(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opusculum recens natum de morbis puerorum"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on Hbrary shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable onhne. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the pubHc domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long joumey from the 
pubhsher to a Hbrary and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with Hbraries to digitize pubHc domain materials and make them widely accessible. PubHc domain books belong to the 
pubHc and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthe files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http: //books . qooqle . com/ 



OPVSCVLVM 

R^CENS NATVM 

DE^MORBIS PVERORVM, 

cum Appendicibus Magiftri 

Petri Toleti ex profefTo 

Meaici. 

Sunt etiam nonnulli additi Libdli 

perutiles, hadenus deijderati^ 

quos fequens pagella 

demonftrabit, 

BtBLIOTECA ) 
L V G ET^J^i^ 'i^£^ 

APVD GERMANVM R O S E. 





umj)riuiIcgK). 



M. D» XXX7IU, 



ADNVMERATIO 

eorumq"^ inhoc opere^ 
continentur^ 

Oii de odis de ^rmdij ^T ccxnce ratione. 
Uhellus de pe/fe Guidonis antea non uifus, 
i^uemexhihuitS(luironiusutriu[(iHe linguce ^eru 

tij^imus . 

Vniuerfalis morhi articuUris ^necautio (f 
curatio* 
i AdieB:i e^ in cdcehuius opem faraBafis de 

_,, frandij (^ c(xnce.x^0^* 

Hahes etiam.e^iftolas ]^rodigiofas cum maxi^ 
mafdefcrif^as.ciuihusref^ondetU. P. T. 
uelut ^r<£fagiens tt uaticinans ^h<^ futura ({U<x<{i 
infperataeuenient. 



Domino Carolo 

BRACHBTO PRV- 

dentiTsimo luris confulto ^Scfu^ 

prema^in regio comitatu cu^ 

ri^ fenatori, Petrus Tol^ 

htiis profefsione 

medicus, 

™^ OST LV ST RV m 

^l irreuocabile,&:fubi 

L_-^-^ tuni,quod non fo^ 
^^ f^t^--'«^ lutrifti medica?pro 

^; ! [ ^J^^^^^"^^^!^^^! feffioni apud Allo^ 
___^"7- _^\^__i brogas Viennenfes 
impcndcram, fcd S<: deildia^ , 5c cor^ 
pori ferre , nedum diffi mulare ultra 
non potu!,uir clanffime , quominus''* 
uirulennim , torpenSj&: languidum 
inftitutu mutarem,Iuitraretur<| nie- 
lioribusjfludi^s.quod eft uitarno;? 



EP 1 S T O L A. 

ftrxtSquuiX^, Qiixautem fint illa 
meliora Itudia, qua: a^ternam panut 
memoriat-n nobis mortalibus quiV 
bus uita bullatragilior coceiia eft* 
Set eo erroris,c<:itultitix peruenerut 
multi,u^ ornnia fua iludia ad cuniu<^ 
los congerendos aun,^ argetijqua: 
tefte Plinio pernicie uita: humana: 
afFerunt , conferantrSi^ita ut perno;? 
ct€s & perdrj lucro impalleat, nuncp 
finem facianr, femper cumulu cum.u 
!o adauoedo,illiusmecocnatis Gmi^ 
les,qui]ntegrum trienmum iomnu 
oculis non uidit. O quata uecordia, 
O extremafxuitia^O o][feniatrix,& 
hallucinatrix uita,0 afperrima con^^ 
ditio^in quanemoprope morcaliu 
impune uiuit,Set unde hx tenebra:; 
midehxc fumma feruftusCmaiores 

( em funius, &C ad maiora nati,quani 

ut huius corporis carnei, & putrifci;; 

SmVmmlMisferui fimusnie^exhumih lo;^ 

«aur, . COjCOn 



E p X s r o L ii . 
co, conditione^ abiedifTima ad cla 
ritate crigimur , fi modo diuitcs eua^ 
fcrimus , quod eflec lethale crede^ 
re,Claritasnoftratant5^ Deo,&fi 
deimtegritate, qua oportet recepiG 
fepereuangeliijChrifti, quieft no^ 
ftra rej[iirreCtio,&: refedio.Sed quor 
fum ha?c,inquiesCOuirinteger,& 
generofe,illorfum ^feclo iit hac pc^ 
nitentia, & deteftatione peccata nuc 
redimam, qua^ abid genus homi;^ 
nibus origmem traxere , quorum 
auaritia tenax in infantibus 8c rcj? 
cens natis fobolefcit,a qua fobolc 
uaria morborum genera mde fcatu^ 
riunt.Qpibus medebimur , meliore 
noftriE artis parte kquuti, qua; pra;^ 
xis dicitur , morbofque , quibus no^ 
ftra xcas laguefcit,&: fccdatur, fupe^ 
rabimus. Qj-iandoquidem ualetudo 
impatibilis odium uitdc facit^Qirare 
infigendapuenli corpori eftlamtas. 



E P IS T O L A, 

alioquin imbeallum mmct.bC iiv 
utile corpus, ufucl i-xpiiTimz euerut, 
iit animi morbi tcmperiem corpo^ 
ris fequatur , quas aiit a nutrice^notv 
nunquam muliercula (tulti(Iima,aut 
a molli,ii<^^ corrupta , ucl indulgenti 
educatione,tanquam innata rctuiex^ 
tur : atcp iam ita uoluptate labates, 
8c obruti his morbis , fint emeriuru 
Quare iit nihil impediret qn utrric|>* 
uitam(qua periicitur curfus nofter 
etiam leiniTimus )nobis pararcinus, 
altera eit enim contemplatio , altcra 
uero aclio : factum cft ut libriim , de 
infantium morbis,cLiiuidain priici 
medici,quem fua gloria fraudarc no 
luimus,no(tns appcdicibifs, C^ ploG 
fematis auctLi publicaremus . cl tiio 
nomini , pro tuo in mc iummo ani; 
mo , dedicarem Js ioitur tanto tem^ 
pore delituit,pulucre fcatcns,blat^ 
tis,& tinds corrofus, cui pahngene^ 

ha 



E P I ST O L A, 

fia opus fuit,& fecundi nataks.potj^ 
TO huic accedit podzgrXySl articula^ 
ris morbi uniuerfalis YcAimtio^dC 
pra!cautio,quam uulgo cura dicunt, 
jllam aliquSdo in gratiam tuam ut^ 
cimcp depinxeramus, uerius quam 
defcripferamus ♦ Eam nunc ex do^ 
cftifsmiis pra?ceptonbus mutis^cum 
Latinis.tum Grsccis magis uniuerfa 
km,magis fynceram,&: repurgata 
accipe. Qiix iujfto marte in certame 
defcedet , aduerfus cos quibus nigra 
(ut dicitur)eft cauda : quibijfque ma 
ior eft cura contradicendi, quam aut 
admonendi, aut probadi : quos imo 
uerbo uitiljgatores^inimicGs, proia;? 
nos , impuros , 8C uRiiios appello * 
Quod autem minus bene, &C mcon^ 
fulte , per triftitiam, 8c feftmatione, 
propter afFedum ruum,quo tuncur 
gebamur, facT:um fuit , erit itaq^ tux 
cellitudinis ha?c noftra qualiaqualiaj 



EP I S T O L A. 

reltdis detrimentis iam refarcitis, in 
bonam partem accipere , & omne 
omifTum fefti nan tia:,6(^ diligetia? im 
putabis , qualem oportet medicum 
efle,in curandis morbis» Nam canis 
feftinanSjUtfert parcemia,caccos pa^ 
rit catuIos*Nec graues morbi,quos 
peracutos appeliamus, moram, aut 
tarditate patiimtur, qua fa^ueriores 
fiunt, dCiiix poiTunt euelli» Hanc et 
go prouinciam accepiiTe placuit,u!r 
expedatas uirtutis, &C dekcftecqucm 
ego unum felegi,qui doclrina, & au 
toritate ca^teros fuperaret : dC cuius 
tutela tanti apud hommesefle mo^i 
menti arbitror,ut ftatim omnes co;^ 
tumelise opprimantur* Nechac exv 
plorandj,d^tuendi prouinciam afTu 
mere grauabitur illuftris, & cdiniiTi 

^ ;olaus com ^ N. T ' 1 C"^ 

"^ms aure. mus ucpos tuus JNicolaus Lompa^ 

iia%ro"mo! gnus,que cpo in oculis fero, cuiufc^ 

|Jin«us» jingeniumj memoria, pronunciatio^ 

nem,& eloquutionem femper admi 



EP I S T O L A, 

ror non relida pietate erga Deii , & 
homines,quam Grxd Eufebiam di 
cuntrDsum immorralem quam uc^ 

Iox,quamielix>quam ad quiduisfe;^ 

quax jngenium , is tux probitatis 

h3cres> Sc scmulus efficietun quippe 

qui nullauitiorulabecula afperfus, 

nuilo fordium na?uo dmmuiidduSy 

nullo m.orum dehoneftamento infe 

cius. Vale* E Burgo , noflro k^f 

ceffu Oin caitro cij militibus fitmen 

tis tranquillitas ,o<:literatorum fe^ 

ceffus,fcilicet» Iterum uale decus 8c 

Senatorum gloria,^ me amj> 

cum &tuicuItorem feruat 

Cakndis Inlli-jAnno 

ab orbcredeoi 

pto, 

M. I>. XXXVII. 



Ad ledorcm. 






p^:,.^^;^::.^,.^,.., E EGO VTILITATExM, 
L§*^\£;.)i^^i !(^ honorem c^uem in infmkm 
morhis curadis accefi, irmideremy 
amice LeSlory foras mifhut in lu^ 
cem ^rogrediatur^(<^in utilitatem 
fuhlicam redundet , c^uicc^uid de his morhis fcri- 
^ferat antiquus ^ expertus ({uidd medicus, quem 
in DucisVenetorumgratiam ediderat, quemq^ ne 
gauerant nohis delirifenes, ([uorum proptfr ceta^ 
temy eir autoritatem nominihus farcoy^ quafi dc 
luce in tenehras ^rofundas miffumj gloriahantur. 
B.unc igitur le6ior q^uf^iuis eSy cui magis quam no 
his f:udemus,accipe,rifu fe^ofitOy^iuinugarume^ 
comes.Neq^ueglande (^uernaj^ fylue^ri ultra de 
leiiemurjmagis auam '^ane frumentario,cj^uem in^ 
fuefcamus,cui({^ine^j^inouitudoyi!^armonia.Co 
gita etiam te alKj^uando in arenam, id ejl,artis no^ 
jhcenegotiationem , uelle defcendere , poft Ga^ 
leni toties repetium kciionem , undereSiij^imi 
Methodus , dexterrimac^; curandi ratio oritur: 

fo{t 



AD LECTOREM. 



fo^'(l;prcele8:ionesUcohiSyluijHiri incomparu J^^«^^«.J^y; 



i)ilt;,mmimea-erro«ei interoretis. Vic fergra^ parabuis.Si di 

-^ i' - . ? ? ligsrnsfcna me 

tim, (juid es reportmrus ji mnmerato habeas dicoium <uer> 
toti«5 corporis hahitumjcuiuslihet i^articuUfuh^ ^l';^ "^"'^' 
flantiamy fitum,ufumj (& affinitatem, morhorum 
differentiasjcaujjasyi^ eorum accidentia,medica 
mentorum facultates, colores , tem^eraturas, <(f 
differentias,^ alia eiufde generiSyCiua ego omit^ 
to, ne uidear totam fcholm Gaknicam narrare^ 
^ prorfus in morhorum curatione citcutias, c^ua^ 
les in diem oculis etiam j^ro^rijs a^ f^edandum, 
dui fa^ientius hahent loalatum, qumfelicem offi^ 
cinarum caUmUyqmcj^; nihil aliud a^uceritant,qum ^^^^ tabemae 
arcana artis, ic^norantes auce a fuis interpretihus nicdicam«tans 
acceperint,(j^u^'q- Galemis fcripferit,arcanaartis P5"r«s mcdfd 
ipfifsimaeffe. O mantajocordia, o pef^ima cctci- nicaad experi 
tas,o monsirojci & pernicwja bominum condnio, t^^^ deficiunt, 
uidean hcec non fmt arcana artis,elementorumfci ^jjtfsracS 
licetadnHmerauo, ^ eorundem ordo, proportio 
dualitatumprimarum,qucein cQmpofuione mul- 
tas affert muiationes, humorumfedes, tf tempe- 
raturce cerehri,neniriculi,(^ reli(^uarum particu- 
larum dehita adnumeratio, temporum confritutio 
neSjCHiUslihetpartisfunctiones,morhorumpro- 



I ADLECTOREM. ^ 

j gno^icay fice hac omnUy arcam profeftofmt <tr 

l tis tne(iicce,relicia,& neglecta tam morofajUtfity 

L „. r. ^ inquimione herlarm, ^^ radicum, quarum in Gal 

parfem fimpiiy liahonam partem demeramm ■, ciHae lepiamafm 

cmm defidm ^ , ^. ^, . ' > .,,. ^, -» t 6 } 

nsus qiidd ii €Jidestinanda,fotius(^uamilli rei fer^etHo ad^ 

huc trasferatur rr ^ c£- • r • -1 

iSa tsperainfn ejjeyprie^aret ojjicinarum compojitionibus ^rcc^ 

to pvoprio &C rr ^ ' .' . r 

fcnpfo recev f//*', ^«^ «^''^ inenniim tantum, aut jexennium, 

*^""'^' Jfr^«^/?ci(« Hokntj durant. Nequeuelim omnino 

nos iQnorare, quce cognitufuntfaciliaj ^ teneru 

minmeretnGrantur : fet nontam folicite ample^ 

Muitafimt fim xari^quandofiidemfuntnon pauca, quce utilitatc 

dwicatidsie. non ajfcrunt y ut funt gramen parnafij cecurida- 

inatem noady c!HajamneuSjrarnmis,acorus, quce defiderari tan^ 

tum potejt, centaurium maius, caryoj^hyiata,^hi^ 

lix , cjucs hacicnus fine femine , ^ caule ignot4 

fs^fftfntvtf^^^ , hlaptifecula inodora , reugallicum, cuim 

tae peticuiof ^y]^^ ^o^j f^f citra uii ce di^ endium , cuius reifeX' 

centos ajferenm te^es oculatos , Set de his fatis 

fuperq; jatis dicturn fit , (ju<e non fine ftomacho 

retulimkS.Ue^ue hcec noua quadam dogmata exi- 

ftimes,quce rem acu attingunt, etiam fine fulmone 

(iquod dicitur)interim tamen audies do£tum cjuen^ 

medrus" Acr ^^^^^^'■'^^^ poliglotum, eundemcj:; interj^retem, 

intcrpies. cuius hcecfmt uerha. ii<€c,inqHit,medicantiu mul 

tituio 



AD LECTOREM* 
titu^ofacityUt uulgo res leuicuU p«fef«r, morho^ 
rum medicatio,cum tmen ex do8:if^imis medico^ 
rumjmaximeGr<:ecorumya^uihus medicim ^ri" 
mu ca^tay&^erftftafcrihi eft, fcrtptis conHet, 
nulUmpmemmedicmcedifficiliorem ejje, qum 
€mAU<e cumtiu^a^^eiimr: relic^uxenim omnid 
ol) hancfoUm re£ie conjiciendam funt tmc^Uim 
mtegreffd: e^'c^{iffa curandiarSyUeltttfruciuSy^T 
fms artis omnis.hcec ille. Quan<iuanon negem Cir ■ 
tnedicum cffe pojje , ^ iure haheri , ^m fe etim 
ad hanc minme exercendam conferat, contentns 
^ulcherrima totius medicin(£ ccntemj^Utioney ^ 
cognitioney medicisq; i^fis magis medeatur^ c^uam 
cegris. Qupd certemultisno conceditury alioquin 



uiiefceretj(^ in totum ceffaret praxis, pars medi^ M«didng exei 

^ n •> 1 1 • ] 1 cuatio pars prg 

cin<:epr(£cipua.Trmistamen(.ciUod mihi doiet) cipua.iedm. 

. , .,. r ■ rv ^ • fiis,inuida , vi> 

mmday umsj<(f nonjme contagio,joiis tantu epz- iis,& comagm 



fcopisy<& principihusy q^uod olimfidum esl,relin ^ o"m medfci 
(^mtur contempUtio^magis quama6iio,in(iuorum Si"^"; ^^ 
eBnumero Kazdonenfts ille epifcopus no^ras, gaionf"'^s vit 
uir undecun(^-ao6}i pimusycui dehehatiirh<ec tuta 'Hs magnus sc 

T, , 1 /- ■ Niedicimsnto.» 

otw, quce mihi magno meo maio juere negata, cui tuct mdagstor 
nibil candidoflo textumfuitj (^uod detexet Deus quiMsthoiis 
mmondis^aut ipfa mors^ ft^jinis ludicmr effe laaS^tiu^ 



AD LECTOREM. 

mdorum.Neci; eos^erterrct,quoru Uus morinon 

Morsviros for n /T,^ hos.duoru cu ultA omma extmguuntur. 

'"' Sef ut unde dimfjus,rcdemyjic hoc quod tibi uni 

Catamus ^r^ii fcripfinm.ut mhii non haheres d tm caUmu,quc 

"''S^tSrtt uelocifimu>& tiuu effe oj^ortet.fc igitur accipe, 

fc dcbet» ^^ ^^^^^ l^Y^^ lurrenti curfm nugeds.cj^uod nonft 

cdcarihusM ef, ImoreyConmiijsJetractioneyni 

riumftriciione,utferifolet.fetfuuore,more,fi^ 

lentioyUude,^ gloria,<j^U£e uires addit .Neque iti 

fcruerfe me amo, ut aliorumfcripta reprehendere 

malim, qum innotefcere quod errc, aut a quoqua 

cnmrne repre. noim corrigi,^' emendari.uerumnon jine crimi 

biif vaoline ne,fine cauja,& iudice, cUufis oculis andahataru 

v£a debiiis »^ore. Qius porro nonfciat uitam,^' ({uicquid e^ 

vt leuifsima ^^'^^ uit^Ma lcue, ut ucl u Imfsima qua q- aura flu^ 

quaqjaurjflu 0^ /T - 

*s««» <?iMer?Qu4re anchoris gratnpimis cpus ejjet, utco 

Mortui iHxfi ^T^'^ "^"^ rempe/f^tM omnm ilUfh0' ^uieti maner^ 

nerqmefcunu ^j^j^ ^Moil moriMiV ne hoc c^uidem c^ conccffumy 

Exueie homi. (luadofudtm uifum eSi fanctifimum dlumfenem, 

"""• cuius hirtutiSyprohitatisJoftrinaj(^ monumen- 

Canesraaiori tor«m memoria,noHrismentihus refidetj po^eA 

iamoris vinculo i 1 t • . j- • . 

Jfunthominibus ucro c^uam hominem exuit, ne dicam canes, c^uiyUt 
i£fi'SSlii»2s'^ T^ff-runt hislorice,^ cxempUfamiliaria, arSiiori 
thommbm, hcneuokntiie mncHlo hominihusj (lum fihiiffis 
1 homi 



homineSyfunt conmSiLSet liuidos <iuofdm,ohU 
(^uos,^dlidos,exttngues, criticoSy jenij^er doletesy^ 
^fuf^enfu mre mordaces.ciuorum certe j^lumhd 
funtgUdpj.QujdeniminfeliciHSjCium alienis ho 
nis,^roprijs'ci; mdisfmul affiigd Quare kcior he 
neuole,& fiudiofeyfi in honm^artem acceperis, 
^ in tutelm , & defenfionem , non duhitahimus 
^edem cum harharomedicis, affentatorihus, (fma 
Urumartium confultorihuSy conferre, Uhoreso^ 
mneis^erferre,algoreSy<£fius'ci^ def^icere, ^fltt^ 
mim etimn <yeh concreta calcare, imo uero diem 
quod dicim datyli uidehor recefijfe.lrgo cum ^^^^^^^ ^^ 
morhis pU2naturus, quippe hellica eft neQociatio, tmo , beiiic» 

,^ ,^. ^ \ ir ]■ eftnegociatio» 

f e proha Uhore,^otius (^uam moliitudine, progno 
fl:icis,nonfu^erhiciofts,exercitatione,colle6tio^ 
ne,timore, ^' audacia,tnter ^u<e erit confultatio, SpwfiSu 
duam haheat priecipum mediais. Etficfne mihi ^°* 
con^ituo,&adrem uenio. hene uale amice /e- 
6lor.j& flcfaue,fic nofira lege, ut (juam magis le 
gas,duam magis pUceant. 2tfi quid a meferij^o- 
teft auodfit tihi commodumfuturutua ei? optio. 
Qupdfiet afhirante numine, fi(^uidem non ingra^ 
tos hos (luantulofcuncjMe j^rimitios Uhores inre/- 
kxerimus, Vale. 



OCTOSTIC HON "' 

E I V S D E M. 

Sex ego cum tenebns perducens luB:ra profrndk^ 

Arridet j^eculo nec mea forma kuis. 
Sollicitor.crebri^ ncc ceffo memhra mouerc 

Grej^ibn^cr Uchrymi^Mmina nigra rigo. 
Bfficit hoc "^c:7i,>, qu^femper cogit amare 

IndomitaMc angor,fcmper ineptu^ amor, 
Ite alih ignefjte hinc, nuUa occafio lucri eji;, 

Tida mihi cu^os addita pauperies. 
CLAVDIVS MALETVS 

Lu dimagifr cr BurgenfisapudSegu 
fianos Lcctori, Decariichon. 
Hadenm i^nfantes multi periere dolore 

Ignoto, haud aderat qui dare poffet opem. 
ObB:etricis adhuc matri^.fmul atq^; nutricis 

Non medicm qu^ pntfcripferat offcia. 
Nec mirum.res dura nimis, uix cognita dot'?;V, 

Itlafed 4 fiuuio fcripta Bagaldm habet, 
B£c ornatfcholijsVetYm ToUetu^ opimis, 

Vo^iim hii,nemofcribere credepotcii. 
Uoc emc quicunc^^ er lcdor pcramande uolumen, 

inj^ntumf uis corpora fana fvre . 

Define mirari Lecror , cur modum loquen 
diautoris non mutauerimus, quodanobis 
confulto faciumeft, nefuorempore autor 
nonuixifie uidcrecurtuariafiemus profedo 
fi fuae linguo? interpres non fuiffet. 



Textus autoris. 

Ad illuftrifsimum principem,domi 
tium Nicolaum Tronum , dignifsij 
mumDucem Venetiarum,domin5 
fuum prxcipuum, Libellus de ^gre 
tudinibus infantium per magiftrum 
Paulum Bageiiardum a flumine edi 
tuSjincipitfeiiciter* 

f V A NT V M DOMI 
t«£e, ilk^rifime ^rinceps, 
necLiuij, nec Ciceronis litt 
gm , mt eloquentia expri^ 
mere, nec ^«i«f J alius felici 

^ _^:sJ fiylocomprehcderepoffet. 

Nm cum puto we, in clarum uirum olim euafijfey 
duntaxdtheneficijs illiuspracUri genitoris tui, 
tatricij honeHifimi) c^ui me innatafihi humanita^ 
te , ai medicinalem fedem euexit , in qua oSio 
^uiginti foUres circulos hone^e militaui) in^ 
gratitudinis notam me facile juhiturum intelli^ 

2eham,nifi Pro uinhus eniterery alicmid faltem i« 

b /' . 







v' 



tmutuce feliclmls mfUtudine. C^terum cum 
non mi, nefie argenti copia mihifupjetaty ^«««l 
ftiecefacultatise^mmufcidumy inminimam par^ 
tem remuner^tionis paternorum erga me mr :.o- 
rumytuce ferenititi dedicaui lihellum, uidelicet de 
aTritudimhus infmtiurn.nuper a me compilUtum 
Ut fHAuisfndemfruSius ex hencfcio lucuhratio^ 
num mearum ^erci^iatur. Oro ir^^Ke, 4r^«e 
ohfecro ferenttmm tum, ut non rem^ 
fet mittentis uoUntatem confide 
rms, Uta frontCy at(^ue 
clarafadCydeBini 
tum ncmini tuo 
cfufculum 
fufcipias. 
' Yale, 



P R I N C I P I V M 



L I B R I 




IBELLVS DEAEa 
gmidinihas infmtiumy hi^ 
^mituse^, Infrimaparte 
ponuntur modifigHradi in^ 
fmtem,fafcimdi , aut cum 
insTitis, aut fafcia , ^ haU 
nemdi, c^ modum cihandi, ^ modum USiatio^ 
nis,maxime primi menfts, ^ eleSiio nutricis , <^ 
modus corrigendi lac ipftus nutricis , aut matris^ 
^ hreUter, modus guhernandi infantem , infex 
rehus non naturalihus,inprimo menfe, Secunda 
uero pars, continet agritudines particulares in^ 
fantium, incifiendo d cafue, ^funt uiginti ca^ 
fitula. 

h a 




p R I M A P A R S, 

De reoimine infantium in 
primo menle^ 

r^r^^^Fy^r^^ZT;!", V^ INFANS. PRAE 
cepto De/, uulnm egreii^ 
tHTytunc ohfietrix manu le- 
ta^fuaui, hahens panntim 
lineum.non af^erum, fet po 
tius lenem,^ mtic^uum de^ 
jei muoluere,<!^ gremio fuo imponere:^ aduer^ 
tere an infans uiuusfitjon non^an maculatuSy id efi 
an niger, uel SuSy feu liuidi coloris : an rej}?iref, 
uel non. Qupdfi ipfum calidum, non nigrum repe 
riat) dehet inflare in os eius, ipfofcilicet non ha^ 
hentere(hirationemy aut in anum eius^quodfi con 
tingit anum effe ohturatumy ficut aliquando cott- 
tingity^ellicuU ([uadm, dehet i^famfcindere no^ 
uaculoyaut auro ignitOyfuhtilif^imOyaut aliquo in- 
flrumetoy^roj^ortionali. Qupdfiinfans uiuusfue 
rity coloris liuidi, tunc dehet fcindere umhilicum, 
feuuenam umhiliailemydimittendo illam longitu^ 

dinis quatHor digitoru,ligando i^famfilo retorto, 

au 



yja ftliGlH. INFAN. 5 

nedoloremf^timr.Et[icji.refmasHfyue ^d ca 
fumSeu confomionem umhilicLQmdfi contin 
a,t mhilicum non confolidari, tunc dehet imj^o^ 
nere ^uluerem myrrha,aut aloes, aut ^uod melius 
efi, mlueremmyrtilorum, deindefaaa ligatione 
umhilici,ohHetrix dehet im^onere infantem m 
teUm^feumoMloyautaliciuouafe^ro^ortionali 

replero a^ui dulci, fuaui caliditate calefaaa, non 
mordm,necfrigida, aut falita, fecundum morem 
Gr^corum. It dehet intromittere infmtem in ta 
lU(iua,feu halneOyCaj^utmanufiniHra eleuatum, 
manu uero dextra dehet formare caput, orhitates 
oculorum, mundarenares, os aperire, mandihulas 
fricareM^chia,er manus eir omniaformare; de^ 
indepano lineo calefaao fuaui cakfaaioej^fum 
inuoluere, i&^corfus infantis fugare. Pofr hoic^ 
hahito ^anno lineo fHhtili, dehet imponere capiti 
infantis ad modum ca^iteiydeinde hahe^annum 
lineum, ^ mollem O' mfante fituato fu^er crura 
ohMricis^ cafitefuuato circa^edes ohMricis^ 
fedihus autem infantis fituatis fui^ra corj^us oh^e 
triciSidehet ohMrix ij^fo lauato ^anno lineo in^ 
Hokerej muoluendo peJe; eius, pri«5 hrachijsfu^ 

b i 



^ DE REGIM. INFAiNi* ^ 

pTA eleMtiSy dehet moluere ^eSius eius, & cor^ 
fus infantis firingere cum fifcid, trihus, aut qua^ 
tuor li(r4tionihus circumcirat,deinde haheataiiud 
lintemen,^ fmnicelluy i^ oh^etrixtrahat m<t 
nus infantis fer direciHM) uerfus genua, er coxasy 
fmrado eas ce(j^uAliter,ut infans nulUm gihhofita 
tem recipiatj^ tunc ligare, ^ inuoluere cum ea^ 
demftfciayadiutoriij ^ hrachia infantis,&ma^ 
nusy^u<:e omniareSiefigurAhuntur. Deindedehet 
inuoiuere infantem,fuperfechus infantis eiuSj dor 
fo eleuato uerfus ccel«w, ^ acci^ere in manu fua 
oedes infantis,i^facere cum manufua ut calcanei 
infantis tan^iuam nates infantisad hocut genua 
ipfius dehite fituentur:exinde dehet dirigere cru^ 
ra mfantiSy^ cum aliafafciay^ fanniceilis dehet 
ligare coxaSj^ inuoluerejdeinde inf^ntem totum 
accifere,^ inuoluere fanno laneojaut ad modum 
no^rumjin ca^eta fuffalta ^ellihus ouinis, ^ hoc 
in hyeme; ce^ate uero in j^anno lineo fimplici. 

Deinde ohftetrixfonat r^fum fupcrjhato a 
mera temperatiaeris,non luminofi, imo magisad 
ohfcuritatem tendentis j ne ex nimio lumine in^ 
fans ccecus ejficiatur , mt firahofus , aut tortuo^ 

[ui 



4 i^ rxviiviU MtLISli>B* <^ 

fus. Pofiea uero, cooj^emt ipfHtn leui coopertura^ 
circmoluendo limeamen circa caput eiuSynon ta^ 
gendo caputinfantisy nefuffocatio tandemfequa^ 
tuTy^ftc ^ermittat i^fum dormire.Vacia aute eui 
oiUtione , tunc mater, aut a^antes mulieres, ha^. 
heant parHmfacchari,aut pomi co6ii,perfe6ia co 
Skione faccharomixti, oriinfantis imponat, hoc 
efl enim perfeSiifimumy^ hene laHdahile nutri" 
mentum,^ medicamen Uudahileiincitat enim in" 
fantemad ex]^ellendum feruim uentris, deinde^^^ 
haheatnutricemMtis uigintiquin<iue annorum, "«^n** 
uf(j^ue ad triginta<j^iiineiue) c^u^fitfanguinesecom" 
flexionis,aiit ah ea parum recedat,mediocris etia 
arnofitatis, nonfit crafulofa , fet honorm mo^ 
rHm,non utes coitu: autfi infms ^auj^erculus e^, 
nutriatur laSie matris, qua tamen dehetfihi caue^ 
re ah his (^uce Uc conturhare, feu infcere ,^aU 
terare j^ojfunt,ficut acria omnia,legumina,cames 
craffie,aHt carnes falita, fifces fuliti, cafeif4iti, 
^ anticiul magis <^um recentes,iram, e^ coitum, 
exercitium fuperfuum , halneum, ^ crapuUm, 
^tunc talis nutrlx dehet USiare infantem leui 
US^atione > ne nimia U^atione , coaguUtionem 

b 4 



g ^' D E R E G I M ♦ I NFTi N . 

U^ismfiomichoincHrrat, Ettunccompku U^ 
Rdtioneyinfmtm in cmahnU mittat,ij^fHm coo- 
periendo cooj^ertorio non tangente os, monercy 
^ ducere cumhHlmhincinde, leui motione,fo' 
mnHm\^fuiHemfaciityHoce leni cmtet,utf]^iritus 
infmtis congaudentes fuo fimili aUcres fiant, nec 
ftt in camera ftrefitus, aut hox horrihilis , aut 
aliudjiiHod infantem terrere j^ofit. Deinde ol?/fe 
trix iffum haineet,fecundum confuetudinem nunc 
hahitam,duahusaut trihus unSiionihus, quamuis 
tamen,fecundumfentetiam anticiuorum,dehet hal 
neari ufiue ad menfem. Set ^uia ufc^ue ad menfem, 
uarij accidunt morhi,ficut fiij^ticnas uentris, cU^ 
moresnotlHrni,^ diurni, ideo, fiunte fli^ticita^ 
te,dehet nutrixaccipereftercus muris , ^ infun' 
dere ipfum in oleo communi comefiihili, ^ ano 
infantis imfonat fuauiter, is^fidolores j^atiatur, 
ilia,^ jpeciinem infantis , oleo anetino inungat, 
duodfi comingat infantem epilepfiam, tortuofita^ 
tem, <& analeptiam pati , applicentur (^uce diSiHri 
fumus, fecunda parte fe^j^uenti. 

Appen 



I N PRIMO MENSE. 9 

Appendix in priorem tradatum* 

ET/i i\^^ funt pr'm£ , cr maxmie parte^, ipfm Du» Cant ?«> 
miwiarm qu<£circ4 humanu corpui uerfatUYt ««partesatti^ 
aUeraqUi£fmtatctuetur,alter(tqUi£ morbps mede=i 
tur:par tamen eji.nos ca cofiderare.no ordme prmot 
duandofanitM tcmpore^crdignitate morbim pr<£ce \ 

dit, cr i^i prtieB:at , eam mc^um qu^ opt'me<egretu^ \ 

dines curare docet.ne ab autore difcedamus^i^uemab \ 

nperientia(c{U£ hic meliore iocu fortitur)augemws, 
Canitatedixit€poremorbupr£cedere»qua mtotafi^: | 

gnijicatione accipies.nempe.multifola dicitur,ftlte ^^^^^^\ 
ab aliquibus bijiYiainam qu£da ejh exquifita^ optima quaedi eft per^ J 
cr perfiiUiqude impatibile reddit corpusiaitera uero l^ictinquensi '■■ 
delmquenSinon adeo tame,ut tcgrotare proptereaM &hacargrota- ' 
aturan'maLEth<ecnonpaucosbabetgradus,tantu JqJJ,®" diciwr ; 
ratione maioris , aut ntmofis dijjvrentes non parwm, I 

Q^are quomodo quis aut opt'mam;,zf mculpatamfa 
nitatem conferuetjaut qucenafitoptima corporis ftru 
Hura.cT quafint eiusfignaiqu£ rationem fcilicet fa 
nitatiSi aut tegrctudms, aut ncutralitatis ajfmuntj ai 
prdsfensad memoriam nonreuocemus, ne uidemur 
im adum aQere.Quandociuide px£noui(fe oportet» Omnia qu» & 
cr corporis comtutioncm,eiusq;partm ujus^cropti piationc&fpe 
mam compofitionem,habitumj0' fiYu(iura,qu£ qua cuiattonc(graB 
litatibwsteperatif>'ma,icrpartiwm compofitione, ad c<?^'"f''«J«' 
proprios adm exquifitifiime congruat ad fingula fe"oportetan:e 
qu<eq;,aptefiin^ioniparata,feruatonum€Yo,magni= qu^ad praKin 
tudine,^ commodo mterfe earundem partium ordi- *"'*'"^*"** 

b y 



!• DE REGIM. INtAw, I 

ne.fet ad rcm accedentes , caufi^ qti£ communcT efj^ 

poffunt mfintiavn moYbis,reU6ta ea , qu<e corrupti ejl 

feminis.Qrmateri^A malofcilicet artijice,4 qua mor 

bi h^reditarij fiunt^adjiramiiS;, qu£ omnes ad paiim 

(quod dicitur)nutricis referuntur . TPlencq^ nutricwm 

cibi^non exquifitis utenteSj lac deprauatmi genes 

rant.lndeeo9 infiiMte<;, qui optimam fbrte ftrudurm 

fortiti erant,dnierft morbi adoriuntur.Et antcq, ad 

eoi morbo^ ucniamus ^ tradutionem inj^nti^:, fcu eiui 

fufceptionemjn primis diebm, aut rcgimen(ut habet 

autorii noftriuocabuUm) docebimvA. Quodhic ne^ 

gligendmn erat^^ubidemorbis injkntium tantum age^ 

batur.lnfintcm igiturfk recipiamm.ut diu i^colume 

feruemvA.qU'£ ent, aut nutricis bonorummorumi aut 

Tempmhaa^ YfiatYi^ cura pr£cipua,duam hanc mtegram.per totm 

duoraeftanno laclationis tempm ^, quod crit aut duoru annoruyaut 

tumv fcfquianni.fccundw.n-quod indicabunt infintam uires, 

qu£ ffcquenter prhno anno foUdiorcm requirunt cis 

bum:^ tunc fenfim ab ubcribvA defuefcat.lntcgram 

m.atremj (y totam altricemfilij fui optarcm.ne ali^ 

Mattrtofafit q^ando nonnutriccs modo,fet tygres hyrcanM, uei 

imcgra qv.ae vi arabicar, habuiffe uideatur . Quod dicit uirgiiiawt 

natijittiK. BidowAencam: 

- Uyrcanxq; admorunt ubera tygres. 
Qumobrcm non frujlra natura omnium occultarwm 
rerimartifexMqi^ore illu/m,^ fanguincm.qui priui 
m utero fiiitM ubera mittit , aduentantc iam partui 
tempore , qui calore multo , er eldboratione non 
unica cxalbuitM ad rudimenta iucis cr uit^fvucnd^, 

notumqy» 



xN PRIMO MENSE. " 

»o^«wq^cr#wi/krem uiSiwm ojfvrat.f^eqi uideo er= 
roriexcufmomiiocmM^ccrefciiicetjintc iUm ^^1'^^;;^''^^ 
fandii^imm, educatorcm corporis generis humatii. fac«c matnas 
Qiiod cum non nouijfcs,non uideres.non uagirct^necii ^'Jf^ ";;§;*; 
fmc podercQr f^^b^f^^ i^^ utcrojuo fanguinc aiebas: aJimtntuquo. 
NMttc uerb uiuentemMbi iam fmilemAam fiiiumMm f^^^^^^^^^\ 
homincmjum officim impiorantem,negas,pcrdis, capma quo( 
^cxtinguii^quodgratis tibiojfcrtnatura.aBarcfi ^^^^^^^l^^ZI 
uicio nutricmn(quod ufu euenit ) inf^ntes etiamnum DiuiKiJnimea, 
infinitis prope morbls corripiantur : non accufes '£l%^^'; 
Diuos,qui in cceiis n5 nocent.non expeUds f^iritm ca 
daueru)%qii<!e incoemiterijs quiefcunt, quibusc^ per 
promifionem refurrc^io dcbetur.Nanon reditf^iri^i 
tus, ut occidat>quodfi eiulatu^, incorpore£ uoces, er Maii fpintoa' 
nodurna murmura audiantur.cogita mdos effefhifu >"^^ '='*'»*< 
tmacreos,([uibmaut umcimur^^aut probamuXiaut ttttitmu 
manu effc domlni.cuius conflia dtafunt:,^ uerears. 
CiCna . Set h£c theolom fanciendarelinduimm , auie a theoiogis fpi 

<^ ' . i ^ rnuum taajifio-' 

ab ipps funt pctenda.Teigitur mitrem.pcr totam nesfuntpttidg 

moUem nutricatione,z:r latlmonem diiigito.ut per= 

pctuo te matrem cognofcat fdim tum, qui m alienim 

partum f£pifimc dcgencrat . Vrimum cr fecundmn ^^^^^^ ?^^^ 

dies 4 partu excipio ^ quibm abundat j^ongiofa qu£:= non iaa«t» 

dam denftM ladis , qu£ eB: a partu prima, quam cor=. 

lo{trm uocant,Gr£ciucrb protogolii. Qjod/i par^ jvistet dcfcflu - 

liitate mammanm.quod uidimm,^ ita^^utfinc mam- p^?i"^ nonnn ; 

mi^.etiamab ipfojtatm ptirtu, cffc uidcatur mater, Muiktes Aiio j 

aut defcdupapiil£CT capitulimamm£,aut exulcera^ ^"^«'gs quibu* i 

tioe(cutfunt obnoxi£mmcrcs Allobroges Viencjcs) ^^ 



1% D E R E G I M . I N F A N . 

Udm non po^it mater, opm e^ nutrice , ne perd((S 

^itHiomtty fhstm tuam.Qtt^ colore fit fufca^nonpinguis .jiatu^^i 

*"* roe congruae, cr conuenientis, non mammofa, qualis no 

' Muiiet fufca frit ^«^ adolefcentiam meam perdidit.mentemmeam 

(lon mammofa turbauitjrationemfuperauit;,uincetibus nigricatibus, 

wetpnS acf^kndidpsineaoculisM concinnitatem>cr benc 

temperatamfubfcantiam:ciu£({iConditioni/S extrem<e, 

^feruilisnonfit.autimproba.aut informps^aut im^ 

pudica.aut tumuienta , ({Uce nonfine perniciofo con^ 

tagionutrit.Vo^igitur ladationem^o' nutricis de^ 

pidionem, qu<e qualitatem ladis demon^rat fignis 

quibufdam falubribus,qu<e€xtoto corporpshabitu 

coUiguntur . Totius autem corporis habitus ex iUii 

jpartes qusepti partibui maxime dicitur,qu£ prim<e oculis fubijciun:* 

fatTe ocutis obij ^yj.^ jj^;^ quje intra corpm funttnonjicile neq^ omnia 

\Z^J^cognop:i pojfunt.Supere^igitur ut recens natm. 

|demofttat:qug quiaadhuc teneUm e{h,ficrecipiamm,ut er ofjenfam 

Ia« nS^S minime inferammSi ueropartes figura,numero , aut 

! fitudelinquutM formatione.ablanone^c^ aUigatio» 

I ne fuccurritur.quibm ad naturalem habitum tradu^ 

\ cuntur^primisfciiicetdiebm^potim q.au6lo iamin^ 

I fi^ntc.qui obduritiamemenddri non potefirquemcii 

' cttimfrangas.qumcorrigas.Reiinquoquiemagisfu:: 

: Legemuitade per^itiofafunt,qu4muera,deumbilicifciiicet iongi^ 

\ ^'^j^Ji^fa/"" ^«^'«^-^«^ ^^'"^"'^ ^titatepr<efcribit,a' ita(ut dicut) 
I ^" *"** ** ut quantm eit,tanta e^ lingu^ mufcuii longitudo,aut 
hreuitas.Vr<eterea funt qui dicant pr<efagia capi fUtu^ 
fipartmab umbiiicoprimiinfintisiquifivnparte, 

qua. corporiproximm eii^rugas, non haheat^ muiieri 

demceps 



IN PRIMO MENSE. »5 

iemcepsfterilitatemporteditcontrauerbfi rugofa, 
^ linels quibufdam abundet, tot partu^ mulieri pro:^ 
ffiittit,quot funt numero nodi,feurug<e.Set h^c Aegii: 
piik^Arabibuifuntrelinciueda^tnagisqum Chri^ 
liianiSfO' artijicibu^^qwres fecundum naturam, CT 
contra naturam, cr non natmdes confderant^potim 
qumqudeabeuentufiunt,^ quorwm caufa occulta 
e^.QijiOd fi omnim morborum caufa.aut occulta, 
autnecelfariacjfct^nuUipojfcnt a medico morbi cu= Caufamorbo-- 
rariM^ntehocpnncipe noRro mppocrate.cuim o^uTaSne 
h£cfuntucrba:C£terumde occuUifAmis,^ difficiUi «flam/ 
misopinione,potiu4:,quam arte iudicdturjn his qu£ 
experientid plurimam imperitiam prtePtat.Si cui etia »g"t«.^>n««« 
morborm caufa perj^sdafueritMc poterit qu£ con fup«2tibmr 
ducere ualeant.corpori admouere^quippe qui ex cd=: 
trarijs £gretudines fieri non ignorat. mm h£c medi^ 
cina in primi^ naturalis cil , quiq^ hoc optime facit 
optimus eB: medicmiqui autem ab hoc plurimm abiz 
fcefitplurimuaparte difcefit.h£c Hippocrates.qui 
etiammlibrode natura humana , idem ferme dicat. 
Uorbos,inquit,quifenfvn oriuntur,^ quorum caufdS 
cognitu funt faciles.tutifimos appeUare Ucet,Quare 
pr£fentifima curatio fi quamprimum morbi caufa m5?'^odusS' 
occurratunqua fubiata morbm abfq; negotio difce=: verihominM» 
dit.ha(^enus diuinm iUe fencxdn pr£itigiofa potim 
animalia.qum ueros homines, qu£ confiifw Jgno= JmdS^^ux 
rantia^^or dif^erfio perdat;,^' in tenebrascm mola formS humana 
afmaria mittat , quibmqi abundat Italia doda : fet '^,Ty *^""^ 
hisfepurgat,ut tandemGmds tnficiat, Set adrem 



,4 -"DE REGIM. INFAN* 

reuertmur .Vojiqum umbilicm rc/c^iM, rft^joMia 

:>Uvi gimii^* gatm eftttotum quoq; corpm wfrnm perungi oleo 

gkndiwm, aut imiliichmo.aut myrtmo no erit mutile 

ut cutis confirmetur:,contrd Cii, qu£fbri6 adhw: tene^i 

Yim Ojjvndcrs pojfcnt. Ab undiont uero:, aqua tepis 

dalauari.cmiffo csrebro , corpia mfkntis conueniet 

narcKi^digito refed^ unguibwi aperiri, erpwr^rfs 

ri.Necnon anm er podex 4 nutrice digito oleo mft^ 

{lo aperiri debet , inpLar glandi^, quo citim ad ege^ 

rcndumprouocctur.Vrtetercacum mff.m imoluiturt 

quod frequentifime fiet,proptcrfordcs quibu^ ahun^ 

«ISdfabun dat prima £tds humidajanda efi opera ut qum moU 

d«' lifime tracietur ummquodq; mcmbru/m^re^e^c^ 

fuo loco illigetur inuoiucris fm^^ tunc nihilmpe:: 

diet,quim rcdi^ membris., cr corpore re6io crefcat, 

^tg^Siura! nonfccm atq; mfcminarijs arborum,^ pkntk debi:^ 

i{6i^/7f-rerwf fi«<^«'J^Kr,iYct adulta^eandem fbrmm 

tenent. Ciuod fi k£c obferuata fuerint, ilUfui, cT 'm- 

tegeruiuet inf^Ji-.Nca; bifciaris oportet, defidiam» 

crncgligHiamplwiwm obcffe^ficubiftt omiffatquos 

re utfcmcl ftniam, h£cftt huius corroUrij fumma , ut 

ne ab initio Ucie inp.ntem obruamu^t^ultemm , Nm 

pr£iiat ffpe^ac modicc ladare^qum non modicefe^ 

mel,(iciterumfugetemopplere,C<eterum datc ope* 

eSpknBnu ram.neUc nutricisintotum(qucd i/nterdum euenif) 

tthtfi vtiii in^ decrefcat, quod p a coceptione inueniatur error:,mit<i 

fantenj non^do f:aturnutrixfbras,propter k^isuitium.Siueroaut 4 

Qnibtis bais calore,frigore,CT obfiruftione,uter€ confilio medi-. 

abcn<JantJapa> ^^^.^,^ prafsntium, mum pr^cipue admonentes , ul 

U^ucii 



DE SAPHATl ET FAVO. i? 

Ui^ucps qiwn fiequsntifiime poterit, aut m acetarijs 
ex minimo accto cam mdk, more hifpanico^aut m 
iufculis utaturnutrix, quola^e abunckt, ^ficfaf^ 
jiciet nutrix huraorem mfmtiAonec abUdandm fit 
puer,Et h£c de primi^s mcnfibus InpintiSi qu£ retuli^ 
rnm.Ut nibil huic loco deejfetjquod ad utilitdtems c?* 
fanitatem pubiicam faceret. 

C AP VT PRIM VM 

autoris fequitur , quod eft dc 

Saphaci, fauo(itate& 

dus cura» 

^S^^T^K^^fl ^gi^ituiines qu^e accidmt 

$^{_^^^.'^lfiit^ f^^ria fecundm com- 
' plexionem eorumy Tmen 
fecudu quod domims illumi 
nabit , deckrabimuS:, ^gri^ 
tuiines eoru ufq^ ad tepus reSice eloquutioisy quod 
eB fepte unnorufmchoado a capite , taquaa fede Restzsamn 

/ ^ • j- r II r datlcquutio 

anima rationaliSjUjque ad pedesy<(^ no niji ea quce feptimo anno 
collegimus ah autonhus noBris dicemusyhcec qute^ '" ""'^* 
hincinde uidimus & expertifumus. Accidit igitur 
inj^rimceuti cetate difpofuiojqucefaphati api^ella" 
tur, autfmofuaSy m mlgari no^ro, malum. 



'i^/^Twn \y V .,L 



tg DESAPHAtl, - J 

merorum. (^^agremdonon cmfaturynifi ex 
Caufxmotbi ^Qyj.^^f,QneUdis, dut fu^erahundantU eius,mt 
ex dijbofitione contraStaa uentre matris , feu 
natmate. ^ quamm fecundum fentetiam KafiSf 
intraBatufeu lihello de agretudinihus pRerorS, 
fuali<iualis dijferentia inter faphati , a^ fauofu 
tatem,(iuia infa^hati nulU ef} ffiama^fed fok , 
Differenriae ho excorUtio.infauofitate uero funt j^ufiuUj ^«i^ 
rsduotu^mor. ^^^^ manat fanguis mixtus cumfanie.aut aciuofm- 
te, er apfarent ^uafi fc^uamie defufer. Et tamen 
fecundm ciufdemfententiam, fauofitas e^f^ecies 
fa^hatiyernondiffermt, nififecundum maius 0* 
minuSyZ^ ex eo.^uia non accidut nifi ex corr«ptio 
nefan^uinisyaut Uciis,autfanguinisfermixti cum 
fhle^mtefafo,ut diftum efiyqua dif^ofttioyfe^ 
cundumfententiam autorum,nulUtenus curandi 
ejljnifi cura naturaliyaut i^fa duccnte infantem ad 
extraneam alK^uam cegretudinemyimo talesfa^ha^ 
tiyfecundumfentetiam Gal Auice. Seraj^i.Allia- 
hatisyer ferc omnium autorum medicinx excufat 
infante,feu praferuat auarijSy<(^ diuerfis <egretu 
dimhusy ficut efdepfia, matre j^uerorum^ f^afmOy 
tineaj^ tiriay^ mdachoUcis fafionihus, reddit 

titfintm 



mfmtem hiUrem at^; iocudm. ^et^pa hodiernis 
tem^orihus oportetmedicunon fecundu canones 
o^erarijfed aliquddo,non tamen in totu contra ca 
noh^Sy ^ ideo oj^ortet medicu uolente' addifcere 
curam huius dijj^ofuioniSjnuUatenusre^ringerey 
fed magis applicare medicamina trahentia leui at^ 
traSiionejautfuauijlauddo ca^ut lotioneleuiyfacie 
eleuatauerfus co£lHm,cu decoftione ordeiexcor^ 
ticati,^ maluce. Deinde acci^ere caules torrefa^ 
dos leui torrefaSiione fuper cineres, eir mgere 
hutyro loto, ^ capiti infantis applicare : ^uodft 
contingat huiufmodi faj^hati reHringiytunc dehet 
reciperefolia hedercCj^ fuere admodu hireti,^ 
torrefacere,<^ ungere, ut diSium e^ de caulihus. 
$et defadatio faciei, ali(j^uado odiofa eji matri, 
^ j^artihus, tucad remouendu ea ahfc^ ^ericulo^ 
dehet mater,am nutrix hahere caj^ut la6iisy ^ un 
gerefaciem infantis,corttinue trahendo manu uer 
fus uerticem ca^itis. Q^odfi infantem in^antiam 
uigiliarum^ati contingat, ^ continue ca^ut mo* 
ueat hincinde,ex eo ^uiamanus eius funt fafcia li^ 
gatiSyUnde nonpoteh manufcal^ere, tunc ap^re^ 
kendimus hoc non ^rouenire ex aliopnifi ex maxi^ 

c 



iS r> E S A P H A T I, 

ntd miterlei acuitatCy aut uenenofitate.V.t tunc nu 

trixaccipiat atri^liceSj ^ tomfaciat eas leuiter 

fuj^er cineresy eir cai^iti infamis ap^onat: attrahit 

^TotaaWpH enim ad fe uenenofitatem humorisy ciT acuitaf^m, 

'" ^'^um, tefte Kafe, traSiatu fr^eallegato, Qm in^iuit, ^uod 

duotiefcun^iue contingit infantem clamare,<^ con 

tinuemoueriidehemusadmini^rare foliaatri^li^ 

cisj^ ego expertusfum^iiuodfi contingat infan- 

tem effe adultum, fu^ra fcilicet unum annum, tunc 

competit huiufmodi unguentUyj^rius tamen ^urga^ 

tanutricey(f iffa ohferuante dehitum regimen. 

T^.cerufa,litargirij an.^.^.lixiuij de cinerihus 

uitis.j,.iij. oleirofatL^j.cerce.^^.i.liciuejiat cera 

cum oleo rofato, eir terantur ccetene medicincSy 

^ confciantur omnia cum^duohus uitellisouo^ 

rumaffatorum. 

Aimci,gn. Miudadidem. m . Gallarum^.iij.grano^ 

JuipaiSS rumalmel 5.^ haurachaur. unum , ful^huris ci^ 

triniaur.lj. arceniciruhei, ariHologi^eamhorum 

3 . (i.falis almoniaci , fru^i teMims ueteris fur^ 

ni, amyMarum amararum excorticatarum,(€ris 

uHi, uenarum citrinarum,merdafengi,radicu ca^^ 

parormyfoliorumficificcorHm, radicum arundi- 

nisfic 



ET FAVOSITATE* t» 

nisficc<e,^imArydummis imenhfiefmemitce, oli 
hm omnium an. 4«r. j. teratur medicinay ^ crile 
lentur, ^ conficiantur cum aceto uini, donec in 
mgHenium redncmtur^ ^ fonantur adfolem, do^ 
nec ^ermifceatur: deinde caput j^ueri ungaturihoc 
enim unguetum eft Htikjnonfolum adfaj^hati, fet 
etiam ad omnia ulcera caj^itis, ad tineam, alloj^i^ 
ciam , eir ad lendes, pediculos, & adfcahiem, & 
adfimilesetia<egritudines antiquas, Deexperm 
ad huiufmodi agritudmes , e^ jiercus ga/Im^ J|^^f "^*' 
uftum, uel aridumj^ermixtum cum melle, exj^ertU 
eft mirahiliter, iuuare radices althe<e decoSias cU 
urina^ueri,(f ca^ut ungere. 

Appendix pnmi capituli fc 
cimdi tracftatus^ 

ETut ad curationem morboru dcueniamu^, quod 
eit iam propofuum^ui propefunt infimti, qui. j^^^^.^^^^ 
hm cr iuuene^.fenesq^ folent implicarijem proft^o pefunt iniv 
tri^em, o" fuf^iriofm.O' negotiofam, ({U£ lahorem "'"♦ 
artificihm, utiiitate ip qui utuntur impertiat, quteq; 
mperimfit auxilio,periti^, dm exercetur, dolore^y 
anxietdtesc^ retrihuat. Et ea ipfa er unica ^aTfiKH 
efx^quodfi mpatibile» atc^, maUerabik effet corpm. 



10 B E S A P M A 1 1, 

fmpen' optimct con^itutio perdumet^nec^ 4Ytis pr^ 
fidiOj aut artificibm imdigeremm. C« uero alteratur» 
corrmpitur cr uertitur, nc^^ eundem feruat prioris 
jiatM tenorem. idcirco auxilium defyderat. Quare 
quot modis alteretur corpmJicamm.Alteratur dwis 
dem a nonnuUis neceffario.ab mcertis uerb no neceffa 
ri6:(iu£ neceffario Udunt.h^c funt,(iu£ nuUafcilicet 
ratione euitari poffuntncr funt fex nimero^ c^udi non 
naturales dicuntur:qu£ corpm hu/manu(ft redeadhi 
bentur) incolume ccnferuant. Si uerb haud rede cot 
pori accomodenturjunc idem de^ruunt.l<lon neceffa 
rib eafunt qu£ ab euentu.or prneterf^em obueniuntt 
ut obuiarej^ris exitialibmtenfibus^ ruinde tedificiorUi 
incedio nodurno.fubuerfioni,^ reliquis^quoru cer^ 
tm non eit nimerm. Vtrumiue tamen confiderantes, 
huic primo morbo:>quc prmcipio pr(£ponit autor^ cu 
rationes adferammipfmb inquirentes qu£fit cegritu 
do^qu£ faphati ab autore dicitur^, qu£ habeat accidl 
tia^^ZT qu£ fit eim caufa^ qu£ pr£cipue eB: intentic 
Cr* communifima^^quam medicm ob oculos habeatM 
Caufammet unaquuq; caufam cfficiente morburefcmdmm^ quoc 
medicushil '/^^^w&i contrariu difpofitioni auftrcd£ exhibebitur. 
bcatt ^acalido ajfv^ui caufafrigida cotraria exi^it,frigi 
do uerb calida:, eadeq; in c£teris feruata proportioe. 
Etenim immoderatu moderato contrariu e^^ alteru 
Jjquidem fecundu natura^ alteru uerb pneter natura. 
Autor iihe etiaft per omnia Khafamfit fequutus^ 
fiuu tmen^o' affaphati fme faphati,^ fimulfkcieii 
cr capiti^ ulcera cofundat, Grtecis Kn^hp dicitur>fas 

um 



ET FAVOSITATE. it 

Um fmilitudme quadm.faphati uero Arabicm e/t, 
quod cji Latmeficiei pukuUce,^ ulcera. Set Rhafes 
appeUat ajfaphati, q^uod e^ pu^ullaru ruhor, qUiC in 
ficie adparent:,z^ funt acoreijCT acuitates,aj^eritasi 
tesq; cuiufdd hwmoris cholerici^ fw cutem fcedanti5:,4 
quibm tenuis fanies, cr moderate uifcida erupit, hu=. 
midita^q^ ad meUi^ j^ecie jiiUatur. Rhafes uult hunc 
morbu a multitudme fingumis jieri una cu humiditas 
te uifcida cutis qua abudat mjkns, Qmrefic curato» 
mcipicdo 4 nutrice^ propter almentU quodfmit ah Ciiratio in> 
ea.Nutriatur nutrix uino clarojebili er ligophoro, ^^«{''«'^* «nu 
aut hene diluto:cibis no nimimn calidiS;>neq; acrihuS:, 
iit funtfynapij:, caulesj aromata^^carnes falit£:, er relis. 
qua eiufdegenervi.Ylcera mfintispc curetur,abrada 
tur caput, er ^xi/n lauetur cu lotione aitrmgente, po 
tim quam cu pflotro, cr depilatorio ungueto, nifi ia 
ulcufcula impediret^c^ demu filia atripUcis appone, 
quod ft hiec no fmt fatvStaccipe decodu metakri, fa=i 
turei<e,maioran£jCT rofaru rubentiil, CT corticis ma 
loru/m punicorwm^hoc etiAunguento utere.BiMtargi 
rij,ceruf£ pneparat^e an.yij . balau(lij,acafi£ an. 3*j. 
mifce cr cu oUo rofato.^modico aceti recipito^ma 
ne crfero Uniatur caput,pr£cedetc printb ablutione 
capitis. Addefi ueli^ thuris.^.iij. Itealoen tritifima, 
cwm arida plantdgme mixtam inj^ergito, baUu^ium 
etim tritii ficcu appone^ aut aqua excipiens utitor. 
tt h£c fufficianti hoc unu pr£cipuwm no negligetes» 
quod ego pro miraculo er maudito ddfero» cuim ego 
tf^isfm ocuUtmt mp^ntes fcilicet cuiufdamulieris, 

C 3 




M DE EPILEPSIA. 

