiofe folva- 

tur, fingulis fex diebus fuoiat^ii. fUttUntm 

y»rf4»i#e. ^^^^ntm vel $ i 6« £( inter purgationes, fi ficca 

,cifr«r#(Mi. fit alvus, devoret ex iiidem fiUiUm unam^ 

Tcrupularem , alternisdiebtts» perHoram ante 

paftum , mzxih , vel fero , pro patientis nutu . 

Sed iis non erit opus i fi fatis liberd ex fecundo 

decodo in menfa potet , vel etiam ( fi libeat ). 

ijMf§ti9 extxsi menfam : Fluxibiliore$ aucem redditr 

"^- humores mediocriter larga potio, unde ad eva* 

cuationem melius multofuntdifpofiti,facile« 

qne tum inatura » tum a roedicamentp , cx- 

pelluntuiL/ • Licebit hac uti dies xv. mox ad 

prima purgantia medicamenta , fi dolores pe* 

. nitus non fuerint foluti > perdies V|. refugere : 

deinde iterum ad decoftum ex ligno regreirum 

facere, quo uteris adhuc diesxv. vel xx. poft 

omnes folutos dolorcs , quo reliquias laccntes 

hac apprime abfumantuiL» • 

yiffm. $' 7* yi^f^ interea iis, quam catteris , atte- 

nuans magis parciorque eft praBcipiendus, 

exficcantiorque : Ut coanm igitur panem im- 

perabis, ad | iif. vel i v. cum tantundem p^fr 

pdmm vel Mtyijidamm^ pro patientis num: 

- &,ubi vires non conftent » aliquid mJfmrMtm ur^ 

nittm concedere , nam perpetuo iis attenden* 

dum eft. Verum non femper sgris creden- 

dum » nec his eft in omnibus mos gerendus : at 

fagax medicusex pulfu, vultu^voce, pras* 

grefiis»& mox apparentibus, de.viribus ju* 

dicans • non facile ab efTGcminatdrum patien- 

tium. fiftionibusilluditur» ncc prsoimium^^ 

cxcrc- 



Dn Lvm Vbkbhba. J17 

extteinx dixtx eupidos , concabefcere padtur : 
quare prudemem medicura praeeflfe perpetuo 
confulo, qui (ingula , pro rei fucceiru, r^ac 
difponatquo. 



C A P. XV. 

TubercHla , ftH gtmmaia appcBata ^ ijHo* 
modo JifpcrdantHr* 

SI juxta, vel fupra os» tubercula apparcre 
inceptent^nilasque iisauxilioeft» atquo 
protinus eam partem vificmn j 

§.%^ 7#mif»/Mmigiturlinteoextende,quan- K#/r4f». 
tum tuber inicgre legi poffit, & penna in Mt9 "^ ^ ^ 
madida, fermentum ipfum irrora , mox te« ^ 
Duiffimo fulv$r§ 0x imnhmtUhHs refperge , & 
appone: vituque leviufcuie premas. Una, 
auc altera hora poft , vei , (i vis, tenia , amo» 
ve » & acu unica , veJ repetiu pundura , iflLi 
parte deciiviori, veficam perfode , quomanu, 
irel dtgitis , preflTa aqua , ftiltatim.effluat. r#- 
^tfiT intmsifolioemliftmviridiHm^ velvitii, vel 
eciam kt4 » quod frequenter innovandum eft , 
ne ficcum fiat : nj^gifm ctiam rectntim hutym 
r#y hacque arte, bistetve in diCi quum tu* 
fnidam videris , inanire ac traftare poteris. . 
Ac b«c demum arefcet^ bidui puu vel trip 
dui, quandoque oftidui , fpatio, quas denuo» 
pracfcripto. modo, refricari potcrir'. Idcm 
pradKat , & quidcm melius , intiritf ewtrcK 
^ ^ Kk J (i)-^ni- 



5lS LsOMAlLDttS BOTALIUS 

CO jrrijpMyClcttiatts alteras k Matfaiolo difts^ 

quam vulgus viim Mmn appeUat»eo quod» in- 

ftar vitisy infiirgat, aiboribiuque innixta fcan* 

dat:ac non eftquam bryoniam dicimu$#(edfiu- 

tex farmentitius, lighofus^albo ac rimofb corti'* 

ce, flore interne mu(co(b, albo > odore non in- 

grato^qui tandem veluti intenuiflimalevilC- 

maque capiilamenta fatifcit-' : Hsc autem 

planta frequentiflimaeftin Gallia, Italiaque, 

m feptbuS ac nemc^ibus naicens. Idem prae- 

/ ftant & variaalia fimplicia» &.caufticaarce 

paratayparciufque appofita* 

$. 3* Verum fi tubes pervicacius, hqic re- 

medio non cedat» praccipue ubi id jam dudum 

infederit>altius paulb urere fas eft» c^mdemi 

CM$fii€im fnro ftrenuis » c/mfiico vero meticulofis , cujus 

ttm^^^ formasvariasundique adufumfuggeres, Pa- 

' rabis autem id #x yUS« ^m^i acrioribus aqua 

coftis 9 vel cmUo 9 vel ambobttsmixtisy horum 

alteri » vel utrique eMUnmo » vei ftmdmmeh^^ vei 

Su»m$d0 utroque addito. Tuberculo igitur » ubi parvum 

odbibtndu. eft, in editiore loco , caufticum appone, vd, 

- jgnito ferro » altiufcule ure , quancum videltcec 

ientem , vel majoremorobum , recipere pof- 

(it; nam dempta crufta latior locus fii : cui poft 

• quanum» vel fexmm diem« etiaraficnifta 

decifa non fit » cicerem vel maiorem orobum 

infige. Qudd fi tumor roajor • vel difliiros^ ap- 

pareat , ut exiguum boc emiftarium fiiificetO 

non videatur , alia in varias illiusparces effi- 

cere 

(i) Vide dehacplantaDodonxiun/. X3.r. 15.& 
Bclgicas ad iUumadditiQBfs, 
. WQmr 



cere potori»» vd uniim oblonguro, periadfe ac« 
gue cuberis forma didabic» fai enim eft coum 
cucem pecvadere, five cauftico, Hve ferro 
ne^ocium pr«ftiteris» quo bumor ille infixus » 
quioscariejpoftremo obduxiflec » fenlim io^ 
puf converius» ifthinc emanec* cuivel>Wi 
fottlam , vel vhiHm , vel bidird , vel dmhykmm 
majonm , vel emplaftrum aliud quodvis , co- 
quente ac diflblveme vi prasdicum , fuper- 
ponesl 

§. 4« Erranc quippe gravicer , qui ceracis ^^^** 
linimencis , vcl aliis diflblvencibus pr«fidiis, ^^^^^* 
his occurrere nituncur , quamvisinterdum h«c 
juvent4 verum etiam pterunquc patiencem ac* 
que medicum illudunc , prae humoris craffitic^ 
ac peninacia » quae hismedicapientisVinci ne- 
queunc : unde , dum hac inutili fpe ducimur » 
propagacur pucor, offibufque infericur , qu« 
tandem corradere fas eft, quod officium ars 
ptjBftare nequic fine fiimma difficultate , labo*. 
re » pacientiique dolore , nec etiam aliquando 
fine vicaB difi:rimine , ^^xime fi cranio , vel 
articulis, vicium itifideat : addeeciamt quod 
crebro fruftratur artifices hsc offium corrafio. ofk vi^ 
Qaod fi nacurx commiccas, multos fape an« J?"^^^)!^'^ 
nuoscircuicus, in iugi hac miieria, intoelices „1^^!^^- 
paciencescranfcurrunc,denique bujus injutia waur/ 
obeunr*. 

j^. 5. Idcircopr«ftantiuseric, adcutiffimum 
acque propofitum afylum confugere , uhdc^ 
neque doK>r gravis , hec moleftia , nec vitas 
periculum ullum imminec , cam diu reclufis 
cmiiTariis fcrvatisi quamdtu cumoris aliquod / 
• Kk4 vefti- 



fmgMiim veftigittni hasret» & ulcraetiani per aliquod 

tmiSkrU • temporis {patium» quo univerfus ille pntor pe- 

^^f ^ "^i^"* fi' confuroptus : nam differre hasc ulcera 

picatrice obducere»malum non eft^prxpropere 

eoim claudere^noxiu eiTe poteftieo quod»u re* 

• fidui quicquam occluferis^afledum renovabis. 

§. 6« Si fvero occurreric asger jam formata 

jj!^ vomica , tunc povacuia, vcl cutellari fcrro 

•gi Mfi' candcnti , os retcge . lineis duabus duftis ad 

dtst, fu^ decuffis formam , ( fi locus concedat ) qbo ca- 

l^^r^'' riem totam patentem reddas; Talem fedio- 

nem ferec caput , & anterior tibias pars , & os 

fcapulaB 9 quod femel vidifie contigit ; plcrun- 

que vero in capite , etiam & in anteriore tibiat 

parte^. Circaarticulosomninofufpeda eft: 

unica igitur fedione , in longum duda , fufii-r 

ciet , ubi ea )uvamento efle pofie vi(a fuerit. 

.Mimitiu f' 7* Articulorum ofia radere cavc prorfus : 

* hacc nanque plerunque latebrofas corrupcelas 

in fe continent, quas penitusinveftisar&lethale 

eft;easetiaifa intaftasrelinquere aprimafe- 

dione , cum nihil profeceris, dedecori adfcri* 

bitur»tanquam afFedum ndn noveris» &ab 

re patientem torferis. Tantum igitur his in^ 

locis vomica aperienda, ut pus contentum 

exeat ; non» ut-ofia radas; non enim hoc infti- 

tutum repugnat ancecedenti , dum diximus, 

finus genuum non efie aperiendos , eo quod 

illos i frigido humore , & citra offis carienu > 

faftos ede cenfeamus ; hos vero iecus , quia » 

quanto plus in his dificrtur apertura, tanto 

jxiajor fit caries , in illis vero non item. fed le- 

. i^uamurincepta. Incapicevero^anteriorcque 

cirwii 



Ds LVX YSKBILBA* ni 

cmris parce, firpe eommode perficitur , in oiTe « 
vero fi;apul« (quodrarocomingit) tantuoL^ 
tentare licet in macro corporo • 

f.9. Sedioneigiturfafta>^«Kxfl!0f>excon« ^fi^^^ 
cerptis linteis folide conftrUftos, in nnM§ ^r!^'^' 
cum Mkis tantiUo » & abundanti h^ MmnM tn- ^^^^ • 
fufos, calide in apertam vomicam , ordino 
abundeque, immitte» quo belle everfa bian« 
ciaqueora poftero die comperias: quo tem-* 
pore cariofum os , cydifcis raforiis » ad fanum 
ufque corradeSy vel candenti ferro ures, At ^» crd' 
( k) cranium urerc fotte fufpe&uro erit i Non- nimMinttrtz 
dum fani id ufu tentare fum aulus, fed fepper J^^^^^ 
raforio complanavi , vel aliis hoc more radcre 
confului > vel trepano , il ad intimum cranei 
pervaderet vitium » auferre confului : ut mea 
fuafione , nuper , per quam egtegie feliciffi^* 
meque,cbirurgusilluftriflimi comitis Briflia* 
ct, LutiusMontanus, prjcftitit in paciento 
quinquagenarioy cui cranium in bregmate. 
&ramini^entum erat. Sic» inquam , vel rafo- 
riis cyclifcis, vel modiolo, vel vefii » vel aptio* 
re aliquo inftrumento-, i' re nata excogitato , 
tollere» quod corruptum eft , laboro , abfti* 
nens ab ignitis bac in parte , ne membtanis ce- 
rebri quicquam incommodi communicetur. 
' ^.9; Interiminvulnnsbocmedicamentum 
iroponere confert ; RMpe fmm t^f. pUmti^. & ^yfteffi, 
vnk^iam^ §|. fmi Ailiimii & irM 4M § fi« 

(k) Guamiataai h Litt^f OiUl, eMp,s6» ubi laodat^aJi- 
Venac4 aixacioiicm , qun ta alia » ^phmbnm » cuju$ 
offis caiie. lucttleiitez piopo- hodie jQrequcnsurusefiymSc 
Hit rtf 9ptOS Tr^Stt 4t mtrh •Ui vitruU. 

Kk5 (0 



.; fmUmif»^f^»tf^,iniiimf0f.^fi^ omoiaiDu 
4anee «flea rccipiamur^ &. igni cxpofita , di t 
fo/yantur, mifccamurquc , cui mox adiicics 
firmd PifM 5 iij, & ftrvcam parum , rudicula 
lcmpcragitando : qu«/cum omnia fimul bellc 
• compofiw novefip,,al> igncdimovcas, &fcr- 

yorc rcmiffo. adde mificloehU mumU, rmUck 
mAi^ nynh^mu^ ij,Mi, 5 i fi. fcmper rudi- 
cula commifccbis , uiquc dum calor integrc fit 
tcfolutus: tundcnda vcro, in tcnuiffimum^ 
vcluti pollincm rcducamur. Hoc rocdicMJcn- 
Ofk if. tofdv^ afpcrgcs,, quoad ab offis fubftantia 
fsMmm^ infurgcre carncm nQvam vidcas: nam h«c 
"•• dum excubcat , quod dc ofTe rcliquum eft cx- 

pellendum, paulatimex fano fcparat , & wn- 
quam mutilc fpolmm vcl rcfegmcn rcjicero 
intcndit : quod fubtnde commotum , exercica- 
tus artifcx, fincnoxa, forcipibusrcfigcrecurat. 
i^^ ^. I o. Aft ubi vitiatum omne detrttfuin fiic- 
*^^* '" • & jamjam pei: cunftas offis pactes infur- 
gcrccarncm ccrnis, ora vulncris evcrfa in^ 
propriam fcdcm componctefaseft, &un- 
^ quam fimplex vulnus , in quo forte aliquid 
carnis decft , tradare^ . 

f. 1 1. Cxtetvm bos non minus evacnatio* 
nibus» abftincaiiatque fubjicerc par cft , & 
priufquam opus obcas, & pcr totum fcro 
morbicurriculum» quameos,quoscapitepr«- 
cedcnte.curandQs propofuimu&, quamobrem 
illue tc tranfcras licct.Excipe, quod hos forti 
non aquc Ju vabunt cxquifite attenuanfia, nc- 
que etiam quas vifcido craflbque funt fucco 
fed quas mcdia funt facultato f ' ' 

CAP, 



i 



C A P. XVL 

PQrrb» etfi temporis pcogtefTu, nuUaou 
fortd huinanicorporis. patccm b«c foi^cs. ■ « 
excipiat , caput tamen , pras csteris principi«>> 
bus, ezpugnare conatur, petennibus, affi-; 
duis,atque iethiferis doloril>us,mox tumoribus 
& ulceribus » illudexagitans. Quam obrcm t. 
cnm hasc totius bumani corpcnris pnecipua pars 
fit , quod in ea integra mens fedeat , fi tempe* 
mi babeat ; quumque hanc.tantum ex pue<* - 
cipuis perpetno , primo ac maximd , excrceac 
affeftushic; dignumobidnosoperseprecium . 
faAuros exiftimamus , (i feorfum de eius fy m** 
pcomatum curadone expofuerimus. 

f. !• Affligitur enim hascpars» ea ratione i»«<^ 
arquecaeterae» nimirum, humorum vitio co-f ^^/tr^' 
piave, vei iis ambobus.fimul congeftis: quae ^ ^* 
eo etiam vehementius exagiutur , quod fen* 
fuum omnium quum fit origo» etiam mem* 
branis & nervis eft referta <Nxiudaque^ undc 
ex qiiavis intemperie graves aficdus pattcuc^ • 
Adde ) quod edam pras vafbrum mulucudtne 
amplitudineque , facilius ad eam humores 
fiuant. HjBcetiamyquumLfitunivcrficorporis vii.GMl9. 
fummitas^craniafoUda obdufia, facile, eo ^« •T-f^v-f. 
fuliginofosvaporesrepentesrecipit^retinet^aB- J;,ij2rti 
greque diflbl vit ; hinc partium earum omnium ctmma^. 
gravitas ,^enfio , asftus , dolor , rofio. 

^. )• Atconandum eftomniingenioatque 
•peceiuceztcemaharcdevitentur: quodfaoiii 

noo 



|t4 LBOKAR.D;ut BOTALLUt 

• non tnulco negocio fiec» fi, nada occafione»' 

etm arriperc non negli^amus» eamque (em"- 

' |>er ptx oculii babcamus , canquam omniuoi 

operum noftrorum fidam affiduamque manu* 

dudricem , fciences hanc , cemporis inftaii^ , 

i^fb. t. fluxilem efle » variifque horis faciem mucare ^ 

qu« quanco liberaitus acceflum ad fe prxbec » 

canco difiicilius hanc arctfex afTequimr » G, ob 

fui ipGus negligenciam» vel paciencis molli- 

ciem inremperanciamve» vel aliam obcaufom » 

hanc eandem vel paulum pofthabuecic: hanc 

igicur potiifimum confiilere juftum eft. Aft 

principiis obfiftendum indicac, eo quod cunc 

ovidim u ▼iribus modtcis omnia arceancur , vel fuppri- 

dt fmti^ iiiancur : fecus vero , ubi h«c per longas moras 

■^•* invaluemnr^. 

9* 4* Qaum igiturabexiguis profeftss ini« 

fifs, miferacione dignos, ac plcrunque ( fi pa- 

rum ftudiofe antmum advercamus ) immedica* 

^fiaitm btles affeftus factanc fluxiones ad capuc re- 

€spuk ^. pences , iis hercle» ancequam radices (irmenc , 

^^^fflj^ pr«fidiis aM]uisnqsiliert obvios juftum eft, ut 

fM§»iv§ude9plMUe4 9xh/uhi$ reda ad parcem 

ddentem , demendo de fanguine pro racione 

habicus , fanguinis vttio > & cemporis ftacu : 

mox pfiPftmAm nn^tMmnaie , & dimtUu ea , 

'quas in medio cominencur , exeicenda func, 

oc unico concexcu dolor demulcendus eft. 

^i^rgsBt Purgancia medicamenca calia fimco r Rec^^ 

j^ll^ ebMfhmmd ^v], Mgmei ^imi ;({. fhemh. eUBi 

f^nmMs^ 9 *f- ^^^ fiicehare ic fmlvere de fiaeetde^ fiat 

helm , devorandus hora opporcuna » cum imve^ 

Awffp^yjs/r/* r^srefperfo 9 quo amarimdo non 

perci- 



Oh tVB y BN BllBA. 5M 

percipiatur , nec vomicus kritecuii# . Quod Ix ftmdf. . 
poiUmm patiens magis, quam bolos expetai^ ^*^ 
hanc praebeas infrapofitam ^ vcl aliam ejuf- 
dem generis , ex arbittio prudentis medici » 
quipatifntipra^fit. K9cif$ ftmd. fug.]. te$mus 
tnm. ({• foUmnm ftuA % ii). c99umJbti^ tmifi^mm « 

^ j. Fiat decoftio, pro unadofi : in cdMtsatMitk* 
&nde fhcuh, cUSi, 5 i fi* dmmmmi ^ j. macc- 
fentur horis odo vcl dequn » exprelTuras adde , 
fyrttf. nf. Ime. ^ ). Msfb^mici $ i) fl. diflbivc» & 
potet hora eleda. 

f, 5. Ab hoc medicamento , tuto diureticis DimnUum 
medicamentis fc compooet ; exemplar verp Jj^JJ^ 
tale fit : Kmfc mgam $ hctfmkd » fttjyl^ 9 atirmh. 
& Mcctcpc mm 1». j. rmUcwn crtMgfi^ faeniculi^ fc* 
trafelini , fclypodii » ($• Mcct4f4t mm § j. grmmnic^U" 
quiritid , f^fnlmtm mta % g» fimim cmvi , . fctra^ 
fclini, ccrisnJrit mts $ig. fiat dccodi^ 'S' ij« 
in qua difTol vej^j^iwi^ ^icfimchtiM comf, ^iij.. SyrttH 
dccMfilUc^vcncrit §ij. capiat in quatuor.douL 
bus » fingulo mane unam : incipiat die pofle- 
ro, ab aflumpto pharmaco : Qupd fi a(hs 
vigeat , loco fyrupi de ftcechade /furne cxffm" 
thimm , vel acctcfumfimp^ utatnr iis ad dies fex 
vel o£ko. Caiide mox lodicibus tedus > fmb* ^*^* 
fcs avocet alternisdicbus : poft fudores exfic- 
catos voret filulmn unam coeciam ponderis 
9 j. Poftridie ab aflumpto pharmaco, caput Ccfitkutic^ 
lavet cx iixhic parato fmtmmitiis cincrihm , vel 
ficulmic , in quo fn^Uum fuerit incodum ; re- 
pctatque quarto quoque die: Nec fit iotio lon- 
ga , necexGccatio abundantior , quo plus non 
trahas quam diflblvas» vei nimia cutisexficca- 

tione 



it6 Lbokardvs BOTAtXVS 
tione plus cfonftipej, quatii fit iaBgUUtn. levlj 
lihur fit lotio , modeftaquc fktatio : moUiote 
pilco, cx abundanci lana contexto , taput non 
cpgentc , tegacut; Abfolutiscrgo ferapiis, ite- 
tum pbarmacuih refume, quod vel levius , vcl 
'I>6ccntius patarc potcris; fi patfic,augendo 
yel dctrahcndo defina, rh$ovelMMpMemme prb 
atbitriocxercitati inedici. 
f^fnntu . ^.6. Quod fi iis ptasfidiis dototnon cedat 
fi^^n fundtndM cft «fxu , qvtm patcfntioirfi^ mfimt^ , 
;Cx partc dolentc: vcl , fecc^t mMia , (i indif- 
fcrentcr utraque pars conmaefur, fanguinis 
ad' § vj. cduccndo , vel plus , fi lib^re^luar' : 
tadendumquecaput, & acida pofti acfalida 
^fffu w/»,-. affatim ofFundcndum , vel fpongta in hic in- 
»*• fuia & prefla fovendum , dimidiot horie ihter- 

vallo , matutino vidclicct tcmpore , & fub 
• vcfpcrumantc cibum , vcl aliis ctiam horis, fi 
^/«#. dolor urgcat. A fcda vena . codcm dic , com- 
ponc Mgmci^\, rhei j^ g, ib^ceniei jiif, & 
m bolis difpofitum , voret ; Vel, in cicb^^ei 
fiilUtitU diffolutum, potct, vel coccim filulMs 
fiimat ad $ i fj. vel ad binas integras , fi virtus 
ferac : & hoc ftatim i fcfta vcna , fi doloc^ 
vehetncn^inftct,vcl horisttibus i prandio 
ycl die fequcnti, fi dolor inducias pr«bcat: 
guanquam, fi nihil vctct, codcm dic mc- 
liuscft. 
^ptKmB $. 7. Diebus fcquentibus hoc decodo uta*» 
/rw^i»4». tur, Rccipecfigsni^ titcnU, firfUli^ Mcetcftt^ 
^tZT^ *»i*t;i4 «94 ffii. j . TM^k IsfMtii MCMti , crinpi , hi^ 
£lqff4 , 4»« 5 fi. fofypo4ii § i Q.fimim CMrtjim ^ j. 
bttlliant in aqux fontan« #iij. ad tcrtia& 

partis 



Db Lvb VbKerea. 'jif 

paTtisiliflblutionem : fub finem codtonis ad« 
de^filtmmfind ^). r«rw$ii}. & tamillum^ 
ferveanc» njoxab ignedidaAis» firigefaaiSy 
ac pet colum liquore transftifis,ad junges,j$t«j^J 
rofitiUxafivii^ IV. oxymUUu fiilUiki § ij* ihiice, 
in vitreoque vafe reconde , pro quacii0r dofi« 
bus , quas captacdiebus continuis , Hngulodie ynndibn" 
unam : ineipiat primo 4»« fjoft fumpcam phar- i*/ ^g *' 
maciam , vel fecundo» filiberrim^ alvus, ob ""'"■^* 
inedicamentum » dejecerit : Vcatur iis ryhipis 
addies odo vel decem. ' Qaod fi 4^ires cdHabi 
videantur ex horum affidutcate , certios vel 
quartos dies interpone^ medicamentoquo 
omnis generis exemptos. telinqu^ « quo vtres 
inftaurentur. Interim lsve$ capuc , ex fupra'- cspUk /^ 
fcripto /mtiftf , admixtif %^*^<^y^^^» &eoif«. 
prascipui die , quem quietidioaveris; quando- 
que eAsimf^undis aqua > ex vino ftiilara aerio* 
re» quam 4f ««» vit4 dicunc » caputque ealidtns 
iervetur, ficoni^erre viderfe: Fortafle|uVdbic n*iiimtn 
fUeui conftruftus ex fUiXm hporum pirvmim. ^•««» 
viBtu medioaicer fic parcus, attenuahs % carhi- ^'^^Swi 
bus camen vefcatur , quo vtrea purgationenu 
longiorem maioremque ferano ^viVw^ igktic 
iis erunt ex ufii , vel gMnMiftiUh jcsfi , viturtnn 
^qtts hctdinn cm. fit ^m nqHn cnmfiiechafe , d* 
timMmemo& eonfinBe cemmlrf^ agirata : quan- 
doque, fi vires exigant, Mmn vinttm mttltm nqm 
profufum^ • * 

f, 8« Diebus iis peradis* quos purgationi» 
bus m^Aim. lieniindidece&o^ uci boc motc li- ^'Wf'"^ 
cebic : Reetpepirtu tnternd hgni tndt § vn) . certtcu j^fy- ^^^ 
tfjufdem, iii]. nqm fentie #xv|. maceremuii, r«/i». 

horis 



f%M Lbokajldus Bo'tallus I 

horis xi/. deiadc bullianc ad duarum parduni j 

^evaporadooeiii : fub finein incegras codiQnis, 

addti fitcibari ^ftmi § i v. codionc abfoluu , 

ab tgncque remoca oiia » addc » dimanmm % fl. 

omiiibus refifii ac refrigcratis^ colcntur ,do 

qua capiac fingulo manc § x. fub vefperum 

§ viij« caltdd mox pannis obtedus/udorcs in- 

vicec non gravicer : miffMt$9 in oUa ccpofico, 

una cum S^ij. Ufftp rtantk , fuperinfiindc^ 

^tnmff' jiqu4ifint0M€ '9xviij. bullianc ad confiimpcio- 

fMdirsM. ^m quarcag parcis» fub finem injicc fsceihm 

•ftimi § X* cpmmmm % &. fubinde refrigcraco , 

coloquc cransfufi>, (ervccur in vicreo « vel fi* 

dtli picacoque vaft pro pocu » uc pacicncicol- 

libueric-'» 

, ,f* 9* Inccrea, fi pervicax morbus nullo 

tnodo ccdac» buic decoAo» cam menfali» 

quam alceri, quod ad fudores provocandos ex« 

hibecur , addi poceric.ccrcia vim M pars , io^ 

quo , fpacio xx. horacum , fueric macerata f j. 

Yimmnm Uffii inH pro fingula vini libra. Nec obftac» 

tsMmximm quod a veccribuSy vinum in capicis doloribus 

Hhm!^ habicum fit (ufpcdum; nam cxperiencia com- 

mttiiMm' percum eft , plerunque eciam juvarc , co quod 

mnt. co^ionem quum ad)uvec , paraciores humorcs 

rcddic ad expuifioneau • 

Snhiimm $» 10. Errhimi eciam adbibe , uc Mqtut mmlfs cr 

tsftitfur^ hffepi^fampfmw&fwfilUeQekz. addica tercia 

^* ^zxtcfmcihiu , per narcfque haufta ; vclyft»- 

fiix sqM, in qua cancillum rmUdt ^cUmimk 

fucric maccracum* vel pulvii bic naribus infuf* 

flacus» vel fponce hauftus , Raipi hffipi , ti^mim 

€i y iUibQri «tti «M 9 ft. cundancur umul omniA 

tenui^ 



DX lilE VSKBREA. Sip 

tetlttiiCtBe, &ucatur manicino ceoipore, vel 
(er6 aRt^ cibum : inditur autem in nares ex* 
hoc pulvere» quantum grana trta vel quatuor 
fruineiiti ponderanc i trahunt autem hM, mi- 
tum iti modum , aquofos atqu^picuitoibs hu- 
niores k cerebro. MafikMfma, vel aha , qu» jn 
os accepta , taks humores eliciunt , etiam al^- jvufik^tt^ 
quo modo conferunt, uc cuM^/finMfi^ zin^ *''*'"- 
^bir^ pyrethmm, aqua drdmt aNfrinm^ quam 
^fumviia dicunr^. 

jT. II. Verumenimverd , animum per* ^ninutd" 
petuo ftudiore medicum , atque etiara «gro* J^t^^^SH 
tum ipfum adhibere convenic , nfe vcl fotus , '2ihuZdtt, 
vel toriones> vel tegmcrtta , vel errhi^a', vcl 
aliorum quippiam , modum excedat< Difcer- 
nes autemhoc, dumprenutdolor, fi quan- 
doquepartem levius tedam omiierts^ modo 
paiilo plus pannis munieris , & modo plui^fo- 
vciis , nunc vero minus, vcl prorfus nihil : vel, 
G nunc valentius purgaveris , vel Aidores mo- 
veris ; . dein verb parcius , vel naturam penitus 
per vtces omnt madicamentorum ufu , vel . 
agitationeexemptam, quiefcerereiiqueris. ~ 

$. I %. lis ver6 omaibu$atcentead amullim* M»rA« ^«r- 
queobfervatis ^ (iiaeodem ftatu morbum p«- »««»^w' 
feverarc videas, vel invalefcat , variis partibus pJL/",Vi 
^stifiico ^ vel ca»dintif»ho, caput exulcera, quo ^xindum. 
humor valentius binc tranfmitti valeac. Sint 
ftlenM , quae parvi nummi latitudinem non ex- 
ccdant^ nec os. attingant ,- & reda adcom- 
mifliiras , parti dolemi proximas , etiam fnpra 
partemmet dolentem' : conftrventurque hjec 
diutiuf aperu , WMmfrdcifHnto abfumendo ; 
Ll vcl, 



530 LboHAR»VS BOTAtLVf 

Td , fi & boc iDoIefl;iain ferai» pcoximi fais U* 
^is ulc^ribus, nova aliaulceracauftico fuot^ 
cxcitanda » & prima , uc cuce obducancur» be« 
neficio nacurs relinquenda. Sic enim minore 
noxa cutem fervabis apertam » quam fi ulcera 
frd0fits$^, vel xmtums , vel ^rM , vel alio inge- 
nio rcfricare pergas. Nam hoc prapfidii genere 
plero(que lev^tos vidi, quibus reliqua omnia 
fmxiHa i\il conunodi afferre poterant. Defiftcre 
tamen interim a purgationibus fas noa eft^ 
fretus , localia fubfidia modicd conferre pofle 
in corporibus iis » nifi eorum » quae in medio 
funt corporei etiam curam habeas afliduam. 

f: IJ« Quod (iab iis fenfim non micefcac 

morbus , vei adhuc ingravefcat , dubium noa 

cft quio fub cranio coUedus fit humor aliquis, 

ad pVtredinem tendens» prxcipui, fi veiuti 

culices» vel araneorum telsi, oculis patientii 

ilumfifib pr« fl^re videantut, quibusoccurrere teman* 

§tg»i9 pu- dum eft t portionein cranii atiquam demendoi 

^II^^'^. quohumor» fub illo coadus, vei vapores, 

iutrmdmm. |ibere exire queant. Perftcitur autem boc , vel 

cycUrcis ratoriisy veimodiolo» vel cerebra: 

omnia aucem laudo , fi loco & ratione fiant • 

At opus modioli tutum admodum non eft, 

quovis artifice operante » quanquam inter ea , 

quas hadenus ufui fuere , tutiffimum fic no- 

ftrum » quod in Ub$U9 dn vuhmihm filcpttwmm 

Tr»p4amm infetuimas. Prsfero tamen htc , terebro meo 

^M^tMHf vel cyclifcis raforiis» emiflarium paraie uf- 

pui/muif. ^^ ^^ duram meningem , five os fanum » five 

aliquo modo <;arie infeftum oflcnderis: &»ubi 

cariofum fit| nec corruptei^ ad vttteam ufque 

(cndac , 



b S LVS YSK ER.EA* Xit 

tendac, €n eric cariem totam eximefe > 8c 
biduum obfenrare : ubi vero levius habeat, nil * 
ampiius tentandum eft , nifi vulnus apertunu 
confervare , donec undique per os pullulet 
novacaro,quo tempore &vulnerisora func 
relaxanda , locoque fuo paalatim reponenda* 

^.14, Cutem igitur , ubi hoc fado (It opus^ 
novactda exfcindere potius confulo» quim^ 
cauftico medicamine ( ut aliqui perperam & 
ineptefaciunt)exureret tum, quod minore , 
ac btevioredolore patiensextorqueatur» tum * 
etiam , quod fanguinitf effufione moderata per 
vulnusfada, patiens quandoque d^avatut. 
Ficriautemdebet yi^i>, perindeac folet io^ §^%^ 
vulneribus capitiscum oflislsfione, ameiMiim yll^ 
puta ; mox labits tevulfis » plagaque penicilltt 
durisftovi albuminetalol»\& bolo armena alper* 
fis oppleta , fic fervanda plaga eft , donec af- 
fedusindicabicPeniciili vero interea^medica- 
mento ex fuccis confefto, mrj^Ve dnffiutstbtr^ *Psi^stu 
rjtf^M defcriptOyVel fimiii aiioyirrorari poterunt. 

