f
#^^
.r^'
m^
,j^/^^-
-J^^H
::^'V\(OO^r-* "■
^^^^. ^j^/j^^jf'^^^S^^^^Ê
1^
£■
1»
HBl
.,;"'- '■'■■'
■-■-■*!.
Él^
.r>è/^/^/f^iï"
'yji''
^:^*
^^
'C^^n/V
,Vi^'^-V==>f^
■^"^^■
■ ^,>l
:/':^
>
1
f' rvJO'
H-.:^
i
Aw
^'U
1"^ 1
(a-
w-^
,\M
>
Lt.^' U^'
i-^
U'
«/t^ /
»^-v '
j^
,^^
:te3ïte^iKsffii&^2afe:sz:2esscis:si;:
"%
Robert E. Gross
Colleftion
A Memorial to the Founder
of the
ton
.«*■
4
Business Administration Librarj-
Univett'iilif ol' öauJoi^/Hir
Los Angeles
Cis^Ss^z^te^ïssj^teaCi&sCi&^iïss:;;
J
^^ 1
Keurlyke BESCHRYVING van
CHOROMANDEL,
PEGU, ARRAKAN, BENGALE, MOCHA,
Van 't Nederlandfch Comptoir in P E R S 1 E N j en eenige fraaie
Zaaken van PERSEPOLIS overblyfzelen.
Een nette Beschryving van
M A L A K K A,
't Nederlands Comptoir op 't Eiland S U M A T R A ,
Mitsgaders een wydluftige LANDBESCHRYVINGvan 't Eyland
C E Y L O N, i
En een net Verhaal van des zeïfs I^eizeren , en Zaaken , van ouds hier voorgevallen j
Als ook van 't Nederlands Comptoir. op de Kuft van
MALABAR, en van onzen Handel in JAPAN,
Ed eindelyk een Befchryving van
KAAP DER GOEDE HOOPE,
En *t Eyland MAURITIUS,
Met de Zaaken tot alle de voornoemde Ryken en Landen behoorende.
Met vee/e Trentverbeeldingen , en Landkaarten o^geheldert.
FRANCOIS VALENTYN,
Onlangs Bedienaar des Goddelyken Woords /«Amboina, Banda, enz.
VYFDE DEEL.
k/ Zt^-iii.tn ^fi,'it i^J4
Te
poRDRECHT,? , 5J O A N N E S VAN BRAAM, ?„ i i
jAMSTERDAM,^WfcERARD ONDER DE LIN DËN,^^^^^*'^''''^''»'''-
M n r c X X V I.
M D c c X X V I.
MET PRIVILEGIE.
A", IA
a
XI.
PcicT. r
BESCHRYVING
DER
KUST
VA N
CHOROMANDEL.
EERSTE BOEK.
EERSTE HOOFDSTUK.
VErdeeUng van de Fafle Kujl van Tndïén in Indien binnen , en bitylen den Ganges.
En wat onder ieder behoord. Het half Eyland van Indien aan deze zyde van den
Ganges verioand. Wat onder Choromandcl behoord. Des zelfs rechte naam. IVaar
die Kuft gelegen is. En ivat wy door Choromandel ver/laan. f^erdeeting in V Zuydcr
en Noor der Choromandel. En wat onder ieder deel behoord. Pcgu, Arracin, en
Bengale, mede onder deze Kuft behoor ende. Nagapatam , V eerjle Zuyder-Cömptoir
befchreven. En A*». i6j8. veroverd. De Nayk van Tansjouwcr door de onzen twee-
maal tot Reden gebragt . Be/chryving van de Stad , t^c. /ly belegerd Ao.i jo f. TtaU'
gebaar. Is een f^afal van den Mogol. Onder wien die Stad nu fiaat. Rampen^ die deze
Stad verdrukt hebben. Waarom men ze niet verbeterd. En de vervallene f^e [tingen op-
liouiud-y maar belajl heeft daar een kleene Vejling te bouwen. Wat Waar en hier vallen^
en Winften. De Heer Commiflaris van Rhede doet hier een aanzienelyke Fefiing bou-
wen. En belafi y Nagapatam ah het Hoof d-Compt oir te houden. Dat A». löpo.
gefchied is. Hoe veel dit Kajleel gekaft heeft. En verdere aanmerkingen daar over.
Opperhoofden van Nagapatam. En Tweede Bedienden^ die A°. i6pr. hier lagen.
Commiffariffen. Trangebaar , een Comptoir der Deenen. Porto Novo , het tweede
Zuyder-Comptoir. Wanneer de onzen zich daar neerzetteden. Waaren^ hier getrokken^
en vallende. De Opperhoofden van Porto Novo. CommiJJariJfen. Tirepoplier, f^w
Heydenfch Slot. TcgcnApzttimy het derde Zuyder-Comptoir. Waar en ^ hier vallende ^
cf getrokken, eerdere aanmerking op den Handel alhier. Sjengier befchreven. Opper-
hoofden van Tegenapatam. Commiffariffen. Vreemde Natiën hier. Sadrangapatam ,
bet vierde Zuyder-Comptoir. De Waar en ^ hier vallende. De Opperhoofden. Com-
tmffariffen. Befchryving van Palleacaita , of 7 vyfde , en laat [Ie Zuyder-Comptoir.
St. Thome be[chreven, en afgebeeld. £)c5'/(ï^Pallcacatta, en 't KafteelGdr'iA. Onze
Eygendom alhier. Waaren.^ hier vallende .^ en van den Inlander gewild. Ons Recht van
de Munt. Landvoogden van Choromandel. De Opperhoofden van Palleacatta. De
Bedienden , A°. 1 69 1 . nog hier.
e- ^'"TT"^ Ot nog toe hebben wy ons Grooten Mogol, behooren j of anders
linavan ■ niet het befchrvven van ecni-
Verdee- _^
Tniet het befchryven vanecni- alle die Ryken, ofte Landvoogdyen, die
ge Eylanden van Ooft- Indien tuffchendietwcevermaarde Rivieren, den
bezig gehouden} maar n\.\\Gangcs txi den Indus (naar welke laatfte
gaan wy tot de vaftc Kuft het geheele Land zynen naam vocrd)
van Indien over. I gelegen zyn; hoewel men bewelten den
Deze werd wederom in Indien bin- '/»^k^ ook weieenige Grens-Landcn vind,
Tien , of in Indien buyten den Ganges die mede onder dezen vorft ftnan.
verdeeld. j Indien buyten den Gijw^eijbegrypt ten F"-" «at
ten!" Heteerftebegrypt in zichalledeLan- deele het Ryk van Bengale., ten deele°"^'^"
en buy- «^^"j ^'c tot het Ryk van den Keyzer het Half-Eyïand van Indien, aan de zyde hoord. ^"
tc-n den van Hindoftan , of indien , anders den van den Ganges
Ganges. v'. DeeL. | A In
BESCHRYVING der KUST
G.inïcs
vertoont
In dit Half-Eyland van Indien vind men
weer vcrfchcyde Ryken , of Kuilen , als
het Ryk van
Dccan.
' Golconda.
Nar/inga^ en
De Kujl vun Malabar.
Het Half Welke alle ieder weder in veel klecne
Eyland Koniiikryken , en Vorllendommeu ver
^j^^l'^>-_^decld zyn.
déie 7^y-" Dcca» begry pt Decan , Ctinkam , en Ba-
dcvindclagat(a. Het was weleer een Ryk op
zich zclven, dog de groote Mogol heeft
■'er van cyd tot tyd zulke grootcbrokken
afgefcheurd, dat hy 'er geheel mceftcr at
geworden is, gclyk ook van de meclk
Ryken, daar ontrent gelegen.
Golconda plagt wel eer ook een Ryk op
zich zelventc wezen j dog is al mede door
Euraiigzeeb veroverd. In een breede
betrekking werd Golconda (gelyk ons
in 't vervolg voorkomen zal) onder de
Kuft van Choromandcl gerekend. Nar-
ftnga^ anders ook wel Bijhagar ^ na twee
voorname Steden, genaamd, vervat C.«-
nara^ Bifnagar ^ en ChroTiiandd y weleer
zeer magtige Ryken.
Het Koninkryk Canara (waar onder
Onor , Baticala en Garcopa behoord)
vervat alle de Wellerlyke Landen, tuf-
fchen VValkan en Malabai- , twee zeer
groote Kuften, gelegen.
Bifnagar vervat de Koninkryken van
Oronlike , en Bifnagar , welk laatfte ,
op zich zelvcn aangemerkt, het bewind
over Bifnagar en de Kuil van Choroman-
dcl heeft.
De Kufl van Choromandel , op zich
zelven , vervat de Koninkryken van Cho-
romandcl, en Camul.
Malabar, fchoon het klcenfte van de
vier Hoofd-deelen van het Half-Eyland
van Indien aan deze zyde van den Gan-
ges, is mede een fchoone Kufl, van wel-
ke wy hier na zullen fpreken , en nu
voortgaan om van de Kuil van Choro-
mandcl byzonder te handelen.
Vcrfcheyde neerilige Mannen hebben
hier over hunne gedagten op het papiei
gelkld, onder welke de Heercn Baldcus
en Havart voor al hunnen lof verdienen j
gelyk wy ons ook , wegens de zaaken
voor onzen tyd voorgevallen, van hunne,
en ook van andcrer gedagten , bedienen
zullen } dog hoe veel die Heeren, en an-
deren daar reeds af gezegt hebben , zal ons
d.u geenzins beletten het onze na onze
wyze van ichikking daar by te voegen,
alzoo deze Kuil mede een voornaam
Hoofd-Comptoir uytmaakt; 't geen ons
dienen moet , om onze Hoofd-llclling
van de groote magt der E. Maatibh.app)
(naar 't groot vermogen van dat klcen
Nederland ) in Üoll - Indien te Haven j
alzoo dit een van hare voornaam ilc Land-
voogdyen,al omtrent A°.i6oogeweeil,ca
alwaar zy met 'er tyd , behalven den Han-
del, ook Heeren Meeiler van veel Plaat-
zen geworden is.
Deze Kuil draagt gemeenclyk den ver- Des lelf»
ballaarden naam van Choromandel, enisf^ë^'^
da;u- by nu alleen bekend ; dog de rechte "^^'°'
is Sjola-Mandalam, na Sjola, zeker Ko-
ningvan dien naam, en Mandalam, ccn
Koninkryk, en dit plagt in de oude ty-
den een magtig Ryk op zich zelven te
wezen.
De voctflappcn van dezen regten naam
kan men zien in ccn Brief \ au Hicrony-
musde St. Stcphano,eenGcnuccs, 1499.
den t . September uyt Tripoli in Syriengc-
fchrevcn, waar in hy zegt , dat in zekere
Plaats of GeweiljSogomentil genaamd, ('t
geen dit Sjolamandcl wezen wil) zoo veel
rood Sandelhout viel, dat zy toen hunne
huyzen zelf'er af maakten. Hy iprak dien
naam toen zoo krom uyt, om dat de Arme-
niers , met welke hy veel verkeerde ,
en die daar op, en vooral op Maliapoer,
Iterk handelden, dit zoo noemden. Nu
IS
't zeker, dat het Hout , waar af hy
Wat OH'
der Cho
roman-
del he-
hootd.
daar fpreekt, veel op Choromandel valt,
dat ook , dewyl het van ouds her in de
Stad Caliatour (nu Kiflnapatam genaamd)
meeft plagt geleverd en afgeladen te wer-
den , de naam van Caliatour-hout tot nog
toe draagd. En het is raet die betrek-
king , dat Garcias ab Horto , van dat
Hout fp rekende , zegt , dat het rood
Sandel-hout op eenige Zee-plaatzen vaa
Choromandcl groeide.
Deze Kuil van Choromandel (in 't ge- Waar die
meen ook wel Gormandel genaamd )Ku(lgc-
neemd haren aanvang in 't Zuyden van ^^^"*^'
Nagapatam , en ftrekt zig langs Strand
in het üoilen eerit al Noord aan totMa-
zulipatam toe , van waar 't Land cerft
met een korten uythoek by 't Dorp Ga-
davan Ooft aan, en dan weder met een
diepe bogt een itukweegs Noord- Weftc-
lyk op, en dan verder weer Noord- Ooft
een Ooilen tot aan de KullvanOrixa,en
tot by de Golf van Bcngale, of tot aan
de Rivier de Ganges, loopt.
Dus ziet men, dat in een ruy men zin, Wat wy
de gcheele Ku(l vanOrixa, (en na zom-door
miger gedagten) ook Nariingaen Biiha-'~'''''j''r
gar , wel onder Choromandcl begrepen verdaan,
werden, maar wy zullen alleen van de
Kuil van Choromandel i'preken , voor
zoo verre die onder de E. Nederlandfc
Maatichappy behoord, of voor zoo ver-
re daar toe nog eenige nabygelcgenePlaat-
zen geoordeeld werden mede betrekkin
te hebben.
Gelyk de geheele uythoek van dit
groot Land , op Indicns Half-Eyland,
aan deze z) de van den Ganges gelegen,
by
'g
Van C H O R O M A N D E L.
by de Caap Comoryn eyndigd , alzoo
■ heeft men in 't Weden vnn dien , langs den
Wcller-oever, dcKuft van Malabar, en
in 't Ooflen langs óen OoÜev-oevcr wat
boven het Groot tyland Ceylon, of be-
noorden Piinto Das Pcdras, de Kuil van
Choromandcl,al mccll: noorden aan Itrek-
kende.
Verdce- j^^ze Kuil nu werd gemeenelyk in
/uyder'^ twee Hoofd-deelen , te weten , in het
enNi.oi-Zuyder, of in 't Noordcr Choromandel
der Cho- verdeeld.
roman- j^^p Zruyder Choromandel vervat vyf
Plaatzen, daar de K,. Maatfchappy hare
vadgeitclde Comptoiren heeft , welke
zich ril Zuyden aan langs llrand , en zeer
gelegen ten Handel, vertoonen.
Deze zyn
Nagapatam.
Porto Novo.
Sadrafpacam.
Tegenapatam.
Conjemere.
Pallcacatca, benevens het Cafteel
Gelria.
Wat on- Het Noorder Choromandel vervat zes
der ieder voorname Plaatzen , daar de E. Maat
behoord Tchappy mede hare Comptoiren heeft,
'van welke zommige al Noordelyker, of
langs Strand, of landwaard in, leggen.
Deze zyn
Mazulipatam.
Palicol.
Daaizerom.
Bimulipatair..
Nagehvanze.
Golconda, dog ingetrokken.
3
Pegu ,
Arrakan
en Ben-
gale me-
de onder
dc7,eKuft
behurcn-
de.
Nagapa-
tam , 't
eeillc
Ziiyder-
Comp-
toir, be-
Ichreven
Voorouders te doen, die in zulk ccn dier
konden gevaarcn zyn. Zy legt op i o graa-
den en 5 f minuten Noorder breedte.
]\len heeft m de zelve vcrfchcydc
roote fraaije , dog vry oude Gebou-
wen
Onder deze Kuil van Choromandel ,
plagten in oude tyden ook de Comptoi
ren van Pegu, Arrakan, enBengale, te
liaan , van welke wy derhalvcn mede
moeten handelen } maar om over 't een
en 't ander ordentelyk te fchryven , zu
len wy ccrll over de Kuil van Choro-
mandel in 't by zonder, en daar na over
die drie Comptoiren, fprekcn.
Om dan een begin met hetbefchryven
der Zuydcr Comptoiren te maken, zoo
komt ons daar al iereei'tl Nagapatam voor.
Deze Stad draagd een naam , die Slan-
gen, of wel Draken- flad beteekend, al-
•zoo Naga in de Maleytfc Taal een Draak,
dog in de Malabaarfe een Slang > en Pa-
tam , of Patnam , in die zelve taal een
Stad te kennen geeft. Waarfchynelyk
na de menigte van Slangen , en voor al
van de Cobras Capellas, die daar vallen,
en zeer vcrmentgvuldigén , om dat de
Bcnjanen (die Pythagorilten zyn) niet
gewoon zyn eenige dieren te dooden,
V j cczcndeondienll aan de zielen van hunne
die nog al een groot cieraad
en verfcheyde fraaije Kerken,
die hier en daar in de wyde itraaten zig
vertoonen.
In haren omtrek , die al vry regelma-
tig was, toen wy ze kregen, befloegzy
ontrent zeshonderd Rhynlandfe Roeden , ■
zynde wat meer als tweehonderd Roe-
den lang, in'r midden ruym honderd en
vyftig Roeden breed , en van gedaante
als een Sak, die onder matig van breedte
isj dog boven aan fchcrp toeloopt.
ISden plagt in oude tydcn twee Poor-
ten, en elf a twaalf Punten, ofBolwer-
kcn , rondom de zelve (hoewel anderen
toen maar van elf Pollen fprekenj te heb-
ben, hoedanig de Heer Baldeus dezelve
in zyn tyd ook net afbeeld ; maar daar
na is zy veel veranderd.
Zy heeft een zeer flegte Haven , of
Reedej dug legt aan de fchoone Rievier
Collare , die 'er aan twee zyden langs
llroomd , en is van een fraai je gragt rond-
om voorzien. Zy wierd door de Portu-
geezen gebouwd , gelyk de meelle en de
belle Huyzen aldaar wooningen vanPor-
tugeezen zyn.
Diehierookdemeeftc Inwoonders van
ouds her zyn , of wel derzelrcr afzetfels
by Inlandfe Vrouwen geteeld , te weten
Midicen , Calticen , of wel Swarten
(waar onder veel Benjaanen) en Moe-
ren.
Aan de Noord-zyde van deze Stad ziet
men veel fchoone Tempels, enPagooden
der Heydenen, die vol van wandrogtige
Afgods-beelden, dog vry liegt van kley
en aarde opgemaakt, zyn.
Onder andere ziet men 'er een , die
wat na een grooten lleenen Toren gelykt.
De Inlanders, die zeer bygeloovig zyn,
en den Bouwer niet recht weten te noe-
men, geven voor, dat de Duyvel dien
Toren in eenen nagt zou gebouwd heb-
ben.
Wy konncn niet wel aanwyzen,wanneer,
of onder wat Onderkoning, de zelve ge-
bouwd zy. Maar de Portugeezen zyn
daar Meellcr af gebleven tot A°. I6f8,
wanneer de Heer Jan vandcrLaan, Ma-
joor in dicnll der E. Maatfchappy , die
hen zoo menigmaal heeft doen beven , ^" ^""°
de zelve in Hoymaand , onder 't opper- verovert,
bcdier van den dapperen Veldheer Ryk-
lof van Gocns , zonder llag of lloot , by
verdrag veroverd heeft.
HetVerdragwierddoorde Hecren Ma-
joor VanderLann,enLucas vandcr DufTen ,
Koopman en Fiicaal , gercckend -, en de
A z ^ Por-
I
BESCHRYVING der KUST
VortugeCzen bedongen, dat zy met hun
Gocdcicri, en Kcrk-Cieraadcn, (daavzy
zeer (lei k op gezet zyn) 'er zouden mo-
gen uytcrckken ; hoewel 'er veelen in ble-
ven, om d-.U hun gelegendhcyc niet toe-
liet zoo fchiclyk te verhuyzen.
Dü De Land- Heer aldaar, de Naik , of
Nnik van d-^vc van Tansjouwcr genaamd , ergens
sitilr.Ycr "'''*^'' ^^»<^'i '^^ ^- M^iatichappy niiinoegd ,
door de en haar vermogen nog niet kennende,
on7.c dorll zig verilouten, om, ten tyde dat
twee-- de onzen eerll tot Naeapatam quamcn,
p. I„„ die btad te belegeren, willende na geen
ge'jragt. minnclyke voorflagcnluy (teren > maar de
onzen bragten hem ras tot reden , na dat
zy een goede party van zyn volk neder-
gefabcld hadden.
Thien otclFJaarcn 'er na, heeft deze
zelve Naik daar nog eens aan getornd j
dog hy wierd door ons volk, van Jafna-
patam dcrwaards gezonden , elendig ge-
havend , zoo dat hy geraden vond na dien
lyd zich Liil te houden.
Bcfchiy- ^^^ 'lansjouwer legt 6o mylen van
ving v.inTrangcbaar, dat onder deDccnen flaatj
en is een groote Stad , met een fterke
muur omringd , en van een deftige groote
tic Stad
VclUng voorzien.
In 't R.y k van dezen Vorfl: , dat maar 24
Malabaarfe mylen (ieder van 3 uuren)
lang, en 17 breed is, zyn 4 zulke valle
Steden, genaamd Puttukotei, Manna-
kowil , en Kalkalatsjcri , dog Tansjou-
wcr is de Hoofd ftad j en men teld hier
3Ó4 Steden , Vlekken, en Dorpen} en
men heeft 'er een menigte Pagoden , door
deze Naiken zeer pragtig gebouwd. Men
ziet 'er de Canawaaniai a's , ten dienlf van
de Pelgrims en Vreemdelingen, bynaom
de 4 Mylen een opgerigt.
Men zegt dat deze Vorft alle Jaar wel
jo Tonnen Gouds inkomen heett , en
dat hy in ifaat is, om een magtig heyr,
met een groot getal van Olifanten en
Ruyters, in 't Veld te brengen.
Hybde- Hctlulhe hem ontrent A»>. i70f.Tran-
.tird Ao.ggij^j^,. ,^£[ 40000 Man negen maanden
Traii'ge- ^'^"g ^^ belegeren , cndc hy wilde niet
baar.
Is een
Va!.il
v:\n de
Moaol.
Opbreken, voor en aleer hemdcDeenen
zekere iomme gelds betaalden.
Hoc magtig hy nu is , is hy egtcr een
Vafal van den grooten Mogol , aan
welken hy jaarlyks zekere fchatting be-
taald, gelyk de verdere Vorilen op dit
Half-Eyland moeten doen , uytgcnomen
die van Ceylon , die niet van hem af-
hangen.
Van de Naiken van Tansjouwcr ko-
men my alleen deze navolgende voor:
Ramapattiza.
Atlchudappa.
Wifcheiaraguwe.
Egofchirafcha, welke tot A». 171}
heerfchte , en toen overleden is.
Hy mucll: aan den Grooten Mogol jaar-
lyks 55353} Ropycn , als zyn Vafal,
bet aak n.
/,yn Ryk was in vier groote Heerfchap-
pycn vcidtcld , waar over 4 Suwciatars,
of Oppcr-ampt-mannen , 't gezag had-
den i buyten de welke nog 10 a li
andere Bedienden de mcellc Rykszaa-
ken bcilierden.
Van dien tydaffchyndNagapatameerfl: Onder
onder den Landvoogd van Ceylon, en ^j'j*^j*^j^"
dan eens weder onder den Landvoogd van (har.
de Kult van Choromandelgeltaan te heb-
ben, in hoedanigen verv/ilfeling zy tot
A". 1680. gebleven is,na welken tyd zy on-
der den Landvoogd van Choromandcl ge-
bleven, en zelf de Hoofd-plaats van dlc
Comptoir geworden is.
Gclyk zy nu, eer zy in onze handen Rampen,
viel , veel door de llrooperycn van den die deie
Koning van Fifiapoer^ /Jciihjah.^ geleden'^"'*
had, die 't ganfche Land door zyne ben- ^^jj[,"„^
den verwoclttc , en daar door alomme
zoo grooten hongcrs-nood veroorzaakte,
dat een groote menigte zig maar voor de
koft, of voor een zeer geringen penning,
als Slaven verkogtcn , bchalvcn thien
duyzcnd ituks , die na Ceylon vervoerd
wierden , bly zynde dat zy maar een
Mecfter hadden , die hen fpys verzorgen
zoude , alzoo hebben zy in dat jaar
1080. niet minder door een zware Wa-
ter-vloed (die 'er in de later tyd nog eens
gcweelt is) geleden , door welke een
groot gedeelte van de muurcn dezer Stad
om verre gellagen is , en de meelle huy-
zcn zeer befchadigd waren.
Nadat wy deze plaats cerll: veroverd Waarom
hadden, quam zy al vry net voor, en™"*^"^''^
zou ook zoo gebleven hebben , indien teterd.
de E. Maatfchappy wat meer onkoiten
daar aan had mogen doen j dogdii wicrd
belet door de zware laiten, die zy, zoo
wegens de bezening (die ontrent zoo.
man llerk was) en deze en gcene ge-
ringe dog noodigc verbeteringen , ic
dragen had , alzoo die in 't jaar wel
dertig duyzcnd gulden, hoc nacuw men
liet ook overley , beliepen.
Hier door quamen veel punten , (ter-
wylmenhet genoeg oordccle, hier maar
noodigc wooningen voor de Dienaars te
verzorgen) bevorens ieder met 8 a 10.
llukken gefchiit voorzien, en ook veel
fchoone huy zen , hoe langs hoe meer zoo-
danig te vervallen , '
jaarcn
er
dat deze Stad tien
na de zelve niet geleek, alzoo
'er toen reeds wei twee derde van onder
de voet lag.
Zy is met 'er tyd niet gebeterd, maar En de
door dienzwarcn Watervlücd vao i(58o. ^■'-■'^^•'^^"
in een zeer elendigen Itaat geraakt , ",n,e,^"
waar by niet alleen de ingezetenen weer op-
zeer gedrukt wierden, maar ook de E. l'ouwd.
Maat-
Van C H O R O M A
Miucfchappy veel geleden heeft , waar
van de Heer Landvoogd Jacob Jorijfoori
Pits^ noodig oordeelde aan haar Edelhc
N D E L.
Tonne gouds
geen halve Tonne gouds konden uyt-
maken.
De Heer Hendrik Adriaan van Rhede^,. y^^^^
ommif-
dc!i op Hatavia kennis te geven, die, al- j begreep hcc A°. i687.anders. Die A". 1684
200 de voornaam lie ilerkten door den "
vloed weggeilroomd waren, lalt aan zyn
Ed : gaven , om daar maar een kleene
Veiling te maken , alzoo zy met veel
grond oordeelden , dar deze plaats geen
groote bezetting van noodcn had, zoo,
om dat de vreeze voor den Inlander dat
niet heel zeervereyfchte, dewyl degoe-
deren , die aldaar vielen , voor de E.
Maatfchappy zoo veel winften niet kon-
Maarbe-fjeri opbrengen, om daar een zware be-
^jj/",' zetting op te houden; behalven dat die
kleene
Vertinsi
te hou-
wen.
behalven
hen ook tegen de geweldenaryen , en
onverv/agte uytfpattingen van deze en
gene daar ontrent gelegene Magtige Ko-
ningen niet zo# hebben konnen dekken ,
gelyk het nog veel minder regeneen Eu-
ropifchen Vyand helpen kon ; ten ware
mende Vefting, en de bezetting, (dat
dan. weer zwaarder lalt is) ook gvoorer
wilde maken, dat haar Edclheden om de
geringe winden ongeraden vonden.
Hier vallen maar eenige
TapifarafTas , nut bloemwerk Vr op.
Taffatsjcjas dr U-draad,
Brandams,
.,, i 3€thillis. , yii .ryXmnii
/-, Tsjaypnis» " ■ ■ ■'•u
Ramboetyns.
jNfegros kleeden.
En verdere andere grove en fyne
Lywaatcn.
in December, als (ïev'olmat'tii'deHeer, of'^"' ^s"
als algemeyn Commiflaris, met een Tol '
Indigo.
Calcatour-hout.
Arduyne Steen werken.
Rys.
En
De Waai-en, die men hier verticrd,
zyn deze:
Gaiiofftl- Nagelen.
Nootcn-Muichaaten.
Foelie of Macis.
Caneel.
Peper.
Japans en Tonkins Staaf-koper.
Benzoin.
Japanl'che Camfer.
\v»t En eciigeandre grove Waarcn, en Klee
Wwren de.i, die men alle ook op andere plaat-
k" en*"" bekomen kan, en die alle den inkoop
wuiilen.
, - , - JIJ, ,1 'lo'ït Wei^
dy van duvzena gulden s maands, (be-een aan-
halven veel andere voordcelen) door denfienelyke
Heeren Zeventienen aangenomen , om /'^"'"S
Ccylon , Bengale Choromandel e» Siiratte te
bezigtigen, en om alle onnutte Dienaars,
die zig door ongcoorlofde MorfTerycn
verrykten , te ftraffen , ot' van daar te
lichten , en aldus die Comptoiren in een
beter itaatte brengen, quam A». 1687.
Nadat hy al eenige andere Comptoiren
befigtigd, endaar groote veranderingen
gemaakt had , op de kuil: van Choro-
mandel aan te landen , en hield zyn ver-
blyf niet alleen eenige jaaren loxNaga-patam
(hoewel hy ook eenige tyd op Palleacatta
geweelt is) maar vond hier ook zulkenEnbe-
byzonder gevallen, dat hy 'er niet alleen^
een zeer aanzienlyk , en voorde E. Maat- tam
Ichappy niet min koltelyk Kalleelbouw- als het
de, maar ook deze Stad tot de Hoofd- H°°^'^'
plaats van de ganfche Kult Ueldc , en J;°"'P'
aan den Heer Laurens Pit, Landvoogd houden.
bevel gaf, om met alle de Goederen en
Papieren der E. Maatfchappy , die toen
op Pakacatta ( een Stad , die van den be-
ginne af hier 'c Hoofd-Comptoir geweeft
was, en van waar men ten eerilen by alle
de andere Comptoiren komen kon, om
dat zy in 't midden van 't land lag ) na
Nagapatam op te kramen , en voortaan
daar zyn vcrblyf met alle de dienaaren,
toe hec Hoofd-Comptoir vereylcht, te
houden. dr,x,bf
Deze Vefting wierd even eens als de
Stad Naarden^ met vyf punten, of bol-
werken, na de vy f zinnen genaamd, ge-p^tAo
maakt, enisA°. 1Ö90. meelt voltoid ge- löpo.ge-
weeit , wanneer de Heer Landvoogd, fchied is.
Laurens Pit, ook na deze Stad met alle
de Hoofd en andere bedienden ontrent
het midden van dit jaar overgegaan is.
Dit is het ontfaglyklt Calteel van ganlch
Indien, 200 my zeker Heer , gewezen
Landvoogd der Kult, fchreef.
Het is omheynd niet een Binnen- en
Buyten-itad , en de Binnen- Itad is ge-
Iterkc met een Waterpas, cneenige Bol-
werken , en de Biiyten-ftad met aarde
Wallen; dog drooge grachten, en eeni-
ge Bolwerken.
In de Binnen- ftad woond de Land-
I voogd om do verfche lucht, fchoon hy
in 't CaÜeel een hcerlykcwooning heeft}
uytmalcen : want de goederen , die hier
verkogt werden, zyn zeerweynig; dier-
halven meynden haar Edelheden, dat het,... . ^... __ ^ ^ ^,
genoeg was, als ons volk maar tegen dier-; ook woond daar in de Fifcaal, en eeni-
geiy ken oploop der Zee in het toekomen-! ge andere Bedienden , te weten bu\ten
de gedekt wierd -, Alzoo de plaats hen in | de Veiling ; dog in dezelve woonen de
zich zelven niet veel weerd was , aange-
zien alle vie winltcn A°. 1684. u ló'b'f.
meclle verdere Bedienden.
in de Buytcn-Itad wooi>en ook eenige
A ? lic-
6 BESCHRYVING
Bedienden , Weduwen , veel Roorafc
Chrillencii, Moorcn en Heydenen. En
hebben de Roomle ChriÜenen in die
Hiiyten-ibd een pla.irs tot hunnen Gods-
dienlt , en een Pricller daar toe. Ook
7,yn daar veel Heydcnfche Pagooden of
'rcmpcls. Een zaak , die hier niet wel
kan veranderd werden, om dat wy 't van
der KUST
de Ponugecicn zoo overnamen.
1 1'i: ved Indien men de gcenen, die zeer goede
lilt Ka- kennis van dit Kallccl meynen te hebben ,
llccl "C
kuil
heeft.
gcloovcn mag ,
Men wil ook ,
pen op de Revier niet dekken
En ver-
geu
over,
heeft het niet verre van
de if a ló. (ook zoo andere willen lo a
I i) tonnen Gouds gekoil. Ook konden
de/.c Vriendenniet zien, wat nuttigheyd,
of .verbetering aan den Staat der E. Maat-
Ichappv het leggen van deze Veiling al-
hier geven zoude, gelyk ook het ver-
volg geleerd heeft. Wat verborgene en
cgter heylzame redenen die Heer hier
toe nogtans gehad heeft, ismyonbekend.
dat dit Kalleel lèlf de Sche-
kan.
Het is dierhalven licht te geloovcn,
crca.\n- dat dit Kaileel met die vyf zinnen de Hee-
mcrkin- ,.en Zeventienen , toen zy tyding van den
'^^■"^ aanleg en vokoying, en berigt van de kos-
ten van dien, bekomen hebben, voor
een tyd wel wat vreemd zal hebben doen
opzien.
Het is zeer waarfchynelyk , dat zy hun
ongenoegen hier over niet kragtiger kon-
den uy tdrukken,dan met hem die zelve ee-
re aan te doen, welke die van Athenen Co-
dnis om zyne groote verdienitcn aange-
daan hebben , dat is, noit een ander in zyn
plaats aan te Hellen , of te laten volgen.
Het is ook zeker, dat de winlten,
die daar zedert meer, dan bevorens, zou-
den mogen gevallen zyn, nooit voor 't
maken van zulken dierbaar en kolfelyk
Kalteel konden plcyten. Tegen den In-
lander was zulk een llerke Vefting vol-
llagen onnoodig , en geen Europeifch
Vyand zou het daar ooit komen zoeken,
vermits hy de goederen , daar vallende,
veel gcmakkelyker > en zonder iets te
wagen, elders vinden kan.
Onder dit Hoofd-Comptoir behooren
twee Strand-dorpcn, door Heydenfe Vif-
ichers bewoond, welke zoo om de goede
vifch , die zy leveren , als ook tot het
lolTen en laden van onze Schepen zeer
noodig zyn. Buyten die twee zyn 'er
nog elf, Antoni Pette, Mangicolle, Poe-
toer, Parvacheri , Nercemaiigelang , S jan-
gamangelang, Karroewalanghadde, Na-
riaangoedi, Alingiemangelang, Mouton
(meelt alle door Heydenfche Landbou-
wers , en ook van ecnige Lywaat- wevers)
en Wcllipaliam , onder de Buytcn-llad
leggende, en mede door Lywaat-fchil-
ders bewoond. Van deze Buyten-f!:ad en
10 Dorpen, moet de E. Maatfchappy
jaarlyks aan den Vorll van Tansjouwcr
ecnige fchatting van Olifanten , en in geld
betaulen. Bv 't Dorp WeUipaliam Itaat
de Pagode China, een hooge Toren,
wel eer door de Chineefen by zekeren
inval van hen gebouwd. Van dezen wacid
d'E. Compagnies vlag, als men Schepen
in Zee ontdekt. By dien Toren is ook
een fraaije Thuyn , ten diende van den
Landvoogd , en een Wooning 'er by.
By toelating van de voornoemde Vorlt,
heeft d'E. Compagnie hier ook een Mun-
tery in dit Calleel, en by toelating van
den Mogol ook in Palliacatta , onder hare
bedienden, ten ovcrllaan van welke door
de bedienden dezer Vorllcn goudc Pago-
den a i:|: Ryxdaalder ieder , en Fanums
a Z4 in een Pagoud (wezende van goud ,
zilver, en koper) geflagen werden •, waar
van die Vorllen hunne •eercgtis'hcden
trekken.
Om ons niet langer 'er mede op te
houden, zullen wy hier van afilappen,
om te zien , wat Opperhoofden hier
van tyd tot tyd gelegen hebben.
OPPERHOOFDEN van NAGA'PATAM.Opper-
hoofden
Jacob van derMeerfche,van 1 6f /.tot 1 674 van Na-
Pieter Vorwer. 1674. lóSi.S'P*^*""'
Pieter Moutmaker. Hy ftierf , eer hy
hier quam. i68z. i68i.
Jacob Huygens. 1Ö81. 168}.
Willem van Dielen. 168 j. 1688.
Floris Blotï.'i^ 3.D 1Ö88. ïöpo.
TWEEDEN op dit Coinpt'oir.
Ifaak Weiring.vanA".i6f7.Tot A0.1674,
En
Twee-
den.
Joannes Paviljoen. i6j2..
Pieter Vorwer. ^^l'i-
Thomas van Rhee. 1Ö74.
Jacob Huygens. 1Ö79.
Arnoldus de Carpentier. 1681.
Joannes Bolwerk. 16S9.
1673.
1Ö74.
1679.
1681.
1688.
1080.
A°. 1691.
Lagen hier.
Bedien-
den , die
De Ed. Heer Laurens Pit, als Landvoogd, hjejlj.^ '
De Heer Jan Corte , Opperkoopman,gen.
en Tweede der Landvoogdv.
De HeerGeorge Erts Ploos van Ainffel,
Ecrlle onaf hangend Fifcaaal A». t, .
irtSS. hier verlchenen , in wiens
plaats Ao. 1096. de Hr. en Air.
Cornelis Johan Simons, in 'tlaatll
van Juni gekomen , en tot A". 1 6()o.
in September gebleven is, waar na
zyn Ëd." als Viceprefiient van den
Raad van Jullitic op Batavia ge-
bruykt is.
Joannes Eduards , Koopman, en Nego-
tie-Boekhouder,
Bar-
H o R o
onderKoop-
Van C
Barthold van Slingeland ,
man, en Callier.
Pieter de Vos, dito, en Faduur-Boek-
houder.
Jan Sweers , dito, en Adigar, of ont-
fanger der Tollen van de Buyten-
Stad.
Pieter Spits, dito, en Eerfte Pakhuys-
Mceller.
Henrik van Boeken, dito, en Vefting-
bouwkundige.
Ryklof de Bitter , Koopman , en Ge-
heymfchryver.
De COMMISSARISSEN alliiergcweeft zyn
Hans de Hazc A°. löip-iöio.
Andrics Souiis A°. lóio-ióif.
Dirk Stenr Ao. i6f i.
De Heer facob Joriszoon Pits. A°. 1681.
De Heer Adrjaan van Rheede. 1687.
De BEDIENDEN van AANZIEN in
deze LANDVOÜGDYE, lyn :
Den Heer Landvoogd en Befticrder de-
zer Kuil.
Een Opper- koopman en Hoofd-admini-
ftrareur.
Een Predikant.
Twee Kooplieden, te weten, de Fifcaal,
en de eerite Pakhuys-meefter en JSe-
gotie-boekhouder.
Een Capiteyn - Luytenant , Hoofd der
Krygsmagt in 't Caftecl en van de
Binnen-ftad.
Ses Onder-kooplieden , te weten , de
CafTier, Muntmecfter, EfTajeur, Adi-
gaar , de Tweede Pakhuys-meefter,
en de Geheymfchryver.
Een Luytenant, die hoofd der Krygsmagt
in de Buyten-llad is.
Een Vaandrig , onder den Capiteyn-
Luytenant belcheyden.
Zeventien Boekhouders, te weten , de
Faftuur-houder , Ontfangcr der In-
koniilen, eerfte Klerk ter Secretary,
Soldy-bockhouder , Difpenfier , Ne-
gotie-overdrager, OpfienderderWcr- '
ken , een Gecommitteerde by de Ne-
gotie- Pakhuvzen , twee Gccoramit- >
M A N D E L.
Ten Coinptoire S ADR AS HAT AM.
Een Onderkoopman, als Hoofd.
Twee Boekhouders , de eene Tweede,
d'andcr Caflïer zynde.
Vyf Affillenten.
Ten Coinptoire TEGENAPATAM.
Een Boekhouder, als Hoofd.
TenComptoire PALLIACATTA.
Een Koopman, als Hoofd.
Twee Onderkoopliedcn , de een Twee-
de hier, en een Fifcaal-
Een Krankbezoeker.
Drie Boekhouders , de cene Pakhuys-
meefter, een Scriba, een Gecommit-
teerde.
Drie Affiftenten.
TenComptoire MAZULIPATAM.
Een Opperkoopman, als Hoofd j onder
wien de Noorder Comptoiren ftaan,
en van wcllce hy weder aan den Cho-
romandellen Landvoogd verantwoor-
ding doen moet.
Een Koopman , als Tweede.
Twee Onderkooplieden , een Pakhuys-
meefter, en een Fifcaal.
Drie Boekhouders , te weten , d'eerftc
Klerk , Soldy-boekhouder, en Faótuur-
houder.
Twaalf Affiftenten , ter Secretary, inde
Negotie-Pakhuyzen , en verder voor
de Negotie en Soldye-Comptoiren.
Een Krankbezoeker.
Ten Comptoire P A L I C O Lr
Fen Onderkoopman, als Hoofd.
Twee Boekhouders , een Tweede, en
een Caffier.
Twee Affiftenten.
Ten Comptoire DAATSEROM.
Een Onderkoopman, als Hoofd.
Twee Boekhouders, als voren.
Een Affiftent.
teerden by de Muntcrye, ecnOverlet- j
ter der Moorfe taal , een Soldy-over- 1
drager, een Negotie-narekenaar, drie
op de Secretary befcheyden , een op het
Negotie-Comptair.
Dertien Affiftenten, zoo ter Secretary,! Een Onderkoopman, als Hoofd.
Ten Comptoire BIMILIPATAM.
Negotie, en Soldy-Comptoiren-, mits
gaders in de Negotie-Pakhuyzen be-
lcheyden.
Een Krankbezoeker.
Ten Comptoire PORTO NOVO,
Een Onderkoopman , zynde Opperhoofd
hier.
Twee Boekhouders, waar van de cene
hier Tweede, en een Caffier is.
Dl ie Affiftenten.
bc-
Twee Boekhouders, als voren.
Een Affiftent.
Onder het Comptoir Sadraspatam
hoord mede het Dorp Arialtsjcrie.
En onder Palliacatta behoren
't Eyland Erikan , leggende ontrent 6
mylcn Noordwaard van Palliacatta,
rondom in een groot vlak binnen-meir.
En vier Dorpen,
Mangicwaka.
Avvic-
8
BESCHRYVING der KUST
Awicrewaka.
W'anenabaddo, en
'Iiipalewarom } dog van welke twee
laalttgc melde de E. Maatfchappyc ze-
deidcenit:e jaaicn, door onwilligheyd
der Inlandle Regenten, ganfcli geen
gcbruylc heeft kunnen maken. 'Zoo-
ringepecnre, noemen. Zy is voor al op-
gt loken, nadat de PortugeclenvanCey-
lon , en andere plaatzen daar ontrent,
vei jaagd , en genoodzaakc waaren een
andere Icluiyl plaats te zoeken, Sy qua-
men zig met gelieele huyshoudens hier
nederzetten , om dat zy deze Stad , Ichoon
danig was 't met de Bedienden aldaar j niet groot , zeer fraey aan Zee ten han-
Traiige-
bar,
Coinp-
toinier
Deenen
Porto
Novo,
het twee
deZuy-
der-
Comp-
toir.
nog A°. 1714- gclleld.
Dat Trangebaar niet heel verre van
hier legt, toonen wy in ons eerite werk,
daar wy in 't byzonder van dezaakendcr
Deenen in Ooit Indien, en van dit haar
cenigfte Comptoir van belang , zedert
Ao. 1616. by dien Koning al bezeten,
Ipreken.
Onder het Diftrid van Trangebar ,
(dat de Deenen Tranquebar noemen)
behooren nog if. vlekken of dorpen, Itreeks behoefde te wyken, waar door 't
te weten, Boreiar, Tilliar , Tfanadara-
pari , Kottu paleam , Erukittanleri ,
Chattankuri, Dcwanallur, Oruwaman-
galam, Chenkitankari (zeven groote dor-
pen) Fommeampeente, Kilinlchimedu,
Kalinkanaipeente , Singuurpente , Ak-
kamenpeente, en Ellamenpeentc ) wel-
ke laatlte 6 V^iflchers Dorpen zynj dog
de twee eerltc vlekken zyn fraay en groot ,
voor al het eerite, waar in niet veel min-
der inwoonders, dan in Tranquebar, en
ook verfcheyde Malabaarfche en Moor-
fche Tempels zyn.
In Tilliar , dat zeer vermakelyk is , ziet
men wel40.huyzenderBramines,een groo-
te , en veel kleene Pagoden of Hevdenfche
Tempels. Men gaat na die vlekken langs een
heerlyke weg, alommc van 'Franquebaar
tot daartoe met allerley bloemboomen ,
zeer cierlyk, en lommerryk beplant.
De Stadt Trangebar nu legt j mylen
Nooidelyker,als Karkal cnTrimclipatam ,
die tuflrhen het zelve en tulTchen Naga-
patam , ontrent 2, mylen 'er af leggen
del gelegen vonden, Weshalven zy daar
ook veel vaartuygcn maakten, en naSu-
matra.j en voor al op Atsjicn, na Ma-
lacka , biam , Manilha , en meer an-
dere Geweiten, in 't goede fiiifoen zon-
den, die met fraeye winften weer i'huys
quamen,waar door zy deze vcrlaatc plaats,
in 't eerlt maar een Inlands t'^eft, tot een
fraeye groote en net bebouwde Stad aan-
groeyen , en in korten tyd/.oodanig de-
den bloejen,dat zy voor geenStad daar om-
ook gebeurde , dat zig daav nog verfchey-
de andere Natiën, als Deenen, Engelfen
(die 'er ieder ook een Logie plagten ie
hebben) Armeniers, en zeer magtige
Mooren , nedergezet , en ten deele mee
hun, ten deele met den Inlander, Her-
ken handel op veel Geweiten van Indien
gedreven hebben. Men heeft 'er ook veel
fraeye huyzen, een Kerk, ettelyke net-
te Graflteden , en meer gebouwen tot
cieraad.
Onze Dienaars van 't Comptoir Te-
genapatam het bloejen van die plaats ,
en van 200 veel Natiën aldaar , verne-
mende , verzogten ontrent A"'. i<Spo.
van den Heer Beltierder der Choroman-
delfche Kult, Karel Willem Hartfing,
verlof, om dit eens van na by te befchou-
wen , en by hun aanwezen te ontwaa-
ren , of daar voor ons mede niet wat voor-
deel zou te doen zyn, de eerC hier van
moet aan de Heer Nicolaas Clement, als
eerite voortzetter van deze ondernee-
ming, en oprechter van dit Comptoir
Van daar nu verder na het Noorden {(alzoo hy toen Hoofd op Tegnapatara
overgaande , ontmoet men al langs Stiand ! was ) gegeven werden
Lauw-of Lauri-patam , Mokerpatam , en
na dat men over de Rievier van Colde-
ron geraakt is , (die al redelyk diep
Landewaard inloopt en waar omtrent
een zeer gevaarlyk Rif legt) ook Tri-
mclcvaas , en Kolderon , al te zamen
plaatzen van zeer weynig belang , met
welke onze Maatfchappy niet het aller-
minlle te doen had.
Daar na komt men tot Porto Novo ,
zynde het Tweede Zuyder Comptoir, en
ontrent if a 16 Mylen, of anderhalve
dag reyzens van Nagapatam, en 8 a p
Mylen van Trangebaar.
De naam van deze Stad beteekend in
't Portugees, Nieuwe Haven, hoewel
de Mooren het Mohhamnmed Bendar, of
Mohhamnmeds Stad, en de Jentticu Per
Men vond de plaats zeer gelegen tot
ons oogwit , en groote hope van daar^g^^""'
winft te doen, en men vcrzogt van den zig daar
Land-Heer een ftukje Lands, om daar"een.ct-
op ons verblyf te nemen, en onze Waa-^ °*
ren te bergen , waar toe hy zeer gemak-
kelyk door een fmal Gefchenk bewogen
wierd.
In den volgenden tyd vonden haarEdcl-
heden, op 't Schryven van de Regeering
der Choromandelfche Kult , goed ,
daar een traeje Logie te laten bouwen.
De Portugeefen , en de andere hande-
laars, plagten van hier meelt grove Ly-
waaten , en eenigegefchilderde doeken,
na de Vcornocmde geweltcn te vervoe-
ren , moetende op Malacka , zoo zy
hun lalt daar braken , thicn ten honderd
aan tol betaalcn. De
Van C H o R o M A N D E L. 9
Wanren, De waaren, die zy van de gewellen, I plier, datzigzeeraanzienlyk, engroots;
en va
lende,
hier ge- (jaar zy op voeren, wederom bnigtea,
trokken .beitonden in goud, zilver, Camfer, l-'e-
per, Swavcl, Aluyn, Harpiiys, Malaks
Tin, Japans Koper, &c: waar mede zy
fracje wmilen deden.
Zcdert dat wy nu hier gehandeld , en
hier opperhoofden ( die onder die van
Tegenapatam (tonden) gehad hebben,
heett men in de zes a zeven eerfte jaareo
een fraejen inkoop van in de twintig duy-
zend pakken van verfcheyde zoorten van
Lywaaten gedaan , die by de twee en
twintig tonnen gouds te zamen quamen
te kotten, en ook wel zoo veel zuyvcre
winlten gaven, dog ontrent Ao. 1688.
bragtcii de Strooperyen en Oorlogen der
Inlandie Vorllen , en voor al van Scva
Gi 's aanhang , de zaaken hier, door 'c
onveylig maken der wegen , in zuiken
flegten itaat, dat men eyndelyk geraden
(fchoon 't niet iterk is) met zyne verhe-
vene gebouwen , troize Pagoden , of
Tempels , en zeer Hoog uytitekcndc To-
rens, die alle \nn Jtecn zyn opgcniet-
zeld , met zeer veel Heydcntche Vla3"Tcn
en Wimpels aan devoorby trekkende lie-
den vertoond, en zeervermakelyk, van
buyten aan te zien, voorkomt.
Tuiïchen dit Slot en onze Logic in 't
Dorp Tegenapatam (dat 'er zeer dicht by
legt) ziet men op een Heuvelken dicht
by 't Eyland, benoorden de Rivier , nog
cenige overgeblevene Muragien en brok-
ken van een oude vervallene Veiling der
Portugefen, en dan komt men , omtrent
twee Mylen verder gaande, by het Dorp
Tegenapatam , hoewel de Heer Baldeus
dit maar een Myl van Porto isiovo llcld
gelegen te zvn.
De Inlanders, die dog altyd wat groots Tegena-
vond dit Comptoir op te breken, gelyk in hun Wapen zyn, geven aandit Dorp, pat^m,
Ao. 1691. (zoo my bericht is) of wel
kort daar aan , volgde. Maatfchappy is , de naam van Diwana- Comp-"
Temeer vond men dit geraden, om patam, dat isdeHofFelyke, oteygentlyk ton.
dar de winifen niet alleen merkelyk ver- ' »^ ^ • " ■
Hapten , maar om dat men alies , dat
daar viel , ook tot Tegenapatcam , of
door dezen of genen bedienden hcrwaards
te zenden , buyten de groote onkolten ,
die hier anders op 't houden van een ge-
heel Comptoir vielen , bekomen kon ;
om nu niet van de fchade en 't merkelyk
nadeel te fpreken, dat de Inlandfe Koop-
lieden , die al hunne ingekogte Goederen ,
te weten, Speceryen, Kopei", en Areek,
of oude Pinang, Land waard in vertieren
DeOp-
peihuof-
deii van
Porto
Novo.
moeiten, malkanderen zoo zigtbaar de-
den , waar by dan de eene en de andere
plaats merkelyk moeit lyden»
De OPPERHOOFDEN van
PURTO NOVO
Zyn geweeft :
JanKorte,Onderkoopman.i 684.101 1687.
Alexander Immens, Boekhouder. 1687,
Picter van der Burg , Onderkoopman
die Willem van Dielen totzynTv/ee-
den had. löpi.
Commif- De COMMISSARISSEN hier geweeft, ïvn
DeHeerenS WillemCarelHartfing.1680.
c Jacob. JorifToon Pits. lóSi
De Ed. Heer Henrik Adriaan van Rhede.
16S7. en 168S.
Waar mede wy van Porto Novo af-
fcheyd nemen.
Tirepo- Wanneer men nu Noord op van Por-
Hevdcns^° Novo gaat, ontmoet men ontrent drie
Wut '^"^ groote mvlen verder hetKalleel Tirepo-
V. Deel.
de Vcrgoderings-Stad.
Het Dorp is in zich zclvcn niet veel,
bnewel het nu nog vry beter door den
Handel der onzen, ais in oude tyden, ge-
worden is.
Het legt op 1 1 graden en 47 Minu-
ten N. breete, en 't fraeylte, dat men
'erin vind, isonzeLogie, dog Ao. löfo,
wanneer zy gebouwd wierd , plagt zy
wat bezuyden het Dorp , en 't zelve pas
'er agter te leggen, doch doordien 'erna
die tyd veel huyzen aangebouwd zyn ,
is dezelve midden in het Dorp geraakt.
Deeze onze Logie is een zeer cierlyk
en net gebouw , breydende zig al rede-
lyk verre uyt, alzoo de zelve buyten de
Huyzen en vertrekken voor de bedienden
der E. Maatfchappy, ook van verfchey-
de groote Pakhuyzen voorzien, en mec
een muur in 't vierkant omtrokken is.
In 't midden is zy door een muur van
een geicheyden , en men heeft inde zel-
ve boven deze wooningen ook vierfraeje
punten, die door Hollandfe Soldaten be-
zet werden, om hen, zoo veel het mo-
gelyk is , tegen de Itroopcryen van de
Inlandze Vorlten, en voor al van den
alom daar zwervenden aanhang vanSam-
bogie , Nazaat van Scva Gi, te dek-
ken. Hier is ook een fraeye thtrn, toe
vermaak der Opperhoofden.
Hier vallen vclerley zoortcn van Ly- Waaren
waaten , en Kleeden, om welke op zyn'i'«rval-
tyd in te koopen , dit Comptoir hicr'^"''^''^^
opgericht is. ^1°'-
De zelve
Guinces Lywaat,
Negros-klcedcren,
B
zyn deze.
Grove
lo
BESCHRYVING der KUST
Grove Sfllampoeris.
Bcchillis.
Parcallen.
Ramboctyns.
Taffiusjelas, drie-draad.
Tsjclas, roode en blaeuwe.
Dongns, allerlcy roodc zoorrc.
Javaanzc gefchilJcrde Klcedjcns van
Tapi SarafTas.
Tapicsjindos.
Gordel tsjindos.
Cambayen.
En meer andere.
Hier valt ook Indigo, die vry beter
koop is, als die om de Noord niet verre
van Nagclvvanze gevonden werd,vvaaroni
men ook hier een blacuw-vcrwery heeft
opgericht , om Lywaaten blaeuwtcver
■wen, die redelyk wel getrokken wier-
den ; en veel grooter winllen gaven,
dan de Kiccden, die om de Noord ge-
verwd wierden, niet tegenllaande men
ook veel ifan dezen Indii^o na de Noor-
der phaizen plagt te zenden.
Hier valt ook ilaal, Salpeter, en een
zoort van Rochevellcn, die nu en dan
mede ingekogt , en hier en daar met goe-
de winlicn vertierd wierden.
De waarcn, die men hier brengt, be-
llaan meell in Speceryen, als Nagelen,
Nooten- Muskaten, Foelie, Koper, Tin,
Spcauter, Sandelhout, Laken, Rooze-
water, en meer andere Koopmanfchap-
pen, die van tyd tot tyd hier geeyfcht
vierden, die , behalven de winden op
de kleeden, die men hiei' van daan voer-
de, jaarlyks , buyten alle 1, allen (die
aan de 8 a lo bedienden , die men hier
heeft , en aan de verbetering der Logie
en Ichepen, niet boven de f a éooo. gl.
beloopen) wel een tonne Gouds V.inlt
konden opbrengen, hoewel het nu veel
veranderd is,dat meell aan de l nlandièÜor-
logen en Stroperyen van Afvallige Prin-
cen , die zig eerll tegen de Koningen
van V'ifiapocr, en Golconda, en daarna
tegen den GrootenMogol, opgeworpen
hebhen, en aan een algcmcene verflacu-
wing van den handel, moet tocgelchre-
ven werden.
Verdere De Heer Havart teckend in zyn op-en
aanmer- onderaani' van Choromandcl aan , dat
King op • j " 1^ r ^-
deHan- "i de tyd van 3f. Jaarcn op 1 egenapa-
delal- tam, en Porto Novo, negen en vyftig
hier. Tonnen Gouds aan ven'cheyde Koop-
manfchappenverkogt, en daarop ontrent
vyf en dertig Tonnen Gouds in 't geheel,
dog in de 7 laatfte jaaren, ten tvde dat
de Heer Clement bcyde die Comptoircn
bcllicrde, twintig, en dus in dien korten
tyd 6 Tonnen Gouds meer, dan in agt
en twintig jaaren te voren , gewonnen
7vn.
Zoo waren door hem , in de tyd van
zyn aanwezen zoiio Ponden Foelie,
f7300 Ponden Nooten, 97939 Ponden
Nagelen , en 2940896 Ponden Japans
llaaf-kopcr vcrkogt, behalven dat hy in
die 7 jaaren van f4400 Pakken , bedra-
gende ruym 116 l onnen Gouds, Z9340
Pakken , (beloopende 67 Tonnen Gouds)
ingekogt heeft > uyt welk kicen Haaltje
men zeer licht almeien kan , hoe voor-
namen handclplaats en Comptoir dit in
vorige t\den gcwecll is.
Het land hier ontrent is, of zeerZan-
dig, of met een gebergte waar in de Ar-
duyn- Heen valt, bezet.
Landwaard , wel twee dag-ReyzenSjcngicr
verre , heeft men de groote Stad Sjengier , tx-'^^hre-
alwaar den Naik, of Graave des Lands,^'^"*
Chrillapaneyk genoemd , van ouds her
zyn verblyf plagt te houden.
Men Hoemde de zelve nu en dan ook
wel Gingi , en men oordeelde die van
ouds wel zoo groot , als Amfterdam ,
hoev/cl zy nu, door Inlandfche Oorlo-
gen , zo groot niet meer is.
Zy legt in een dal ten Noorden vaneen
fracje Rievicr , en is rondom met een
dubbele Arduynltccne muur omringd ,
en door vier bergen (drie van welke nog
met onwinbare V'ellingen voorzien zyn)
verllerkt. Op de vierde berg , die mee
twee Wallen omringd is, heeft men een
fchoone Pagode , en de tweede is mee
vier gelyk de derde met zeven Wallen
(die ider een fchoone Arduyn-Üeene Poorc
met wagt bezet heeft) verllerkt, Wes-
halven die niet te genaken, veel min te
veroveren z.n, te meer, alzoo 'er maar
eene toegang tot de zelve, ten deeleeen
gemetzelde Arduynlteene,tcn deele een na-
tuurlyke ileene Trap is , die vervaarlyk
hoog loopt.
Het Hof van de Vorll is aan de voet
van die Kallcelen , en is op zich zelvcn
zeer llerk.
Daar beneven is 'er pas buvtcn de Stad
op een hooge Rots nog een Veiling om
dezelve ter plaats, daar men die eerll ge-
naken kan, te dekken.
Het verwondeiens waardigfte is, dac
men boven op die Veilingen Fonteyncn,
enTanken,met zeer levendige aderen heeft
die daar Ichoon water opgeven, en die
tot bewatering van zyne Lufthoven daar
dienen.
Deze Veilingen zyn van zeer weynig
Hecht yzer gelchut , voorzien.
Dat den Naik, hier pr.igtig huyshoud
en een zeer vermogend Heer is, toond
de Heer Baldcus in zyne Bcfchry-
ving van Choromandel. Pol. if8. om-
tlandig.
Dit nu wel het voornaamllc zynde, 't
geen van dit Comptoir te zeggen valt,
zullen
Van C H O R O
zullen \vy nu gaan zien, watoppcrhoof-,
den hier zedcrt het jaar 1648, want de
vorige kennen wy niet , gelcgt , en 't zelve
beiticrd hebben.
Opper-
hoofden
van Te-
genapa-
uni.
O P P E R H O O 1' D E N van
TEGENAPATAM.
lófl
16 f 7.
16 f 9.
Adriaan Nieuland, Opperkoopman.
VanA°.i648.TotA°.iöfi
Adriaan van der Meyden , dito.
Govcrt Cracouw , dito.
Jan Pit , onderkoopman.
I^. Van der Markt. 16 f 6
Dirk de Hart. i6f3
Jacob van dèr Duflen.
Alle welke bevorens ook hier Tvvecden
geweell zyn.
Maarten Pit.
Albert van Rcede. iö7f. 1579.
Die eenigen tyd 1'wcede van zyn voor-
zaat w^ en Nicolaas Clement tot zyn
Com-
miffaris-
fen.
"weede gehad heeft.
Dirk Vonk, onderkoopman. 1679. 1Ö7P.
Tweede Pieter van der Burg.
Cornelis Meersman, koopman. i6jp.
Tweede Nicolaas Clement.
Nicolaas Clement koopman. 1679. 1687.
Tweede Jan Corte.
Jan Corte koopman. 1687.
Joanncs Bolwerk.
Evert Laurus, koopman. löpo.
Tweede Henrik Raap.
COMMISSARISSEN, hier geweeft.
Joannes Huysman , koopman , -y
en Fiscaal. C
Adriaan Verbrugge, onder- \ A°.i Ö79.
koopman. 7
Arent Vonk , Boekhouder. 5
De Heer Willem Carel)
Hartfing , voorfitter totVi68o
Pallacatta. -^
Michicl Janffoon , ge- ^
heymfchryver.
De Heer Jacob Joriflbon Pits,
Landvoogd alhier.
Michieljanffbongehcymfchry- ^
ver.
De Heer Joannes Bacchcrus , Tweede in
de Commifïie nevens de Heer van
Reede. 1687.
De Heer LaurensPit, Landvoogd. 1089.
Vreem- Hoe de Engelfen in Coereloer , niet
dcNatienyeri-g ^^^ j^jgj.^ ^^j^ Logie, en 't Kafteel
van die naam voor ij-oooo gl. van de
Mooren gekogt, en 'er nog een veiling
hebben , zeggen wy elders , gclyk ook van
de Franfchen, die benoorden Tegenapa-
tam de Veiling Poedccheri hebben.
M A N D E L. li
De Landheer alliier plagt in vorige
tydcn de Koning van Vifiapocr te zyn;
dog naderhand zyn hem deze landen door
denRooverSambofie onrnomen,die zedcrc
altyd door ons met een gclchenk moeit
erkend werden. Waar mede wy van die
Comptoir affchcyden.
Het vierde Zuyder-Comptoir doet fig S'J'i'!»"-
twee groote dagreyzen , of wel 20 My- hervie!-
len benoorden Tegenapatam , op. deZuy-
Dc naam van 't zelve is eygentlyk Sa- der-
drangapatam ; dog kortheyds halven werd 5'°'^P-
het ook wel Sadrampatam, en meeftSa-
draspatam genaamd. In het Tellinga 's
(zynde de Land-Taal) betekend het de
naam van des zelfs Bouw-Heer, en in 'c
Perfiaans , duyzend moejelykheden, of
't Sjah-Bord , by ons 't Schaak fpcl , ge-
naamd.
Men heeft, fchoon het mede aan de
Zeekant legt, een Landweg langs wel-
ke men daar komen kan. Men ontmoet,
als men van Tegenapatam vertrekt, en
Noorden aan gaat , eerft een Pagode,
daar na een Moorze Tempel , of Mesdjid ,
Connimoor genaamd , wat verder moet
men, voor al in het regen-zaifoen , drie
groote Rievieren ovei vaaren , waar na
1681.
•1681,
men Poedechery ontrent z Mylen van Te-
genapatam, agtcr zig krende, nog een
groot dorp, met een gehugtje mitsga-
ders het Dorpje Anialcery ontmoet, al-
waar een Stccnhouwcry is, en dan komt
men op dit vierde Comptoir.
Dit is geen Stad } maar alleen een groot
Dorp, op 1 2 graad N. Breedte gelegen,
en eygentlyk den Koning van Golcanda
als Land-Hecr erkennende.
Het is van wyde fraeje ilraaten , en v.nn
maar tamelyk goede wooningen voor-
zien , alzoo de meelte yan kley , koejen-
miil , en bamboezen gebouwd , en met
Calappus bladeren gedekt zyn. Wat
Landwaard in heeft men eenige Pagoo-
den en Heydenfche Tempels met haare
Afgoden, mede van kley zeer afgryzc
lyk afgebeeld, 't verdre, dat men d.ai
ziet, IS geen verhaal waard, dan alleen
tier.
dat het Land daar om llreeks in zich zel-
ven zeer vermakclyk gelegen is.
Tot Karreloer , 1 Mylen van hier,
plagt de E. Maatfchappy een fraeje fleen-
houwery van poorten , Puycn , Drempels,
Sarken, Vloerlleenen, &:c: te hebben,
gelyk 'er te Cauwelon , 6 Mylen benoor-
den Sadraspatam , in vorige tyden ook
een huys van de E. Maatfchappy plagt
te zyn, dat egter nu van geen, of wey-
nig gebruyk is, dan om nu en dan wat
Ryft van daar te brengai.
Niet verre van Strand hebben wy een
Logie leggen, die , fchoon zy voor vier
(en zomtyds wel wat meer) Dienaars j
die bier befcheyden zm, groot genoeg,
B 2 " eg-
BESCHRYVING der KUST
12
cgtci' in zich zelvcri^ vfy kleen , en wat | Zyn Tweede was Antoni de Klerk ,
flégc is, hoewel 'er bequamePakhuyzcn .die 'er wel 14 jaaren lag.
en verblyf-plaatzen in zyn. Sy is vier-; Joannes Eduards onderkoopman,
kant, en met een muur omringd. j * 1687. I688.
plaats
Men plagt tot A°. löfo. deze
voornamelyk tot den Ryll-handcl die
daar overvloedig is cc gcbruy ken, by wel-
ke gelegenheyd onze bedienden, belpeu-
rcndc , dat hier ooi; zeer goede kleedcn
vielen, om in tclcoopen, en dat hier ook
winlt door 't vertieren van verfcheydc
Koopmanfchappcn zou te doen zyn, daar
af aan de Regeering alhier kennis gaven,
die daar over na Batavia
op haar Edelhedcn A°
Tchreven, waar
DcWaa-
ren hier
vallende,
Opper-
hoofden
deflelfs.
i6f4. hier een
Comptoir, en een Logie oprichten , voor-
namelyk met dat oogmerk, om de ey-
fchen van den Heer Landvoogd te vol-
doen, hoewel 'er naderhand ook goede
winllen met het verkoopcn vanverfchey-
de waaren , daar zeer gewild , gedaan zyn ,
die in de eerfte jaaren i o a i zooo gl : maar
in de later tyd wel een halve tonnc ( jOuds ,
vry geld , en buy ten alle lallen beliepen.
De Waaren , of Kleeden , die men
hier inkoopt , zyn Guinees Lywaat ;
grote Salampoeris , blaeuw en wit (al-
zoo men hier ook een blaeuw-verwery
heeft.)
TapifiiralTas , bloemwcrk Taffatsjelas
Driedraat, Brandams, Negros- Kleeden,
alle welke Kleeden van hier tot Palleacat-
ta toe veel fyner , dan op de Zuydely-
kerComptoircn, vallen, gelyk men hier
ook Chitlcn , die wel zoo fiaey, en al
200 goedkoop , als de Pahcolze, vind.
Ook zeer veel, zoo ruwe, alsgeflcpenc,
vloer-lteenen, die in een groocc menigte
na Ceylon, Batavia, en meer andreUe-
wellen vervoerd, en aldaar tot \''loeren
van Kamers, Plaatzen, Stoelen j Straa-
ten, Sec! gebruykt werden.
Wel eer moeft hieraan dcnLand-Hccr,
of Koning van Golconda, li ten hon-
derd voor de in- en uytgaande waaren,
of aan tol 4000 gl.betaald werdenjvan wel-
ke laft Sukhan Aboeil HalTan Coibsjah de
de E. Maatfchappy Ao. i6j6- door een
Koninklyke , en zeer milddadige quyt-
fchclding , breeder in 't werk van de
Heer HavaiT te zien, ontheft heeft.
De Opperhoofden, die men hier ge
had heeft , zyn deze gewecll.
OPPERHOOFDEN
SADRANGAPATAM.
van
N
Waflenaar Onderkoopman.
Van A". 1647
Dog mccfl: om maar op de Ryft-zaa-
ken te letten.
N. Groencgeus, onderkoopman.
1 6f 4. 1 666. ' beknopt , en fracy , hebbende maar wey-
L«mbert HemGng onderkoopman. nig inkomen uyt Goa, en eenige fmallc
i666. löSö. jgiften van aroie lieden, die hare gebe-
I den
Tweede Abraham Witmond.
Adriaan de V'ifler , onderkoopman.
1689. 1690.
Zyn Tweede was de voornoemde Wit-
mond.
Abraham W itmond onderkoopman. 1 6po.
Zyn Tweede was de onderkoopman
Laurcns van Buytendyk.
De zelve CommifTariffen , die Tege-com-
lisiparam bezogcen, hebben ook dit Corap- miflaris-
toir bezien. ^'^"*
En hier mede meyncn wy 't voor-
naam fle, tot het zelve behoorende, ge-
zegt te hebben.
Het vyfde of laatfteZuyder Comptoir, Befchry-
is dat van Palleacatta. Palfea-*"
Alsmen van Sadrangapatam derwaardscjitc, of
te land gaat, (alzoo 't ontrent een Kanon- 't vyfde,
fchoot van Zee legt) ontmoet men Noord en 'ajit^e
aan cerll het Dorpje Tirepol(|t, ^^^/cj^^^l'
buy ten de fraye Heydenfche Tempel, toir.
van weynig belang is.
Daar na komt men by een kleen vlekje,
Tcjocr, en wat verder by 't Dorpje Pa-
liarom, en, nog dvie uuren verder, by
een Dorp, Manpakom genaamd.
Wat verder ontmoet men de vervalle-
ne Stad Maliapoer, of St. Thomc, na
den Apoltel van dien naam, die daar als
een Bloedgetuyge (zoo men wil) zyn le-
ven liet, van welk geval v/yin ons eerlle
deel breeder fpreken.
Deze Stad , wel eer van cenig aanzien ,
dog Ao. 1674, ter ordre vanden Koning
van Golconda geflegt , is nu maar een
puyn-hoop. Wv vercoonen die in plat-
te Grond by de letters A: L: niet ver-
re van de zelve legt een zecrgroote Berg,
by de Portugeclen daarom El Grande
Monti genaamd , 96 grootc breedc ftce-
ne trappen hoog , waar op een fracy
plavcyl'cl van klecne fteentjens, in wel-
kers midden een kleen kerkje is, dat Ko-
ning Emanucl van Portugal A". ïfi^.
ter cere van Sc. Thomas , hier heeft
laien bouwen. Men ziet daar ooki^'*?'"^
dien Apoftcl en de wyze , hoe hy^^.^ g^'
onder 't bidden van een Bramincafge-
doodgeflagen wierd , zeer net ver- beeld,
toond.
Men vind 'er ook een ftecne Kruys,
dat (na 't zeggen der Roomfch-gezinden
zomtyds nog fweet ; en een beeld van de
Maagd Maria, door den Apollcl Tho-
mas zelf (zoo zy mede voorgeven) ge-
maakt.
Dit kerkje is kleen , dog zeer net.
S! X/jjim' zr ^Is hjt x:u7 fejer7»'^TorJur i'er'iro/rt-.
jr P/„.'yiJi.-„ J,n
l)c Stad S^. THOMK .
De Stad
P»!ea-
catta.
't Kafteel
Gelria.
Van C H O R O
den hier al kruypende voor 't beeld van
dezen Hcylig komen uytftortcn ; bc-
halven dat de Chridenen van rondzom-
me nu, na 't flegten der Stad, hier ter
Mifle komen , waar van \vy onder de
zauken van den Godsdienft nog wel iets
zullen aanhaalen.
Pas voorby deze Grande Monti , heeft
men Madraspatam , een Stad, alwaar de
Engelfchen hunHoofd-Comptoir hebben,
en van welke wy elders , breeder fpre-
ken.
Tuflchen deze Stad, en ons vyfde Zuy-
der-Comptoir, heeft men nog de Dorpen
Mammela , Kozipoer, Maripalla , 't groot
dorp Waloer, Poflb Novo of de nieuwe
Putten, en 't vlekje Sinepalleakatta, dat
is, kleen Palleacatta, leggen, en dan
komt men eeril aan Palleam Wedam
Caddoe, by verkorting, van ons Pallea-
catta, dat zoo veel als de oude Vefting
in 't Malabaars beteekcnd , hoewel het
by ons meeft met de naam van 't Kafteel
Geldria bekend is.
Deze Stad, wel eer onder de Koningen
van Bisnagar of Narzinga geftaan heb-
bende , legt op 1 3 graaden , 22, Minuten
N. Breedte, Ityt vyfMylenvanSc.Tho-
mé, en ruym if Mykn van Sadranga-
patam.
Sy is niet onvermakelyk, alzoozyeen
fchoon uytzicht op de Zee, enverfchcy-
de fraeje Itraaten heeft , waar in niet als
Hollanders plagtcn te woonen , en een
gehcele ftreek huyzen op zyn Hollands
gebouwd, waar voor drie Reyen boomen
liaan, onder welkers fchadu we het zeer
vermakelyk te wandelen is.
Anders is 't hier een barre brakke en
zandige grond > van Lyftocht onvoor-
zien } hoewel 'er overvloed van Vifch is j
moetende 't verder van buyten komen.
Het Kafleel Gelria is na een Gelders-
man genaamd, en op de oude gronden der
Portugeezen toen zy 't gezag daar over
hadden, voltoyd A°. 161 f.
Het fluyt de Stad, die anders meteen
aarde Wal omringd is, aan de Noord-
kant} dog 't is niet zeer groot, nog zeer
fterk , 't zy voor een Europifchen 't zy
voor een Inlandfchcn Vyand , waarom
deKoning van Golconda,en deNabab zeer
wel willen te zeggen, dat, zoo de zoete
winilen, die hen van onzen handel van
tyd tot tyd in de handen vloeiden , en
onze vriendfchap hen niet wederhieldcn ,
'c Kafteel Gelria hen niet beletten zou
meeller van die Stad te werden : want
behalvendat 'er nu en dan al groote Brok-
ken door de zwaare regen afgevallen zyn ,
heeft men 'er ook geen verlch water in ,
dat buyten op Strand gehaald , en in Pot
den Raad.
laten maken.
M A N D E L. 15
van nood nier lang zou konnen houden,
waar op het ook niet aangelcgc is.
Wel is waar, dat de Heer Landvoop-d
Antoni Paviljoen, naeen ryp overleg met
hier tv;ee waterbakken heeft
, die idcr 100 a i zo leggers
water hielden , om al 't regen-water
in te vangen i dog dit zccrpryzelyk mid-
del zou hen in tyd van beleg niet lang
konnen helpen , en zy tegen 't befchieten
van buytenbateryen, door hare fwakke
muuren, die wel h.iaft zouden inllorten,
niet konnen gedekt werden.
Het ftaat by na midden in de Stad, van
welke men over een Brug daar ingaat.
Het is van binnncn ter regterhand , als
men 'er intreed, met een zeer fraeje woo-
ning voor den Heer Landvoogd , en ter
linker met veel andre nette wooningen
voor de bedienden der E.Maatfchappy, ea
van een groot getal Pakhuyzen , voor-
zien. Recht voor uyt heeft men de Kerk ^
tot welke men met trappen opklimt, en
agter de huyzen ter linker hand had men
veel gemakken voorde Adfiftenten en de
bezetting ; dog door 't verplaatzen van
't Comptoir na Nagapatam , en 't bouwen
van zulk een aanzienclyke Vefting al-
daar, kan dit Kafteel tot de vorige ge-
bruyken nier meer dienen.
De gedaante van het zelve kan men
by den Heer Baldeus, enby den Heer Ha-
vart , zien, welke laatfte het met de Stad in
zyne platte grond vertoond.
Het heeft wel vier 5 dog na de Stads-
zyde twee fterke punten , waar van 't
gefchut nu en dan de onzen al zeer goede
dienrten gedaan heeft.
Het legt digt aan ftrand ; dog zooda-
nig, dat 'er tuflchen het ftrand, en 't
Kafteel een Ricvier loopt , die van 'r
Zuyden in de regen-tyd komt afftroo-
men } dog in de droogc tyd; of van
Januari tot September , is zy zeer on-
diep , of meelt droog , hoewel 't wa-
ter , dat van 't Noord-weften aflakt,
zynen loop meeft door een diepe Rie-
vier aan de Noord- zy de, behoud, komt
egter de mond der Zee door die droog-
te zomtyds mede toe te fpoelen.
Derde halve Myl buyten deze Rhee-
de legt een zand rif dat van de Rievier
ontrent | Myl Zeewaard ftrekkende ,
gelyker 2, Mylen om den Noord, by
den hoek Sicericoerde ook een van z^
Myl in Zee ftrcktc, waarom men niet
nader als op 6j a 7 vademen waters ko-
men mag.
Behalven dit Kafteel (dat van groo-Onzc
te als deze of gene gemeenc fchans Jndóm"al'
Holland is) mitsgaders de huyzen in ,hicr.
en ecnige huyzen buyten de Stad ,
ten bewaard moet werden} waar uyt men (welke byzondere lieden toebehooren)
befluyten kan, dat dit Kafteel het in tyd heeft de E. Maatfchappy hier
' B
nog
de
i4
BESCHRYVING der KUST
de b",ilanden Erikan , cnMansjewaka, cnlplagttczynj dogzederc hier Landvoog-
ccnigc Ryfl: velden tot haar vermaak.
Ook itaan de Dorpen Diraniamy om de
Zuyd, enCoepony, aande Noord-zydc
onder dit Kallecl.
Oolt-aan ontrent Srrand plagt ook een
huys te zyn, dat onder in Fakhuy zen be-
den gelegen hebben, is den uyt- of inkoop
zoo by lier groot niet, en opgcenltukkcn
na by die tot Golconda , en elders te
vergelyken geweeft , alzno dit Comp-
toir , in 't midden van onze Zuyder-cn
Noordcr Comptoiren leggende, voor-
flond , en boven een wagt huvs wns , namclyk maar diende, om te zien, of
Waaren
hier val-
lende, en
van den
Inlander
gewild.
waar op agt Itukken geplant waren, bc-
halvcn nog z punten en een Herken berg
op Armoni aan de Zuyd-zyde der Stad,
en een aan de Noord-itcr na 't N: W :
dienende tot dekking van al de genoem-
de boldaten,cn zwarte Chriftenen daar on-
trent woonende.
in oude tyden plagten hier veel ly-
waatcn gefchilderd , en ingezameld te
wcrijcn, te v^fecen,
TapifaralTas Bloemwerk j en
Tclpocans.
Sarafias.
Gobars > en andre zoorten.
Als ook wit Goed
Guinees Lv'waad.
fyn.
en
grof,
Salampoeris,
Moeris.
Bethilis.
Parcallen ,
Tsjavonis.
Gekepeide Ginggangs.
Dito Chialoncs.
AUerley Roode Javaanze doeken.
Tapikicsjils.
Tapi Grandis.
Kajin Goelongs,
Welke klccden wel 40 a fo Mylen
Landv/aard in gemaakt , en herwaards
afgebragt wierden.
Men wil, dat de Koningen van Siam
voorheen eenig reclit op Palleacatta voor-
gewend, en dat zelf wel f onzer Land-
voogden cttelykc jaren goude en ziherc
Bloemen , ten teeken van onderdanig-
heyd , door hunne Gezanten aan die Ko-
ningen zouden hebben doen aanbieden ,
•waar aan ik veel reden heb om te twyf-
fclen.
Van Orixa werd hier met veel winll
ook Padi of Neli Ryft , Gin^eli-zaad
Olie, Uoter, Ncgros-Kleeden , Yzer,
Honig, engeelwafch, hoewel niet heel
2UV ver , aangebragt , welke togt gins maar
vier maanden duurde > op Arrakan, Pe-
gu, en Tanalfery geeft men hier goede-
ren, tegen 8 a 10 ten honderd opvragt,
waar van onder de Comptoiren felf bree-
der, en van Tanafleri komt hier weder
Tin, dat by de Mooren zeer gewild is,
en tot het vertinnen van haare potten ge-
bruykt werd.
Waarom hier een fraeje vertiering van
Koper , Tin , Lood en van fpeceryen
alle de Dienaars, op die Comptoiren,
hun pligt wel waarnamen.
De E. Maaifchappy heeft hier ook het Ons
voorrcet, om alleen te mosen munten , '^^'^^}
\'3n de
dat in de Veiling plagt te gefchieden, j^„„j
en aan de zelve boven de inkomlten der hier.