;iuit«iTjnx clt*£ neci; m partu, nc<[; funa, uifa e^ unqufiuxmei 
uam men^ f Q^ co/«M«c;,cr pUTgationci (du£ meiirua dicutUY) 

truola qux ., t r -o •■ * 

pepeiit, a pitthhoc motbopepipme compL 
tae vibki 

De Epilepfia, 
CAPVT IL 

Fikj^fia e^ te^itudo prohihem 
mcmhra animata ah pauj^eratiom 
fenfus,^ motus non integre, prc 
pter opilationem contingetem ir> 
uentricHlis cerehri, ^ j^irituumcurfihHS fenfiti 
uorHm, ^ motmorum, Yit autem talis cegritudo^ 
merito alicHius timoris, fme ftrepitus^Hel huiufmc 
di. hccidit autem talis cegritudo infantihus, in pr< 
mceua cetate,aHt po^ natiuitatem, aut in natiuita- 
te, (^Hodfiaccidat a natiHitate,non curatur,aui 
uix, nifi ex permHiatione atatis, aut regionis, aui 
temporum anni. Tefiatur hoc Hippocrates, infe^ 
cunda AphorifmorU particula.TeHatur hoc hul 
cen. prima tertij cap. de epilef^fia , ^fere omnei 
autores.ciuifinon curentur ex tali permutatione, 
cum illo commoriuntur. Si autem e^ poB natiuitn 
tem, ^ ftt infans la6iens,cihHmnonfHmens, tunc 
oj^ortet nHtricem' habere regimen infex n^hus non 

mtH 



nmralihus, mdelicet Uhere mem remotum ah 
omni md<t imprepione , came ah omnjhns cihis 
mdtificmihus mnterim ^hlegmiticA.ficut fHnt 
^ifces <iuicun(lue,ficHt Uc, er omne ^«o(l confici^ 
tur cum paBaycarnes grGff^^^uinum nigrum, legu^ 
miniydliit^ce^afcalonia, <& omnia olera, exce^ 
ftis hugloffit , acetof^, horragineyfruSius crudi 
etim uitenturf acetum , & omnes res «^porofce, 
fedfumit cdrnes uitulorumyauthotdorum, aut ca- 
firorumy perdicum,fyfimorumy utatur ouisfor^ 
hilihus.Confideretu/ci; Uci^farum,uirufna({uo^ ^^^lf' 
fum, aut uifcofum: (^uod aj^j^rehenditur accipiendo 
unamguttamydut duas U6lis, <^ j^onere, aut muU 
gere fu^er unguem , aut ferrum terfumy (^ ^oli^ 
tumyfeu marmory aut uitrum,(!r comprehendi^ 
turutrum Uc retineatur illic temfore longo,uel 
nony<luodfifie6iendoy aut flicando aliquod i^o^ 
rumM retmeatur,nec r^mouetury comprehendi^ 
mus Uc effegroffumy ^ uifcofum : ([uodfi parum 
fledendo defcend^ty necreiineaturfecundumi^ar 
tem, tunc ai^j^rehendimus ex ilioy Uc effe maxim<e 
a^iuofttatis . Bt oportet re6lificare Uc nutricis, 
ftame Uftegroffoj cumreducentihuSyH^reSiifi'' 

€ 4 



14 D E t F 1 L^ Jti F a 1 /1. 

cantihus Ucii^fHmadmediocrimem redncendo, 
Quce omniit inferius dicentnr. $ed c^hu tdis am 
tudo mHltHm infe^ut infantem,^ ^atremy eir m4 
trem terret,omnesq; a^antes, Et cum infm nihil 
pof^itfHmerej^eruim oris, quodfifHmat^ farum 
efiyideo ^onenturyC^uce exj^ertafunt in cura efile^ 
^fice. Sententiaautem^lHriHmautorume^, <j^Hod 
fmaragdus fujj^enfus collo remouet ej^ilepfia, Sen 
tentia omnlum autorum e^ c^uod j^ceonia (j^uomo^ 
docun<j_He collo fufj^efa,fiue femen, fiue radix eius 
tollit epilej^fiam: ^ \)oc uerum,^ frohatum eji. 
Fariformiter afferunt ali<^Hi autores, <^Hod fi<iuis 
Deeticio comhureret fuem j^inofumy feu ericium, ^ ali^ 
' ({uid pulHeris adhibendum dederitffuhitotollit 
ej^ilej^fiam. Te^antur ali^^uifide digni quod lignu 
crucisj quodlignumnafcitur fui^er cjuercu, exc^uo 
ftuifcusyfufj^enfocollo tollit epilepfiam , ^ o^ 
mnem uertiginem . Derehus autemmaxime ex^ 
fertisy eH theriaca magna, feu andromachi, per- 
mixta cum laBie mulierisjcum^aucofaccharo ro^ 
fato . Anticjui tamen infantes cauere dehent ah 
omni terrore,^ jirepitUjC^Hi haheat inducere ta^ 
lemmorhum. 



*? 



Appendix fccundi capitis> 

TResfunt morbi qui non nihil interfe communc 
habent^epilepfia^fpafmus^^rnKiter puerorum, 
Q^i ratione tanttm maiori^.aut minoris diffirunt, 
Sed ([uia 4 do^ore tribu^ capitibm, uelut triA effent 
dijiin^ajefcribunturjdeo fuo loco omnia dicantur. Epiicpfia 
yenientes primb ad epilcpfiam> q^U£ bifkriam confu moirbush£»e 
deratur a medico^ut enim cmi ea nafcitur puer, ab 
mtemperie non parua cerebri:, aut loceUorwm , aut a 
femine uiciato,quare mter h^reditarios morbos coU 
locetur, quod nos uidimm ab eadem matre omnesfers. 
mcmafculonUomorboperijffe, permdeacfita tabe 
aut phthifh quaperierunt omnes utriufqi fexm iUius 
opuknti^imne frmilice qu^ ejl monf^effuli , cr efi^= 
milia fbrtiana,qu£ ortu^ traxit ab uifpania citerio=^ 
re.aut poft partmii^ ex accidentibm caups accidit^ 
qute de^ruuntur^^aut locimutatione.netate, tempore^ 
aut medicamentis.Medicameta uerb h£cfunt: relida 
nutrice.cuius lacfatis perautorem corrigitur , quare 
proderit coagulm lepow cum meUicrato mfrnti da^ 
re.^eo die lac no recipiat,fed folm hydromeUis ufm qu' ^4^ 
feruetur.quod uices ladi^ geretsaddendo :^.p.uifci 
quercini fubtiliter puluerifati , quodq; appenfum 
coUo etiam prodefi menfe martio , decrefcente luna 
decerptim, quod Druid£ GaUorum fapietes fyluiua-= 
gijUo menfe coUigebant cmn ceremonijs,CT uenera^ 
tione, Kutha etiam, aut affa foctida ndribm appopta 
prodefl^quam mng<is oko co^ino.nutrices uiilu ca= 

c $ 



UdioYiregantur,ut Uc calidim;, p6tiliuiQ[iefjici<iturt ■ 

'mjintim ^mo^j capita operiantur puluifcuUs naturt 

feruidioris.q^ualiafunt cyperm^capiUui uenerisXon^ 

ueniet etiam cerehrim af^idue inungi calidisMeo fci 

licet anethmo, irlng , er amaracmo , neq^ caput ««, 

qum lauandum efi^uelaqua tepida.uelfrigidd.Sedfi 

neceffe fuerit fordes ab^ergerejd fkcito aphronitro^ 

id efi.f^uma nitri^o' tneUe,(^ po^lea aqua calida ks 

uiter abludSjCauendo ne totim caput immergaturimi 

deftat^;.Dato etiam mel defj^umatumj,propter fiomd 

chum.a quo multa patitur cerebrwm, coUo etiam fu=. 

cho imjTta'^ ^endito p£oni£ radice uiridem, utfiomachim attk 

cet«bra pa. gat. Caterum Ji cum epilepfia pnjuw nafcatur , omni 

*""* ope efi nitendm utfic alatur 'mfans^fic fubiientetur^ 

ut cibmfit er <£tati, er morbo conueniens^ quod fiet 

.Aetas vatia parfmper nutricc.z^ aduenicte fecMa detate^aut tet 

epiiepfiacu tia.uiuet fanm,quodDeuioptmmjiciat.Eth£c dc 

' epiiepfia morbofane difjicili, 

Bc 



%f 



De Spafmo puerorum; 
CAPVT IIL 



\^f^X| ne.i^ imnitione, derepktioneaut 
wMplk^immme carnofisje inanitione ame 
]L$ MiiMj nfmtihus, m proj^terfehres exci 
mteSydut i^ropter continuos clmores,unde con- 
tingit AlifiUo infmtes tetmm,utfie£iinon^of- 
fint, nec ad parte anteriore, nec ^o^eriorem, ([ua 
pafio fecundu dic^uos af^elUtur alcuheSyUel alcu^ 
fes. Si igitur^atiHntm'j^afmuderepletione,cufro 
dienda ejl nutrix.ne eius Uc ad humiditate multam 
declinetM efi.ne Ucfit aquofum.fed nutriatur ma. 
gis cihis hahentihus ingro\fare Ucy^ ah^inendus 
efi infans a multa USlationeyet a multo fomnodn^ 
mgendafunt fAociHe memhra ij^fius ex oleo irino, 
id eftMlioru dhorm,m de oleo alkiri . Si autem 
contingit infantem effe exficcatum , nutrienda 
efi: nutrix cihis hnmeSiantihus y tam a fuhHan^ 
tiaydum a qualuatey ficut funt carnes Uuda^ 
liles , cum rehus frigidis , i& humidis decocice, 
eir maxime fi f^afmus talis fit ^ojl fehres lon^ 
gxs . Et inungenda funt iun^ur^ cum cleo uio^ 



»8 DE SPASMO PVERO. 

kro, eir ipauco cerct . Nonmlli memintrorhiL 
tunt infmtes in UlneHm, ex deco6io c^fitu^ 
forcorum iuuenum , m cafirorum , aut hedo. 
rum , facimt decoSiionem ijhrum carnium, uQ. 
adrelaxmonem ipfarum,^ intromittunt infm^ 
tem in tak halneum: deinde faciunt un6iionem ex 
oleisiamdiSlis.hoc tamen experientia fcioMd 
qumj^lures infantes mderim tetanatos^^utnon poC 
fintfleSii ad partem dome^icam,neq- fylueftretn, 
qui cum fola unSiione facia jj^ondylihus colli,ex 
oleo liUorum alhorum,aut humida hiffo^o releui, 
ti funt , ^ curati fauente domino d tali contra. 
6iione,Derehus autem maxime exj^ertis , maxi- 
me ^ fiante ffafmo humidojex theriaca magm 
feu andromachi. 

Apj^eniix 



Appendix in Tcrtium Caput. 

DEeotnorbo nunc agitur^qui proprie morbm 
cjicerebriM^ ^fl^ f'^^^'^^^^^^ ^^ ^°'^ ^^^^' 
m Svrcco-^o^ , I^atinli uerb conuulfio ejl : CT fit^ 
ubi fme eledione mufculi cr nerui trahuntur , ues 
niuntqilneamdijj^ofttionem,q^uametiam m motibui 
Mi/s fecundum adpetitum , cr uoluntatem , ratione 
motwi mufculorm^qui eji uoluntarius ajfumpferunt: 
eius fpecies funt tres, Ti.Tci.voq tendcns re6iam CT w»s Spectes v»> 
mohilemceruicem/ifxrc^oa-QoTovo^^ ubimentm p^- "«''?'*""♦ 
^ori appropinquaturtcr contrahitur fic^ut non pof^ 
fit aufirri , oTzicrQoTovo^q adne^es caputfcapulis quo 
minm no amoueri pofiit, Pr<eterea ex autoritate Hip 
pocratis,aliquando explenitudi/nealiquando ex ma= 
nitione fit^quod primb erat dicendm^negledi^ cetes 
ris partitionibws mutilibuije j^afmo fcilicet puero» 
xm,a' fenum, deq^eo quiantccedit febrem,^ eo 
qui fubfcquitur , alij quintam addunt partitionem^ 
qu£ efi; eadem cum fecunda : Namfi^afmws qui acce^ 
ditpofi longas potiones^^ uiolenta pharmaca, mani 
tionem indicant: contra uerb repletionem , fed his 
im iadi^ qu<e gratia artps dida funt/mfantu fi^afmo 
curando nosaccingammiUniuerfaledocumentum acs 
cipientesMfrntes fcilicet tetano f£pius corripi.fed 
eo diligentia medici f<epiu^ curantur.QVibd fi ab inas 
nitione, cr exficcatione ( quae recipitura longa /p= 
bre)qu£ uia efi ad edicam>nam tefie Galenojonga 
■ figrittidomi^^uakm micmpm^tn mutatur^Bt tunc 



je DE SPASMO FViiK.u» J 

olem^cr oj^eram m pluribiu medicim perdere affir , 
mmmMco m pluribus.qucindo nonfu dare reguUm 
Nuiiaregu/. quantmui^ gencralemj^lUde exceptionesnoH habeat, 
««prion? pr£terqumitia:maioribmnoB:ri^paresejfeno po/, 
non habeat, fimws.sic igitur curato , ad naufcam^aut propter k« 
£lis corruptione, aut abundantia qu£ £gritudinis cm 
fa ejijnfmte duc, cr cu aqua buglop diffolue pulue^ 
re diamofchi,cr diapliris.aut aromatici rofati 9 f. 
C^dato infanti . mtrix theriaca utatur, nec^; cofu 
fulo ([ubd cm mfmti exhibe^ , propter nocumentu, 
7'lin?«" e-T theriacesuires,duas imbeciUm^nedum fcinm ferre 
hibenda» poteji.c^lege Aetiu Galem mtegru parapbraile,juii 
digrefionibm cr dif^utationibm reliclis, qui mdori 
luce.o' potiorihm uerbi^.omnia ex Gdeno tranfcria 
pfuAe ufu etidtheriaces,probatione , compofitiom, 
^ dedione.Vcrungatur ctiam i^finsautoieo irino, 
m lilij,aut alUri , id ejlMgo I^m.cr eji uioU f^t 
cies,c[u£ eji lutea^Latmi uiolam romanam dicunt, m 
duplmredoicntem,cium diu,prodefl etiam deco-. 
aum uerbaci,uulgo tapfi barbati.Voiiea uero adderc 
olem rofatum, cr amygdaimm . Sed ad infrntim 
uigiliasaccedamm, 




J1 

De inlFtantia uigiliarum, 
CAPVT IIIL 

Ccidunt etim ^neris in^anti<e uu 
giliarHmjproj^ter qms accidut p«e^ 
ris infomneitites (i^ clmores fer^ 
^ turhmtes,!!^ nutrices, 0* omnes 

dome^icoSy cuiaccidenti i^ fiMria nominentur 
ah autorihus,fem]^er a leuiorihus inchomda efi cu 
ratioicum omnia j^rouocantia fomnum , narcotica 
fmt, ^ (luodmmodo ftu^efacientia.A leuiorihus 
ergo fiat un^io fronti,^ narihus , ex oleo uiola^ 
to: Secudo ex uiokto oleo , ^ anethino ^ermixto 
cum laSie mulieris ij^fum laSiutis^&modico cer^i 
Tertio adde un^ionifupradi8:a ^aru opij,autfuc 
ci iuf<iuiami,AUtmandragor<€i Quartofacereun- 
^ione ex unguento ^o^uleo, leui tamen unSiione, 
^ in ^arua (^uantitate, Et ciuauis fecundu fentetiS, 
amorum nohroru,deheamus magis frocedere fer 
extrinfecus aj^plicata , tamen contingit alit^uando 
intrinfecis ali<iuid admini^rare,ut infans cihum fu 
mat, accifat ]^anatellam , cum emulfione femi^ 
nis ^aiaueris Sip fiamuis etiam Kafis fa^auer 



Migr«w, quoi minime Uudo ttel eius eHulfione ai^ 
mini^retMulgires autem no^ri admini^rmin' 
fantihus ^arum medicamenti illius,(iuod dicitur re 
duieSjdefcri^tioneNicolai . Quje fifit laudataah 
eojnon tame nifi urgeie necej^uate eft miniHrUa. 

Appendix in uigiliam piierorum, 

EXtrd £gntud'mem uigiUntes nmim mfinte!, 
Aut afime cxjiom^chi inanitione^ ^«em nutUYd, 
TnttsTo*. «eiM/: tenapUntis.creauit, er dicitur promptuiriu, 
bis datus» ' dedit<h mdigentidc fenfmi.cuim impetu , anmalicL 4 
cihwmM potum concitata funt.o' uocatur eiufmoii 
expletionisjefyderium, adpetitm.Qt^are cibman-. 
goris ejl remdimAh eo ergo angore jit uigiUm m 
£m, ab excrementis etiam , cr lotio exurente, qud-. 
re Imteis mundis opus ejl , cr exquifUa munditia, «i 
fi ab cegritudmcaut fcabie.aut dolore quodam mtet-. 
no non dormiat,tegritud'mem,cuim eji accidens uig}-. 
lia.aut cui accidit uigilia,fua methodo curato.noi 
omittensinfomnia,(luibmmfkntes nodu affiiguntur 
Quirefiatm 4 cibo 'mf^Mem cubitm ne repona^,<d 
quantulmci^ meUts depurati pr^be Imgendm, quof, 
cilim concociuat Jubetocp ut meliori UCie nutrii 
mulierj ctua etiamfit uigilia mfintis.c^tera Uge, 
^ Crff)« 



Dcxgritudinihus oculorum 
iniantium, 

CAPVT V> 



g^ Ccidunt mfantihus agritHdines 
oculoruHmce^dmerjajHideli' 
cet o^hthalmia, tumefrctio ocu- 

^^^^ ^ lorHmfirabofitasj ^«* dua agri 

udines prima maxime accidut oculiSy ^roj^terfri 
giditatem,autpro^ter corru^tionem laSiis. Stra^ 
hofttas aute.aut contrahiiur aprincipijs natiuita^ 
tisyaut ^ropter malum regimefmationis infantis, 
in ajbedu luminis,aHt modo iacendi. Si igiturac^ 
cidattumefactiopculorumj e^fitruhorin facie, 
^fronte color ruheus,tunc hoc medicamen con^ 
fert. i^. fuccimenth(€yfoliorurofaruma^. 
^.l.croci,myrrh£eat^.j.f.^HluerifentHr,e' con 
fcianturcHm la6lemHlierisy ^ fuhj^onatur ocu^ 
lis extrinfecusj^frontiy (luotidierenouando do* 
nec aperiantur oculi. Si autem in oculis nonfuerit 
ruhedoynec calormfacie autmfronte, i^, m)r- 
rhmycrocum,aloem,^ folia rofarumy^ confice 
cum hono uino,exj^ertum maxime ad hocymittere 
innares infantium]^arHm amhra:, dihem^eratum 

d 



cum U8:e mulkris. $i autem infmihus pr«nt«y, 
autfcahies cumfoU emulfione USiis nutricisyfum^ 
mi efi cura.Si autem fatianturftrahofitatemyfeH 
Qcuioru tortuofitatem, maxime fituandi funt fu^ 
per Utera o^fofita, ut exemj^li gratiajfi oculifunt 
eleuati, ^ cotorti uerfus anguluyfeu Uchrymak 
fmi^rum,fituandifunt,ut iaceant fuper Utus de^ 
xtrum, & lume fituandum eB in Utere dextro, ut 
ex intuitu illius luminis dirlgatur oculi. Oppo/ito 
autem modo, Si oculifint contorti uerfus Uchry^ 
mle dextrum, uel uerfus fartem dextram, tunc 
mofito modofituandus e/} j^uer, er lumen eius. 
Si aute oculifint jirahiyOp^ofito modo, (^uia ums 
ad dextram, alter ad finiHram, tunc fituandus eij 
infans cor^ore refufino,^ accij^erefj^eculum c«- 
Uheatumf^hcericcefigurie.aut fiBuras pulcherri- 
mas,aut altciuod deleciahile inf^iciat infans,ut fjc 
eonuenienti intuitu, ^ dele£tatione fguras, aut 
Qpecies repr<efentatas intueatur, unde oculi dirigu 
m , ex re6litudine qcuU intuitus. Itfic fropter 
continua confideratione frmantur ochU, indif^o 
fitione,feu fttufuo naturdi. 



Appendix in caput quititum " 
de Oculis* 

NVnc fe offirt octilonm morbm, quem non mc^ ^^^^^^^^^^ 
tbodiccnec artificiofc curamm, nift caput cu= caput cmesi 
remmtat caput non curatur, nifi corpm curcs: eit m '«^^^^ WJ 
argmento igitur, nos primo dcbere corpm curare, „tu,^ 
Sct in mfintc, er f<^«f '^^ «^'^ qusfunt artii obferua^^ 
mm, cuimuire; funt imbecillie>ncc uim pharmaci 
fcrrc pGteiifwc noxa.fcd ubi mtcYna ueniunt purga:= 
da.aut altcradajwcfrcito in corpore nutricis J ([uct 
totam requiritur nutrinientwm.Neqi ignoramm dum ^^^J^^^f 
cauf^ communes uniuerfalium morborwm.aerem.o' omnSmor> 
iddum, ciuare acre nunc reli^o accipiamm uM in^ ^«"-s <=»"'« 
f^ntium , qui cA Uc, quo aut uiuit fanm.aat £ger. ,,b,o dcfla. 
Q^are habeto corpm nutricis ob oculos, a ^uu iudi^ 1»^"^ « ««» 
catione accipc, fedadoculosUfosbonapace, o" ii^ thou 
7iia auadam redeamm, quosfic curato. Accipe lycion La.^^, h^tt 
dut lndicam,aut vataricu ab urbe Vdtara Lyci£, ubi dafaut viuit 
Abollo refhofa dabat,uerumlndicumpr£Bat, duod f^nuyjxt^t^ 
defydcramu^. QBirc feplagianp conjulcrem, quod Deiydoio 
ficrct ex Khamno potim.quam ex caprifvlio,aut bu^ 8« quJdftn^ 
xaff>ina:, qu£ e^ indica qua caremmmam antiqui ex 
radicibm Rhamni plcrunq^ pr£parahant, dcficiente 
Lycio indico.Lycion ergo plurmo la^e dilutum in«: 
fiiUato 3 tenerisq; Imtek obliga , exm oculos ipfos 
aqua ex deco^o chamomiU^Mfiliconis^cr^ofaYmn Chzmxme^ 
Yubentimablue. Ad albugmes uerb oculorm (quoi loniatincdi 
lcucom((-t4 uocant) qu£h ab eiuUtu.aut humorefri^ 

d X 



gido c€YcbYh<iUt ah cterc himido^frigidofiunt,fot: 
lani igitur nigrifuccim iUinitOjaut anagaUidos ficcu 
dcftcatimmijcito. lUc funt qudddeoculis potuimu^ 
adjirre,quantmuerbadoculosllrabosattmt,nihil 
ne eadem cim autore refhramm , CT ne iam ailwn 
agamm, 

De xpritudinibus aurium 

o 

interniSj 

CAPVT VL 




75^i Ccidunt pMem fuMU nonmU 
"^: U intTA aHreSyemittentes fanimf 

^Jjjij i^ aquofuatemyC^uihus ine^ ^ru^ 
iM^y^ir^i, ritus maximuSjCiuo infe^atur p«e 
riMnucrix proprer cUmores ex dolore,^fi md 
ta dicantur ah auionhus.^auca tame exj^erta emr 
rahimus. PrimS e/J-,4cc/pe cotuanti^uu.id^ft^m 
per carminatUy^ impone in aures in modu tent^e, 
i(f mudificafaniem ah ulcere egrediente, ^ iten 
to tentamaiiam mundm immittas, Secundume^ 
ut intromittas tetam inunSiam oleo communh '<«t 
aaua meliis-.O-fi coniingat infantem liherari, re^ 
pliceiur tenta , «/^«e ad perfe6iam fanationem. 
nuodfifmies adhuc emmmrit mc tenta im 
^ ^ ^ dida 



AVRIVM INTERNIS, 37 

aaa ima^ a^ua mellis,er plti^re ireos,aut myr 
rhcCy aut aloes intromittantur ufq; d fanationem • 
completam, AUudadidemfmiliterualet,accipe 
alumen, ^ diffolue in umo,e' intinge lyciony& 
intromittas. Acnpe etiamtru,<(f tere cu aqHa,^ 
acetOy& intromitte. Qupdfi contingit infantem 
iBisnon Itherariy tuncfcias fiMameffe faSiam 
intrinfecuSyO' infantem non liherari^mfi ex <eta^ 
tum^ermutatione. 

Appendfx* 

AVris fenforim auditm eS, qu<e morbis etia. m 
mfkntihmft obnoxia, aut enim furditatm pa 
titur.aut ulcera.aut dolores.aut fonim,a' tmtm,A 
duibmomnibmmedicm inhuem libcrabit, quiuo= Medtcusnitt 
lente hoc Aefculapio^ommmorbo unmh cr alterum ^cdiis^ 
debet habere pharmacm.ut medeatur in laude, atq^ 
admirationem artis diuin£, de infiammatione auriu^ Ats medica 

, .,. tr • - * ri ■, arsdiuinat 

er earuni humiditate.accipe albtm oui.cu lacte mu^ 
IiemjCr i/nfdUato,aut lumbricos t€rr<£ cm oleo ro= 
faceo. Si uerbj%erit humidit4s fMem, utere tuto, zT 
quimfrequentijiime aqua meUis, Kurfmfi dolor au 
rimexfiatu.ac uentofitate ^CT tmore proueniat, 
origanm cm lauri fiij^^faluia, er anetho per deco 
^m;,cuim uapor per canalem mijciaturtdut myrrha 
cm oleo oliuo coilmM aures lepide 'miiiUato.ha^ 
^enmdeauribm^ 

4 j 




- ~ - .^1 

38 
De apoftematibus aiiriu cxternis, 
CAPVT VK 

Q,cdmx ^ueris j^ufi^uU fofi aures 
diuerforum colorumj uidelicet aU 
hiCiCitrinceynigrce,!^ ruhece. Ni- 
: gr<t autem mortdes (^uodmodQ 
funty<iuauisremediafint eis trihuenda: citrinamt 
funt minorismdicice: alh<e uerofduhres una cum 
rkheis qua nulUtenus foffunt curariy uhi infms 
ferosnihilfumat. Setmagis regimen adhihendU 
eji nutricl Hoc Kafis in traciatufuo de infantium 
morhis tefiatur, lfi<tc de iegritudinihus fuerorum 
idem te^atur, Et i^rince^s Auicenna tertia j^rimi, 
de regimine infantium,Remedia eorum adhihenda 
funt extrinfecusy i^fiantihus j^u^ulis citrinis,fic 
medeamHrjnutriitur nutrix olerihus frigidis,ficut 
funt endiuia,fcarioU,laB:ucay&' cucurhitafecun^ 
dumAuicennam. Setfifmt alhicoloris fuMce, 
tunc nutriaturfoiniculoyoriganoyid efi,horu ole- 
rum decoStioney cucarneca^rati, aut uituliy aut 
^ullorHm, Si fuMU uero fint nigra,<iuauis mor^ 
tifercey ut teftatur autoreSj adhihendu effet magis 
regimen iHHenum^ftm infantiu, nutrienda eji nu 

trix 



t)E APOSTEM* AVlirVRi:* 3# 
trlx cihisfaais cum decoao huglof[aMpnlorum 
O* c4mhusimdiais:medicand/ci; eji.medicmis 
cofrigmhus ^UM fidiute^fmgum idurente. 
Itfunt f)r«pi de epithimoydefHmoterrie, de ace^ 
tofitate citri.cum acjuis conuenientihuSy^uU ic[M 
lugloffce, lu^uloru, & caf^Ulorum. Deindeeua^ 
cuada eji cum a^ipro^rim,ficut eft ekauariu de 
efithimoydiafencefolutiuu , e' nonfolutiuU , p/7« 
U defumoterrcey& Indce.Y.t (luauis fecudufente 
tiam RaftSytraaatufuj^rafcripto, comj^etat hier<& 
magn^ytamen ahhorrihilesfunt te^orihus hodier 
msM^oillasrelinfia, Qmd fi contingat ^uS\u^ 
las illas eminetiamfacere magnam,ficut contingit 
alidHando apoflematamagnaretro aures oriri,aut 
intra aures,tuncfiat unaio cum oleo liUorumy aut 
cum oleo camomilU, ^r adife galiina,<^ anatis 
recentisyaut pew hutyriyi& cum unaione ^«^ rfp 
fellatur anodinaM efi,confortatiua.ciuodficon^ 
tingat ah hisaj^oHemanon diffolui,accij^e em^U^ 
firumfaaumexdecoaoradicum maluauici, cum 
axungiaforcinarecente,(fmatureturytunc fhle^ 
hotomoy aut ru^torio a^eriatur. deinde chirurgi^ 
cHsfe exerceat in confolidandojtf mundificando. 

d 4 



r 



4» 

Appendix^ 

' lM«t pr^tcYca abfceffws retro aures, aut circiter, 
quare aiiam habent mdicationem^quam nonhs 
bentmterna. interni^ igitur utcunciue pro modo rd 
curatis.externi curemm oportet, quiCpccurato.si 
apo^ema fit jrigidm, quipp: tamores prxternatus 
ram a primis (ut bene docuit Galenu^) qualitatibM, 
^ compofitis jiunt abfcejfm.Griece k-nisMi^ dicMi. 
tur.Etfcito omnem mflammationem quatuor haberc 
notds.ruborem, tumorem, calore.c^ dolorem.Setd 
fiuxm pituitofi humoris (qui Groecis iiAhMXTOifunt) 
quosfc curato, }^\ olei camomiUiieJeiilio,^ 
benediilijd eil,phiiofophorumuuigO;> an.^^.f.fms 
guinis porci antiqui:, % .j. fiercoris caprmi prim m ui 
no codi.^^.ij.mifce er calidumapponeiad idem^, jier 
cu^ ouiie cum uino codim melleaddito, uaiet etim 
mrefoiutione adeps anfcrii, crgaUin£, adeps etim 
uaccmu^^non faiitu^:,cum oieo de iiiio,^ meUeyquoi 
fi dd perfedam maturationem tendas, utere hk^ jiri= 
na iini:>aut orobi^cumfenetione. Quodf caiidafiie=t 
Quxtempe '*i'^^j ^tcre temperatis.quaiia funt uiteUu^s oui, buty^ 
rau funt , id rum.radix althe£ coda, cr eiixa, axungia porci, cr 
ctcmcmoft* caric£,oleum oiiuarum. Et his omnihm curantur fius 
xiones,cT coUc(^ioncs aurium. Qij^re rfd orisuicera 
mc co?tfiro, 

Bepu 



4t 



De Puftulis fiqe akola oris, 
_C^APVT VIIL 

, 7^§pcmnt er ^ueris fuMU ori in- 

W^^^^^^^uerforHM coloru^^iuid (luadam cine 
^^^MdMricice, c^ucedm alhcs , alice rubete, 
alice citrince , & alice mgrce, (imrum ^Ut^damfunt 
faluhresyficut omneSyexceptis nigris,quce ali^iuali^ 
ter participant naturam cancriy ideo curam nigra^ 
ru relin(iuemus,quk hoc magis pertinet ad chirur^ 
gicum^fim j^hyficum. Si autemfunt citrince , aut 
ruhece cum percept^ calefaSiione digito intermif" 
foytunc nutrienda eft nutrix , & aleda frigidis ole 
rihus,ficut endiuia,j^ortulaca,fcartolaycichorea U 
6iuca,& huiufmodij ut lac eius fit caufa extinSiio 
nis calefci6iionis,<& acuitatis cholerce , Z^ fangui^ 
nis,Si autem ]^uf\ulU aihce fuermt-, nutrienda ma 
gis eft hahentihus uimalterare fanguinemy (^ lac, 
ficut ft decoftione calameiiyhorraginiSyfceniculiy 
^ fmiiium hahentiu uim remouere maliciamfan^ 
guinis.?aUtumaute ^ueriyuhi puIiulU erunt citri 
ncefeu ruhece ungendum eft cum ac^ua decoSiionis 
halaui^iarumfCorticHmgranatorum,cuj^ularuglan 

4 ? 



4» DEPVSTVLIS. 

iium.m cmfucco fortuUcce.am^UnUgihls.fci 
rioUyfetnpemuce,<iUt fuccofoUtri.Sed de relus 
maxime ex^ertis ut tef^mr Ra/e^, huicenm,i^ 
ifaac in locis ^roprijSyeft dimorumyautfuccmnto 
ri eir roh nucum , ^ hoc exi^ertusfum nonfoluin 
alcoU, aut ^uftulis, in corrofione gin^iuarunty 0* 
linguciinfmtium. 

Appendix* 

ALcok krahica eji di<^io, cr L4twe 'mterpreH 
tur purtuU.feu orii uefK^^a" pr^cipue w/an, 
tim.o^fnntuefKJS Ungu^^Uiis etimcurure conwea 
niet.Sed quid u<tri£ cr multicotores adparent^iuuYljs 
humoribwi, ideononuna erit curandiratio^quippt 
qu£ nigr£ funt,deteriores cr mortifir£ . Nf ^; eji tdn 
tu opwi medico.fedcrchirurgo.ciui habeat aut urere, 
uel incudcre.aut foluta iungere, autfuperfiua refea^ 
re.quod ultimri empUdris.a' Immentis.aut ferroM 
apertioneabfcejfuuft.Salubriores igitur, cr qu£'m 
j^eratde nonfunt,nec[; depiorat<€, ciuandoquidcmme* 
dicum boninominis decet, ^gritudmes deploratdseui 
tare.Sic curato igitur.nunquam hic negle6ia nutrice, 
cuiwi cibws corrigatur,^ quantitate , o' qualitate, 
pro modo ulcenm. CiB^^re uiolas cotritas accipe, aut^ 
folis^autpmul cim rofis, cr puMis adpone,aut etu 
ropjd ejijuccu^ex mori^ immauris -mfj^ijfatis ai 
me , mt nucm.O' dicitur ah officinii dianucum,^ 
^ Imgm 



DE DOLORE GINGIV. 41 

Ungummnge.Amylon didm, ubi puBuU humid^ 
mmiumjiicYmt, cm cordce thuris,^ gaU<c , a; io^ 
tum aciu.i rofamrd macerato,^ lmgU£ mjAntis impo 
nito.Succui etimgrancttorm.aut cothoneorum , CT 
mdorm,f€Upomorummdceanorm,c{Ute dulcid non 
funt.uaknt pro ablutione orisMdito faccharo candi 
do.^ h£c dc uicijs oris.o' lmgu£, 

De dolore gingiuamm iiifantiiim, 
CAPVT IX. 

Ccidut pueris temj^ore emlfwnis 
den tium , dolores gingmarHm in- 
tenfi , &* fto mmres erunt do" 

j lores^eo dentes erut prmiores, Si 

mem accidit tempus emif^ionis in ttere ^ ueloci^ vtiodm" 
ter oriuntur , propter caliditatem fuperuenien- ortuntut» 
tem aeris:Si autem in aHate,tardiu5 oriuntur, 
fropter frigiditatem autumniproximi : in hyeme 
autem adhuc tardius , pro^ter temporis frigidi^ 
tatem : inautumno uer6,fi accidat-, deterius fit, 
propter eius ftccitatem , Zf frigiditatem , Suc^ 
currenium eftautem tumorihus apparentihus gin 
giuarumyfricatione mmHu: (jum tunc hauofitates. 




44 JJJb UUJL-UKii CrlNCilV. 

eir humores emktum, ^ cum Ucient , ftrinmt 
fipilUs mdmilUru: ^ cum intromittitur digitusy 
flringunt forti jiriciura. SHccurrendum efligitHT 
eisyi^ accipe cmdeUm ceream uirginem , noui^ 
terfiictm,& ^rcehe infmti ut mafiicet em , mn 
^ropter teneritatem eius, i^ cerce unftuofitatmy 
caujatur aliquit diUtatio gingiuaru: f<tc etia unB:io 
nem ex oleo lmi,(iut mufciUginis eiufde, mt ex|e- 
tnine althea.aut ftmte multa caliditate gingiuaruy 
ex mufciUgine feminis cytoneorum. A j^roj^riettte 
autem Uuiaturpinguedo anaiis , hutyrureces non 
faUtum:ueru ultima Uudatione Uudatur cerehru h 
forisy^ Uc canis Uctantis.Yltimuautem remeiiu 
efTygingiuas leui fcal^elUtione fcalipere.NonnHlli 
autem autoresrecipiutyUt toto tem^oreyquo iHrnt 
dolor gingiuarum, fat dccc8:io camomilU , (j^Hi 
fiat lotio capitthuSy^ fidolor augmentatusfuerity 
accipiat hutyrum uaccinum, uelmeddUm crHris 
eius,<(f ponatur fuiper gingiuas , ^ cum a^^arue^ 
rint capita dentium^^onaturfu^er ca^ut p«m , eS?' 
coUum Una mudayi^fic i^ermittatHry^uoniimhcsc 

eft curafolennisy^ ^rohata. 

Appe« 



Appendix* 

Hlc de dolore gmgiudrimagitUY,(lUi(ndo fcilictt 
mjkns dentire mcipit^quod circa fextmi men~ tttqumttt 
fmfrec^ueterfit: i^r fuboriuntur tunc i/njlcimationes, f"<to_n>«^'f« 
nontantwm gmgiuaru, ^ amygdaUrim^fed^ cer^ titc^ 
uicisj dolore pungente, er ftimulante, ueluti a paxil 
lo (^uoda gingiuds fcparate^moUi igitur lana,^ pura 
ceruice cT maxiUcHjotiws coUiambitii:, cr occipittii 
cko dulci.^calido fbuere oportet^^mb^^ audiedi mea=i 
tui calidm oleum in^iUare confirtimel etiam modcs, 
rate deco^umJUiniend£ gmgiuiC fuapte natura pro 
deji^aut cum terebinthlnaiab alto etiamfundito adua 
capiti calida ex decoi.^o camomiUce^^^' anethit qt ita. 
dentiumedudio comparabitur expedita, Caueq^ne 
quid durum.cT folidum mMendum pr^beds,!^ nutri Ratioviftus 
ciac^uiie potm imperetur.^cihmcj^i ciuiminime mordax ""'""** 
ft,^ forbitiones exhibeantur.aut ex tritico fra^io, 
aut ordeo^cu luteo oui^^ lade caprmo.Omitto, quj^ 
viagis funt fupersiitiofa, qua qu£ ut quadam naturali 
mjpMam dcmibm remedio funt,cuv^i generis funtSyl 
ue^ris cucurbic£ radixjdeji colQqmntido9,autrubi 
radix,ex auro.or argho appefaMrh etiUaf^is, que vires rafpis 
ego omnino no reijcio, ^pptcr Gal , autoritate,^ ejl appenfus» 
utilii appefm.pro amuieto, cuim rei Aetim multu ex 
perimetil^citjefl; aut amuletii.antidotm potetifma, ^iil^i^Sl 
Cr ualetifimu rcmediu^aduerfm muidwm cr uenefica Defcriptio 
hu^enm etiaex antiqs h£c adduda^ qu£ citra liuore '"'"**"* 
legatur^cir h£c de doloribuSiZrhumoribmgmgiuarii. 



4« 

De fciffuris labiorum, 
CAPVT X. 



~e.^ 



I Ccidunt er pi^rii fdffnr^t Uhio^ 



'^^)v|ji riitn,<iita caufantur in m, dKtpro^ 
\(^^^^\ pf er acuitatem kSiis , awt propter 
[^S^II ^{«ririem mmmilUrum, aut Uc% 
c7rruptionem,<luoifi fiat ah acuitate Uais , tmc 
regenda efl nutrixfrigidis okrihus iam nominatiL 
Qmd fia corrufione Udis^reaificandum eji 
Uc,ut ^rius diaum eji. Si uero a duritie mammiHi , 
rum,mollifcand<£[unt extremitates mammiM 
mulierum.UhU igitur infantiu linianturex afi 
rofacea ^ermixta cti oleo^aut j^inguedine gallm, 
acci^e Unam hene carminata, er powe cumjnc 
co ^Untaginis^feu UncioU cu hutjro,aut axun^i 
gallin<:e,^Uhijsunaionem fac. De rehusamm 
maximeex^ertiseflaccij^ere afiam rofarum,<^ 
farinaamidi,<&unaionem fac. dcrehusauteex^ 
fertis^nonfolumadfcijfuras Uhiorum^fed extre^ 
mitatum mammilUrum,^ manuum^O' j^edum.m 
o<e,ani,^ matric\s,v^xer<z citrin^^ad^i^^isanmy 
l^ffopihumd^A^i rofiXima fartemunam; in 



ga^dntiy amlhmufdUgmiscytoniorum mj^ar^ 
tem p.gaUarum.cmmsfilorum caud<£ e<itti , ful- 
^huris^piumhiuHi am ^artemunmdrP-teran^ 
tur termda.er mifceantur,fai mguentum fro U 
hm,fuperaj^ergatur p«l«w/e^«e«5. ^t.mafiiches, 
galUrHmycmens cauda e^^uhj^lumhi «^i , corticu 
granatoruycerufceydragagantiycorticu thuris , amt 
fmes (tfiaiesy mfundatur omnia per diem eir »o- 
^em m umo pontico.er adjoledeficcato, eiT f^t 
fuluisfuhtiufimus.adide r^. iitargirij,myrrhie, 
dragigati am'fuluerifenturfuhtilitery ^ cuce^ 
rayoleoyer tnelle fat unguentum. Sed ^rius made^ 
fiat iahia mfantis pro^ria faliuaydeinde fetia inun 
£U ^fatiatahoc unguetOyUhtjs aj^j^one noSiH:m4 
ne aute aqua tej^ida Uhia Uuato. id ide unguentU 
j^ .ceruja. 5 . | , cera.^, iij . litargir'tj,cachinice, 
argentiymijiicisana. 5 . ^ . olei rofarum fiatm 
fufficityfat unguentu.aliud d idem.r^. d^eriy alu 
miniSygalUy myrrh<£yarcenici, i^lumhiu^iftngu^ 
lorum aniy cum modico oleo rofaceOyfiat unguen^ 
tum.maxime ualet , (^HOtiefcHncjideji nigrdo 
fciffurarHmUhiorHm* 



4S' ■ -- B 

Appendix. r 

SCijJur<eUbionm, qw^ dij fiffum uocuntfunt 
duntie nonmnquxm papiliurLm.aut 4 uento , uut 
Prequwtu <* tudc^aut 4 contagio <iuodum comrahitur m mfink, 
i»afia.5imui l^afijs ctlam multarumgentimiciuibui pc fuccurrito, 
n3fiS Una carminanjs purgata. cr udut pe^fnne traaa, er 
cxcitinu jiicco pUmagmis.cim butyro.o' nxungia gaUm£ cd:, 
iidc Ubia mfi^nti^mungeMimcntm ^wod jit cxpo. 
niis.exaxungiafuilia, cumaquarofaceaquam uulgo 
«^oir pom^tam dicunt piurmU conjirt.cxficcat etiam juc. 
vuigo poma cm glycyrhif£,paruM m ore retentm.o' manfm.^iM 
** '^*"'"'* UbU mjpjit-^ iUmcii . Cibis etiam aliquul ex mdii 
dcerbis mifcere oportcbit,pin6qi,ac mej^ilis, «HqH4a 
doUduc£,autmtubi,ac portuUccc cibo ddmifcen-. 
damejtiquodfi mjins cibimcaperenonpof^it,nutn 
cem euis huiufmodi uiilu curare oportetmecnonou 
mfintiu couenientibu^ pharmacii iUinire, ({u<efuntn 
media moderata.Et funt h£c omi^hacium m uino iif> 
foiutu^aut mulfo, Khm cuUmarim ^fios roprw.ipf^ 
rof£ficc£ cum muifo.uut meUe rofaceoferma erum 
meUcgaUa etiam trita cum meUeiaut accipe rhoenn 
brumcwmmeUedecoam.decoaum etiam ole^fo-. 
liorum iuuat coUutione.J^.iugUndes ueteres mtcgr^ 
una cm corticc exu^as^conterejeinde piperisjrd'^ 
na xij.udijc€thunsgranamediocrktria,h£ccu md 
lefufficientimixta, iUinito.cT miruberi^ .Qu^red 
gutturisapo^iemutameconfero. 



4S> 



De apoftematibus gutturis, 
CAPVT XL 

^71 Ccidmtt etim pueris aj^o^emata 
cirat ^drtes guttkriS)<iu<efnnt dm 




rm amygddarum aj^o^emataj^ 
Hocantur uulgariter gaioneSi (iu<e 
"^^o^emata caufantur , aut propfer frigiditatem 
aeris com^rimetisfuhHantid cerehri, aut^ro^er 
nimiam caliditatCyaut ^roj^ter nimiam flenitudine 
infantium efuperfiua kSiatione.CnraauteipforU 
e^ cum diligentia hahenda,fiQdfari nefciant, i& 
nutrixj aut alius difcernat utru fehrefatiatur, aut 
non-^an i^atiatur difficultatem deglutiendi. Et 
cum incifiat dormire, an uideatur c^uafi fuffocari, 
(ftuncdehet Intromittere digituminguttur, eir 
leui taSiu ciucerere a latenhusgutturis, uhi cogno 
fcat adeffey annona^ofiema. dHodfi rej^eriatur 
digito indicejeleuare dehet aj^o^ema ah extremi^ 
tateinferiori gutturisyfuhleuando iffum leuiter, 
frius ex una j^artejeinde ex alia: i^ exinde unge^ 
re dehetguttur, cu diamorumj aut roh nucum, aut 
cumfyruj^o myrtino.extrinfecus autefacienda eft 
undio,oko liliorum cumfmguedinegallime, aut 



r Dl APOSTE» Ai V 1 Ji V xviu» I 

dnatiSya^^onUo extrmfecus Unmfucciimy mt 
linumy (tutfiu^m cumincitmy mt acci^e linum, 
ueljiupmy^!:^ infund<is in wrinm j^ueri, <(fextrin 
fecusguUi^^one^De rehus mtem maxime ex^er 
tis,eftca^iAJiMa nouiter extraaaacmna,^ 
piL 'i^famultima contritione, ^guttur'^a^i^ont 
in formam em^la^ri. Secundum autemfententiam 
Hefue de curafciuinantice, attrahenda funt awres 
furfumyaut fili. ^uifunt in uertice ca^itis attrahen^ 
di. Sed hoc magis comj^etit fcientihus fariy ^«4»< 
infantihus, 

Appendix* 

«. C vntadenesmgmurea-gUnduU^j^ongijsipfis 
titttattra. ^QmiksAehiksai €xpcUcndm.aUttYahenim 
hunt.debiii. ^L^^^f,.^ Quareacerebrifupcr^mtatibm^o' 

itmcfcunt:ako.ut mfhntes. cr aUtosgram mor. 

bo miikent.mnc etiam morbim tonftU ^ppcUant. 
^"'"'IV nuarc eUari feu fucinigcUio. nontam ornat, 
^^ Mcf^nditluit^sfiucitm. ciuibu^fc fuccumo. 
lenu de coi. ^ . ■ j -^^^ fuccida, cu olcii camomiU. cr dc Wio, 
'""'' amykdaUrim duUikv' <^^ngia autgaUm^.aut au 

Si omnia profunt.mare ad tuf<m mjintim me 

confero^qtiihuifi-eitieme^. ^^^^^^ 



AcI<nesFot 
titet attra 



De tufsi 8C reumatifmo, 
CAPVT Xll. 

, ^'■J?'!^V'/?/5 accidit infmihus um cum 
fe^fji *^- ,Anum^tey aut afrigidiiate lingua, 
l7-vi r\/rft/^'^ «^ ^^^ claudere pofint efiglot^ 
.^SLM?>S'^'"'^ ^li<l»^^^o exfrigiditate peSio 
riSjaliquando Hcro profter materia defcendente x 
cafite. U accidat exfrigiditate linguce tufis^ tuc 
comprehendimus, ^«dcf uixpofint deglutire, nec 
emittunt hauofttateS)^ tunc curandi funt cu ad- 
mini^rationeamygdalarum dulcium ^i^atarumy 
duae caricis pngmhus mifceatUTi&ai^uafceniculi, 
^' adminiHretur mane n^fero fi deglutire pof- 
fint. Si autem non, fola unB:ionefaSk digito, aut 
fenna i^fi gutturiy aj^j^one lacamygdaUrudulciu 
mfuccum liciuirici<ey cum farinaamidi, ^ \dle 
mygdalaru. Qupdfiadfit tuf^is,^ ajj^eritasgut 
turisytunc cum mufcilagine cytoneorumy^ peni^ 
dvjSy cum oleo amygdalarum dulcium: eir hoc uhi 
non aderitfehris-.q^uodfiadfttyaccij^efuccum ma^ 
Ugranati duicis, mifceas fenidijs, a^ffucco liqui^ 
riciit. Ziautem tufis a catarrho fiat,q^i4od cogno^ 
fcimHS,uhi infantes emittHnt hauofitates, cum mul 



c % 



^j, BE TVSSI, ET 

tituline ^hkgmniis cirat os, Tmc conuement h<ec 
medicmim. r>*. Smims^x^iitierisSiydTagi 
ganlL an. 5 f . oAmmms }. |. er conpce ciiaf{ii, 
in qm fint cocli fvhefhn, & udmmiilraM e aiiud 
adtujimu w^ F.ifjitUsemicUias^e-f^^^^^lire 
in mfeferreo.ne indurenmry CjT po/ie^ remoue ah 
i(yne,fisldyermifce^enidijs eiHfdcm (iMntiutisy 
du vuero mme er fero d mediura nucis. Ad idem 
^roptertufsmfrigida. j^. mjrrham, e'niifce 
cum melle ^ olco amygdakrumy ^ propinano» 
exifiente flcmtudme fetloris. i^^upd fi adfu ple- 
nitudo, accipe dragag^ntm, galhmum, ^ mitte' 
cum uitelio oui. O' f m hocmuitA Uudata fint ah 
autonhuSyficut c^ua im didafunt, de rehus maxi 
me conuemetihus noBris t€m.^orihusM^frn^-fi 
infans^aruce <£tai'iSydHorumy aut mumfcilicetme 
fium, imo uf{uead tres annos , eiT cau]etur tufis 
per uiam defiuxusyfacias peclori un^iicriem, a le^ 
uiorihusinchoando.hccipchutyrumnonfalitum, 
^ cides torrefttios fu^er cinenhuSy<er t^nge au 
ks di6}o hutyro: er tunc applica unurn folium cau 
Uspeaori,aliuddorfo corref^ondenti oj^pofito 
pekoftsj mtfac mciionem ex okofifmino, aut 
^ dukim 



R E ; V M A T I S xM O . ?5 

MciHmmygdaUrum.cupnguedinegallina^e'^ 
hutyro recenthadde oleum uioUtu^er paru croci 
cum cera-.unge enam ex eo unguento,^uod dicitur 
hifopus huila.aHt fac untiione ex feminis althea 
mufciUgme, am lini. Si adfu fehris, ungatur oleo 
uiolatOy& amygdalino cu aliciuatulo cer<^.Quod 
fi tufis fiat a remate,&non remoueaturytuc com 
miffurce camtis aj^erge parum fulueris rofarUyO' 
fandaracce: confert etiam filuUm dare deftoraccy 
(^uodfi capere non fofit infanSy etiam fi fit fimilis 
orano milijyaut orohi, aut lenticuU: confert tunc 
medicame hoc,uidelicet multo tepore USiationis. 
iji . aumi arahiciyfeminis cytonioruylifuriti^ty^e 
nidmum,& cum U6ie mi[ceantur,infanti admini 
firato. Cl^odfi contingat pueros effeadultos.trii^ 
autfytem annoruy^ tufim i^atiamr a catarrhoy 
i^firiBurampeftoris: lunc conuenit fyrufus de 
li^uiritiay nonfante uero fchre^ cum fyru^o de 
frafiOy ((fT afiafarfiircey ca^illortm ueneris. At 
fiantefehre, cumfyrupouioUto. LtfiantunSiio^ 
nes peciori pr<£[crifa conueniunt pluU, utfunt 
de lerayde agarico wf^Me ad quin^ie numero^ ccn^ 
tingit alic^uando tuj^imfieri a nariufiriciurayquia 
hmior, <iui dehetfecudum nmram emitti pr na^ 



f4. DE TVSSl ET HEVM* f 

res trmfmittim ai guttur,i& trachem merim. 
Competit tunc un^tio faSia ex hutyro foloyinri^ 
dicenarisfuperioriyinter duos oculos, eir nmhs 
fenmimponereyaut coto oleum mygdaiaru iul 
dum,auififaminumy^fi^uerii^offent attrahere 
ternares decocium ordei cujaccaro candico, aut 
adua ordeijcum modico a^uce maioran£,aut fucci 
hiitiiconueniet etiamedicamen diuertens matem 
d ^artihus ^o^leriorihus ad anterioreSyfricatio^ 
nes'(i;j^atularumfuaues,<!:!r l^ues, (^uxnon fanty 
nifi^rcemiffa purgatione, aut per os, aut cly^ere 
communi,autfu^i^ofitorio exmelle. 

Appendix* 

AD tupim ^ccipe pinearu moda-ate torrefrda^ 
rum, 5 .iuj. mcHn dcfl^urnuti.^. ix. conficc^ 
Umbendupr^bcto, adde tragachant£.3- nj.pmmw 
cucumenijmili modo torrcjiai. 5 • j cr wtn-e. \tm 
accipe tragachantam m umo dukifimo madefi^dam, 
pmea^ajfZ numcro trigmta, amygdala fcorticata, 
lcxx.fmmi^ liniafli.^.ij.f^cci UqiitritU.^.i}.mcU 
ciuodfiSicitAato ad i.mbcndmMnefhctt cymmum 
cmmeiic^a-f^ccarocandidoioleumetiamrecentcr 

expreffum amygdalarm dulcim. ^tepide dato, 
manh cr fero unm cocUear, Qu^rc aduomitum mc , 

transjiro, ^ 

^ Beuo 




De uomitu, 
CAPVT XIIL 

^^1 Omitu Mtem mfmtes infe^atnr, 

'^J^ 4Kf d mHltitudine UB^is, j^um di^ 

gerere non pojJ««r , <i«t propf er 

^^ a^iuofitatemeiHSj mt conuj^tione 

elusTftmte maxima dehilitateftomachiy aut ^ro" 
fter uermes,aut aeris frigiditatemy autfrigiditate 
(^^ caliditatem nutricisy quarecura fumma adhi^ ^ , . . 