§. x$. Si autem doior ad biduum non cef> 
fet , vel quovis modo mitior non fiac , tunc 0$ of$» ftrf^- 
f9rfidtj . Si icbor cxcat putidus • qui ap- '^*'*»- 
parere interdum in iis folet 1 impone tantiilum 
ex hac mifcella, 4^m4 viUt half^m mifidsiii rii.t4^Mhi 
^ommis d§ Vigo^fin^mrtmfmem unam» meQii fefit$$ 
pmriit tm t Si turgeat cerebrum » nec videatuc* 
flammeum , intromitt^ ex hoc » in quo fmt 
fimt fartn 4qu4 vit^ ^mBit refati & balfsmi ; nam 
egregie boc concoquit & diflbivit : penicilios 
(necitius,qu^mparfit, carocrefcat) illini 
tmguiutPt quodfms reclpiac fmh M nfati, 
Ll a tntBit 



Si% LEOHKKVnt B^OTALLUS 

maii'& M$ • defuper mfUifhmm 9x himkm^ Td 
^aiiud (iniile* Cum tempos obducendc carnis 
advenerii , curandum uc (implex vulnus. 
«• f. I ^.Non autem formidolofum Chinu^m 
Oi d fn«i- ^^^ oportec in iis : Vidi aucem plerofque hac 
flu &^ Ittc affi^dos» i quibus cantum de oiTe (incipitii 
fnnUA- paulatim auferre oportutc , quantum dimidia 
Iftf^fi^ vola manus eft lata ; & aliis a fronce pordo- 
Veffit. nem non exiguam : omties camen cum opcimo 
CtifiH' i-s* fucceflu. Ance igicur , quam fcdionem facias, 
f.2^ praedicenda eft parencibus» vel amicis»<cuu 
mors , (1 h«c non fiac »> omnibus jam ftuftratis 
debicis anteaftifque prxfidiis: fi vero (iar^, 
ambiguum eife exitum • at» ubi prsfcrendum 
Cilfiis i z. non eft auxilium anceps » quam perfundoriis, 
^'^* atque fucatis ( ut ita dicam ) prsfidiis , adver- 
fus afie£lum pugnances , aegriim fenfiin in^ 
morcem elabi finero ? 
mittfU dt f* !?• Ab re, opinor , non eric , G tecita- 
Muddm, vero , qnod ab hinc, non multo anteado cem« 
M$?**^' pore, mihi vidiflc contigic TauriniQiUB» 
ftor quidam , natione Gallus , babitabat , qui 
jam menfes aliquoc infomnes peregerac , ex 
gravi capicis doloie , circa fincipuc ac cempo» 
ra, ob Venereum morbum : htc jam abomni- 
bus medicis illius oppidi opem acciverac , ve- 
rum morofus praefidiis non penitus infiftebar^, 
variaque quandoque, animo fluduans , cenu- 
bac experiri: quiquum quandoque meJTau- 
rinum adventafle imellexiflec, ucillum invi- 
ferem , rogatum niifit. Qgod ubi cunfta edo- 
fius, tum per eum, tum per aftantes, percina- 
cem bunc dolorem audirem > nillanguidipaf- 

lum 



Db Xvs Yeh^iiea.^ 535 

fum tmffe ex zmiHis, a Mcdicis omni ratione 
adhibicis , nec ab iis qus muliercularum , yei * 
impoftorum» confiliotemaverat, confuIuifUt 
capicicauftica aliquot apponerentur juxta pro-^ 
ximas commiiTuras, & luper partes dolore in* 
feftacas: quod ftatim conuIium»difficiIis atque 
efFoeminatus »ger recufavif. Ego vero Taurino 
fecedens^hunc non vidi unius menfis interval- 
lo! tandem iterum rogatus , illum adivi»^ quem , 
penitus lumine orbatum oflendi ; oculi tamea 
Dil extranei videbantur pati : primitusdicebat » 
fibi per multos dies , antequam integri ocu« 
lorum lumine interdiceretur» apparuiife culi- 
ces femper ante oculos circumvolitantes, & re« 
las araneas lumint objeftas» mox fenfim vir 
fum perdidiiTe : Ego illi tunc perfuadere nite- 
bar , ut pateretut craniulb perfodi : renuir' : 
tandem, ut caufticum fincipiti adhiberetur, 
ubi magis premebac dolor ; fuit contentus ; 
noluic tamen ferre, ut apertnm (crvaretur : iSc 
ftatim» decifa crufta , fponte cicatricem obdu* 
xit , quapropter illum invifere deflitui» impa- 
tiens cubicula asgrotaqtium frequencare , op* 
portuna refpuentium prsfidia. Hic demum » 
circiter quadraginta dies poft , ad fuperos mi-' 
gravit, quem fuorum amicorum nutu, me pras- 
fente» (ecuit Lucius Montanus » Illuftriflimi iMciut 
Proregis Briffaci chirurgus ingeniofiflimus , ^^^^ 
ubi cranium , ad coronalis & fagittalis com- eximiSt! 
mifCutx regionem,fphacelatum putidumquo 
invenimus, coronaci regii latitudine , ftatim- 
quQ cranio ferra aperto , abundans ichor pu« 
tnlaginofus, inftar aquae fnligine fumarii & 
Ll 3 . croco 



^ 534 LSONA&DVS BOTALLVS 

^ croco a(peffas» profluxic , tum per oflis aper- 
turam , nim per aures & nares; membraiueque 
putidc refta ad osafieAum , verum adhuc in- 
tegrs» erant, qusfoto taftu faciU rumpe* 
bancur; corrupmm & cerebrum, & nervi opti* 
ci»^Cjetera vero vircera omnia ^'ntegre habe- 
bant. Cenfendum eft> huic pocuifle conferre, 
a dotoris principio , cauftica, vel pofloa offii 
eflbflionem» rationl (i obtemperaiTet » duoL. 
prasbebac occaflo. Non eft igicur omictendum 
auxilium anceps» ubi patiens morem gerac, 
quuQi niilla dacur alia ad (alucem fpes. 

f^ 18. Si cumores appateanc duri (^«m- 

iMMtf« appellant ) comiptelam offis initspro* 

hibet uftio ( ut antea didum cft ) fupcr illis 

£iAa » diuque aperta confervata » donec pror« 

fus fint abfoluti. Sl maceria infideat cudu 

oflis carie» aperiendus eft finus ad decuffis 

imaginem ( ut ctiam in capite de oflium vitio 

diximus ) quare ob id negotii iliuc adeas. Iq 

riSm r^ omnibus iis . quos gravis dolor occupat , /#- 

Ji«» mk vUhti eft adhibendqs, & attenuaos: ubi 

vero dolor fit mordens» mediocriter tenuis 

confert , & modice , vel potius nihii , atce- 

\, nuans» prascipu^» fiofliscaries impendeat-'. 

Scd jam tempus nos monet » ut ad alia prasfi* 

4iorum genera fermonem convertamus» 



CAF. 



. Db LvB yBNEK.BA. 5)^ 
C A P. XYIL 

bjdrdrgjmm rccipientes. 

Slcat humana raens , quam torpem natura 
vel ignavus babitus dfecerunt, ocium at- 
que fomnum caeteris omnibus anteponit ^ ita 
fagaift noQ modofrugi inventa referrat, (ed 
& in novis aiiis indagandis perpetuo evigi* 
lans» pc^ris prodefle non definit : hinceffir- 
€tQm eft » ut nonnulli noftri sevi medicins^ 
profeftoros , horum languentium calamitatum 
miferti, non (blum inventis non acquieve* 
rint, verum ultra bxc ( a fenioribus umea^ 
excitati } nova aliamilia. fiimma indagine, 
ratiooe atque experientia ducibus » exco* 

Jriuverint , nimirum illitiones , cerata « St 
ttffims, qux cum bydrargyro ane compo- 
nuntuii^. 

f. %. Curant h«e fznh mirifice humana * 
corpora, bac lueiofefia, fiarte fintadmini. J ZjZ^ 
ftrata , bumores i corporibus excludeoda» fiib- rte^Z^ 
ciles nempe, & cuti proximos pe^ haiitunL/ , ''^ "M^ 
vifcidos verd atque intimos, per fauces & al- '^' 
'vum , fic ut mirum vtdeatur , quam celcritec^ 
belleque id prasftent. H«c tamen medici«* 
mentonim genera (Tani praeter rationeoL*, 
^od infra monftiabimus) plerique medico- 
romaverfantur» penerrici fymptomatis , qu« 
hydrargyrum negligemer, velpotius tnepti 
appofitum^lnducere folet : Verumobidin- 
CQ^aadum prarfidium non eft, immo anificis 
LI4 ineptia. 



Si6 LsONAJLDtlS BOTALtUf 

ineptia, vej negligentia, vel forti patiends 

. inceniperancia • Quis ignem criminabitUL, , 

' unde , ptx (ervorum negligentia , ba(ilica do- 

mus confumpta eft ? Sed iis nunc otniffis , ad 

cstera » qu« noftri runt negocii, pergamus, 

Jiujus difficulcatis dirceptacionem decifionem- 

que fub finem operisomictentes. 

tfiiMM/ f' }• ^Siticnes igitur • non una quidero ^ (ed 

pnfMdi multiplici forma. parancur , perinde i|i aiiris 



TipM, tempcries , morbus, paticntis habitus, moresi 

^ ' ' & facultates indic^ibunc : nam divites ac no- 

biles, quos hoc remedio curare fas eft, fum- 

ptibus minime parcentes»odoratas deiicatio- 

refque exoptant : inopes vero iis contenti lint 

?ar efl , quas fine deliciis morbum expugnant. 
^ueri prasterca » & delicatibres homines » 8c 
alix^^ quorum tenuis bumor cutem divexat^, 
etiam moUioribus funt tradandi : fortioribus 
vero vegetes, & ubi humor profundius inh«- 
ret: atftateetiam mitioribus» & minus facul* 
tate calidis , hyeme fortioribus calidioribuf- 
que. quamobrem hic aliquoe exempla fub- 
jicianu.. 
Vi^kfnii S' 4' Rccipe. httiyri recentulv. eUi im^eimU- 
Uvis &/4IF rum tarHffmnm ^ ii j . l^iifwt^yfi tenuifpnA eenummti 
hfm^''' ^ "^ ^^^ ^^ I ''• omnia diligentiflime incor- 
tL ** porentur. ^//W ejufdem potentiac: Reafc^, 
^lid. 4xunii4 /uilU ^ vj . olei refyti ^\\.eltide ^s oeU» 
fiferi ^ij. ceT4 alhd 2jij B. hf4r4rffriextS»fii^ iij. 
omnia in ptia optimi mifceantur : haec aiuem 
F^rtitrs I<^via & exigui funt fumptus. AJiu paulo For- 
un^Htma. tiora : Recipe , uxungid perci § vj. eUi mufgeLelM-' 
rum euuurMrum , meJuBd vitulin^^ mm § ij. i$,i Ute* 

ritu 



fydrMriyrip»Ml0tnti,%iilursMd%i\&,Almd, ^"^^ 

non vecufta fii: , ob molefiuni ejus odorenL# ^ 
§viij. €ki maftidi li&.cUi d» ffiiMoi0f0i^'i). 
fiytiuk liquid4 § fi» etfheMi $ ij, #^i»rw ^ iw^iMr , 
Mns$'u]* tirMnthi94cUr4%'\. hydmffri optim^ 
triti cum oleo amy.gda1arum amarum ^ii). 
ger4 M4 §1}. pulverizinda» in tenuiflimunu 
veluti poUinem reddantur » & omnia fimul in 
mortario accurate mifceantur. jsliud pro no-p ^//ijj/^* 
bilioribus ac ditioribiis » graves moleftorquo 
odorcs «gre ferentibus. Siiteifi, butyrimentu ^ 
axuttp4 pircimeutiif ans § ii). airi amygdalmm 
Mifftvtum nuper exprefli, miM^^ trurum vitulc^ 
rum , 4dipis gfitlm4 ans %'i[. elii eniyephyllerum 
^lij. cir4 M4 §i]fi. hydrmgyri optimft com- 
sninuti in oleo amygdalino § iij. omnia in pila 
cgregi^cdmmi(ceantur, addendo mofii eUBi 
9 j. miAr4 9 g. qu» in finc totius compoftcl- 
ls,perbelle admifceantuo • Ac deunguencis 
haec fuflScianc exempiaria. 

jf.tf. IUinuntur auiem articuliomncs^im- ft?4/»4rr« 
mo & univcrfi artus: fpinaro autem inun^ Zid!'fnu 
gere ncccffum non cft , nifi hanc dolor cxcr* 
ceac* capucvero aliqui obltniunt , fed cuou 
siihilo foeUcius iftiscontingati quam iis qui? 
bus rantumarius traftantur, illudproprcrca, f^.l'^*^' 
tit & pc&us & vcntrem, lubenscxcipio: quan- J*^^,'*' 
Quam f ctfi fricentur , nullum Xcqui poflic in* 
commodum ; iotcIHgc, ubi largius squo non 
fiicrisufus. 

$. 6^ Proptl^rca in pueris/b# #n> unciam^ • 
^Llj vcl 



j3# LsoiTAaDas BoTAi^LUf 

Vwguiaii vcl ctiaiD minus^ abfiimere pro iHicione fiogfr^ 

f^^''^ la ; magis adiiicia {e{quiunciam;hoiQinibus bih 

VliHSu^ n^s, vel eciam^emas» Vipmimr igicur , vei in 

netM9, ddmuU vel parum ance prandium » vel circa 

^^vjjjj** vefperas ance coenamt perhorasbit^as, vel 

'xmX. ternas. LMWf apcus cft Aib tencorioy in cubi- 

cuJo , non longi a cubih , excenfo , in quo la- 

bra y vcl alia vaforum gencra » prutiis^accenfis* 

referca , habeanturi quo in a^rc calido illicio 

fiac ; ii enim finc firigoris in|uria resabfolva- 

cur, facilius medicanfcncum cucem , ac rcli-» 

J[uas pervadic parces ^ unde valencius munus 
uum obic : quod fi tencorium prefto oon fic , 
frigidaque admodum aefris vigeac incemperieSy 
accenfis abunde hgnis fub camino » & icbeci- 
bus, vel peivibus prunis opplccis» in mcdio 
cubiculo poficisyin iisduobiis ignibus redus 
paciens feipfum perfricer-'. 
M iilith' f. 7. Perado operc , cMntM^limi^^ craflbi 
MrvMndM ^^P^^^^ ^c calidot ilCollo ad pcdis ufquc^ 
' plantam , Mumw^ in ftracumquc optim^ cx- 
calefadum » camino proximum, confcratur , 
lodicibufquc itStuttfiidmspNvmt , per bocam 
vcl paulo plus , Ct fioe labore irrumpant ; vcl 
minus , fi vtres non fuppeunc ; os non fti- 
pdndum penicus, fed babcat undc rcfpiret ; 
maximcqae , fi patiens imbecilH fic habiru. 
^rt. Abfducis (udoribus»/f»/#^calidis ie* 
« nibufque t§rffft ^ fine venti lacionc ulla , cotum 
corpus oporcec ; inox fubucula calida induca • 
ftracoque ex adverfa partecaItfado»in iliam 
fe recipiac, ubi^fifudores icemfluant, pla- 
f id^ fudec ; qaibus fubinde4ttcKfis> in aliud 

cubilc» 



Bs LvB Vbnbaba. sir 

cubile^quo in eodpm triclihio fic po(itttnL>t 
ie transferat. EiCAem pajQnis ac linreis utetur vn^indi 
toto curationis curricuio » quibus st princi* mdm.fiM 
pi«^ fiicric ufus , qu« in dics tamen exficcabun- JJJJJ^'*! ^ 
tut. iSivero» dolorum vcbementia , ftare^n^' 
nequeac dumillinicur, fedeac: quod^neque 
iedere patiacur , ftratus in ledo finatur , par- 
tedi primounam inungendo, mox hacpannis 
calentibus opcimi obduda, aiiam illinas fob«> 
inde 6c alias , donec abfolveris , & perpetuo 
foculi 9 prunis referci , vel focalis palla can* 
dens parti , qua? tradamr, proximi habean- 
tur. liiitione pera&a,pannis beil^ cooperiarur, 
quo fudores invitec , deinde partibus omiiibttt 
folucis, omni diligencia abftergacutL^ . . 

f.9. Sed quiatumcalore;cumlabore, v^ 
odore , tumque cocius corporis gravicace , vel 
eciam nutrimenci defedu, languentes nonnun-*» 
quam in aliquod leve animi deliquium conci- ^ds^imi 
dunc , conducet (praBcipue «gris parvarum-.^''^'*** 
virium ) parum ante bpus , pmm , in levioro 2^t^'"" 
vino infufim , offcrre , & fimul mediocricer fu- 
perpotare : nam hoc , pra^tcr id quod vires re- 
creac, leviore negocio eciam fudores pco« 
movcr^» 

f. 10. Satisfuperqu6eft,/^m«/, die fingu* ^Ss^^tU» 
\o , oblinire : imbecilliores vwo , dfitmi can- ^l^^ 
tum tUehu. Numerum vero illitionum cer-* s^ufqnt 
minacum» unicuique veluniverfis» pr«(cribere )^«T»«»f'>o* 
nemo jure poteft, fed eoufque defricantur, jj^^f'''** 

3u6 gingivae tumefcere occtpiunc , vel alvus 
iuere, vel uicera cicatrice manifefta obduci j» 
vcl dolorcsfuadims folvi. 



540 JL10MAR.DVS BotkZLVS 

f.ii. Vcrumquan(loquealvusmoveciir,& 
smgiv« cument, nec abfolvicur bumoris a£- 
nigentis evacuacio.Cqm igitur hf c naturam ad 
eatpulffoncm pigram obrervaveris, bidui ,^vel 
triaui fpatio ad illicus redirelicebic, quos al* 
temacis diebtts adminiftrabis, animum dili- 

rmcer adhibens , quid nacura moliatur : nam, 
neghgencer acgrum inviias , tam fasve ( cre- 
bro ) humoresfauces & gutcur oppecunt , ur^ 
nonfine fummomedici labore, & patientis 
diftrimine» corrigi valeant» quodfaciledcfen- 
ditur , fi diiigenter (ingula obfervencuii, . 
tf^^* ^•11. fmpms , mendici , vel fer vi , quibus 
/«^«rtfi«». neque otium , ncque argemum fuppedr', 
rumpMupir^ fcd laboribus vidum qusricate cogic egefias, 
ilr««^4i'*" * ^"'^ ncgociis non dcfiflences, poft>9x«mr 
tUn^mbL ^"i/lmtm, corporiCque pttrg^imim , mim vcl 
^*nd$. omnes vel plures , quos magis aiFedus exer- 
cet , manibus propriis » leviore ex aliquo fii- 
prafcriptorum unpuentorum ^pirfricm : tenui- 
termox induci, fuis negociis implicencur, defi- 
ftences ab illicionibus , cumaliquod ex fupra- 
icripcis fignis apparere inceperic His licebit 
alccrnis diebus, vel fingulo quovis die ^^luUm 
unam devorare , vcl ix fumo tmA , vel c9cdu 
ponderis 9 j. vel^ {{• quo|iumores impetuoie 
adfaucesnon irrepanc: hoc enim niore plu* 
res^ & piftores & coquos, m6ndicos& fervos, 
^ morbo liberavi , quos alicer morbus confe- 
cifiec , exidimans , prudentius eiTe, quum non 
poces penicus» quae optas » obcincre, exi- 
guum > quod conceditur, ssqiio aqimo acce^ 
ptarcj. 



Db Lvt Vemieiiba. ut 

^. 1 3 • Conducct edaoi 8c. iis & ditibribus , 
fi Iibeat,locohorufnm«r4 mcmbrisaffigere» 
& fuis negotiis implicari. Optimum eft illud 
)oan. de Y igo , quod paffim m officinir fepla-* 
(iariorura reperitur t vel fi ad roanum non fit, 
hoc parabis^quod e)ufilem eft efficaci«, & 
param facilius : Rfitsp^ M*m^4if§rc$ nm m Mm § Ctrdtum 
wMfjf^ & a membranis optim^ purgatae ttj^ PJ^f^^ 
fmffmdimig4iBm€ f; \\\. d$$ d$ tbmknibins § ij fi. ^* 
€itfiforitSyt§fim$sm0 9;n]*Jfyr0fHC4iUmitd.^i S» 
€mmAmu % j. mrdpti^uifimst quantum fisfalii 
pro formando ceroco » quod non coinquinet : 
m fine adde , mgmtivivt tftimi^ cmtmmmi § iij. 
quas omnia fimul mifceantur» donec frsgida 
fit tota xnafla , ne , quod gravius eft , in lun* 
dum defceudat. Sequuntiirautemadhoc ea- 
dem fymptomata » quae {equi folent ad illitio» 
nes: quare^cum opponunumvidebitur^re- 
movere non difFeras» 



C A P. XVIIt; 

^gmoJoy dcfricMMexfrdfcriptm sBitio* 
nihts yfTdfarmtJk fint. 

QUos defiicandos hocmore confulimus» lyP^^i^ 
hos primo inanire ^uftum eft : nimjrum JJ^'^'** 
ianguinis miffione , atque etiam purgatiope, • ^ 

§. z. TlwMfoifr igitur primo vma ,^ qu« parti rm^fiSi»^ 
atkStx proximior eft , ut in fronte , u capur^» 
moxcephalicabrachiiy eiuidem parcempror 
fpiciemis: fimilique modo fi brachia, vel 

crura» 



mt» 



fitmtdm 



540 LSONAHDUS BoTAtXUS 

Ctura , iintaJBk&a : fiain nunqaam non utilius 
cft priai6 ex magis degravaca exordiri , uc in- 
fira doccbimof • • . 

jf. 3. SubrequenCer»vencerapprimiedu« 
fwiMmt. cenduscft medicament]s/«r^«ffrifcw • videiicec, 
fi$mikw 9 vclpUmlk , vel ^MkelluUt , pro patiencis 
guftu» qusBcamen educant quancum iacisefle 
videbicur , nec alienum liumorem ,. quiiii ba- 
bicus paciencis, & morbus exiguat. MjmVm 
^regii vdecurbac dicomofoUtntm fin€ » fi ^ v. 
vel vi* ma^nturtn |v. aquc, adfeda ^/. 
SMMMURMffltf, & tmtnn^ eumim^ cui oxfnffimA 
commodd adduncurMrjn#iB^«/»9/iiV»§ij« vel 
iij .dcvoracur enim unica potione. Aiia pacio , 
f^um fen^.tMtbit $km , mtu 5 ij cmnmimtm. 
€mvi\ MM $ j. 4JW4 § V. macerencur per horas 
decem : expreflurs adduncur , nm^tefmi » vel 
mgmdUeis ftmpUm § i j. vei § j . iliius & fi. «ry- 
melUtie feUUtici. 

$. 4« Sed in mulcis non eft fatis femel cor- 

pus purgafTe, imd faspius repetere , & tutius & 

utilius novimus , pr«cipu6 »^ fi morbus fucrit-' 

diuturnus : Repetuntur himiruni frugifere^ ter 

quacerve, alcernisdiebus : vel, Iiorum loco, 

a prima purgacione, conducec hasc DeeoOio , 

f^^f^'' Bm€. mgmtiy betouies ans m.\.potypodiiqnereini §ij. 

einnmnomi^i]. earvi ^i fi. foUemm ftnn § i ^ 

fiat decodio aci fB' i fi. de qua capiac i^ngulo 

* mane a^v. additis unicuique dofi pxymeiUeie 

Sertfis w/ J^^^ i ^h vcl oxymoUitie fciUitiei % j. conferet 

m^fis hw etiam & mel rofntnm loco oxy mellitis. Si vero 

imretfuf' (erofos humorcs vacuarc poilules , vel eriaau» 

'^ biiiofbs & acres , meipe , poiypoMi ftmeni § j. 

ciarii 



l>ee§Sfi9 



^Uktm m/\. fsnti ; i]* fiat decoAioad f,yr. cut 
immirce j^ri!^ fi^i UKmM § ij. SU&imii r». 
/4rf if#/iM 5 lii . Vel » /«/«Im njgff^^tivifi ezhiiy 
adjiJS* vel ^i) quaBpocenunc reiterari teo 
vel quater > ut didum eft : Si ad Um magit 
prQfpicis , rhiwn exhibe vel ^kammitm #jri^ 
3f #yii4 : fi mhmdftUmm , ^mf^Bmmt H^mtdr^ fU 
luim cHtim » dftfn^ kuHtt & fimilia. Sic » cor^ 
potecvacuato» ucdcceCy ad iUiciones tecur- 
rerelicet^i 



C A P. XIX. 
imti ^omodo nmritndu 

ERrantyquiviAum liberaKorem» & po- ri««Mi «Vfl 
tum ex generofiore vinq , illinendo, &, ^nUm* 
dum os picuita , ulceribiis > & itiflammatiokie ^" 
fcacet» 9gtU Cpncedunc^ viribus umetites : 
Mam tali vidii refarciuntur corpora pituica » 
undehscciotQ impetuadfaaceiitrumpiCa vel 
ad alvum detruditur » uc negcitittm pletuhqiie 
formidabde faceflac. Foeliciorem verumenim^ 
vero exicum habere femper nbvi , quoscefn<^ 
perace nucriri )ufll» vinoque ffbftinerei tel 
admodum lymphatum bibere , quim c««> 
ceros. 

§. %m Conceduntur mms hmifmd , dumL* t^^w 
mandere poiTunt, veVtmtufs^ dum os male ^w^Jl. 
babec » & tfttU tx fmu mtt , inoftimo cMmium ^u. 
Jnre imttoac ; vel ogk txpmtt tomdtor intifi » in.» 
difto }ure paraca : qu« omnia facile deglu- 

tiuntur 



544 IvoirAiiBtis llOT'AtX.tlS 

tiunim line tnaftieatione. Noxium ptxteM 
eft, bos mukb dbo replere ^& • ubi belle co- 
Ipedunt, fat eft bis in die ^ & horisconfuetis, 
abum capere : tibiveromandere nequeunt, 
$\\msxkT firUtimHms tec quaterye tndie (ingulo, 
m mnyg^LiUiH^ bmtnou , pane trit<^<utD jurcj 
cmtaCis fkgiUiimi» FariMrcomroendaasusex 
«f iM , tn qua htnintm y liqiiirkia^ 8c tmi fuerint 
ineoda» addito eimHnmtminfine^ qu6deceii« 
ter aromatizetur : vel, (i mel SBgro non iaris- 
fadat, fmhmtm loco e;us imponamr, vcl 
etianii fi libeat^ fine bcHrdeo parabis hanc, 
& fblara potabit : vel» (i^ibeat, exiguuni 
iwM Mi vet nAkUs , fuukufU a^iu fmtmu 
permixti. . - 



C A P. XX. 

: ^m nftifim adiBkianes fiAtmidai. 

. . . TTVic generi curationis hoiaiaes asuto 

&!!i^^J!u Xnprovefti, & nniliercs, ( nifi gravid«fint) 

^ * etiam infantes bimuli & annales , iubjid 

«pommod^ pofiiini : in tenerioribus aatem non 

tentavi , quanqoMi &.hos & pnegnantes ju- 

varet» fi temperanter, & fumma prudentia 

Kfm Mkini- traftarentur. Non ftatim ab ineunce afieSa 

wi ^ltL, ^^^ remedio (ub)iciendi funt, five pucri, 

ntnam, five:adulti fint , quod hos aiiisremediis kvio- 

ribus , ut fupra expofuimus » in priftidum fia- 

tum redigere fit tentanduou • 

$• %• Sed multis forte fbmma acerbunu» 

videbi- 



,, videhitiifr^ni^tiamqu^Jiuicpi^fiJiofub* tnfMtniu 



l jidjUiiiCoiittatiamrencentiamdialedicistan-» /i»i7'«/'. 
tum atgammtis fuitinentibus : tiimkutiu » 
qadd tenellus fit babitus; qudd in iis calot 
abundet infitus ; qu^ pMterea hoc remedii 
genus ex extremis fit ^ quod qttandoqae «gri 
vegctiores homines ferre poflinc, At horum 
nil obftat, guQ Biinus curam hanc aufpicemut 
abfolYamufque: nais pane , carnibus» mero- 
que 6 nutrias pueiios, qutbus homiiies vefcun - 
tur , pecbelii conficiunt, fi edentulis bssc 
manfa;, moderatd flevoranda dederis. Non« 
diverfoetiam modo ciirandas in iis futit «gri- 
tudines , nifi quod leviore praBfidio levari fo^ 
lent ; infuper , nmi diucurnis purgationibus « 
neque fudoribus mulcis funt fubmittendi, quod 
harp & fiammopcre viresdcjiciant » & k pueris 
perpttuo afpernantur : Parcius igitur in iis 
agendumeft, imo quidem parciffinid lenrfli- . 
meque : ilatim definens ab illitu, dum le- 
viufcuiuni quicquamori apparcre incepcric, 
alvumque iis lubricam reddcre bporceti nu- 
trices purgando , foLjfptUi ,, vel fend fi4m ejmik 
mca^pfimb.Etqmz hos plerunqueibllicitat emi- 
nens, quae^am & vetrucofa carocircalabra , 
anum , & fctomm « iiiiic ad verfatur mirum in* 
moAixakf^^^MfitMnmyhtayrofieimi ccpicft ^^ 
iNotfMff». af&difquepattibusapplicirum, quan- 
quam iilitionum inuiiece hac obniftiibru- * 

matltUtfci* HijfcriafHd 

y. j. Sed &ni noa erif abre narrare.quo- "*^'»'^^*f 
modo id pucris ptbdefie.noverim. Annos ab l';^\„dip/^ 
hiiic dixitet duodccini , infans nondum bi- dtm^nfra' 

^ . . Mm mus> '*'*• 



54< Li01»ARDV$r?^aTAtLVS 

mus , i f<Mi« nuccice iiif«aiis , . maltroin ^ fiib- 
indc fiigendo , polluic ;„^u« moz, «ofcia., vu 
nim afiecJ(« nihti de hoc I principio fufpicans^ 
tandem, aliorum rymptomamm cancutfii , 
rcf mriqueinnotuit, tumetiam infantisore. 
puftulis aHedo , actcftante > & nutrice poftre« 
movcrum fatente : quare ftatris mci» meo* 
queconfilio^fidtmes, iJlitionibus fis addixe- 
runt parentes infiintis. Superfuit , divina forte 
volumatc , ex unguento quicquam » quo a. 
4miliereucit& fervato, cum jam fibi» viroque 
. fuo optim^ omnia cedere perciperec, inpuerp 
verb ex advcrfi) omnia infievirem» miferta 
puelUqu^rclis» illum clandeftino perunxit^ 
unguento : torquebatur autem infans & ge- 
nuum » & caBtctorum artuum ddore , ulceri- 
bulque verrucofis circa os & anum , qu« 
omnia est iJlitione hac evanumrum: Quem 
cum> paucis poftea diebus» in matrisgremio 
hilar^m I prorfuique morbo fijlutum obfetva- 
rem,quom<xio fic falubriter ageret percunda* 
tus^ fum : mater verita ne 1 me , vel fparito , 
qui pr«iens aderat, de audacia accu&^tucj , 
nil ilii fadum fuifie afieruic , excepds decoftis 
polypodii, vei foliorum.fenas» qme epulis 
quandoque, meo iufTu, incoquebantue: Quod 
cum noQ faciic crederero, ^ iterum dum folam 
offendi « obnixe illam ptecibus obiccrareoc- 
coepi 9 ut } fi quidquam faftum fuifiec ih pue« 
rutn ab iis i qux prasceperam , palam mihi fa« 
teri non recu(aret. Hasccum meid anxie po- 
ftulantem audiret, quod. & ipfadurlcer la^ 
peAuscogcbac»nam quiiqttc beoefafta aliis 

inno- 



innotefcere cupic fua , illai fivefonana , five S^sfti^ 
maturo confilio , fucrinc -incitepct , uniyerfa ,, f^.^. 
inquit ,. tibi explanabo ; ruppliciter tamen^ SIh^ 
obccftor , ne in alienas d iffimdamur auteii , ne 
me canquam audacem objurget con jiiiix t an* 
nui egoiibenter» ipfa oiHiiia exporuit. Artus» 
aic 9 rilevi ieviter , & diebus aiternis » gingi- 
vas ubt rubefcete confpexi» ab^ illicicinibus 
quievi : . ftillavit huiq os , venmi non kiukum « : 

neque ditt I eumque a con jage omni indoftria 
divenrbam» ne conftius fadi culpattnr mo \ '.^ 
criminis: Vcirum divinonucu non minus pro- 
fpere in&mi fttcc^flic , quam nobis spfis; fic ut 
omnes firmiter domi vateamus. Fuic bercte ' 
mihi h«c narraciopef quam grata ittcunda* 
que, & irtfantibus fubinde plerifquefroftuo- 
fa : nam proprio late receptus , fratri meo i 
cui nomen eft Secundus Botallus, iJlicpcom'- S^imiim 
municavi»undenon exiguam animi Iflttitiam *''f^^ 
haufic « quo etemplo utecque fretus, fiimma ^^^^* 
cum praBmedicacione , patientiumque com- 
m<Klo , ftequencitts in ufum pofuimus , iiifan-» 
cefquo alfquoc, qmi ab hac mifiefria liberari 
nuUo alio praefidiopotefanc» hoc uno fubre* 
ximus : quamobrem hinc diligencius hydrar- 
gyri mirandiim munus eft<^itare ccepit lau* 
dibufque fuptetno lute «ffen^ « 



Mm-a? GAJ>.- 



}4t LsoyAR9tll 9oTALlllt 

: ' : ; ,c a r xxl 

^updfittemfus fropritm fro iUinfindis affe* 
Stu corforibus ^ vel alus frdpdiarmn 
I ., genmlm ineuims. 

r«r Mcetnu T^Empeftas iocundaB cur« cft per tocunL» 
. tmdJifinm X ' ^^^^ corriciiluiii^ Optiioa eft Tcr , iecun- 
mti$mkm. 4o>oiCa autumnuSy abhoc byems » «ftas ulti- 
imtempt^ mo;» ubi ptaBCipue cxtrcme flagrac a&'r. Ve- 
^s/j!^tui ^^^ "^* tempcrata cft plaga , quam vebeinen- 
ii/f»« vtT0 tius folates radii non urqm, vcl ii frequcnti 
mitim*» hqxfiM flli.bi;iIationc temperantur , «ftate juxta 
ifmk$rtp»ft, aiquevere comniode aeceditu& . 

fi:,a« Non ut plcrique vnlgarcs mcdici, 

guos ii hyeme # vel acftate a^gri confulanc , hi 

V '♦"* '. a^tumpum» vcl ver expcftandum eflcperrua- 

. dent I (bntentiam fuam amiquorum authotiu* 

tibusi pcfperam addu&is» rationibufque dia- 

Ipdicis fuJcientcs : Si reformidabac ( inquiunt ) 

L^^fh.s. Hippocrates » purgationcs fub & antc. oa-* 

nem « qu^iuo magis nos. hfc quie(ccrc debe. 