Tollen en van de Ryft-veldcn Cdie wel
ifooo gl. bcloopcn) nog wel jfooo gl.
jaarlyk winll geeft , alzoo «al het goud , dat
hiervan de Wcft-kull:, of van Andragir,
Jambi , van Japan, en Malakka aange-
bragt wicrd, hier ook plagt verfmolten
te werden.
Op wat manier nu verder met het flaan
der Pagoden,en het behandele dezer munt-
ftoffen , hier plagt geleefd te weiden , kan
men om Handig in de Heer Havarts Op-
en Ondergang van Choromandel zien ,
alzoo die alles, daar ontrent, zeernacuw-
keurig opgelleld heeft.
De Bedienden der E. Maatfchappy
plagten hier, met de bezetting, ontrent
ifo a löo mannen ilerk te zyn.
Dewyl nu dit het Hoofd-Comptoir
was, daar alle de andrc Comptoiren ha-
re zaaken en Boeken moeiten vcrant-
woo.dcn, en alwaar door de menigvul-
dige laden van verbeteringen van fche-
pen, gebouwen, 6cc.' zwaarc Soldyen ,
en alle andere n^odige zaaken, zcergroo-
te onkoften vielen , die jaarlyks wclpoooo
gl. en meer , na dat de lallen zwaar of licht
waren , beliepen , zoo konden de winücn ,
onmogelyk toereyken , om die gedane
onkoiten goed te maken ; maar men moeit
'er jaarlyks nog veel by leggen j dat eg-
ter, na dat men de ruymte van 't Japans
goud begon te krygen , zeer veranderd
is , alzoo de Palleacarze winllen jaarlyks
veel hooger dan bevorens plagten te
loopen.
Van ouds lagen hier de Landvoogden Land-
van Choromandel , onder welke üok^'°°Sj|en
Bengale van den beginne af tot A°. i6f f . roman-
plagt te ftaan, waar van de volgende Lyltdel.
de naamcn opgeeft.
LYST der LANDVOOGDEN
van CHOROMANDEL.
Na het (lichten van het Kafteel GelriaLyft der
is 't pezaij eerll gevoerd door Land-
'^ ° ° voogden
Johan van Wezik, voorfitter. vanCho-
Van Ao. 1609. tot A». jT^"^'
Wemmer vanBerchem>Opperkoop-
man. lóiz. löij.
Hans
Van C H O R
Hans deHazejExtraoidinaris Raad,
en Diredeur. 161 f. 16 16.
Samuel Kind. 1616. 1617.
AdolfThomaiToon.Opperkoopman.
1617. i6ip.
Hans de Haze , als voien , en Com-
mifians. löip. lözo.
Andries Souris , Landvoogd, en
CommiJTiiiis. 1610. i5if.
Maarten \ braadflbon , Direftcur.
lózf. 1630.
■ I ....... Landvoogd, en Di-
reftcur. 1630. ló^i^
Aient Gardenys , Extiaordinaris
Raad van India Landvoogd , en
Dn-ecteur. 1631. Novemb. 1631.
DavidPiecernc)on,voorlKter.i63i. 1Ö33.
AI-.iarcenYsbraiidflbon. Land voogd,
en Directeur Juli. 1Ö33. 1636.
Karel Reynierflbon. dito. 16315. 1638.
Arent Gardenys, als voren. 1638. 1640.
. Ordinaris Raad van
India. i<540. i<545.
x6 Juli overleden.
Arnold Heufren,voorruter,i3 Augti.
1Ö43. 1(544-
,— Landvoogd,enDire6teur.
1644. ï6fo.
-^ ■ Extraordinaris Raad van
India. i6fo. 8 Oft. i6fo.
LaurenSfPit (de Oude) Voorlïtter.
Jacob de Wit, Landvoogd.
30. juli. löfi. löfi.
3 1 . Aug. overleden.
Laurens Pit, voorzitter, op Ma-
zulipatnam. __^*5ri- i^fz.
O M A N D E L. ï^
Jacob Joriflbon Pits , Extraordinaris Raad
CommifTaris, Land\ oogd,cn Di-
refteur. 1681. löSf.
" ■ . .. ■ Ordinaris Raad.
i68f. ZO. Maart 1687.
Laurens Pit (De Jonge) Landvoogd,
en Direéleur. 20. Maart 1(587. lópo.
ZynEd. vertrok naNagapatam.
■ "- •» 1690. l(5p3.
■ — -— .- Extraordinaris
Raad. 1093. Sept. i(5p8.
i6pp.
1702.
170 f.
170 f.
1710. 1718.
in 't
Vertrok ccrlten OA.
Dirk Comans, Landvoogd en Di-
redeur. 31. Sepc. iöp8.
' Extraordinaris Raad.
1702. 2f. Jul.
Vertrok den 8. 0£t.
Joannes van Steeland. Landvoogd,
en Dire(5teur. 2f. Juli ijoy. 17 10.
Daniel Bernard , Guilliamiroon ,
Landvoogd en Dire<5teur.
6 0(a:ob.
En komt A°. 1717. in Au^
Vaderland. ^
Adriaan de VifTcher, Landvoogd,
en Dire(51;eur. iz.Febr. 1716. 1718.
Door de Heeren Zeventienen afgezet,
en buyten eenig fatzoen, wegens zyn
wangedrag na 't Vaderland opontbo-
den (dat buyten voorbeeld is) en kort
na zyn komll in Zeeland overleden.
Gerard van Weft-reenen , Land-
voogd, en Dire(a:eur. 171P. lyii.'
■»■ Extraordinaris
Raad. 1722. 172J.
Dirk van Cloon, Landvoogci, en
Dire(5leur. ^7^?'
Welke met de Heer Commis- | Onder welken wakkerenHeer men hoopt ,
faris Steur, als Tweede van 't, dat deze Kuil, na veel groote en vry
Gezantfchap naden Koning van 'zware Schokken, zedcrt A". 171Ö. ge»
Golconda ging, om na zyne te leden, weder opluyken zal.
DeÜPPERKOüPLIEDEN
van P A L L I A C A T T A.
Joachim Aflenburg.A». i64j-.tot A°
rugge-komlt als voorzitter op
Mazulipatnam te blyven.
~ Landvoogd,enD!re(3;eur,
April. 16 f z. i(5/p.
- Extraordinaris Raad van
India Juni. löfp. 1661.
Ordinaris Raad van India ,
1661. I Juli 1663.
Cornelis Speelman, Landvoogd, enDi-
re(El:cur. 12. Juni A°. 16(53. 10. O£tob.
lóój". Ter ordre der Heeren Zeventienen
opontboden na Batavia.
Antoni Paviljoen, Dito, Dito.
10. Oft. A°. 166 f. 1Ö68.
— ■ ■ Extraordinaris Raad.
Oaob. 1(568. 0(a:. 1676.
Jacques Caulier, Landvoogd , en
Dircfteur, üftob. 1676. 167P.
den if i\ov. overleden.
Willem Karel Hartfink , voorfittcr.
7 Nov. 1679. 168 1
Dirk de Hart.
Piecer de Lange.
Dirk de Hart.
iPieter Smith.
Jacques Caulier.
DeOp-
perkoop'
l6fp. lieden
I666.,^='"P='1-
1666.
16Ö7.
16Ó8.
i66j
16Ó8.
i66p.
liacatta.
i67f.
Maarten Pit.
1677.
Picter Moutmaker.
1677.
167P.
Willem Kaïel Hartfink.
1679.
1681.
Picter Vorwer.
1681.
1682.
Joannes Huysman.
1682.
Jacob Corbezier.
1687.
1687.
Jan Faukonier.
1687.
1688.
Jan Corte.
ió8p.
Na A». 1691. op NAGAPATAM.
N . Van der Mede.
1710.
1710.
Henrik Groullus.
170P.
170P,
Pic-
i6
BESCHRYVING der KUST
Pieter van der Burg.
Dirk van Cloon.
1709. 1710
1710. 1725
Dj Bc- Dc Bedienden, die A°. löpi. nadat Pal-
dien.Icn üacatta in een scmeen Compioir veran-
nog hier.''^''^ ^^'^^> "'^'' "°o waren, zyn deze:
En het
verdre Adriaan de Viflclicr , Koopman, en Op-
rot 17^3- pcrhoold.
Arnoldus Soolmans, onderkoopman, en
Tweede.
Cornclis van der Wiel Onderkoopman,
en Fiscaal, alzoo alle Fiscaals op Cho-
romandcl onder den onafhankelyken
Fiscaal tor Nagapatam ftaan.
Joanncs Noot, Underkoopman,enCom-
raiiraris over de Munt der E. Maat-
Icliappy.
Hcftor Alcwynflbon , Onderkoopman,
en Pakhiiysmeelier.
Heniik Groufius, Boekhouder, en op
maker der Facluuren.
Land waard in heeft men hier vanouds
her nog vcrfcheydc plaatskens gehad ,
daar veel handel gedreven werd, als, toi
Cansjewarom (een dorp 10 a 21 Mylei.
ten Zuydwellen van Palliacatta van Sa-
draspaiam gelegen) Pomer (5 Mylen VV.
Z. Welt van Tripperil , wel 3 dagrey
len van Palliacatta) Madrapati 10 a 1 1
Mylen Landwaard in , en meer andie
die wy voorbygaan.
Hier mede meynen wy 't voornaamlh
van dit laatilc Zuydcr-Comptoir gezcg'
te hebben, van de verdere bedienden die
hier gelegen hebben, hebben wy geen
nette lyllen kennen bekomen j hoewel
alhier (zeer weynige uytgczonderd) 't z-
aan de pen , 't zy in Krygs-dicnll ten
naaften by de zelve zyn , als die ons i;
Amboina zyn voorgekomen.
Tot A<'. 171}. heeft N: de Munt al
Hoofd op Palliacatta gelegen, en istoei.
door Gofuinus Maire vervangen.
Na de Regeering van de Heer Lauren'
Pit (de Jonge) heeft hier met veel lof d<
Heer Dirk Komans geregeerd, gclyk
zyn Ed : ook daar op Exiraordmaris Kaad
van Indien geworden isj dog de byzon
derhcden, onder zyne Regeering voor-
gevallen zyn my niet bekend.
Dat de Heer joannes van Steeland vee-
Ie jaaren hier op de Kuit ;^elegcn heeft,
blykt het ganfch werk van de Heer Ha
varr doo; , Cii kan vooral 2. D. pa! .
194 gezien weiden j maar wat 'er ondc
2\n Hd: i-^cllicr als Gouverneur en Di
ncteur van Choromandel voorgevallen
is, wete ik niet te zegger ; en hoe
wel ik 'yn Ed. zoon uytdrukkeiyk
om dat gfne, dat ider een weten mogt,
door een van zyn Ed. Bloedverwan-
ten vcrzogi hebbe , heeft cgter dien
Heer my daar van niets konnen opge-
\cn , vermits 'er na de dood van zyncn
Heer Vader veel van dcszelfs Pnpicien
en waaiichynelyk ook zulke, die my
zekerlyk zouden hebben konne.i dienen)
verbrand zyn.
Alleen heeft zyn Ed : nog gevonden
Je lyft van deze navolgende bedienden
iiider de Regeering van zynen Heer
ader.
Vl E M O R 1 E van de C O M P T O l R S
BEDIENDEN welke in 't Jaar 1709.
op NAGAFATNAM zyu gcwceU.
De Heer Joannes van Steeland , Gou-
verneur en Direfteur der Kulle Cor-
mandel metden Reforte van dien, &c.
De Heer Pieter van der Burg, Opper-
koopman en Hootd-adminiltrateur j
DeHecrRübcrt Weir, ( )pperkoopman
en independent Fiscaal (Hoedanig hy
1708 al voorkomt.)
Petrus de IMyflen , Koopman ,
Negotie Boekhouder en eerile Pak-
huys meeller.
Jan Martcns zoon , Onderkoop-
man en Secretaris van Politie, en Ju-
Ititie ;
Willem Wyland, Secretaris van
de Weesmeeflcren.
Laurens Alewyns zoon , Secreta-
ris van den Civilen of Stads Raad en
der Commifl'ariflerj van de huvvelykzc
zaaken.
• Hendrik Wightman, Onderkoop-
man en CalFier.
Hendrik de la Haye, Onderkoop-
man en tweede Pakhuvsmeelter.
Cornclis Stevenszoon , Onder-
koopman en ordinaris gecommitteerde
by 'ö E: Gom: Negotie Pakhuyzen.
Laurens van Buytcndyk, Onder-
koopman en Negotie overdrager.
Joannes Spits, terlle Ciercq icr
Sccretaryc.
Hendrik
Dormicux , ontfanger
van 's E. Comp. Revenuen.
Fieter Vermeren , Zoldy-Boek-
houder.
Michiel Gyzen, Boekhouder van
de Pakhuyzen
Jan Gerrit Heye , difpencier en
fabryk.
ve Heer Joannes Groufius , Soldy-over-
drager.
Dirk van Cloon, Onderkoopman
en Faftuurhouder.
Albert van Reede , Onderkoop-
man en iVluntmeeller.
Jan Evens zoon, Opzienderover
de Equipagie. en Strand-m' eiter.
Hans Jacobs zoon Caitia, Capi-
t!un Luitenant en hoofd der miiiiie.
Frc-
^ JV«A» /7-jj-
Van CHOROMANDEL.
De Heer Fredrik Sweel, ^ Vaandragers bin-
. Thomas Sloor, > nen de Stadt.
. Lodcwyk Willem ) Vaandragcrsbuy-
Pi-ins , W^ '1^ Stadt.
Jan vanLimbourg-^
. Cornelis Janszoo», ? B<,„,houdcr5.
• 1 hcunis van Kild , >
. Andries Zegenbaden.
— Joris Janszoon,
. Anthony van Dynfen ,
. Jan La Gouche ,
Arnoldus üoitei haren,
— — Jacobus Dormieux ,
Samuel de Wilman,
Dirk Koorn,
' Hermanus Taarling,
• Pieter VVillemszüonStcr
17
^ Alle
Adfi-
ftcnten.
ling,
Reynicr Jacobszoon de
Vos,
-^— Gerard Spits,
Joan Jacub Prcyer,
— — Vincent Bom,
Philippurs Sweers,
Willem WalTenberg,
Joannes Koppenhol j
Galparus Prins,
Wouter van Weede,
Willem Spits,
Jan Zuydcrberg,
— . Hei man vanAtarden-ftofF.^
Ook had zyn Ed: nog gevonden de
Tombe van Mevrouwe , zyn Mama
(Zal. Mem.) zoo als wy die hier, op
zyn Fd: verzoek, by de Letters A: M:
vertoonen.
Deze fraeje Tombe vertoond zig inde
binnen-llad van Nagapatnam als een vier-
kant Gebouw van gebakken geflepenc
ilecnen, en van zeer wel bereydc Kalk,
in zoo verre, dat die eeuwen zou kon-
nen verduuien. Ider zyde des/elfs is
breed zi , ende hoog (mee de Kopere
ver^ ulde vleugel mede) 4f voeten. De
Saik, binnen en in 't middendezer Tom-
be verheven leggende , is een blaeuwe
Arduyn-ileen, lang 8 , breed 6 voeten,
en met een verheven gebloemden rand
vei cieid , waar op het wapen , de For«
tuyn in een Zee-fchelp , afgebeeld, eii
waar onder in zeer nette uytgekapte ver-
hevene Romev niche, letteren het volgen-
de Graffchritt te lexen is.
Beaii qui Moriuntur in Domino,
Hier legt begraven d'Ecibare, Deugd,
en Zcdenryke Mevrouwe
A NTHON I A N iLo , Zaliger^ Ge-
mal'mne van den Edekn Heer Joannes
van Steelant, Gouverneur en Di-
reffeur dezer Kujlc Choroinandel , met den
V. Deel.
reforte van dien; geboren tot Pallcacatta,
den zi. Seplewl/er, A°. 1677. en in het
Kraambedde den 15. November A°. 1709.
tot i\agapatnam i» dea Heere Ontjlapen^
oud j i Jaar en , i maand , en z^ dager/ ,
hebbende in den Arm haar Edeles tecder
jonger Soontje , kort voor haar ovtrlyden dood
ter fVereid gebragt.
Benevens haar Edele 's Soonen P i e x e R
van Steelant, geboren tot N agapat-
wim den ló.Januari A". 170 f, en overle-
den ter Gem; plaats, den zf. Juni daaraan.
G A s p A R van Steelant, Gebo-
ren tut Mazulipatnam , den 14. Augujli
A". 1701, f« Oi.«7fö'«?/o?Nagapatnam,
den zo. Februari A°. 1707.
Gaspar van Steelant, de
Tweede van dien naam^ geboren tot Naga-
patnam, den 9. September A". 1707, en
aldaar ook overleden den zj>. September
A". 170P.
W)ders in het Weflcn boven een der
Bogen van de/e Tombe is in de muur ge-
metxeld een effen Arduyn-lteen, lang 8,
en breed li voeten, waar op mede met
Verheven vergulde !<onie\ niche letteren
du ondergaande uyt^ehouwen is.
Dees Tombe , ende Sark , hier onder ztg bi-
fluyten ,
Mevrouw van Steelant ^sLyk.^ met vier van
hare Spruyten.
V Geen aan haar fterflyk was , word in dit
Graf tot Stof.
V Onjlerflyk is by God, en zingt zyn hey-
liglof
Ook is onder de Bogen dezer Tombe
een Tralie- werk van Caleatour-hout, om
de duurzaamheyd ; het welke bruyn-ge-
marmerd,gelyk voor ieder dezerBogen een
Arduyn-lleenc opgang van twee treden
gclegt is.
De Opvolger van de Heer van Stee-
lant is geweelt de Heer Daniel Rernard,
welke van het Jaar 171 o tot 17 16 de
zaaken der E. Maatlchappy alhier met
zeer veel y ver waargenomen, ende zeer
veel dingen, welke hier al vry vervallen
waren, verbeterd heeft.
De proeve van zyn lid. LofFclyke Re-
geering is my gebleken daar in te bellaan,
dat 'erin de vyl Boek-jaaren van A°. 1710
tot 171 f aan wnillcn gl : 3J4733-I7- iz
meerder te boven gelegi , tnde aan on-
helden gl:i i484fi 1-6. minder bedragen,
mitsgaders dan nog meeider aan Retou-
ren(zoo men my bericht heeft)gl;968f óp-
f -9. afgezonden zyn, dan in de vorige vyf
jaaren, Ichoon 'er in die eerde vyl Bock-
jaaren ettelyke tonnen Gouds minder toc
voordzetting van den Ly waat-handel ont-
fangen, dan in de vyf vorige jaaren aan-
gcbragt waren-, buytcn het welke dan de
G wia-
1%
BESCHRYVING der KUST
vinden , naar mate van dien zoo veel
groot er zouden gewcelt zyn.
Daar beneven heeft zvn b d : by zyne
Regeering ook geenc bancqucroeten ge-
had i waar tegen men in de vvf vorige
jaaven cttelyke tonnen Gouds aan banc-
qucioetcn (zoo my bericht is) afgelchre-
ven , behalven dat ook zyu Ed : de edel-
moedighevd gehad heeft , om A". 171 1
twee en dertig duyzend, drie honderd,
en agt en tagtig gulden, welke zyn Ed:
van tyd tot tyd , onder de benaming van
CoUumados, ten gefchenk gegesen wa-
ren , in Compagnie 's Cafla te'tellen, en die
aan de zelve goed te doen.
Onder andre zaaken, gedurende zyn
Ed : beftier alhier voorgevallen , ver-
diend ook groote opmerking de volgen-
de weergadelooze llorm , A°. 171 ƒ• ont-
(taam
Relaas wegens den zvvaren
Iform op den zj. en 18. No-
vember A°. 171 f. tot Na-
gapatnam beleefd, mitsgaders
de (chudc en Delbuftie,daar
door veroorzaakt.
Ne dat het den gcheelen dag van den
IJ. Novemb. goed handzaam weder was
gewecll: , zag men tegens den avond
rondzom onzen Horizont de lugt onge-
meen verdikken , die zeer laag en geftrekt
hangende zig in een genoegzaam zwarte
zeer rare gedaante vertoonde , en voor-
bode Icheen te wezen van het verlchrikke-
lyk onweer, dut kort daar op volgde ;
want 's nagts ontrent 11 uuren (we\nig
regen-vlagen voor af gegaan zynde) be-
gonnen uyt het Noorden al eenige vry
onguure draey-winden hervoord te ko-
men , dat tot middernacht toe Conti-
nueerde , wanneer de wind vervolgens
uyt het Noord-weftcn zceriterkopltak,
en kort daar aan in een vehemente itorm
veranderde , die ruym zes uuren lang
cvengewcldig aanhield j de wind onder-
tulTchen van 't Noord-welfen naar het
Noord-Oolt geloopen , wierd ontrent
den morgenifond van den 28. Nov. vlak
(Jollj dog verliep kort daar op naar 't
Zuydcn, en Z. Z. welt, zonder dat de
geltadige verwifleling van het eene oivd
in het ander, de wind het alleiminil deed
vcrzagtcn, ter contrari even itaag met
vernieuwde rukken zoo fel uytberliende,
dut het geluyd daar van veel eer na don-
derdagen, dan het ruyfTchen des winds ,
geleek , dermaten , dat 'er d'aarde van
dreundcj des veelehunook Imagineeren,
dezen terribelen Iform met aardbeeving
zoude zyn vermengd geweelf.
Ydclvk was het om te zien, hoe de
Zee, door tufTchen-komil van htt Naa-
(pringder nieuwe Mane, in den vroegen j
ogtent-flond van den z8. voormeld reeds
vry hooger, dan ordinair, gerezen, van
den Uoltcn-wind aangedreven en opge-
jaagd, het water in de Ricvier (of ey-
gentlvk ter plaatfe daar de Ricvier nu
doi r de / ee overweldigd, te voren langs
de boorden der Stad plagt heen te vloejen)
in minder dan een half quariier uurs wel
vier voeten hooger ophcfte, terwyl de
i!^ee zeer hoog over de Sandplaat (welke
de Ricvier bevorens niet alleen van de
/ec aflcheyde, maar ook het voorland,
waar op de Zee plagt te breeken, en
d'eenige befchutting der Srad was) he-
nen, en los op de Stad annro! lende, zoo
afgr\(lclyk veibolgen aanHnegj dit het
te dugten ftord, de ganlche Stad, waar
van de Noord-zde voor 't nieerendcel
leeds overltroomd v as , door dat vcr-
vaarlyk Element vcrflondcn zoude zyn
geworden -, dog hy , die de Zee hare
pla:itzen ;ia igcwezen en bt perkt heeft,
Ituytte de zelve nu ook nog t)dig ui ha-
ren aanwafch. doendeden wmd , uls reeds
gczcgt, in en door het Zuydcn na het
VV'elter-( )ird fchicten , en de wateren
daar door allenskens af , en henen
vlieten.
De fchade, welke men allcreerft ge-
waar wierd, dat deze zwaare itorm ver-
oorzaakte, was het wegnemen der pan-
nen van de daken, makende alzoo ope-
ning voor het inllorten van den icgcn,
die nu en dan hoewclniet zeer Iterk ,
by poozcn viel, zonder dat het mogelyk
was inden Itikdonkerennac'itdaar tegen
zoo min , als tot verhoedingc van verdere
(chade iets ter hand te (laan, ieder zig te
vreden houdende hel Ivf te bergen, tot
dat de dag van den z8. dito, die in dit
ongeval door het ongemeen verlangen
verl langer, als ordinair Icheen te ver-
toeven, aanbrak , wanneer de gedaante
der btad veel eer een gerumctrd bofch ,
dan een gereguleerde plaats vertoonde:
want alle de boomen, welke (bvzondcr
in de binnen-Stad in dreven geplant) het
beite cicraad der zehe uytmaakttn, daar
onder zelfs vcele oude die lange jaaren
gellaan hadden, waren, of met wortel
en al geheel uyt de grond gerukt , of de
takken \an de Itammen gelchcurd, die
door malkandercn henen geflingerd ,
wvd en z\d verfpreyd op vecle piaitzen
her gebruyk der llnaten dervvyle belet-
ten , dar men onder en over vcrlchey-
dc nedergrlla -en boomen en takken kruy-
pen en klauteren moeit.
Onder de wooningen der E.Compagnie
in de binnen-Stad (die van het Kaltecl
hebben weynig lalt geleden) welke zoo
aan daken , muuren , deuren, \enllers,
lloten , enz. befchadigd waren gewor-
den , telde men dte van den Ed: Heer
Gou-
Van C H O R O M A N D E L.
^9
Gouverneur, en de daar naad: aan{laandejIiour,d;\t daar tegen aan gcltapc!dl;ig,wcg-
becretaryej voords het liuys vanden Fis-
caal, vanden Adigaar, van den Secre-
taris, van den Dilpender, en van den
Stierman, mitsgaders de Pak-zaal in het
Kaftccl, de Corps Du Guardes der Mili-
tairen , zoo op Ac wallen van het zelve
Fort, als de binnen-(tad, de Kruyt-mo-
kn , de huyfingcn der Matroolcn op
ftrand, en andre evgen wooningen van
de E. Comptoir Üicnaaren, en der zel-
vcr weduwen , gelvk mede eenige van
's E. Comptoir Pakhuyzen; dog de ef-
fc£tcn in de zelve met matten en Prefen-
nings behoorlyk verzorgd , zyn onbe-
fchadigd gebleven > daar en tegen zyn in
gelpocld.
De lioute brug aan de Poort Amfter-
dam, welke gemcenfchcip maakte met cle
binnen en buy ten- ihd, het geweldig Kam-
meyen der Zee niet koimende weder-
ilaan, wierd mede ten cenemaal met het
gene daar aan .v.ird-en na^el-valt was,
weggeflagen , en wcilwaard op langs de
Gordyn , welke de buyien-en binnen- ftad
aan die zyde van den anderen ichevd,
digt bv de gragt van het Kailcel neder-
gcworpen> maaronbegrypelyk is het, hoe
de valbruy digt te.?cn de Poort overpe-
haald, uyt zyn Üerke hcngzels en floten
heeft konncn werden gerukt, gelyk eg-
hcc Equipa^ie Pakhiiys op Strand (de deur : ter gefchied , en te verwonderen zy , die
door de tterk aanrollende Zee in Hukken ' ganlche Poort, en naby gelegen VVater-
geilagen wezende) eenige prefennings, pas (waar vandePalmcere Pagger t'eene-
een party Caver, en andre kleenigheden | maai weg is) niet tetfens wierd vernie
van weynig waatde weggefpoeld.
De Phacn (zekere groote Malabaarze
Vaartuygen met drie Malten, welke i f o
pakken met Lyw:iaten konnen vervoe-
ren) Coylang , en MargiecoUe, najaar-
lykfe gewoonte alhier op de wal gehaald,
raakten 's morgens viocg in weerwil van
alle ingclpanne. . kragten , en onaangezien
reeds aan ankers en dreggen valt gezorgd
lagen, vlot, en terwyl de Itierman op-
lichter over 's E, Comptoir Equipagie
met zyne verdre Zeevarende, het weg-
dryven der zelve Vaartuygen tragttcn te
verhoeden, liep de Phaar MargiecoUe
200 geweldig met de voortleven tegen een
van de huyzingen der Matroozen aan,
tigt, zynde voorlz : Valbrug vervolgens
IN oord waards heen gedreven, onder een
party uyt de grond gerukte, in mal kan-
deren geOingerde boomen verward en vaft
geraakt, nog wedergevonden.
Voorts was het in de bu\,ten-fl;ad al im-
mers zoo boos als in de binnen- Had, prin-
cipaal langs het Strand : want van het
Zuydcr-deel af tot aan het eynde der
Nüord-zyde, tot aan de punt bchetel-
doeks-Haven (die mede veel geleden
heeft) zag men geen een huys groot of
kleen onbefchadigd ; maar nog erger was
het voorby de zelve wagt- plaats, naac
de buy ten- wal toe, alwaar geheele reyen
huyzen (dat ver(cheyde Inlanders nog het
dat in z a j ilooten de Voormuur en het ; leven gckoil heeft) ter nedergeploft la
dak ecnflags ter nederllortten j maar de
voorlz. \'aartuygen zelfs zyn eyndclyk
niet alleen behouden gebleven, maar tot
verwondering ook weynig of nietbefcha-
digd geworden.
Daaienregcn is het Hoofd by de Poort
Amlferdam, alwaar de Goederen geloft
en afgelcheept werden, nevens de Kraan,
met het gcpe voorts daar toe behoorde,
aan iVukken en weggeflagen, zynde na
gen, ja ook van veele niet anders over-
gebleven was , dan het bloote fundament y
en eenige puvnhoopen van de veibryzeldc
ileer.en en pannen, alle het welke niet
min deerlyk om te 7ien, als naar en hert-
brekend om te hooren was, het erbar-
mclyk gchuyl en gckrysder genen, wel-
ke naait aan Urand gezeten waren ge weelt,
en ook de grootlte fchade niet alleen on-
trent de ruine harer wooningen , maar
verloop van 5 a 4 dagen ontrent twee in het wcgfpoelen van 't gene voons toe
uuren van hier te Landewaard , in het ge- 1 voedzel en Jckzcl (trekt , geleden hadden ,
bied vandenLandhcer,niet allecneengocd I vele van dien daar mede alles verloren
gedeelte der Phaaren, palmecren, &c :
van het zelve hoofd , maar ook de Kraan-
balk, of Itander, wel weder, dog zoo
befchadigd gevonden, dat de zelve on-
mogclyk op nieuw tot een flander zal
konnen gcemployeerd werden.
Het Proviant-huysje van den Caffier,
en dat gene waar in de F'quipagie-op-
zichterde Prefcnnings, Gcrecdicbappen,
&c: toe hec loflcncn laadcnvanlchcpen,
en andre Vaartuvgen verevfchende, pleeg
-te bergen, dicht by voorfi: hoold ge-
daan hebbende, zyn mede ter neder ge-
■flort, eii een gedeelte vanhetCaleatour-
hebbende, wat zy in de wereld bezaten.
Dus zag men aan allen zydcn niet als
voorwerpen van droef heyd , medelyden ,
en algryzen.
D'aardc Veiling- werken langs de wal-
len der buyten-Üad vond men voor hei:
meerendeel onder de voet geworpen, de
wagt huyzen, daaropllaande, aan daken,
deuren en vcnÜers zeer belchadigd-, dog
de wal zelfs na mate der algemeene de-
llruftie,nogredclyk wel geconditioneerd,
cxccpto het Vak vande (-"oort Zeelandia,
anders de Poort China , tot aar. de Zee-
punt zelfs nedergczukt , mitsgaders de
C i Pal-
BESCHRYVÏNG der KUST
lO
Pal meere Pagger van die wagt plaats
weggcfpoeld, gclyk ook de meelle Pa'.-
meeicii in llcde van PallifTaaden op vei-
fchcyde plautzen der buytcii-iladsvvalge
Held , aan de grond waren afgebroken ;
maar het geboomic gedurende de Regee-
ring van den Prelenten Heer Gouver-
neur , zoo ven e dat fucceffive heeft ken-
nen bezorgd werden, Palliflaads gewyzt
digt aan den anderen, tot dekking va;.
de Stad opgezegde wallen, welke anders
bloot en open lagen, geplant, hecttwey
nig fchade geleden, als zynde tegen het
doorbreken van het Noorder- Moeflon,
ter ordrc van wclgemelden Heer Gouver-
neur behoorlyk geknot gewoiden.
De Phaaren , Tsjampans , en andre
groote en kleene Vaartuvgen der Bai-
kiers, mitsgaders de Chaloepcn van de
E. Compagnie, langs het ib and inde biiy-
ten-llad ter vcrrimmering, als anderfins,
op de wal gehaald, wierden zommige
d'cen tegen de andre in Hukken gcltoo-
tcn, andre door de felle aanltortmg der
Zee, tegen de grond te bcrlten, of het
ondcrllen boven geflagen i drie Phaaren
Cu ccn Tsjumpan, wierden met de Zee
voorby de punt Amllerdam tegen de Gor-
dyn nedergefmakt, en dat zoo na by de
gragt van her Kalleel, dathetgeichapen
Itond het lleencn verlaat, waar door het
overvloedig water uyt de gragt werd ge-
loosd , en nu ooknogtotaHchutiingvan
het Zee-watcr diend , overhoop cnde
Vairtuygen in de gragt zouden geraken ,
gelyk iccds aleenChialeng(cenzoort van
Inhmdrche kleene rreivaartu'. gen , welke
men tot het loflen en laden der goederen
gcbruykt) over 't zelve verlaat daar in ge-
vallen, dog zonder cenige fchade aan de
muiagie van het Kalleel gezonken was.
Vtcle van de vermille zoo groote als
Ice met verfcheyde hooge Sand-heuvelen
be^et, de Rievier van de Zee als voor-
waards recdi aangemerkt , affcheyddc , en-
dc eenige befchuctinge der Stad, tegen
iiet aanttorten der Zee plagt te weeren,
i.u recht voor de Stadgeheelykdcrmaten
afgenomen, en gemelde heuvelen, ex-
cepto een, waar van nog wat is overge^-
bleven , zoodanig geflccht , dat conti-
nucel door de Zee overgelpoeld , en het
Zee- water in de rievier gellort wierd,
mvoegen d.it by zoo verre den Almagti-
gen deze Stad niet merkelyk bewaard, de
/xlve, by hel minlleonlluymig weder uyc
''ee, altoos lalt l)den zalj men Iwyge
niet llegts uyt vreczej maar ook om dat
het niet te voorzien is, wat ons niet al
zoude konnen overkomen , wanneer an-
dermaal zoo zwaren llorm moeiten uyt-
llaan: want dan zoude het, na alle ver-
moeden erger worden , dan het nu geweeft
zy, om dat de gcheele vooibrug weg is,
daar het water ccrlt nog lange, zelts ge-
durende dezen Itorm voor wierd opge-
houden, en men vallilellen moet , dat
kort voor dat de wind uyt het Ooltcn
naar hcc Zuyden Lhooc, zü( danig ecrll
is afgenomen , als wanneer men ook in
minder dan een half quartieruurs het wa-
ter ruyra vier voeten zag opzccten,weshal-
ven daar uyt dan ligielyk at te meten is, wat
onheyl deze plaats overgekomen zoude
zyn , zoo die goede God daar inne niet
hoogtydig hadde voorzien, die dan ook ge-
beden blyUdc Stad metzyneinwoondercn
voor alle verdere fchade ten ruine te bc-
waaren.
Voords diend in 't algemeen noggcre-
marqueerd, dat deze grouwelyke itorm ,
weliiers weergaa volgens d'algemcenege-
tuygenis in luym denig Jaaren , om de-
zen oird niet beleefd geworden is , ge-
kkene Vaaituygen der Barkiers eyndelyk ' noegzaam het ganfch Compas iop,d-ge'
in de dorpen der E. Comptoir , en ver-
der landwaard, onder het gebied vanTo-
kofic Ragie (broeder van den Tansjou-
werlen V orÜ) weder gevonden wierden
door de bedienden van den zelve Tokofie
Ragie cerlt wel aangehouden , maar eg-
tcr na veel over-en wederichryven , en
onder bedekte handvuUing van de cygc-
raar, weder gcflaakt; dog de E. Comp'^.
loopen, en van alle zyden even feldojr-
gcblazen heeft, gelyk dat aan de meer-
gemelde bnomen klaarlvk was te zien,
dcwyl die zommige (Jolt, andre Welt,
ook Noord-en Zuyd-waards geltieki la-
genj waar by noginaanmerkingekomr,
dat al kort na den Itorm de bladeren en
)onL;e takken, zoo wel van de ncdergc-
flagen als der llaande geble.en boomen.
i wee groote Chialengen ten dienlt vanden ; niet ilegtsveidord, maarzelfs veilciiroeid
Heer Gouverneur en Fiscaal geappro'
pi iccrd , van hier mede weggedreven , koft
en fchadcloos gcreltitucerd.
Allevoorfz: ichade, deftruélie, 6cc;
zoo wel by de E. Comptoir privatelyk,
als des zelfs dicnaaren , en de verdere
Inwoonderen, 't zy Chriitencn, Moo-
rcn, ot Heydencn geleden, is op verre
na nog niet te Comparecren met het weg-
Ipoclcn van het Strand, aan deoverzyde
waren, invoegen iiet verhaal van zom-
migen,die in den donkeren nacht gCiiood-
zaakt waicn uyt hunne woci-ingcn op de
llraai te vlu;^ten , niet onwaarlchynelyk.
te voren kcmt , dat namenilyk zware
Blixcm-ilraalcn, ja, zoo zommige zeg-
gen, heele bokken vuurs, van den he-
inel zouden gevallen wezen.
DePatnains, of VifTchers, bcwooners
an het \ iflchers-dorp, aan de o> erzy-
dcr Rievier, ofwel die reep Lands,wel-' de der Rievier bezuyden deze Stad gele-
den»
Van CHOROMANDEL.
gen, hadden hun al heel tydig met de
vlugt gefalvcerd , hoewel men vaft- Hellen
mag, zulks noodeloos gcwcelt zy, om
dat der zelver huy zingen zoo weynig ge-
leden hebben ; maar daarentegen was de
vlugt der genen, die benoorden de Stad
gezeten waren vry noodzakelyker, alzoo
daar niet alleen veele huysjens om , en
weg gewaeyd , maar de Zee ook een groot
ftuk van den heuvel, daar de zelve op-
gebouwd zyn , medegenomen heeft > dog ru(l-plaats, wel 40 a f o reyzigers ver-
het berigr, dat alle de huyzen op 4 a f pletteid, terwyl getuigt werd, dezen
na ingeitort zouden wezen, isonwaarbe- jzelven ftorm toe in de Landen vanTiitsjc-
vonden, des men lupponecrd dit berigt iiapally , en nog verder weltwaiird op ,
na mate der vreeze, waar mede die arme 1 ongemeen hard gewecd , en daar door
Viflchcrs ingenomen waren, is gedaan zeer grootefchadcgecaufeerd zoude zyn-,
dog derwcgen heeft men tot nu loe nog
21
Zuyd, heeft gegradeerd, navolgens het
advys deswegcn erlangt.
Dat in het leger van Kando Wifïtra
Pauw, en Calofic Pand i daar, van wegen
den Tansjouwerlen Vorit , tegen den
Theuver Heer te velde leggende , wel
80 a po menfchcn , een party paarden ,
en beeften, zouden wezen verongelukt,
mitsgaders door het intlorten van een
zware verwulfdc llcene Chiandcry, of
geworden
Het huys, en de thuyn van de E.
Compagnie aan de Pagood China, waren
mede dcerlyk gehavend, als zynde de
meclle pannen en daken weggewaeyd,
en in (lukken gevallen, de fpanwerken
op veele plaatzen gebroken, en ingebo-
gcn , alle fchoone fruyt-boomen in de
thuyn byzonder befchadigd, en van tak-
ken ontbloot, weynige der Areck-boo-
men Itaandc gebleven , en een groot ge-
deelte der WyngaardenaandeOoft-zyde
van den thuyn meidelleencPilaaren, en
Palraeeren, waar langs de zelve geleyd
waren, ncdergeltort , en vernield, mits-
gaders buy ten den zelven thuyn veel zwa-
re boome:) nedergeveld, invoegen de cie-
raat van die buy ten-plaats niet alleen weg ,
maar zelts zoodanig toegeiteld , is, dat
buyten een totale omkeeringe niet veel
erger konde wezen.
Des E Comps. hier om her leggende
dorpen hebben mede haar aandeel in de
algemeen geledenelchadc, zoo wel in op-
zigt van den Landbouw, het beltiaal ,
als van de huvzingen der inwoonderen ^e-
had; want alle het zout, zoo van de E.
Compagnie, als den Inlander, ist'eene-
maal, en meer als de helft van het gezaev
der duurzame en onduurzamc Neli, (ot
Ryrtindcboliler, anders Padi genoemd)
Peflane (het groote befte gewaich van
Ryll) en Kare (het kleen en flegtfte ge-
waich van dien) weggefpoeld , mitsga-
ders een zeer groote menigte tleene en
aarde huyzen, zoo ingelfort, als van der
zclver pannen-en ftroo- daken beioofd, en
befchadigd;daarentegcnzynvandeChian-
derys of rull-plaatzender E. Compagnie
in de 7.elve dorpen ftaande, niet meer als
drie van de pannen der daken ontbloot.
Van onze nabuurcn de Deenen heeft
men berigt, dat de zelve in en aan haar
Rcfidcni ie- plaats Trangabare geen zon-
derlinge (chade geleden hebben , waar
uyt ook t'cffens is af te meeten , dat de-
ze (lorm aldaar niet zoo geweldig , als
wel te dezer plaatze, en verder om de
geen particulariteyten vernomen.
Op de Comptoircn Palliacatta j Sadras-
patnam , en Porto Novo, is dit quaad
weer niet gevoeld ; maar wel tot Tege-
nepatnam, van Waar de Rcfident, Joan*
nes Dormieux, by Schryvens van primo
dezer bericht, dat op den tj. Novemb.
's avonds, en den daar aan volgende nagt
uyt den Noord-welten, en Noorden, een
zware ftorm gewaeid hadde , waar door
veroorzaakt was, dat het fpanwerk van
hctklophuys, na by de Logie ftaande,
voor een gedeelte was ingeftort, en het
overige zoodanig ingebogen, dat mede
dreygde te volgen. Voorts dat de
muuren, eenige kamers , waar van de
daken bevorens al zyn te gronde geraakt,
op verfcheyde plaatzen voor een gedeelte
waren nedergevallen , en de ring-muur
der Logie aan de Zuyd-zyde van de Bin-
nen- muur geweken was.
Aldus na d'ingekregen berigten
ter Ordonnantie van den Edelen
Heer Choromandels Gouverneur
en Direfteur , Daniël Bcrnard ,
opgefteld, tot Nagapatnam, den
20. Decemb. An.io lyif.
Veel andre fraejc zaaken, zyn by zy n Ed.
tyd met zeer veel omzigtigheyd ten beften
der E. JVIaatfchappy behandeld.
Dog zoo loffelyk nu als het deze Heer
hier gemaakt heeft, zoo flegt heeft zyn
vervanger , de Heer Adriaan de Vis-
fcher het hier laten leggen , waar van
wy reeds 't noodige in de Lyft der Land-
voogden gezegt hebben.
Dat de Heer van VVcftreenen een ge-
heel andten voet, en die vaneen voorzig-
tig en zeer loffelykberticr gehouden heeft,
ziet men daar aan klaar, dat zyn Ed : door
de Heeren /cventiciienniet alleen Extra-
ordinaris Raad van India gemaakt , maar
ook na Batavia geroepen is, om aan de
hooge Tafel het werk vanganfch Indien
door zyne goede en wyzeadvyzentehcl-
C 5 pen
BESCHRYVING der KUST.
22
pen onderfleuncn. Wat nu den Heer van
Cloon belangt, die veel jaaien op dezi
Kuil: gelegen heeft, van den zclven ver-
wagtmen niet andcis, dan dat deze Kuil,
na zoo vcelc bevorens geledene wcdcr-
weerdigheden, in 't korte eengeheelan-
dre gedaante krvgcn, ende dat zyn t- d ;
by de eerlle gelegenheyd, van de Hce-
ren Meefters ten goede zal gcdagt wer-
den.
May.uli- Wy fcheyden ilan hier mede van de
palam, Zuydcr Comptoircn, en gaan nu tot die ,
lietccrlle om dc Noordlcj^gen , om die ook in haar
(jgf binnenllc te befchouwen, over.
('oinp- Het eerllc Comptoir, dat ons om dt
loir, be- Noord voorkomt, is in de Stad iVlazuli-
ichrcven.p.jj.31^^ die weleer mede onder den Ko-
ning van Bisp.agar llond, zy legt wel aan
de Zee > maa; men kan 'er van l-'uUcacatta
(gelvk dc Heer Havart die weg, by ge-
legenheyd van dc opreyze van de Heer
Pietcr Smith na Golcojida, in 't brecde
belchryfd) ook te land komen; dog zy
duurd wat lang,en werd weynig gebruy kt,
altoos de voornoemde Heer Smit , den
17. LNovemb. van Pallcacatta vertrok-
ken, quam den 18. dito, na een reyze
van ontrent 12, dagen, eerll tot Mazuli-
patam aan.
Hy quam allereerfl: by Mansjewaka ,
by drie Tanken (of waterplaatzen , daar
men met trappen ingaat) by een Heyden-
fche begraaf plaats , en by een witte klcene
Tempel , aan de Afgodin Ganga toegcey-
gend , zynde het dorp , daar deze Heer
toen zyn vcrblyf nam, aan de E. Maat-
Ichappy Ao. 1640. al door den laatrten
Keyzer van Camatica , Seringa Raja ,
"clchonken.
Het is van een matige grootte, meeft
van Landbouwers bewoond , met veel
Alappus-boomen en van twee 1'huynen,
vol groente , en Pifang-boomen , voor-
zJen.
Aan de vier hoeken deszelfs zyn vier
Tempels, en wat verder veel beekeniflcn
van Olifanten, en Peerden met haar bc-
rjders, van aard gebakken, en ter ce: en
der Zee-Goden , door dc Vifl'chers daar
ter nedergefteld
De tweede dai^ reysde zyn Ed : door
van p-if de dorpen I iropalewalem, (waar in be-
leacatta halven vcrfcheyde minder Tempels, een
d.iar na groocc Pabode is) Pawani (dat twee klce-
ne Tempels heeft) Kolloer (waar in men
ook twee Tempels vind) Perganani ,
(waar in een Tempel iO Teenbocr, (dat
twee Tempels hcett aan Elwara,en Will-
noetoegee\gend; üerpcer, Apapccram ,
(welke twee 'er ieder een hebben) Actam
(dat 'er drie heeft) Ayoer , Golepalem,
Kocrmageram , Mangapoeram , Tsja-
mapoeram, Santraspilly, ( loneposjitoe,
Rampücram , Perioltponden , en Koe-
TO
kampovam , waar in hy toen bleef.
In dc derde dag-reyze ontmoette zytl
Fd : de Dorpen Sjeloer, voor welkers ni-
gang een (leene Tempel is, die zig bo-
ven plat veitoond, Manarapolocr, Ka-
capoioer , een vierkantige Velling van
aai de , aan ieder hoek met een rondeel ,
c\-\ met ccnige 'er tuflchcn be\den , heb-
bende rondom zich een groot dorp, waar
UI een Moorlchcen een Hcydenfche Teni-
pcl, meteen lankerbvis, gelyk men
dic by de meelle Tempels der He) denen,
en zomtyds wel 2. a } er by vind, verder
ging zyn Ed : door de dorpen Mania-
iVlotoer, Sjindlamarc Kolloer, daar een
Pagode, en Tank is) Arkonda, en quam
in zyn rull-plaats Poendeer, onder welk
dorp ook "t vlekje Kodoer llond. Hier
had men ook twee Pagoden, nevens een
Plantagie, twee groote Fan ken, encen
Mesdjid, met een bcquamc vcrblyf- plaats,
üok wai dic dorp vyt Mylen van de Zee
gelegen.
Jn dc vierde dag-revzc trok zyn Ed :
door de dorpen , Jakaiiei i palcm (dat t \vee
Plancagien, en zoo veel Janken, en Pa-
goden, heeft) .\ranwec: (waar voor twee
Ipruytjciis van een Ricvicr , bchaK en ook
nog de groote RievierSocrnamakie, leg-
gen , Kaploer (daar drie Plantagien , en
vyf Pagoden zyn) Koetswara,en VVond-
Sieliponecr, ontmoetende verder een Po-
cat, alwnar de doortrekkcr zyn naam,
hoedanighcyd ; waar zyn reyze na toe
llrekt , enz. aangeven moec , waar op
dan zyn gocdeien met een rood n.erk ge-
tcekend werden , 't geen hy weer aan een
andre poort , ten teeken dat hy verlof
hcett, om twee groote dorpen door te
trekken, vertoond.
Daar na quam zyn Ed : by de Veüing
Kareer, anders wel Kadewedoe genaamd ,
waar by hy twee Plantagien, drie Tan-
ken, twee Bctel-of Siri Thuynen , en
twee Pagoden vond.
Voorts quam hy in Sjillakocr dat mede
een Tank , en twee Paii,odcn heeft , in
Kottc)crpalem,in 'i groot DorpGomdoer,
daar veel ihuyncn waren, nevens een
lleenc Pagode met een voorhof \ ol (leene
Pilaarcn, Edcedwara, trekkende over dc
groote Ricvier Sanga, w.aar na hy in 't
dorp Indoer quam , daar hy zyne ruft
nam. Hy vond 'er voor aa 1 een Pagood
met een gekroonde Afgod , gelyk ook
agter , nevens een groote Tank , een
h acje l^lantagic van Tamai indcboomen.
Inde vyfde dag reyze trok zyn hd:
door 't dcrp Maremunenoer , waar in
twee Pagoden (in een van welke een ge-
kroonde Afgod was; een Plantagie, drie
putten , en twee Tanken wa.en, ook
quam hy te Koertepilii , te Konda-
palcm, in 'c geboomte leggende, te licd-
depondi ,
Van C H O R O
depondi, dac een Pagode, die boven plat
is, en een vry groote Tank heeft, te
Kommelepondi (waar in een zeer groote
Tank met een Ichuc-dyk van veertig roe-
den indelcngreis, door welke een groote
vlakte van Ryllvelden bevogtigd werd)
te (iorawindapoeram, Tsjoetepalem , te
Wcrennakannapoer , te Doederapigoar
(waar by een Tank van 210 roeden inde
lengte is) te Kakatoer (daar een llcene
Pagode met zyn Afgod is) te Sjemmcn-
gonta, te jaddepalen, en teSjelimclian-
peent.
Oaar na ontmoette hy een gclykftrek-
kendc lleene brug, ter linker hand meteen
boord van anderhalve voet hoog, waar
onder zig twee waterloopen verdeden,
die 't water rondom na de Rylt-velden
brengen ; en over die brug is een Iteene
verbiyf-plaats.
Eynddyk quam hy in Niloer, een vry
groote Stad, die met Aarde Wallen, en
meelt met een llerke gragt omringd , en
met II bolwerken vcriterkt is j behalven
dat zy na de \V eit-kant binnen de Velkn
nog een aarde Velling heeft, waar in de
Landvoogd woond. Men heeft 'er een
rechte Ibaat in, die van de eenc tot de
andre Poort honderd vyftig Roeden lang ,
en zeer breed , maar ongeplavcyd is;
Men heelt eenMesdjid, en drie Pagoden
in den omtrek, van de Wal , behalven
dat 'er aan de Zuyd-üofter, en Noord-
OoRcr zyde nog zeer veel' waren, ook
zeyden de Ingezetenen, dat in oude ty-
deithicr in 365 Pagoden geweeft zyn.
] ) lar is ook een zeer groote Tank , zoo
wvd als men overzien kan.
buyten de Noorder Poort was het dorp
Nawa:ibpecnt, dicht by de Rievier Pen-
na, (ontrent een vierde van een mylwyd,
dog in 't droog Sayzoen doorwaadbaar)
gelegen, waar in een zeer groote Pago-
de met zyn Afgod is, die men ettelykc
Mylcn vcire zien kan, metnogeenklee-
ner , en een Plantagie van boomen , op
welke zich ongelooflyk veel Aapcn ont-
houden. Ook zyn hier twee gragten, uyt
de Rievier Penna gelcyd, twaalf voet
wvd, en na mate van dien ook diep, en
mecft uyt de klippen door een van de
Cainatifche Keszercn , die ze aan de
groote Tank bragt, gegraven.
Op de zesde dag trok zyn Ed: door de
dorpen Pergopaar, (daar een vervalle Pa-
gode is) Kooer, dat een tamelyk groot
iJorp, en van een ilcene en drie andre
Pagoden, nevens een Tank j vierputten,
en twee Siri-thuynen en van veel Ryli
en Padi-velden voorzien is. Daar na by de
Dorpen l< o weioer (daar veel Pagoden
zyn,) Raswapalam, Gondelampaar, Dam-
migonta, Mopocr, Aloer, Nandipalem
cnSjuweldindi (daar veel Sout-panncnwa-
M A N D E L. 2^
ren) gekomen zynde, zoo heeft zyn Ed;
't laatlte tot zyn ruft-plaats verkoren.
Op de zevende da;^ trok zyn Ed : na
dat hy over de Rievier Sippeleer , en voor-
by eenige Sout-pannen gekomen was,
door de Dorpen Tommelepcent, Pinna-
gropalcm , Gaulapalem , Lingelapilli ,
Sinnegapalem , Karlepaiem , Rammela-
p.ilam (daar de E. Maatlchappy een Lo-
gie plag te hebben) Tsjakiferta, en quam
in 't Dorp Karera, daar hy rufte.
Op de agifte dag quam zyn Ed : na de
Rievier Maneer overgetrokken te zyn,
in de Dorpen Bingenapilli, Piakaal, Sjel-
pagondi , Paskoederoe, Anantawaram,
waar na zyn Ed : óver de -zoute Rievier
Opcleer getrokken zynde , ni het rull-
Dorp Pantena-Alocr quam.
De negende dag quam zyn Ed: in de
dorpen Aloer, Sjeenperla , en, na het
trekken op de Rievier Mocdigoendi, in
't Dorp Oeiifi , ging over de Rievier Gon-
dakama, en tiok verder door de Dorpen
Amenabel , Madsjewaram , Pinne-, en
Pedde-Gcdsjam, twee dorpen waar on-
trent, volgens 't bericht der Inlanders,
de Portugeezen een StaJ gehad hebben,
toen Mazulipatam nog maar'enkel mod-
der, en een bolch was, by welke Stad
toen ook een Rievier was, die nu niec
meer gevonden, en mettcr tyd bevonden
wierd uytgedroogd te zyn. Verder trok
zyn Ed.door Karrakoedroe,Pandelapiili,
Aanmeli, Naimpilli, ennamteWeente-
palem zyn rulte.
Op de thiende dag trok zyn Ed : door
Sjirala, Perala , Rapatla, Kondabatlapa-
lem, en Jemmaridcipaar, quam, na dac
over de Rievier Momcleer geraakt was,
in de Dorpen Petapoeli, of Nifapatam ,
Jandsjelikodroe, eneyndelyktejaandfeli,
daar hy zyn ruit nam. ^ ■::;./
Op den elfden dag trok hv door Sjan-
dewaal , Sjerockepilli, Kawoer , Gole-
pilli, Kannegaal , Watipoel , Poliweer
(alwaar de Engelfcn een Logie plegen te
hebben, en daar men de Rievier Kisna
overvaren moet) Amidalanka (dat op een
Eyland, door de Kisna alommc bekab-
beld , legt) Paniaarlanka (d;it ook een Ey-
land , door deze Rievier gemaakt , :s)
Boergalanka (dat zig ook als een Eyland
vertoond) en voorby 't welke een rull-
plaars , van gebakken-fteen gemetfeld,
is, Narrekodroe, Sjippclcer, Jecrleged-
da, Sjittoer, Wokkclagedda , en Gen-
tizaal, en quam op den twaalfden dag,
na dat hv door de Dorpen Mallaysjittoer,
Mallcwal, Rifapecnt , Corgocpecnt, In-
goederoe, Irepilli , en Maiaram getrok-
ken was, eerlt tot Mazulipatam, waar
uyt men klaar genoeg bcipeuren kan,
hoe veel tyd men van nooden Iieeft, om
die Reyze ic land te doen, en dat die
Stad
M
BESCHRYVING der KUST
Stad al zeer verre van Palleacatta afgele- ' Aboeil HafTan. Kotbsjah , A° .167(5. eens
gen is. [vooral zeer gunüig by zyn aanwezen al-
Kader Mazulipatam is de Hoofd-plaats, waar j hier ontnagen,en dit quyt gdcholde heeft ,
beichr/- onder alle de Noorder-Comptoiren liaan , zonder dat wy meer, dan maar eene du-
vingvaiig,^ waar na toe die al hare boeken ter caat voor 14 pakken Lywaatcn , dicop's
verantwoording zenden moeten, gelyk KoningsTol-plaats afgefchecpt werden,
dit Comptoir dic weer aan hetComptoir
JNagapatam verantwoord.
IJc paam der zelve is Mazulipatam, |(
bctaalen.
Wy hebben hier, al van oude ryden,
een Logic gehad , die wel groot in hare
datVilch Itad betekend, waarfchynelyk, luytgellrektheyd, enzeerlang, maar van
omdat dcRievicr, waar aan zy legt, vol met veel belang is.
Vifch gelyk zy vol Caymansis.Zy is egtcr De Heer Havart vertoond de zelve Logic
niet zeer gezond,alzoo men hierom ftreeks zeer net. Het is maar een plaats , diemct^'^wy
veel moeraffen heeft, dieindeezetydcen opilaande dunne Cotos ot Palmeer-plan- j^^"
verv-tarlyke ftank , koortfen , en een ken , met kalk beftreken , opgehaald,
haallige dood, vcroorzaaken. | hoewel de wooningen der Opperhoofden
Zy legt ontrent op 17 Graden, N.
Breedte, aan een fchoone groote Rie-
vier, die twee uytgangenj de eene regt-
iiyt in Zee, en de ander benoorden aan
't Suri-dorp heeft , dog die wel een
myl van de Rhccde, en zeer vermake-
lyk gelegen is. Het is een fraeje groo-
te Stad , met cenige breede dog nicefl:
naeuwe llaaten , en zeer volkryk, ver-
mits men 'er zeer veel Moge ilders, Tur-
ken , Pcifiaanen, en jentiven, behalvcn
ook cenige Joden , een itroom van Ar-
meniers, Malabaaren , Peguaamen, Ben-
galczen , Arabiers , Siammers , Fortu-
geezen, en meer andre volkeren heeft.
Men heeft *er eenige fraeje huyzenj
óo^ de Stad is niet al te recht betim-
Daar zyn maar twee Poorten ,
Haar ou
den
fegen- "'^"J- . ^
woordi- cn eenige Heydenfe en Moorfc Tem-
gciland. pels, veel Badlloven , een Tol-plaats ,
en meer andre gebouwen, die een groot
cieraad aan de Stad geven.
In 't befchrvven der zelve verfchild
Thevcnot zeer veel van Baldcus: want
dic eerde Heer zegt, dat zy klcen, en
de laatfte, dat het een treffl-lyke groote
iUd is , dat zoo veel van malkandcre.n ver-
fchild, als of 'er een van beyden nou
geweell was, of zy moet geweldig veran-
derd zyn.
Zy plagt van zeer grooten handel in
oude tydcn te wezen } maar zedert van
A". i66z. den handel in Ciolconda zoo
mei kclyk toegenomen heeft , is dic in
deze Had zeer verminderd.
Ook zyn veel Kooplieden hier van
daan getrokken, om dat 'er te zware tol-
len, gelyk men in 't werk van de Heer idejaloezyder Mooren,diehierdeMeeller
Havart zien kan , op de inkomende Koop- j zyn , uit vi eeze dat wy hunne menigv ul-
manlchappen gclleld waren. Mig'-' ongeregtighedcn , zco r.is wy hier
Oiulc Wy zyn van de zelve, en van alle pag- 1 m lar een llcrkie hadden, wel eens be-
Uiicn jg^ yj.y^ j^g pj^igjeii ir, Je eerilc tvden taaien mogtcn, is de oorzaak, dat wy
wv nu (^'olgens de Heer Baldcus) gehouden met alle onze pogingen, to: nogtoeniers
ontlla- F40000 Pagoden , en daar na (Zoo de hebben konnen vordeien, behalven dat
gea zyn. Heer Havari aanteckend ) zfooogl: jaar- zy in dit Ituk ook op de gevolgen zien,
lyks aan den Koning van Golconda, als dewyl de LnLcIfchen , en andre , hier
een pacht, of erkentenis, te geven, haar verblvf hebbende, dat dan medezoo
waar van ons de laatlle Koning, Sulthan wel als wy, vorderen zouden.
' Zy
in zich zelven goed , Iterk , en , na Hands
wyze, al vrycicrlykzyn. DegeheelcLo-
gie befloeg A". i68i> , in haren omtrek
104P voeten ; voor welke plaats de E.
Maatfchappy jaarlyks zfoo gl : aan
den Eygenaar van dit Land bctaalen moet ,
hoewel wy daar nog m eygendom een
flal voor 10 a 11 Peerden j (die
men daar onderhield , eer dat groot Beelt
van befiioejing , of vermindermg van on-
koiten, A°. 1678. in Indien over Zee
kruypen quam ) en een klcen huyskcn te-
gen over de Logie» voorde llalmr. plag*
ten te hebben. Ontrent een uur van de
Logic , bezitten wy nog een fraeje thuyn ,
dic ons door de Koning gefchoftken is,
en tendeelc tot een Kerk-hof en begraaf-
plaats, (datiaen hier vooral noodig had,
alzoo hier veel menfchen llervcn ) ten
deele , tot een berg-plaats van de kolle-
lyklte bcdcrflyke vvaaren in zware regen-
en (lorm-tydcn (alzoo daar beter Pakhuy-
zen, dan in de Logie zyn) ten dcelcook
diend tot vermaak en verfridching der
Opperhoofden indeheetetyd, van .April
tot Augutlus, en omdellanken dampen
der menigvuldige hier rondomleggendc
Moeraffen te ontgaan , dic m de regen-tyd
hier alles rondom onder water zctien, en
waar tegen ve; fcheyde bruggen gcniaakc
zyn , (gelyk 'er a.in de \Vell-zyde een
van een vierendeel Myls lengte plagt te
zyn.) Maar die ook eyndelyk tot vermaak
en uytfpanning van alle de Dienaars
hier veritrekt.
Men heeft in oude tyden al getragt,
om hier een beter Logie tekrygen.maar
Van CHOROMANDEL.
2r
Dit
Comp-
toir ou-
der, als
Gelria.
Zy zeggen ook , dat de Hollanders ,
als de flangen, over al, daar zy 't hoofd
maar eens in hebben, ook 't geheel lichaam
daar in weten te krygen,en dat hunnen
aard is , alles 't geen zy eens bekomen heb-
ben, te behouden, en daar noit weder af te
fcheyden.
Dit is de reden , dat zy ons noit 't ma-
ken van brand-vrye pakhuy zen aan ftrand ,
maar wel in de bovengemelde thuyn ,
hebben willen toeftaan, dat egter onze
Opperhoofden in de drooge tydzeerdik-
wils groote bekommering, en voor al Ao.
lööf en lööö, gegeven heeft , op welke
tyd onze Logie in 't uy ter fte gevaar v^ras,
om door een zeer Iterko brand verteerd
te werden, dat 'er ook zekerlyk op ge-
volgd zou hebben, zoo het door den le-
ver en de neerftigheyd van ons volk niet
vöorgekotiien was.
In deze Logie houd het Opperhoofd
(die niet alleen het Hoofd van alle de
Noorder-Comptoiren , maar ook de
Tweede van deze Landvoogdy is) met
de verdere bedienden , zyn verblyf.
Gelyk deze Logie hier lang voor de
Vcfting Gelria gewcefl: is, alzoopl.agten
in de oudlte tyden zelfs de Heeren Land-
voogden hier hunne verblyf te houden , en
de fchepen na Holland , en elders henen
te zenden, dat zoo lang geduurd heeft,
lot wy meefters van de Vefting Gelria
en van Palleacatta geworden zyn, .welke
tyd wy niet net konncn bcpaalen, maar
4at al lang moet geleden zyn , gelyk
uyt de Lylt der Opperhoofden, en uyt
andre zaaken, blyken zal.
Het is in deze Stad zeer ongezond,
niet alleen door de moeraffen , en poelen ,
hier ontrent gelegen , maar ook door de
hccte N. Weftcr Landwinden , die men
hier (en ook op Palleacatta) in April tot
Juni toe heeft, waar door veele fterven.
Rang de- Na't vertrek der Landvoogden van hier
«r Op- lieten zy dit Comptoir door hunnenTwee-
jÜ''^"^' ^^ waarnemen , en het verzenden der
fchepen na Batavia , Ceylon , Perfien , Su-
ratta &c, op zyn tyd, geheel en al op
hem flaan, alzoo de Haven dezer Stad
daar toe zeer bequaam en byzonder wel
gelegen is , gelyk 'er ook gemeenelyk
^Yel zo a 50 fchepen leggen, die van
hier op Tanaflery, Siam , Pegu, Ben-
gala, Atsjeh, Suratte, Pei-fien, Mocha,
Mafcate, &c. vaaren.
Schoon nu den Handel, na het fterk
opzenden en vertieren veel geeifchtc
waaren na en in Golconda, zeer afge-
nomen is, belet dat egter nog niet dat
men hier nog een groot leven en ver-
tier van alles heeft , om dat alles voor
't Comptoir in Golconda , en elders ,
hicrverzorgd,allesvandebuytcn-Comp-
toiren herwaards , en van hier derwaards
V. Deel.
gcfonden , weer na Batavia, en na alle
andrc geweltcn moet , gelyk ook al-
le de laden en v/mften in deze Boe-
ken overgebragt, en de fchepen, die al-
les aanbrengen en volvoeren,op dezcRhee-
dc moeten gevonden werden , waar door
deze Stad als de voornaam ftehandelplaats
van geheel Choromandel is, fchoonhier
zelfs juyft nu niet veel verticrd en ver- •
kogt, hoewel 'er nog al een fraejen in-
koop van vqrfchcyde zoorten van Ly-
waaden (die hier zeer overvloedig te kry-
gen zyn ,) gedaan werd. , ,
Zy beltaan meeft in de volgende zoor- Wat wai
,- 1 -ren hier ,
'^"»*'^J ingekogt
Fync gebleekte Guineefe Ly waden. '""^^°'
Dito dito. Salampoeris.
Fync Parcallen.
Bethilis, d'Oringaal.
Dito, Selterganti.
Dito, Ruwe.
Roode geftreeptc Neusdoekeri.
Ruwe Parcallen.
Kleene geruyte Allegias Bethilis.
Roode Madafons.
Taffatsjclas.
Hoewel rnen zeggen kan,dat 'er in vori-
ge tyden nog al meer voor 't Vaderland
ingekogt , en van hier verzonden wierden.
Waar alle deze doeken , en Ly waaden ,
gemaakt , en Landèwaard in geweven
werden, kan men in 't werk van de Heer
Havart zien.
Tot het Waarnemen van alle de 2fla-Wetget»3
ken, op dit Comptoir, by dé optogtna''" ^''"
4cn.
Golconda, heeft men hier ontrent itf
Dienaaren van nooden , die gedurig hün
werk vinden, gelyk veele der zelve, toe
die optogten , en tot het afvoeren der
meeile Goederen door de Rievier van
Narlapocr tot aan de Zee , gebruykt wer-
den, van waar die dan verder met Tsjim-
pans, Toni's, en andre Vaartuygen, tot
Mazulipatam , daar men die bleekt, en
verpakt, gebragt werden.
Men kan daar uyt zeer licht begrypen,
dat de lallen van dit Comptoir vry zwaar,
en de winllen zoo groot niet zyn, als in
vorige tyden j maar fchoon hier wel 60
a 70000 gl : onkoften jaarlyks vielen ,
zoo wierden die door de groote winftcn
tot Golconda, die weer in deze boeken
opgcbragt wierden, vergoed, alzoo die
wel twee en zomtyds twee en een halve
of drie vierde Tonnengouds alleen (zon-
der van de winften der andre Comptoircn ,
of die 'er op de goederen voor 't Vader-
land ingekogt, vielen i te melden) plag-
ten op te brengen.
Vermits nu de Diamant-mynén hiet'
omftreeks , of wel eygentlyk in Gol-
conda, als mede in. 't Ryk van Decan,
agter Bengala , vallen , wierd hiei' wel'
D c«r
naaren.
16
BESCHRYVING der KUST
ccr zeer grooten handel met diamanten ,
en met fchoone Robynen , die men uyt
Pegu herwaaids bragt, gedreven, al 't
welke egter , zcdeit Golconda door
den grooten Mogol, Eurangzceb, vero-
verd, en na dat 't Comptoir van Pegu
gelicht wicrd , zeer vervallen , en van
gedaante byzonder veranderd is.
Munten. Wat voor Munt hier gangbaar, en
wat voor geld hier in gcbruyk is, heb-
ben \vy reeds onder de Munten van In-
dien, en onder de flofFe van Batavia aan-
als boven , 't pak
30 ps.
gehaald
kelyk.
Hier gaan goude Pagoden , die zes (en
In later tyd ook wel vy f ) gulden plagten te
doen,! n een van de zelve gaan 1 6 groote,en
Z4 kleene kopere Fanoms , van welke ieder
groote 7 ' , en ieder kleene f ftuy vers doet
Jn een Fanom gaan 8 a 9 Nevels, indier
'er 1 iFanoms in eenPagode,en zoo 'er meer
in gaan, dan gaan 'er na mate van diei
ook zoo veel meer Nevels 'm-, en men kan
vooreen Pagode welzöi, 26, en 2, f ^ Fa-
noms inwiflclen.
Hier gaan ook goude en zilvere Ropyen ,
en L.aryns.
Een zilvere Ropy doet 30 lluyvers. Een
goude zoo veel als i f zilvere.
Een Laryn (een zoorc van zilver geld)
doet f ftu)vcrs.
Men heeft 'er ook kopere Kasjens, van
Gewig- welke 'er 40 a 44 in een Fanom gaan
ten, en De oude Pagoden doen, volgens Marki-
te^hilt g^'^g ' ^ °° ' gemeenelyk 1 60 , en meci
gebruy- tot 1 poj nieuwe Pagoden , a 6 gl : iedei .
Viin de gewigten.
Wat nu de gewigten hier aangaat, een
man weegt 68 pond, of 40 Ceer.
Een Ce:r weegt i^| pond.
zo Maaien is een Candil , 5 Candils zyn
f Parren Milli , eni parra Milli is{^
Parra 's Rylt.
Een Ammcnam Areek, of oude Pinang
houd zoooo ftuks.
ten lall is 80 parra 's, of 5000 pond.
Een Parra houd 48 pond.
3 Cobido 's uiakcn i ellen uyt.
I Gaas lidene.
Van de Mate der Kleeden, zoo als
zy nu zyn.
Cajin Golongs Lank 1 1 , breed
z cobido 's , 't pak
róoaïs-iy Tapigrandis , lang , en breed
I.U zyn. ak voren.
Tapikitsjil , lang 11, breed il
en ï 7 Cobido , 't pak
Tapi Soetsji, lang f, breed z Cobido 's
Tapi Toeria's > Lang f , breed z Cobi-
Tapi SaralTas's r" do's,iederpak
Tapi Talpocans^ Z40ps.
Guinees Lywaad, lang yo , breed
.; liell, 't pak -bsm ? zops,
Pyn Guinées Lywaad,lang en breed,
'Mate der
Kleeden,
;>
i5o ps.
Moeris met, en zonder, goude of
zilvere Hoofden,lank t z breed i?
ellen, een pak honderd. loops.
Salampoeris, lank 30, breed it
elle, ieder pak 80 ps.
Bethillis , en Bethillis Ternataams ,
lang jo 332 hafta, breed i cUe,
't pak loops.
IBoelatyns , lang Z5 a Z4 haftas
(of ellebogen) breed i'i 't pak 80 ps.
Boelangs , lang 1 8 , breed z Cobi-
do (of elleboogen) 't pak löop*
Tsjavonis, lang d'Oirnaal, lang
if a 16 Cobido, breed ij^ell,
't pak zoo ps.
Tsjavonis, lang en breed als voren.
ürongangs Maleyts, lang 9, breed
zj Cobido, ieder pak i6ops.
Saraflas, lang 9, breed ti Cobi-
do, 't pak als voren.
Gobars , lang f , breed 4^ dito.
Öreede gekeperde GinggangsOr-
dinaris, lang 13, breed z iel-
Ie, het pak 60 ps.
Smalle dito , lang 1 3 , breed li el-
le, 't pak izops.
i'inaile Ginggans ^ lang i(S, breed
Drongang dito. i zCobido'cpakioops.
v-,hialouw-Ginggangs , tot Servet-
ten , lang 13 , breed li cUc,
het pak itops.
;^ebloemdeSalpicado Ginggangs ,
lang iö,en breed 2 Cobido, 't
pak lOOpf^
tffenc Ginggangs, lang zy, breed
z ellen , 't pak 40 p$.
TafFatsjelas Ginggang Ley de Ja-
pan, lang 18, breed z Cobido,
't pak loops.
3efthientjes,langenbreed als voren.
OPPERHOOFDEN van MAZU-
LIPATAM.
De Opperhoofden , die hier van tyd totQ
tyd gelegen hebben , zyn gemeenelyk Op- hoofden
perkoopliedcn , en deze geweeft : van Ma-
Picter Willemszoon. Ao.
Pieter Gerardszoon Bourgon-
gie.
lanvan Wefik Voorfitter hier
De Heer Hans de Haze.
i6if.
Andries Souri. i6zo.
Abraham van Uffelen. I6z2.
Jacob Dedel, zee- Voogd,
hier, overleden. 16Z4.
Joanncs Libenaar. i6zf.
facob de Wit. 1631.
/an van Melderd. 1Ö34.
jan de Meerre, iö3f .
Deze was Tweede by
zyn voorzaat.
Ajnold Heuflcn. 1540.
1608.
1608.
1609.
1619.
i6zz.
16Z4.
1614.
1539.
tam.
I54J.
Bart b o-
Van C H O R O M
Banholomeus de Gruyter. 1043.
Was hier Tweede
A". 1639.
Pieter Syme. ï<^4r-
Tweede by zyn voorzaat.
Jacob Junius,de ecrlle hier met
de eernaam van Prefident. IÖ47.
Zyn Tweede was Joa«
chim van AfTenburg
A". i6^y.
Laurens Pit, de oude.
iö4f.
1047.
Cornelis van Quaaberg.
Zyn Tweede was Ys-
brand van Swaanswyk
A°. l6fz. i6f4.
Ka hem volgde als Tweede
Ludolfvan Coulftfcr i6f4.
Ludolf van CoulÜer.
Zyn Tweede was Wil-
lem Robbertflbon Al-
ma A". löfj.
Naderhand Amoni Pavil-
joen. i6f 8. en ook Her-
cules Lindebom i
Jaqucs Caulier.
Zyn Tweede , Gerard
Bakker. löfS.i 66(5.
pieter de Lange.
i6fo.
I6f2,
i6fi.
I6f7.
105-7. 16 f9-
l6fS>.
1666.
IÖ6Ó.
16Ö7.
Zyn Tweede was Pieter
Smith } dog na de Lan-
ges dood eerlt.
Dirk de Hart. 1657. 1668.
Zyn Tweede was Wil-
lem Karel Hartfing.
Jacques Caulier. 1669. 1676.
Zyn Tweede was Hen-
rik Servaas i6óp.
dog ftierf na een
halfjaar dienll
gedaan te heb-
ben.
Na hem volgde Fran^ois
Thivart. 1669. i67z.
En, na dezen, Hcnrik
vanOuthoorn. 1Ó72,
Pieter Smith. i6j6. 1677.
Zyn Tweede, Henrik
van Outhoorn , ver-
trok 1676. 1677.
Willem Karel Hartfmg. 1677. 1679.
Zyn Tweede was Joan-
nes Huysman.. 1679.
Hcnrik van Outhoorn.
Zyn Tweede was Pie-
ter Moutmaker.
1679. i68z.
Willem Karel Hartfing.
Zyn Tweede was Joan-
ncs Huysman.
1681. i68z.
Na hem Jaeob Corbe-
1679. 1681.
i68i. 1681-.
A N D É L.
fier. 1 681.
Laurens Pi: , de Jonge. i63f
Zyn Tweede vvüsCor-
befier.
Jacob Corbcher.
Zyn Tweede was Ja
cob van Almonde.
Joannes Huysman, was 'c
5 maanden.
Zyn Tweede was Ja-
cob van Almonde.
Jacob Vin Almonde.
Had geen Tweede.
Willem van Dielen.Hy ftierf
inÜft. 1088, eerh'y'er
quam. 10S8
Joannes van Steland Onder-
koopman j was 't maar
6 maanden. 1088
Jan Faukonier. ióSp
Zyn Tweede wasRüt-
ger Dekker.
Bruyning VVildeland. 1690.
De verdere bedienden die hier doe
lagen waren deze :
Rutger Dekker. Koopman
en Tweede.
Chriftiaan Duyker. On-
derfteld-Fiscaal.
Joannes Stam Caffier.
Willem Caulier , pakhuys-
meefter.
Nicolaas Dankwaard, Fac-
tuur-houder.
Nu deze tyd,komt my als
Opperhoofd nog voor.
2V
Jt687.
1687. 1687.
1687. 1687.
1687. 1688,
1688.
1689.
i6po.
De be-
dienden
iühitT.
Com-
milTa-
riflcö;
Gerard van Weftrenen al
voor. 171Ö. 1719.
De COMMISSARISSEN hier
gewetd zyn:
De Heer Laurens
Pit, de Oude. i6yi, 16f4.cn i6ff.
N: Groenelleyn. l 1666. i66j
N. Paeuw S 1688.
DcHeerJoannesBacche-
rus , als Tweede in de
algemeyne Commis-
miflïe, bevelhebber tè
water,Commifraris van
Noordcr-Choroman-
del, en AmbaQr. aan
't Hof van den Aletn
Gier, Eurangzeeb. r688.
Dat de Engelfen, en Franfchen, ie- vVat
der hier mede een Logie, en byzondrc vreemde
Bedienden tot hunnen handel, en dat de^""^"*^"
Denen 'er mede een gehad hebben, isgjenijcb-"
reeds , daar wy van hun in het byzondcr ben.
fpreken, aangemerkt
D z
Hier
28
BESCHRYVING der KUST
Door
wie de
St.iJ be-
ftierd
werd.
Nagel-
winze ,
luttvvee
de Noor-
der
Comp-
toir.
Hier zyn ook Porrugeczen ineen groo-
tc menigte, dog arme, en onvermogen-
de om icrs van belang te ondernemen ;
anders is van hier een Iteri'ie vaart op Ben-
ga Ie , Arracan, Pegu, Tanaflery, Ma-
lacca , en meer andre plaat/en , dat
een groot leven en veel handel in de-
ze Üad maakt.
Het Bellicr van deze Stad gaat eygent-
lyk de Mooren aan. Toen de Koning van-
Golconda nog Land- Heer was, lag 'er
iiyt zvnnaam een Ha\valadaar,ofte Inlands
ilads overllc, die deze Stad met hare on-
derhoorigc Landcrycn van dien Koning
voor ij-oooo ducaaten 's jaars gewoon
was te pagten ; een Cazi (of Rechter)
een Sjahbandar (of Tollenaar) eenSerha-
met, en een CoetevVaal , die zo veel als
Land-drolt , of Schout , is ; dog alles boog
onder den Hawaladaar, zonder dat de an-
dre by na iets te zeggen hadden. Hoe
het nuzedert A°. 1687. hierging, kon-
nen wy niet zeggen, dan alleen, dat,
na de verovering van het Ryk , en de
laatlle Koning van Golconda, Éurang-
zccb 'er mede eenC3vcrlle, ofte Hawal-
daar, uyt zyn naam gezonden heeft , die
't by na op de vorige wvzebeilierd idog
alzoo dit eygentlyk tot ons oogwit niet
diend , dat alleen is om het aanzien en 't
vermogen van onze Maatfchappy, en
van haren handel alhier, te vertoo^-en ,
zoo fcheyden wy hiermede van dit eerlle
Noorder-Comptoir af, om tot het twee-
de over te gaan.
Dit is het Comptoir tot Nagelwanze ,
een Dorp , dat vyf dag-reyzen Lande-
" waard in, ofiuym 52. iVlylen bewelten
Mazulipatam, gelegen is.
Wanneer men pas buyten Mazulipa-
tam , om deze reyzc te ondernemen ,
plagt te komen, ontmoete meneengroo-
te lange brug, die A". 1679. met een
fware vloed weg gefpoeld , do.; die met
veel moeite en kollen weer herileld is,
hoewel zy in zich zcben niet fraeys, dan
alleen haar bloote lengte, heeft.
Als men over deze brug is, ontmoet
men, Weil aan gaande, het Dorp Ma-
lekpatam, en Nawaabpeenta.
De tweede dag ruft men in het Dorp
Owier , dat negen uuren verder legtj
dog men ontmoet de dorpen Trcpilli aan
de linker en Mazaramaanderegter-hand.
F.en agtitc van een Myl verder geko-
men zynde, heeft men de Dorpen Go-
rorpeenta , Rizapecnta, en Ingoldoer,
alwaar den E. Hawaladaar, of den Op-
pergebiedcr van Mazulipatam, zig ont-
houd.