^ ^ r -^ ■ ■ r ' CaufatSce» 

lenda eftyin comtibne cauaru uomitus mfantis, gnitio a rda 
quaexij^fius reiationehabere minime j^ojjumus: tnhimc hx- 
ergo in^uiras a matre, uel nutrice, utrum affumat ^4"/»"«« 
magnam<iuantitatela6iis,i(^fugedoHhera incur P°^"^**» 
ratfmgultum,aut lac dicatur multum a<^uofum,aut 
groffum uifrofum. Quod cognofcimus j^er ftgna 
fuj^erius ^ofita , de dif^ofitione USiis nutricis. 
Corruptionem aute etus comp'ehendimus exfcs 
tore. uomitus acetofitatem ex odore USiis emif^i: 
fri^iditatem autem cognofcimus , aut nutricisy 
aut infantis, ([uia ege^iones cjuce emittutur in ^an 
nis lineisfifint uirides,aut liuida, iudicamus hoc 
jieri a frigiditate aut nutricis, autinfantis» $i 
mem color ege^ionu e^ citrinus, aut niger cum 

C 4 



^s D E V O H I T V. 

trdnflucentkyiniicmushcec ci cdidiute USiiSy 

autinflmmiitione infmtis feri. QM>i fi «omi- 

tus ipfefnerit pro^ter mukitudine UHiSytunc em 

isrohiheas-.^Hodfifentimr odor acetofusy humo^ 

realho commixto UB:i,fecHndHm huice. (j^uiin^ 

hie loc^uitur, tria grana ordei, ^ adminiHra i«- 

fantiyfic curahiturSecundum uero modu commu^ 

nem praSlicorum,ft unciio ftomacho infantiumy 

uhifit dehilis, cum oleo def^ica, ^ cytoniorumy 

^rohatum eRynonfokm infantihusj fed etiam^ue 

risfeptemannorum,(fultra.Contrauomituuer^ 

mium,fac (^uod fec^uitur. i^. Oleideahfynthio, 

de metha, ma^icini^O^cytoniorum^au.^.ii. J])c- 

cierum ahfynthij,menihcs,rofarum an, ^ .^. aloes 

grana 'duo , aceti ^irum cerce (jUmtum fufficit, 

■fiatmguentum molle , imo ^j infmies patientes 

vro^rationem adpetitus, faSia Hnciione ante k- 

Siationem mane,(;(f fero,fugunt Uc cum ad^etitw, 

^fll^ofint infantes degliiiire cx huice. fenten^ 

tia decimxtertia tertijyde cura uomitus,((j decima 

fexta tertij,de cura cholericce i^af^idis,adminiftra 

farumfyrupi dementha,cum uinogranatorum.lt 

fnccurrit mirahditer infantihus -, O* adultis : hoc 
■ * "" ^ ' ■• tamm 



D E V O MIT V. ^^ 

tmmfduo.modmlUtemsuomimsefl conPcrin ^^^t^,^ 
nendus^mfi ^erducat d deViXmem , /e« Ufm^i^ v^^^^ 
nm^uiaf^pif^ime uomitus uomitum curat.te^m 
te A«icc«<«>xv|. tertjj.de cura chokrica pafiionis. 
competunt etim hcec remedia fecundumRafemy 
uh cmfafit frigida.w.olihafej^timdfnriedrack^ 
Yiit^ficc<e tertiamfartemy ^uluerifa (fmifcecu 
fyu^o rofato,<& dafuero.hcci^iat nutrix ^aru ci 
miniyfarumfumachy & ponat in os ^ueriyaut accu 
fe,quodf£pe expertum eft fecundum Rafisfenten 
tiard.Reci^e lignialoes,maf^iciSjana ^.^.gaUng<£ 
feptima partedrach .0-fiat puluisy <^«i cumfyrupo 
rofato confcimr,& dapuero ante fumptione U^ 
ciiSydeinde ponas fuperfomachu hoc empUfiru. 
pi .mafliciSyaloes,acaci(e,gallctjolild,panis ufii 
aniyO' confce cum oleo rofatOyer ftomacho ap^ 
pone,<^ eft expertum ad Homitum, c^falmmpue 
rormn. Si autem m uomitu fuerit odor acutus , ^ 
res ([uce euomuntur , appareant acHt£e,0' citrin<ey 
tunc admmifira infantiroh agref}ce,aut fuccur/iy 
uel minam cytoniorumy aut fyrupum de herhms, 
aut riheSyaui: rofatumyO^ffnt adulti infantes, con 
ueniuntifti trocifci.3^ rofarum.ffodijyana.^.iiij. 



j8 D E V O M I T V. " 

gAlUrum.^.tj.fMraheyfminis ^ortuUcayfemi.- 
nis Uj^macuti,<im ^.j.co^i/ice cuac^uA rofaru^ud 
maligramti d poncfMS ^rach.unmSyexmic p«|«e. 
rifetur unus irochifcus,((f cumfaccaro ro/«ro,tf«t 
miua cytoniorujaut de riheSydato infanti, autfdr^ 
temyaut totumJemumaf^licetur flomacho emjpk 
ftrumuommi, e^fliiximuentris conferens.i^.fa. 
rlnce ordei, ruhi uiridisy mali granati corticis,am 
(^umtumfuficit,^ mifce cum ac^ua rofarum , mt 
oleo rofato omfhacinojer fiomacho aj^pUca.fecu 
dum autemfententiam ifaac^uhi fit uomitus pHe- 
gmaticusyacci^e caUmentum,crocum , ariHolo^i 
loncram,^ cumfucco mentha mifce , admini^rd^ 
to mfanti,tT # mirahile , & ^rohihenda efi n»- 
trix,agrofis,^fituitofiscihis,acoitu,^ft pr<- 

9nans effet.mutanda eft omnino. 

^ '' ' Appeniix 



ip 



Appendix^ 

VOmitm mfiintibm accidit , aut repUtione non 
purua,dut afngiditatc Uais.aUtab intcmperie 
uentriculi potim frigidu, qum caiida,ali(iuMo etiam 
4 tufijcd hic tufi curata,curntur cr is uomitws. oei 
igitur fic curato^nonneglcdis caufu.quasprimb de= Ad oinnes 
frucre oportet,Qu,are cm nomjfc non noccbit , nem J^^;^l^^^^^" 
morbts c^cutiamws. infintibus igitur uomitu laborati 
biis datofuccim cothoneorum, cmnfaccharo codum;, 
officin£ appelldt miuiam cythonioruvt. Vroderit eti4 
fyrupm de menthaje bcrbcri/S(ciucm oxiacantam di=i 
ciltgrceci)curn puluere caryophyUorumdiniendm efl 
etiamjlomachmaquarofaceacummufcho^aut aqud Empuft«im 
myrti,aut apponere empiaitrum ex micha panis, fuc^ ^°^^! Jj^^ 
cometh£:, pu[uerecaryophyUorum,oleomaiiichino,, n rcftituno^ 
^parimaceti^ q^tkc omnia coUigito, cr ftomacho "'^°^^^^"*' 
apponito,adde pulucris coraUi utriufciiy^ .^. coraUm ConiHnap^ 
ctim appenfm proderit,qm jiomachum tangat.maio l^^^^^^ 
ra cx autoribm requira^M fiuxum curandu me paro. attingens» 



6o 



De fluxu, 
CAPVT XIIIL 

^aor^^j Luxti autem uentrts mfeHmtkr 
%^*^%^j mfantes , non folwm f empore Jen. 
S?^3 tltionis y fed i^ofi , O" ^nte, hafijs 
^^S ^^ M de caufis , mt propter com. 
viionem UchSyaut mHltitudinem^Mt cdiiitatem^ 
frigiditatem^i^iucfitatemyaut proprer mHltitudini 
deglutitionis fiiiu^ymt proprer Uc im^regnmtis 
nutncis, autahftomachi dehilitate. (^uodfifnti 
corrufione laftis.reclificandum eftlac cumhis 
quce dicetur inferiusyde Uciis re6iificatione:<^UQi 
fi fu a multitudmey ah^inendus ef infans a nimii 
ia6iatione.C}}ipd f d caliditate UftiSyi^uod coj». 
prehenditur ex ciirimtaie egeslionum. Si exfrigu 
ditate , <& humidiiate , aut nmricis , ant laciiSyUc 
eft reSiificadii ut dicetur. Si proprer dehilitate fio 
machi, conueniut cmhrocationeSy unftwnes fupi 
nominat<Sy de cura uomitus a caufa calida^aut fru 
gida. Seci unum efi frccnotddmnyfiGd nunc^uacohi 
heaturfuxus uhnsymfi adfit tumor froducens dt- 
hiluAtemyCUifiuxuiJ ieuiorihus inchomdoy fecun 
dum hHiceJehemus emhrocdre ueire, ex decoB;Q 



D E F L V X V. <?« 

remmhrofmm,cimmo,i^ anifoinyhoc ({mndo 
pxusft afrigiditateymtex dmino,i^ rofisin 
aatoinfifisy V decocYis.Qmd fi h<ic mn imety 
accipe fextm pmcdrdch.coaguU hadiyt^cm 
qua frigidadcito inf<inti,de expertis caufd fem 
per frigidi exislente, accipe. 9 .Hnum reuUrhari 
torref^ictij^ cm mno aromntico dato. Rafis etia 
docet nos cfiurtam parte dr^ch.olihd admini^rare 
cum hoc empUftro ftod uentriye' ftomacho 4ppli 
cetur. R .crociymyrrhie^cene fiodfufficityii^ cnm 
mno mifceyfo uentre.quodfijhxusfit a caufa ca 
IMyfumat mfinsyfi fofit ,fyrupum rofatumyaut 
miuam cythoniorum cum fyrupo menth<€y ^ fac 
(niodfrcedominetur miHa,aut fyru^us rofatus.De 
rehus etiam exjyertis funt nuciei nucum torrefufti, 
(f ante caena , ^ ^randiumfumaf.forha etim,<^ 
cotonea ajfata am j^iHata ^ uentri aj^j^oftta,fi de^ 
glunrenonfofityconuenitetiam hoc emfla^ruy 
i^.dattillos immaturoSyinfundantur^ernoSiem in 
uinoftiptico , fo^eaacci^e oleum defemine lini, 
mt myrtiniyautma^ichini^uari^iiturenim oleafecu 
dm mod uis calefacereyaut infrigidare,^ uentri 
dpp/icefwr em^laHrum conueniens fuxui, a cauft 
calida, j^.fucci arnagloffc€)Centinodia,ana.^.^. 



fmna tritici.^.iij-<iceti j^aru,SHminis ouoru duo 
ru di^e^eru,^ cdefac,^ uentri a^^one.Qupiji 
uoluerisfortiusreMngere,i^.rofaru,thuris,ma^i 
cis,loli4rmeni,fingtiinisdraconis,ahfynthij,CQ^i 
dmltri, Wi-i^ii^n^, ffidice, co^u^tur in aciua,^ in i{ 
U decoBione [edeat ^uer.fometa etia fedes.mt ti 
hicis:<erfi uoluerisfortius re^ringere,!^. dms p<ir 
tes confolida maiorih^ alias dm ^lataginis, ^ 
lanceoU ^ cufuccis earu diSfoke argilla,(f mi. 
mhus traetado in modu emj^laM , fuj^erfone unt* 
hilico.res aut famiUares ({ua in communi ufu \mt, 
cMeria ex deco^io ordei torrefa^i cu melle rofi 
to,non exiBete rafura intefiinor^uce fi adfit ac. 
cilefe^i hircini^aut caMymrochifcos de Uu 
he,aut terrafigilUta.aut fteli^ aut pulueris rof^ 
riaututerefiueretai^fiharhatius%uetri auti^ 
pone em^laMm dia^^hiniconis defcri^tione Me. 
fiie.autexinuetionehndromachiyautfua-.ungum 
etiadecorticihus^autempU^rum derofis more 
Hefue, autdegallia eiufde defcri^tione.Si a«te 
4lia exfcrta,<iuce coniiringat ueire,cufisfcire,le. 
cesfecreta Galeni,^ reperies em^U^rum confe^ 
rensfanguinisf^uto, uomituiye- i?«x«i uentriu 
Idem hahes i Rafi infecretis j^ro^rijs. 



Appendix* 

FLuxm er p umm pt, u uarijs etim caups proce 
dit Ouare non erit unicd curandiratio^ efup m Trimcfim 
mfintibui mimmeappompojjunt, qUiC cr dmgeter, tmaiabora* 
/r t)erfv<^e reSiituunt pri^in<£ fanitati , curaui ego ciyfteribu* 
trimeilrem mjkntem menfe feptembn a dyjentena^ 
clyB:eribm partim iUuentibm , cr f^^rtiw 4^rw= 
gentihm , ftomdcho non neglecio fbmentiS:, quare 
di alui profiuuia fvueto ftomachwm , reie^ils baU Qatdritcena 
neis , foueto uino au^tero , er oleo cythoneorum* 
Qu,od p non p^atur , fame oenanthes contritipim£;, 
qu£ uitis fylue^ris flos ep, er dicitur labrufca , aca:= 
ci£,ma^icis partesisquales.quibm unafubadis.para 
tm uiteUi ouorum, qu£fufficiat adijcito.Deindefto^ 
mcho.o^fc^ipuUsmnito^thoruUm^i purpure<e^ la^ SlSmo^r 
m adiigato. Vr<e cundis tamen , nutrix in uiHus bo.nutrfxre 
YUtioneregenda efi.cibi'^; boni fucci exbibendi, er f^lj'^^ 
potm a^rmgens.Qttodpinfins quidpiamfirin<efimi ptinm^ 
le excreuerit, mentham tritam ex uim nigro apponi^. 
to.o' adligato.fiant enemata ex decodo ordei.rofa:^ 
rm rubentlu, berberis.fum^ch,^ foUjs plantaginis, Forma, £iy> 
cui infiindito uiteUum oui,faccharu/m candidm> oleil ""* 
rofaceum , aut myrtinu.aut lentifcinu,c^ mijcito per 
c\y^erem,<^ procurabitur alui detentio.Bt h£cde 
pxu fufficiant, Accedamm adalui detentionem^^ 
aMdionem. 



De ftipticitate, 
CAPVT XV. 



r 



k\ 






>' (1 Ole^anmr (luandoc^; infmtesfro 

l i *' hihitiQne,((f flifticime fecuymt 

■ 'lUt uifcofititte Uciis , tf«t ^«w/k»i«j 

fe«MHf cotone^, aut caflmea , awt nMces fljj^tte, 
aHtforU^^mcf^iky&dmfmilU . Qupti fi iw- 
fd«5 fif I4(5ie«5,ei7' p^ri^rKr a^^ricUonem uentris^i 
U6lis liifcofuaie, <iuod cognofcitur in nutrice, ant 
" matrefignis [u^ra diciis,<^fecundujentetiu A«i- 
cen<e,tertia frimi , capite de agritudinihus mfm' 
^'^mmi! r/«,(nI)«c-aMffn«pot«fterc«j7«Mm,4Mtf«ppofito ' 
rium ex melk cocio,aut cum mentaslro,aut raiici 
husireoSyCiHcefintHirides.autcornhu^^^jf^dehe. 
mus admmi^rare infanti ^arum mellisyaut terehin 
thmcefecundum c^umtitaiem unlus cicer\sy<^ uen^ ' 
tereius fricandus cum oleo communi,autfui^erfe. 
mureius^onaturfeluaccinu. Tamen fecudummo 
dum communeyex^ertum efl frimis menfihuSy face 
refuppofitoria exftercore muris , cum melle f^fi 
le contnto, aut ex axungU j^orcina , er iiercore 

mms 



»i«m, <fMt cmfile commum,m ex UrdonefaUto 
oleo inHn^Oy(iHo UHlgms umtHr: aut utere cly 
jlere mollifd}o ex hrodio p«/If>«r caj^itis caftra 
tiyCHmfaccharOyer^arufalis, ftne oleojne infans ^^^^^ ^^^ 
MtiatHrj fi uermes haheretycj^ui fetunt , froj^ter mifcedaciy 
oleumy^artesfuj^ernas. Comj^etit etia clyflere,fa 
Sium ex USie caprarumyaut aftnarum, aut cameU Laccamei^ 
rumy ^uod melius e^yfed quia j^arentes maxime in^ . 
feftantur, & nolunt ohedire medicis,inmifione lugiasregM» 
fHj^^ofltorijyaut clyfleris, tunc acci^ias medietate 1 
corticis nucis magme , ^ comeilihilis, ^ imj^le i 
ij^fam hutyro recentiycumfelle thaurino, ^fuj^er i 
mhilicum appone,^ uentrem infantis totum hu" 
tyro inunge, aut pedes eius, leui tamen unBione. 
^. Ekhori alhi&nigri,hermodatilorum,ac^ 
cQri,fHccifem^eruince,hryoniie,an, ^artes cequa^ 
leSfCum axungia ^orcina ueteri, confice,^ utere. 
Er quamuis com^etat unguentum arthanit£e,eft pe 
riculofum tamen, c^uare dimittas j^otius. Competut 
etiam fuj^j^ofitoria ex cafitihus porrorum cufale, 
Sedfolene unu non dimittamus, fciUcet accij^epe 
nidiasy^ forma fHj^j^ofitoriu,^ fofi in ac^uamfa 
lita infunde^f^ fuj^jpone infanti; (j^uodfi infans nul 



JL/ t>- K/ * 



I 

Utemi pojjet, mi infeme , m fu^erne acd^erej 
tmc adhihediefi medicim mtrici, aut nutrije" 
inde po^ ^itium qainq^ horaru UPtmdus efi in^ 
fans: quodfi ^lzt]«iil ^oj^it deglHtire,fcilicet duo^ 
l Yu,mt Jepfc annoru, ndminiBretur medicina kni 
(^ mtefoleneSjficutiefrierufm^leXyautfigntyhoc ' 
C e/1 copofita^ufc^- ad. 5 . und cu Ufte mulierisMm 
/ no aromatico. Set quia iera fut ^hominahileSyfro 
pter amaritudinej detur cafiia extracia.am mm 
^ inuino aromitico.aut j^aru infHfionis reuharhnri, 
) aut ele8:uariu Induyaut pfilijyaut diaturhitjcureu 
l harharo , fecundum necef^itatem ^jT diuerfuatem 
materierum peccantiU:>aut fikl-e de aloe lota, m 
de icra fmpUciyhcc totum ftt in iudicio o^ermis: 
quia non poffumus nififecundum di^inSlione com 
flexionum o^erari. Setunumex^ertum informi 
i>otahilinon fr^termittamus. m. cinmomiy 
gingiherisyari-^arte. j .j^ic<s,mfian.^m'e f.e^i 
ihimipartei o8:o,reuharhari,fen<s an.^artes c[ua' 
tuor.faccari optimi ^artem mediamy omnia dmu 
nii^rentur cu kcie mulieris, aut uiio aromaticQy 
itut aliquohrodio pingui, ufquead. 5. f\ conuenit 
eiia hcsc confeclio. r^ . folliculorU fe n^ uiriiiii 



mun 



G7 



muniatorumm.^cinmomipA'fcrocl^,j.fac 
cUri adpondus omniHmJofo f/1.5 . 1?.. cu hrodio. 
Si nerofint adulti.^.j-^t hoc ante cihum. 

Appendix* 

OVodfi contrlaluui detentu frerit, ne(^^fkciie 
cgerat, glande irritetur, aut clyBereex meUe 
~^^^>%^loto,ctut meUicrato.cibisq; mel complice^ i 
tur.Scd er fiorem arthcmifi^ cuaii oleo tritum, circa 
umbilicum apponito.a' fubducetur alum:etia)n acci. 
pefuccmebuli^autmercuriaUs, autfirinam (quami 
Molatilem dicunt.) Et ex hi^ pulmentum coque^ co= ^ 
dum, modo emplaBri umbilico, er l^fra, quod ftomai 
chum non contmgat mpone: proficerit nutrici medi^ 
camentwm probatwm.o' c^uod datum cieatjare: ncs 
c^ueeodiemfkntem Ud&bis, fedpoMdie potioni^, Stctcmmxt^ 
ipfmn uberibm admoueds.Neq; placet.quod detur- m nsmn dan- 
fotuftercmmuris, ([uod uoluit Auicenna, ({uemau^ comtaS 
tor no^er per omnia eil fecfuutm: fed imputandu cft «nnam* 
tcmpori quofepult£ erant litcrx meiiores: nec^, tunc temporeau. 
Galenmmelim loquebaturLatine per mterpretes^ tor,aiiogesc 
qum Auicenna. modo igitur gUndi^ cum fepo hir^ GaienLTpS 
cinofedia^podiciinfrntis imponito, o' fluet alum ir.utpttsu^ 
pro uotis tuis.Q^ire ad tenafmumfe conuertat ora^ loqv^mi 
tio noihra. 

•f ' 



69 



De tenafmonc & continua iio^ 
luntate egerendi, 

CAPVT XVi. 

|;p^i Cadit infcintihus agritudo multunt 
^% inf^^unSy propter q^um timent p4- 
^lii rentesy cum mdeat infmte continHc 
flimuUtumj utalK^uid ^erfeceffum 
emittatf^nihil emittit, ([Uce uulgm uocahulo rfp 
^elUtur mdum de ^omi , ^ medicis dicitur tenaf^ 
mon.Et (^uodda efi ueru,^ {^uodddno.^onuerii 
fit a materiAfecdi, inuifcata adharente inteHino 
refto.in^arteinterioriyj^ro^e^hiterimyUelanumi 
uerum autem caufatur proprer humorem falfumy 
aut cholericum defcendentem ad ipfumanumj aut 
frigiditateasrisy aut (j^uiainfantes fedet juperrem 
duramyficutfu^er Ufdem uiuu.Talis igitur agri^ 
tudinis curayfi tenafmon caufatur j^roj^ter mui^ 
fcationemfecum educantfeces cu cly^erihus mol 
litiuis. Er iHa eft cura tenafmonis non ueriy fcili- 
cetyqmaintenafmoneytres hahenda funt mten^ 
tiones.Frimaad mordicationem ad (^uam fe^iuitur 
uehemensuoluntas egerendi fme alifta emifwne. 
Secunda intetio eji ref\ri^iofmgwms e^edien- 



DE TENASMONE. ^9 

tis & ulcemmis ahlmo,rertia ePi inteBiniy cu 
egreditur,int^srepofitid.Dixit Aliahas circa^ri 
mam intemione.qnodfi detur olihanum cu ameo, 
remouet uoluntatem egerendi. Sefaj^io aUtem uult 
mod cortex arhoris fini minoris emi^lamatuSyre 
mouet tenafmonemfa6ium d materia acutaad in^ 
teftinum reSiu fluente, aut etiam ah ulcere, frius 
tamen mundato ime^ino:& ex^ertifumus cortU 
cem maioris fini emj^laBratum, <^ j^uluerifatum, 
cum liciuioaj^erfumyautcum alhumineouiy aut 
oleomyrthinointromiffum idemfacere. $era^io 
dixit ^fiUumUdere aj^eritate ulcerum inte^ino 
rumy^ ahfcindit tenafmonem.Bixit etiam^^uod 
fine decoAione orohi, uelcum decoSiione aceti, 
feSiini,^ ano a^j^Ucatum confert:flus tame con . 
fert cu decoSiione finea infruSiifera.lxj^erien^ 
tia autemfcio c^uod fola fuffumigatio faSia ex pi- 
neisjd q^uihus extracii funt nuclet,miro modo te^ 
nafmonemfedat. ifaac dixit clyBerefaSiu ex <fe- 
coB:ione feminis Uniycum oleo rofato,ad tenafmo 
nem^mordicationem inte^inorumualere: /imi> 
UteretiamdecoBio feminis UniTertia intenti^ 
eritmagis adreBriAionem fanguinis. EtfimuUa. 



4 

70 DETENASMONE. 1 

fmt al iutorihus diciit, hic tmen migis experu 
aU(iH4adiucm, uinum in ^Moe/} decoB:ctuiix 
mdigramti^hihitum multum iuuit-.confen erw^ 
^uluis follicarice fuhtiiis, appojJtMs, flmte tenaf 
mone <x caufafrigida, Item fuffitus fa^ius exgrn. 
nis myrti. Serapio dixitgummi Krahicum retinere 
uentrem nimiiif{uentemy(fconglutinut inteHinu. 
Circit tertiam intentionem, (lucc esl- intromifio 
inteHiniegref^i, ca^illiadufti («perpo/if i infeifi- 
«0, reducunt iffum intro, ex^ertum autem in cm 
tenafmonis dej^eratifehre exiHente,acci^e yik* 
las Galeni exfuis fecretis, j^ . ofij, anifi amh 
rum an.aur.unum,^ ^. femmis inf^uiami alhi. f. 
ipj. feminis apij. 5. viij. terantur, <ts confcmxwr 
cum uino,<(fjiant mde^ilulce,m^ar^i^eris,aimi 
niBra adfummum duis. ad idem, Expertw licium. 
i^. Myrrhce, thuris,croa,oplj an.^artemHnm, 
terantur crihelientur,^' conficianturcumuitellis 
ouorum,<(fjiantiparu<sgUndes cum flo ligata, 
eir mtromittantur per anu,donec dormiat, ^ tuc 
extrahantur. incuraueromagis domei^ica,funt 
cly^eria lauatiua,ex decoSlione ordei torrefaSii, 
^radicum^lantaginis-.exemj^ligratia, i^. r4> 

dicum 



DETENASMONE. \ 7t 
ikmfimugims WiMnum.ordei torrefdBi am 
corticefuo. M. duos.cociumtur^erfecie in^ua^ 
tuor lihns af(a,Cf coleVAr. dde coUturce melhs 
rGfdUcoktLJ,.^fiatclyfler:confertetufifi(ttcx 
fcco, m decotiionefidtagmiSy aut armgloff<^, 
in fiofacco difjGlumtur trochifciyCarahe,aut ter 
u ligilUta. hd idem confertfomentumfe^iues^co 
(l^udmur cauks in acjiiiiy 0' mdmhus expjimantur 
leuiter,^' ^arum in oko rcfarufrigmruri deinde 
infans fedeat fuper cauks: lulent fuffmigia faSia 
ex co/opl';o«w,pmei^, uelcorticihHS earum.Ylti^ Mtdkiivit 
mofiathochalneum. ^. radicu cardui,<iuo ^r<e %^p^^°^I^^^ 
parmtur panni. K. quatuor corticumgranatoru, labtumYe^ 
hnlmicey corticum radicumauriytafjt barvatt 
ati- M. unumy cociuanturma^iuafifu fehris, (^u^ 
ft fionfHerityin umo nigro fxi^ticoyfmnum fHffi- 
cit Aii halneHm,mCj_uo fatms fededi uffie ad um" 
lilicHm. tx^enentia inuentum e/f , (^uod hihere 
fuccum Upit coinmumsy id eftyrumicis fyluejiris, 
ieiuno fiomacho, uel InfritelliSy uel aliter, anum 
egreffm reducit:^ ego exi^eriemia fcioyq^uod in 
fiodam infante flio ^oteHatis j^lehis ficciy ^«i 
^atiehatur egreffum ani ^er duos fere digitoSf ^ 

f 4 



7> DE TENASMONE. ^ 

foU deco£iione rofarm, lentium excorticatmm \ 
cm uino nigroy^ fo^eafiehat olei rofaru inun^ 
6iio,&' fuffitus ex thure^^f corticihus finemmt 
eir rofarum,^ fanittus fuit una cum tumore inte^ 
ftini miximo (f eiufdem aj^o^emate ; mirumim' 
modum conferunt fupt^ofitoria fa8:a exfe^o hir^ 
cino, cumoleorofato, ^farum oj^ijad grauHm 
mum,<tHtduo. 

Appendix» 

TEnafmiis fiue Latine premitu^.Et dicitur Gu^ 
ce roviCMo^ per diphthongupotiiiS;,qu4mper i^ 
in prima fyUaba, propter etymologiam : nempe K7ro 
Tilvid^M.quod e^conari. Et e^ tenafmui crehra,^ 
inanis egerendi libiio.feu uolunt.is:cui morbo adiun^ 
gemm procedentemfedcm^qu£ a tenafmo uehemeter 
procedit.Scd prim tenafmtm curemu^,a' i^i medea^ 
mur^deinde adfedis procidentiamMeuitatip:udetes, 
quod autor hicfatls fiierit prolixw, Quare cim affi 
giditate pleruc^,fiat,apponemm qu£ erunt caUda;,zx 
difipantia materiam iUammucopjn,^ fanguinoUn 
tam, qu£ cgeritur ctiamcum fdis tumdre, crmji^twt 
matione.Accips na^urtlj ortefi^, cr «^^'wini fcminis, 
fingulorum pondws cequale:idqi tritim, er tejnpera^ 
twm butyro ueteri, cum aqua figida bibendu pricbe: 
aliud excipiat infins fede fi^mum terebinthm.qm 

mdc 



DE TENASMONE. n 

l.dcoritur.carbonibmmlpoptd.ltem accipc picem 
coiophonim.eaq, c^rbonibm impofitujufjuu mm 
In&ntis conjbuc.uccipito etiapannum Imeu uenemen^ 
ter caiidu.jic tamcn ut citra offvnfam jvrdt.Gr podi^ 
ciCtc apponito.cmo rcmijfo apponatur altcr.Maiora Non pcmv 
tcdoccbuntdodore^praaici, quctread fed'^ proci. ^^^^^^ 
dentiduenio,cuiAetimficfuccurrit,berba,qu£Jpon „ ab ai.js 
^m dicitur^afiduefede afi>ergito,cluid autc fitf^on fumpeieda. 
oitisfcire non potuianifi focrit aj^aragi fatiui.cr or^ quh .fpon^ 
tcnp; radix^qu^ ailrmgem ejlo' dolori dentiu fuc. 8«« httba» 
cmit.Accipiturcii tefte Flinio, cr ColumelU pro fpo . 
^ia,qiurc iUuc currc.cr uidebi^ quid fentiant : neaj 
dubito qmn marma ^ongia poffet fuccurrere,qu£ ad 
ocuiorum iachrymd^ frciat lota, projiuui^que fangui 
nis ex aceto competitAtemacatiam ex umo nigro, cr 
fapa illinito. Item cocleam ml:am,cr tritamano ereti 
ti,prim ioto applica.crfanabis.oilreorwm etiam te= 
jlascruddi tritis.o' fi^btiiil^mo cribro cxcuffa^ appo 
ne,myrthibaccdsuirides,cum umo triti^ applicato. 
aquaucrofdibrorumjn quaferrwn extmguutMiojies 
fiant,ufmquoqimuri£tepidxmirificcprodcfl,id<lij^ 
cit aquumarii.cr fequuntur uerme;,qui non parmn 
wfpAites cruciant.mortem prdematura anunciant,flran 
guimt.a' corpm aridam,^' confumptum reddunt. 

f ^ ' 



-4 



De uermibus (lue infantiu ISWicis 
CAPVT XVlf. , 






4 \>h l^- K ^ A ^i^f" mqmeuntur mfmtes uer^ ' 

Vermiu gc^ -Hf-\<. ^ ^ '^l i ■ ■ ^ v ■ j 

neratio non 1 a'O^Np< j.^^ rt^nitmy autrotuai^cjuiomnesoe 

3L bilc.neq; i' ' ; *'i - i i ■ I 

amtiancho. i>-' ' _i>Z:^' 'ii^fintUT €xmitiendpHegm<itiay ' 
^* df«er/] tmenfeamdum dlHerfuntem i^form , ejf ; 
in dikinciis locis inteBinorum.Non generatur m 
tem ex cholerdyq^uiit tali ^utredim maxmeAdm. 
fmr.Nec exmelmchomy cum contrmetur Hittc 
neq- exfanguine , fro^ter mmmm dile6tionm 
aum hahet mrtus ergi ij^fHm,quod com^rehenlu 
mus ex eoy^ium mrmes cuiufcunciifmt j^eciei^mc 
funt cimni coloris.neq; nigri coloris, neq. ruhei, 
fedfoluex^hlegmate futrefdcioin mre^mw,©' 
cdufA Qeneratwms eorum dicitur efje h\^erfluACQ 
mehio,un<i ctm delilitate digefiionis,^' funt frH 
B:us omnesy^ legummay mmme i^hafeoliy<&fi- 
ha ex comefrione URis fuper repletioney& hreui 
teryregimen uiStus in fex rehus non naturulihiiSy 
muhi^iicms corruj^tione humoru inftomitcho per 
uism indigeHionis-.in infmtihus mc Ucientihusy 

generm 



D E VE RH IB VSr ^r 

gmeraiur frc^ter corruj^tione U6iis nutridsy mt 
ahi affumfiione^ficHti hodiernis te^onhus, muhe 
res cihii ma^icat.e' f<^rcHU,^ cihu fic m^^^VicttU 
hfisdminiHrat,a<iua maximeejl-cmeduuhimu ^^jJf^S 
Itaesfuermt mefmofo! ,mt exercitat<e, m fuc^ Sr^^cnu 
rintexir^.fHpcdefdil^autptimaciho,mlcot 1'^lf^''^''^ 
tH)&' tuc fdiu i^f<ATu uenenu efl: infmtihuSyfro- 
nter b:is caufits. Qupdfi uokerut illo cil)o mSfo in 
fmtss nutrirey^riuctur omni uicio ^MOil cihu , m 
film fofsit corru^ere.lrgoinfmtescureturj^ 
d uermihus lihereturfecundHm diuerfitdte mtoru. 
Uonnulli inchoat ah exirinfecHS a^^licatisialij aut 
mgis ahhisfiadminiBrmturferma oris.Sed 
^ronucyinfe^iuedo fentetiaRafiSj circa uernuin^ 
choetur ah hts qu^ extrinfecus aj^j^licantur. Bho 

1- _ iT r J-- ^^ i'-" DiioeKperta 

mmme ex^erta dicumur cjjeyjuccHS iujy Z7 'tiiu, ^^,,«„,,3 g^ 
fecudufentetiaAuicenceefi ultmiim interficiedo f^'^*^»'^^^» 
uermesjuhi infdt, cm4mu,methii,cmefaeos,ce 
tmea,pilegiu, & aliu p-op^ieydlmd aut maxime 
expertueft.i^^.forroru non traf^ldtatoru.M.ij. 
infundatHrfHhtilitery&fonaturjli^erteguU cale 
fdla,0' afhergdtur aceto aiho,demde .15?. difa^ 
mi,getian<^pfemimsfmSii ma. 9 . f im^onatur por 



v<s D E V E R M IB V S. 

ri CM JiiflfV IJjecieljw^, m JhoIjw /<ice//w. Et «««j pg 
mturjuper osfiomachiiO' alterfi4per dedmuur^ 
Notaquan- tiuOpddllji exopj^ofuo jlomachi.fer inferius (tute \ 
adodtidum cor^petutciyfleri<ifii6iamagisex hrodio j^hIHcu 
qnTainim faccaro,aut caf^kfiHuUynon aj^fonedooku.fei \ 
^um^intcx^i ^^gi^ ^oco olei^ap^onedo hm-jruy<!^^arufalis,i^ | 
quot medi . /^x]-^ capraru. cu hoc quod nuc hic feqiAitur efje 1 

cos Itrgduns f j r • 1 n.1- J'0.- ^ 

fesmotara. ^oM Jel-etjjeci a«oa jCi^Ki Hebef pojT b5c dictione, \ 
cu, continuatur per princij^iu alterius carttfyquce in ; 
cipit faccarojcamelaru aut uaccaru ^cut uMis, \ 
Accipe paru gaihani , mitte in uitellu oui, ^flin \ 
hoc multa laudata fint ah aHtorihus , ficutquali 
8:afunty^ ({uaHis com^etat cly^eria alic^uado tn 
heua,fecudu fentetid autoru.non cbmj^etut nifui^ 
fareiihus fi^^m rnagnce corru^tionis , ^ corpori 
husexifutihus aduUisMii^inturfupj^ofitoriafa' 
fta,cumelle,fale,^ ipenid'pjs,aut ex axugiaporci 
na,aut exiardone, &' eft mirahile.Qupd fiuer-- 
mes continuamur in intesrino recio, fiatfuj^pofito 
ria diEia immediateyfropterunftuofitate adifis, 
^pmgkdmis,adh^rem fuppofucrio,er egrediu 
tur per 4««?« cumfuppofitorio : €7 tre«irer omnu 
amarauermesinierimunt. 



77 



Appendix» 

VEnter hommis multd dnmalia nutrit, quare de 
Imbricis hoc infumma notanim^uod il^pin ^^^^^'^ 
&hribui,0'(^it^'ifibrcsnafcuntur,tumdtitudinejii 
mugnitudinejmcolorejil tcmponbm etiadifjvren:^ Gtneraaiiqa 
tes.QJioruadfummam, tre^funt f^ecies.feugenera, ^^^ fpecie- 
(^umdoarm pro j^eciebm fmuntur.cr funt ro^ b««» 
tmditeretiAongitudmepalmare^,aliquandomaios 
rcsafcarides,^ tcnues,cr occupat re^uTU mteiiinuj 
QT huimf^ecici.acgeneris plures uidi , quibm quida 
nobiUs chokriciis dclphmas £ilatc abudabat, ultimi j^^^^^^^^ 
Uti^a^longifimi.ciuif^pepertota intcB^ina exten^ 
hntur,ut eoru longitudine iequent. Et diciltur 4 qui= 
hufdd tinc£,^ fifci^^a' drca vnitia morboru gene= 
rati, fubB:antia fua exfubiacete corruptionc capiunt: 
circauigorc uer6,ex malicia morbi, circa declmatioa 
nemaute^expermutatione omniilmmeliui , qui fane p^jjfag,-, ^ 
citim fcpar4tur:natura enim ipfosform prope\lit,ce^ vernnbusfu 
fmtur pciores.ex ipfs maiores minoribm,multi pau= '"'"''** 
cis,a aibisrubri,uiuentes etiamortuis deteriores:m 
injintibus autem,cr pueris,atqjhis quiad pubertatc 
icceduntmaxmeabundant. C£terum qute hoc malo 
afje^os comitentur, cr fequantur, uide Aetiu,fermos 
nenono,capite xxxix. neq^ propterea cur4m,c:r 
medelam negabimui, qu£ talis ejl,cm quadam pr£= 
cautioncne fcilicet jiomacho aliquid, quod amarum 
ft,apponatur,ubimedicmmteUigetpromdetidquas 
^muermesfuprajlomiichmeffccrgulm occupdss 



^S I) E VE R M X i> V „. 

rcju lndefc'{MturllrcLngulatio,fed pauUtlm.m 
trimento dulci.aut clysteribu^ <^onuenientibn>s,aiiii. 
tePtina.o' mjiriorem uentrem reuocandi,^ euocaji. 
difunt:clyPte)-a fiant cx lade caprino,^ ptccm\ 
abfq- cko^cum aiiiki ordcacea.profiierit eti^exUbl 1 
Totlllu ''' ^g«^>o^-f ^^ '^^*^;e7' grammts. qu^ proferpmtd I 
tiomhusqni citUT.m quiou^ injufmfuerit femecitri cdtufm,^*l 
K.s vtiniar vcr colum mittatUTjibiper aliquot horasmadume ' 
aut tdacm. lhicntJ.onccamaritudmemrejvrat, conuenietetiiin 
dojvermci, jiiupiconditii^n faccaro.aut fapaciuod eji muhi 
Quodfper £tatemgu^are,uel deuorare non pok 
mtrix m cibarip pro condimento utatur amarps.^m 1 
ucfcatur, cr jz pUccat foris.fcilicet fiomacho apponi | 
re,jic linimcntum cx oleo amygdalarim amariclM | 
lc taurino.oko dc fpica^quod nardinu dicitur^ahfyik | 
thiaco.c^ cera,^ tepide impone^^cu oko etid ^ia I 
to fiat empla^rii:cctinodix plurimu poteji in ea rd ^ 
uc in ptducrc rcducatur.fiuc di,iliUctur in aquam:ohii [ 
percicoru )i"xkoru,ncq; fit imtik okuruthie contu 
maiores tincM.accipefucci cibfynthij^^feUisbukl l 

ana.^.ij.cobcynthidoi.^.viij.ijiq^tritiso' fth(tltii,\ 
modico fhr(i£ tritici addito.empU^rucofice idikm ^ 
bilico vr.fintis impone , balneu (^uoc^^ ex abfynthio^ : 
galla quatufatis crit ^p modo parabiS:, cotra lubrim, ; 
infinteq; inficlentc^ufq; ad umbilicu calida lana,h£cA \ 
Lfge manar bificiat Citis,Cinod fi maioru optas uide Manarduk 
qmixtpmo CxKada epiitola de uermibia.Sed mtenm uentretumt 
bsMaiorado Cceiiteln&nti^ tradcmus . Qui no mcdiocre pericS 
kus. ^fjcrtMi cum wmbilici duritic,crtumore, 

Betmi 



jLje tumore uentris infantmm, '^^ 

CAPVT XVIIL 

??S ^"^^^^ t«)»or, & injlatio infmti 




his accidit, eiT tanoendo,aut per- 

cHtiUo^itffaret (naft fonitus tym 

pmi,qui tmnor fecundu fententia 

dHtoru (ip^elliitHr,fecUdu aliq^uos uentns infl^tiiis, 

fecmdum autem alios appellatur uemHs inflantis. 

Sedtantum eftdicere, qtim^ntimor uentris ex 

umtofitate ,qH£e dif^ofitio, mt comraEla efl d 

frincifijs natiuitatis , ant ex deftciu ohilctricis 

hlnemtisyaiit defeSlu nutricisydut (^uia non f ri?- 

fermtur a\> aere frigido . Si a frincipijs natiuita^ 

tis contraftus e/J tumoryfeu dif^ofuiG nullate^ 

nuscorrigifotefTfiautemexdefeSiunutricis hal 

neantisyfant nunc dicenda. Si uero a nutrice, com 

fetit regimenyqHod dicemuSyfeu cj^uod dittu efifu- 

feriuSyde regimine nutricis.Si uero a frigiditate 

\ ieriSy competut ea qu^t nunc diccntur. Si igitur in- 

fm fit tenera <etate,fex fcilicet menfium , ad duos 

' annos «/^,Cir ^atimr ex defeSiu oh^etrlcisy aut 

\ aerefrigido conuenit unSiio faSia hypocondrijs^ 

\. exoleo anethinojii^f fiomachoj^ HmhilicQ.Com 

I petit etiam hoc medicamenyquauis non deheat rfp 

I fonifnifi mcefitate Hrghe^more Amcena tertv^ 



So 



DE. Tymd^x 



^ 



frlmiide regimine infanmm,(^ efi.r^.origam, a 
(iorei,cymini,ana,fmes<ie(iHales, trituremw for 
ti triturationej<^ mifceatury & infanti m porw tri 
lHmtur,^onderetriumgranorHmordei,cu Uiie, 
aut cum umo aromatico.Miudfecundujententim 
Rafis efl.W.myrrham^aloemyV crocum,^ conf 
ce cum\uccofaturegi<t,& uentri a^^onjto.exre^. 
lus autem ex^ertis his tem^orihus , acci^e ewpU. 
jlrum diaphinicum , defcrij^tionc Mefue, <^ em^ 
fla^rum demeliloto,defcriptione eiufdem,<(!r m 
iri a^ponito,0' hoc uidi mirahle in ^«ote p«e. 
roHehrceo trium annoru,^ui i^atiehatur huncmor 
hum,(f eji curatus . Vidi etiam in (^Hodam pwero 
rufiico,fau^erculo duorum annorum,(iui cumnon 
fof[etemeremedicinas,fr<ece^itfihigenitor,tit 

ftercus uaccaacci^eret,cumah eaemitteretur,^' 
corfus inungeret, <d^ m^irahiXtter diuino auxilio cu 
ratus eft. 



Appeniix, 



$1 



Appendix* 

I^jicitur^a' tmefcit uenterinfintima lotio rete Aqxtibusfn 
to.propterflatus, mtcrafatiemUais.Qum ct. ^"-tennm 
peruonem meatuum urmctriorum procura, aperienti infandbiw^ 

tem lincmenta ex axungia cumculi, parietaricc fucco, ^^f^^^^ 
^' oleo de lilio.Yltimum erit oleumfcorpionum, fri &feHoiiare» 
iiiones molles.o' matutm^ profuntmutriatur nutrix 
mo odorijero^parum diiutojiureticis^o^^ip^^i^nti 
bm.quibws urmarij canales aperiuntur ifumat etiam 
puerfuccwm parietarice depuratam^GT tepiduM.Vor 
ro iUi balneumcon^^itue.ex hi^ qu£fequuntur,fciU=: 
cct exfvlijs lauri^radice ebuli,tribulimarm, hireos, 
b(irietari£,a' rore mar'mo,<luemfruticem, libanoti= 
k appeUat plmim libro xix.ex cochleis^ cr ab*. 
fmthiomec^^ hoc ante ciaatuor dies negliga^, quAtim 
j^edat ad tmnores mbilici, ^mi trifaiam tmefcit, 
aut propter eiulatumi aut percufiione, aut comprefc 
fone, cyminucotritm mbilico iUinito. Item o6io= 
ni£ herb£ ramenta, quce fecudum aliquos celidonim 
muime^. Etfecundum aliciuos ypericon apponito, 
tribwsch diebm aUigatoidemde ex oleis. idem repeti^ 
to Critonis philofophi ad umbilicos remediu^h 
j^. Kefmcep'mi^.xvj.fcif^ili^.p.x. meUis.^.xx.alua 
men tritum fuper carbonibm cum meUe ufc^^ ad pro» 
bum conpitentiam decoquito, dem refmam folutam 
mjce,apdue(ii agitato,quod ubi confeceris,ex mcdi* 
camento (quod platyfm4 uocant) quantu fat e(t ex= 

g 



tt CE DlFFICVLTATo 1 

tcniitofuper Utopmo, c^ dpplicatofmgulisikhit/i I 
perm:-itcinio. 4c fuper pUtyfmte, pUntaginis jdlin, r 
ueihede^sappnnito Horim omniim Aetim amor, \ 
Ntquecom iUucrecurrito.quo mdiui mtciligds.NnjiUoloconh 

mentitio au *• 

gt c: qiioJ ri.imaccedOt 

cilniiconni 

nbus fami. Dedifficultateiirinxintantium, 



liarcr 



CAPVT XIX. 

^^^>7V"^, Aximf ^- mfei9-4«fMr infantes.cm 
^^^'^y^^^ l'i «nM«md(iwitrfrenowpojJI<nt,tor 
J|y^i:.>^| ili f <<"«:"'' ^^' ^ cUmitanty in^m 
l'4i' '^'"'iz^'' p^rreiw^eirexcirSmrweJicijigno 
ri^rey t/^/iswceroris infdwtis. Cmz ^/^o/irio«i 
mximefHhemtnium efi.ciuianonmfi ufn^iii. 
tate,aHcUa:isdif^ofvM€,<iutu Upide cmjmL 
Si 1 frtytaitate folo oleo methino, uut cmmdi* 
nofucclrnUir.'4Ht liUorumalhorum, autfcor^io^ 
nm oko, f <oi e^ fcorfione non mfi alijs rewe- 
dij^non conferent-ihus.applicmdehet. Cowpe- 
tunteuaemhrocationes faaccexdecodo pme^ 
tari<t, fioru cmomilUy mell'dotw<f anethhlumi 
ni infintis^aut hdneum ex rerum tam diaaru de. 
coao, ie rehis mem plmmu conferentihus efi. 



VRINAE INFANTIVM; 9} 

^, mxiUslHciorm fdhorum,f<ttex€isfulms 
Qhtilifimus, ^ cum uino aromatico mini^ra. Ad 
iiemudet,rdixphilipendHU in uino decocia, 
(f parum illius uini ddminif^ra-.confert etiacucur 
lltaMfKt.in c^M retentHm fuit oleum, ^ cak^ 
jiiit in a^iiia calidajdummodo in ij^fa non ingredia^ 
m afia^^ cum ipfa fit calefaBa per os uirga in^ 
fmtii imponatur: ^rouocat enim urinamy (^ do> 
lorem^ehinis tollit. Experientiaautemfcituefjt, 
iccipere U^atum acutum , ^ immitte in ignem, 
(tft fuerit pMelk paruay utardeat ante eam : etft 
fiierit mulieradulta^uelitiUel nolit,f}atim minget. 
$iautemcaufatur dijficultas uriutS uitio Ufidis, 
iiBinguendume^)Utrumfitin renihus Ufis, uel 
in ueficay i^ modus e/f , accifere morfum galli^ 
ncey quce herha e^, ^ co<iuatw k uirgat^pe^ 
[iine ilU emj^Ufiretur , & fi dolor au6ius fue^ 
rit , defignat U^idem ueficce : fin autem renum. 
De autemrehus conuenientihuSy e^ adminiBra^ 
tio^ulueris ^ceonice , <& maxime infantihus . Se- 
rafiOy inmiit, c^Hod cyminum carmenum dolo- 
rem, a^ Upidemuefica tollit . Diofcorides «jje- 
r/f, (^uodf holus unus cardamomi fumatur, cum 
tu^ua decoB;ionis corticHm, uelrdicum Uurifran 



S4 DE DlFFICVtTATE. J 

git Ui^idem , ei^ cowmm«it i« He|rc4 . AlcU.. 
tahms itKimt , ^«oc{ 4^«« deco^^ionis pol/irrici 
frmgit Uj^idem in ueficA: exj^erimenta aHtcmfunt 
ftHrima,tm in Ufide ueficce <^um renm-.fi 
oaucukAdducemHsSrimm ex^erimentu e/l, tol 
Uturfanguis unius lej^oris tot^es,^ cu^.vijjaii 
cumfixifragceyUrmr in olU rudi^^^ jjdili,& c(e 
cinere hoc detur cochlear, uinum cum unofcynto 
aduce calidee:em^U^rum, ^uod j^onitur fuj^er ft^ 
6iine,frangit Ufidem in uefica,<i^ fuj^er renes po- 
fuum, frangit ipfum in renihus. i^. amygdnk 
4mAras,& dulces,ari. partes <s^uales,terantur,(j^ 
cum refmafmi,^ terehimhina,^ oleofcorfio^ 
numyfecundum artemfa6io,fat em^Ufirum, e^[j 
cares oleofcorpionum, fonacur oleumamygdtiU' 
rum amararum,aut nardinu: ekciuarium ad iiem, 
C. Liptum trij^on ^ iu^ini nycoUi an.'^. j. f U 
pdis iudaid.^.jf.incorj^orentur,i<^ cu uinoful^ 
tilicdido detur ex hoc, ftatum efi caftaneaum, 
reliciis empU^risfuis locis. hd idem ualet oleum 
fcorfionum,faciumfecundumanem folumadmu 
niftnatum.Ex^erimentuRafis. i^. nuces uiridcs, 
numerofex,<(:rpif^^ (^^^ corticihus exteriorihus 
ij^farHm,deinde, ^ . 9 .jforToru non /or6r«,ex 



VRINA1E INFANTIVM* Sj 

tftroqi exmhefHccum col4«m, ^«i in mfe uitreo 
mefcnt d depurmonem, <3^ dd p«ero, omnmi^ 
l feptem diehus , (Sr temj^ore fomni, unge m^ 
im,<& te^es oleo anti^HO, aut de heen. Confr^ 
lnntetiamfecundumfententiam Auicenna,e' Se 
rafionis.fimftcia mltafig^llatimye' mixtadijs, 
ficut capilli Veneris,j^ongia maris,anrygdala, cU 
\,eh<£,fenedon,Ufisuefica,Uj^isferj^etisltcom 
.ofita conferunt ut diaUcca maior,(^ minorM- ^^^.^ ^^^ 
(klphur fecundum Me/«e,oIe«m de cerafis, oleum amidota 
ie oranis cip riy oleumfcor^ionum. Secundum Ni ^""** 
cokumyconfert aurea Alexandrina, antidotu mA 
qQnum,eleB:uariumdu\cey^hiUntro^o5yXitumtri- 
po«, metridatum, theriacamagna, oj^j^ofira ma^ 
m,0' huiufmodi. 

Appenclix* 

ET ne uidcar cwprejfow pmuUre, ide femperre^ 
petensMgc <l^oi pY£cedenti commetArio didu 
e^Je pedmis iinmentorquod huc transfem,pr£ter 
iUa qu£ nunc dicemwXommunepr£ceptu accipien^ 
tes,ne qu£ ignitds con^itutlones infe habent.calidi^ 
tatmqi non minimam obtitmtMs utamur: <{uia non 
opportunemcidunt.NimiaqyCalidit^nexfKcUopo^ 

rm4ccumuUt»non ergo incindit» ne^; digerit,Q^<tn 



S<? DE DIF. VRIN. INFANT. 

propter c[U£ mmm calid<i incidenii un4 ficultate hd 
Tetnpetata bent funt melioramouent «m^ non potenter, er ci 
&S°co"po traexulcerationem.AcetumfcyUiticmcwm faccus 
rispetturba ro^decodwmrddicis graminis ddmafonijjd e^.^rws 
**** moumt! g^ofii mmri^.quod maquis nafcitur.capiUi Veneri^, 

polytrici:,0' fimiiim.i<ie<^i erut mejficucesregdim 
Campus me afparagorumradicei,femen althc^ bdeUitm ex Arut 
^^^^/j"J°j'j-f>w,k<:/jr:y;;i4 prunijniliii foli^;, Gr£ci lichoj^^mnon 
fpjiciarinc uocantM eB:,femen kpidofum.bcthonica.farxiphrct 
aut^opS,' gi^opuiegim,capparis,^egypti£ radix, manfuetam 
autpurgitii ficuimfemina^ a([uamorohaccorim ctm lide no^ii 
dzTstlnC P^^^^'^ prodefi,Qupdfiali({uo paiio.ne h£c c^uidem 
mus quod proficiant» utendwm putarim medicamentis, q^u^e poa 
Slswenit t^ni^^>0' M^wi.w educant, cr uirtutem lapidem frctn:^ 

gendi haheant^ utfunt Upisiudaicm mafculem:, cr 
Medicus in foemineui,uitrtMcombu$iumi lapis cappadox, palis 
feme Mbrat urifemen, cardui radix,ruhia,acorm,pa^inaca,afct:i 
hoc eft, mot rim camfmilibus . Qii^e omnia pro prudentia medis 
patTciSS «^^ ^«^^^^ # oponet, a- indicatione qucc illieih ne 
fciat» ceffaria^ tanquam qutsda dudrix c^ uefirix. Intefm 

reli(luaexpediamm,netotamdo^rinam,noinfintiu 
motbftaS mQdo^fet cr adultorm.o' fenm adferanm. 

curantur qd* Dc Wl 

fiaUquidad 

adultos atti^ 

neat , hoc ^ 

tranfennam 

putes tMBiUy 

quaiiJo gtas 

xtaticonuex 



I 



$1f 



k impotentia contincndi urinam 
gd meiendi in kfto, 

CAPVT, XX. 



^^^ ^,, Rifimtur m^xime parenteSy fX 
Efv/: lc ^ J mi8:u in lecioy cum pwt^ri, aui m" 
f/:^ ' ^}^,\fmtesuiir^<smtm inm anno^ 
KcJLk" ^ 'l rHm.connttHe emittunt a^uofitaie 
ur7mitmmJeJ:oj(^ui alifmdo nonjoium mf^a^ 
ciouniHsdieiym duorHmdierum. Sei contmuey 
omninocie,^ nonjolum ufiHe ad f^uiHm qum^ 
mieaut fexannorHm,fetaliq^umdo ukr^ umpus 
uheriatis^ciuod uiii^mum diaiur ejfe:^ (^uodam 
tnodo inforiHniu puerisftc nms.Ei fi ^knma can 
fa^of^int effej frofter quas emitium aquofiid^ 
tem urindem , ipfis non feniicniihus hnHiute 
operis^nonnift en qu<t laudida junt ahauionhuSy 
if^ uera in mediurA aciducemus , pramiffa tmen 
fem^er ^mgmone corforiSy jimfames jmt , ^w po„s pmce 
^urgari pojpnr ah hmiduanhMS , ^u<£ fortap ^J^^^^^^^t 
fefunt cauffa relaxatioms mufcHiorum «f/i^'^- f„,S,t 
CmmigitUY mchoahimusy^rientifjii dehitaad^ g™"'""' 

2 4- 



99 DE IMPOTEN. CONTIN. 
mMmioneyfex rerm non nmralium: ct^ 
ueant ergo a frigiditate aeris, ^ ah omni ciho, 
Cir potu , hahentihus aggramre flomachm , ^ 
corrumj^ere digeftionem , dormimt fomno con- 
uenienti, utmnr exercitio temperato, uitent ac^ 
cidentia animi , flcut funt clamoreSy ficut exerci^ 
tium immoderatum ex irajresautem laudatasnh 
mtorihus, Auicenna m^Mir,^«dd mef^illa, ^for 
ha conferut multitudini urince. Yidelis afferitgala 
gamretinere urinamj^ fluxum ipfiusfaciu exfri 
giditate renum,& ueficce:fcudeum etiam,fecundu 
omnem modum adminifirationis ipfius,confert ai 
impotentiam retemionis urinceyquando humiditas 
uelfrigiditasy uelutruncjue funt cauf<e. Similiter 
etiam ujusenulce confert fuxui urinceyafngidi^ 
tate, eir humiditate . Serapio inquity eir Alcafa^ 
hrius-.q^uodfcoriaferri cum uino mixtaynut in ij^fo 
infuftyaut piuries in ipfo extinSiayhihita exiccat 
humiditatem laxantem lacertumy e^ i^fm con^ 
fortat, Dixit Diofcorides cerehrum leporis, tri^ 
tum <&' potatum inleSium mingentes , emendat, 
Et Videlis dixit pulmo hedi comtjiuSy ^ empla^ 
firms urince incontinetiam cohihet, Dixit etiam 

deuefi 



V R I N A M . 85 

deueficafcroffce menis ^ulHerifitt(ty& hhita reti 
fiet mnm .R<ifis dixit quodfi tollis cri^mgdliy 
^exficcesiffmy^trituresyny mifcea^in kB:o 
eiuSyCiui mingit in le6lo,ipfo nefcient€j(f cur(it,ex 
neriennnfcitum efiyQupdfi mingitur urina j^iffiy 
(f afherayfi fat fyru^us ex decoSiione fiorum ne 
nufariSy tf \>i^atur.,ftatm i^a urina re^ringitur, 
(f clurifuatur . 'Ex]^erientia autem fcio ego /p/e, 
mod caro eric'ij terre^ris retinet fluxum urime, 
adeo duodfifrec^uenter admini^^returyUrina egref 
fionem p'ohihet:ci^Uduis tamen in hoc uideatur con 
trouerfiayC{uia huicenna afferit carnem ericij leni^ 
reuentrem, (f frouocare urinamntf etiam Rafts. 
TamenficlHis confideret eorum dida, intelliget 
uerum effe c^^^oddicitur.exj^erimentumamem «e- 
rum,^ a me j^rohatum efty j^. maxila lucijy nonfa. 
lita i^uiuerifatce fuhtiiitery& mane &fero admi^ 
ni^ratce,tollunt micium nocitirnum. Secundu ex- 
terimentum fj},^wo J pellicula intrinfecafiomachi 
Qiillinarum,cj^uifiomachus,noP7ro idiomate uoca- 
tur rec^uejiay^ eft cjua mulieres,aut co(^ui,cum 
fcindunt jiomachum gaiUriarum per medium , ele^ 
uant ciuandm pe/Iic«kw, in ^ua continetur cihus, 



5» DE IMPOTEN. CONT. ] 

feu cociusy'^ ilU proijcitur. Talisautem peilicKU \ 
jiccatii,^^' pukerifaia, mme n^ fero hihiu , wi- 
ctum toilii: noSiurnum mirumimmodum , non |o- 
ImpHeris.jcd adidtis atrinfi^ /exw? & /^0W4- 
chmmirahiliteriuHit, 

Appendfx* 

VBi de Infrntimn morbis agsbatur^purmi, aut ni 
hii rci hiiic conuenirc uuieo mpotemim co/ia 
.n^pl-fiTt tinendi,qu£wl^ntibti^ adeo eft ncce/JIiri^, propter 
nih,'i huit ne iji^iditatein non yaruam^cniiC m i^fs cjl , qum per 
^°"° Ti i^rm^pMrgan.^ Mt«oj cj^ canj^ie /«m« ccnjcretwr m-. 
fi.iu.V£rurd ubi decennes junt^ncq^ unte hAiic <ctutm 
bene f.rnos rcpcyio , tuu propier hDndtatcni,tm 
etiamilbcrtatonMiido qubd uolentes er uigiUntii 
potm.aum citra uolimcatem^aut lotimfiitant, m 
Sm!it.rs cfz f^TM mittant pro drbUrio.Dixi libertatem , cam non^ 
i^<--"n5^T p^irWvi fit feruitm , ne<ii mediocri^ triPcitia his.^iui 
Se7a't huic morbo(fi morbm ccnfendui fit)quod untum 
nocmitrcrc. ^r.rano , CT dormienti occurrat^cT cucniat, funt oh^ 
noxij . Ourre non ir,fmtes,fed aduUosmodo curC' 
mii^, urinamq; continere docemu^ , quumimpotent 
y^ .,^ twm muiti.non folm pueri. fcd qui tricefmm 
aun*fi«xio annum dttmgunt, obferuarunt, magno cm dedc» 
tiaiott m. ^ ^^ pj^^oj-e -intcr moYtales, Tmore perdmt 

'"'* *^ pHC 



VRINAM» 

pueri , er menes iUam mpotentim , cr ciho « 
rm pArjimonia , mwo^ nigro, m c[Uo rutha co» 
ad, fcu eiixa fiierit , menihm fmcmntur con* 
f^dm fequem,fiicult:item retentricem plurimwm 
corroborat . i^ . micis cyprejli CT corticis eiu^ , 
tburts , er corticis eiw; , myrtl , baccarum , cymi * 
ni torrejMi , lebi gaUin^ , id ejl hepatis torre^^ 
Mi.fimi columhiiu am . 5 . iij . carahe , coraUij 
ruhd , rofaram rubentiam^ ana, 5 . ^j • confer^ 
U£ cythoniorum quaiuum fufiicit ai omnia cxcis 
pienda , non multum lio^uida , utatur ad quanti» 
tatem castane^ , cim aqua decofti.onis herbs pa^ 
ralijh o ({U£ primuk mns dicitur , er niyrtilio^ 
rm.ernucis c{prcj?t,cr gaUarum. Confvrt etiam 
diarrhiiC . item puiuis ex cipero , baccis myrti ^, glans 
dibus torrejkdis, cymino, thmi6 cortice , ai par^ 
tci- (sciuale; , cr «'"^"^ . 5 . j . cr . ^ • cum uino an^ 
timo 3 uel cum uino decociionis balauMarmn > 
fmach^myrthiilorumy thmis , cupuUis glandiwin. 
Theriaca etiam confvrt , aut metridaticim confi^ 
dum, ucfica etiam capr^ fuccenfa fuper laminam 
candentem , ud tegulam torrefiiiam, c^^tritam.fi 
bihatm cwm, aqua uP.uUata,^ aceto , prodefijiel 
cum uino odorifero : chimoiea excepta cmn feU 
U thauri , cr milar emplaM pe^^iini Impofita 
udet plurimum , cui potes mifcere adilringentiti 
{iudam-.caro hencij fdita,fi edatur.ualet.Caueat ab^ 
aciua.ah humidi/s,acihorm luxurie^ab hi^^ qiiic uriiu 



■51 DE RVPTVRA. 