JBUS? nam & miflioncm fanguinis» & pur« 

gauonesi non ieves , iliitionibus praemicccro 

eft opus. Acceduni ad hasc fympcomata « qu» 

^onfequuntur. Quid igitur > (x item vthcinen- 

tem acftum addas ? omnia una concurrunt ad 

virium diftblutionem , gelu verb ex adverfo 

humores cogic , incraffat, conftipat, cxcrcmof- 

Mstionesfo' que poros connivcrc facit^. 

frldiJ!^!!!^ f 3. Quid indc^ ? -A»gumcnta h«c nimi- 

^ntpefni' rumnonmodovcriimaginem rcprasftntam » 



ied veriflima funt, d ad arouffim fiitg 4dMti6n« 
carfubjedis: atubijncerfe non'4:onfi^unc» 
tanquatn fucata infortunaturor , languentem , 
ignavumque arnlicem^nanbus fiifpehduncr. 
QaaBnam ratio » obfecro» contra: iententiadi ' ' " 
anttquorum »^ perruadere hominibus pocuidet » 
fub «quatore & uooque polo habitabite fo- Ar«»y^«r 
lum. efle, nifi fenfus» omnium fcientiarAai-. ^^^. 
verus author & fome^ » fidem feciflet ? Nam fift^!iJ,T 
obliquiffimis radiis, j^ ilH etiaoy dicebant, mmfhd^- 
urninaue polum profpicit dA ; fub^i a^ua« ^'^''* 
tore btam zonam. redtffimis fervidiffimil^ 
que ferit : non igicur habicabiles toci*' Sa- 
t\s quidem, imo omm fam anteaAo cya^ 
Jbae rationes , tantaefficacia» pai^entmnnoftro- 
rum mentes occuparusit, ut nii vserius hoc 
exiftimarent. Verum experiencia nautamto ^ 
&. aliorum homimm » >peragrationis «ma»- 
tium » rationefqtte neocericonim lapientitiro'» 
contnMrium oftendetunt i videlicet ^ zonas illas 
effe hitbitabilest obdd qnod fubamuatorefla^ 
grantes diurnofque radios » modecet copiofii^ 
fimus nodumus ros , no&urnique aiiris frigi. 
dita&s coquod» quanto (bl proxiniior cft iis 
in roeridte ; dumque raazime flagrat » . tanto 
longius tecedlc ad medium nodis : qnb tem- 
pore tocaterne moles obieda» neque veftigiuiQ 
Iblaris radii ad hos patimr perferri : unde fic 
viciffim & noxfolis & nodis fol excutifinju^ 
rias. Polos vero » etfi fex menfes fol huncper* 
fpiciac j ad alcerum fex alios divect^c. ^ nocu 
tacnen altius viginti ttibus gradibtts.GBm.dimi-> 
dioy fuprai borizontem illis infurgid^ vel oc^ 
M m 3 cafii 



SfO 'L.B0MAB.0ttS BOTAtLllS 

fctfii dtpcueim: fic ut neque nofte mediai 

feu hyeme« muleuni tigeanc , nec iucc » fivcj 

aBibitemcdia,oppidocaleanc fub poio ucro< 

jitlUf que. Sed baecobuerlkitdida, verum nona 

iMrWr^f .(copoabrcrantta, knb quo junioribus me- 

^fjJJ'V.^.mocem * ftuduofius ^e iotemoanimo in rc- 

rtwfjTiyi/i. bus03tdaiidiscxercefi, quam apparcntibus, 

'M»'* vel dialedicif tanoim. difceptattonibus , vcl 

cciam clu^oremaiibut mali cextis, innici : rati , 

ie confitfor icrecicoiquearcem adminiftrarurosi 

ieaia li feieerinic, <]«uni plcruaque, quas noftra 

^inionisrationcs firmtflimas atqueimmura- 

•failes efl*earbitramttrinii minus,iquamquodin- 

fchdtmus^ probcot. Atcanmmabeftutdiale- 

&icam t vel chorcmaca medica nunc ipernam, 

nc ea^pcocfus neccflacia cenfeam anifici cuique 

.io hac faculcacc mcdiocri vel opctmo : vcrum 

bocmaximdconanduinefiedico.m reranL^ 

viddieec imaginesyquas voce, vei iedionci 

veidifiruriiiccrdiaisixtmussaptd rcbm ipfis 

pro^viribos adasqucmus: nam hfc ixhivcrfus 

Confiftct atris iaboc:^ • 

f* 4.- Sedredeamus addiverculiuo. QW' 

•fo « fi «ftate media« cx vitioforum humomni 

cofpia 9 in acucam &bcem iclcidat quifpiam.^i 

vel pieiera « vci aliqua alia choracis parciaila i 

vd eerebri involucra, imd qojevis corporis 

parsyinflammatione moieftacencecur, difteicf- 

^c pfirgare in aummno , quum aeftace tnolc- 

ftum ficl vcl pocius evei(tigio venam ciihdcs, 

vcncrc^qne purgabis ? qiu« fi non iiifleccrnic , 

. repemead h«c recurrere iterum vereberis, fi 

vizes ftcjuic ? Sed » <hccs , acucos poqis mor^ 

bos» 



Dji LvB Vbkbilba. 5Jt 

fcioi , qilibiis occurrere eirdl^gio paf eft^ huiias 
prof>argantes inducias. Ar ego dico, proceflii 
teolporis liiem hanc acutuui fiert morbbm^ : 
nechUDc ( fi diutius haererit) nacura fpia fa- 
nac: At^ quos fupra enumeraTi» febres fcilic^» lufi ^^ 
phreniMfla* pieuritiftm, altarumquecorports 7' ^«^** 
partiominflammationcsvel afFcaus, non raro ^^f^^- 
curat , & in proprtum babtcum apgtum re- ^i^mmf^. 
fiituir^. r- 

f» I . Sed non eft , quod plutfbus rationibus 
urgear cirra cja , qua» affiduus iifus conftrmat. 
^quo fapd animo cenierem » ttt qui hoc mor- 
bo, iftivo vel'hyemali temporeconffiftantur» 
in ver vtl autumnum producerentur ad cura« 
tiotiem y fi languentium taboris mi&rtus mor- 
bus , cum iisintetea pacifceretur inducias. At 
qudtquot boris fasvitiam htc in corpore inferit 
cmcielius : huic igitur equa propugnacula > 
nuilo noii tempore , objtcienda funt , ttec pro- 
jrogamia : prasterea , corpora , quae affiduis la- Ofimi ttnh 
boribus exerbebantur , ubi quiefirunt in a£?re ff^curtau 
non penitusfervido,*temperate agere viden* ^^^- 
tur , ^dhtiC magis (i loca juxta euripos itico* 
lunt , vel in montium fitmmitatiBus ,^ quas 
perpetuo follicitant vel eurus vel aquiio. 

§.6. Tutatur nos i caloris injuriis locus, UtAmsm 
virentibus ptocerifque arboribus.confitus. At ^^h^'^. ^ 
ille cui nil horum fuppetit, iis acquiefcgt li- {l^ST**' 
cet', quibtts numtna addixerunt, moderatius 
parciufque fe defricando ^ lnoicftos etiam la- 
borcs fuffiigiendo : Hyeme vcrb tutius» 8c ^ 
potiore foenore exercitia vehcmentidra, atqufe 
ctiamconnieca» obeuntuiL,. Quos verb isu« 
M m 4 min« 



55* L«Otf41.QV5 BOTADLVS 

.mina opijw rcferfinmoc , bos deccMc cricliiiia 

ad ufUm eligcre t y«l pacace pro cempom ra^ 

riooe: auleii.nimirum byeme» affiduaquo 

jaqima» ^ bypopauftiW. iEfta^ frequenccr 

in Qibiciilp ftr^cis frQndibus , in aqua ftigida 

apprime madidis » £; bi^rve , in die «.repeci- 

^fMmfl- cis* Non cam^n aquam in folum ft^r^^c « pu- 

AiivM» corcm fubinde, acque calorem e^cqcac b«c: 

/ttrhends. ^^^ pollubfa, iii varias cubiculi parres.aqua 

frigida opplcu» (unt repqnenda» zl^mm quan- 

doque baculo .agicandQ i fub rorp fimiliceiL, 

queicini ,ulmei > faligni ycl alterius gcneris fi- 

miliui|i.fami.deci(I*> jpariecique*'in con^avio 

ianfxi j juvanc ad.a^rU caiorem coatemperan* 

dum ; verum fingulp ^Mm die refiw^ndt 

Bgmm pu funCy,& pplli4>i^«eQ?nili.9qua replenda^* .Sed 

TMhM minpm iaboris tyn^ falubriufque; C» juxca 

^oHmids. cemporis exig^nciam» C|{]$>onuna dQ<B9S ba- 

beri ppAic, quam byeu^ ^mcridi^; a fromo 

profpiciac , cuta ab aquilonc : , fecv^ < G urgeai^ 

acftus, Acbaeccon^m<uniae(reinCi^l|gimiis,& 

W qui illitionibus, &4is q^i pifrgMiionibus 

9ljis» yeleciam fu^tib|is^ (dc qi^u< in&a 

tradabiciir) fubjicieatMj:,. 



c A p, XX ir. 

^ d4nt fjmptam4f4. 

"* Ympcoipaca variaad illiclQnes |(2;quifoIenc, 
)quas cciam plerunquc func formidolbfa» & 

majoris 



fuaioti^ pftriculi qam pdncipalif ^^cQnai imt 
ixurfifii^l^^kmtio guUttriSr)in|ii«,& aliaAuni i 
paiciiuo V imo fauciuin ^ & todus eris^» noo;^ 
tevis tumgf > .^ui npn n^odo Uquorum /qUiin^ 
tumvi^ tcnuiuin 4cglutitionemprohib0c».ied 
& rcfpirationem impedtt : undc» niG pra^kii;» 
tancis pr^HdiJs occurrccetur*i fufibcatJMi.pa^ 
ttcns f vic« (upremum diem. ageset. Qtt^}fido«* 
que nihil hocum penei^ gutiur^ velfaile^» 
apparet ,. fpd Juimorum. pec ^lyum l^rgsktkf^ 
fluxio, ex.qua &c moleftas dyfenteriai 6w* .: 

f. '%. Horu^ fiutf m pmniupi immt^derai^ GfdviMm 
tuqx ac^dentii4m caufajintrinfecaunaeft, h|i« ^ iUttUms 
jnq^um» fcilicet,impetuofftjH^ltiju^; «af^^^^JIJi 
cnnfecas vcrd comnaoventcs piure^ , potentipia * 

lcilfcetpbarmaca, velcreb]:a.,pius aBqiiQ»iiL- 
liti^um foUciutio 9 niMs pertinax fHdgciiiii 
provocatio. , . ?:• . 

$. 3. Ph^rq^cayfiveliijUfflencaipfag.iui^ijs Unimemu 
modisforttoca fieri poflimt , inulca videlif;^ fJJ^^'. 
hydrargyri appoficionc, rerum calidarum.im-» /rjjjwil*' 
niixcione , & unguenci tcnacitate. Nam hy« 
drargyri largioradditio vehemcntius agic^ eo 
€]uod tancum pr^beat nacura eorum , qu^ 
jp(am formiim conlequunturt quantum dcL^ 
£br.maipfa : rerum calidarum immixtio, quod 
liydrargyraparatiores vias prasbeic : uhg^eti* 
coromtenacitas, ob id quod peninaciitt.ad-* 
laaBrent^. , . -'•.*• 

f. 4. Nimia illitionum folicitatio eadem 

etiam ratione verenda .accidentia inducir', 

atque muita bydrargyri adjun&io. 'Pcni<^ 

najt fudorum provcKatiot eo, quod.i^n- 

M m 1 tius 



514 lMOVAKv\s BorAlLus 

tioi hf draftgyri yk in cof^ ittipriiliatiic^ 

j^gmtd§ fis. Ae diiplicicec hte pecarte poteft c* j 

H^r^rtf/^ ger, ¥clquoda(peritt9,dttttturqu<e juxuigficm 

/* fx^» defricetur , vcl > quod in ledo rcecptus, nt. 

nis Mxid fudores provocet , ptascipue » flca- 

-^t Ufit cutfn corpore , etfdeni lihteis , lodict* 

iiurqueobtegerit : quareatcentuminiisocnni* 

bu» artificeoi^ffe de^ , qui vocf compos efle 

cujritf ne «nram hAbeat unde immertto hy 

dniigfrum acasfer^ • Sed qma haic intcr- 

dum ptorftti regulate duci neqiicunt, quum 

adeo difficile ' (it omnia fic fimui ncfi»ro , 

' t» fingula ad ^mnfflmebnctirrant.Vei pro- 

pter patiencistiforofitatem, vd artificis ab- 

ftutiiim» vel littfus iegnitiem , vtl inepciam , 

1^1 ob pervetfam a plebfiis» vel potius mi- 

mir f medkathencorttih adminiAracionem^ ; 

opus propterea frugi u^e praeftiturum duxi« 

ti ; ^ua aite , qubve ingenid ik iy mpto- 

ftMtis gravi(^biis advetlari liMac , expla- 

.. >nilvcro. 



C A P. XXI IL 

,Q$uim dim perfiicaifdi patitHies , i^ ^prilm 

smxUiu HCfineudftm^figragimslkjtt^^ 

fjmftamM divexiumr. 

EOrum ^ quae tnultum prodefle folentt fi 
^rdS^ intellcfta obfervencur ^ eacfem ne« 
glcftanon minttt obcfle^ in quapetiam crebr6 
' jonio* 



Db LVB Ysif B&BA. 3SS 

jttiiiorcs & iiftpariti peccant . non crit ( aibi- • 

tfor) iofuriora repctiiio. 

. f. t. Attentus igitur cfle debet artifex, poft ^^^ 
illitionem quamcunque , in notandis fingulis , *^^ i 
mox apparenribus , fymptwnatis , cum quaiv* 
doque ufu cotnpertum fit, unicam defiwio^ 
nem fatis fuiffc, plerunque blnas ; vd ter- 
nas (quod mihi vidiffc accidlt,) nihil moviflfe 
iu ut tantum dtcimaquinta aliquid oftendere 
pencs gingivas occipcrct,.qucm dccimaoftava 
illitidne addJta , libcravimus : fic ut nequCJ» 
numcro fidcndum fit, ncque pharroacorum 
fbrtitudinii quae fani potentiora iis , qi^ 
fiipra notavimus, parari non conrulo , quod 
tutiora fintquaBfcnfim fiunt. Sccushauddu^ 
bie contraria faciunt , impctu nimirunl prq- 
ruropcrc.fluxiohcsad fauccs,vcl anum cogum; 

f* J- Qu^irc animadvertendum cft, cum g«^^ 
gingivarum ora tumentia ficri incoeptartf^*^ vel mtimikm 
alvus tutbari,vcl, nullohorumapparente, fi deffM^m. 
ulccra cgrcgie funt cute obduda, vcldolotes 
prorfus ddcti , tunc inungere definc ; & faos; 
quibus ncc dyfcntci* , liec oris fluoar , fiicttJ 
molcfta. uniusmcnfisfpatio, fingulo dftavo 
dic , leviter refricate tutius erit , non defiftcn-- 
tes i confuttis ncgotiis,dic ftifiionis excepta r 
quos omnes frcquentcr inviferc par cft , quo/ 
fi accidcmia aliqua aequo majora proruropcre 
videantur , h rc hata ocyus occurras. CoBtt^^ ofk /nj,. 
dum 9$ , dum pitulta fluit , hnd^Mct^ i^toaufina 
ci»«iw/irf»j5i^iromixto: Vifccra,dyfcnte- 
ria confliftata , tljfitfiA tx JHnftUii gMMdi , 
emmfpfiK99ma$ Atcst%tvtj. 

/.4.At, 



(Sf4 JkEoHMmitus Bot4(lliis 

• fywftm^. t^4. Ac,quuf|ifymptoti)aulneeinvalerce- 
9ui»vMU* recernis, ubi rciiicec inferiori^ aipndibiiljB 
Z!^ .cxtreina,moleftif5mi$ ulceributprenuintury 
A^jht, y^l lingua &, fftuces tumere incipiunc , undo 
xi|H>rum dqglucuiogravts fit, veftes ac lintea 
omciiacircumpacientem renovabis, quotidie- 
iiue ^lbam fubiiculam induat : & ^ (I ultro tu- 
mwm augefceie percipiasi acgrum totunu 
m^^ ii«M# calenteJavabi^, & rpoogiisabfterges: 
ifi0gmfmk ut^turex imin d$€o3c^0tnf fi^mti^mt 
d* Mem , modo cepide» mo4o frigide : nam 
jTemper frigidum nocuum eft , conftipat au* 
«em ; neclemper calidum juvac, ubi fluxus 
augeciir > crahic enim & ipfum. : n:>umo igicur 
Xf^pecendum eft ucrumque, Omphtd^m aucem^ 
a}iquid lavacrp immircere iuvac , fi ulcera ve« 
bemencius tion tnordear'. 
rms flm§. f^ I • Qttod (i iis pracfidiis non cedac , illico 
: v#tfM fccaco fifhalicmtt , ex cubico affcdaB parci 

proi^imipre » fanguinem diciendo pro virium 

r»t$0fitr. r^ttone. Q!}od (i » infra boras quatuor. nil pe^ 
i^"'* nicus imminuci apparcsac , pocum^/4"^m ea- 
dem die bibendum d|y> , quod valencius 
f vacuac (ine naufea » ut hoc J^^. ^nfi rqfitti 
Ux4tivi § iij. eUBttariitofitti Mifitd $ iij. vel » fi 
jTger robuftis (ic viribus , ad $ i v. ex eledua* 
zio (i immifceas , non ofEcies» imd juvabis & 
tiicius & cel^riMs : ditttmtttttt haec tquti hortUi ^ vel 
ftilUuitio ddforei, vel Jttr$ pttSi .* Vel y propina 
§ IV. JjfTttfirtfitti Uxittivi ^citm Jttn fnlii, vcl 
cftm JiUItaitioekhmi, in quo incoxerinc $.iij, 
filiorttmfift^f* nam » (I htc cantum alvum Ic* 
pirc incelligas'> impecum graviorem ad fauccs 

irricabis^ 



0B Ll/B VbKSILEA. fSr 

irritabis ,qui ptorfiis eft ad contrariat' omni 
ingenio & proniptitudine, revocandus »auod 
lenitiva.non pramant, nifi abundi infiiieris. 
Ab iis fri^ioMs extremis partibus adminiftrah- 
dx veniunt. Nunquamt hercle, tam.graveou» 
tumorem ofiendi, (quamvis graviffimosquan* 
d(K)ue viderim ) quem valens purgatio, vel 
penitus non aboleverit , vel prorms pericuti 
expertem «grum non reddiderit , fic i^t»repeti* 
to leviore pharmaco , refiduum mati nullo 
diffidio evanefcerer'. 

fi 6. Cum igimrmiteicereomniamanifefld 
noveris, cs quandpque hviUit lotlone infra-^ utUmitgJ' 
fcripta ; R*$ifit, sfud diioSMi Awi^i §,vii;« /*'»'^ «f"* 
mtUii %{&» bulliant parum fimul % mox colatis, ^l^*' 
adde 4fM« rofkmm § i v. Mctti feiaiiki § i j . vel.ii|. 
& ex hoc interdum os cc^luat; moderacuc^ 
enim mirum in modum oris foetorem » gihgrr 
vasreftaurat,&ukeraa4 cicatricem perdu- 
cit , nulla in re naturae opus impediens. Juvac 
ctiam fub finemfluxiQnis aliquid simmmt petf 
miicero. 

f. 7- Nutriindi ii runtepiilis Jiquidis, ur^v riStia. 
cmups sixptsmt^ vcljmrilm.ii^ri^sivmfttk^^ 
vl viiuU , eoxfs tiffa , vel jmikw^ iMruium tmuuiim 
iudfurum^ m viirw vsfi cp&urumfor halmum , ur'^ 
ajuot» ai4rM .- eoquuntor aucem has fohr, fine.; 
aqua velliquore aiiQ , except^ tantillo falis»; 
vel etiam fine boc; pristQifea . & ^Mtftf/^fir iiri 
quidioribus , in {.iHre carnium parads , & fimt-n 
libus aliis: pHu$ fit hydrcfhol cuai ginnummi, IWitf, 
vclfuahMrumlocOmiSii incoquatur, vet 0jmi> 
fmnfnu non co.£ka , duobus poculis vel jageni& , 

mutuo 



jyB Lbomajlous BotAtius 

inistDO.agiura> ctimjMHt^&HiS^fimmmm^ 

plns mlnuCve pro pacientit arlmrio* f^imtmzU" 

tein vicandum » donec oris foroiidolofaomois 

moleftia fueric escufla. 

ir>pM4f»- f*^* SedplmqnehicpmgMimiifftHptmiffKt 

Mnptrttrtm iM|^pbii9 , abhorrete folenc , nacuram reformi- 

rrf^mid^ dancesabincepto munererevocare, non in- 

^' tdiigences illam potius iis praBfidiis levart » fi 

f aoone adminiftrentur $ quibuB omiffis (iifib- 

cationi, vd ingenri faltem totiusfadei corru* 

ptei« , proxime fubigetur : quare intrepide iis 

prafidiis occurrere z prindpio debet (agax 

* ^uicunque arrifex» ratus, pemiciofiflimuoL» 

effe , in bac (ymptomatum vehementia , vel 

eomndem fubiu excrefcentia , a venx (cAio* 

ne, vei torius corporis purgatione » abftinere» 

▼d eriam i lavacris vd balneis , untverfo cor- 

pori adhibttis. 

liyfi^ttrU $• 9* Si verb ad redum ioteftifium irmm- 

Af «rvf pentes homores > djrfenteriam (aciant • nil pri- 

^H^^^^ mo & fecundodieagerelicet , quod naturam 

^ffit!" avocet ab incepco officio : licebic umen l«va- 

min.ventrem inferiorem indere, ut •it jmrtj 

anmii^^fM^^feXmllktMfXtioi Quodfi 

iUa moleftiffiman^ fe prxbeat , ocyffimt etiam 

eft refiftendum : nam > ut gutmris inflamma- 

rio, praBcIu(b fpiritu, animam fuffiidire po- 

teft , ita dy fentoJa gravis , quod corpus nutri- 

re eft paratum , etfiindit, & jam tranfmutatum 

liquat , 8e inteftina lancitiar. 

§. lo. Removeodi funti^icur panni omnes , 
qui ilKtionum aliquid veftigii femnt , ic «gef 
lavandus^utmoxdiximus: prstcrhasc. 



mm$i4{im€t$(bL ioteftttui, quo iflapctiiiii hatic 
ferre valeanc : inft^r. aucem locics hjBG fet- 
y ant , fit^Jt cfyfl^s eum hkdid^ farati » vel ^ 
cum /wr# fiup im i n kut fiimm i ^ w^rvttkvti Itwtl .* ^ '> 
Interea rijNi» !^ *!» » eft ccMrpifs^ ut quod nttura 
in plures djes languide dejicit ^ medicamemo 
ad}uu , una die explodat » «pio fubindecorput 
renimere vires valeat : medicamemum ad hoe 
accommodatiffimumeftrJM&tfrfiirm^ &/^/^ Vmfsta. 
lia» mtemmHUmtm vfkni ^Mmncxbibita» vel 
hmim infnfa , puu fingtticmm ^ i). cum 9imm^ 
momi^ $ j * in aqua, veijure puiJi » macerentucj 
ad horas odo decemve , mox exprefliiras ad-* 
datur jynf^ ropm imcmivi § j* & unica potione 
devorandum detur. Vel , ex tbiAmlmn &fi^ 
liprum fiim.utfmfiptf $ }. cum fjrmpQ r^mr ex« 
cepta » fiat hAm & devoiratldum detur : vel ^ 
finmm fufpeftam habeas ( qua profedo fceti*- 
ciffimo fuccefiu & btc & in aiib djrfimteriiS' 
non raro fum ufiis ) iMmhmtm exbibeas fim^ ' 
plex» ad $ifi. vei «ii^; Pauperes veto fotap^i,^^ 
finm evacuo, fceliciffimoque humihead ^iii.^itr^^i^ 
vel ad $ \y ufque in fubftantia., vet ad j vj. 
vel ad § j. in in6ifion^:.alia autem praMcHj 
hsc parart medicamenta purgantia poutttit ad- 
buncfinemA^commodatab l^autem fcopus^, 
peccancem humorem ceieriter. educere, mox' 
leviter reftriogere : ^are tuto ,^ Mipetitorhe«»^ 
vet purgatioDe alia $ ngtiMmm. «^l atiadr qttod^* 
adftrifiione poileat» addere vel immifcere^ 
poteris. Ab iis fovendum tocut» epigaftritim ir^^f Miif ** 
fpongia» inlU)cdecofio infiifa expreiraque»^''^^^^* 
& calida quantum commpde ferri potfft. 4^-». 



Ifb LxOKAKDttt BaTAX/XUS 

f^wr^mfiibwmm/kmm» %\. ytH^fHridmm m.], 
tl^gru^ bulliant ad uAsm , pro focu. SoUictcecur pari* 
tttrclyfieribuf , in quibus levts adftrlngendi, 
cum modica reftigerarionefic reftriftion« » vli 
wGt^}A4te9amm9x0pmcnmJkm9dmiipUmth 
l^.^fiimr9lmmmfi,roJiSj8ccmidM9^pmMf &, 
. . duoxindere volesifmichmmjvcl mel» addas, ad 
f ij. vel iij. omnibus oleaginofis omiffis vel 
pinguibusg nifidolor inftet : at fi«doloradflCy 
Ucdbic, ifflo force necciTum erit j fingulo dio 
unum , vel etiam akerum indere» cx Juribus 
ioteftinorum, uc dixi , addico olm nflmo , vel hu' 
tyt9 mnui y & alccrum ex aliis , in quo nil pin- 
guedinis adfir'. FrigMulM prsBcerea brachta k 
faumeri:, pannit calidis : proVocandique f unc 
_^^ humor^s ad veficam decodfs tx herbis & ra- 
dicibus id cfBcientibus fine calore, ut pofytrichc , 
M4imtk0,€n0rmh,MgrimmiM^mitofM^kfmio fcmo^^d* 
dhi$ fimimlmt motofM, petrofoUm, iorieris,/iimmb, 
rmUtim potrofokm & fimilibus , codis in jiiro 
fiSm. P^^i^ gallinacei » aqua primo thalybeata. N#- 
trwuU func fvequemer , & cibis boni aUmemi i 
nt, ptito, vitmlo, svkiitit olixii » vel Mfii pro 
paciencis nucu» & iis» quoniam omnem ci- 
bumiftomachantur» Jibencer (I) tuootM aliqua 
ConcedimuSf infuper &embamisiau, v^l in« 
cinaus.ex4i[sr^, vel ex acecola» veiexMknv, 

vel 

(1) Taceu (iiiit' condir cinic > oondimantb qaibaf- 

'^ ' menta , quibus qico bubula dam g;a(li$ ohlita ac mace- 

■ c^ndicur: &apiidGaUosCir- rata, ac idco toto annodu- 

«l^ot babak ipGi caio di- jtan«. 

<' .• (m) Sci- 






Tcl (m) (citamemaalia:, quibus recreatusgu* 
ftus, reli^ua non averfetur: Epvdx guseli- 
xantur» cum aquM chdybe^ta parentur, largc 
hffbms yfutMch & hvrdeum incoquentes VHm 
vumm abund^ aqua perfufum chalybeata , in 
qua & bederk & acetefit femna fuerint incofta 
copiofe. Cxterum quia fumma fitiinieftantur» 
hos pcjnitus finc potu inter cibaria cogere non 
congtuic y nec pro illorum arbitrio pocula 
porrigere juvat : xonducit tamen quandoquc, 
quo tantafoletur moleftia ; aliquid ofFerre vel 
ex vine lymfhtae ut pracepimus, vel ex aquM 
chalybeufa cum ierieris coaa», cui facchurum im- 
mtfcebis, (Ipatienti gratum fuerit. Nuncad 
fuffitus procedamust 



C A P. XXIV. 

Decurafer Sfiffitus. 