Drie vierde van een Mvl verder gaat
men dwers door het dorp Mazahibpeen-
tajecn uur verder door het dorp Gomdoer ,
een zeer vcrmakclyk , en Ryil-ry k gewelf.
Daar na trekt men door het Dorp
Miermol.
Men gaat dus al verder nevens de dor-
pen Tangatocr, Niwaalpoendi , Dago-
meli, Rcparla, Oretoer (dat men ter
Hnkcr hand leggen laat, terwyl men van
daar het Condepillis gebergte , twaalf
My Ie verre VV elt- N oord- VV elt zien kan)
Kanncmocr (dat ter linker hand legt)
Gorzala, Montava (beydcterregterhand)
Tarinki, (ter linker) en dan komt men
langs een Ichoone Lommcryks weg in
het Dorp Owier, daar men gemeenelyk
ruft.
Den derden d:ig ontmoet men deDorpen
Akcnocr, CUndrepalcm, een waterplaats
daar men dat voor niet krygd , Kankipara ,
Janemeli Koedroe, Peienki, Patemmc-
toe, Morgaas-Poeram, en bedsjowaar ,
leggende tegen 't gebergte, dat tegen de
rievier Kisna ftuyt.
V\ at vreemde ontmoetingen van Tem-
pels en Pagooden men daar heeft, kan
men in 't werk van de Heer Havart in zyn
z. Deel, Fol. 8, enz. zien.
Men gaat dan al verder overeen klip-
pige weg op 't gebergte, tot dat men,
weer aan het daalen komende, in 't ver-
fchiet het Kaflecl van Kondepilli in 't
VVeften gewaar werd.
Van de berg afgeraakt, gaat men langs
de Rievier Kisna, tot dat men by 't
dorpje Bambanapoerom komt, waar on-
trent het graf van den beroemden Camp-
vcgterj Galiebchanis, van fl een vry ver-
heven gebouwd , en met een zilver ge-
bloemd kleed ov'erdekt.
I Daar na gaat men door veel ry ft- velden ,
en dooreen bofch,tcn dcelen van doorn,
jen ten dcelen vanCaflia-Fiftula-boonicn,
' en komt mendanovereen vlak veld in het
dorp Gontapilli, waar namen een Myl
weegs verre niet als een veld met Djagon
of Milie tot aan het Dorp Ibrahimpaiam
heek , alwaar men gewoon is weer ie
rullen , en dat thien uuren van Owier ge-
legen is.
De vierde dag reyft men wat meer ais
negen uuren verre, ontmoetende eerit
eeniae velden met Milie, een ftecne Ichut-
dyk, een Klippige heuvel, cenTol-huys
of twee met een wagt , en een uurtje
verder komt men by 't dorp Paritala,
nog een uur verderby 't dorp Kantzizccr-
la, en nog twee uurtjes verder doet zig 't
dorp Kiczera, daar men midden door
gaat, bv een Rievier op, die na dit dorp
genaamd , dog van twee andre R ievieren ,
van 't Noorden aHtromende, en daar te
zamen komende, gemaakt werd, endus
voorby dit dorp na de Rievier Kisna
loopt , in welke zy, drie uuren lager,
valt.
Zoo ras men door deze Rievier is , komt
men
Van C H O R
men by een bofch, ten eynde van 'c wel-
ke men een zandig effen land, waar na
men , een vierendeel myls verder , de Ric-
vier ziet, die van Nagchvanze komt affalc-
ken 5 die aan de rcgterhand blyft, en
zig, als een flang, in verfcheydebogten
draeid, tot dat men aan het dorp Penne-
gcntfpoel komt.
Wat meer als een uur van Kiezera ont-
moet men een bosje tegen over het dorp
Nandigam , dat men ter linker hand,
ontrent een muskerichoot verre, leggen
laat} en ter regterhand ontrent drie vie-
rendeel myls verder heeft men een geberg-
te , dat op zich zelven fchynd afgezonderd
te Itaan. Daar na ontmoet men 't Dorp
Tsjcllaga-Paddoe, nog een uur verder 't
Dorp Pitsjiger-Tcpalam, alwaar men ter
linker hand veel Ryil-enCattoen-velden
heeft, en wat verder 't Dorp Mazimon-
tepalam ter linker hand heeft. Een uur
verder doet zig weer een bosje op, en
komt men een weynig daar na in het ru 11-
dorp Pennegentfpoel , waar in een fchoo-
ne Carrawaanfara, die wel zeer gemakke-
lyk is, om 'er zyn verblyf te nemen, als
men alles dat 'er van noodcn is , mede
brengt: want men vind 'er niet, als de
ledige vertrekken, en zoo plagt men in
't Ooften van ouds her met troepen te
reyzen , die zig van alles , dat zy op reys
noodig hadden, voorfiende, dan in een
ruft- plaats, of algemeene ledige herberg ,
haar veiblyf namen.
Gelyk men nu in de alleroudfte tyden
zich onder de Oollcrlingen zeer veel van
Tenten in 't reyzen, en ook wel anders,
bediende , alzoo waren ook hun eerfte
verblyf-plaatzcn mede van diergelyken
zoort , die om dat zy konden opgefpan-
ncn, weder losgemaakt, endan zoo me-
degenomen werden , K»t*hvjjixT» , Her-
bergen, of eygentlyk, verblyf plaatzen
die men losmaken kon , van de Grieken
genaamd wierden, een naam, die in de
later tyden nogaan zoodanige Algemeene
verblyf plaatzen (fchoon het toen al hegte
gebouwen , in de gedaante vjin zulken
Carrawaanfara , waren) gegeven wicrd,
gelyk men by de geboorte van onze Za-
ligmaker daar van een klaar voorbeeld
hadj en men dit zelve woord Luc. z: 7.
in die zelve beteekenis daar gebruykt
ziet.
Wanneer men nu van deze ruft-plaats
op den vyfde dag zig weer op weg bege-
ven wil, flaat men de rechterhand op,
na de Rievier van Nagelwanze, waarna
men, nog een halfuur verder eerilby een
bofclije, en daar na in 't Dorp Watzi-
way , en een groot uur verder in het Dorp
Mulligonta komt , alwaar redclyk veel
Cattoen geteeld werd. Een half uurtje
verder begind men, na voor by een Tank
O M A N D E L. 29
geraakt te zyn, die aan de rechter hand
legt, de Logic, die zig van verre wie
vertoond, en een quarcieruurs verder het
Dorp Nagelwanze zelt te zien.
Het is een byzonder groot Dorp, dnc
vier Mark-ilraaten na de vier winden
heeft , en het was in oude tyden zeer
volkryk , eer 't hier alomme door de Mo-
goldcrs verwoell wierd.
Hoeveel byzondi e zoorten van hand-
werkslieden hier, en in nog 3 dorpen,
'er onder Itaandewaien, ziet mennacuw-
keurig door
kend , te weten ,
de Heer Havart aangetee-
200 Huysgezinnen van kleeden-koo-
pers.
IJ-O Wevers.
100 Landbouwers..
io Koperüa^ers.
if Smids.
zo Goudlmids.
zo Waflcheis.
IJ-O Bramines.
zo Reken-houders.
ly OfTen-dryvers.
En veel metzelaars, Lcder-bereyders, en
Parria's, een zoort van 't allerflegtfte en
morffiglte volk , dat men gewoon is toe
alle vuyle dicnilcn te gebruykcn.
Behalven dat hier in zo Plantagien
van Manggas boomen , thien Tanken,
thienHeydenfchcTempclsffaanWiftnoe,
en f aan Efwara tocgecygend; gevonden
werden, ook plagt dit Dorp, met zyne
onderhoorige andre plaatskens zzoo Pa-
gooden (a f gl. ieder) van 't gezaeide,
600 dito van de pacht der Winkels, 300
dito van 't Hoofd-Geld, en dus ifj-oo
HoU. gl. zoo die zelve Heer getuygt, op
te brengen.
Ontrent 't midden van 't Dorp is onze Ome
Logie. Zy wierd A". 1670. cerft maarLoirie
ilecht , en tot berging der Lywaaden,^'^''"
die hier ingezameld wierden , opgerigt >
en naderhand vnn tyd tot tyd verbeterd,
en tot een gedaante, ten naalten by Lang-
werpig vierkant , gebragt.
Men ziet ze door de Heer Havart zeer
net afgebeeld.
Behalven deze Logie bezitten wy hier
nog twee thuynen, ons door delnlandfc
overheden gefchonken, waar van deeenc
in, en deandre, die vrygrootcris, even
buyten het Dorp llaat, ten deelen tot
vermaak , en ten dceieu ook tot een be-
graaf-plaats dienende j hier was ook een
Paardeftal voor de paarden der E. Maat-
fchappy , en der Opperhoofden , en nog
een Palankyns-Huys, waar in men de
draag-zetcls plaat fte.
Men was tot A°. 16Ö8 toe, gewoon,
D 3 hier
3°
hier maar na toe te reyzeii, om doeken
in tckoopeni dog bevindende dut men
het goed al te flccht leverde, boude men
hier een klcene Logie, enplaatlte'ereen
Hoofd, om beter op de kleedente koe-
nen letten, en die wat fyner te doen ma-
ken.
De waa- ^^ waarcn , hier vallende, cndie men
ren , hier pl^igt in te koopen, zyn van tyd tot tyd
vallende, deze geweelt :
Guinees Lywaad.
Parcallen.
Vicrdraadfe Ginggangs.
Server, en Tafcl-goer.
^allmpoeris van 19 a 50 ellen.
Groot Zeyldoek van jf a 36 dito.
Klecn diro van 1 1 a iz. dito.
Rood-ge:uyte Negros-kleeden van if
a 16 dito.
Dongris met , en zonder roode Hoof-
den, van if a 16 dito.
Knlemkari.
Tsjavonis.
Bethilis.
Mooi fe Vrouwen Klecden.
En dicrgelyke meer ,
Men kon hier nu en dan ook Amaril-
flcen , om geweer ichoon te maken ,
roode Cattoene Garens, Gatteen, Lak,
balpeter, Griltal , roode Bolus, Y?er,
Staal, en Indigo, die om de Noordhicr
alleen ingezameld werd , en tot de blaeuw-
verwery van Palicol diend, inkoopen.
De plaatzen , daarze vallen , zyn Kanka-
gieri, Kamb.u-nct, -Nclla, Kondnpilli ,
Sjillepilli , Anantagier , Kandiconda ,
Palewanze , daar de Indigo groeid, en
Oringaal genaamd, dat men al mede,
nevens 't behandelen van den Indigo ,
zeer net by de Heer Havart vind aange-
tcckend.
De aanbeflcding , en inkoop dezer
goederen van de Inlanders, gcfchied wel
door de Opperhoofd;!!, maar, volgens
lall van haar tdelheden, mag dit hier,
en elders, niet buyten kennis \an hare
tweeden gcfchicde , ten ware zy de verant-
•Vvocrding op zig willen nemen.
Ook heeft het Opperhoofd 't gezag
en 't belUcr over alles , en 't werk van
de Tweede is voornamelyk de Handel-
JBoeken te honden, de Faftuuren tcma
ken, en de klcedcn naeuwkeurig te be-
zigtigen , hoedanig 't op alle andre Comp-
toiren gelegen isj dog de meefte Opper-
hoofden trekken alles, wat zy konnen,
na zig, latende aan hun Tweede wcynig
bewind , en niet anders , dan daar wat
aan te pluggcren valt, over, dat egter
geenzins de meening van onze Hceren en
Meelfers, of van haar Edelhedenis, die
de zelve daar geplaatfh hebben , om van
BESGHRYVING der KUST
alles nevens de Opperhoofden ktnnis te
hebben, en nevens hen op alle* een wa-
kend oog te houden.
OPPERHOOFDEN van N A G E L-OPP"-
W A N Z E. hoofdca
van Na-
gclwau-
De Opperhoofden, die hiervan tyd tot ze.
tyd gelegen hebben , zyndeze, enkoop-
heden in dienlt geweelt:
Nicolaas Faber. A». 1Ö68, i6j6.
Zyn Tweede was Abraham
van der Voort , onder-
koopman.
Jacob Gorbelïer. i6j6. l6jp.
Zyn Tweede , als voren } die
A". 1676. llicrf; en daar
na Dirk Vonk , vooreen
korte tyd,en doe N icolaas
Bolk, A°. 1678.
Ambrofius van der Wiel. 1679. 1(584.
Zyn Tweede was Barent
Houtthuyn 1682. Daar
na N icolaas Dankwaard.
Adnaan Bbkkeel, 1684. 16S6.
Zyn Tweede was Dank-
waard,en onder haar bey-
de zeer grooten inkoop
van kleeden , die ook
zedert hier (alzoo men
'ei nu mede een Bleckery
opgericht heeft, daar men
alles bevorens ruw leverde)
gebleekt wierden ; waar
by n ig een blacu-ver-
wery eneenfpyker-ma-
kery quam.
Nicolaas Dankwaard. i6^5. löS/.
Zyn Tweede was Gerard
Benoorden.
In 't laatll van het J.iar 1687. wierd
dit Comptoir door eenigc Mogollchc
Soldaaten, die hare betaling van Lurang-
zecb niet ordentelyk kregen, vyandig
aangetall, en van alles beroofd , zoo dat
de Logie in duygen raakte, na dat dit
Comptoir ontrent 20 Jaaren geltaan had.
Men heeft hier nog eenigc andre
kleene Comptoirkens gehad , als dat
van Fecapoeli (of Niliipatam) daar fyne
lywaaden, en fraeje Chitien vielen, en
dat om de Zuyd , 14 a if Mylcn van
Mazulipatam lag, dog 't is A". 1668,
door de Heer Anconi Paviljoen, omon-
noodige ongclden te mydcn , en om meer
andre redenen, ingetrokken, gelykmen
Rammelapatam, om de Zuyd, rufTchen
Mazulipatam en Pallcacatta, en Viziaga-
patam , om de Noord , niet verre van
Binnulipatam , al mede gedaan heeft j
waar mede wy van het Comptnir van
Nagelwanze, alzoo wy daar niets meer
van weten te zeggen, affcheyden.
T W E E-
t
Van C H O R O M A N D E L. 51
TWEEDE HOOFDSTUK. •
GOlconda, het derde Noorder Cotnptoir befchreven. De weg van Nagelwanzc na
Golconda. Onze Logie in GoXconóo.. Eneygene plaatzen hier. ff^aaren^ die
bier vertierd wierden. Waaren die men hier inkoopt. De Opperhoofden "oan Golcoii-'
da. Commilfarijfcn. Waar '/ Tzer en Staal gemaakt werd. De Stad Golconda be-
fchreven. Met het Kafteel. De Koningen van Golconda. Graven der zelve. Taaien y
bier gcbruykelyk. Palicol, het vierde Noor der-Comptoir, onze Logie aldaar. De j\omng
fchenkt ons f ooo gulden jaarlyksin'tjaar i6y 6. ^uyt. Waaren die hier vallenden mgekogt
werden, jlndere zaaken , tot de zorg der Opperhoofden behoorende. Ah de Lancbouw ,
Bleekery^ Smedery^ en timmer werf . Opzienden der zelve. Verwery. Ende Lyn-baan.
Dienaars ., hier vereyfcht. De Opperhoofden van Palicol. Engelfcbe Logie ^ en 't Cump^
toir op Madepalem.
Golcon-
da, het
ierde
Noor-
der-
Comp-
toir,
H
Et derde Cotnptoir, om de Noord-
gelegen , is dat van Golconda ge-
wecft.
Dit plagt de Hof-ftad van den dit Ryk
te zyn.
Zylegr van Nagclwanze 45 Mylen,
bcfchrc- of nog vyf dag-Reyzen verder Lande-
vcn. waard in , zoo dat zy 7f a 76 Mylen ,
of 10 dag-Reyzen vanMazuHpatam Land-
waard in N . ten O. gelegen is.
By het ondernemen van de Reyze van
Nagelwanze na Golconda , ontmoet men
fer linker hand eerll 't dorp 'l inam , of
Timmenime-palem , daar na , over de
Rievier Kiftna ettelyke maaien geraakt ,
het dorp Aigaarpilli; een uur verder heeft
men Badsjapilli , een groote half Myl
verder Beirala- palera, daar men weer over
de Rievier gaat.
_ Dan ontmoet men 't dorp Mellerepilli ,
Tan Ni- "^ ^^'^ "'^■^ ^^" heuvel opgegaan is j wat
gelwante verder gaat men over de Kievier van
na Gol- Anantagier , en dan komt men te; regrer-
hand by 't dorp Anawaram •, daar na de
Rievier verlatende, gaat men, over een
klippige heuvel, vlak op 't gebergte van
Anantagier aan, en dan komt men in 't
dorp van dien zelve naam, waaronder,
als Hoofd-plaats dezer Landltrcek , 34
andre dorpen Itaan, die wel loooo gl.
opbrengen.
Dit IS tot hier toe een ongewoonc
weg , die men gemeenelyk niet gebruykt.
Men kan vry beter langs de groote van
Pentegentfpoel hier komen.
Men neemd die over 't dorp Kram ier,
Tongeltoontc , VVallebie , anderhalf
conda.
Op de tweede dag komt men, na een
tocht van anderhalf uur , in het dorp
SeyidmuffafFers-peenta. Een Myl verder
heeft men Gonsjelocr, en nog een Myl
verder Tuesjaar-peenta, daar veel Ryit-
velden ter Unkcr-hand zyn. Een uurtje
verder heeft men 't vlek Onderkonda,
daar na 't dorp Imankoelipeenta. Na 't
Noorden ziet men dan een gebergte wel
iz Mylen van hier, fti de Itieek vau
Oringaal , en dan komt men , na dat
men een bofch , een wyde waterloop.
Zercheyl-pcent genaamd , en eenigc Cat-
toen- velden voor by is, in een dorp van
de zelve naam.
Verder op voor by een groote Thuyn,
en een verhevene rull-plaats, en 't graf
van Allahcoelibcek , mitsgaders voorby
een fchoone Arduyn-lleene Moorfchc
Tempel geraakt, en over de Riever Moe-
zie (die voorby 't Kalteel Golconda), en
voorby de Stad Heyderbaad loopt ge-
trokken zynde, komt men b^ het vlek
Amenagel , daar ook een diergelyke
Moorlche Tempel, als de vorige, is.
Men heeft daar omÜreeks veel Padi-
velden, wat verder op eenig klecn ge-
boomte , en ontrent een uur van die Tem-
pel , een bofch met Clappus-boonien,
waar na men eeniee revzen overeen Rie-
vier moet , die in de Rievier Moezie
ftort , ontmoetende ter linker hand eenige
Cattoen-velden , die tot aan de ruil-plaats ,
of 't dorp Madekoer, agt uuienvanMo-
nigale, duuren.
Den derden dag ontmoet men eerfteea
Plantagie van Tamariodc-boomen, een
uur van daar, dan door Scyidani SafFers- 1 halfuur ver ier een verhevene ftecnevlakre
peenta, en dan komt men mede in Anan-
tagier , latende het dorp Anantagier-
peente aan de regterhand leggen, en drie
vierde van een Myl verder geraakt zyn-
de, het dorp Wafentapoeram , en de
Rievier Gongola-peenta ontmoet, wel-
ke over gaande , komt men in 't dorp
Ichlaafchan-peenta , en van daar in de
ruft- plaats , of 't dorp Monigale , dat
ontrent negen uuren van N agelwanze legt.
met twee Graven 'er op , een uur verder
't dorp Mohhamed Rafa-pcenta, daar
vier opene rultplaatzen tot gemak van
den Reyziger gemaakt zyn.
Verder op ontmoet men hel dorp
Margelpi.lli , daar na een Plantagie van
Palmcer-bo^otöen , een Marxggasbofch ,
een fchoone Heydenlchc Tempel , en
dan de vervallene Stad Panigaal , in
welk? een Tempel, ceo ruit- plaats j dan
weer
5^
BESCHRYVING der KUST
weer een kleene , en wac veidcr een
groote Mooifche en dan nog een Hey-
denfche rempcl , en een graf van Aga
Sjemba , wel eer befticrder van deze
plaats,
IS.
Onder de zelve ftaan 150 dorpen, en
de zelve brengt 's jaars 40000 gl. op.
Wat verder ontmoet men weereen Hey-
denfche Tempel , daar na een Moors
graf, achter 'c welke een berg, en daar
op 't Kafteel Nelgondah legt. Een uur
verder heeft men het dorp Tsjerlapilli ,
en een uur van daar een loopend water ,
dat na 't voornoemd Kaftccl ftroomd ,
waar na men een Plantagie van Tamarin-
de en Manggas-boomcn, en een Hcy-
denfche Tempel ontmoet. Anderhalfuur
verder heeft men weer een Plantagie van
Tamarinde en Margofie-Boomcn, ne-
vens eenige Moorfche graven , en dan
komt men in 't ruft-dorp Apazia-pceut ,
dat agt uuren van Madekoer legt, en
waar in de befte Ryft hier om Ilreeks vak,
die alleen voorde tafel des Konings, der
grooten, en der Ëuropiaanen alhier ge-
bmykt werd. Men heeft ook een Moor-
fche Tempel , eenige Graven , en een ruft-
plaats, die met twee vleugels op de weg
uytlchiet.
Van daar ontmoet men een half uur
verder een Gehugt , en nog eens zoo verre
het eynde van Panigaals geregtigheyd
by een Poort, of Engte, daar men door-
gaat, en daar na neemd het Landfchap
Raziconda zyn aanvang. Men heeft daar
ontrent weer een Plantagie van Klappus
of Palmeer- , en 'er tegen over een bofchje
met Manggas-en andre boomen, en wat
verder op komt men by 't dorp Wilketta.
Een uur verder heeft men een Poort ,
daar men door gnat, die onder den Heer
van Kienarhede ftaat , nog wat verder op
een Mesdjid, een ruft-phiats, en dan 't
dorp Kaper , waar in weer een ruft-
plaats, en een Mesdjid is.
Men trekt nog voorby een groot Pal-
mecr-bofch, en een groot halfuur verder]
door een poort , niet verre van 't dorp
Kotapilli heeft men nog zoo veel verder
weer een Manggas-bofch een Heydcnfche
Tempel , aan Rama toegeweyd , met een
Plantagie van Palmeer-en Dadel-boomen ,
waar na men in 't Dorp Raampilli komt.
Men heeft daar ontrent ter regterhand
eenige Pipel-en Margozie-boomen , met
een kleene Heydenfche Tempel in 't mid-
den, en een Moorfche Mesdjid, of bid-
plaats, met eenige van hare graf-fteden,
en na voorby een Rievier geraakt te zvn,
komt men in 't dorp Pantengie, dat re-
delyk groot, vol Margozie-boomen , en
daar ook een ruft-plaats is.
De Suri of Towak, die hier in groote
menigte uyc de Palmccr-of Calappus-
boomen gctyffcrd en maar alleen in Gol-
conda vertierd werd, brengt jaarlyks on-
trent 200000 gulden aan pagt op.
Een groote menigte dezer boomen ftaat
aan gene zyde van dit dorp, tot dat men
by een klecn dorpje ter regterhand komt ,
dat Oepul genaamd werd.
Wat verder geraakt men voorby een
ftccnc Mesdjid , een thuyn , en 2 Itecnc
pilaaren tot Myl-paalen dienende, en die
men op deze weg , tot aan Golconda
ontrent een half, of vierde van een uur
van malkanderen vind.
Ontrent 300 fchreden van deze eerfte
twee pilaaren heeft men ter linker hand
de weg na Carnatica, en na Palleacatta,
en kort daar na komt men in 't dorp , en
de ruft-plaats Almaas-peentc , dat ne-
gen uuren van Apazia-pcente legt.
Dit dorp is zeer groot, hebbende een
moye ftecnc Mesdjid in 't midden, met
Torens op de hoeken , en een zeer nette
thuyn, als ook een Heydenfche en een
Moorfche bid- plaats.
De vyfde dag gaat men recht na Gol-
conda, eenKafteel, ontrent een uur van
de Hof-ftad Bagnagar, of Heydcrabaad
(daar eygentlyk onze Êogie is) zy legt
van Almaas-peente negen uuren.
Een weynig van dit laatfte dorp ont-
moet men eerft eenige Pipclboomen, en
ter linker hand een thuyn, en een Hey-
denfche Tempel, daar na de tweede, dan
weer de derde Myl-paalen , die alle rond
zyn , waar na men aan 't dorp , en nog een
vermakelyke plantagie en een Kalappus-
bofch voorby getrokken zynde, aan *t
dorp Mirza-Melkapoer komt, 't geen
zig van verre in de lengte uytftrekt, en
fraey belommerd tuft'chen twee bei-gen
legt.
Men heeft daar voor in, onder een pipel-
boom, een ftecne beeld van den Afgod
Hannemonta , een ruft-plaats , eenige
Moorfche Graaven, daar na de vierde myl-
paalen, en dan weereen groot Calappus
en Manggas-bofch. Men ziet daar ook
twee groote fteen-hoopcn, en dan ont-
moet men de vyfde en zesde mylpaalen,
na welke men eenige plantagien van
Manggas en pipel-boomen niet verre van
het dorp Toperampeente ziet.
Een weynig verder heeft men de zeven-
de myl-paalen, en ter regterhand, een
uur van deze weg , een gebergte , dat
ter linkerhand 'er maar vierdepart zoo
verre aflegt. Men heeft daar dan weer
eenige plantagien van Manggas-boomen,
een fteene graf, een oude Moorfche Tem-
pel, en eenige Ryft-velden, bevogtigd
door een waterloop , die zig in de Rie-
vier Singawaram , anders Coetelwang
genaamd, ontlaft.
Daar na heeft men een zeer hobbelige
weg.
Van CHOROMANDEL.
weg, wat verder de agtftc mylpaalcn,
eenigc Moorfe Graven, en dan komt
men by het dorp Singawaram, waar in
een Moorle Tempel en een rult-plaats is.
Verder op heeFt men weer thuynencn
Plantagien , dan Iicc negende paar myl-
paalen , een graf-llede , dan weer een
thiiyn met VVyngaard- Appel-en ( Vangie-
boomen , waar na men by het dorpje
Gore komc.
Daar op ziet men weer eenlge planta-
gien vanManggas-boomen,dandethien-
de myl-paalen , waar na ter linker-hand
zig een graf- llefte, met eenigc Pipel-en
wilde vygen-boomen , opdoen.
Daar na heeft men by een loopend wa-
ter de elfde mylpalen(die vierkant, dacr
de vorige rond z,yn) wat verder de twaalf-
de , die zig weer ro.,d vertoonen , en
dan ontmoet men een Manggas-bofch ,
daar na 't dorpje Kondapoerom. Een
vierde van een uur ve.der de derthiende
mylpaalcn , rond 7,ynde,ook ziet men 'er
veei Calappus-boomen , een Hcydcns-
graf, en dan 't eenzaam dorp Gautocr-
sjiepeent, waar by zich het veerthiende
paar myl-paalen, dat weder vierkant is,
vertoond.
Hen weynig verder is 't dorpje Kool-
toer, een gvoote thuyn, een doorgang
tuffchen twee fteene muuren , de poort
van Hcvaat-Na^^aar genaamd > een half
uur verder heeft men een l<cy vanPipel-
boome.i, daar na veel Milie en Ryll- vel-
den , tot aan 't dorp Heyaat-Nagaar,
daar men 't vyfthicnde paar mylpaalen
heeft , en daar men ook verlof wagt ,
om in Golconda te komen, een dorp van
zoo veel belang, dat het. weynig lieden
op geheel Choiomandel behoefd te wy-
ken.
Hier is een zeer groot plcyn , een Ko-
ninklyk Palevs, een fchoone Karrawaan-
fara, een heerlykc Mesdjid, en een oii-
gemeencgrooteput, van welke vyf voor-
name rtukken de Heer Havart eenomllian-
dig bericht geeft.
Buyten Heyaat Nagaar heeft men een
groote Laan Pipel-boomen,eneen Mang-
gas-plamavic, alwaar drie wegen na ver-
fcheyde poorten van Golconda zyn, on-
der welke die aan de regterhand, Meti Sul-
thaan N agcr is , die mcell gevolgd werd ,
daar men de felfhicnde myl-paalen heeft,
met eenige planra^ien van Calappus ,
Mans^gas-Orangie-cn andre boomen, in
't midden van welke een Mesdjid is.
Dan komt menbv de feventhiende myl-
paalcn, en een gehugtje daar ontrent},
dog wat ter zyden van de weg af, is een
gebouw als een Caravvaanfara , behoo-
rende tot het Kaltecl Sulthaan Nager,
dat ontrent een half uur buyten de weg
legt.
V. Deel.
3^
Na dat men dan eenige thuynen voor-
by is, komc men by 't gehugt Lacaar-
goerom , daar een Moorfe Tempel , met
eenige thuynen, en dan nog een gehugt-
je, Lmgofic Goerom genaamd , is, waar
na men een Calappus-bofch , een groote
fleene Mesdjid met twee Torens, en de
agthieude myl-paalen heeft, na welke
men de dorpen Jinwaram , Seydabaad,
en Peentinnier , tot aan de poort van
Sulthaan Nager ontmoet , en zoo in
Golconda komt.
Zoo haafl men binnen de poort is ,
gaat men een rechte ftraat, wel een half
uur lang door, en dan flaat men zyn lin-
ker hand om in een llraat, aan welkers
begin ter rechter hand onze Logic legt, ^
dat een fraeje en ilerke wooning is, die Lo^ic in
van buyten zig zeer wel opdoet , en Golcon-
van binnen veel gemakken heeft , gclyk '^^^
de Heer Havart zeer net in haar bcftelc
vertoond.
Zy ftaat in 't midden, in 't belle van
de Stad , in een der bcfle ftraaten , en
niet ve: re van 's Konings Pulcys.
Het heeft de fraeje gedaante, die het
nu heeft, vaneen (legt huys bekomen,
zynde A». 1661. ecilt opgericht, en
i5(54. tot A». 1084. zeer dikwils ver-
timmerd.
Behalven deze Logie heeft hier de E.
Maatlchappy nog een thuyn, en een
Kerk- hof, haar in cygcndom toeko-
mende, j
Het eerflc is ons door ccn-byzonderEneyge-
Man , en 't laatde ons en de Éngclfchc "^ P'**'"
(al/,oo deFranfchen,Portugeezcn,Span-^ ^ '^''
jaards , en alle Roomfch-gezinden hun
byzonder Kerk-hof hebben) door de
Koning gefchonken, en 't legt ontrent
een uur van de Logie.
Beyde deze plaatzenbcfchryft dcHcer
Havart zeer net.
In de ecrfte tyden heeft men hier geen
vafl Comptoir gehad, en maar aiieen
dezen of genen van Mazulipatam her-
waards gezonden, om de noodige zaa-
kcn aan het Hof in 't verzoeken van
voorrechten, of in 't vertieren, of in-
koopen van waaren, hier vallende, te
verrichten.
De waaren, die hier na toe pevoerd, j ^i*fcn>
en daar, of wel lande waard in, ver-venierd
tierd plagten te werden, zyn deze na- wierden,
volgende ;
Kruyd - nagelen , tfo pakken, a izo
pond ieder, waar af Golcunda alleen
fo pakken van nooden heeft, en hec
vordre werd in Hindoer, Sullegam ,
en andre naby gelegene gcwellenver-
ticrd.
Nooten-Mufchaaten , a 180 pakken,
waar af 'er öo in deze Had , en het vor-
E drc
I
j4 BESCHRYVI
drc in de voornoemde Landftrcken
verkogt weiden.
Caneel , zoo pakken , waar af 'er 50
hier, 30 in Sullegam, en de vordre
in Hindocr verhandeld werden.
Foelie, 7f pakken, waar af 'er Zf hier ,
en de andere in de voornoemde plaat-
zen vcrbruykt werden.
Japans ftaaf-koper , 400 pakjens , die
hier meeft tot Nevels (een kope-
re Munt , van 6 duyten) en ver-
ders tot potten , pannen , en andre
huysraad gebruykt , hoewel tot hei
laatrte pas zoo pakjens verbezigd
werden , gclyk men dit omftandig ii;
't werk van de Heer Havart zien kan
Chinclche pitjens, waar onder metaale
gebrokene potten , en pannen, gere-
kend werden , 40 Bhaaren , ieder van
f zo pond, ten deelen in Golconda ,
ten deelen elders vertierd.
Speauter, 100 Bhaaren, zf dito hier,
en 't verdere wierd vervoerd.
Tin, f 00 Bhaaren, zoo dito hier, en
't verdere elders verbruykt.
Grove Peguaanfche Gans (een erts , met
lood vermengd) ifo Bhaaren, hier jo
dito, in Hindoer 50, en po inGelte-
pilli vertierd.
Lood, 180 Bhaaren, die hier meeft ver-
handeld wierden.
BcngaaHchc zyde , meerder en minder
zoort, 100 pakken.
Benzoïn , 100 pakken , waaraf hier Zj".
en de reft elders vertierd wierd.
Ronde peper , van de grootfte korl ,
ontrent 300 Bhaaren.
I.ange peper, 1000 pakken, waar af de
helft hier, en 't vordcre in Hindoer
verkogt wierd.
Quik zilver , 8 Bhaaren , z voor deze
ftad, en 't verdere elders vervoerd.
Vermilioen, 6 Bhaaren , z voor deze
ftad , en 4 na Hindoer.
Japanfclie Camfer fo pakken , f voor
dito, en 4f dito elders vertierd.
Radix China, f o pakken, i f voor Gol-
conda, en ff voor Hindoer.
Sappan-hout, f o Bhaaren, de helft voor
Golconda, en 't verdere voor de voor-
noemde plaatzen , om Lywaaten ,
Tapytcn 6cc. te verwen.
Swavel, 100 Bhaaren.
Patsjaak (een Asjicn's blad, dat tot ftof
gewreven, en in riekend goed gedaan
werd) zo pakken.
Grove thee, 100 pakken i waar af veel
uyr Suratte komt.
Olifants-tanden, 100 Bhaaren.
bchildpads- Hoorn, zo pakken.
Aguil-hout , (dat na Mocha, Hindoeftan ,
en Europa gaat , en 't geen hier tot
riekende Olie gebruykt werd) zo
paldien.
NG der KUST
Gory of vergift- fchotels (die , als 'er ver-
gift in komt berften, en naharcgroo-
te betaald werden) 1000 ftuks.
Fyn Carmozyn, en i"ehailaken,al wat'er
af gebragt werd, h 'er getrokken.
Caweh , of Mochaze Coffi-boonen , l za
pakken.
Aluyn, ifo pakken, 100 voor Golcon-
da, en fo voor Hindoer, om Tapy-
tcn, en Lywaadcn, te verwen.
Van alle deze goederen wierd gemce-Waarcn,
nclyk een ten honderd aan gcregtighcyd^'j^l"!^"
betaald, zoo zy die van ons, dog zoo zy koopt
die van anderen in^ekogt hebben , betaa-
len zy maar een half ten honderd j dog
zyn dan gehouden den Koning, en alle
de Ryksgrooten , van de noodige fpece-
ryen, wierook , &c. tegen de inkoops
prys te verzorgen.
Aldaar nu werden velerley goederen
ook ingekogt, die, of van andre plaat-
zen daar gebragt werden , of daar zelfs
vallen.
De goederen, die van Hindoer , Sul-
legam , Karendsja , en andre plaatzen ,
op den weg van Golconda na de Stad
Dekka in Bengale gelegen, gebragt, en
hier ingekogt weiden, zyn
Verfcheyde Droguen.
Dadels.
SafFaraan.
Amfioen, of Opiurti.
Areek, of oude Pinang.
Daftumba , een zoort van ver w, OOI
appelbloefem te verwen.
Kattoene Garens.
Lywaaden.
Suyker.
Difinis.
Amandelen j &c :
De Goederen die hier zelfs vallen , en
mede van de Opperhoofden wel eer
ingekogt wierden, zyn deze:
Gecattoenecrde Dekens, op Parcalen,
en Bethillis gefchildcrd.
Tromvellen.
Over-leer.
Gordyn Goeni's.
Yzer.
Staal.
Dafliimba.
Cattoene Garens.
Diamanten.
Tapytcn.
Bezoarfteenen.
Terw.
Gedrukte Chitfcn.
Behalven deze Goederen plagten de
Engelfchen en Mohharamedaanen hier
nog andre Waaren in te koopen 1 die
wy ter plaatzen , daar wy van hem fpre-
kcn, melden. O P-
I
Van C H O R O M A N D E L.
OPPERHOOFDEN van GOL-
C O N D A.
De Opperhoofden, die hier zedertde
pe^hoof- oprechting van een Compcoir gelegen
den van hebben j zyn kooplieden , in rang, en
Gol- deze navolgende :
conda.
Steven Ysbrandflbon
Vifler. A°.i66t.A°.l66z.
Hylag'erraaar 8 da-
gen , en had toe
Zyn Tweede, Jan
van NycndaaL
Willem Carel Hart-
fing. 1ÖÖ3. l6jj.
Dog A°. 1663. wierd hy
Tweede op Mazulipa-
tara , en Nyendaal
wierd toen opperhoofd
voor een tyd , hebben-
de Jan Parvc tot zyn
Tweede hier, al 't wel-
ke op Batavia afge-
keurd , en waar op de
Hr. Hartfing weer hier
gcplaatll wierd , en
bleef, houdende Nyen-
daal ook hier tot zyn
Tweede, gelyk zy bey-
de ook de voorname
ftigters van dit aanmer-
kclyk Comptoir ge-
wecll zyn , de Logie in
een zeer fraejc Üaat ge-
bragt , en den weg tot
groote winllen voor
andre gebaand hebben.
Jan van Nyendaal. i<577- löSi.
ZynTwecdewasJan Se»
royen , ondci koopman
lójQf en daar na Ni-
colaas Bolk 1679.
I (J8 z.en na hemTheu-
nis Carfteniïbon i ó8 1 .
Michiel Janflbon. TöHz. löSö.
Zyn tweede wasCarflens-
foon.
Deze beyde , JanfToon , en Carflens-
foon , zyn door de Heer Laurens Pit
iö8(5. den f den mey of daar ontrent na
Palleacatta , onder 't opzigt van twee
3S
iö8(J. iö8(5.
[<j8(J. 1088.
Nicolaas Cramfer.
Zya tweede was Jan de
Beer, 1687.
Cornelis van dcnBoeaarde.
•O
Zyn tweede was Cramfer.
Aart Spender. 1088. 1684.
dog maar als Relident,
Joanncs v.in Steland i68p,
die 'er 1691. nog lag.
Zyn tweede was Joa-
chim Colyns.
Toen de Opperhoofden hier in vollen
bloey waren , plagten zy voor alle de
Chriftenen nieell open tafel te houden.
Men had 'er drie of vier Adfiltentenj
twee of drie peerden , agt Palankyn-
dragers , honderd Inlandle Soldaaten,
eenige Hoornblazcrs , Fluyteniften, en
Trommel- flagers, tot hun ftaathouding.
Zy kregen ook honderd ducaaten 'sjaars
tot onderfchraging van de tafel-ongel-
den, en drie a vier Caflen Perfiaanfche
wyn, dog KS78, in 't jaar van de alge-
meyne befnoejing der onkoften, wierd
dit alles afgefchaft.
De CommiflarifTcnj die hier ge-*
weeft zyn , waren deze :
Com-
mifla-
riifcn.
Hollanders , en
eenige
Inlandfche Sol-
daatenopgezonden , alwaar zy tot ió8p.
gebleven z\n.
Zy wierden verdagt gehouden , van
mede deel aan de groote fc huid door eenen
Ghodenda gemaakt, of vandaar ontrent
de vereyfchte voorzigtigheyd niet ge-
bruykt te hebben j waar van wy hier na,
gelyk van deze twee Opperhoofden
Janflbon en Caritenflbon brecder zullen
fpreeken.
DeHcerenJaques Cau- ■JjTen tydc van
lier. V deHeerHart-
Francois Thivart. ) fing , en
Pieter Smith. Myendaal,
Onder den Heer Nyendaal , als Op-
perhoofd,, en zyne Tweeden van tyd
tot tyd j zyn hier geen Commida-
rifTcn geweert j dog ten tyde van de
Heer Janflbon, en zyn tweede Carftens-
foon, is hier gewceft:
De Heer Laurens Pit, 1686.
Gelyk het inkoopen van Yzer en Staal vvaar 't
geheel en al aan deze Opperhoofden yzcr en
Hond, alzoo wierd het zelvcindeLand-l^*=>l§8°
voogdy van Samtomanum , (dat benoor- "g*^"'
den Golconda, 45PO uuren van Mazuli-
patam , en f dag-rey zen van Nagel wanze
legt, ingezameld.
Van Golconda daar na toe reyzcndcj
ontmoet men 37 dorpen, en 't Kaftecl
Oragel, waar ontrent de fynfte Bethil-
lis, met de naam van Oringaal, na dit
Kafleel bekend , fraeje Tapyten , enz.
vallen.
Hoe hier het yzer gemaakt en tol ftaal
bcreyd werd , vertoond de Heer HavarE
zeer omflandig.
Geen andre volkeren, dan wy alleen j
hebben hier eenige Comptoircn.
Hoewel wy geen cygendoJn in , of
E i on-
36
BESCHRYVING der KUST.
ontrent Golconda hebben, dun bevorens
door ons gemeld is , meynen wy egtcr
van onzen pligi te wezen, die voorname
Had , alwaar voor onze iVJaa:fchap|'y ioo
veel tonnen goudsvantydtottydovcrge-
wonnen z) n , wac nader te belchryven.
De Stad Haar naam is eVj^entlyk niet Golcon-
Golcon- da (of Gul-conda, dat in 't Perfiaai.fch
d»bc- ggj^ pcopende , zoo andrc willen, een
fchrcven. ° ' r» u ij i i
uytgezogtc Roos beteekend , en hoeda-
nig alleen 't Kaltecl, daar ontrent ge-
legen , genaamd werd) maar Heyder-
Abaad, of He)dcr-ltad.
Door de naam van Hcyder verftaan
de Perfiaanen Mortefa- Aali , Mohham-
meds Neve en ichoon-zoon» dcgrootlle
van alle Heyligcn , dien zy na hem eeren ,
en aan welken zy, als een andren Her-
cules, toefchryven, dat hy twee flangen
in zyn Wieg zou gedood hebben.
Dezen naam nu geven zy aan de Stad
Golconda, dat zo veel te kennen geeft,
als een Stad , die door een flangen-ver-
nieler met inwoonders vervuld is.
Zy werd anders ook wel Bag-nagaar,
dat is , N agaars Hof, genaamd , en wierd
door den overgrootvader des laatften Ko-
nings op een na, of Sulthaan Mohham-
med Colli op 'c verzoek van een zyncr
vrouwen, Nagaar genaamd, gebouwd.
Zy plagt wel eens zoo groot, als
Amlterdam te zyn , en had op de
ganfche Kufl: van Choromandel geen we-
derga.
Zy lag voor hare verovering 1687 ,
rondom zeer wel in hare Wallen ca
Muuren, en had toen 12 poorten.
Daar waren ool</ izfchooneMesdjids,
of Moorfe Bid-plaatzen , zeer pragtig
en kondig gebouwd, onder welke twee
zeer hecrlyk , en na 't voorbeeld van den
Tempel tot Mekka gefchikt, dog nier
volbouwd zyn, om dat de laatfle Vorll
op een na in zyn droom door Mohhamcd
zeU gewaavfchouwd wierd , hier mede
niet voort te gaan, zoo hy voor eeuwi^^
Gods toorn niet op zich hebben wilde,
alzoo h begeerde , dat de Tempel van
Mekka boven alle andre uytlteeken
zoude.
Op de groore Markt , niet verre van
onze Logie, ilond 's Konings Paleys.
een voortreffiflyk gebouw, diens gewe-
zcnc hcerlykhevo, gelyk ook die van 's
Koniiit^s uytmuntende koltelvke thioon
de Heer Havart in zvn i. Deel pag. 132
zeer naeuwiscuiig befchryfr.
Het befloeg een zeer groote plaats ,
tn was weerdig , om als een Vorllelvk
pronkftuk \an alle nieusgierigen bc
Ichouwd te werden.
De Meydaan, ofte Markt, de Sjaar-
tnonaar , of vier torens , waar in een
fchoone Bad-llove was, de menigte van
Carnvaanlara's , en deaanzienelyke huy-
zcn van een groote menigte Hovelingen,
en voor al die van de l<.yksbeiticrder ,
een groot getal van cierlyke en koltcly-
lykethuynenbinnenen buyten, gevoegd
bv de pragtigegraf-Ileden der Koningen,
van welke zommigc ongemeen kollelyk
zyn, en de cene een vry-plaats is , ga-
ven ccn ongemeen cieraad aan deze Had,
alzoo tot het byzonder befchryvcn van
ieder ihuyn en Lullhof , zonder van an-
drc pronkltukken te fpreken, wel een
groot boek vcreyfcht werd.
Daar waren toen ook twee nette
Roomfch-Catholyke Kerken , de eene
in de Stad , ter eere van de maagt Ma-
ria, en een buyten de Stad.
Het Kalteel Golconda lag een groot Met het
uur van onze Logie, en had muuren van ^^''^"^'
Z3 voeten hoog , en de gragt was 4f
voeten breed.
De Koning hield daar nu en dan zyn
vcrbl) f} dog de fterkte van deze Veiling
heeft dezen laatiten Koning 1687. voor
de woede van 't Moiiolfch Lescr niet kon-
nen befchermen, gelyk wy in 't leven
van Eurangzeeb (die dat R)k veroverde)
omftandig vertoonen.
DE KONINGEN van GOL-
CONDA,Waren,
Bar ra Melk ,
Sulthaan Ibrahim.
Sulthaan Mohhammed Colli.
Sulthaan Mohh.immed.
Sulthaan Mohhammed Abdullah.
Sulthaan Abdullah Kotbsjahj die meer
als f o jaar geregeerd heeft , en 1071.
den 3. JVIey Itierf, inzuyvergeld ipC'a-
roor oude Pagooden(van welke ieder Ca-
roor 10 lek, en ieder lek 1 00000 Pagoo-
den, en ieder Pagood 10 gl; bcdraagd)
of negenthien honderd maal honderd duy-
fend gulden nalatende, zonder van zyne
onwaardeerlyke Juweelen te fpreken ,
waar by de magt dezer Koningen kan af-
gemeten werden. Hy lagte noir, maar
zag altyd even nors, en droefgecliig, en
was doodclyk gierig.
Sulthaan Aboeil Ha(T;in,jongfl:e fchoon-
zoon des vorigcn Konings, die, fchoon
de jongde zig 1082, door vermogen van
zyne goede vrienden, boven des vorigcn
Konings oudlle Schoon zoon , Mierfa
Ahhmed, op den Throon wilt te drin-
gen , hoewel hy zyne voornaam He voort-
zetters, kort daar na, zeer qualyk be-
loonde.
Twee groote raylcn van de ftad ziet
men hare Koninklyke Graven, daar alle
dag ten 4 uuren plagt brood of Ry il, en
gekookte fpys aan de armen gegeven te
werden. De
De Ko-
ningen
van Gol-
conda,
Van C H O R O M A N D E
De Land-taal alhier is Hindoeftans, of i navolgende ; werden
Moors (zoo zy 't daar noemen) dog die
■ hier geen Ar.ibifch en Pcrfiaanlch kan
fpreeken, werd voor een ongeleerde ver-
fleten. Immers alle de Hovelingen fchry-
ven in een van die twee taaien.
De rechte Land-taal egtcr is hier 't
Jentiefs , of Tcllingaas.
Het verdere 't geen wy daar van kon-
nen zeggen, is door de Heer Havart zoo
naeuwkeurig aangeteekend , dat wy niets
daar by te doen hebben , weshalven wy
ons atfcheyd hier mede van dit Comp-
toir nemen , om tot het vierde Noorder-
Comptoir over te gaan.
Palicol, £)e naam van 't zelve is Palicol, een
deNoor-'^°''P> ^^ mylen van Mazulipatam, wat
der-
L. 37
hier ingckofc
jngekogt
v/erden.
Ccmp-
toir.
Noordclyker na de Rievier van Narfa^
poer, gelegen, hoewel die reyzegemee-
nelyk in een dag en nagt gedaan word ,
langs een zeer vermakelyke en Lommcr-
ryke weg, als mede langs de thuyn der E.
Maatfchappy , en voorby het Suri of
Towak-dorp , en de dorpen Madepalem ,
Vintera groot en kleen Golepalem (op
welke twee laatfte men met Ichouwen
vaard) en verder langs de Zee- kant tot
aan 't groot dorp Peddepatam, en Mon-
gcleer, daar men ook overvaart.
Wy hebben aan de regterhand, als
men van Mazulipatam in dit dorp komt,
een fterke lleene Logie , die al een fraeje
vertooning doet, en van veel fraeje ge-
makken voorzien is. De afteekening
daar van en van de byzondre vertrekken
in die Logie, zoo als zy 1688 was, ziet
men naeuwkeurig in haar platte grond
door de Heer Havart vertoond.
Den Ko- jn de oudfte tyden had men het van de
fchenkt Mooren, en voor looo Pagoden of ƒ000
onsjooogl: in pagt, gelyk de Heer Havart uyt
el. Jaar- de Firmaan, of 'c bevel-fchrift , onder
lyks
1676.
quyt.
Onze
Logie
aldaar.
Sukhaan, Abdullah Dotbsjah i5f3, en
een andrc door Sulthaan Aboeil Haflan
löyz.. in Oftober verleend j aanwyil ;
dog i6y6. heeft die laatftgegielde Sul-
thaan Palicol en Contera, (onder Mazu-
lipatam behoorende, hoewel zy anders
onder Eloer en Ragiemandri , twee by-
zondre Landvoogdyen gerekend wier-
den) aan de E. Maatfchappy gelyk de
Heer Havart mede by een Firraaan toont
in eygendom gcfchonken , ter tyd toe,
dat die Vorll van zynen Throon gelloo-
ten wierd.
Dit Comptoir is voornamelyk opge-
■rigt,om verfcheyde zoortcn vanLywaa
ten, en naderhand ook andre goederen,
. in te koopen,dat van tyd tot tyd toege- '
nomen heeft , gelyk ook de Logie en 't
getal der dicnaaren.
Waaren, ^°ë vertier van Goederen, die men
die hier aanbrengen of verkoopen zoude , viel
vallen.cnhicr ganfchclyk nictj maar alleen deze
Guinces Lywaad.
Parkallen.
Salampoeris.
Bethillis.
Chitfen.
Hoe nu het fchilderen vandeChitfên,
en het vordre, daar toe vereyfcht, toe
gaat , wyfl: de Heer Havart zeer net aan^
Men koopt hier buyten de voornoem*
de kleeden nog in :
Vloer- fteenen, die gebakken werden.
Rogge-vellen.
Kruyd-maaten.
Bandeliers.
Bandeliers-koorden.
Goeni- zakken.
Lamp-olie.
Calappus-planken*
Latten.
Sparren.
Salgadc-houten.
Pautekc- balken.
Lak-panncn.
Metfel-fleenen.
En meer andre Goederen, voor dit j
en voor andre Comptoiren noodig, en.
die hier beft te bekomen zyn, welke al-
le met gereed geld ingekogt werden.
Daar beneven heblicn de Opperhoof-
den hier het opzigt ea de bezorging over,
den Land-bouw, voor al zedert dit dorp
oos eygen wierd, van een Bleekcry, Sme-
dery , Timmerwerf , blaeuw-verwery ,
en een lynbaan.
De Land-bouw bcdaat in 't planten Andre
of zacyen van Padi , dat men in Mcy doet , ''■^^^^^ >
en in Juli ten eyndc raakt. Het verplan- jo^g jgj
ten gcfchied in Auguftus en September, Opper-
en 't kleen gewaich werd in Janua- perhoof-'
ri gczaeid, dat in die en de twee volgen- j^^^j.^'^",
de maanden gcfncdcn, door oflen (na de de.
oudlle wyze in de Óofter-wereld) ge-
dorfcht , en dan verder, in de dorpen
Palicol of Contera, inkuylen begraven,
gedekt, en zoodanig behandeld werd,
als men hier gewoon is om ze wel te bc-
waaren.
Van ieder Candi, of Bhaar (eenzoort A!s de
vap Inlandfe laften) fzo ponden zwaar, 1^^^^^*
trekt de E. Maatfchappy hier een i ge-
deelte, en den Landbouwer behoud maar
l voor zich.
Ook werden de ingezetenen van deze
twee dorpen gemeenclyk met al hunnen
omflag van heeften , getouwen , &c
Jaarlyks, by wcge van ziel-befchryving
overgenomen, en ieder na zyn vermogen
op ccn hoofd-geld geftcld, waar af geen
andre, dandeBramines, worftelaars, en
1 hoeren, vry zyn. E 5 Pas
38
BESCHRYVING der KUST
Pas buyten Palicol , en ook zomtyds
wel 5 mylcn van hier , in Narfapocr ,
plagt een bleckery tczyn, dicondervicr
Inlandfche Hoofden ftont , en die van
ieder Huk lywaad een valte Ituyver trek-
ken, behalven nogandreonkoilen, daar
op vallende, en zeer net by den meer ge-
melden Heer Havart aangcteekend.
Smede- Aldus was weleer onder dit dorp, een
rv.> CU SmcdcrycnTimmerwerf, dieindeeerllc
^'^1^ t tyden tot Ponncpilli , daar de E. Maat-
fchappy veel jaaren een vall verblyf, en
een pollhoudend perzoon had, plagt te
v/czen.
Daar over hebben het opzigt, en hun
verblyf deze navolgende lieden gehad.
Opiicn- Simon van Groenewegcn. 1641. i<S6f.
j_s\we. wierd van Adllltent on-
derkoopman.
Pieter Roman. 166 f. 1669,
Dirk Vonk. 1660. 1Ö70.
Abraham Blom. lójo. i6ji.
. j6jz. \6j6.
pieter van der Burg.
Hetyzer, dat hier tot fpykers, &c:
verfmoltcn wierd, quam of van Singerey-
ne, onder Nagel vvanze, of van Santo-
marium , (onder Golconda behoorende,)
en men was in (laat, om hier alle maand
öo Bhaaren , of Candil , ieder van fio
ponden , tot fpykers van verfche yde zoor-
ten te verfmeden.
Na dat dit dorp Ponnepilli, in 't jaar
1671 a \6ji weggcfpocld , en de E.
Maatichappy Zfoogl: aanfchade, door
't wegdryven van hare Smedery en Tim-
mcrwerf geleden had , heeft de Koning
l6jf. haar een crfinNarfapoergefchon-
kcn, alwaar weer een kleen net huysje
tot verblyf van den Opziender gebouwd
is} wel meelf, om de Engelfchen, die
niet verre vanhier, tot Madepalem, een
Logie hebben, niet toe te geven.
Hier over had de Caffier , onder 't
gezag der Palicolfe Opperhoofden, toen
't bewind, zoo lang die fmedery totMar-
fapoer aangehouden is.
Deze waren de navolgende :
Pieter van der Burg.
Ni col aas Bolk.
Francois van der Bol.
Jan van den Briel.
1676. iö8f.
löpo. i6i)i.
Behalvcn dezen opper-Opziender, was
hier ookecninlindfchefchryver, nevens
drie Inlandfche Zoldaaten, een gemeen
dienaar der E. Maatfchappy , twee fmids
baazen , en 300 knegts die 't geheel jaar
door bezig gehouden werden.
Buyten de Logie op Narfapoer was
ook een Timmerwerf, digt by die Rie-
vicr, die groot, en zeer bequaam was,
om hare vaartuygen te vertimmeren, en
nieuwe Chaloej en te maken.
Ook plagt 'er een Verwcry in de Lo- Vcr-
gie tot Palicol te wezen, alwaar men ^"5^*
met den Indigo, die men te Palcwanze
mkogt , veel kleeden blaeuw plagt :c
verwen.
Deze is in zich zelven wel beter als de
[ndigo , die op Tegenapatam valt ^ maar
wel driemaal zoo dier , behalven dat de
Tegenapatamfe Lywaatcn , met deZuy-
(ler Indigo geverwd , veel beter koop
zyn, als die men met de Noordfe Indigo
verwd, hoewel de laatfte, of de Noord-
ze , varter , en wel zoo goet vallen.
Wat 'er nu tot deze verwery verder
behoort, kan men omllandig in 't werk
van voornoemden Heer mede zien.
Hier zyn ook een voorname lynbaan, en Fn de-
werk-tuygen , geweeft , waar over een ^y""
Hollandfche Baas 't gezag had. ''""'
Men floeg in de zelve allerley tou-
werk , als ook Zeyldoek van Hennip ,
zoo verre de E. Maatfchappy dit op hare
vaartuygen van nooden had.
De Hennip, hier toe benoodigd , viel
indeLandfchappen Eloer, enRagieman-
dri , die ontrent i f uuren van Palicol
leggen. Wat nu deze Hennip by inkoop
kolï, en wat verdere ongelden 'er op-
loopen , om ze hier met oflen te brengen ,
konnen wy in 't voornoemd werk mede
lezen.
Dit was zoo in oude tyden j dog die
verwery , fmedery , en lynbaan , gely-
ken nu niets na het vorige; maar zyn
zeer vervallen.
Tot het Comptoir van Palicol behoo- Die-
ren , buyten de Opperhoofden, nog j-n^ari,
a 6 Nederlanders, 4 aan de pen, en ièyichl"'
tot het werk der bleekery, fmedery,' en
der Timmerwerf, behalven nog 70 In-
landfche Soldaaten , zoo om de Logie
alhier, en de dorpen Palicol , en Conttc-
ra , te bewaaren , als om andre noodigc
dienften 1% verrichten.
Men plagt 'er veel meer te hebben , dog
1678. zyn zy op dit getal, dat niet ver-
minderd kan werden, gebragt,,en toen
heeft men hier ook veel onkollen, van
z a 3 peerden, dienaais, Rosbaar-dragers,
wyn , kaarzen , olie , wafch , Brand-
hout, en nog f o ducaaten 's jaars, en
meer aandre voordeden, by de Opper-
hoofden getrokken , bcfnoeid , en die
alles afgefehaft.
Voor hem plagtcn de Comptoircn Pa-
licol en Daatzerom onder een hoofd te
flaan , en maar een Comptoir te zyn ,
zonder dat 't Opperhoofd toen op een
varte plaats, en dan eens hier, dan eens
daar was.
Maar men vond goed dit tot een by-
zondcr Comptoir zedcrtiöf i. te Hellen,
OPPER-
Van C H O R O M A N D E L. 59
Zyn Tweede was Pieter
Moutmaker.
Pieter Moutmalcer. 1669. i6jjt
Zyn Tweede was Jan Sc-
ropyen, i óyj.daar na Ni-
colaas Ruyfer.
Joannes Huysman.
ZynTweede was deRuyfcr.
Jan van Nooy.
Zyn Tweede was de vorige.
N icolaas Ruyzer.
Hy had geen Tweede, dan
Adriaan Bloltkeel j die
1684. bleef.
Bruyning Wildeland. i68z. i68j>.
Zyn Tweede was de vorige ,
en daar na Izaak. Mailis.
Joannes Lampe. l68p.
Zyn Tweede was de vorige.
Dus was 't hier i6pi.
I6I5.
1Ö50.'
1630.
l6}i.
i63f.
löjf.
I6?ö.
165Ö.
1(540-
1540.
1644.
1Ö44.
KÏ49-
1648.
l6fi.
ï6fl.
löj'4,
OPPERHOOFDEN van PA-
LICOL.
Opper- Zyn deze navolgende , Op-
hoofdcn pcrkooplieden , ofkoop-
van Pah- {■ j '^ n. *
^^l lieden, geweelt:
Henrik de Wit.
Mariiius Louiflbon.
Jacob de Wit.
Roeland de Carpenticr.
Jan van Melderd.
Mattheus Leenderdflbon.
Gysbert Pel Ie.
Klaas Cornelinbon Blok.
Pieter Syme,
Joannes de Sterke.
Andries van Swaanswyk.
Joannes van Swaanswyk.
Tot deze tyd toe lag hier
maareen man als Hoofd,
dog na die tyd ook een
Tweede.
Willem RobbertfToon Al-
ma.
Zyn Tweede was Abra-
ham Wildakker.
Evcrt van Graaien.
Zyn Tweede was Simon
van Groenewegen.
Hercules Lindebom.
Zyn Tweede was de vorige,
Elias van den Bronke,
Simon van Groenewegen.
Zyn Tweede was Jan vaa
Nooy.
Jacob van der Duflen.
Zyn Tweede was de vorige.
Henrik Servaas.
Zyn Tweede was de zelve.
Francois Thivart.
1677.
IÖ77.
1677.
1682.
1082.
1682.
I(5f4. I5f8.
i<yf8. I6J-8
l6f9. kSöJ.
1605. l66j-.
Hoe de Engelzcn niet verre van deze
plaats ook een Logie , en een Coroptoir
tot Madepalem hebben , vertooncn wy
elders, daar wy van hen in 't bezonder
fpreken.
Men heeft het tot den voornoemden
tvd hier zoo al flepende gehouden ; maar
niet zonder nu en dan gelclienken aan de
i6fS. lófp. I Inlandfe overheden, zoo hier, als tot
Narfapoer, te doen, buiten de welke
hier de handel zyn behoorlyke loop
niet zou gehad hebben } dat dan de winft.cn
al weer goed moeten maken.
Wy zouden hier meer omftandighe-
den konnen by voegen j dog meynen het
noodige over dit Comptoir gczegt te
hebben , wcshalven wy hier aflchcy-
den , en tot een ander zullen ovcr-
l65f. 1507.
l66j. loop-
loop. Iö6p.
gaan.
DERDE HOOFD-STUK.
Dyfatzerom , het Fyfde Noorder Comptoir befchrcven. Onze Logie hier , en verdrt
gebouwen. De fFaaren, die men hier inkoopt. Golepalem, en Gondewaarom ,
wa/ch-dorpen Vr ontrent. Hoe de goederen van hier -verz-aerd werden. De Opper-
hoofden van Daatzerom. Geen vreemde Natiën bier. De Dienaars hier , '/ verval de-
zer plaats. Bimilipatam, het zesde of laatjlc Noorder Comptoir. Onze Logie hier.
IVaar toe dit Comptoir diende. Deivaaren^ hier vallende. De befnoejingcn hier^ en
alommey 1678. zeer misprezen. Wat winflen hier vielen. De Opperhoofden van Bi-
milipatam. CornmiJJarijfen hier. Commijfarijfen over geheel Choromandel. Reden ,
waarom de winjïen na 1667. g''^ooter^ dan bevorens fchynen te zyn. Warmeer de fche-
pen na Batavia ., en andre Comptciren hier komen : V Pegufch fchip , dat na Perfien
gaat. De y^pansvaarden y '/ Malaks, en Batavifch 5'f/.'//' na Pegu. Zomtyds mg
een Schip van Malacca. Komft van de eerfie Schepen v.-in Batavia De tweede bezending.
Perftaans-vaarders , "'t Pegufch fchip , en andre bier. Schepen hter voorby na Bengale ,
van hier na Ceylon en kvmji de laatfte Batavifche fchepen hier. Wanneer de Jchepen vaa
de Kufl vertrekken moeten. Van de Jaar-Sayfoenen wat droogten men hier te myden
heeft. Met -wat vaartuygen men lofi , en laad, Hunflcgt loon. Waar van de boeren
beftaan. Wat voor lieden de Moradoors zyn. Haar zeldzame en zeer nette wyze van
buyshouden. Haar deugden j en miflagen. Haar huwelyken. Die zy zeer jong aangaan.
Dwtïc-
rom het
vvfde
Noordcï
H
Et vyfde Noorder-Comptoir is dat
te Daatzerom.
Het legt ontrent 1 2 mylen van
Palicol, al meer na 't Noorden, en men ^^^^
heeft het groot dorp Palewale tuflchen toir be-
beyde, alwaar een gioote llccne en zeerfchre-
cier- """
.ven.
40
BESCHRYVING der KUST
On/c
Lo_i;ie
hier.
cierlykc Pagode is. Ook moet men over
de Rievier Onnemond, zich met fchou-
wcn laten zetten, eer men aan het dorp
komt daar onze Logie is, dat evgentlyk
Daatzcriwarom , dog van ons , kortheydó
halven , Daatzcrom genaamd is , een
naam, die 't na zekere fpeelers, in de
Jentiefze taal Dautzeri's, en ftigters van
't zelve geweefi:, draagd.
Ter regtcrhaiid van het dorp, als men
van Palicol 'er na toe giaat, heeft men de
Logie der E. Maatfchappy, die in zig
zelven wel goed , maar by die van Tc-
genapatam, ol Golgonda niet te verge-
Jyken is.
De platte grond daaj af kan men in 't
werk van de irüeer Havart zien , zoo als
die i(58p. nog geweeft is.
In 't dorp Daatzerom is een fchoone
Heydemche Tempel ter eere vanden Af-
god Ramma , en zyne huysvrouw , de
Afgodin Parwati, geftigt, dat een uyt-
munvend Ichoon gebouw is. Ook heeft
ineii 'er den voornoemden Afgod met die
I II ver- Godin op een Ichoone witte Marmere
dere ge- pilaar zeer konllig , en boven verwag-
buuwcn. ting hcerlyk afgebeeld Itaan.
Bchah en dien Tempel en Afgod , die
een groot cieraad, en een groote toeloop
van menfchen geeft, ziet men hier ook
veel fchoone huyzen, waarin Moorcn ,
en Perfiaanen woonen, onder welke dat
van den Landvoogd uytrteckt.
Ook is hier een jaarlykze Markt of
kermis , die honderd duy zenden van men-
fchen derwaards lokt.
Men heeft hier een zeer fchoon Mang-
gas-bofch met veel hcerlyke wandelwe-
gen onder de lommer der boomen , on-
trent zeer frifche en vifch-ryke wateren,
die een groote vei'luftiging aan de wan-
dclcns-gezinde geven konnen.
Men plagt hier 1677. en
^^ I . eenige waaren, die nog al fraejewinften
inkoopt. S^^'^"5 ïïls, Japans itaaf- koper fpeauter,
vcrmilioen, quikzilver, en peper te bren
DcWaa
die i
1678. wel
Lange Dasjens.
Dongris met Roode Hoofden.
En verder 't meeftc, dat men in Pa-
licol verzameld. Hoewel de Lywaaten
hier wel' zoo goed, als ergens, vallen,
en zeer net opgemaakt werden , zoo dat
geen andrc waflchers op de gehcele Kuft
met hun werk hier by konnen haaien.
Hier valt ook Salpeter j dog men ver-
zameld die overvloedig , en alleen , in Ben-
gale , om dat men ze daar zeer goed heefc.
Hoc de zelve uyt de aarde getrokken,
gekookt, gczu)verd, en verder behan-
deld werd , toond de Heer Havart zeef
naeukeurig.
Ook plagtcn hier veel andere waaren te
vallen, ais
Gefchilderdc kleeden.
Rochevellcn, li ei lang.
Ryft.
Goeni-zakken. '
Roode ledere vellen , 6ce :
Allé welke nog hier te bekomen zyn,
en werden die doeken in de dorpen Po-
nare, Oeparc, en Thuni, 4 mylen van
onze Logie, geweven, en dan derwaards
gezonden, vin waar zy, wel bezigtigd
en ieder by zyn zoorte gelegt , en geme-
ten zynde, na den bleek op 't dorp Go-
lepalem , en Gondewarom gezonden ,
daar zy dan verder in een pakhuysder E.
Maatfchappy ter verzending bewaard
werden.
De 2 laatftgemelde dorpen leggen 5 Golep*;
mylen van Daatzerom. P?'*^"? '^^
Men heeft daar fchoone Tanken, zecr^g"^^';^
dienftig om het goed te wafl'chen , en waich-
wel zoo huysgezinnen van wafTchers , bc- dorpen
halven veel andre Heydenen. trent""
De E. Maatfchappy heeft deze dorpen
eens voor al, voor 7fo gl : jaarlyks ge-
pagt, die de onzen wel inGolconda bc-
taalenj dog van de waflchers alhier raec
gen, dog dat wierd naderhand afgekeurd, 1 300 gl: winft weer trekken.
zedert welke tyd men deze navolgende
goederen met gereed geld plagt in te
küopcn , ais :
Fyn Guinees Lywaad,lang f o, breed i ï el.
Gemeen Guinccs, breed, en lang als voren.
Fync gemecne ^alampoeris , lang z8 a
50, breed i', cl.
Parkallen, waar van de twee in lengte
en breedte een Salampoeris uytmaken.
Grove Bethillis, lang 2(5, breed i ; el.
Tsjavonis met Roode Hoofden, lang if
a irt, en breed ü el.
Zcyldoek.
Bandeliers.
Kruydmaaten.
Knorden.
De goederen , hier vallende moeten Hoe de
met dra-ig-oflen, of met Koelis flaven,fi°^'J^^'''j.''
of Inlanders , die goederen torflen , of vervoerd
met karren eerfl: na 't dorp Dangcra , 2^ werden.
rayl van hier, en van daar met vaartuy-
gen na Vintera, en dan verder metoflen
na Mazulipatam vervoerd werden.
Drie mylen van Daatzcrom, (zynde
ook de nette verhcyd van N ariapoer van
Palicol ,) heeft men de haven van Co-
ringo aan Zee, met welke deze Opper-
hoofden wel niet te doen hebben j dog
zoo hier fchepen van de E. Maatfchap-
py komen, moeten zy 't noodige voor
de zelve verzorgen.
Het kan hier ontrent Koningo, en om
ftreeks , vervaarlyk regenen , en nu en
dan
De Op-
perhoof-
den van
Diatzc-
[om.
Van C H O R
<Iaa afgryzelyk donderen en blixemen,
dac zotnmigen op den weg by geval zyn-
de, wel 't leven gekort heeft.
üet dorp Thuni legt ook aan Zee , en
is ccn goede Haven.
, ..Wat 'er nu tot de byzondere pligten
vAn de Opperhoofden , en Tweeden , hier,
eileiders, behoord, wyft de Heer Ha-
vart pag. 4}. in zyn 3. Deel wydloopig
aan, zoo als die door den Heer Arnold
HculTen , Landvoogd van de Kuft van
Choromandel al zedert den lö Nov,
1 049. aanbevolen , en door de Heer Speel-
man den 27. Maart 1065. nader beveiligd
en geftaafd zyn.
Dat dit Comptoir met dat van Palicol
in de eerfte tyden door een perzoon
waargenomen is, hebben wy in de ver-
handeling van dat Comptoir reeds aan-
gewezen,
De OPPERHOOFDEN vart
DAATZEROM.
Zyn kooplieden in rang, en die hier van
tyd tot gelegen hebben, deze geweelt.
41
Marinus LouifToon.
Adriaan Helmond.
Hcrbert AllerdflboHi
Paulus Janflbon.
Aart van Helsdingen
Abraham Carters.
A«. 16 f ^. wierd dit Comp-
toir geligt , en lag 'er nog
Lieven Vermeulen.
Evert van Graaien.
Dog na dat men eenigen tyd
i6ff. een byzonder per-
zoon tot den inkoop ge-
bruykthad,en i6fp. weer
een Comptoir opgeregt,
om 'er de Engelzen van
daan te houden.
Jan Souri.
Zyn Tweede was Wil-
lem Karel Hartfing,van
3oJuiii 1660 tot 166 5, den
zp Juni daar na Pieter
Moutmaker van 166} ,
den f Juni,totden(5 maart
i<J6p, ook nam hy van
1064. den lp May tot de
10 Auguftus hier 't gezag
met Cornelis van Hey-
ningcn waar.
Fran§ois Thivarr.
Zyn Tweede was Mout-
maker.
Henrik Servaas , van dcn
27. Odtober.
Zyn Tweede als voren, die
na 't vertrek van Servaas
't Comptoir tot den zo
V. Deei.
152,4.
i6}<5.
16J7.
1645.
ï6fz.
i(5f4.
i6iy.
1657.
i€yt.
I5f4.
i5fy. 1ÖÖ4.
1664. 1066.
1666.
166 j.
1669.
i6öp. 1677.
1677. iÖ7p.
167P. 1682.
16S2. 16M.
O M A N D E L.
Oftober 1668 waarnam,
tot Tweede voor een tyd
hebbende Bartholoma:us
van I^ofendaal , die die
van den 2.6 Mey 1667. tot
den40ftober 1668. bleef,
Fran^ois Thivart. 1668.
Zyn Tweede was Moutma-
ker.
Jan van Nooy.
Zyn Tweede was Joannes
Caulier, i66p. 1673. ^^
Januari , en na hem Abra-
hamBlom,i673,i Maart.
Dirk Vonk.
ZynTweede was BIom,tot
den 16 December, 1687.
Jacob Corbizier.
Zyn Tweede was Bruyning
Wildeland, onder-koop-
man , van den 24 Maart.
167P. tot den 7 Janua-
ry. 1083.
Adriaan Verbrugge.
Zyn Tweede was Jan Vor-
wer , Boekhouder , en
van den lo Juli tot in 't
laatitevanDecember i68S
was hiergecnOpperhoofdj
dog de Boekhouder Joan-
nes de Carpentier nam het
200 lang waar.
Adriaan Blokked. 1686.
Zyn Tweede was Vorwer ,
die lang naBlokkcels dood
dit Comptoir beftierde.
Jan Vorwer.
Deze lag 'er i6pi nog,
hebbende den voorfchrc-
ven de Carpentier tot
zyn Tweeden.
Balthazar van Duyn.
Ëlias Geliot.
Geen vreemde volkeren , 'of Eu-
ropeers , hebben 'er een Comptoir , ^"'^
hoewel de Engelfchcn 1678. te vergeefs S
getragt hebben hier weer een Comptoir hier.
enLogic op te rigten,gelyk zy 'er bevorens
hadden.
't Geen 'er verder van de Engelfcijcri
hier te zeggen valt, melden wy, daar wy in
't byzonder van hen in 't ccrlle Deel fpre-
ken.
De Dienaars, die hier zedert 1678.^'^*''
(na de befnocjing) gelegen hebben, zynjlig"
geweell, 4 Hollanders, én 30 Inlandfe,
daar 'er te voren wel eens zo veel lagen,
en 't Opperhoofd, een Koopman zynde,
die Zoo lang ook Koopmans koftgeid ge-
trokken had, mocft nu met onder-koop-
mans randzoen te vrede zyn, dat op al
de binnen-Comptoiren ook zoo belaft , en
ingevoerd wierd.
Na dien tyd is 't hier mede, gelykop
F an-
168;^.
1687.
t72}.
1723.
1725.
42
't Ver- aiidre plaatzcn van de Kult, zeervcrval-
• val dezer jgf, ^.oo dat het na 't vorige Daatzerora
plaats. ■ ' , , "
•^ met meer gelykt.
Vermits de Oppcr-Landv/ogd van
ccnige Moorfche Landvoogdyen hicrzyn
verbly f heeftjlegt dit ook grond tot iicc ge-
ven van meer fclienkagien hier, dan eldeis ,
alloo men deze vermogende lieden, 'tzy
uy t bcleefdhe) d , of om redenen van be-
lang, niet kan gaan bezoeken, oK men
men moet hen , na de wyzc der Oollcr-
lingen van ouds her, een gefchenk doen,
dat by de aanitelling van een nieuwen
Landvoogd altyd gefchiedcn moeit.
Dus verre hec voornaam lle, 'r geen op
dit Comptoir aan te merken viel , voor-
gefteld hebbende, gaan wy tot het laatite
Noorder Comptoir alhier over.
Bimilipa- Het zesde, of't laatfte Noorder-Comp-
*e™d;Jf toir is dat gene, 't welk de E. Maat-
laatftc Tchappy zedert veeljaarcn totBimilipatam,
Noor- of Bunnilipatam, gehad heeft.
^"- Het werd ook wel Bhimond-patam
toir"^" (°^ ^^^ ^^^^ » ^'^^ "^^'"^ ^^" ^^^ Afgod Bhi-
mond gebouwd) genaamd , en is het kleen-
fte en Noordelyklle van alle onze Comp-
toiren op de i\.uft, op 17 en drie vierde
van een G;a.ad, Noorder Breedte, ge-
legen.
De weg , die daar na toe gaat , is zeer
vermakelyk , vlak , tot aan de dorpen
Oepare en Konnare , daar veelcrlcy Ly-
w^aden, Graanen, &c: ingekogt wer-
den. Vervolgens komt men te Viziaga-
patam , diens llrand tot voorby Pondi
niet anders, dan hoog gebergte is, waar
in veel Ertfen van yzer, 6cc. vallen. Na
dat men nu dit gebergte over geraakt is,
komt men tot Bimilipatam.
Oaxe De E. Maatfchappy had hiervan ouds
Logie een Logic, die niet verre van ftrand af
^'"- lag , welkers platte grond de Heer Ha-
vart ook vertoond.
In de oude tyden heeft de E. Maat-
fchappy hier jaarlyks foo gl. aan pagt,
of Tol, moeten betaalen, die ons 1Ö76.
mede door den laatftcn Koning vanGol-
conda quyt gefcholden , gelyk uyt de
Fii maan, door dien Vorll; daar over ver-
leend , by den Heer Havart te zien is.
Waar Gelyk nu dit Comptoir noit van veel
toe dit belang geweeft , en mecll aangclegt is ,
toïr™^' om een fpys-kamcr voor Ccylon te zyn ,
diende, alzoo plagtcn van hier ook gcheele
fcheeps- ladingen met Ryll derwaards
vervoerd te werden.
Doch naderhand is dat juytt zoo breed
niet gevolgd , en allenskens verflapt.
DcWaa- Hier werd niets van belang verkogt;
ren , hier maar men koopt hier met gereed geld
vallende, vcifcheyde waaren, voor al veel zoortcn
▼an Kleeden, die beter, en vry beter
koop, dan elders op Choromandel , val-
len, om dat hec Katto«n, en de levens-
BESCHRYVING der KUST
middelen hier veel beter koop, dan el-
ders, zyn.
De goederen zyn deze:
Ryft.
Guinces Lywaad.
Salampoeris,
Dongri'smetRooüc Hoofden. <! Ion die
Negros- Kleeden. ( nendc
^ Alle voor
i Perfien ,
( en Cey-
Lak, op ftok jenS, al mede voor Perfien >
dog zeer moejclyk te bekomen, fchoon
het daar zeer grootc winllen geeft.
Curcuma , of Indiaanfche ZafFaraan,
hoewel die overvloediger in Bengale valt ,
en dsar beter gekregen kan werden.
Deze Koopmanlchappen , in de vorige
bloejcnde tyden hier opgekogt, werden
hier nu , zedert het groot verval alom-
mc, zoo Iterk niet meer gezogt.
Ook is hier 1678 alles mede bcfnocid , De be-
en zyn de Hollandzc Dienaars op }, cn'^ocjin-
dc Inlandfche op if Perfoonen vall bc-ff°^'^'
u r-y I-T . ■ j ^" alom-
paald. De f o Ducaaten s jaars voor de me 1678.
tafel-ongelden der Opperhoofden, de zzeermis-
peerden , 't wafch , en de Olie voor 't preicn,
licht, wierden afgekeurd, al welke ftaat-
verminderingen der Opperhoofden alom-
me het aanzicnder E. Maatfchappy, en
hart inkomften en vooidcelen by (Jen In- ^
lander merkelyk verminderden.
Men heeft hier een zeer bequameRhcc-
de voor de fchepcn ; en die van Malacka
na Choromandel gaan, komen hier ten
anker, en werden ook van alles, dat zy
noodig hebben , voorzien.
De Scrlaskeer, of 't Hoofd van 't Le-
ger des Koangs, die tot Sikakol, oi>-
trent 14 mylen van hier, by na als een
Onderkoning , zyn hof plag te houden ,
moeft door de onzen gedurig, om de ge-
meenc loop van den handel niet gellrerad
te zien , bcfchonken werden } maardewyl
alle de winden van dit Comptoir in een
ganfch jaar niet boven de zoooo gulden Wat
beliepen , wierden de gclchcnkcn daar'''"'^^"
ook wat na gefchikt.
hier vie-
len.
OPPERHOOFDEN van BIMILI-
PATAM.
Die hier van tyd tot tyd gelegen heb- De Op-
ben zyn Onderkooplieden, en deze na-^"^°°^"
.,^\r,^ A^ . oen van
volgende: B,„i,jp,.
tam.
Gerard Bakker. löfz. löj-S.
Zyn Tweede wasFrederik
KcfTelerus.
Frederik Keflelcrus. iö/8. itffp.
Zyn Tweede wasFranCois
de Wit.