Apium pe. cietitM funt cucurhitce , melopepones , apim(duoi 
uulgo petYofeltnim dicitur)Yadicul4,baucia,auicuU^ 
qude cauda tYemula dicitur:,aji-udibii4 Tecentibm: uta. 
turuino antiquo^calidis^^finapiojca^lanels.omni legu 
minu geneYe^aueUani^ toYYejidiStC!" procurabitUYpQ 
tentia^ uoluntas Yetmendi:,nec no6tu mdendit niji uo* 
lentes^(Cr expeYYe6li,fed Yamico^s mc dedo, 

De ruptiira feu hernia infantium, 
CAPVT XXL 



l^^iSll Cciditinfmtibusdifhofmohorri 
l^™iWJ hilis.contramturm,^ appelli^ 
l?lk^ tnrcommuni uocahulorupturaSi 
"^il uedicaturefjeflphac ruptum,m 



uerfus ingumaymt uerfus oxeumyaut in ^artefHmi 
nis^aut circa umhilicumyfroprio autem uocahulo 
apfellaturjhernia.Quado uetofttaSyaut a^j^uofms, 
aut exfra6iHrafi^hac,aut ex diUtione didimijAUt 
exadditione carnis facia,]^roj^ter tumorem arte^ 
riarum^aut uenarum adhcerentim te^iculiSyHUt 
carnofitati , ^ a^^ellatur etiam ramex , ^«« 
dif^ofitiones maxime caufantur ex fraHura,(f 

fr<eci 



D E R V PT VR A. $t 

prcecipue iccidit infantihus ex j^loratH mmio,4ut 
(X ccjl: imr Hentrm,aHt ex uento^tate contenta 
in m efi imsy licet j^offet accidere ex nimia affum^ 
ptione Ucus^maxime uentofl,aut a<^uofl:licet etia 
ex diftis caufis j^ofit accidere hac dijj^ofuio, non 
folum infantihus,fed etiam adultis , maxime fuper 
repletione aut proper faltUyaut propf er uocifera* 
tione,aut coitu,fed de his nihil ad prcefenSjfed fo^ 
lu quantum pertinet ad infmtes . Si igitur caufatur 
hernia ex materk uemofa^tunc aj^paret tumor 
oxeiy & c^udtum ad taSium , non apfaret res , neq^ 
bercij^iturresduramtrinfecuSffcilicet magis per^ 
cipiuntur te^iculi ad taclum diBin£iiy& tunc ad- 
hihendafunt remedia^hahentia uim carminare , <(^ 
refoluere uentofitatem^i^ facere und:ionem infan 
tiycirca Qxeumy<^ j^eSiinem ex oleo anethinoyaut 
cpmmamellino , aut alliorum alhorum foluniyaut 
permixtim cum modico cer<£ , Cif pwlwre cymi^ 
ni , aut calamenti : aut accipere fuluerem faha^ 
rum , ^ mifcere cum aliq^uo, diSlorum oleorum, 
(f imj^onere empla^rum oxeo. Si autem caufa^ 
tur ah ac^uofitate fola y cum medicinis c\u<e de^ 
ficcentjmedcatur. IDiofcoridesdixitj^iuid hdeU 



94 B E R VPT VR A* 

lium & propne/jt«[«w,^M4nJo cum fdm homu 

nis ft un^iio circn cxeum, ^ mifceutur ,donecjit 

ungHetim,dixit AuicenM,(^uod hdellium remolu 

tum m acetOytollit hernim m^Hofim. Dixit etim 

$eraj^io,^fii^do ai^eritur iocus herni(t fiue crep4t« 

rcey<^ extfdHieft eius atjuiy decoftio hdellijej^ 

medicamen conueniens , ex comj^ofitis amemd 

^rimmintentionem^fcilicet ad Hentofitatemy]^. 

frercoris uaccce ficciyi^ cribrati, lihram. | .fHcci 

caulium . ^.vi- oua cruda tria, olei communis 

optimi , lihram . f . fulphuris . ^ . f .terenda terfj 

liciuenda lia^uefac , Tunc foluiis , ^ liciuefa8:is, 

mitteoua,^ (olwe diutiuSy((f ex hoc em^U^ro 

(hleneticoSyhej^aticos herniofoSy^foda^icoscH 

rahis.EmpU^rum aliud in hernia ac^uoja , ^ «en- 

tofayif..hdell'ij . ^.ij .j^ulueris haccarum Uuri. 5* 

iMeiUurini quantum fufficitad inf^i(fationenti 

^fiaddaturfeminisameos , anifi. 5 .§.& oleum 

anethinum ej} efficaciusy & fiefthernia exr«- 

tturafacla , addatur fuccus extremitatum c)- 

frepiy& glutem pi/ctHW . Si autem efi hernii 

cauCata ex ruptura fiphach, unde inteHinay djt 

rirhus defcendunt.Tunc i»trowij?/V inte^inih 



^ s^ i^ V f r V R A. Si 

^ 7\r\o , cum emhrocatiombus ftSils ex de^ 
codione cmomilU , meluon f(sno^<^ch ^ li^ 
niycor^ore rejupinoyprdihusa' crurihus eleua^ 
tis^iiuta^ponercplum ex Imo fiUam,in cineri^ 
lusdeco^m,tunc dehemus.introductis inie^i^ 
nis,& hisfadis.af^^onere hrachale.fShm ex litt 
temineSeH teU,aut ferroym ligno,aut ligaturam 
dudrangHUrem y ^rius faQ.aunt'iione,aHt admi- 
nii^ratione ceroti. De rehus autem , ^«^ mAxime 
affmuntur ^er uiam orisydicitur efferadixconfo 
lida mnoriSy<(f minoris,^ulHerifita cir infnSteU 
lis come^a in auroray^ ej} expertum.ualet etiam 
herha honifacia,&' herhd c^uee uocatur trmitas. 
Ser<ifio dixit de radice lilij tertiaj^ecieiy ^uce hn 

! hn dms radiceSyUnmfuper aliamyiiuod dua cej^ce 
cofmtur, er fmdo datur per fuperius, infanii^ 

• hus hahentihus rupturam inteflmalem , Diofco^ 
riies dixit ^ quod acorus confert.Galenus etiam 
uult , quod haccce uirides in i^otu tnhuantur 

i cum uino , Mt fucco fuo tritce , locus emfU^ 

\ ftretur . Frcemiffa tamen intro inte^inorum mif- 
flone. Dixit €tiamSerafw,<luando cum ffllioft 
em^URrum^dramicemjf:^ eminentim umhilicif 



7 cmtyTidelis mm dixity c^uod omnem crfpdtwrS 

*? famt infu cj^uindecim diesfolia cicutce fmidceytri 

> t<t<^ emj^Ui^rata. Dixit erw, de radice dpri, (jUic 

ejl^lanta, de c^ua fo lefca , q^ua accenditur igm^ 

quodiritayf^ emj^Ui^rata cre^amamfanat.ex^e^ 

rimenta autem uerafunt,ficuti h <£c emj^UiirayCjuti 

fequuntur-.i^.acacia nucis cii^refi, famfuci rutha 

focceygalUrumygranatorum Uuri ^gummi arahici^ 

ommu ana.^.xx. terantur , eir cnheilentur O* li' 

(iuentur,glutinepifciumyi;^acetOyficor^usfit mi 

gnum,fiuerofitinfanselixentur cum mufciUgmi 

tfilijy(ffiatempU^rumyi^riustamen hihatur p4- 

rum^nl^erisnucis cyi^ref^Lfecundum empU^rm 

ex^ertum eft. ^ .fucci utriufc^^ confolid<£yidceok, 

fUntaginis,corrigiolceyCaud<e e(iuin<eyarreH(£ ho 

uisy ^entaphilum y fanguinarice ana lih.jp. ^Hke^ 

ris galUrum,hoiiarmeniyfanguinis draconis , cKf«I 

UrumgUndiumyCorticum mediorum ca^anearmt 

uircrce faHoriSyknticdceyma^icis, myrti,mumi^y 

ana.^.tij-oleiroficeiyfe^ihircini,ana lihrlj. mu 

fceantur,^ ad ignem lenturn jiat unguentum,^ 

cumfueritde^ofitu^nah igne femi^er j^atuU «gJ- 

tetur,donec totuincorj^oretur, Aiiud exj^erimftu 



D E R V P T V R A ♦ $7 

Us, mfmdatnr in acetoforti,(iuod acetum fufer^ 
emineat mo digitOyj^oHea adtjciatur acetnm fer^ 
me totum, deinde co({mtur in cacaho ad igncydo^ 
nec digitis adh<trere uideatur, <^ ^o^ extedatur 
fuper^etta linea,^ ex hoc,fo^ infrigidationem, 
frtt^n incindatur, informafcuti : eir reduSiis in-^ 
te^inis , loco <rpplicet«r. Btfi uis efficacius feri 
aidatur puluis gallarum,^!^ cyj^ref^i: cum aute uo^ 
keris em^U^rum auferre, fuperj^one petwm cum 
Axungia ^orcinay Cf non auferaturydonec molle^ 
fcat. hliud emi^la^rum ad ruj^turam inte^inalem, 
i^. Radicumtrium confolidarumyfah<sinuerf<e, 
uifdduercmi ati,^,ij.[anguinisdraconisholi ar^ 
meni.gallarumynuciscyi^reftygummiArahici an. 
5 .jAcaciayffidiay halauhia ati,}.^. plorum /f- 
foris. }.iij.fefi hyrcini.^.i.i^icisnaHalis ^.tj.ce- 
rcenouc£.^.v].^tcumo\eo rofaceo,fat em^U- 
firum. cerotum ad herniam inte^inorum . 
i^*. fcoriaferri.^.^lMomiay dragagantiygummi 
Arahici an.}. ijj,thurisyacaci<£yfandaracaan.7* 
l^^.galUrum c)prej?i, glutinis fifcium tf«.5.|. 

uifci^uercini.}. iij'Sy?M''^'^4"^ ^-i^-h 

h 



sS DE R VP T VR A» 

cerotUnt cumfuccocotifolidet, acetOj ^ ceraru^ 
heu.alitdcerotumexi^ertum. ^t. nucis cyj^refSi^ 
thuris ac4ciceyhaUufti<eyftrcocoll<£,fanguinis dri 
conis,fumich,licijymyrrha.aH.p.j. terehimhince 
^umumfufficit d inj^iffindum, & ruptura «rp> 
^onatur. Si uero hernia fit carnofa , aut fiat ex 
Ingroffatione arteriarum feuuenarum teHicuh^ 
rum,aut uertice,cura eB:,ut per incifionem rolk- 
turyaliter curari non foteji. Si autem caufetur rK- 
ftura ^ro^e umhilicum,aut ipfe emineat, ([uodfce 
teaccidit infantihus, maxime autem mulierihm, 
cumfunt ^r<£gnmtes, Rafis dixit ^Mod lufini com 
lurantur cum ^etijs fanni linei, ^ cinis cum uino 
mifceatur,(T cumfiupisy^ fuperj^onatur ; kudat 
etiam Rafis fef^ionemfa6lam in aquis fii^ticis,^ 
troprie in a<jua concauince .Qonfert etia hoc em' 
i^la^rumfu^erius^ofitum,in curahernne. Confe 
runt etiam c^ucecunq; diSha funt fuperius de cura 
egref^ionis ani. lc^xj^erientiaautemfcio, (^uod ce- 
rotumfaSium ex ^ice nauali, cum j^uluere rofaru, 
corticum granatorum, halaufiiarum,^ myrti,ma 
xime eonfert. 



99 



Appendix> 

HBrnkfmramexcommunee^ nomen quatuor ^^'^^^^'^ 
hismorbisfiilicetydrocele.enterocclcfaYco^ 
cdeMhonocele: ydrocele aquofm eii rmex i^uare ^^^^^^^ 
coU^iio e^ hcmork alicuiia ceffantis, er m altcrm adHt indfio 
Itdibtiifiuent^^s.enteroceUinteslmormejlramex, n,m?pmS 
fitdef:endentibm minguina mteBini/i, difrupto aut m>pter pe 
U^cf^opentofjeo.aMf^oMocaeeftMH intemna m '^S«u?ftd 
fcYotm defcenderunt.farcocele carnofmramex» cr chjrurgain^ 
eji durities inBar fcirrhi. ubi fcilicet caro mter tuni *"«*♦ 
cMteSlim increfcit.Set po^ hanc nouam mterpreta Prafiatetaii 
mem cr distmdionemAd topica remedia deuenio, ^^2^1^^%?^ 
puter iUa quae autor pr^cepit cm ([uadam 'm^YU= pharmaccc^ 
Siione cr pr<ecautioe, ne unqua fcilicet mcifione aut *^Jj;°'^"' 
prmpiamm, aut nos illi ojjvranm, propter mfimia, 
cr C4 qu£ accidutine cafu periculorii,(::r mortk mfi ^^^0^^'^','; 
miuideamur.Ncmpeproeiiat aliquando, ^f^piu^ rata,venfin 
^ropter nomen.cr gloriam artis c:rutilitatem, ut 1'^^^^^^% 
motm fine pharmaco moridtur:, quameo fmpto. qucphanna 
QU<ire prouidentia,a' cauteia opm e^, ne tdesfci-, J^^J" *^^'^* 
Mcet nos prce^emm in morbo dej^erato, pefmde at^ 
(lue fit m morbo qui f^em fdlutis proxm^e ajjvrt: fi"„S?; ^ 
Quare in pleuritide pekilente,^ tmf^erata ac deplo . gau.r & cor 
rata,ucn£'mcifionemcrapertionem ne pr^ecipito. J^ISrSS 
SdpeYegr'm'is ^ uagantibm honorem;, Uudem^^ autferro.aut 
\mguM hominu negligetibm id negotii Yelmquamm, 'SZfi^ 
cr 1'm'mentis potim^^aut empla^is.aut di(£ta,aut po i «mo jcngo 
tione moliamuY Yekitutionem»Yelido gladio chif St»*''"* 

h i 



16» BE RVPTVRA. 

rurgico dut caB:ratori,(iut curatori htfeq^uitur ents 
pla^rm cxfKcans herniam aquofam^ quicydrocek 
dicitur^cui magis obnoxij funt mfi.ntes, non negleSio 
uidu nutricis, quam uolunt nutriri rebu^ fucvs ajii/s, 
caueat:afrudibuS:,ab a^^ua^a rajpis,^ napis, ^ olcs 
ribus hmidis, i^, baccarm kuri.^. iiij.caMOa 

ittiU<e.^.p^.piperislongi,baurach.m.^.l^,fiatpuU 
uiSj cr cm uuis pafiis , ablatii uinaceis, fiat cmpUs 
jlrumtuel ex i^to puluere potes ojfem af^ergere, ^r 
oleo fambucino mungatur locm. l^. Fwwi toa 
uis y.x. fulphuris igne probati, cardamomijbaccuru 
lauri, jiafifagri£ an.^ . v. fimi caprini triti.^ . xx. 
er cm uino excipito, modo empla^ri, cr utere. 
Item pului6 ireoSibaurach, fimus caprinwsficusflcciii 
m aceto remolit£,^ fiat emplaBrm.Et nota ^ppoa 
nendafemper emplakra ieiuno fiomacho . Qubdfi 
ojjvrendafunt empla^ra^^hoc jucjcm deco^o camos 
miU£,meUiioti^maioran£iYofarm m aqua uel uino. 
Curatio uerb r^laxationis (qu£ entorecele dicitur) 
ficfit, er crit non mfrntim, fed iam puerorm» pi 
cr medicamenta aptefumere poflint. laceant rejki 
pinii(^a. chirurgoftc tra(^entur,ut intro inte^inm 
reuocent,^ cmfifcia pro more,^ arte pofita exis 
re prohibeatur. Ex his potionibus utatur* 
i^. Maioris fimphiti,momi£ an.p.x.utaturcmuis 
nofliptico ad quantitatem 5 .j.omni mane, aut ahfc^, 
uinoycmglande etiam alum fiuxam teneat, uitet 
qu£ fiatuofafuntt utatur aliquando caf>ia in iuregd 
iin£: ante cibosfmat omni die certm pondus iitim 

puluc 



DE RVPTVRA» i*« 

ptiluerH. l^ . Sangum draconi^ , boli ameni, ia^ 
(.a nigr£>momi<€,nucis cyprej^i at^ , /. anift femi^ 
0naiiurtij torrefkdi ano.vpconfolidtsmaiorisa' 
fninoris er medi<e , figiUi beata: mri£ ( quod poUi^ 
gomtum dicitur) an.^.\.fiat puluis, detur cumumo 
cYoffo er p"^«i'»^o deco^ionis hederae terre^rvs cr 
confoiid^ regalis. item puM uaUrian£ 3.\.^.ua^ Puiui» vaie> 
lct mMc, cr fero cwm uino exhibitui, Item puluis JJo"po^va 
■ rdicis fcrofiilarite ualet^ q^u^ alio nomine dicitur itt* 
tangularia.KeliquM j^ecies cteteris xtatibm relm:^ 
mmm . Quare ito ad uniuerfaUm morborum cus 
rm/mterm uenio ad pu^ula^ ^ pruritm infkn* 
tim, ({ui laborem noiirum cum laude omnipotcntis, 
^mmortaliiDeifinient. 

h i 



ut 




De prudtuaut pujftulis ^ aut cxco> 
riatione, & accidentibus crw ' 
rum,coxarum & totius 
corporis, 

CAPVT XXIL 

Ruritu inc^metmtur infmtes m^ 
xime,aut j^ufiulisjaut excoriatio^ 
neyiccidetihus ^ crurum , <^ co 
xmm & di(^U4do in dorfo ^ m 
totq cor^ore. Et cnuft eft ali^iuando corruj^tio U. 
Siis infeyHeUcuitds eius, aut ex corru^tione /4- 
6hisin jiomacho peru ttfi funt infantes magn 
adultijfcilicet fumentes cihum,aut a nutrice, msi 
mntre maHicmm,uel non ma^icatum. Ex illis m 
tem ueficis aut j^uMis,fi(edmfunt <iu£efunt r«- 
hece^c^uadam citrina ^ uehemetis doloris, cjuce^ 
dam nigr<e:ft nigrcefunt,cumfehre mortemfignip 
cat,Circa autemj^H^ularum,^ excoriationis,(f 
etiam fciffurarumfi (^mefunt^fi infans efi U6iens, 
folummodo cum correSiione lactis nutricis aut mn 
tris. Si aute infans non j^offet accipere aliciuid p er 
mamdeglutitioms,admmi^raredehemus ea ^«<c 

habmt 



Uhmuim extinguendi acuitatem fmgmnis, c2r 
itim choier^.Uudaturfecundmfementim Ra 
fis deco6lio daayiorumyautficuum cum afiafce^ 
nicuHM ex^eiiendum acuitatem humorum de cen 
troadcircufrentiam. Etcum materiafueritex^ 
traciaad ^artes fu^erficiaieSy haineare ij^fum in 
i(^Ha coda dehemusy in (luaftntfoiia rofarum, CST 
myrti.Cum auiem p«er extrahitur ah ac^ua, unge 
ipfum oieo rofarum: &fi uuinerafuerintficca, cU 
oleouioiarumye^fifu^Tritfruritus infantis uitra. 
fe^tcm menfesyhainea ipfum in ^^w, in ^ua deco" 
Stcefint uioiaficca, e^ ordeum excorticatUy mal 
muifcusy^ foiia cucurhit<ty fed non u^gas aiic^uo 
mgueto:i(ir da nutricifuccumfumiterra, ^ mira 
hoianos citrinos, Si autem acciderent crurihus aii 
awuiceraexurinayj^one ^o^haineum amygda^ 
liSyUeif^odiumjautrofas j^uiuerifatas cum fari^ 
na ordeLSecundHmfententiamAuicenna iauda^ 
tur myrtusyaut piuis eius ^uiuerifatuSyiHf defu^er 
af^erfusyaut radixireoSyaut rof^ trita, aut ci^ 
teriy aut ordeifarina, aut ientium : omnihus p«I- 
uerifatis ftmui,autfigiiiatim. Ifaacinciuit, fiodfi 
oroferfaifedinem crufihus acciderit mordicatiOf 

h 4 



io4 D E P R V R I T V. 

m dolorinaliciHo locoyfnj^erafj^ergmur fmm 
triticea hne citronifmy ueli^uluis rofarum nott 
mHltufuhtiliSfUel cumfuhtili puluere dragagmi, 
E^o autem hoc ex^erientiafcio quod oleum rofa^ 
rum lotum cua^iuarofaru, ^ermixtum cum alhHtni 
ne oui,excoriationi crurum aut coxarum infmiii^ 
ex acuitate urin<t,mirahiliter iuuat. Expenus e^ 
etiam puluis myrti cum alhumine oui,fa6ia un^io 
ne locis Ufis, Expertum eH etia ut tollatur radix 
uitis alh<e,aut fummitates ipfius, <& terantur cuft 
le^fuperponatur. Exj^erientia autem manifeHe 
fcio,(iuod in pruritu ^ infciffuris crurum, ^ co. 
xarum in j^ueris,im6 etia in iuuenihus, (^fenihusj 
fTiemiffa uniuerfali purgatione corporis fiod ««- 
guentumfaSium ex unguento cerufa lotce cu. oleo 
rofaru,ty litargirio auri mirahiliter tollit. Set hre 
ue quoddam addere intendo, quod(ffi paruu fit, 
Cr minimum, e/? tamen uirtute amplum, nonfolii 
in infantihus laftetihus,^ eoru excoriationihus, 
mmt^^i i?»o etiam in nutricihus hahentihusftiffura extre 



migis facit mitatum papillarum, quod e^ rale, ii- . farin<e 

ad rem qua ...*■'■ J- _ - ■' ^ 

ius loquen 

fj^iffationem,^ fiat linimentum^^c. 



adrem qua -j- ^ r r rr ■ 1 • 

cius loquen «w/a/. f . V. a^ucerojarumfiantumjufjicitadm- 

Appm 



Appendfxukima* 

iVM<e mfrntim, exmhemata gr<ece uocantur. 



PVm<emfnntim,exxntnemacagr£ceiivf.ami^i, 
^fiunt ob deprauata alimeta,qu(e diuerfos mor 
hos mducHt,pr<cter h^ ampuU^. quas phlydenis uo. ^2'!^^ 
ant,hmidaq^ ulcera bubaSticca appellantur. Quare pio m«dica> 
urmamcrm^^i^f^ obacrimoniamrecufemm.quibia "^^^"Jl^^ 
tamen uft funt no pauci, lauemmqi potim decodo ro 
faram.aut lentium.cr ft maiori adhridione indigue:^ 
rimu4,myrtwm,aut malicorim addamM^aliquando 
etiam plantagme iUinimus , Uem accipe recrementa 
firri ex uino, cr iUinito.Aliud^hordeum cum albmi» 
ne oui diffoluatur,addito oleo rofaceo.aut myrtmo.ft 
uerb e^ampuUas^a' exanthemdtarupturafcquatur, 
uccipe ctidmi<e lot<e, <eris uiii er loti,acaci<c,croci,fm 
ouloram.^ .j.tragaganth£.^.ij.tragacantham in aqu* 
diluito,cr cm hac,rcliquafmito,ac paitiUos confi:^ 
cifo,cr tcmpore ufm cm aqua fenecionis,aut folani 
adiedo rofj^ceo iUinito,ad ulcui uerb feu meUiceri=^ 
da,quod 4 cera cr meUe nomcn accepit^o' ejl dio no 
mmfiuips appeUatus,accipe l^um£ argeti.baccarm 
Uuri partes xquales cim aceto er oleo mixtds iUini^^ 'l^^Zluct^ 
to.funt nonnunquam intertrigmes femorum er cutis tHes dkm^ 
^ejicummcmbra^a' cutis,acrimonialotij mterte^ nomS7« 
runtur,^ confricantur,!^ uocantur agr^cis paratri ra&mcUe» 
miita.QViareaccipemynwmtritamfKcam^iO^appo^ 
nito,aut ligushrm cm rofn^cT cypero,aut tragacha 
ta, cr eafmgula una trita afjvd£ parti mf^erge. Ite, 
accipe olei rofarm.^pthuris candidi.y.j.camphor<e 

h i 



us A D D I T I O N E S. 

^.^.qujeprimaquarofarimmaceretursUt inde li^ 
quejiiit,^ his coUiquAti^, unguento exhi fido , loca 
uiciata imngito . in eadem rc f&ciet unguentmn ex 
ccmjfa^crrubrUyCiudd eji fandalinum,^ htccfmtfas 
tis, quic nonfine labore huc attulimm, ut nibil , quoi 
defideraripoffct cim ex Latinis.tum cx Grxci^ no ha 
berer.ncq; erimui his contenti,qU£ non plenmt nme 
rum morhorujquibus infpMes obnoxijfunt, perficiut: 
quare hicc addantur. 




quorun 



dam morborum de quibusnihfl 
€.& loquutus autor ifte» 

I TER.NVTATIONEM, JingultUj 

jpirandidijf,cultatem,fGmnioru ter 

rorem.pardyfin cimtabe^fet md= 

1. cic no i^nmodica,abi(idatione mfkn 

|i f/5,er eim regimc.prxter morbos ia, 

fuperim defcripto^Mdamm.ad afiduas ergofternu^ 
tationes, cr narium dcMlationes , ocymu tritum^o' 
cribrdtmn naribmapponitojta.ut per inf^irationem 
attrahatur^autinfuffiato,^ h£c ficiunda funt, ubi 
non adefi apoiicma cerebri,fcd fit ex alia caufa.quoi 
fi cmi calorc i/ncipiatttunc capiti eim fblia portula^ 
ccempone^mtramsntacucurbit^ mixt4 cmf^rm 

ordd 




ADDITIONES. «»7. 

orici oleo Yoptcco.& tiiteUo o«t, cr totm capiti Im 
poneMem etim rofucet naribm mpomto^aut pen 
niycmt aliqua re tenui^u^ nares mmme ofjvndat. Ite 
ciconicepenn£m<edibusfunthabed£,at<^itft pcnno Nogdect 
poterit,ut'mfrntesjiernutent bene.etianafo utnuf^ ""'* 
magnoioculonmangulosadiacetjs comprefferis.a' 
fiernutationcm cohercebis.arcanu eji quodda natur£. 

Adfmguitum.quimmjintibmutpiurimua reple DeCnguUa 
tione no paruafit naufeam er uomitmt prouoca, nec 
auomitu , f^atio triumhorarmi.aliquid fumat.fed 
fomnwmpotiu4prouoca,ftomachumetiam^mungito . 
oleo ma^ich'mo,aut accipe nuce mdicA, e% tritam» 
^faccharo temperatam mfknti da.fi ucrb a frigidi^ 
tatc jit ftcmuchiMeo laurmo.aut ancthino , aut cum 
eiwsfeminetrito.^cufucco mcnth£ calide floma^ 
chofuper'mpone. fi ucro afkme er cibi carcntia oria 
turfingultm, accipe oleum uiolaceu.autrGfmmi cu 
fucco cndiui£,aut alianm herbarum,ciu£ mfiigidan^^ 
dio' humedandiuimhabeat.cr temperata. cu laile 
mulieris.fiomacho 'murige.cT probe, cr fuauiter cr 
lac bene temperatum, quod erit tcmpcrat£ mulieris, 
necnon alia utilia C{U£ uires re^ituant, ^^^ ^.^ ^^ 

Ad f^ir^di difjicultate(qu£ dij^noca dicitur)fuhle ' ' ^ 
uU^i.una cii f^iritu fiertete^accipe feminis lini ({uatu 
uoles, idc^, cotere.cotritu meUe tepera,a' fubmde m» 
f&nti dato calidu.Etiamulfam w os af,idue 'miiiUato, 
■quod fi no fuccefferit,oleo m£diu digitu mtingito.o' 
tonflU((s iUinito.Sed cr lmgU£ radice mfra coprimeSy 
mmitm exdta.ubi euomuerit.confe^m fanabitur» 



' i«8 A D D I T I O N E Sr ' 

quodpmorhm mgrauefceret, ^ pr^cordia obiiYUci 
tur^ctccipe cotum^ aut eafemina inuoluta, eax^^ contu 
facumluteo affato infintiforbendadato,Quodfi cu 
difjicultate fiuxm uentris fequatur^^exhibito fyrupm 
myrtinu^co^im cutn meUej aut da^ylos cwm jirm 
, ,- .. triticicumla^e coiio! dato. 

)«lnfomni|s - . .^. . r • t • • .. 

erroKfn fe^ Infomnia terrijica mpintei mterdm mquietare fo 
xmaibas^ipjij. ^ ^M<e ex alimentorumpleruq^abundantia jiunt. ^ 
fomnui igitur fc procuretur , prmcipio caueat nua 
trixjie mjintem jiatm a cibo cubitum reponatidem 
de aliquantwm weflw prdsbe injinti l'mgendum,qub ji 
ciliwi concociuantur^ciute concodu difficilia funt,^ 
admte{i'ma,^aluumrecrementamittantur:puluere 
didmofchi.aut pliris cU mafco cum lade forbendu d<t 
to^aUqui exhibet theriacacu laile^hoc ego nolo prdt 
cipere, q^uod 'mfintibm propter uires no conueniat, 
Ad paralypn uni cmt tabe. Prwwo nutrix firmans 

D«paniyfi* ^^ ^ m^ruenda efi cibpsficcis, CT qui plurmiu calfi 
ciant: a pifcibm uerb , cr la^e , oleribm cr 4 car= 
ne craffa, er fuiUa prorfm ab^'meat,nec utatur umo 
diluto^& mjintem priufquam la^etur lauato aqua 
calida fulphurea^aut exalijs aiirmgentibm,^' dem» 
deoleoca^oreiyautcoiiiperungere^accipe etiam ce 

r£.^.j. euphorbij.^].eafuba^a,^ cumoleo tempera 
tajmodo empU^ri f^\n£ mfinfisimpone. 
De macte Admodicam uero maciem,utere lauacro ex aqua^ 
iBodica, .^ ^y^ caput,c^ pedes arietis eoufq; coda fint» do» 
nec^aro ab o^ibmf^onte abfcedat.fefeq^ ultro ojjps 
r^t.cr fx hoc lauacro quotiens erit abdergcndmt 

ab^et 



A D D I T I O N E S . u? 

ab^ergatur wfinsy^ fepim diligenter^ k Uuacro 
auferatur.Bemde efi ungendm hoc unguento , acci^ie 
butyri recentis,olei uiolati^^ rofaceijingulonm. 5. 
ij.axungiie porci.^.vi.certe candidd£,p.iiii.Eaqijimul 
coUiquata, refer in unguetUiZ^ eo utere modo di^o, 

AdjibresfeucaloresimmodicoS;,ji ergoftbrisms ;^ifei,tesi 
fintiaccidat^ojjicimprmumnutriciserittijs uefci, caiorcs noii 
qu£refi'igeret,crhume^entjdemdeh£ci/)ifintidiitOi "^ "*"* 
fuccum mali punici^nec acerbwm^^nec dulcem,fed mes 
dium.quemfi non habed^Arte iUum pxrabisM efifac Artefucciw 
caro , aqua etiam cucurbitiC^^^ fiorum uiolaru^gras patandus» 
miniS:,cr portulacietaliquando cu/m faccaro^aliquan^ 
dofimpiices exhibeantur.Proderit etiamfudores m^ 
jintiprouocare^accipe meduUam arundinis uiridis co ^o^«sf«^o 
tufamiQrfincipiti,cTp^dibm iUinitOjOperitoqi ipfum 41!^*""°*^ 
mjintem ue^ibu/s. Item perunge frontem oleo rofaru» 
admixto unguento populeoj cordi uero epitema appo 
nitO:,necnon hepati^ex conuenietibm^^endiuiafcilicett 
k^ucichepatica plantaginejC!^ rofis, 

Etfi uox mterceptafueritfCalore aut alui ad^tris 
^ione,Qj^odplerun(^ folet euenireM<if>ic£ fuccwm Ht^vGct ' > 
propinatOjaut mitiUato prnecedente glande,qu(e ano tcrccptat. 
efi fupponenda, 

Nunc de abla^atione agamuSjquafinemmorboru P"frf"'a *oc 
i/njp^ntium claudemus mitium pueriti(eficmtes.lProfi laSe deflci* 
ne igitur i/nfintium»qu£ initiwm puerin£ efijocendu ™"*» 
efi quomodo xbladandifunt mfkntes,^ quo tempo^ 
re,vbicorpus eritfoUdumoCibiexhibendi funt folin 
diores» CT mic£ delicatiores, cuaqua mulfa , aut uino 



«• ADDITIONES. 

tttulfo:^aut UHe^aut uino dulci,mde oua ^«o^^ forbu 
liajpotandtm uerb dabis dilutm uinm. At ubi pmr 

Documentu iam foUdiorem cibum mgeretMnc paulatm fenfmcli 

'°"^^"um.' <ib ubcribus, defuefcat.quodfi abiadatm m morbm 
'mciderit:,adUcrurfusreducatur^ demde ubimorbm 
defKritjecrcandum corpufcdwnhor ita denuo abU* 
^andumiratio ucro uidui m abUdatiTiJuc eji,abl(h 
^atireUxandi^aUcriter exercendi:,cibileuioresbos 

Vtxts ^^^^'j^i'^,ii^^.ciexhibendifunt,corpm tamcn temperatm 
ab uini copia ab^mere oportct.uinm enlm i/n calidis 
cr hamidii teperaturis , uaporibm caput repkt.ne^^ 
pueros d potione figida inhibendos putO:,quare opti 
ma er eleda a^iua utanturjnde afeptimo annoM li 

risfin S teras ducendi,pr£ccptoribus(^ humanis.a-manfuetis 
benda, tradedi.Multi entmmalismoribui educati.mtemper^ 
tia.o' licentia(qu£multosdeterior€s reddit ) dudi, 
bonas corrwA^piit natur<is,ficut rurfm.nonnuUi uitio 
fo corpore nati,uita prudentiori opportunisqi exaxi 
tijs.multa rc^cerunt.qude natura deliquerAt. 

Qv^are ledor amice, m cuiu^ gratiam htec fmmis 

Bpflogia uigilijsa mefcripta cr notata funt.boni precor con* 
fulcis.duinonequidemmiu^amde hacre in^itutios 
tiem^fed breuem fubmonitionem profecutm fm, fe* 
dulo tibi o^ro.Q^od uero re^at , medici muti, qui 
nonniftuocati fmtJefcingerunt.noMcerte adiuto 
res,pleniws,quamalimquifqum loquens.negotiuw 
corrcborabunt,mcntemtuam cmfirmabunt,^' fi" 
tojihiq^ hoc perfuadeas uelim , nihii fcriptm effs 
hic^quod aut GaUttum, aut Aetiwm , aut Aegihetm 

Vaulm 



ADDITIONES. tu 

Tdulm Galeni affeclits non redolcat:, neq; eo no = 
mlnc:, cr ea affvdione operi detraheit ([uod omnid 
fmt cr Galeni:, cr aliorm , ([uonm fcripta cx = 
tant. Nempe non hoc, ncq; Gdeni^ ncq^ diortm Hoc,nc^e6 
opus efl, i^ndru^io mutaeffe potefl,folus ego fu= ^f"^^^^'"'' 
daui:, iungens GracaLatiniSiG^Latina Gr£ciS:,(luo= fet muts in- 
rmn mnc uicifitudine opus efiifi rebu^^ homini^ Rmaiotota 
hm, 0" tcmporibm Inferuirc uoluerlmm . Sed ft = 
mco dc Arabibm uerbu/tn fixerC:, libenterq; ^tcri 
non audco, ne forte male dudiam ab ijs , qui fa= ^J^^f^-^J^^ 
picntviM habcnt paUtmn ^ qum mcntcm , an fci= dio veiimus 
licet eormn fcripta huc tran^ulerimfciuibus in fwm= *"f""i" f/ 
ma rcfpondco:, me?y hic,^alwi nullos ncglexif^. guatSprofei 
fe, qui opcram prAre poffent :> parum aut ni^ ^'°s'^"*^'5' 
hil ucrbor^m contextmn curms , «eqfj 4 quo di^ nocfcnesme 
ceretur, aut duibm uerbistfed duid dicatur^, etiam ^*'='^ »"«<«" 
jiabKcbrceo^y Arabc, Gratco^^autLatino. CXuiomnes diautimta- 
iniuriam non f^xiunt, fi fuo idiomate, er Ungua "/-'^"'^'^^* 
germana er innata lo^uantur . An non per omnem dtnt quantn 
terram audita ptuoxdomini^receptaciu^fapientia:, ^eribtmt"? 
f^iritmqiubiubinon f^iret, zrfole cwmcieteris ji= ma veftigia 
deribws , terraq^ cr mari non utantur omncs c^uot- so^vbfa' i 
quot funt, ([m wi his tenebris cdigant , ^ paU cetvbiq^Vp; 
pitant potius :y (^um uiuunt f nam fiendo , riden s ^•^'^'J*^"^?*'' 
do , Utando ^ triBmdo , ffierando at(^ timendo , Pcregnmtij 
a'dies,a' annosducimm perinanes.fiitileSjirri^ quaeTBuS 
tos motm anmtce , rft^,- affedm: nihil quicquam in ttmGtu, 
(utplurimi)(id fumm^ rei pertinHes,QUce imprimii Sptaeflf' 



n% ADDITIONES. 

m uita (tccuranda eji.Caterm^ non omittenim ui» 

, . , deo^q^uid aliquando a Khomanu^ fcriptmnfit m men» 

aRhoma"nis daces Gr^cos^uanos.cT iadabundos pr£ multimdine 

ingrscosfcti inutiles.Bonimmquit Cato Khomanu^Mteras Gr<eco 

^*""* "* rum mj^icere.fed non perdifcere. Qu,andocu<i^ gem 

iitafuas literai dabit.omniacorrmipetjuc etiammi, 

gis,fi medicosfuos huc mittatjurarunt mterfe barbi 

ros omnes necare medicma.hadcnus M.arc. Cato. ^ 

nos Barbaros diditant.fed piM una no^rafok fkcit 

Linguxgrx ipngua, equidc inops^ut ipfi uolut^qum eoru ^mmz^j, 

S wd"gun' confof^o' 'mordmat£,(iuds m artem uix unquam redi 

^"^* gas.porro.ciuo pauio uiterius prof^icio , cr progre^i 

diorfcripta eorWj^Mi non citra afji£luMnguam Gr<ea 

camfuntampiexati^eomagis, atc^i magis cogor em 

cuiwi (citra negiedu tmgu^ no^rte^auditor fiiiMc= 

PaucifuoSt jiari4ubdnuUiabf(i;comitepcenitentia,qu^ mifero 

latiniimguae ^^^^^^ monfuitorum eji comes^eiu^ Imgutc fitermt 

S*abf^ affiaatores,criaudatores,at<ii admiratores.quo^ 

paaitetia co ^^ ^^^ j^^^. ^xempU affvram^prmo de his qui m no= 

Bud«uT£ jirafuntmemoriajemuaiiorum^quorum monumen^ 

ntx 8C gloria ^^ ^xtant, 

SlS An non Bud^us, quem finicem, cr g^oria GaUoru 

oin» »««no. ^y^^^ appeUare , iam tranfitum fuwm pubiicauit, 

impwSro. quemfinepoenitetia,una cumgaudio^quodfulsfdrtc 

Stentil re^itueretur^non exiiiimo fcriptummeqi potuit non 

isargSo! aperire.quodiatueratdiu mcorde ,Manardus etiA 

Manardus ^Q^y^^an Gaicnm non fit dete.latus , quod unum^ 

nodJcit quenqiapharmaco ^pr^termentem liippocratis^,m 

Audi um ^QYf^Qiateraiiterruerit.mwmCornariiioptmuin'^ 

corniriat terpfC 



ADDITIONES* m 

terpretemmtermaudiamuiAetim Galeno pY£fe= quiddeGa 
rentc hi^ uerbis.AetimJnquit. omnia qu^e ex Galeno f^^j^l^^ 
tranfcripftt,maioreluce,crpotioribmuerbis tradi^ tij cmus eff 
Aitio' ("^ "«0 uerbo dicam) magis omtikZs. Cm Ga w^efpt"» 
lenm ut Afunm, m plerifc[ue penitui ut fuperfiuwi 
coni^iciatur: aliquando etiam, pr<eterYem, quiedam 
adhibeat, c[uorm ipfe quoq^ ueniam le^oYcm depre 
catur.h(£c Cornariu^. M.ultifuntpY^terea,quiquazi 
tmuisGr£cisaddi^i,fineAYabibm opeYam fuAno Notahaec» 
pcrficiunt.uixunwmautalteYmuerbwmpYoferYent, 
leuifmoq^ morbo mederi poffent, abf(^ uno aut Rrfa 
fe, aut M.efue,aut Auicenna : quod fexcentis ego te=^ Squm>ntus 
fiibusidonei^ fm probaturus.Squironiui etiam pr£ psvtriu^ 
ceptor meus ArchiatYo^:, no Aquitanice modb, fet CT ""g««pe"- 
GaUiaYm, cuim ego ucYbm nonfaciofine admiYa= medicoro!!^' 
tionecrlaude: quod ignoYantiam antiquam :> nuUo ^^^^p^^s^^ 
pr£ceptore pr<e€unte, exuerit^quam iam mbiberat, ntotmedici 
nec adhuc Ycnafcctibus melioYibm liteYis. Qtticti hoc "«apud Ag 

r. .' T . T » n-^- tanos.hoccfl 

annofiequenti auditoYio^quando de conititHtione aY ia fchoiis no 
tismedicte Gr£ce publice enarrdffet.^adpYaxm, ^'^«Pi'^"«» 
feu exeYcitationem artps multi acceleraYent:, er iteY pemu^ 
co^ituiffent: neq; eo infalutato er mcofulto,poflea= 
quam uale dixiffet^hoc pYo ultma Vmea.cT tutore tu q*^'!'*!.'" 
tifimo ac deftnfore^mquit, tenete^ ne abfque Nlefue ont repowS 
Arabcaut GoYdonio, aut RafeaYtem excYceatis : hi **"»"* 
enmuosmoYbosomnes cuYaYc docebunt. AGaleno _ , 

, . c ' Cralenus no 

uero Yetinete pYiCcepta aYtPS^ aYgutas conjutationes^ nouit Anti. 
oYnatm dicendi^ coYpoYis conSiMionew,-owmiwn J°*oi"j""o 

- rr >t . T t -^ ftroru bona 

l^artim ufm»a' ajj^am Antidota ucyo nequaqua, partemt 

i 



«4 A D D ITI O NES» 

quodeoYimbondm partem non nouerit, ([uibu^uti 

Cataiogus folcmu^uion nouU rhabarbarim no^rwm, mannmi 

«orSquxad mofchum.ptccarum^cajliamj iubstcm.agaricumtios 

Snonper* ft^umt.fyrupo^ (quoi potioncs antiqui uocabAt^aq^UA 

«enere* mt£,de^iUationm aquarum.uarias catapotiorum c5 

pofltiones^qutc funt m officinls: neque dubito qucdjl 

Galenin ab mjiris reuocaretur, potiu^ quam 4 cceks 

ftibuiy quinartis expers cenfereturab unoquoq^Mo 

ipft potius fe in afmu uerfum mgenuefiiteretur.Nech 

t«f«mme" iUe effet Gaienm, quemDeummedicoru extoUimm 

did<iiibf^_ ^Admirmur, propter tot remediorti luxuriem,tot 

flfforo* parat ^^^^ portentof^ o^eutationef^tot hommu iUamfiU 

inftarnfgo. fo profitentiumjiftu^^c^ iUecebras, qui quafi fe m* 

t^toruinf Jiar publicarum mulierum foro er ueditioni parant, 

er coniiituunt. Itaque m hac artiwm fola euenit, ut 

cuicunq^ medicwm fe profitentiftAtm credatur.qum 

fit periculum m nuUo mendacio maim. Set de his faa 

tis,qu£ pluribm uerbis JDrte.quam oportuit, fcripjis 

Dfgreffionis ^^-^^^^^ interpretatione ad admonitionem nonm 

cxcufatio, iuriafim euagatmiinterim tamen,tu le^or beneuole 

^ ftudiofe,cui huc omnia transferre non potui.Nec^ 

in hoc laboremfufcepi,fet breui copendio, quicquid 

ad hanc remf^ciebat, per^ringereftudij, apophthei 

gma Alexandrifufcipe, quo mentem iUuilres. Qnos 

niam igitur hommum multitudinem bifirim parti^ 

uijfem, in Grteco!,^ Barbaro^: A lexadrum commo^s 

Lege Akxa neficiebant, ut Graecis quidemftcut amicis,barbarii 

drtrefpofum autemftcut ho{libm uteretur, Satimelfet^inquit Ale 

dignumr xander, h£c uirtutCt atque malicia diuidi : complures 

cnm 



ADDITIONES. nj 

enm Gmos malos ejfe, cr Bdrkro; UYbanos. ficut 
lnio!,cr Arianos.Romanos etiam.o' CartUginien^ 
fcs ref^ublicM permirifice tradantes. Qn,apropter^ 
tantiuiri conftiimfequuti^monitoribm relidis, Dei 
immortalis fmm potiu^, ^uam hommu, 4 quibu^ mul 
tic£cuiientes,exiiiu^m/mcendium, cr tormenta p4= ^P°^^jJ"^* 
tiiintur^.Neq^nosGdlenui,autAuicenna,aut quiuis loXominu* 
dim mentem no^ram fuperet : mortales enim omnes 
fierunt, rudes adhuc, CT iuuenes neceffe eit ut duca= ^Pj"''^'*!^^ 
mur,allquando ctiam toties duili^cibo folidiori,reli= fto^tcTJ&cg 
^dmfintiaMentem, o' cor pungmm,^ aperietUY miidgcnus 
nobi^ uit£ thefaurm, neque^ciendi libros plures uU desTneque 
lns' e^ finis :fi'equensq; meditatio , affiidio carnis quxdeifunt 
(^.Quirc Deum time.o' mandata eius obferua.cT JJ5t?" "^ 
cm certe omnis homo: nam adducit m iudicium cun= 
iia, du<ie funt fub ccelo Deui. QgareualeledoT;, CT Brcuisepiio 
luci uer£> er detern^ hab egratiasfi aliqua dida ftnt, DeaTmmoc 
m£ tibi fatisf^ciant.qute fuo radio nos hic m tenebriA ta.iemomnia 
iUhat.Si minm imbeciUitati me£ adfcribito potiti^ J"gimu«» 
dum uolHtdti,qu£ reSia erat,ut er me.er artem,ne 
aliquo m loco manca effetJUudraret. Vale, 



«^ 



lUuftrifsimo Do. 

GVLIELMO ARSAGO APVD 

Viennenfes Allohrogis Frimmo Propr<c 

tori Petrus Toletus profej?io»e 

Me^ic«5, Sdutem dicit 

^er^etum . 

VVH NOSTRI, ET LI^ 
ter4rH>w es mintifmus, uir omni 
hus ornmentis Fnetoris cUri^i- 
mey& omnihus moiis magne^non 
m^glorice cupiditate ilkaus, fet tantum tui no^ 
mmisfiudio.ei' uitce longioris confiitutione ajfe 
ausyftcefecudum Deum^ah arcmis artis diuina, 
ptius c{um i^ollinecey^mtur ^ ac<iuiritur,cu^ 
ius\;mificesmedici dppelU^tMr, tihi fiudui, <f 
tAndem tua cmfd omnihus uitm cum fenio ( bc 
ffindedonAtis^fnirecu^^ientihusMnclihellu 
de ^randijy^coin<e ^ortioneVdi deOdis ?ata^ 
uini, medici doai^imi^nin^^^^^^^'^ ^^^^ 

no^raP^e^9l^^0^^^^fh '««^^ 




Vftacibaria «w^^^woJf^cwt dJ«ir<e (^«^^ cihis fendeDm. 
medico^ro fiitHtum.Hoc igitHT uoluntati$ indicim potius. 
^«4w //or«m <ijp/«:e, ^«em diu negnuermt Itdlim 
rfsfi* 'f -*^'' literisfenefcenteSjitut a j^riuilegio («t uocm)fet 
melius dixeris a mnU lihertate y qii<e feruitmeni 
adfert,aut ah imj^etufmnte hellorumy quo tolli^ 
tur hominum confuetudoydy Dei cetermfahrica* 
tur ira: nam uere irce domini fahrifumus. hunc iw 
tur preetor ce^iuif^ime accij^e , ut inde tollaturo^ 
fnnium ohlo^iuHtorumfermo inanis ^^fiultusy m 
nigra illecehns crationis fucatce candidatf ^ m<i 
le dealhat. SedfufiniSyne hominumfiagitia pro/c 
^uendo Cquihus continud in lachrymasfoluor)in 
uolumen tranfeat e^iflola, Vale, Tuierit 
candoris honi confulere no^ram ani^ 
mi uolumatem. £ Lugduno 
a^ud Germanu a Ro- 
fa,X.Calend. 
Decemh. 
M. D. XXXVIi. 



ODI DE ODIS 

pATAVI N I, P H Y^ 

SICI AC xMEDlCI, 

de Ccense & Prandii 

pordone Libri 

Duo, 

Cui faAa eft accefsio non paruaex Paraftafi 
PETiii TOLETi Doe^toris Medici, 
ad Illurtrifsimum Praetorem 
Guiiclmum Arfagum» 



ODVS DE ODIS 

PATAVINVS PHYSICVS, 

ac medicus, Marmo Georgio, 

Marco MiniOjGafpari Con'- 

tareno Gymnafri Pa^ 

tauini Inftauratori^ 

bus optime meri 

tis Salutem 

diciu 

VM MECVMSAEPE 
animo repeterem uiri cUrif^imi, 
Qupd licet idem,([ui olimjnunc 
mudusfit, we^i Solis circuitus in^ 
uerfus,mc ulk aliarumftelUrum, 
fiuefixarumyfiue erratium, nec dierum ordinis mu 
tatiofa8:afit:,Tamen fer^^uam raro hifce temfori 
hus (^uemj^ia nafci cernimusyciui ad honas artes per 
difcendasyin ^uihusprifcis temporihus cUruiffe U^ 
quido con^at,aj^tus effe uideatur,e6(^ue neminem 
amj^lius talem euadere,<iualem , uelPhidiam inter 
fiatuarioSiUel Apellem interfiSioreSfUel Pktone 
atcj; Ari^otelem interj^hilofoj^hoSyUel H/ppocw- 
tem,ac Galenu intermedicoseuafijfc mdemus,ld 

in^uam 




EPISTOLA. »" 

inmm>non j^otui non uehemeter dmirdri, ^uum 
Jafertim d honas artes aditus nunc nohs faci^ 
liorfity(iHando(iuidem,(iuce anti<iui longo tem^o^ 
reaf^iduis uigilijSy^ Uhorihusj^artamonumentis 
pimdarunt, hreuiorenos temporeperdifcereuale 
ms-^t(iue ({UHm huius ego rei caufam inueBiga^ 
rmM mihi tandemfuccurrit,(iuod ^lerif({ue in lo 
cis Gdenus affirmat, ex reBa uidelicet cihi,]^o^ 
tush' ratione non honam modo gigni cor^oris tem 
^eraturamfid etiam animum reddi ^ra^antiore, 
afaua autem & frauam corpom gigni tem^e^ 
ritm,c(^ honos animimores corrumj^iymentem^; 
i ^roj^rio di^rahi munere.Qmm ita^^ue anti([U0' 
rum iliorumfelicifmofeculo reciam uiuendi ra^ 
tionemfihi homines inftituiffem, ut honam corfo 
ris temperiem, ita honos animi moresfihi comj^a^ 
riirut,?roinde non j^auci extitere, c^m eatenusfor 
tmce hona ex^etenda effe iudicantes, ^uatenusai 
fu^^editandum corponV necefitatihus fatis effe 
exiHimauerantynullis ^ej^ercerunt lahorihuSyUt in 
honisartihus excelkrent. Mhis tem^orihus,ut 
ah illa ^rifca uiSius ratione homines diuerterunt, 
ita (^uantum ah ea difceffere, tantumin animi mo^ 

i i 



nt EPISTOLA» 

riyusfi^iaeflcommutatio . QMre honis mihi 
negleciis mnc ut ditenturyfejea^ ciho,ac ^otu in- 
gurgitetyO' ueneriyac omnihus denici^fiagitijSyQu. 
Ucj,^ inferuiantyfolicitos effe confj^icimus.^siQiri 
(^uis alic^ua artem difcere i«ceperit,^2f ^,- tamu m^ 
ferre^oteritjUtad^ropriuartis fine j^erueniat^ug 
ritus ne alij citiusditetur,(^uam ipfe in arte ilU con 
fum4tus effe j^of^it.Neq>enimhomines nuc uim^ 
tis amore duSii, ^ ut alvjs opituletur artes fihi^i^ 
fcedas projfonuty Sed ut tametfi forte fortunaim 
tes funtjadhuc ditiores efficidtur.ltac^- hac de C4«- 
fa exisiimm paucos nunc tales effe^quales uetem 
illi non pduci extitere. Qmre c^uu o^endere cu^e 
re, commune nunc uiuedi ratione ah ilU uetereyi^ 
reSia non paru declinaffejid ex fradijjCOincek u 
tionemutataunoopufculo decUrare ccm^itui,Ht 
indepof^it unufc^uifci^in aeteris cj^uatafaclafitconi 
mutatio iudiciufacere.Quod opufculu in duoper^ 
(^ua hreuia diuifum uolumina his longiorihus no^i 
hus elucuhrm,(^uod ah Oratio admonituSj ^«j«e 
. pr<ectpitetur editio iuhety mecu intra priuatos p4- 
rietes perdiu continere fiatueram , ut refrigento 
tMdeminuentionis more tanftmalieni legem 

acm 



EP IST Oh A, «5 

^crm iHdicium <idhiherem,feHems'cii rem mim^ 
fm^erpenderem. Sed a certa me fententia mico 
rmlhdia4iierterunt,(iui edaionemync conten 
iere i me nmfim defmerey^uod infum me^fii^ 
longealiterfentiehmytruxerefententim^atc^ea 

in frimis afferehant rationem,(lumolrem op«/c« 
lumhocciuam^rimum i^hhlicum facere deheremy 
^uod o^imo illafalf<i frofeclo de cm<e,& fran^ 
ijj ^ortione,(iuce in hominum animis per multafe^ 
cula infedityatcii inueterauit,non minus ad hac die 
ietrlmenti mortalihus attulerit ^^«dw hac , (j^uam 
nonexno^raofficina.fed ex anti<iuoru facrarijs 
uetu^atis fordihus ohfitam ^roduximusjemolume 
tifit allatura. Quareytum ut hominihus meiaman^ 
tijsimis moremgererem,tumut communi omniufa 
Im confulerem,elucHhratiHnculam hac grauif^imo 
rum hominum moritatihus munitam, du6iu,aufj^i 
djsd; ue^ris in aciem eduxi , uideo enim ^uantas 
omniumferemedicoruinmefugnas concite.Sed 
qmmftudeaplacere honis,(iuamflurimis,ut Tere 
tianisHtaruerhis,totus ex grauipmo,acerrimoqi 
iudicio ueilro ^endeo,mri dochpimi.^iuorum tute 
U Heluti numinis cmufdam o^timarum artiumj^H^ 



U4 E P I S T O L A . 

du j^ntres j^uhlico decreto merito commendtrunt . 