SAne cum experientia fuic cognitum , lini- 
menta,cerata,fuffitufque, hydrargyrum re- 
cipiemia,exiguo negotio^tetrum hunclivorem 
arcere^quod «gr^ alia remedia efficere pofTunt: 
Freti plerique medicorum, hydrargyrum ilo« 
inachanteS|id ex forma tanmm medicamento- 
ruim,fenrui manifefta»produdu iri,illitu$.vatios 
ac fuffitusdiverforum generum excogitare coe« 
perunt hydrargyro vapuos, fpe hujus peftis 4 

corpo- 

(m) Scitamenurttntedu-lfapoiis iint,b, e. cgie^i Qc 
lia, ex co^ili^, ^HQd rciti|piseccU^Us„ 

Na (n) 



i4% LeOIIA&DVS BOTAtLVS 

^ corppribiif proSigandtr. Haud tainen ^ 

cpmpotes fuere : ka ut uGis edocucrit , mUm 

apud nos ha&enuseflecognitucD medicameii| 

torum genus , qiiiod extrm(ecus appliciruoi 

«grps hac Ibe conviAos , tam egregic juvct; 

ac ea , qux» hydrargyro admixto,arie funt iv 

tioncque adminiftrata. i 

$, %• Inter pra^cipua tgitur remedia, qu«ad 

bunc affcdum conferre pofTunt , poft illitionQ 

Smfimm fplcniave ifu$fm ^eimMkmm recipientes, con- 

€iims$snm numcrahuntur. At hos pratferimus>ubi uJcra 

1^'m, i^^igt^^ aliquam corporispartem populeotur, 

/mim» nares prarcipue , vel guttur , qua; aliia remediii 

fumnK>cum labore fuccumbuot , tumpropia 

locorum afleftorum muaus>^tum quia eorua 

figura y vel fitu» medicamenta adh«rcntiadia 

ferrenon poffiinr'. 

^.3. Curaturus igitur iis pr«ndiis, quero bsc 

VinsfkSU. ulcera folicitent, ex fuprcma vam in atkit^ 

afiedam partem rerpiciente, fanguincm elice, 

ad ^vii}. occiufa vena» lUicotantundcmplui 

minufve , pro virium ac fanguinis comiptela 

ratione, exalterobrachio deme: at , fi viret 

laogueant , io fequentcm dicm diifcraj , vd 

circa vcrperas eiufdcni^ • Tribus fequcntii»! 

7«fX^i#.^dicbus, iismcdicamemis.corpus pmpa^: ih 

du ffig. j. byptricmi m. if. foljtpidii %iS» iiqn^ 
tis ,p^ulmm , §»n § }. uanuimm mm^ vj. «f«i 
fm^mu fS^ij. buUiant ad tcrti^partis evapo* 
rationem : fub finem coftioiiis adde , fiUtimm 
fit^y^p & perquam exiguo tcnspore, fimul 
buUiaOt: mox ab tgne olla. fca^otaj indoi 



DrJB tVB IfSKBI^BA* 5^3 

$ij. fmimmrifinm ;iff« & obcu* 
rato Tafe refideat : quo tefrigerato, €oIetu&» 
cuin modica expreflione , & in vitreo vafe fer* 
vetur ad fequentcm ufum. JEi;0c$f§J^tmf$ d$ fim$ 
tmd €mftfi$i^fyftfi rrf^Kti iMXMfktn mm ^i £• mft^ 
Mimsbmich ^rij. icM^#/rii/M/f#f iv.mifcCifiat I 

/ATtf » capiat die iequenti a fanguints miflionc. ^ 

MoXydierum trium fpatio, matucinotem- 
pore • fumac omni mane • ex prsfcripto deco- 
eto I IV. addita ^finptti UxMtivi , & dffkm 
urrd emftfiti , «m f j . pro quavis dofi» lis ex- 
peditis , una diequieti inteipofita , ad hoc te lUtms 
conferes. liHifitmtlHd^jhtm^mmi^.fyrim f^fff^* 
liqtiitU % ). dmtMkm § i fi. tercnda , craflc tun- 
dantur, ftyraceque excipianmr. Vei bbc , &#- 
cif€ , JfyTMeis ealmitd '5 iij. tmftidtii , ifMCtmmJti^ 
tufcri^tftjfnkd^ mm ^1]. dmudfonc §ij. omnia 
crafib modo terantur , mifccantur , in pixide* 
que , vel papyro , vd alio quovis valcuJo ce« 
fervemur ad ufum. Vri lioc, Rtdft^Jfyrme 
cdmmt4$^ hmcMmmJtu^i^Uidmi mm ^ij.tttfr^ 
rks , ttt4fiicbistmmi;ii\. citmtbmrii § ij £• mifi^e» 
ad ufumque reconde^ . 

$. 4« Paratur itaque ad boc genus prsefidii , uem a 
tentorium aliquod , veLconopoeum ex linteis/»J!^^?>»^ 
vci pannis , fivc condaviolum ex tabuliscon* ^j^^^^" 
tcxtum , vei ex caemento caiceque ita conftru* 
ftum » utfumus exire faciid roinimc quear'» 
exigua feneftra relifta, qaae loco occludi & 
recludi poffic , per quam ager fumo & calore 
preflus > refptrarc liberi quandoque valeac'» 
nec va|>or exeac. Calefiet igicur primo cenco-^ 
rium t impofito labroprunis opplcto»ibidcm- 
Nn a qut 



]64 LeoNAKBVS BOTAILVS 

que fic rcabellmn vel fedes » alia arte faOa» ac| 

petforata , necnon undequaque aperca , f upoc^i 

Utdmjuk- ^u^ patiens nudusfedeat, faciem vergensvec- 

•ufuUmrn fus fenedellain , vel tencorii aperturaoa. Mox 

fiff»^* prunis fupergeritur 5 j . cx aliqua fuprafcripGh 

rum compoutionum : hocevaporato, iccruiB 

tantundem impone* quo icem abfumpco» fi 

ierac jjpger fine graviore moleftia , aiiam adliQC 

drachmam io jice ; qua difperfa » calido linceo 

crafliore , in centorio prius pofito ac extenfo » 

obducatur, & in(faratumcalefadum acpro- 

^ ' ximum recipiatur , fudaregue tentet. Abfdii- 

tis (iidoribus» linteis tergatur calidis $ mox ia 

alteram ftrati partem receptu^ • linteam fuba- 

culam induat , & quiefeac hora una vel altera. 

Qttod fi viribus polleat» ftratoque furgere cet^ 

tet, nil oberit» modo frigoris injurias caveat. 

Tmfiu. S* S. Si autem vires conftent» mm & w- 

JS^tri adminiftrari tuto poterunt : fin minus t (at 

eric iis fimel in die uti, vel etiam sltmtn die- 

bus » fi vires demiftas videantun H^s commo • 

da eric wuitutinm , vel etiam wfintms ^ ^ttmtM 

Siutd fs- faltem poft prandium : fumat tamen patiens » 

tiittdumn* anteingrefium, paneminvinolymphatoma<- 

i^Tl^' ccratum , fuperpotetqqe ex eodem , vel alio 

Vnja^w. recenti, vino aqua petfufo. Admonendus prai« 

terea eft patiens , uc fi kfyne^ft prxhendi fea- 

tiat , dum fuffitibus infidet > (tatim ex feneftra » 

vel conopoei inciiura, aSrem iiberum in(piret , 

aiioquin exanimis cadet : Quare arte etiam 

funtparandx prunae » quo , fi illum decidercj 

contmgat (quod faspe accidit) non uratuc : 

Verum hasc omnia» aliaque adremconfeceo- 

tia, 



D;b Ltrs Vbnb&ba. ; j4s 

tia, quirquis rtl paululum fuecic in arto 
cxcrcicacus , navicer prasfiabic , alieni confilii 
non egens. 

j^; 6. Tamdiuinbiseftinfiftendu/Otquoa^ s^mih 
ulceribus moleftari gingivas noveris» vel Buxu fi^^J^^^ 
alvum centari, vel ulccra gutcuris ,* narium , '"'"*^* 
aliarumve partium cicatrice obduci confpe- 
xeris : quod fi cum iis ulceribus» jundurarum , 
vel eciam partium camofarum aliquo dolore 
ceutctur» non inutileericillam leilicerillinire » 
dum in centorio cft paciens, cxaliquo fiipra* 
fcriptorum ungucntorumt hydrargyrumreci- 
picntiunu. 

$.7, Si alvusficcafiCy movendaeftquan«> ^dmpveth 
dbque ex $ &.fihdantm coeiutmm , vel dffuma^ damdi. 
terr^^ vel ex $ iij. cmfeBiotm bmaech^ vel ex di^ ^'"* 
toBo I jg. foUormn fiiut. Nec ab inftituto iia«- - 
curam ifthxc recorquenc , licec adveffam fen* 
cenciam ( uc ancea etiam diximus ) pleriquo 
jejunis racionibus cpncendences , perfuadere 
guandoque mihi finc conaci : frecus camen^ 
re^o periculo, & racionabili, afliduo, foelici- 
que ufii , horum fiicacas raciones, quae oun- 
quam mc lacuerunc , jure fpcrno » ubi iis efio 
opus percipio. IdemAcfmgtmumJlmt xnttl* 
[igendum » prascipui , fi fauces inflammencur 
plus acquo , cui' etiam frequentiores ac v;|i^ 
leticiores purgationes conferent: rationes enim 
easd cm funt^ac e« quas ih tradam de illitioni- 
bus dxpofiiitnus • necnon fympcomacum fu- 
pervenienciumcorrcdio, racioqueviAus» ea« 
dcm. Sed jam tempus inftac, uc adalia noi 
conferamus. 

Nn 3 CAP. 



f66 Lbona&dvs Botallvs 

C A P. XXV, 

^jiodHjdrarfjrtimvenefumwmfit^ m* 

^ C0rperimtshmmdnssnoc$$$im, mfi 

ferperamfuerit admetHm. 

ADmiramur plerunque, varia animato- 
mmgenera» adeoeorum ducem knita* 
rt, ttC quacunque coeperit ille viam , caetera , 
fioe ulla indagine, ordine perfequantur $ fic 
dux apum regit examen » & feftarius vervcx 
gtegem:horum more feftatur belliducem ag* 
mcn , ita ut fcri perpetuo» (ub hujus arbttrio, 
tottus exeicitut vita morfque juxta pendeant. 
Horum exemplo nonnulli medicorum dufii , 
liaud fecus quam equi , ftaBno coafti » vel cal« 
caribus preffi , ea tantum celebrare vel redar- 
guere audent , qu» alter aliquis , cui ferviUtei 
^mulantur, commendaverit, velcontempfe- 
ric, nuU4 refia experientia » vel rationo 
firma eadem comprobare» vel refeikre ni- 
tentes. 
€ur hydr^ f, x. Hinc fit , ut hydrargymm plerique » 
^"JJJ^^ ceu pomicioGflimum venenum» deteftentur^ 
Jnt^ nullo prscftantiore argumento fulti, quioL» 

Juiatalem efle» ex quorandam antsquorum 
ariptis hauferint: Adduntpr«terhoc,bydrar- 
eyrt foflfores , vel aurifices , qui dtutumo ufu 
hatic fodiunt, purgaot» tradantve , nervorum 
tradtone torqueri , etiam & lagophthalmoi 
& edropios fieri» qui palpebrarum afiedui 
fiinc, ille fupernaB, hic verb infernss palpebrae 
contraftio. Adducunt infuper fymptomat; 

omnia 



D B L V B y B M B R E A. S^j 

omnia I id genus medicamenti confequeAtia : 
praBterea, aliqui , carie circumveniri oila ho» 
rum patientium » bydrargyri gratia > affirmara 
audenr-*. 

§. 3. Aft producere htc verba Montant MfHtMni 
fofti abfurdum non eric ; aic igitur : Semper X^Jf^\^ 
enim cuicunque applicatur (de hydrargyro Io« ^r^i" 
quicur ) repeliic , & rummopere penetrat, 8c ufitm. 
nulium commercium habet , praeterquam cum 
auro, 6c pr« nimia fua frigiditate & pene* ** 
trandi vi, fivehochabeta fuaforma fpe*'* 
cifica, cuicunqueapplicacur, repellit » &, " 
cum occurrit membris principalibus , incer- ^* 
ficit (icut venenum , ideo antiqui abhorre- *^ 
bant ipfiim« Arabes tamen admiferunt: fed <* 
apud Gr«cos nunquam videbitis ufum ipiius,'* 
loquor enim de Gr«cis anciquis » ficuti fuit ** 
Hippocrates , Galenus» Oribafius , Alexan* '* 
der Trallianus: Ideo videatis Galenum^ << rii. 04/. /. 
^. de M^ni0viv0^ dicit , Ego non cognofco *• *• ^»i^"^'« 
hydrargyrum nifi pro veneno, &nihil aliud " J^ '^^'^* 
de ipfo vultdicere: pMiU imfrs hdc kfi^m*^ 
MomiMm$dilinUmnipJo4n.dtyig9^ mi^ Ego*^ £y«^#W 
quoquecum}uniore(rem,ufusfum iflo U-^i^*'**^ 
iiimento, & vifus fumfanaflcaliquos, cum " 3"^w *" 
tamennon fanaverim: nam redibac poftea ** 
decerior priore. Ideo cum hoc viderinu » '* 
converti me ad Galenum , & cognovi quod ** 
argentum vivum repellic omnia quibus oc* <* 
curric, dilacatque vias, & expellicquidquid ** 
humoris invenic » & non ceifat ifte motus <* 
dum humor craffus , aduftus &pituito(us, *< 
cxpuKitt fic vi ipfius » & quiaiUmuntur ex- << 
Mn4 ttcma».«< 



56S X.20NAILDUS BOTAI/LUS 

),. trema » ideohuinores coguntiir retr^cedere , 
„ & devenire ad ventrem medium » &c« Sic 
iik igiKUr tborax replecur illo veneno > &c. Scd 
,1 quam hoc (it bonum • ]tidicetis vos ipfi » /i 
,y cum materia mala teoditde fe ad ignobilio- 
»»resp4rtjes, vos autem repellitis ad nobilio- 
», res» an (it bene fadum, necne: prasterea 
9, advertatis» an illafit conveniens via ^du» 
,, cendi illum humorem , &c. £t ideo ifti ha- 
9, bent fua membra fpiritalia perpetuo afib- 
f, da» nec floridum colorem habent . qoaiem 
s, habere folebant» marcidas faftaBfunt gin- 
/^givaspropterhumores.qui eas corrodunr^ 
f, partes. Ideo dentes longt & nigri fiunc , a 
yyfoedis vaporibus» propterea anhelitus foe* 
,j t^t» &c. 

' $,4. In iis. Contineri videtur univerfusar* 
gumentorum acervus » quibus Motitanus » & 
plerique alii » hydrargyrum.venenofitatis infi- 
miilanty vel, etfi venenum minime foret , ejus 
tamen ufum criminandum » ac funditus dete- 
ftandum effe decernunt, tanquam exitiale» 
& penitus natur» bumanas adverfiim prasfi- 
diutn , qgum noxia » quas nativu^ calor ad ex- 
tremasrepeliit parres , hasc eadem opinentiui. 
ab hydrargyro ad intimas iterum repelli. Ad- 
dunt, quod gingi\ra$ rodit» & dentes fcedos 
cfHcit , orifque foetorem inducit , neque aegros 
perpetuo » neque integre (anos» reftituat» fcd 
veluti fuco obducat» fic ut tantum fimuler* 
legros fanos reddere » cum tamen id minimi 
pr^ftef. 

' $.i* Qnas fi vel omnia , vel potiorem par* 
... tcm , 



Db Lue Vbneilea.' 569 

tcfis, haud tetnere hydrargyro obiicimus> banc - 
ego fane , cum caeteris hujus Tententi^ homi- * 
nibus » omni deteftatione dignam judico : Ve- 
rum » utriufque partis jus primum fyncera , ac 
minim^ rudi, trutina penfandum eft, ne^ 
( perinde atque imperiti facere confueverunt) 
incogitate (ententiam pronunciantes ,: de^ 
fpiciendis indignam vidoriam » vel immeri* 
tum facjnusftrenuisprobifque, afcribamus. 

$,6^ Aufpicemur igitur a Galeni fentenf ^ 
tia , vel ab eorum qui nydrargyrum venenum .v 

cfle alferunc-^. Porro Galeni vetba aliter fo- * 
nant atque Montanus retulit • quod erroris 
genus Jubens quidem libeljo Galeni tribuerem , 
guem forte Montanus tunc depravatum baber 
bat , fed en Galeni didum • Hjfdrargymm nm eB L*p-J« 
ex J^onti nafcentibui medieMmntu , fed ex iit ^ua /^'fJ^i' 
prdpMrantUf ^ veUai ffymmithium , ^irugo , pfcricum ^ pr^h «* 
litharffres , nuttum autem ejusfeci periculum ,.ne»f 
que quodinterimat fi deveretur ^ neque sthifericnd^ 
meta fitj, Ecce , quoroodo Galenus hydrargy- 
rum reprobet. Sedeftoquodimprobaret^quod 
quidem & alii multi facere non dubitarunir . 
asquum ne propterea eft , horum nutu perciti « 
fretique» & nos id ftatim conHrmare, ac ii 
omnino ab eorum oculis vel ore penderemus i 
minime gentium» nifi perpetuo animo flu« 
^uare velimus , quum ad omnes partes fuper^ ' 
fjnt fuffragia ; criminatur hic » ille approbat ; 
indecifamque fententiam producitalius;Quid 
igitur agendum , ubi ad invicem (ic pugnant^ 
(ententiaB ? Ariftotelem» Galenum • rationem-^ 
quc a confulere.opqrtet. Hippocratis, necnon 
Nn ; aliorum 



S?^ Lbonahdus B0TALI.US 

£. fi§i 4. alkmim antiquorum (cripm, fideoi pr«/laro 
nimi mttt ,|q„ recurabac Galemjs • eo camen u(<)ue illii 
*** ^ ' fideni ( uc ipft aic ) quo lubens dtflrenure po« 
tmtktf (i iliorum didisrationem vel expcricn- 
tiam refragantem noveric Quid igicur ? eiA 
dem ne legibus prifcos obnoxios effe pareft, 
quas ipGmec una cum omnium fapienciuou 
ctrctt irrogaverinc ? Vertcas igtcur in omnibus 
prarferenda eft , quam htc excog«(are , neque 
res ip(a > neque c«terorum quippiam • vecac. 
i>itBif» f' 7- Ac , cum duplcx Hc via cuju(que veri- 
^vefttM^ tatis indagandac, demonftratio videiicec, & 
^iwMi^ induftio, iila eorum» qux fenlibus abftruia 
V iunt» noticiam adferre confuevic, haec vcro eo- 
rum , quc penes nos funt : Indudione igicuii, 
{ qu« fane nit fupra renfum exagicac ) inqui« 
^lmti w^a eft noftri negocii vericas. Quid igituc» 
* pfUntH fenfus edocec ? palpebrarum » vel for(ican aer« 
Mr^rm Torum quorundam , concraftioneifi in iis , qut 
^£^^ hydrargyrum concreftando , omnem ferc cta- 
I.* tem agunc : Ac )\9c non veneno(icatem , fed 
ficcitacem arguunt; nam confumpta plus «quo 
humiditate partium » contraAiores has reddi 
^ necenTiim eft. Saperaddeli • faiicium , imd & 
univefii oris inflammationem, gingivatuuu 
tofionem , dyfenteriam & aiiacon(equentia , 
qu« quandoque periculo non vacanc. Saoi , 
qudd hydrargyri ufum h«c (equantur , nemo 
}ttreifificiabitur. Sed» num hujusqualitas , pet 
fe & primo hasc praeftec , vel per accidens po- 
tius , nondum omnes nbrunc. Cedo , quid in 
pacientibus , qui bydrargyrum nunquam funt 
cxperti, varias corporis parccs inflammat ac 

todit. 



Db LVE y KHtRBAr 571 

rodit» ne oflibus quidem parcens? quid eos SymftMu^ 

Elumbeo illinit colore ? quid aHa varia ac accr» JJJJJi]JI^ 
a rymptomatafvomovet, fovet , auget(^ue , irsr^m 
ante hydrargyri ufiim , prxter humorem vitia* infamis^ 
tum ? At idcra cft, quiab illitionibus • &fau- ^f»/^ 
xcis &inteftina vexat acrius: noa quippeif-{||JJ|J]|^^^. 
met» qui per cutem • ac alias extremas partes , uum. 
erat difiufiis • quod hic & medicamenti mune- 
re, & naturas officiOy in fiidores vel in infenli» 
biles halitus converfus, disjiciatur ; fed illo , 
qui nondum vitiatus, in intimas partes vaga- 
batur , paratus tamen i8 extremas fluere , ubi 
& vitium contraxiflet • & morbum foviflet. 
$.8/Sed obloqui htclicee, quod humo- objtBU^ 
^ tem , non adhuc infeAum , expeili dtcaoLi , 
* cfliciat tamen hic facviflima accidentia , cum ' 
confenim ad fauces irrepferit , vel ad redunu 
inteftinum fuerit deturbatum: namha^ Gnt * 

aliqua humoriscorruptela fleriminimi (blent. 
Mirum fanfe hoc videri non debec , hax fcili- 
cec fymptomata excitari ab humore, qui , dum 
inttinfecus eflet , corruptela vacarer, allas ta« 
men in partes produftus, vitium acquirat : ut, 
(i languis, plus «quo, in aliquam partem^ 
fluat , neceffum eft eum utcunquein alienam, 
i naturali , qualitatecn tranfmutari , vei in pus 
verci, veinatura^ flveartis opedejici. Quod s^^fiky- 
facild patet per eos, qui integra fanitate ftutm* ir^i^* i/- 
tur, fi hydrargyro illinantur : nam eiOemmct '*T*^» 
fymptomatisimplicantur,quibusexerceri fo« 'tiuntJliH^^ 
lem patientes defridi > quos haec lues fasvius *iri. 
torquec: quod hercleplerun^uebbrervavi in 
fiimuiiSy vei tonforibus, quiargros perfirica- 

bant. 



ff% Lxe«Ai.Dos S0TA1.1.US 

bant » hoias efleftiis i^ari , qui fe inox ctia- 
dem morbum .contKaxiiTe mecuebanc, qpiuiLi 
fimilibus rympconuds pien^jremur , ac , qnos 
jlleverant. patiences; nimirum» alviTel<ms 
. fluoce , gingivarum roGpne , putorey ioflam- 
matione» ulceribus • & fimilibus , iicet io afle- 
dis corporibus omniadurius affliganc , praB vi« 
tio humoris» & iUituum multimdine. Aftia« 
ftftifiie humoribus (catebat hic qui fimos crat? 
Hinc coliigere pofiumus , humores neceffiuio 
pucredinemarcifirere, fiin aliquam partenu 
ufque fiiprague» quidi par fit» delati fueriar» 
ibique, pra^ namram, moram contiaxerint : 
ex quo fit lit hotum mulcimdine , vel lentoce» 
. gravata pane, & concodrixt&expultrixefud 
« dem facultas, fiat imbecillior; hinc obftruftio,* 
humorum retencio , dolor , putredo , ulcus » 

fOfftOCJ. 

jT. 9. Sed redeanus unde divertimus. Hu- 

morum igicur multitudo, & vitium, ad fauces, 

velanum erumpentium, plurimorum^medi* 

corum confenfii, horum lymptomatum au* 

tbore5& fomitesfimt, hydrargynim velur-* 

caufam moventem habentes: l7nde igimr ve- 

nenofitatis hujus argumenta alia ruggeripote- 

_ nint? nam devoramm non interimit. Scurrac 

kydr^r^' ccnh funt plurimi , qui divitum nutu» vel exi« 

^^^puT 8**^ expbfito prasmio, cernas& quaternas, 

haHTiHatfi- & denas uncias hauriunt, fine damno, iliamu 

ntdm»: mox per alvum dcjicientes ; ex iis unum novi, 

& alios plures efie audio : Nofco infixper , & 

qui pilulas» hydrargyrum recipientes , dierum 

quadraginta & rexagintafpatio, frequenra- 

runt 



De Lu£ Vbii B&EA. '5^3 

rant fine tilla noxa , imo pochur cum utitita« 
te ; & alios , cum imegra hujus morbi fola- 
tione» harum tantum piluiarum munero: 
non aucem hoc venena efficiunc PrMerea » 4* . 
bjrdrargyro arte illita corpora famjam hac lue 
<x>nfc& , quas nullo alio praefidio levari po^ 
fimt , hoc folum plerunque » divini auxilii in- 
fiar , libera reddit , in priftinamque (anitatem 
teftituit, vel in habiram huic prozimunL*: 
iicmnunquam etiam & in meliorem» quam 
jiatura concefiertr'. Quodetfiiis^qui in di- 
' lcurfii vel rattocinatione plus temporis abfii* 
xDunc , quim in rerum tradatione , difficilo 
ctedim videatur; indi vidua tamen,firequentia - 
que experimentorum , amplam fiitis , de hoc 
negotio fidem faciunt. Quac ratio hpmini- vfits tmitd 
bus perfuadcre potuifiet ^ utaqua aliqua fer* ^^^^. f«^ 
rumliquare valcat,vcl aurumab argento di- 'J^^/^J!^ 
videre> nifi experientia id nobis primum in- ^t». 
notuifiet ? Plura quidem • foIodifi:urfu exagf- 
tata , fui exitus impotentiam ance oculos ob- 
jiciunt , quae fieri quandoqiie pofle ufus often* 
dit: quare folisrationibuscontendere» Jegiti* 
mum nbn eft , ubi indudio prasefle poteft» 

f. lo. Non omnes id genus languentes okjtStUr^ 
morbo liberat! Non inficior equidem : prohi- ^»^* 
bet enim plerunquevelpatientis moIlities4n«- 
temperantiavca vel tradantis fegniti^s,.vel 
imperitia , vel etiam morbiipfius vehementia, 
in Unguidis viribus firmata : at horum ali- 
quot, nifi divum numine emergant, inors 
tantum excludec. Sed nunquid hdc huic ge« 
Qcri auxiUi ccHpropriun^ cribttcrecoovcnit? 

qu« 



/74 LsOllA&DaS BOTALX.QS 

J|uaB pr«fidia > etum in mocbba quibat 
me folcnc , peipemo optacum conrcquuiicar 
finedau? . 
etjai0 f.it. FcBCiducn os reddit ex bydrargjrro il« 
^*^ litio ! Koa femper» neque in omnibut : Exci- 
piuntttrautemiitquosaivifiuorlibecac, bre« 
viqoe in aliis corrigitur • qui cemperacd ▼i-^ 
vunc ; diucius edones occupac , ac qui af&cim 
merum pocanc» quos & pr«ter hoc aiia ple- 
runque iy mptomaca urgenf. Sed efio , quod 
Sc hoc vitium perieveraret , nequequemquaai 
exciperec , praeferec ne adhuc quifque , dolo- 
rtbus exagicatus» ulceribufqueexefus, cunL« 
halicu nonnihii ingraco ( qui tamen fibi non 
obeft , ) tranquilli diutiufque vivere , qua m in 
affiduisiangttoribtts^exigudtempore, mor- 
cem oppetercj ? 
^04jfffM $• ia« Addes, offiumcariem inaliquoho- 
fuurtd. ruoi cadavetum fuifie inventam ! Fateor : ac 
hof commune eft utrique , videlicet 8c illitis , 
&aliis , quosfine hydrareyro hiclivcMr con* 
fumpfic* Ab iis , neque ulceribus applicitum 
hydrargvrum veneni veftigium ullum prac le 
fert, imo , qu« fine vitio ofiendir, cicatrico 
obducit ; morofa ver6 , ( fi eomm qusB in me- 
dio funtcorpore » diligentem curam habaeris» 
perinde acque rationalem medicum decec ) 
corrigtc emendatquo • 
Hjirsrsy^ f. ih Reliquum eft igitur » uchac cantam 
fumdd f». racione bydrargyrum de mcdio collendunL» 
^^bmt ^^^^ » V^^ noxios humores » fua firigidicate , 
M/Miftrf ad imerna recuciac : Verumenimverb > neque 
/f#irf. hoc fiicUi concedi poceft » eo quod mulca alia 

incom* 



incomiDoda fequercmur : reprimereteniau 
£inul & fanguinemi unde iccur9& cor,ex uai 
pr«cipiti humorum vitiatorum refluxu , ab 
univcrnscorporis partibusrcpercuiTorum, ex«» 
tremum obirc munus cogeceniur. Idem fequi 
( vel fort^ pcjus ) faseflct » (i vifiatos humo» 
rcs , a fanguine fcjundos , ad intcrna propeUt 
contcndas, quod hos non asque regcrent vi(ce« 
ra V ac fi languini commixti cflfcnt. Prstereat 
hunc a^titum proceflumque ( (i fingula navitcf 
expendamus ) impoflibilem efle dicere coge* 
mur : cum , quod tam libcr viarum duftusnoK 
conccdatur ; tum , quod viicerum vis obje* 
&A , iis tranfirum interdicat ; cum etiam >quia 
^d cutcm pituita b^c vifcidat prjc venarum^ 
anguf^ia , non fcratur : quare ab baiC arccri 
hos crafFos lentotque hun>orcs , qui pcr os vel 
anum rcjiciuntur » cenfendum non e(L Itcm ^ 
ii rcpulfio eiTet bumorum , juxra cutem cxi« 
ftcntium , ad centrum ipfum , rcliquum efrec.» 
ut hi vifcera vellicarcnt , inflammarent» ro* 
derentque , & boc vehcmentius , quam duoi 
circa cutcm & mufculos infiftebant » quoddi* 
vifi in varias partes eflent , uniantur vcro » fi 
una (imul introducantur ; hfc igitur viribiii 
maximi pollcce srquum eftp femper enimi« 
unica vinusvalidior efi» quam dum in vacias 
partes eft diftributa. 

S*i4m Sed concedamus» (quodnonefl) 
niipirum > bumores hos ab externis ad intcrna 
abigi : noii enim per fi; repulfio averfanda 
eft» alioquin nuilo unquam tempore rcpellero 
liceret, £o U;ak locacepuUio cciminanda ve? 

nit* 



fyS L« O N A K D U S B O T A L L U S 

Dit , tibi fuo muhefe aliquid deterius accidar : 

vellaude nulla dignam dicimus , fi primarium 

affodum dircutiens/alium , asqualis moleftia; , 

-exciraverit; vel fi, cum non Iseferit, nihil etiam 

Hxmtrum p^ofecetit: Commendanda vero prbbandaque, 

*dintgrn4 fi quioquam vel maxime juvcrit. fixaminemus 

If '^ wf 5a ' nunc, quid h«c in hoc negotio praeftare fbleat, 

«wj/f*^*^' indiclo ab affiduis exemplis fumpto : quos vis 

ad interna expulfos effe humores , hos abjicit 

natulra levi negotip, exiguoquetemporisdu- 

fiu, per vias maxim^ ad omnia noxia reji« 

cienda paratas, perosvidelicet &anum, unde 

aegri deinceps fine moleftia agunt, qui antc^ 

liac , perpetuis variifque doloribus , torti , vi« 

tam mortemque juxta asftimabarit.Repercuflio 

igituf hflK: vitiodanda non eft. 