Hercules Lindebom. löfp. 1661.
Frederik KcfTelerus. ï6<Sfi. i66z.
Zyn Tweede was Joris
Eling. J«-
Van
C H O
1662.
R O
lööp.
Joris Eling.
Zy nTweede was Mattheus
Eyfleben.
Jan Parvé, 1669. 107}.
Fioris Bolwerk. 1Ö73. ió8ö.
ZynTweede was Jan Web-
bers, die 1674. a i6jf.
flierf" , daar na Jacob
Maas 1678. daar na Wil-
lem Hidding 1 678 . 1 6 8 3 ,
en eyndelyk Juftus Chad-
veld,i685,toc 1686.
Leendcrd van den Briel. 1686. 1691.
ZynTweede wasJanSaxen,
1687. daar na Nicolaas
Dankwaard 1688. i68p.
daar na Jan Henrik Si-
raonflbon.
Nicolaas Dankwaard , nu
Boekhouder. i(5pi.
Zyn Tweede was Willem
Oollerharen.
over
Com-
miflk-
riflen.
hier.
De COMMISSARISSEN, die
hier geweeft zyn.
l66i.
1682.
16S6.
löpl.
M A N D E L. 43
te flegt vak) al zoo goed koop, zoo nicc
beter als elders , zou konnen bekomen,
behalven dat het tot den handel zeer ge-
legen, en- veel langer van de E. Maat-
fchappy , dan van de Engelzen of Dce-
nen , bewoond is.
Dewyl wy bevorens de CommiÖariflen Com-;
over de byzondere Coraptoiren aange- miffari»-
haald hebben , zal 't niet ongevoeglyk^'^') °j '
zyn,dat wy de AlgemeyneCommiflariiren, ci^roro-
over geheel de Kuft van Choromandel in inandel
der tyd aangcfteld , voor zoo verre die
ons bekend , als ook die Gefanten aan den
Koning van Golconda geweeft zyn, hier
by voegen.
Jacob Dedel , Zcc-
De Hecren voogd. 1624,
N. Boreel. 1Ö45.
Dirk Steur, ookGe-
fant aan Sulthan
AbdullahCotbsjah.
Picter SmithjOok Ge-
fant aan den zelven
Vorit. 1(57 r;
Jacob Joriflbon Pits. 168 1.
Laurens Pit, ook Ge-
fant aan Sulthan
Aboeil Haffan. iö8ö.
DcEd. Heer Henrik Adriaan van
Rheede, Opper-Commiflaris.
Joannes Baccherus , alleen, van
Noorder-Qioromandel.
<i
1Ö87.
Jeremias de Bont , onder-
koop-man.
Henrik van Outhoorn.
Adriaan Blokkeel. ?
Bruyning Wildeland. S
Bruyning Wildeland.
Jan van den Briel.
DeHeerJoannesBaccherus.
Die by zyn Gezandfchap
aan 't Hof van dcngroo-
ten Mogol zeer veel tot
herllelling van den Han-
del in Golconda, en el-
ders toegebragt heeft.
Het eenige, dat wy ontrent de Comp-
toiren op de Kuft van Choromandel in 't
gemeyn nog te zeggen hebben , is , dat 'er
wel eenige mindre zouden konnen gemift ,
en ingetrokken werden,endat 'er meer an-
dre afgekeurd zyn, die met nuttigheyd
zouden konnen herlteld, en weder opge-
richt werden.
Het eerlte werd mceft om de Engelfen
gelaten , en ontrent het laatfte zouden
wy 'er Itcrk voor wezen, om op Peta-
poeli, 14 a if mylen van Mazulipatam,
aan de Zeekant, een zeer vermakelyke
woon-en handel-plaats, weereen Comp-
toir op te richten , alzoo hier zeerfchoo-
ne roode Lywaaden geverwd, en grove
en fyne Chitfen, zoo goed als ergens,
gemaakt, en gefchilderd, en veel andre
noodige goederen toebereyd werden, die
men daar , mynes bedunkens, (hoewel
andere daar andre gedagten over heb-
ben , en den inkoop hier dierder ftellen ,
€n meynen , dat de verw van 't roode goed hebben moeten gelden. Égtcr is het ze-
i F.;s, kcr
1688.
Indien men de oude papieren der E. Waarom
Maatfchappye naziet, zal men wel be-<'s\\ in-
vinden, dat de winftenvoor 1ÖÖ7. i668,'^|^ "*
tot 1Ö70 , zoo groot niet, als wel daar na , grootcr,
geweeft zyn , dog dit komt voor eerft dan be-
by 't goud toe (dat wel vy f maal honderd }'®''^"^'>
duyzend gl. winftcn, en meer, 's jaarSje ^yn^
op de Japanfe Coepans , en van 't Well-
kuft-goud, en voor al door de verhoo-
ging , die 'er zedert 1 064. van 84 tot 96. en
twee jaren later, tot lOf ftuyvers inge-
voerd, waar door alles wel 2f ten hon-
derd gerezen is, zoo dat, daar het te vo-
ren verlies gaf, het na dien tyd fcheen veel
winll te geven, alzoo hier door wel 2a
tonnen gouds, en meer, aan de hoofd-
zomme inquamen , waar by dan de goede
koop , en de uytvoer der Coebangs ge-
voegd zynde , quam dit ook wel f
a 6 tonnen gouds te verfchillen, uytal't
welk men zeer licht vatten kan , dat ,
zoo er te voren 2f ten honderd gewon-
nen was , 'er nu meer als 1 00 ten honderd
gewonnen moet zyn ; maar of men dat
nu aan een grooter bloey, dan bevorens
(gelyk zommigen doen) toefchryven
moet , laat ik aan 't oordeel van den Le-
zer, behalven dat de goederen , die men
zedert inkogt, vry meer, dan bevorens.
44 BESCHRYVI
kcr, dat de E. MaatfchappyopdezeKuft
jaarlyks, buyten alle onkolten , een fclioo-
ncnlluyvcr (die wyjuylhiiet net begroe-
ten willen) heeft weten te winnen, en
daar door haren handel elders merkelyk
IC onderlleuncn.
Met deze aanmerking van het be-
fchryven van deze Comptoiren , voor
200 verre die ons of in eygendom toeko-
komen, of daar door onze bedienden den
handel van ouds her gedreven wiei"d ,
een cynde makende , zullen wy nu tot
eenige andre zaaken overgaan.
Wan- Wat nu de komll der 1'chepen alhier,
neer de 'j. ^-^ ^.^^ Batavia, of van andi'e Comp-
vin Bata- toir^^n betreft , daar mede is 't aldus ge-
via, en legen.
van an- Jn Januari komt het fchip van Pegu,
Corap- '^^^ ^" September derwaards vertrokken
toiven was , hier. Het komt onuent den 10 a
hier ko- Zf . December ontrent Bimilipatam ,
men. loopende op 18 graadcn N. Breedte by
het Hoog gebergte van Pondi 't land in
't gezicht , om zeker met de N. O.
Wmd af te komen, en verfchynd ontrent
Pcgufch nieuwe jaar op de Rheede van Mazulipa-
fchip, dat tam , van waar dan dat fchip met vragt-
"^^ï'"''^ goederen en met eenige Mooren op vragt
' (200 't noodig is , op Palleacatta nog
eens aangicrendc) kort langs Ceylon en
Malabar na Perficn ontrent halt januari
vertrekt.
Eentogt, die voor een Zee-man een
fraeje winlt, by 't verhuuren van de Ca
juyt voor 2,00, de Hut voor 100 Pagoo-
den, en naar mate van dien , ook van an-
dre plaatzen , kan geven , behalven dat
. de H. Maacfchappy daar nog wel jf a
36000 gl. winlt op hebben kan , dat in
zulken korten tyd al zoetjens kan mede-
genomen werden.
Japans- Ontrent het cynde van Januari, of tus-
)'j*^*^^"'fchenden 14. en 24. dito, komen de Ja-
laks, pans-Vaarders met hun Goud van de
en Bata- Noord, met een Malaks, en een Batavifch
'V'}^ fchip , en zomtyds ook wel i a } , op wcl-
^ ^' kc bodems op M.ilacka het goud en zil-
ver volgens ordre van haar Edelheden
verdeeld werd, wanneer in haar gezel-
^ fchap ook de BengaaUche, Suratlche , Per
liaanfche enCeylonfche fchepen vanMa-
lackaden lii.Decembervcrtrekken, inty-
den van vrede,buyten de Nicobare (zekere
Ey landen, zoo genaamd) de ecne om de
Well na Ceylon, de andre om de Noord
na Bengale, en andre weer om de W.
N. W. tot op \\i graad N. Breedte na
de Kullftekcndc} dog in tydcn van Oor-
log bly ven zy tot de Kuft toe byeen,
't welk wel niet buyten verlet van hare
reyzc gefchiedcn kan, alzoo dan de fche-
pen , die in 't laatll van Januari op Cey-
lon en in Bengale zouden komen , daar
niet eer als in Maart konncn verfchy-
NG der KUST
nen,dogdat egter dan niet anders kan gc-
Ichikt werden.
Men lolte dan op de Kuil tot Pallea- En waa-
catta (nu tot Nagapatam) ten eerften de^^^^jj^'^
goederen die voor Choromandel medcvertrek-
gcbragt waren , die in goud, zilver. Ja- ken.
pans Itaaf-koper, Camiér, Lakwerken,
£cc. betlondcn, en die fchepen vertrek-
ken dan weer zoo ras, als'tmogelyk is,
't eene na Mazulipatam, daar men de ge-
reed-leggende Noordfe goederen wcerin-
neemd , en in 't begin van Maart wel
mee ft Z. O. aan, alzoo het Moeffon dan
meert verloope is,na Batavia vertrekT,heb-
bende dan veel moeite om de Weft-kult van
Sumatra door llilte op drie graaden N.
Breedte te bezeylen , alwaar zy dan ver-
der met de Land-winden langs die Kuft
moeten zien op te komen : want de er»
varenheyd geleerd heeft, dat die gene,
die een halve maand eer vertrokken, wel
door de Linie, ja wel tot 5 a 4 giaaden
Z. Breedte quamen j maar bleven dan
door ftilte daar dry ven , en kregen denZ.
Ooften wind op hun dak, waar doorzy
de hoogte , en den tyd weder dubbcld
verloren om de Wcft-kuft aan boord te
krvgen, daar de andre, fchoon later ver-
trokken , zoo veel eer tot Batavia beland-
den. Een zaak , daar wel op diend gelet
te werden.
Het ander Ichip vertrekt na de Zuvder-
Comptoiren, om de geeyfchtc koopman-
fchappen en noodigcn voorraad, als me-
de 't goud en zilver, tot 't vervolg van den
handel vercylcht, derwaards te brengen,
nemende op Sadraspatam , Tegenapatam
en Nagapatam, de gereed leggende pak-
ken in , en vertrekt dan mede den 10
a 11 Maart , even als 't vorige , langs
Sumatras VVeft-kuft (daar men ook de
ftroomen te baat heeft) na Batavia.
Het derde fchip plagt gemeenelyk la-
ter van Palleacatta (en nu van Nagapa-
tam) Mazulipatam , of van de Zuyder-
Comptoiren, na Ceylon met voor-raad-
pakken, Ammunitie van Oorlog, &c:
of wel langs de Kuft , alzoo dit fchip voor
Malacka gehouden werd , te vertrek-
ken.
In 't begin van Februari ging 'er, zoo
lang dien handel daar duurde , een kleen
fcheepje, als men'tmiflcnkon, vanhier
voor de eerftc bezending na Pegu , met
zoodanige pakken en goederen (die 'top
Mazulipatam inneemd) als 'er geeyfchc
waren, waar nevens dan de fchenkagie Schip na
aan dien Koning gevoegd wicrd. V.inPcsii,
daar loopt het langs de wal tot op 18
graaden N. Breedte , of voorbyiBimilipa-
tam , alwaar het Zeewaard overfteekt , ko-
mende met de Zuyde-winden in Zee daar
het de O. N. O. en N. Oofte-winden
ontmoet , houdende het , zoo veel als 'c
mo-
Van C H O R O Af A N D E L,
gelykis, by de wind over, zoo, dat het
ontr«;n.c de Negragie kome te vervallen,
alzoo de wind daar in 't begin van Maart
4f
EenBea
Kaals
fchip.
nog Noordqlykdoorwacyd, doende ver-
der hun beft, om dat Land op lö graa-
den op zyde te loopen , en dan zeylde men
met een aflandigen wind zeer bequaam
Qver ó of 8 vadem waters tot in de Pe-
guaanie Rievier Zicrjang.
Hcc gebeurde ook wel » dat in Februari
nog een Ichip van Malacka plagt na te
koracD, dat toen laat van Hoklieuw in
China, nog met eenig goud, zilver, Ra-
dix China , Thee , Speauter, Aluyn ,
Goud-draad Scc : aangekomen was , 't
geen dan al mede over Mazuhpatam , of
na Ceylon, of na Batavia verti-ok.
In Maart komt hier eenklcenfcheepje
uyt Bengale , dat 'er Boter , Suyker ,
Olie, Wafch, en Salpeter (om kruyt te
maken y oi anders om 'c voort te zenden)
brengt , na dat alle de andre fchepen in
Jkngale vooraf geladen en eeril vertrok-
ken zyn, komende dan recht door Zee,
nadat de O. en N. O. winden al begin-
nen af te nemen, zoo dat het zyn werk
Iieeft, om de 15 graadea N. Breedte te
kannen Jcrygen , waar na het, zo veel
't mogelyk is, na de wal houd , en zoo,
wel meelt van deZuyd op Palleacatta (en
nu op Nagapatam) komt aan te landen,
blyvendedau tot September op de Kuil,
om daar dienll te doen , ca daar na te
vertrekken.
In Juni komen de eerfte Batavifehe
dereer[lcfc];^cpeii jnet: voorraad van alles-, en met
van bT- ^^^ noodig geld hier, gierende Punfto
tevia. das Pcdras aan , daar zy , 't geen 'er voor
de Kuft van Saay (verw-woi tels , die
men op de Kuft tot 't fchildcren der
Chitfe gebruykt) Calappus-houten,Cayer
(louwerk van Kal.ippus-bolfter) eneenige
gelchildeide klecden voor Batavia gereed
ia , inneemen , en , volgens ordre van
den Landvoogd de goederen , die op de
Zuyder-Comptoiren gereed leggen , lig-
ten, die dan op Paliacatta (gclyk nu op
Kagapatam) plegen gebragt te werden,
van waar dan die Heer de zelve weer na
de Comptoiren, daar zy vcreyfcht wer-
den, gewoon is te verzenden.
Detwee- In Juni, en felf in Juli; en voor al in
de bc- vredes tjd, komt 'er nog wel i fchip of
zending. ^ van Ceylon, of Batavia, voor de twee-
de bezending , die dan als de vorige be-
handeld werden.
pgj._: Ontrent dezen tyd komen de Per-
fiaanfch- fiaanlchvaarders, die in Januari derwaards
Taatders, van Malacka vertrokkcn,en 't Pcgus fchip,
weer hier , dat ondertuflchen een togt
na Mazulipatam om hout , Tarw , Bo-
ter, en andre voorraad, doet. Nadat nu
'c Pegus fchip op Mazulipatam gewecft
is, werd het terftond tot zyne gevvoonc
Komft
voyagiej na 't innemen van degeeyfchte
kleeden , koopmanfchappen , voorraad ^
6cc : aangelegt , gewoon zynde in 't laatft
van Auguftus van Palliacatta na Mazuli-
patam te gaan , daar het weer eenige
goederen der Mooren op vragt tegen p
a 10 ten honderd innara, al Zuydelyk
aan van löv of ( op welke Mazulipatam
legt) tot de 13 graden loopende, en dan
verder Ooft aan op Groot Andemaon,
om benoorden 't zelve en in 't ge/.ichc
van dit hoog Eylard te zeylen j waar
na men al Noordelyker tot aan 't Rif
van Brago llevend , en 't land tot op
6 vadem water in 't gezicht loopt ,
waar by men dan gemakkelyk die reyze
krygt.
In Juli en Auguftus komen hier ookSchepeü
wel fchepen voorby , over Ceylon na ^ooffjy
Bengale gaande, 't zy om Arak te los- na Bcu'*
fen, of om Kaneel, Peper, 8cc: hiertegalc.
brengen, waar toe de zelve,voor alalszy
van Ceylon komen, hun uiterfte beft doen ,
omdatzy op Ceylon zeerfchraal van Le-
vens-middelen voorzien werden, dat wel
zomtyds oorzaak ge weeft is, dat zulk fche-
pen gebrek geleden hebben j dog zy troo-
ften zich daar mede, datzy't opdeKuft,
of in Bengale weer wat ruymer zuUca
hebben.
Alle die voorbygaande fchepen loopen Van hie^
voorby Mazulipatam, en zoo verder"^ ^"^ï'
recht aan na Bengale, hoewel 'er ook '^"'
wel eenige plagtcn te blyven , om al
't geen Ceylon van Kruyt , Lood , eii
andre Oorlogs- voorraad , Kleeden van
allerley zoor:, Vloerfteenen , &c: van,
en 't
Pegus
fdup.
nooden heeft , in üftober daar na toó
tevoeren, in welken tyd de N. O. win-^
den hier beginnen te waejen , en dan
moeten ook alle fchepen vertrekken.
In September komen de laacfte fche- Komft
pen van Batavia hier , brengende dan'^^" ^^
alle de fpeceryen van Nagelen , Noo-gj[j\*f|.
ten , Foelie êcc : nevens andre nog ont- fchepen
brekende Koopmanfchappen, voorraad, hier.
equipagie goederen 6cc: die men bevo-
rens nog niet had konnen zenden, en
't verder goud en zilver , op Batavia
nog zynde. Indien 'er twee quamen ,
bleef het eene tot Palleacatta , om al-
les, dat nog ingepakt wierd, in te ne-
men. Het ander ging na Mazulipatam j
vertrekkende gemeenelyk van Pallea-
catta den zo a 22. September j om de
reyze zeker te hebben; dog zo 'er maar
een fchip gekomen is , loopt het
wel tot den if a 26 dito, eer men 'er
klaar mede raken kan ; in hoedanigen
geval het wel gebeurd is , dat geen van
beyden dan de reyze krygen kon.
Ook mogen de fchepen op Palleacatta Wan-
ten uyterftcn niet langer als tot den 6 , ^^^^ *
en op Mazulipataim niet langer, dan tot ^^^^l^
F ï dca
d«
46
BESCHRYVING der KUST
Kuft ver-
trekken
moeten.
den 8 a 9 OiEtobcr opgehouden werden ,
ulzoo men, na die tyd, hier zware ftor-
mcn iiyc den N. N. Ooflen en N.
Üoften te wagten, en dan ook een lager
wal heeft, daar men 't anders in een
Maand van hier na Batavia zeylen kan.
Van de Na den 10. 0<5tober komen hier geen
jaar Say- fchepen meer, als by buyten-gcmeene en
zoenen, onverwagtc voorvallen , dat dan de Heer
Landvoogd alhier niet te verantwoorden
heeft , maar wel die gene, die de zelve
zoo laat derwaards zenden, wanneer de
fchepen door de Noorde-winden niet
meer van de Zuyd op konnen komen , en
voor 't fterk aanbranden der Zee op deze
llranden bloot ftaan , waar door men dan
ook geen goederen loflen nog laden kan ,
die droog behoorden te blyven , waarom
haar Edelhcden ook verbieden geen fche-
pen hier na den 7a 8 Oftober te houden.
Dus ziet men dan , dat in deze maand
't werk te dezer Kuft voor z a 3 maan-
den volvoert is, naverloop van welke 'er
weer een nieuwe aanbefteding in Januari
(wanneer 't hier weer moy weder is) van
■wegen de E. Maatfchappy gedaan werd.
Van Maart tot Oftober heeft men hier
het Zuyd-weller-of het drooge , en van
Oétober tot Maart het Noord-Oorter
Moeflon ofte Sayfoen , daar van men op
de Kuft van Malabar het recht tegendeel
ziet, alzoo men daar van April tot Sep-
tember of Oólober het Regen- Moeflon ,
en van September af Oftober tot April
of Mey het drooge Sayzoen heeft.
Als 't Sayzoen in Februari en Maart be-
find af te nemen, heeft men tot Septem-
er of üftobcr het Regenmoeflbn,cn van
September of Oftober tot April of Mey
het drooge Sayfoen , en dan zyn de
Land-winden uyt den Zuyd-wcftcn in
't eerfle zeer flap, alzoo , dat 's mor-
gens ten negen uuren de Zee-wind
al Ooft begind te waejcn, die eyndelyk
van een Noord-Ooften wind in eenOos-
telykcn Zee-wind veranderd, en zoo tot
half April aanhoud, terwyl die aan de
wal, om de Landwinden, die de wind
's avonds in 't Zuyd-Ooften, en 't Zuy-
den, trekt, allenskens verflapt , zoo dat
de Óofte winden, zoo wel in Zee, als
ontrent de wal , in 't laatft van April ge-
daan hebben , waar na dan de wind veel
ruymer en fterker van 't weftenby nacht,
en Zuyd Zuyd-Ooft, en Zuyd-Ooft by
dag, begind door te waejen , waardoor
't dan onmogelyk is , om te konnen
opftoppen; dog in 't laatft van Mey, of
in 't begin van Juni, loopt de wind al;
landelyk tot Wcft-Zuyd-weft toe, daar!
de Zee-wind danbydagZuyd-Zuyd-ooftj
is, waar mede men, als de raeefte kragt !
■ van de ftroom in 't begin van dit Moeflon j
wat aangepcrft is, genoeg opftoppen
kan, alzoo men altyd mctdeLand-wind
dan van de wal kan loopen , en met de
Zee-wind 'er na toe komen j dog men
moet zig niet te verre in Zee, buytende
ankergrond , begeven , alzoo men , op '
3 f a 40 vadem gerakende , de ftroom 't
fchip zoodanig vatten en vervoeren zal,
dat men het in 2 a 5 dagen niet weer zal
konnen te boven komen; behalven dat
men , als de Landwinden in Juni en Juli
fterk doorwaejen , ook alle dag geen
Zee-wind krygt. Óndertuflchen trekt de
wind gemeenelyk 's avonds na 't Zuyden,
waar mede men (al deed men fchade) de
wal moet zien te krygen. Deze fterke en
aanhoudende land-winden komen zom-
tyds in 't eerfte van Mey, Juni, en Ju-
li hier, daar na van tyd tot tyd verflap-
pende, waar na zig de Zee-wind weer
voelen doet.
Tot Mazulipatam waejen deze heete
winden Noord- weftelyk , waar mede ie-
mand na Palleacatta opftoppen kan, hoe-
wel 't Rif of de hoek van Mekka hier
ontrent 't moejelykft is, daar men wel
7 a 8 dagen zukkelen kan, om dat de
ftroom uyt de bogt daar fterk op aan-
dringd, en 't daar fchielyk dieper word ,
waar door men belet werdnazynefchyn-
bare gedagten met een Zuyden-gang
eenig voordeel te doen, om dat de ftroom
het fchip op dezydevat, enna'tOoften
afdryven doet. Ook raakt men, zyn an-
ker-grond verliezende, ook in gevaar
van Mazulipatam weer te konnen bezey-
len, weshalven men zyn beft doen moet,
om onder de wal op 6 vadem op te ko-
men , tot dat men in de bogt is , waar
na men langs de Kuft opftappen kan ;
hoewel die gene, die voor de wind af
van Palleacatta na Mazulipatam komen,
hec gewoon zyn in de bogt van Petapoc-
li te houden , om door de Weftelykc
winden niet verdreven te werden, te
meer, alzoo zy zoo dicht op de 6 vadem
den hoek moeten omzeylen : want an-
ders laten de wefte winden niet toe, om
deRheede van Mazulipatam te berey ken.
Maar die in Februari van Palleacatta
na die voornoemde Rheede willen , zul-
len beft doen met het Zeewaard over te
houden , om binnen dien hoek niet te ver-
vallen, daar men met de Oofte-winden
(,die dan doorwaejen) niet opkomen kan.
Even zoo ook , die in Februari van de
Noord na Palleacatta komt, moet het
mede 't Zeewaard over met de Oofte-
winden houden, en in September, als
op den i6. dito 't laatfte fchip na Mazu-
lipatam gezonden werd , kan men onder
wegen de N. Oofte winften ontmoeten,
hoewel dat ook wel ontfchietcn kan , om
dat het Zuydwefter Moeflbn wel tot deri
8 a 10. Oftober , en zomtyds nog wel
l«n-
Van CHOROMANDEL.
langer, doorwaeyd, hoewel 'c Noord-
Ooller Moeflon ook. wel den zö a
September al begind.
Wanneer men nu bcfpeurd , dat de
wind na 't Zuyd - wellen di aeyd ,
moet men de bogc zoeken te krygenj
dog zoo men ziet, dat de wind na 't N.
Ooftenofna 't Üolten fchiet (dat men
gemeenelyk 's morgens aan den gezigt-
eynder, daar zig dan eenige witte wolk-
jens vertooncn, zeer licht zien kan) dan
moet men het 't Zeewaard over houden ,
om niet in de bogt te geraken , alzoo
men anders zeer licht daar een langen tyd
zou konnen te vergeefs doorbrenge,en dan
nog wel genoodzaakt werdc, om naPallea-
catta (of Nagapatam nu) weder te keeren.
Wat Om hier ook geruft en zeker te vaaren ,
^■"""^^'j^JJ moet men wel op de droogten en Klip-
47
't Zee-
hoewel
komt, om met groote fchepen
Rif dan buyten om te loopen,
men, daar wel verkend zynde, ook wel
binnen door geraken kan, als men het
Land-Rif maar wel myd , dat zeer kort
opdroogd, en daar 't gemeenelyk fterk
op aanbrand. Als men dat Zec-Rif op 6
7 vadem water heeft , houd men na
regt
men
tcmydenpen, hier langs de wal leggende, en die
heeft, men dicrhalven voorzigtig te myden
heeft, letten.
Die van Ceylon komen , na dat zy voor
byde Bafci's geraakt zyn, moeten, wan-
neer zy voorby Baticalo zeylen, wel toe-
zien , dat zy ontrent Rio Deferte tot
Mullewale, of Pafla Sekka, de wal my-
den,en die even buyten het gezicht houde ,
tot dat men gift voorby die droogte te zyn.
Men zou, des noods , wel binnen door
konnen komen, maar men moet geen
groote fchepen daar aan wagen , en daarom
is 't zekerder, dat die Punélo dasPcdras
bezeylen j dog van punéto das Pcdras tot
Nagapatam mag het nog minder quaad ,
als men maar op 't Rif van Kaljemcer,
alwaar men een Pagode aan land ontdekt ,
vcrdagt is, hoewel de vlakte, die zich
daar vertoond , al mede tot waarfchou-
wing dienen kan , waarom men dan dit
Land, om de gemelde weftelykc win-
den , hoog aan boord zcyld , uyt vreeze ,
dat men anders de wal van Nagapatam
niet zeker krygen ZOU} dog hier van daan
nu verder om de Noord komende, ont-
moet men alleen het Rif van Kolderon ,
dat wel een halve Myl in Zee ftrekt.
Van Tegenepatara tot aan Sadranga-
patam is 't zuy ver ; dog , van daar na Pal-
leacatta gaande, is men gewoon de zeven
Pagoden, die zig, als men van de Zuyd
komt , als een bezaan , die in 't water
ftaat, vcrtoonen, te myden j houdende
een { Myl op 6 vadem water van de wal.
Indien men de Inlanders gelooven mag,
zou dit voor dezen aan 't Land vaft
gcweeft zyn.
Van daar loopt men , om de klippige
gronden , die daar eenige droogten ge-
ven, dicht langs de wal, en langs gemel-
de diepte, waar na de wal tot by Mcn-
sjoer, fchoon is, alwaar men een bofch
ziet, 't tafeltje van Mensjocr genaamd,
daar men maar tot op p vadem waters
t N. weften op Stek grond maar
op de Pagood van Karengala aan , al-
waar men binnen komende weer dieper
water krygt , en verder op langs de wal
heeft men op 7 a 8 vadem , tot aan de
Rheede, niet dan Siek-grondj dog die
buyten om loopen, hebben nergens voor
te vreezen, en konnen over het Rif op
de Rhccde komen , alzoo zy daar op zyn
minft 6 en f~ vadem water zullen heb-
ben i dog zy moeten maken , dat zy de
vlagge-ftok van de Vefting Wcft, en
Wcft ten Noorden, of dat zy 't groot
gebergte (daar 't Zuyd-cynde een groote
klove heett) VVeft Noord Weft van hen
hebben , en dan kan men het zelf met
fchepen, die 2,0 voet diep, en nog dieper
gaan, doen, te meer, alzoo 't Rif daar
effen is, en hoe langer hoc dieper werd.
Egterkanmcn, zekerheyds halven, wel
wat lager afloopen, en dan kan men,
buyten alle vrees, met een Zuyd-weftcr
koers de Rheede zeer gemakkelyk op 8
vadem waters bezeylen j hoewel men dan ,
om de voornoemde wcftelyke winden,
zomtyds ook wel wat langer zukkelen
kan.
Van Palleacatta tot Arriamagon, of
Armagon, 14 mylen benoorden Pallea-
catta, is 't 10 Mylen verre meeft over al
Ichoon, uytgenomen dat men onder de
wal by Sekrecoeri een kleen Rifjc
heeft.
Het Rif van Arriamagon zelf ftrckc
zich wel 8 Mylen verre uyt , dog men be-
hoefd dat nergens, danaandeZuyd-zydc
li Myl voor Arriamagon, te myden, en
anders kan men dit met matig groote
fchepen over al op f a 6 vadem buyten
gevaar op een goede grond bezeylen i
maar zoo men tuflchen het Land en 't
Rif van Sekrecoeri door wil , moet
men de wal na by op 6. vadem houden ,
daar men dan zeer wel over geraken ,
doch het wat oneffen van grond bevin-
den zal j doch, zoo iemand niet noodza-
kelyk op .'\rriamagon wezen moet , moet
men op 8 vadem maar buyten omloopen,
om na de wal van Kiftnapatam (wel eer
Caliatoer genaamd) te Stevenen.
Li de bocht voor Gondegambo leggen
twee klippen boven water , en Ooft ten
Noorden, ofüoft- Noord-Ooft van Car-
rera (zoo men in die bogt iets te doen
had) legt een grcote Sandplaat , waar
op f a ó vadem water is, waar voor men
geen
4»
BESCHRYVING der KUST
geen bekommering behoefd te hebben j
hoewel men hcc ook wel mydcn kan,
ten zy raen het van nooden had, om,
by 'c oplloppen na Pallcacatca , in de
bogt te geraken.
Wanncccr men nu 't Rif van Mazuü-
patam genaakt, zoo heeft men, wegens
de modderige grond ^ veel wit water al-
daar > dog men mag 't egtcrbuy ten vree-
ze, tot op (S vadem met een Oolter- gang,
laten doorllaan, tot dat men met een
N oord- weilcr- cours op de Rheede van
Mazulipatam komt.
Vandaar, meell Ooft aan j moet men
't Rif van Narfapoér myden, en 't op 6
a 7 vadem een Myl van de wal houden ,
en zoo Goewati (indien men 'er wezen
moet) aandoen : want anders loopt men
'er tot Bimilipatam toe voorby, alwaar
men ï kleene Myl verder z klippen ont-
moet , die wat van de wal af leggen , die
men op i8 a ip vadem buyten om, en
op Ö a 8 dito binnen door, voorby loopt,
waar na men al langsde wal meelt Noord
Ooft aan geheel zuyver , tot aan de Ca-
lappus-of Palmeer-punt, op io| graadcn-
Iv oorder Breedte zcyld , en zoo verder
op 't lood ter diepte van 12 a 14 vadem
geraakt , van waar men dan na Pipeli
loopen kan.
Met wat Het lofien en laden der (chepcn , als de
Vaartuy- zelve hier op de Rheede gekomen zyn,
laad. ware ah de wind wat te fterk op de wal
ftaat.
Dit gefchicd met vcrfcheydcncrley
flcepen , alzoo zy, even als de Mofllils, oa-
trent }(S a 40 voeten lang, en 8 a p voe-
ten breed , en hoog en regt op boven wa-
ter getimmerd zyn, varende wel r4a i5
man op zulk een vaartuyg , waar mede zy
ook,zoo de wind dicnd,zcylen konncn. De-
ze zyn boven open, en zonder verdek,
weslialven de goederen altyd met prcfen-
nings, of geteerde Zeylkleedcn, tegen de
regen, en 't kletzen van de Golf, moe-
ten gedekt werden. Zoo nudeRievieren
open , en door gebrek van afwatering
(dat men 'er veel heeft) niet toegcflopc
zyn , gaat dat loflcn nog redclyk ge-
makkelyk toe, maar anderzins mocft 't
goed wel een Kanon-fchoot verre ovcJ:
land na de Veiling van Palleacatra gedra-
gen werden , daar men , zedcrt het tloofd-
Comptoir na Nagapatam vcrplaatft wicrd,
af bevryd geweelt is.
Tot Mazulipatam heeft men z openin-
gen, de cenc Benoorden het Suri-ofTo-
wac dorp , de andre meelt Beooften de
Logie , en 'c Crabbcgat genaamd. De
Tony's en Zee- Vaariuygen , die men hier
heeft , overtreffen de Pallcacatfe in grootc.
Zy konnen ook wel 6 a 8 laften, of
wel 40 a f o pakken voeren j maar mcti
kan de zelve 's namiddags niet wel in Zee
krygen, om dat zy gewoon zyn 's mor-
gens met deLand-wmd in Zee te (teken,
en met de Zee-wind weer naLandteko-
men,dat vry gemakkelyker toegaat, dan
wanneer zy 's namiddags tegen de Zee-
wind moeten aandruyzen , dat zy niet
gewoon zyn . hoewel ae Rheede hier weli
Vaartuygen. üp Nagapatam gebruykt of i Mylen van de Logie zeer vlak is.
men Molfuls of Salengen, Vaartuygen, In Mey,Juni,cnJuli,raiirenzyookdc
daar geen eene fpyker aan komt , en die Zee- wind, in hoedanigen tyd zy het dan
maar met Cayer (touw, van Klappus
bolder geraakt) aan een genaeid ; dog eg-
ter zeer goed, en van drie a vier hegte
flutten voorzien zyn. Zy buygenbyzon-
der wel tegen de Zee, en men roeyd 'er
met 6 a 8 fcheppers op , en als zy wat te
veel geleden hebben , werden zy een
rcys te meer vernaeid, dat voor 3 a 4
fchellingen gedaan werd ; dog men moet
de Inlanders voUlagen met deze hun vaar-
tuygen, die zy belt, gelyk zy ook de
kragt en aanflag van hunne Zee zeer wel
kennen, laten begaan , zoo men, door
hen buyten hun bellek te brengen, lien
niet verwarren , en zich met alle de goe-
deren in gevaar ftcUen wil.
Op Sadraspatam, daar menecnuytfte-
kendenhoek, en geenRievier, dan wel
2 mylen 'er bezuyden, heeft; legt men
wat dichter aan de wal, daar 't zeer fterk
aanbrand met de Zee-wind, dat dan meer
moeite geeft.
Op Palleacatta gebruykt men Toni's ,
om uyt de Rievier te vaaren, die wel 4 op zyn mmrt , en ie uuyvcrs op i.yn
a f laften do^rde branding henen komen mecft, waar af de raeefter van 't vaartuyg
) de
moeten binnen roejen, daar zy niet veel
zin in hebben.
Op Bimilipatam gebruykt men een
kleencr flag van Moflules, balengen ge-
naamd , alzoo de Rievier hier mceften
tyd onbequaam is , zoo dat het 'er zom-
tyds al wat op aankomt , om door de
branding te geraken > maar als men den
Inlander hier mede begaan laat , gaat
dat gemakkelyk en zeker toe, omdatzy
het gewoon zyn, en op zyn tyd wakker
weten uyt te halen , om 'er buyten ge-
vaar door te geraken , als de zwaarlte
branding over , of meeft gebroken is :
want zoo dat niet net op zyn tyd gefchied,
zou men zeer licht 't onderfte boven, of
geheel op de zyde geflar^en werden ,
daar , zoo men hen begaan laat , niet voor
te vreezen is.
Al dezen arbeyd doen zy om een zeer ^^^
gering loon, trekkende voor een vaar-fiecht
tuyg van een laft (dat wel 4 a f togtenloon.
op een dag kan doen) pas iz ftuyvers
op zyn minft, en 18 ftuyvers op zyn
Van CHOROMANDEL.
Waar
de helft trekt^ en de andic helft de Roe-
jers, die dus niet boven f a 6 ftuyvers
daags konnen winnen , hoewel die maar
tuïïchen beyden werk en meelt gedwon-
gen is, alzoo zv zich anders methetvis-
Ichcn op Kattimarauws (dat f a 6 balkjes
aan een zyn) erneeren , /ynde in 't gemeen
Makwaas en Perrias, S\.c: of 't veragtite
zoorc van volk , gcbooren Malabaaren j
dog Jentiven van geinof
Die met grooter vaartnygen vaaren,
trekken een Ryksdr., en, na de vaartuy-
gen zyn, ook wel meer, dat mede op die
wyzc als bevorens gezegt is , verdeeld
werd.
En die van Mazulipatam zetten zig
geheel en al 'er toe om met die Toni's te
vaaren', om dat zy 'er gedurig werk me-
de vinden, om na Pctapocli, iNarfapoer,
Goede wari, Watari , en meer andere
daar ontrent gelegene plaatzen, tot Pon-
di toe, Noord aan te vaaren. Men noemd
deze hier Barragas , dat weer een ander
geflacht is: zommigc der zelve zvn Moors,
andrcHeydensj vermits men nu 't ganfch
jaar door op deRheedevan Vlazulipatam
veel Moorze , lenticfze, en andre In-
landfche fchcpcn heeft , zoo leggen hier
en gemeenelyk daar ook wel 50 a 40
Toni's.
De Boeren alhier zyn ook zeer arme
Boeren 1*^'^^" ■> ^^^ mede lezen nog fchryven
beftaan. konnen, beftaandeof vanden Landbouw
(waar af zy ^ trekken) of van 't weven
en fchilderen der kleeden , om dat de
Landen om de zwaare droogte alda-.ir wel
zes maanden braaak leggen , en hen dus
altyd geen werk geven; dog hoe men
hen aanmerkt, zy zyn hun ganlch leven
door maar flaven van de Hawaladaars,
en Landvoogden, die hen geweldig kne-
velen, en verdrukkci.
Als zy tot den Landbouw 436 plocg-
oflen hebben, en van een kleene houte
ploeg nevens eenigc houweelen voorzien
zyn (dat hen 60 a 70 gl : komt te koften)
dan zyn zy gelukkig, alzoo zy dan ten
naarten by de kolt konnen winnen: want
al hare Kleeden beliaan meelt in een liegt
opperkleedje, en een Commerband, om
hun fchaamte te dekken , hoewel zy
het eerlte minll dragen. Zy branden nietj
dan wat Koejen-milt. die zy laten droo-
gen en met gehakt Itroo mengen. Al
hun huysraat* beltaat in eenige aarde
potten, enfchotels, en kopere beckens.
De vermogenfte hebben zelt een V'erve-
wery , of Schilder- plaats, dog die het
zoo breed niet hebben, gaan op dag-h uur
uyt werken.
Behalven deze gcmeenc Lieden zyn
'er eenige Hoofd-.. loradoors , die gc-
fteld werden, omopzigt over den Inlan-
der te hebben , en om te bezorgen , dat 's
V. Dbel.
49
Konings Landen , die daar gemeenelyk
onder een Hawaladaar of Landvoogd
liaan, behoorlyk beplant en bezaeyd wer-
den , zy doen kleene gcfchillen on-
der hen af, zich met 't verkoopen van
Ryll enz. en opltcUen van alle con-
tracten beraoejcnde , waar in zy van
deMoorzeOpper-beftierdcrs gehandhaafd
werden. Vele van deze Moradoors zyn
Bramines van andre gcvvelten, daar loc
ontboden , die gemeenelyk Kannekap-
pcls (of fchryvers) genaamd werden, en
gewoon zyn te beltaan, van dat zy van
alles een nette aanteekening , en recke-
ning houden.
Alle deze menfchen zyn nu zedertecn Wat
groote menigte van jaaren onder 't iieweld ^oorLis-
der Mooi en geraakt, die hen zeer llreng ^.^^"^^f
onder bedwang houden. Zy zyn meelt doors
I hier en daar vcrllioyd , en t'ecnemaaliyn-
|van Krygsvolk ontbloot, zoo dat zynict
in ftaat zyn, om iets tegen dezelve te
i ondernemen.
I Zy piagten onder den Koning van Car-
natica te Üaan, dog die icgcerd nuzyne
erflanden van Sadraspatam , tot Arria-
'magon niet meer } alzoo hy in de eerlte
tyden verre van daar verdreven, en zyn
land in de later tyd door Eurangzeeb,
ofwel door dcNabab, zynenvcld Heer,
ingenomen is, terwylhy zelf hier arme-
1) k leefde.
De gelukkiglle van deze volkeren zyn
die , weike onder de E. Maatfchappy
Itaan, alzoo die wel, opregt, en zagt
behandeld weiden.
Schoon zy nu zoo arm, Zoo gering en ^P
onnoozel in vee! zaaken zyn, heeft menme.^zëcr
egter reden om zig over hunne byzondereneti'e
zeldzame en egter net gefchiktc wyze^^y^^
van huyshouden te verwonderen. u'"
De \ ader en moeder bcltieren het huys- houden,
houden , zoo lang de kinderen kleen zyn,
die , grooter geworden , en getrouwd ,
fchoon nog zoo veel kmderenkrygende,
alle in eene huyshouding byeen biyven,
en in veel ruit tot vyftig, en meer Per-
zoonen, zamen leven, fchoon voor die
allen maar een en de zelve pot te vier
gaat.
Na dat de vader en moeder oud, en
tot het beltier van zoo grooten huysge-
zin onbequaam geworden zyn , vinden
de kinderen by een eenparig belluyt goed
hare ouders daar van te ontlaltenj laien-
de hen in volkomen ruit hunnen verdei en
levens-tyd doorbrengen , daar zy ook
zeer geerne toe verllaan , alzoo dit
hier een gcmeene Lands- manier by
allen is.
OndertulTchen werd de oudfte zoon
doorgaans als de Opper-bellicrder van
zulk een huysgezin erkend, die de andre
broeders, ieder, hier of daartocaanllclt,
G , na
50
BESCHRYVING der KUST
na dat hy voor nf prcuven van zyne be- fen konncn, dat zy dan, geen geld heb-
quaamheyd tot 't geen, waar toe hy aan
gefield werd , gegeven heeft. Aldus
ziet men hier in dit huysgezin als een
Ivleengemeenc-bcft, daar ieder het meefte
belang van dezen klecncn Itaat na zyn ver-
mogen met veel yver behertigd , zon-
der dat zy zich ccnigzins mee gezangen,
fpeelen , 't lezen vangelchiedeniflbn, vrya-
gicn , of andre vermaken , waar mede
wy in onze jeugd den tydverflyten, op-
houden , alzoo zy van jongs af malkan-
ders verlland maar 1'cherpen om geld te
winnen, en hun gemeene bell: neerftig
voor te ftaan. Zoo zy nogtans al te zeer
vermenigvuldigen , fcheyden zy tvdig,
en ordentelyk van een , en geven ieder
zyn geregtig deel.
Hun Vermits hier geen herbergen (dan de
j^"^jj^°' Carrawaanfaras , daar ieder 't zyne bren-
llagen. gen moet, en daar ook niet dan water
tot drank gevonden werd) nog kroegen
zyn, zoo hebben zy geen gclegenheyd,
om by quaadgezelfchap te komen. Men
is onder hen ook niet gewoon eenigcfter-
ke drank te gebruyken , gelyk zy ook de
dronkenfchap voor een van de fnoodfte
en fchandelykfte zonden houden, ja Hel-
len zoo een menfch in de zelve rang mét
een beeft. Wel is waar, dat zytotHoe-
rery zeer geneygd zynj dog dat komt
daar van, dat velen geen vrouw, en ook
de gaven van onthouding niet hebben,
•waarom zy openbare hoeren dulden, die
buy ten dien ook dienft in hunne Tempels
moeten doen.
Alle jaar werd dealgemeynereekcning
eens opgenomen , en geQoten.
Men ziet wat 'er uytgegeven , wat 'er
boven alle onkoften gewonnen is, en wat
'er derhalven voor ieder overfchiet, dat
zeer oprecht in veel liefde , en zonder 't
alleiminfte gefchil, onder alle de beftie-
reade leden van dat groot huysgezin zoo
vreedzaam gcdcyld werd , dat men 'er ver-
baaft over zou ilaan , zoo men het hier
zag.
Men let ook zeer naeukeurig , wie
van hen deze of gene misflagen in 't
dryven van den handel , of in iet anders
tot hun onderhoud dienende , begaan
mogt hebben, daar ieder zyne aanmer-
kingen over te berde brengt, dat dan in
't toekomende ook verbeterd werd.
Zoo nogtans hier of daar over ccnigc
gefchillen mogten komen , werden
die of door 't Woofd van dat huysgezin,
of anders door den Moradoor, uyt hun
geflacht gekoren , bcflifcht, of zoo zich
iemand daar tegen durft aankanten , die
geraakt zelden vry , zonder aan den Ha-
waladaar te moeten bloejen, datzyegter
zoo veel, als 't mogelykis, myden, om
dat zy gcmcenelyk zoo heel veel niet mis-
bende , met de huyd boeten moeten ,
daar zy mede niet veel zin in hebben, hoe-
wel 'er voorbeelden zyn , dat deze of.
gene Inlanders, die 't verkorven hadden,
van den Hawal.idaar tot een boete van
fo a 60 Ropycn gedoemd , tig liever
dood hebben laten flaan , dan zulkcn boete
te betaalen , fchoon zy 't geld wel hadden ,
dat hun Erfgenamen naderhand , als dat
uytquam,cgtermoeftcnmiflèn, alzoo deze
geweldenaars 't hunne doch moeten hebbe.
Zy zullen noit (of altoos zeer -/.clden)
buyten hun geflagt trouwen, en zoo zy al
buy ten hun huysgezin treden,zullenzy eg-
ter altyd ieder by zyncvgen Maat"lchnp,en
zoort van volk , blyvcn.
Men heeft 'er 't geflacht der liramines {^"""^'^
(dat hare Geeftelyken , en die " '" " "
fchryvers der grooten , roette rekenaars en
grootePythagoriftenzyn, die niets dat le-
ven heeft , en zelf geen eyercn eten), of der
Chittis (zynde Weevers, Schilders, Zil-
verfmidsj enz.) of der Vi(rchcrs(die men
Makwaas en Summclcvaazen , noemd)
of dat der Perria's , die men voor de
veragtfte houd.
Deze drie eerfte gcflachtcn (die zig
nog in veel andre byzondre geflagten en
Cafta's vcrdeelen ) eeten wel vilch , en
vleefch , dog gcenzins Koejcn-vlecfch,
alzoo zy die dieren voor 't Rynlle hou-
den , en zelfs wel als Goden cercn i dog
de Perrias eetcn ook Kocjen-vlecfch , en
werden daarom van die andre 3 Seélen
zoodanig veragt, dat zy 't hart niet heb-
ben, om in een ftraat, daar een Bramine
woond, alzoo men hen voor onreyne
houd, te komen, ook werden zy tot de
allerveragtfte dicnften, en zelf tot het
Beuls-ampt, gebruykt.
Zy mogen in de ftedcn niet , dan hier
of daar aan een hoek , woonen , zich wel
mecil op de dorpen behelpende.
Deze hunne huwelyken nu gaan met een
groote ftatie en allerley gerammel van
Trommels (die of plat en rond , of ook
wel langwerpig , als kleene toelalljens
zyn) en met veel geblaas op eenige pypcn
en Bazuynen, toe: want zonder geram-
mel, en groot geraas, hebben zy geen
vreugde. De Bruydegom en Bruyd wor-
den gemeenelyk in een Palankyn , ( of
draag-baar , waar in men zeer gcmakkc-
lyk leggen kan) door agifaihien mannen
gedragen.
Indien zy van eenige rang of ftaat zyn , Die ty'
zoo is de Bruyd gemeenelyk, niet boven de ^^^''Jons
4 a y (want een dogter van I z jaaren zou ,
fchoon dan cerft? in ftaat, niet aan de man
raken) en de Bruydegom pas 8 a p jaaren
oud, waar toe de ouders, zonder dat, de
kinderen zelf daar over iets te zeggen heb-
be n , verftaan , om te beletten , dat
geen
Van C H O R O M A N D E L.
geen grooten , gelyk anders wel gebeurd
is , hun kinderen voor den Koning des
Lands ben ontnemen zouden , alzoo die nu
en dan de fchoonfte dogters voor zich wel
liet opzoeken j dog als zy getrouwd
zvn, gaan zy die voorby, ook mag een
jongman onder hen zyn baard niet Ichec-
ren, voor dat hy getrouwd is, dat dan
met ecnige plegtlykheden gefchied.
Wanneer nu de voorfchreve ronde-
gang,dat de beveftiging van hunne trouw,
of ondertrouw is , gefchied , heeft ieder
zyne paal, tot welke hy komen mag, en
zoo men dit overtreed, is 'er een groot
getier en gefchreeuw onder hen , dog
'c komt zeer zelden op flaan uyt.
De Bruyd nu op de voornoemde wyze
met haren Bruydegom in diePlankyn fit-
tende , en na 's lands wyze niet alleen met
geurige bloemen, maar ook met alle hare
cicraaden van goud en Juweclen , zoo in
hare Conde als in haare ooren, neus en
aan haren hals , armen , handen , Sec : op-
gepronkt zynde, werd dus in ftatie zeer
pragtig rond gedragen, mee een drom
van alle hare vrienden en bekenden, die
te peerd volgen , en een grooten treyn
van zingende dans-Hoeren , die dan eens
wakker omfpringen, en derhalven met
zulken dichten kring van menfchen , die
haar volgen , omringd , dat men werk
heeft, om by na iets van die ftacy, ten
waarc men hier of daar op een hoogte
ftont, te konnen zien ; te meer dewyl
werden. Ook is de maaUyd dan in allen
deelen pragtiger, en men blyft dan ook
wel langer by een. Deze bruyds werden
door een bruydfchat van hiure ouders
door den Bruydegom gekogt, die zeer
plegtlyk in veel Ichotelcn met llatie van
maagden en jongelingen overgeleverd
werd. En werd op de trouwdag de Tali
of Bruyds-trou-band vari den Bramine
haar om de hals, na dat die gezegend is,
gedaan, en die moet zy by haar mans
leven noit afdoen.
Daar zyn niet alleen voorbeelden van f'^'"'' '^"
kinderen (voor al der Benjaanen, die inreu^rn^e.
deze jonge jaaren malkandercn niet alleen der van
bekend hebben; maar ten tyde van den^*^"
grooten Mogol , Sjah Djihaan, ook wel''
Sjah Choram genaamd) is 'er een dogter-
ken van een Rasbuit geweell , die met
haar zesde jaar al een jonge zoon , en na
haar derde jaar al vailemaanJllonden had.
De voornoemde Vorlt, dit niet willende
gelooven , deed de moeder en 'c kind by
hem brengen , en Itond 'er verbaail:
over.
Ingevalle nu de Bruydegom , na datP'^S'^-
zoo een paar ondertrouwd is, komt te'.'''^^'^ ^^
derven, zonder de Bru\d bekend te heb- by hen
ben, is dat de grootiic fchande , dieichandig.
dochter overkomen kan.
zoo een
zoo
verre, dat zy na dien tyd niet weer hu-
welykcn , of ecnig cieraad aan haar lyf
dragen durft. Ook is 't een uytnemende
fchande voor zoo een ilervende zoon.
tterft.
Indien
kinderen
de, ja een
deze omgang gemeenelyk 's avonds na zons jen niet minder , zoo hy ongehuwd
ondergang eerft begind , en fchoon 'er
lampen en toorfen in menigte zyn , om
alles te doen zien, is 't gedrang der men-
fchen te groot , om 'er ontrent te konnen
komen.
Ook werden 'er in die tyd veel vyer-
werken, die men daar zeer fraey weet te
maken , ter cere van haar ontftoken , die
een byzondreverlulliging aan deomftan-
ders geven, en waarmede veel geld ver-
rnorH werd.
Zoo ras zy nu van dezen omgang t'huys
gekomen zyn, gaan alle de bloed- vrien-
den , kennilTen , buuren , 6cc : die daar
by een gekomen of verzogt zyn, nedcr-
zitten, en geven, ieder na zyn vei mo-
gen, aan deze jong getrouwde of onder-
trouwde een gefchenk , dat naeuwkeurig ,
gelyk ook de naam van de gever, door
een fchryver aangeteekend werd; Men
deeld Pinang rond , en , na men wat gege-
ten en wat Arak gedronken heett , Icheyd
men weder van een.
Indien 't lieden van groot vermogen
zyn, ziet men 'c huys alomme met bloe-
men en cierlykc groente vercicrd , be-
halven dat 'er veel fleskens met Rooze-
water , om 't gezelfchap te éeren , en
ccn lieffeiyken reuk te geven, uytgegoten
de man by zyn Vrouw geen
krygt, mag hy 'er een twee-
derde , by nemen , en die
trouwen ; hoewel de eerfte 't Hoofd der
andre blyft; dog de meefte nemen dan
een byzit of twee, hoewel de gematigtlle
onder hen dit verfoejen.
Zy hebben de gewoonte niet (eenigc Het he-
uytiiezonderd) van hun dooden te be- l'^-idelett
j 1 . IJ ^"iri hun-
graven , maar de zelve te verbranden ; ^^ j^g.
een gewoonte, die men by meer andre den,
volken gevonden heeft; maar zoo de^n'tvcr-
doodc een getrouwd man is, moet zyn j
. & , ^ . J van de
Vrouw, zoo zy de naam vancerlyk, en vrouw
dat zy haar man bemind, houden wil, met ba-
zig levend met hem laten verbranden, f^" "^*"'
Zommige fpringen in 't vyer gietende
een pot met olie over haar hoofd. De
Vrouwen van Bramines geven eerll alle
hare Juweelen , en cieraad , of wel een
l'inang (een groot gefchenk dan) aan deze
en gene vrienden of vriendinnen, die daar
by ftaan , en gaan , na hun affcheyd ge-
nomen te hebben , boven op den dooden
leggen, niet dan Ram Rara roepende,
waarfchynelyk Goden, waar aan zy zig
bevelen.
Andre weer, vreezendc, dat zy door
G i (k
y^
BESCHRYVING der KUST
de fchrik voor 't vyer van zinnen veran-
deren mogten, laten 't zyuyt cygen ge-
negenheyd , ol-' op Raad van de vermo-
genlte vrienden , die niet geernc die
fchandc in hun gcflagt zouden hebben ,
van zulken vrouw ic zien leven , zich
op den doodenvaft binden. Ookgefchied
dic niet, dan na dat dit by 't leven van den
man ceril overlegt, en door haar, zoo
zy geen kleene Kinderen heeft, beloofd
is : want indien 'er kinderen zyn, gc-
(chied het noit , en dan werd het haar
met gevergd.
Na dat nu alles daar toe klaar is, werd
de houtllapcl aangefteken , en men
maakt ten eerften, door potten met olie,
en andre brandltofFen daar in te werpen,
niet alleen een grooce rook en damp, maar
ook door allerley gerammel van Trom-
mels, bazuynen, bekkens en fpeekuygen
zulken zwaar geluyd, dat men onmoge-
lyk 't gekerm van zoo een levendig ver-
brandende vrouw hoorcn kan , en
dan i' die vrouw, na haiegedugtcn, een
Zalige dood gellorven. Om dii tegemak-
kelyker te doen voortgaan, geven de
Settrea's aan zoo een vrouw, wel iets,
dat hxn bedwelmd onder de Pinang, en
in de eene hand een Limoen, en in de
andre een Ipiegcl , tcrwyl zy gedurig
ISareina Narcina , zetr ras aaneen
roept i dog die der Bramines hebben
maar eenigc roode bloemen in de hand,
die den Aft^od opge fferd zyn.
Men heeft 'er ook, die zig in de aarde
kiten delven tot aan 't hoofd toe, en zich
dan , na dat de put daar de doode ia legt ,
met aarde zoo verre toegevuld is , een
kleed over 't hoofd laten werpen , waar
na men haar den hals omdraeyd, of een
trap op het hoofd geeft, dat'eraanftonds
de dood navolgd. Andre laten zig, dra-
gende zekere Heen om den iials, of in 't
hair, al zittende begraven.
Daar zyn 'er ook, die hunne wedu-
wen wel nietverpligten, om zig te laten
verbranden , maar haar cgter geenzins
willen toelaten , te hertrouwen , het
welke zoo zy mogten komen te doen,
zoo werd haar 't hair mede afgefne-
den , en zy genoodzaakt voor hoeren
agter 't land te loopcn.
Om wat Men wil , dat in oude tydcn veel
reden, vrouwen der Inlanders hare mannen om
'"'.8=- een zuur zien plasten te vergeven , en
dan weer met een ander te trouwen
Om dit quaad, dat iterk door begon te
breeken , tegen te gaan , vond^ n de
overheden goed deze harde wet in te
itellen.
JMa dit ftreng gebod, daar veel on-
noo7elen omlyden moeten, wierden eg-
ter veel booze in den teugel gehouden ,
om zig zoo niet van hare mannen te
ontlaitcn, alzoo zy anders llaat maken
moeiten van zich aan die ftrenge Wet
te onderwerpen , of anders voor hoer
weggejaagd te werden.
De iVJoorze Landvoogden zoeken dit
verbranden der vrouwen wel zoo veel
als 't mogclvk is te beletten , dog laten
het egter ey ndely k toe , als men 'er te ftcrk
op Itaat , miu dat 'er een zware boete
voor betaalt werd.
Gel) k 'er nu onder hen veelerlcy ge- Wyzen
Aagten , en onder die geflagten ook van be-
menfchen van vcrfchevdenerley Ambag- '|**" °"-
■ 1 • der hen.
ten zyn, aizoo is ieder gewoon, zig
by dat van zyn vader mecit te houden.
Zommige erp.eercn zig als boeren (ge-
lyk wy bevorens zeydcn) andre als
kooplieden, andre zyn Wevers, Smids,
Timmerlieden , Koperflageis , goud of
zilver-bmids, ieder van welk Ambagt
weer hunne hoofden hebben, die wel
meer magt over hen, dan wel de De-
kens by ons over hare gilden , hebben j
maar dit is paal-vaft, dat de zoon van
een Wever, een Wever, van een Ko-
perflager, een Koperflager; en van een
Goud-lniid, een Goud-imid werd, en
die eens Summelevaazen en zakken-dra-
gers, of lorflers van pakken en zware
lallen geworden zyn , blyven dat
van vader tot zoon en kinds-kindrea
toe, onveranderlyk, en vervolgens. Daar
zyn Icheeps-Timmcrlieden onder hen ,
die fchepen zoo hegt en dicht maken,
dat zy zonder Pomp een menigte vao
jaaren vaaren, in hoedanige fchepen ik
wel gcweclt ben, ook zyn 'er Timmer-
lieden die ongemcene haejc ruit- ban-
ken, zit-banken, Tafels, btoelen , en
Ledckancen van ebben-hout, Caliatoer-
hout öcc ; zeer konllig met allerley
bloemen, dieren, &c: voor gering geld,
en met zeer weynig gcrcedlchap uyt-
houwen.
De bede en fatzoenelykfte onder hen
zyn, of Kooplieden, of Makelaars, on-
der welke men ook lieden van groot
verlland , en van veel middelen vind ,
dat zy egter zeer geheym houden ,
op dat de Moorze Landvoogden hen
dit d')or verkeerde betigtingen niet mog-
ten alperden. In vorige tyden plagten
wy de goederen zc!fs van deze en ge-
ne koop lieden , Wevers , Schilders,
&c : in te kopen ; dog naderhand heeft
men goed gevonden die in eene koop
van een Benjaan, of Makelaar te koo-
pcn, dien men dan wel eenige Tonnen
gouds vooraf verfchoot, maar waar by de
E. Maatfchappy veel fchade geleden heeft}
gelyk wy elders zullen toonen.
IJchalven deze zyn 'er ook koorde-
danflcrs en Potzen-makcrs, of openbare
dans-Hoeren die van haaj- hoeren- loon
belhan. De-
Van CHOROMANDEL.
Van
hunne
koorde-
danflcrs.
men die vrugt , of dat houtje, eens wil
zien planden , en in korten tyd 'er een
boom afgroejen , die vrugten draagd }
nadat 'er ja opge;intwoordis, bewoelen
zich de koorde-danflers in een deken ,
Heken dit houtje in de aarde, en (loipen
'er een mande over henen, or bedekken
die voor een tyd , weer oplichten, en
dan ziet men dat het zelve begind uyt
te fpruyten ; daar na Itolpen zy 'er de
mande weer over, bedekken zich nog
eens, en na verloop van cenigen tyd , lig-
ten zy die weder op, en dan ziet men een
kleen boomken voor den dag gekomen,
daar zy dan eenige gloflen tot vermaak
der aanfchouwers over maken.
Daar op dekken zy zich weer , of ftol-
pen 'er de mande weer over, die zy na
eenigen tyd weder oplichten, en dan ziet
men cerit onrype , en , na nog eens
Deze KoordedanfTers loopen het gan-
fchc Land op en neder , om voor een
geringe ftuyvergelds aardige fprongen en
vertoonin^en van hunne konllen , 't zy op
deze en gene Fecllen , of andre byeen-
komiten, te laten zien.
Zommige loopen op fielten van i } a
14 voeten hoog, waar tegen zy zich
geeflig weten op te palmen , begevende
zich dus op den eerllen , eyfchen daar
na 'er nog een fielt by, en doen 'er dan
verbazende fprongen mede.
Andre dragen een lange Bamboes op
hun hand of in hunnen Gordel, tegen
welke Bamboes een ander oploopt, en
daarboven opgaat zitten, of op zynbuyk
leggende zig daar op rond draeyd ,
fpreydende handen en voeten van een,
terwylde drager met die Bamboes voort-
gaat j ja daar zyn 'er , die , boven op
die Bamboes zittende , de zelve door
een ander beneden doen wegflaan, zoo
dat de Perzoon, die 'er boven op zit,
'er afvalt, en na beneden komt, lerwyl
hy van die gene , die beneden is , ge-
vangen werd, dat wel yflclyk ftaat om i lieden gcfproken hebbe ,
aan te zien j dog zy hebben dat zoo
grif, dat 'er geen voorbeeld is, dat ie-
mand van hen 'er ongemak door gele-
den heefi. Ook nemen zy gemeenelyk
aankomende jongens of racyskens , om
tegen die Bamboes op te loopen, en
'er boven op te gaan zitten , op dat de
fwaarte, die zy beneden te dragen heb-
ben, te minder zou zyn. Ook zyn 'er,
die boven op die Bamboes aan haar
teenen hangen , en agterwaards weer
beneden komen.
Andre weer doen wonderlyke fpron-
gen door f a 6 hoepels, of over eeni-
ge blootc degens. Daar zyn 'er ook,
die hun lichaam in honderd bogten we-
ten te buygen, en te wringen, zoo dat
zy wel een ronde bol gelykcn.
Ook , die de oogen weten uyt hun
hoofd te flootcn, zoo dat men 'er 't bloed j
n
'er de mande overgeffolpt, en ic weer
opgelicht te hebben , volkomene rype
Manggas vrugten, diezy 'er afplukken,
en aan de omftanders, zoo zy die heb-
ben willen , te eeten geven , gelyk ik
die zulk een
Mangga-vrugt aangenomen , en 'er af
geproeft hebben, niets quaadsvreezcnde,
alzoo dit alles natuurlyk, en maar door
een gaeuwe behandeling , en gezwinde
begoocheling der oogen gefchied. Alle
zaaken, die ik wel menigmaal gewenfchc
heb zelf eens te zien j maar dat my , wat
moeite ik ook gedaan heb, noit heefc
mogen gebeuren j te meer heb ik daar
na verlangd , om dat men 'er my ver-
fcheyde zaaken van verhaald heeft, die
ik niet kon gelooven , om dat zy met
de reden flreden en aldus onmogelyk wa-
ren, men heeft my egter willen verze-
keren , dat het door deze Lieden ver-
richt wierd, gelyk my dat van verfchey-
de vrienden, die dit op een en de zelve
tyd zagen, verhaald is in hun by wezen
gefchied te zyn.
Daar zyn 'er, die deze koorde-danfTers
by neder ziet loopen , latende zelfde hol- door groot geld bewogen hebben, om
te laten zien, hoezy dit verricht hebben.
Deze hebben ontdekt, dat diekoorde-
danflers zich een gat onder de Oxelen in
't lyf Haken, en zulk een houtje metdac
bloed wreven, en ieder reys, als zy 'tin
de grond ftaken , nat maakten , en 't al-
dus zeer klaar zagen groejen , en tot de
voornoemde volkomenheyd komen.
Dit werd ook van zeker fchryver, die
ligheydzicn, en zetten daar na 't oog,]
■wel gewafTchen zynde (zoo het fchynd)
'er weder in , zonder dat men daar na
cenig letzcl 'er aan merken kan.
Daar zyn 'er ook, ,die een Keerel on-
der een mande zetten, en met eendegen
door de mande Heken , zoo dat men 'er
't bloed by neder ziet loopen , naderhand
werd die mand wel opgcligt j maar die
man, die 'er onder zat, ziet men van j 'c gezien heeft, beveiligd} dog dit kan
verre dan komen aanloopen , en onder my niet bewegen , om het daarom te
de mande vind men niets, gelyk men dit
by Melton pag. 468 , en meer andre,
zulke konllen verbeeld ziet.
Men heefc 'er ook, die iemand een
geloven.
Ook werd 'er wel verhaalt dat zy een
droog houtje in minder als een half uur
tyds tot een boom van 4. a f voeten
koil van een Manggas-vrugt , of wel hoog met bladeren, bloeizel , en vrug-
maar een boutje toonen, en vragen, of ten weten voor den dag te brengen.
1 G 5 Waar
14
Waar van ik ook
Lande onlangs gelezen hebbe , die in 't
bywezcn van veel geloofweerdige Lieden
beveiligd wierden.
Van dezen aard is 't, by voorbeeld,
da: men van deze Lieden onder andre
konllcn mede verhaald, dat zy een klii
wen in de lucht werpen, daar een man
tcgcnoploopt, dat, namyn begrip, vol-
flagen onmogelyk is , alzoo een zwak
lichaam , dat door geen ftcviger opgehou-
den, oFdoorzyneygen kragt in de lucht
gedragen werd , onmogelyk nog een
zwaarder in de lucht dragen kan. Hier
van ziet men by Melton p. 469. mede
een zeer opmerkelyk verhaal, en aftee-
kening, alzoo hy dit zelf gezien hecfc
tot Batavia.
Van dezen aard is 't mede, dat men
(gelyk i/c elders algemeid heb) verhaald ,
dat een man eerfl op drie Hokken, die in
een drie- fprong valt ftaan, zitten gaat,
en dat men eerll een, daar na nog een,
en eyndelyk ook den derden ftok 'er on
deruythaak, en die man egter, zonder
te vallen, inde lui^t zitten blyft, hoe-
danig ik twee vrienden gefproken heb,
'die dit op een en de zelve t^d te zamen
aanfchouwd hebben , en van welk de een
fyne oogen miftrou wende, n >gde moei-
te genomen heeft, om met een lange
Itok te voelen , of 'er ook niet het een
of 't ander was , waar op dit lichaam
rulle, dog die Heer verklaard niets ter
weveld gevoeld, vernomen, nog gezien
te hebben i hoewel ik egter tegen zyn
Ed : zeyde , dit niet te konnen geloo-
ven, om dat dit al te klaar met de hier
voorgemelde reden ilreed.
En dans- Wat de dans-h'ocren nu (anders De-
Hoeren, wataichidols genaamd, en aan de Goden
hunner Pa i?,oden als getrouwd) belangd,
deze zyn gemeenclyk /.eer net en wel met
fraejc gefchilderde kleedjens, en ook met
roode fluweele armbanden , en met ee-
nig fyn, of ook wel valfch en verguld
goud- werk, en zulke Juweelen aan haar
hoofd, lange ooren, vingeren, teenen,
armen, neus, cnhalsopgefchikt, gaan-
de of op de Fccilen, of op Bruyloften,
en ook wel op maaltyden , en andre
plaatzen openbaar, en zomtyds wel zoo
onbcfchaamd moedernaakt danflen, dat
BESCHRYVING der KUST
voorbeelden hier te
zy konnen zonder de zelve niet recht vro»
lyk. Men noemdze dans-Hoeren , om
dat zy nu en dan zich ook als hoeren ,
by toelating der overheyd van deze Lan-
den, aan deze en gene vcrhuurcn. Een
gefpuys, waar van 't my niet luft meer
te fchry ven.
Deze zyn egter by de Ouden al me-
de op hunne maaltyen van gebruyk ge-
weclt: want als'erby Amyntas, Js.oning
van Macedonien , Perfiaanze Gezanten
gekomen waren, en hy die heerlvk ont-
haalde, zoo eyfchten zy, zoo Herodoot
Lib. f. en andre zeggen. Vrouwen, al-
zoo by hen op groote maaltyden de ge-
woonte was hunne vrouwe , en ook hunne
byzitten te hebben. Wy zien ook Efth :
I : II. iets , dat na deze gewoonte ge-
lykt. Dog wy konnen daar hier niet ver-
der van fpreken. ^ ,
Het gewaad der Jentivcn en Bcnjaanen ^jg^ j^jj.
alhier is , zoo 't gcmeene lieden zyn ,tiven
flegt , hebbende over 't boven-lyf meelten Benjaa-
tyd niets, en die een weynig meer zyn,^!"' ƒ"*
hebben een kokje als een Wambasje ,
dar zy op de zydc toebinden, dragende
op hun onderlyf een kleedje, dat zy toe-
binden , om hun fchamclheyd te dek-
ken.
Die grooter zyn, verfchillen van de
gemeenc alleen daar in, dat hun Ly waad,
dat zy beyde zeer wit diagen, wat fyn-
der is , en dat zy ook wel een kleedje
meer, en een fraeje gordel om 't lyf heb-
ben
Op hun hoofd dragen zy een fyn of
grof Bethilis doekje, ol een dikke doek
als een muts, na dat hun ilaat is, bin-
dende hun hoold hair met een tuyt ter
zyden op.
Als 't nu wat kouder werd , in de
maand van November en December,
hebben zommige van hen wel lange la-
kcnze rokken aan , en een muts op 'C
hoofd, om zich tegen de koude te dek-
ken.
Wanneer zig de grooten op reys be-
geven, gaan zy niet zondereen aanzicn-
lyk gevolg, verzeld zyndevan hunne py-
pers, hoorn- blazers, en rondel-dragers ,
die hen meteen Rondel(zyndceenklcen
rond zonne-(cherm) tegen de zon dekken.
Zoo 't Mooren zyn, die dragen wel
men bezwaarlyk zou konnen gelooven ,'cen Cabaey , of een rok , tot over de
dat 'er zulke onbelchaamde vrouw-lieden knyen, of met naeuwe mouwen, en op
zyn. Deze zyn gewoon op zeker <^eluvd
van hare Trommels (die aan wcer-zyden
met leder zvn) al vry aardig en zwak
f dog al na den trant der Inlanders, hare
licliamen in veel wonderlyke bogten
draejende) met cc.i nette beweging van
hare handen te danflen, en daar onder
ook wel eenig lied te zinden, waarvoor
't hoofd een Tullcband , hunne broeken
zyn ook naeuw. Zy laten hunne hoofden
kaal fchrappen , dog hun baarden lang
groejen.
De vrouwen der Jentiven gaan meeft Ed vaa
met de boezem bloot, of wel met cen^""""
dun floers of Bethilis badjoe 'er over,„g„*
dragende om 't lyf, een gebloemd, zyde
i.y dan een geringe ftuyvcr bedingen, ja of effen kattocne kleedje van eenig grof
J of
Van CHOROMANDEL.
SS
of fyn Lywaad, na dat zy van ftaat zyn. in zy ook wel een vet hoen, een gans,
Deze kleedjes winden zy ecnige reyzcn
omhunlyf, en maken die dan met eenige
fpelien ontrent de navel ter degen vatl,
waarover danhunBadjoe of bovenkleed-
je , dat over de boezem komt nederliangt.
Zy gaan gcmeenelyk bloots hoof ds eij
bloots voets.
Die wat meer van vermogen zyn ,
dragen zeer fyn Lywaat over de Schou-
ders, boezem en armen ; dog hebben ge-
meenclyk ook kleene muylen aan. Zy
beltrykcn het hootd-hair, zoo de groote
als gemcene vrouwen en dochters ,
met olie, die, zoo zy vermogende zyn,
zeer licfelyk riekt , en binden dat zoo
glimmend in verlcheydc bogten over den
hals en 't agterhoofd op.
De verdere cieraaden der vermogende
vrouwen zyn goude of zilvere arm-ringen,
goude of zilvere ringen of Juweelcn in
hare lang-uytgeftrekie ooren, die hoe zy
langer, hoe zy cierlyker, en vanhooger
Adel zyn. Ook dragen zy diergclyke
ringen en ook peerlen door hare neuzen,
waar in mede gaten zyn. Zommige dra-
gen ook peerlen , andre goude Ketenen
om haren hals j Al welke cieraaden won-
derlyk fraey (gelyk men denken kan) op
haar zwart vel , daar zy nog al zeer moe-
dig op konnen zyn , afiteken , ontrent
de arm-ringen moet ik met eea woord
zeggen, dat de zelve, fchoon arm-rin-
gen genaamd; echter meell aan de han-
den der vrouwen en jonge dogters, en
iomtyds ook van mannen tot cencieraad
gevoerd, hoewel 'er wel zommige (voor
al van dans-Hoeren , en andre danflereden)
half wegen den arm gedragen werden.
Dat nu de lykc vnn goud hebben, heb-
ben de arme van zilver , koper, en fleg-
ter metalen , en onder de hoeren zelf
vind men 'er al mede redely k koflely k uy t
gedoft, die nog een cicraad van eenige
bellen of rinkels Jtan de beenen hebben,
welke onder het danflen een zeldzaam
geluyd geven.
En dit is wel 't voornaamfte, dat van
de Kleederen en cieraaden der vrouwen
zoo der Jentiven, enBenjaamen, als van
die der Mooren (die niet veel verichillen)
te zeggen valt.
Hunne Die arm onder deze Jentiven zyn, be-
fpyie. helpen zich uytncmende naeuw, zeer
wel tevreden zynde, als zy maar wat ge-
kookt , zy 't met een vifchje , of wat
groente, en een dronk water 'er toe heb-
en } dog de Benjaanen zullen niets ,
dat leven heeft, dooden, veel min ee-
ten. De Rykcn in tegendeel leven zeer
lekker , houdende veel van ryft en
vanzeer magtige, vette en heete koft,
met veel Ipeccryen, en die in de boter
dry ft, welke zy brenfie noemen, waar
een endvogel, of iet diergelyks hebben.
Het is een fchotel eeten , zeer geacht
by de Portugeezen , Mogolders , Per-
fiaanen, en by de meelle Oolter-hngen,
en zy werd aldus toebereyd.
Zy nemen een vet hoen, dat zy half
gaar koken , in welkers zop zy dan de
ryfl by na zoo droog , als ware het hun
brood, aldus koken.
Zy doen 'er Cardemom , Kismis , ro-
zynen , ftukjens van Amandelen , van
FCaneel , van Nooten , heele peper ,
heele Kruyd- nagelen, heele Foelie, en
zeer veel boter, nevens wat zout by.
Dit altes koken of ftoven zy te
zamen , zoodanig , dat het hoen , verder
onder de ry 11 bedekt leggende , murw , en
volkomen gaar werd.
En dit is het lekkerllc eeten, dat men
hen voorzetten kan j voor al heeft men
dit ook by de vermogende Mooren, die
mede niet weynig van fmerotzen weten,
wagtende zig alleen voor fpek , of ver-
kens-vleefch. Hun drank is water. Arak,
en Perliaanze wyn , welke laatile dran-
ken de Mooren, fchoon 't hen verbo-
den is , nu en dan zelf tot dronken
werdens toe, gebruyken, ook drinken
zy veel een kopje gefmolten boter op hun-
ne fpys, om rad te werden.
Zy weten van geen doelen , of tafels.
De geringe lieden eeten pp een matje,
dog de ryken op een Alcatief, of tapyt,
zittende met de voeten, als onze Kleer-
makers, onder 't lyf.
Hunne vrouwen komen niet aan tafel ,
voor al, als 'er vreemde Lieden by zynj
ontrent welk ftuk de Mooren zeer yver-
zugtig zyn , en de vrouwen noit laten
voor den dag komen.
Na de maalt} d, enby andre gelegent-
heden, is 't een van de grootfte verma-
ken , zoo wel van de mannen , als de
vrouwen,eenoude ofjongePinang te eete,
en tabak te rooken,dat de vrouwen, uyt
een Bongkos, of droog blad 't zamen-ge-
rold, zoo ontfteken , en de mans uyt
een Gonegorri (een kannetje of een
bloempotje) , waar mede zy beydcn de
meeden tyd doorbrengen.
Dewyl 'er geen Land ryker van Dia-Van de
mant-mynen is,konnen wy niet nalaten , Dia-
daar mede van te (preken. J^^""^"
Zy leggen ontrent i z dag-reyzen van
Palliacatta , of 8 a p dagen van Mazuli-
patam , en maar twee dagen van Golcon-
da, niet verre van 't gebergte.
Over deze Landeryen, die uyt naam
van den Koning van Golconda verpagt
werden , zyn zeer vecle , en getrouwe
opfienders , buyten welker kennis geen
pagter een fpa in de grond deken mag.
Ook bedingd hy voor een zekere zomme
gelds
sA
BESCHRYVING der KUST
gelds een plaais van zoo veel lengic en
breedte tf mogen doorgraven, en alle de
lieenen ,■. die beneden de 7 a 8 caiaat ,
dog geene die d:iar boven zyn, na zig
^e mogen-.nemen, belovende diegetvou-
welyk aan 's Konings opziendcrs te zul-
len geven 5 dat wel beloofd ; dog egter
zoo net juyll nicc nagekomen werd ,
fchoon die Arbeyds- lieden (dat meeli
naakte wormen zvn.gelvk zy daar in ook
zoo arbeyden ) al zeer naeuw over al be-
zogt werden, wetende die hier ot daar
behendig te verbergen en daar na ,
op hals en kraag aan, by nacht en onty-
<\cw te vinden , hoewel zy 't dan nog
maar voor half geld, en zeer (lil*, gewoon
zyn te verkoopeu , alzoo zy zonder ge-
nade met de dood zouden gcllraft wer-
den , indien de Koning 'er kennis af
kreeg •, dog zoo zy den pagter maar be-
driegen en ontrouw handelen , komen
zy 'er met een dragt flagen af.
Hoegroote Diamanten hier vallen, kan
men oordeelen aan die vier, die de Ko-
ning van Golconda plagt te dragen , en
die de Heer Havart tol. pi. in zyn I.
Boek befchryft, van welke hyzegt, dat
'er een was, by gifling van 2fo,en twee
van 600, en nog een, wel zoo groot als
de eerfte, welke die Vorft pas boven zyn
voorhoofd, aan ieder arm-band, en voor
aan zyn Gordel droeg, wy fpreken in
de levens der Mogols hier van.
Wat nu de Boflchen , geboom-
Van de jg„^ Heefters, planten, en andregcwas-
|°?""'"'fchcn met hare Fruyten, Kruyden &c:
belangt , die zyn ten grooten deele al
mede, als die gene, die men in andre
geweften van Indien vind, en die wy on-
der Amboina reeds gemelt hebben , be-
halven dat men die ook uytvoerig in
den Hortus Malabaricus van de Heer van
Rheede,en van verfcheydeandren reeds in
'c breede belchreven vind.
H,n zoodanig is het met de Dieren van
Voadeïi *^'^ ^^"'^ (weynige uytgezonderd) mede
en Vis- ' gelegen.
fchen. Oflen , Koejen
kleene Peerden ,
Schaapen, Buffels, verfcheyde zoorten
van herten (ook zommige met witte
vlekkenj Vcrkens, en Bokken zyn hier
zeer veel j dog men heeft 'er ook Oli-
fanten , zeer veel Tygers , en daar af
wel diiedcrley zoort ( onder welke de
Koninklyke, die wel zoo groot als een
kleene os is , uytmunc) die veel fcha-
de onder dit tam vee doen , en
zomtyds ook wel incnlchen aantaften.