Q^d fi hoc (iHic(^uid eji, <^uod t^uafi fj^ecimen 

^uoddm emifi ( tutius eji enim in ^arte , ^uint 

in toto j^ericlitari)a uohis ^rohari intelUgay 

Ex ue^ro iudicio duntnxat uigiliarum 

mearum uidehor mihi amplif^imum 

^rcemium confecutus,Dahoq; ope 

ramyUt ^erfeSiiora eUhoratio 

rac^; deincej^s a nohis in p« 

hiicum j^rodeant.Vale^ 

te, meq^ uohis de^ 

ditif^imum 

fouete. 



n? 



OdideOaisPa 

tauiniPhy(ici,ac Medici, 

DeCcense&Prandi) 

Portione, 

LIBER L 

V O N I A M totim COYpOYtS 

nutritio non fine noxa efficiA 
tur^nip,qu£ extrmfecus mgc 
Yuntur.re^a ratione adminis 
jirenturiut autem re^e aimi^ 
niilrari pofint.qudntitiiil^e:^ 
dari^cr tempm idonemdeli 
gere oportet , quo eafuntexhibendaimquo cenfeo 
recentiorimplur'minonmodb£gfis,fed etixm fanis 
pucipientes^ut parcim quidem cocnent,uberim autc 
prandeant.non parim m utrifq; aherrareitum ut iUis 
moremgeram.quif^pemealia^s,^ nunc hortantur, 
ut hoc onm fufcipiamttwm ut alijs omnibm.a' fo^e 
Yitatialiquidprofxm(quippc fortaffe dnbo faltealijs 
m hic re quippiam fcribendi occafwnemjijiatui hoc^ 
libeUo demonRrare.o' fani^.o' '^g^i^C^omUos tdme 
€xcipiam)melim effe m coena plm cibi,qum In pran 
iiofmere^QBod uerb alia quide corporibm optim^ 




jiS DE PRAND. ET COENA ^ 

[empeYaturamferuantihiii alimenta conumiant , alii 
calidis,aiiajrigidiSialia himidts,alia /icw, necnon 
aVu,at({i aiia^aiiam^^ aliam comj^ojitiim hnhentibui 
tcmperaturam:pr<eterea alia laxiorem.alia denjJore 
corporis texturam^alia (equalcm^^alia mdequakm to= 
tiui corporis flatm fcruc:ntibwi^qu£ rurfm nemo kfi 
ciabitur alia^atq- aiia eff: dcbere iuxta tripiiceni fos 
tiiis corporis in£clualitatem,^pam Galvi.de tuefm, 
cxplicauit.cr pkraq^alia pro recla faluhri^ uiilwi 
rationc fcruanh,qu£ longam cffetrecenfercis pets 
quirat.qui ca pcrdifccre cocupifcit^apud Gd.inlih, 
de fan.tuen.^ in eo libro.qui de difcdti.infcrihitiir^ 
tametfi non con^at iUum mter legitimos Gallihm 
ejfe enwmeradm.apud Celfmi Va primo ii6.de renjea 
dica.apud Kafm vn quarto ad Alman. apud Haliak 
m prhno Vrac.apud Aui.in tertia primi^ er fecunii 
canti.apud Auer.rn eademfecunda canti.^fexto col 
ILdehisenimpertra^arenon efi pr^fentis negot'^, 
Verm ut h£c difceptatio.quce m prcefentia ejl inmn 
da,ordmeprocedat^qu£dampriu^fmam., qu£ inter 
€o,^:,qui pr£cipui m medicma habentur.couenire oB^ 
dmJemdeadidpertranftbo;,quod o^cndere conRi 
tui.hac enimratione nofolm Ari^o.fed etiam Gal 
m primo Metho.M.ed.uolu/minc docet demon^ratios 
nesnomoliri oportere.Rem itaq^aggrediar.uhi eos 
YogaurrO:,qui hunc librum legere decreuerint,ut tott 
perUgantAc omnid diligenter examinent^prim qum 
deipfo.aut ipfiusauthorefententiamferant.Sed pu^ 
tomefr^urm operds pretim^fi m prmis referauei 

vo 



LIBER 1. W7 

fo duidhommemcoegerit extmfecm cihosmgeYe. 
r/Lq- ratioefitt totim corporU mtritiomeqi enm 
rfik audecUrAnicifmtM crit mutde. Hamanim 
ituq-corbm ex hmida con^^iare fub^amia,qu£ calo^ 
riiuaioc.twm naturalisjwm aeris contmentis iu^icer 
4uit,a' ob id cibo.potucii mdigere^ut <iuod effiuxit 
lcorpore refarciaturtmt unicuiqi abunde maniftB^u, 
mprmim Gal.librum de fan.tu.o' decmiquarti 
Iphorifmi prim£ parti.expofttionem perlegerit: ue^ 
rm quoniaunaqufcii corporis particula diffoluti lo^ 
cononifhquodfibiperqumfmile cfi.admittitimu:^ 
io,quod effiuitMle naturaefi.quale quod fnuatum 
eji:quce autem mgerunturMi^ non funtiob id ea cop 
cere mtura cogitur^ut coucniete mebris fimilitudine^ 
(^uoadfieri potefi,cibis copard:quod ut optme fiat, 
cuilibet corporis particuU coMtdi eificultates natu 
rutribuit.qmbm quumparticula manis redditur,^ 
quidmagisfibi efh affine attrahat.cr certo tepore co 
tlneat.cr alteret adpbifmile, acfibi appofitu coglu 
tlnet,af^i/miletq;,necnon cr cxcremeta,quoru neceffc 
eflgenerationefubfequi.expeUatM quodei fuper^ 
eflalmpropeUatiquuuerbtota hccc adio naturalis 
fit.animalibm.cr pUntis comunis efi.QuoniaiUteM 
docet Gal.quarto de Symp.caufis ^cap. feptmo,^ 
quirto de ufu partiu.cap.feptiwo.fiirpibm(quia ter 
rieaffix£funt)terraipfacibi proptuariii pr^Boefi, 
€X qud radices neceflitatis tepore cibum fncile prari* 
piunt:pr£fertim quoad anni tempora propriafibifet 
mnt temper<iturm:proptmafenfu tio mdigent.quo 



ijS DE PRAN. ET COENA — 

propfkm 'manitionmfcntwittAnimalia uerb.utpos 
tc qu£(paucis excejptis)terr£ no refident: quUoquis 
dem w^cT uoluntarie fecundim locu moueri^^fuh- 
jiantiam longe magis a terra diitantem,at(ii iUa pUth 
tarum Udtura concej^it-.huiufmodi fenfui magisobno: 
yiia cffe neccffe ejl:ut eodem tempore^ quo indigentii 
fentiant.fi^miiiarcmfibi cibwm, cr ^M^rdnt^er ad fd- 
tietatem mgerant. Verum.i^umi corporis particuk 
cuti fubditiC a uicinioribu4 fibi partibm trahant dk 
mentum.mox er lO^ exfibi prop'mciuioribu^,h<eYUY= 
fu6 ex alijsfibi uicinioribus , cr ita ex propmq^^iorU 
bmpartibu^ordme quodamfriia femper attraiiios 
neidonec a(^io ad uentriculum termineturjomnes cor 
poris partci- ex ucntre^pefmde ac pl<int£ ex tem.ci-. 
bum cliciant:nonmagis eo ipfofenfu^ quo penurim 
fentiant:atqj 'ipf£ jiirpes 'mdigent:At folmuentricns 
Iwi^ut cui deefx.unde cibum attrahat.per duos no exu 
les neruos a cerebro ad ipfm ofculum demijfoi iUm 
iurefkcultatemadmittit:ut ea ipfmfuccionema u-. 
m ex eo fuccum ueluti emulgentibm jidam dninil 
percipienSjeum ipfum uentriculam ad fatietatem cit 
bis i7npleat:quos ucntriculm circumpledem,a' utk 
dequaq^Cubi mtegram fanitatem feruet)arde cows 
prehendens non ad ewm finem conficit:>ut Galdocci 
tertio uirtu.natu.cap.xiij.ut eosalijs membris aptoi 
efficiat:quando fic non naturale furet 'mB:rumentm: 
fed quoddaanimd potius ratione.atqi inteUedupm 
ditum.quod eligendimeliws haberet {AcuUatem:fd 
ut eis perfruatur.atq^ nonfolm ea.qum recentiom 

plm 



L I B E R 1* «? 

pliirlmi quAlitatmappenmt, fed uerd nutritione nu 
tridtur.ut umfquipii ex Galin xviij.aphori.fecund^ 
par.expofitione.cr ^ <:^^<^^ ([uaYtiuolwmmi^ defan. 
tuen.libroqi tertio de potenf^i natu.cap.vij^ ^xiij* 
ficikpercipiet.ne^ii enim (^ualitdtiua tantumodo.fed 
uera nutritione id nutrit:quippe quod ei, quQdnutri 
tur.o' apponitm',0' unitur.c^ ajimilatur ; qua ra^ 
tione uentriculm ex eo quem chylm recentiores ap 
pelUi,nutriri,cm alijs pradi^is in locis GaL muit» 
twm tertio de poten.natu.cap.xiij. aUegato apertijii^ 
tne profitetur, fed de hoc dijferere non dl prt^fentii 
'mQ:ituti.Conjtdo itaque m ipfo uentriculo almento 
padoante i/ngcBo,cir ddfatietatem appofito^ nonni^ 
hil etid ex ipfo ad hepar delato , quod pn prima iUiu^ 
temporis eficitur portione^quofit omnii dimenti di 
j^enfatio (iUud enm Gal. loco fuperius adduiio m 
treidiuidit portionei) quoniamuetriculu^jquicquid 
fuperejidoco oneris habet: id igitur tanquamfuper:^ 
fiwm excernens mftrius ad 'mte^ma propeUitiatque 
mfecunda temporisportione almenti plurlmm mtt 
jlm pertranfeuntis ad iecur per uenM rapitur, paru 
uerb per totmfertur corpu^ , i/nteB'mormqi tunicis 
fit alvmeti appofitioio' fimili modo m hepate co^io 
ne pera6ia eidem hepati almentm ad fatietatem ap 
poniturMqp uentriculo unitur^quod m pfmo tempo 
re erat eidemtippoptudemiecur, quod fuperefi, ai 
cauam uenam expeUit^ atc^ m tertia eiufde temporis 
portione ipfm almeti coco^io m uenis agitur: fitqi 
pertotm corpu^ aVmenti diMutio, er unicuique 



IJ9 DE PRAND. ET COENA ^ 
pdYti iUim appoptio, ([uod utpote ftbi tnagis ajfine 
attrahitK^uo tempore^ quos meilinis, er hepati er^t 
appopta,uniuntur:nutritiir auteuetriculus, q^uu iam 
mtegre aj^imilaueric,qu£ primfibi unierat. Qjiibwi 
peraiiis.excrcmentisqi depofim.ac uniuerfo de-niquc 
corporeah omnibm fuperjluitanbm depurgato, iat^ 
tempm aderit^, uentriculo nouurn cibum appeteii dcs 
nuo nutrimentu/m ingerere , ut Galeno placuit teri 
tio de poten.naturalib.capite deci^notertio aUegatOt 
Cr Auerrois fexto Col.capite fexto, atqueUaliabiH 
primo prac.capite fexto.quare iUo i/ngeilo,quo tenis 
pore uentriculm rurfm concoquit:,atqi adfatietatetn 
iUim aVmmti depafcitur hwiniditate,^ iUaper&uis 
turtintcBina,^ iecur;, quod ex priori aUmeto unics 
Yant,fibi mtegre af>miiiahunt:'m omnibm aute corpo 
ri^partibm eorufiet unio,qu£ prim juerat appoftd: 
ubi ucro uentriculm ad unione couerfm, quodfibifu 
pererat, inftrim propuUrit:tum hcpar ^ i/nte^ina, 
qu<£ operi prioriultima manu proxime impofueriit, 
qu/q^ omnijkriam quiete ab omni prorfm operatiom 
mtritioni deputata no admittiit:quado (ut didu ejl) 
eorum fubftdtiu cotinue efjiuat:,rurfm alimentuadfe 
tranfmiffmn alterabunt^ac fibi ad fatietate apponet: 
intertm aute, quod in priori tempore uniuerfo corpo 
ri uniri dicehatur,af'milabitur: quare unaqu£(h cor 
por'is particula ex eo rurfm dvmetOt quod hepar un4 
cwm 'mte^mis ad unione couerfu/m ad uenas tanquam 
fuperfiuureijciet^quod efi fihimagis jdimiUare attra^ 
het,eimqi perf-uetm humiditatcSi igitur rurfm pofl 

hxQ 



LIBER I* 'J« 

yc tenim dnhnal cibationmfmpfent. eodem mo 
do Mafj per munm tradita^fmt j^roxime diarni eji, 
ftne uUa penitm noxa nutritio procedet: ([uando^ui» 
dem nuUa erit adio alteri aaioni mpedimcnto : ubt 
mm tm uenter.tu hepar cr mte^VnaM uniuerfm 
corm noumi fufcipient aimentm : dd ettw, quoi 
hocprxcefferat, mtegramconfiaionem nihilaaio,:: 
mfupererit.Quodfi quis hmc cibandi ntioncm «e 
gkxerit : horm altermi neceffarib eueniet: quippc 
aut ab aliquo didorm operu naturalis frcultM auer 
tetur:fhantequam pr^dida omnia pera^a pnt.cibus 
denub mge^^m foerit, aut noxijs humoribm uentricu 
lus replebitur:fl diutim,(ium par esi.mediam perpc 
ti coaHm fiierit:quorum utrunque fwmmopere caue^ 
dm e^. Septimo enmmeth. Mcd. cap. vj. fcripftt 
Galrationabile effe,priorem cibationem tantam ex* 
hiberi,quanta,prim quamfecudafmaturjota pror 
fm concoqui pof^it. Et m libello de diffolconti. cap. 
pr'mo/cribitur:Secundm cibii ante mtegram prio^ 
risconfidionem inge^meffe in caufa, ut o' ipfe, 
cr quod prioris reliqum eiXcorrumpatur. Auicen. 
quoqi tertia prmi.Boc.fecuda.ca.vij. i/nquit^Qv^od 
enmmcorpore efi deterim, cil nutriem. (Sic enim 
ipfe loquitur) fuper nutriens^quod non efl digeRm, 
mittere.Vr£terea m tertio de pot.nat. cap.xiij. f<epe 
citato fcrippt Gal.qubdfl uetriculm appoflto.unito, 
atq^ apmilato nutrimeto^ieiunm cogatur permanere 
exhis,qu£ in mefenterio,^ hepate uenis funt.nutri^ 
metm attrahet : no quide quod iam propri£ hepatis 



I» DE PRAND, ET COENA 

CitrnUzr tmicuici; uaform^clu^ i/n ipfo funt.appofutl 
€Jl:multo(ii mmm <{uoA im c^ unitvm, udctim aU 
miUtwm.Sci m uenarum concauitatibui contenta au 
ripiet, cr ea pr^fertim, qu£ aut funt excrementa eo:, 
ru,quse m iocmore genita funt^aut funt hepati fuper 
uacaneajquibm cupit iecur exonerarimec non er ex 
liene.atq^ aliji particulis,^ pr<ecipue propmquiori:t 
bm fuperfiuitates eruet,qu<e fucilim trahiqueunt.u^ 
pote partibm,quod e^fibi magis affine arde copre* 
Jiendentibm^ expultrice uero jicultatet quod. eis efh 
mutile^autfupereil.expeUente, Et Auic.tertia prmi 
doc.fecunda^ ca.vij.po^ uerba, qu£ eadefere a Kafi 
m iiij.ad Alman.cap.iiij.mutuatm eih,fubintulit:To 
lerarefkmem (h£c enimfunt eim uerba) fioma^hmn 
putridis replet humoribm.Eade fententia ex 11414* 
coUigitur primo Prac.cap.vj.Ex ijsjnquamfatism 
nift^um effe arbitror^fecundam cibationem.antequi 
prior totafit conftda^non effe fugger€ndam,nec uen 
triculum effe cogendum.utiqtium cibum appetit, diu 
ieiunm permaneat:quod unwm e^ ex hps.quiefumedi 
funt.Alterum efi^quodfinenoxafuminon potefimi 
ior;,niinor''ue aVmentorii quantita^^ quam calor natti 
ralis pQteB peruincere. Cl^ippe quum calornatura^ 
lis.quoniam (ut di^um efl)continue effiuit,fanguine 
i/n^auretur, quemadmodum flamma oleo, aut ligniSy 
Ut in UbeUo de uti.res.cap.iij^Gal.placuit^^ m pri/tt 
cipio libeUi de iuua. anhel Galeno attributi fcribi^ 
ttir,ut fUmmam debilitari, er demum extmgui oleo, 
%nw^ deficientibm neceffe e^:it4 mfanguinis defe^ 

^UC4 



tlBER I. 'ii 

ilucalorinaturdieueniet: ({mniam autem excibis 
m umtre conjtdis fangm generatur: ({uantocii calor 
maior e^Mnto maior eji quo<iue eim efjiuxm:igttut 
qui cdorem mfua magnitudme conferuare uoluerttt 
tantm cibi erit opm ajfmat, ([uantum pof^it calor 
concoquere . Sic enm nec quantitate almenti caloY 
fuffocabitur.nec eiufdem paucitate deficieti quorm 
alterm omnino contmgere.ubi.qud debet^cibi qua^ 
titasnonexhibetur.fcripptGalmfecundo de mor. 
caufis.cap.iij.in hunc modw, Alfwctttorttwt aute ipfiui 
Uel abudantiaM dejiau^^ciut aliena qualitas ad huc 
m modim officit.mgna quidem lignorm jirues, fi^ 
tofirtm exigu£ fiamm£ mijciatur.ob 'mmodtc<e quZ 
titatis exceffm ea fuffocabit: at, fi nuUa penitm aut 
pauca admodm lignafuppeditaueris:tabefcere flam 
mamuidebisMqi ob almenti deft^m, uelpaucita^^ 
tem: ftc lucern^ fiammam cr mmui, ^ftre extingui 
uidemm,ubi proprim ipftus aVmetm a iuiio modo 
aberrauerittfiue enm nPmis parce oleu adhibeas,jiue 
affat'mplur'mmmfitnda4,noxam non uitabiscrc. 
mfuper ubi plwi cibi 'mgeB:mftt, qum cdor po^it 
peruincere,qubdmaligenerabunturfucci, ita eihma 
n^i^kut nuUa decUratione indigeat: qui uero id cti 
pit apud autores perquirere,legAt Gal. m ij. de mor, 
cauft!,cap.iij. cr in vi.defymp.caupi» ca.j.Kapm m 
iiij.ad Almanforemcap.iiij.naUab.prmo Vrac.cap, 
vj.Auicen.iij.pri.doc.ij.cap.vii.iUud tantm dixiffe 
fufficiat.quod Gal fcrippt m ij. de mor. caups.cap* 
iij. Optmi quidc fucci cibm, er quiplurmm ali» 



m BE PRAND. ET COENA 
menti pr^bere poteft, ji mmanti mmoS.erntim mg 
ratur.frigidosmorbos excitareiquod etiaeodemlo 
co fcripfjt.pojfe ex umo coti/ngere mmoderatim fm 
ptoiq^uod c[uidc,qumal'mentmtfit ualde fimilictre, 
modicefmptu naturale calore augere pote^. Qijoi 
uerominore,([umfbicoueniat cibi qucititate caloT 
naturalis debiiitetur :, ex Hippocrate colligi potefi 
xiiij.cr XV. aphori, prmdc parti. in cuiu^ aphorifmi 
xv.expofttione Gal.caufam mue^igam;,cur caloretn 
naturalem hyberno tempore pluribu^ egere alimentii 
'Hippocra.dixcrit-.fcripftt.qubd nift hic abundam hi 
beat,<iuo fruatur.aVmetmprmo ipfea circuB:ante 
frigore fuperabiturMm ab eO;, ^ extrmfecipimgruiti 
^udm ab iUo^cjui per mfj^iratione attrahitur: cu ipfo 
uero cr codio ciborm debiiitabitur^ cr optimif<in 
guinis generatio,^ partiu anmalis enutritio^^ fu± 
perfiuitatu expuifio.lnfine ciuoq^eim expofitionii 
repetes oportere aimentu quatitati caloris naturalii 
aquariMos excipiebat,<iui ueris teporc fanguinism 
digent mif^ionetm q^uibus tmor cii, ne ambietis am 
qualitate nimis extendatur^ atq^ diffundatur fanguis. 
Haliab.quoq^ prmo Vrac.cap.vj.uulentim almentu 
multo caiori,ac robu^oMuiu^ aute paruo^ ©- debWi 
fuppeditare fis effe^excmplo declarauit^mquiens.ma 
xmm ignem muitis ac ualetioribui ligms augeri^ ^ 
quodammodo nutriri^cuift parum.ac debile iignm 
ut palea mijciatur, fiatm abfwmitur : propter quod 
ignpsautmmor,0'debiiiorfit,a.utext'mguitur:quarc 
Gd^vij.meth.Medf cap.vj. confumptorwmrenutri^ 

toriam 



LIBER I- '^^ 



ImtohimdiorcsfctunturMnt^^^^^^^^ 
Llentiores cibi.qumprm exhibcndi funt^laciie 
^Udici potctt prLo dc dmcn.p.u,ca.^.^ if. 
t iU coniat. almcnti ^uantitatem pro portionc 

Intcm medicmfmma opc niti dccctute^pnonU 
mtAuo magis tcm^ore caior naturaU ai cibosco^ 
Bcicndosiortior eft.Qljai mmirm non ignorahit.ii 
^aiucrit caiorcm naturalcmjm fomno tm acrisco 
tmntis jrigiditatc augcri. rcddic^ ad ciborm coaio 

ncmuamorcm.mmi'f^^f-f^ 
mo ad mtcrnM ^artcs fcccdat, ad naurdia <{mdcm 
mumra ohcunda ^otcntiorM ^dia ucrombccil 
Uor reddcturicotra ucro m uigdia^ut miujAc fym^, 
caufts,cap.vv^-Gdcn. hisucrhismanifiB^amt.Pr<e. 
tcreanemmcm Utct^fenfi^ perfomnos. aut octofos 
omnino cffc, aut dcbiiitcr agcrc: confcntanem it^^i 
cLcxiguamciuandam 4 prmcipe partc fkcdtatcm. 
L d^uere.ciuod cnm <{m ud ^rof^nde ud mmWi 
mo^nde dormxt. ex co cjl (ut ciuotidic dicerc fole. 
mm)cluod aut plm.aut mmm afjiuit^mppc tatomi. 
«««Aerep.tr eil,^H^logr4Uior/ieril:/o^mwat4l; 

toto hoc tcmporc, c^uo <iuis dormU. anmaUfkcult^ 
auiefccrc, naturalis ucro ualidi'US agcrc Uidctur&c^ 
It m tcrtioAe caufis pulfuu,<iuod uolMnc ab his^ui 
mdtranUcrut.expofttio mtrodudoriipulfuum^^ 
fcriptm c^,Galcaufamreddens,curpuiju, mfomni 
mitio miorcsfimha' tardiores^tc^rmorcs.poli 

R 4 



ii<S DE PRAND. ET COENA ^ 

tnodm uero maiorei,^ uehmetiores-.fcripfu ii effj 
ci,q^uia caior cogemfe ad mteriora cibu inuenit con 
ficiendu.a' ut eu peruincat laboratiq^uo jitM quod 
iUmfuperauerit/mbeciUior uideatur: quiadeptws 
uidoriam.o' ualidior redditur,^ pulfm maiores^ac 
Uehementiores operatur.lnfuper Auer.m prima cm. 
come.cxxxviij.cT come.xl. fecunda eiufdem ratiotic 
a^ignam^cur mfomno meliws cibi coficianturjdfieri 
mquit,quoniam uirtu^ concodrix tunc i/n alimeti co 
dioneduplici utitur calore jproprio fciiicet ac eo 
qui.prius quamad mterna fecederet^ uirtutibus ani* 
maiibus deferuiebat. Itidem exUaliab.v.Theo.cap, 
XXXV. ^ ex Auic.fecuda primiJoc.feciida,fm. pri 
ma cap.xiij.?:^ doc,tertia,fm.fecuda,cap.xij.^ ter 
tia prvmi doc.fecunday cap.ix.o" WJ prma canti.tex. 
cxxxviij.unufquifq^ id poteB: perdifcere.infuper Ari 
fioteles m iibeUo defom.^uig.uoles oiiedere^ quod 
€a,qu£nutriuntur (fentiantalij quicquid uelmtyfen 
fu no indigent,ut nutriantur^fcripjltfenfum habctia 
tm maxime nutriri^^quando fecundUfenfum no ope= 
rantur.Et Thcmi^ius m iUim iibeUiparaphrafi cap, 
v.quu dixit^qubd qud^cilq^ aiefcut^^no necejjario etia 
fentiunt^hcec uerba fubintuiit::,B.oc uero demo^rat C4 
ratio, q, ms.qu^ nutrit:, J7tunm fuugnauimy^ ex|>e=s 
ditim cofopitis.quam uigiiatibm nobi6 abfoluit: nam 
eo temporeprobim er dimur^cf corpuienta perfici 
mm,utpote ut qua^ a^iones nihii adminiculentur fen 
fm.Ad h<ec Alexader Aphrodifcm m enarratione dc 
nnima ex Ariiloteips iniitutioe^ubi de mpulfu.crui 

mpul 



{ 



L I B E R I ♦ ^^r 

'MMrUagitJccUram uimtm altricc ^uifenft 
JfeQregari,fcrippt hxc ucrba.Wter h^c continc 
i,racmommtisfingul^dtriccuirtutefiingimur:fem 
pcrenimalimurtcrm dormicntibu^ maxme pr<ect*> 
puomuncre,at<ii a^onc pote^i^ h£c fcfc excrccre 
uiietur a^c-^aderatione.quuaeris nos ambtetis frigt 
ditatc coUigatfe ad mteriora calor mnatusfibi cotra 
ximaufugiensadcibos conficiendos rcddctur uali^s 
iioricontra uerb^quu eiufdcm aeris caliditAtc ad ex* 
teriorei partes agaturM corundcm ciborum co^io» 
nctn mbcciUiorfiettquod opfme Galin expoptione 
X V. Aphorifmi pr'm£ parti. dccUrauit , fcribens m 
hmc modu,Cmfam uero.ob ^uahic idem calor hyc^ 
ne augcatur,etia Ari^otelcs dixittrcfiigit enim pro* 
pter circunihantem extrmfecmfrigiditatcm-pcut rur 
fiw £^atc ai fibi affine protedituriatq^ ita contmgit, 
iiffolui quidem>ac difiipari cius fubslantia tcmpore 
f^itio.contmcri.ac cohibcri,^ m profiindu fcccdea 
re hycmdiiob hoc igitur er codiones.o' fanguifica» 
tioncs.o' nutritioncs hifcc tcmporibus funt meliorei 
(fc.SiCpiusc^ rcpctit eadem expofttione.tcmporc hye 
mSf^iritwm una cwmfangume ad profiindwm corpo 
riiretrocedereiquare Hippocrates eodem Aphorif 
dixit.Vcntreshyemc er uerc cdidipmifunt natura, 
^fomnilongifimiiquare per ea tempora alimcnta 
copiofiora funt exhibenda.?r£terca m.vf.de tempera 
mentis.cap.ultmoJccUrans Gal .excute non poffe 
eorum totiM corporis temperaturam cognofci, qui 
u mcolunt loca,qu£ fub urfa^o' meridie fua funt» 



n9 DE PRAND. ET COENA 

afferit id contmgere,d[uonim in his, q^ui ad urfam hi 
bitant;,cdor ad projundct corporis ab deris contineih 
ti^ jiigiditate jiigaturiciui Va habitantibus ad meridie 
extrmfccn^ ambientis caliditate in cutem attrahitur, 
cr moxfubijcienf eorm temperie^^qui mlnm tempc 
ratdshabitant regionciM^quales ejJe^Mtpote inte» 
rioribu^^exterioribmq^mter fe partibmnon parm 
difjvretibm,h£c uerbafublntulit^GaUis e/iwn,er Ger 
manis.z^ omni Thracio, c^ Scythico generi^jrigida, 
humidaq; cutis e/l,ideoq; etiamoUis^alba,^ pilpsmi 
da, omnn uerb naturalis his calor i« uifcera uni cm 
fanguine confiigit, ubi dwm agitdturiCr premitm,^ 
firuet.iracundi, audaces.o' pr<iecipites confiiij re^s 
dutur^Aethiopibus Mero,cr AYabibu^,omnibm denic^ 
his^qui ad meridie mcolunt, natura cutis exambietitn 
<s^mj^ naturali calore firds a£io,usia,durai ficca, 
er nigra redditur,toto corpore nataralis quidem «= 
loris exiguam obtmente portionem.fed alieno,at^ui 
dititio i/ncalefcente crc. idem qwo^ coUigitur exHd 
liab.pri. Vracxd.ij.o' vj-er ex Auer.fecunda canti, 
com.xxj.Hii puto fatis fuper(^ decUratum eJJe,cdlos 
rem mnatum ut fomno,ita aeris frigiditate augeri.iij 
cb id ciborum codiones ualidim agerc.ReliquwfAM 
tem efi declarare, eundem calorem quietc reddi ad cii 
bos conficiendos udidiorem,quod optime fiet,fi ptim 
ex his quxdam expofuero,qu£ ab exercitsione proi 
■ uenitit. '?oYro duo pY£teY caeteYa ab exercitatione pro 
ficifcuntur,ut m fecundo de tu.fan. fcYipft Gal.ge^ 
nuini fcilicet cdorii atigmentti.a' f^i^iiiii t^ioUntiot 

motM 



LIBER I* '^^ 

ntom d extcrn^ uiddicet corporis p^tes, iUu deln. 
dexhispr^tcr cmra confe<imnmr,tmJhigulM 
corpons p^rticul^ m corpm dcduccnda ualidim at. 
truhcrc tm cafkciiim immutarcM nutritionem jic 
Uciorcmefjici.tm fvigidarm partiam excrcmcnta 
dexpuifioncm^nccnoncrmcatwiparari, quibm ea 
ipfa cxcremcnta expeUi ncccffc cjl.cr dcniq^ cxcrcmc 
tM corpora purgari.Qu^ quu itafmtcotempo 
re debcnt corpora cxercitari.ut mquit Gai . jccundo 
dctu.fa.f^pcaUcgato.ciuo umtriculm.O' H^ <^^^ 
dHjncod^sq^ cibis.aut fuccis omninouacua funt. er 
mina^atcii alui cxcrementa funt dcpofnajic cnmpe 
riculm non eji^uumCut diaii cjl)cxcrcitatioMri. 
butionemcorpmopcrctur^ut cruda, mcoaaq-,prm 
dum prnhe confiaafmt^aut rflqwid ex didis excrc. 
lcntisui calori^ per cxercitationc au^i momnescor 
porispartesrapimr,cluare Galiij.de tufan.pojt «c« 
nerem eamfcripfit cxcrcitationis j^ecicm,qua pr^pA 
ratoriam uocant^pofi uigiiias autem , ucl triMiam, 
uel amhMU<^ apothcrapia diciturjdonea ejjc^ji ta^ 
mcncruditMabfir.nam,fiquacruditds fubeji, mquit 
omnino no effc excrcitandm.Ex ijs ita(^ conitat tcm 
pm ad cxercitatione idoncm ejfe,ut docet Galm.ij. 
de tu.fan.quum cibm mgcim,tm m ucntriculo,twm 
m hcpaic iam prorfm confhdm cji.qufuero fit m m 
nis,coaio agitur,cr i^m tempm m^at^ut noum alu^ 
mentmfufcipiatur,conB:at quoqi caloris augmentu, 
duod exercitationeacquiriturjm ipf<tfit exercita* 
tio,non iUii coaionihm cofirre.qu^ m uentrmdo^ac 



»4» DE PRAND. ET COEISIA "^ 

hepate perjiciuntur uerim potim ij^ maxime officera 
qMtidoquidem eo caloris augmento jfiat lUorm mliz 
dior ad exti/nm partes attradio^c^u^ m mtimi^ pdfH 
biii continenturtatq^ cdor nuturcili^,ut m <eitiuo teni 
poreJtaAuMcorpora exercitantur.fvrtH agatur.ut 
liui igituY uentriculus,^ iecur alimmta conficiunti 
^uwm homo db exercitadombus uacatiq^uod utiq^ (je, 
clarare jiatuerm.Huic fententije Rafis m.Hij.ad aU 
man.cap.ij.Haiiab.prmo praC.cap.iij.Auic.iij.pri. 
midoc.ij.ca.iij.c^vijAuer.vi.col.ca.ij.^-prmdCi 
ti.commen.cxliiiJGr ij.cami.commen. xx.adiiipuUn 
tur.Puto equidem ba^enm mefatis manif^ile upetuif 
fe:,fecunda cibationem no effe exbibendatnifi priorto 
ta cor.fe^a ft^nec uentriculumdiu ieiunare co^e«d« 
effe.Pr^terea fumendi cibi qucititate^^nec maiore, tKt 
mmore effe oportere, quam calor pof^it perumeriM 
fuper ^fomno,^ aeris frigiditate calorem natuvdli 
augeritO' o^ id cibos melim concoqui:cotra uerofiti 
ri in uigilia,(cr aeris caiiditate . Demu exercitationl 
m corpwi dedudione iuuare: hi^ autc qu£ m uentricu 
lo,^ hepatefiunt co^ionibM officere:qu£ omtiiaAl 
cethocioco tanquam bipotbefes fnt accipienda,no 
tame i/nutilefult clariora reddidiffe,ac oiiediffeapu 
cipuis medicis effe conceffa: qu£dam enim pfmcipii 
funt qu£ aliqua declaratioue deflderat. Ex his mok 
fic declaratii jkcilc efi coUigere^piws m ccend qum k 
prandio comedcnduin effe.Quippe.quu tempM quol 
4 prandio ad coenam protenditur^odo quidem,dut ai 
fummwm nouem contmeat horaitquoiuetbacaM 

Aipr4n 



L I B E R K Ht 

al pYdnlim pYoducitur.ex qumdecm dut fexdecm 
m^etiab ea qu<irere oportet, qui arbitrantur plus 
01 prandio (jM^m m ccena effe exhibendm : nunquid» 
mim iam ccenandi tempm efi.nutrimentummpratu: 
diofmpi^^*^'^^^^^ fi^ conco^m»necne:p enimii 
ajjirm^u€rmt:igitur eo^frteri neceffe eji.cibmm cx 
tii exhibicm.quu tenuior fit.qum qui m pradio m* 
ceB:u/s ejhbreuiori tempore confe^m irv.quare uen^ 
friculM diu ieiumi manere,malisiii hmoribus opple 
ri cogetur;quoi effe uilde noxiu.m prmo affmpto 
fiiperim oPtenfim efi.Si uerb id negauermt,utiqi uertl 
ref^onderlnt, neq^ enm tam angu^o temporis fj^acio 
fotefl m uetriculo cibws conficLapponi,uniri,a' aj^i 
milari:m epate uero concoqui alimentm,appQni,ac 
miri:mtotmautecorpui deduci.ac iUi nutrimentu 
(ipponi:quare fecudm fumetur cibuf^antequam prior 
fnper^Sle concodu4.quodnoparu ofjicerefm ^ode 
prmo affumpto fmiliter declaratu efi.?mere^,quu 
mnode naturalis calor.CT fomno.o' <if^^^ frigiditd:» 
te(no^urnm enim aerfrigidior efi.quam diurnwi)for 
tior fit.po^itqi ualidiwi naturaUs funiliones obire:c6 
tra uerb m die:necnon er alimenti quantitas,nec mas 
ior.nec mmor effe debeat.qum quod ipfe calorpo:s. 
tefi probe concoquere,ut in fuperioribm patuit:igi= 
tur nemo mficiM ire poterit.plu^ coenandu^quam pm 
kndm.lnfuper quUquiliberauita degunt^ac iUiui 
artis qu<e optma tuend£ ualitudinis rationem docet, 
pr£ceptis parere ualet:'m die cr exercitationes.o' H 
UqMcH exercit^tioneafjittitatehabent) qu/q^fibi 



14» DE PRAND, ET COENA " 

peritm artiftx pY£cipit,c(iiire foUu fmt^necno^m 

xim^ par^ hommu mplicitam negotijs uitam agh,fu 

ue inopia, fme ea feruitute, qui£ ambitionis^aut cuiufi 

uis cupiditatisgratia uolucaria ejl.fme ea:>qu£ cou^a 

eji:,ciud foim fcruitutemuulgmappc^at:pr£ter e<f, 

qu£ didafunt.in dicfolita quoq^ munia,zT di^ums 

do infucta oheant.node uerb quiefcant.ubi maim ^«i 

dem pntndicM.mmorem autem cccna mgeffermt .m* 

fcio,qua ratione ea incomoda euitare potcrunt , (^m 

quidem his, qui fe exercent.antcquam alimentu mmn 

triculo.a^ hepatc cofeduAnfu.eucnirefuperim expli 

catu eft.Ex ijs itaq^ patere arbitror , rationabiie c|f, 

tum quia longius tcmpm cocna.qum prUiu excifit, 

tim quia in nofte cotmens figidiu^ eft.p- omnafa 

dormire^ac quief erc confucfcunt,ut tu plnresMM 

lentiorcs cibi m cczna migis qum m prandio admmu 

firetur.Qmbiii dc caufn fcripfit Gai.vlj.mthmi 

cap.Vl.hiS, qui renutriuntur reficiunturq^ uaietiom 

cibos m cccna maxirne offirendos effc.qucm ufm/it, 

athletas no ratione tantu inueniffe.fed etia longa ex* 

perientia comprobaffe.Hanc utiqifententia ea cop 

bant,qu£inprimoderationeuiilmm morbis ma 

tex.xxv.Hippo.fcribit,docensenim eorm ui^mu 

tionem.quibm niorbi iudicatio fada efljorbitionm, 

inquit, matutino quide tepore exhibe^uef^ereautld 

alios etiamnum cibostranftrepoteris.Btm tertiok 

ratione uiaM.ubi^qui uidwi mfmguli^ quatuor mi 

temporibu^ conueniatJeclarat,pr£cipit hyeme opor 

tm kmeUomcdere, nifi qm uddc ficcm uentrm 



LI B E R I» Hi 

Uhedtji mmm modicm prandcre , ^mm ui^u^ r<i^ 
tioncm ctit.fermndm ejfe k Vergiiiarm occafu.ufqi 
adidtempm.qtiofiiuonim fiarc coeperit.quodtepiis 
ex diebus quadragmta ante hyemale foliiitiil.a' alljs 
madraglntapoB: idem foliiitim conslatj quo tem^^ 
pore ad uernale £quinodim ufq^, ([uod tempm feptc 
cr quadragmta dics contmet.cm tempore eji uaria^ 
dit uidws ratio.Ab hoc autcm <€quinodio wf^^ ad uers 
mliarum ortm.quo ^eiiM mcipit,toto eo tempore itt 
facpartes diuifo.qudrmpngulie o<^ocontinet dics» 
mtationis uidus rationem doccm iubct,ut eo quoc^ 
tcmpore modicm prandeatur, quod prxceptumab 
ortu uergiliarum. ufq^ ad <e^iumt folititiu, crab hoc 
d Arduri ortum.cf ^quinodim ufq^ uidm in^i^ 
tuemreperit,Ab arduriautcm ortu ad uergiliarm 
«fe Qccafm iubet ab ieftiuo quidem uiHu rcccdcn^ 
tc^.accedentesautemad hybcrnm,fcnfim uidu^ra^ 
tionemmutdrcutficfmenoxa <id hybernm ui(^tm 
Mudi pojl uergiiiarm occafum eo libere uti pof= 
fint. Cd/Iw itcm primolibro dere medica^cap.tcr^ 
tiojeckram ad re^am uidm rationem miiituendam 
tempmanni confiderari oportcreJcripfit.Siprandet 
aliquis.utilim efi exigum aliquid.cr ipfwm ficcam, 
fine carne , finc potionc fmerc. Et paulo infra lo* 
quem de <€iiati6 uidu ita mquit, AeB:ate ucro cr po 
tione,^ cibo corpus f<€pius egetjdeo pradcre quo^ 
comodm eji.qum igitur Celfm £B:ate utfepiwsjta 
exiguo cibo utendu effe ccnfcat, cr ob id pranderc itt 
beat,quod tmen hymc no concedit»nifl nimis uenter 



t4+ DE PRAND. ET COENA^ ' 

a^riSim ejl:mm igitur ^Siate prUendu ejje , ([um 

ccenandu.ipfm uoluijfe manifeku ejl, quare conftdt 

Celfum fenteti£ pauio fujperius recitcit£ adiiifukYi, 

Rafis quoqi 'm.iiipad Almaxap.iiij.hords ad comde 

dwm idoneas effefcripfit^ciuii unufquifci; inge^o cibo 

Cr quieti.cr fomno indulgere potefi :, c^uod quidea 

Auic.iij.prmiJoc.ij.cdp.vij,a'.ij.canti.a' eode m 

loco ex Auer.coUigitur. Et xiij.tertij.trac.iij. ap.j. 

Auic.de nocumenti^ agem,qu£ 4 mala ciboru codio 

ne proueniunt, fcripfit in hunc modu.Et quod /e(|Hu 

tur ea de iudicijs cibi m hoc eji , c[Mod cibm mdigit 

quiete.o' fomno.ufq^ quo bonafiat dt^eiito^cr ^tw= 

dofunt loco ambaru motm,^ uigili£ non compkm 

dige^iioicrc.lnfuper author libridediffo.contm.cd. 

prmo.^Haliabas prmo prac.cap.xi^.aiunt cm 

effe prandio laudabiiiorem.eamcj^ antiquos praniio 

antepofuiffe. Sic itaq; cenfeo^tum rationibus,tm m 

thoritatibwi fatis manifiBe expofuu.fatim ejjeplits 

'm coena.quam m pradio fumere, qui erat ueiuti jcos 

pus eoru omniu,qu£ hadenmfcriptafunt.Yeru ^uo 

niamm prmcipio nonnuUos excipiendos effe diahl 

Igitur non ignorare oportetMos in primii effe exci-. 

piendos^quiuberim quidemprandere^parciui autm 

ccenare 'mfueuerunt,quod hac no^ra tempeMe, mn 

mlgares modo^fed etiammedicorum piurmif^cimt. 

Quippe taies,quoad prauam iHam affuetudmem fa» 

uare,aut uoluer'int,aut coaSlifuer'mt,fatiu^ cfi mint 

piu/s,uef^ereautlmmm effe.Etenim dixit Eippocu* 

tcs.ij.parti,Aphorifi, CUi<ecx longo tempore con* 

fmti 



L IB E R 1« Hf 

ftetdfunt.a^P deteriora funt : mfuetk tmm mole» 
jlarefolenttCri^f£<^undo lib. de ratione uic. m mor* 
bis acu.longo proceffu decUrauiti longe melius effe, 
nonfolmfani6,fed etiam £gris uitiofam uidwi ratio 
nemferMm^ quamiUamfubitouelm meliorem mu^ 
tari. Sed maias confuetudmes fenfim mutari utiliws 
ejfcj fcripftt Gal.m v. de tu. fan. Et Kafis m iiij. ad. 
Alman.cap.x.^ Ealiab.primo prac. cap. xiij. c^um 
tamen non omnibm mutandas ejjc', fenfit Galenm eost 
demv.de tu.fan. vbiconfulit fenes confuetis operi^ 
bus exercitari,etiamfi modice noxiafint, contra iu» 
uenes noxia etiam a pueris confueta mutare, q^uandois 
quidem uaiid<e iuuenwm uires moderatam mutationc 
firrepoffunt,aceosjj^erari pote^iuitde Yeliquu/mex 
meliore confuetudme fruiiuofiui du^luros, quod feni 
buA non contmget,etimfi longo tempore malam af» 
fuetudmem pedetentim mutare poffent : q^uippe quis: 
bui nihil temporis relmqu€retur,<iuo meliore fiuere^ 
tur confuetudme:no aliter quamfi quis odogenariui 
cuipimarti fe accmgeret perdifcendiC, Nonetiam 
quandocunciuemalasconfuetudi/nes m meliores uers 
tereitentandim effejfcripfit GaL m eodem v. defa* 
tu.mquienstaffuetudmes ipfasytametfi prauiie funt,dix 
^licentibus adhucfibi corporibm mutandas no effe: 
qum nec perfwmmamfanitatemfemper id tentandu, 
fedtum^quum is,cui mutand£ funt» a ciuilibm negos 
tijs maxme uacat.lUi quoque excipiendifunt^quif^r 
tead talia negotiafunt delegatij uel ipfi eafibifj^otc 
delegermttUtno^e quidem uigilent^ cr/e exerceat^ 



14.5 DE PRAND* ET COENA 
dieuero quiefcant,^ domidnt.Talcs enhn (^uim co 
trariiim alijs uitam. agant, contrariam quoc^ue uiilm 
rationm feruare jt^s ejhquare Kafis m vpd Alman, 
cap.yij.dcregimme iter agentimnioquens fcripftm 
huncmodum.QU^odfim node neceffe fiieritApfum 
mcedere.non erit ei ccenandumj fedfu£ comcftiom^ 
mtegritatem ufque in tepm,i/n quofe diu pojfe quics 
fcerefciueritjntcrmittat.Excipiantur hiquoc^,, qui 
aiiqua periodica<egritudme premuntur,qudc node 
fuds habet acccfionesietenlm utiiiiv> effe plui cccnare 
quam prandere iUo tempore accef^iones non permit^i 
tunt,quando opm efi m accej^ionibm abdlncre: cihti 
enim darenocuum ej},ut Hippocrates,cr Galpfmit 
parti.aphorifxjo' ^ prmo de ratione uic. mmor, 
acut.xlv.fcripferunt : Vtq;fenfere Celfm mHj. Ub, 
deremed.Auic.pri.iiij. trac.ij. cap.viij. Haliab.iij, 
prac.cap.xi.Kaps x.ad alman.cap.iiij.^ v.^Aucr. 
vU.col.cap.x. QuaucYorationehicibandifint, qui 
huiufmodi £gritudmibus funt affedi, ex didi^ autori 
hm iocis aUegatii potcsl pcrdifci : pr£tcrea ex Gale. 
^.mcth.Nied.cap.v .<o' xx/.H/s itaque exccpti^ cf«s 
feo ex his,qu£ didafunt^fkciie comprobari, utreli^ 
qui omnes,fme fani,fiue <£grifmt^ parim quidepran 
deant,plus autem coenent, quod okenderemprmi^ 
pio policitu^ fm* 



«47 



LIBBR SBCVNDVS. 

V O N I A M, Mt m pYimo defimp. 
mcLficulcd, uULdixit GaidifceYe 
cupientibm opui efi, nonfolu optia 
md difcenda proponeYe.fed eticij^U 
i f^ opiniones ex eoru animis deieYe» 







^uu^M mh<£YeYe pYobibent.Qi^ippe.pcut non p«« 

Yd corpoYa.quanto plm nutYiesJanto magis lcedes.ut 

infecunda parti.Aph.Apho,x.dixit HippocYatesM<t 

quociue non puros animos, quanto pim ueris opmio^ 

nibm nutrire tentesMto peYtinaciores reddasAgitur 

cmm prioYi uolumme.plm in ccena, ([uam m pjan^ 

diofecundm ueYam antiquoYim fententia fimedum 

effe.fatis (ut meafert opmo)demon^ratuftt,putaiii 

non inutile fitYc^ft hoc uolumme obie<^iones diluere, 

qu£ aducrfm eam opinionem adducuntur> necnon er 

iUorwm errata oB^endere conatu4 fuero, quipo^eris 

non modicam delmquendi dedeYut occafwne.Ab hl% 

autem auppicabirfiur,'m quibm aYbitror FetruAppo^ 

ncfem cognometo cdciliatore dijfvretia cxxj.no paru 

aberrajfeitametfi Hippocrath^T Gd.atq^aliosanti 

quosfedari conatm e^.ln pfmm authquii de agrico 

lis fcripftt.o' a^iiuo lahore uidu quarentibm.erra 

uit cdciliator fcribes nKlim efje plm eos in pradio, q 

m cccnafumereiquii enm cogatur pofc prandiu tota 

dieuehemetcslaboresfubire, nefcio qu^ ratione eui=i 

tarepoterilt>ut cibu^.antc^ probeftt coco^m,in to^ 

tim coYpprii habitu no rapiatuYi ut pYiori uolumm 

' l % 



148 BE PRAND. ET COENA 

de Gat^ aliorim fententia o^enfum ejl. Nec unlet 

quoruniamrejj^onjio^qui conciliatorem dcjvndcreni 

tuntur,ijpc[uidefbrtaj]e Auicmoti autorttate m pri 

ma canti.tex.cxlv.fcribentis^lmmoderatU ex eo pros 

prie dicitur iabor, qui quidem jj^iritwm euacuat, ^ 

educit^c^ emacrat pmguei,^^ carnofos crcaiut (^«i 

duos pr<edidorm Ixbores non exercitationls.fed opc 

ris potim,uel laborps appeUationem mereri. Sed h<ec 

putonondixiffent,p Gal.legiffent m fecundo de fan. 

tu. de exercitationisjaboris cr motus difjvrentia jic 

fcribentem.A laboribui uerb ordiendwmAHo anteo» 

mnia difcuffo,an idefit labor,motus, CT exercitatio, 

an labor,^ motm idem,aliud uero ab iji exercitatio, 

an mocus res diuerfaMbor er exercitatio ncutiquum 

difjvrmt.Ac mihi quidem non quiuis motus exercita 

tio uidetur,fcd tantumfi quis uehemetior e^:quoniA 

autcm eorum.qu£ ad aliquid dicuntur, e^ quod uck 

mentius diciturifieri pote^.ut idem motus alteriftt 

exercitatio.alteri nonfw.termmus igitur uehcmetie 

efio anhelitus alteratio,quado m quibus nuUafitaiu 

helitu/i mutatioM^ nondim exercitdtiones uocamus, 

qubd p quis maius,celerius'ue,- aut crebrius ia ex mo^ 

tu aliquo rej^irare cogitur, huic certe tantus moti» 

exercitatio fiierit. Ea igitur communiter exercitatio^ 

uocatur,proprie uerb a loco Gr<ece denom'matur,que 

gymnapon ipp appeUat.Is locus eft in publica aliqui 

urbis regione extru^ux.quo ungendi,picandi,Max 

turi,dip:umiaHuri, aut tale quippiam fr^uri corn 

fiuuntdaboYii appeUatio ide mihipgnipcare uidetur 

. cm 



cm priorepgnificatione nomm gymnafij,ftiic exer 
citationis.nempe comuni iUo^uod pr<edixmiM4uip^ 
pe cm cr ([ui fodiunt,(^ qui metunt.o' ^«i q«i^^^ 
non Uborent modo.fed etiam exercitentur, communi 
faltemexercitationis appeUatione.Etde nomimibui 
qmdem Ha nobii determinatum fit.atqi ad hiecfigm^: 
ficata omnis mihi demceps fermo inaudiatur crc 
Qgmqum enm aj^idui iUi laboref,opera, er labo:» 
res appeUantur,non tamen exerdtationis nuncupatio 
nem amittut ut ex Gal uerbis iam didisfrcile coftat. 
Vr£terea no etiam fola uocabuli mutatio poterit eos 
ab mcommodis>(lU£ exercitationemfequutur.abfolu 
tos reddere.ut ij credere uip funt,<{uinmb,quato ua:^^ 
lentior exerciiatio ejijanto ualentioremdedu^ionc 
m corpm operatur.quod quidcm ex priori uolmm 
ejl ita mani^^um.ut nuUa declaratione mdigeat.SUi 
militer manip^wm c^. qubd quum apiduo labore ca 
lor fbroi agatur.non poterunt if cibum mgejiu probe 
conpcere, quod in fomno ijs maxme fieri m prmo dc 
ali.fdiculcap.ij.fcripptGalm hunc modu, Quoniam 
autem maxm£ parti eorim.qui laborat, fomni pro» 
fiindiores punt, hoc etiam ipps multm ad co^ionei 
conprt.o' propter hoc a prauis eduUjs minus Udun 
tur.pautemcogdsipfos uigilare pluribm continuii 
nombus:mox£grotabunt crc Auic quoque in ter^ 
tia prmijocfecuda, cap,vij.itafcrippt,Exercitati 
pr£terea,a' multi laborismagis funt tolerantes nu* 
trientiagroffa.quos fbrptan,'m digerendo iuuatfbr^ 
tisfomnm» cr quiamipfopunt profiindi. Btpaucii 



if DE PRAND. ET COENA 
mterpofui^ fubiit.Et propric quia funt confidetum 
digesiiu4 fuu.quod exfua babh dormitione, quodk 
firuitur,quu ea frequente^ accidunt uigilid: orc.Sic 
itaq; fitis con^at, iUoru defenfionc nuHd ejfeMnuU 
pr£tereu no dcfuere.qui conati conciUatore tutmii 
xerut^Gal.in ij.dcfa.tu.de ea exercitatione tra^af[i 
qu.e optimo cogruit corpori,qu<ieq; de iUa enucimt 
non ei exercitationi cduenire,c\u£ lapfi corporis e^. 
Ad horum aute cofutationem fatis crit.qu^damGik 
uerba <n medium ajjvrre,(iu£ m eode ij.de fa.tu.cotis 
fcripta funt.Quippe^cluti eo m loco Gai.oitendifftt^ 
quo tepore corporafmt exercitanda.prceparatoruich 
f^idionem debere exercitationc prdecedere.zizniultd 
de fi'iilione fcripfiffet aduerfui Theonem Kippocrtis 
tem defendensjalia fubintulit, H£c igitur omniadi^ 
cientibui ah optimo flatibm comunia funt;, de quibm 
agere nondum jiatumni ^c.His itaq; dirniflis.qmm 
exfuperioribm fatis conftet;, hvrum deftnfione fdtii 
infulfam effe:oilcdamu^,qud4 cdciliator ratiomdt. 
ducii,nuUiM ejfe roboris, quopera^lo fitis eritms 
mfeitumjnclim ejfe agricoiisplus in cccna, qum m 
pradio ajfuniere.m primi^ enim quadam Auicatitori 
tateconciliutor nicitur iij.primi.doc.ij.cap.vif w&^ 
quumdeclarajfet Auic.ciborwm diucrftatem duplici 
ter ojjicerc^eiufmodi fubiecit^m tcmpore quoq^antia 
quo qui exercitabanturjam fiigerutab hoc: cotenti 
enm cratfolm carnis comeitione m mane, (yfolim 
paitis m ccena cr^- Qafw A uice. locu deprauatu ejfe 
i-enfeQ^qiia^ndoqtudemJiifum efl^antiquos fe exercer-e 

folit^s 



t IB E R 11* >?t 

foUto^eiiuiamrationeferuaffeMif^mcmbulfepU:^ 
tatur AUric. eim autcm mdicium eii,<iu6d GuLm pri^ 
nto de rationc uic.m mor.acut.cdm.xviij.quu decia^ 
rauitciborum uurictatem.c:^ pr<sfertim ubi cx uariji 
uirtutibws componantur,maximd U.fione pitrere, opa 
pofitwm m hunc modufcripfit.Uoc ctia quijxercen^ 
tur^c^aue muicem certant,muxlme obferu^tymtf^m 
prandiofolu pane comedut, m cocna uero carne^c, 
Ne$ iurc dici poffe uidetur^Gal cr Auicen.alia, er 
aliarationede his, qui feexercent.diuerfa locutos^ 
fitijfe.qum nuUibiledumfit Galfcripfiffe^quempid 
ajfuetmtfe exercitationibM tradere.mane quidcmfo 
lam carnemjief^ere autemfolm panem mgerere eo 
fueuijfe.neq^ ctiam quempiamaliii dut ante,autpoji 
GaUempora,c[ui alicuiu^ fuerit autoritdtis, hoc un= 
quam dixiffe,cuilibet aperte coniiabit omnia eorum 
uolmma perlegenti: non enlm careret admiratione^ 
fi id e^et,quod Auic.dixijfe uidetur, ut anuUo (ipfo 
excepto) iUudfidjfet monuracntis m^indatum, pr^fer 
tvmqum.quicquid Auic.fcripfmt, exaUjsautori^' 
bm.a^Gd.inprmiifmpferic.Addequod eius rei 
oppofitum non folim GuUn.loco adduiio autmat;, 
fed etiam Auic. aperte eode prcccipit capite fcribes, 
utcoadiante exercitationem comedere.panem fo^ 
km tanta quantitate mgerant, c[uanta confici pof,itt 
prim quam fe exercere mcipiant, Vuto igitur Amic^ 
€x Gal.ed fententix accepiffe^quare locu iUuAuicMO 
effe ita legendu,ut iacet,fed ubi panis legitur,carm^, 
ubiaerocmi^fpdim effe re^ituendu. Sed cdcedasM 

l A. 