$. 15 . Aftjamjam tempus inftat, unde pro- 
p ponere liceat , quo pafto , poft affeftus extrin- 

iecos pacatcs , oris vel alvi fluor excitetur» non 
repercuffis humoribus, qui externa occupa- 
bant, premebant, rodebantque. Quumigi- 
tur baBC in corporibus, poft hydrargyri ufum » 
fieri conftet, nec repreffionem extrinfecorum 
ulla naviter excogitata ratio admittere videa- 
tur ,temerarium noneritcenfere , infitam in^ 
hydrargyrovim eflfe , codricemdifiblutricemo 
que » vel ad expulfionem commotricem , eo- 
rum » qui intrinfecus habentur , vel noviffimd 
fiunt» quos natura nulloaptioredududcor* 
poredetutbare, vel expellere poteft, quaoLi 
per alvum , vel os , prascipu^ cum ventriculus 
primas partes tetieat ad gigncndam fervan- 
damque pituitam» qua potiffimi diuturni 

morbi 



morlbi ( ne dicam & acuti ) excieantur ac re* 
ficiuntur: Ad iuec» una & ipra bihs flava 
aptiffimd per utramque harum partium repur- 
gatur, neque incommodd per alvum fiipcr- 
flui.humores reliquu 

§. 16. Qua verd forma , vel officio • natura rk h^^* 
ab hoc remcdii geuere ficftimuletur fuflSrage- «s^|.'^ ^ 
turque , ut plerunque pervicacifiimos hos hu- ptr^lif 
mores ac morbos expugnet, humanae menti ac frk^* > 
fcnfibus penitus abditum efTevidetur: Hoc 
tamen u(us edocet , nimirum , hujus appofita 
phlegmoncs folutas iri « ulceraque belle con- 
i^oda reddi ., repurgari , carne repleri , ficcari , 
cicatrice obduci ; quas: Tan^ tMhfim tempera<* 
tum cum ficcitate ptx fe ferunt : nam fine ca-» 
Jore non difponuntur humorcs ad halitunu» 
nec fine ficcitate reducuntur ad adum : quo^ 
rum fi alterum , vel utrunque , fupramodunu 
{tia intemperieexcederet • talia temperati non 
fequi viderentuiL» • Longe minus hasc kfHiUi* 
tstf produci pofTunt , qu^m tamen aliqui po- 
fuerunc , quum tadu frigidum admodum hy- 
drargytum percipiatuj , & alvi orifque fluo- 
rem ».ab hujus uiu » repercuffione fieri credi- 
derunt* Sed » quum fpecialis ac propria hujus ttydrdr^» 
fjif&rentia , vel , fi lubei, forma, communibus fj^'^^^ 
atque coojeauralibus.tantum mediis confir- di^kiHHH 
fxiar^ poflic , plufque diflScuItatis in fe hxcdi- xmu. 
fputatio continere videatur , quam utiiitatit 
ferre qnandoque valeac, (acius idcirco foro 
duxi , non ultra h«c fermonem producere co« 
gnitionis ipfius ; quia , ( ut a) Ant ) efledus fci* 
Ucet nocitia in praefens contentus , quum pro«* 
O o ptcr 



)7> LlONA&DttS BOTAILUS 

pcer qusd» vel foraia ipfa efficiens, abftnira 

fit : raxus non banc cantum medicis efle inco- 

gnicam , fed innumeras alias , quas bfc recen- 

{ctc noftri infticuci non eft. Sed ( quod exem* 

pli gracia dicam ) quis mcdicamencorum pur- 

gancium formas exquifite» vel force quoroodo- 

cunque, novic , quacenus ipla purgancia func ? 

ttfiftrmA P^opinac tamen bjBC prudens quicunque me- 

uttMt,fdt dicusyfGelicifuccefTu, experienti« , non ra- 

tRmfe «/- tioni , fidens. Neque etiam prorfus (ine com- 

f' *^' modo, iis , atque aliis , medicamentorum ge* 

neribus utumur muliercul« » plebei^ vel im« 

Sjudtxim^ podores i{>fi , nihifde medicamentorum forma 

fiudtcUrMt foUiciii : at bos f fi quandoque fcopum actin- 

ganc) non ars., fed forcuna juvat. Nec ctiam^ 

ceflajDcferreas virgulasmagnete intingere »qui 

Iblares globulos, vel planifphasria ad horas 

, numerandas , vei orbis plagas diftinguendas, 

conftruunc^ quamvis iljis i^nocum fit qua cau- 

fa boream verfus magnes faciem vergac^ Haec 

igicur exempla fufficiant y quaeduncaxat pro- 

pofuiire placuic» quo juniores pras nimiunLi 

acuci» qui in omniumcau(as indagandasfu- 

pra modum funcpropenfit quandoqueab inu- 

cili labore maturius fe expediant , ne fubindo 

circa eas caufas» quarum extremam intelledus 

humiinus attingere nequit , oppidodefadgati , 

' indignabundi mox caeteras contemnant , ad 

quas daturaditus. 

vftu hy' $, 1 7« Sed ab re non erit hfc eciam memo- 

drsfgyripe* fare , nou modopericuionon vacare hydrar'* 

^ri/ »r 8y" "^""^ > quirf^potius in variaianguftias, fu« 

ntccsifrs premaque vitae difcrimina , intcrdum morrales 

inducac. 



inducat. Veniniaoo ob id (icppltcitetcrimi- mUkd- 
nanda , ac penitus deteftanda eft , fcd eo pafto ^^f^^p^^ 
ncfXM danda venic> ac reliqua omnia prafidia, ul^ZlHm 
quaB caEcellentem aliqqam facuUatem pofli-/MN/r4. 
dentp caloris videlicct» vcl frigoris, purgantis , 
vel rodcncis. Sed quid cibi, mcrnm, vel aqua » 
fi fupra vires , vei extra tetiapus, iogerantun^ } 
Non aliterfiet, (i tua negligentia » vclpotius 
pacientis incemperantia , hoc medicamento 
ufusfueris: qubd fifcceris, nec laudem cu, 
nec asger commodum , comparabir^. Secus 
vero • fi ille rationi indulicrit , & ce prodentet 
sefieris , hujufque medicamenti munus cre- 
bro,fttblegicimi artificis inftituto , obferva* 
verif;ratts8inhumanum, vel potius iniquum tmqiumift 
efle, periclitari, & hfc & in medicina fei m^dieinsm 
tdfcx, (blarationevelitbris, velopinionedu- ^^*^^ 
ce: namhorumnullum perfct velomnia fi^^t^^ 
mol junAa , ( dum opus eft fa Ao ) srque tikco utm. 
ac celericer opem ferunt , atquc prudens ezpe» 
rientia : quaedubio procul & ipfa (Uoettunc 
prudens dici ntki debeat ) mucilata cft , fi a ra- 
tione fic fejunfta » nuUius verd egens , fi hoic 
fit adjunfta. Aifidua icaqtte ac diligenti exerw 
cicacione » qusBCunque diicuf fu vei experten- 
tia fuerimus confequuti , tanquam ob oculos 
fcrvabimus, ac illorum remttiifcemur , tndicf- 
que puriora & cumulatiora reddemus» 



Oo t CAB. 



580 LSONAJLDUS BOTALtUS 

C A P. XX Vt 

^ftare fitcpuntery i$^hocaffcSHffkngmU 
mitti debeat , dr a vanis partihu » 
frdcipue 4 maxime affeHis» ^ 

^ pdrte df^ /^ Rebrd^ atque 4 diverfis corporis pattibi», 

/**^J^- V^& ^^ iispotiffimum , qu« magis acriuf- 

JJJ' *^ que torqucntur , rahguinem educere confiilui, 

quod in eo prascipue , qui per venas ab hepate 

remotiores vagatur , hujus luis (eminiuni infi« 

deat , & in iis maxime , quas pardbus affedis 

inhaerent 9 k quibusvel a maxim^ proximis ( fi 

fieriqueat ) perpetuo fanguinemeximere pat 

cft : audi , libi jam morbus in corpore firmam 

firdem habeat, ob idque non Mc y ut pleriquc 

temere faciutn , in adverfas panes humoreiiu 

Ufur^ peccantem revellere fas eft, perinde ut m 

/itirSrtJi- pWcgmonibus , qu« cx fola fanguinis abun- 

tZfUp^] dantia exciuntur ; liam in iis , etfi retrafaas 

fbui,9u- quodaffedaB parti eft proximum» idyCum^ 

^^•^ nondum putr^inem uUam afciverit , non ha- 

bet unde reliquum coinquihet: quod fecus 

accidit in hoc morbo , iu aliis item omnibus » 

quos peraiciofus (uccus aiiquis concicac vei 

fovet-'» 

§.l. Per intetvalla etiam tundendas venas 
infticui , quo, interea tefefiis. virU)uSi r«pe- 
tere tutius valeas. Morbus quidem y ab otnni- 
bus partibus gravatis , eodem tempore » ian* 
guinem mictendum indicat, fed interdum vi« 
res id^ommod^ ferreininimd pofient » quod 
larga fanguinis mifiione plerunque fit opus. 

-Ego 



Ego mterdttm fcrcs vena» fecare feci uno- ( uc tns - 
icadicaro ) inflanci , videlicec, iif utroque t^a* ^^^« 
chio , & altero crure , vel in utcoque crure & l^lj,^ 
alcerobrachio: binas aucem plerunque, imd jmffitm. 
feti in omnibua iis , quos hoc morbo afiedos 
cradandos habeo» in ucroque bcachio puta» Vei 
crure ucroque ; vcl in alcero brachio &:crure 
. altero ; vel in fronce , mox in brachio ex ce- 
phalica , parcem magis afieftam rdptciemo ; 
vel ex adverfa» (i brachiiim iliud, vei humerus» 
plus altero doieat; vel ex cole, ex brachio» vel 
crure ftacim poft> perpecuo ex parte magis 
gravaca exordiens : quam Cinguinis miffioDem 
reiterarequandoque fummo eft prjeiidio, ma- 
xime in lis quorum cutis fcabie vel ulceribus 
infeftatur , non.«que in Uf^ (]uos dolores jun» ptitnui 
Aurarum torquent fine ulla inflammationo , i»»^»»* 
quos juvat magis aflFatim corpus per fupcriora, ^w^^T 
vel inferiora , purgaro • 
' ^. 3 • Ex cole extgua dofisdemenda eft > ad . . 
§ i|. vel iii. icfip§ffi^Hg4 , loco fedionis ven« , 
optime adhibentnr , a^ quandoque repecttotur, 
fi uicus £c mati moris» ex quo ssquum efl fan- 
guinem corruptum frequenter elicere : qua 
jectami ratione mcmUndiu fcAas aliis aflfeftf s par- 
cibus aflSgere laudamus : tundendas venas ance rwtitiUM 
ptiirgacionem mandamus, quodminus noxium-^'^^^^^, 
(ic,incemum fanguinem foras^quam extemum titn^ 
inrro, trahere» intemus enim velnihil, vel . 
mimme, eritinfedcu,tttantea .declaravimus. 
f. 4. Csfferum proroganda non eric , pofl 
raiflum fanguinem , corporis per alvum pur* 
gatio. Sed nequcincongruumfiieric nonnun» 
Oo 3 quam» 



it% LBOK.AB.DUf BOTALLUS 

g^uMd0 jquam • |iritnis diebus, vcnam i longinquo ie- * 

^*^'* xaieyYdantevelpoft^purgationem, criamfi ^ 

^jjjj^^^ nildtttn utea pcdincm , vcl proximas ulccri 

* partcs» vicium petvafcric;cadcm fand ratione , 

ac iicti ioiec ob inflifta vulnera , quo videiiccc 

inanitocorpoce, laxiusparciurqaeadafiedam 

pacteifl luimor fiuac , imde hasc , mulcitudinc 

minusgravaca» quod imprcfliim cft » faciiius 

. pcrdcrequeat. Aftboc/i^i&M«dircuceretenun- 

dum.eft prius, ut antea propofitis pra^diis : 

Si|>us u vicium non ccficric» jure, moxi 
iguinismifiiooe, ex advcrfapanCy corpo- 
rtf^ue purgacione , ineundum eft fofliragiuni. 



C A P. XXVtl. 

JDt fmrgatmt. 

Turtiak* TyVigauaoes pcr alvmn conferre plerunque 
tmmrgpt^ X repccius, ufiis confirmat , iu uc liarunu 
/iftfnmt »- tancum ope fiepe deperdtcaB r cdimantur vires , 
ti itM. ac^morbus arccstnr , fine quibus cciam cctera 
auxilia ncque fuvarc, neque tuto adbibcri 
poiTunt, utattcnuantcsdi«rss» vd illisioiics, 
five fuffitus, vci balnca • vel aiia fimilia. 
jHjiiiuif^ f* 1. Non hckle nt per bas humor fam in- 
friebum» fcdus cnidicctur , vcl pro majorc paite dctur- 
TMii^tmr!' bctuti Nara hunc rangmisis mtffione » ical- 
pcUacionibtts , veficatotias , caurcrits, Xansui- 
itigis » balncis, 8c per ooculcos fenfibus haiims 
commiaticreTeiigereqnefludemus; pituitam 
vctd , quoB httjus afibdus proB casccds humori- 

bus 



Db LvB yBNBRlSA.' jG) 

bus pcrtinacior eft baOs » atramque bilem & 
flavam » ichorefque nondum pollutos» perVo- 
mimm, alvum, nares» fauces, urinarios tu- 
bos y cutanepfque meatus » divertere deturba« 
reque, omni ingenio vel arte , conamur : nam 
hapc nifi alio revocentur» facile contaminan- . 
tur , ubi cum infedis copulanmcj /*Unde & 
jnorbus , & fymptomata frequentiora, & ma- 
gis acerba , excitari atque foveri folenr, pro 
horum copiae ratione : Hc iis per difta loca de- 
truGs, & Inf^diSfCx gravatis membris, pro' 
parte defixis , natura facili ( vel (altem non 
tantolabore ) redduum diflipar-'. 

^« 3t Continuas purgationes» & per dies €antinus 
jnultos» in iis proponimus, qui '^•Mieh&rtjf^^l^^^* 
habenf refirtM l demonftrant autem totius coD- rum dierum 

Eoris color pulius feu lividus , & fanguis ex* 9^'^m f r«* 
auftus admodum ferofus : infuper & iis , qui f^^^^* 
fitnitM mnUMtAundanty quod'indicant dtolores 
diuturni, cumtentiond & gravitate, partibus 
penitioribus inhserentes: infuper & ianguis 
ezhauftus, cui fitpfmttat temoc Mmpt» fitkita, 
quae vixcukro dividi poteft* perinde ac ^lu- 
tencoaftum. Pr2terea& iis, qui mUnchoUto 
humoreafHuunt ; fufco enim colore ii refperfi 
funt • fanguinemque atrum habeht , & horum 
ulcera callofa» veluti phlegmone circumduda. 
Repemntur etiarti purgationes, poft diureticas 
potiones , quoniam in talibus corporlbus pau« 
latim acervanturiterumii humores, etiam (i 
accuratiflimo viftu utantur. Numerum verb 
modumque , afliftens , atque exercitatus medi- 
cus , pr«rcribat , pro rerum fucceflu par eft» 
Oo 4 CAP. 



^gmitmm 



•584 LbOKA&DVS B6TALLVS 

C A P. XXVIII. 

NOn injuria Vomicum in numerum prai« 
fidiomm , hujus luis viresacinjuriasob* 
tundencium , collocabimus • quum plerunque 
non paucis horum pacientium auxilio faiSt^ , 
f^P^ exitus comprobaveric t Abigicur ehim , per 
^^ bunc , mulca TifcidaB pituitas copia , qu«iiL^ 
' ventriculo congefta , atque etiam genica , le vi 
negocioin alcerucram panem fercur, ad oi vi- 
delicet , vel ad inceftina » nacurae mom» vel 
arce^ ftimulaca. At quum hapcabund^ , folo 
nacuraBmocu» ad inceftina fercur, iis diucins 
hairens , pet mefaraicas venas fugicur , in^ 
f n) cbilimque venam cransfundicur , & per 
alios cruncos brevi in univerfum corpus diftri* 
buicur : ac parces , quae hanc perdebanc, duou 
nacutali munere integre fungerentur , nunc ae- 
grae fadai , nec aluncur hac, nec abjicere a fe 
commod^ queunc ; quare reliquum eft, ut. x- 
gtius agant. Operae igitur precium nos praifti- 
tutos ceofendum eft, /1 qua pane ha?c pul-* 
chtius educitur » per eandem. hanc evocemus : 
acegregi^ per vomicumexplodicur, per al- 
vum mox i paucis vel nuUis.horam jion con- 
ferens • fi levi negotio , atque opporcund , fiat. 
§.%* Sed iis inccrdicere juftum eft , qui non 

fine 

(n) yenam chilis, ^r- tqu« Giaec^ XoiXi audit , tcfic 
fuptp rocabiilo Grzco , Bar- Carft • eommtnt, 1« c, 13 .4««r . 
huti vocant CavamVtaun» Mundial. 



DbLvb Vbme&ba. $9% 

fihe exeremo nixu , vel fiipremo laboce» ev<r ymitm 
merepoflunt, ne quicquam decerius concin- fl^JHf 
gac» videliccc,alicujusvenaBruptio. Facileob^/, ^ 
id vomentes, tantumhulc fubmittere prcfidio ^fbjsj.4» 
liceUt:' & eos potiflimc, qui artuum doiore 
exercentur , vel cutaneis ulceribus divexantur, ' 
necnon quos caput urgec , (ine offis carie^ , 
▼ei tubere , cum appetentisB cibi depravatio* 
ae , vel labefadation^ » vel potlus deperdi* 
tione, quae humorum / ventriculum obfiden* 
tium , certiflima funt argumenta. 

f. 3. Aftprsefidiumhocadeundemnoneft» 
nin per alvum asgrum purgaveris , & , fi par 
iit» (anguioem miferis, mbxbiduiquletem^ . 
imperaveris : audi , abftinendum inter^a ab 
omni medicamentorum moventiumufu* Inde 
matutino • vel vefpertino tempore ad vomi-^ 
tum teconferre poteris» poft cibum » fi lubet, 
vel etiam ante. Si vero poft , liberalius pota^T 
bit «ger , epulafque jufculentaslargius ingetac* . 
nec merum pocet , nec acida vel acerba edas 
bibatve, quod moleftam vomitionem ( guttuc 
vellicando) faciant. Provocandus eftt poft Hwdyt^ 
dimidiam vel tertiam horulae panem , ab ab- JJJJjJj^ f*^ 
fumpto cibo » quod tunc pituitx » ingefto cibo 
immiftx»fupernatcnt. Ipmiuimr enim pen- •AW«jff»* 
na molIisin|uttur»bIandequecommovctur» ^JJSi. 
vel index digitus ; & eo ufque excitandus eft » 
dum vacuumventriculum, velpaululum re- 
fidui cibi in eoefie » conjeceris, ad quod ex<* ^ 
pellendumapgriusventriculusinrurgit Sivero Ss^Mft 
antecibum exopces» feu mane feu vefperi , id ^^ "*"* 
ffficies borisfaltemduabus ancealimoniaouy/i. 
Oo 1 vel 



it6 Lbosahdus Botaz^lus 

T«I pliirifaiis fi placeat , vel eriam minus fi i 

ymnku fame prematur asgeii* • 

. /«4* Sed (impliciter htc Tomims cKndus 

ooa eft » eo quod «grd fiac , nec ootabilis pra;- 

fidii fit,: quum e Tentriculo aggiucinatus vi- 

' . icidus faumor , vixcorradi, vet defigi fiolus 

pofiit^nifi advcntu udi alicujus* Aqua^ igi- 

tur hk • eziguo faccharo perfu(am i calidam- 

que, af&tim potandam porrigito : mox brevi» 

quarta vtdeiicet hora parte perada , pennam 

moUiurculam , ne gutturvellicet , iromicten- 

dam , vei lenitcr indice digito linguaB radicem 

ooncredandam • jubeto, donec opus abfo* 

lucum fuerir-'* Satis fuperque erit hoc mi Ut 

in hbdomstU^ ^LUt y fimavis, fim^ quoquc^ 

dlw»Vvel longiore fpatio, prout segri atque 

morbi fiicceiuis praiferibent ; eoque die ^ quo 

, ^iV.vMil- id prsccipicur , vacandum efl ab omni alio no- 

1512**"^. ^biH prarifdio : atdieruperveniente, apoze» 

dmmfi!^ '^d > ^^1 ali"^ quippiam Uxans, fi par eft, 

etMdtum propinare licebic , tum» quod vomttu, tantum 

'f'r qu« Cunt in ventriculo, rej tciantur, tum, quod 

corifiieu eft , poft hunc » ai vus^ reftringi. 



C A p; XXIX, 
De Sudinritm, 

SuitMimih C^dores moventia.quxetiam pervelicam 

tHifm. Cjm^iores venas reputgant^ in iis laudamus » 

quibus & fummopere balnea commendavi- 

mu$« Cutaneosautem humorescorruptosde* 

pelliinc » 



D t L V B V B M B H B A. siy 

pellunt» quM tufntstiaai ichotes multor pe&;« 
renes pronioveanc ', venam chilim , omnmm 
▼en^um truntum» apprimi fotdibus liberant* 
conferunt aucemetiam aliis omhibus, al tis 
praBclpud.» qui ferofi funt ranguinis. 

$4 %. Tempus autem his commodum eft , 'SmdMdi 
ftatim i fanguinis thiflione» veiitrifque purga- l^l^^ 
tione : nam ante hasc molefta » ac admodum ^«jf /^^* 
pernitibfa, exiftunc; tum quod ducant peiL> «» »»/'•* 
exilforesvenas, craifos humores in ^^^^'^JSJ^ 
^xiftentes, & ferum in maioribus venis rec^ ^ 
ptum, undecutis ipfaetiam» & reli^uc pat- 
t«s, magisgravantur^ Per iatervalla eciam^» 
ac viciffim interea , alvum medicamentis piit- 
gantibus movere oportet t quo , quicrinfli iii- 
dieiin inteftmis ac mefarsBo cumulamur 4hh 
mores , per alvuro foRft pellantun/ . 
• J^- 1- Egrcgi^ fudores«citare novimus fi- ^4,„^y^ 
pium itMcum fivc gn^acMm appellatum , auod dufi^darts 
jam diu ad hoc munus k plerifque utile mt^ ^*£^!Z. 
publioatum : hoc ( inquam ) quum cale eflTe ntjnkfr^ 
ufus approbavisrit, cascerisaliis praBponerevi- i?^*. 
fumfuit-*. 

§. A. Ubiigicurhumores acres in corpore j^ni^sM- 
fuperaveiinc , aiJrifque asftus vigeac , minorem ttuu tii»d 
ligiii quMtiitgtem indere par eft, & in «^tatt"* \^*^ 
tum parare ^ fimulque refrigerantium aliqpod 
immifcere , fiteeban guicquam infundere , pro 
paciencis arbitrio , & ^imMiMMwtantillum , in^ 
mcnfali potu , fi libeat , quo guftus gratius re* 
cipiac. Vbivero vel habicuscorporisfirigidior» 
vel cemporis ftacus minimd calidus vel frigidus» 
fueric^velhascfimul fintinvcnta, & Hffffm 




LsoNAHDas BoTALruf 

m acomacicitinreddcrey Scvim^ oc fiipn 
czpofiiiiDiis, velalicer^atqueccs ipiacxiscc. 
pararepoceris. 

Mf^Af fS* )uvahicho8oiimes,exdecoaolibcra- 
*2J*«/^ Hus pocare , pociffime ubi id ventriculas noa. 
2J^ leipuic , vel pociu^ expecic. Lcviore enim ne- 
gocio per ctttem «cque vcficain, imd & al vum, 
Boxia pelluotur ; fecus aucem ^ fi pocus abili. 
oencia, aridum corpus (ervcs : nam negofo 
craflacommodi peranguftoscubo$feniiitiir» 
^ nin lubricareddancur; neque ctiam nacura , 
ubihuAido vacacucili , vcl (alcem inutjli , ]u« 
pciis • quod •ooxiuiD eft » decrudcre afiedacr : 
imd Docius hoc vefcicontcQdk , quam aref;^. 
re » hc uc & ratio« & ezpericntia» affluemem 
S99tftki inagis, quam parcam potionem inftituat. E^- 
cipc , quos alvi fiuoc tenet ; nam hos utcun* 
que cohibcre (atiuseft^ donec quievcrir". 

f*6. Cf^iisofiarantur«r/mMitfeiactenues» 
fic uc afidus , habims , & cceli ibtus , indi- 
cabpnc : iifpig dic fingulo nucriamur, con- 
fuetisboris, finulla morbi czaccrbacio dififua- 
«ae ; qu« fi fucrit » in huius dedinaciopepor- 
rigito, vel hora aliji quiecior^ , quo natucalis 
calor mclius cibos conficiar^. 
fg'5^ ^* 7- Nonnuili tamcn funt , quihujus Ugni 
t^!^^ calorem rcformidcnt, quum tamcn hunc rem- 
dm. pcrarc . profiifiore a^ua , quifquc poflit. Uioc 

^ etiam plcrunquc , hujus ligni vicc , die^a^ co- 
tius #9»/« cum grgmi»$ & ^grsUiii fylvefiribm , 

Si laco • aibo atque hirfuto funt folio . addiiis 
aiuibus « vel aliis r pro ratioue morbi : quod 

fand 



D E L V B V E M H H B A. SH 

fani non minoce cfficacia fudofes atque uri- 
nan(ipromovec,qu4ralignum ipfum tndum. 
jyffmfHimm h!c accipe. IUW/»# radicum ftyn^i & DtttHU» 
cMfUukmm^im «m § i fi. ttidicumcMrimfyhfefim f^'^'\' 
l\\\.grmmnkr]JiquMUf»f4,fdypodH ^V*'^ 

fimmt€0roi& f9^ofilm$m$M-^\]. mpi^ fmnm^^^urfsHft^ 
-fif IV. bulliant lente , ad quartae partis eva- '•/• 
porationem: aromatizetur cum ^ifi. eimm^ • 
mmnj(< tznt\mAemfmtdaUft$mt€itrimimm, At> 
curo eryngium viret, at) duplum donspraefcri- 
pta^impono ; csBtera viremia , omni fere tem* 
pore 9 reperiunmr, quse omma etiam, vel ma* 
jore vel minore copia , immicti pofltint, pto- 
morbl vel temporis ei&i^entia. Non enim its ^ohfirvMtig 
roedicamentotum generibus , vel ligno etiam f'**^*» 
indo , vel limiltbus , exquifita illa quantitatis 
obfervantia debetur , atque fieri folec in iis« 
qui in aliqua aftivarum qualitatum plurimum 
excedunc, velcorpora laxanc. ftudiofe camen 
omnia agere licec , quo & haec & illa morbis , 
corporibus , & cempori , qtiatenus per ar- 
cem acque ingenium licet , proximi accom- 
mQdentun/. 

$. 8 . Neque hoc ptasiiditim tuto «gris por- ^"t^ deet- 
riges , nifi ho$ priusinanierisfanguinis niiflid--?^!'^* 
ne, filice^c, 8e purgatione, quibus nequedi*\^iir^4/./rr4* 
verfa vidus ratio debccur , quam iis , qui indo. mirttnds, 
ligno utuntuiL» . 
$0 9. ( o) gMm vero , quaiij aiiqui ad fi^dera 
^ ttfque 



(o) Chiiut xadicis hiAo- 
tUm , ez eaque decod^ain^ 
conficiendiianoncm,^ am- 



pbdircaiTtt ttadidSr' r«' 
f4iim Spiftola pecuUail 



SfjO L»0-17'A1LDV8 BotALtVS 

tMM/ fd' ufqiie cArte conantur • nil miri, neque nofa- 

tmm vsUt biliut , agit iis « quc mitius urinas » vel fiido- 

t^^ ^ » fisovenc : quare crebro medici * & patien* 

tes, huicfidentes, nimium vaoa fpc fruftrati» 

ss & tcmpus fine utilitate conterunc, Quam 

ob rem ^ in bujus morbi curatione , fiitiiia efle 

cenfeo , tempus atque rem , circa tutiora pras* 

(idia , pc«ftantiora , minurque cara » confu- 

mere: At in leviore afie&u « vel provifionis 

caufa, non iocoiQmode^coiiceditur, pr«cipue» 

TrMfsrttM fipatiens b^cftetus, bujusufum aiFedet.Ma-i 

VHkt^i- ceranturamcm ad boras xij. hujus rmtim i»- 

ms. nfdttr imifa | iv. quandoque v. aliquando 

edam vj. i» «}«4yi«r4HM 'S^xi}. & lcncis pruais» 

duabus partibus evaporatis » reliquum pro 

fyrupo aiTervatur ^ ex quo mane » & fub ve- 

fperum, propinart pofiuntab §viij, ad xi). 

tepidct moxfudoribus fe compoiiac ssgec^: 

Magmati tantundem aquas fuperponitur , & 

quaru» parvo igncj conlumitur par^, vel aqux 

'0'xy^iuperinduncur, & tertia evaporamr, 

ViSmt. pro potUffCx arbitrio* viBm interea & cenuis & 

attenuans eflo , atque habitus victuique pa« 

ttentis prflcfcribit^ purgantium medicamenco- 

rum , vel forte etiam bnguinis mifliotiis^ non 

immemoiL». 

btfsffd §. 10. Qgamscr/im^4rfj/M»vocanc, prima 

^^fiitiM Muslibelliimpreffioi^e nonplurimum com<* 

iutJ, * ^ meadaveram, verum neque t^iiquam inutilem 

poftpofiieram ^ non confuecus ignota damna- 

re » vel prsecer rem collaudare. Ufus camen 

pofte^hancnon minore laude dignam efTe^ 

(imb force etiam majorc) quamlignum in- 

dum» 



De LVS VEKBKSAi rj^t 

dutn,ptaBcipue in corporibus qua: adeo Iri^ 
gida non funt , comprobavit. Nam lurc cem- 
peratiorcxiftit» alvumcjue^ fi vircndor ^t-', 
lenem reddic 9 nec parce urinam fudprefigae 
prolicit. Tf4fmMiQ autem hujus non diverfa jfyius tx 
fieri folet aCliin« decoftione, puta^in^xij. m pAtMdi 
aquas fS'. § i v. vel vj. huJMradicis mMenMmi»0d ^^^^> 
hcras X)). moxadtertiam partem redigituiL», 
lenta ebuiiitionev & hoc pro ferapiis matttctni 
& vefpertini temporis , ex quo , vice fingula t 
potantur ab % viij. ad xij. Magmatixv. aquae 
la?. itcrum fuperfunduntur , quae redigunturj 
codura ad x. vclxj. Et hoc pro poiu mcnfali, 
& pro.arbitrio. 

j^. II. Piir9;g4»i«tamenprimofUntc6r{>ora, Puriatu 
& , fi par fit » fanffiin$ minuenda , antcquam^ f^fifsniuU 
hujus ufum ineas : viBufqui parcus atteriuanf* ^^J^j^^ 
gue , plus minufve ut ipfa rcs exiget^. ^irumZtt^i 

$' I X. Quare non modo in hujus,(ed ctiam ^«^«^ 
in aliorum prasfidiorum ufu, (tffiftmemmiicum Vtd. fip.f. 
prwfle confulo, qui fingula, pro rariont-i i ^** 
componat di(ponatque : • ftultum enim eft, 
cenfcre alicujus morbi, quamtumvis mimmi , 
curationem fic exquifite vel adamuffim fcri- • 
ptis proponi poffc . ut nil huicaddere , vcl.ab 
hac demereliceat : fimtertim inferiofa cor- ' 
pora omnia , & humana roaxiroe , varlis; ac 
perpetuis tranfmutationibus fubdita » qtiarum 
plurimastanmm patenc artis peritis, quiWgrii 
prasfunt , quosdecct univerfam ciiram regerc; 
Qui vero roedicinam non caltentes, fotis fi:ri- 
ptis curas obeunt , ( ut nimium curiofi patien* '■ '■ 
tes , vcl nebulones , feu circuiatofes impuden- 

tcs. 



m Lj!^NA&DVS BOTALLVS 

CC0, yd plcbei , quos odum» vel regoicies, me* 
dicas paginAS evercece induxic ) ii , ubi redius 
adfcopum rem collimafle credunc , canco ( in- 
quam} magis ab eo divertunc, fic uc juro 
prudcmicancum artifici credcndum (ic in gua- 
vis^ arce , maximc ubi dc corporis (aluce qwt- 
ftiocft. ^ ^ 



c A p. xx;c. 

De Bslneis^ 

jid/M^fM- Tl Alnea untverro corporiapteacCommoda" 

t!!!Jll^t -l^* f"P'a raodum cqpfcrre, nunquam non 

rsnn «pcrioc , iis ^dprimc fuppetias fcrcntia , qui- 

bus cucts, pilorum cafu , prurim , vcl fcabic , 

vcllicaiur. Nequcillis rcprobanda veniunr, 

quomm artus doloribus confliftantur : juvan- 

i;ur fane & li , verum non adeo repence ac 

clareacque alii , cum craffi altiufqucinh«en. 

ccs humorcs, juxta ac tcnucs fupctficicquc 

' cenus infidcntcs, non difpcrdancuii, . 

Tmfm f' *. Opportunum autem nn^ ad ha^c cft, 

^'^Zu!' ^^^ '^®"^ repurgacum corpus , & horis duabus 

^. vclcribusantccibum, fivematutinovcl po- 

meridiano tempore fianc. Satis fuperquc cft , 

feml indii adhibcre ; quac fi mane parcntur , 

jentabit paticns, hora dimidia antcingrcflum , 

mfufo pane in vino. aqu» permixto : quod 

etiam ficri potcrit a .prandio, fi «ger cxigui fic 

'^Mfami cibi , & balneum incatur multo tcmporc poft. 