Daar vallen ook Luv paarden, Civet-
katten, en Jakhalzen, die beft ten dee-
le na wolven , ten dccle na vollen,
gelyken , en die zeer ilerk op mcn-
Ichen-vleeich gezet , en zelf wel ge-
woon zyn de lyken uyt de graven te
halen, zoo men die niet wel bc.zorgd.
Men heeft hier ook haazen , en meer
ander kleen wild, enallcilcy flangen zyn
'er in menigte,
voor al de Cobra
zoinmigc
vergiftig, als
Capcilos , en andre ,
zoinmige afgryzclyk groot , dog juylt
niet vergiftig, ook zyn 'crdiezelf dicnil
doen, en de rouen vangen.
Het gevogelte, dat hier valr, beftaat
in wilde en tamme endvogels, Ganzen,
hoenderen , Duyven , 1'ortelduyven ,
Paeuwen , Partryzen , Reygers , Pape-
gaeyen en Perkicten in menigte , en
meer andre kleene vogels, die zeer wel
zingen, en onze Nagtegaals niet onge-
lyk zyn. Ook zyn 'er een menigte van
vleermuyzen» die vry groot zyn, en met
hun geklaeuwde vlerken aan de takken
blyven hangen , en gioorc Ichade aan de
vrugten doen. Daar zyn 'er, die ze ook
eeten, en voor een lekkerny houden.
iVIen heeft hier ook ovcivloed van Zee-
ën Ricvier-vifch. De Zee leverde Ko-
nings vifch , Goaze Kabbeljaeuvv, Ka-
cab, Stecnbraafiem,Zcylvirch, Concua-
dos, Harders , Tong, Schollen , Scharren ,
Spiering , en meer andie viflcn. In
Rivieren heeft men Krabben, Kreeften,
Garneelen, elft, en een zoort van vifch, wel
wat na Salm gelykende, die,ingezouten
zynde, reedelyk lang duurd, en zeer wel
fmaakt.
<.
TWEEDE
Van C H O R O M A N D E L. 57
T WEEDE B O E K
EERSTE HOOFD-STUK.
SAaken op (Zhoromzv\dx:\ voorgevaUe» . Ecrjie aankgderonfen herwaar duCoi- \6o6,
van Solt op Nagapatam. jih ook te Petapoli. Alwaar een Comptoir opgericht
iverd.Ferzeyldna Mzzulipatam fdaar hyvriendelyk ontfangen vjierd.Ge/chil over den lol.
Gaat na Bifnagar om den Kontng te [preken^ Kcerd met gunftig antwoord ivederom.
Wat voorrechten hy by dien Forjl verkregen had. Wat volk hy hier liet. Goederen ,
hier ingeladen. 1Ö13. om volk door de Portugcefcn vermoord. 16 14. V eerfle Ac~
coerd met den Koning van Golconda. lóif. de Fejiing. van Palleacatta gebouwd.
A°. 16 IJ. 't jiccoord vernieuwt. \De' Heer Pieter van den Broek kumt. Aö.
1517. hier, Kruyffen op de Portugeefen, 1618. Adolf Thomaflbon , hoofd op
Gelria > dog de Heer de Haze oppergebieder over die Kujl. Gcweldenaryen der Aioo-
ren 1619. en 1614. Jlaan van Uffelen op Mazulipatam dood, iöz.7. Holtand/e doch-
ters bier. Verrichting van Jacob de Wie. 1650. f« löji. 1654. Onze ter fte vafte
dienaar in Golconda. Wat 'er i6j6, en in volgende jaaren voorgevallen is. ÜeHeer
Steur. löfl. herwaards als Gefant. hiz^A'g^va.m veroverd door Jan van der Laan.
1661. een Comptoir in Golconda opgericht. En de Heer Caulier na den Koni-tg;
doch te vergeefs. Staat der zaaken 1669 ^ en lóji.hier. De opreyzevan ^f Heer Smith
na Golconda. 167 1. De Heer de la Haye , Franfche ouder- Komng , 1071. in
Indien. Door de Heer van Goens op de vlugt gedreven, St. Thome veroverd. De
Engelzen voor die Stad gejlagen.
SAAKEN van den Beginne op CHOROMANDEL voorgevallen.
Saakcn T) ^ '^ nafpeuren der oudfte zaaken
opCho- tjop de Kult van Choromandel ,
roman- blykt Doy nergens, dac de Portueee-
gevallen. 2.en , die oudlte bewoonders van indien
in andre Oorden, zich hier oit, of ook
ergens , dan alleen op St Thome , nederge-
zet hebben, hoewel deze en gene zich
•wel tot Palleacatta, Nagapatam, en op
meer andeie plautzen , daar zy handel
dreven , ophielden , dat egter maar in
■weynig Perzooncn beftond , en niet lang
na onze komft in Indien duurde, alzoo
wyal hunfchepcn aantaiUen, waar wy ze
vonden, en hen overal van daan bonsden}
ook geleek dit hier niet na hun valt ver-
blyf op andre plaatzcn.
Wanneer de Engelfchen , Franfchen ,
of Deenen, en wie van hendecerltchier
quamen om zig neder te zetten, komt
mede nergens net v jor.
Wat nu de Nederlanders aangaat , de-
ie fchynen my toe al van löooaf, en dus
van de ecrfte tyden van hunne komft in
Indien, op deze kuil: gewceft te zyn.
Eerfte ^°- 'Ö°J bevind ik ^ dat , na dat de
aanleg onder-Zcevoogd , Zebald de Waard ,
ier onze met de fchcpcn Hollandia, de Hollandze
waards Thuyn,endedc Ster, van den Zeevoogd
1603. Wybrand van Warvvyk gefcheyden , en
den II December \6oz. van 't Land van
de Gaap, of Aguada de S. Bras , na A-
tsjiengeloopen, enden 10 Maart 1605.
daar gekomen was , vindende daar meer
andre fchepen zyncr Reysgezellcn , die
onder-Zeevoogd wel 't voornemen had,
om zeker jacht, den i6 Maart löoj. door
V. Deel.
hem van den 7 eevoogd Joris van Spielber-
gen gckogt , op de Ruft van Choromandel
en in Bengale te gebruyken, gelyk hy
den I April ook door vier Mooren, die
op 't fehip Hollandia quamen , om hem
een pas te verzoeken, zeer ernftig ver-
zogt wierd, oni op Nagapatam, en op
Choromandels Kuft te komen , alzoo
daar goeden handel , en overvloed van
Peper was; dog hy had het ongeluk dat
hy, zedert van daar na Ceylongeftevend
zynde , door den Koning van Candy dood
geflagen wierd.
Dezetyding aan de zyne, nog tcBati-
calo leggende, ter ooren gekomen zyn-
de, vond men goed, om op den a Juni
(pas na deze droevige tyding) JacoiD Pie-
lerfl^oon van Enkhuyzen, in zyn plaats
tot onder-Zeevoogd te verkiezen , die
naderhand met zynen Raad den loóóto-
ber ook befloot met de fchepen de Een-
dracht, waar op hy zelf was, Hollan-
dia, en een jacht, na de Kuft van Choro-
mandel, en zoo verder na Bengale te loo-
pen , hoevvel 't nog wel een maand aan-
liep , eer zy vertrokken , dat eyndelyk nog
maar op een fchip, dat na de Kuft, en
een dat na Bengale ging, uytquam.
. Dit is het eerlte, dat ik van een be-
zending der onzen herwaards lez.e, zon-
der dat my egter bly kt ^ wanneer zy 'er
gekomen , of waar zy eerlt ten anker ge-
raakt zyn. - ,
Ao. 1606. bevindeik, dat de opper- komt '
Koopman, Paulus vanSolc, van Bantam van Solt
met het fchip Delft over Atsiien na de^P'^^S*"
H ^ KuftP''"'"'
5i8
PlESCH RYVI'NG der KU ST
Kuft gczeyld is , ontdekkende in Maart
1606 op Atsjien dat eenen Pieter Wil-
leniflboii a1s onder- Koopman van wegen
onze Maatfcliappy zyn valt verblyt in
Mazulipaiam had. • • i
Hy was van voornemen, om ccrll op
'Nagapatam aan te gieren } dog vond den
\»9 /\pril goed dat voorby te loepen, en
rrtaar ten eerlten Pallcacatta aan te doen,
. alzoo hy vreesde , dat hy deze Rcede
.anders, om de Iterke weftelyke winden,
-niet zouden kennen bereykcn.
A.:-Hy quam den i-f. dito voor de Stad
St. Thomé , of Maliapoer, ten anker,
alwaar hy drie ledige Portngeefche fchc-
pen in brand Hak.
Den z6. dito van daar vertrokken zvn-
de, quam hy ontrent den avond ter rce-
de van Pallcacatta, alwaar hen} op den
27. dito cenige ververlching van den
Hawaladaar aan boord gezonden wierd,
'die vragen deed wat volk zy waren ,
waar op geantwoord zynde, dat zy Hol-
Janders, en daar alleen maar om te han-
delen gekomen waren , gaf hy hen ver-
lof, om aan Land te komen, en daar te han-
delen, mits dat zy 4 ten honderd aan Tol
van inkomende en iiytgaande goederen
betaalen zouden.
Hy vond die aanbieding zeer wel j maar
vcrzogt verzekering, dat zy ons volk,
na vertrek van 't fchip, aan de Portu-
komen, en 'er te mogen haadekn, wes-
halven de Koopman, Dirk van Leeuwen
en Pieter Warkyn, een onder-Koopman,
den 4 dito na Land gezonden zynj om
te vernemen , wat voor Klccden nu hier
te bekonien waren, en of 'er de plaats
na was, om daar volk aan land te laten,
als mede hoe 't daar met 't betaalen van
den Tol gelegen was.
Deze nu daags 'er aan, of den f. te
rug gekomen, en de Heer van Solt nu
van alles net onderricht zynde, is hy zelf
den 6. dito aan land gegaan , daar hy
's namiddags ten z uuren door den Heer
Landvoogd , van cenige Perfiaanfchc
koop-lieden verzeld , zeer vjiendelyk en
beleefd ontfangen, en in 't tolhuyS ge-
bragt is,metbetuyging, dat hy overzy-
ne komlt zeer verblyd was.
Na dat zy nu met den andereft gefpro-
ken hadden , en wegens den tol over
een gekomen waren , liet de Hawala-
daar ten eerftc daar echige goochelaars
en dans-hoeren komen (want zonder de
zelve konnen de Inlanders dog niet vro-
lyk zyn), om hem vermaak en eere aan
te doen.
Doar na deed hy den Heer van Solt
met een koftelyke Paiankyn, tcrwylzyn
ander gezclfchap hem te pecrd volgde ,
door alle de Itraaten , die met bloe-
men behangen waren , omdragein , en
eeezen , daar >vponende , niet zouden met een groot geluyd van Troramelkens,
overgeven
Zy verzogteri dit te meer, om dat zy
daar j Portugeefche fehepen op de Ree-
de zagen leggen , en om dat zy hoorden ,
jd^t 'er 4 aan land waren.
Men gaf aan de Heer van Solt dien
aangaande volkomen verzekering j dog
alzoo hy van ter zydenvan een Moor be-
richt kreeg, dat 'er wel haaftmeer Por-
tugeezen van St. Thomé ftonden te ko-
komen , dewyl zy uytdrukkelyk door de
drie fehepen , hier leggende , ontboden
waren, die hier toen ook al eenig gebied
fchenen te hebben , befloot hy hier
niet lang te blyven.
Zeker Bramine vcrzogt hem wel crn-
ftig, daar eenig volk aan Land te laten ;
dog om de voornoemde redenen konde
hy dat niet goed vinden, ten ware hy
2 a 5 Portugeezen by hem in gyzeling
laten wilde j 't welk hy zeggende niet
vermogens te zyn om te doen, ver-
en Schal mey en over al , daar maar iets
te zien was, brengen , terwyl die hoe-
ren hem , dat een groote eere was j al daps-
fende volgden. .. ,., ..^ '..
Eyndelyk bragt hy hem iti eeïi fiuys,
dat hy hem voor een tyd tot zyn verblyf
vergunde.
Hy ging den 7. den Hawaladaar be- Alwaar
zoeken, bragt hem een gefchenk van 4^"
ellen Scharlaken, 4 ellen Fluweel, eeni-toir op-
ge glazen fpiegels, Foelie, Nagelen, engerigt
Nooten-Mufchaaten, dat hem zeer aan-*'"*^
genaam was.
De Heer van Zolt verzogt een plaats
te koopen, om hier een huys te bouwen,
dat de Hawaladaar hem toezeyde , belo-
vende daar toe een bequame plaats uyt te
zien.
Den 8. dito bezogt hy 2 Perfiaancn,
die daar wel 'tmeefte vermogen hadden,
deed hen ook een gefchenk geven, en
kreeg daar op van hen de belofte, dat
7ogt hy , dat hy dog na een brief vanden zy alle de Wevers aldaar by hem onibie-
Koning wagten wilde ; maar na dat hy den zouden , om hen zulke kleeden , als
hem reden gegeven had , waarom hy niet
langer wagten konde , is hy den 30.
Alsook ■'^P"^ van daar vertrokken, en den 3.
te Pcta- -May te Petapoeli 's avonds ten anker
poeli. gekomen , daar zy die nagt door de
harde wind een anker verloren.
Men ftond hem toe daar aan land te
waar van hy de Moniters mede gebragt
had , te laten namaken.
Den 8. dito is het Cargazoen, dat de
Raad befloten had hier te laten , aan
Land gebragt , en de Koopman , Dirk
van Leeuwen , voorgeftcld , om hier voor
eerft te leggen, gelyk hem de onder-
Koop-
en Tweede bygevoegd is , om den han-
del van onzen 't wegen daar waar te ne
men j ten welken cynde voor i i Pagoo'
den ook een fraey erf gekogt is
Van C H O R O M A N D E L. 5'^
Koopman, Pieter Warkyn, tot zyn hulp der inkomende goederen tegen JV ten
i honderd veiiict , verklarende, dat hy
j ontrent de uytgaande geen nader afllag
'vermogens was ie geven i maar rade hem
_ _ 1 dit nader aan den Vorll: dés Lands , ie
Na dat hy nu verfcheyde Wevers en weten den Koningvan Bifnagar, te ver-
Schilders ontboden , en de vereyfchte j zoeken.
kleeden aanbefteed had, heeft hy van
Leeuwen en Warkyn daar gelaten , na
hem van 't noodige voorzien te heb-
ben, op den 15. iVley alles 'er na ge-
fchikt hebbende , om van daar te ver-
trekken j dog een harde Itorm, op die
dag zig opdoende , en de Noordelyke
wind, die alle jaar in Mey zig daar on-
trent 14 dagen lang voelen laat , en
20 ondragelyk heet was, dat zy venfters
en deuren op die dag moeiten gefloten
Men bragt ondertufTchen onze goede-
ren , en al 't geld , aan Land , gevende Gefchil
den 9. Juni Pieter Jzaakffoon 't bewind 2,^'Y '^*
daar over, en daar wicrd by den Raad
befloten, dat de Heer van Solt zelf, ne-
vens den onder-Koopman van onze Lo-
gie, pieter WillemlToon , na Bifnagar
gaan zou , om den Koning over den afllag
van den Tol nader verzoek te doen.
Zy vertrokken denio. ditoderwaards
in Palankyns, zynde verzeldvan 40 Per-
houden , belettede hen dit. Hoewel foonen , ten deele boldaaten , tot ver-
't hem zeer verwonderde dat het water in' meerdering van hun ftatie , ten deelc
de Gorgeleten, by deze zware hitte voor
al buytens-huys , kil-kouc bevonden
wierd.
Den 14. dito vertrok de Heer van
Solt van hier, en quam den 17. dito
Vcr-
leyld na op de
Mazuli- anker.
patam.
Rcede van Mazulipatam ten
Den 19. dito zond de Hawaladaar
en Sjahbandar een Chaloep, met ceni-
ge vlaggen , Trommels , en Schal-
meyen , om dezen Heer in te halen,
die ontrent de middag, nevens zynen
Schipper, zeer vriendelyk van hen aan
land ontfangen is.
Men moet weten , dat te dier tyd
daar rcedszeker onder-Koopman , Pieter
WillemfToon, nevens eencn Pieter Ifaaks-
dragers van de Schenkagie. Ook hadden
zy 2 Tolken en 4 bootsgezellen by zich ,
die op oflen reden, en zy quamen 'er al-
len behouden aan.
Maar den 30. Juli verftond de Heer
van Solt , dat ons volk tot Mazulipatam ^f." "^
cenig ongemak door een zware oploop o,jj ^i"^.^
van water was o verkomen, waar door die Koning
ganfche Had by na als onder geloopen was j '« ^P^-
een ongemak, hier meer voorgevallen. ^'^^""
Dit noodzaakte hem, na dat hy alles
daar ondertuflrhen reeds op een goeden
voet gebrai^t had , en dat 'er maar na 's
Koninks Firmaan, of d'afllag brief van
Tol, te wagten was , om al'lchcyd va,i
alle grootcn te nemen, en Picier Wil-
leindbon daar zoo lang te laten , om na
zoon , als opper-Hoofden lagen , om den nog zulk een brief (alzoo hy 'er al een had),
"te wagten, die hem, na 't C) ndigen v.iii
wegen
onze Maat-
handel aldaar van
fchappy waar te nemen
Den Landvoogd befchonk den Heer
van Solt, en den Schipper, ieder met
een verguld eeien-kleed, liet de hoeren
(na 's lands wyze) voor hen danflen ,
en dede hen alle bcdenkclyke cere aan.
Hy dcde den Heer van Solt , alzoo hy
niet wel ter been was, in een fraeje
Palankyn, onder 't geluyd van Trom-
mels en Schalmeyen, terwyl de hoeren
voor uyt danilen , en zyn verder ge-
zelfchap, met de daar leggende opper-
hoofden, te peerd agter hem volgden,
de ganfche Had door voeren , en eyn-
delyk in hun huys , dat wy daar reeds
hadden, brengen.
Den zo. duo ging hy by den Ha-
Daar hy ^.^^'^'^^^^ > o™ over den tol te fprcken,
Triende- die 4 ten honderd voor de inkomende
fin °m' ^" ^ ^ ^"^"^ ^^ uytgaande goederen vor-
derde, en hoewel de Heer van Solt
oordeelde, dat hy hier niet meer tol ,
als tot Pctapoeli, behoorde te geven ,
kon hy hem echter tot geen nader af-
flag brengen, dan dat hy hem de tol
zegel
ii^-
zeker Fccll, onder 's Konigs
cevcn zoude werden.
Hy vertrok den i. Au^ufti uyt Bifna-
gar , quam den 8. dito tor Condapilli,''^«rd
- ■ • - ...... jjjgj
giinfljo
ant-
10 m.
fengcn
.wierd.
fprak met den overflc van die Vclfing
en verzogt de vcrlofling van drie onzer
bootsgezellen, die 1605". by de Portu- woord
geezen meynden over te loopcn , dog ^'^'^^'
die door de Inlanders gevat , en hier ge """
vanden gezet wierden.
Hy verkreeg hun vryheyd, mits dat
hy aan hem 100 Pagooden voor een half
jaar leenen, en welke zomme hy hem
in kleeden volgens de gemeene prys al-
daar wedergeven zoude.
Den 10. dito quam de Heer van Solt
weer tot Mazulipatam , wierd door de
zoon des Sjahbandars (of Tollenaars) en
door meer andren zeer deftig ingehaald ,
te meer, om dat hy van den Koning van
Bifnagar zoo wel ontfangen , en zyn ver-
zoek van afllag der tollen hem zoo gunilig
toegedaan was, welke zaak hem, en al
de onzen, daar na hier zeer veel aanzien
gaf.
H 2 Wy
p
60
BESCHRYVING der KUST
VVy hadden ondertuflchcn 'er 2, van jjan Bogaaidilbon byzettten zoude.
ons volk , door de harde itroom , ter-
■wyl zy na boord voeren, omgellagen,
verloren , dog de ftuurman , die 'er ook
by waS} was op een wonderlyke wyze
door de hand des Heeren vcilolt.
De Schipper, Jan GcrardHbon, was,
pas na zyn vertrek , ook aan de Perffing
geraakt , en onderruflchen zoo verergerd ,
dat hy het niet lang fcheen te zullen ma-
ken, gelyk hy den if. dito ook quam
te llerven.
Hy vernam ook , dat zy aan boord
grootc fchade in de brood-kamer, en el-
ders aan de vaten, door de kakkerlakken
en wormen geleden hadden , waar door
zy nu veel brood , Azyn , en water ver-
loren hebbende , en niet al te wel van
vaten voorzien zynde, niet in ftaat wa-
ren, om voor eerlh onder zeyl te konnen
gaan.
Den lp. dito quam Pieter Willems-
foon met de Firmaan, en 't voorrecht,
hen door den Koning , op de Heer van
Solt's verzoek, verleend.
De Vorft Hond hem toe.
I . Dat wy van iiyt en inkomende goe-
deren maar 4 ren hondeid van tol, niet
alleen in die, maar ookinalleandreplaat-
zen, daar wy in 't toekomende mogten
Wat
voor-
regten
hy by
die Vorft
verkre-
gen haien veidre Ambagtslieden, voor ons wer
kende, nog van 's Konings nog van ie-
mands anders we^en belet, of gedwon-
gen zouden mogen werden voor anderen
te werken , voor en al eer zy ons werk
afgedaan hadden.
3. Dat wy uyt alle de Makelaars 'er
zoodanige, als wy begeerden, verkiezen
konden , zonder dat wy zouden gehou-
den zyn die te nemen , die den Hawala-
daar ons opdringen,ofvoorIlcllen wilde.
4. Oncfloeg de Koning ons v.an 't
recht, om zyn zegel op alle kleeden te
zetten, dat iz ten honderd beliep, en
ódi aile tyne ingezetenen, en andre
vreemde volkeren, moeften bctaalen.
Hier tegen nu beliepen de onko(ten,zoo
van zync Reyze na Bilnagar» als van de
fchenkagie, aan dien Vorlt gedaan, 3800
gulden.
Daar wierd ondcrtufTchcn een nieuwe
Schipper op zyn Schip, te weten, Evcrt
JanfToon, en een Opper-ftuurmanin zyn
plaats gckorcn , waar na ook andre open-
llaande plaatzen vervuld werden.
„, Pieter Izaakflbon zond ook zyn oud
Wat ... - J .
Den I . September zond de koopman
van Leeuwen een Tsjampanmet zi pak-
ken, allericy klcedeu , door hem inge-
kogt, aan boord.
Den 4. dito begon Pieter Izaakflbon 5'°^^'="
ook de zyne van hier af te fchepen, en]\j(,^'j„
den 1 1. dito kregen zy de laatftein, be- geladen,
dragende i 30 pakken in 't geheel. Ook
quamen heden die 3 van onze bootsge-
zellen van Condapilli aan boord.
Den iz. dito kregen zy nog eenige
pakskens met ftaal, mitsgaders hun laatltc
ryit, en erwetcn, en hadden nu in alles
foo pakskens ingenomen.
Den if. dito nam hy zyn affcheyd
van denHawaladaar, enverdrcgrootcn,
die hem , en de zynen , weer met een
eeren-kleed befchonken , en met veel
ftatie onder 't vooruytdanflen der hoeren
tot aan de fchuyt van zyn fchip uytgeley
deden, waar op hy nog die zelve namid-
dag van daar vertrok.
Ao. 1607. in Januari zond de Zcc-
voogd Matelief 't i'chip de groote zon na
de Kuil: , dat den zy. Augullus weer op
Bantam quam.
A°. 1608. in Januari flond het fchip
de Eendragt van Atsjien derwaards te
vertrekken, enden zf. September wierd
door den Zeevoogd Pieter Willemflbon
I
komen, geven zouden
z. i>a: alle Wevers, Schilders, Smids, Verhoeven en zynen Raad befloten , den
opper-koopman Jacob de Bitter met de
jachten den Arend, en de Valk, na de
Kult te zenden, met lafb om denopper-
Koopman, Pieter Gcrardllbon Bourgon-
gie,na Mazuliparam met een fraey Car-
gazoen af te vaardigen , om daar te bly-
ven,en om, zoo hy 't geraden, envoor-
deelig voor de E. Maatfchappy oordcel-
de, den opper-koopman Jan van Houten
mede hier of daar aan Land met eenige
waaren te plaatzen.
A°. i6op. zie ik, dat deze de Bitter
met die zelve twee Jachten van de Kuft
van Choromandcl weder vertrok , en in
de maand April in Banda quam, en dat
toen Jan van Wefik op Choromandel als
Hoofd en voorzitter lag.
A°. 1610. Vertrok de Koopman Pie-
ter Izaakflbon van de Kuft, met bericht,
dat de zaak en daar nog wel ftionden.
A°. 1613. verilond men, dat dePor-Ao.1613,
tugeczen ons volk op Mazulipatam ver- ^"0/^°"^
,moord , en ons Comptoir aldaar ge-portu-
plundcrd hadden. Van dit zelve jaar afgcezen
begon Maarten Ysbrandflbon ons hier^^''*
op de Kuft al grootc dienft te doen j™°°''-
volk hy ^°"^ "* booi d , en kreeg weer nieuw j gelyk wy breeder uyt de Lyfl: der
kier liet. ^'f*"^ ajin Land, te weten, de Botteliers- kleeden, door hem van die tyd af tot
maat , Jan Brandflbon , en de Cajuyt- i<?3z. vervolgens door hem aanbe-
■Wagter, JanClaaflbon, en aandenkoop- fteed, gezien zou konnen werden,
man. Dirk van Leeuwen, tot Petapoe- A°. 1614. wierd met den Koning van A°''l'"^
11, werdbclaft, dat hy hem nog eenen Golconda , Sulthan Mohhammed , 'tJccoord
» eer-
Van C H o R o M A N D E L. 6t
met den eerfle accoord gemaakt, om hem in plaats i Broek met 't Ichip Tcrtholcn , en de
ïn"Gol-^'^" 4 ten honderd aan tol, sjaars eens ! Fregatten (die met hun Kruyflen niets
5000 oude Pagoodcn, of 2j"ooo gl. te ge-
PilTeacat-
ta ge-
bouw
een Vefling
_ t(
ingelég.
V,
conda
ie Ves- De onzen hadden 1 6 1 f
tingvan op Palleacatta opgericht, en een Luyte-
""" 'nanc met 120 Soldaaten 'er ingelegt;
ende de Iteden van Nagapatam , en
Mazulipatam waren geheel en al aan
onze zyde, itaande ons allen vryen han-
del toe, weshalven wy hen ook ver-
fcheyde (lukken gefchut , en an-
dre noodwendigheden , gcfchonkcn had-
den.
In dit zelve jaar komt de Heer Hans
de Haze van Antwerpen ook als be-
ftierder van den handel op Mazulipa-
A0.1617.tam5 en kort 'er «na als buy ten gemeen
en lóip.Raad van Indien voor.
't ac- ^o i(jjy. wierd het voornoemd ac-
.ygf. coord over die 25*000 gl : jaarlyks (gc-
nieuwd. lyk ook ifïip.) vernieuwd.
In dit zelve jaar quam de opper-
Koopman Pieter van den Broek, na 't
blyven van zyn z fchepen Middelburg,
en 't jacht de Duyve in Juny ontrent
de Had Daman, en de daar op gevolgde
Landtogt , den 24 December , by zy-
DeHeernen Stadsman , de Heer de Haze, in
Pictcr Mazulipatam aan j dog mocll; , door
dwang der Mooren, wat ook de Heer
de Haze daar tegen in 't werk fleldc3
van den
Broek
komtAo
1617
hier.
or Gel-
ria ; dog
rie Hctr
uytgerecht hadden) weer voor Pallca- ^0'',*^'S'
catte j van waar hy met de goi-'<^e:^j''^'|^jj^
Leeuw na Mazulipatam vertrok j laten- joon
dedenopper-Koopman, A dolf Thomas- Hoofd
foon-, in de Velling Gelria met 130
Hollandfche Soldaaten , en met 5 2 fluk-
ken geichut; hoewel de Heer de Haze de Haze
het opper- gezag toen nog over deze"pgop-
geheele Kuil had. P^f
(Jok quam ontrent die zelve tyd van over dië
Ceylon op Palleacatta de opper-Koop-Kuft,
man Gysbert van Suylen met een Cat-
timarauw (of eenige houten aan een
gebonden) ziek zynde , en heel zeer
over de trouwloosheyd des Koning van
Candi klagende, alzoo hy zyne gedaa-
ne belofte aan de onzen niet na-
quam.
In deze zelve maand Maart vertrok
de Heer van den Broek van de Kufl ,
in gezelfchapvan Samuel Kind, onder-
Bellierder tot Palleacatta, over Atsjicn,
na Bantam.
Ao. 1610. wierden alle de Hollan- ?^^^'"
dcrss door de geweldenaryen der Moo-^erMoo-
ren, genoodzaakt Mazulipai.ani voor een ren Ao.
tyd te verlaten , niet tegenilaande de '^i9- «n
Koning van Golconda de firmaan, of ''*'■
gunfl-brief, wegens de 2yooo gl : die
wy te betalen hadden , en waar mede
met de zynen van daar ten cerften nalwy voldaan konden, vernieuwde.
Kruyft
op de
Portu-
geezen.
Petapoeli vertrekken, daar hy al mede
niet binnen mogt komen , moetende
dien naa;t onder den blaeuwen hemel
blyven , en met hun geweer nog na
boord overzwemmen , alzoo men hen geen
vaartuyg wilde geven j waar na zy van
daar na Palleacatta zeylden. Ook hadden
wy te dier tyd een Logic in 't dorp
Tirepopelier.
Den 28 Januari i<Ji8. zond de Heer
Hans de Haze het fchip ter Goes ,
drie Fregatten, en een Langezella (ze-
ker vaartuyg) uyt , om op de Portu
A°. 1024. ging hunne baldadighcyd
zoo verre, dat zy ons Oppcr-hoofd tot
Mazulipatam, Abraham van Ufrclcn^nict
alleen dwongen van daar na Golconda
te gaan, en zig voor dien Koning te
verantwoorden over eenige onhchbelyke
bedryven , tegen het uytdrukkclyk be-
vel van die Vorft aan eenige Ponugce-
zen op de Reede tot Mazulipatam nc- ci „
, f . ' , P alnan van
pleegd , maarzy ontzagen zig ook niet,uffclcn ,
om hem, pas half weeg gekomen zyn- dood.
de, op een wreede wyzc met ilokkcn
en Bamboezen zoodanig (waarichynelyk
geczen te kruyflen, en hen allen af- volgens hooger lafl) te flaan , dat hy,
breuk te doen. De Heer van den Broek] te A'Iazulipatam wedergekeerd zynde ,
ging met dien Heer op dat fchip , en
liep 'er mede tot in Tirepopelier. Ook
liepen de voornoemde Fregatten tot on-
der de flad £t. Thome, daar zy het
buyten fchoots (hoewel 'er al tweemaal
op hen gefchoten was) voor anker zet-
leden. De Heer de Haze ontbood daar
op 't volk van de Fregatten 's nachts
aan boord, en vertrok, na hen behoor-
lyk lafl: gegeven te hebben, met een
ftille trom weer na Tirepopelier ,
alwaar beyde die Heeren aan Land
gingen, en 3 dagen 'er na vertrokken
deze Fregatten na Nagapatam , om van
daar onder Ceylon te Kruyflen.
In Maart quam de Heer van den
kort 'er na het beilierf.
Ook hebben zy 1629. van den i
Maart tot den if September de llad
Mazulipatam belegerd, dwingende de
Hollanders op hunne fchepen te vlugten.
Hy wierd door Joannes Libenaar toen
vervangen, die na Golconda reysde, om
over de geweldenaryen der Inlandfe Be-
neden-Regenten te klagen, hoewel hy
vrugteloos wederkeerde.
A°. 1627. quamen f Hollandfe dog- Ao.ióiTi
ters op Palleacatte, die de E. Maat- "«''^n'^-
^ . ' 1 ir I ie doe-
fchappy met een bruydichat van fOjji-sy^.
Ryksdaalders (een zeldzame zaak toen)
ten huwelyk aanbood , daar 'er nu over-
vloed van is.
H 3 A^ 1(530.
62
BESCHRYVING der KUST
Ao.i634,
onze
cerfle
valte
Dienaar
in Gol-
conda.
Wat 'er
1636,
en in vol-
gende
jaaren,
voorge-
vallen is-
A°. 1630. icysde Jacob de Wit (toen
opper-IiooFd van Pulicol) na Golconda ,
cm weder over 't geweld der Inlandze
Hoofden te klagen, die, Ichoon al vyF
jaaren vooruyt hunne jaarlykze 2j"00o
gl: genoten hebbende, dezelve egter al vve-
dcr eyfchten. Hy dede een gefchenk
van zcoo gl ; aan de Grootcn , waar
door hy i6ji. van Sulthan AbduUah
Kotbsjah een gunllige Firmaan kreeg ,
by wehse hy aan de Overheden en Be-
vel-hebbers van Mazulipatam belalle ,
dat zy de Hollanders in 5* ja#ren niet
moejen, en hen de vooruyt-gefchotene
penn; jaarlyks, lot afkorting van 't ge-
ne zy anders hebben moellen , zouden
laten gelden jzcdert welken tyd wy daai
ook wat meer ruft hadden.
A°. 1634. begonnen wy in Golconda
een vaft Dienaar , Congic of Canare
genaamd, te plaatzen, die daar alles, 't
gcene wy noodig hadden, voor ons in-
kogt.
A°. 1055. wierden 'er de cerfte maal
gekattoeneerde dekens op Parcallen ge-
drukt, ingekogt, die wel tot 1082. in
treyn bleven.
A°. 1(5 jp. had men weder moeite over
• de betaling der jaarlykze zfooogl:} dog
men bragt die Inlandze Beftierders door
een nieuwe Firmaan van den Koning tot
Reden.
A». 1645. zond men een Dienaar van
aanzien met een voornaam gelchenk van
16000 gl: waerdy na Golconda, om de
veidre geweldenaryen der Hawaladaafs
te ontgaan. In wat voor goederen dit
bertaan heeft, kan men in het 2. Deel
van de Heer Havart, fol. 107. zien,
A". i(J4f. lag 'er eenen Lingofïe ,
een Inlander, weder vall in Golconda,
om het noodige voor ons (gelyk zyn
voorzaat Canare 1034. gedaan had) in
te zamelen.
A°. 1646, en ook iöf2, en löf 3 is
de onder-Koopman, Abraham Wildak-
ker hier na toe geweeft, om gedrukte
Chitfen op Parkallen, en gekattoeneer-
de Dekens in te koopen, en te zien, of
de zaaken door onze bedienden , by 't
inkoopen der goederen, wel behandeld
wierden. En dit over en wedergaan droeg
maar de naam van Golcondaze voyagie,
om dat 'er toen nog geen recht Comp-
toir opgericht was.
Uyt een zeer net bericht wegens Cey-
lons ftaat , van de Heer van der Meyden
den zo September 1660. aan haar Edel-
lieden op Batavia overgegeven, blykt
my, dat in opzicht van den Handel van
Choromandel, zekere Inlander, Aftapa
Chitti genaamd, zig van i53f. a 16 3Ö. by
andre Kooplieden gevoegd , en met zyn
broeders den handel op Pegu , Tanafleri ,
Gueda,Perah, AtsjienScc: meeft alleen
dede opzoeken, en alle die voordeden
ook zoo na zich trok tot 1(^44, op wel-
ke tyd de Heer Heuflen hem (van der
Meyden; na Tegenapatam zond , om
daar, uyt de Senfierfche en Tansjouwer-
fe Landen de goederen beter koop dan
bevorens in te koopen, gelyk ook eenige
tyd aan een gefchied is.
A°. 1649. gingen de onder-Kooplie-
den, Antoui Paviljoen, eaYsbrandvan
Swaanswyk, na Golconda, om te ver-
nemen, of men daar geen Ipeceiyen zou
konnen vertieren ; dog hunne gehecle
tocht was te vergeefs.
A». i6fi. ging de Heer Dirk Jans-DcHeer
zoon Steur , buv ten gemeen Raad van ^^^"^
fndia, van de Hceren,. Laurens Pit, Ja- her- '
cob Junius, en Ysbrand van Swaans- waards
wyk , benevens een grooten treyn van*'*^^"
Lieden van Rang, en veel Dienaars ver-
zeld, na Golconda, om als onze gezant
Sulthan Abdullah Kotbsjah , en zynen
Veld-Hecr Mier Mohhammed Sahi, te
Begroeten, en hen met een aanzienlyk
gelchenk van ontrent j-iooogl: inkoops
(by de Heer Havart naderfol. lop. uyt-
gedrukt) te begiftigen.
De Koning ontfïng dit gefchenk mét
een bewys van zeer gioot genoegen , als
ook by zonder dezen Gezant, gelyk hy
in een brief aan zyn Edelheyd, de Heer
Karel Reynierflbon in 't laatft van löfi.
gefchreven, en by de Heer Havart mede
te vinden, uytdrukt.
Deze Vorlt verzogt in dat zelve jaar
een bequaam wondhteler , om hem by
voorval van fickte , of wonden , te dienen j
gelyk 'er bevorens Jacob Dekkers (hoe-
wel niet lang) gelegen had.
Men zond hem cenenPieter de Lange,
Opj)eiwond heeler, en onder- Koopman
in dienft der E. Maaifchappy, die 'er
ook met de Heer Steur geweelt was, en
die zedert eenigen tyd gcbruykt wierd,
om de zaaken der E. Maatfchappy te
verrichten, dat hy tot veel genoegen van
de Mazulipatamfe üpper-hoofden , en
van den Nederland zen Heer Landvoogd
dezer Kult, dede, alzoo hy zeer wel by
den Koning ftond. Hy bleef 'er tot 1 6f 4 ,
dog wierd toen dood-krank, weshalven
de voornoemde Wildakker 'er voor
een korten tyd ging ; maar de Lange ,
fpoedig herfteld zynde, quam hier we-
der, en bleef 'er tot 165(5, in welk jaar
hy van daar na Batavia, en verder na 't
Vaderland vertrok.
A°. i<5f5. verkogt men de eerftc maal
Peguaanze Robynen in Golconda.
A°. löf 7. zond men 'er weer een be-
quaam wond-heeler , Dirk Tjerks , na
toe, die mede zeer wel ten hove ftond,
en wien van Palleacatta 16 f 8. een Kruy-
dcn-
4
Van CHOROMANDEL.
.denkenner, Joannes Benediélus (daar'r,
alzoo hy te veel dronk , niet lang mede
duurde,) bygezet wierdj en bleet" dezen
Mr. Tjerk tot lóöohicr.
In dat laatft gemeld jaar zond menden
Affillent, Frederik Braim, naGolconda
met een fraey gefchenkje van zeldzaam-
heden, benevens ecne na de Mode ge-
kleedc Hollandze pop, voor de Konin-
gin, die door den voornoemden Tjerks
aangeboden wierd.
Uat Nagapatam, in dit jaar door de
Heer Jan van der Laan veroverd is , heb-
döör Jan ben wy reeds onder dat Compton-uezcgt.
van der Zoodanig nu plagt men na Golconda of
te reyzen ofwel zulk een bediende, ge-
daar
Comp hebben, doe na de dood van Mr.
^?
Magapa-
lam ver-
overd
Laan.
Ao.i66i.\y]^ de voornoemde wond-heelers,
hebben , dog na de dood van
toïrm Tjerlcs, die lóöo.llierf, endaarallereerfl:
Golcon- op 't Kerk-hof, ons door den Koning
da opge-ggj-j,jjQ,,|^gj^^ begraven is, vond men goed
' hier \66i. een Comptoir op te richten.
In dit zelve jaar zonden de Heeren [kenner van Diamanten, JacobBruynzeel,
Men handelde toen nog in Diamanten ,
die in de maanden van Januari , Februa-
ri , en Maart , het belle koop konden in-
gekogt werden , gely k men daar toen ook
de Bezoar-fteen inliandelde.
A°. 1671. had men weer eenige ftrib- De op-
beling over de jaarlykze pagt-pcnningi'^y^^
welke de Koning al weer door c^OHeer^
gunftig bevel , by de Heer Havarc te zien , Smith ra
wegnam. Golcon-
In dit zelve jaar vertrok de Heer Pie-^* ^'^'i-
ter Smith op een bevel van haar Edelhe-
den , en van den Heer l<andvoogd An-
toni paviljoen , na Golconda, om deo
ouden en nieuwen Koning , en de twee
grooten des Ryks , Seyid MufafFer , eerfte
bedienaar van Haat, en Nikonaamchan ,
te begroeten.
Hv vertok den 10 November met een
gefchenk dat groot was , en 't geen met
de ongeldcn der reyze niets ter wereld
uytwerkte, Hy had den Koopman en
Ryklof van Goens , en Laurens Pit
Landvoogden van Ceylon , en Choro-
mandel,denopper-KoopmanJaquesCau-
lier, oppcr-hoofd van Mazulipatam, en
den geheymfchryver, Henrik van (Jut-
hoorn, aan dezen Koning, om tebewer-
ken , dat de Portugeezen uyt St. Tho-
me, of Maliapoer, vertrekken zouden,
en dat hy aan ons vergunnen wilde daar
(cen Logie te bouwen. De kollen van het
fefchenk , en van hunne reyze derwaards
edroegen 67800 gl : dog de koften en
moeite waren (niet tegenftaandcde Vorft
't verzoek toeftond) te vergeefs. De Heer
Havart teekend zeer net aan , waar in het
Koning , gefchenk beftond , en doet ons ook de
te ver- Firmaan of gunft-brief, die 'er opquam ,
^" '■ zien ; dog zy wierd niet gehoorzaamd.
Staat der A°. 1666. ging 'er Frangois Thivart ,
laakcn Koopman , en Tweede van iVlazulipatam ,
weer na toe j dog zonder gefchenk, en
alleen om dat Coinptoir te bezigtigcn ,
bevindende , dat in die tyd jaarlyks daar
deze navolgende Koopmanfchappen ver-
tierd wierden :
En de
Heer
Caulier
ba den
1669. en ,
1671.
hier.
en den onder-Koopman, Joannes Pavil-
joen, geheym-fchryverdezerbezending,
en den adfiftent , Jan Korte ,- benevens
een groote (loet van Jnlanders, by zich.
Nadat hy op Mazulipatam gekomen was ,
kreeg hy de Heer Heibert de Jager, een
man zeer ervaren in de Oollerfe Taaien,
enden Aflillent Frederik Braim, met nog
een flcep van twee Hollandfc oppaflers,
nevens 13 InlandzeSoldaaten, z Zonne-
icherm-dragers , 1 Trommclflagers , z
Hoorn- blazers , 2. Bazuyn-blazers , 5
Fluyt-fpcclders , 8 Fakkel-dragers , z
Rondcl of fchild-dragers , en li Kazi-
daars , of oppaflers der peerden , by zich ,
met welke zyn Ed : nu verder van Mazu-
lipatam (gelyk hy eerll van Palleacatta,
10 dagen onder weeg zynde, gedaan had)
na Golconda , den 6 December optrok ;
komende daar eerft den ip dito.
De reden van het vertrek dezes Ge-
zants was om verfcheydc zaaken te ver-
zoeken, namentlykj
tegen
idooo pond Nagelen , tegen 4 gl : 18 ftuy-
vers 't pond.
if Sokkels, of pakken Foelie, te-
gen f gl: 2. ftuyvers'tpond.
iiooo pond Nooten Mufchaaten
I gl: i8 rtuyvers 't pond.
•iiooo pond Caneel , tegen 2 gl : 't
pond.
40 Baharas Japans ftaaf-koper, ieder
Bhaar van f 00 ponden.
Op de andre waarcn, als Lood, Tin,
Peper, Lakenen, Camfer, Vermilioen,
Quikzilver, 6cc. en v/as zoo geen valle
ftaat te maken, alzoo die pry zen daalden en
reezen.
I Tolvryheyd over al , gelyk de Engel-
fchen over al op de Kuft hebben, ver-
mits men nog j-oooo gl : buyten de
fchenkagie, daar voor geven moeft.
t De pagting van 't Dorp Palicol voor
altyd tegen 8000 gl. 's jaars op zyn
hoogft.
5 De vergoeding van eenige laftcnRy ft,
ons tot Bimilipatam ontnomen , en ont-
flaging van Tol aldaar.
4 Verlof om onze goederen op onze ey-
gen handfchriften en paspoorten te mo-
gen vervoeren.
Van alle welke zaaken deze Heerniets
heeft konnen te weeg brengen , om dat
de oude Koning den 2 Mey 1672. quam
te
64
BESCHRYVING der KUST
tcoverlyden, en de jonge Koning Sul-
than Abocil HafTIm, in zyn plaats te vol-
gen; en wel meelt, om dat Scyid Mu-
lafïcr den Heer gezant zeer Iiaatte , en
overal den Voet d\vaiszctre, gclyk men
dat in"t breedcb'. deHeeiH.ivart zien kan.
Hy vcrlchccn den ii Februari , wel
voor den ouden Koning, buhhan, Ab-
duliah Kotbsjali , en gaf 't gclchenk
over 5 maar hy mogt (door Seyid Mu-
lafFers bcüel) voor den nieuwen koning
niet komen , hoewel die de Opperhoof-
den van Golconda, deHccren Hartlïng
^n Nyei'.Jaal den zy Juli voor zig vcr-
fchyncn liet ; dog de Heer Smirh ver-
trok den 6 Oélober , over Carnatica weer
na Falleakatta, daar hy den 6 JNovembcr
(zyndc 6 dagendoor de (terke regen op-
gehouden) eerftaanquam, trekkende zig
't miHukkcnvanal zyne wel aangewende
aanllagcn ten hove ten bellen der E.
Maailchappy zoodanig aan , dat hy niet
lang daar na quam te Iterven.
De Heer Haar Kdelheden te dezer tyd , door
^* *'den Heer van Goens kennis gekregen
hebbende , dat niet alleen de onder
ye.Fran-
fclie , on
der Ko-
ning,
1671. in
Indien.
Koning van Goa groote toebereidzelcn
ten oorlog maakte -, maar dat ook de
Heer de la Hayc , onder Koning van Ma-
dagaskar of van Franfch Oolt-Indien,
met een vloot van 13 a i4fchepen na In-
dien quam , om ons, ofwel den Kcyzer
van Ceylon, te beoorlogen, hoe wel men
oordeelde, dat de toeleg van zyn Ed. en
van den Heer Beltierder Frangois Caron
eygentlykop Coctsjien, en de kuft van
JMaiabar was , vonden goed den voor-
noemden Heer van Goens , als Opperveld
Heer en Zccvoogd te water en te land over
Ceylon, Malabar, en de kuft, toen aan
te ilellcn.
Men bevond vervolgens, dat deletos-
leg van de Heer de la Haye , om in In-
dien te komen , en daar iets van belang
uyt te voeren, waar was , gelyk hyook
de Baey van Trinquenemale op Ceylon ,
eer wy nog klaar waren , bezet had , dog
de Heer van Goens talte hem daar met
16 Schepen (Ichoon hy zich daar ver- Door de
ilerkthad) zeer dapper aan , nam4Fran-Heervan
Iche Schepen, te weten, deSt. jan, de^"?"*
Fenix , de Europe , en den Indiaan ,viugt ge-
jaagde de andre na Suratte op de vlugt , drecven.
en nam de veltingvan Trinquenemale m,
waar in wy iii ftukkcn gefchut , 2f0
gevangens, en ifo Inlanders bequa-
men.
Sy vlugten ten deelen ook na de Stad St. Tho-
St.Thomc,of Mailapocr,eygenrlyk Mai-™'^*""
lapoergenaamt, datisl^aauwcnStad, alfoo
Mail een Paauw (die hier veel in 't ge-
bergte vallen) beteekcnd,welks Stad op de
kuft vanChoromandel zy deMooren afna-
men , dog de dappere Heer van Goens
hen op de hielen volgende , nam of ver-
nielde 13 van die 14 Schepen , en St.
Thomc wierd den 6 September 1Ö79.
door den Heer Landvoogd Antoni Pavil-
joen by verdrag , na dat Monf'. la Haye
die eenige tyd tegen ons , en tegen den
Koning van Golonda , verdedigd had ,
ingenomen, en zy wierden genoodfaakc
met onze Schepen , en een overgebleven
van de hunne , al zoo fy 'er geen meer
hadden, van daar na Vrankryk , of el-
ders, te vertrekken , terwyl de Stad door
laftdesKonings geflegt wierd.
Hoe de Heer Cornelis van Quaalberg ,
1673. hl Auguftusde Engelzen voor St. fj.^^"®^
Thome ook floeg, verhalen wy onder de die ftad
zaaken der Engclfen elders brecder. geflagcn.
TWEEDE HOOF D-S TUK.
De Koning van Golconda i6j6. op Mazulipatam. Floe hy onthaald^ en wat door
hem aan onsgefchonken is. Syn giften en die der For ft innen aan de Holland/e Juffers , i tf 78.
komt hy weer hier. Syn gewaad , en pracht bejchreven. Terwyl hy onje Kerk-dienft
fag. Ferdre gevallen met dien Forfl. Siva Gi komt bier. Moejelykheden i Ö78. e» 1 679.
lóSf .vlugt des Konitsgs. De dood van Madoena, f« Akkana. Schade met Chodendi,
De Heer Fit i68p. als gezant aan den Koning ge fanden. Dog vrugteloos. De Opper-
hoofden ]zn(^oony en Kix'^en^oon epge fanden. Mazulipatam </oor ^^ ö«/f ingenomen.
En den Koning tot een goed verdrag gedwongen. Verval van '; Konings zaaken , die
-weer een Bramine tot Ryksbeftierder aanfteld. Hy werd trouwloos van fyn gebeym-
fchryver verraaden. 1687. de Mogol met een leger voor Golconda. En werd
meefler van 't Kafleel., en van de Koning. Zyn verdre elende. En wat wy daar by
leden. 1687. De Heer van Rhede hier ah algemeen Commiffaris., zyne hoedanighe-
den. Ferdre handel met JznCCoon , e» Carftenffbon. löpo. 't Hoofd Comptoir op^z-
gapatam geplaatfi den ijle Fifcaal , independent hier. De Heer Pit verjaagd 6 Fran-
Schepen. De ku/1-zaaken verjlegten. fFaarom die geen Landvoogden hebben konnen
her feilen. Een Moorfe Vrouw haard löpi. twintig zoonkens. Befluyt der kuji-zaa-
ken. Munten^ maaten^ en gewichten.
I
Koning A». X 679. "rrerfcheen Sulthan Aboeil | van Golconda, voor de ccrfte maal met J^7<5.°8
V Haflan, de laatftc Koning | een zeer groot Hofftott, en zwier vanp^j"^''
van Gol-
conda
vrou-
Hoe hy
ont-
haald, en
wat door
hem aan
ons ge-
fchonken
is.
Van C H O R O
vrouwen op Mazulipatam, werdendedoor
de Heereii Caiilieren Hartfing Koninklyk
oncfangen, de onkollendergefchenkcn,
die toen aan den Koning, en Koningin-
nen, mitsgaders aan de Heer Madoena ,
eerite bedienaar van Haat, en de verdre
groten gedaan zyn, beliepen elfhonderd
en zes-en-zcltig pagoden (a fgl.f llnvv.
idcr) 0(66000 gi. De Heer Havart wyft in
't byzonder zeer net aan , wat aan ider
der zelve gefchonken, wat vermaak, en
cere dien v^orll toen gedaan , en wat
voordeel en gunit door den zelven tot
vergelding toen aan ons bewezen is.
I Schold hy ons de jaarlykfc pagt van
2J-000 gl : eens voor al quyt j gelyk
voorn. Hr. dit uyt de Firmaan ,
of gunft- brief, zelf toond. En hier van
hebben wy agt jaaren de vriigten tot
1687. gehad , wanneer hy door den
grooten Mogol overwonnen is.
z Schonk hy onsdetolvan Sadraspatam,
bedragende 4000 gl : jaarlyks.
3 Ontfloeg hy ons van de pagt van P:\-
licol, die jaarlyks fooogl: beliep.
4 Gelyk ook van die van Bimilipatam ,
jaarlyks f 00 gl: bedragende.
f Stond zyn Majelleyt toe, dat wy aan
de ofTen dryvers , die de Koopman-
fchappen na Golconda opvoeren ,
voortaan maar half zoo veel , als bevo
rcns , betaalen zouden j Alle welke
gunften wy al mede agt jaaren geno-
ten hebben.
Hy ftond ook aan de Waflchers ver-
fcheyde vry heden toe, om voortaan van
de kneveleryen der Hawaldaars en andre
grooten bevryd ie zyn.
Hy fchonk aan de Heeren Caulier , en
Hartfing , en de Raads-perzooncn aldaar,
goude of zilvre eeren- klederen, en heer-
lyk getuygde peerden, na ieders rang
raedebragt.
De Hollandzc Juffers , 't zy getroude ,
of ongetroude , wierden alle zeer heerlyk
door de Koninginne begiftigd, in zoo
ven e, dat deminlle van haar de waardye
van jo ducaaten kreeg.
De Koninginnen waren begeerig de
Hollandzc Juffers te zien, en lieten door
den Koning aan de opper-hoofden ver-
zoeken , dat zy hen wilden komen bezoe-
ken. In 't ecrli floegen de opper-hoofden
dit zeer zedig afi maar, by nader aan-
houden, en op de Koninklyke belofte dat
haar niet alleen geen het allertninde leed,
maar in tegendeel alle bcdenkelyke eere
en vriendfchap gefchieden zou , wierd
het van haar aangenomen , en zy gingen
alle, na dat zy zich zeer deftig opge-
schikt hadden, na de verblyf-plaats van
dien Vorft.
V. Deel.
M A N D E L. 65
Hy zat 7eer pragtig op zynen throon j ?'^'y
liet alle bejaarde en gCtroudc Juffers (tmnen "
voorby-gaan, haar vnendeJyk groetende, aan de
dog de jonge en kleenc meysjens riep hy HoIIand-
by zich, zettede die op zyn fchooc,.Ygf[" '
kulle hen, en liet ze weder gaan. -
Na dat de Juffers nu by de Voritinnen
gekomen waren, wierd iiaar alle eer eii
vermaak aangedaan 5 en op 'tlaatll wier-
den zy Koninklyk onthaald , en voor
haar vertrek Vorllelyk metallerley fraeje
en koflelyke gelchenken begiftigd.
Daar na namen zy beleefd aflchevd,
vertrokken weer door het zelve vertrek,
even als bevorens, voor by den Koning,
en wierden met een groot getal flam-
beauwen, onder een zeer groot gejiiych
der omltanders buyten , zeer ilatelyk na
onze Logic geleyd.
Hy fchonk ook aan de Matroozcnvan
't fchip Wimmcnom, om dat zy hem
veel vermaak toegcbragt hadden , zoo
ducaaten, zyndc bvzonder wel voldaan
over de eere en 't onthaal, dat onze op-
per-hoofden hem aangedaan hadden.
Ten bewyze van dien q'.iani hy f, jaar j^°'"^]^*
daar na weer met een grooten lloet op ,vx'er'
Mazulipatam, dog alleen maar om zyn hier.
vermaak op de Zee te nemen, en mee
een berigt voor af aaq ons en de EngeU
zen , dat hy nu geen gcfchenken ontfan-
gen , nog geven zoude.
Daar op verfcheen hy den if Decem-
ber 1Ö78. fmorgens ten thien uuren met
de z Züonen van Sjahrazoe , een van zyn
grootfle gunilelingen , die hem voorzegt
had, dat hy nog Koning' werden zou,
en dien hy,totde Kroon geraakt zynde,
als tot zynen Paus, of eerllen Biegt- vader ,
verhief, gevende hem Vorllelyk inko-
men , en huwelykende ook beyde zyn
dogters aan des zelfs twee voornoemde
zooncn uyt.
Hy ging in onze Kerk alhier, alwaar
hy op een throon van goud laken en flu-
weel een pyp tabak, op zvn Perfiaans,
uyt een Gorregor , of uyt een glas op
een goude Ichotcl Itaande, rjokte.
De Vorll was geheel en al in 't goud
laken tot aan zyne voeten toe gekleed,
hebbende een dubbele rcy paarlen langs
den boord van Zynakleed, dog over al
tuffchen de zelve een groote menigte van
Diamanten, Robynen, Smaragden Tur-
koyzen Safieren&c: geplaatll.
Boven op zyn Tulband (dog wat na
agteren) was een Vedeibos van 18 vol-
maakte Pcerpaarlen , van welke de
grootile van 60 Caraet , en de minfte
van I f dito waren.
Rondom zyn Tulbant lagen nog twee ^Vg^-
Reyen met groote op zyn Moois gcde- ^'"t' ^'
pene Diamanten; dog pas boven Zvubefchre-
voorhootd zag men 'er een wel van 200 ven.
I ' of
en
66
BESCHRYVING der KUST
of zfo Caraat, en verder aan weder- zy-
den ongemcene fchoonc Robynen , Sma-
ragden, en Safiercn fchicteicn.
Aan zyn duymen en vingers had hy,
na de Uollcrze wyze, een groote me
nigte van uytmuntende fchoone ringen
met zeer groote Diamanten ; dog alle
plat geHcpcii, en tafeUtcenen.
Op ieder arm- band had hy een onge-
meenen grooten en onwaardecrlykcn Dia-
mant, vertoonende zich als een halt
hocnder-ey. Zynde boven al mede vluk
gcllepen , met een menigte van andre
Juucelen omzet , dog beyde te zamen
wel bv na 600 Caraaten zwaar j waarbv
dan nog een uytneinende groote llecnop
zyn Gordel , even eens als die op zyn
Tulb.mt , Hond , en al mede zoo met
andere geilcentcn omzet, gezien wierd,
behalven die men nog op zynen Sabel
zag; zoo dat hy aan zyn lyfeenonwaar-
deerlyken Koninklykcn fchat bezat, die
hem zoo vol glans en in zulken tintelen-
de flikkering daar zitten dede, dat het by
na onmogelyk was om hem aan ie
Ichouwen.
De druag-baar, waar in hy derwaards
gebiagc was, was van zuy ver goud , en
de Bamboes daar mede overtrokken, die
te zamen wel 400 pond woegen.
De vier handpaarden , die voor de
poort derLogie ftonden ; waren ieder van
een heerlyk goud tuyg zeer rykelyk voor-
zien.
Terwyl Hy hoorde onzen krank-bezoeker een
hyonte Prcdicatie uyt Buleus Huys-poftil voor-
dien'ft Icezen, dat hem door de Heer Havart
ll^, in 't Pci fiaans vertaald , en van dien Vorll
met veel genoegen aangehoord wieid.
Teen hy 't woord Amen na 't ge-
bed hoorde zeggen , riep hy ook
Amicn.
Hy verzogt daar na onzen Bybel te
zien, die hem door den krankbczoeker,
Joannes Koekcbakkcr , gebtagt wierd.
JHy rees daar voor op van zyn Throon,
boog zig laag , en groetedc den Bybel
met de zelve eerbied, gelyk hy gewoon
was voor den Coraan te doen j vragende
verder na de fchriftenen Propheten, daar
in vervat. Hv vraagde ook , of 'er de
wet van Nabi Ifa, of van den Propheet
Jefus, in was. Men zeyde hem van ja,
waar op hy, by 't wegbrengen van den
Jiybel dien op de zelve wyze groetede,
gclyk toen die gekomen wa";.
VeHre "^'^ verzogt ook, dat hy cms eens
gevailcn mogt zicn eeten j waar op ten eerllendc
'^'•■t^^'tii-n tafel gedekt , en van ons in zyn by we-
zen gegeten; gelyk ook zyne en der Ko-
ninginnen gc?.ondheyd niet, dan llaande
(dat hem zeer wel beviel) gedronken
V'ierd.
Naderhand fprak hy over verfchcydc
Vorlh
zaaken van onzen Godsdienft , en ook
over de thien geboden , alwaar hy, hoo-
rende het 7, gebod lezen, grimlachende
zey.
Dat het zeer flegt was , dat een man
zich by ons met eene vrouw behelpen
moe II.
iN'a dat hy toen ook alle onze vertrek-
ken doorzien , en zyn volkomen genoe-
gen bekomen had , vertrok die Vorft
weer met zeer veel betuyging van wel-
gevallen, dat hy ook op dezen tyd hier
geiiad had.
Ecnige jaaren daar na viel 'er niets van
belan:' voor: want hoewel de Hawala-
Jaar 1074. nog eens veel fpook en moeite
over de Zfooo gl : jaarlyks gemaakt had,
verviel dit alles , na dat die Vorft
dit i(J7(J. ons quytgefcholdcn , en hen
daar by eens voor al die pas afgefneden
had.
In dit zelve jaar i6j6. quam ook dcSiragi
roover Siva Gi in Goleonda , en fprak daar l°"^'
met dcii Koning en vertrok na dat groote
gefchenken genoten had.
A°. i6j9. in üétober en 1680. leed
de ¥j. Maatfchappy zeer groote fchade Schade
by een verfchrikkclyke VVatervlocd open moe-
de Kult, en voor al op Mazulipatam,Jf'y'*^^
voorgevallen, gelyk dit de Heer Havart ,^"0 _
op dit jaar tol lö in zyn i. de«l, en rol ip 1Ó79.
6 zeer omftandig aanhaald , toonendc
ook fol. 4i in 't I . deel , wat geweld 'c
volk van Ikofic R.a^ic de onzen in dit
zelve jaar op Porto Novo aangedaan
heeft.
A°. 1(578. vond men goed hier alles,
j wat men maar kon, te befnoejen.
A°. iö8f. den 26 üclober nam deAo.i68j;
Koniniï met zyn ganfch vrouwen-Tim- ^2? *^^*
mer, nevens de 1 Bramines Madoena en ^
Akkana, de vlugt uyt/ynPaleys, alzoo
i hy de fchattingvan agthicn honderd duy-
zcnd Pagooden, die hy jaarlyks aan Eu-
rang-zeeb opbrengen moeit , in eenigen
tyd niet betaald hebbende, des Mogols
Leger nu zvn Itad begon te naderen.
Het is zeker, dat hy in 't eerll maar De dood
half zco veel, en naderhand de helft meer ^'^" ^1»-
bctalen moeit , om dat hy tegen denl°,5"^'^
Mogol de wapenen opgevat had. Hy
had ook 1084. (gelyk wy in 't leven van
I t'.urang-Zeeb breder toonen) wel een dia-
mant tot af kortiiig en betaaling van zyne
fchulden gezonden; dog Eurang-Zeeb,
zcy, dat hy geld moeit hebben , dit 'er
nu niet by kas zynde, quam dit leger om
hem tot de betaling te dwingen.
Dit gaf ook oorzaak, dat het volk,
den vyand nu al voor de ftad ziende, en
al de fchuld hier of aan Madoena en Ak-
: kana gevende, niet alleen alle Bramines,
I die zy maar vonden , maar ook beyde die
Broeders ((onder dat de Koning hen be-
Icher-
Van C H O R O M A N D E L.
67
fchcrmen kon) jammcrlyk in die zelve 1 het dan voor ons onnnogelyk was daai
^ maand vermoord, en moeder naakt _
Itraut gelltept heef: , krvgende beydc
haren loon over de geweldenaryen aan
Schade ons in de zaak van Chodcr.da gepleegd ,
metCho-cJe Koning wierd van zvn Veld-Hcer, die
' ^"°^- met zyn leger van 30000 man tot den
langer te konnen handelen.
Eyndelyk zeyde Vorll, wil Choden- ^°S
da buyten na zynen Tempel gaan, zich j^Jq^'^*
daar met bloemen beftroyen , en alzoo
den eed doen, dat zyn fchuld -aan de b".
Maatfchappy rcgtveerdig is, zoo zal ik
zyne fchuld bctaalen.
De Gezant zeyde, dathetde E. Maat-
fchappy niet gelegen quam hare agting.
en zulken grootcn Ichiild aan zulken eed
den vyand , ^ie maar lyooo man flerk
was , als een trouwloofe Ichelm over liep ,
verlaten. Ondertuflchen wierd 'er een ver-
drag tuflchen dcnKoning en de veld- Heer
van den Mogol gefloten, en Sjah Aalem,jin de vaaglchaal te Hellen, hoewel hy
des Mogols zoon, en Bhadurchan, zyn laan Chodeiida zyne vryheyd liet, om te
Iweeren , of niet te fweeren , zoo als hy
dat goed vond.
Chodenda daarentegen zey , dat her
Veld- Heer , de handen gevuld zynde ,
trokken weer at van de ftad.
Kort- te voren in 't zelve jaar ió8f.
kregen v/y weer nieu we moejelykhcden, 'tegen de gewoonte van zyn geilagtwas,
door dien de Heeren Ryksbeltierdcis, en i oit te fweeren > dog dat cgter zyn fchuld
broeders, Madoena en Akkana, onzen 'deugdelyk was.
Makelaar, den Renjaan
Chodenda ge-
En daar bleef de gehecle zaak , zonder
dwongen hadden een grootc menigte van .dat 'er iets verder door den Koning op^
koper in de munt te leveren, zonder, daan wierd, ftekcn j waar bv ook dat
Gezantfchap vrugteloos afliep , fchoon
hem daar ooit cenige betaaling voor ge-
daan te hebben.
Hier door was die man buyten fla:it ge-
raakt, om een fchuld van thien tonnen
gouds, die de E. ^^aatfchappy van hem
hebben moefl, en die de Opperhoofden
zoo al 't eene jaar voor en 't andre jaar
na aan hem (alzoo men hem eenige tyd
borgen en voor af geld geven moell) ten
agteren geraakt waren , aan ons te kon-
nen voldoen.
De Heer Men vond dierhalven goed den Heer
Pit 1686. Laurens Pit , de Jonge , Opper- hoofd
iant^r ^^" Mazulipatam , i686. in Februari
denKo- van Paileacatta na Golconda , en nevens
Ding ge- zyn E. den Koopman Cornclis van den
londcn. Bogaarde, Gerard Benoorden, benevens
den onder-Koopman Joannes Eampe , als
geheymfchryver,mitsgadcrseenSergeant,
14 Soldaatcn , en een groot gevolg van In-
landers , als Gefant aan Sulthan Aboeil
Haflan Kotbsjah af te \aardigen , om
re zien, of men die zaaken van Choden-
da herlfellcn kon.
Deze Heer kreeg wel gehooi- by den
Koning , en klaagde over de geweldcna-
ry , van Akkanaaan Chodenda gepleegd ,
en de Vorft zeyjdat hy zekere lieden Itellcn
zou, om daar na te vernemen, en die
met hem nader handelen zouden; be-
lallende aan hem en zyn gevolg ecrcn-
kleederen te geven.
Dog de gevolmagtigdcn desKonings zey-
den niet te konnen gelooven, dat de Hee-
ren Madoena en Akkana zulke gewelde-
naryen zouden gepleegd hebben, en dat
Chodenda, nu zy dood waren, alles zeg-
gen kon, wat hy wilde.
De Heer Pit op denzo April daarover
nader met denKoning fprekende, zcyde
ronduyt,dat, alshetden Vorlt behaagde
zyne dienaaren zoo te verfchoonen , dat
het de E. Maatfchappy over de 20000 gl.
gekolt had.
Men hield ondertuflchen de Opper- De Op-
hoofden van die tyd tol Golconda, Michel perhoof-
Janflbon , en Thcunis CarUenfl'oon op'^'^"^
Batavia niet geheel onfchuldig, ontrent en" C°r-"
dit verlies by Chodenda's banquerot ,ftenioon
weshalven haar Edelhcden aan den Heeropg=-
Gezant hadden doen belatten, om hen^""''^"*
na Paileacatta op te zenden, gelyk ook
gcfchiede.
Na dat de Heer Pit nu te rug geko-
men was , fchreef hy aan de Opper-
hoofden der vier binnen-Comptoircn,
(latende 't Opper-hoofd van Bimilipatam
daar, om dat het fchip den Bril derwaards
gezonden was) dat zy de pak huy zen ver-
zegelen, een Affiftent daar laten, en op
Mazulipatam by hem komen zouden ,
gelyk zy dit itipt naquamen.
Daar op ontbood men ook eenige Sol- ^ -^
daaten van Ccylon, die in Juliop Mazu- „atam *
lipatam quamcn, makende ontrent 400 door de
Hollanders, en 60 Cingalcezen uyt. onienin-
Voortsbelafte hy, dat alle Hollanders, ^^g°"
die buyten de Logie woonden , zich bin-
nen de zelve bcg£vcn zouden, plaatn;e
de Soldaaten belioorlyk voor de zelve,
las hen eenige krygs-artikelcn voor, die
zy bezwoeren , ging toen met een deel
volks na de eene poort der flad ; zond de
Heer Corbe/.ier na de andre, en dreef
'er alle de Mooren enjentiven, met of
tegen hunnen wil, uyt.
Daar na ey fchte hy 's Konings Tol-hiiys
op; waar op zy 1 uuren tyd verzogten,
welke te vergeefs verloopen zynde, zon-
der dat 'er antwoord quam, liet hy dat
aantallen, waar op de Mooren, het uy-
terlte niet durvende af wagten , verzogten
'er in vrede uyt te mogen gaan, dat hen
toegeflaan wierd. I 2. N*
61
BESCHRYVING der KUST
Na dat nu alles , wat men in de ilad
vond, opgenomen , en aan de Mooren
en Jentivcn bclall was , dat zy mee het
hunne of uy t de ll.id , oi' , zoo zy wilden ,
*er inblyven konden, lleikte hy de (tad
mcc 11 bolwerken, en met een gracht,
en had verder geen moeite, dan dat de
Mooren de onzen beletteden water te
haaien, dat hy hen dcni4 Augurtiis ^'''"
leerde , doende op hen een uytval, waar
by 30 a 40 man van hen 't leven liet, na
welk voorval zy de onzen niets meer wey-
gerdcn.
In tegendeel boden zyverfchcyde maa-
ien zeer goede voorwaarden van vrede
aan, tot dat men cyndelyk in November
den Koning dwong om aldus tot reden te
moeten komen.
De Vord had bevorens al aflland ge-
daan van Palleacatta, Sikrckocri , Wc-
naar, Penaar, en meer omleggende dor-
pen , om de Zuyd van Choromandel gele-
gen, mits dat de E. Maatfchappy hem
jaarlyks tot een erkentenis 3000 ducaatcn
zou geven, dog zoo ras de Bramines 'er
defnufafin de neus kregen, dwongen
zy hem alles weer om verre te werpen,
waar op de Gezant toen zeer onverge-
noegd vertrokken , en tot dit innemen
van Mazulipatam gekomen was.
De Ko- De voorwaarden nu waren, dat de
ning tot Vorft in y jaaren honderd twintig duy-
cen goed j,g|^jj ducaaten voor de fchade, by de E.
gedwon- Maatfchappy geleden, uyt de inkomften
gen. betaalen , en dat wy dan aanftonds de
ftad weer vry, en aan hem laten zou-
den.
Dit zoo befloten en afgefproken zyn-
de, wierd de Itad weer aan de Mooren
overgegeven , en alles was aanftonds
weder in ruil.
Aangezien nu de fchatting , die de
Koning aan Eurang-zeeb , Keyzer van
Hindoellan, diens Vafal hywas, beta-
len moei!:, nu nog eens zoo zwaar, als
bevorens, en hy onmogelyk langer in
Haat was , om zoo veel gereed geld ,
„ , van zes en dartig honderd duyzend Pa-
Verval „ J • 1 ! ^1 u 1 \
van 's gooden juarlyks, behalven nog zoo veel
Konings gefchenken by een te krygen , als 'er
zaaken. gedurig vereyfcht werden, om éenig
uytftel te bekomen , zag men de
zaaken van dien Vorit, ook hoe langs
hoe meer , ea met zeer wyde fchre-
dea na haar eynde haallen , niet tegen-
de 'er in 4 a ƒ dagen in de maand van
April dcsjaars 1686. reeds viermaal hon-
derd duyzend ducaaten na Eurang-zeeb
afgezonden waren.
Die weer De Koning , nog onverzettelyk aan
mTne rot'^^ Bramines (fchoon zy hem door hun
Rysbe- «juaad bciHcr in alle deze moejclykhe-
flierder den ingewikkeld hadden) gehegt bly-
aanllcld. vende , had , na de dood der twee voor-
noemde broeders, weder ecnen Brami-
ne, Piespatwenkati, tot eerften bcll ier-
der aangefteld, onder welken de zaaken
al mede niet wel gingen.
Den 6 Mey begiftigde hy den Rra-
mine Wiflanna, broeder, en Maguom-
iie oudften zoon van ^iadoena , over
welken hy als gevader ^cltaan had ,
niet alleen ieder met 4 (hiks ecren-klcc-
deren ; maar gaf ann den Ecrllen ook
allede weeidighedcn, die zyn broeder
Madoena bekleed had, willende, dat een
yegclykhem als eerllcn Dienaar van Ihat
erkennen, en ceren zoude.
Deze verzamelde in de maanden Ju-
ni, Juli, en zoo verder tot 't eynde van
dit jaar, wel vyf Milioenen gl: die hy
na Eurang-zeeb zond, in hope van daar
door de ruil: van zyn Koning en van 'c
Ryk te bewerken.
Deze zomme wierd wel aangenomen; Hy
dog zy en voldeed niet , behalven dat '^^^\'^
. 1 r 1 1 • .il j- trouloos
er ook Ichelraen in zyn Ryk waren, die van zyu
met den grooten Mogol , zyn vyand , Geheim-
aanfpanden, waar van zvn peheymfchry- ''^'^■'y^''^''»
l ■• ^ J J y>mHen
ver 'er een was. raraacn.
Deze las een brief, vxw welkers in-
houd de Koning zeer wel onderricht
was, voor den Vorll, en iloeg alle de
quadc plaatzcn, die den Vorft ontruften
konden, behendig in 't lezen over.
De Vorft , die dit wel hoorde, be-
lafte hem dien nog eens te lezen , en
dog niets over teflaan, doghyging we-
der den zelven gang als bevorens, wa-ir
op de Koning , zeer moejelyk weiden-
de, hem den brief uyt de hand rukte, en
ze zelf voor de grooten las.
Daar op verweet hy dezen geheym-
fchryver zyncfchelmcry, en verraad, en
liet hem aanftonds in zyn by wezen dood-
flaan.
Kort daar na verfcheen des Grooten A0.1Ó87
Mogols Leger, nadat hy pas te voren '^"'^t de
den Koning van Vilnpocr (van welken ^^°
^ O x \ met ccD
wy in Eurang-Zcebs leven brceder fpre- Leger
ken) overwonnen en zyn Ryk veroverd voor
had, den z Februari 1Ö87. voor Golcon-^"'"
da, verklarende, dat hv meefter van 's*""" ^"
Konings Ryk en throon wilde zyn, en
nu niet genegen waszigmet dejaarlykze
fchatting te vrede te houden.
De Vorll floeg hem wel eenige maa-
ien af, genegen zynde het uyterfte daar
by op te zetten; maar hy wierd in de
maand Augultus trouwloosvan de zynen
verlaten, die zeer wel van Eurang-Zeeb
ontfangen , en met hoogc Eerampten be-
giftigd wierden.
Onder deze fchelmen was ook Hoflcin- _ ,
Bek, zyn Vcld-Hcer , die, na dat hy^jeeder
eerft een loozen oproer verwekt bad, van 't
oorzaak was , dat de vyand de io Ofte- Kalteel.
tober Meefter van de Velting wierd.
Daar
Van CHOROMANDEL.
Daar op drong de vyand in 'c Ko-
ninklyk Haleys , alwaar zy den Vorfl: ,
nog onkundig van 't verraad, 'dat men
En van hem gebrouwen had, en t^ecn gedagten
den Ko- hebbende, dat de vyand licra zoo na,
'"°S' en hy al in zyne handen was , zeer ver-
flagen over zyn ongeval vonden zitten,
dien zy van alle zyne onnoemelykc fchit-
ten aan juweelen beroofden , die dus
Eurang-Zecb ten deel vielen.
Sy bragten daar op dien Vorfl: na buy-
ten , zetteden hem in een flcgt wit
tentje , voerden hem daags 'er aan ten
fpot van allen op een Olifant rond ,
doende hem alle zoorten van hoon en
imaad aan.
Na verloop van vier dagen wierd hy,
wilde hy in 't leven blyvcn, gedwongen
uyt zyn tent tot voor de voeten van hu-
rang-Zeeb te komen kruypen , ilof te
ceten, en zyn leven van hem af te bid-
den, dat'hem weltoegeftaan, maarzoo-
danig gelaten wierd , dat men hem aan-
ftonds op zekere Vefting gevangen zet-
69
Zyn ver-
dre
ellende.
ge-
by le-
den,
hem daar een Jrank , poelt
naamd , en waar op flaap-bollen gezet
zyn, drinkcndede, waaraan hy in korten
tyduytteeren, en zekeslyk (gelyk zulke
En wat grooten,dus gevangen, overkomt) fterven
wydaar moeft.
Men kan wel denken, dat zoo groo-
tc rampen dezen Koning en zyn ryk
niet troffen , of zy gaven al mede ,
fchoon wy bondgenoten van den groe-
ten Mogol waren, eenige ftremming en
ongemakken in den handel , behalven
dat ook onze Hoofden en Logie op
Nagclwanze elendig van de Mogolfche
Soldaaten mishandeld en beroofd wier-
den. Gelyk de Heer Havart omllandig
toond.
Hier by quam ook een zware brand
in Mazulipatam , die daar in dit zelve
jaar den 17. Mcy grootc fchade toe-
bragt, mede daar broeder fol. lii. in
't I. Deel te zien.
A0.1687. ^^ ^^^ zelve jaar quam ook de Heer \
d»Heet Henrik Adriaan van Reedc tot Drake-
vanRee-tcyd, Heerevan Meydrecht, hier op de
ah AJee- ^"^ ^'^ Algemeyn Gcvolmagtigde van
meyn de Heeren Zeventienen , om de verval-
Icne zaaleen in den Handel alhier, zoo
als hy dat beft keuren zou , te her-
ftellcn.
Hy had by zich den Heer Joannes
Baccherus, oppei-Koopman, en Twee-
den in deze bezending. Bevelhebber te
water en te Land, naderhand van zyn
Ed : tot Commiflaris van Noorder Cho-
romandel, en Gezant aan Eurang-Zeeb
aangefteld, om de vervallene zaakcn aan
dat Hot te hcrllellen, gelyk hy ook zoo-
danige voordeelen by dien Vorfl: bedon-
gen hcett, dat de Handel op Golconda,
en elders, als begon te herleven , en weer
toe te nemen.
OndcrtulTchcn waren de opgezonder.e
Mazulipatamlc Opper-hoofden Janfibon
en Carlienfloon den if en lyMcy. 1680.
op Palleacatta gekomen, daar zy ieder verdc-
byzonder bewaard wierden, tcrvvyl dercnHan-
Hccr Jacob Joriflbon Pits, bevorens del met
hunner beydcr vriend, dog, uyt vreeze^^"(i°°"
voor de Heer vanRecde, nu hunner bey- tcniloon.
der- vyand , alles wat zy hadden , nog
liet afnemen, verbiedende, dat niemand
by hen zou komen.
. In April fóSj. wierden aan Janfibon
eenige vragen door den Fifcaai van Pal-
leacacta opgegeven, om 'er fchriftelyk
(gelyk hy dede) op te antwoorden , in
welken Itaat men hen zoo gevangen zit-
ten liet, zonder hunne zaak af te doen,
tol dat zy i68p. in Juni (na ^ jaaren en
een maand daar gezeten te hebbben) met
het fchip de Faam wel verzekerd na Ba-
tavia gevoerd , in September daar geko-
men; en ieder op een byzondre punt van
't Kafleelin bewaring gefteld zyn, zon-
der aangefproken, belchuldigd, of ver-
Co m-
mülaris.
Zyne
hoeda-
m, he-
den.
hoord te werden , alzoo de Heeren van
de hooge Regeering met dien grooten
Commilfaris (die hen opzond) niet wil-
den te doen hebben.
Hoe de Heer van Reede goed vond,
een nieuwe Vefting op Nagapatam on- ^0.1690.
trent dezen tyd aan te leggen, en on-comp-
trent 1690. aldaar 't Hootd-Comptoir toir op
van Palleacatta over te brengen , hebben Nagapa-
wy bevorens onder die twee Comptoi- ""^ S«-
ren al aangehaald. Dat hier 1688. dc^
Heer Ploos van Amflel als de eerfle
onaf hankelyke Fiscaal quam, is ouk on-
der 't Comptoir Palleacatta reeds al aan-
gemerkt.