if* DE PRAND. ET COENA 

locumM kcetyUgi opoYtereiquid tuf neq; enm ea)n 
uiuendi rationem Uudamt Auic fed tantu dixiffe ui^ 
detur:,qmfe exercitant,eo uiuendi modo dupUce noa 
xam uitare^ qu£ ex cibonm uarietate proficifcitur. 
Ex his itaq; patetM<(m Auic.autoritatem cociliatori 
mUo modo opitulari.Neq; etiam dtfficile eji rationc 
foluere^qua conciliator eiu^ opmionem jlabikm rei 
dere conatwi e^,e4 autem ejl eiufmodi^Qui exercita 
turjaliquo indigent refoiutione,atqi manbrorii exica 
cdtionem prohibente, id autem cibo comodim efficic 
tur:quando CJ" membra hwmidiora,i^ exiccantis ca» 
lorisuim cotraria qualitate imbeciUiorereddet. Ali 
mentu enm,ut i/n if.de anima ex Ariiio.coUigitur^ m 
pfmcipio efi corpori contrariU, licet mfine calorii 
adioe eidc corpori fimile efficiatur:ut igitur h^cfie 
ri poj^int, plm pradere, q. coenare oportebit.h^c elfc 
cociliatori^ ratio. Ex quo quide quderendu efv, nunqi 
opinetUY parte iUaalmenti totu corpu^ hwmedaret 
qu£ per totu ipfimferri corpm ante ipfim almenti 
codione fcripjit Galiij.uir.na.ca.xiij.an potim,quu 
ea paruafitjnco^i almeti quantitate affatm (ut id 
efjficiatur) in totim corporis habitwm rapi. Qubd fi 
hocfecundu cocefferit (id enim euenire fcripfn Gal 
m \.de alim.frcul.ca. ij. m hunc modu,Na uacu£ uen£ 
non tantu femico^u fuccti,ueru etiaomninorude,^ 
mcodu uetriculo nonunqua pricripiut, cu a cibofia^ 
t'm lahoratur) utiq; ea de caufa iUi tande grauijiimis 
morbis corripietur, raroq^ ad iu^afene^ute perdtice 
tur,Ht fcripfn Galeode m loco.Et AuiMJ.primiJoc, 

ij.cap^ 



LIBE R II. »?> 

v.cdp.^ij-Si ucrb pdrmiUam alimenti portionemje 
luafupermfermo habitm eji, corpm hmcatm red 
lere,conciliator rej^onderit, Qjiippe, pm iUa par^ 
uafit,a' euaporabiiis^cito refoluetur,quarecorporis 
particulceficcioresreddit^ ex eo,quod alimentireli=: 
dum eji.priufquam mature concoquaturMndemali 
duid pneripient^quarc no mmm iUafubibunt 'mcomo 
da,de quibm pauioante dicebatur.Vnde Kaliahas pri 
mo prac.cap.iij.his,qui poji cibu continuo exercitan 
tur,e uentriculo cibu ad mte^m ante perfedam eiu^ 
decodionem defcendere^cr iUas mnM.quM mte^i^ 
na, cr hepar mtcrcipiunt ob^ruere affeuerauit: q, fi 
€xercitatio,'mquitymodii excedet^quando eiwi efi cxi 
guos corpor'\^meatm purgarc.o' excrementa expeUe 
reMebroru aliquidfvnul exdudet^quare membra dif 
fipati loco aliquid reponere tentatia a uenisfuccutra 
het,qu£ manit<e er ipp ab hepaterO' hepir no dij?ic 
mili ratione a porta uena,^ h£c a Uxiori 'mtehmo^ 
hoc uerb a uentriculo coueUere neceffc erit,qui qum 
crudusfit,^ 'mconco^m,nec aptm pcr uenas dejiue= 
re,'mtrti uen<isrdptm,conge^wiqi eas ipfas uenas ob» 
jiruet,mdc(^ difficiks,^' pej^im^ £gritudines fubfe» 
quentur,Qiiodfi Gal.locofupcriu^aUegato,cr R*** 
fm m.uij.ad Almlca.iiij.?^ Haliab.primo prac xd. 
VL^ Auic.locofupcriu4 adduilo conciliator perle^ 
giffet,his,quiuehementibus operibm exercitmr,aU 
menta cogruere craffa,^' glutmofa dignouiffet,qu<e 
nec fsicile corruptiklia fmt,nec euaporabilia , qudis 
cjifuiUacaro^quamGaUvfde tu.faMxit uehemens 

l < 



»f4 DE PRAND. ET COENA 

exercitium dsfidcrayejiam ex mfmodi alimcntls fiic 
cigeniti nonj:.ciie,quumij exercitantur,per mpons 
difjixre pojfunt,qu£ aiimvnta exhibenda funt, quu li 
Crquicti,^ fomno pofthabitii operibin mduigen 
tiiilentijic enm cr refoiutionl^c^uoad feri poteji^^ 
hUnocumenci^ occurrimu^;,quje pleno uetricuio exer» 
cita.tti contmgere dixiniu^s.Qjiod fi caloris ui cogercs 
vtur ipfi^ agncoiis aiiipid exhibere^^eade caufiXk-x 
tiui cjfet frigidumpotmn eoi mgerere,<iuare Kafu 
iitj.ad Aima.cap.v.iubetM ^nehementimotujrigii^ 
non conjirtm^fed paulatim bibatur,Con^at iguure^ 
conciiiatoriiratione nuUiu^ efferoboris. lUorumauti 
confuctudine fiteor no parit conducere ad ciborucon 
cocl:ion€Jd)tquidem Gai.quoq^ fktetur primo dehii 
men.jicul.cap.ij.fuperim citato.Et nos tn prioriuok 
mme affuetudmes feruMccs effe fcripfmu6,quM tmli 
in quit>us id feri liceut.fenjim mutandM ejfe.eodem 
loco defimtu eft.Nec minorcm cociiiator reprehenfw 
nem mentur im^quimeiforum robur extollebat,c^uo» 
Yurmmemmit Gai.in prmo de Aimc.fiicui.addudQ, 
Enarnerati^ enini iiUs nocumenttSjde quibus in j/ipes 
rioribm fermo haoiuis ejl,qu£ tandem eosfubirccon 
tmgit.taiia adiecit uerba,2\tcjue h£c uulgm ignorms 
beutos iUos de corporis roborc prjedicat:,quum ea cr 
cjTe^er concoquer e cernat,qu£ ncrao no^^rum nec de^ 
uorare quidempofit^nedum c onc o quer e crcBx hi^ 
difcat conciiiator,quantuin iUi experieti^Je quami 
mini,confidendum fit. Patet igitur nec Auicen.autO:i 
ritatc^necYationc,nec expcrientia pojfe conciU<itos 

rm 



LIBER II. »^^ 

rcmoilmdcre^nidim cjfc melfores plmm pundio^ 
mmm cccna fufciperc.Errat quoci; conciltatore^ 
aifcrem^ciui impiicitm ncgotijs uitam agunt , utiim 
efe paramciuidem ccenare.uberim autem prandere, 
mum folitii duntaxat khoribw exercitantur, Ex his 
enim du^ In libro priorifcripfvnm^unicuici; itaficilc 
efihuimfilfttatemagnQfccrc^utab cius declaratione 
citrareprchenftonem mcpofm abitmere. Vert/mid 
conciiiator oitendere conabaturMquiens huiufmodi 
corpora non carcrc fupcrfluitatibm con€o<luendis, 
nec uaUdam hab cre uirtutcm, qu£ ({uum m fomno ua= 
Udiorjn calore ad vnteriorafc coUigente, fatim erit 
mn permitterc cruditatum codionibm uacarc,^ fu 
pcrfiuitatcs ad expulfoncm parare, qum eam dii^ra 
-hcrc ad cibos nouicer ajfamptos conjiciendos :.»e^«e 
enim tanta eji eim wio, ut utrunc^i cdmode perficerc 
po^it.Km\m.ciuwm h^cuirtm folis caloreAclmi^ 
mrobur acqmrat^mclim m die potcrit cibos confict^ 
re^c^Mre pimmprandio.quammcanahis fwmendu 
:€Ji.Std hanc rationcm nu^im ejfe rGborisjuciie ejidc 
Marare. Quippe.quvmfupcrfluitatudccoclio.a' ci~ 
horu confcdio oppofm ipfui calori^ motibmM pro 
be t[ficiantur,non miigcant.quod naturalibusMi^^ 
libmqi operationibM euenirc.m priori uohmnne di^ 
am eji: igiturp calor nxturdis m fomno robur 
acquirem fupcrfiuitates mcliwi concoquet, jimiim 
tcra- cibosmcliuiconficict.Eodem pariter mod% 
ftcdlor mnatm m die foUs calore fortior redditm 
cibos melimconficiet.fupcrfMtatcs quoquc mchi^ 



iftf DE PRAND. ET COENA 

concocluet.Venm ut ex his,qu<e m priori libro ii^tt 
funt.ficiie coUigi potejl, calor ad mteriora co4<!}kj 
meliui^tumfuperfiuitatesjum cibos concoquet,con- 
tra uerb ad extimus partes attra^m nuUum iUoruptt 
ficiet^ quare non ejh opu^ iUos m die liba-aliwi pr^/h 
dere;,ut cibimeiiwiconficiantur.Sed jdrte dicet d«ij 
ut etiam conciiiator imiuit , calori ejfe peculiare jjj 
fomno quidem fuperjiuitatuco^ionejn uigilm autl 
ciborum coji^ione magis appetere. Cui quide jiteri 
quoq; neceffe erit.cu ipfim calore non agem effe m^ 
turaie.fed dnimal potimratione^i!;^ 'mteUeiiuprdis 
tum.quod habeat j^cultate eiigendi^quod meiiwi eft 
quod tamc eosjqui Gal.fed^dntur^fkteri no decet:hic 
enimratione Galm. iij.de pot.natu.cap.xiij.fcripfit^ 
uentriculu cibos cojicere^^no ut eos aiiji mebris nptos 
efficiat,fed ut eis perfruatutyac eoru hmiditatihmfi 
turetur.dc hoc enim di^u quoq^ eji m prmcipio pno 
ris iibri. Quodficdciiiator cotedctja pojje calorm 
efficere ope iiiius inteUigenti£ non errantvs^^ad qun 
cetioru plurimi, tanqukm ad nume aiiquod mgrmnit 
tempe^ate confiigiut.no utiq^ coumceret.quod Gdl. 
de uentricuio fcripfiffe diximm^(Xuippe,fi ad iWmi 
teUigentiaitafixiiis pateret aditus.ut recetiores com 
tnentifunt^poffet unufquifj^ Gal.f^ciie ref^ondm, 
uentriculu tib ea dudum mteUigentia ampie£ii cibos, 
Uc eos concoquere:, no tantUut eisfruatur,fed etiht 
eos alijs mebris aptos efficiat, quare Galratio non ne 
ceffario conciuderet^uentricuium anmai effe,ubicii 
bos comple^eretUTiUt cos aiijs mebris aptos efficeYct. 

infn 



L I B E R 11 . «?T 

infuper ex priori libro manifhihim efi^omnes ht medi^ 
ma pr£cipuos uno ore affirmare.natUYa prouidentH 
hdbere.ut calor uigilijs ficcior redditm qum par efi, 
d mternafe coUigat.ut cibi meliu^ conficiAturJ qui 
bm conuenietepbi hmiditate.necnon cr uires calor 
refumhjemde ad extimds partes motiK anmxles fitit 
diones ualide pofiit obire^quos tamen uiros aut nun* 
qum.aut perqum raro fcripfiffe ({uis mueniet,calo 
read mtma cogi^ut fuperfiuitates melius cocoquan* 
tur.Fr£tereafhlfo Cociliatore afftmpfffenmralem 
umfolis calore,ac Imme augeri.c^ ob id cibos mc=* 
liws coficere.ls^cilc mteUiget^qui priore librti perle 
^eritjbi enrn oiienfm efi.naturale calore nos conti 
netis frigiditate augeri.a^^ii^f^^e caliditate debilitari, 
duod nmirii cotmes no nifi;,aut fole ad nos accedete, 
aut eode a nobis recedete calidu,frigidufue eji. Siquis 
dut pro Cociliatore dixerit.calore naturale afolis cct 
liditate augeri, qu£ no tm ualida efl.ut calore natu^ 
rale diffoluat^ls no ignoret,id no po jfe nec;p cdciliato 
re.nec^p ueritate defendi.Enmuero nuUa dijlmilionc 
prmiffi id ajfmptii taqum uniuerfaliter uerU pro 
tulit cociliator^ quare de calidiore aeris coHitutione, 
fub quaea quoq; cotmetur.qute xHatis efl,loques coa 
ciliator dixit.ejfe uberius prandendii.Accedit ad hoc 
uoluiffeconciliatoYeJiemaihati.no^em uerb hyemi 
proportionerefj^ondere.quo fit,ut,quu teSius hyemis 
coparatione naturale uirtute magis dif^ipetjta quoq^ 
crdiesno^iscoparationeeande magis diffoluet.Sei 
conced4tur conciU<iton,mmntii calore m die reia 



i?8 DE PRAND. ET COENA 

di fdrtioYenr.nihii enlm id ciborm coilioni coducet, 
fed his potiM opcribus, qu£ fcnpbm.atcii motu per^ 
ciutiir.quUo coiiionc^ dcbiiiorcs quidccaiori^s motit 
ad exterio;'a,c[uod m dic contingit,fiant uero ?nelto= 
m codem calore ad mtmis corpon^ pdrtes /edente, 
(iuod in nodejieri ex his conB:at,qu£ in priori Koi«= 
mme fcripta funt,Scd dicct fortc quifpam ulimpro 
conciiiatore,Kobufta hixbetes corpora m die^ac £§ti 
te magis dcbiiitariM fomno autem^cr hyeme pro ciT^ 
borumconfedione fieri ualidiores,atq; hoc Gai,^ 
alios autores uoiuiffe.Venm mbWj^Morwwcorpoa 
ra im-beciUia funt^contra fieri,^ hoc Conciiiatorem 
fcnfiffe.At hoc refvUcre nonefi dijjiciie.Gai.enimm 
expofuionc.xv.Aphorifpri.parti.percipiens Apho 
rif Ventres i^yeme^^ uere caiidi^imi funt natura,^ 
fomni i6gif^imi,ciuare per ea teporaaiimeta copiof\o 
rafunt exhibeda ^c.no effe uniuerfaiiter ueru,atQ 
tantu ammaiia cxcepit m iatibuii^ degentia,ita fcri= 
bens,Qu£ igiturper Aphorif.dicuntur , fufflcienter 
€xpofuimui,f quiiuero de ipfis ucritatem diligetiui 
examinet,non ad cmnia animaiia fermonem exteddt.^ 
fed ea excipiat^qu^ in iatibuiis degunt,h£c enm ([m 
fc recondunt,non egent piurimo aiimeto,fiquide cr ji 
ne cibo poffuntperdurarca^fi fuppofuerimM,eatl 
to uti cibo,qUAto antcquamrec6dcrentur,maie ipfm 
concoaueret.(yc.Ex quibiis uerbisficiie coiiatyGd. 
fenfiffiAphoriffentetiam piuribm ueraeffe,'m puu 
cis aute non uera, quu ea tantu animaiia excipiantur, 
qu£ inUtibuiisferecondmit^^fi qua aliaeis fimilitt 

funi 



p 



LIBER II- «^^ 

fmt. mfuper ([uum omnes autorem mfuperiori uo^ 
lmmepatuit,c(utument,frigidimtempm ejfe difii^ 
menhm cibm idoneu.non utfg^ ita abfoiute pronutt 
cidffent id quod raro euenit.Veril Conciiiatorloquh 
defrigida aeris conBiitutione dixit, 9, quu m piuribm 
luce diurna(ut eim more lociuar)cdfdrtetur digeMo, 
oportet pradiufuper cccna magnificare. Kurfus pau^ 
lomfvrimita fcrippt.Sic itaq^ appareat diuerptoi 
affimptionis ([uatitatis aVmenti ex pluribus mtentio^ 
nibuifufcepta.cr^melim tande.quii plures^gritU:^ 
ciinum fmt materiales, cr quonia plurma etiacorpo^ 
Ydfunt lapfajnaiorandi^ fore prandiil fupra coenam, 
^c.citi.ire,quuidc6cili4tor affirmauerit ut pluri^ 
mm reperiri, q^uod Gal^ alij raro contmgere autu 
mmt,quipoterit ab eim fuutoribm defendiinifi obBi 
lUtidixenntXonciliatoremhoc uoluiffea Galeno, 
er diis dlffentire.ciuod ipfe nuUibi profitetur, qum^ 
Imo.quatu fuit infe, eoru uerba gloffare conatm cfi, 
Bec ualet, c^uod mquit Coci.uirtutc hahctes debiiio=:^ ' 
remjit ^ilate fortiores effciutur quam hyeme.o' ob^ 
idcibosmclim conficiunt, fic indie meiiores effvdi 
qum m nocic,alimeta perfecT:im cocoquere potcrut^ 
quUo dies csiiati.nox uerb hyemiM diclu efi.propor 
tioeref^odeat.Enmuero.ubi earatio efficeretjatim 
effe mbeciUes liberalim prandere.eade ratione coci^ 
liatorf^teri cogeretur^ficca uetris mtemperie labora* 
tes,quoru v'^.Meth.med.cap.Vi .Gal.meminit,meliu^ 
h die cibos conficere, quu uirtutem habeant 'mbecil^ 
lem^quostamenconciliatorm coenatmplmttH udn 



i<yo DE PRAND. ET COENA 

letiui dlimctu ajfumere cocedit. Nec uakt.^iuod ait^ 

hos^quia cofwmpti funtMulto mdigere dimetoMi 

Utpote debiles ejjvdi probe non conficient.nift pauU 

tm,crf<£pii^ ^ die iHud mgcffermt.Btenm quu fo, 

Iw calorc.o' Iwtnme ij fortiores fiantM ide ait.ciul d 

brni m die coficere nequeunt.mmwi m noile.quu eoj 

tunc ImbeciUiores effe dicat^cocoquere poterut^ciMz 

re er multU:, cr uaietiui alimentU:, quod m coena m ex 

hiberi oportere dixit cociliator a Gal.accipiesprohl 

codione no recipiet:,promde cruditmcodichfwci oc 

nerabuntur^c\y,ibui Ijnonmodice Udecur.Q^odfue 

poris longitudine^o' fomno,^ (^uiete cibos ipfospof 

fe maturd codionefufcipere dicattCur CT m alm ims 

becillem uirtute habentibui^quos afferit,fatim effe.li 

beralim prandereJUis de caufis idemnon ejficieS:uri 

No« ergo mmm atc^ nosjenetur conciliator el r<i.tio 

nemfoluere^c^ua quidenobisefi jkciie diiuerei^um 

qum enim ^Mt debilem habet mnatu caiorem, mdiw 

ad £^atem,quam ad hyememafficiuntur,quado(juii,i 

ab mtenfa hyemis frigiditate imbecitlps caior fupm^ 

tur,non tmen m node diei comparatione idem efficit 

turinec^ enm nodis frigiditas tata effe pote^ dietcoa 

paratione,ut calore fupcret^permde ac m hyeme fit, 

quare non defunt animalia,qu£ hyeme mortuisfmilli 

mafine cibo m latibuli^ degunt, <^uod m node diei co 

panitione nonfit.igitur nodis frigiditas comparatios 

ne diei tata efi^ut mnatu calorem ad mterna cogatfe^ 

cedere,non aute fuperet,quapropter codiones mdivi 

tm operatur, i^anijiStm eji igitur Conciliatorm 



LIBER U. «^« 

mfocredidijfeMnatm caloremfolis Imm, cTca^ 
lon augefhO' ob id cibos m die melim conficeYcSt* 
miiitermfomno calori magis ejfe peculiare, crudtta 
tespotim quam ciboi coco^«ere:^Mdre,oeqi,5«od co 
ciliator mtendebatypr^diita eim ratio probare uide 
tur.Licet enim cruditatibm repletis parwm cibijxhi 
bere coueniatM tamen eo tcmpore propi/nandu efi,^ 
quo melim confici pofitMd autc mfomno effici.ia 
demonitratim efl.lnfuper idem Conciliator nixm eit 
aliaratione probare^u^ e^ eiufmodi, Ciboruconjh 
mo m hepate.o' uenH, <{U£ cr ipp perfemor fit m 
fomno.permde ac iUa.qua in uentriculo, ijs dormic:»^ 
tibm no perficeretur, necno o' cduenientibm tcpori 
bm excrcitari no poffent.ubi coena uberiorquam pra, 
dium exiileret.quando indigete ea,qu£ m uentrefit, 
codione duodecm horis, ut perficiatur, cibm m he^ 
pate npdu effetfemi eUboratm mane adueniete, quo 
tepore hommes afomno fe exercitationibm tradunt, 
qu€ coetionibm m uentriculoMp^te,^' uenis fera* 
^disfunt adeund£.Sed m hac ratione ita delmquit Co 
ciliator, ut unufquifqy tametfi parm eruditm frcik 
percipere ualeatM^ aduerfm ipfm ualide pugnare. 
ntenim, quuiUipo^ prandiu ciuiles exercitationes 
obeant,eos exercitaricdtinget,cibis nofolu in hepa^ 
te,er uenis,fed ne m uentriculo quide confe6iis,quod 
quidem deterim effe qukm id , quod Conciliator ea 
ratione maxime dete^ari uidetur ex Halia.i, pra.ca. 
iij.ficiiecoUigitur.Btenm quos exercitari neceffe 
efi.prim qmm omnes coficiantur cocoiliones,cdfuiit 

m 



j<fi DE PRAND. tr COENA 

'Haliabas,ut fdte nitantur tanto tepore jtriantdutto 
cibtm m uetricuio ita effe confcSiti, ut m ioct/norem 
bonu poj^it fanguine permutari.atcii, ipfum cibiipo^ 
di^am uetriculo cbfit^ione ad i/nteitma dcfcendiffe^ 
quifq^ coicdari queat.Qnippe^quucofiionesfibimn 
uicemfucceddt:,ut docuit Gai.m libeUo de euch.^'x<t 
cho.cap.iij.qude enlm m toto jit corpore €xcipit,qui& 
in ucni^^^ iocmore ejft.citur,qu£ uero in iocinoreeA 
qu£ fit m uetriculo.no ergo quij^ia infcias ire potcs 
rit,minori6 effe difcriminis, ut cibm aliqua cokione 
confi^u^jqui m trafttu aliquatij^er m iocinoremori 
trahens eiiw quoq:, adionc no fubterfugit^quam otnni 
710 crudu^,^ omni cares fenfibiii alteratide m umdi 
rapiatur^quare dixit Gai.eode tm loco^ ad Euchimiii 
nihil effe utiliwi:,qu4m cibos uentriculu probe concos 
querejii enmfubfequetibu^ co^ionibws melius con^ 
ficientur,quare patet ea CdciliatorisrAtionem ipfm 
opmione mfirmare potius^quam cofirmare.Vr^terei 
quU iUos plui in prandio affumerc iubeat CociliatoXt 
ut cibi in die in ipfo uetrictdo femicdjvdi eis dormie 
., tibus perftde^^ in uetriculo.^" hepate.ac ueniscds 
coqui ualeant, igitur nuUa adhuc co^ionc perftiid, 
nec ea,qu£ in uentriculo^nec eU;, qu£ m iocinore, er 
ueni6 ft,eos'mccena effe oportebit:, quod deterrimH 
effe.ex his^quce tn priori uolumme fcripta funt, puto 
fatis effe manifesium. In pr^dida quoq^ ratione Coci 
liator affumit ^cibwm m uentriculo ampiius duodecim 
horis perman€re:,Auic. motus autoritate xiij. tert'^, 
trac,i'ij-cap.viij.f/n hunc modmfcribentiSt Et qims 

tit^a 



LIBER 11* »^l 

i(tdidulde£qu4lis remanetum liom4cho,(^ egrep: 
fmi^em e^ lUul quod e^ inter duodecim horM ufi 
ciue dd uiginti du4s hor^ crc QS^ ({uide autoritatl 
Gentilis m eim libri expofuione fcripfitXociliatorc 
perperam inteUexilfe. Qwippe ait Gentilis, tepm de 
quo mepinit Auic.inter duodecimd.o' uigefmamfe^_ 
cundam horainterponitur.quare decem id tempws ca 
tinet horas,quibm inquit.ciboi tum m uetriculo mo^ 
rm trahere.tum ex ipfo egredi uentriculo, quo qui^ 
dcm tempore longim non datur ad ea conficiendii, m 
his autem.qui uires habent ualidiores, ubi cibus mo^ 
ierate inge^usfit,fepte,aut etiafex fcom perfici pof 
funt,qu£ tamen de his uolmus effe inteUigenda, q^ui 
mna<egritudineaffvaifunt: pojfet enim uentriculm 
aliqua affi^ione kborare.ut ea tardior fieret conco 
moMon igitur.ciui tiberalius coenauerint, a fomno 
d exercitationcs conuerfhprimquam in hepate nu* 
tfmentwmptmaturecocodm, ipfas exercitationei 
adibunt. Neque enimftatim inge^o cibo^fomno, er 
quieti indulgendm cji.ut libeUo de dis.coti. pr£cipi 
tMr,cr in iiij.ad Alman.cap.iij. CT tertia prmi^ doc. 
feciida.ca.vijfed prim lcnta deambulatione moueri, 
htsmaxime proftcum e^.in cfuibm cibi mferiora uc 
triculi nonj^cile pctunt, cuim quide deambulationis 
terminm fit ipform ciborm ad imum uentris defce=. 
fm.quod quidem tempm certa quantitdtedefinirinQ 
poteji^quando hi longiori tempore afomno fe ab^i^ 
nere debeant , quibm ciborm defcenfm difficilior 
^ji,quibm moficiliortcitim dormire permittendm 



154 I5E PRAND. ET COenA 
pt.Verm ([uodmediocre ejijuarm horciru f^ath 
definiatur^q^uod uero (tlijs couenit, quibui non^ci^ 
cjl ciboru defcefm:trium,udadfmmu quatuor, Su» 
militer tejpus quo quempia dormire oj^orteat.medioi 
cre eB:,quod o^o cotmet hora^:, q^uod quidem ^ lo« 
gim ,^ breuiui^ quibu^ id conuenit;, ejfe o^onet. 
Fr^eterea ponatur quoc^ in iocinore alimetu duabu^^ 
aut tribm horis conj:ci,^«o(i/eptejw,<^ut oiiotHutdi 
fummu dece horis m uetriculo cojiciebaturj ^ ex eo 
egrediebatur.Si ^mw igitur id tejpm^quo ingeiiQ cibo 
antefomnu uigiUre oportet^tej^orifomno,^ cjuieti 
destmato addiderit.poji ([uod homines affuetisfeo^e 
ribm accmgut.lnfuper cr hoc tepiw, CT id,quQm^ 
triculoj^ hepate codiones fiunttreita rationeex<k 
mmaueritjnueniet tm corpora exercitari, quudi* 
metm m uetre,^ iocinore efi perfeiie concodu: i/n 
uenis aut codio agitur, quodtempwi effe ad exerciti 
tione comodi^mu^e Gal. cr alioru fentetia mprio 
ri lib.declaratu efi.No igitur eo tepore corpora exer 
cit(ibutur,quo in hepate adhuc coiiiofit^ut Qocilids 
tor cometwi e^.Sed nolo unu pr<£terire,aliter legi lo 
cm iUu Auic.ut AndrcM BeHunejis i/nfuii ca^igutio 
nibm nos cautos reddidit^ ubi enm m antiqua inters 
pretatione m fiomacho legiturMc m alio codicefcri 
bi in corpore adnotauit. Qu>6dpfic iUa autoritiii Ica 
geretur.poffemus f6rtaffefuf^icari»Auic.fenpffe,ciii 
bm inter duodecm (ut eim more loquar)horStUf(^ 
<tduigintidu<ii horas permanere in corpore, cr egre* 
di»id efi,corpus j^atio dHoiecm horarii ad minm>d 

fmtnm 



L IB E R II. »<5f 

rmmm St uiginti dudm horaru ajfmptu ctVmen» 
tm continere,prim qum ex ecuere mtriittur» atx^ 
excremetd egeratur.qui enim calore naturaiehabent 
udidiore.paulo plu^ duodecim horis indiget, ut exci 
bo nouijlme mge^o nutriantur.qui uero calorem hd 
bent mbeciUiore.etiauiginti duabm hor^jit nutria» 
turjndigere poffunt,c[uod quide tepm ZT iogx\^»ZT 
breuiws (dumodo diilos terminos no tranfgrediatur) 
efe potefi,cuim diuerfuati^ caufa eft,tu calorisnatu 
ralisfdrtitudoMdebilita^, tu affwmptoru quatitas^ 
aut qualitas.tum uentriculu4»aut bene.autmale afjv^: 
^wsiuerum^fiue locm iUe ita^ut nunc didu eitMeUi 
gatur,fiue ut eu Getilis expofuiffe uidetur, coitat eu 
opinioni «ote minme refragAri.Nec etia nobisoffi 
cit^quodmquit Cociliator, in die corpora quidemast 
gisperdiffiationem purgari, er ob id in pradioj^lwi 
effe fumendu,quandoquide iUud potim oppofitupro 
bare uidetur.quwm ante ciboru affumptione opmpt 
corpora prim ab excrementis purgari^ ut m ij.de tu* 
fa.fcripfit Galo' i^ expofitionex.apho.ij.parti.vn^ 
nuitiuerwmquumindiecorporaper fenfui occultos 
meatm ab excrementis in node aggregatis purgetur, 
non ergo tuncfed quu im corpora purgata fiierint, 
magnam ciborm quantitatem exhiberi oportebit, 
quarefatim erit plm ccenare.quampradere.Vrietera 
ca exemplaab ipfo conciliatore adduda nihil ei co» 
ducere,unufquifqi maniftBe inteUiget, qui defm.tu, 
quintum uolwmen perlegeritt ubi de Antiocho medi* 
€0,0' Thelephogrmatico Galmeminit.ut declara» 

m i 



iS€ DE PRAND. ET COENA 
retJmbeciUo feni melim effe ter in die comeiere.Zts 
enim de Antiocho medico fcripferitt, cj^ubi circiter 
tertiamiUel ([mrti diei horam panefmebut cu attii 
co meUe^hora fexta jiricabatur,^ exercebatumera 
citijsfeni aptis^^a' iotw^s prandebat mediocriter, pyis 
mo aluim deijcientia.po^ea pifces faxatilcs m^er«, 
in coena ucro pifcibm dmi^i^ ^ii^wid affmebat boni 
fucci.autfir cm mulfo,aut auem ex iure pmpliciM 
uidetur igitur ex hac uiuendi ratione poffe Condi*: 
torem elicerct Antiochwm plws In pradio,c^uam'mcoi 
na fmpjijfe^cjuando potiu^ oppofitm elici pojfeuis 
deatur^unde Auicliij.primiAoc.iij, cap.ij. ubidemi 
triendis fenibm pertrailat,eos ait oportere ccetiAm 
gere. Dicetforte ciuifj^iamj Telephim.ciuicircahQs 
ram tertia pro ientaculo fwmebat alicam inaquicoa 
^am-i<zT ^neWi optmo crudo permixtamMrtt uerofs 
ptima prUebat fmptis prmo oleribu^:, demdepifci 
bmt((ut auibui,uefj^ere autem panem tantum exum 
mixto ccenabat,plui m prandio q^uam in coend comes 
diffe.Cuirefj^odebitur,Gal.eorm, exemplo, utdiHii 
€Jk,uoluiffe tantu declarare,fenes opm effe terin iit 
comedere.ln al\i\s aute iUos nec laudat, nec uituperat. 
Vrxterca non etiam patetea uiuendi rationeTek^ 
phm plwi in prandio, qummcoena comedi^e.pu 
tandmejlenmTelephum m cccnapanem tantutt 
uino mixto fmpfiffe, ut uefceretur cibofeni aptif^i^x 
mo.Emmuero propopto Telephi exemplo mox fubi 
dit GalSane uinrnnpcut pueris efl alieni^imu, itaft 
ttibui efi aptipmm, quare putadm ^uo^ eji, tantu 

iUiiit 



I 



L I B E R II ♦ tS7 

iUim cibi Tdephum ingejltjfe, ut ccenu prUio maior 
fuerit.porrd ji fuppoiutur^ Telephum m hoc re^um 
Cuiuidm ratione iih^ituijfeJUud ficere debuerat^ his 
pnefertim motus ratiombu6:,(iuarum GaL mminit m 
feptmo meth.mcdxap.vj.de reficiendis loques:quo=: 
rimuirtutes, permdeac m fenibm, imbeciUes funt, 
quds quidem rationes «o ejl opus hicfcriberej de iUts 
enm m priori libro m:minimus. Qjiodfi quts omnino 
contendat,Teiephumplm in prandio:, quammcocna^ 
fu/mpfijfeMne quwmhic grmaticm fierit» iUeuero 
medicus^qui uberioremfibi cocnam delegerattmaiorc 
puto in uidus ratione iniiitucnda medico,qu4mgra:* 
tnaticofde effe adhibenda. Et ob id Paulus Aegineta 
in libeUo de prieceptis falubribws cap. xxiij. ubi agit 
de uidu fenwm:, omiffo Teiepho;, Antiochi uidu^ ra* 
tionem defcripfit.Ex ijs itaque patere arbitror:, Cofe 
ciliatorem m lmjqu£ de occupatis ajfuetis exercita^ 
tionibu^ fcripfit^non parum aberraffe.Pojfem equi^ 
demdemultisalijs meminiffe, inquibm Conciiiator 
de £gris^c^ aeris con^itutionibus loquens no parum 
aberrauit>qu£ quoniam cx his, qu£ ha^enm fcnpt.x 
funt.fkcile cr deprehcdi:,cr rationes diffoluipoffunt 
no ero dignm reprehenj\one:,fi iUa miffaficero, nec^ 
cnim ledor nmia libri proiixitate tnedio afjiciendui 
cfi. Omiffo igitur Cociliatore cu reiiquis fermo habt 
dm efi.Qui enim comune affuetudine plm pradendi:, 
quam coenddi^qua^^puto ex prccdi^a Cociiiatoris opi 
nione origine traxiffetConatur dcfendere,taii potif^i» 
mm rations nituturMfomnQ ex cibo inge^o mutti 

m 4 



t€S DE PRAND. ET COENA 
ah inmto cdore ad mtenora fe coUigente gignutur 
uapore^>qui q^uwm per cutis meatus ob^rudos dif^as 
te no pojiint,mtrii corpm deteti,at(i^ furfum eUti,c4 
putjicile opplebunt.At in uigiliageniti^utpotecalo 
re ad extimM partes ado,paucioresfunt, c[ui eiufdent 
cutis meatibuA referati/sfkciie di^re poffunt : quare 
m prandio plui cibi tutim^quam in cccna exhiberi po 
telirpericulwm enm eli,nehiS:,quiliberaiim ccenant, 
repleatur caput uaporibm, nacpquidem ratione^m 
iUis prcefertim afj?Hibm,quibmfolet ea pars afjici,i 
qua omnes ali£ corporis paxtes fenticdit ac mouediji 
cultatemrecipiunt.omnino plm m prandio^, quamm 
coenafumi debere,cotendunt. Qt^od Auic.quoqi auto 
ritate confirmant,qui m prima tertij^trac.v. cap.x\, 
epilepfu curatione docens fcrippt h£c uerba,Et tHc, 
cuim confuetudo no tolerat^ut femelreficiaturjim* 
dat cibufuii^qui e^ minor refidion€fua,in trespar» 
^«,cr/wwcit d«^ tertids m prandio, cr tertia eim m 
coena po^ exercitiumfubtile crc-No enim Auic.po» 
tuiffet clarim dixiffe.oportere qui epiiepfu detinen 
tur^plm in pradio quiim m ccena fumere. Nosautem 
primo declarabimm earatione no codudere, demdc 
Amcautoritate no re^efcribi o^endemm. Vt igitw 
iUud optme declaretur.non ignorandwm efi, ex cibo 
duo uaporumgenera produci, ut ex Gal.coUigitur m 
iij.de caufispulfuulib. quicomentU mtrodu^orij de 
puljibm e^ infcriptm. Alij enim uapores funtnatu^ 
rali calorimaxtme affines^quifuaues exiilunt: quales 
funt, <iui ex dulci aqua calida euaporant, Ex quibui 

fomnm 



LIBER 11. «^^ 

fomniifien mturde m.v.theo.caj^.xxxv.fcrippt m 
liab.mhunc modilMmnui igitur naturalis ex humidi 
tate cerebri efi teperata^Gr uaporu afcenfu hwmido» 
rm^ui clarifunt.a-i^oni a corpore ad cerebrH ^c, 
Alif uero cu innato calore afjinitate no habet,qui qui 
dm duplicesfunt,Aut enm fUligmofhO' ^^c^^^ /««f> 
dualesfunt,quiex aliquo exu^o corpore exhalant,^ 
Aut crafli,quales,qui ex terra madida m medijscon^i 
tutionibui ciloris a^ione proficifci cernimui. QB^p= 
pe priores ex naturaii cdore cibos optme cocoquete 
modicegenerantur^quorii expulflone tantu abefi na^ 
turamquirercut ex ijs caior tu nutriatur.tii hime^e 
tur,quwmuigiiia,dut'laborepcciorredditm efi.ut ex 
GalcoUigitur m.iif.ie caufispulcitato.Oiii tierofU 
liginofi funt,ex caiore cibii,uei aiiquaeim parteueiu 
ti adurente produciitur.Siquide taic quid his accidit, 
qui udidum habetes cdore matti cibof c oncoquijk^ 
ciles,(cr paucos ingeri^t.Po^remi uero gignUtur,quii 
aiimeti quantitds.aut quaiitds.aut caloris imbcciUitM 
moderata^ cr alia id genm , maturam ciboru coaio^ 
nemfieri prohibent.hac enim ratione flcttm generari, 
fcripfit Gd.'m.v\ .de Symp.caufis.cap.ij.quU itaq^ ca 
lor nmraiis probe cibos coficiet,moderata utiq^ fua^ 
uium uaporu quatitate.aiiorum autem paucagenera^ 
bit.Si uero calor uehemetior fiierit, qum g, pro iu^ta 
ciborumcodioneeffe oporteat,plures quide exhis, 
qui acresfunt, pauciores autem ex modo didi^ produ 
centur.Eodem pariter modo,fi calor naturalis iwbe= 
ciUior fiterit, non ita tamen » ut nuUum fenfile opui 



m i 



17. DE PRAND. ET COEiqA 
in cibo^ efjicere pofAtJcditaMcibo^udutimoU 
uat^no autcpenitmconficiat.ex poiircmw ^hrmi 
ex prionbm autc pauci uapores cxorimtiir.Vr^tmi 
fciri quoci- oportet,calore mn^tu no tantu.ut corptw 
nutriatur,fcd ut fuperfiuitates excernatur.atq^eLf 
gentur.prouidentiam habere.ut Gal pUcuit' m.xv, 
Aphorif expoptionepri.parti.Aphorif^ m lihro 
de pot.natu.uolumme prmo, cap.x.qui quide c^Ior 
quanto jortior cxtiterit.non modo nutritione(ubi tA 
tum habucrit alimeti,quantwm potefl peruincm)M 
etia fupcrfiuitatu expulfione.fiue per cute.fmpexx 
piratione,fme per urma,meiim operabitur,ut fcmRt 
Gal.in expofnione fupcriu^ adduda.lUud quoq-,nos 
pr£terirenonoportet,<^ m fomno,per quos meatm 
ttapores poffunt ad caput afcendere,non ita jkcik.ut 
In uigilia.pojfunt pertranfire.Vapores enim ad cd^t 
afcendere,conie^l;ari poteji^aut per arterias,aut p^s 
latum,aut ncruos,aut uenas.Quod per artericis mm 
infmmo pofmt uapores ad caput ejjvrri.fmk ofles 
ditur. Etcnim arteri^,ut Gal.placuitm. iij.de potc, 
natu.cap.xiiij.quuni attoUuntur, exfibi uicini^ parti: 
bus,quod efim.igi^ tenue^attrahunt ad uacuum conft 
qmitione,qUie quide ad cutc termmantur aere extrmfi 
cum^qui ^ fibi proximior,^ mter omnia alia leui^i 
mus eli,qu£ uero cordi prox'm£ funt,ex ipfo cofk 
primii fftiritu utpote lcuifimu, fecudo uapore^tertla 
fanguine exquifue elaboratii,atq; attenuatu^qum 
tem a corde,cr cuie piwi di^at,ex uenis parte fan^ui 
nii leuiorem, qu£ dduemricuWmi qt mtcitm termu 

mntw 



LIB E R 11. *7i 

nmtur tum 4 cordejtl 4^enU ipfi cordl adUcentibm 
phis dttrahent.mmiM autem ab ipfo uentriculo.o' w= 
teiimii^uUo m corde,^' «^»^ cotentA ieuiordjunt, 
qu£uer6 m uetricuio,^ mte^mvi crajp.cr ^»'^«1^» 
(luiigiturua^oresexcibogeniti muetre coftcioper 
arterm ad ca^ut effirri debent.prtmo arteria^ ad uen 
triculum termmata^JwmattoUuntur.mgredi necejje 
eftjemde ad eam^que i^crj]^mtendit,meareA quatl 
Uderiudtur,h'mc ad ea^.qux po/i aures ad caput afc& 
duntjcmu ab his ad cercbru pertranfire.Atmfomno 
huiufmodi arteri£ ex Ui^oribm mgeiti aiimeti ad ca^ 
put prmo eiatisjemde cerebri aigore condenfatii.ac 
retrocedentibus obturantur.ut j^iritibusad cerebru 
ficiii^ tranfitm non fu,qui uaporibm ijs fubtiiiores 
funt.crob id dixit Ariiioteies m HbeUode fomno er 
uigil tenucs cr angu^is habentesuenM effemaxmc 
fomnicuiofos,quum tterb a fomno ad uigiiiam tranf^ 
fertur anmdMiufmodi quidem obilruiiiones dimo>: 
umtur» quare per arterias ad caput aditm m uigi* 
Uamagts,cium m fomno expeditws ejhnon ergo m 
fomno uapores ficiiim, qum m uigiiia pcr arte^ 
riM poffunt ad caputafcendcre.Quodetiamconjir^ 
maripote[i,quando ad uacum confcquutione tanto 
magis arteri£ uapores attrahant,quamo magis attoU 
luntur, quam autem mfomno mmws actoUantur qum 
in uigiiia,ut docet Galm.iij.de caufis pui.minore igi 
tur uaporu qumtate mfomno attrahet.Eode pariter 
modo adini^ is,quo hwmiditates a cerebro per paiatu 
expurgantur^nobps dormientibm obturatur » qMrc 



m DE PRAND. ET COENA 
per eu c^uoc^; mmm m fomno^cj^um m uigiiU poterut 
ad cerebru uapore^ pertr^fne.Adde ^ <^uu m fonino 
maiorjit expiratio mf^iratione^ut fuperim diximm 
uapores ex aiimeto eleuati^atq; ad partem iiU trAfmiC 
fi^expiratione jicilius expeUuntur^^buiwi aute mdiciH 
ejl,magna,ciu£ fit in fomno.ut ita dixefm.fufjiatio, 
Simiiiter neruoru meatm.fi cj,uifunt(foios enm ocus 
loru neruos maniji^os habere meatws ex GalcoUigUi 
tur in.iiij.de fymp.caufiscap.v.)per quos anmalisfi 
cult<is 4 cerebro ad omnes corporis partes tranfmittd 
turjnfomno ex uaporibui retrocedetihm ob^ruines 
ceffe eji.quare per iUos poterut uapores mfomno iif 
jiciiim ad cercbrum perduci.ciuUo tunc per eos mc4 
tm a cerebro ad uniuerfm corpm animaii^ jicultM 
delabi prohibcatur.Neq^ etia quis uere poteji afjiYm 
re^uapores per uenm in fomno ad caput afcedtre,<^u 
doquide artcrice exuenis eoru.ut pote fanguinemue 
nis contento leuioru attradione anticipabunt,namm 
Uj.de pote.natu.cap.xiiij.drteriiis cx uenisfibi propMJ 
qui6 per ora^^qu^ mterfe habent comM«w>tc««ij?iw«, 
tic uaporibm fmiUimu fanguine \n eis ucnis contentu 
attraher€:,fcripfu Gal.quare multo migis uiporesdt 
trahent^quos etiam paulo infra dixit Gal.leuiores,^ 
fubtiiiores cffefanguinc exquifite eiaborato,atq^ it^ 
tenuato.iam autem oRenfim efi,per fomnosuapores 
In arterijs contentos difficiliorem ad cerebrm tranfu 
tumhabere,^fiqui uapores arteriarwm attraiiione 
fubterfugermt,neqi etiam iUif^ciie ejjvrentur ad cere 
brm,quando ueme^priufquam cerebrum pertmgant, 

a3tfu 



L I B E R U , 171 

adfupremu capitis afcenddnt.mox defcendant ad ce^ 
rebrm»ut GaUx.de ufu partium:,cap,v.declarauit, 
qmobrem uapores per poros exitum anticipabUt.Pa 
tet igitur>nec per xrterias^nec per palatu^nec per ner 
uosinec pcr uen.iim fomno poffe uuporesdd cerebru 
fciliwi efjvrri.fed contra potim.U^ ita(^; fic declara 
tiifrcile eji oitendere^his caput magis uaporibus ops 
pleri,qui iiberalius pranfi foermtiquamfi paru prafi 
liberaiius c(xnauermt.Quippe,quum mdie maxima 
pars hominu^aut ui^aut fj^onte taffuetii fibi laboribu^ 
exercitarifoleataUt mfuperiori uoiumme didu/m eji, 
Vbi quoqi diximus^exercitatione calore foras agi,^ 
fenfibus^ac motioni mcmbere.igitur nemo mficiabi^ 
tur^calorem tunc pro naturalibui opertitionibus adeii 
dis mbeciUiorem redditu effe^quare cibos liberalius 
mgeihos iCgre concoquet:promde,paucos bonos^pluri 
mosautemmalosuaporesgigni^necejfe ejl,quos quu 
calor alijs operibwi diStra^us^ut decet^non expeUat, 
ad caput edudi pcr ipfos quidem meatui referatos ii 
ipfum caputjkcile replebut.At m fomno calor ad i/nss. 
teriora coa6tus cibos probe coficiett quare paucos uti 
pores craffos^ac fiiliginofosgigni cdtmget,quos calor 
furtiSjUtpoteoperibusnaturalibus intentus expeUere 
poteritiCrajiiores quideper urm,nQ ita craffos per 
expiratione, exq.fite uero extenuatos ad cute^ut GaL 
affirmatloco fuperiws citato.Et propterea m.ilj.de 
caufis pul.dixit Galut m fomno expiratio maior efl^ 
'mfj[>iratione,ita quoq^arteriie maiorefi conilridiOi 
ftmiiktatiOiUtpote natura appetente fuperftuitOf 



174 DE PRAND. ET COEHA 
ta expeUere.lnfupcrfi qui uapores m fomno ftiYfm 
labi contmget,per meatm obhru^os no ita ficik,ut 
in uigiliaM cerebru ufq^ penctYabunt,quitremamjt=> 
jium eji cibos UberalivA mgelios mmm m fomm,^ 
quictcquam 'muigilia,^ exercitatioe caput uapori 
bus opplcre.Et ob id Galin.vide tu.fa.docens eoru 
ui(^us ratione, qui uitam ducunt negotiofam,<cr <inu 
balncum exercitari:,^^ aliquid comedere cogunturji 
xit.fuppofito die tredecim hora^ <equmiiiaies longu 
ejfc.ac m decima corporis curadij^e effe,circa quaxs. 
ta hora fvnplicipimu fumedu effe nutrimetu.qui utiqi 
folm efx pams.cuim is modmfit, qui decima hora cott 
codm ejfc pojiit.quauidm rationefe negotijs implis 
cicu feruajfc mquit^nonnuULS autefolu panefme opfo 
niofumere no placuijfe.fed eu cu paimulisMiuiStmd 
le,autfale mgelliffe, ac nonuUos.etia pofi eu bibiffe, 
Cuifententi£ Celfws in primo de re med.ca.iij.his uer 
bis ad^ipulatur.Si pradet aliquis.utilius e^^exxgum 
aliquid,^ ipfmficcii.fmc carnefme potionefme= 
Ye.Et Auictertia primi doc.fecunda cap.Vij.ita fcri 
benSjQjiodfalicui necejfarium fiierit comedere ans. 
te exercitiu-.folu pancm talifumerc debct menfura.ut 
digeri pofit:,antequam fuu mcipiat motu CTc.Veru, 
quaob caufamfolm panis ijsmane fumendm fit^pofl 
pnedida eodeminloco fiatm fubdit Gal.fcribens i/n 
hunc modu,Qjiippe,fi exercitari cupiant,eo maxime 
pado citra noxamfe exercitant^fiquidem no leue ms 
commodil rionuUis accidit, quu repleti cibo fe exerci^i 
titnt^nmuUis erimor caput mpletur uc(poribus,(^ i/n 

iocino 



LI B E R II. t7f 

iocmre,aut ponderis fenfm.aut di^etioni^.aut utri=^ 

«fe percipitUY crc.HaliabdS ^Moc|^ primo prac.cap, 

vita fcripfit, Si enm exercetur.aut balneatur cj[MJs 

poji repletionem ciborum.repletur caput uapori^ 

hm a^c.Sic itaci^ puto.fatis cjfe manifi^uM. qui fe 

exerccnt.minm caput uaporibui oppleri,fi parcim 

pYunpfuerint.Qi^od etiam m his ficile cji declarare, 

miiiberaliui pranfi fe forte exercitatione abdicabut. 

mfuperioribwi enim oiienfum efi.mfomno cibos me^ 

llM con\icij({uhn In uigilia.a' meatm m uigilantibm 

efe adapertos, c^uos dormientes obRru^os habent, 

mre pro portione his iUa euenient^ ({u£ pr£didis 

contmgere.paulo fupra decUrauimm. ?r£tcre<ii]iui 

(^uoc^, nos docet experientia.Etenm unufquifcii mane 

mte prandium caput melim effe affiilum percipit, 

aum uef^cre ante coena, c[uare qui literismcwmbut^ 

mlimniane.quamuefj^ereei^fiudere poffunt^ quod 

utique non efficeretur , ft plm infomnOy quam m ui^ 

gi]!|f caput impleretuY uaporibm . Nec6bi^at, quod 

earationedicitur^m fomnocutis meatmeffe ob^rut». 

dos, ideo udpores extra corpm firri non poffc, quan* 

h i\ia obhrudio tanta non fit, ut qui fuligmofh & 

fubtiliores funt.per illos mcMexire nonpof^int. 

Atqui craj^iores funt.non j^cilem habent exitum. 

Vcrum.quoniamCut fuperim diximm)calor innatm^ 

ut omnes fuperjimtates excernantur.prouidentiam ha 

bet, eo^ igitur dd partes cuti propmquiores , quo» 

,d fieri potefi, tranfmittit, quare dixit Galmter^ 

iiodccaups pulf£ps aUegatoJ fomnoad uigiliam 



t7<s DE PRAND. ET COENA 

conu€rfi$ puifm fitn,^' maiores,cc uehemetiores.fj 
uelociores.ac /re^Mcntiorcf, CT ueluti concujiionem 
quandm habentes.ciuoad uapores iUi fiiermt cxfwa 
gati^ac tranj^irabile totumfibi corpm calor rediide 
rit.Sic ita^ii ex di^i^fatis manijed^m ejfc cenfeo, po» 
rorum cutn obiiru^ione uapores in fomno ad caput 
itafiicilcut m uigilia.efjvrri non poffe, Ex prMii 
quo(kficile patere arbitror.minm m fomno^qum m 
uigilia,ubi parftt m utrifcii uaporm quantit<is,caput 
uaporibm mpleri his.ciuibm cerebruaiiciua affi:(lio 
ne laborat.quod Auicm prima tertij trac.ijxa.iaiiij, 
mfinuauit^fcribens enm qua ratione hi curandifmt, 
dui doiorem cdpitis ex ebrietate paiuntur.mciuit, Et 
fi efi aliquid prohibens ab euacuatibm,cuiufcun<ii mo 
difiierintfp^c eos dormire.quoufq; digeratur.quodk 
eoYumfiomachis continetur de umo.Et pauiomfru, 
Bemde jkc eos dormire,^ quiefcere.quoniam efiu 
dix m cura ipfius.Et rurfm paucps mterpofm.Et d-. 
mini^ra eisf&mnu mquantm potes.Adhucfere m^-. 
ne capitis, Et uniuerfaiiter meiim efi,ut confideres ii 
geB:ionem eorm nonfomno.aut quiete iongajoncc 
jiomachm paruper aUeuietur.Hoc enmmmmeprx^ 
cepiffet Auic.fuaporesjkciiimm fomno poffentai 
cerebrm pertranfire.Qu^mmo eos dormire iubetM 
uaporibmcapitis dolorem efficientibm paucioribu^ 
redditis affhamfiat mitior^uare ijs quoq; utdm effe 
plm m coena, qum m prUio fmere, manifeiimejij 
Et ob id Gal.m fectido de compofuione medicammH, 
per fmgulas corporis partes» ubi dolori^ capiti^ct 



I 



LIBER 11* 177 

tkietate mdtionem docetJixit,qui ex ebrietate ca 
pitis dolore afjedifunt euacuatione,^' injrigidatioa 
neindigent^q^uibus tota die j^era€ii/s, in npde balneo 
Uuentur>cibi(^ Buchmi non cakfacientesexhibean* 
tuff qtialesfuntptifan<efuccus, ^ exdica forbitio, 
acp4niicm4quatOua(j^forbiUajinegarro.cXBippc 
ubimelim effet eos m pradio, qum m ccenda plmfum 
mere,uti(^ GalproecepiffetfCibu potius die,(ium no 
de exhiberi oportere, Prieterea Gal, m conplio pro 
puero morbo comitiali Uborante uidui ratione miH 
tuensydixitjertiam panis parte cum l7W,^«<e uentrem 
fubducant^m pradio effe apponendam, reliqutis uero 
duM m cccnacu ualctioribm cibis feruadas effcquod 
etiam Kafis m pri. conti.cap.V' Gal. tekimoniu ioco 
fuperiu/i citatq adducens affirmauit.Ex his ficilecoUi 
gitur iUii AMciocupri,iij.trac.v,cap,xj.d€pr4uatU 
effcqum oppopta epiiepticoru uidus rationemido 
euiffeuideatur,nuUa de Gal er Kafi mentione fida: 
quostqum ab ew difidet^praeterire nonfolet.Qtjpi 
etim iUe Iocua deprauatws fit,ex eo cognofci potefi, 
qubd Auic.in eadepri.iij.trac.v.cap. ulti.declaranSi 
qui cibi apopleticis cdueniat, fcribit m huc modm, 
Cibi autem habetim apoplexiafint fubtiliores cibU 
habentimepilepfu^cr rediui quide e^, utfiscoten 
tusmeism matutinis pane folo^a^c.Q^ippe^quu CT 
epilepfia,^ apoplexia ex eifde hmoribus eueniant, 
atc^ m utroi^ morbo ide locus patiatuftUt <tit Gal. m 
expofitione lv.apho.ij.parti.ne(^interfe di^antt 
nifiquia apoj^lexia ftrtior , epilepfu uerodebiliot 

n 



I78 DE PRAND. ET COENA 

afjvdiM eii.quu utione uoluiffct Auicut m epikpjti 

plm pranderet, qum canarenticontYi aut m upopk 

xwfNcc ualct Gentilii interpretatio eo m locofcribe. 

ti^^qubd foYte id Auic.dixitdrbitratm ijs effetnelim, 

coenam effematutina. Quippe quoniapaucis hterpo 

fitisfubdit Auic.Et quando uliquid fumnt,nond(yfs 

miantfuper ipfm uelociter.fed expeilct aliqukulu, 

donec defcendat, CT digeratur digeB^ione aliqui, nec 

etiam piufmu uigilcntJUud enm permutat cerebrut 

cr refoluit ex cibis uapore no dige^um, ex hoc ^«oi 

prohihet dige^ione ^c. Enimuero ex loquedi mo4o 

Auic.ueUe uidetur.no longo tepore pofi cibu ingchu 

cpus effe ipfoffomnofe abdicare, inquit eniw,apea 

dent aliqumtulil. c^fubdit.neonultUuigiiet. quoi 

fi cibum tantUmodo matutinufmeret, aut opui effet 

eos pofl cibU diu uigilare»aut m diefomnofe tradm^ 

quormn utrUq; Auic.detciiatur.Ex hac Auic.autofh 

tate coUigere licet,nunquid po^h cibum affmptufo^i 

tnnu/s,an uero uigiiije magis repleXt caput uaporihm. 

ConM igitur iUam Auicautoritatem non effemteU 

ligendam.ut eam Gentilii expofuit^fed potiwiAuic, 

Galadhxrh pr^cipit.ut manefolm panis efitetur no 

xamcuitandigratiayqu^iUisacciderv folet, quicoa 

piofm pranftfe exercitantietenlm ut iUi exercitatio 

ne$ ddeant^quarum eo capitememinit^nonobfmm 

€Jl Auic.pr£cepiffe. M.amji^um efi igitur locii iUm 

Auic.indigere caBgatione.no autem iUmn Rafis, ut 

Gentilis efiarbitratm,quod etiam exmodoloquendi 

Auic.fkciUcoie^mpotefi.lnquit enm.o' itleMm 

confm 



LIBER II* «75 

€onfuduio no toUrat.ut femd Ycficktur CTC^ quafi 
ueUe uideatur^ut nip ob^aret confuetudo, melm fit 
eosfemel comedere.ueru^uu Hippoc.GuI.Cel/tw,cr 
omnes deniqi m medicina pr^cipuifcribunt, jemej in 
die comedendu ejfe, qubd em cibu i/n cocna.no aut m 
^-andiofmi oportere mteUigant.ex eorm librU efi 
ita mamfeftu^ut nuUa declaratione indigeat.Necfme 
rationequil^iaarbitraripoffet.emfortelocuabali 
quo fuiffc deprauatu, qui opinione tutaYctur» 9, plus 
tn pradio^quam in ccenafmi oporteat.Boc enm hac 
noitra tempe.late contigiffe iUi Gal.loco m confilio 
pro puero epilepticoje qiwfupra meminmm.mani 
fhiim efi.qui enm eu iibeUm tranMit.locu iUm» 
quiquidem'mcodiceGY£co aduerbm ita legitur,^ 

ns,ll \xccLy Im 14 l/ro. ;ul^« U^r^ 'nfiSinyKdMovff 
^f fl /ewvcv (XTrcflio^ ra Xo/7ri /«0 4f « Mtri -PPo W;^!/. 