^ri4. quod filtcm Iwras quatuor intcrcapcdinis 

cxigit , 



Db Lxft VBKrslLXjl. s^^i 

cxigk abingeftocibo» mclligc ptm^bw^ 
nmve ; ukr^ vcro > quantumlibcr% : ; . 

^. 3« J»/4/frMautem horum nulla praeJftan- 
tior eft MqH4 potabili (impiiciquc, (p) Infiru^ UJlrmm^ 
vmnsum ad id negotii aptiuh t cft fi^m i 4vo J^J** *^* 
pacva /i»M £|g»/4 , wiUieircMhfahifat^., circitet 
pedum trium cum dimidio IpngitudViis» duui|i 
latitudinis^aititQdinis pedis dimidii fupra Uf- 
titudinem» utiri ca protenfis cruribus fedcns 
aeger^ orctenus aqux Cit jmmerfus : mXiintfiifii 
fit tantum j quantum , fine caloris vcl jErjgoris 
injuria ,'univcrfum cprpus fcrre poflirr. 

f. 4. Sitque aqua pmpi in parte fibi Gmili^ » 
, t)e videlicc^ altera parte , qua ferven^ infundi- 
tur , urat ^ altera ver6 temperata fit vcl gelida ; 
quod plerunque, accidit» nifi miniftri circa h^c ' ^ 
fuerint exercitati , quod non (ine patientis mp- 
Jeftia ncgligitur. Agiiandacft igitur primum 
bac:uIo* quo belle altcra altcram tffoiperet^ eo 
quod totam fimul calefacere difficile fit: iaji 
promptuque habeatur & fervcns alia^ atque 
ctiam ftigida » quo tptam contempercs ex pa- 
lientis nutu , cum plerunque id acre yel hor- 
ridum videatur dorfo , qjuod nihilominus ma» 
nus tcmperatum dccreverat^. 

$. !• Tam diu in hoc maneat, ouaaidiu jSimjm^i» 
molefte fcrrc ccepcrit : bonum eft hir/im { fi »»^*'«'» 
fieri poteft^ ibi confumcte, vel circiter. Sit fo- 4^'''''*' 
liuiQ igni proximum , nec multo k cubiii di- 

ftans 

• (p) De Inftmmelitis idttitwn,inith9d,a4PrAxinj,i, 
balnei & fudatioiies accom-tS€vcrinttm*, ^yrmch. chir, 
nodatis. VideasaAlo» Hcui«|/. X. ^..3. c. 47* 

Pp (q) AliM 



594 LlOKAiHD^US BoTALLUS 

fiam imefftitio ^ quo einerrus xger, illicet liiu> 
teis calidis obducatur ficceturque » & in ftra- 
tunl eaiidum fine labore recipiatur : uhi mo« 
deft^ iodicibusteftus» fineanxietatefiidodbus 
pfofpicfat ; quibus folutus^vel defatigatus » le» 
4iibus limeis blande detetgatur $ moic linteo 
fupparp indutus , in alteram partem » vei in 
cubtle aliud (e tranfmoveat , ac quiefcar^. 

f 6. ^ec ad h«c accefTum probibet levis 

lienis tumor» fi horum patientium alicui in- 

harfcnt i ib etiam egregie conducuot , qui hoc 

morbo tortt» febricula aliqiia affidua» vel etiam 

intermittente , agitantun. . 

gmtdit- f. 7« Frequentantur autem hssc dk^mtriim 

hm k4btt£ yei qu4Ktim , vel > fi vis , fex concinuis » vcl in- 

^J^'^ terpofitis^fivircslangueant: ^ndequieicendum 

dies aliquot % mox » fi morbus diftet, repeten- 

da veniunr'. 

9* 8. NeeJfieunda« nee repetenda » nifiMr- 

fm hcWtfH^sito ) ac etiam repurgatb i intetea » 

fi paiientes fiti premantur» non cohibendi funt 

k potu » imoliberaiius concedendus eft , vel in 

^Mh^siH' balneisfint, veicxtra. Excipe eos » quos alvi 

ttriLdtl 'fluorexercet, quos i balneis debere abftinere 

kt^. dicimus. 

vi$hii M' fn V. f uvat autem iis qui balneantur Ji^iwiis 
ni^mim, $x pdUs gtdimmii , vH vituUns c^nto ponigicre , 
etiamdumfudant,eoquodvalentittS fiidores 
moveant,nec languidum corpus Iinquunt:per* 
indeac iis accidit» qui ventre ficco, omni 
nixu, fudores provpcare intendunt;parciffimi 
nanque iiyfudor affluet . cum labore maximo» 
nec expertes periculi ut in fcbrem incidanr^. 

Vtf A Pc 



De IvB Vbmbilsa. s^f 
C A P. XXXI. 

Df quormdam meMcamentoYHm , fitperim 
recenfitofum^pritparationitus. 

SUpcrcft nunc. ut fincm opcri iroponcntc^ . 
aliquot nMdicamcntorum formas, fupcriu* 
polliatas, cxpliccmus. Sunt autcm trdapi^ 
Mttm, hMlfiimum MrtifiMe quoddam, & Jua 
fin^tdmi» difta , omma a Joafl. de Vigo dc- 
fcripta. quas quum mii;abilcm plcrunquc pr«- 
«cnt cfFeaum ubi ( occafionc nafta ) in ufuai 
fucrint pofita, hf c ob id inferere decrevi , ratus 
omnibus vel tcmporc omni , horum authorcm 
in prompm non cflTo . 

^. i. M Prdcifitdti igiiur faciendi fjprma ^'•'•^*'»^*'^ 
ha?c cft t Recipi aqu4 fmsoris , qua aurum ab ^^'"^^ 
argcntoaurificcsfcgregant,fyi£r4r|yfV,4»4«ifi.C^^ ^ 
ponanturinbociavitrea,artc luto obdufta. ^K 
ftillatonofurnoaccommodata, capelJoqucJ ^13/ 
vitrco tcaa , ac tecipicnti fubdito : omnibus 
bellc gluiino obturatis ne ufquam pcrfoirct^ 
ftillcntur le\fioribus primo prunis , mox , cum 
ftilfare occipit ,'igncm intcndc quoad rubcfcac 
tccipicns, ncc tcmittas doncc totum Udum^ 
ftillaverlt^i mox amoiabocia frangatur, dc* 
tradoque mcrcurio caldinato, abalchcmiftis 
praecipitatum nuncupatum , fupcr lapidc-» 
'marmoreo tufum ,in aliamque bociam, morc 
antc diaoparataro, itcrum ftillandum immic 



f9i LBOKAlLDUt BoTAtlUS 

. te : quo perado , iteratn bociam partibus Gx* 

perionbusfi:ange,&exttado quod incuse& 

tenuiflime mardioce vei pila comminuatut : in 

vafculoinde asneo t vel cupreo ^repofitum^, 

acrioribus prunis appoficom » diu • fefquihora 

puta» ferrea rudicula, aflidue agicetur , donee 

minii colorem referac » vel paulo clariorem ; 

mox in culeo receptum , (ervetur ad uium^ . 

FrdHpitafi Iftud auccm medicamciltum, quantum polleac 

^sftsntis. jn ulceribus malignis «greque curabiiibus» 

noniacis notuniefl: omnibuschirurgis » ob id 

vel hoc penitus vacanc , vel perfunaoriiillud 

paratumhabenc^quopulvere mercurii ( uf 

appellant) vacui non videancur. Exponunc 

autem ii mercurium & aquam igni fine ane » 

donec aqua evanuerici (ic reftindum mcrcu- 

rium^oI.Iigunc ad ufum : ac quantum interfic 

hoc vel illo mbdo conftruas » frequens ce cer- 

iA^sfortit ciorcm reddec ufus.Sed a^quum e& eciam aquae 

I!S/I!!f* *"'"^ faciund» exemplar addere, K#«/# , m/- 

^ * fhanti rpmani , Mlumnis rochd om iH j* fiUu mtri 

'f^i 6 . omnibus in va(e vicreo luto arte circum- 

vento repofitis , ftillatum dencuxLi • 

tAlfAmum jf , 3 . siniuUris Mqua b^fimi acque ipfum M« 

^tifiei»u. ff^nium , a joan. de Vigo mf^uds appellacum , 

^Jut,^%u ^^ componicur, R#«;tf , tmbinthiM elsrd ft i v. 

' thuri/, mafikis , ttnn | '\\n alces hefatisd, Udsnit csh 

fiorei^ ejfis daSiUerum^ radicis diftamni ^ cenJ^isU mi^ 

nerismn §j. omnia diftillencur ftillaccvio vi« 

treo , luto ciccumdudo. Tres enim liquores 

hincemanabunCyfiarcefiac: primus nanque 

clarus , pellucens inftar aquse foncis: Secundus 

croceus» primo fupernacans : Terciusrubentior 

often* 



D« LVB ViHiaiik- 597 

oftcnditur , ad mcllis craffiticm acccdcns. Pri- 
mutD nqmMm finpdmm dicit , dmm hdfmi fc- 
ciindum ; tertium vcr6 hdfmmm mtificidi : 
quam*<w^#fl«wdivinepotius quam humane ^•^fy^* 
corporibus occurrerc compertum cff, fi affcais ^*"))^,; 
rationc ^ccommodctur* Confcrt autcpo unum^ 
quodquc doloribus omnibus 4 pituita, vcl fero, 
vcl flatu , cxcitatis , quandoquc ctiam a bilc , 
inodo multitudinc hujus humorii non fcatcat 
totum corpus : Vcrum fupcrioribus maximi 
cft utile , occurriiquc fingulum punfturis ncr- 
votum , & partium carnofarum vulncribus ; 
roborat namquc calorcm innatum, it a ut brcvi 
ulcus concodum , bcUcquc difpofimm rcd- 
dant. At hic t$ruo potius utiraur, ftifno ycro & 
rgsnndo in lcnicndis doloribus antca difiis; ma- 
gis cnim diffipat inflxas pituitas, fcrum vcl fla- 
tus , mcmbra torqucntia. 

F I N I S. 



Indcx Capitum hu|us Ttaaatus, 

Cjv^I. JXt fuhjtaohujmx ImsdignofcdtKr.V. 471 
opetH. Pag.446Cap.^5jmf«*jr-eySaiii. 

Cap.*. Pe caufis gignentiA rim , huic affeaia con. 
hus buncmorhum, C^\ ferenHmtk P.474 
nunquid H€farhujmfit\Oif^6. tuttU >qua ^y- 
/bwef, ut pltriqueMcdi.\ que ft conftrvahttm 
/ . .r . . .:'^ « . .- ^^f^ , ah hoc mtftr4- 



cotum opinantur. P.447 

Cap. $ - QJi^t hitc luts vt' 

btmentius , vtt minort 

negotio exagitet. P.470 

Op. 4. {iiioMfifftk hai 



biUaffeau. P.47^ 

Cap. 7.. Curandorum »ice- 

rumrecentim modus . 
P.47^ 

Pp 3 ^*P* 



IHDEIC CAriTUJML. 



nahifUim wMiorum 

tath, P, 481 

Cap.9. Semnis frojlitvii 

iuratio. P. 482 

Op* XO. De Bff^OfMMI Clf- 

ratioue, P. 491 

Cap. 11. Tihrum fafum 
curaffdi vatio. P. 500 

Cap* 1 2. Scahifi, CP* alio- 
rumcMh offeBumncu^ 
randorumforma,V.$o^ 

Cap* 13- Mufculofarum 
fartimm afeSus cura^ 
tio. P. 508 

Cap- 14- -4rticuJliSjfeu 
etiam opihus, boc morho 
Joli^itatis, quomodo oc- 
currendum. P. f 1 1 

Cri^. Tuhercula,feugum' 
mata aff^ata^qHomodo 
differdautur. P. j 17 

Cap* i^. VeaffeBihus ca- 
fitis. V.fzi 

Cap« 17« Venerealuis cu^ 
rdndit modm , fgr^illu 
tionet bydnarijrum re- 
cifientes. ^'^3f 

Cap. 1 8. Qjfomodo^ defii^ 
candi est frsftriftis iUi- 
tionihm , ftaparandi 
fint, P. 541 

Cap. 19. lUiti quomodo 
nutriendf, P* 543 

Cap^ ^o-Hui aftifint ad iU 

klfionesfuheundas.P. <44 

F I N 



Cap^iii QJiod fi$ timfut^ 
frofrium fro illintndis 
affeOis corforihus^ vel 
aliis frafidiorum genor 
rihus ineundis. P. 548 

Cap. 22, Quthus caufis de* 
friUi in graviora inci» 
dant fymftomataJP. $$% 

Cap. 2 3 . Quam diu perfri^ 
candifatitntes, G^ quir 
hus auxiliis occurren^ 
dum , figraviore aUqnn 
fymftomate divexentur. 

P.554 

Cap . »4^ De ^ura fer Sufi» 

tus, P. 561 

jCap.25. QuddHydrargy-^ 

rumvenenim nonfityue^ 

que corforihiis humanis 

nocuum, nifi ferfetam 

futrit t^motum. ^,566 

Cap. z6.Qjiare frequenter, 

in hoc affeBu , f^guis 

mittideheat,er' h variis 

fartihusyfracifu^ h nuu 

ximiaffeSiiu If^^Zn 

C^. 27« Ve furgamnr, 

P.58a 

Cap.»8.Z>eJ5mixiii.p.584 

Cap. 29. 2>e Sudorius. 

P.58^ 
Cap.3o.Z>r J»iMs.P. 592 
Cap. 31. J>e quorundam 
medicamentortm > fufe- 
rius recenfitorum , fra., 
farationihus. P, J95 
I S. 



L E O N A R D I 

B O T A L L I, 

D E 

Curandis Vulncribus 

SCLOPETORVM, 
tJBELLrS. 

Cui infetitur 
COMMENTARI VS 

In caput ultlmum libri Sexti Meth* 

Med. Galeni , in quo agituc^ 

De Valoetibas Capids, 




JBHftriJpm dt^ ExctJUnuffinftVmt 

CAROLO COSSiEO 

. BRISSIACENSI, 

Triburio Martialz, ^ m Subdlpina Li^ 

' guria Prare^i meriiiffmo , 
LEOiSIARDUS BOTALLUS, 
MediciiS ejmifalmemphrinMm precatnr. 

TQ N corporis robdre , vel amum 
I dexteritatc , Illaftriffime atque 
I ExceilentiiGme Prorex, humanum 
j genus cxceris anitp^ntibus prx- 
ft^re Videnms , vemm hercle in-- 
telligentia ipfa > qva> Ciim tpoc^eratisviribas, 
univer(is,quaBTubNatur^ imperio funt pofita, 
facile dominacQr,utiturque prout libet,vel fibi 
fitutile,aut quidcm neceflfarium Qua item in- 
tcrea dndt bon^ itldolis homincs , variis ftu- 
diis,diverfifq> officiis ac artibus fe addixerunt; 
ita ut ad temperatam,honeftam,j«cunrfamque 
vitam nil amplius deefTe vidcatur. At Na- 
tura ofEciofa,non modo corpXis membris mu- 
nitum adomniaobeunda negotia paratis» 3£ 
mentem ad contemplationem , diftmftionem, 
atque rerum eleftionem nobis, plus qu^m cas- 
tcris fibi fubdicis, elargiri contenta fiiit ; ve» 
rum etiam cfFccit > at lingu» integto munerc 

fruc- 



E ?• I S T O t A« 

frueremiir, ad mentis conceptas fignifican^ 
dos9& paifiones effingendas, quae fenfaom 
beneficio nobis alfFerri folent. Qax onmia 
velttti iub nnbe perpendens , qaum adole-» 
fcentiam agerem > freqaenter contemplabar : 
nil unquam concludens , praeterquam, quod 
immeritiffimus proyiddc Naturs l^eneficiiis 
viderecur, qui tempus defidiofe contereretj & 
prasftantiffimam animas partem fbpitam fer 
pultaraque relinqueret : aut illam in rebus 
humilibus , vel abjeftis damnandifve , occi^r 
parer. Hinc evenit , ut qnadam difcendi cu? 
pidine , veluti ftimulo cpncitatus , abbinc an? 
nos tredecim fidenter Pbilofophix ac Medi^* 
cinae metotum tradiderim, iti qutbus fub fa* 
vore tuo adbuc affiduus verfor. Atque mibi iur 
terea > quomndam neotericorum authorum > 
fcripta lcgere accidit , De cnrandis fclopetor 
rom vulneribus;qus cum diligenter exami- 
naverim, foreutilemultis in futurum exiftir 
mavi , fi in re bac, quantum experientia collir 
gere , ac ratione comprobare potui ( pcrinde 
ut vires meas ufque adhuc ferre potuere) expo- 
nerem.Quod nunc pcraftum opus,Tuo Nomi- 
ni dicare non dubitavi,fperansid non humilio- 
remlocumintuoconclavi rerum memorabi* 
lium polTeirurum , quam ego in honeftiifima 
magnificentiifimaque domo tua.Nam Regum 
P p j . Prin- 



B PIS T O B A» 

Principamqae domiis , qoal^ qaantaeqiie 

ip& faerioc » (ingalaram bibiiothecaSf rerum. 

qaermemorabiiiaox^ concla?ia ptx ieferanu 

Qaamobrem^uc hoc meam manafcalam fper^ 

nas,caafa Qoaeft. Safcipeid igimr eo ani- 

mo, actibi dicatam eft. OiFermr atiqae hi« 

lari atqoe fincero. Ec qaanqaam ejuimodi 

leAione non itidem oblederis > atqae philo- 

fophoram (criptis , aat mathemacicorom aut 

policicoram , auc hiftoriographorumi vel iis « 

qus ad bellicamfacaltacemfpeAanc, fden- 

tiis y utique too nomine, tuoque acutiifimo in« 

genio dignis y circa quas (ic apprim^ Te ezer« 

cicatum efle oftendis , ut formidet fagaz qni- 

^unque milesj feu cohorcis praBfeftos , iite 

archiceAus > vel qoancumvis in riegendis ct^ 

vicacibus inftruftos doAor,qui de^iis (Te prs« 

fence,PoIemarchedigniffime) fic verbafaftu- 

rus ; plurimi camen fadam > fi hoc meum 

opufculum quanmluncuoque eft , quaadoqoe 

tancum apua te valere incellezero , uc vel pau« 

lulun^benevolam memoriam mei in te refii* 

care poffic. Fazit Deos, otdia &fiQeIidi:cr 

vivas. V*Ic* 



Benc- 




Beiievolo LeAori S. 

fuU y vertm etuim (fiJicerelicem)plMS% 
I — — qftam par ejfeh mmiificd. SV^n» emnimer 
I mwtalesfOHct ^dmodum cmrafefiifirdct^ini^ 
I ftwmles ni$i a»fint,fic iUapeBera & memes hcmt-^ 
t nmttinpafit^maque iisacre^tadmismmimpe^ 
I retepu. Jfiincfit , m nemofuaferte comentm vivat^ 
i fed alim alissm jugiter opprimire nitmssr. Vndc 
I mctma^cafirafarces^inmtmeru^armmme^enera 

Jmfque ftruere cospit. jitmfUterumverfmamens 
ominumy uftpfepronamagis in res tmprobas ao 
\ immanes , (ptmuin falutares achofteftm , feipfam 
exercere , novum aliud , ac ( inter cstera , fM hac 
atatefmt cognita) pemiciofijfimum armorumgmm 
excogitarit , cptcdSclopetum appiiatm. Hoc ( in^ 
^uam) cumantiquis medicis cofmtumnoudsmt^fm* 
rit^nil proptereai^uod peculiare tffet^deeenrumvul'^. 
nerumcftrationefcriberepotuere: ffuodhercle dim 
impetitis chirurgis,^ (quodmagism^oftsmtfuit) 
mfferispattentihusy negotiumfaoeffijfe cenfendsps 
eft^ ^od erroris genwfacilefulrttrfiegipotcras^fi^ 
ijui ante atatem noftram fuero medicit iu fcriptis 
lAriftotelisjflippocratis , & ^aUnifapiminfu^ 
daj/ent : a quibus & nos^ & quofcmujue^artemme^ 
dicamfaditare deleHatity (jr dogmata decerpere , 
& Cfsrandorumomnium moriformtsmethodstm, (jr 
caufarfun inveniendarum modum perdifcere opor'* 
tet : litfetipfifmgula^ cpfa nohis evenirepojfunt, mn 



LlCT O R6^« 

mmmitaritn i nt $ ^m rathne vHlnm atrMdmft 
quod cmm bos intMlit > & aliud qupdpede ; qmt 
medo tptodetare vel lmxo,vel mdrmore^ am (fi md' 
lis ) qmdqmidriga tem(me fit infitSfm. SaentuL- 
rtmsporro nttlla in hunc modmn exponi folet : tri- 
gomtm emm reSiTmem» omnem^ tresy dnobus re&is 
aqmvalenteSfincladere angnlos : item, & qstofcnn' 
qste ineademcirctUi fortione fnper arcsms confii" 
tmosj imerfe pares ejfe^ftve in marmore > velare , 
vel alia qssavis materiafuerint confiitma , profert 
inteSigitque (jeometra , »ir/U etiam earum rersem , 
qmims formariunaquaque figura potefi , memoria 
prodita* Nonfecm^hyficifcrtpfere. Nam qmt' 
ctmepueassfatajtsxtafuaprinciptamagts vaUre; 
&9nutrientiacumnutriendishomogene4 ejfe pfor* 
terejdixerunt: filentes perqua^ & inqtttims hdc 
omnia contingant. Nam hac fcribere infipientis 
frat, (ptamvisabimperitts acrtti^oribmfreMenter 
exoptentur: ^tibusme hercule fcripta relsnquere 
prifcifapientes non putarunt » fed iis , qin ( cum 
judicio poHeant ) mente, & operat tmiverjalia reSi 
particularibus accommodare conantur : qua mifte 
via nos hoc gemts vulpcris > de quo traHare fufce- 
fimm > curare didtcimus , nec non alia , quorum 
furationemyfi nofiris infiitutts arrifertnt aftra^ 
epfpoMreparabimus. Taurini Kal.^prilis. x j 60. 

LEO- 



LEONARt)IBOTALLI 

D E ^ 

Curandis Vulncribus 

SCLOPETORVM^ 
LJBBLLrS. 

VO totaoracto clariorreddacur, di^^frr^. 
I primo qaid fic genust quodinren* **•*»»*• 
dimus» dercribemus; deindo» 
quomodo finem opcatum aiTequi 
poffit medicus chirurgufve , qui 
rem tradabit , ezponemus. Non di&dentes i 
famigeratorum fcriptorum fcientia > non an«^ . 
tiquorum modo> verumetiam recentiorum» 
ubicunque iUam ratio comitabitur: &» (i quic-^ 
quam boni in hoc genere a nobis inventum &• 
( quod non minimum fore exiftimamus) itiud 
ad|icientes,omiflainani gk>ria»ac tantum tuen* 
dae veritatis defiderio moti, patiendbuique oc* 
currendi»ubicunque arte prodefle poterimus. 
§.%• Dtdmusigitur,/iiil^49»iBindlrinego« 
tii efle, vtdm$s cum comufione » laceratione » 
ac fiepius cum offium firaftura , i feUfetnum 
gUtuk inflifiuaL4 • 

f. 3. Verum antequim ulterius progre^ 
^mur»cuminterfcriptores neotericos, qui 
4€ kac rc ez profcflb tiraftaic fufceperunr^t 

non- 




(Q^ BoTALtUS Ds Vl^NSKIBUS 

nonnulla fitde pulvere hujos inftrumenci di- 

fceptatio , digna difcuffione ; non eric opetar 

UnfulvM indignum» ciccatampaululumlaborare. Di- 

^'tflMiMr ^""^ aiitcm afiqui , pulvcrem hunc venenofiim 
^tvnuiH' ^^^ ^^^^ ^|.| ^Q„|.j.^,.j2^ opinionem levioribus 

mediis fovent^. (^arefcrutandumerity qui& 

nam in hoc negocio roelius fenferit. Nam ho- 

rum aiius exfalfis falfum ,& alius ex falfis 

aliquid veri condldit: interquos Alphonfum 

Fcrrium , & Joannem de Vigo in mediuni da- 

cimus. Hicprincipiis falfisutitur, cuas pul« 

1« 3. tnSt, verem, ac ejus vi vulnusillatum , venenacum 

i.ci.diir- dicac acuffaiiti; cucationes verb, quodam- 

^* modo pcincipiis fiiis contrarias, inftituat ; ur 

facile (udicare potcric , quifiiuis cum )udicio 

L.iMei0' ^jus fcripta legeric^. Aipbonfixs, & falfum 

f*Lvuin. concludit^ &ralfap6fuic principia» fibiipfi 

'• 4* fjtpius concracia dicens. Pulverem enim , & 

aipb^n^ glandemab eo projedami venenoiam efie, 

pnhM/v^' ^^ confcquenti & vulnus: oftendit aucemid 

rnn^fum j» (refert) ejus compofitio>conftans cx fulphu-^ 

,*!•' ,, ris paae una , nitri partibus decem, carbonis 

9, parte una : fulphur ad quartum caliditaus 

II gradumaccedit, nitrumadfinem fecundi, 

I, ex quibus conftat,totum compofitum quat- 

„ tocal]diutisgradudetineri.HaBC Alphonfus. 

MeftlUtmr f' 4* Quis (qiiaBfo) judicii adeo ezpen 

^ifkeufm. erit , qui dicat » decem partibus aquac me* 

diocriter caUdae, unicambinafvefervencisfi 

addideris , totam .mifceilam ferventifiimanu 

reddi ? Certi neque Ariftoteli , neque Aver* 

roi, neque Gaieno, nequeaiicui lapiencum 

authorumy nequerationiy minufque feofiii, 

anidct 



S C I^O P « T O K V M# €of 

trtider faascrencetitia : itnd ferventiffimam ftr^ 
ventiflimas fiaddamus» tottm mifceilam fer- 
yentii&mamdicimus. Sic,ficaiiduminquar« 
to caiido m quarto addas • in qiiano calida erit 
mifcelia : & omnino firigidam,«quis ponio'^ 
nibustferventiffimas (i addiderts ^ quis mcdtum 
ex his conflari negabtt, quod temperamnu 
dicitur? Ecfervemiflims udecaplum tnedo- 
criter calidse admifcueris^ hancaliquantulttm 
reddes magis calidam , illam vero ifiinus. 
Quomodo igicur fatendum erit , puIvereoL» 
.liuiic attingere quartum caiiditatis gradum » fi 
partium nulia ipfius iliuc accedit , neque iio- 
vam aliquam formam ( praeter eam, qu« tmfti » 
cft j acquifierit ? Scd detur, qubd illuc attin- ^^,, ,,^,^ 
gat! Neque ex hoc deducet venenum foret letiftrum 
fcrrum nanque candens , flamma , vivacefque JJ^^*** 
carbones , piper , pyrcthrum , & fimilia, vc- '" *"* 
nenum diceremus. Sunt quidero venena omnia . 
in fe lcthifera , non hercle vice verfa» quic* 
quid lethiferum , iilud & Tenenum eft. 

§, 5. Aliaratio Alphonfi : Argumento^^ Secundum 
etiam fiint e/us artifices, qui confeftionis^' ^if9»fiMr* 
tempore ab acribusabflinont , utc«pe, al* ** «»w"»'«ii. 
lium, &ca5tcra hujus generis; experiea«<< 
tia autem ( etfi caufam ignorent ) ea fibi *< 
obefie cognoverunt. Sed quid dicemus de*f , 
hoc genere medii, nunquid venenatam vinu 
probet aliquam pulvefi inefflD ? Abfit. Imo 
caliditatem. Nam ultra calorem , qui motii 
augetur , cibis item acribus altus arcitez , (an^ 
guine & fpiritibus calidior redditur : qiii» fi 
tundendo acria, horum etiam infpirationo 

fttbti- 



<ot BoTALtus D C Vu^BRl^US 

^ rubciliffioiual poUinem in pulmones ttazenVi I 
ncmonon concedet» eas partes debere cale- 
ficrimagis, & ex confequenti l«GonemaIt" 
quam fequi polTe » cujus caufam ignocam tSt 
anoonfulto dicir'. 
Tmmm : ^«6» Deiiide, ut magis (iiam roborec opi« 
^'X* g, niooem , putrefadionem 9 roordicationemi 

,i rofionem» ulcerationem , &corruptioncm , 
ffttk venenumcbmitantia propria fy mpto- 

. ,t mata , affirmat 1 Ac <i pncrcfadionein noiu 
faciac prohibita tran(piratio calidorum & hu- 
midorum humorum, vel akerius particuia 
ptttrid» continuitas vel contiguitas, ut in pu« 
^ ttidis ttlceribu» perpemo videmus, & alia pra* 
ler b«c multa ? vd non mordicet rodatquc^ 
bilis6ava, & ad ukera feratur» vel mel , aut 
aeris flos» vel aliud quippiam fimile, fi appo- 
naiur : vel h«c eadem bais , & atra » non ul- 
. cereot » non corcumpant-, C in aliquam par* 
tem abundantercorruant? Eccequam beno 
h«c veneni propria dici poffint 9 ^umea ad 
innumera alia fequi poflfe fic competcifllimum, 
4k ad hcK:, quod genus venenidicicynec {em- 
per fequancur»necucplurimuau, 

,, jf. 7. Subjungit» Sed quotum gradum ve- 
^, neni habeat hic pulvis , five a tota fimjpli- 
iy cium compofitiontx a qua provenit for- 
,» ma , quam fpecificahidicimusynonautem 
^, quia caiidus neque ficcu^ , fed quia calis fic , 
p, ftu vis ea ab evidentibus faculutibus pro- 
9,>deat ( ucdiAumeft) ignoracur>perpesuo- 
9, que ( uc exiftimo) ignorabicur. Sed & haec 
quis lioo videt intct & pugnarc^? Dicere 

icilt* 



, S. C %0 f 2 T p kV H* f09 . 

firilicec » efredum aliquem ab aligua poiTe 
evidente caufa provenire • quae camen ha- 
d:enus occulca, nondum etiam in Ii;cem^ 
exitura fitr' ? Praetcrca nunc*dicitt Non*« 
quia calidus & ficcus» fed quia talis! Ac fi *' 
mpra non conatus fuifiec oftendere com'» 
pofitionem banc venenofam efle, quia ad 
quartum caliditatis gradum accedere exifti- 
mabar'. 

$. 8. Quantum igitur conftantias habcat 
totusejusfermo, fatis patereexiftimolegentir 
bus , qui rationabiliter artem tradant» & quam 
debiles , a fcopoque aberrantes fint,ejus ratio* 
ne$,&alii pra^terme norunt, ut ipfe in fuo 
earcSarh , infin$ c^nCdem cpiru mw$xo^ ( ubi 
etiam (atisfrigidealiquibusargumentiscontra 
fe fadis refpondec ) accidehtia , quas huic 
morbo propria efle exiftimat, allegando : pras- 
terea» & venenum vcneno cffe remedium, «* • 
de fcorpione exemplum afferendo, qui prb- ^< 
prio morfui fifc remediura. Ctuis ( quapfo ) " 
adeo ingenio rudis erit , qui veneno fcorpii rtnenum 
eodem veneno fiiccurrat? Oporteret iteruml **"'"• "•* 
'fiquidem pungere, & guttam veneni rcjaculai- '""'*'*''• 
ri« ut fcorpius la^lendo agit, fivenenum eo- 
dem veneno curare vellemus. Scimus eninu. 
& rofam punduras proprias fpina; efie remQ- 
dium , noncamen , fi eadem fpina repupuge- 
ris , curabis. Quis iterum viperarum morfum, 
morfu reirerato fanare tentabit ? & tamen il* 
larum pinguedo » & ex iisconfedum medica^- 
roentum , Theriaqa di&um , prsfiantiffimum 
cenfetur remedium : veruntamdi rejedis ex-* 
Qq trcmif. 