In dit zelve jaar 1690. heeft ook de De i.
Heer Laurens Pit tegen zes Franfche |^'°,"*^
fchepcn onder Monfr. Du Qiiefne denj"nt^jj"
10 Juli op de Kuil van Choromandel 1688.
vcrfchenen (na dat xy van ons ontrent pe Heer
Ccylon de fcheepkens Montfoort , en Laurens
[ Meydrecht genomen hadden) zeer dap- ?'^ ^^^"
per geflagen , en die zoo g^^^vend ^^Ytznkhc
dat zy hunne ankers (gelyk wy brcc- fchepen.
der toonen , daar wy van de zaaken der
Franfchc Natie in 't byzonder fpreeken)
hebben moeten kappen.
Na dezen tyd begonnen de zaaken De Kuft-
van de Kuit, bevorens wegens haren zaaken,
bloey zoo geroomd , hoe lantïs hoej" 'f"
•' o ' 3 D ten, en
meer te vervallen , waar toe de oproe- waarom,
ren, gedurige bewegingen en aanflagen
van de zooncn van Eurang-Zecb te-
gen hem , en eyndclyk zyn dood (ge-
lyk wy omltandig in de levens dor
grootc Mogols zien konnen) niet wey-
nig toegcbragt hebben.
Ja het is zeker, dat die zaakcn 1709.
I 3 zoo
70 BESCHRYVING der KUST
zoo flecht Honden , dat de fchecpsva- 1 geen wy wel weten, hier ter neder te
Hellen , ahoo wy niet anders genegen
zyn te verhaalen, dan 't geen ieder een Bcfluyt
weten mag , en daar wy niemand me- der Kuft»
de benadeclcn. ""l^^"-
Wy keuren bell het met de Kud-
zaaken hier bv te laicn , om nu tot
Munten, Maar en, en Gcwigtcn.
I Pagood doet 6 c;ulden.
rende vrienden , op Batavia komende,
hune goederen met io ten honderd ver-
lies ieder een aanboden. •
Men heeft daar na den tyd van
Die geen (^e Hccr Laurens Pic wel Brav'c Land-
voo"den '^'oog<^cn, als de Heeren Komans, Ste-
hebfen land, Bcrnard, en Viflcher (nu door del die van den Godï-dicnti: alhier over te
konnen Heer Wellreencn alzo hy op ontboden | gaan.
herftel- ^vierd, gevangen) gehad -, maar die zyn
met al hunnen yvtr en vcrltand niet
in Itaat gcweelc, om vecle wan-ordens,
in hunnen tyd voorgevallen, te verbete-
ren, of weg te nemen.
A°. i(5yi. den 17. November fch re-
ven de Golcondafche üpper-hoofdcn ,
de Heer Joannes van Steeland , Koop-
man,en de onder- Koopman , Joachim Co-
lyns, aan den Gezaghebber van Noor-
der Choromandel , de E. Heer Bruy-
ning Wildeland , en den Raad tot Ma-
Een zulipatam , dat zekere arme Moorze
Moorze vrouw aldaar pas 6 dagen geleden, kort
vrouw j,a den anderen , van 20 levendige
jggj'^jj zoontjes, ieder een gemeene hand lang,
zoon- bevallen was ; dog dat de zelve een
kens. weynig daar na alle overleden zyn >
welk zeldzaam geval wy cgter wcerdig
gekeurd hebben hier mede aan te haaien.
Meer zaaken van belang zouden wy
wel weten te berde te brengen , die
hier nu en dan voorgevallen zyn j raaar
konnen niet geraden vinden , alles , 't
Dito doet 16 groote, of24klce-
ne Fanütns.
I Groote Fanum doet 7f, ecnkleene
f fhiyvers.
I Ropy doet 24 l.aryns , a f ftuy-
vers ieder.
40 Kopere kafTen doen i Fanum.
I Bitsgans doet 12 ftuyvcrs.
I Bahaar, of een Candil , doet 480
pond } dog van Mineracl, f20.
pond.
1 Cantulam doet 240 pond.
I Man doet 68 pond of 40 Geer ,
en op Nagelwanze, Tegcnapatam,
Sadraspatam, Nagapatam, Palicol,
en Daatzerom 24 pond,
I Geer doet 12 pond.
20 Maaten doen i Candil.
I Parra doet 41 pond.
I Patsjeri is 2 Ituks of een paar.
i Cobidos doen 5 ellen.
Munten ,
M.iaten ,
en Ge-
wigtcn.
DERDE
Van CHOROMANDEL.
Van den GODSDIENST der KUST
Van
CHOROMANDEL
DERDE BOEK^
EERSTE HOOFD-STUK.
71
HOe veeJerley Godidienjlen hier zyn. Van de Heyderifche ' Gudsdienft alhier.
Waar over Rogerius en Baldeus ■zeer wel gefchreven hebben. Dog daar aan ont-
hreekt de kennis van V Sanfcrits, en van den Vedam. Men behoorde de Predikanten
tyd gegeven , om de taaien der Inlanders , te leeren. foor al Sanskrits , en den Ve-
dam te ver taaien. De Deelen^ en naamen des Vedanis. fVat zaakcn men voor af kennen
moet. De v}f geJlAchten der menfcben. JHet gejlacht der Bramines. Straf van een ^ die
een Bramine dood. Na ivien zy zoo genaamd -werden. Hunne zesderley SeSlen. De
Wciftnouwa's. En hunne Iweedcrley soorten. De Seiv^ia's. De Smaerca's. De Schar-
waelcu's. Z)?Falenda's. De Pfcheftea's, andre zoortenvan Bramines. De Wanpralla's.
De Pcrma Ampaia's , Jogi's. De Avedoeta's , voorrechten der Bramines. Het
uimpt der zelve. Plicht der Koningen ontrent hen. Wat de Bramines doen mogen. Hoe
lang hunne kinderen onreyn zyn. Wanneer ^ hunne ooren doorboord werden , het ken-koorde-
ken der Bramines , op wat tyd zy dit aandaen. Het werd ook wel van andre gedragen.
De Bramines,^ leermeeflers van de kinderen^ hebben mee (l geen kennis van de fier- kunde.
/Wanneer zy hunne kinderen uythuwelyken. Zy mogen aan geen andre dan aan Bramines
trouwen. Straf over hloedfcharide , en hoe zy den overfpeelcrflraffen , en weer voor eerlyk doen
verklaren. Zyn flerke dag- ver kiezers. Hun nieuw jaar , naamen der maanden , en da-
gen. Naamen der Jentiefze jaaren^ tyd-rekening. ^t Hooft van hunne brieven. Wat een
Bramine den ganfchen dag verricht. Wat de minfl yverige niet mogen nalaten. Wat
fpyze een Bramine nooit eet , als oook de \^'einsja's. Gefchillen hier over
tuffchen de Settreas , en Bramines. Hunne fpyze en drank. De vyf groo-
te zonden. Zeer weynig dronkaarts onder hen. Hunne VafJen. Wat zy doen ah
een Bramine zyn dood nadert. Door wat middel hy ten hemel vaart. Hoe hy de vrouw
vraagt ^ of zy met hem fierven zal. Oudheyd van deze gewoonte. Wat daar op volgt ^
zoo zy '/ niet doet. Hoe V met de ziel na de dood gaat. Hoe zy den
overledenen behandelen. Over welke , en hoedanig zy rouw dragen. Wie na 'j
mans dood den boedel aanvaart , wat verder ten bejlen van den overledenen gedaan
werd.
O
M met ordre van de zaaken, be-
treffende den Gods-dien(t ter dezer
Kuft, te fpreeken , moeten wy
voor af zeggen, dat hier van ouds her
Hoe drie verfcheyde zoorten van Gods-dienfl:
vcclerlcy bekend geweefb zyn , te weten :
dxnilcn ^^ Heydenfche, de Mohhammcdaan-
hicr ?.yn. fchc, en de Chrillelyke.
De Heydenfche is de oudftc in tyd,
en daarom de eerlle by ons in rang, en
van de welke wy derhalven ook eerlt
zullen fp reken.
Van deii GODSDIENST der HEY-
DENEN alhier.
Van de
Heyden-
fche
Godt- Die rnaar een weynig belezen is , zal
alhier. ^^^' gezien hebben , dat ü. Abrahanius
Rogerius j weleer 10 jaarcn.Predikant op
deze Kuft, en ook naderhand f jaaren
tot Batavia gewcelt zyn, byzonderwerk
gemaakt heeft, om den Gods dienft der
Heydencn alhier , by zyne gcmeenzar.-
men omgang met den Bramine Padma-
naba, en meer andre, zeer nacuwkeurig
na te fpeuren, en die in zyncopenedeu-
re tot het verborgen Heydendom aan de
wereld mede te deelen.
Ook zal zulk eenen niet onbekend ^jj^
zyn, dat D. Philippus Baldeus, wel eer over Ro-
Predikant op Ceylon, in zyne belchry-gerius en
ving van de Afgodery der Heydenen ''^"^ ,
ons veel licht ontrent dit Ituk reeds ge-gdchrc-
geven, en ook vecle gehcymen en ver- ven hcb-
borgcntheden van hunnen Gods- dienft,'''^"-
door D. Rogerius maar met den vinger
aangeraakt, merkclyk opgehelderd, uyt-
voeriger voorgelteld, en zeer nette af-
tcc-
7i
BÉSCHRYVING der KUST
tcckeningen , die een groot licht daar
aan toebrengen, aan de liefhebbeis en
nafpcuiders van dezen Gods-dienlt der
Heydencn te zien gegeven heeft.
Dog dat Uyt beydc deze werken zien wy wel
da.u aan yeele dingen , hunnen Gods-bienfl: betref-
breekt ^'ï'i'^^ j "i^ar egcer niet alles , dat wy daar
van wel behoorden te weten , van 'c welke
de eenige reden is, dat deze twee Hee-
ren geen van t)eyde deSanfcritzetaal,(by
Rogerius Samlcortams en van andere
Giraiidam of Kerendum genaamd) waar
Saiifcrits.in de Vedam of 't H. Wetboek dezer | men hen niet tyds genoeg gaf, oinzulk,s
en van Heydenen befchreven is, verllaan, en zoo grondig, als 't behoorde, te doen,
dus geen gelegenheyd gehad heb
De ken-
nis van'i
Godsdienlt der Heydenen, die hyinzyn
Landvoogdy vond , eerll: nafpcuren ,
of door een' nuttige vertaling van hunne
W et-boeken , in den grond eerit be-
fchouwcn, de zelve aan de geleerde we-
reld mede deelen , en ze dan ook on-
wederfprckelyk wederleggen , en zeer
gcmakkelyk metter tyd uytrocyen kon.
Ik weet wel, dat men nu en dan aan
deze en geene l'redikanten eenigen tyd
gegeven hcefc , om of Portugees , of
Maleyts te lecren , maar behalven dat
den \''e
dam.
;tl
ben, cm den_ V_cdam of zelfs te lezen,
ofwel den zelven te vertaaien, en aldus
het wczcntlyke van dezen Gods-dienlt
in zynen grond voor het ooge der wereld
open te leggen.
Ik zegge dit niet, om een van beyde
deze by uyrltek neerllige mannen eenig-
zins van nalatigheyd te befchuldigen , al-
zoo ik zeer veel reden heb van hunnen y-
verte pryzen,enby ervarenheyd weet, dut
een Predikant in Indien , in wat voor
een Landvoogd/ hy ook geplaatfl: zy,
met prediken, Catechizeeren, en andre
zoorten van onderwys by den zwakken
Inlander zoo veel werk vind (te meer ,
Men be-alzoo 't getal der predikanten over al,
hoord dèna cvenmatigheyd van de dorpen , die
kanten ^^ waarnemen moeten, veel te weynig
tyj is) dat het hem onmogelyk fs tyd uyt te
vinden , om eenige andre vreemde taaien
aan te lecren, of eenige fraeye werken
der Ooftcrlingcn over te zetten.
Het was dcrjialven te vvenfchen, dat
of de Heeren Zeventienden , of wel de
Bettierders van Indien, en der byzondc-
wierdcn de zelve in zulken tyd altydnog
met andere dienlten, die hen beletteden,
bezig gehouden. Hes is ook waar, dac
alle Predikanten juyll daar toe niet ge-
negen, en 'er dikwils ook nietbequaam
toe zyn.
Het zou cgter van een algemeyne vrugt
wezen , als dit , voor al onder de Predi-
kanten op de Buyten-Comptoiren, en in
de bvzondere Landvoogd} en, zoo in 't
werk gefteld, en hen een geruymcn tyd
gegeven wierd , zoo om debyzondere taa-
ien der Inlanders eerft wel aan te letten,
als om 't een of 't ander Wet- Bock van
hen te vertaaien.
Vooral zou dit een algemeen nut ter
dezer kuit geven , Indien zelf nu nog
eenige Predikanten aldaar alleen gehou-
den wierden , om de Sankritfe taal, Vooral
de Hoofd-en Moeder-Taal vandemeeIlelietSan8«
Oofterfe taaien , aan te leeren, cnom''^"^*
dien V'edanj, ofdatWet-Boek der Hey-
dencn, (dat niet alleen de Heydenen op
deze kuil, maar ook op Ceylon, Mala-
bar, in Bengale, Suratte, en meer aan-
gienzende Ryken , of geheel , of ten
re Landvoogdyen, aan de ecrll aldaar ko- jdeele volgen) eens net te vertolken > en
mende Predikanten niet anders te j daar by dan aan zulke Predikanten \erder
doen gaven, dan om de taaien, die ider gelegenheyd te geven, de Heydenen al -Om den
in zyne Landvoogdy vond, eerll v^el hier, en elders, te kragtiger uyt hunne Vcdam
aanteleeren, om daar door gelegenheyd eygen gronden te overtuygen , en om^^'f'^'^"
te krygcn van de geheymlle verborgcnt- ook daar uyt veel verborgenheden enan-
heden zelfs van na by na te fpcurcn , en dus J dere zaaken , van welke wy nu onkundig
hen te kragtigcr uyt hunne eygen gronden zyn, te ontdekken
xt geven
o;n de
taaien
des In-
icleeren.niet alleen te overtuygen, maar om al- j Indien de Heer Hyde, Hoogleeraar
dits ook hunne Afgodcry en verkeerde j der üoiterië Taaien in de Hooge School
Godsdienil in den grond uyt te roeyen,! toe üxfort , wat laa:,er geleefd had,
dat nu, van wegen deze onkunde, wat I was 'er Hope geweefl, om welhaatlmeer
moeite men ook daar doet, ommogelyk kennis van dezen Vedam te krygen, al-
gcfchicden kan, om dat den Inlander al- zoo men hem die toegezegt had, en dit
les voor ons, zoo veel mogelyk is, ver- zou ons den regten weg geopend, en niet
bergd, en om dat 'er aldus altydnog ver- alleen een opcne deure tocdcverborgent-
borge quade gronden, die ons onbekend j heden der Heydenen gegeven, maar ons
zyn, overblyven. tot binnen in den Temjel der Aloude In-
Om dit nu te boven te komen, was^dianen en der Heydenen van 't Ooften
'er geen beter middel} als om aan zulke
Predikanten cerlfc een zekeren bepaalden
tyd te geven , om die taaien wel te lee-
ren» en dan zouden zy in korten tyd zeer
veel konnen vorderen, als een ygelyk de
gcleyd , en dus ons een grondige kennis
van de verborgenlle wyshevd en menig-
vuldige plechtigheden gegeven, endoor
welke groote ontdekkingen wy ook ze»
kerlyk veel licht en opheldering ontrent,
de
Van C H O R O
gcwoontens en plcgtlykhe-
betrekking tot Gods woord
De Dee.
l«n, en
naamen
desVe-
dams.
de zeden )
den , hare
hebbende, bekomen zouden hebben, dat
wy nu nog, tot ons leedwezen , moe-
ten derven.
Dit Wet-Boek der Heydcncn nu, den
Vedam genaamd , had in de alleroud Ile
tyden vier deelen ; dog een der zelve is
weggeraakt , en dat wel tot groot nadeel
der Bramines, die, zoo zy het nog be-
Wat
zaaken
men
Yoor af
kennen
moet.
De vyf
gcQagten
dermen-
fchen.
macht, dan de vermogenden Koningen al-
daar, zouden zyn.
Deze vier deelen werden genaamd
Roggo Vedam , Sadura- of liïbure- Ve-
dam, Sama Vedam, en Tarawana- of
Adderawana- Vedam, aan welke de Ma-
labaaren de naamen van Icca, Icciyxa,
Saman, en Adderavan, geven.
Ik wil gclooven , dat D. Abrahamus
Rogcrius , en D/Baldcus , ons geen zaa-
ken ncderltellen , als die uyt den Vedam
getrokken zyn ; maar oordeele egter,
dat wy een volmaakter, netter, en om-
ftandiger kennis van nlles zouden heb-
ben, mdien wy dat ganfch werk zelfs
eens rertaald zagen.
Om nu wat nader kennis van dit alles,
200 verre ons, of uyt die weiken, of uyt
het gebrekkelyk berigt der Inlanders,
bekend is, te geven, moet men voor af
■weten j en kennen.
I. De byzondere zoorten van menfchen
en geflachtcn onder hen , die dezen
Godsdiend omhelzen:
II. De byzondere Deelen van hunnen
Godsdienlt, of de zaaken, die zy ge-
looven.
A. Wat nu de byzondre gedagten en
zoorten dezer menfchen betreft , die de-
zen Gods-dienft omhelzen , daar zyn 'er
na de gedagten van zommige maar vier;
maar na ons oordeel vyf in getal. Deze zyn :
« De Bramines.
De Settreas.
y De Wcynjas, of Weynsjas.
J De Soedras.
« De Perrias (van de Hoogduy tzen en
Deenen Barhars genaamd.)
Brami
nes.
En deze volgen malkanderen in Hoog-
heyd. Adel, en rang , ook even eens.
Het ge- I • De eerlte in Rang , en de Aanfie-
flachtdernelykfte onder deze volkeren, zyn de
"""' Bramines, die een en de zelve met de
Brachmannen der Ouden , en de Prieflers
dezer Heydenen zyn.
Hunne gemeende hedendaags-bed be-
leende naam is die van Bramines, hoewel
de rechte die van Brammans , Bramans
of van Brammancs, na hunne God Bram-
ma, fchynd te zyn ; van den welken zom-
mige hun afkomd rekenen.
V. Deel.
M AND EL. 71
Alle de Heydenen ter dezer Kr.d dcm-
men eenparig toe , dat God geen men-
fchen zoo zeer bemind, dan de Brami-
nes , die 't allerdiepd in zyne gund iban ,
wcshalven zy ook de rang aan hun dam
en geflagt boven alle andren geven.
Ook verbied hun Wet-boek , om Straffe
oit een Bramine, over wat misdaad het'?" een;
ook zou mogen wezen, te doodcn, en,||'^ '^^^^
dit te doen is een van de vyf zonden, dood.
die zy vad dellen , dat onvergeeflyk
zyn.
Die nogtans zoo ongelukkig wezen
mogt, om een der zelve te dooden (te
weten in haadigheyd , of in toorn j want
zoo 't in den oorlog gefchied , geld
die wet niet) moet volgens de wet ,
daar af in den Vedam te vinden ,
twaalf jaren in Pelgrimagie, en met het
bekkeneel van de gedoode Bramine in zvn
hand aalmoeden gaan bedelen , en 'c
gebedelde uyt dit bekkeneel ecten en
drinken, na verloop van al het welke hy
ook zeer veel .lalmocflen geven, eneyn-
delyk nog een Tempel ter eeren van
Eswara bouwen moet; met welk laatde
alleen zulk een voldaan kan, die een Bra-
mine in den oorlog quam , te dooden j
dog die eerde draf heeft hnn opperde
God Eswara zelf, na dat hy twee Raet-
sjatsja's, zoonen van Bramines , gedood
had, moeten ondergaan.
Deze Bramines iiu, zoo jna hunnen^' ^^'=
God Bramma (van den welken zy hunne ^c-ar'^d
afkomd gelyk ook alle de andre ge- werden.
Aagten, maar zy uyt zyn hoofd, reke-
nen) genaamd, zyn het ontrent de zaa-
ken van hunnen Gods-dienlfc niet eens,
maar men vind onder hen zes byzondre
Seftcn , en gedagten , die in gevoelen
verfchillen.
Deze werden genaamd j
De Weidnoewa.
De Seivia.
De Smaerta.
De Schaerwaeka.
De Pafenda.
De Tfchectea.
Hunne
zesderley
Seften.
Dit zyn hunne Hoofd-Seélen : want
anders zyn zy wel in 8i a 82 gezindhe-
den verdeeld, van Avelke de Vertaas de
hoogde en voornaamde zyn.
Wat de eerde onder hen , of de Do
Wcidnoewa's , betreft , deze werden zoo, ^^^'^■■,
genaamd, om dat zy Widnoc, of Ram"°^^*''
voor den Opperden God, die f)'ns ge-
lyk niet heeft, houden. Daar zyn 'er
van 't gedacht Soudra , die met hen
van een gcflaeht Dactferi , dat is
diendbare genaamd zyn. Deze Lieden
maken zy wys, dat het hen een groote
eer , en Godc zeer aangenaam is , dat
K zy
\
f
74 BESCHRYVING der KUST
xy de Bratnincs ten dienli zyn , bclo- jvoelcn met deze Bramines zyn , werden
vende aan die gene, die vooreen Bra-
mine 't leven laten , na hun dood een
Sjangam genaamd
Deze leekenen zich zelvcn met drie
plaats in de Dewendre , of plaats der ! (beepen van de aflche, van Koedrek ge-
gelukzaligen. De Bramines weiden me- brand, voorhet hoofd , welke Koedrelc
de wel Daetsja en Dafa, of dicnftbaar, zy vjor zeer Heylig houdeii.
maar alleen aan God, genaamd.
Onder deze vind men weer twee by-
Daar zyn 'er onder hen ook , die ze-
keren fteenen ifgod,Lingan-; genaamd.
zondre zooiten, te weten, de T-.idvvadi en op zyn vuylile het mcmbrum V irile,
Weidnoewa, die grondig over God, en ofwcidatin membromuliebn, verbeel-
de Goddelyke zaaken, weien tefpreken,|der.dc,of om hunnen hals, of ook weliii
of de Roma noewa of Ramaroeja hun hooRl-hair , gelyk ook zommige
Twee
derley
zoorten
Weillnocwa} die zoo na hunnen (lichter
geraamd zyn.
De Tadwadi hebben gemeenelyk een
wit Ibeepje voor hun voorhoofd , aan
beydc de flapcn des hoofds , en op de
Ichouders, gelyk mede een teeken, als',
Enhiinneeen dubbeltje in 't rond op bcyde hunne
borften ; waar door zy van de andre on-
dcrlcheyden zyn, zc|.^gende, dat dit het
rechte merk van Wiltnoe, en hen een
belcherm middel tegen den Duyvel, en
tegen famma, den Hclfchen Rechter,
is , dewelke , dit teeken ziende , hen
niet zullen moejen. Ook beloven zy aan
hunnen God geen anderen te zullen erken-
nen, of dienen, vcreyicher.de tegclyk,
dat men dat ook met ernll betracht, oï
dut zy anders zware llratFen te wagten
hebben.
De Romanoeja Wiftnoewa dragen op
hun voorhoofd een wit teeken van zeke-
re Hof als kryt, welk teeken de gedaan te
van een Griekze Ypfiloen heeft, hoewel
zy , daar de armen zich aan 't fchouder-
blad bewegen, zich een ander tcekcn in
't vleefch inbranden, welk teeken alleen
zy meynen te konncn volÜaan, zonder
zich zelven ergens anders te teekenen.
Zy mogen hun hoofd met gecnen doek
dekken , dragen maar een korte vlok
hayrs op de kruyn (uytgenomen hun
Opper-hoofd die in Cansjewarom woond)
en zy aeten zich zelven ook beter als de
andre, om dat zy zich met geen koop-
handel bemoejen , in geen hoerhuyzen
gaan, en, zoo zy 't doen, daar over be-
Itraft werden.
Deze berullen by de enkele belofte,
die zy eens gedaan hebben van God met
een oprecht hert te zullen dienen , vail-
flellcnde, dat God, fchoon zy dit niet
nakomen, en zich in hiin leven anders
gedragen, zich hunner ontfermen , en
hen al hun zonden vergeven , cndathy,
hen eens in gunll aangenomen hebbende,
hen ook noit verlaten zal.
De Tweede Secle der Bramines werd
Seivia, of ook wel Aradh-Iha genaamd.
Dezelïcllen Eswaratothunnenüppcrften
God , onder welke alle andre Goden,
en zelf Willnou mede, bukken moeten.
Die van 't gcflacht Soudra van een ge-
De Sei-
vias.
anderen van hen dit ook wei met walch
bekleed en met een koordeken aan hunnen
arm dragen ; al 't welke zy houden ecu
klare en volltrekte belydenis van hunne
hope op Lswara te zyn.
De bocdra's, die deze Lingam dragen
onthouden zig ook , even ais de Brami-
nes, van vifch en vleeich.
De derde Secle werd bmaerta genaamd. Dc
Deze Hellen valt , dat 'er geen onder- Sraacr-
icheyd luflchen VV iltnce en tswara isj^^'
maar dat zy , niet legenllaande zy een
en de zelve zyn, cgier onder onderfcheyde
gedaanten en beeltenilfen gediend werden}
ook veragten zy diegene, die den eenen
God boven den anderen verheffen.
Deze nogtans hebben onder 't gemee-
ne volk weJ deminlleagiingenaanhang,
om dat het onderlcheydcn van deze diep-
ziimige en wel meeft voor hen verbor-
gene lloffe boven hun verlland gaat.
De vierde Sefte noemen zy Schar- De
waekka. Deze (lellen vall, dat 'er na dit Schar-
Icven een eynde van alles is, en dat 'er^*'"**
geen ander leven, geen op (landing, geen
oordeel , geen draf, nog bclooning (laat
te volgen. Zoo dat dit menlchen zyn ,
die niet veel van de Sadducecn, Epicu-
reen , en ongodillen verfchillen , wil-
lende, dat men hun bewys van zulkea
llelling, dat 'er een ander leven hier na
volgen zal, geve, óf dat men huncenig
voorbeeld daar \'an aanwyzc.
I- gter dragen zich velen onder deze men-
fchen nog al vry wel in hunne gcmeene
wyze van leven, niet op hope van eerjge
bclooning hier namaals te erlangen, maar
enkelyk en alleen, om van de meniciien
daar over geroemd te werden.
De vyfde St&e is Falcndu genaamd. De Pa-
Deze verwerpen dc ganlchc Vedam ,fendra's.
zeggende, dat alles, wat daar in voor-
komt, nietwaar, en maar verzierd is,
weshalven zy mnar na hun goeddunken
leven, verfchillende daar in niet veel van
Je vorige, dat zy mede geen leven nadU
hier naniaals verw.agten.
Zy leven als dcbeclten, makende geen
onderfcheyd ter wereld 'er tulfchen, of
zy by hun moeder, dan of zy by huu
lullcr, en, zoo over en weder ook, by
hun vader, en broeder llapen. Ook bc-
kreunca
I
Van C H O R O M A N D E L.
75
kreunen zy 'er zich zeer wcynig aan, ofj zen; alwaar zy, des genegen zynde, hun
de menfchen wel, of qualyk , van henl geheel leven door zouden mogen verbly-
ven; daar zy anders op onheyligc plaat'
zen niet meer , dan eene nacht , zich
mines.
Ipreken. Men heeft ook wel gevallen
gezien , dat deze om hun godloos leven
van andre Scftcn dood geilagen zyn. mogen ophouden.
_j Üc laatfte Se6te werd Tschectea ge- 1 Ueze lieden moeten zig ook beneerfti-
Tichec- "^3'"'^^^^sz<^ggc"?<^3':cenenT'lechedti gen , om de begeerlykheyd , toorn,
tea's. de opperfte God is, en dat Willnou , gieri^heyd, hoogmoed, de liefde tot de
Eswara , en Bramma hunnen oorfpronk wereldzezaaken, cnde wraakgierigheyd
van hem hebben. En fchoon zy vall te overwinnen, en daar in hun ganfch
llcUcn, dat deze hunne God de wereld, leven bezig Z)n, om zoo veel ernltigcr
met alles, wat 'er in is , onderhoud, op de Goddelyke zaaken te konnen den-
verwerpen zy egter al mede, gelyk als ken.
de vorige, den mhoud van den Vedam, j Zoo deze van 't geflacht der Bramines
en willen zich geenzins daar aan onder- ! zyn, werden zy San-Jafis; dog zoo zy
werpen, om welke reden zy, benevens I van 't geflacht der Settreas, of der VV eyn-
de twee vorige beften, vandeandrc Hey- 'sja's zyn , Perma-Ampfa's, dog zoo zy
denen voor Ketters gehouden; en geagt van 't gedacht der Soedra 's zyn, Jogi'Sjdog
werden niet weerdig te zyn , dat men deze laatlte werden ook wel alTchepoes-
hen volge; om welke reden ook hunnen ters genaamd, om dat zy zich menig- ^^.j^"^!.
aanhang niet groot is. ! maal inde afch wentelen, levende veeliVs, en
Andre Onder deze verfchcydcne Bramines nu vryer , als de rechte San-Jafi's. Zy loo-Iog''S'
ïooiten zyn 'er, die zig door hunne manier van pen ook of geheel, of ten naalten by ,
van Bra- leven van de andre geheel en al afzonde- moeder naakt, hoewel zommigenogzoo
""■"*' ren f en die derhalven Jagi's genaamd een Wartel, of Gordel om hun fchamel-
wcrden. i heyd te dekken, aanhebben. En dat
Daar zyn 'er ook onder de Soudra's, zyn die Gymnofbphilten, of naakt-loo-
die diergelyken wyze van leven aanne- ! pende Heyligen, van welke ons de Ou-
mcn; maar die werden dan Jogi's, en den zoo veel hebben wecen te verhaalen,
van d'onze AlTche-poellers genaamd. | en van welke Strabo, en Herodoot , i ƒ , i .
Deze afgezonderde in leven nu zyn , \ en meer andre melden.
De derde zoort , of de Avadoeta's , ver-
laten uyt Heyligheyd niet alleen hare
De Wanaprafta's begeven zig met ' vrouwen en kinderen , maar willen in
'hunne Vrouwen en kinderen na 't bofch, i veel zaaken de San-Jalïs in Heyligheyd
Ih's. alwaar zy van 't gewafch des velds , en ' nog overtreffen.
van de boom-vrugten leven, zonder zig ' Zy willen zelf ook geen aarde vaten, pg ^„j,
tot eenigen arbeyd te begeven, ja zy geen Bamboes in de hand, nog eenige doeta's.
zy zullen zomtyds vreezen een wortel- kieerena.m 't lyf hebben, dekkende hun-
ken uyt de aarde te trekken, uyt vreeze ' ne fchamelheyd maar meteen kleen lapje
van zich te bezondigen, en van dat hier ly'waad; ofwel met een Gordel van een
door deze of gene ziel uyt eenig lichaam ' Luvp-.'ards-vel, of dragen ook wel een
verhuyzen mogt. Deze werden voor zeer , lap 'er af van de linker fchouder over den
Heylig gehouden. larmhenen, zonderverdcrietsaan te heb-
De San- t)e San-Jafi's zyn menfchen, die de ben. Zommige van hen gaan moeder-
laii's. wereld, en alle vreugde der zelve ver- naakt , beltryken hun lichaam met as-
zaakende, zig aan een zeer naeuw-be- i fche , bedelen, als zy honger hebben,
een aalmoes zonder Ipreken , en alleen
door 't uytllekf^n van de han^, waar op
zy die aanltonds ook krygen, alzoomen
verzekerd is, dat zy die niet, danineeo
lyd van hooge nood, verzoeken.
Zoinmige van hen willen 'er niet eens
zoo veel moeite om doen , om in een
huys te gaan , en die zoo te bedelen,
maar zy zetten zich hier of daar by een
of Wanaprafta's , of San-Jafi's , of Ava-
docta's.
zette en ingetogen maniere van leven ,
meer dan de vorige, overgeven.
Deze mogen met trouwen, geen Pi-
nang, en maar eens daags fpyze eeten ,
mogende daar toe ook geen kopere bek-
kens, volgens de gemeeije wyze der Hey-
denen aldaar , en alleen aarde vaten ge-
bruyken , waar benevens zy ook genood-
zaakt zyn van Aalmoeffen te leven.
Het kleed, dat zy dragen, isinroodc
aarde geverwd. Zy dragen een lange
Bamboes in de hand, mogen geen geld,
goud, nog zilver, aanraken, nog eenige
vafte woonplaats hebben, of altoos ner-
gens twee iiagtenblyven, dan alleen twee
maanden in 't jaar is hen dat toegelaten,
waar toe zy dan een rieylige plaats vcrkic-
Kievier , die de Inlanders voor Heylig
houden , neder , en wagten daar , tot
dat de een of de andre barmhertige hen
daarvan fpyze verzorgd, dat ook zeer
wel waargenomen werd, alzoo zy valt
Hellen door zulke bewyzen van ontfer-
ming de gunlt hunner Goden onwcdcr-
fprekelyk te verdienen.
K i D«-
Voor-
rc;;tcn
der 3r.i.
iTiine's.
76 BESCHRYVI
Deze Avadoeta's werden onder de,
Heydenen als de volmaaktlle Heyligen
aangezien , en zeer hoog van hen ge- 1
acht, en voor al die, de welke geheel
naakt gaan , hoewel 't gevoelen van
alle Heydenen daar in niet overeen
itcmd ; want veel van hen zien dit ,
neven ons voor een daad van de uyter-
fle onbefchaamheyd , en die in 't ge-
meyn zeer ergcrlyk is , aan , dat men
nog daar en boven Heyligheyd
Hellen wil j in zoo moeder- naakt te
gaan, even eens als of men zig zonder
dit te doen , en gekleed zynde , niet
tot. een Heylig leven , en tot Hey-
lige gedagten begeven kon. En het is
ook daarom, dat zv onder de Heyde-
nen zeer wcynig navolgers vinden, om
dat zy door de eevbaarheyd en fchaam-
te, waar mede dit geheel en al llryd,
weerhouden werden.
De Bramines hebben
bepaling, daar
, volgens de
af in den Vedam voor-
komende, vyf voorrechten, die hen bo-
ven andrcn vergund zyn.
1. Dat zy 't Feeft Jagam mogen hou-
den ; dog aangezien zy niets mogen
dooden, dat leven ontfangen heeft, om
geen ziel uyt haar lichaam te dryven,
en derhalven ook geen bloed , in op-
zigt van 't beeft , dat daar geofferd
moet werden , vergieten mogen, zoo
grypen zy dat maar by de nek, hou-
den dekroptoe, verrtikken het, en kap-
pen het, dood zynde, in flukken, ver-
brandende dan 't zelve en doende daar
over cenige gebeden ; waar op dan de
Bramines , daar tegenwoordig , cenige
deelen van 't hert nemen j en eten j
doende dit alleen op dit Feelt, daar zy
anders noit eenig vleefch eten mogen.
De voorzigtiglle en Hcyligltc cgter on-
der hen zullen dit Feell: myden , op
dat zy niet genoodzaakt mogten wer-
den vleefch te eeten.
2. Zoo mogen zy ook de wyze, hoe-
danig men de Jagam vieren moet , aan i
andre leerenj dog fchoon de Settreas,
of Edele, deze wyze van de Bramines
geleerd hebbende, dit Feeft vieren nio- 1
gen , mogen zy dog de wyze van :
dien aan geen andre geflagten , ja'
zelf ook aan niemand van haar cygcn'
geflagt lecren. Ook mogende VVcynsja's ;
de Jagam niet doen , nog leeren van an- 1
dre, dat aan de Soudra's nog veel min-
der geoorloft is.
3. Zoo mogen zy den Vcdam, of hun
Wct-Boek, leezen.
4. Zy mogen ook den Vedam aan an-
dre van hun geflacht, en ook aandeSet-
trea's} dog niet aan die van de gellach-
icnder Weynsja's, of der Soudra's, ke-
ren. Ook moeien de Settrca's den Vedam
NG der KUST
wel zelf lezen, na dat zy dat vandcBra-
mine's geleerd hebben j maar mogen daar
af geen kennis aan die twee andre ge-
flachtcn geven, of hen iets daar af lee-
ren, alzoo de VVeinhja's zelfde woorden
van den Vedam niet mogen fpreken ,
nog hoorcn Ipreken, en als zy al ecni-
ge gebeden lecren , mogen zy die
met de woorden des Vcdams niet uyt-
ipreken , maar moeten alleen de woorden
van dcjaftra, of uytlegging van den zel-
ve, daar toe gebruykcn.
En de Socdra's, of 't flegt Jan Hagel,
mogen de woorden van den Vedam niet
alleen niet fpiecken, nog hooren fpree-
kcn , maar hen is 't ook niet geoorloft
zelf maar de Jaftra te gcbruyken, of die
te leeren. VVaarfchynelyk, omdat den
inhoud des zelfs zoo vuy lis , dat het zich
zelven fchaamd die in 't licht te doen
komen , of bekend te doen werden aan
nienlchen, die niet koniicn zwygen, en
de Ibiiandelyke gehcymen des zelfs niet
zoo voorzigtig,als 't wel vcre\ fcht wierd ,
gewoon zyn bedekt te houden.
f. Zy mogen niet alleen aan andrenaal-
moeffen geven , maar die ook van andre
verzoeken , en 'er om bidden , daar an-
dre geflagten die mede wel geven, maar
geenzins die van andre verzoeken of
daarom bidden mogen , zoo dat de Bra-
mines alleen het voorrecht hebben , om
te mogen bedelen , en daar eerc in ftel-
len.
Ook is het zeker , dat , hoe flerk zy
't geven van aalnioeflbn andre aanbevee-
len, en hoe veel zy daar van ook fchry-
ven, dat het God zeer aangenaam is, zy
egcer dit zelf zeer zelden doen, en, als
zy 'er al toe zouden mogen komen,
mag de eene Bramine dat eens aan de an-
dre doen ; maar andre geflagten, en, voor
al , voor dat van de Soedra's , hebben
zy niets , dan 't roepen van Po , Po,
(dat is, weg, weg) over, om dat zy door
de zeh'e vreezen befmet , ert verontrey-
nigd te werden.
Hun dier en ernlUg aanbcveelcn der
zelve ziet derhalven mccll daar op, dat
andre veel aalmocflcn aan hen mogten
geven , alzoo dat een werk is , dat zeer
veel by God verdiend , waarom an-
dre ook veel aan hen weggeven, en zich
zelven dus arm maken.
Het Ampc van deze Bramines is, om Het
andre te leeien leezen, Ichryven, encyf-^™P'
teren, maar voor al om hen de g'onden^^j'yg
vanden Gods-dienlt der Heydenen te lee-
ren verltaan. Dit moeten zy voor niet,
en buyten eenig loon doen , ten wa-
re dan dat zy zeer arm waren, en
dan mogen zy van hunne leerlingen
wel iet trekken, omhunkoll en kieedc-
rcn 'er at te bezorgen j dog verder nier.
Aan
Van CHOROMANDEL.
De pligt Aan de nndrc zydc , is het de plicht
der Ko- Jcr Koninecn zoodani"; voor hen , en
ningen - " . ^ <=>
ontrent
hen.
hunnen noodruft te zorgen, dat zy niet
van noodcn hebben , om loon van hun
leeren te trekken , en dat zy 'er hunne
vrouwen en kinderen ookbehoorlyk van
onderhouden konnen.
Om dat nu hun getal zoo uytnemend
groot is, in zoo verre dat zy wel met
drie vierde deelen van 's lands inkoinen
doorgaan , is het de Koningen on-
mogelyk , om hen alle zoo rykelyk als
't wel noodig is, te verzorgen, en dit is ! men , waar na men dit kind niet dit
ook de reden, dat vecle der zelve niet
77
ooren doorboord moeten hebben, eerzy
het koordeken of bandeken, dat zy om
den hals dragen , aandoen.
Dit doorbooren der ooren nu gcfchied
niet, om daar in Juweelen (gelyk dege-
meene gewoonte is) te dragen , maar
diend alleen, om daar by een zeer pleg-
telyke belofte van dienft en onderdanig-
heyd aan Wiilnoe en Eswara te doen,
zich zelven daar by verbindende , van
hem noit te zullen verlaten , en noit
een andrc Gods-dienfl te zullen aanne-
Brimines
toen
mogen.
alleen arm, maar ook genoodzaakt zyn,
om iet anders by der hand te nemen, en
zich, 't zy met den koop-handel, 't zy
,^",^5__mct het oefFenen van de konlt der artfe-
nye, of wel met iet anders, daar geld
afkomt, bezich te houden; maar het is
hen niet geoorloft , om 't land te bou-
wen, te weven, te fchilderen, ofecnige
flaaf-agtige dienft aan iemand, als was 't
ook aan een Koning , te doen , alzoo hy
dan ten eerlten van de andre Bramines
verllooten zou werden; doch tot het ampt
van fchryvers , Gezanten, Raadslie-
den , en wat dies meer
IS,
mogen
^y
zich wel laten gebruyken , alzoo dit
alles niet beneden hunne weerdig-
heyd is.
Niemand werd voor een Bramine ge-
houden, dan die van een Bramine voort-
gekomen is
Hunne kinderen , eerft geboren zynde ,
zyn lo dagen onreyn, en alzoo ook zelf
dat huys, waar in 't geboren wierd, zoo
lang onreyn is •, zoo mag ook een kind van
geen ander, dan die gewoon is 'er dage- jaar doen, daar van is hunne armoede veel-
Hoelane'y'^^ over te gaan, behandeld werden,
hunne gelyk 'cr in die tyd ook geen van de vrien-
doorboo] en zyner ooren ook veel heyl en
geluk wcnfchre.
Schoon men de kinderen der Brami- ^^^ '^'^"-
nes in opzicht van hunne afkoraft vooru^""^.!"
Urammes houd , werden zy echter Brami-
daar voor niet gehouden, voor dat zynes.
zeker koordeken, Dfandhcmby hen ge-
naamd , om den hals dragen.
Het werd van zeyl-gurcn gemaakt,
en beitaat uyt drie ilrengeltjens, zynde
ieder der zelve van negen fyncdraadjens,
door een Bramine zelf, zonder wiel, of
eenig ander werktuyg, en met de hand
getwernd.
Dit koordeken nu hangt hen op de
linker fchouder , gaat dwars over hun
lichaam, en daald na de rechter zyde we-
der, alwaar het onder de rechter arm toe
op het gewrigt komt te hangen.
Hunne kinderen beginne dit al met hun
f jaren te dragen, en mogen hiej'mede,
zoo de ouders dit goed vinden , wel toe
IQ jaaren, dog langer niet, ten wareby
levens-gevaar, wagten.
Dat zy 't juylt altyd niet met de vyf
kinderenden, of andre, ontrent het huys zullen
onreyn komen. Nadat nu de dagen dezer onreyn-
heyd voorby zyn , werd het huys ,
lyn
tyds wel de grootfte oorzaak, alzoo 'er
onkoften tot het aannemen van dit koor-
deken vereyfcht werden.
Daar moet een plegtelyk vyer, Ho-
mam genaamd, van 't Heylig hout Ra-
en al 't Lywaad, dat de vrouw gebruykt wafictou, vierdagen lang gebrand, daar
heeft, op de thiende daggcreynigd, en
gewalTchen; en alle de aarde potten ; in
dit huys dan nog zynde, werden vi^eg
geworpen, en alle de kopere vaten wcr
moet Padi, Boter, /-ingeli, l^arw, ge-
kookte rylt en wierook in dat vyer ge-
worpen, en 't gezelfchap der Bramines,
die deze plegtclykheyd bywoonen,moet
den fchoon gemaakt, op de twaalfde dag gedurende deze vier dagen door 's kinds
maken zy een vyer; waar in zy wierook i ouders onthaald werden, dat ieders ge-
werpen, over 't welk, alzoo zy dit Hey- lej;enheyd en Itaat juyft zoo niet dragen
lig agten, zy eenige gebeden lezen > en kan.
als dit vyer uytgaat , dan geven zy 't kind Men ipant by die gclegenheyd een tent
een naam , zoo als zy gemeenelyk gewoon of gehemelte , waar onder een verhei en
zyn, gelyk die van Warreda,Marlcpa,Tir- grond gemaakt, en waar op dit plegte-
renata , Ragoa , en diergelyke meer j lyk vyer geftookt werd, waar in ieder
Na dat het kind nu zyn naam ontfangen i Bramine wat ryft, of iet anders van de
heeft, zyn zy gemeenelyk (hoewel 'gemelde dingen werpt, fprekende daar
juyil altyd dan niet) ook gewoon des j over, terwyl dat vyer zoo brand, eenige
Wnnneer^'elfs ooren te doorbooren. Vele doen dit korte gebeden uyt
hun oo- ook wel lang na 't geven van de naam j
ren door- rpijj.^,. jjg Bramines en wagten daar niet
langer mede, om dat hunne kinderen de
zyn.
Na 't aannemen nu van zulken koor-
deken , noemd rnen zulke kinderen
Bramafari's , een naam , die zv voe-
K
5
ren .
-8
BESCHRYVING der KUST
ren , zoo lang zy ongehuwd zyn.
Aan zulke nu verbied den V'edam , dar
zy , gedurende dezen tyd , geen Finang
Itcringen hebben, vaft-Ilellende, dat die
dan van twee Raacsjatsja's, die als Han-
gen zich veitoonen , en met welke zy
oordeclcn dat de zelve danincenenzwa-
ren llryd zyn, ingeflokt werden.
Eenige van hen nogtans weten deze
verduyiteringen nu ook net uyt te re-
kenen.
'tl 1 Wan*
Zy dragen al zeer vroeg zorg > om ^^^^ ^^
mcerfpyfejop dat hunne zinnen te iterker hunne zoonen en dogters uyt te huwely- hunne
op 't gene zy te leeren hebben , zouden! ken, hoewel de Bramines, mitsgaders kinderea
ingcfpannen zyn, en op dat dit hen geen ' de twee naallegellagten aan hen in rang, "y''^""
' ■ ' ■ ' ' " dit niet zullen ondernemen, voor dat ^^
cetcn, (alzoo zy valt Hellen, dat die de
lult tot byflapcn verwekt) nog geen vrou-
wen bekennen mogen, en zy gebied hen
maar eens daags, en niet, als gebedelde
fpyfe , te eeten.
Zy overladen zich in die tyd noit met
Op vvat
tyd zy
dit aan-
doen.
beïetlcl toebrengen moge ; hoewel alle
de Bramafaris dit juylt niet even net na-
komen.
Indien dit koordje by ongeluk
quam te breeken , zou hy niet mo-
gen ccten , voor en al eer hy weer een
ander om den hals heett, alzoo dit een
onwaardecrlyk en een hoog-noodig hals-
cieraad is , om dat zy zonder het zelve
voor geen Bramines erkend werden ; maar
om dit voor te komen , vernieuwen
zy dit jaatlyks in Augultus op 't Feelt
1'srawanala, l'ondcwa , op de tyd der
volle Maan , gelyk men ook dien
zelvcn tyd waarneetnd , om alle de Bra-
malan's hunnen Dfandhem aan te doen.
Dit koordeken mag van de andrc ge-
llagten mede wel gedragen werden, 'i
geen van zulke, die andre in iever over-
treffen willen , wel meeft gelchied , maar
zy moeten die van een Bramine, alzoo
die alleen 't recht hebben, om ze te ma-
ken, koopen, en dan is dit hen een leu-
ze en een bcwys van hun geloove.
Gelyk nu de Bramines de voorname
Leeraars dezer Heydcnen zyn (hoewel
zy, nog de Settrca's ofte de Weinsjus
De Bra-
mines
Leer-
niecilers
liiinj^fj,,) dat gemeenelyk de Soedra'sdoen, en dat
zoo maar wat henen gaatj alzoo leeren zy
ook hun eygen kinderen, of zy hertel-
len dieby een andre Bramine, dielchool
houd, die hen kezen, fchryven, cyf-
feren , en de gronden van hun geloof
lecrd. Ook mogen zy noit van een Mee-
ller van een minder gcOagt , dan 't hunne ,
onderwefen werden, dat een onuytwiffe-
lyke Ichande zyn zoude, en waar in hen
ook de andre geflagten der Settre'as ,
Wensja's , en der Soedra's , na volgen ;
dog de Ferrias, die de tlegtllcenveragt- '
lle van allen zyn, nemen dit zoo naeuw
niet, gelyk ook zeer wcynige van hen
lezen of fchryven konnen.
Schoon zy nu de grootfte Leeraars
onder deze Heydencn zyn , heb-
hunnen zoons de Dfandhem, of hun koor-
deken, al hebben aangedaan,
Zonimige, en voor al de ryklle, on-
dernemen dit ai, zoo ras zy die koorde-
ken maar dragen, en dus dik wils al van
hun vyfde jaar , altyd zorg dragende,
dat zy na een dogtcr , die jonger , als
hunnen zoon is, omzien, en dat wel, om
dat geen Bramine met een vrouw, die
liare maandlfondcn reeds gehad heeft,
trouwen mag, gelyk zy , om die zelve
reden , hare dochtcis ook zeer vroeg uyt-
huwelyken , alzoo niemand anders
een Bramine's dogter, die hare ftonden
al gehad had j voor zyn vrouw
zou willen nemen; en daarom houden
zy dit, als hen zulkcn dogter al onver-
loofd bybly ven mogt , zoo Uil als het mo-
gelyk is, om mee dezelve niet altyd te
blyven zitten.
De Settreas zien daar zoo naeuw niet
na, en trouwen zoo wel met die hare
rtonden hebben, als met die ze nog niec
gehad hebben.
Geen huwelyk zal door een Bramine
voor zyn zoon vcrzogt werden, zoo hen
Hebben
mceft
vsxn
l-cnnis
van de
Ik-rkun-
de.
geen kinderen der Perria's leeren fuUcn, ; eenig quaad voorteeken ontmoet. Ge-
beurd hem dat ten tweedemaal , hy zal
het tot een andren dag nytllellcnj dog
zoo dat ten dcrdemaal voorvalt , dan zal
hy 'er geheel van afzien.
Zoo de W eins jas op zulken dag maar
een quaad ofongelukkig dier hooien noe-
men, houden zy dat voor een quaad
voorteeken , en zoo zy op dien dag,
zulken dier zien , durven zy om dat
voorgenomen huwelyk noit meer den-
ken.
Ook fmelten zy wel een halve ducaac
aan goud, en zoo zich die dan klaar ver-
toond , is 't een goed teeken , dat 't
huwelyk wel gelukken zal ; dog zig
duydcr vertooncndc, dan werd dit ver-
zoek niet ondernomen. Van zulke zotte
bygcloovigheden zyn zv vol.
By verzoek van een dochter vxn deze
ben
van
dog de groot lle kennis niet
alle zaaken , en voor al hebben of gene ten huwelyk , zal des dog-
zy by na alle (zeer weynige uytgczon- , tcrs vader verzoekenden vryer te zien, en
derd) een geringe kennis van de llerrc
kunde, gelyk zy oolc een zeer befpottc
lyk bcgiip van de Zon-en Maan-vcrduy
derd) een geringe kennis van de llerrc- ' na hem vernemen, zoo hy alles wel be-
ktinde, gelyk zy oolc een zeer befpottc- ! vind , mag die vryer eerll by hare
vrienden en daar na ook wel onder 't oog
van
Van C H O R O M A N D E L. 79
van de vryfter komen , en zuo zy dan dogter, maar niet met des zelfs broedeis
malkandcren en de vrienden behagen, dogter, en dus ook wel met haar fuücv:
gaat dic huwelyk voort. | dochter,maar niet met haar broeders dog-
Die van de Soedra's geveh hunne dog- j ter, trouvvenjwelk laatllenogtansdeSou-
ters niet uyt , ten zy datzy 'er een zcke- dra 's wel mogen doen.
re bedongen zomme gclds voor trekken,
datzy egter geen koop-pennijig, maar
alleen een zuyvere gift genaamd willen
hebben.
Wat verdreplegtlykheden, by'tfluy-
ten en voltrekken van zulken huwelyk,
onder hen gebruykelyk zyn , kan men
by Rogciius in zyn i. Deel, en in 't i.
Hootd-ftuk zien.
7.J' mo- Geen Bramine zal zyn kinderen aan
gen a»n ge,-,ig ander geilacht , dan 't zyne , uy t-
jfe ^ d^n huwelyken , daar de andre geflachten
a.m Bra- ZOO itipt niet opletten, die hunne dochters
mines, py en dan wel eens aan dic van een hoogcr
'^""^^"•gcnagt geven.
Wel IS wair, dat zommige Bramincs
egter wel wouwen uyt een ander gellagt
hebben, diezy, ouder geworden zynde,
Ved Vrouwen te hebben is gemeen ,
zoo onder dcSoudra'senandregellagten,
als onder de Bramines.
Hoewel nu de Bramines in 't trouwen
van veel wyven geen zonde ftellen ,
zyn zy echter van oordeel, dat het be-
ter en zediger is , 'er maar eene te heb-
ben, en zig daar mede te vergenoegen ,
verwerpende geheel en al dat men ,
buyten zyn vrouw , of vrouwen , nog
byzitten heeft.
Zy verfoejen ook alle hoercry enover-
fpel, houdende het eerlle (fchoon't juyft
zoo net geen van beyde nagekomen
werd) de ttraf , 'er tocgcileld,en'tlaatilc
de dood weerdig.
Zoo een vrouw der Bramines zich iuHoeiy
^ ^ ^ overfpel te buyten gaat , zullen zy een over*
en juylt geen zin in die gene hebbende, Idie wel niet openbaar verlaten , of dit'j'^'
die hunne Vaders hen belchikten , dan na 'aan een iegelyk bekend maken j maar "
Strat
over
bloed-
fcbande,
hun zin, en ook wel uyt andre geilagten
nemen, dog alle andre Bramuies keuren
dit Iterk af, en vooral , zoo zulk een een
vrouw uyt het geflacht der Soedra's
neemt , vermits die Bramine , uyt
zulken vrouw kinderen nalatende , en
ilervende , zoo lang van den Surgam ,
of Hemel , verfteken is , als die kinde-
ren in 't leven zyn , ook zeggen zy , dat
dic een groote zonde is , waarom het
ook zeer weynig gelchied.
Ontrent de trappen van maagfchap la-
ten zy mede hun oog zeer naeuw gaan ,
en hebben een afgryzen van bloedfchan-
de, houdende die voor een van hunne vyl
groote zonden.
Ontrent zulke, die zig hier aanfchul-
dig maken, beveeld den Vedam, dat
men hen de ichamelheyd aflnyden, hen
die in de hand geven , en zoo zal
]aten derven, zonder hen eenig genees-
middel toe te liaan i dog tegen de vrou-
wen vind men daar in geen itrafbepaald ,
alzoo zy vall- Hellen, dat die uyt zig zei
ven daar niet toe komen , maar daar toe
wel konnen verleyd werden.
Zoo men nogtans de trappen van bloed
verwantfchap, die de bloedfchande zou
de veroorzaaken , eens onder hen na-
gaat , veifchillen zy merkelyk met
ons , alzoo men bv hen met zyn wyfs
l'ulter, en met vcrlcheyde van hare fufte; s
trouwen mag; dog'tisongeoorlnfr, dat
twee broeders ieder een futier hebben
Ook mogen zy met hun vaders fullers
Zoo als de Bramines fchryven ,
Sjaittram, of, Apiil.
Ncwaysjacham Mcy.
zy metfelen haar tufichen eenige niuuren ,
en verzorgen haardaarvanlpys, en drank.
Indien egter de man dit aan zulk
een vrouw , door te groote liefde^" "'"'"
wil vergeven, 'richt hy een maaltyd ee^iyk
aan, waar op hy veel Bramines, en San- doen ver-
Jafi's , noodigd , alle welke dan vanklaarcn.
die overfpeelfter gediend werden. Wan-
neer nu de Bramines de fpyze van hare
hand nemen , nemen ook de andre
genoodigde gallen die van haar, endaar
na werd zv weder als een eerlyke vrouw
van ieder een aangemerkt.
Alle de Bramines zyn ook fterke dag-
vcrkiezers , waar toe zy tweederleyZy zyn
Panjangam, of Almanach, hebben (zoo '^'^'"'^^
Hogerius in 't XIV. en XV. Hoof- (luk J|,7"'
toond) zullende niets, dan op een goeden
dag, ondernemen, dat hen veel moeite en
Ichade geeft. Egter durven zy hier in 't
bcilier en befluyt van Bramma, dic 't be-
wind over dezaaken hier beneden heeft,
niet tegen gnan-
Hun jaar begind met de nieuwe Maan
in April, op welken dag zy, by deincre- Hun
de van hun jaar , een groot Feell hcb-T'^^''^'"
ben. Het bellaat uyt ii maanden, die^^'^"^'
alle hare byzondre naamen hebben , by
de welke zy om de drie jaar en maand
meer voegen,
om egter met de zonne-
raaanden uyt te komen. Ook bellaat hun-
ne weck uyt zeven dagen, dic men al me-
de in dat Hoofd-iluk uytyedrukt ziet. m
De naamen der maanden van April bc- der
ginnende, zyn deze: maan-
den.
Zoo als de Malabaarcn fchryven ,
Chitleri.
Wayjachi,
Jceft-
So
BESCHRYVING der KUST
Jeedham.
Junius.
Ani.
Asjadham.
Julius.
Adi.
Sjawanam.
Auguftus.
Aweni.
Bhadarrapadatn.
September.
Perrctaatchi.
Anuwisjam.
Oftobcr.
Appachi.
Kaartiekham.
November.
Kaatija.
Maagcheram.
December.
Maargcli.
•
Pacfljam.
Januarius.
Faay.
Maagham.
Februarius.
Maachi.
En der P^»gh""am.
Maart.
Panguni.
dagen.
De naamen der dagen
zyn
, op zyn Sanfcrits
: deze:
Socria-Waram , of de
Sondag.
Niycr.
Jendra-Waram.
Maandag,
Tingcl.
A ngar aca- W aiara .
Dingsdag.
Chewa.
Boecta-Waram»
'
W
oensdag.
Padden.
Brahalpati-Waram.
Donderdag.
Wechalen.
Soeccra Waram.
Vr)
dag.
Willi.
Naamen Senni- Waram.
Zaturdag.
Zanni.
der Jen-
tiefze
jaaren.
Namen der Jentyvze Jaren , beginnende met de maand
Chittery , ofte April.
Zodanig als de Bramines fchryvcn.
Idem de Malabaren.
Prohabauwa. Porapauwa. 162.7 .en 1687
Wicbauwa. Wiewa.
Sukkulla. Sukkilla.
Pramoedoeta. Porniatoeta.
Prasjopatty. Paraforpatty,
Angierafla.
lihinwgka.
Angilla.
Iftiimukka»
Bauwa. Pauwa.
Juwa. Juwa.
Dhacoe. Taadoe.
Iflb ira. J (Tbr ra.
Eagguchania. Weggutania.
Parmaady. Parmady.
Wikkramma. WiekaiTama.
Wicsja. Wiesja.
Chitaabhanoe. Chittarapaano.
Suwabhanoe. Suppaano.
Tarrana. Taarraria.
Paarchiuwa. Paattywa.
Wcja. Wicja.
Sjaruwachittoe.Sjarruwachitty
Sjaruwadhaary. Sjanuwataary.
"Wieroodhi. VVieroody.
"Wiekoertha.Wiekocrca.
Kharra. Karra.
Nandanna, Nandanna.
Wiejcja, Widcja.
Jeja. Sjeja.
Manmadlia. Manmatta.
Diermukkhi.Tummukky. 16 f 6. 171 6.
Zy dragen hare naamen , even als by
de Romcynen, na de 7 dwaal-fterrcn.
Zy hebben in hunne tyd-reckeningecn
tyd-beftek van 60 jaaren, na welkers om-
loop zy die weder van voren af beginnen,
Tyd-rc- rekenende hunne tyd byzulken of zulken
kening, tyd bedek , en by 't zoo of zoo vcelfte
88.
89.
po.
pi.
9Z.
P3-
ï>4-
Pf.
96.
97.
p8.
pp.
40. 1700
41. 1701.
4i. 2.
4?-
44.
4r-
46.
. 47-
48.
4P.
fO.
28.
2p.
30.
3^
35-
34-
3r-
3Ö.
38.
39.
De Bramines. De Mallabaren.
Ewelanby. i6yj. en 1 717
Hewlnnby.
Welanbi. Welanby.
Wiekaary. Wiekaary.
Sjaaroewarry. Sjarroewarry.
l Plaawa. Pilapauwa.
SubhaJcrootoB; Suwakerry-dy..
SopbhaJcroecoe.S.opalcrydy.
Krohodhi. Kurrody.
Parraabauwa. Parrapauwa.
W iflii wa wifli „ Parrapauwa.
Plawanga. Pilawanga.
Kaylakka. Kylakka.
Sauwumya. Tauwumya.
Saadhaarna. Sadaarna.
^8.
ƒ9.
60.
61.
02.
63.
18.
IP.
2<X
ZIL
ZV.
04. 24.
f4-
ff-
3-
4.
r.
6.
7-
8.
. P.
10.
1 1.
12.
13
H-
if.
66.
68.
69,
70
Wieroodikordoc. lVierodakirridy.71.
Parritaapi. Parrataawy., 72.
Pramaaditsja. Parmatisja. 73.
Ananda. Ananda. 74.
Raakfiufa. Raatsjada. 7f.
Naila. Nalla. -jS.
Pingalla. Pingalla. 77.
Kaalajukty. Kaalajukty. 78.
Chitdhaarthi. Chitraiutty. 72.
Rauuddn. R:\autery. 80.
Dormacti. Tommatty. 81.
Dundubbhi. Tuntumy. 82.
Ridhirogaary. Ruttororkaary. 83. 43^
Raktbaakchi. Raicrakisia. 84. 44.
Korrhoodanna. Karrotaana. 8f. 4f.
Akfeja. Atleja. 1686. 46.
jaar van zulken tyd beftek , dat zy 'er
dan by noemen , alzoo ieder zyn byzon-
dre naam heeft, gelyk men die byRoge-
rius, en ook pas hier boven wel zoo net
uytgedrukt ziet.
Gelyk wy voor een brief wel loofd
God, ea de Mohhamraedaanen hun Bis-
millah
26.
^7'
28.
29.
30.
31.
32.
33-
54-
3f-
3<5»
37-
34-
39.
40.
44-
4^-
Van C H o R o M A N D E L.
81
millah zetten, alzoo zette» de Dienaars
van Willnoe voor hun brieven Srizama,
en die van Es'.vaia , de woorden van
ünoma Ma^je VVayc.
In gcmcene zaaken gebruyken zy de
naamen der 60 jaaren, by Rogenus ge-
in
Tank is , gaan zy zich daar
vvafTchen, doen dit anders in hun huys,
en trekken een Ichoon kleed aan , iiac
na 't waflchen nog niet gedragen, nog
aangeraakt is i dog indien zulk een klcea
by ongeluk moge aangeraakt zyn ,
meld, maar in zaaken van veel aa^lgele- moet het cerlt weer gewaflchen wer-
genheyd een geheel andre rekening den , om dat liet anders voor onreyn
ven,
Hoofd ^*" jaaren , te weten na eencn
van hun- Zt-er beroemden Koning onder hen, Sa-
nebrif- lawagena , genaamd, even eens gelyk
wy'tjaarj. Chrilli, of gelylc de Moo-
ren 't jaar der Hedjira, of der vlugt
MohhammeJs, noemen. DezeVorftis,
nahunue rckenmg, 1730.3! iö4f jaaren
overleden geweeft, zoo dat deze hunne
tyd- rekening met de onze, van Chriitus
tyd af, maar 78 jaaren verfchild.
Wat verdichtzelen zy al verder van
dien Vorll: verhaalcn, als mede 't opftel
van hunne goede en quade dagen , ieder in
zyn 50 uuren , kan men daar al mede
zien.
Na dezen Pandjangan, of Almanach,
richte zy hunnen ganfchen levens- loop,en
zullen daar niet buyten gaan.
De Bramines rekenen hunne jaaren op
36f dagen, If Nali's, {60 op een dag,
en Ij ia een uur) en 31^ jNadi's of Wa-
radib , (6o op een Nali) te weien drie
jaren, ieder van 3<ïf , if, jz. Zynde
bun fchrikkel jaar, dac volgens ons komt
op 36 f da<j,en 6 uuien, en ii^l min.,
vcricheeld met on.s 13. 2 min.
Hoe een Bramme den ganfchen dag in
Wat een
Bramit
de gan
Braraine jjyn huys leetd , en zich op zyn alierge-
fchedag heymlt draagd ziet men by Rogerius in
verricht, 't 16. Hootd-liuk omftandig.
Hy ftaat twee uuren voor zons op-
gang op, en noemd , als hy wakker
werd, Gods naam. Indien hem de nood
perll rtaat hy op , anders denkt hy
nog wel een half uur op dien naam Gods.
Egter is 't beft aanltonds maar op te ftaan
gehouden werd. Zy rekenen een zyde
kleed voor fchoon , al was dat aan-
geraakt , mits dat 'er maar niet mede
gegeten is ; want dan moet het ook
ecrtt gewaflchen werden ; dog al-
zoo een zyde kleed dit niet wei ly-
den kan , leggen zy dit altyd , eer
zy gaan eeten, af.
Nadat nu een Braminc gekleed is ,
zoo gaat hy op de voornoemde plaats
zitten , doet verich geput water bren-
gen ) en maakt de ftofïe nac ,
waar mede hy zyn aangezicht teckend,
neemt daar na driemaal water m zyn
hand , en werpt dat zoo driemaal
in zyn mond zonder die egier
aan te raken , noemende ondeituflchen
de 14 naamen Gods , en in 't noemen
van deze naamen (dar zy Japon noe-
men) ook de 14 deelcn hunnes lichaams
aanrakende.
Als nu de zon opgaat , neemd hy
zyn hand weer tot driemaal toe vol
water , en werpen dit , ieder reys mee
een kort gebed , ter ecre van de zon-
ne op de aarde. Dit doet hy om de
Duyvelen , die de loop der zonne zoe-
ken te flutten, door dit geraas te ver-
jaagen. En fchoon men dit in oude ty-
den dede , en zy nu wel weten ,
dat dit niet noodig is > doen zy dit
egter alle tot betooning van hunnen goe-
den wil.
Na dat hy nu dit verricht heeft ,
werpt hy weer driemaal water in zyn
mond, en begind dan de zonne, en de
Als hy'op isj waicht hy zyn aanzicht, Hoofden van de ondeihemelfche wereld :n
handen, en voeten. Daar na gaat hyop'aan te bidden, alzoo die Gods dienaars
een plank", of Tapyt, maar niet op de aar- 'ten goede van de wereld zyn
de , nog op zyn bedde zitten , kee
rende na 't üoftcn of 't Noorden, om
dat de zon in 't Oollen opgaat , en
om dat in 't Noorden veel Heylige
plaatzen en Heylige bergen , als die
van Chimmawontam, Menoewa, 6cc;
zyn.
Aldus zittende , beginnen zy zekere
gefchiedenis, by hen Gasjcndre Mootsjam
genaamd, en by Rogerius in 't XVII.
Hoofd- Huk nader belchreven, lezingen ;
en zoo 'er voor, 't opgaan der zonne
dan nog cenige tyd overig is, zingen zy
noch een lied ter eere " Gods. Daar na
liaan zy op, wafTchen hunne tanden, | heeft ,
fpoelen haren monj, en zoo 'er on- rent len.
Indien hy een V\*ei(tnoewa is ,
ncemd hy daar na een fnoerken , daar
kloot jcns aan geregen, en die van To-
!eje-hout, (by de onze wilde Maiïlicam
genaamd) gemaakt zyn, hoewel eenige
ook wel de knoppen van kruyke-bloe-
men daar toe nemen ; maar zoo het een
van de Se&e Seivia is , zal h/ een
inoer met kiiftalyne kraaien nemen ,
welk fnoer eenigeii om den hals wer-
pen , ander weer in hun hand ne-
men , verbergende dat onder hun kleed,
of in een zakje, daar toe gemaakt, en
ieder reys als hy een gebed geeyndigd
laat hy een bolleken val-
hun huys een Heylige Rievier , of een
V. Deel.
Die veel te doen heeft, zal zyn gc-
L woone-
S2
BESCHRYVING der KUST
wonclyk gebed 28 maal, volgens 't ge- jongs af tot zyn ouderdom toe bedie-
tal der bolleKens , opzeggen j dog die ven hccfc.
minder re doen hebben, "zeggen dit zcl- 1 Nadat hy zich nu zoo getcekcnd , ge-
ve gebed iiS maal, en die nVets te dccn ilbekcn, en gcwafTchcn heeft, geeft hy
hebben, duyzcndmaal op. aan dengenen, diebyhcmis, watTier-
INa dat hy nu zyn gcwoonclyk ge-|tum, en wierookt daar na een weynig,
bed gedaan heeft , wafcht hy 't|en zoo hy dan honger heeft , mag hy
beeld van den Afgod, dien hy diend, g;ian eeten, en ook andre Bramines (zoo
mee fchoon water. Dit beeld is een 'er dan by hem zyn) mede daar toe noo-
Iteen van een byzonder gcllacht , in;digen. Eer hy gaat eetcn, bid hy, en
welkcis midden een gat is, waar in van ;zoo weer na den eetcn, wafcht dan zyn
binnen, zoo zy zeggen, 't wapen Gods handen , werpt driemaal water in zyn
Itaat. I ie itecn noemen zy Halagram-
mond, nocmd dan de 24 naamcn Gods,
ma. Dezen nu gcwafTchen hebbende, raakt weerde 14 declcn van zyn lichaam
zetten zy 't water , waar mede hy aan , neemd dan weder van den Tier
turn
heel zuyvcr
i woon is te
waar na hy op zyne wyze dan
is , hoedanig hy ook ge-
doen , zoo meniemaal als
hem gcwafTchen heeft, (en dat zy l"ier
turn noemen) weg, en geeft aan den Sa-
lagramma een fchoon kleedje , als ook
wat Sandel , welriekende bloemen, enihy oordecld onreyn geworden te zyn.
't kruyd Toleje, doende dit alles al bid- 1 Indien hy met eetcn tot den middag
dende. 1 wacht , wafcht hy zyn lichaam nog
Na dat hy dit ontrent dezen Sala- eens, trekt weder een ichoon kleed aan,
gramma gedaan heet\ , begeeft hy teekend zig weder, werpt nogmaals drie
zich na een koper beeld, wat hooger 1 rcyzen water in zyn mond, en neemd,
ftaande, en den zelven Afgod, dien hy teven als te voren, den Tiertum weder,
dicnd, verbeeldende, aan den welken hy I Dit alles gedaan hebbende, komt hy by
't zelve, als aan 't vorige beeld , geeft, zynen Afgod, belhoyd die met bloemen.
Hellende aan wederzyden van ''t zelve 'of (by gebrek van dien) met Toleje,
een, of (na dat zyn vermogen is) ook 'field het eeten, dat hy voor zich heeft
wel meer kaarflen.
Daar na zet hy dit beeld gekookt
ccten , of anders melk , of vrugtcn
voor, werpende eyndelyk eenige bloe-
men op dit beeld , en gaat dan drie- ,
maal rondom 't zelve, van de regtcr af
cerlt omgaande , dat ook andre wel
meermaalen doenj dog zoo menigmaal
als hy om dit beeld gaat, zoo menig- (met
maal moet hy ook met uytgellrekte en
gevouwe handen zig voor dit beeld ter
aarde nedcrwerpen.
Daar na zet hy zig by dit beeld ne-
der , neemt dan die Tiertum , werpt
daar \ an eens op 't Hoofd , en driemaal
in de mond
laten bereyden , aan den zelven eerft
voer (alzoo hy geen andrefpyze zou mo-
gen eeten, als die den Afgod cerfl aan-
geboden was) en rcynigd zich dan weer
op de voornoemde wyze.
Met het vallen van den avond, dog
eer de zon ondergaat, wafcht hy zich
weer
, met een weynig van t
, en teekend zich, doet weer Japon
't noemen der 24 naamen Gods)
geeft, even als 's morgens , weer water
aan de zon , en gaat dan , zoo hy dat ge-
woon is, (alzoo de Bramafaris , en San-
lafl's, maar eens daags eeten) zyn avond-
maal doen, gelyk dat de Grabaftas, of
de getrouwde , gemeenely k gewoon zyn ;
doende, eer hy rulten gaat, weder een
kruyd Toleje, en fleckt dan een weynig Igebed.
van dat kruyd in zyn ooren, hoewel' 'S morgens, 's middags, cn'savonds,
noit van die zoort , die nog ongeof-'is hy, na 't leezen van 24 naamen Gods ,
fcrd is. ook gewoon 't een of 't ander uyt hunne
Nadat hy dit verricht heeft, flrykt Poraanen (zynde de gelbhiedeniflcn van
hy op zyn voorhoofd Angaram, dat is,, hunne voor-ouders, en van den ouden tyd)
kool van de Benzoin, die aan den Af- ; te leezen , en zyn ooren te wafJchcn, op
god opgeofferd is. Dit dicnd hem tot dat hy ook tot 't hooren leezen der zel-
cen bclchcrm-middcl tegen de zonde ,
gelyk de Toleje in de ooren hem tegen
de onreynheyd, die hen door 't aanra-
ken van iets , dat dood is
aanraken van een Soedra
of door 't
aankleven
mogt , diend. Behalven dat dan de duy-
vcl hem niet genaken zal.
Maar den Tiertum ( of dat water ,
waar mede zy dien Afgods-ileen ge-
waflehen hebben) neemd hy tot afwas-
fcrhing van alle zonden , die hy van
ve bequaam mogt zyn.
Zoo moeteen Braminc, diecenig werk Wat de
van zyn Gods-dicnfl, en vanden inhoud minde
des Vedams maakt, dagelyks Leven, hoe-'""'g'=
wel zy het alle juyft zoo flipt niet vol-gen^°"
gen. laten.
Egter werd dit flipt van die gene op-
gevold, die den voornoemden dicnfl on-
trent het Beeld van den Afgod waarne-
men } dog andre wafTchcn ia de plaats
van 't Hoofd, hun lichaam, en, m de -
plaats
plaats van
Van CHOROMANDEL.
hun lichaam , handen en
voeten ; m.iar het leezcn van de 24 naa-
mcn Gods , en 't gebruyken van het
ag "
Tiertum, mag geenzins nagelaten wer-
den.
Dit nu van een perzoon in dat huys
ontrent den Afgod gedaan zynde ,
werd het gerekend , als of zy 't alle ge-
daan hadden.
Wstfpys Een Bramine cct noit iets, dat leven
etn Bra- heeft, of gehad heeft, gelyk dit de
mine Weynsja's mede na volgen j maardeSec-
akookdc ^""^'^ en de Soedra's ceten vifch en
Weynj- vleefch , uytgcnomen Koejcn-vleefch ,
ja's. waar van zi.^ de vier voorname gellagien
(dog geenzins die van de Perria's) onthou-
den.
len, die in de kruydcn zyn, zich in de
allerllegtlle ücnaamen onthouden, waar
in zy zouden konnen zyn , en dat zv
dus by deze verhuyzing zekcrlylc
van ftaat komen te verbeteren , en dat
zy , zoo 'er een ander middel , om te
konnen belkan , voor hen was , ook
de zielen in de kruyden zouden laten
uilen } dan dat zv nu, om te leven,
an twee quaden, het minfte verkiezen.
Ook zyn 'er zommige , die hier over
duttende, zich zelf van de kruyden ont-
houden, en alleen maar van de bladeren
van zekere boomcn leven.
Egter gebeurd het, in tyden vanhoo-
gen nood, dat zommige Riamincs ook
wel gedwongen werden vleel'ch (als zy
Noit zullen zy uyt een vat drinken I niet anders bekomen kopnen , en van
(en dat is by alle die Inlanders gemeen) honger zouden moeten Iterven) teeeten,
waar uyt iemand, die van hun gellagt j waar van zy zich naderhand doormenig-
niet is, gedronken heeft, en fchoon 'er ivuldige en ieverige gebeden moeten
toe gedwongen zynde, zetten noit dat j tragien te ontzondigen en te zuyveren.
vat aan hun mond, muar houden 't 'er 1 Zy zyn zeer matig in hunne 'PY^^» i^"""''gn
boven , en laten het 'er 200 inloopen. 'etende niet danryit, enriard-gewafchen,'fjj.;jj,^j_
Dit fchynen zy van Pythagoras , of weten van geen Ickkernycn, en drinken
zyne Leerlingen, overgenomen te heb- i niet, dan zuyver water j hoewel zy noit
ben , die 't vleefch eecen mede , om in eens anders huys , maar dan , gelyk
de zelve reden , als de Bramines (te we- ook onder het eeten , wel eens Koejen-
tcn , om de zielen uyt hare lichamen niet | melk drinken.
te verrtooren , en te ontru(tcn) aan de 1 Dronken te drinken is een van de f
zyne verbood ; Een gevoelen, dat zeer jdoodelyke en byna onvergcvclyke zon-
oud, maar waar van hy egter de eerlte
uytvinder niet is.
Zy Hellen, dat door 't dooden vaneen
beeft, zoo wel als vaneen menfch , de ziel
van 't lichaam gcfcheyden , en genood- I verdaan
den, die zy hier in bepaalen.
I. Zyn moeder te beflapen ; waar „
door zy een eygcn , ook een Hief-moe- groote
der, en de vrouw van iemands Leeraar zonden.
zaakt werd in een ander lichaam, waar
door haren ftaate verergeren kan , te va-
ren, alzoo een ziel , die te voren in een !
z. Een Bramine te dooden.
3. Goud te Iteelen.
4. Zich dronken te drinken.
koe gevaren was, wel eens weer in 't j f. Met dronken- drinkers ie verkce-
lichaam van een veracht dier , ofineenig ren.
aard- gewas vaaren kan , dewyl zy valt- 1 Indien iemand een van deze zonden
ftcllen, dat de beelfen , boomen, kruy- bedryft , heeft hy zeer groote moeite
den , en raenfchen , alle eenerley ziele om te bewerken, dat hem die vergeven
hebben, en dat tulTchcn alle de zelve geen
ander cnderlcheyd, dan dat van hareby-
zondre lichaamen, is
werden.
Gelyk nu de dronkenfchap, en 't vcr-
keeren met zulke , 'er
Zeer
, V.. twee zyn, zooJ^V^'S
Vermits nu de Settreas en de Soedra's weet men onder hen by na noit vani^^^^j^
allerley vilch en vleefch eeten , hou- | mcnfchen , die zich daar aan fchuldig under
Gcfchil- den de Bramines hen voor groote zon- ' maken. hen.
In de maand December hebben zy een
mines.
len hier^ daars, alzoo zy by 't dooden der viflchcn
fchen de en heeften, zoo veel zielen doen verhuy- zoort vaneen Pottazie, waar mede zy
Sctiica's zen. Hier tegen zeggen de Settrca's j zich de ganfche maand behelpen, '/y
en Rra- weer, dat zy beter als de Bramines doen , 1 bcftaat uyt ryft , en zeker graan, daar
"""" alzoo zy door 't Aagten van een beeft, mede gemengd, als mede uyt zuyker en
waar mede zy zoo veel menfchen fpyzi- eenige vrugten, waar van men de zotte
gen, maar eene ziel doen verhuyzen ! reden, ter gcdagtenis van zeker geveclit,
daar de Bramines, door 't eeten en uyt jby Rogerius in zyn XVI IL Hoofd-ftuk
de grond rukken van zoo veel wortels ; nazien kan.
Vermits de Bramines , als de eerfte
in rang , en boven alle and re zich
en kruyden zoo veel zielen uyt hare
lichaamen doen verhuvzen.
Waar tegen de Bramines weer zeg- j zelven agtende, daar op moedig en zeer
gen, dat die zonde zoo groot niet is, hoog van inbeelding zyn , zullen
als die van de Settrea's, om dat de zie- zy in geenerley wyzc in 't huys van ie-
L 1 niand.