^oTifi^f H^'^1' > ^oc modo interpYctaw eji, QjUbui 
itacuratps ad prandiu abire debet.dnte iUud ueroali 
quidfubducetium uentreMUru,aut iuriu.aut f ttp. 
rt£,aut oleoYum cm tertia panis parte ei appnnatur, 
Keliqu^ autem du£ partei m ipfo prandio cm cibis 
ualidioribm pr^beantm a^c.Quif^^^ ^ocwi no iUo, 
fei hoc modo Latme fcribendm eji.Poii h<sc AUtc ad 
prandim ire oportet.cr priu^ quippia uentYe fubdti 
centim holermAUt etiam falfamenti, aut ptifan^, 
dut oliuarm una cm tertia pani/i parte apponatur, 
mcoena uero reliqux 4m<« partes cm ualidioribui 



i8» DE PRAND. ET COENA 

obfonljsrepomtur crc Ne^j enm quod J^fiTsn^iQYdt 

ci dicunt^Latine prandiu:,fed coenampgnificit^pod 

ueronos prandiuGr£ci afisofj fcribunt,utre6ieno 

fcunt hi, qui caUent liter<is Gr^ctn, quamobrem non 

poffimu^ non fuj^icari,pr<£didum Gallocwm ab ih 

mterprete eo modo frijje trandatumM fu^e opinioii 

adflipulari uidereturj quod quide mferius eodeconji 

Uo.aut oblitui eji.aut comodeficere no potuit, lEnm 

uero poji prdediHa uerba Galenm enumerati^ omnix 

bm obfonijs,^ 4 quibm abitmerey^ qu£ cti iUa ter 

tia panis parte i/n pradio licet mgerere,fubiecit, qua 

cum duabm reliquis partibm ippm panis puero, ubi 

4 difciplmis redierit.po^ deambulationem apponek 

funt.lta fcribens, Mi-ra A txvt« /i«XnrovT«. J(f ov«j» 

oXiyOy, «%ifX« TSiflTrKTHdOU KtXtUW Ttf»*/' WITK M«^H^ 

fjiXTx 'sxfxyivisou ){c^/^ /hKj a:7r«?>KxyiVTx -P^ Mxin 

et)T0s TW /^ ajJTS Txs inToXl-^iSs /uo Mi>f«ynfO<Scf>ifi^, 
T^f a;».w/i uayov w^ il^n-q.Kfixs i^h.isixvTU}j ff)(i/oj» 

^-!T{uMbit>, ttXhij oig xiMvouxi. quem iocwm iUemhunc 
modu tra^uiit,Tiemceps uero, quod reliqui fuperefi 
temporisJranquiUce deambulationi dari iubeo, ante* 
duam ad difciplinds reuertatur. A quibm ubi redie* 
ritUterum dcambulare eumante ccenam uolo. htfic 
po^ea panis ei reliqu£ du£ partes ponatur cm aliiii 
fmguiis.pcut di^rni efi.carnibm quidem omniufirc 
uolucrum,pr£terquam aquaticarm crc Sic itac^ co 
fiatjUwminterpretem;,aut perquam imperite,autme 
fta caUiditate em priorem iUius conjilij locum La* 

timm 



LIBER II. *S< 

tm'mjvci[fe,(iuod etiam iUi Auic Autoritati contiK 
oijre.jicile eii credere^fed^quoquo tnodo res habeat» 
mnifv^m efje cenfeoMu iUm Auicomnino mdi* 
gere ca^igatione.Alidadhuc Auicautoritatem addti 
cunt.quam ciuidem ab cis perperam inteUedam arbi* 
tranturfu£ opinioni non parm opitulari.ea aute eft 
m prima tertij,trac,ij.cap.xxvijMbi Auic doloris ca 
pitii ab hmoribui mUentriculo aggregatisper con* 
fenfm euenientis curationemfcribem, quu dixit eos 
hmores effe euacuandos.necnon quales cibos his of» 
ferre oportcatMU^ fubiecit.Et oportet utferues coc 
nas eorm crc. W ^^^^^ ^^^^^^ expofuit» id eji.no 
ccencntM reponant eam, uel minuani eam erc Sed 
quonilutfuperim dixi^uicciuid boni fcrippt Auic. 
abdijs.a' G^Ie. prdefertim mutuatm efi, ac w, qua 
Gal.fufm pertra^auit,fmmatim dixitMcirco,qu<e 
fcrippt GaVm vj.de tu.fa. a-f^ptmo methoi, med. 
cap.xj.o' 'w ^i^^^o ^^ Mww, er /ecMwdo decompoji* 
tione medicamimm perfwgulas corporis partescap. 
xi.de dolorii capitis curatione afuccis uentriculu oc* 
cupantibwi dependentis.Auic.cap.fuperiui citato bre 
uiterfmgula attigit.qui igitur ab Auic.eo capite bre 
uiter recitata cupit rede 'mteUigere,ut didos Gallo 
cos perlegat,oportet.Etenm plcrif^ m locis id eue^ 
nit.^Auic.fine Galkaione rede inteUigi no pofiit: 
propter quod accidit, non paucos inoperibus GaU, 
perlegendis paru diligetes m multis no modice aber» 
raffe,^ quaplurmos ipfm Auic.locos perpera i/ntel 
lexi^e.duod uno trailatu aUqmdo declarareMhiin 

n 3 



iH DE PRAND. ET COEna 
animo eji^nmc autem hoc loco ii contigiffc o^enii, 
Enmuero Gale. m ij.de compofitioncmed.pcrfm^. 
cor.pctr.citato^doces di^i doioris capitis curatione 
mquit.no opiw effe de caj^ite foiicitos effe quandocci 
put nuUu propria aj^^ioe iaborat.fcd 4 prauis leii^ 
tur ua^oribu^ ex humore genitis m uentriculocoUc^ 
do.Fromde iUos hwmores cofestim uomitu euacmri^ 
poihea uentricdii corroborari oportere:, quibuimc 
uomitm perqum difjiciUs eji.boni fucci cibu,^(j^ui 
ucntriculuroboret,lotis exhibendu.prim ([uamami 
ra b iiii ad uetriculii trafmittatur^^quod fi ante balneu 
his aliquid famere necejfe erit.tantu panis tertia, ud 
quarta dici hora fumendil^quantu eo tcporcjitconji 
dii;,quo balneumgrcdi funt ajfueti. quibmueromt 
baineu folu paneftne obfonio cffe no piacet.cu pibn\ii 
lir,,aut o[iui^:>aut aliquo id genm prxbendmidcmk 
quii ccxnauermtAie fequcti abfynthij potione bibeni 
dam.mfexto enm de tu.fa.^ vij.meth.med.cap.xj. 
dixit Gal.abfynthio uim effe tenucs hwmores t/n uetri 
cuiif^atio cotentos euacuandijac ueluti tunicaruutn 
trisfordes dctergendi, qui uero altim m eo mbibiti 
funt bwmoresM medicamentii.quod hicram picrho 
minant^extrahere.Ex hac mqua.curadi ratione^cilc 
cji coUigcre.uoluiffe Gal. ut his plu^ in coena, qum 
inpradio exhibeatur^^quado pofl balncmncibosboni 

... fucci eos mgerere prxcipiat.ante balncu autem hori 
diei tertia,uel quarta.uel panefolu, uel cupalmuliSt 
aut oliuiS;,^ idgenm, efitare concedat. Ex ea quo(^ 
coUigitur^Galhts potione purgate exhiberi noluiffcy 

nifi 



LIBER II» *8j 

nift In die pYjeterita coenm affmpfmt.qua, uhi iUa 
horaftbre corriperetur.aut aliqUdftmili caufa.opm 
effet eos ah^en.Q^u itaq; Auic.qu^Gd.diat^ m 
locis Ute cdplexu^ e^.eo capite ueltiH mfmentariu 
r£degerit,nec Galmhoc cotradixeritmergQ credl 
dm eB.i^fm Auic.ea uerbafcrippffe.lit oportetM 
ferues cccn^ eorm a^c.quonia cenfuerit.meUuieffc 
cos.aut coena dbmere.aut fake m eaminmqi^dm m 
pradio ajfmere.ut Gentiiis,^ aW] recentioresexpo 
fuercfed potiw id fenfijfe^uod Galprmpijfedixi 
mus,ut potionepurgantc no bihantMfl mdiepr^te^:. 
ritacccnauermtAdeo dixtt Auic.croportetMferues 
ccenM eornjd e%no exhibeas purgas phamdcuynift 
ceenauermt.ciuareAnd.BeUun.mfuiicdB^igat.adno^ 
tauitM alio codice legi. nt oportet Ut obferueseoe^ 
m eoru^c.Ex hoc coUigere licet, maU d nonnuUis^ 
purgans pharmacu mane cxhiberi.quu mdie^<eteri 
ta aiiqua caufa £ger coena ab^inuerit.QBa enm pur 
gans medicamentii corpus exinanire, atc^ exiccare ne 
ceffe fu.ltide CT inedia ide ejjiciiit,fi quisomijfa cce^ 
nafequeti die potione mgefferit,qu£ uim habeJt hu* 
mores educedi.magis qum par eft,exinaniri,ati^ exic 
cari cotinget.Hac igitw de caufa dixit Gai.p coena^;: 
uermt, die fequctiabfynthlj potionefmAt. Et Auic^ 
cr oportet ut obferues coeniii eoru cire.fcilicet ^uu 
eos purgare uoluerii.neqi enim purgandifunt,nifi coc 
tia prmittatur. Sed dicetforte quif^iam.AndreABel 
lunenfemmfuis caMgationihu^ adnotaffe, aliud ex^ 
mpldr 'mmiri,in qm Ugdm»E,t oportet ut aUeuies 

n 'it 



i«4 DE PRAND. ET COEf^A 

c(xn<i4 ipform crc qux Umo uideatur fortajfe Ghi 

lU.f^^aliorm recetiorm expofitioni adiiipukYi.st 

quis enm ob^inate ueUet cotendereAocm iUu eo m 

do legi oportere.fciat nec^ etia eam ieaione opinio» 

ni noStr£ refrdgari.mc^ enim dixiffet AuicxoenAmi 

norem pradio effe debere.fed potim melim ejfe.utm 

tcena mmm cibifufcipiant.quam quu fani funt.mgc:, 

rere folet.CoBat itaq^,quocunc^ modo locm iUe fcri 

baturAb eis omnino perperam interpretari, infuper, 

quodm cerebri afftmbmmelimfit plm prandere] 

quam coenareMli ^wo^ ratione probare nitutur.CK 

enm comuni^ medicoru fchola pr<ecipiat, ut efuridt^ 

uigilent.fitiant.qui rhemata curat^qul enm idfieri 

poterit.ubi hi liberalim coenauerintf iUud enm prfa 

cipitur.ut earatione corpm exiccetur, ac hwmorcos, 

tarru efficiei refoluatur, hoc aute uberior coenafieri 

prohibeticorpm enm hmidim reddit, Sed huic r4« 

tionifufficieter me refj^odiffe arbitratm fiiero.fi de» 

clarauero,qui tenuim pradent, uberim aut coenatt ii 

praceptu melim feruare,q^ qui cotrafrciut.^Enmmo 

m prmis iUi efurire pr£cipiiitur,ut corpm exiccetm: 

fkmem enm ex ^ccidcti corpora exiccare,eSt mmme 

dubiiijixit Gal.pn expofitione lix.apho.vij.par.qui 

do hmiditatei m anmalis corpore cotent£ in uapoa 

res refolumr.atcjp per diffiatione euacuetur, hoc aut 

melim egicietur, quo tepore uapores per diffiatione 

ficilim poterut euacuari. Verm m uigilijs id melim 

jieri,Qrex GalcoUigiturxij.meth.me.ca.i^.CT ipfos 

fiierineceffeefif quHpo^ mediam mgilia quo(^e<u 

dm 



XIBER M. «*f 

dm Utione pracipmtur.Si crgo m uigilij^ eos efuri 
re optw ejijgitur m prandio^aut nihiUaut parum eii 
Ucet eptare,ne(^en'm,pfecw5fecer'mt,€os efurire c6 
tmgetjicet enm paru eos coenare permittaSino tame 
m node iUos efurire^pariter nec ptire cotmget^qua* 
doquiie mfomnofenfm quiefcere mmp^u eji.Eodt 
pmter modo uigiliie prtecipiunturtUt hmiditatibus 
refolutls.c^ per difjiationem euacuatii^corptK exiccc 
tur^quam nimirum exiccationem copiopws prandim 
prohibebit.mfecundo enimderationeuidwi fcrippt 
Hippo.Semel die comedere»emaciat,pccat^uentre p* 
pit, nx animi cdor hmidti uetriSt er carnis cofmit» 
prandcre uero cotrariapicit,zfob id quu <eitate aerii 
caliditatecorpora no modice exiccetur,dixit tiippo* 
mtertio de ratione ui^uSi CT Celfwi m prmo dere 
med.cd. tij.tu pradere comodu effe.At m hyemc, quid 
contrarimfit,aiuntteffe mdiu$ femel comedere^nifi 
nmis uenter a^riiiui ep,tm enim ut paru prandea* 
tur^concedunt.Pr<eterea,qum alimentmnonperdu 
caturad cerebrm.nip conco^iones m uentriculo,he 
pdte^ac uenis peradx pnt,ex cibo mane mgeSto cere» 
brm m node nutrimentm capiet,quo tjempore dor* 
mit anmaUquare tunc cerebru magis hmedabitur» 
augebiturqi hmor catarrm efficiem.At ex cibo m 
coenafmpto nutrimentm m die cerebrm accipiet, 
quo anmd uigilat.promde non tam cerebru, permde 
ac m fomnO:,poterit hme^iari, quando hmid£ cere» 
bri fuperfluitates m uigilijs popmt ficiliu/i per diffia*^ 
tione purgarir^ec dici potefi naturam prouidentiam 



i8<? DE PRAND. ET COENA 
hahere.ut fupsrjiuitate^ excermtur.ciuarem fomno 
cerebrifuperfiuitates^aut extra per difjiationemAUt 
falte.utmfuperioribm dicebaturM partes cuti pro 
xim^ expellentur. Qt^ippe.ciuu^aut cerebro nutrime^ 
tum maie cocoquete.catarrm fiat,ut docet G^Lvj. de 
fymp .caufi^^ca. iiij.autfaltc a^dio,qu£ catarri cm 
fa efljipfum ccrebru probe nutrimetu coficere prohis 
beatjio igitur eafieri poterut,ciu£ m matura concoa. 
dionefieri cocededu eft.Nec uakt,<^mfomno exuhc 
riore coena corpm himedetur, ac hwmor catarruefji 
ciem augeatur;,quu enim coYpm omnino nutrienduin 
fit^O' calor in uigHip ficcior redditm hme<.^ari dsfi 
deretjtantu cibi efl fuppeditandu^quanto utrun(U cos 
modefieri po^it^cjui cibm tamc eo tempore debetexs 
hiberi^quo melim cofici potcfi.neq^ enim ea probefic 
rent.nip dlimentu etiam probe conficeretur.quod aun 
tem m fomnoprohe fiat alimenticonco^io, nccnon 
tr ealornaturaiis congrue humedetur^nunc nonefi 
opm deciarare,ey,fuperioribm enm hccc fatismanifii 
jiafunt.Tanto igitur tempore eos dormire permittm 
dam €fi,ciUAto,ii:y nutri^nicntam probe concoquatUYt 
GT hnatm calor humeSietur. quod ft ultra^^qum par 
eji^ormire pcrrexermt.cxcitandi funt.ncc^ enim ilk 
caloris hwmedatio catdrris officiet,quddo iUaauapo 
ribm fuauibm paru a. fpirituu fubiiantia disiantibmt 
ut fuperim diiiuin eft,efjiciatur. Jidde quod qum f« 
fomno cerebrum mmm pofit uaporihm oppieriM 
€xfuperioribmpatuity?yaiimentwn m coena exhiH* 
tm mdiefequcti defiratwr ad cercbru^ex cibo iMge* 

jiomi 



L 1 B E R 11. »*r 

jlo mmm in fomno moderatcqum m uigilijshmidu 
reddetur.Sic ita(^ cenfeo, fati^ aperte declaraffe.qui 
modice pYUent,iiberalius aute coenantjd praceptu, 
e[urianttUigilent,ptiant,qui rhewnutta curant.meliui 
feruare.qudm qui cotra fixiut.o' ob id iUoru ratione 
nuUaejfe.cmu igiturfati^ oAefm fitJUoru rationes 
nihiUfjicere,^ autoritatei addudas , aut ab eis pcr* 
pcramteUigi.aut mdigere caiiigatione^Reliquu eji, 
ut nonuU<e autoritates m mcdiu adducatur,qU(C.qui:a 
de tametfi his qui a nobi^ dijfcntitit, opituUri uidean 
tur.nuUatame de iUi6(quod uiderim)metione ftcere» 
Eji mprirmGakni autorit^ism.expofitione Ixvij , 
Aphorifquart£partl ubi Galdcclaras quomodo i/it 
febribuiexfomnis timores.uel conuuijlonei fiant,fcri 
pfit m huc modu^Et qmdepcut a cibo udfomnu cons 
uerfu lmpieturcaput,pc In piethoricii dif^optioniM 
bwsfomniipfmrepientes aggrauat cerebrii a^c.Et 
paulo infra inquit.No foiu aute m cerebro ipfo mali 
humoresaceruati taies aff?rUt cafu^.fedcrm ipfoj)re 
uentricuii.quare cr infomnismagps euaporattquum* 
codi permancdt crc.?r£terea Auic^ Auer.m pri, 
Can.cxxxix.cr in.ij.eiufdcm. xl inquiunt^ex fomno 
longiore.qumpar fPJmpiericaput uaporibm^p' 
pr<efertimpis,mqno fit fommA^iunusfiierit.Etm 
eade.ij.Can.xlj. Auer.alt, fomnos.qui cibos mgeihoi 
excipiutcaput uaporihm opplercuigiiias aiit iilire* 
pietioni effe impedimeto.^PorrOip hos locos aduerfui 
no^ra opinionc haudquaquam pugnare mon^raue» 
fo»nuUumputo hKquiaduerfam h^refmdefendut^ 



18« DE PRAND, ET COENA 

locmreliquu fbre,4d que liceut eos confugere.qufa 
cunc^ enm aduerfm uerd hanc opinione^c^r excogita^ 
ri^c^ adduci poteruntjum ex didiSitm ex dicendiSt 
jicilefoluentur.Animaduertendm eji igitur.nos non 
arbitrari» qua ob^rudione m fomno fieri dicimws,tci:> 
tam effe;,ut uapores eleuati nuUo modo ad cerebrm 
penctrare po^mt.c^ueadmodwm enlm Gai.m qudrto 
defymp.caufis , ca.viij.fcripftt,ut etw m priori iibro 
dixmu^, m fomno exigua <{uUa a cerebro^ fentiendifi 
cuitatem m reiiquaspartes defiuere,tato(^ mmorem, 
^MtofomnmfiieritgrauiorAta ^«o^ affeueramuiM 
fomno mmore quatitate exhaiationi^»qum m uigilia, 
poffe ad cerebrm pertranfire,tato(^ mvnore.quanto 
grauiorfiieritfomnm.qum ob^rudio tuc maiorfit. 
quod nmirm ueritate habet^ubi exhalationis pan» 
tit^mfomnomulto maior»qummuigiiia,non ais 
fiat.til enm ob 'mmodicauaporu quantitate, tametfi 
tneatws non ita pateant.maiore capiti^ repietionem m 
fomno fieri,confentaneu effe uidetmAnfuper ({uod m 
fuperioribm de uaporumgeneratione fcripfimmMc 
quo(^repet€du efi,Ex optma fciiicet ciboru cocodio 
ne moderata fuauiu uaporu (luantitate generari^alio:» 
rmautepimclubiuero cdorita fiierit mbeciUior, 
utcibosquide (^uodamodo diffoluere.no aut penitui 
conficere ualeat.paucos bonos,piures aute maiosex^ 
oriri.}iys aut addendu efi,<^ ubi caior fiicrit uaiidior, 
nec cibos habuerit,quos conficiat, fuperfiuitates.fmi 
hmores m corpore cotentos aggredietur.ex quibui» 
Gbona cofeaionenUdmifermt^prauosproducet ui 

porei 



LIBER 11. t&^ 

pores,tato'^plurcs,quiinto calorfuerit firtior^crlo 
giori tepore m iUos dget hmores.Ex hismodo fic dc 
cUrAti^f&cile eji o^edere, prtcdi^^is authoritates ue» 
rtc op inioni mmme refragari. Nam i/n plethoricis dia 
l^optionibm dixit Gal.fomnos caput replere,quoniS 
calor ad mteriora coa^m m hwmores ngit ex quibtt^ 
pkthorica fit dif^ofitiot quos quu no pof^it probe co 
coquere^ueluti agitat, concutitque^ quiire ex eis muU 
tos uapores eleuat^qui multitudme poffunt caput op» 
plere^ quod m uigilia no cotmgetjametfi meatm ma» 
gisfint referati.neq^ enm calor tiic ad extmas partes 
motushwmoresiUostaualidepoterit ueluti agitare^ 
atq; concutere^ut ex eis tata uaporu multitudo,c[UAt<i 
mfomno.procreari pofit,Eode pariter modo ex pra* 
m humoribus m ore uetriculi coUe^is^calor mfomnQ 
ad mteriorafe coUiges multos,z^ mdosgenerat uap9 
reSi^uos m uigilia propter ratione iam di^a gencra» 
re no potefi^quos etia m fomnis no generaret^fi cos hu 
mores calor naturalis poffet probe cocoquere.Et hoc 
fenfiffe Galenu ex uerbis m expofitione addudiSifoim 
le con^at^quit enmtquare cr mfomnis magis eua* 
porant^quu mco^i permaneat,quafi dicere uoluerit, 
quodfi Inco^i no permanerettno magis euaporarent» 
quare fubdit.co^iones^utiles fomnos mducere . Eadc 
ratione.fiquis ieiunu^ dormierit^aut diutius qum de» 
cetjnultos malos uapores m eogigni neceffe efi.Qj^ip 
peubicalorcibosconficicdos no inuenerit;,}^ fuper* 
fuiiates aget.quas quum non poterit rede concoquea 
r€,in uapores mutabitiUbi uerb cibos co»ficiendos m* 



i5>. DE PRAND. ET COENA 

uenerhek conft^U /i aibuc domieYit homojiic C4tt 
lor^cmtMidios hwmores^ud /wperjiwitdtej agct.mt 
cihos w prok cofe6iosf\i^trfi,u,z cocoqMet,^M(ire mvX 
ti>^ prrfwi udpores ad mpicdu cetcbru apti utroque 
tnodoprocddubiogignmtur.Qj^Qduerb dicit Gcilcs 
nmj cibo adfomnucducrps im^ktur cdput,uti(^ ue 
ritate habct: quu enimfomnm ex ob^ruAione proue=. 
niatje qua fupra fiiU ejlmetio,(iU£ quidem ob^u^ 
mo exuaporibm cerebrijrigiditatecraj^ioribm rei 
ditis,cr retroccdentibm efficitur.ut ex Ari^otelc col 
ligitur m libeUo defom.O' uigiiiujgitm prim ({um 
dormiatanmd,caputuaporibu^oppieri neceffe e^, 
quare dixit Gaienm, a cibo adfomnu couerfts «»plea 
tur caput.netii enim dixitjuanimai dormit/mpietur 
taput^fed quu a cibo fe adfomnum comrtit, Qnod fx 
€tiaconcederetur,Gaienmi uoiuiffe.cap^t tmc pet 
quieteuaporibmrepleri.Yti^iid ei adB^ipdaretM, 
de duo in his,ciu£ cotra conciiiatore fcripfmm^^d 
tjl mentio.ibi cnim diiiwm efc.non congruere mge§lo 
cibojiatlmfomno mduigere.quando cibmmpartefu 
prema uentricdi contentm probe comco^mi no pofiit» 
ufmqumtodedffcaoru loco.noti.capite qumtoG^ 
lenmait.neque enim uetricuim tu potefi cibos 4r^e 
compleai,quodadbonacoaionemeffemaxmenecef 

farium^fcripfu Gaienu^M tertio de potentvis mtuH 
libm^capitequarto^quaremdtos uapores gignxne^ 
ceffeefi^qdfuamuititudine caput replere poffunt. 
Et proptcrea dixit Gaienm a cibo ad fomnu couerfis, 
' Ue^quifumptocibo fidtm domiunt/mpiem c^ 



LIB ER 11* li» 

put.Vt igitur huiufmodinoxacuitetur^lent4 ^ednibu 
latione.aut aliqua huiufmodileui exercitatione^cora 
pm dmoueri opus eji^ut cibm imwm uentticuli petes 
re poj^it,priiii <iuam homofomno mdulgeat,Bt hac d^ 
caufa dixit Auer.locofuperim addudo,fomnostac ui 
gilids ciborii co^ioni congruer€iquandoi/nfomno me 
liorfiat conco^iOtUigilijs aute uaporei ad caput ejjvr 
ri ea ratione prohibeatur.CXuare Haliab.primo prac, 
capite.xiij.confuiit^utantefolis occafum cibm mcoe. 
nafumatur, ut quo tepore dormire oportebit,ad imu 
uemm defcenderitthis uero^ quijlatm djfampto cibo 
fomnofe tradUtyAuer.pr^cipit laco citato^ut eredo 
cdpite dormiant^donec cibm ad uentriculi mftriora 
defcenderitiftc enmmaiorem noxam euitabunt.Licet 
enm fufficienter declaratum effe cenfeam,mmm m 
fomno^quam in uigiUa,caput impkri uaporibuSyUbi 
fomnm moderatm fittcyuentriculo cibm ar^e com 
ple^enteprobefiatciborwm concodio.Attamen iU 
ludfilentiononpr(eteribO:,quod,c^ ft iUis daremm, 
plus m fomno, quam m uigilia^^caput oppleri uaporua 
bmj quoniam udporesiUit quum alimentwmmature 
conco^Udtur.fuaues funtMco plm utilitatis^quam no 
cumenti ajfvrrenttin his etiam^qui aliqua capitis £gri 
tudine premevetur.Qv^ippe^ut m tertio de caufis puL 
ex Galeno coUigiturJn uigiliaf^iritmficcitate dcqui 
riit.lccirco natura dif^ofuitMos mfomno ad mterio 
ra fecedere, ibiq^ uaporibm iUis fuauibu^ ex cibo re» 
de cofi^ogenitis hwme^arijac deni^i propriu tepe* 
rmHurefumercQt^apropter utn4tura(ficut'm fut. 



19% DE PRAND. ET COENA 

pmorihus fcrippmusyinalos udpores fecerneniiM 

hos bonos retinedi jprouidentii habet^^iuiido hi uupo 

resdjj^iritibwiparuo difcrimme feiundi funt^exhvi 

enm pirua in ipfu tranfmutationefi^dafj^mtwigmt 

ranturtcuius indiciti eji.quoniahi uupores eafde ejta 

ciut operationes.quiis ef^cit calor naturalis.ut ex Ga 

leno coUigitur m qumto defimpliciiimedicamentoru 

jicult4tibu^Jis.fecuda,cap,^r,?romdeutjj^iritwiiit4 

uapores hi noxm effatu digna ajjtrre no poffmt few, 

quibus caput £gYotat,q^uibwi liberdim pranfis.tamet 

fi no tanta uaporu copia caput 'mplereturiquonicita» 

men cibos no ita probe coficeret^ut fatk fuperc^ iecU 

ratu efi.uapores ex iUi^ cibi6 geniti,quia mali effent^ 

maiwinocumettlafjhrret.QJiaretale quidnos dicere 

liceretyquod m quarta particuU Aphorifmoru expo» 

fitione citata fcripfit Galenwi m huc modii,Et fomi 

uidelicet femper noceret.quatenwi ad profundm>Q' 

uifcera materia fiuit.nip co^ionis ratione plui affr^ 

rent utilitatis,qumfit danu,quod ex motu ad mterio 

ra cdfequitur.a' c£tera.His ita(^ cenfeo fatismam^ 

ftm effe.authoritates proxme addud^ non efficert, 

meliwi effe piiw m prandio qum m coena fmere. 

Quod quu optme decUratujit^con^are iam arbitri 

mur.nuUisrationibus ob^antibm.nfcnono' <itithox 

ritatibws,tmfanos,twm ^gros(his tatm exceptisje 

quibmmprioriiibro memm'mm)fatim effe plmm 

coena.qum m pradio efitare.Verm puto id non ejfe 

prietereudm,quod quioculoshabent aliquaa^dio 

ne laborantes^cr mbeciUes^i/n coen4 non paru^ deblt 

r4ii 



Ci 



LIBER II. ipi 

UtionmUbere^ quandocimdem erminhis.quatik 

cunque paruws,noxm mferret^qui forte alijs capitis 

affidibu^ non officeYet.funt enim meatm»qui4 nari* 

bwi ad oculos protmdunt.qui ([umlnfomno non ob* 

turentUYiper eosfme mpedmento uapores ad oculoi 

efirri pojfunt.Sed quoniam.ut paulo ante dicebatur» 

maior ejh utilitas^ciuam codionis ratione fomni effis 

ciunt.qumfit detrimetm.quod ex paucis uaporibm 

adoculosinfomno fbrte fortunaeUtis confequi pos 

tefi, hos quoque melius effe libeYalius coenare, qum 

prandereCquicquid alij fenfennt)non dubitamwi. n5 

me Utet,qu4m plurmos non dejuiffe, qui hanc ueram 

opinionem quibafdam leuibui rationibwi reijcere coa 

natifunt^fedquoniamnoitrm nonefi 'mpr<efentia, 

eorm meptiM penitws refeUere,ea.s rationes omittes 

re,fatius effe arbitror^prafertm qum ex his^qu<e ha 

denm fcriptafunt,ficilisfit eorufolutio. H<ec itac^ 

fufjiciant ad ueram opinionem tuedam.Qit,am quide, 

tametfi a plerifq; noua effe exiitimetur , tmen nemo, 

uel mediocribwi literis 'mbutus,'mterantiquorm pld 

cita exfupcYioribus enmerandm effe dubitabit.Ves 

rm,qum per multa fecuU ob temporm miuriaue^ 

luti fepulta iacuiffet,?rimus uatth^miUeCurtiut 

hac <etate medicortl omnimficile princeps , cui me» 

dicamficultatem no minwi debere,qu4m Galeno per« 

fbicum efittanqum ab mferis ad uit^ reuocauit* 



»p? 



PARASTASIS 

DE PRANDII ET COENiS 
R A T I O N E, 

. Autore magiftro petro toleto 
medico docftore,qusevicepr3eIedionis erit 
eorum quse ab Odo dicuntur , vna cum re^ 
futationerationum,quas adduxit Turinus 
vir fanederemedica bene meritus inMat-- 
th^um Curtium* 




V I C Qjv I D conStruit ma 
nw mortalim fcriptortm» 
hoc di^ante inteUe^u, gwi/d 
iius rationis eji capaxjd unti 
affequitur , ut patres anti» 
quoi, ueterefque autores^ 
ge^a eorum,^ libros mtellis. 
gemia cdftqKmur^quod Grxci a Latinis mutuati CT 
LatiniaGYiecisfecereJmguaru/m M/w,cr mterpretas 
tione^quie nunc mcremctumnon mediocre ajfumpfit» 
abmultorU:,uelommumfcriptis.Quoniam igitur non 
folwm non mpigreprxtermiffm^fed er occultatm, 
^•^iqiiodrnaiores no^hrifcriptm reliciuerantia multis ui 
■ieOj (^ui repurgatione egent^ c^uic^ Galenmi quid di* 
coGaknmfmto fe ipfos ementiuntur, quosmala^ 
fi^a hypocrifis peH(it,YC^ituimM nobis,quibm mos 



tps PARASTASIS 

gps qumnobisjiuiemiM^ue^Yonm cihorm.hoc e/B 
prandij cr cocnte rationem.zir pY<efcriptionm,p£fi 
coaila nonfiieYit^iuB:a ejfe potefi,ijs,qui feipfos um 
cendOjUmcunt er cteteros,l^eq^ ijs fcribimm.qui ra* 
tionem uitde non habentyfed uentri^defidiae^fomno,^ 
Venerijiudet , abude er heUuuter q^uic(^uid m manm 
caditihauriut^quos his uerbis SatyricMpte defcribii: 
Qt^mta eji guia,(iU!e fibi totos 
Pomt apros^animd propter conuiuia natml 
Voena tamen prafenSiCum tu deponis amiilus 
Turgidm»^ crudwm pauonem m balnea port^js, 
Uincfubit^ mortes^atcji^ inte^ata fenedu^. 
Sed ad re propius pergere uocmur magis ciumfatys 
ricu agere^naid negotij fiiriofis deitmo uniuerfakdo 
cumentuaccipicteSi utabudatitt ^ fuper^ua cihoru 
cogeriefuper omnia uitemu^^q^Udi telle Gal.morbom 
frigidorii caufa exifiit^quAetiaredudantiaappeUat, 
A qua.autfiicci uitio omne qd' corpus affiigit oritur, 
Q^m obferuada efi menfura ciboru>cT ita ut ah bw 
nofuperetur cr umcatur naturalis fkcultd^iqute coco 
drix efl.Vorro uehemens enimfaturitAS^ qt crapuU 
mnatu calore fuffocat er extmguit.lgitur propoftta» 
cr mterdi^a crapuU^ad rei exordiu accedamm, mis 
timfmepes ab Hippocrate:, aphorifm . libro primo 
17. aphor^Bt quibmtVnquit.femeLaut bis,^quihm 
plun ne,an paudora particulatm oporteat adferve 
confiderandm.Aliquid autem tempori,xtati,^con 
fuetudini conionandu.B.£C ille.Quji.bm pr^cipit a\i* 
^mfemel tatim d^bere refici^alifiQs mo bis.Alios 



I 



DE PaAND. ET COENA. t^f 

m cccna parcim,ci^ reli<luo^ largm,quod idem non 
omifit.ubi de confuetudme aut immutmdaiaut obfers 
uanda m libris de regimine acutorwm morborm dia 
l^utat.Sed hortm omniim rationes i/n utranc^partem 
firudii adftramm , ne Arabas omnino neglexiffe uix 
deamur , quamuis Galenwm non plane mteUexermtt 
aut inteUedum neglexermt barbarorum more. Qii<£* 
liionem proftdo non dubiam^fed certi^imZ dabimm» 
fiprmcipio Galenirationes adferantur,qui(i pro ora, 
culis ego babeo.quieqi pr^ceptafalubria dicunturai 
eosfcripta, quifibi uiuunt,extra omneferuitute,q^uos 
)/ia>TX} Grceci appeUant. E.tenim hoc omnibm m con^ 
feffo efi eos qui militanttaut iterfd^ciuttaut etiam pu* 
gnat^ciboru dele^U:,quibm fcilicetcibis uefciaut no 
oporteat,non habere^quando his uti cogitur quifque, 
quorwm daturj^cultis, Set mcipiatrem Gal. fiabilirc 
crfirmare^cuimhig funt fententii^tlaxperientia^ inx 
quit,uice normtefemper habenda efljnei^ aliquid pro 
utili fcribendwmcuim experientiam nonhabueris^ni 
fi id teileris^tibi adhuc non effe expertwm.ErgOjquoi 
egofwm pr^fktmM^tgn^ effe utilitatis accipe . Nem« 
pc poHqum bonifucci cibis in coena modicefe mple 
ueritM fomnwm -conuertaturMc uero poB:ero cum 
fatis dormieritSvnteo fricetur,mox exiguo interpopa 
to tempore.aliquid panis bene fermentatit^ fiirno co 
di^ac puri ex uino mixto guRet^at^^ ita ad opm con* 
fuetwm redeat.h<ec ipfe dixit.ldem etiamadiiruit^the 
rau.feptimo, cr libro de epilepfia,A qua opinione no 
difcedit Auicenna»qui fe Galeni mterpr^tem appeU 



tatio 



t$9 P A R A S T A S I S 

Ut^p lomre^ituitur^ciui nofinc nmo UgitUY.duol 
eji probabiie.nam Kafis qui per omnia Auicenm e/l 
fequutm.magis c\um GaimtmMentiae affirmet nos 
ttofiii contmenm^capite de epilepfia.ln eo etiam Ga» 
UniuoUmine dccibi^boni malia^t fiicci:, idem doce^i 
tur.Et ut rationes Galeni minme fileamjnuc adjiren 
dwm cr diij<^i^ndim efje duxi ^ (^uod ab Hippocratc 
omniim bonorum autore(ut dicit)m eam fententiam 
Fou canae fcriptim ejl.Afjirmat Hippocrates fecundo aphorif» 
itberahons ^gj-j^^^i^^o^c^ cibos unteuertereihinc coUigit Gaks 
nm.quifoliwi Hippocratis eji cometator^^parcius pm 
dendumtiiberalim uero coenadum ejfc.Nam cibu^ pr& 
muititudme mge^u^i<{uiete:,^ fomno cocociuitur^ 
elaboraturMgili^ w^i^o digeritur cr diihribuitur.Por 
ro totam corporis falubritatcm tribm con^are nemo 
eft: ([ui amhigat.exercitio , reslauratione , er quietc, 
Exercitio multa confumuntur^^aut per occultam tran* 
j^irationem ueiperjj^iratione^ autmanijtdo^cr hoc 
excrementorimrationem habct.Keiiauratione muU 
ta etiam perficiuntur. Nam replentur manita, er ({u& 
fenfu^ funt capacia^, re^ituinmcii quicquid ficcioris 
fub^anti£ efjiuxerit cibo, quicquid uerb hutnidiorii 
potione.quod quotidie/mo uerb cotinu6,propterira 
fitum calore dejiuit. Quiete uero paratur cibi cr poa 
tm uera elixAtio , qu£ eji digekionis jpccies . A£ 
digeiliofkda perfe^io eji d naturdi calido um obti» 
nente m paf^iuis oppofitis.quare indigeftio imperfvs: 
iiioeritjob propri£ caliditatis mdigentiam. Q^odfi 
exercitio meliorem» CT celeriorem conco^ionem dis 

CiiS 



DE PRAND. ET COENA m 

m\ tunc ficiU te mccs, Nam cdor qui dU^m Ubo:> 

re datur,non propria dicitur caliditM^fet potiwi ex= 

trma,ab iUo prmo er irrejragabiii pronunciato., 

flfMoi omnis motu4 eji calefk^iuuSt ^ tunc concodio 

calidi fuftmebit exceffum,fiet^ adu^io magis s <ium 

dige^io.Ex quibm omnibm elicio alimenti dige^iosi 

nem elixationiflmiiem effc.Qiiare hoc ordme feriua 

to,mulpata erit fanitas no^ra^quie^^quo breuioYteb 

magis debet prorogari:quod fieri mimme potefijnifi 

artemattmgamuS;>qU(e:,quantmipotejl,natura imita 

tur.Nec temoueat uinitormj o' agricolarwm uita, Videcfea^ 

duam uulQm imperitam m n0iir£ artis refiitationem S"'^o!''^" ^^ 
^ ^ ,. . '^ n • -1 • I • • • tatationem» 

(qu£ tota dimna ejt)toties mwi obiccit , cui ego m 

fwmma rej^ondeo , eos fomno profiindif^mo iuuari, 
quem fi negligant , flatim morbo corripi neceffe 
eji.Et etiam iUa eduUa (qu£ fola relatione praua di^ 
€untur) ipform naturis conuenire, cognationemqi ha 
bere cm ipfis,ea qux concoquutur,dicwim,quod Ga 
Unm apertifiime docet i ibro quarto tuendiS fanitati^, 
his uerbis, l<iec,mquit,omnis cibm m cuiufuis animas 
lis uentre concoquitur,fed cognatio qu£damei quod 
eoncoquitcmeoquodcdcoquiturejfe debet.Exqui 
bm coUigito duo effe,qu£ er bona, qt mala eduUain 
ruRico digerunt/fomnum profimdm,^ cognatios Duo funt', 
nem.ficutiuidemm cicutam ab ammalibm(qu£ uola» ^oni vane 
tiliafunt)propter cognationemnatur^ digeri^Quati radbartorB 
re,neab mfiituto recedamjpofi iada fimdamentaa fidunt/cS 
Galeno ernippocrate coen£ larQioris,ad Arabasfe cognatio,8i 
comertat oratiOf qm haui ref^ilentur^C!' reproba^ {u„dui, 

4 



*•• PARASTASis 

bunturubibenedixennt.ubiucrb mmwi hen, M;ic 
fmi nonerit locm.nm qu^ pcrperam conmtZ 
luncMreditudinem deduccnda ueniunt.neq; cdrut 
etim Gr^cos compr^hendam)ln rebm mortliimAi 
^uid quod ex omni parte fit abfolutu, quodq^ per fi„, 
gula temporum monumenta mutationem noVeciLt 
cr emedationem non mereaturSet prmwm Auiccnni 
proponamus.quitertiafemone(f^n cnm dicunt)pri^ 
locdeaeMe ^^""^H^n^^P^^^di^^^^naliberalim ejfe cupit anti- 
«inteiugasv quoru(hoc ejlathletaru^more, quimanecarnibmue 
fcebatur.fero uero pane erat coteti. Veru Auicena re 
haoM Turinufirenuu Arabu duce accedamm.Argu 
meto ejfe potejl apologia conuiciofa, qua Curtio uiro 
cofimmato fiagitiofe couiciatur, cuiwi dodrina ubif 
fobolefcit^politotlabores.pojltotiesfaxuab eo rel 
uolutu, qu£ piwi m'mwi'ue annos qumquagmta m ara 
m rei medic£ enarrandi^ imped it cr diMbuit.m^u 
quietem uelut fenex emeritus fuis fiudijs, cr 'ubo= 
ribus publici^ Impetrauitjonec 4 morte.qu^nemini 
parcit.uadmoniufignificatufit, cr tuc uox iUa mde^ 
feffa,^ ferrea, no finereipu.litcran^ iaiiuraperijt, 
feteufic impetit cr repettit, ut homicidij mfimukt,fi 
dioe no cotetm, quafi uita.aut mors ab hominibm pe 
deat, mortiq; potiu4,qum uitce hominum fiuderemm, 
hona mterm pace mpetrata ittu audiamm Turinu, a 
curfu^m Curtij haud mpecliet, cuimh^c funtuerba: 
Lf frclr!; ^*<?^ accuratefcripfu odm difcipulm, qui pim 
tium* prandere folitos qum cocnare excipit. Qj^icquid de 
coena o prandio pronunciamt Cmim hoc defcri^ 

pfit 



DE PRAND. ET COENA i.i 

ppt ueriws ([um trmfcripfit Odus quod m luce edia 
dit. Nos Gdenicemuli fwmm, Noy opiniones Curtij 
uolumm iuguUre qui nouarum opinionum eSi dutor, 
Qumc^^funt cibarioYugeneraXoena nomen eih anti^ 
quii quod pro prandio fumebatur.fumebat naq^ anti* 
qui tribm horis antefolis occafu/mtqutc hora nona di 
cebatur.Auicena alteras partes m prandiojertiaue* 
ro m coena dabat,ne uapores caput afcenderent. H<ec 
funt Turmi monumenta non prorfm ociofa^quiC ma» 
gisadcoruosjqumad Chri^ianos medicos funtrem 
leganda,quibm nosj^cit dignos,ut iUi nihil no debeat 
tota medicorum fchola,quibus fic rejjyondeo.o" exn 
mde finem mihi coniiituo, Ad prmum deueniO;, cui 
egofecundwm adiungo.Vult Turinm Odumdodifii* 
mum Curtij difcipulum omnia ( quie Curtim prceceit 
ptor afjirmauit cr docuit) defcripfijfepotim, qum 
eonfcripfiffe, eudemq^ melimiquod citrd controuern 
fiam mmimefieri poteji. Porro demm difcipulii pra 
ceptore doSiiorem, quid indefequetur ne erit hoc to 
tum prdeceptoris.gratia reihitutionis non rejeretur re 
uerentiaqi toUeturfabfit^ ISiihii enim habemm, quod 
non accepermm 4 dijs, parentibm, atque magihris, 
quibm religionem ac fidem debemm. Neque Alexans 
der lAaceio Etknicm quondam fmmm monarcha 
fui pr£ceptoris Ari^otelis ufquam immemor ^it .Cu 
im extat iamiam Latmo fermone a Viuantio Galtc» 
rotio donata epi^lola ad Ari^otelem dc rebm Indi^ 
mirabilibm,quific exorditur:Semper memorimqt*it» 
tuifoi etiam mtcr dubia beUorum no^rorum pericu*^ 

Q f 



»01 PARASTASIS 

U churijime prxceptor ac fccundm ntittrem me4m 
fororeic^mens acccptij^lme quandote phiiofophu 
deditum noueYmjfcribendwm tibi dc regionibm uu 
diceacde cocU jlatu 'mnumeri^/q; ferpentum, homi:^ 
mnhfvrarwinqj generibm exi^iraaui.h^c iUe. Sedad 
reli^^ua progredior.NosJnciuit,£muli Galenifwmw^ 
quod egofhcile crediderim, ([uod iniitari non poffet, 
nam iJ9 muidemu6,operaq^ eorum multii linguje macu 
Us ajpergimwi,quos autfuperarc, aut imitari no pof= 
fumm.Quinqi funt(ut uuU)ciborumgenera,quafi no 
contenti:>ij ad quos Gaienu^ fcribit duobuij ^ quos 
rumfanitate uultfcruari, quod iam admonuimmuhi 
de plebealioqui fcece populi fermoncm ficmm. 

Nos uolumus opiniones Curtij iugulare.medicino 
cB: officium,fed potim carnificis iugularcj neq; ahfq^ 
iugulo (hoc eih abfque ratione) mgulare potes. Cce» 
na ambiguum effe antiquis uocabulu, hoc ego frteor, 
qubd coenam cum prandio fumerent unica menfu «tea 
tes:,nam hora nona qu£ e^ tertia antefoli^s inclmatio 
nemaccipiebdturcoena, qubduero poRillam alim 
fwmpfiffent^hoc tolerabiie non efl nifi no^e infomm 
duxiffent.Quare, amice leclor, cccn^ cr prandl\ rrfa 
tionem uultu non ingrato accipe, neque nafmfirm^ 
gas,fj quid eji quod aures tuas offvndat, fet bonipo» 
tiu^ confuk human£ imbeciVntatis non mmemoriplu 
ribm enim quam neceffe juerit egirnm, fet urgehut 
nos ueritM,qu£ fiiia e^ temporis,qu£qi m difciplinis 
maxme candicat, alioqumfuturwm diluuim neceffk 
rio eueniret^omniaqi m pcim corrment. non enim 

debet 



DE PRAND, ET COENii. a»? 

iebct ucritiis m controuerjjam trahi^ fetfic nohk mct 
lc pUccmwSjUt umfit hoc tritu cr lippis ac tonfori= 
bwi notwm turbam mcdicorum perturbatione cr fera 
monwm inconiiantiam adferre. Qiiod[ liippocrates In 
libris de reglmme acutoram dcteiiatur. fane i/njit hux 
iufcemodi qu£slione^^ medici neque proponerCt neq; 
propojitas explicare confucucrunt.Qu^^^'^^^^^ f 0= 
pularei graui admodum calumnia uniuerfam artem 
damnant,permde acfi nuUa uideatureffe medicin<e 
profejiio.Tanta enm eft artificu pugna,ut quod unus ^^V""'*** 
[alubcrfmam id alter protmM permciofum effe con ignoti rei 
tendant. Quxre poB^ tot fedas o' hccrefes propter ^"n* >«««»♦ 
quds Cicero dolens Deum no cognofcere dicebat^uni 
rei adh^reamm^cTcam mordicm tcncamu^Sfflc ftetjUt 
tota iUu^retur ars.radiosqi effundet per totum orbe, 
Et ubifdentio opui erit^fUcamu^^ ubi uero in^rudio 
ne, m>iruamm, neque ego uererer a puero abire do^ 
^ior. Qnare altcr alteri non fmm carnificei, quod 
his uerbis folet ficri, Quiim occidit.prior no fiii uoca 
tU'i:,luuenis eil mcdiciis, ego iam habco canos a quibus 
rcpuerafco.o' cxtcra idgenm, quaft ab ipfis potim, 
quam a christo ( proptcr quem immortaliter 
gaudemm ) uita pendeat. valete, cr meliu^ fapitc^ 
acuiuite. 

F I N I S . 

Soli Deo honor. 



Vniucrfalis mor 

Bl ARTICVLARISPRiE 

CAVTIO ET CVRATIO 

( quem Podagram dicunt) 

hutore migi^roPetroToleto doSioremedico, 

V M T O T, cr tales uiros 
eo morbo (quem podagradU 
cunt) grauiter^ac permole^c 
conjiidari mteUigerem , cT 
ita ut 4 ualetudme {mpatibiii 
odiumuit<efmpfijfentt Chri 
jiianMn ejje duxi iUortm defi 
derijs moremgerere,hoc cii auxiliim adfirre^^ po» 
dagram beiliam profi^o truculentifimamjta obtru 
care cr eueUereM nuUum mde renafcatur caputMi 
hydr£ multicipiti non difiimilis, cui multa renafcun* 
tur capita uno obtruncato^fet timeo^ne multis rarum 
ZT nouum (^uoddamanimal uideart tanquam coruui 
nlbui mter nigro$, ^«od profedo difjiciUimam ducat 
podagricos»^ eoSi\ui eadffv^ione laborant^ reiiis 
tui poffe, quafi ab Hippocrate, Galeno^ cr 4 cateris 
morbum deploratum er extm^u didicerimm, Qwi* 
bu^ ego m fwmma rejj^ondeo, nam nolm ego temput 
conterere^m maledicorum (quibus hoc ei m re injvs 
lici^imum feculum abundat) rejutatione, qute tUem 
contmelim potiw^^ium milim exps&mtMac^ 




ao<5 D E P O D A G R A 

cedeitdm potenti imidiiC ejfe cenfeo, NwIIjwn em» 

effc morhim quantmiui^ 'mtolerabikm dicmwi , mi 

(ubiuirtuiui6ianonjuerit:,alioqui omnem operant 

perdis)mmno non reihitMtur pharmaco, fmodo 

apte applicetur, nec[U€ panem pro uino, frigidu pro 

caiido^ficcum pro htmido exhibetH.l^eq^ue perie^mt 

quihtcc promptiflmitremedia funt expcrti, ipfttnc 

iudicent dut exibilet, fet re aggrediamur >m q^ua tria 

fumfrdurii^ pcr ordmem:,primm eim cauf^ mqui= 

ram^exinde aliquot di^rentidi Yejeram^ demum mes. 

dicamentis cr dejendemus er re^ituemm ^ ciborm 

deledu cr ordine no po^habito, generant aute hanc 

Betado & to afjvdionemiqu£ communis coxendicijpodagrte^^ ur 

»««» ticulari morbis exisiit^^quare uaria ijegritudo dicitur, 

Af^iduiC cruditiites/mmodicm rei uenere<e ufu^:, cibQ 

rum copia cr uarietiis a quihm uentres re^iflme dis 

cuntur aliquando deamhulationes concitatiores^^ 

hiemorrhoidcs fuppYcjfce^^^ uomendi confuetudo i«s 

termiffa.or menkruie purgationes,aut etiam aliaefk^i 

miliares excretiones impeditce , ^ exercitiorum con 

temptui^aut alicuim humoris udida uberts, necnon 

parentwm uitim^ quo foetui corruit m podagram, i 

quibm morbi(teite Flmio ) fuccedentes dicuntur, 

Nunc difff-. At po^ cauforum adnmeratiotiem, difftrentidi 

tetiatftquim coUigamm» utmdeomnis amphibologia «itetMr, CT 

^ ut intelligatur quidfit id^de quo fermonem fmusfi* 

duri.Biffirentiie podagriCiCr arthridiCt his coUigun 

tur.^Nam affvdio podagricat er arthritica m eadem 

f^eci € morbi exiiiHnt» diffvrunt tmm ipfn iocw d)}r* 



Inif lum curj» 
tionisv 



CVRANDA» 107 

<f!^s,no« autem ipfogenere.ln omnibu^ enm e^ debin 
lim articulorm diuturna cm jiuxione^qu^ quidem 
pinpedibm perficitury podagra nominatur,jiueYo 
in aliquo coxarim uertebroj ifchii^i hoc eji, coxen^ 
dicain morbusfiuero in multis articulis corporii im^ 
mittitur.arthritis, fme morbus articularisuocatur. 
JEt htcc de diffcrentij^fintfatis. Qiirfre ad tertium o= 
mniim difficilUmm deuenio.Quid amabo prode^ 
curuitatem^aut gracilitatem^aut calores non immodi 
co^ nouiffe^o' m meliiis rciiituere,aut melioraj^cere 
ncfciitsfmitium igitur curationis db euacuatione fu=- 
mitohumoris afjiigentiSj crf^q^idem humoribus ex 
scquo redundaritcorpmt pr£ omnibm uen^efediofu 
maturtqude inprincipio omniuminfiammationwmres ^i^^ 
uulforia effe debettpauUtmq^ fiat.ut pluries repeta^ pioflatieHui' 
tur,deindeetiampurgatio,po^eaueroeaqu£dicen^^^^^^^ 
tur pharmaca opportune, cr ordinate adhibeaturjta 
ut mmanibm quidem, c7 pedihm pharmacis fiuxwm 
repeUentibm utamur.Circacoxendicwm uero iun^u= 
ram, idfkcere Uitemm, quwm enim hic conexm in at 
tofitfitm, qucire lenitiuis aprmcipio opm ejl phar^ 
macistatque ea neque omnino refrigerent, neque 
fbrtitercalfkciant.l^ampharmdica quas aut acriafunt 
qu£ buUas excitat, aut repulforii uel repeUentia, mi 
la proculdubio funt,^ quibui utinon liceat, er qui 
hisutitur m^gnimali autorefi,mortem^pro uita 
mducit.fet gratia exempli h£c ifchiadica irrigatio 
adfiratur.Frimwm exoleoruta.ceo, po^eauero efjjis 
facior irrig^tio adhibendl eji, qualis efi qua excya 



»•8 D E P O D A G R A 

prino oUot cr <iceto coiiat, po^ qu£ utitor cly^tre 

acriori(utbene noui^i) in quo fic terebinthina. Et 

Morbianti> h^c de morbo non adhuc udido^cuiws radices no funt 

qui &vaiidi pYofiindje.Supcreil nunc antiqui cr uaiidi morbi c«s 

ratio^ciuod opmj laboreit projecto non mediocm* 

Que tribui in^rmnetis^uelut beUicis machinisadho 

ftes oppugnadosradicitm eu£Ucmm,potione,fcilicet 

irrigationibM uel emplasiris^^y uiitusregimine.poz 

tione dico,quce multiplex cr uaria exi^it^pro tempo 

rw con^itutione cr hwmoris infiuentis multitudine: 

nam no omnibm £qualis exi^it, Etenm alij ex caliii 

tateMij exfrigiditate <egrotant,at(^ exinde etiarefri 

gerando,aut calefrciedo^aut reficcado opemfentiiit, 

Interdicitur Nc^^ hic balneum locwm accipiet^aut uen£ apers 

baineum co j j(, r-KiMi rei rationcm require ex oraculis antiquo^ 

tioevbimor rwmfcriptorm^ quando huc rationes artis adj[tiir\ 

bus iamanti debeant.ciu£ in fcholis petend£ erant^ fet tatm 

quus&va^ ^ •' . * ., ^ . ' f., 

Ncius fa<Sui medicamentorwm ratio, cr quibmjamtai aut reitt» 
**• tui»autconferuari pojiit,qu£certe prouidentia^!; 
confilio eget, ctiamfifmt, qu£ ab ipfo ortuMeo mk* 
prof^erofunt corporis jlatu.ut ncfi AefcuUpiu quis 
dem ipfm ijs pr^ficeris, uel fexageftmm annum «ja 
deant.Vrmm igitur uiuendi modws paretur, quauis 
aut uefci^aut bibere.aut re^irare ufquam 4 quoqua 
non didifcerimui» fet flatim ab mitio , cr in^ntia,4 
prmisc^tiiigiti^i^fi^^^tatesmnobishabeamu^ciua 
h£comnia^citraomnemdocentem»perficiunttOpti* 

\ mmtamenuiuendimodm,quoadfymmetriampri» 

Jltin4mreduc'mur,h4iidpr£tt<mt;»quemfumiMexhi^ 

r bituri 



C V R AND A. »»^ 

hituri QuoSiftcorpmmhm 'mpatibile, & aff^^ 
aionisMsexpcrs ejfct,uelutUpis.€r^^^^f f^^S 
€(fe babet.omm^ uit<e expertiaArte ullaproje6io opwi 
non effct.qu^ulicui tuendo pr^effet.Sed i^uummulta. 
funt(qu£ ad duo reducimm)quibui cr foris.a' t/im 
cotmuo ab ipfa natiuitate offendmur cr corrupmur^ 
opus certe fiiit prxpdio aliquo , quo uigoris tenorem 
cum logii^meferuaremm^a-pr^P^^i^^^^m^^^^ 
mm.Ba ucrb qu£ nobis occurfant.o' mtm er extrwte 
fecus tncidunt, a quibm er utilitatcm.O' noxam acci 
pimm.fcx funt numero.Et dicuntur res no naturales, 
du£ corpm humanum molumeCfi rede adhibeatur) 
conferM.nt,fi uerb haud reae.tuncidcdeitruut^fub, 
quibm.fiinitatis tuitio comprehenditUY . uidendum 
itaqi utduifqiYebm hii nonnaturalibmcommode» 
iumfuicorpoYii temperiem cr conititutionem.uta* 
turSi modo plurmij^ciatfanitatemfuam.Bt funt h^^ 
aer.i.cibm er potm.tMotm er quies.i,fomnm cr Mt . 
Qilia.^.manitio cr repletto.?. animi adfeam. 6 . dt 
quibm omnibmfuo ordmc differatwM aerem prmo 
accedentcs. qui minme negligendm f/l,eo enm nati*^ 
uwscaiorconferuatur.^ eget^quadoeo nufquamno 
utaturM uHa ejl eim euitandiratio.quado , muitis 
etiam nobkemrecipmm.Aere igitur puro^non nu* 
hiio.non craffo.quiduram peMentem non f^iret.nec 
haiitu\Ugni,autpMi^ mficiaturMapud Segupa* 
noi Ht,quare m fmma pefmii cccUm fuge, nm mor 
bumacitSet potimfaluberrimo utercm quQ non )it 
^ualit^ aiiqua exuperm.qualem adfirunt hor<s aii^ 