6io BaTALf.u$ Db Vuuri&litiBus 

trctnis, (0 in quibus magis iriglCt vwicrium ; 

media vero earum corporis pacte Gchene ac 

diururne iota / concoda , ac cutn aromatibus 

confeaa, (s) utnuilum penitus prae fe fcrat 

amplius veneni vcftigium^ • 

jiMr TM §. 9. ^edlis omiffis , rationem aliquam ( (i 

tunibm habeamus ) in medium ferre tempeftivum eft > 

|^'**^^JJf^ne nosnudi^ affirmatiottihus (emcniiatn no- 

//MrfMOT" ftram fulcire quifqnam exiftimer'. Adclufa- 

ventHMtum mus igitur primb , tanquam axiomata , : non- 

^K^M nullas philofophi propondooes^ Naturam, 

'Tciticet, date tantum de conrequentibu» fbr- 

mam , quantum de ipfa forma : Item , quan- 

do commiftilia poteiitiis adaeqtti).ntur » ^nc 

urrunque tranfmutatur in doniinans jex fui 

ipfius natuta, nec genelratur ialterum , fedme» 

diiim commune: Practereay qu« mifcentuii, 

ad ihvicem , corrumpcre intenfiones necefle 

* cft, non tamen in omnino alieaas contrariaf- 

que tranfmutari : Item , idem , & fimititer (e 

rtneni df babcns ,' femper natum eft faccre idem. Ab iis 

jtrifth. dicamus , vchenum cffe, quod facultate propi 

occulta naturas humanac ue contrariatur, ut, 

( quantumvispaucumyvcl ore dcvofatum^, 

vci 

(i) Enot eft vulgi, quo (s) Anceps qtutfiio efi » 

imburus eft Autoc nofteii^, an moRuaram & excnterata- 

dum fiat^uit , in capite & mm Viperanim cariies finr' 

caiida Viperatum , qux am- 

puraii folent in przpacatione 

Theriacs , magis vigeic vc- 

ncnum : hoc enim tit , quia 

'_ durz lunt , Sc paium catnis 

habent. Vide Stvertni Vtpe 

^ 'ratn. Pjthiam, c. i . ^arf. z^ 



venenatx, nec neqiiara plen^ 
peitra^t didiis S«vef,»mMh. 
it. p. 3. f . 4. & concludir' 
nec abfdute venenatam efle , 
ut afficere nos poflSc ad tn- 
tciimm, nec veneni pxocliis 
exlof teni eflc^ . 



(t) 



• S tJ0O f 1 T O kVH. (fil 

vel odore perceptum» vel ektemis partibi^ ap» 
plicitum , noh poffit ullo modo concoqui » aU 
terari , nec expelli , fed partem jpocius coniua« 
Aam (ibr corrumpere» reliqiiaique citcumja* 
centes ex conKenfu afEcere tentat , doned to- 
tum animal flt extinftum i nifi vircus paiientis 
valencior fit , a\it aiexipharmacis occurracur. 
His poHtis lucidiffima erit fententia nbftra. 

§. I o. At quum debeat^quicunque cupit noi^ 
fe naturam alicujus rei>primd fcrutari naturam .; 
eorum , ex quibus illacomponitut : videndum 
(frit itaque, quid veteres Scriptores fentianc 
de partibus hujus mifti : deinde» utrum ex mi- 
fliohe, vel potius ex tfanfmutatione eorum , 
vet alia ex caufa « quicquam venenoH fequi 
poffit, perfcnitabimur. Sulphur (inquit Dio- cL^/J^ 
fcorides ) optimum exiftimatur vtvuou , *• ^***»^- 
quod apyronvocanti nitedulas modofplen- '* 
didum, perlucens, minim^ iapidofum^. ** * 
Probatur in genere fulphuris ignem exper- '* 
tis, quod viret, ac praspingue fpeftatiir»" 
plurimum in Melo» & Lipara.gignitur. Su- ^* 
pradidum fulphur calefacit , diicutit , & ce- ** 
leriter concoquit: prodeft tuffibus, fufpi-'* 
tioGs , purulenta extuffientibus» in ovo (iim- *' 
pcum aucfufficum : prascerea» partus/ ufti** 
ntdore , extrahit : lepras , lichenas, fcabros '* 
unguer, cum refina terebinthina miftiim , *' 
auten : cum aceco autem illitum , ad lepras ** 
efficaxeft : vitiligincscollic : (corpionis idi- ^^ 
bus , addita refina , medecur :' cum aceco " . 
verd , draconis marini fcorpionifque plagas '* 
fana^ Prurirus coco cdrpore ctiimpences , ** 
Q q 1 c«« •* 



^cum «licro detcrfuiii ^ fedac : regium mof* 

bumemeAdat, infperrum fronti cocblearii I 
^menfurataucinforbiiiovofumpcuro. Facit 
''ad gravedinem & deftiiiationes i fudores 
''quoque confperfum inhibet : podagricis, 
i>cum aqua& nicro iltitum » conducic : gra* 
f>vitatem audttus » fuffiti nidore rapcim perfi« 
y^ftulam haufto , fanar-' : letbargicos luffini 

excicat : erumpencem undecutique (angui- 
"nem fiftit : contufis auribus » cum vino» & 
9<»MM. fi jjjgiig jjjedetut. Praefertur nitrum levc , ro- 
yy feo colore , aut candido , in foramina de- 
2) hi{cens,perindequa(i fp^ongiofum quiddam, 
^^quale ex Bunis aflFertuc^ • Humores evocat 

qui in alto C6;icreverunt. Spuma nitri opti- 
" ma efle putatur , leviflima , glebo(a » fria- 
^' bilis , colore peni purpureo : aut fpumo(a, 
x>& mordens, qualis ex Philadelphia LydisB 
»defertur. Secunda eft ^.gyptia. Quin&in 
^^ Magniena CariaB gignitut Vim & uftionem 
^^(alishabec» cam nicrum.quam fpumaejus. 

Prapcerea, nitrum cormina fedac, (i tritum 
'^cum cuminobibacur inhydromelice, aur' 
''fapa» aut aliquibus, quas inflationes di(cu« 
»terepo(runt> uti rutavei anetho. Febribos 
yyCircuicu redeuncibus illinitur , ante fufpe- 
y, dam accefliionem. Mifcetur emplaftris quai 

extrabunt » & difcutiunt, extenuant , & Ie« 
^' pras abflergunt» Guni aqua autem calida , 
''autvino,infufum , inflationes, purulentas 
»>aures , & (bnitus earundem fanat-^ : (brdet 
») expurgat , cum aceto inflillatum : Canum^ 
^^mocfibus exaCninoadipe, auc fuillo me* 

^tdecurc 



S C »0 P B T O 11 V M.' 6tf 

detur : re(in« rercbintbiiiJe adittifturo , fu- ^ 
runculos aperic : aqua incer cucem cuoi ficu ** 
iilinitur : oculis ad claritatem vifijs cum^ *< 
melle fuccurrit : & venenis fiingotum » ex '* . 
poica potum : aut , fi bupreftis roomorde^ •^ 
rit , ex aqua : iis vero qui uurinum faii- ^* 
guinem biberint • ex la^etpitio » iifque » qui <* 
cibum non fenciunt, utiiiter obducituc^ : <* 
opifl^onifque ]zm remiflioribus & luxa- << 
tis » cum ceraco : in refolutione linguse pani <* 
commodi permifcecur. Aliqui fupradifta^' 
carbonibus urunt » fubjeda prius tefta nova, <-< 
donec incandefcant. Hasc de Sulphure , & ** 
NicroDioicorides, qux fcre omnia eodem^ 
more Galenus , Aacius , & aliorupa plures re**' 
citant. £t quanquam fub iudice adhuc lis fit , ' 
tium hoc noftnim nttrum id fit quod Vete« 
rum, fenfus tamen indicat , hoc facultate baud 
abfimile efle illi ; adeo ut neque applicitum » 
neque devoratum , neque qdore pcrcepmm» 
quicquam veneni referar-'. 

$j II. Minusetiamcarbones^canabini, vel 
falicei, vel juglandei^ qui bocin pulve^ re« 
cipiuntur: videmus nanque aliquando pueros^ 
& prasgnantes , & pica laborantes , ex iisede* 
re,nontamen venenimoreofficere: Simili- ^^^h 
ter & horum in vulneribus applicitus pulvis pll^*^ 
cxficcat :*quod quandoque cum tttilitatc^ cm., 
aegrorum experti fumus» Std neque etiam di- /« viut »•• 
cemusvino veneoum ineflet velaquse vit«, ^^** 
quam inGallia ardentem appellant, velali* 
quibus fimilium , qu« pro humeftandacom* 
poficiooc addunmr: mious hercle vafi» io^ 
Qq } quo 



5l4 BotALLU^ Dk VuXttERIBUS 

<nio puWU tuudhitf ; Dam id per. fe oianife* 
fturo cft. 

f. 1:2.. Sed nanquid miftionis ratione ( ot 
Alphonfusetiam pcoSsn} agetforufle miftun 
quicquam omnino diverfum A facultatibus 
foarum partium ? Non quidem ^ fed remit* 
tuntur obtundunturque miftiparuum poten- 
ti« ad iaviccm , fi intcr (e diverfas» concrarijf 
ve fncfjnt, ut fitpra diximus : mtftis aucenLr ' 
contingir, inter b «qualiter proportionaiiter ve 
agere» dc pati» itaqudd aliqua media quali- 
tas , vel inarqualis, inter «quales vel insequalcs 
contrartetates proveniat-'. PraBterea & fimfiii 
compenii&mum eft , fi in vulnetibus» vel cafu» 
vel oonfiiio , modefte apponatnr, non modo 
tnfiar veneni officcre,led temperace potids 
exficcare , ahftergereque : ut idcm etiaov at« 
tcftatur Atphonlus» 

. ^» 1 3« Si igituttatione miftionis per fe non 
probetur Alphoofi, aliorumque.eandem opi« 
nioncm fequentiura , intentto , relinquitor , ut 
hscc tratirroutationi ( ut Aipboofus, quiillam 
folguri compatat ) adfd^fbatur : Verum nc- 
quehancid pracftare pofie aifcrimus. Nam 
quum caufataeodcm nu)do neceflitatis confe" 
quantur fuas caufas in rebus generabilibus» ac 
' in rcbusatfcriHs: gfavioribus itaqoc fympto- 
matis cruciarentur hac flamma iiAi., qoaoL» 
qui aiiis ignibus; vel quam ii , qui vulnera , 
vi eiufdcm pulvcris, fuftipiunt : quanto uti« 
quevaientiorcftagens,&adio> & quae ad 
ea fcquuntur» tantovalcntiora efledebentia 
codem paflb; Vir fortisaino ac minimo di«> 

giM 



S C #, O f E T O H V M. 6l| 

gitocentum fi levec i fololibrasyquidcb* 
flat,quoducencas non levet» G toca inanu» * 
fnajore vi ac diligentia fiat ? Meimbri igituc^ 
9tkSti tumiditas » inflammatio , corruptio , 
aiiaque fimilia fymptomata, venena comitan* 
tia , iiamma huf ufmodi pulvetis uftos ( (i ve«* 
nenofa eft , ) vehementius cur non affligunt f 
Senfus eium » omniumdemon(ltationum po* 
tiffima» fententisracionibuf^uenofbisquan* ^ 
tum faveant,pat£refatis exiftimoiis,qui in ^^'"^ ^i 
arte medica non mediocriter func verfati. Id ^^^^J!^' 
nempe perpecuo obfervavi , cum in bello in- & »«/»•- 
numeros coca facie , vel manibus , vel cruti- w*/i*, 
bus / alios fimul cum iis & ventre , vel tet' 
gore udos confpexi , quos nibil immitius ur* 
gebat his» quos alia flamma ufierat» data aiTc^ 
&UB paritato • . . . 

^,14. Seddehisfatisdixifievidebotyiquuni 
planum fecero, quid Sc Alphonfum , ac re- Cdnft tn»^ 
liquos.eandem opinionem fequentes»a ve^ Itiir»*^' 
ritatedecltnarefeceric. Decepti , mehercule', '' 
func 9 non fignum pro figno accipiei>ce!s , per« 
inde acqui debiji vifu» vel loneo imervallo 
intuentut , afi*erunc ignem alicubi exiftero , 
vapores pro figno oftendentes , quos fumum 
effe crediderunc. SimiliquemodoAlphonfus, GMfrsns 
ac ilii nonnulli, gangraenam curo viderinr' ^JIJJ*^^ 
paulo frequencius homines, fclopecis yulne- ^^^* 
racos, afficerecanquam afFeftum magis com- 

Sofitum f quam qui mucrone , vei fpiculis > in 
anc ftacim fentenciam lapfi func ; non cer« 
nemes gangrsnam , & teliquorum armoium ^ 
Tulnera » & luxaciones , & concufiones , 8c 
Qq 4 firopli- 



4x6 BOTALLUS Db Vulhb&ibus 

fimplices frafturascompoficafque» fequi, & 
per fe quandoqoe excitari (per fe dico, fi 
nullam habeat extrinfecam caufam ) firpifli- 
mi verb vulneratos fclopetorum glande non 
invadere : quod iitique non ficret » fi venentim 
efiet. Nam a caufis, quarum natura cft ea« 
dem , & npn diflerunt, nifi iecundum magis 
tc minus , non fequitur nifi una fiatura , di- 
verfii (ecundum magis & minus : fic ut caufae 
diverf» in quantitate , eflfefta prasftent di verfa 
in quantttate. Semper igitur aliquod iliitis ve- 
neni veftigium prx fe (erret vuInuS , ttiitius ve- 
liementiulve,fecundum caufas efficicntis po* 
tentfam. Veruin non fic fe res habet : innii- 
merosenimcuravi • cum Chirurgiam exerce- 
rem, acex its plures ( poftquam alias medi- 
cinc partes faditare coepi , curare iufli non^ 
aliter ac .vulnera contufa, nullo habito ad 
aliquod veneni genus refpedu , & quidem uc 
plurimum foelicifiimo cum fucceflu. 
f. 15. Non aliter etiam a prsdifto modo 
Vminmi9c errant, ( hallucinatione (ciiicet ) vuliius hoc 
#»^iH aflerentes tfk uflufii, quum tantum tepear^ 
-^** ' glans , aut calore hasc non multo teporem ex* 
(edat, dum vulnus infertur. Quis(qua?fo) 
glandem, inparietes pro|edam, & ftatinu 
prehenfam , urere manfis fenfit ? S«pe quidem 
ip(e probavi , nec unquam urere percepi. Non 
quidem iti inftanti. glandis tantus calor difiol- 
vitur; paries enim illam non modo calore^ 
exuere deboic , fed calidiorem reddere : Soti- 
'dorum entm corporum concuffionem yehe» 
mentcm » quis generare ignem facpitis non^ 

videc? 



videc ? Si maireuro malleo fortius concuties , 
utnmque calefieri guis ndn fpedat ? Q^ Igi- HfSMcind* 
tur in hanc ducuntnr fententiam , peccarum '^^ J'*^*. 
fallacia pofitionis , adducentes ( ut de veneno ]^f\ *^' 
diximus ) non fignum profigno ; carnem fci- 
licec confufam corrupramque, pro elchara 
cruftave , quae ignis vi fieri folet : Ac fi fic di^ 
deteorum ratio ; crufta eft, ergoab alcero 
igniuro ; ergo ab aduali : nam aau calidaeft 
glans. Sed elaudicat h«c ratiox>ronino^ cuiri tn^*'» 
efcbara non fit. Plures quidem curavi , fa^- ^J/?!/?*^ 
res fenefcifle aprincipioeiTe vulneratoSyecfi r«,/#iiM«- 

fjlandem in membro ferrenc , non penurbac^» f^ cMtufi». 
erd eorum aDimor Hos fiquidem maxitDd 
urere debebac ac ardore craei jire ; non enial» 
citra magnum ddorem pec aliquod temporls 
fpacium ( fi ctuftam facere pocis eft ) glanjl io- 
fifterec. Sed etiam fimilium cruftarum geniiis 
( ficruftam banc nominare volumus ) ev^nii 
in quavis vefaememi corporis concuflioncii^ir 
five h«c h balf ft« glande, five ab obtufa (agi(«^ 
ca 9 five ab alio fimili recufo telo fueric ( ostnt 
ignis vim) cfkSka : acqueeciam a glande fckf* 
peci» quas incerdum nec cucem ipfam exulceni- j^^^ ^ 
verit» imdnec conciserit. Aliquos profedo '«^^mii/«« 
faucios manu vidi i (clopeti glande , chiro^ Slt*''^*" 
tbeca alutacea imegra pennanente; Aiips; 
quibus in intimas muiculorum partem pan^ 
num , vel linteum , globulus introduxerar*^ 
non laceratis his neqoe uftis. Hoc certi fk*- 
piflimi accidit , quod fit ob languentes globuH 
vires pr« loci diftantia , vel puTveris ignavia i 
putrida tamencarovelcutis» quam pleriquo 
Qq 5 incon- 



6l9 BoTAtLUt Db ITuLNElLIIfUS 

incofirukoefcharameflecredunt; perpeeuoin 
hisappaiuicNon paucihercleex bis adopem 
<W*M4 noftram confugerunt , ex quibus ununu, 
exemph' gcada » m medium ducam. Genero- 
fiis I>Dminus Bertuillae , PraBfedus cohortis 
Gallorum peditum » perpeflus eft , anno pr«. 
teriro, vulnus in bracbio flniftro, ad fexdigi- 
tos fiipra cubitum» ad oifis ufque regionem^ , 
intro adadiSf una cum glande» manicis ex 
lino thoracis ic fubuculas , nulla tamen inju- ^ 
ria iisrelifia » qnx vel laceri, vel ufti, aliquam 
fpecjem repraefentarer-'. Statim ego Lucio 
Montano Cailienfi , juveni fan^ ftudiofo & 
^udico , qui tunc temporis meo conHlio Cbi- 
nirgiam traftabat ; & Chirurgo Illuftriflimi 
fol^marchi Briiliaci.qui huic curap intere- 
rant » prasdtxi » , ( quq animo in re tam mani* 
fefta non penderent ancipitt) futuram cflo 
ficharam, quam igne prcxlu^m rebamur, 
etfi igiiis nulluro' a&ffec argumentum ; ut in- 
telligerenc , illam eflecarnemcontuiam» non 
uftam: qu«apparuit»non fecus ac in reli- 
quis vulneratis eyenire fol^t^quem patien- 
tem » rationalinoftra cura , paucisdiebus» fine 
labore» ad fanitatem reduximus. Sed circa 
baN: iat is fuperaue didum fit , ne nos opus (u- 
fcepifle contradicendi gratia > alicui cenfendi 
anum demus , quod omnino (emper abhor- 
iuimus, nifi ubi nostueiids vericatis ftimularet 
cupidd Ad inftitutum igitur omni opo» at- 
que opera accingamun». 

CAP. 



S C 2, O f B !r O & V tf. 6%9 

G A P- I. 

D9 MetboJki feuvulneris caratione. 

CUm fieffio af&Aum hunc ( nonftcus ac 
tcliquos graves) nitocutate poffit» nifi 
qui. cum expcriemia,^ naturale^ callear^ 
philbfophiam » circa quam pauci admodum , 
qui Cbnurgiam perttaftant» verfantur; fa^ 
tendum cric, hujufmodi artificesnon raro ( etfi 
parviquandoquemomentifintafleftus) gra-^ 
irius errare , in pluraque periculi genera argroi 
protrudere. Quoigitur hos aberrore eripia^ m#/WSm 
musy.ac jtgris opem feramus , methodicanu ^*':"'' '» 
in hoc genere morbt curacionem perfcribere , tjlai^'^ 
toto. peaore excogitabimus. H«c frim abMi 
Jatione extraneof um , nmx deperditorum re<4 
ftauratione, perficitut;i . Extranea appeUo^ ExtraM 
nontantum qus extrinfecus adveniunt, ur? 9^-; 
glans, ferrum , ligmim , pannum » 8e iimilia ; 
imo etiam, qusBCUnque ab ipfa natura con«i 
iervari non poflTunt : ex horum genere ftiitt 
ofTa frafiar caro contufa, vel lacerau,fan« 
guis extravenas, pus» & reliquahujufroodi 
quas Itcet antea partes, vel particuIaB noflr^ 
corporis effent , tales camennunc non funt^ 
quare& haBC ablationem defideranr'. 



CAP. 



^iO BpTALLUS Db VuLRBHlBaf 

C A P. II, 

De extraneisi^OfUn^ M^endk. ^ 

QUancum, quod ad auferenda eBtranea 
pertinec , Chirurgum & ingenio pracdi- 
ti^m y & experiencia comprobacum defiderer» 
faspius gravi jaftura experiuncur a^i , ac cum 
pudore plerique <eorum y qui etfi ignari finr', 
perici tamenChirurgi credi volunt» artem nul* 
jo ludicio, nuliaque experiencia» profitentes. 
Vnde crebros atque graviflimos in. errores ir- 
ruunt : \ quibus cavere non plus nerunt» quam 
qui {vlX. Hipp.aic ) tn frafiuris pblegmonasex* 
, citanc prae ligaturarum conftri&ione , quas 
non foi vunt » cauiam ignorantes , & aliando 
in(anaihiptdaq^e remediaaucupantes. 
ZffMtscinm . jf. 1. Hocmoreerrare folenc impetiti Chi- 
rmrxfrm.. |^rg£ {q perquirendts « attferendifque excra* 
neis f necnon in merabris tmpte tradandis, 
ftacim vulnera ampliantes & ipeciUis digitir> 
que, ( nulla habita cotifideracionedepartc, 
deque tocius corporis habitu ) per^eftigando , 
movendo, lacerandoypungendo» fecando , 
tundendo» comprimendoque, unde pbleg* 
tnones f«pe excitancuri vense rumpuntuc/, 
dolorcs ingences tnductmtur, & varia. alia fyn\* 
ptomaca ac morbi , qu« fiepius ad (e curam^ 
convercere cogunc , principalem ferd aflPeftum 
(pernere urgencia ; quod non concingerec in^ 
piuribus 9 fi vel rc&i tradarencur > vel NacursB 
falc^m beneficio relinquerencuc^ • Cenfemus 
propterea » nequeomne vulnus ampiiandum » 

ncc 



: S C L O f B 7 O IC V M; 4%t 

nfc omnia exnrancA educencla , nec contr;irta 
parte femper aperiendum ; ut plurcs inepte fc« 
cifle» ac fjeptus.indies facere videmus. Scd 
guae , quando , & quomodo ifthasc prsftaro 
pportet • nunc compendiofe dicemus • 

$9 l. Extranea extrinfecus advenientia, 
auferenda eiTe confeftim exiftimamus, qu« 
«asgrum in graviora pericula inducere valenr« 
Similiter illa , qus fme jadura, & magno do« fiM /ki f- 
loreeduci poflfunt. Grave periculum «.xpc-^ 'jjfjJJJJ^ 
^andum eft , fi gians, comprimendo nervuni 
aliquem , gravioribus doloribus «grUm infe«« 
ftet : vel , fi circa alicuius ventris regionenu 
fiieric , capitis puta , vel thoracis , vel inferio- 
ris ventri^, & fufpedum fit nc in funiruou 
penetret : & hfc , ( (i commode (ieri poteft ) 
in prima curationc melius eft auferrequanu 
diflferre. Hocmaxim^ deglatidedico» qub« 
niam haec , propter pondus , variat (itum , fic 
ut commode poftea invenirinon pofiit* Ani- Cmi$, 
madvertendum tamen*eft » iie attentus huic 
officio, (anguinis fit non levis aliquis fluxus, 
quo patientes viribusdeftituantur : quod f«pe 
contingit in manibus empiricorum malorum^ 
Siftere igitur prius hunc laborandum eft. Si 
auteni adfit oflium fradura, aceorucn frag-« 
menta aliqua fint perioftiis denudata • qux fino 
magno dolore auferri poifint , educenda : ali« 
cer , relinquenda. Natura nanque hxc , & mar 
}ora etiam fruftula , fi fint , ad exitum poftea 
faciliubit , & glans tandem , propter pondus^ 
incutaneam partem aliquam deicendet , ubi 
jGnc noxa impofterum cduci poterir'. 



tfftt BOTALIUI De yULMBRlBUS 

l^ f. 4. Bducuntur inftrumemis ad hoe mu* 
' nus apeis , roftfis (cilicec grutno » vel corvino , 
I i aut alio quopiam fimiii» fecundum qubd* vul- 
nus, & roateria extrahenda poftulant. For« 
mamauteiB eorum , in crafiatu de vulneribus 
capitis reperies » quae ad glandes , vel ad ofta 
vel alia educenda » comroodiflima experieris. 
f^^ Inftrumentum autem Alphonfinum omnino' 
MMTiWf- inutile eft : aliud vero , quod ad glandet ran- 
iHimumr. tum extrahendas» jam ante Alphohftim fuic 
inventum » ex cannula ferrea , inquam Aylus 
mucronatus» in fpiramque retortus imroitti- 
tur > qui in pilam inferi debet , hoc etiam^ 
( inquam ) inutiliffimum eft , & maxime 
noxium^. 
ruhm k9€ $• 5* Rar5 vulnus dilatandum ad glandem 
«1 fUM^ evdlendam ; (ed quandoque id facere cogi- 
VZ^Sfii P^"' adofla frafta educenda» quaB nonnun- 
^aM/*2w!^quam majorafitnc quam comprehendere ex* 
n i $d itm} cernum ulcus poflit : quandoque etiam dunu 
in caplte vitium eft, & fufpeda eft cranei, 
vel intemarum partium quarundam injuria, 
Interdum etiam cum fub cutem tantum glans 
. percurrit ^ ex quo cutis eo loco fit inceqcura : 
Etiamnum » cum globulus in chorace » auc ia 
inferiore vencre , percipicur > qui propcer vul« 
heris anguftiam exire nequit. Nonnunquaoi 
Vero viam parare ex alcera parce urgemur , uc 
eo evellancur , prscipud , cfum condicus glo- 
bulus , ea parte juxca cucem fe ofierr". 

$.6. PeiisauceroquaBparcesvelparcicuIc 
corporis fuerunc , auferendis , fidtgims puta» 
▼d pes^vdmanus, vel brachium, vel cibia 

profffus 



S C L 6.? B t O % V M» Mf 

ptorfus (int frafta , cam earnisiy ac vaforunu 
laceratione mulra , ( quod (iepe magnas bom« 
bardaB facere rolem) adeo ut d^ horum fajute 
puila fuperfit fpet , illico haec amputanda eflfe 
jcenfeQ. Si autcm aliquid fit de vita rperan- 
4umv faluii horum confulere nitendum eft. 
Qu^d fi deinde illa vita deftitui videris ,ad fe* 
Aipnem ftatim confugies. Idem dico de car- 
nis , necvorum, tendinum, oflium vel fimilium 
fruihilis. Sanguis ei^tra venaspofitus, ve! col« 
ledum pus» & fimtlia, eo modoeduccnda 
funt, quohumores i finubus eliciuntuiL.. . 



C A P» III. 

Di inftamratiofU! depcrditornnu . 

QUoniam deperditbrumiflftauratlout plu* 
rimum beneficio Naturas fubjicitur » car* 
nem fcilicet , fanguinem , ac reltquas partes re- 
generare ; eafclem glutinare ; cicatricem indu- 
cere ; vimque deperditam reftituere: Chirurgi 
propterea , ac patientis munuserit, ( ubi pec> 
fe non rufficiat ) illam in prcprio habicu con- 
fervare, vel ab eo inclinatam ad eundem (quo* 
ad fieri poteft ) reduccre» Et hoc non modo 
de aficda particula intelligendumeftyfed 8e 
deuniverrocorppre. Impoffibilecnim eftunt 
principalium membroriim inefie affedunL. » 
qui rcliquis parcibus , quibus miiiiftrant . non 
communicecur. Si itaque univerfum corpus 
intemperatum fitf quomodo particulam tem- 

peratani 



tH BoTAL&ns Pfi Vtti.MBaiias 

pcraum CetfMwm « vel ad teaiperiein reda- 
cefDui? QuodniG fiat, quomodo dep^dita 
ndintegtare porerimus ? xgti utiquo • Sed 
quoniam principalium partium, tpciuiique cor- 
pori$curam habene » medici pbyfid eft opus» 
pnefens ver6 fecnioutplurimum de partibus 
^ffc&is extrinfecis fit : dehis igitur » quomodo 
in propria temperi^conferventur» vel refti- 
tttantur»fi in contcariam lapCe fuerint , tradar 
bimus , cumcaufas» tempeuturastranfinutare 
- valenut , ezpofuerimus. 



C A P. IV. 

TRanfinutari partium naturas hfc dici- 
mus» qui^ ills i fibi falubri naturalique 
ftatuegreflaB» m intemperiem aliquam iaci- 
duht. Hanc nempe { praster acceptum vulnus ) 
excitare ut plunmum folent humorum. fluxus 
omnes» ad quos fequuntur tenfiones» dolores^ 
inflammationes » & cactera id genus. 
FimciMif , §.%. Aft fluxiones multa pariunt, nimirum 
M^ emiei' fitus partium aflcftarym declivis. vel alio 
tmmr modo incongruus » vittarum feu aliorum vin- 
culorum nimia conftridio , tiimius calor i (ii- 
perfluo partium amidu » vel calidarum rerum 
appofltu » vel pras nimio frigidorum ufu con- 
cltatus : ab his glutinoforum pharmacoruuu 
immoderata inutilifque frequentia ,.vel medi* . 
camentorum mordentium inepta adjeAio» vei 

morofa 



■BVoTafmberii Sc7»|»aflrea«^oiftfbfti^^ 
vel lychnorumigiiaciisufiisi & cmilti alia hif 
fimitiai circa qu« nm md pcccanr^giH pa- 
ruflQf in anc fuot prudences* Acceduiie atot 
teroperies , qute ingcmmur, al vf (kbim , ani- 
miafie^o, quas omnia hucsoreriiieernof cja» 
lidkices efficere poffiiRC, confequenter & flu- 
xienes ipfas yehesoienciores. Qjiaremedituai 
fe inhis praBberedtl^encem apqtHMi eft : Alia 
ex parce Chirurgttm ipTom , ne (JtiUcec fitpra, 
vdiin&ai modum refrigercc, ▼el^alAciati^attC: 
alfojqncms modo inutilem dokirem ficiar" 
lyclmis, Tel moleftis ( ut dicunt > "flaftiotiiKs » 
vd contredatu pimfovelnidi,veialtri^dem*^ 
qne mukis , de qnibus in fequemJlbtiS; verlM' 
HCiemus» ' / :^ • * 



fia^ fanis^ten^fcrB. 