84 BESCHRYVING der KUST
mand, die vaa een andre Ham, dan de
luinneis, fpyzeeeccn, of water drinken j
dog l'aycr (zynde dikke melk, of Saan)
zullen 7.y in zoo een ander huysnogwcl
drinken, om dat zy het daar voor hou
den , dat de Taycr een zoone van A-
inoiiam (of Goden-drank) is. Ook zal een
Bramine niet willen eeten in 't huys van
een Hraniine , die maar van een andre
Se£bc, dan de zyne, isj en zoo een Bra-
mine een Vrouw uyt een ander geflagt
heeft , die mag zelf met haar man niet
ceten, nog hem zien eeten, een gunlt,
die ook geen ander.Ja zelf geen Koning ,
gebeuren mag. Zoo nogians een Bramine
dit aan zyn Vrouw uyt een byzondrc
genegenhcyd toellaan wilde, en dit de
andre Bramines ter oorcn quam ,
zouden zy zulks niet alleen zeer qualyk
nemen , maar ook zyn huys voortaan
Ichüuwen , en hem onwecrdig ach-
ten, om met hem , of in zyn huys te
cetcn.
Zy hebben ook hunne geftelde
vall:en-da;^en, die zy al vry Itipc waar-
nemen, vallende , alle elf dagen na de
Gods naam gedurig voor hem, op dat
hy 't geluyd van die naam gedurig hoo-
ren , en zoo met dien naam (dat zy valt
Hellen) aanllonds ten hemel vare , ver-
mits ;
zyncn
heeft.
cd dit , aan zulke noemers van
naam ten eyndc toe , beloofd
Indien de man nog by zyn vcrftand is, Hoe hy
vraagd hy zyn vrouw, of zy , zoo^^^^^
hy van die fiekte itertt, zich met hciiQvuagd,
zal laten verbranden, of begraven. Hier of zy
op moet zy , als daar toe na liaar gevoe- ^" hem
len gehouden zvnde, ja zeggen, te meer, ^
alzoo zy dat al bevorens 't zy voor'tvyer
dat zv ook voor een Dewcta , of voor
een mindre God houden , 't zy in 't by-
wezcn van een Bramine (voor de welke
zy haren eed doen) aan haren man be-
loofd heeft , dat zy hem noii veilaten , en
dat haar ziel de zyne in de dood vcrge-
zellchappen zal. Ook zeggen zy, dat
zulk eenvrouw, na haar mans dood, niet
in 't leven mag blyven, zonder daar by
een groote zonde te begaan, ten ware
zy kinderen, en die liever als haar man
heek , in hoedanigen geval zy , zon-
>l
Hunne
vallen.
volle, en alle elf dagen na de nieuwe der zonde te doen, in 't leven blyven
Maan, 24 uuren aan een , zonder in al mag, hoewel zy , genegen zynde met
dien tyd zelf maar een Pinang te eeten, 'hem te ilerven, ook llerven mag. Zoo
egter een vrouwvreeftin 't vyertcfprin-
gen , mag men haar daar toe niet
dwingen , hoewel zy vaft ftellen , dat een
eerlyke vrouw , en die haar man recht
gclyk zy ook al dien tyd alleen met
bidden, enlcczcn, doorbrengen.
In November zyn de Bramines van de
Seüe Seivia (gelyk ook de Soedra's , die
van 't zelve gevoelen, en die wat Gods-
dienftigcr , als andre willen zyn) ge- _
woon, die ganfche maand door, alle j lyke vrouw by hen is, dat zy goed keurd
maandag te vaiten, en zich, tot dat zy| alles, wat hy goed keurd, dat zy op geen
ander en gcltadig op hem denken , en
dat zy, wanneer hy van huys is, zich
noit oppronken , en dan noit vrolyfc
liefheeft, dit noit weygeren zal, alzoo
dit de grootlle preuve van een diergc-
Wflt zy
mine.
de Itevren zien, van alle fpyze te ont-
houden.
Dit is wel 't voornaamfte , 't
van de Bramines, in hun leven, en zoo zyn moet, maar vooral dat zy met ha-
lang zy gezond zyn, aantcmerken valt jj ren man Iterft, en hem tot in de dood
dog als zy lick worden , en men merkt, i getrouw is, en vergezelfchapt.
dm zyn liekte uyt een güling en over- I Zelfs trokken de Bramines de volko-
üocn .aistollighcyd van 't bloed ontllaat ,; mene gehegtheyd van een vrouw aan ha-
ecn Bra- zullen zy hem geen ader laten , maar hem ' ren man zoo verre , dat , al vergat een
eenige dagen doen vaftcn, gelyk dat in .vrouw, door 't ftcrk denken op haar
zulken voorval ook alledie Heydcnen hier man, aan God op zyn tyd te denken,
doen. Ja dit vallen der fieken duurd dik- en al dede zy , om haar msn te ge-
wils wel zoo lang, en gaat wel zoo ver- hoorzaamen, quaad, God dit haar noit
re, dat het tocftaan van fpyfc wel geheel toerekenen zal, zoo, om dat haar man «.
en al vrugteloos geworden is, en dat zy' voor haar aan God gedenkt, als ook,
'er mede henen gaan. om dat alle de zonde , daar in opgcflo-
VVanneer zy nu zien, dat de dood be- ten leggende, op haren man komen zal,
gind te naderen , leeft een Bramine alzoo zy verpligt is haren man in alles
voor die ficke eenige gebeden j gelyk dit bundeling te gehoorzamen,
ook zoo by andre grflachten al mede Dit is al een oude gewoonte onder deOudbyd
(zoo zy eenigzinsGods-dienflig zyn) ge- Gete» of van de inwoonders van den Tau-'/^n deze
ichicd. irus gewcert, van welke Nicolaus Damaf-^^'^'^^^'
Düor Ook geven de vrienden van de ficke cenus getuygd : Taurt gens Schythira una
wat HM.I- eenige aalmoefTcn aan de Bramines, ter- mm Regibus mortuis gratijfiinos quofque
i'rnlie- ^^^^ ^^ fiekc gelbc'^g Gods naam in zyn j^micorum bumare fokt. Dat is de Tau-
nicl mond hcett, en alshy dit niet meer doen ni, o/', de Inwoonders van den Taurus ,
vaart, kan , noemen de ouillaande vrienden een Schythifch volk zyn gewoon met hcire
y.yn
dooil
naden.
Van C H O R
gefiorven Koningen ook hare aangenaam-
He vrienden te begra-cen. Julius Solinus^
en Pomponius Mela , zeggen 't zelve van
hunne vrouwen : ne ioeminis ruidem fegnis
reft animus , fuper mortnorum Virorum cor-
pera interfici , fimulque fepeliri votum exi-
miitm habent , fs? f «'^ phires fmgulis nup-
ta funt ^ ciiJHi id fit decus apud JHclicaturos
magno Certannne affe^ant.
Dat is: zelf Ac vrouwen en hebben geen
traag gemoed om op de Ijken van bare over-
lede mans gejlacht , en met de zelve begraven
te werden, en om dat Vr tegelyk verfcheyde
aan de zelve gctrouivd zyn , zeo yveren zy
by de Richters om U feerjle wie daar van de
eere genieten zal.
Ook zegt Solinus , dat die vrouwen
der Thraciers , die voor kuyfcb wilden
doorgaan, dit mede deden.
Een ftryd tuflchen Ceteus wyven in
't Leger van den Koning Eumenes, een
van yflexander. M. Nazaaten , om zich
ieder om 't feerft met hem , volgens hare
oude Lands-wyze, te laten verbranden,
meld ook Doodoor van Sicilien.
Van deze gewoonte zien wy egterook
in andre volken zoo wel , dan by deze
mede zeer kloekmoedige voorbeelden. Ovi-
dius fpreekt van Evadne in 't ^. Boek
van zyn Minne-konjl, tot haren man Ca-
paneus zeggende :
u^ccipe me Capaneu , C/'/ïffM mifcebimus,
in^uit.
Iphias : in medios diffiluitque rogos.
Dat is:
Ontfangt my Capaneus ik zal wel haajl
gaan mengen ,
Myn afch met de uwe , en zal door een en
'/ zelve vyer
Vergaan, zeyde Iphias ,geen yjfelyk getier
Zal my beletten u dat of er toe te brengen.
En ook Dido, zoo Tertulliaan wil ,
heeft zig by na zoo laten verbranden.
Dido , zegt hy Profuga in alieno folo ,
ubi Regis nuptias ultro optaffe debuerat ,
ne tarnen fecunda vice expeteretur , maltiit e
contrario, Uri, quamnubere: dat is, Di-
do , na een ander land geviugt zynde ,
dasr zy zelfs na haar huwelyk met
O M A N D E L. 8;
niet aanraden zullen, alzoo 't beyde on-
geoorlofd, een groote zonde, en zulk een
daad, na liun oordeel, de helle wecrdig
isj maar 't gedacht der Settreas, zich
daar aan niet kreunende , dwingt de
vrouw wel zeer dik wils 'er toe, alzoo
zy *t de uyterlle fchandc achten
den man alleen , en de vrouw niet met
hem te verbranden. Ja daar zyn 'er on-
der die laatil-gemelde , die niet cenc ,
maar een menigte van vrouwen met zich
laten verbranden , zelf in 't vyer fprin-
gende , terwyl de omftandcrs haar met
een menigte houts, die zy op haar wer-
pen, bedekken. Gelyk dat ook wel by
de andre volkeren in zulken geval ge-
fchiedj een zaak, die wy onder de iloffe
van 't Eyland Java , en in 't byzonder
daar wy van Balamboeang fpraken, by
't fterven van zeker Prms aldaar ook heb-
ben aangemerkt.
Indien nu zulk een vrouw het toedemd, Watdaar
en zig, (nadat zy zich eerllgewaflchenopvolgd,
heeft,dcn Afgod om haren hals hebbende , zoo ^y 't
en na dat 'er door een Bramine een gebed "'^''^°^^*
gedaan is , en men aalmoelTen gegeven
hcetr) mede verbranden laat , en 't dan
op de zelve dag gelchied, zoo is het wel j
dog zoo niet, haald zy (gelyk wy
bevorens reeds gezegt hebben) de uyterflc
fchande op zich , en werd als een
uytvaagzel van al hare bloed-verwanten
en van alle andre gehandeld j Dus is het
by de Bramines , en Weynsja's : maar by
de Settreas en Soedras werden de vrou-
wen , zoo de mans op een andre plaats
overleden , en verbrand zyn , lang daar na
verbrand , als zy recht van zyndood ver-
zekerd zyn.
Wanneer nu zoo een ftervendededood
op de lippen heeft , komen hem twee
Jamma-doeta's of Dienaars van Jamma
(den Helfchen Rechter) zoo fchrikkejyk
voor, dat de fieke door de giootefchrik
en benaeudheyd, daaropvolgende, zich
zclven zomtyds wel bevuyldj dog alzoo
'er ook een Willnoe-doeta of dienaar van
Wiltnoe, by hem is , werd zyn ziel ,
indien hy Wiftnoc in zyn leven icverig
gediend heeft, door dezen dienaar van^^*^*'
Wiltnoe op een zeer fchoonen wagen ,^e7na^
die ook vliegen kan, weg-gevoerd, daar de dood
anders, zoo hy godloos geleefd heeft, g^t.
dien Koning behoorde gewenfcht te hebben, i zyn ziel door den Dienaar van Jamma
heeft zy egter , om niet tin tweedemaal \ na Jamma-locon, dat is, de helle, ge-
daar toe vcrzogt te werde , liever willen \ voerd werd , alwaar dan die ziel geko-
vcrbrand TO(fr^f«, dan trouwen. I men zynde, belafl Jamma aan den
Indien nu zulk een vrouw, op de vragc helfchen fchryvcr (die op Wiltnoe's toe-
van haar man, ot zy met hem fterven lating, alles, wat op der aarde omgaat,
zal , ja zegt, zoo werd daar alles toebe- weet) na des zelfs verdicnllen, en leven,
reyd ; dog egter alles aan haar nog vry onderzoek te doen.
gelaten , in zoo veire zelf, dat geen
Bramines , wel verre , van de vrouw
daar toe te dwingen , haar dit zelf
Dit nu wel onderzogt, en al zyne be-
dryven opgelezen zynde , werd die
weder na de wereld gezonden , daar zy
L } als
86
BESCHRYVING der KUST
niet af ie fchiikkcn) fchielyk den hals.
De teekenen van rouw, die zy over een Over
doeden toüiien,7,ynde-/.e, dat zy hunnen weike,
en hoe-
als een duvvel zwei ven moet. Hier op
werd dan verder gezegt, dat men het met
hem nog thicn dagen inzien, endanzyn
vor.nis uvt (preken zal.
Het is daarom ook , dat de vrienden
van zulk een overleden in die eerllechien
dagen na zyn dood de bonte koejcneeten
geven, om dat zy vaft-itcUen, dat de
ziel van den overleden dan daar mede
komt eeten.
Hoe zy Z,oo ras hy dood is , fchrappen zy zy- { tyd jonger zyn, noitrouw dragen ; maar
de over- nen baard af, wafTchen 't lichaam, en|dc boedra's dr.agen rouw zoo wel over
bdiTT- '^'•'^" '• ^^" fchoon kleed aan, imeeren j die gene, die jonger als over die gene.
baard en knevels laien affchiappen, in' .
thien dagen geen Pinang eeten j en maar ^^"'^^^
eens daags eeten -, dog zoo de overleden drigen.
jonger is , dan zy , bcfpeurd men
aan hun lichaam geen teeken van droet-
heyd, waar uvt dan wel af te nemen is,
dat zy over hunne vrouwen, alzoo die al-
y
le;i. zyn mond toe met kalk en gewrcvcne Pi-
nang, en de vrouwen leggen heminhuys
raeuwe ryft op de mond.
Wanneer 't lyk na buytcn gedragen
werd , gaan alle de vrienden mede ,
die ter plaatze , daar hv verbrand zal
werden, gekomen zynde , hunne han-
den waflchen, en dan legt ieder van
hen weder wat Kyfl: op de mond van
den dooden, waar na zy hunne handen
weder wairchen.
Daar na begind een Betea'ni (zynde
een Perrea, of een van die veragtlte lie
die ouder, dan zy zyn, laiendcdan hun-
nen baard , en hoofd-hair affcheeren.
Hoewel zy een lok op de kruyn van
't Hoofd o\ er laten, en verder hun hoofd
met een kleed bewinden , mogende in
drie dagen den gewoonen hootd-doek
niet dragen , en in drie a vier dagen geen
Pinaiig eeten.
Overeen kind, dat overleden is, la-
ten de Soedru's egter hunnen baard of
hoofd-hair niet fcheerenj maar eeten in
de drie eerlle dagen geen Pinang, en be-
winden dan hun hootd, niet met cencn
ten affcheeren.
Wanneer iemand van de Land-bou-
wers uyt het geflacht Walela oveiledcn
, moeten twaalfderley lieden eer-
is
den, die, als 'er een doode ter uytvaart hoofd- doek, maar met een kleed,
gcbragtwerd, op een Trommelken liaan) In zulk een huys, daar iemand flerft,
driemaal rondom den dooden te loopen, I moeten alle de flaven, die eenbaard hcb-
als hy op den hout-llapel legt, doende ben, ten teeken van rouw , den zelven la-
daar na tot alle, die daar tegenwoor-
dig zyn , een aanfpraak , uyt de naam
van dezen dooden met veel ernll zeggen-
de, dat hy nu reeds over alles heerfcht,
en dar allen, die wel doen, het goede, i bied aan dien dooden komen bewyzcn.
maar dat ook diegenen, die quaaddoen,!
het quade hier namaals volgen zal. j
iVlcn moet ook weten, dat niet alle
lichaamen der overledene Brami nes, enj
ook niet alle van andre gellugren ver-
brand j maar dat zommige der zelve be-
graven werden.
Die van de Seften der Wcirtnoewa's
en der ümaerta's zyn, werden altyd ver-
brand , om dat zy oordeelen , dat zy
door dit vyer van hunne zonden gezuy-
vcrd werden, van welke zonden zy valt
itellen , dat zelf de ieveriglte Dienaars
van Willnoe niet vry zyn.
Daarentegen werden de lyken van
die gene , die van de fcftc Seivia ,
of die San-Jafis zyn (fchoon ook Weilt-
nncwa's zynde) begraven , vaft ftellen
dat
vergeven
God hen hunne zonden wel
zal, om dat zy , fchoon niet
I . De Bramines , die de Pagode be-
dienen.
z. DeBeteani, ofPerreas, die op de
Trommel kloppen, als 'er iemand dood is.
3. De Pannejewas, of die dan op een
lange Bazuyn blaazen.
4. De Smids.
f. De Timmer-lieden.
6. De Goud-fmids.
7. De WalTeri's.
8. De Barbiers.
p. De Poemale Andi's , die bloemen
by de dooden brengen.
10. De Kannekappels, of fchryvers.
1 1 . De Salewadi's.
12. De Hoeren.
Dit nu behoord wel zoo te zynjdog werd
al mede zoo Hipt niet opgevolgd j alzoo
volkomen, hem egter na vermogen ge-|de Bramines, Kannekappels, en .4ndis
diend hebben , weshalven zy oordeelen
geen zuyver-vyer van nooden te heb-
ben, en wel begraven te mogen werden.
niet altyd komen > maar aan die gene,
die 'er komen , acefz de WalTer een
kleed, dat zy om hun hoofd winden
]Dezer vrouweji werden levendig met hen j dat zy een el lang agter en over den rug la-
begraven , dog op 't laatfl, als de aar- ten hangen, en dan moeten zy op hun
de ontrent den hals komt, geven zy haar aanzicht ter aarde nedervallen ter plaats
watvergifin, en breken haar (een kleed daar Padi tot een aalmoes uyigedecld
voorde kuyl houdende, om andre niet 1 werd.
Als
Wie na
's mans
dood den
boedel ,
aan-
vaard.
Wat
verder
ten befle
van den
overle-
dene ge-
daan
werd.
Van C H O R O
Als de inan overleden is , treed de
oudfte 7.0011, en indien 'er maar dogters
na blyvcn , de broeder vnn de man in 't
volle bezit , en de zoon , of broeder,
geeft aan de weduwe en dogters (die vol-
komen onder hen liaan) njct meer, als haar
iioodig onderhoud i dog zoo zy zich niet
haaren man had behoorcn te verbranden ,
en dat niet doet , zoo en werd haar niet
het allerminlt gegeven, en in tegendeel
alle Imaadhcyd en hoon aangedaan.
Het vcrdre nu , dat zy na de dood van
een ovcrltden doen , is , dat zy bezor-
gen, dat zy zyn afiche en 't gebeente
(zoo 't mogelyk is) in de Ganges wer-
pen , oordeelende hem daar mede een
grootendienll te doen, ten welken cyn-
de zy ook veel aalmoeflen geven , wa-
ter-putten, en Tanken maken, als me-
de Tampandaals, of water- plaatzen op
de wegen oprechten , om de dorltige
en reyzende lieden voor niet warm en
M A N D E L. 87
ook wel kanfi-water, of ook wel wac
boonen 'er by , te geven. Ook bou-
wen zy wel Pagoden op de graven j dog
daar in werd geen beelden-dienft gedaan,
fchoon men 'er beelden inzet , alzoo zy
die plaatzen voor onreyn houden, behal-
vcn dat ook de beelden, die men 'er ia
plaatft, maar den overleden, en geen-
zins dezen of genen Afgod, verbeelden,
welken overleden zy nu en dan wel ,
met eenige fpyze hem voor te zet-
ten, of met hem te wierooken, eenige
uytwendige eere aandoen, op dat de ziel
van den overledene, zoo hy een duyvel
geworden is, hen geen quaad doen, of
verfchrikken zoude.
Dus verre nu gezien hebbende alles,
't geen 'er van het eerile der vyf geflag-
tcn, of dat van deBramines, aanmcrkens»
wcerdig is , of te zeggen v^lt , zoo gaan
wy nu over, om nog een woord van de
vier andre te berde te brengen.
TWEEDE HOOF DS T U K.
HEt gejlacht der Settreas. Der VVeinsja's. En der Soedras, hefcbreven. Die
in veel byzondre gejlacht en beftaan. Het gejlacht der Perreas , het veragtelykfle van
allen. Waar door men onreyn tuerd. Twee zoorten der zelve. Fan de Se5le der Ceu-
rawach. De SeBe'S^^mix^zils. De ScSle E'xhioe. De SeSle der ]ogx\. Hun rouw
over de dooden. De Hoofd-ftukken , die zy gelooven , dat 'er een opper-Godt is enz. IVat
zy van de fchcpping der wereld oordeeïen. Die zy als een Ey befcbryven. Hunne verdrg
grollen van den aard-kloot. Hun geloove van de Engelen en Duyvelen. Fan dentnenfch ^
en zyne fchepping. Zy /lellen vajï , dat de ziel onjlerfelyk , en van eeuwigheyd is. Zy
geloven ook dat zy verplicht zyn. God te dienen. En voor eerfl Wiflnoe , of Eswara.
Pagooden ter eeren van Willnoe en Fswara. Hoede Bramines de Pagooden voor Hey-
lig houden .y en die eerbieden. Hooge achting van '/ volk voor de zelve. Uyt hunne gif-
ten bewezen. TVaar toe de Pagooden dienen. Dienfl der hoeren ontrent de zelve ^ en
waarom. En wat eere zy die verder bewyzen-y Fceften. En wanneer , endoor wie zy
gevierd werden. Feejlen ter eere der mindere Goden. Tempels ter eere van andre Goden.
Hoe zy Vicgneswara eeren. En Dewendre. Hoe de Goüin Ganga, 't hoofd der duy-
velen .y gediend werd. jih ook Goernatha. Feeft ter eere van Ganga.
Het ge-
dacht
der Sct-
trea's.
II. r "Tet tweede gcflagt in rang on-
L X der defe Heydenen , zyn de
Settre'as , die van alle de andre daarvoor
ook erkend werden.
Sy maken de Edelen des Lands uyt,
uyt welke ook de Koningen onder hen
gekoren zyn. Men noemd hen ook wel
Kaja's, en de Koningen, Ra|a'sdeiRa-
ja'sj en den Koning Karnat i ka plagt fig
(dat nog hoogmoediger eernaam wasj den
God der Raja's te noemen.
In de oudite tyden plagt dit Adelykge-
flacht maar twee takken te hebben, waar
van de eene in het Sanfciits , na de Son
(Soeria genaamd) de naam van Soeriwans-
jam draagd , om dat hy voor de regre
Ham der Settrca's gehouden werd. De
andre tak werd Somawansjam , na de
Maan, genaamd, om aan te wyfen, dat
hunnen adel foocgten zuyverniet, alsdie
yandeeerfte, is.
Buyten dtk twee zyn 'er nog welver-
fcheyde zyden takken , maar welker A-
del daarom by geen van dele haaien kan,
om datzy, door huwlyken met deze en
gene uyt de mindre geflachten in rang,
hunnen Adel zeerverbalterdhebben,waar-
om ook geen van de twee eerllezich met
eenige der zelve by huwelyken vermen-
gen willen.
Deze Edelen beftiercn , en befctiermen
het land, zy voeren de oorlogen, dragen
zorge voor de Bramines,dat zy hunne be-
hoorlyke inkomllen hebben (hoewel dat
ommogelyk zoo volkomen , ais dat wel
vereylcht werd, te doen is) en verzorgen
ook, dat alomme degeregtighcyd werdc
gehandhaafd.
Deze beüaan cnkelyk op de inkomllen
van hunne Landeryen , alzoo zy geen
koopmanfchaf ter wereld mogen doen j
maar
n
BESCHRYVING der KUST
ma;ir veele, d'ir anders tot verval geraken
Z"udeii, werden licnood/.aakt alsSoldaa-
ten (dac hen geen Ichande is) onder E-
delcn van meer aanficn en vermogen te
dienen-
Der lil. Her derde gcflacht in rang is dat
VVeins- der Weiis^ju's. Onder hen werden zom-
J*'^' mi^e Coniitiis, cnccnijjandrcoicti Wea-
pari genaamd , Itaande ider zeer (lerk
daar op, dat zyvan de rechteen zuyvcrc
flam zyn
Deze houden ilg befig in den Koop-
handel, waar van zv ook bcltaan , Ook
zyn zy verplicht daar in regtvcerdig te han-
delen , en mogen niet te veel winnen.
In hunne levens -wyze fchikken zy zich
meelt na die der Bramines , en zul-
len niets, dat leven ontfangen heeft,
eeten.
Ender^ IV. Her yierde gcflacht in rang is
bgfcijre.'dat der Socdra's. Deze maken 't gemee-
ven. ne volk uyt , die weer in zeer byzondre
geflachten verdeeld werden , en gcftadige
gefchülen o\er den lang onder malkan-
deren hebben alzoo de een voorgeeft aan-
zienlyker en voortreffelyker, dan de an-
der , e zyn. Dit ontdekt men wel meeft
by het trouwen, of bev^raven van deze of
gene, die dan in 't vcrtoonen van pracht
na de gcdagtcn van a. dre , die dit niet
wel verdragen konnen , buyien hun rang
alteveTefpringen. ^ ^
Alle deze bvlondrc gefïa^tcn der Soe-
dra'.N, dic 7icfi ir. veelcrlev ambagten vcr-
deei'n, hebben idcr een byzondre naam,
waar by zy keiib.iar zyn, onder welkedie
van ^Vcllena wel de belle zyn, van wel-
ke eenige Landbouwers , en zommige ook
Beilierders zvn. Na deze komen de
Ambria's, welke meeft of zaejers , die-
naars der Grooten , of Meizelaars zyn. Dat
van de Cauv'rca's is wel een vandegroot-
fte, waar onder ook alle die gene , die
hun geilacht vergeten hebben , <.cfteld
werden. Z,ommige der zelve bellieren
mede, andere weer zyn lywaad-fchilders,
hoewel 'er ook Soldaaten onder gevonden
werden.
De Sitti's zyn kooplieden, cnookzak-
ke-dragcrs, de Palii bemuejen, zich met
hoenderen en verkens te koopen of te
vcrKoopen, Men vind 'er ook zaejers ,
fchilders, en foldaaten onder.
. De Jenea's zyn mcell wevers, en zeer
weyni[:,e onder hen foidaaten.
DeCottcv. anten zyn vrugt-verkoopers,
als de Sitti's, en dclllewatien vcrkoopen
mede vrugteii, te weten, vygen, kokos,
en zwart zuvker.
De Caikullen zyn een zeer veracht
volk , en hunne wy ven meeft hoeren , hoe-
wel dat pnder hen zulk een fchande niet
is , als o.ider andre >'olken.
De mans zyn of danfièrs, of wevers,
of zaejers , en eenige werden ook wel
foldaaten.
De bittikaram zyn ook kooplieden ,
dog van andere koopmanfchappcn, als de
bitti's.
De Caltajas zyn goudfmids, yfcr-fmids,
fteenhouweis, timmerlieden, en nietfe-
laars.
De Carrean's , Makkovars zyn vis-
fchers met grootc , gelyk de Patnoewa's
met kleene netten j en de Callia's maken
nog een byzondre zoort van viflchers
uyt.
De Gonakapule's (gemeenelyk Kanne- Die in
kappels genaamd) zyn fchryvers ; de ^''■''^' ^y*
Gurrea's , herders, gelyk ook de 1^^^- gèttich-
gcuna'es ; hoewel deze laatftc voor een ten be-
zeer ccrlvk geftacht geacht werden. 't**"-
De Riddi's , Kanawaar's , en Berga-
willala zyn landbouwers, hoewel 'er on-
der die twee eerften eenige foldaaten, die
'er onder 't tweede geilacht veel zyn.
Ook tcld men de Innadi's eenigfins onder
de Land bouwers, hoewel 'er ook Sol-
daaten onder zyn, die men in overvloed
onder de Moetrca's vind.
Dat der Tolowa's is uy tgeftorven , en
dat der Palla's 't allergeringfte onder alle
deSoedra's, zoo dat het wel het naalle
aan de Perrea's komt.
De Correwa's is een fwervendgeflagt,
dat nergens een vafte woonplaats heeft,
maar die gewoon zyn met hun ganfch
huyshoudcn 't land over al door te trek-
ken , in kleene hutten zich te onthouden ,
en niet anders doen, dan Wannen, en
pot-dekzels ic maken, en zyn ook wel
gewoon met hunne kleene Ezels 't zout
van Itrand, tol-vry (alzoo zy zeer arm
zyn) Landwaard in te voeren. Hunne
vrouwen werden ook voor waarzeglters
gehouden, oftcnminllen zy maken de
onnozelen dit wys , en krygen daar door
nu en dan nog al een frac]e penning.
\'. Het v)fde geilacht in Rang, is Het ge-
dat der Perrea's, het veragiftc volk on-1*^"htder
der alle deze Heydcnen, waarom zy dit "^^^^^
ook niet weerdig agtcn , om onder de
vier andre gellagten geteld te werden,
dat wy egter nu doen , en meynen nood-
zakelyk te wezen, alzoo zy hier mede
zyn. Perrca's werden de Mans, en Per-
refi's de vrouwen genaamd.
De andie gellagten willen niet lyden,
dat zy onder hen woonen.
'Zy woonen in de lieden , zich onthou-
dende, ineen hoek der zelve by een, en
op 't platte land gemeenelyk al vry
wat van de dorpen af, zoo dat zy
als een byzonder dorp fchynen uyt te
maken.
Zy mogen uyt degemeene water- put- Het
ten, 't zy in de fteden, 't zy van óe dor- J"^°^^'
pen, geen water haaien, maar hebben van alle.
haar
Waar
<1üor
men on
rcyn
werd.
Twee
loorten
der
Van C H O R O
hun eygen waterputten by hunne huy-
zen,en, om daar in niet te d waaien ,
moetende Pcrrea's by hunne putten bee-
nen van doodc beelten leggen.
Zy mogen in de (teden door geen ftraa-
ten, daar Bramines woonen, gaan, en
ten platte lande mogen zy in geen dor-
pen , daar de zelve hun onthouden, en
ook in geen Tempels van Wiilnoc, of
Eswara, komen, om geen van de zelve
te verontreynigen.
Dit verontreynigen kan veelzins ge-
fchieden. Waar door men al omeyn by
hen werd, toond de Heer Baldeus in 't
2. Deel van zyne Afgodery der Heyde-
nen in het i6. Hoofd- flulc } Dog om
van de Perreas voort te gaan. Zy er-
neeren zich met zacjcn , delven , gra-
ven , en met 't opmaken van aarde muu-
ren voor de gemccne lieden. Verder doen
zy alhetvuylde v/erk, dat men bedenken
kan,en dat geen andre zouden willen doen.
Geen van de vier andre geflachten zul-
len koejen-vleefch eeten , alzoo dit zeer
fchcrp in de Vedam verboden is j hoewel
de Settrca's en Soedras anders ook alle
ander vleefch, en vifch eeten > maar de-
ze alleen eeten nevens alle ander vlees,
vifch, doode krengen &c : Ook Koe-
jen-vleefch , waarom zy een grou-
wcl voor de andre geflachten zyn ,
en voor onreyn van alle de zelve , dog voor
al van de Bramines , gehouden werden.
Men heeft tweederley zoorten onder
hen, Perreas, en Siriperen.
Deze laatlle ernecren zich met leder
te bereyden , toomen , en 't geen daar
verder toebehoord, te maken j ook zyn
eenige van hen Soldaaten.
De Perrea's geven voor van meer aan-
zien, dan de Siriperen, re zyn, en willen
dierhalven gecnzins in de huyzen der zel-
ve eeten, dat egter de Siriperen niet wcy-
geren in dat der Perrea's te doen , gelyk
zy ook gewoon zyn voor de Perreas te
Sombaven (dat is de handen, albuygen-
de, na 't voorhoofd op te lichten) en voor
hen op te (laan.
Als de Siriperen ook trouwen, mo-
gen zy geen Pandaal (dat als een overdek-
te Wyngaard- wagen is, hoedanige ge-
mecnelyk voor de deuren der Bruyds,
hier te Lande, Itaan) oprichten, waar
aan meer dan drie üaakerizyn. Indien zy
'er eene meer byvoegden , zouden de
Perrea's een ganfche ilad daar over in roe-
re (lellen, en doen over eynd liaan.
Indien 'er een van de Gomitiis, ofSit-
ti's, of der Olie-dagers, derPaliis, der
Smids, ot der goud-Smids overleden is,
en die genegen zyn aan de Siriperen een
kleed te geven, zyn zy gehouden hun-
nen baard te laten affcheeren , en als de
doode buy ten gebragt werd , om verbrand
V. Deel.
M A N D E L.
89
te werden, moeten zy achter het lyk
gaan.
Die nu 't vermogen niet hebben , om
hen een kleed te gc\ en , laten hen maar
agter 't lyk gaan , en geven hun dan maar
een Fanum of tw ee.
Met een letterken moeten wy hier by |^^ I^^n-
voegen, dat de Benjaanen (die zich mcell||'^^Qj^^'_
inde Landvoogdy van Guzeratte onthou-iatte^ on-
den) in Gods-dicnllvandegcmeeneHey- cicr deze
denen dezes Lands niet verfchillen, alzoo Heyde-
ook de Bramines zo wel hunne l'riellers,en j^1,J"^'
opzienders van hunne Tempels, als vanhooren.
deze Heydencn, en van hunne Pagoden Je.
zyn.
Daar zyn 'er, die hen wel 83 Scften
toclchryven; hoewel uyt deze vier voor-
name Seéten, te weten, die van Ceuia-
wach,de Samaraeis,Jogi's,en VVillnoe's
opgedeld , en daar beneven onder hen nog
17 gellachten genoemd werden, die zig
onder malkandren niet mogen vermen-
gen.
Het zyn gemecnelyk wakkere Koop-
lieden, voorname Makelaars, fcherpzin-
nige en zeer nette c) fFcraars en uytreke-
nams, grooie kenners van allerleyjuwee-
len.Zy koopen hunne bruvds voor een ze-
kere bedonge penning ook van hunnen va-
der, en werden al met de 4 a f jaar aan
malkanderen uytgehuwelykt.
Eer wy hier affcheyden, moeten wy
nog iets nader van deze 4 Sefteii der
Benjaanen zeggen.
Die van de Seéle Ceurawach zul- J^J! ^^
len geen ding ter wereld dooden, en op q^J^_
dat zy niet onvoorziens eenige vliegen , wacn.
wormen, muggen, mieren, &c: zou-
den mogen ombrengen , of vertreden,
dragen, voor al hunne Prielteis, en Lee-
raars, een doek voor hunnen mond, en
een bezemken in hunne hand, waar me-
de zy, over «Iraat gaande, de weg vee-
gen, eer zy 'er overgaan, en eer zy zul-
len zitten , vegen zy gemcenelyk de plaats
fchoon. Die Piieiters dragen maar
een enkeld kleedje om 't lyf, met hun
boyen-lyf naakt gaande , daar zy een (luk
van een fchapen-vacht omflaan.
Hun eene arm is bloot , met eenhoutc
gedraeyd pot 'er inj dog zykookenvoor
hun zelven niet, nog drinken koud wa-
ter, al mede uyt vrecze van eenig diertje
te dooden ; maar laten hun water by de
eene of d'andre Benjaan, al zoo zy geen
vyer nog licht in hunne huyzen mogen
hebben, koken. Noit mogen zy'snachts
uytgaan , ook dan nooit eeten, al mede,
om dat zv voor 't zelve vrezen.
Deze Paapen gaan ook bloods voets,
zonder eenig hoofd-dekzcl, en met een
zwarte of witte (lok in de hand , waar
aan zy te kennen zyn , gelyk 'er nog on-
derfcheyd tufl'chen die gene is, die zwar-
M te.
po
BESCHRYVING der KUST
te, of die witte Uokk.cn dragen. Deze
gelooven, dat 'er maar een God is, doglrcld onderricht
dat die alles belHcrd , loochenen zy , ' "
Ichrvvcndeditaan't ecvaltoe. Hun belle
wcrli is te vallen, en aalmocflcn te ge-
ven. Hun grootlk Heylige is de Tel
Thenker, de inlteller van hun Wet. Zy
üellen, dat 'er llraf en bclooning na dit
leven, maar al mede by geval , zyn zal.
De gelukkige hier zullen 't ook hier na,
ongelukkige
het hier na me-
eboden
en
van 't noodi
^ „V.. zyn,
ichrcven vind
De Tweede is Buffioena, die de we-
hocdanig Permifccers
die men in vierdcclcnbe-
Deze is 't ook , die hen
^ onderhoud bezorgd.
De derde, Mus genaamd, hcefc macht
over de dooden. l£n na dat hy deze of
gene gedood heeft, komende zielen by
den geheymlchryvervan Permifceer, om
daar aan al hun bedryven te verantwoor-
den , die dan gebied , dat zy in zulk een
menfch of beelt zullen vaaren-, om daar
en de
de zyn.
Zy gelooven, dat zon maan flcrrcn, van zyn zonden gereynigt te werden
en 't verdrc in hemel en op aarde, van j Die in een koe vaaren, zyn gelukkigft.
zich zelve is > dat 'er twee zonnen en'
twee maanen zyn, dat 'er Hemel nog hel
isj dog dat de ziel van een menfch aun-
itonds na de dood in een ander menfch
of in een beert overgaat.
Alle de andre Bcnjaanzc Scften verach-
ten en verfotjen deze heel zeer, en hou-
den de zelve voor verdoemd , en
willen 'er niet mede eecen nog drinken,
en zouden , al
, ai waren zy in nog zul-
kcn levens gevaar, niet in hunne huyzen
om eenig gevaar te ontwvken.
gaan,
zo een der andre
hen by ongeluk aanra-
ken mogr, zyn zy onreyn , en moeten
zich walfchen , en eenige dagen aan een
boete, met walfchen, vallen, en bid-
den, doen, eer zy weer by hunne mak-
kers verkeeren mogen. Hun groot-
fte Gods-dienft bellaat in 't waarne-
men van eenige Feellen in Auguftus, en
in fterk vallen, dat zy wel 14 a if
dagen, en meer konncn doen, zonder
iets, dan wat water, en eenig gewreven
hout, dat bitter is te nuttigen, zy hou-
den veel van hunne verllorvene Hey-
ligen , die zy ccren. Ieder by hen kan
oük Pricftcr werden, zelfs de vrouwen ,
mits dat zy ouder , dan 20 jaar
zyn. Hunne Paapen vermengen zich
ook met geen vrouwen, alzoo zy reyn-
heyd aan de Goden van 't geluk beloofd
hebben.
DcSecflc DeTwecdcSe61:e,Samaraat, eet mede
niets dat leven ont fangen heeft , behalven
de Smids, Timmcrlieden,lnyders, Schoen-
makcis, Swaai d vegers , en diergelykc
ambachten , en zoo zyn onder hen ook de
Soldaatcn , fchryvers , en meer andre
Hunne Feeften, bru)loften,huwelyken,
komen met die der vorige in hunne plegt-
lykheden meell over eenj dog zy geloo-
ven , dat 'er een is , die alles gemaakt heeft ,
bcllicrd, en onderhoud, dienzy Permis-
ceer noemen , buyten welken zy nog
drie andre Afgoden van aanzien hebben ,
die met een bediening in den hemel
voorzien zyn. De eerrtc van deze
is Bramma, die magt over de ziel heeft,
en die hy ook volgens 't bevel van Per-
miicecr uytdceld.
Sama-
raat
deel bevorens bedongen h^^l^ ,
vende dat zy dan'zevenmaal langer
zullen.
weshalvcn zy de Kocjcn by na, als ofzy
hunne Goden waren, cercnj dog ramp-
zalig zyn zy , die in i )lifanten , Camec-
len. Buffels, Bokken, \erkens , Luy-
paarden , Ezels , flangen , &c : vaaren.
Na dat zy in dat tweede lichaam van
hunne zonden volkomen gereynigt zyn
(want zoo dit dier eerlt llerfr, moeten
zy al weer in ccn anderj komen zy we-
der voor Permiicecr, en werden, zuy-
ver zyndc, in zyn gczelfchap aangeno-
men. Zy verbranden ook hunne dooden,
uytgenomen (gelyk de vorige ook) kin-
deren van i a 3 jaaren ; en dit verbran-
den gefchied gemeenely k aan een Rievicr-
kant. Vcele van der zelver vrouwen' la-
ten zig levend met hunne mans verbran-
den , Ipringende zeer moedig in 't vyer.
onder hen vind men ook Rasbuten, wel-
ker vrouwen zich mede met haar mans
laten verbranden, tcp ware zy 't tegen-
heeft , geloo-
daar
na met hare mans leven zullen. Deze
zyn zeer mildadig aan de vogelen , ge-
vende, die, voor al I2 dagen na 't over-
lyden van hunne vrienden, ceten.
De derde Sefte, Bilnoe genaamd, eetPe Sede
mede niets , dat leven ontfangen heeft, '^''^"o^-
Zy vallen mede in Augullus 30340 dagen
aan een in hunne 'J'empelen j hebben
ook eenige byzondre Heylige dagen, die
zy vieren, zingende eenige liederen ter
eeren van hunnen Afgod Ram- ram, hem
biddende om alles, dat zy van nooden
hebben. Zy verfieren die op hunne Feeft-
dagen met bloemen , danzendc en zin-
gende dan in de tempels onder 't geluyd
van veel fpceltuygen van Trommelen,
Fluyten , kopere bekkens , 2cc : de vrouw
van dezen Afgod is mede met peerlen en
Juweelen koilelyk behangen, zynde van
Heen , gelyk ook hy , uytgehouwen.
Hunne Ipyfc is meell groente en onge-
zoute boter, zoete geltremde melk, of
Atsjaars van deze en gene vrugte gemaakt.
Zy zyn meell: koop- lieden. Makelaars,
of Faftoors en Tolken, en vertoonen
zich meell in ommegang , zeden , en
plegtlyi^heden , als d'andre Benjaanenj
dog
Van C H Ö R O M A N D E L.
9^
dog hunne vrouwen werd niet tocgeftaaii I paard zonder l.ill:, een Koe, os, ofBuf-
zich met Hunne mans te verbranden. Ook i fel , met water geladen; dog ledig zy n-
mogen zy niet hertrouwen, al waren zy j de , dat is quaad. Een hond of bok
niet bcOapen. In vorige tyden egter i met eeren in de mond. Een kat van de
trouwde 's mans broeder de weduwe, zy ; rechterhand. lcmand,die hen met vleefch,
houden veel van zich te wadchen , en of geltremde me! kof met zuyker geladen
werden dan van hunne Paapen met rood ,| ontmoet. Een haan, of haas, die voor
~ " '" by loopt , en diergelyke beuzclingen
meer , waar aan zy tcnuy terften va(l-gc-
hegt zyn.
God zyn zy gewoon Marrauw te noe-
men.
Als iemand by hen, ziekzynde, fterft.
geel, of een andre verwc en Sandelhout
gclmcerd voor
't voorhoofd , neus, en
ooren , waar voor zy den Bramine wat
tarwe ofRyll geven.
üe Sc5ie De vierde 6c6te is die de Jogi's , die
•^^ J^' ook niets, dat leven heeft, zullen eeten
Deze doen geen koopman-fchappen nog: befprcngen zy zyne handen met H. wa-
Tiand werken, maar leven in ecnzaamheyd j ter uyt de Ganges, en daar op geltor-
buyten de Ücdcn en dorpen, daas* zy hun- 1 ven zynde; waflclienzy 'tLyk, enbrcn--
nen Afgod Bru}n, cnnaallhemdenHey- |gen 't aan de Ganges, fpreken dan eeni-
lig, Medicis genaamd, als hunne Wet- ; ge woorden tegen 't water, en branden
Hare
rouw
over de
^.ooden.
daar na 't zelve met welriekende ilofïen,
en werpen daar na l\c vermengde atch in
de Ganges.
gevers eercn , en aanbidden. Zy hebben
Tempels nog Gods-huyzcn , en gaan
meeli in de kerken der Samaraats, niet
zozeer om 'er te bidden, als wel om 'er te Zy beweenen ook hunne dooden,
llapen , alfozy zelfs huyzen nog Tempels Hunne plichten ontrent de dooden,
mogen hebben. Zy zyn zeer afkeerig of hunne bewy zen van rojuw zyn deze :
van de menfchen, gaan veel geheel naakt, In lo dagen mag een nabeftaande zyn
alleen met een lapje over de fchamelhevd. vrouw niet bekennen, ook mag hy in die
Zy bellrykcn zig mctaffche, hoedanig ityd niet lacchen , geen Pinung ceten,
wy die al befchreven hebben ,zy fpreken i geen Ichoon linnen aantrelcken , zyn
zeer weynig , en werden van andere j hoofd niet oliën.
Benjaanen voor Heyligen gehouden; dogi Indien zyn va'jer overleden is, nioethy
niet van de Ceurawachs , die hen voor op den dag van des zelfs overlyden voor
onreyne menfchen houden, hebben een [dat jaar een Feell houden, en ook de
afkeer van de vrouwen, geloovendat'er
een is. die alles gefchapen heeft, en die
overal is , dien zy Bruyn noemen, en
by den wc": en zy (lellen dat een doode
ncvier bezoeken , waar
m zyn vaders
aflchc geworpen is.
Nadat wy van de byzondre ge»
Hachten dezer Heydenen breed genoeg
aanllonds komt. Hunne dooden werden I gefproken hebben , Haat ons nu ook
ook niet verbrand, maar begraven. Lenina te (peuren, waar in de byzondre dee-
Moor, of een ander, Benjaans willende
werdew , moet zich eer(l zes maanden
met Kocjen-mill: voeden , en dagelyks ten
minften i pond in zyn fpyfe mengen ,
dat ook de Benjaneif doen moeten, die
len v;ui hunnen Gods-dienll beftaan, of Hoofd-
welke zaaken en Hoofd-ltukken zy ge-ftukken<
looven. t^ie zy
os. Gelooven zy, dat 'er een God is j ven.°'
dien zy ook den Opperilcn noemen,
zich vergrepen hebben, of by ongeloo- j waar uyt men echter vatten kan, dat zy p * .
vigcn gevangen zyn. 'er meer, dog alle de zelve onder dezen, een Op-
Zy zullen, in 't uytgaan eenig quaad Hellen. per-God
voorteeken ziende, weder keeren,zyndei Zommige van haar (gelyk wy bevorens 'S' ^"^*
zeer befct met 't bygeloof ontrent quade reeds aangehaald hebben) houden Wilt-
noc voorden Oppeiilen, volgende daar in
en goede voorteekenen.
Hunne quade voorteeken zyn deze : een
die Bramines , die zich Weilhioewa's
ledige kannc, bufïels , ezels, een hond' noemen.
zonder ceten inde bek, een bok, een aap, I Andere houden met de Seivia's Es-
ccn ongebonden hart, een goud-Smid,I wara daar voor.
Timmaman, Barbier, Snyder ,Kattoen- } Beydc deze Goden geven zy, ieder de
klopper, een Smid, een weduwe, een [zyne, wel duyzend andre n.aamcn.
doode, of een die van een begravenis komt I Daar in komen zy alle over een, dat
zonder zich gewafTchen of verkleed te | deze Opperife God eenig, en dat geen
hebben. Als mede zo zynjenfchenbejege- andre hem gelyk is.
nen, die boter, olie, zoete-melk, zwarte
zuyker, of alle zuurigheyd , als Limoenen ,
appelen, yzer of eenige oorlogs-tuygen
voeien.
Hunne, goede leekenen zyn een Oli-
fant , Camecl, een geladen Karre, een
j3. Onder dezen Opperden God, die
zig met de zaaken hier beneden niet be-
moeid, zyn verlcheyde minder Goden,
aan de vi'elke hy 't beltier der wereld
overgegeven heeft.
Deze zyn , na 't zeggen der Bramines,
M i Bram-
9^
BESCHRYVING der KUST
Biamma, Viftnum en Ixora, die (zoo
zy zeegen) zeer voorbceldelyke Hcyligen
in hun leven gewceft zyn, en daar door
verdiend hebben , om onder-Goden en
voorlpraken der mcnfchen te zyn.
Ixora , of Mahadeoe, onthoud zich
in Calaja , Viltnum (de God der uyt-
viiidingen en veranderingen) in de Mclk-
Zee, en Brammain Sattialogam , dat de
hooglle plaats des Hemels is. Wat 'er
verder van dezen Ixora en zyne kinde-
ren is,konnen wy by de Heer lialdeus zien,
d.iar hy van de Afgodery der Heydenenin
zyn i.Üeel 3. Hoofd- Iluk, en vervolgens
in het breedc fpreekt , gelyk vcrfchey-
de andrc zaaken, die twee andre betref-
fende zoo daar, als ook in zyn 2. Deel,
alwaar ook alle hare veranderingen
befch reven , en na 'c leven vertoond
werden.
Bramma is uyt een Kriiyk-bloeme ,
die uyt Willnoe's Navel quara , doe hy
op een blad van een boom in de gedaan-
te van een kind op 't water met zyn groo-
te teen in zyn mond dreef , voort geko-
men.
Hoe deze wel eer vyf hoofden had,
en wat verdre zottigheden zy hier af, en
van zyn hoogmoed verhaalen , konnen
wy in 't I. t-ioofd-Iluk van Rogerius
tweede Deel zien.
Aan dezen Bramma fchryven de Bra-
minestoe, dat hy de wereld gefchapen
heeft, en die zoo beftierd , dat de Op-
perde God dit voHlagen aan hem laat.
Deze al'ecn bepaald ook 's menfchen le-
vens-tyd, en alle andre zaaken, hem be-
treffende , gclyk ook het onderhouden
van alles , na hun oordeel , alleen aan
hem Itaat.
Andrc onder hen (lellen wederom , dat
Bramma alles geichapen heeft, dat ViÜ-
num alles beltierd , en dat Ixora allo
dood, en alles zyn cynde geeft.
De wonderlyke verbeelding van Ixora
met zyn 5 oogen, en 16 armen, en var
verfcheyde andre , kan men by D. Bal-
deus, tol II, öcc : ter plaatze, daarhy
van deze Heydenen fpreekt, nevens de
belpottelyke en onnoozele verhaalen van
hunne Bi aniincs daar over, zien.
ündertuflchcn hoord men hen meefl
van hunnen God Bramma rammelen, die
weer cenige andre Goden onder zig heeft ,
onder welke weer Dewendre het Hoofd
der agt werelden (die zy verdichten, ci
die weer ieder een Hoofd hebbenj de
aanzienclykltc is; en men kan daar in dat
zelve I. Hoofd-Üuk van Rogerius bree-
der at Icezen.
Bu) ten deze mindre Goden eercn zv
nog veel andie , als Gowindoe , Bhimond ,
Sciberoc, Malifparam , Iswanata , h
wcram , Palcy Jfwaram , KefTeri (die
Hannemonta , in de gedaante van een Aa.p
uytecn Aapinne kreeg) Ramsjmdra, Ma-
lies feram, en meer andre, ter ecre van
alle de welke zy ptagtige Tempels ge-
bouwd hebben , onder welke die van
Ramsjindra ongemeen kollelyk en van
veel porfyre pilaaren onderlicund is ,
waar in den Afgod in 't koper verguld in
zulken kring verbeeld (taat.
y. Aan dezen üpperiten God nu ge-
ven zy alle ook eenige vrouwen.
De Weiftnoewa's geven aan hunnen
Wiftnoe de Ichoone Lactfemi , die ook.
altyd een Tcmpelken in 'c begrip van
Willnoc's Pagode heeft.
Even zon zcgt^cn de Seivia'sook, dat
Parvati de vrouw van Eswara is.
Wat grollen zy van de geboorte der
eerde verhaalen , konnen wy by Roge-
rius in zyn i. Deel en 10. Hoofd-ituk
zicnj en wat zy van Parvati vei dichten,
leed men in 't 2. Hoofd-tluk van zyn
1. Deel, gclyk mede de belpottelyke re-
den , waarom Eswara in zulken onbe-
fchaamde gedaante in huivne Tempels (die
beter in een Bordcel paffen zou) afgebeeld
werd, hoewel zy hem in een gemcenc
menfchclyke gedaante buyten de zelve
vertoonen, en omvoeren.
i Van hunnen W iltnoe nu dellen zy ver-
der > dat hy ihien byzondrc gedaanten
aangenomen , en zig daar in op der aarde
vertoond heeft, te weten,
1 . Als Matsja , een Vifch.
2. Als Koerma, een Schild-pad.
3. Als Waerraha, een verken.
4. Als Narafimhaj half menfch, half
Leeuw.
f. Met de naam van Wamana; een
kleene Biamtna-
lari.
6. - - » - - van Paresje Rama;
een Sectrea.
7. - - . - - van Dajerratha Ra-
ma i in Ayot-ja.
8. i - - - - van kridnaj Broe-
der van Bel la Ra-
ma j een Settrca.
o. - - - - - van Boeddha.
lo.Onder de gedaante van Kelki > een
Paard.
Het geen daar verder aan te merken
valt, of ten minden van bekend is, zien
wy by Rogerius in zyn 3. Hoofd-Ituk
des 2. Deels.
Het zyn verdichtzelen , die ziCh zcl*
ven fchamen.
Van CHOROMANDEL.
95
Wat zy
van de
Schep-
pingder
wereld
oordca-
]cn.
Zy zeggen ook, dat Wiftnoc zynen bevorens toonden, doe wy van Dewen-
of Hanne- dre, den Opper-gcbieder van deze agt
GaiToeda , en Annemonta ,
monta, een Aap tot zyne getrouwe Die-
naaren, en onder-Goden, de eerllc in
den Hemel , de andre op de aarde , heeft j
van welke Hanncmonta den wind is.
Wat verdichtzelen zy daar af opge-
ven , toond deze Fleer ook in het vol-
gende 4. Hoofd-lluk zeer net.
Wat voor andre onder-Goden de Sei-
via's aan Eswara toefchryven , zien
wy daar al mede ter neder gelleld.
f. Zy fchryven de Schepping der we-
reld wel aan Bramma, dog zoodanig toe,
dat hy die magt van Wiitnoe ontfangen
heeft.
Ook geloovcn zy, dat 'er verfcheydc
werelden zyn, en dat die alle in de ge-
daante van een Ë,y op 't water dry ven ,
dat buyten de wereld is , door welk wa-
ter zy God zelfs verdaan.
Zy ftellen vaft, dat 'er voor deze we-
reld verfcheydc andre gevveell zyn, en
dat 'er na deze nog verfcheydc andre zul-
len volgen, zonder dat die ophouden zal,
waar by zy dan een ecuwigdurentheid aan
de wereld fchynen te willen toefchryven,
hoewel zy dat niet recht uyt zeggen.
Altoos zy zeggen , dat deze wereld , die
*er nu is, veel honderd duyzend jaaren
langer gedaan heeft , als Gods woord ons
leerd.
Ook fchryven zy vier eeuwen daaraan
toe , van welke 'er nu al drie voor by
zyn
Na hunne rekening zou de eerfteEeuwe
der Wereld. i7Lck,en
De Tweede, iz. .en
De Derde. . 8. .en
28000 jaaren
96000 dito.
64000 duo.
37 Lek, 188000 Jaaren
werelden , fpraken) en dan fprcken zy eens
weer van veerthien werelden, die zy al
mede in dat Ey plaatzen.
Zy fpreken ook van den Patacara, of
den afgrond , onder de aarde , en boven
hunnen Surgam , of Hemel, Hellen zy
Bramma-locon , en daar boven Kaihifom ,
Lila Wcicontam , en Weicontam, drie
plaatzen, daar God zig onthoud.
Veel grollen vertellen zy ook van den
Berg Meroewa, die wy bieeder in 't y.
Hoofd- Ihik van Rogerius konncn na-
leczen-
Zy verdichten ook, dat de Aardkloot Hunne
7 werelden in zich begrypt , dat tuflchen „,.|_,];en
ieder wereld een Zee is , daar zy veelv.in dea
andre zothedcn van vertellen , als dat 'er Aard-
om de eene een Zee van zoet water, "'^"
om de andre een van melk, om een an-
dre weer een van boter, of van Tayer
(zynde dikke melk, of Zaan) of van
wyn, of van Syroop, of van zout wa-
ter (hoedanig die van onze weield is)
loopt.
Zy (lellen wel vaft, dat deze wereld
niet aityd, dog cgter zeer lang duurcn,
dat dan de wereld door vyer vergaan , en
dan alles met water zal bedekt wer-
den.
^. Zy gelooven ook , dat 'er Engelen , Hun ge-
en duyvelen zyn. De eerde noemen zy j
Dewetas, en de laatde Katsjatsjas, en Engelen
ftellen vaft, dat zy beyde van mcnfchenen duy-
voorgevceld zyn. Hun beyder vader ^''^'^"•
was Kafilopa, de moeder der eerde, Di-
ti, en der laarfte, Adeti, dat beyde vrou-
wen van Kaflïopa waren.
(Jver eenige dezer duy velen, booze
menfchen gewecft, en gedoemd zynde
gedaan hebben , wanneer men nu die 37 door de wereld te fwerven , (hoewel zy
lek (ieder van honderd duyzend jaaren, geen quaad konnen doen) isHeirewa,Es
Die xy
als een
Ev be-
fcliryven.
eens by een voegd , zoo blykt, dat 'er
al 3888000 jaaren (bchalven die van de
loopende Eeuwe) voor by zyn.
Z.y dellen ook vad, dat de vorige ot
eerde eeuwe veel beter, dan dez.e, ge-
wced is, en dat doe degeregtigheyd vol-
komen plaats had.
De geregtigheyd van die eeuwe del-
len zy dat viermaal zoo groot was , dan
die van de jegenwoordige eeuw.
Die van de Tweede driemaal , die van
de derde 1'weemaal zoo groot, dan de
jegenwoordige} maar de ilimde van al-
len , zeggen zy , is deze , die wy nu be-
leven.
In het ey , hoedanig zy oordeclen dat
de wereld is, zeggen zy, dat de Hemel,
de aarde
en de afgrond vervat werden.
Deze noemen zy zomtyds de drie we-
relden. Dan fpreken zy eens weder van
agt onderhemelfche werelden (gelyk wy
waras zoon , gefteld , die hen belet iet
te konnen doenj maar buyten deze zyn
'er nog andre Ratsjatsja's, die zeer boos,
en kinderen van Aditi zyn. Deze kon-
nen de menfchen, ja zelfde Deweta's ,
quaad doen.
Het verdre, dat zy van deze Ratsjat-
sja's, en Deweta's, dellen, kan men in
't 6. Hoofd-duk van Rogerius zien.
IJ. Zy gelooven ook, dat, niet God,Vandcn
maar Bramma denmenicli hctedelde van mcnfch
alle (chepfelen, gefchapen heeft, en dat^JJ'^"^
'er in 't eerd niet een of tweej maarpij,g_
negen, zyn geweed, die alle van Saia-
wati , Bramma's vrouw , voortgcbragt
zyn.
Zyoordeelcn; dat het voortredelykdc
inden mcnfch niet de ziel; maar 't lic-
haam is, alzoo zy geen onderfcheyd tus-
fchen de zielen der beeden en der men-
fchen maar wel tuflchen hunne lichaamcn
dellen te zyn. M 3 Ver-
94 B E S C H R Y V I N G der K U S T
Vermits nu een menfch een lichaam ] niet van eeuwigheyd , maar egter voor
beicomen heeft, door 't welke de ziel dcide fchepping der wereld door Gods wil
hoedanigheden, die zy bezit, uyicn geworden, en in zyn wezen gebleven, eq van
kan, agten zy den menfch, en zyn - maar dat zy na de fchepping der wereld, eeuwig-
leven, ook gelukkiger, als een becil, of j in de lichuamcn der menfchen, of der'^^y*^-
als des zclh leven > dog willen gcenzins beelten, tot llrafFc hunner zonden, ieder
tóefban, dat een menfch daaiom beter ( na zyn verdiealle, gezonden zyn. Een
als een beell: is, om dat hy een voo trcf-| zaak, die zich zelve om verre lloot, al-
fclykcr ziel heeft: want zeggen zy, alles '■ioo een ziel, die in God is, ofdieOaapt,
dat in den menfch voortreffelyker, dan niet zondigen, en dierhalven ook niet
in een beeft, fchynd te zyn, dat is het legtvecrdig van God kan geÜraft
niet door de beter werking van zyn ziel,
maar alleen door de beter gelteltenis van
zyn lichaam , en zoo de ziel vaneen beeft
in zulk een lichaam vaneen menfch was,
dat dan een beeft al zoo wel , als een
mcnich , fpreeken, reden kavelen , en alles ,
dar een menfch doet , verrichten zou.
Dit bewyzen zy nog nader met de jon-
ge kinderen, die wel de zel-cziel, maar
i'.og geen lichaam of werktuygen des
zelfs hebben, om de hoedanigheden van
de ziel recht te kannen uyten.
De agting nu, die zy voor al voor de
koejen en ofTen hebben, en d.u zy die
niet dooden , fchynd oorfpronkelyk te zyn
van Pythugoras , en de ^ïLgyptenaars ,
en van hunnen Apis, die zy mede eerden
als hunnen God. Ja de lienjaanen trouwen
'er wel twee aan een uytmet veel koften,
En zoo een huvvelyk koile zeker Ben-
jaan in Surattc , die zvn koe aan zyn buur-
mans fticr ten huwelyk gaf, izooo du-
caaten.
Zy eeren de koe om deze 5 redenen.
zondigen .
legtvecrdig van 00a lun geitiatt wer-
den.
De meefte egter houden vaft, dat de
zielen van eeuwigheyd 'er gevveeft heb-
ben , om dat zy ook in eeuwigheyd 'er
j zullen zyn.
Een ftelling , die by hen zelf zeer mank ,
en niet doorgaat, alzoo zy vaft ftellen,
dat de getrouwe Dienaars van Eswara en
Wiftnoc wel een eeuwige gelukzaligheyJ .
bekomen zuilen, die zy nogtansvan eeu-
wighe\d met gehad, en in der tyd beko-
men hebben.
Gclyk zy nu vaft ftellen, dat 'er eenZyge-
Opperftc God is , zoo ftellen zy ook vaft ,'°°^='>
dat hy moet gediend werden. Dczedienft°y'^^g*_^
verdeden zy ten deeclcn aan den Op- plicht
perften God, ten deelen aan de minder ^y» God
Goden , ten deelen aan den duy vel. '' '''"^"
A. Ontrent den dicnft van Wiftnoc,En"*roor
of Eswara, vercyftchen zy zoo wel derieerfl
inwendigen, alsden uytwendieen Gods- ^^'^"°c»
dienft.
of Es-
wara.
gen
1. Om dat de zielen der waregeloovi-
in 't lichaam van een Koe over-
gaan.
2. Om dat den aardkloot op de hoorn
van een os (zoo zy met de Mohhamme-
daanen gelooven) ruft, waar door de
aardbeving nu en dan veroorzaakt werd.
I . Tot de inwendige vereyfichen zy vier
byzondre deugden, te weten:
N Dat hy niet hoogmoedig zyn , en
zyn ziel Gode geheel overgeven moet.
3 Dat hy Gods Dienaar mocc bly-
ven.
i Dat hy al tyd zyn grootc vriend zyn
moet.
n Dat hy aan zyne groot heyd , en
2. Tot de uytwendige vereyflchen zy
'er vyf.
N, Dat hy van zyn Majefteic geerne
moet hooren fpreken.
3. Dat hyzynenaamenenheerlykhcyd
moet melden.
j. Datmcnhcm, nadeuytleggingder
ontrent zyne Beelden dienen
Zv nel-
len vi(t
djt (ie
7icl on-
flcrtlyk
Ook houden zy de koe voor hunne moe-: hecrlykhcyd gedenken moet.
der en voefter, alzoo zy door hare melk — ■
beftaan, en om dat den os hen groote
dienften in de Land-bou doet.
3. Om dat, als Mohadeoe op zekere
tyd over de zonden der menfchen zeer
vertoornd, en genegen was de wereld te
verdelgen, de koe hem zou verzoend en
verbeden hebben : immers groote, en
kragtige redenen.
De oiifterflykheyd der ziel gelooven
jZymeeftalle, uytgenomen eenigc wey- Idigcn cieraade voorzien moete.
nige, bevorens by onsal aangehaald, die' n. Dat men aan zyn beelden ook eere
geen leven na dit leven vaftftcUen. bewyzen moet.
Eenige van hen ftellen ook , dat de I
zielen van eeuwigheyd gewceft zyn, en' Om dit oogmerk, in opzigt van denPagoo-
zommige der zelve houden itaande, dat uytwendigen dienft, verder te bereykcn,'^^" f*"^
zy zoo in God, andrc weer dat zy buy- bouwen zy ter eere van Wiftnoe en Es-^3^^j(^_
ten God, zoo geweeft zyn, hoewel zy,' wara , veel Pagoden en Tempels, dienoe , en
eer de wereld 'er was, (liepen. ; niet alleen grooter, als die van de mindre Eswara.
Andere daar en tegen ftellen, dat zy' Goden , maar ook van redelyke hooge
Torens voorzien zyn. Gc-
Bramine s,
moet.
T. Dat men zyne becldert van de noo-
vericheyde ter
zyii 8. Hoofd-
verfcheyde van
Van C H O R O M
Gelyk nü 't ganfch land in die verfchey-
dcne dienaars van Wiftnoe en Eswara
verdeeld is, heeft men over al in de fte-
dcn ten minllen ecnen Tempel ter eere
van ieder dezer Oppcr-Goden, hoewel
de eene veel meer aanzien dan de an-
dre heeft, om dat zy vall-llellen, dat de
eene Pagode veel Heyliger, als de an-
drc, is.
Rogeriiis tcld 'er
eere van die beyde in
ituk , en voegd 'er
hunne verdichtzelen by , die zy , om
de zelve by 't gemeene volk eenig aan-
zien te geven , gewoon zyn te verhaa-
len.
Schoon deze Pagoden redclyk groot
zyn, geiyken zy in groote, en hoogte,
gcenzins na onze Kerken, doorgaans plat
vanboven, enlaagzynde, hoewel hunne
Torens zomtyds hooger zyn.
Gcmeenelyk zyn zy donker, ontfan-
gende hun licht alleen door de deur, al-
zoo 'er geen venfters aan zyn.
Ook zyn zy doorgaans in drie deelen
verdeeld. Eerll heeft men ook een ge-
welf, op fleene pilaaren ruftende, daar
ieder een , alzoo 't open is , komen mag ,
en daar ook doorgaans ecnige beelden ,
tot de gcfchiedenis dezer Pagode die-
ncrnie , als Olifanten , Oflcn , pcerdcn
&<: : van hout , of iet anders , gemaakt ,
ftaan.
Ook ryd de Afgod met die paarden
■wel door de ftad.
Het Tweede gedeelte werd met een
fterke Poort afgefloten , hoewel het by
daag open flaat •, egter mag 'er niemand
ingaan, alzoo de Bramines, die de zelve
bewaren , dit beletten.
Hier in ftaan verfchrikkelyke beelden.
A N D E L.
95
lyk men 'er gemeenelyk ook een van
Garroeda , en van Anuemonta, hoewel
men 'er die van de laatlle ook wel eens
buyten ziet.
Ontrent de Pagode van Garroeda ftaat
een hooge verheven Maft-boom , in
en mannen tnct veel hoofjcn , en ar-
men.
Het derde deel is ook met een ftcrkc
deur afgefloten, en aldaar heeft of Wift-
noe, of Eswara, zyn plaats.
Wiftnoe is verbeeld in een menfche-
lyke gedaante, met vier armen > maar
welkers top eenigc houten gefpykerd ,
zig opdoen , die het rechte teeken
van Garroeda zyn.
Het beeld van Garroeda heeft de ge-
daante van een menfchj dog hy is aan
weerzyden gevleugeld , alzoo hy van 'c
geflacht der roode fperwcrs is, dien de
Heydenen daarom ook boven alle voge-
len agten.
Annemonta's beeld is als dat van een
Aap.
Op 't pleyn van de Pagode is ook
een bak, waar in het H. Kruyd Tolc-
je groeid.
Op 't pleyn nu der Pagooden , ter
eere van Wiftnoe of Eswara gebouwd ,
ftaan ook vcrfchcyde Pagodekens , als
die van Parvati ( Efwara's vi'oiiw ) Soe-
ria (de zon) Schindeka, Comaraswari ,
en Nandi , of Bafwa , die ais een Os
verbeeld werd , hoedanig hy ook , ter
groote van een Os op dat pleyn van
een blaeuwe fteen uytgehouwen ftaat.
Deze mag alzoo weynig , als Garroeda's
beeld, gemift werden, om dat deze den
Oppcr-God Eswara , gelyk Garroeda.
Wiftnoe, diend, om 'er op omgevoerd
te werden.
Schendra(dat is, de Maan) heeft geen
Pagoodje, maar zy is altyd op Eswara
's hoofd.
Vicgneswara en Vierepadra, zoonen
van Bswara, hebben hier in de Pago-
de van Eswara mede hunne beelden.
De eerfte vertoond zig als een menfch
met een dikke buyk , een Olifants-kop^
Tromp, en met zulken tand.
De andre heeft een hoofd, en zom-
tyds 51 armen, met wapenen, als een
ftrydbaar held, 'er in.
Deze plaatzcn en Pagooden houden Hoe de
de Bramines voor heylig , alzoo God^^r^mines
Eswara ziet men daar even eens, als een daar in woond , ooideclcnde, dat m^n'r ^^°'
Lingam , of, als het Membrum Virile — ' ^ ' ' ■ ■
in membro muliebri, op zyn alleronbe-
fchaam ft verbeeld , die men anders , als hy
in een menfchelyke gedaante vertoond
wierd, met drie oogen, twee op de gc-
woonelyke plaats, en 't eene wat hoo-
ger aan 't voorhoofd, zou moeten ver-
beelden.
Rondom deze Pagoden is een groot
pleyn , dat met een muur omtrokken is , en
op dat pleyn zyn verfcheyde mindere Go-
den , die aldaar ook kleene Pagoodjens
hebben.
In de Pagode van Wiftnoe heeft zyn
vrouw, Laatfemi ook een Pagoodje, ge-
niet anders, dan met veel nedrigheyd , Heylig
daar in behoord te treden. houden.
Ten teeken van dien trekken de Bra-
mines, als zy daar in gaan, hunne fchoen
uyt , en leggen hun Opper-kleed (een
groot wit laken , dat zy op hun reg-
ier fchbuder dragen , en dien flip zy
onder de linker arm door flaan) op bey-
de hunne Ichouders.
Hoe veel 't gemeene volk de Pagoo-Hoogc
den acht , blykr uyt 't gene zy tot'chting
onderhoud der zelve, en vaij de Brami- ^'*|1 ''
ne's , die de zelve bedienen , gewoon voor de
zyn te geven. lelve.
Niets werd 'er gekogt, of verkogt,
van
96
BESCHRYVING der KUST
vaii 'C welke iiict een gedeelte van de
Tol voor de Pagoden is.
Sandelhout, lange peper, enBenzoïn,
ge. en, uvr Zee komende, vyt" Pagoden
(a ieder 6 gl :) van ieder Bahai a van
480 pond, en aldus heeft ieder zyn net
deel (gelyk men dat al mede by Ro-
Uythun-gerius in het volgende 10. Hoofd- iluk
ne^giften .^[^^■^ ij^^-) j^j. ^j.^.^,. ^.^^ ^^j^ jg Pagoden
5g„^ ' betaald moet werden.
By 't munten van *c geld krygen de
Bramine's ook hun Deel , dat daar al
mede van ieder zoorte van munt aan-
gewezen werd.
Ook fchieten alle gcflachten jaailvks
een zekere zomme voor de Payodcn
uyt , da: men daar van ieder geilacht
al mede aangetekend vind.
Deze Pagoden werden, indien zy de
naam van een byzondre Heyligheyd
hebben, van hen ook bezogt, en by die
gelcgenheyd, voor al van hunne Feellen
ter ecrcn der zelve en van hunne Go-
den, niet wcynig begiftigd.
z a 3
groote
Waar
toe de
Pagoden
4icnen.
Daar zyn 'er , die wel
Feellen jaarlyks en door de
toeloop der menfchen dan derwaards wel
60, 70 of 80000 Pagoden inkomen heb-
ben. Heeft dat zoo cene Pagode, men
kan dan ftaac maken , wat zoo
veel andre te zamen hebben. Men ziet
onder de cieraaden' van de Afgods-beel-
den in de zelve, onder andren, kroonen
met heerlyke Robynen en Diamanten,
op 't hoofd van zulken Afgod waar
by men hunnen Rykdom al mede
kan afmeten, Egter waren de Pagoden
in de vorige tyden ryker, dan nu, om
dat de Koningen toen veel Gods-dienfti-
ger waren , als zy nu zyn > behalven dat
zommige zig ook niet ontzagen de fchat-
ten dezer Tempelen in tyden van nood
aan te taften, wel onder belofte van die
wederom te geven , zoo ras zy kon-
nenj dog daar is noit gevolg op ge-
zien.
2. In deze Pagoden ziet men geen
volk , gelyk in onze kerken , om
daar eenige dienll by te woonen ;
maar op zommige gezette nachten
ook, ten minrtcn tweemaal, eeten voor
zyn zy wel gewoon Wiilnoe en Eswara' zetten, dat derwaards met een Ba2.uvn,
paard gedurig wacyd , op dat het dog
van de vliegen niet zou gefteeken wer-
den.
j. Nadat nu al deze eerc den Afgod ^'^nft
aangedaan, hy nu dus weer g^l^""^'^" jrc^n oa*^*
en 't beeld weer in den Tempel t ebi agttrent de
is, komen zekere hoeren, deze Pagode zelve, en
toegeeygcnd, en aan der zelver goden ^•'^''°"^-
getrouwd, voor dat beeld danfTcn , en
dan werden 'er l,iederen ter eerc van
VViftnoe of Eswara, gezongen. Mea
flaat dan daar op de Trommels, en men
blaait ; om dog die Goden vermaak aan
te doen , dan niet wcynig op de Ba-
zuynen , en in 't geheel hebben zy wel
31 fpcel-tuygen , die zy in hunne Pago-
den gebruyken j deze zyn vicrderlcy ,
eenige van Darmen , eenige van koper
ofmefling, eenige van hout, leder, en
metaal, die geblazen werden en op eenige
werd gcflagen, zynde trommels van le-
der } volgens welker nette maat deze hoe-
ren moeten -danflcn.
Mets fchynd 'er vreemder, dan dar^
daar deze Tempels, en ook de Beelden
Heylig zyn, en dcSoedia's die niet mo-
gen aanraken, de Bramines egter zulke
ontugtige hoeren toegang tot den dientt
hunner Goden geven j dog zy zeggen, dac
dit gefchied, om dat 'er by zeker geval
aan Dewendre (een der mmdre Goden)
gebleken is, hoe trouw de hoeren z n.
Dus ziet men dan , dat de Pagoden
maar dienen tot Paleyzen der beelden,
en tot huyzen van groote inkomllen voor
de Bramines.
4. Htt beeld van Wiftnoe werd ge- Hoe 17
mccnelyk met fraeje bloemen beftroyd , de bed-
en rykelyk met allcrley Juweelen ver-^" '^^
cierd. Eswara's beeld in tegendeel werd^^Uglj"
gedurig met Sandal-water , en welrie-oppron-
kendc vogtigheden befprengd , en ge- ken.
waflchen. Ook mogen geen andre , dan
de Bramines , den dien ft ontrent deze
Beelden der Afgoden doen.
f. Dus ileken zy ook lampen voor deg,, ^^j
beelden van Wiftnoe, Eswara, envooreerezy
die van hunne vrouwen op, enkel vk om'^'^ ^cr-
die te ecren , om welke reden
zy hun
der be-
wyiojr.
op de fchouderen te dragen, en door de
voornaamftcftraaten om te voeren, hoe-
danig dit bfwara's beeld alle maand
op de cerfte dag der donkere Maan , en
Wiftnoe op de 9 dag der nieuwe Maan,
op een houte paard, dat fteygerd, en op
een houte llcllagie ftaat, over al omge-
dragen werd. uit pecrd maakt in 't gaan
al mede zyne Corbeiten met fchuyns en
dwars te gaan, terwyl 'er veel flambeau-
wen en kaarlTen voor uyt , en zonnc-lcher-
mcn boven 't hoofd van dit Pcerd gedra-
gen werden. Ook ftaat 'er een , die dit
een Trommeltje} en van een dienaa' ge-
bragt werd, die een fchelle in de hand
lieefr, waar mede hv beid, zoo ras hy
de plaats, daar de .Afgod is , genaakt.
iNadat hy de fpyzc nu voor den Af-
god gezet heeft , gaat hy he.ien, laat
de zelve ontrent een uur daar blyven, en
haaldze dan weer.
Zy brengen aan de zelve die fpyfe, al-
leen maar om ie tonnen, dat zy hen, a4s
de gevers der zelve, crKenncn, om daar
over dankbaarhcvd aan hen te bewyzen,
en om hunne fpyze te heyligen.
6. Behal-
Van CHOROMANDEL.
6. Behalven hec nu en dan byzonder
om voeren van V\'i(tnocs en Éswara's
Beelden, werden die ook jaarlyks zeer
plegcelyk op hunnen Feeeil-dag op een
wagen , die als een toren is , door de
voornaamlle itraaten der Itad door de
Maccoa's, ot zekere viOchers , en dier-
geiyken zoort meer, voortgetrokken
91
Het diend, om een lang levert voor
hare mans te verwerven, en om te be-
werken ) dat zy noit weduwen mogen
werden, en het duurd negen dagen.
Hoe dit gevierd werd, toond Roge-
rius in 'c iz. Hoofd-ltuk.
Den 8. Februari werd 'er van de Sei-
via's en Smaerta's het Fecll Tl'ewcratre
7. Voor deze beelden nu, dus op die gevierd, en de Soedra's (alzoo men dan
waüen
zittende , zyn zy ook gewoon
tcSombayen, ot hunne handen by een
eerbiedig na om hocg te lichten.
8. Ook werd het beeld van Wift-
noe jaarlyks den 10. [anuari, na de mid-
dag , op een houte peerd zittende, op
de fchoLideren na 't veld gedragen, en
door een man gcitadig gcwaeid , op dat
hem de hitte niet verveeien, en geen
vliegen hem fteken mogten , behalven
dat 'er ook twee zonne-fchermcn voor
de zon boven zyn hoofd gedragen wer-
den, by welke gelegenheyd men in dat
veld allerley vermaak met het laten loo-
een geheelen dag en nacht vallen moet)
doen dien ganfchen nacht niet dan fpee- En, wan-
len , om zig uyt den ilaap te houden. "^^'' ^"
De dwaasheden, die zy daar by ver-jy°g^'
haaien, kan men al mede in 't voor- vierd
noemd hoofd-iluk lezen. werden.
Den 14. na de nieuwe Maan in x\u-
guftus vieren de VVeiilnoewa's, zoo de
liramines als de Soedra's , mannen ,
en vrouwen, 't Feell, Ananta Fadmana
Uratam genaamd. Hec diend om in dit
leven gezondheyd , en hier na den He-
mel te bekomen.
Men ziet dit Fcefl:, met het verdichr-
pen van een bok , vos, en wat dies meer | zei daar roe bchoorende, daar al mede
is, aanrecht, en tegen 't vallen van denjomltandig befchreven, en hoe dit jaar-
avond werd dit beeld weer met toorl'cn ,lyks eens gevierd werd j dog die dit
met Bazuynen, Trommels , en een groo- I eens gedaan heeft , moet het 14
ten ftoct in de Pagode gebragt, en dus [jaar nu malkandren doen, en dan is hy
7,elfs ook by veel Maan-Hcht met Flam- '
beauwen voorgelicht, en, na dat de hoe-
ren weer voor hem gedanlt hebben, op
zyn vorige plaats gezet.
En daags daar aan werd ook deze zel-
Fceften.
vc eere aan Eswara bewezen , met
hem mede dus in 't veld te brengen, dat
den twaalfden ook , dog dan niet te
paard , en maar op de Ichouderen ge-
fchied.
p. Een van de voornaamllc zoorten
van eere, die de Bramines en 't volk aan
deze opper-Goden bewyzen , is , dat z\
ter eere van hun zekere Feeften vieren,
de welke dienen om de naamen , en de
Hcerlykheyd van hunne Goden te mei
den.
Zulke Feeften nu werden 'er jaarlyks
niet alleen ter eeie dezer twee Opper-
Goden , en hunne vrouwen , maar ook ter
eere van de zon, van Ganga, en van de
duyvel, door de Bramines gevierd, ge-
gclyk 'er dan ook nog ecnige by de Ma
labaren gevierd werden , die de Bramines
niet gewoon zyn te houden.
a. De Feeften, die men ter eere van
Wiftnoe en Eswara gewoon is te vieren,
noemen zy Trenala, en de andre,' Pan-
duga } dog dit van Ganga, en van den
duyvel, werd Jataro genaamd.