»w D E P O D A G R A 

quot iieUo' diesanni cr menpm feU^iiM <tert 
utcm(kpY<efcripto cihos ctm potu parentM cr cxbi* 
beamu/i^quorm ufim q^uafi per trAnfennamiefcribi* 
mwi^ciuibwicii mnitionem cr Yepietionem(ciu£ hifa 
riam.ut paulo inferim diceturA medico conpderan^ 
:ibi « po^ turyddemus. Circd igitur cibi cr potiw rationm, 
SS"SSi hctbenda eji bonititis,menfuY<£,qualitatis,ordink,tem 
ftiof poris.crhorarum confyderatio.quod pulchre (J:)cefc 
Galomniwm haud duhie(poji unicum Uippocrate) 
pr£^anti^imus.Cum igitur^mquit^effeMberec^ani» 
malibui necefftria pntM auteres fubfeciuitUY excre 
mentOYumgeneYatio.ciuibm mora cotmgit.aut ij^fm 
cibi.potmc^ culpa^aut ipfm uentYiculima cm mtex 
jiinis.aut pYoptcY ordme utendic^modu.aut pYoptet 
eoYu 'qualitatesfiquidem aceYba^au^era.aut pcc<e m 
tuY<£fuer'mt.h<£c ipfe.Et ne uide<imur negotim ef<a 
gereautpotiwire aggreffam fubuelammebYeuitati^ 
(aduaobfcuYioYes fimui^ignotaa-^mbigu^ propo 
ncre.Dicm-M itaqi(pofl toties ah Uippo. Gal uires 
alimentorm repetitMA quibm plenm horum catdo 
nwspetendm)quicibifunteligendi.^ qui euitandi, 
ut cxemplo diquo propoftto reliqui eiufdem genern 
notif^mt fiant. QuaYe hunc feruato oYdinem cr »fe« 
di modm.affaYu potim qum elixaYu caYmm ufm 
retine,leuia primm locm retineant,^ qu<e pmguu, 
m hmida,aut dukia funt,citra tamen mPjgnem qu 
litatem CT uigoYem,qu<e pcca a^Ymgenti ue funt,fe* 
cundo loco fmatuY.pt etiam <equa ciborm partitio, 
utfibisptedendmstotmunauicenonfmatuY,mor. 
^ * reKhotm 



C V R A N D A . iK 

re Khomdnoru, qui totm una menfd deu oYdnt, quod 
tribmmenjisfujficere poterat,quos arguit o' tnonet 
dium Hieronymu^Mquiens melius effe^f^pe partm» 
qumrarofatis.Setadmenfamredeo.quamqUiedam 
heUaria(qu<e neq; jlomachum^ne^ cibos corrumpat) 
claudent;,ut funt cotoneafub cineribut coSiatautfacs 
caro coniita^mt pira non petrofa^ etiam ignepro« 
bata^autfaccarato puluere uteYe,excoriandrd^anut 
fo^cmamomo,^ faccaro confi^o.Qiiantuattinetad _ ^ 
ciborudeliciM^O' condment^i fmmopere ab acido deliciist"* 
uino abhorrei^, uice cuius erit tibi ius ex acetofa,€X 
malis punicis aut lndicii;,fynapum etiam cu/mfacc4 Defynapic 
ro inutile non eritycuius ufm hyeme tantu fiat,^ in 
prandio magis g in ccena. S it potm ex uino fanguinei ^ 
coloris ( utdgo chaSiain dicunt ) ^ color proprm ftt aSm!^"^^ 
cajlancarum, Nunc poji ufum hunc^ breuis qu£dam 
fiat admonitio eorum qu^ ab alimentisre'^ciedafunt;, 
uaktudmrijs enm loquor 3 cT ifchiaciSj qui lonn 
go dolore necjkcile folubili.per temporis mteruaUa 
rep etente etiam ufq^ ad hnos pedes affiiguntur, cuim \ 

generisfunt carncs fuiU^j^ porcin£i'mterquds qui£s Exitippocrsi 
dam exiilit diffiretia a foU^tate^a' bouiUde^quaUe nSpom^nSii 
ro nemora coiunt retineatuYianates cr quotquotfunt ("«''a djffmci 
aues qut'0tpaludibm ciT fiuuijs degunt.holerd etiam bcJsacmo'! 
cmniacruda(qu£'tjsquinonadmodumabopt'ma co *»»"* 
jlitutione deficiunt relmquimm) menfm ueHras mini 
meatt^mgant.^Lacomnifludiocibis no^risno mifced 
tur.lS^eq^ huc pertinet ratio qu£ ab fcholis efi mutuaei 
da, S itis etia parci^imi ichthiophagi, cr h£c de c ib 



jt» DEPODAGRil 

^potumteY ([uos mtuhitm mnitio cr YepUtio. 
Ne* eji omittmdu manitionis uarios eje modos^^mjn 
lodi vatti Inanimm mdia^jri^ionci^urgunte ^harmaco,uomis 
qanitionut f^^^^i^cnYhituk,uen£ feiiione,bulneo,coitu, hmor:^ 
rhoidihwi,mfenfili €uapor4tioneAotio>fomno fupra 
fkme, cr reiiquis qu<g cdmo fcribi non pojJent.Ne^ 
mum eji omittendm, quod proderit meminiffe.mex 
De inedia iiam(qu£ plures excarnificAt)4h ijs no toierari , ^«t 
iu« muitis a^Yitahundant C7 m/cil^ntM^^Mie cxtrme Udit,4s 
'''"'"fcw» crior<Jjiit I%4 mcciw,4 ^m^ Uditur ({uo^ii Mirtiw,MMs 
teciac«9Jit,^w^mMlto; wor&oj cwr^t ahfc^ medico 
miniftro, ea «% ui^a operam omnem perdmwi. Sefc 
fomnuo «i^ilwwcitmotwcr <3Miete<tccipwwM^,Tea 
ptw 4«t fomno accomodatif^imu eji poji cibos cu mo» 
dic4mtercapedine,pojl <iuos exercitatio mutiUse^, 
Utfatisfuperiu^ ex Gaieno de prandija-cocn^utio» 
romtw no. nemfinuaumMMerdiuuerofomnuifkdm.noomm 
^mmmy^^^ai^Qncm^quaYefomno nodurnohaud ejt ahm 
^'^' **' weUor,/ic/MiaerM^pten4tMr4,tMfoMmore,tiijra^Miai. 
tatecodioncperfiaaefficit.C^teruquantu dormir^ 
liceat hoc ex perfeda aiimetoru cocodwne,tu ex ue* 
tris citraaione dcprehedcre licebit, mlti fepte ho-. 
XAYu fbatiu pr4crihHt.Set longim muito couenit ijy, 
quitardedigeYut.obferuUu4quo(ii fomnidecuhm 
idonews.quifupmus aut refupmu^ nofit.que m muct 
fmdanamus.itaq;fupYadextYu Um prmujemdc 
finiaYudecensfiatdecubitus.VoYYO quodad utgilm 
attinet^conuenit hM moderate adhiheYcqu^fimodu 
fxceffermt.cerebritepeYimcorriiput^f^nfmdebai» 



CVRANBA. iti 

tant, uirtutcs deijciut.crudUate mco dioneq^ efficiuL 
Nq^ udlent excrcitationes qwead fmmufiut* Qgare 
tnodu no exceddit fomnus cr uigilia.De motu aut ge* 
te quo cuiufaii generii exercitia mteUiglmuith£C aCs 
cipctUt tcporis ratione no ^arua habeoji m tuis exerci 
tijf.Haquoniaalimeti digeB:ionem m corpwii^^ eiwi 
mebraadiuuat^nodebetexercitia fieriquando crudi 
incodiqi cibiAUt htmoris multitudo.uel m uetYe,uel 
m uafii cotmetur^ne m omnes partes rapiatur;,priuf=s 
qumutilesfintpercocoHione.Porrdqueadmodum 
exercitiucomode corpori adminiB-ratu comodaads 
firt no pauca,ita quiestfi fiat ubi corpm ex multa mo 
tione foerit defitigatu.U reliquu efi.ut ad animi ada 
ft^uspergamu6,proindeadfanationii fcopUtqui ejl 
euacuatio humoris redudatis una cu corroboratione 
partiu debilitata.Animiigiturafi^u6(quos Gr£ci 
•vr«ff« dicut)negUgendi nonfunt,neq; eji modica ui$'t/n 
animi afjv^ibu^.Nacogitatio perfe^^^fola abfc^ m 
jirumetis triitaturMtatur,timet,confidit,l^erat,a' 
cotra.QViida enim pr£gaudio mortui funt,quida etia 
prtcdolorecr moe^itia,deniq^ per iraarticuloru,mor 
bos cr paralyfes oriri coperimu^.QMre rebwi no na 
turalibm utut expofitls,pharmacoru purgantiim cr 
reliquoruremedioru capuaggrediamur,omni fJ^t^^i^^ MedfcusnS 
fo pharmaco fepofito,ne cofcius mortis medicui cen* iitmortis au 
featur,qudle efirepulforiu,aut ftupefrdiuu,aut buU 3b'*Stfo 
lasexcitms.lgitur cofyderet medicwi,nuquid idonee mtdicjanetot 
fe habeat £ger ad purgatione.m tempore i/nfimatio 
nK cr doloribm tniiatibmMi*^ <^P^<^ ^''^^ purgatio. 



ji4 OE PODAGRA 

ne^ (^uoduis refrigcriii.Qiiitrc his utitor^ciU£ cr re* 

mittuntt^ famt. N^ te^e Cornelio.poUicetur medi% 

cinafanitateificutiagricuiturafru^u.^jrumetidbu 

dantia.Set q^uidjit medicametu dicamM:,cjuUo jinitio 

ne quid pt,rei<^ effentia cr natura pgnificamus,meii 

c<imentuidefi,<{uoiparuAUtnihil alit.fct quod.aut 

.r u* hvu ^w^"^'^'"^ ^"^ aiterare po(?it corj^m himanii.quod ejl 

ntTco^s /copiW noiicr.uulgo fubieiiil dicitur.Diitinguutura\i 

edicoium ^ -pr^ medicameta pro modo er uarietate teporis. 

.fubiecta '■f „ i c a r- «." 

igo dict' namaiiafuntcorporihyeme,alia<€itate,aUa autuno 
*"* cr diw uere idoned.Forro mouetur hi dolores freque 
tiwi uere cr autuno, £^ate etiamuitu arida cr caii& 
da.quod Corneiiui Ceifwi de articuioru doioribm lu 
bro 4.,eieganter docet.Niaiore Mer6,i«<jMi£.cMrrf <«dbi 
bercdebet hi.quibu^ idreuertitur.Q^od fere uere» 

;ome.ctU autuno'ue fieri foiet,fetfrequetimhistcporibmpri^ 
^^^'"^* nti^ recurrit.quibm ad frigidum aut ad caiidii inciiu 

'^atftnmm.Q&areuereficdefindito 

fio» J^.fyrupi de cichorio cu Khabarbarode fumo terrx, 
debugioffo^cr maioru punicoru ana.^.iij.aquarum 
acstof<e hoc efi oxiiapathi uei hortcfu rumicis(qu£ 4 
Biofcoride oxalida appeUaturygramims, rofarU^o' 
fcenicuii ana. ^ . v(. mifce ad qumqi portionis (dofei 
e«M»dicMrtt)crciwni^wpl4cc/itMlw utere mane fo* 
limMbMhorvi ante cibou \ 

l^.eieauarij diarodon abbatis Khabarbaro dupUca* 

i^ .yuic artetic£(qua chanuepityn dicut)fumari£ qud 
\ tetrde capnos diciturz^ iupuloru ana, M.j.fioru bom 

giniSiUi' 



C V R A N D A. «r 

^misXwlAct nimphe^ am par,^-fioru thymi %^. 
fcn£ muddt^ 5 ,\,^,myraboianoru citrinoruCchYynh» 
halanoaicu0a'^e^iiloruanao.ij.fcmmiamp4o& 
niculi,cr cufcut<sanao.^.maru paffaru mudatUYu, 
cr prunorii damafccnoru cnuckatoru ana.paria.xij, 
feminis melonu, er cucurbit^ ana.3 .ij.mifce, cr om 
fiat decodio, cuiui coUture adde diacatholiconii>cr 
conferuteprunoTufine fcmonio(officinie diaprunon 
fmplexdicut)ana ^.f.cofeaioniihamech ^.iiij.ra 
dic^ barbar£ cu cinamomo.ut ejl artis mfiifu cr poji^ 
decc horas expref^i ^.\.agarici trocifcati i/n oxyme^i 
tc pr.^parati^a-mane per phiculii excoUti y.^.fiat f^^^l^l^ 
potio exhibeatur die idonea,cr eleda^pojt ufumfyru mtioh qux 
poru. Bie uerb fe({ueti ante aurorlfme therkcesj. jumitut aiu. 
\.cu rofis cr fioribui buglofii codim er ea mixtura de ^ 
uoret,ciboi a mixtura no fwmat jf)atio fex horaru.uU 
tur per aliquot dies his pUcetulis, (ele^uaria uocat) 
l^. puheris diarodi abbatis.a- triwm fandalorii ani 
^.\.rhabarbarioptimi pulucrifati ^.\,faccaricandi^ 
dtcr ({uam purif>\mi ^.ttij. cu capni terrs a({uaa' en 
diui£ a cichor\\Ad igne fbrmctur pUcetuU podera*^ 
tes^.ij.utaturomni dieunacwnuno cochieario uini 
aromatici.cr hic cibm pradiu pr<ecedat tribm horis. 
Etfi per £B:ate aluu fiuidanon habeat^utere rorefy^ DtitUtc 
riaco,aut fiiiqua <egyptia,aut tamarUis,aut atrameto 
radicis barbar<e,aut fyrupo rofaceo purgatorioihis 
omnibm aluus exoneratur,^uoru ufm accipe^ diebus 
Uoneis, Fr^cautio qu<efietm autuno una cu hyeme, 
Uorii omniu (lu^fequuntwmtiufmemefeoMri, 



ii(? DE PODAGRA 

iiut fub eim jinc i^.mcUisrofaceiexcoUti^fyrupi dc 
dbfynthiofiicudoi o" de bugloffo and.^.ij.acimru be 
thonic£ maioran£ capiUoruiC^ yu£ arteticct^c^u^ ch<i 
m£pitys dicitur^an^.^.iiij.mifce ad.^-.dofesyadienH 
cismofch^t£((iuaodoratddicut) 9 .j.cr cimmomi'^, 
^.-f^.eleduarij diaron abba.l^.j, pro potione himort 
dige^o,catitpotijsrepurgetur,(iuorm datur defcris 
ptio j^.pilularu imperiaiiwn abfq^ tripoiio(ofjicis 
n£ turbith dicut)de iera fimplici, cr hermodadilii 
minoribusana.^ .j.rhii.opnmi.^ .^.cii meUe rofato 
colato fiat catapotia (luinq^ue autfexyqu^ deuoret bo 
ra decubitm, CT co die nihil coenet^ die po^ero accis 
piat confeHum mitridaticu cm therixca cr puluerc 
diamofchi dulcis non negledafex horaru abiiinentiat 
fequetibwi autem diebm fexto quoc^ die mJne utatur 
theriaca antiqui, defcriptione Andromachi ad drach 
m£Uniuipondus.Etutc£teroru dieru rationemhoA 
Dupiexrfus ^,^^^^^0 uoto tuQ utcrc ma^iche.cuius ufm fit bijk=i 
riam.aut enim deuoratur,aut manditur o" tw orereti 
netur.uomitorijs etiam aut ante cibos aut poji pro «c 
tris faburra. Et fi per hyeme uenter liberaliter no 
fiuat.hac purgatoria mixtura moue<is. ni ,caf>i£ ad ui 
pore aqu£ firuetis(m qua aliquid fit foeniculi cr ani 
fi ) extradds ^rij.dyiiphiniconis ^.l^.cdje^ioi^shmech 
^.^.rhabarb.optimi^.ij.feniemundat£^.^.f.mifce,^ 
; a^ctl fyrupo bifantino tepido reduc w eaforma qu 

opiatAdicut^utereadqudticateyij.bismmefeidonea 
l die, CT ea die domi te contine. Quod fl ftc f^iffum no 

pkceretjiffolue c« iure ciceru rubeorm cr hordei. 



C V R A N B A , »17 

Ncc dubito qum muitos cr mnmeros Jjt reperire, 
nodu diuq^ pcrgradtes, ({ui h^c qute ad languetes po 
tiwi.qum ad medicos(quibu^folm Hippo.cwm Gale i 

no relmquitur) fcribmus , negUgant er execrentur, 
caryoco^mu/>n pr£Jirentes,medicamentu certe prom 
ptij^imumj ({uod ego non eo mficias^ na omni podam 
gr£^uelut unu^ calceus omni pedij apte exhibeturjCU 
ius autor e^ medicus mfigniter fenex purpuratui 
(quem propter fuoscanos,c7' do6trinam antiquauo» 
lo reuereri) fet proponatur copofttio.iudicetis exm^ 
dt exitialis^ne an falutifera fkerit:, nequedehis uiris 
mique er mepte iudicandum c^, defcriptio h£c eit, 
T^. hermodadilorum alborwin a cortice mundatoru 
cr diagredij an.^ . ij .gmgiberi^, coili^ cimini, caryo» 
phyUorumaH.'^.^,trita,a' cribrata, cum fyrupo ex ^^^fa^i 
mclle cr uino albo fkdoconficiantur er c^etera. Vi« 
dete per gratiam an huiu^ cathartici ratio nibil moa 
le{ti,nihil uenenati hubeat.nam ego( ne limites pro» 
pofttos egrediar) plurd, non dico.Quare ad podagra 
rcdeoM qum cakigandm,aut fediinda, parum aut 
nihil proficijfe uiderer,fi po^ omnes tuitiones, cr o» 
mnem prouidetiam,partibus a^u dolcntibm cr p^f* 
fis non mederer. Q»4re his leuibwi mdagmati/S:, cT 
rejrigerijs utere,qu£ noxano adferet.ufu uinifi jetas» 
regioi tempus.o' ^i^^^ patiantur:,po^thabito per ali 
quot dies,loco cuiiis accipe aquam faccharatamcos 
dmcumcinamomo^autfimplicemcumiuleporofa^ 
ceo.aut uioUceo, extrinfecm mro apponatur haec lo 
cis dolentibus, 9*. oleoru rofacd, gt camomiUx an. 



iiS D E P O D A G R A 

^,ijMimim tene^rim UbYam f . terehinthin£ ue^ 
&pwfcT> ^^^^ ^^^'^ 5-i-^ • ^^'«^»e«fMW empkitri modoM iic 
tes doiorej empUitrmn diachylonii Irwti, loco doleti a^pofitu 
toiimuux, ptft^t^p^liud.farina foenogTieci cm meUe^Gr aceto ad 
ignem infvrmam emplaiiri redu^ay er appiicatafa^ 
natMnguiarijiimti, quod ftepefm expertui, jiercM 
recem ege^m^o' ^ppofitm.omnem doioremtoUit, 
Voteris etiauuipino oieo^cr cdmemeiino uti.Ci£tcru 
mterim dm nuUo exercitio utmur, propter doiores 
mmodicos : nec^^ tunc excremmta prohe expcUwtMr, 
Htilw erit ante omnem comeB:ionem, autgiandis, aut 
clyiieris jnmiiiaris (quem communem dicunt ) ufui^ 
potim quam pharmacifoiutiui, a quofiuxiones tunc 
maioresfiunt.a^tiirtus qu£ deiores cr morbos e^tfu 
peratura, imbeciUafit. Denicj^ poit mentione reme 
diorm.o' totim prouidenti£^qu£ necejfaria huic io 
co uifa eli, quam ob caufam mcmbra fiuore tnfesien^ 
tur dicamm, qu£ fit etiam curuatorm articulorm 
caufa. Quibus omnibm rite expofuis,fine ficiemu^. 
Vrior igitur caufa explicetur, de fiuidarm fciiicet 
■ Civ&Buxio affemonmgeneratione,qu£ quidem una efi cr pr£ 
""'"* cipua^membris uideiicet fbrtioribm fuperfiuum dc:» 
mittentibmMbeciUioribm autemfufcipientibmX£ 
termarticuli ipp ex afiiduo motu debiiiores red^ 
\ duntur.qubdp hmores piures fuerint.md^ior contm 

git affi^io, fi uero pauciores minor. Set incuruato^ 
c h' ^^ ^**"/** ^"^^^ dicatur.lncuruatorm enm caufa,to» 
\ "«S^ t4,er a medici/s, cr 4 medicamentis pendet. nm alij 
\ mmodice refrigermt» M autcm uehementer difcu^ 

' * tir^i 



CVRANDA, "* 

tmt^excludfdnepaYUs nermpis mS^iffm contiiu 
git^mmumcrii^orqueri. QsmhH optw»e o&« 
feru^tiso^i^telUais.^lu^eUrgea nobps denuntiata» 
cr ^fecretioribia medicitue m ufum communem pro» 
duaafur.t Dei mnortdis nutu,4 ((uo omnii daturfa 
nitds, (luiq^folwiyguoresfanat & animi.crcorpo^ 
ris.Fiet Mt ^odagra nunquam langueas, cT mature ui 
resrecipid^. Vdif.cr^^fi^"^^''^^' 



110 



D.PetroTolcto 

MEDICO CLARISSIMO 
HERMANNVS B'EXIVS 

R A E T E R jj^em tertio 
idm Odob.mihi tu£ dc ratio 
ne opens tui tradit£funt lite 
r£, quibm eodemjere tewipos 
ris pundo uarie ajfvdmfm* 
Etenim ubi perlegiffm, parx 

^ tim ingenij tui elegantia,fu<h 

mia\e:,ac m omncm paUem rara quidam zjftUciuo 

lubilitate.partim noui operisgrata dif^ofuione^atc^ 

feriorurm amabdi condmento,ab ipps poculis, cr co 

mitum (m quos forte i/ncideram) meorwm coHo^mio, 

nonfine magna animi exultatione m profuidam cogi 

tatione di^radmfum . Quid tame euenerit breuiter 

accipe.Vt me amoen£ infixum meditationiiHnimm^ 

repentino gMdio perfiifm conf^exiffent^mportu^ 

nim omnes totim coetm nomme interpeUarunt.rog^» 

tes ut eim gaudij nongrauarer cosfkcere participtit 

quodjicile conce^i.f^eramfoiidim hac commumca^ 

tione er uberim mei mcrementwmgiudij.Verwmlon 

gealiter euenit:>Nam quo nominemihi (dulciunenui 

pe er iUecebrarm cwmgrauibm condimento) per« 

fudfm 




E P I S T O L A ♦ »*f 

fudfm €Si»omnibm,<luifmfunt iudicij lihUu tuum 
commendatifiimm, cr ut dici fokt» ambabm ulnis 
amplexandm fore, hoc iUi 'mperite (cr acerbe fatis 
detrahebant^tragice exclamantes, l^^h^ (pxKHM^^of/, 
Medicmtie fepes medicm tranfgredi ini(ium,filcem 
m alienam mittere mejfemfceleratm: Atra albis coa 
iungerc imperitm CT meptm effe^Rtq^ pro piaculo 
habentes, fi qui^ facrofan6l<e (ut certe cil) medicm^ 
uei tantiHmfxlis cr recreationis (quod hic ft^m 
e^ per epiB^oicis prodigiofas.fucco tamen neque me» 
duUa caretesym anmi dejAtigatione mf^ergeret.Qui 
bu/i Ciuid rej^oderm latere te nolo.aliud mhil imprcs 
fentiurmmuotis habensqumutijfdem hi^ uerbis 
rej^onfimfit omnibu^ q^uot^uot m poiierm eadem 
feu mpudentia, feu mperitia obRrepuermt, Vtrm 

COgetlS medicm <I'&voij xsavcTrf o// , KS^-P^ hSjdTra^ 

^io^ , cr ({ualem clarifimm poeta multii alijs prtcpo 
nit ac dignioremficithoc prisconio, iflc|oV kvHf -ffwx. 
xS// «VT it|/©- ft^s^wi" , lUm mquam, medicm phar» 
maco,podagr;e,di<et£,prandij ^cccn^rationi^acris 
mfedioni, cr huiufmodi tetricis cogitationibus A^. 
foiMoii ^ /voohiiSf fine uUa mtermifiione mh<erere, 
nequeuelutifutoremultra crepidam ad liberalior4 
er magii mgenu(t unquam progredi^Mon dd ea(ut ta 
ceam quod recreent^ reficiant, anmicii uira acuant) 
fmequormfdtem mediocri cognitionemihinuUus 
abfolutm e^ medicm f Non arbitror, Ad h(£c fcitis 
quantm momenti apud ^egrotm uelfidelis cr amic4 
fonfoUtio , ud mcen4 cr rerm winetate, prodi^ 



«j E P I S T O L A . 

giops,facm,pYopynis condiU» <ttc\ue grauibm m 
tcrtexta.nmaUo habeat^vfqueaieo ut ^grotm pr<e 
ter omnem expeilationcm fuam, medici^ amicorim 
repente nonnunquam priB:'m£ fanitati, beneficio^s 
cetiarum er anmirecreationis reiiituaturt mdm a 
Uboribm fubleuetur atque temporii molestia ei 4t» 
minuatur.^Et quemadmodum hocfit m uiua praxijta 
duoque ij qui m politioribm, ^facrii Mufarm adi 
tis ultra aiios progre^i funt.m longi operis continua 
tione conari debent.ut cr m exordio, ubi rhetores le 
dorum cr auditorimt anmos attento! ac beneuolos 
reddunt, ^j^arfimperomnem orationem obleda» 
menta cr ueluti iUecebm c[U£dam femincntur, quis 
bus mitaurari cr refici animm longo curfu c!rf^tiga 
tione iam ftre exanlmatm poterit, in qua fcntentia 
^Koratime^M quiem, 

Omnetulitpundumquimifcuitutiledulci, 
Jd tamen locopktim fkciendii (quod tu cUri|?.D . Pc 
tre obfe^'ua^i) m calce libri.ubiquodammodo Alci^ 
noi hortm omni fiorum uarietate cr fragrantia amee 
ni^mm adornandm CT conB:ruendm ejitln quem le* 
^or cum fe receperit, cr refociUari pofiit, er uires, 
atch animu coUigereM reliquu itlneri^ f^atiujifcuf 
fo omni tccdio, cu maiori frudu cr auiditate perme^ 
tiendumMis cr alijs.quai longu effet recefereno ini» 
quis rationibm in couiuio habitis ui^i»qut prim obli 
trabant obmutuerutXieteru te hortor,utftres exege 
rit^nograueris hac cade defenftone utiMfi probabi^ 
Uorem cr efficaciore domi haheas, tf f w(S av«j> Iu/jk;; 
Mw.^^,'^ 'i«TU)(«^ ^i<>t.r\\^Xugduni Calli^ouemh, 



Mar. Antonius 

BAVCrVS PETRO 
Toleco Phyfico dodifs» 



s. P. 



D . 




T S I tibi poUicitui fueram 
Phyfice percekbris , me jia* 
tim ad te litcrcis daturu 4 meo 
iihhinc difceffu , id tamen m 
hanc ufc\ue horam ficere dis. 
ftulipluribm de cauf\s^ qutH 

fi recefere uoluerOi fcio pro* 

culdubio te cachinnos effufurumyCti hmnanamfidem 
fuperentj GTprodigij potius, ac oitenti^ qum uenR 
narrationis loco haheripo^int. kdeo funt mufitata 
h£Ci^ pene maudita,^ (ita ine Dij adiuuent) ^«*a 
q^uam ea omnia uidcrim, liquidoq^ perj^exerim,foA 
mniaffe potiu^ mihi uideor^ quam mirandis his rebwi 
mterfuilfe.Quinmo hoerebam f^piwi^ac mecuanmo 
reuoluebam Afinu/m'ne m Apuleianum uerfm effem 
magicis incantationibm;, an uero iUeis M. Antoniui 
qui pridem fiieram effem denuoj tantum mihi uideor 
ob hicc infoUtamutatus ab iUo Heciore.Nec ea (cre* 
de obfecro) prMerquam tihi homini amicifimo coa 
mittere auderem. Promdefint htec apud te fepulta^ 
rogOidomc dies lucemhis.(flc_dix€r'm)pr(e{iigij$ 



M4 E P I S T O L A . 

affvrdt.Ecim trime^ri tantum pY£gmns leporem pe 
pcritjepn^ editui^continuo hmdna uoce locutm eji, 
CT matrem dentibm fuffbcauit . Adhcsc dmfangui, 
nem maternim pro ladefugcret, uif<efunt propnlam 
cius tcrgo plum<e longiufcuice innafci i/n alarum mos 
rcm, quibm mnatis^altiori, quam foicant homine^.uo 
ce h£c protulitj lunditciam kchryma^:, ^fuj^iria 
miferi mortalcs^cgo hinc abeo. His di^is flatm euos 
lauit. O rem nuUi crcdendamifcd uero ipfo ueriorcm, 
TabcUiones publici feptcm nmero huic oftcto affuc 
runttqui docmentafmpfere.tciiibus idoncis euoca 

Aiiud often ^^•1'*'» «f^^o cT iUud mirSdm, Nouembri hoc menfe 
tuait cerafus auroraprodeuntc c^oruit.Moxccrafa uifa 
funt;,magnitudinem Vuracini perfci exuperantiat fa 
poris plus qumfapidijcx his ego qumplurima degu 
ftauit er quatuor adhucferuo, qub pofim natur<£ mi 
raculm pluribu6 commonhrare. Sed hoc po^erius 
non adco mirandm,qukm quod nuc audies. Mcmmi 
nanquc me legiffc multis in locis hoc j^^Uy ut aliqui* 
bws anni/s arbores jru^ws fuos ferius parcret^c^quoi 
Maio menfe produccbattid m Scptcmbrem di^ulijfe* 
Athoc nonnc monB:rm eil horrendUfG^ nuUa pror 
fuifide dignu f Cuij^edaculo nifi cgo ipfe intcrfitif* 
femjncntiri quofcunquc refcrentes dicerem.Keduccs 
batouespa^asmcauiam opilio, c^ fbrte accidit, ut 
pem qu£dammacilentifima,ac penefcabie cojvda» 
longo intcruaUo (pajior monfulto^ne an data opera 

v cam 4 reliqui^ fcgrcgajfct mihi incertm)rcUqu<^ fc^ 

queretur,c4mlupm prfCgrandis» ^ cui cilia iam ca^ 

nefccbant 



EPISTOLA. ixf 

nefcebdnt conj^icatui , udocij^me mfequi coepit. 
'EgoiUac trafienSiOUicukm miferatus:,qum maximo 
poteram clamore,^ curfujupi um ab innoxia arcere 
conabar.Sed ante([uam appropmquarem pecudi ( Bij 
boni quale prodigium) ouis macie ipfa macilentior 
hoBili cr rabido animo lupum aggrejfa^ eu/m jirangu 
laait. Pecus m foru adduda, cr lupm mteremptu^rde 
lc^abile j^edaculu pnetereutibus dedere . Qgii omi 
nis h<ec portedat ignoro.Tu ueliin ad me opinione tua 
refcrib.is,Oedipum enhn te iampridemihi con^itui* 
uale,a* meama. Ex Diuo MarceUino vii. KaL 
Decemb. hi.D .xxxvii .raptiss^ 

TVVS, S l SVVS EST M. AN« 
TONIVS BAVCIVS. 

Salutabis meo nomine nunqum fatis laudatam Matro 
nam lcrancifcam Arfagamjloachini lureconfultiSo» 
rorem. 

M, ANTONIO BAVCIO REVE- 

rendiflimi Nicenfis epifcopi a iecretis 

Perrus Toktus ex profeiTo mc^ 

dicus s . p . D . 

E^Kcufationem tua accipio uir eruditejquod tara 
dim ad me dederis literiS;,qumhmc^difcedes fis 
poUicitui :fed certe cufiylu tUH,quefluem er mtiata 
eloquetia abfq^ iUecebrafiUaci tradatjua etiaprodi 
gia i/nj^iciocr obferuOyfelice^ eoru progreffum^^me^ 
filicitatifatis nogratulort quod dignum metupsiitis 
litervs reddidiM, qu£ ufuij obferuationijek^ationi, 
'mbhyitori^ loco effe poffunt.Qjtare quoties hcec le 



tis E P I S T O L a; 

goM abfente cogitatione cr 4nimo(quo mecu uiuisy 
copledor^o' epiiiolAtM deofculoY:,qu£mem4cim 
4moYe m difficile nodu duxit, isjamnon fide meam^fei 
'mgenij mei uiYcs excedunt c^fuperant quce rogiH,^ 
jt corm AdeffeS:,cam h£c tua(<iU(e migmatiften tejis 
ciunt)fedulo euoiuo ^ diceres profedo me vn magnis 
Cr ({uafi perpetuis tenehris ejfecoUocatu.Qmre ues 
hementijii/me admiroY/mo uerb doleo ([uod hcec noit 
tantmifcriha^.fed Oedipu me requirds.putam me ho 
mine tati iudicij ^«t poffm ea^qute nec Oedipm co«s 
iedor folueret^explicare.a ([uo nuUa uel elimatioraf 
uel dodiora c[ueM expedareMcam tamen po^^uam 
placet.cim obteB:atione me in culpa non effe p ad re 
aut non accedam^aut potvM ad mente tuixnon jkciaty 
neque edfic expfmant, qu£ narras tdnquateilis ocu^ 
Utii/s,dut melim pr(efagiat,Vrimu ad cerafwin hieme 
Nwtatio. fru^ifvra accedetes.Vniuerf naturafemperprouida» 
qu£ interitu non patitur.neque in necefftrijs deficit» 
fedauget,uegetat,c^tuetur,nein culpa defenfioni^» 
er alimentoYii effet.expedationcq; hominuf^e duhid 
fraudaret o' fsilUret.fru^uopf^ima m tata hominm 
folicitudine, cr tix perturbato omniufiatu fefe hoc te 
pore(quo recluditur o' fi^htrahitur.fugiete fole^priC 
huit, er culpa.quamiuria teporis efi comiffura:, nunc 
redimit.neque uult iUa taquam omniudea,qu£ cor^^ 
poribus omnibiis ucl ad generatione^uel ad mternitio 
ne natisfuhieda efl, no certe uult infuis mebris quica. 
quafentire^quodfieUa iUa martia, malo no^ro pr£a 
uifajaminatur cr territat.Natura igitur nos desVttt 
tcs iiiquiesicr d^o fmper optimo,^ nuturct nos de^ 

flitutoi- 



EPISrOLA* t%7 

jiitutos c^ Upfoi cxiiiima.tantil armis heUoc^ peitis 

firo opprejfos expedo^^na nihil intra noiiros parietes 

tutu.nihil uacuu {^tfjdiJ9,foU hominii facem nunc re& 

gnare dicds.a qua pr£ter fordidii cr peruerfum nihiU 

fed huiiis porteti cr tremoris fitfinis: opui efi adhuc 

nobis aliciuantu teporis m equ^e foetura uel genitura» 

quie^ifi priciditl comijiffet fcripftffem de capra q^u^e 

lupos peperit,cr nihiialiud feciuutU pr^ter mortuti 

prodigiU.Atubiuoxhtmanainbruto^ alogo audi 

ta efi.o' ^ors quaprhnU 4 partu emiffo efi perpetra^ 

ta.admonemuT etiu aliquidpnenouiffe.nepe teke Vli 

nio pnemonent anmalia ^pericula cr ruinci^ m^ 

minentestO' ^tad remfAcia^uenient proftdo dies(nis 

fi dei (gterni benignitate deftndamurym q^uibus natife 

paretibm obfequitm prae^are putent.fi ad necem eos 

perducdt/t/ino tegreftrent^quodtilcnatiuttaUafenti 

rentt^feadultermospermdeacfitit lepusab equa 

iUo tepore deco^o^ CT male adulto dicet.NuncreBat 

mmus admirabile^^magps tame iociidu uifu cr auditu, 

fed periculoftm efi prismature deniitiare, etia fi proA 

pefit matmu.Occifm efi lupm iam canm crfenex ab 

ouenegleda ^fcabie infeda.Occidetur certejOcciit 

detur lupm,cr ho^i^ hmanigeneris.prb dolor iadiit 

m oue Chri^i^cr terrti cr marigraffans.nihil nifife* 

rociamjracr perfequutione dans. Qv^are deprehedc 

tur,pcenafque celeriter dabit mifer iUe,quifquis efi, 

cuim ego nomini pdrcoinabeiiia efi multorti capitU, 

morebjforicis peribit, qui durofttut.feipfum prodit, 

C^ft ouis plagis onerataftt.uidura tamen efi i7lM,^«t 

df^A^mhaud i^ultii ftret^malec^ iUtl multabitper 



w$ E P I S T O L A * 

Chti^u, (j. omnis uit£ perjvHipimu exepUr eji.Qu^ct^ 
re te^b uir ranf^metamoris noiiri caufa rogo^mgenlj 
noBri m dubij> er u^ro periclitantis caufa hortor^ut 
me i^isfcrupis er uitte 'mcoB:antis mfomnij^:>fi denuo 
fcribere.ut pcrbeUe, er perq. dode noui^i contmgat» 
animu er calamu m refcribcndo tandiu ne remoreris, 
Btfcito mgenia maxime folertia m his portentis fide 
hmana fuperatibm pleriic^icapi cr ad pernicie ela^ 
bi.Sedhcechudenu^;,pluribus etia uerbis^qua necejfc 
fiiit^hcec fcripta funt^nilc ea quicamemale folertlA^ 
pr£iiigijs minime uanis^^ admirabilihui,quod affirx 
matif,me ea fcripfcri^, mitituta e? ({uodAmodo reue* 
Utet cognofce^cr m bonaparteaccipe^ciuoru, te cefos 
repropedie audiemmdgnofces etiairacundii£noBr£, 
aminS edi ^U£ iuila efi, in eiufmodi no folis^aut lun<e , fed homi^ 
P^««» nil ecUpfesM quibus cr occafwne er licetia audacim 
fcribedina^ifujrnui.Vale,meqimutuo dilige,^ tibi 
perfuade quancuq^foeturahoc mgeniolu edereunqua 
queat,tua effe fiUuraMbeterq^ quicquid efficere omni 
no ualeam,aut fludio aut exercitatione artis me'£ ali^ 
quid confequi, idfine ulla exceptione ad tuam ampU» 
tudmem uniuerfm conftram.lterum uale. 

Te refalutat Trancifcd Arfaga pudicitia CT caSio 
amare plena cr infignita. 

OPTIMO PHYSICO DOMINO 

Petro Toieto fiio amantifllmo M» An- 

tonius Baucius s , p . o . 

E^Kpedaba omnino Petre dodifiime epi^ola 4 te 
(iliquaufuriirim, qu^ tali mefcenore locupleH^. 

ret,qui^ 



E P I S T O L A . ii^ 

Yct^^duo ^ tui 'mgenij argutiem,^ €loo[ucti<e canios^ \ 

rem admirari po|Jcf«,«c puHici^ gratulari jludip ,Ne \ 

que opinionefilfmfum mea.Adeo enm fcite.adeo elt 
gamer ({U£ tibi 4 me propofita erat migmata diffoU 
ui^i, ut no Oedipu te w arbitrer, fed delphicuApoUi j 

ne.Et cu nemini magis i proptuftt obfcuros fermones ■ 

dilucidarej ({um ei ipfu^iui eos eji cometu^ , tu adeo ; 

lucdeter de iUis differuiii.ut nofinejlupore ea lege^ 
rm/mo mgenij uiuacitate quamaxme admiratmfuc 
rm.tanta fermonis puritate poUes^ er rationu uarie 
tate iucudi^ma, -promde uniuerfs GaUi<e fummope^ JgratS 
Y€ gratulor,<iubd talijruaturalumno'.Maiie igitur 
€^0 tua hac meUifiu^ eloquetii,cr tefi:udijs hmanio 
YibmC quod iificis^dede^fiituru /w^j efi propedie.ut 
fummo cu doiorefuteantur Itaii eloquentiie laude ab 
eis m GaUia per te auftrriyquod apud Gr<ccos de Cicc 
rone ab Apollpnio mione fcriptum legimm^ Sed de 
his hadenws.Saiute dices piurimi meo nomine prie^a 
tifiimo D . Guiielmo Arfago propr£tori noilro do* 
6irinaruiuci,(cr cimVcneiope<£ uxofh cui addes CT 
lErancifcA Arfagci, ca^itatis f^ecime.Demehoc tibi 
f^ondcM ueim.te mihi effe chmflimm.uaie.Ex diuo 
MitrceUino pridie nond^ decembres. 

A difceffu Tardiuon<e fm redditus fiolidiorc 
omni fiupidior .1 taq^ no miraberis 'mcoB:antia fermo::^ 
m^ epiiftok. Yeru obfecro ut Keueredo Ti.Opera^ 
Yio commendcs quamplurimum. M . Antom 
niwi Baucim, 

1 ? 



M. ANTONIO BAVCIO AB 

cpiflolis Reuerendifs* Nicenlis epifco- 
pi PetrusToietus s. p. d. 

DEo o^timo mmmo/m quo mihi tantum liceat 
glonan.quodnihilhabcaj quo non accepe^ 
Ym.gratiM ago uir no minm uitds ornamctis,qum fcr 
monispuritatecf candore clarij^ime, quod optatoi 
er focnerariAS(ut dicis)literds 4 me receperis , quibus 
cr prodigia^cr tervte portenta eim pondera mutilia 
fedenaturteoccupaturaoShedi^CT quaplenifiime po^ 
tui enucleaui . Ne^^ mc leuiter profecijfe agnofcere.ji 
frciiiSjC^ nimiU obuius iUe tuus amor,modiii falis mini 
me expe-ifidfj.^Mo wj|irmM,erC^Mod cu bona pace dixe 
rim)mcautu te etiacuiuisumbr£:>^pulueripr£bcff 
demeea no pronutiarct er ajfrmaret:,nec tde iudis 
ciu^quale d\] boni no agnofco^no profcrct,quadoquis 
de, nb me meis uirtutibm^ fed tuis plane ornaiii^^a qui 
bus nolo prouocaYCi CT appeUarejetiafi tyrociniu ^ 
Yudimentu no pofuerim €orujqu£ ad plenum dicis mt 
attigiffe^ noMJjJe, Vtifw tibi,no m amore folu,fed m 
eloquctia rej^ondere^^ me ex £quo tanti poffesfkcc 
re^quanti tejAciut^qui tualcgut er admirantur.Et fi 
te uirujhrme bonu con^et^^ ad meliora fiudia proa 
moucda n(i,tu,not£ cr expertae fidei^^ uit£ mculpaa 
tifim£, multac^ cT iUu^ria probitatis , fynceritas 
tisqi exempla exproms, attamen longe aliter refci^ 
fco^ quu ea admiratione^ea eloquetia ea argumentorti 
minime cxiliii(ut dicis)jiru^ura digna fu.Verii h£c 

omm 



EPISTOLA. »J« 

mnk(ut ptito)tmgis ab amoYe.mode^d, cr henigni 
tate.q^um 4 iudicio emanant.quod merito in aUitio^^ 
ne.cr uera tu£ epiM^ retra^atione adferisje fcili 
cet no tibi coitare,nec ratione quada duci.quod ficit 
mortiftru cupidini^ telu. QMre erratu reuocaffe ui^ 
deris, ne te mcofulti iudicij (jrlioM^ drguere.fequu*: 
twic^ es hlhni Vuhliani cofiim.cuim h£c ejifentetMr, 
Ad pcenitendii properat qui cito iudicat.Uteras igi^. 
tur tuas prorfiis neglig^^perijt'ne opera^ar mpenfa^ 
ftcbenejicioriiego mmemor.prxter mewmmore^pc 
quid de me fcribis, parui curabo, qui tuis literis uide:: 
ris me reMtuiffe^cuiufqi opera,^; beneficio mihifm 
redditus,& omni moleili liberatus.nuUu etia officiU 
pnetermifv^d.htccigitur omnia fepelieturfnon certe,^ 
non h£c peribut. neque efi quod fuccenfeas»aut fis mi 
hi mfenfus.etidp pro tuis in me bsneficijs fatps nofum 
fii6lurws.S€dcurh£cdidafmt ame.paucis mteUige, 
er cur has iaudes contumaciter recufem^aut libenter 
no tulerm.Non debeo ego fuauifime Antoni itamihi 
Suffenws effe, ita placere,ut no pute multis mea dif^^ii 
cere.quamuis laudes no debedaffernari.pr<£cipuefi4 
laudatifiimo uiro, cr optimarii artiwm perqua fiudio 
fo proficifcantur.QB^regratM pt tibi mcus ithe p«» 
dor.plane fubru(licm,quo uifm fum ueUehos colo^ 
res,quibm me quafi piiior ornns,fubterfiigere:nec(ut 
uerm frtear)uUim uoce libcter magis audire debeo,^ 
qum iUim,qu£ me kudat^er ^'^ i^irtute quibufda fii 
mulisglori£ mcitat. Qv>are,b uiroru ckri^imeAnte^^ 
aum cakmui mc deficiat.fententiam mea tibi ignotA 



»J» B P I S T O L A . 

_effe nolo.cuim h^c ejifumma.ut me,jurtun4s men^,^ 

tf^eniaat* dunttnosuero femper obledant,tuctomnia effeper^ 
petuum patiar , meq^ laborem indejeffLim cr fcr = 
reimm perpetuitate tui nominis er iaudis pofuu^ 
rmjuiciifiudiofij^imumfcito.-^eque fcisquam alte 
afcendi^i,^ q^uod nefcias^efi tibi ignofcendumjciut 
ijtpenes quos mortaliumfunt iura^m culpa.quod mul 
tis de caufis reipublic<e puto te coducere. Verum tuos 
rumoperwmorbitatemapud popuiumm funera ca^t 
dentem negUge.uidet omnia deuA fabaoth.hoc efi mfa 
liti£ coeleiiis.qui omnia ob oculos habet.Eta te hoc 
unum peto ut meas iniurins perinde doieiH.ut me exis 
fim^s cr dolere^o' tuds ulcifci ueUe. umce igitur^ er 
uaie,qui mecim es etiam ufc^ ad cineres ui<durm.Deil 
etiam precemur^ut difcordias, quns ferrum cr uis um^s 
dicat:,fine noHro pericuio uidereliceat.lterum uaie^ 
^ cum gaudio omniim uiHoriam expeda.nec^ fj^e 
dubiatefrauiabis. £' Burgo apudSegufianos. 

FRAN 



FRANCISCVS PIDOVXIVS 
Pecro Tokco Medico doftifsimo 

OVonimfcribit AriB:oteles multoru micitiM 
plmtio dirmi, nolui committere^ ut idem no:s 
'^**%>,„^bpieueniret3pr(£fertm'm tanto amico: 
foleo enm eiufmodi officiorm genere cum amicis 
perlibenter uti, ne confuetudmis intermij^io de pri* 
fiinamea m eos beneuolentia <]Mtc^«^ minuiffe uidea 
tur.Sed cu ueterem illii tuumm me animim prompta 
propaifaqi uoluntate.m pr<efentia cofirmatwm altiM 
expendo.nunc certe cotmeri me diutius nequac^uapo 
tui,quin te meijludiofi^muficiam de rebwi mm^er. 
pr£fenti jiatu per literas certiorem.pr^fertm cu nu 
p£r(cmi nos mcredibilibmanitatetua,cTg^(iti<t 
nuUo omnino meo m te extante officio, md cu M.Nl 
colao inmfi(fes) petierM 4 nobisut difmndimutuis^ 
epidolis coRoquermur.mutuamqi quandAcdfuetudi 
ne imdgincmur.Pnor itac^i laccffo.tametft m prctfen^s^ 
tia nec adr/:odu uacabat fcribere.nec erat argumentu^ 
aliquodfcriu. Quid rerUfrciam rogd^, amicis operA 
do,hQrugratifm4 cofuetudine memet oble^o.arca:*^ 
na ipfi fua ceiant nunqua, comijfa fmma cufidereti 
netMhilfons qu£ iibeYius mter fiimiiiarei effundere 
fokmwi rcnuntiantiVocati prAfunt, imocati non 
mgerunt fefejuf^i loquuturMuf^i tacentdoquuntur 
qu£ uo\es,quantuuoies,quoad uoies:nibii affentatur» 
fingunt nihii» nihil difimulat. Veru ne no^ra tepUat 



»J4 E P I S T O L A . 

metdphora.quicq^uid dc amiculi^ loquutmfumjeli^. 
bris di^u mtelligas, quoruja,milianti(^ me plane bca^^ 
tum ejficit.fed ionge beatiorem,fi tecumibi hnecjeli^ 
citas.uel tdtiUo tempore cotingeret . Itac^fi te ad hlc 
urbe Matifcum proximo diefe$io diui loanniSi ut pol 
licitm es:, conjirYeuolueris M.Antonij Khodij difcU 
puli tui cr medici urbis Tornacenfis uifendi caufa me 
(fi libuerit) fidm habebis comitem, er iiberiui defk 
miliaribus negotljs^^pr^di^iscj^i amicis dijferemus.Sas^ 
lutant te plurmu omnes huim urbis medici.Cteterwm 
bene ualebis uir nefcio hwmaniorne:, an eruditior o= 
mnino ornatij^me^^i^y huim amiculu uel potim clien 
tulum, tibi toto pe£iore deditifJmum , ita ut foles 
amabis. Ex Matifco x v 1 1 1 . Cal. lulias, 

FRANCISCO PIDOVXIO 

vigilantifsimo medico Petrus 
Toletus s . D . p . 

SAlutisfis difcrti^imelrancifce, fcripferam M te 
nuper fati^ uulgariteTt amice tamcn, quippe qui 
te m oculps ^ro.propter dodri/nam tua,propter tuos 
mores^^ i/ngenij tui felicitate ad quiduis feciuacisju 
uero cilfocnore.ut bene noui^i^dodCjamic^ CT Uhesi 
raliter ref^odi^i. Dico liberaliter^ cum no minmfit 
liberAlis is,quifua negotia amico, qui fuf^icione uis 
cat.aut per literas^autcoram credit,qum qui omnia 
fuaiq^unepofiidetialteri elargitur.Ne^]^ timedm etat 

tihi 



E P I S T O L A. 13? 

tiU amicitim no^udirm[ pojjc aut fikntio.^quoi 

abj^atio locifit.aut nuUis epiBolis><lU£ nuc cu qua^ 

dam uicijiitudine tuto dari no poffunt, etidfi negotia 

prmci^um mmime tradmu^. Nempe cu mortalibm 

m hac£tatefkrrea o' martia pepme uiuitur, Quam 

ob rem tefic doda er mgcniofa metaphora fhlicem 

deinnxiB:i,ut parm.aut nihil te cum hominibm uer^ 

fari mteUigam.par e^ profedo ut mca fiudia.o' adfb 

dui uicifim refcribam. ne te aliciuid celem. Duo cer 

te amores duaifv^ciunt ciuitatcs: dupicx efi no^ra, co 

uerfatiotducimu^ uitam partimfedcntariam cr tran^ 

quiiUm, partm motoriam o" mquieta: uiuimm cum 

pr£ceptoribu4 mutisAo^iumur cr uerfamur cwm ho^ 

minibmpcrficimm opm noB:rum cum mutis, crni c£ 

teris uero detrahimu^ nobis,Gaudcmus cum mutii.tri 

fiamur cum lo^ucntibm ornant nosmuti, dcnigrant 

nos lo<iuentes: nemini detrahunt muti, unumquencii 

lacerantjiianiant.a-f^^pi^ uulnerant lo<lU€tes. No 

midcnt mutiMuidcnt <{ui fuperare non poffunt:or:= 

namur mutis, pcrftcimur mutis, qu£ coeleMa^ funt do^ 

cent mutiA his autem (quorum UnguM efjugere no 

poffamm)nUUifi ({uod terrenumfapiat,c{uod({,fce 

Mwmfit accipmm,^h£c i^^a uita noB:ra,omnmm 

medicorum eii uita, eorm faltem qui ncgotiantur, ' 

(^uick crebris peregrinationibm triftem homimm Mi« 

t£ curfum pcrcurruntMde nunc pergratil mi Tran 

cifce, quantum terremm a coeleB, priuatm a publt^ 

co,ncgotiofm ab ociofo di^et, er qum uanafi.t co* 

rumfilicit^,quam(iiuarimfitutriufquefims, quem 



W5 E P I S T O L A . 

ego,nefm pYolixior impendiO:, cr pro epiB:oU hiSio 
rim quAdam mortalium fcribumMi/nime perfec^uar, 
Q»4re,Mt aliquando finemjiciam.plura his nonfcri=i 
bOtpYceterc^uamjqubd te hic uidere plurimim cupio» 
hinc uerot^ iftuc, CT quoquo una ibimm. Ne^i hoc 
perficietur fme iocis,fme ri[u, crf^bulis. Vale,cT 
fcito me tui amantifmum, Kefalutabis quotquot me 
tuis literi^ falutaruntj pr^ecipue loannem ^ocaudum. 
IteruM uale. 

REVERENDISSIMO DOMINO 

Petro Bercali Chriftianifsimae Reginse 

eieemofynario domino fuo ob- 

feriiando M»Antonius 

Baucius 

S . D, P . 

Dlfcejfura GrationopoUmTardiuona domina^ 
mihi miunxit ut hasfuM.fua manu obfignatiis, 
fuo ore meUijluo editM,fui6 rofets UbeUis,priufquam 
ens mihi traderet deofcuUtus ad te dmm. Em igitur 
eadem fide^^qua mihi credit£ fuerutM temitto.Ote 
jilicem, qui tantopereab ea ameris, quaregespoten 
tif^imifi talem patronam, cr herm nadi effentfilia 
cifmi iudicari poffent. Leges igitur;,^ jiujio omine 
uerbula iUa e pedufculo nitiduio i/n micu prodeun:^ 
tw,c^Dijy agesgratias i/ngeteis pro tali munere.Ego 
hic aduentwm tuu/m morabor.qui quato tardior erit, 
tanto erit infuauior. l^ihil enrn po^h<tc mihi dulce 

efifo 



E P 1 S T O L A . aj7 

e^fittUYm Tdrdiuona abfente, Salute dices fj^eda=: 
to lurecofulto loachmo Axfago, cui A^urcone meu 
fmmopere commendabisJUud addens^fieipernego 
tia uenire non liceat^ quam primim ec[uu mihi remit 
tat.Ocului nanc^y domini equum (ut probe noBi) ims. 
pmguat. Vale, Ex diuo M^rccKmo v i . CaU De» 
cembres^ m. d . x x x v 1 1 . Kaptim, Reuerend<s 
dominationis tUicferuulm MMoniUs Baucius. 

K. ANTONIO BAVCIO 
Petrus Toletus S. D, P. 

ROgauitme dominws Bertali^ uir reUgiofifii^. 
mus z^abencfic^s Kegime qu£ charitatem qr 
hmanitate uerafonant^uulgo eleemofynariu dicut) 
cm prmm literas tuas quodamfale eloquentitc er 
gratia innata conditas perlegerit, curarem ad tefuis 
partibm fcribere,ne negkxiffe uideretur.cr qu^fcri 
bis.Z^ qu£rog<is,fieres(li certiar eorwm, ([Use hic cU 
fummo labore er ufu nmmorm agit^ nec^ue exiM^ 
mes eum hic uitam fedentariam er ociofam uiuere, 
fed rei potij^mmferuit.qua totm officiofus aliq^uaii 
do C quod cn R.IS To placeat ) fint cr micis cr 
quibufcunciue egentibu^, quodiam m anmoinSius. 
tuit,^ ita, ut magnis prmijs folicitet, cr (tnimm 
confirmet.C^aretamico hiscrogante, non tet^deat 
eius mor<e,quam caitigare citra honorem>^ fmptii 
non potekHabes.tecmBufa^, <iuibm relj^«<w /wa 



»38 E P I S T O L A ♦ 

cat4ij4YUatd^,q^u£ tenicuUmmtim mortalibmMh 
uero CJ' tenorem adfvrunt, qudsq^ nonnouiffe fiii= 
cij^mwm cr plufquam coekiie efje dico.Cum tui^ igi 
tur JAufis rideas autferib loquar^s : nam quicquid uo 
le^J)oc prje^ahuntj er uit£ t£dium negligeifterro:^ 
res fuperabis^tenebras omneis claritate, luce^fiiU 
oore prjefiilgente uinces: foU h^funt ( ut melius mc 
nojii) qu£ humanitatem (quam ego uit£ hwman£ m= 
conslantis cr dubi£ patientiam mterpretor) concis 
licnt cy tradent. lubes porrb anhni fortitudmem» 
qua mollitic cr lafciuia, qu£ continuo mfidiatur no= 
biSyC^ maxlme his qui posi mortem uiuere ftudent,ji 
ftidias ^contemnaSi ncquc tecumfvras, iUa ipfae^ 
h£cmala moUities, qu£ brutls CT ^^ogis nos£quat. 
Quareneultra tcdetmeam loquacif,mahac epi^o 
Uitu etiam atque etiam quid fukmeas jic cogites,ne=^ 
quc quandiu h£c tecum uixit,fcd quandiu regnare 
tecumpo^itpei-pende.Tarditdsefl fcio qu£te iam 
pofiidebat, em ea diligentia, qua foles m rebus oa 
mnibus uti.fuperabis. Vaie, er micum monitorc 
ab ea uit£ nequitia.c^ conditione perditif^ma iam li 
beraturn patere, neque m eadcm naui cupias nauiga* 
re, ubi proceU£> uis «e«tormn,cr p^/e^«Mtio, Itcs 
Yum uale. 

F I NIS ♦ 



ERRATA Q_VAE VITIO PRIMI 
fcri^tom Ty^ographm commifiu 

1« epi^oU ad leilorem» 
ILege fepUfidrijs 
Lege chelidonitm Tolio s* 
Legelithoj^urmon folio ss 
Legemomitc 'Folio loo 
Lege feu mctcie Folio lo^ 
Legezebetm Folto it* 



L V G D V N r 
Excudebat loannes Barbous, 

AN<M. D. XXXV III»