A^tequam dicaroqs moifatm J^fiarvBaii'- 
4« bonaBcempjQriei^ ponemHf primd (i« 
gna , quibus haec cognofci poflit. Nam pro- 
pter hujus co|niti6nis .defedumv^fiepimmft 
errant Chirurgi, cuni Tideamferi.perpetuo ia 
iis vulneribus, partem iplam eife aliquotu- 
ihore afieftam» vei levi «flu : hibc' (ufcepco 
ftatim mem, nil intentamm relinqunnt, jce* 
roeceque partem aBgram ftipant cacaplafma* 
lisi vel iUicioaibas» vel aliis fioiiiibus non^ 
At ' paucis 



6%6, BOT4»I]rS9ftyitt.H2&littS 



5ifM»«ii4 . ^^ ^.(^iioJgicwiDtCQrporeceiqpetato 
TsmtifiH. vi^^pgrK^.aftedam iitiinoce quodaiB faB-. 
<Piii# fSfitti^ Cttm JeviffiiDOi vel nullp , Irobore 
v^ dolQf»:kiqua6 excaieicemfam: nottOifi^iac 
ptifPil ^^U Cqnibtt» magis yiga novbi 
vislyiilimfi)tiffiiulltt0chiiiifitthiigiiui|i ofton» 
4it , jTcif^tMipiTrteai pams Inon efle k fiu tiia- 
tur^ i^|iQiiolllU»ai i iac ut pcr/eipraBi^faaiqOfv 
regs ;3£KA^(M«m tivnorein » vel levem inflaii^^' 
m^i^ffpm-^Hfi^l parvntndolorem excitaneem , 
nQaillfM..iMiGoquaDac eictehiat; caai pbiii 
in(ff|j(y)Uei|l«ahlpiii»Droiicin^ tum pcr fodo- 
V^^ %<td|^rpropriumi^vWpusb CooEfisrvabi- 
mus igitur hanc , (i asgrum , ac afiedam. par«- 
tem , ab orani exceiTu tueamur , vulneriquc^ 
convenientraremedta tempore applicemus, ut 
' poftea difFufiiy Qarrabimus^^ ^> 

JiciiafffiBfciiM femjmk^fartMjr4i!pn0- 

'- ■.- i:- ''! ?»»-, & cmiPfpMrejm^ -•b,*- 

&i tum%r /^Ufnivprotuthoeein ftifcipere vigdrenL» 

inertfcdt, v^Vfiica98;,'vei idoloimi, vcl inflaiti^tio*- 

/^'#7^r '' ^*^^ ^..altud -quioflpiam ijriTipcdm»: infe* 

rJ!iIr«T/ 4um.i vebfibgulum.pn:'(l, vei atiqiia v^-vd 

ompia: finnoi^ junda ; citra^ulceris . eoimitten<» 

temjsof^tootm y fatD ^«apsra»i.paf|is:oppref» 

Omyk miitttam adeb t&gju celeieiDib arte 

\; .; - .1 opcm 



< nt C L Of X t O K U Ui €t7 

opetn ef9agitet« Cui c^currcre par eil con- 
trariorum congtub ufu^ aherando fcilicer'» 
arcendo , revocando ,- deriy ando» cpquendo , 
diflblvendo , aperiendo. 

pt^ BtG i^ari dicatuf quicquid lnliquo jJiiiW f^ir 
modofranfmutatur , bfc tamen intcUigimus**^'''^'''' 
adivJly vd paffivis qualitatibus pugnare , ca- uZj^^y 
Joteiai oKtinguendo fti^dis , & ftigida ea^ci* dum^ 
tando ^alefacientihusi Mem dicuntot» qtias 
a pfOpTfa p^rte*aliqutd.iiltro propellunt; id . 
efficiujtivrefrigerantia, etiam & reftcingentia; 
K#t^4»r, qu9s ad itmginqu^s» vel .ad aliaa . ^ 
partei / humbrei afSuentet elictunt ; ut wt^ 
cul* ^ fti€Hohei , calida babiea, pfalcbQfiomit , 
al vi dejedio « hasmorrhoides ^ ,utecin« putga-^ 
tfoiies^, vomitnSf & fimilia quae ex adverfk 
parte fiunt. Dmvm dicl^u^humor, cum ad 
proximam aliquam defleftit partem » ut puta 
k capite ad^ nares , vel fauccs , vel occipur' , 
vel fcapulas : quod pni^at ^rs , dum expedit , 
fternutatorii^, maflicSirorifs^, uftionibus, cu- 
curbituIis,frid}otiS^«84 fitjd genusaliis. C#- 
^#M» profunt, qujt calorem ipfiim nativum 
Fovent i' ni pIuHmum h^^d^calida & bundda 
facuftate fofit , & teitaci fabftand^; - 0«^ 
^ufttfXivtt poros tefeifajnt , 9c fiio caiore infi* 
nuatos^hQftiotesinfai^litiisatrfiiinfinit. A^km 
qa« cufeih exuteeranr, m cauftica^ fcaipri, 
fiovaetilav& hujufcemodi : noa enifiii nuiicde 
iis apcrientibus^ loquimui: ^ ^qute ihfeafibilds 
ipfds ttieatus f ecIuduAt , qtf6d prsftamdiffol^ 
vcntia. .' 



6%n BOTALXai De TuLKBatBUS 
C,A P. VII. 

2)^ jdluratiimt^ 

\ Lcerancia quocanque roocbi ttmparo 

,* \ jrV^ufurpari poflunt^niii dum ad ptis m 

tendic , vel ad interituln, vel in longum ceim- 

* ' pu8> pR>ducicur » qiiibus temporibcis aliis au- 

diiHis -eft innicienduni , uc pacebir^. 

huifiemt }*%• Ab tnicio igifut morbi^ incipwitem 

infu^mmh inftammaciotiem moderare fatages temperace 

^ ' tsgime , & fimilibus : vel incipientem partis 
frigidkaeem caiefacieocibus » ut foifhmi es^ ^fM 
€Msdt(^, ex t^flM,, fiLsyk4t9$Si4 ttAtfm^ntihm , i^ 
Utiimilm, imfUJhkf veftittt &iriciniC9te aiie- 
rius calidi. , * 



c a; P. Vlt 



-EpcUimus, qsm^. Jbumores in aJiquam 

^pawm flucme^ sircem^: quodpr^are 

oporcfit^um iii3imt)fl^.pbtegmone8 advencus» 
▼ert«,c iamincepcric ji.Y^l increipemum ha« 
beijCi. H^nc ndmqu^ pb.cau&9» vulneribus^ 
iSOQlufiociibus» fra^iique omnibus in prin- 
cipio^ ac'ftacim ^ fi id ficri queat > repercu- 
tientia applicamus« Kam iis vis mulcaeft ar- 
ccndoTum humorum,in afFeftam panenu* 
4ueiiC]um« Ucimiirtribus primisdiebus^ auc 

ad 



: 5 C L O f B T^ 11 y Al^ <Ap 

ad fammmp ( fi pbl^gmonenon urgcat) qua- 
tuoc- :Quod fi patiemis temperies qua^lrata 
(u^di^mj vel b^ne conftituta fuerit». iar^ 
eritduobus: Kanoi ubidiutius^ vel valentiujB 

, asquo » refrigeramia ufurpamur, ulcus crudum 
& 'aali moris redditur. Quamobrem ignavis 
ac pervicacibus Chirurgis facpenumerb (uc- 
cenfui , quorum alius ad feptimum , alius ad 
decimumquartum ufque diem , temere repel- 
lentibus obfiAebat : unde non raro extrema 
pernities fuccedebat. Sed fatis fuperque fuerie 
iis uti , donec concodio. vulneris apparere^ 
inceperit. Sui^t autem repellentia nonnun-* 
quam nteranda : non quidem ut impecitorum 
turba, facit ; infundit autem ftuppas « vel 
linteamina » in wycrtif yel 0xynhim§ » ad« Mtnitmm 
mixtis MmnMm cvtrum , & aliis id genus , cbimrj^ 
eaqueapponit. nec totodie amovet : qUbd ^* 
fubiodefaftum calidum & tenacius, pcascer.id 
quod non repellit, ampHus tranfpiratioim 
prohibett unde varia ac molQifta fymptomata 
lequuntuc^ • 

jF» %• Repercutiunt autem quascunque re- 
frigerant, & quse adftringunt : verum notu 
omnia « quae mc prsftare poffunt^ fimplici* 
ter coovenire aiTerimus. CieHtMm, hyfymnmm , 
ftif0vwu fmcmm , & fimilia , per fe applici- 
ca,.iipli laudamus ; refirigerant enim plus 
quam deceat. ChslMmlmm vero, 4rit flcs Sc 

*qu« ejus generis iiunt, praBter id quod fu* 

pra modum adftringuhc» fiioquoque calore^ 

trahunt» Qmt igitur medio quodani modo re« 

frigeratit^^veladftringunt, maximopere lau- 

Er 3 damus» 



<3o BorALLirs Db VuLliEiLiBus 

dzmnSfptxfcmmGRtiCt vd cuinlmffiino 
calore , (iium fnunus prjtftent. Sola frigidi- 
tate flta repercuciunt «f«« fimpbx fiigdtt ap« 
pdnca , £iAir4 & MMii«r« i Frigidicace ac ad- 
DtidJone , fkiim iMmwr , /^» MifWfM : 
Adihidione^itfti iMM^«rii, uuiiUmiim , tc id 
getmi alia. 



C A P. I X- 

T)c RtvHljiane. 

Elj6ptma€\mh corpus humanum comparare 
poflbdiusoftogonoy vel decagono ,.aur 
ntif.t.ii^ ( fi mairisJF cireuio, ptmda aliqua intra fe 
UciBktm. caDientii a quibos 6 ad petipbenan nnde- 
^Xmf^r quaque IHieas dtixeris g ^c eas impermiAas » 
Mi («r/M. ( vM eKadifi miAas itfneHeicerit ) taiem cotn- 
munifacem habih^ iottft (t quwciiiit|ue par- 
teni ccmrpieies« ut a quOGubque ^puti^o ad 
quemlibet punftum permeare poflis r Vorum 
non srque cito > neqcie cM facile » cnm inter- 
fefe ^uatesnon finC AfStm tine«, & ctnsi pcr- 
pecim ihtet duosmocilsaliqua iAcerpoM^UD 
quies. Mddd ptopetoMum fimittiaiofit babct 
iupefficies, zt oeeteras parces noftri corporis» 
ad he^» cor , Sttet^ikf^ i und^atilMntum 
▼iviitcum ( ut itddtei^til, y CalotMl ftu ^iri* 
tum, it atriitYaki^vifhomiiem» c:on(iiK]aun- 
tur per vmis y arteria^ ^ & iiervo^ 
Rnmif9 f. %. Dicamus tgifiii' Mnc, Rcvulfiotiem , 
^**'^ ' qwni Hi>pocram mfflQkuM voear, in con 

tranutr 



■ -s €1 »•'¥ r'^ ^ K V ^ «Jt 

tortftnn^ffe («>flfV«flottefn /utiiddxteroitL:;» 
fihififuni » a fupeiMl'^ inlFeiriia r ab iiitern^ 
ad externa, & vice verra: utexttitplOrdbiino 
brachfb ad reliqtiumi feltibiain etuCIeift pat- 
ti^> ^ vtce verf^>i^«rtyfde ut membri aftfti po- * 
fitit»ind]cabiH. *' • r : 

' $;f^/H^caur^ciip!uribusinoM»fiiMiieIer, As«MfA 
hcinpe 'evacuatione manifefta, ut ven^fifiHf^^* ';^* 
nltY vrf «/vf fhhmm'^ vel wftiwM*':' Et fittcJ *'!'v / 
evacuatione fenfibiliV ut fii^hn^ Tdrtibri- v.^ ^ 
bCJS', ^«^« caliAdHbus, 5c Ir^^l^iiA freqtieH- 
tforibus^ac .rf61orif<WI.' Carterum^rctltn vetie- 
fii6Honein pria^flahttfflm jT celenfiitieque r^el- 
lere didicerimus ^ de ea prfmum agamus. 

'/' ;- ; ; c ''K\'p. x|.:'-- '•-; ; 

PHlcbototnia eft afuficiali?,,(^XY4^^^ fcr *?^^ii' 
aip, Ad iaflguw^fli. 5 cqrpbce c?.imcfldumt «"* f*'^ 
. \ . ; ,: / ./.,*.* ,'«tifici3 



•' (t) Lttiiis fiifflicqr.ab i 



aiiKU «lihpaisinittityis , Iubc 

Tninci, unusa{cenuiehs , al- 
ttt «JefcAidefts btiuntilii- : 



>pit: ktoi)ueK«vutIio*M^<]Ui«qttid kaddej^i ifiBefr- 



«iififtjri^humaaAftiettfiiF a^^ 
ti»f^ ; ia pactem cy)|mraii^m. 

/Q^mVisa^fcm bcriedicar' 
dtotoi,-de«ra finiftris , fuper- 
na infernis elTe contiaria^ut 
Sc anteifoxa poAeriotibus , 
iibn tamen in his omtlibus 
fieji poteft Ramllio ^fcdCpet- 



fluit. , ictiaheie oponet pex 
defcendehtem*Tiuncum , ab 
eoque ortos lamos , ut Teia 
fiat B.evuUxo. 

^Vt) Phiebotomu dao fi- 
gmficat, vel epiin confide- 
zatur nt itiatexia zbmeffilChi- 
Ki 4 Augica» 



MOiSm itfNpno* Sic 00101 difta eft » quod 
pUcbocoociuni rctlpeUuai fic» ad id neg^ium 

«COQilllSlodflCUIIL# . 

f. %. Conipaetidatur ha^ in vulneratie , ut 
* JluiqoruiqiimpecusrevQC^^ur ab aflfefta.parte, 
qub phlegmoae non excitetur , vel jamince- 
. c^ &. pta4efoveia. Qi]aa(tobrem,yel ftacim i prima 
f|^ -m, jruloeriji ^fapooe , vel ^odeip falcem die • vel 
?r^^ fequente » adnuoiftranda eft iprscipui G ran- 
«wM&il guinis paru^ e vulnere flui^eric : nam tlinc 
jsaxime fu^eftus eft pbicgmonis adventus 1 
oifi bunc pfofaibeac aligoa corporisevacuatio 
an. advetfam parcem , vel revuIGonis genus 
aliud» 
^^ifwfm f. 3« Proptereaparcac Alphonfus, fi euni 
r«^^M». gravicer htc errafle dixero, cum ad OMilfos 
dies ab accepto vuloere phlebocomiam dif- 
ftrre mandec» fufFuitus ( prsnir rem cameo^ ) 
^/«m^^ Galentautofitacein^/ii.df M^rjf^/tfiy.iAs^r. 
nw'. 20. dicenti$,fv^^«9» fMSmm, tfi hAinJmMtfum 

fnflmpnh» mitmuU , timn fi v^fiafm dht wmthi 
Mitmt^ mfitUfcafi miitewM fmtptmk-^dfittUi 
<^od* idem confirmavic 9* tn9th. md, €. j. 
dum dixic r (>ftitmmf igi§m fUfm gff (^md tm$ 
fmpif Ut f xjUAipffmef v^Sfii ] fiatim nm tttmm» 
ra diirmt»,,fid tmivirimu ftitn^ itt fkkilmt tjtuge^ 
mifkmtmmtt^fft;^ffi.timd fiftrmaumintttm 
fihm$ fixti fiffimivi diit fid itimm fiqmmiami 
dkhm fmtgmt iH tmttimdm; Galenus auteou > 

• prxrer 

fnr^ci , ,Sc iic folain denb- iGi^^iimcm ev^cuaos ^ Ac £c 
tac anifi^fain vciue ind^ jCflapliciteT fignifiL at f ap^^ Tf nit 
. fioncm ;. vd ttt r^ctlima.y J(|cpTeusnciiLa . 



pMMr idquMmll*. d$ fims* mff. non con-> 
trabic lcrmoAein:'ad aliquem merbum, fed ^ 
uoim&lem fafcitf >& in m/M» id mandac 
in febtt iyhocbo» non tamen ctiiationenu 
precipit : imo i principio . iknguinis mif'* 
iiMem impetat, qu« fi» pr« medici negli- 
gentia • velpaiicntis effisminatione , vd mo* 
tofomm affiftentittm ( quod non laro fit ) re^ * 
pttgnanti», fiierit omifla , non. obftat dierum 
nnmerus quo minus adhuc» ( fi expediat) fiar. 
Prcftitidet ^iiiir , ut Alpbonfus^hcc GaL ver* 
ba adcfaixi£t c& eodem liltf o de fanguinis 
mtflione^c. ip* f^f^ r^vtdjkm tum ivamtfim^ 
s4M0fi m^g^ dwmi M| JUmmmbtts imipimtikm d * 
V Velqu^Hrppocmtesfetutit&Galenuscom» 
pisibavtt» nimirum» quodin omni magno vul^ 
liere, vel fcafittfat^concufione,(iiitclIige^ifi 
fupra.modum fangtttseffluxeni) phlebotomia 
«b initio conferat^vel pharmaGia^vei ucrumq;» 
vel -aliquidaliody quod honim vicein potfteu 
HsBC funt qusi Hippocraces & Galenus man* 
datit» qiiihus arckkt racio , & reAa 'aftipulatur 
expcrienda. • Nonenim cleftiodierttminAn^ 
guittis miffionebabetur in vulneribus . perinde 
atq^ in febribus: nam ittiis<ecfi Gatenusdicas 
cma.difccimen.pofteeduci ) inteUigendum k 
piorbi pcineipioi>qtto temporc nacura crifim 
HuIIam bonain aggredicur :,gttod fi aliter in- 
teUigacur^fiilfttm-ericdogma. . 
. J.4: BavettA fecanda eft qusc afieftsi parti fL««^ 
oppcmitur : ut, vidncreut fiaptfceziftentCf t ^^^^^ 
eepbalica biaehiiejufdem paitis; fihaicha* 
beri non po^ ^media^ vel bafiUca : Qyod fi 
Rr j fc 



^54 BorJOsVas^ D& VuxNSHifius 

&faaxum nisliatpm^t.ex rdiiq^briN9iMo per— 
^ukiro ; in pcdibtts:deiiide,iirexiis:milla dia^ 
Hip%»4tk tii&Aetnu Ned tepercate^tHt^poaatcs in^ 
i»cm eT^^ii- Uki di ^mnmmut.mm. 13.. iWm inquit , 0/«. 
^*^^* T^mPd^Mffmtt:^ ut:iqumnhmfffim» ^Uck\ mi^d^ 
hns, fafi fiknt . wc fmguU mSip iinmmmfiftmtm ». 
Naml]tc./M9!^M# iiuelligic cbliatiVe ad par* 
' i«s,.quaBalfe^fimtconcinii»x':Namrotefir 
plures dicerey «b: urhe Roiiia<LiiCbtiasttfqae i 
Ipngiifimuin ztkuxti ▼emm.fi ^adTerram^ 
fkitidtaib » amTaprbl^anam..iii(ulam Compa^ 
ravertnf • illfid ^sr^f^iffimium mm tialiam. Quod 
avR«m fle ^fiites iiabeat , pattitulares^aiver^ 
' faiefcfueHippobsits curatioitebnds ab^ambt* 
gutitate' erspienc. 4ir ttfr^ Mm. ^ ipgak ) «d W^r^ 
^ieHlmfmigiHt , mtt mtlifinfit^^-viikiMs, wl . 
immmmt \ tiW pmtikmfiftt imifim^o fipmimHm , 
i^wvitmf mtt^m^tukti vmmmficm •nfm^^ 
Hm iti lilKdft-f^^ 'mHiU mimum ^ mtm^f^f 
vil /. 5 Ciiiu^ et^mpior Anaxioni ,■ bUetis doldte pre- 
Epidem. ' benio, venam cubiti iecavkyHoo pedisoppo^ 
«^r. 8. fiti.: ha?c enim Idngiffima paicrerar. £t in Uh. 
tUUek inhmint^ i^uum. 4%> Mtgtns (idqsit) i 
filmguin$'fit^ ^uum ie invtmii^tu. mnOtfitt^^ 
imfil^4uji»rit ific i^iiiii , ^ ^tnit , qim in ks^^Ot 
fitnt\ fim^ffinim dittnhis. Et in Uh.u^Jimm^ 
tiM 16. tiiger, (^it) d^4 & ftt*m fit €4fut^ 
umkimt ud'4tu¥im\ '- & tinifmi^ &finiifitt, <$• 
cculhrum rigimts : il^ eiim ficyhtXtatit\ ftimum 
* jftit^iifimdtci^ii kik^\ undtitm^ Ahi mifjum 
fiami ititih.ilit ikttrnit dffhefiinilmi »numif7. 
fi^xindix afiatiiumtfiiiHt , finriitmnudhiliiti , ^ 
ttietttiiutm f^tt6\ & .ytnm im ^fUtilm feinti. 
w "'^ i * Itero, 



Iccm , ' /tffj >« df nmh. ft^.S0»M $. fcribiCf : Si 

0fu f0n mnfmfA , b$hin4m Mif: Sivmi ukmfm* 
fii^ itmmoi V9iki$ fismju Ecce quonicgiajoiir 
gi^imani pafiemiotdlextt Hippocraiesir.alio* 
quin hos bmnes, &innumeros alioSi^b eo 
deftripros , in venas pedum • vel manuum^ 
pblebotpmave oportebaty ut in 6« Efid^fiS» z. * 

diim dicit , difimiim fitUimi. Imm , dfmfitm fihm^ 
f , «r^ «i cmr^fsrm lotai , vthti «£F mpkiifttf 
pitU^ vm^faBii. Potctit hic quidem^^it pa* 
nim medicioam callet , 8l Galeimm noii aon* 
fuluityritem dicere. nil pugnare quo minus « 
putemus fecandas eflevenas pedum » t^m^ 
illsB (int longiffimoloco&aBi CaBterom & ex • 
petiencia» & ratio^ aliud afirmant , & GakfiUs 
hoc idem teftamr , inqui^ns eo in loco, S(mod 
tfifiMkme fmm , d$orfum frutOm ifmM ^mifi 
im Mfn^nfmi , fw. AfiMciimm m»dMmmmhm ^.& 
fiOimm m €Mii,vimdy' nasdnmm. Sodk de.iis 
fatis. . • . ■ . , ....; 

$. y. Qiimicatem eduAionis, mbrbi ipa* j^tn^ 
gnimdo-, & vires (fub iis «tatem reptotmiis j f^niuinu e- 
indicabuat, ad/ikMpiHa, vel ii««r,y.OQica ^'"^' 
▼ice plus minufve » ut moiims» vittus , & &n«* 
-guinis efflttiti ex vubieie eidguitaSi iodicMit. 
y alere fiqUidem ingenio, & ezperienda^CUb- 
rtirgumk Medicumquebportet» cum quaniius 
in boc non fecus, ac in reliqois teblis nndicii^ ' ' 
adamuflim inftitui in Bno^piioque noo poffit. 
. Si fartgtiims evacuationem copiofaro ibfEicre 
Bon poffit «ger » vcnsi b&ie olcukm djgsco 
'- occludAS, & po: fpaciutt iOiquixl teqqporis , 

puta 



fi^^ BOTALLIIS Db VuLif x&tkus 

puu pcr vigefiouiii hi»rai pactem , Ucdcdne^ 
co ; deiodedigicoremoto , & pacum fanguinis 
eduAo , uficia puca vel feaiuncia » itecura oc- 
dude : &* fic pcr vices itecabis. Nam hoc edu- 
cendi:£uiguiDis genns» ciecrahit piurimum ab 
eilefta parte, cum minima , ( fi lubeat ) vcl 
eciam maxima » ( fi expediac ) (anguinis eva- 
cnacione. Quacc pr«fiandor eft hic phleboco- 
raiie divesfivs inodus , quam ubi angufto 
ofeulo venaaperitur» ubiplemmque vel Dka^ 
gujnis crafficudine, vel adipe, ob^uicuc^ ; 
unde procinus cumor eoloco fiac dums, ab 
• ingrueace fanguine • qui ibidem infizus » livo« 
cem fadc > quafi concuia pacs eifer'* 
TMtfifkk' f* 6* Phiebotomahdi func & pueci i qua* 
i^MmMdd. driennio, vcl criennio » fi morbus requirar , & 
habicus confenciac : Ec quanquam boc genere 
▼ulnenspauci afficiancur huius «cacis itifan- 
tes* id in ofiini magni viilneris ^enere con* 
venienciffimum efie cenfeo, ma;ume in ca- 
pite fificaccepcunu. 

f»7' Non melacet* hunclocum pkiribus 

g^arciendi aniam dacurum , maxime .inexper* 

cis» & parum confideratis , quibusi pt«cipuum 

^if^Mif eft^raptim temerequecunda proiiuQtiare, au« 

g^l^'yg» cbomate tamen Galcni tnoci , intra quarcum- 

nsfistnn* decimum annum iu>n effe phlcboCQtQandum 

mpiurm, afibrentis. Sedquum fitcontraria lucc noftra 

TJ^^^^Z" fen««»a Galeno, quem omnes mecito coli- 

ftudinir. ^ vom^ Cttiquehercleomnem laudem » omnem- 

que venerationem in arte medic^ debemus, 

ea^i proptcrea racionibos vacuam telinquere 

<MMi mwtebic^. .Vidcaaatts primo qua cau(a 

Galc- 



S C:.L Of K t O JL V M. ^ 

Galcnusaitfepuberraceni fauguintsmtffioqem* 
recuiet: £A zmtmhxc^ quod rara texnira, mmUGM- 
liabttuque corpons calido & bui^ido fint^, nnm. , 
unde ju^ter ab eorum corporibus non exigua 
fubftaniia exiblvicur. Nialla (qusefo) ]U#Pr 
r^ y occuper animps veftfos amoris aficf^o-^ 
vel odii ! Sapientis nquidem eft ,, veriuiem^ 
indag^re , fic inventam. toto nixu tueri* ^rcK- 
priaque: impugnare , (i Vora i|oo noc. $i igi(* jttikiiuf 
tiir • qpia plurimuni fubft^miai i pucromfia» ^^rml^ 
corporibtis defluic digfricurque, cunio^Mv 
diores humidiorefque tnpiipfjrie Rtit^yi^tq^ 
competiC' (angMinis miflio »: longc minus A^JD(^ 
tuf adnkis, Mce confidentibus , fenioribuG- 
que : iiam horum corpora ad ficcita^ ipa-^ 
gis inclioaot » ac > quam illa , magis n^ur^li 
calore deflituta (unr. ^m in pucri%,.ref6 J 
mulcaTfiac dlfflatio^hunicirumque digeftip«jpof- " ' 
tencior: fam^n fit diflfaliitorura reparacip^,^ 
nova^adijeftio. OftenclicaHCiPQiid adojfe/cc^ 
tia ipjTa 3 q.uare illaargmnefKo probairib«f i^ 
poc<;ft onmimodamfanguinisabftinentiamin 
pueris, (i :edMftioiiem requirat affeftuSf; pro- 
babit tam<H)'parcius evacuandum e(re.:;^#« Settmd*» 
terea, fi inlitam^naturalem facuitatembabenc 
Mctl vaUdain. tamque &irem, qui fit;.ut2f^ 
briant fsipe>pbli^monafqi|e.ingentespacian- . 
cur , 8c aliis morbonim generibus non paucis - ' - 
afflig9I^Ur \ Vel iam diais afibaibusobieJG,, ; 
cur la^pe natura morbo cddit, adeo ut cotjufx , 

plerique intereanc » vei morofis ac diuturnis 
morbis divexentur ? Ab his » fi fecare vcnam r«r/f#, 
.tanliiyi(pendii & noxias eft, qut fit» ut fai- 

pius 



€t;» BoTikLlifS t)B TtfLliMTltat 

pia$ infkntibus fangutnem abande^^naribui 
cnirbpcfe Videamtis ^ fintt infblioi fttcceflu ? 
Sbf^* Sodes , quis puerum i^andoque tion vidir^ ^ 
Velabaltb iapfufnri Vd atiqtto Ibhttieunicacis 
^eb«T^afledum,cumali^iittlVenas apcrtiira , 
uilde tHemonrbagia ^tierenir fitf^ vitaB di-- 
lbe<i^, & fineinagfto datnnof Bgo' inter- 
dum <]Btdem atinales ,^1>imos,tf imos/^6t fuper 
^ '« hbi^iutvs, vldi;€^fcfe<Iidfer cutiivt:''qaibu8 
^' eie^iKpn9^Q9bt6^/Ubikbrtmsindtc|irer»^ 
fciiiido Hon r^grtaMs!,' quandbqoeirenatn^ 
fift^d^epueris non.dubitaTi^ tumin yulneribus ^ 
tum ih' maghis {rtilegmonibus ac^btibu^ , iit 
qiiibiis"fand ut pliirimum Vott' cdifvpbs fiii, 
Qubdprsfidii gerttis ^ pi>erts t myltrs criam 
CdMh lif "^*^*** ndftris c^ai vis^experientia «mproba- 
##/«f*fc*'* tutatcilefclo. Qartcfum noc unumobfiirvaiK.. 
duin eft , Videlicebvnfe fiaft fiii^diligemipi^- 
moditatione.' Cotriiiiendatur atttem^^>r»rlpud 
iii magno Vultietl^va-^6 faftgi^ms^^efcigua 
<qtia[t1ttra$ eth^naVefltVyel in qiiibtfs pbfegmo- 
iicliidlefta fit : ;paii;tus tameii^«vaeuando', 
qilSra liitra tnodilm^inaniendcit I^in ijuod 
deftiitlpHncipio, |(i^onferat)fitetl^ta fcVa- 
euatibiici fupplere poteris ; nbh aurdtti-; fi<mu(- 
tuin cvacuaVeris, ficlje corfigesr^NaiH-qui fc- 
mel ^rfiauftus cft^f^ngui^ , repoAi amp^ius non 
i^v^, PP^^' Vcrum iti puette , phltbotomiaB vi- 
^i»4t ufnr* <Jem f^pifiirae fuppleht Ventofa: ;• fifidioncs> 
fMM. 'Vdli^aiuraf. > 



.;■: ••■•^>f ■a p:' .X'i:' ■'■ ,;■•;,, 
-fM.! . ^ JRevMlfi^ piT ahuffu. ''^^■' 

PEt iklvxm pltiribus ingeniiS' averiilnnt^> 
nempe>/M«MiufcM » vd aliii geoeril^iir caw^ 
thiurHcoriiii^devor4ndoriiai V ^MiMW,i«tr«' 
Jiifr9.& fiinikbus* > ^ . .1 , « > 

. ji. 2. GoBiffift eciam bsec ^b inhto naa^ Ca: 
cus. acque tangminis mifflo «:- icinpic tnaxiiB^V ^ 
n.pblebotoau3m;av«rrefucipteichsv «dde { :fl^TMr^4r;> 
i|ife.cuamcfcocbymus &i 'adbbc cdam o^j^T^^^^ 
gis, fi:tumocciicumulci|s,^vcltdolor,invk^r 
leCca€« £od6& iiiaque die-^^ ^ao.vulmi&infti^ 
Qaim eft«.purgafi corpus ^oteft'« fi vinB'ib'^ 
ftineam» &.magnus fitmorbus^. Nil v)Bcacuhi 
funtlibus , mamdnovtemporaifimguinem: iuo^i 
deftet qdiicete.».&«efperi ciorpiisipurgare^i^: 
fytQi vQoan^ tundere ^ .& Jeqodnse dildaitcf: 
diauat. !iraoual:e«. Poccris.iqiiki^». fiimiMe^ 

bjis didbns iS. cfiiocre^ fi m^fti^Qmitk^^B^ 
ric; Vetnmiam^ij^aBfiasinv.eft priiiibcib«isi 
diebusptdr^e^, vef aitoxjuavis^moda^jev^ 
ciuce pffti^oib^nis.^ratia^tiamHisbdbiqf^ 
cmationBtfflnfen. '^^n taaH shiVtt|ne»aciBfiifixi 
inde atqiie inibbribntftbp^bucimes pracpaca Adh 
fiiiit.:: Natatii(vgulnerc:e3Dcept6) fano^bablte' 
cenreoturVShiquibiislnimorqs/ftvisb id^bl^'^ 
rum ezlnim:paratsc facileijudicanttfr. QoCttlfl? 
dolor, vclaqflaiAmatid^adliiic.*a4lolcfc:auic^ |9p 
bmioruia \mav9l copia,iiiiamqtte v«cuatio3^ 
. nem iterare^fi.mcui adfic^)- nM^p&t^toc-^^ 
fcendum. ^«^.Ncc 



$4/^ BoarALLttf D£ VttsviBnBttS 

f. 3. ^ec o\}&3^ nan^^ ncque cHaai ab ini- 
tio, quaedaroHrppocratispropoficioj quain^ 
MedicinonnulU, hoc Ipco i (^po aberran* 
cei,inmediumducerefolent. i^ttiamfte (in- 
quic Htppocrates HkOodi verstnmfm) imjitm^ 

ttttfihfmt a»M 4r f» d^Atm tfmd mmfmitm 
•B ^ tmfm iiifimmm$m: ^vir^fmtis fim^fim 9 
& mmhi tefi/hM^ fimtd iUmum.^ Scd pacc^ 
honiai ofiendam, banc feiiccntiam noftro 
noq averrarisoftituto, fed pocius aftipulari. 
Non entm phacmacii humoreni» fiicienteai 
pblegmonem , vacuare fe» abfumere aiti de- 
bec Medicus^fed paramm ad ftttum revo- 
care cecraberevie» kaque Hippocraces no«L^ 
btc 4 phacmacia omnino abftineadum efle 
prjsoipic» (ed monettneconemurinflamma* 
tionem , panem atiquam. occupaocem , pur- 
gmcibus medtcamliBntis folrefe : quoniaau » 
aocequam putgatiqne.reccahas: bttmotem fi« 
xum , phlegm6i{em Esoiencem , diflbivaocut 
primo parces,-4 qbibus primicus ficactra&io^ 
n^eflum eft; veniriculiis puea, vememefarai* 
c« , & qusBCunque inter has &'adfa3aun par«- 
tem «onfticucsB Stms t