Den 18. Januari vieren 'de vrouwen
der getrouwde Bramines een Feefl, ter
eere van Parvati, de vrouw van Eswa-
ra. Dit noemen zy Gauri Dewi > dog
de Seivia's. (die Eswara voor den Opper-
Iten God houden) noemen dit Maha Seéli.
V. Deel.
er vry af, mits een ma.iltyd aan de
Bramines te geven-, dat hen dan gele-
genhe)d toe al veel maalt)dcn ver-
Ichaft.
Op de volle Maan van deze zelve
maand hebben de Bramines 't Feeft
Tfrawanala Pondema, op 't welke zy hun-
ne kinderen , of de Brammafaris, ook
hun Dfandhem, of koordeken, aanbin-
den, gelyk ook de getroude Bramines
dan hun koordeken vernieuwen.
Den 8 na de volle Maan in Au-
gullus vieren de Bramines , en ook de
Soedra's, het Feeft Gokoelalterni , ter
eere van VVillnoe, om dat hy op die
middernacht, zoo als de Maan opging,
onder de naam van Kriltna , geboren
wierd. Wat hier over verder te zeggen^
valr, en wat tot dit Feefl aanleyding gaf,
leed men al mede in 't voornoemd Hoofd-
Ituk wydloopig,
]n September vieren de vrouwen der
Bramines, ter eere van l.aetfemi, VVilt-
noc's vrouw, het Feelt .Maharna Hoewi
negen dagen lang , van de nieuwe Maan
ah Het diend, om lang leven voor hare
mans te verwerven, en om rvkdom te
erlangen. En den 9 dag vieren de Brami-
nes dit mede tot genoegen van hunne
vrouwen, dog elyk de vrouwen mal-
kandercn dan met fpys ter eere vanLaet-
femi onthaalen, alzoo doen de Bramines
dat dan malkanderen ter eere van Wiit-
noe; gelyk de Soedra's, die mede dit
Feeft vieren, malkanderen dan ook wak-
ker onthaalen. Op dezen dag maken de
M ^i-
98
BESCHRYVING der KUST
Feenen
ter eere
Solda<iten ook hun geweer fchoon, cnltoond Rogerius in zyn 14. Hoofd-
doen 'er offerhanden aan. jlhik, mee eenen aanwyzende , dac de
Inde maand C'ftuber, agt dagen na.oppci-Godcn over de eer, deze mmdere
de volle Maan, werd het i'celk Di pa wa- 1 Goden aangedaan, niec jaloers zyn, als
li, ter eere van VV'iltnoe gevierd; en in|men, hen aanbiddende, hen maar niec
de maand Juli vieren de Malabaren 'anders aanmerkt , dan als die gene, die
dat van Adi l^mduga, gelyk 'er in No-ide macht, oin hen de verzog te goede-
vember nog een, Cartica Panduga ge- 1 ren te geven, van de opper-Goden ver-
naamd, onder hen bekend is. 'kregen hebben.
Ook hebben zy, behalven deze Fcellen ! Het verdiend zyne verwondering, dac
(by hen Trcnala's, of Panduga's genaamd) de Bramines voor hunnen Bramraa, daar
veiiclieyde Sacramanams , of Heyligc /zy zoo veel van weten te zeggen, die zoo
dagen. Een aalmoes, op zulken dag aan veel gezag over de wereld, en alle de
een armen uytgerey kt, is van meer weer- jzaaken der menlchen heeft, en die zy
de en verdicnihcn by hunne Goden, alsjzoo beminnen (bchalven dat zy ook na
een aalmoes , aa.i duyzend arme men- hem hunnen naam dragenj geen Pagode-
fchen op een andren dag gegeven. , :; iJten opgericht hebben , en hem geen
^ b. Behalven deze Feellen , die zy teritereno^dienltbewyzen, daarzyzooveel
j^.f ni,„.ccrc van, Wilinoe, en Eswara, of van jandren en geringer Goden , zelf de die-
nere hunne vrouwen vieren, hetsben zy 1 naars van VViftnoe en Eswara, eeren, ja
Cudcn. 'er ook ccnige ter eere der mindre Go- 'zelf eenigen dienen (als den rooden Sper-
den , of der Devvetas, zoo als zy henjwer, ter eere van Garroeda, en den Üs,
noemen. i(tcr eere van Baswa , die een os is, en
Aldus vieren zy denpjanuary het Feeil: ien waarom zy ook geen olfen llachten of
Pongol ter eere van de zon. De Socdra's jeetcn mogen) groote eere bcwyzen, ja
houden dit voor een Feell: ; dog de Brp.- jzy zulkn het vojr een Gods-dienltige
niine's maar voor een H. dag. Het vie-jzaak houden, een os van zyn dienftbaar-
ren van dit Feell werd door Rogerius in heyd te ontilaan, en aan de Pagode toe
;Zyn 13. Hoofd-lluk zeer net befchi even. [te eygencn, of aan de zelve ctn aalmoes
Oji het zelve komen daags 'er aan de; te geven.
Koejen en Buffels ook , die dan kranflen, I Het Ichynbare, dat men daar op ver-
en koeken om hare halzen hebben. der zeggen kan, is, dat zy de plaats van
Ook bidden de Bramines (gelyk wy Bramma, om zich zelve, 4n de plaats
bevorens al aangemerkt hebben) de zon van hem , dobr 't volk te ^oen eeren,
aan, als zy opkomt, en ondergaat, en! zeer wel vervuUefn, waarom zy ook die
zy bewyzen haar ook de .eere, om een gene, die voor hen, en voorde Koejen
Pagoodje voor haar op te richten, eenlitryden, verzekeren , dat zy- de plaats
lamp voor haar te ontfteken, en voor van Indre , daar Dewendre is, zullen
haar te Sombayen. bekomen, r ..
Tempels Dat zy ook de andre mindre Goden! Behalven deze mindre Goden dienen
ter eere en Deweta's, Garroeda, Anijemonta , deze Heydenen den duyvel ook. Daar
\nnan- Vicgneswaia , en Viencpadra met het zyn 'er veel onder hen ; dog de twee
oprichten van kleene Pagodekens eeren,; voornaam lle onder de zelve zyn Ganga,
dre Go
den
hebben wv bevorehs al "czien.
en Goernatha.
«ren.
Ook richten zy hunne gebeden tot del Om deze Ganga van Ganga Nadi(dac
zelve, en doen offerhande voor hen. is, deRievier Ganga) te onderfcheyden,
Voornamelyk egter bewyzen zv een werd zy Ganga Gramma , of de ftad
groote agting voor Vicgneswaia j Eswa- Ganga, genaamd. Zy is een vrouw,
ra's zoon. 1 zonder man; hoewel zommige haar voor
Moe z,y Deze eeren zy als een huys-God, en de vrouw van Eswara, en andre weer
Vicgnes-de vrouwen hoopen op hem, om ber Ganga Nadi daar voor houden. Deze Hoe die
w-.nA vrugt te werden; waarom zy hem ook Ganga 's beeld vertoond een hoofd met Godin
offerhanden van gekookte fpys, Kalap- vier armen, houdendij, in de linker bandp^^S^»
pus, en bloemen, toebrengen. ; een kopje, en in de rechter een vork met ^jj"?^*^
Zy bewyzen mede veel eere aan De- i drie tanden. Men vind over al Pagoden velen ,
wendre, en aan de andre Hoofden der. voor haar opgericht, dog geene voorgcdicnd
onderhemelfche werelden, welke hoof- ! Goernatha , hoewel (by de Seivia's voor ^"'^
den zy Achni , Wayoevia , Warrocna al) voor grooter Mecller, als zynde Es-
llangga ,Niruti,Cubera,enSammanoe- 1 wara's zoon, dan Ganga, gehouden;
men ; dog richten voor de zelve geen maar by de Wciltnoeva's Itaac hy maar
Tempelkciis op , bidden hen maar aan. Ivoor een duyvel te bock.
en doen offerhanden aan de zelve. Egter was 'er te Cai mellon (te Pallea-
Met wat oogwit zy dit doen, en om catta bekend) een Pagode voor hera,
vat voorgaven vande zelve te erlangen, dog geheel buytejo hunne gewoonte en te-
gen
Als ook
Gocr-
natha.
Van C H O R O M A N D E L. 99
gen de gemcene ordre, opgericht. [Buffel en eenige bokken voor. Wat
Men Iteld alleen in 't veld eenige beel- men da;ir mede doet, en hoe men die be-
HeiFecft
den ter eere van hem , daar hy dan ook
wel een geheclen Raad vangebakkeduy-
vclcn by zich heefc. Zy dienen hem an-
ders gemeeiielyk onder een boom , daar
zy malkandren wys maken hem gezien
te hebben.
Ter ecre van Ganga werd 'er tot Pal-
ier cerc leacatta jaarlyks een Fcell, niet op een
van Gan- gezette tyd, maar na 't goedvinden van
£*■ den Hawaladaar , of Landvoogd , ge-
vierd , hoewel men dat landwaard in op
ccn gezette tyd doet. Men noemd dit
ook Pongol } dog 't verfchild zeer veel
van 't zonne-Feell, gclyk dit de Heer
Rogerius in zyn if. Hoofd-ftukomllan-
kan men daar al mede
dig toond , hoe zy op een hooge wagen
over al omge v'oerd,en voor haar gefombaid
werd , hoe men op de ftraaten voor haar
nedervald , en wat 'er verders voor pynely-
ke dwaasheden ter ecre van haar dan ver-
toond werden , dat J .andvvaard in zelfs
zoo verre gaatjdat eenigen zich niet alleen
('t zy mannen , 't zy vrouwen) eenige
haken laren in de rug Haan , om d lar aan ,
als aan een wip, op te hangen, maar zich
ook door deze wagen, om hare belofte
aan Ganga te voldoen , overryden laten.
In vorige tyden plagt 'er voor Gan^a
ook een menfch opgeofferd te werden ,
dog nu flacht men 'er 's nachts maar een
handeld
zien.
Zulke bloedige offerhanden doen zy
noit ter eere van Willnoe , of Es-
wara , keurende het met Porphyrius
ongeoorlotd te zyn, hen iets, dat leven
heeft, te offeren j hoedanig dit plato in
't geheel afkeurde, om de Goden iets te
offeren, maar wel om bloedige offcrhan*
den aan de luchc-gecllen te doen.
Zy zyn mede van oordeel, dat men
dit voor dequade Goden doen moer, om
ze goed te maken, en dat het voor de
goeden onnoodigis, dewyl zy reeds doch
al goed zyn. En zoo ras zy of htinnebeeiten
maar ziek werden, of een fchip zullen
laten in 't water loopen, llraks moet 'er
een oifevhandc van bokken aan Ganga
gedaan werden , op dat hen de duyvel
toebrengen
zoude i want
geen fchade
als zy hem maar te vncnd , en verzoend
hebben , zyn zy nergens bang voor ,
weshalven zy ook , zoo ras zy maar on-
heyl vreezen , gewoon zyn aan Ganga te
offeren. Dezen dienft en eere nu mogen
haar de Soedra's wel, maar gcenzins de
Bramines, bewyzen, alzoo die dezen duy-
vels-dicnll in zich zelven quaad keuren,
hoewel zy die 't volk niet afraden, nog
die laken mogen.
DERDE HOOFD-STUK.
Wjlt middel zy gehruyken , ont tot een goed eyndc te geraken. Hunne gedagten over
dit leven. fVie in den Weicontam , of hemel der gelukzaligen ., komen. Hun
Surgam befchreven. Hoe zy meynen de vergeving der zonden ie krygen , met zig te
waffchen^ voor al^ met water van de Rievier Ganga. Waar in zy het gebeente der doo-
den werpen. Fan de verhuyfing der ziele. Hoe diegeflrajt werd^ of in deze wereld^ of
buyten de zelve. Staat der gelukzaligen na hun dood. Het verdre ever dezen Gods-dierijl
kan men by Baldeus vinden.
GElyk nu de Bramines , en veel an-
dren, met hen, een leven na dit le-
ven verwagten, zoo kan men wel
Wat
middel
lyge-
bruyken, ^
om tot bedenken, dat zy , en hunne aanhangers
een goei ook hun uytcrfle beft (zoo zy maar eenig-
ierïen!^'"^ Gods-dienftig iyn) zullen doen, om
* dat goede eynde te bereyken.
'/y flellen vafl, dat rnen door goede
werken daar toe*kan geraken , maar dat
de zonden dit beletten , en dat zy door
de eerfle in den hemel, en door de laar fle
in de helle komen.
Hunne Vermits zy nu de verhuyzing der zie-
gedagtcnlen, en daar nevens ook vatt-llellen, dat
zy, voor dit leven, nog in een ander
lichaam , wel ot qualy k , geleeft , en daar
op dit leven ten loon of ilraffc van hun
vorig leven ontfangen hebben, zoo hou-
den zy mede ftaande, dat niemand , om
over dit
leven.
zyn goed doen in dit leven, eenig goed
ontmoet, maar dat elk dcfiraffe dan van
zyn vorig leven hier draagd, en dat hy
in 't ander leven eerll loon over 't goede,
in dit leven gedaan, bekomen zal.
Zy geloovcn , dat de getrouwe die-
naars van Wiflnoe er) Eswara alleen den
Wycontam konnen bekomen , zoo noe-
men zy den hemel , ter eeuwige geluk- w^t den
zaligheyd , en daar God met een lichaam vvéicon-
verkecrd (zoo de geleerden f"preken), dog tam, of
den Surgam, by 't gemcene volk maar|^^'^^'
bekend, beflaat in of begrypt de onder- jui^-^fiir
Hcmelfche werelden, boven de welke zy gen, ko-
nog Bramma-locon (of de plaats daar "■"■"•
Bramma is) gelyk zy daar nog boven
Kaüalbm Lila Weicontam, en VVeicon-
tam (drie plaatzen , daar God verkeerd)
(tellen. Het is ook daarom, datzy, zoo
N 2. ras
loo BESCHRYVING der KUST
ras als iemand geftorvcn is , zeggen , dat Can^je, of Cansjewaiam , iscengroo'
hy na den Surgam, dat is, na een van
de acht onderhemelfche werelden , ver-
trokken is
Deze noemen
Haren
Surgam
bcichre-
ven.
te Itad in 't Koninkryk van Carnatica,
in welke ook zeer veel Pagoden zyn.
Awentacapocr of Awentcutica, is een
zy: llad, die benoorden Agra lege.
Üwareweti, ofDwaraca, is een plaats,
Indre--I,ocon. Daar den Indra, of 'die wel eer by Suratte lag, dog door de
't hoofd (te weten, Dewendre) zich ont-
houd.
Achni-Locon ; of Achni's plaats ,
2,.
die 't vyer aanbevolen is.
^. Jamma-Locon, dat is, de helle.
4. Niruti-Loconj of Niruti's plaats.
f. Warocna-Locon , of Waiocnas
plaats.
6. Cubera-Locon, die over den ryk-
donri te zeggen heeft.
7. Wayoevia-Locon, die over de wind
gebied.
8. Ifang Ja of Ifan-Ja-Locon.
Aangezien zy nu zien, d.irzyniethey-
lig genoeg leven , om den VVeicontam
tot hun deel te krygen (hoewel men ook
zeer verwaande Hevligen onder hen vind ,
die zeggen meer tekonnendoen, als den
V^edam c/icht, van welke yflclyke ey-
gcnvcillige dienaars Rogerius in zyn if.
Hoofd-ftuk in 't breede fpreekt) en dat j wel kleener, dan deze
Zee weggenomen, en alwaar Krillnage-
Itorven, en wiens lichaam, als men het
nu branden zou, door de Zee weggeno-
men, en tot Sjangernaat , of Proefota-
mai, in Bengale gelegen, gedreven is,
om welke reden die Pagode van Sjanger-
naat ook voor een zeer Heylige plaats ge-
houden werd. Ook mag een Bramine
daar in de Pagode uyt de hand van een
Soedra, na dat hy 't de Pagode opgeof-
ferd heeft, eetcn, dat hy in geen andrc
plaats doen , vermits geen Soedia hem
maar aanraken mag; om welke oniey-
nighcyd voor te komen, en at te weeren,
zy ook altyd 't kruyd Toleje in hunne oore
dragen.
Alle deze Hevlige plaatzen hebben ook
eenen kring, binnen welken zy Heylig
zyn. Uie van Cafi is maar i myl , die
van Ajotja is i z mylen groot , en dus is
ook de kring der andre grooter, of ook
hunne zonden dit beletten, zoeken zy
veel middelen, om zig daar van te rey-
nigen, en om vergiffenis daar van te ver-
werven.
Ten dien eynde bezoeken zy veel de
Heyli^e plaatzen, gclyk de Jogi's, San-
jafi's en Avadoeta's daarom ook altyd in
de zelve wooncn. De naamcn dezer plaat-
zen, die voor al Heylig zyn, zyn Ajot-
ja, Matura, Cafi, Canye, AwentaCa-
poeri , en Dwaraweti, en deze hebben
haars gclyke in Heyligheyd in deze we-
reld niet. Alle, die in Calï (dat in Ben-
gale aan de Ganga rievier , en iz myl
van A)ot-Ja legt) fterven, gaan, 't zy
menfch 't zy beell, aandonds naden he-
mel; dog die in een audieH. plaats fter-
ven , komen in Bramma's plaats, daar
2.y eenige tyd blyven, komende daar
na weer in deze wereld, en weer in een
ander lichaam varende ; dog na dat zy
dan in deze wereld dit leven weer ten
cynde gebragt hebben , komen zy eerft
in den hemel.
Ajot-Ja l'.gt 12 mylen van Cafi (dat
By Preyaga loopen ook drie fpruyten
van de Ganges rievier in malkanderen,
en dit water houden zy, ter plaats daar
dit gefchied, voor zeer Heilig, en ge-
looven , dat , zoo zy daar in Iterven , al
hare zonden ('t zy van menfchen , of
heeften) daar door in eene reyze afge-
waiïchen zyn.
Zy oordeelen 't niet alleen dienftig en
verdienftelyk, die plaatzen te bezoeken,
maar meynen ook , dat zelf 't noemen
van de zelve hen van de zonden reyni-
gen kan ; om welke reden zy alle
morgen zeer veel (voor al de groote en
opmerkende lieden) aan die H. plaatzen
gedenken , en die als opzeggen.
Het wel vieren der Feelten is mede
een gioot middel, om de vergeving der
zonden te erlangen.
Het wafichcn van hunne lichamen helpt Met tich
(ZOO zy denken) hier al mede toe, dat zy te w»s-
dan of met zout , of met zoet water kon-'
nen doen ; hoewel dit al mede niet met
alle zout water , of altyd , maar alleen
dan, wanneer het reyn is, te weten op
ook wel Waranafi genaamd werd) en i i den Sacrawanam (dat is, op den eerften
dag van ieder maand; gely k dit ook als
het de tyd van een zons of maans-ver-
duyrtering is, en als 't Ardhodea, en
Mahodea is (dat is, wanneer zich zeke-
re ftcrren vereenigen) gelchieden kan.
Ook houden zv 't daar voor, dat de
Zee, en 't Zce-water aan den oever der
Pagode Rammeswara , (die de Malaba-
len Ramanatakovil noemen) altyd reyn
is.
myl van Preyaga, 't geen 12 mylen hoo-
ger de Ganges op , en nader, dan Cafi,
aan Agna legtj en indit Ajot-ja is Wirt-
noe onder de naam van Ramma ge-
boren.
Matura is dicht by Agra , een van des
grooten Mogols hoofd -fteden. Hier is
VViltnoe, onder de naam van Ivriftna
geboren.
Van C H O R O M A N
is, wes^halvcn zich veele, zoo omdeHey
ligheyd der plaats, als ook voor al, om
zich daar in te wuiTchen , derwaards be-
geven.
Vooral , Deze kragt fchryven zy niet alleen 't
met wa- .^gut water van deze Pagode > maar ook
d"ricWer^''^ zoete waters en rievierenj dog voor
Ganga. aldcGanges, toe, itellende, dac 't wa
ter van die rievie- hen volkomen van hun-
ne zonden reynigt , om welke reden de
Bengalers , en andre veel van hunne fieken
op den oever van deze rievier brengen,
en de zelve met 't halve lichaam in 't wa-
ter leggen, om aldus voor hun dood de
vereevine; van hunne zonden zeker te be-
komen.
Vermits nu veelen verre van de Gan-
ga afwoonen, zoo gedenken zy alleen
aan die rievier, gedurig niet als Ganga
Sjanam, dat is, de Ganges waflchemy,
uytroepende j dog andre laten zig dit wa-
ter ook van verre in potten brengen.
Om wat reden de Heydenen van dit
water der Ganga zoo veel werks maken,
en dat voor zoo Heylig houden ,
toond Rogerius in zyn ip. iloofd-ltuk.
Ook tooncn wv dit nader onder de hier
na volgende llofFe van Bengale , ter plaats
daar wy in 't byzondervandeHeyligheyd
van de Ganges handelen.
Allen nu, die de voornoemde midde-
len, tot erlanging van de vergeving hun-
ner zonde, oF niet in 't werk geftelci heb-
ben, ot ook dit wel niet konden doen,
redden zy weder door andre middelen ,
DEL. lOi
Van waar, of waar door, dit Gaya
zoo heylig geworden is, toond de Heer
Rogerius in zyn io. HooFd-fluk.
De itraf na dit leven ilellcn zy voor
de godloozen vaft, zeggende, dat zom-
mige na hun dood in deze wcield , en
andre buyten de zelve gelbaft zuUcq
werden.
Zy gelooven , dat de zielen by hun Van de
dood uyt hunne lichaamen in een ander , ^erhuy-
't zy van een menich 't zy van een beeft, ^|"]|'''^'
varen.
Du is al een zeer oud gevoelen , zoo
van de aloude Egyptenaars (die dit al-
lereerililelden) alsook van Orpheus, Pla-
to, Plotinus , van Pythagoras , van de
Druides, mitsgaders van veel Joden, en
ook van zommige Chriftenen , en wel
in 't by zonder van Valentinus, Golorba-
fus , van de Manichei en Gnoftici ge-
weeft. Ook heeft Zamolxis dit gevoelen
tot de Gethen overgebragt, zy ftelden,
dat ieder in een dier na zyn gedrag vocrj
de dappere in Leeuwen, en Arenden j
dog de quade in ftangen, draaken, S.<c :
Dat de zielen der menfchen om hunne
zonden in een beeft voeren, ftelde Pla-
to, pythagoras, ue Joden , en die ge-
melde Chriftenen vaft, waar in ook deze
Heydenen met hen overeenftemmen ,
Plotinus , een Leerling van Plato , itond
wel de verhuyzing der zelven, maar al-
leen van 't lichaam van de eene in 't
lichaam van een ander menfchtoe, maar Hoe die
gf^loofde yeenzins , dat de ziel van een^*^'^'?^'' -
^^..r^u „;. ;„ ..„ u„„a „„_ werd, of
om hen egter dit hun oogwit te doen menfch oit in een beeft voer,
bereyken.
in deze
Zy hebben dit gevoelen (zoo men wereld»
Ten dien eynde werpen zy 't gebeen- j meynd) overgenomen van Pythagoras,
pen
he^M-" ^^ ^*" '^"^'^ ^^° ''" ^^ Ganga, die dan zyn
beente zonden affpoeld , voor ieder jaar van
der doo-welk leggen in de Ganga de ziel van
den wer- ^jj^,^ overleden duyzend jaar vreugde in de
plaats van Dcwendre geniet : want dit
water kan niemand in den Hemel bren-
gen, hoewel het den weg daar toe , en
om 'er te komen, aanwyft.
Dit water bewerkt hen ook, dat zy
daar na altyd niet in een flimmcr leven,
en tot een beter ftaat komen, waardoor
zy dan eyndelyk echter den hemel be-
reyken.
Daar beneven gaan zy ook na Gaja ,
een zeer H. ftad , 30 mylen van Cafi,
na 't Zuyden gelegen, alwaar een fteen
is, waar in God, zoo zy zeggen, zyn
voet gezet heeft. Hier maken zy ecn'ij^
deeg, waar af zy ecnige ftukjens op die
fteen leggen, telkens, als zy dit doen,
dcnaani van een hunner overledene vrien-
den, en ieder reyze al weder een andren
vriend noemende, waardoor zy me ynen,
hen zelf uyt de helle te konnen verlos-
fen , en zich in Dewendre te konnen
brengen.
die zeyde , dat hy eerft Lthalides , de
zoon van Mercurius,daarna üuphorbus,
doe Hermotimus, daar na Pyrrhus, een
viflcher van Delos geweeft en dat hy na
zoo menigvuldige verhuyzingen van zyn
ziel, eyndelyk Pythagoras geworden is.
Hn dit gevoelen is v/aarfchynelvk van
Babcl , daar hy geweell; is , na Indien
overgebragt.
Zelfs gevoelen deze Heydenen, dat de
zielen der menfchen niet alleen in men-
ichen, en heeften, maar zelf ook in de
kruyden en gewaflchen vaaren , en dat
zy ieder daar in ontmoeten , 't geen bell
met hunne vorige werken over een komt ;
ft,gter agten zy , onder diegene, welker
zielen in heeften vaaren, die gene 't gc-
lukkigft, dieineen Koe vaaren, omdat
een Koe Gode 't alleraangenaam ft van
alle heeften, en om dat ■ andi of Baswa
die os is , waar op Eswara omgevoerd
werd. Ja zelf zv zullen een dooden os
(want dien te ftagten , doen zy noit)
zoo veel eere, als een dood menfch, aan-
doen, over hem nok op de bazuyn bla-
zen , hem overdekken met een kleed ,
hem bewierooken , Scc :
N
Zy
ïoz BESCHRYVING der KUST
Zy fteUen ook vaft, dat zommige om .maar geen kinderen krygen, na dat zy
hunne zonden in duyvelen veranderen-, ' na hunnen verloopen t)d, ook met de
en door de lucht zoo lang zwerven, tot : ziel weer in een ander lichaam , zy met
dat de tyd hunner Itrafte voorby , oK ten i ziel en lichaam bevorens den Surgam vcr-
cynde geloopcn is. Deze oordcclen zy ! laten hebbende, verbuy zen, verlatende 't
dat het zeer flcgt hebben, endatzygroo- 1 vorig lichaam mede. Zommige J^cwetas
len honger lydcn , en dat zy niets van ^ bleien ook aityd inden Surgam, als de
de aarde genieten mogen , dan 't geen ' zon , maan , Iterren , &c : welke ook
hen de menfchcn tot een aalmoes geven ; I kinderen krygen, die in den Surgam bly-
om welke reden vecle in de eerllc dagen, ven. In de Surgam begaan zy geen zon-
dat iemand gekorven is , ecten voor de den, alzoo God daar zeU wel komt, en
bonte kraejen leggen , op dat zulken ! hen onderwylt.
Buytcn deze is nog een Bramma-Lo-
con, of een plaats, daar Bramma zich
onthoud. Deze ichynd naafl: aan den He-
en dan wel aan de menfclien in een j mei te zyn. Egtcr moeten zy , die daar
menfchelyke gedaante verfchynen; maarUomcn, ook na zekere tyd al weder in
zy ge\T.cien ook, dat men voor de zei- l<Je wereld komen; na welken tyd dan weer
ve, alzoo zy geen quaad konnen doen, '"ytgelcefd te hebben, zyzckerlyk inden
ook niet behoefd te vrezen. hemel komen, en 'er altoos blyven.
Zoodanig is 't gelegen met die gene, De gelukkigfte egter zyn die gene,
die in dez.e wereld gellraft werden j maar die eens gcltorven zynde , in den Wei-
die hunne llruf buytcn deze wereld dragen, contam, of in den Hemel der gelukzali'
ziel, zoo zy een duyvel geworden was,
dan mede nog wat zou konnen eetcn.
Zy mcyncn , dat deze duyvels ook nu
Of buy-
tcn (1c
zyn die gene, die al in Jamma-Locon,
of in de helle , zyn.
Alle blyven , na hunne gedagten ,
Zoodanige Wcicontams zyn 'er twee-
dcrley, de eenc werd Lila Weicontam,
niet altyd in de helle, maar zommigc'dat is de vermakelyke hemel, de andre
raken 'er , ha dat ze de tyd , hen om maar Weicontam, of de Hemel, ge-
hunne zo.~.denopgelegt,verduurd hebben, naamd, alwaar God zelf is.
Of zy , die in de Lila Weicontam zyn ,
weder in de wereld komen , zyn de
Bramines nog niet eens ; dog alle ftem-
'ic na
h'.in
dood
'er uyt, en komen dan weer in de we-
reld , (varende weer in eenig ander
lichaam.
Eenige , in de helle geraakt zynde, men zy daar in over een , dat hy, die
komen 'er noit uyt, en dat zyn die, de ( eens in de Weicontam gekomen is, daar
welke in Antam Tappes, dat is, in de altyd in eeuwige gelukzaligheyd blyfr.
put der duyfternis , komen, alwaar zy Daar in komen die, dewelke Wiftnoe
ailerley fmarten lyden, alzoo daar door- altyd, en getrouw dienen j dog die dat
ncny kraejen met y7erc bekken, wree- j gebrek kelyk doen , komen maar in
de honden , en fel-bytende muggen den Surgam, dat wel het gemeenlte loc
zyn. j der meeden is, gelyk in tegendeel, inden
Sraatdcr De Haat nu der genen, die gelukkig Weicontam te komen, zeer weynigen
g.-iuklu- na hun dood zyn, is tweederley, zom- j te beurt valt.
mige komen weer in deze wereld , na Met een woord moeten wy hier nog
dat 'er een zekere bepaalde tyd verloopen j by voegen, dat men hier ook Hindoes,
is, en zommigcn komen hier noit weder, | zekere Heydenen in 't Noorden van As-
maar zyn, en blyven gelukzalig. j meer (in 't Ryk van den Mogol) woo-
Voo'r die gene, die hier weerkomen, nendci dog in Gods-dienft van de Ben-
zyn de 7 onderhemelfchc werelden ,1. lianen, en andre nog veel verfchillende,
die wy te voren genoemd hebben, te heeft, die van geen os of koe, maar an-
wetcn, Indre-Locon of Dewendre-Lo- ' ders ook vleeich, en vifch eeten. Het
con, Agni-Locon,Niruti-Locon, Way-izyn iloute, en dappere Soldaaten, die
oevia-Locon , Cubera-Locon , Ifan-|a- in Guzeratta over al tot bewaring der
I>ocon , en Warroena-Locon, plaatzcn , vadighedcngebruykt weiden. Dus zyn 'er
die alle te zamen Surgam genaamd wer-'ook nog Rasbuten , mede Heydenen ,
den, en die haar naam van haar Hoofd die van de Benjaanfche lefte van Sama-
dragen. | raat zyn, gclyk wy bevorens al gezegt
Die in deze plaatzen komen, hebben ' hebben,
't alle na wenfch, en ieder meynd, dat | Hier in bcflaat wel het voornaamfle,H« vr-r-
zyn plaats de beitc is> Deze bewooners 1 dat 'er van den Gods-dienfl: der Heidenen, dre ovcf
van den Surgam noemen zy Dcweta's,jop Malabar, of in 'tganfch ryk van den ^^^^_._
van welke zommige weer na de wereld ' gi'ooten Mogol in Guzeratte , Bengale,(jjen({
moeten, en herboren weiden.
Zy gelooven van deze, dat zy in alle
en verlchcyde aangrenzende ryken , en kan men
voor al ook op 't Evland Ccylon zich^/'^*'-
vreugd leven, ook by vrouwen flapcn, 'onthoudende, 'te zeggen valt, en 't ver- y,^j^')|pjj_
dcre
Van C H O R O M A N D E L.
dere dat men daar van wegens de Goden
Ixora, Viilnum, Bramma , mitsgaders van
hunne kinderen, öcc: by zou konnen
voegen , is zeer uytvoerig door de
Heer Baldeus in zyne befchryvmg van de
AFgodcry der Heydenen , achter zy n werk
109
overChoromandel, Malabar,en Ceylon
aangeteekend, en daar zoo net te vinden,
dat het niet noodig is,dat wy daar over iets
vorders hier byvoegen j weshalven wy
ons daar aan gedragen , en den Lezer
daar na toe wyzen.
Van den GODSDIENST der MOOREN ,
Of der
MOHAMMEDAANEN.
VIERDE HOOF D-S TUK.
VJ,n den Moorfchen Gods-dienft. In Golconda , Vifiapoer , &:c : , die Sjais zyn.
Nu Onderciaanen van den Groot en Mogol^ die Sunni's zyn. Het ivezenilyke van hun
geloof bevorens al voor ge field. Hun ver dr e Seden^ en plegtlykheden. Hoe 't huwelyk by
hen aangelegt.^en '^e floten werd. Aanmerkingen over de gefleltenii der bruyd;prai:ht ontrent hun-
ne huivelyken. Plichten der getrouwden. Nieuwe fiat ie van de Bruydegom, en zyn Bruyluft,
Wanneer hy zyn BruydeerU ziet. En waarom de man de vrouw opfiuit.Dat zy vier vrouwen ,
' en zoo veel byzittenhebben^falizy willen, üat alle hunne kinderen gelyktrven. Zy trouwen ook
welf maar voor een zekeren tyd. Zy zien zoo naeuw niet na de trappen van maagfchap,
Wanneer een -vrouw hertrouwen mag. Of van haar man fcheyslen kan. Gewoonte van
bekend te maken , dat de Bruyd ook maagd bevonden is. Hiinue Feefien , en Kerk-bedien-
den. Het Feefl van Hafflin^ en Hojfein. Hunne Beirams, of Paalch-Feeflen. Het Feefi
van M.o\\h2imn\t^i geboorte. Het Feefi van Morteia Ali, Rijnuikian, devafi-maandy
'/ Feefi der verheuging in Februari. '/ Feefi van Abrahams,- offer. Het Neurs , of
.nieuwe jaar s Fee[i. De Mooren in hunne kleeding befcbreven. Èn in hunne huys-treyn
^H meubelen. Hunne pracht in maaltyden. Onderfcheyd tuffchen^-AtixnSf Mogolders,
jf» Hindoellanders. Hoe '/ by hun fierven en begraven toegaat. Hoe hunne goederen
. verdeeld werden na de dood. fVie hunnen uyterfie wil op field. En hoe die begind. Hoe
men na de dood verder met hem handeld. Hoe hy daar op begraven ^ en wat hem van twee
Engelen in het graf voorgehouden werd. Rouw over den dooden. Teeken van een vrouw ,
die niet hertrouwen wil.
Van de "rj Ehalven de Heydenen heeft men
G°^"^ tj hier te lande ook zeer veel Mooren,
dienft. '•''^ Mohhammcdaanen , die metter
^tyd hier ook meellers van het land ge-
worden, de oude Heydenfche Koningen
•'£r uytgebotlt, enzich op hunne 'I'hroo-
-nen gcplaatft hebben. De koningen van
Carnatica , en de drie Naiken van Tan
sjouwer, Madure, en Tsjcngier, plag-
.ten daar nog een overblyfzel af te zyn,
hoewel zy nu ten grootllen deelcn, ne-
vens andrc Vorlten , en Koningen , door
den Grooten Mogol al mede onder het
jok gebragt, en overwonnen zyn.
Onder de Moorze Vorllen hier te
lande plachten de Koningen van Gol-
cx>nda, en Viziapoer , boven alle andre
poer,&c:uyt te (leken i dog die itaan nu al mede
^|'j^^i'»s onder den Grooten Mogol, en zyn 1687.
door Eurang-zeeb (gelyk wy in zyn le-
ven breedcr getoond hebben) overwon-
nen.
Deze Koningen nu , met hunne On-
dcrdaanen , waren alle te zaamen Sjais
In Gol-
conda ,
viiia-
Nu OH'
(of Sjahi's, Konings-gefinde , of van den
Moh hammedanfche Gods-dieail , zoo als
de Koning van Perflen , en de Perliaa-
n,en die belyden , te weten , dat zy de
uytlegging van Aali over den Coraan vol-
gen) daar in tegendeel de ( )nderdaanen
van den Grootea Mogol Sunni's, cnna-^"j°"^
volgers van Aboeb^kicr , (^mar , ennenvan
Oetsman, en dierhalven gcllagene vyan-Jen
den der Sjais zyn, gelyk zy malkanderen*^.'""^^'^
ook voor Ketters houden, en uy t fc h el -ji,e^°s*un-
den , malkanderen doodelyk bitter be-nisis.
handelende. .;.i,;.f;j./.
Hier uyt kan men bevatten, dat men
hier te lande tweederley zoorten van
Mooren , te weten , Sjais en Sunni's heeft ,
en dat de eerlte onder de tweede, als nu
meeltersvan het land zynde, in weerwil
moeten bukken , en daar door of veel
vervolging lyden , of anders bundeling
den ftroom volgen moeten, dat wel de
meelie, willen zy mll: hebben, aenood-
zaakt zyn te doen ; behalvendat het Hecht
volk 'er ook zoo veel onderfchcyd niet
tus-
104 BESCHRYVING der KUST
luflchen beydcn weet, zich zelven meer vader gedaan , niet (^ehoudert.
aan de uyteilyke naam , dan wel aan de '
zaak , overgevende.
Het wc- Wat nu het wezentlyke van hunnen
/.entlyke Gods-dienlt, of de zaaken, die zv ee-
, gcltdd.
H iin ver
drc Zc-
Mcn verneemd dan ook wel , of de
Bruyd eerlyk is, en ter goeder naam eti
faam Itaat , of zy ook aan geen ander
verbonden is j dog zoo daar na mogt
komen te blyken , dat zy geen maagd
was i kan hy niet te rug fpringen ,
gelyk wel eer de Joden in zulken geval,
volgens Dcnt. zz. konden doen.
-Als de ouders of vrienden aan weder-
zyden nu hcc dus verre eens geworden
zyn , werd 'er een paard met wel-
riekende bloemen , en een heerlyk be-
hangzcl opgefierd , op zekeren tulfchen
hen bellemdcn tyd voor des Bruydegonis
i)uys gcbragt: waar op de Bruydegom,
van zyne naatte en voornaamllc vrienden
vcrzeld,' zitten ga:ir, ten eei (ten met een
net van geurige bloemen, dat zeer cicr-
lyk gemaakt is, over zyn ganfch aange-
zicht bedekt werdende.
Voor af moet men dan weten, dat een Men draagd twee fraey-befchilderdc
"huwclyk vader, die een dogter heeft , dicnogniet zonne-fchermen boven zyn hoofd, en
by hen tot hare jaaren gekomen is, volkomene j gcleyd hem dus met een grooten Itoet
j'eg"^.^ gn magt over haar, en 't vermogen heeft,' door de voornaamite ilraaten der Had,
gedo'ien om haar aan zoo een, als 't hem goed terwyl 'er eenige zangers, trompetters,
weid. dunkt, buyten haar weten, en zonder [ Schalmey- en Trommel-fpeelders , voor
dat zy daar iets tegen doen kan, uyt te hem henen gaan , zomraige van welke
huwelykenj hoewel dit anders legt , wan- dezer treyns gallen ook wel eenige vuur-
geloof loeven , en ook het onderfcheyd tullchen
bevorens de sjais tn Sunni's betreft, daar over
al voor- hebben wy reeds onder de ftoffe der Gods-
dienllen, op 't Ey land Java, en elders ge-
fprokcn, waar aan wy ons die» halven ge-
dragen. Te meer dewyl wy hier over een
byzonder boek zullen uytgevcn.
Wat nu verfchtydende gebruyken, Ze-
den, en plcgilyJ< heden, onder hen, mits-
'^[V ^"gadersdeze en gene andve zaaken, hen
fvkfjc- '■'' '^ byzonder rakende , betreft , daar
dVn. over zullen wy in 't vervolg kortelyk
fprcken.
Ontrent hunne huwelyken zynzyzCer
pragtig, en vol vanuytwendigeplcgtlyk-
heden.
Hoe 't
neer zy tot hare jaaren gekomen is.
werken tot vermaak der omltandersont-
Daar op werd de Vader, Oom, of lleeken.
Broeder van de Jongman na de ouders van | Nadat zy aldus de ftad door gekruyft
deze of gene jonge dochter gezonden,! hebben, komt hy eyndelyk voor de
die,naeenbefchryvingvan zyn perzoon, i Bruyds deur, alwaar hy ontrent een half
en (lyl van leven gemaakt te hebben , f uur lang nog te paard blyft zitten, rech-
zoodanig een dochter , als hy in i tendc met zyn gezclfchap met vyer-wer-
't oog heeft , voor die jongman ten hu- ken en fpeelen allerley vermaak daar aan
welyk verzoekt.
Eyndelyk , na dit fpel langgenoeggc-
Hier op werd dit aan die dogter voor- duurd heeft , gaat hy in huys , en zet
gellcld, die, na een gelpiek hier over zich op zekere plaats op een Alcaticf, of
met haar ouders, ja gezegt hebbende, Tapyt, neder, alwaar dan de Bruyd met
zoo Ucmd ook haar vader dit toe, haare ouders en vrienden , en ook de
mits dat zy in 't huwelyks-goed, dat des zyne, van weder z\den , met eenen
Bruydegoms vader beloofd ie geven, eertl Imam , Mola, of Priefter , en eenen Cazi,
over eenkomen ; waar mede dan die hu- of geeltlyke en wereldlyke Rechter , by
welyk zoo goed als geiloten is. Het zy hem komen , om als gecuygen ovei dit
dat die zomme'eropvolgd, of niet, zoo huwelyk te (laan; dog de Bruyd zit ag-
is het cgter zeker , dat de vrouw , na 's ter een fchutzel, daar zy alles zien en
mans dood, die bedonge huwelyks pen- hooien kan, zonder dat zy ge/.ienwerd,
ning eerll uyt den boedel gewoon is n;l hoevi^el de Cazi haar zou mogen zien.
zich te trekken. ! Daar op vraagd de Cazi aan de Bruyd,
Daar op dan zend de. Bruydegom (die gy N. N. dogter van i\'. N. zyt
zyn aanftaande Bruyd niet zien mag) ee- gy genegen u in den echten ftaat met
nigc van zyne naalte bloedverwanten, te N. N. zoon van N. N.: te begeven,
weten, zyn moeder, moeje, fuller, of de welke zoo of zoo veel goed mede ten
een andre vriendin , na 't huys van de huwelyk tot een bruyds-gave voor u
Bruyd, om te zien, of zy niet het een brengen z;il, zyt gy gene e.i zyn vrouw
of 't ander gebrek , van blindheyd , lam- te werden , en tot 'er dood toe te bly ven.
heyd, doof heyd , en wat dies meer is. Hierop dan ja geantwoord zynde, ge-
Aanmer-'^^^^^' en of zy ook niet mank , gebuc- lyk nog eens ontrent de volmagt, diezy
'Kingen cheld , ichcel , of fiekelyk is. Indien aan den Cazi geeft , om uyt hare naam
over (ie daar op goed bericht komt, is het zeker Hoofd-lfuk, ofhct.iiga, te lezen,
gcilelrc- huwelvKs verbond valt; dog zoo 't anders zoo neemd hy ze alle, daar tegenwoordig,
Btuy" "> '^ '^^ zoon aan de belofte , door zyn tot gctuygen van 'igenezy gezegt hcctt.
Het
Van C H O R O
Het zelve Held den onder-kazi , ofecn
ander man van aanzien , op diergelyken
wyze mede aan de Bruidegom voor, die
zich dan mede in dit ituk als zync volmacht
draaagt, waar op zy dan hunnen zegcn-
wenfch aan de Profeet geven , en zeker
Formulier des huwelyks, in 't Arabiibh
opgeilcld (maar daar zy geen van beydc
veel af konnen verdaan) voorleezen , 't
geen aldus luyd :
Lof zy Gode, denmlleller des huwe-
lyks, den verbieder des overfpels, en die
ook zwaie ilraf daar op gelteld heeft.
Zyn eyndelooze barmhertigheid zy op
Mohhammcd, en zyn lofFelyk geflacht,
als voorloopers enwegvvvzersdesgeloofs.
Dit Formulier leze ik na ouder ge-
woonte, alzoo het de Profeet heeft ge-
lteld. Lof zy Gode den Barmhertigen
ontfermer.
Daar op gaat hy voort tot het biga ,
dat al mede in 't Arabifch, en aldus kiy-
dcnde is :
Den Kazi , of des Bruids volmacht ,
zegt dan : ik hcbbe te zaamgebonden ,
en van twee tot een gemaakt , het Ivt
van is: N: dochtervan N: N: (die my
tot haren gevolmagtigden gemaakt heeft)
met N: l:, zoon van N: N: , die u
(wyzenze op den onder-Kazi) volmacht
gegeven heeft, en dat, met zulken hu-
welyks-gocd , als 'er overeengekomen
en befloten is.
Waar op den onder-Kazi zegt , ik
fterame de verbintenis tuflchen de boven
gemelde Perzoonen,enook dchuwelyks-
gifte toe.
Daar na wenfcht hen een iegelyk ge-
luk , en daar mede zyn zy dan ge-
trouwd.
Plichten 'T geen nu verder van de plicht dezer
der ge- jong-gehuwden is , dat werd hen , een
getrouw- iegelyk, zoo verre hem dat raakt, in 't
geheim van hunne ouders gezegt.
Den man werd aanbevolen zyn vrouw
met een goed voorbeeld in alles voor te
gaan, en haar, mitsgaders het huis-gc-
zin, wel te be (lieren , te maken, dat
zy geen gebrek heeft, en zich in alles als
een getrouw , eerlyk , en wakker man te
dragen.
De vrouw werd aanbevolen , haar man
teeeren, te dienen, heraj als hy te huis
komt, f 0.6 flappen te gemoet te gaan ,
hem zyn muylen te brengen , zyn eeten
wel te bereiden , zonder zyn verlof geen
fpyze te nuttigen , of by hem te flapen
(hoewel hy om de vierde nacht daar toe
verplicht is) en hem dog niet te vertoor-
nen : want anders heeft zy te verwachten ,
dat zy , 200 haar man toornig flapen
gaat , de geheele nacht van den Engel
zal vervloekt werden j hoewel 'er onder
deze wyven zyn, die zich zeer wey-
V. Deel.
4ca,
M A N D E L. 105
nig aan dien Engel bekreunen.
Daar op werd 'er dan of in des Bruids,
of in des Bruidegoms huys (nadat zy dit
goedvinden, en na ieders (laat) een brui-
loft toegcricht, en zoo lang gehouden,
als dat met iemands flaat, aanzien, en
goedvinden overeenkomt. Daar zyn 'er,
die 2 a 3 , en daar zyn 'er, die wel i© a
I i dagen duurcn.
Eer de bruiloft begind , ryd hy weer Nieuwe
met de voornoemde itatie door de ^tad , ^**g^^-_J^
of hy werd 'er ook wel met een Palang- deoom ,
kyn doorgedragen , omringd zynde van en zyne
een grooten drom van menfchen , die '^''"*'°^'"
hem geleiden, behalvcn dat ook de lucht
van 't geklank der bazuinen, en fchal-
meyen , en van 't gerammel der Cymba-
len, der trommels en der andre fpceliui-
gen, weergalmd.
Daarna weer t'huis gekomen zynde,
houd hy biuiloft, zittende met zyn goe-
de vrienden op een Alcatief (na de
wyze der Moorcn , die met hun beenen
onder 't lylr , gclyk by ons de fnyders
zitten) zich zelven met hen eenige
tyd vrolyk makende.
Na 't houden der bruiloft haald hy
de Bruid, die hy dandeeerltereyzeziet,
en brengt die na zyn huis, verzeld zynde
van hare naalle bloedverwanten.
Zoo ras zy in 's mans huis gekomen
is , gaat zy op een mat neerzitten , en
fpreid haren rok uit, op welkers flippen
de mai, in 't by wezen van allen zyn ge-
bed al knielende doet, daarinbeftaande,
dat God hem in deze nieuw-aangevan-
gen flaat zyn Vaderlyke zegen gelieve
mede te deelen. Daar na werden de muu-
ren van 't huis met water befprcngd, dat
alle ongelukken afkeerd.
De nieuw-getrouwde vrouw werd bynoe de
haren man , even eens als by haare ou- man de
ders, opgefloten, zonder dat zy van^rou*^
eenige maïs, uytgenomen zeer weynige"^'^"^'^'
van hare naait-bcilaande , mag gezien
werden , om haren man niet ieverzugtig
en jaloers oyer haar te maken ; aange-
zien de Mooren in zich zelven zeer geyl ,
lichtvcerdig , byzonder tot de vrou-
wen genegen, en van gedachten zyn,
dat andre onder hen niet beter zyn, dan
zy zelf. Om dan alle quade vermoe-
dens, en gedachten van een jaloers man
te benemen , en om aan wcderzyden
geen de mmfleaanleyding, vanzelf mal-
kandren maar te zien , hier toe te geven ,
keurd men allerbefl de vrouw van
alle gezelfchap der mannen af te zonde-
ren, en haar een byzonder vertrek tot
haar verblyf te geven, daar zy van deze
en gene vrouwen , flavinncn, en ook wel
van veel gelubdcn (na dat haren flaat het
medebrengt) verzeld is, die wel ten dee-
len tot haar vermaak , maar ten grootften
O dec-
loó
BESCHRYVl
deden ook hare vcrfpieders zyn, om op
haar gedrag te letten, en den man daar
tydig kennis van te geven , zoo 'er door
de vrouw iet onordentelyks gefchicdcii
mogt.
Dat zy Dat de Moorcn vier vrouwen , vol-
vier gcns hunne Wet, trouwen, en nog zoo
wen" enVecl byzitten, als zy onderhouden kon-
100 veeinen, 'er nevens hebben mogen, hebben
byzinen wy bevorens, onder de Itoffe van Java ,
hebben, otwel cldcrs, daar wy van Mohammcd's
wilk:^. wetten fpraken, al aangemerkt.
Deze vier vrouwen hebben een gelyke
magt , zoo lang zy malkandren vcrltaan ,
ten ware de man , de eene meer als de
andre beminnende, cene der zelve boven
de andre verheft, dat al mede zoo ge-
makkelyk niet toegaat.
De getrouwde vrouwen gebieden wel
over alle de ilavinneni dog zoo de Heer
meer zin in een flavin , als in een van
zyne vrouwen, heeft, dan verheft zon
eene zich wel dikwils tegen hare meelle-
rclTcn, en fchoon zy dan ook wel veel
onderlland van haren Heer heeft ,
weten zich egter deze verbitterde wy-
ven dan op haar tyd ook wel eens, in
weerwil van den Heer en haar, aan zul-
ken flavin te wrecken , zoo hy zelf
niet tydig zorg draagd , dat zulk
een flavin buytcn haar bereyk is.
Dat alle Hare kinderen, zoo van de getrouw-
j*''' ^^'"" de vrouwen, als van deflavinnen, erven
deren , , ' '
gelyk er-gelyk-
ven. Buytcn het voornoemde huwelyks-
verbond, is 'er nog een ander , Akd
Mottai, dat is, een verbintenis van ge-
hoorzaamheyd, genaamd, in tegenftel-
ling van een andre, die Akd Dajenni, of
altyd-durende verbintenis genaamd werd.
Volgens deze Akd Mottai verbind de,
Kazi een vry-loopend Jongman aan een
byzit voor zekeren vall-geltelden tyd , en
voor zekeren bedongen penning,onder be-
lofte , dat zy hem voor dien tyd alleen
aanhangen, en getrouw zyn zal.
Nadat die tyd verloopen is, kan men,
met het Formulier op nieuws te leezen,
als zy beyden 'er toe genegen zyn , dat ver-
lengen , of, des genegen zynde , ook
trouwen, en dan mag hy die byzit met
hare kinderen in huys brengen, die dan
nevens zyne andre kinderen erven.
Zy zien Zy zien ook zoo naeuw niet, als wy,
^00 na de trappen van bloedverwantichap ,
niet na p" ^7 ^ hidcn 'er geen Iwarigheyd
de trap- in, om een broeder de weduwe van zyn
pen van broeder te laten trouwen, meynende,
maas?- j. i- ,.'.•' .'
NG der KUST
By de Joden was het maar de vrouw
des overledenen broedcis ; maar hier
neemd een Moor al de wyven, byzitten
en flavinnc van zyn broeder na zig, be-
flapendc die gene, die hy wil, tenware
dat de weduwe ongenegen was weer te
huwelyken, en zich zei ven kuys in dien
llaat, ten eyndc toe, voor haaren man
te gedragen.
Ook mag de man , na zyn vrouw's
dood, ten cerllen hare fullcr trouwen;
dog by haar leven mag dit niet gc«
Lchicdcn.
Geen zoon egter mag zyn , vaders wy-
ven, om die te beflapen, na zig nemen,
alzoo hv die allen, zeli ookdc flavinnen,
byzitten zyns vaders gcweeil zynde , ge-
woon is moeder te noemen.
Geen vrouw mag tot een tweede hu- Wan-
welyk, dan na 4 maanden en 10 dagen "^^^ ""
gewacht te hebben, om dus van hare^g°"^^^
onbevrugtheyd verzekerd te zyn , treden , wen
want anders moet zy den tyd van hare mag.
voile dracht eerit uytwagten.
Zoo een man van huys gegaan, of
hier of daar ter pelgrimagie getrokken
is, en de vrouw in 4 jaarengeen vait be-
richt, fchryvens , of tyding, van hem
krygt, mag zy hertrouwen.
Zy vervloeken, met woorden, de So-
domie, en andre zonden van bloed- Ie hen-
ding welj dog plegen egter diergelyke
zonden veel.
Indien 't egter bekend werd, dat zich
iemand met een bceit vermengd heeft,
die werd voor een tyd gevangen gezet,
en met een zeker getal van flagen gefla-
gen, en 't beclt gedood, zonder dat ie-
mand van des zelfs vleelch, of melk iets
gebruyken mag.
Indiende vrouw met reden over ha- Of van
^ren man klaagd, (waar onder 't hoeree- ^.'^^ar man
fcliap.
dat zy die aan niemand beter konncn be-
lleden i ongetwyfi^eld daar in de Joden
navolgende , daar de broeder , volgens
Deut. if. J--11. dit gehouden was te
doen , of- anders moelh hy de fmaad ,
daar breedcr befchreven, van haar af-
wagten.
ren des mans niet geteld werd) konnenf''^^*'*^^"
'zy door den zelvcn rechter, en op de '
zelve wyze, als zy verbonden wierden,
ontbonden werden , en dan gaat de
vrouw met hare Juweelcn, en bedon-
gen huweiyks goed, 'er uyt, en dedog-
ters volgen haar ; ook mogen zy bey-
de aanltonds weer met een ander trou-
wen.
Onder deze Mooren is het de ge- Ge-
woonte ook , dat een bruvd , op dc^°°"te
eerfte nacht, als zy eerft bekend werd, u^",'''"
luyds-kecls fchreeuwd , dat men haar maken
zeer verre hooren kan, dat haar ook dat de'
een groote ecre is, en waar op hare'^''"y'^
ouders ook zeer roemen. bevon-
'S morgens komt 's bruyds moederden is.
by 't bed , en beziet de flaap-lakens ,
zoo die dan bloedig zyn , is 'er een
groot gejuych, ook toond zy die la-
kens aan de ouders van den Bruydcgom,
die daar over zeer vergenoegd zyn ,
daar
Van C H O R O M A N D E L.
107
<iaarmcn anders, zoo men 'er geen bloed |pieken,handenvanMorte{a-Ali 8cc: bren-
aan ziet, den Bru\dcgom niet weynig gen, en in welk huys ieder een, alzoo
Hunne
Feelkn
en kerk
bedien-
den.
uyilacht, bchalve:i dat de Bruids vrien-
den, of moeten, hem dan ook een Ipin- zien.
rok t'huis zenden, om hem te verwy-
ten, dat hy bequamcr tot fpinnen , en
toe vrouwen-werk , als tot het werk
van een man is , gelyk dat dan wel
534 dagen duurd , dat hy van ieder
ccn uyigejouwd , en de gek met hem
gelchooren werd.
Dat ook deze hunne vrouwen zich
met fluycrs 't hoofd enaanzicht bedek-
ken, enhareooren, neusgaten , armen ,
en voeten ook met "oude rinc^en ver-
eieren , hebben wv al elders aange-
merkt.
Zy hebben ook onder hen verfchei-
'de Feeltcn , en Hoogtydcn , tot het
waarnemen van welke in hunue Mesdjids
zy hare byzondre bedienden , 't zy op
den Djamaat , of den vrydag (zynde
de dag der vergadering) of ook wel op
andre dagen hebben , deze zyn de Mo-
walen , of Roeper op de Torens, die
alle dag op de Mesdjid, morgens voor
zons opgang , fmiddags ten half een
(dog 's vrydags ten een uur) en 's fa-
vonds als de zon ondergaat , gewoon
is te klimmen, en de menfchen tot het
gebed te roepen , dat hy gemeenelyk ,
met de voorfte vingeren in de ooren te
Heken, doet.
Daar is ook een Faraas , of uitfprei-
der der Tapyten, die de Kerk fchoon
houd , met water befprengd , de matten
afltoft , de lampen ontlteekt , en die
weer uitbluft.
Van Predikers , of Chaticbs , we-
ten de Sjais (hoedanige de meelle hier
zyn) niet, alzoo die niit mogen predi-
ken, om dat hunnen Chatieruyt Hmdoe-
zy alle
Echter
dit open ftaat , gaan kan , om het te
Men ziet honderden van kaarflen in
dit huys, dat vol glaazen van allerley
verwc is , branden. Men 1'chenkt 'er
Serbet (zyndc zuyker- water) en men
zegt tegen de gene , die het drinkt,
drink dit ter gedagtenis van Hoflein,
Van HafTan die 5 jaar te voren door 't
ftof van een diamant vergeven wierd,
fpreken zy niet, hoewel zy de gedachte*
nis van zyn dood 'er mede onder begry-
pen. Op die zelve ftond, als zy dit zeg-
gen, wenfchen zy ook den vloek over
alle zyne vyanden , en voor al over die
gene, die hem gedood heeft.
Te dier tyd laat ieder , die een A-
itan zou moeten komen , daar
Sunni's zyn, die zy vervloeken
placht 'er in Golconda zomtyds nog ge-
predikt te werden , om dat 'er meelt een
Gezant van den Mogol was; dog zedert
dat Golconda, en dit ganfch land, door
Eurang-zeeb veroverd is , zyn de hek-
kens ontrent dit lluk over al geheel ver-
hangen, gelyk dat wel te denken is.
HctFeeft In hunne maand Moharram hebben zy
Tan Has-een treur-Feeil der twee gebroeders Has-
fan, en Hoflein, zoonenvanMortefa-A-
li enFathima, die de neef en dochtervan
hunnen grooten Profeet, Mohhammed,
waren. Zy noemen dezen treurtyd A-
sjoer, of de 10 dagen , in 't Arabifch;
dog de Hollanders noemen de zelve Jak-
fom Bakfora. Zy begind den i. en cin-
digd den 10. van die maand. Indiethien
dagen maken de grooten een Asjoer-
Chana,of een tieur-tyds huis, waar inzy
veel wapenen van oorlog, als vaandels.
fan en
Hoffein.
sjoer-Chana heeft , een put voor zyn huys
graven, en daar 's avonds hout in bran-
den, om den welken veel Mohhamme-
daanze en ook wel Jentiefze jongens
fpeelen , zich 't aanzicht met afch be-
itryken , en al danzende , en huylende
uitfchreeuwen : ü Profeetcn kinderen!
gy zyt dan dood, vermoord, vergeven,
en dorftig geftorven ; dat 'er aarde op
ons hoofd zy , Sec ;
Dit doet men niet alleen in de fleden,
maar zelf ook in de kleenfte dorpen.
Zy ilellcn vaft , dat hy , die over de dood
van Hoflein huyld , zekerlyk in 't Pa-
radys komen zal. Op de 10. dag (de dag
dat hy dood geflagen werd) is 'er een
groote omgang 's avonds , en men ziet
daar dan duizenden van menfchen by een
komen , gelyk 'er ook zeer veel plaatzen ,
als ook de graven, lykllatien, Tomben,
Pieken, Hellebaarden, Mortefaalis han-
den , en veel rouwdragende paarden over
al met veel gehuyl en gefchrecuw omgc-
voerd werden.
Gelyk Haflan door zyn eygen vrouw,
Asma , met diamant- ftof vergeven werd ,
alzoo wierd Hoflein door Jefieds volk
(die zy daarom vervloeken, en dan ook
in de gedaante van een Reus vanftrooeii
matten verbranden) doodgeflagen.
Deze treur-tyd plagtcn niet alleen de HaarBe:-
Sjais, maar ook de Sumni'sin 't geheele paafch-
liyk van den grooten Mogol, tot SjahFeeften.
Djihaans dood te vieren j dog Eurang-
zeeb , tot de kroon gekomen zyndc,
heeft dit verboden, om dat dit maar in-
Itellingen van menfchen zyn.
Hun groote en klecne Bciram , of
Paafch-Feeften,zynmedegcenzins vande
minfte.
In de maand Rabia ui Awal (den 17. HctFeeft
by de Sjais, en den 12. by de Sunni's) vanMoh-
is 'er een Fecft, tergedagtenisvanMoh-PJ^'|''j|'^*
hammcd's geboorte, by hen Roeze Ca-
welud , of AidcMoloed, genaamd. Dit
O i werd
io8
BESCHRYVING der KUST
werd met een grootc ftatie van hen ge-
vierd , alzoo men dan alle de opene plaat-
zcn voor 't Paleys van Golconda, en el-
ders, zeer opcierd , en met vergulde en
verzilverde iniytcn, en met Fonteynen,
opfchikc , alwaar dan veel kaarden ont-
ftoken, en wakker van de hoeren in 't
bywezen van den Koning (die dat , in
zyn hccrlykheyd nog zyndc , op zyn
goudeCatil, ofru(l-bcd, leggende plagt
aan te fchouwen) gedanft wierd j behal-
ven dat men dan ook veel maaltyden
gaf.
Dit Feefl: duurde maar ecnen dag ; en
zomtyds (na de overheden dit goedvin-
den) ook wel langer. Ook doet men op
deze dag een gebed meer, dan de f daag-
lykze, ter gedagtenis van Mohhammeds
geboorte , men zegt dan een lofzang
op , en men leeit een Hoofd-ftuk uyt den
Coraan.
HctFeeft Zy hebben ook een Feefl: , ter gedag-
vanMor-tcnis vanMonefa-Ali's seboorte.dieden
^[j if. van de maand Radsjab ter wereld
3uam, 't geen zy by na even eens, als
at van Mohhammed (hoewel met wat
minder ftatie) vieren. Zy verhaalen van
hem, dat zyn moeder hem in den vier-
kanten Toren van Mekka,als zy derwaards
gegaan was, om God daar om een gena-
dige verloffing te bidden , baarde ; maar
dat hy , nu geboren zy nde , 't aanzicht van
zyn moeder niet zien , en haar niet zuy-
gen wilde, voor en al eer Mohhammed
zyn tong hem in de mond geftoken had j
na dat nu de Profeet hem gewaflchen ,
en van zyne geboorte-vuyligheyd gerey-
nigd had , keerde dit kind zig van
de eene na de andre zyde om, waar over
Mohhammed huylde; en, na de reden
gevraagd zy nde, zeyde: de tyd zal ko-
men , dat deze jongen na myn dood ,
my ook walTchen, en dat ik my dan ook
omkeeren zal.
Dog Mohhammed , dood zvnde , heeft
hy dit juyft zoo net niet nagekomen,
gelyk hy in meer dingen zich misfproken
heeft.
Is adat Mortefa-Ali4 maanden oud ge-
worden was, vertoonde zich in zyn wieg
een ongeloovige geeft, in de gedaan-
te van een flang , met een voor-
nemen om hem te dooden j dog 't kind
greep zyn bek , fchcurde die van mal-
kander , en wierd zedert Heyder , dat
is , flangen-verfcheurder , genaamd ; won-
derlyke dingen verhalen zy verder van
hem , die de Heer Havart in zynen Per-
fiaanichen geheym-fchryvcr aanteekend.
Men vicrd ook zyn dood by na als die
van Hoffcin, hoewel al mede met wat
Rama- n^io'^cr ftatie.
laan , de Een van hunne voorname viertyden is
vaft- hunne vaftcn ia de maand Ramalaanof
mund.
Rama Zaty, door God aan den Engel
Gabriël, of Djibraiel, bevolen, vermits
de Coraan in deze maand (zoo zy zeg-
den) te voorfchyn gekomen is. Her ver-
dere dat 'er over deze valten te zeggen
valt , hebben wy bevorens , ter plaat-
ze daar wy onder de ftoffe van Java
vandenMohhammedaanfchenGods-dienft
fpraken, reeds gczegt.
In de maand Sjawaal , of Februari , »t Pcc/l
hebben zy weer een Feeft der verheuging der ver-
over 't endigen van de vaften , en dan^^"?'"ü
moet ieder voor elk hoofd van zynchuis-jj^^^^^j'
bedienden meyden, vrouwen en kinde-
ren, 8 pond ryll , Tarw , of Dadels ,
aan den armen geven.
Ook gaan zyop dien dag na buiten, en
roepen dan op alle lo voet-ftappen, Al-
lah Ekbar of groote God, tot dat zy,
ter plaatze, daar zy wezen moeten, ge-
komen zyndc , God danken voor zyne
genade , dat hy hen die vaften met ge-
zondheyd heeft doen eindigen.
In de maand Dfulchaida (by andre 't ^^^(^
filfifda genaamd) op den 8. gaat de Pel-^ra"hi^,
grimagie , of de Reys (voor die gene, offer,
die derwaards gaan wil) aan. Den lo. is
het Aid Korbaan, of 't Feeft van Abra-
hams-offer, op welke dag zig ieder op
zyn koftelykfte kleed, zich met Roozen-
water befprengd, meibloemen behangd,
veel fchaapen (zoo hy van vermogen is)
dood, en 't vleefch omdeeld, tervvyl zy
'er met hunne vrienden ook vrolyk op
zyn.
Wat zy van deze oflfèrhande verder
zeggen , kan men in den voornoem-
den geheym-fchryver van de Heer Ha-
vart mede Icezen , behalven dat wy
elders breeder hier over gefproken, en 't
noodige daar van al gezegt hebben.
Het Noeroes, anders ook wel Neuruz„ ^
of nieuwe-jaars Feeft , vieren zy in de lente ^^^^ Jf
mede met veel pracht, te meer, alzoo nieuwe-
Mortef;-Ali toen alsChalifa,of Stadhou-J"''*
der, in üetsmans plaats volgde. Feeft.'
Al welke Fceften by de mans waarge-
nomen werden , alzoo de vrouwen dan
in hunne Mesjids niet komen mogen j hoe-
wel 't haar by andre gelcgenthcden nog
wel eens toegeftaan werd.
De Mooren (van welke wy hier eeni-DcMoo-
ge byzonderheden , hier mede toebehoo- 1"«" 'f
rende, inladen moeten) zyn doorgaans jj},"^^
hoog van geftalte en welgemaaktc men- fchreven.
fchen (alzoo men weinig gebrekkelykc
onder hen vind) zwart , en ook bruin-
zwart lang van hair; dog 't wit en geel
hair (als 't onder hen valt) houden zy voor
een zoort van melaatsheid. De meefte
(uytgenomen hunne Priefters) fchrappen
hunnen baard glad af, en houden niet,
als hunne knevels. Ook fcheeren zy 't
hoofd-hair fchoon af, uytgenomen dac
Van C H O R O M
zy een lok bovc ) op de kruyn laren ,
waarby hen Mohhammed ten hemel op-
haalen zal.
De mans en vrouwen dragen by na
klederen van een ftof, en op een en de
zelve wyie gemaakt, Zy nemen daartoe
of katcoen Lywaad , oi" goude of zyde
Lakenen, en Broccaden. ieder na zyn ftaat;
dog de vrouwen gaan gedekt uyt.
Zy dragen doorgaans Cabayen, die
boven naeuw , om de lendenen gefloten
zyn , en tot aan hare knyen afhangen.
Ook dragen zy broeken, met veel frons-
fels op de hielen hangende, en ledere
fchoencn , en die ook wel van andre kolle-
lyke ftoffen, die zy, om zetcgemakke-
lyker als zy in huvs gaan ^ uyt te trekken ,
op de hielen nedertreden : want in hunne
huizen zyn over al (voor al by de groote)
koftelyke Tap)tcn, daar men op zitten
gaat.
Op 't hoofd dragen zy groote Turkze
Tulbanden van fyn wit kattoen, of ook
wel van andre verwen, 't zy van zyde of
van eenige andre met goud doorwrogtc
ftofFen gemaakt. Zy nemen, als zy ie-
mand groeten , die noit af j maar leggen
de regter hand dan op 't hoofd } die van
gelykenltaat zyn, buigen 't lichaam wat
tegen mal kanderen, en zommigen vatten
raalkanderen by den baard , zeggende ,
frab-anemoas, dat is, ik wenfch u de ge-
eden van de armen.
Om den hals dragen zy een geel , groen ,
rood, of wit kleed, Pomeri's genaamd,
dat hen ook tegen de koude en regen
dieüd. Om de middel hebben zy een gor-
del of riem , met goud en zyde door-
wrocht 5 waar over zy gemeenelyk nog
een kleen wit ge" ouwen gordel ken van
A N D E L.
109
fyn lywaad dragen , en de vermogende
dan nog een kort zyd-geweer, diens hegt
en fchede van goud , en met gefteence
bezet is , 't welk zy tufTchen die Com-
merband,of gordel,ter regter fyde fteeken.
Hunne wyven vercieren zich zeer veel
met allerley koflelyke Juweelen, die zy
aan de ooren , en neus , als ook aan den
hals, aan de armen, handen, en voeten
dragen > de armen vercieren zig met bloe-
men , en Bazuin-fnoeren in 't hair, en
om den hals, dragende arm-ringen, en
andre ringen , Sec : van . zilver , koper ,
en glas.
Ook hebben zy alle zwarte oogen,
en noit graeuwe , ten ware zy die met
Antimoni of fpies-glas (een zeer oud mid-
del , by de Joodfe vrouwen, z Reg.
9 Jer. 4: en Ezech: 2j. bekend)
verwden , dat zy met een naald doen.
Hunne huizen zyn groot, ruim, en
vol Zaaien j dog boven plat , daar zy in
den koelen tyd van den dag boven op gaan
zitten, om zich te verkoelen, dat zy an-
ders ook in hunne thuinen; en Tanken»
die zy 'eragterop hunne plaatzen hebben,
doen.
Al hunnen huis-raad beftaat in Tapyten ^" '° ^^'
(want tafels nog ftoelen ziet men 'er niet) [jgy^ van
fchotels, goude en zilvre drinkvaaten j meube-
potten, pannen, &c: ook zyn 'er in del"»,
vertrekken der vrouwen veel goude en
zilvre vaten , zoo , om te drinken , als
mede tot 't eeten vanPinaog, en tot andre
gebruiken gefchikt.
Verders zyn zy pragtig (als zy 't ver- ^"^^juj-i"
mogen hebben) in hunne maaltyden,en in den.
't ftaatvoeren door een grooten fleep
van Dienaars, die menigvuldig, enbyna
ieder tot eenig byzonder werk gefchikt
zyn, alzoo deze op de pcerdcn , gene op
hunne01ifanten,andre weer op hunne ten-
ten, Karren, Oflen, Cameclen, Tapy-
ten , Sec : paffen. Ook hebben zy
loopers , die een pluim op 't hoofd , en
twee bellen op de bord dragen j waar op,
of na welkers geluid zy ten minllen Zf
of 30 Kos, of Ij" mylen op een dagloo-
pen.
Zoo is 't met de grooten , dog met de
flegte gemeinte is 't jammerlyk ge-
field, die maar elendige flaven dergroo*
ten zyn. Slegt en elendig zyn hunne hui-
zen van llroo en Zooden , en maar met
gedroogde Koejen-meft (dat ook hunnen
brand is) beftreken. Slecht is hunnen
huis-raad , zynde eenige aarde, en ko-
pere vaten , twee Katils (alzo man en
vrouw ieder byzonder flapen) en flecht
is hunne fpyze, dewyl zy zich mcellmet
Kitfery (een zoort van kleene zeer flegte
boontjens) en wat ry ft met boter 'er over,
behelpen.
Men maakt tiilTchen Mooren en Moo-
ren ook groot onderfcheidj want daar
zyn Patanders, Mogolders, en Hindoe- otvler-
ftanders. De/.e alle zyn Mohhammedaa-fcheyd
nen in Gods-dienft, dog zeer veel van^^*^^'^"
malkanderen \'erfchillende. Mogol-
De Patanders zyn zeer verfchillende inders , en
kleding, en munten in dappcrheyd enHindoe-
kloekhertigheid ten oorlog, waar op xy^^^^"^
ook zeer hoogmoedig zyn, uyt.
De Mogoldeis zyn de befle van allen,
en zeer goedaardig , beleefd , en gefchikt j
dog de rechte Hindoeft anders (die inboor-
lingen van Guzeratte, en veel zwarter,
als de andre, zyn) weiden voor ftraffer.
wreeder , en gieriger , gehouden
en zyn ook vry botter , om iets te be-
grypen.
Als zy ziek werden , en de dood voc- Hoe 't
len naderen, laten zy ieder zoo veel Prie- by hun
(Iers en Molla's haaien , als hun vermo- '^^'■^^" •
gen toelaat , die dan eenig hoofd- fluky^^, f^g*
uyt den Coraan lezen, en God bidden, gaat.
dat hy van die fiekte weer op komen mag.
Ook bevelen zy aan zulke voor de
O j dood
iio BESCHRYVING der KUST
dood niet te vreezen, maar zich aan alle | Lof -l^ God, die dat leven en flervcn. En hoc
de Propheten, die hen voorgingen, te'die magt hccfc over al, wat 'erisj dediebc-
fpiegelen,en voor al dog,oni aanJVlohham
med, en de twaalf A poltelen, te denken,
en zich van hunne zonden door een beter
leven te bekecren. Woorden, die goed
zyn, iijaar daar zeer zelden zulke daaden
opvolgen.
Als hy ziet, dat hy vail fierven moet,
dan maakt zoo een zyn uytcrlle wil.
oneyndelyke barmhertigheyd des Heer en , en '
onze groete , zy op den Seyid Mohham-
med, en zyn zuyver gejlacbt. Den Lezer
des gefchrifis zy kennelyk , dat acbtervul-
gens de -woorden van God in den Coraan
uyt^edrukt^ 'c is u by gelchrift bevolen,
dat wanneer de dood iemand van u uilen
komt te naderen, het allcrbelle, dat gy
By 't Itcrven van de man trekt de vrouw na uw dood kondct ovci laten , een Tetta
ment is, voor nwe ouders en viiendcn.
Dit is een zaak, die zckcrlyk by zuyvrc
lieden moet werden nagekomen, tn de
overzetting , vf verlichting op den Coraan ,
door den F) oj eet gemaakt ^ luyd als volgdi
die llert't zonder, uytcrlle wil te maken,
zyn dood is een dood der onver ftandigen.
Liet geluk ^ en gezicht Gods is gevallen op
den Tejlüteur , welke van herten bekend y
voor af haar huwelyks goed, volgens be
ding, ten ware zy dat reeds by haar mans
leven genoten, en men bewys met4 ge-
tuigen daar af had. Daar beneven tiekt
zy, indien 'er kinderen zyn, ^, en an-
ders ^ van den boedel} dog zoo'erfchul-
denaars opdagen, kanzy niet meer, dan
de helft van haar huwelyks-goed , trek-
ken.
Indien 'er boven 't zelve nog iet verder dat 'er maar een God is , Mohhammed
overfchiet , krygen de ouders des nuns ~y^ ^^'ofeet ^ li yipo/lelen^ eene verryze-
goederen(zoo zy beide nog leven , of anders "^^f» en een dag des oordeels (dat hem ook
verdeeld de levende van hen) ieder i , en daar na! van de getuygen, en fchryver der uy-
na d " '^^ zoons van het overfchot twee deelen, ' terlle wil, zoo hy 't vergeten mogt heb-
en de dochters een deel ,alzoo hunne Wet ben, afgevraagd werd) en met vollen ver.
dit zoo gebied. Jiande getuygd zyn uytcrfle vüil zoodanig ie
Met de nalatenfchap van de vron-^'wezen-j te we/ent dat hy tot zyn uytvoer-
gaat het zoo , gclyk als met die van den '^^^ d(s Teflaments maakt N: N; , o»; ,
man, welke hare kinderen trekken; ^oq^ "^(inneer hy tiyt deze wereld zal verhuyji
de man trekt, zoo 'er kinderen zyni, enjW(?zf«, alles ^ inatin dilTefiamsnt gefchre^
anders de \; dog als 'er geen kinderen, \ven flaat ^ behoorlyk uyt te voeren-, Namc-
nog ouders zyn , dan mogen zy 't over Myk dit en dat, na zyn believen en fan-
en weder aan malkanderen maken. tafyen. En ter zyden zetten de vier ge-
Jndien zy geen van beyden kinderen of tuigen hunne naamen , en merken, en dat
Hoe
hunne
«lood.
zy zulks uyt de mond van denTcltateur
gehoord hebben.
Wannneer nu de zieke komt te flcr-Hoemcn
ven , werd hy terftond op een plank"* de
gelegt, fchoon gewaflchen, gelyk ook'*°°5'^*"
zoo een, die hem wiefch , zich daar naj^t^g^
goed, en dan nog de helft; maar de an-Man weder wafcht en reynicht , alzoo 'thandeld.
dre helft blyft voor hem. aanraken van een dooden iemand onreyn
By deze hunne uiterlle wilgeven zy net maakt. Daar na werd de doodenogdrie-
ouders hebben , en zonder uiterlle wil
fterven j zoo erft , by 's mans fterven ,
de vrouw haar huwelyks-goed, cn^l:, en
het verdre gaat aan zyne bloedvrienden }
dog zoo de vrouw zoo flcrft, trekken
hare vrienden voor af haar huwelyks
te kennen, en drukken klaar uyt, hoe
veel koften zy tot hunne bcgraffenis willen
befteedcn, wat zy aan den armen willen
gegeven , hoe veel Haven zy begeeren
vrygemaakt , wat voor graf-fteden , of
Mesdjids zy willen gebouwd, en of zy
ook een Pelgrimagie na Mekka voor zich
•willen gedaan hebben , alzoo dit de le-
venden en dooden van hunne zonden rei-
nigen kan.
Wie hun 'eder een by hen mag zyn eige uiter-
uyterfte terften wil ichryven , of ook , zoo hy
nlu^^' ^''> ^^" iemand van zyne vrienden, van
een MoUa of van den Kazi, laten fchry-
ven , zynde het genoeg, als hy dit maar
volgens de Wet opfteld, en 'er 4 getui-
gen byneemd , alzoo 't anders niet gel-
den zou.
Het beginfel van deze hunne uitcrfte wil
is (zoo de Heer Havart aanteekend) aldus
in het Arabifch : 1
ftcld.
maal , eerlt het hoofd tot aan den hals,
dan met een holle hand over de regter ,
en daar na over de linker zyde, eerlt met
water (waar in de bladeren der MalTang-
of Bidara-vrugt vermengd zyn) en daar
na met Camfer- water, en dan mee enkel
water, gewaflchen, en ieder reyzc werd
daar op gezegt : ik voajfche dit doode lyk
op Gods bevel met dit , of dat tvaler ; en
wanneer zy 200 verre gekomen zyn ,
trekken zy hem een dood- kleed aan , te
weten, een Huk lywaat van f Cobidos,
of anderhalf ellen, in welkers midden zy
een gat voor den hals maken, en funge-
ren dit dan verder rondom het ganfche
lichaam j waar nevens zy dan nog 4 Co-
bidos lywaat daaronder voor het onder-
lyf, en als tot een wafch -kleedje, ne-
men. Boven dit hebben zy nog een laken
na de lengte van 't Ivk , waar mede zy
't
Van CHOROMANDEL.
't hoofd en 't vcrdrc bedekken ; dog al-
les is ongenaeid , ten ware dat het laatft
gemeld laken genacid moellzyn, inhoe-
danigen geval zy met een tyn rietje ga-
ten maken , en daar door dan recpjens
van 't lywaat Iteken , bindende dit zoo
aan malkai.deren \ ait.
Daar na beÜrvken zy 't voorhoofd, de
palmen der handen , de twee voorlle tee-
nen, de knyen , en de boril des ovcrle-
ill
vroombtyds wille , is hy daarentegen godloot
geweejl , vergeef het hem , en vergader dit
licbaarn by de nawlgers van Mohhammed,
die hy in zyn leven bemind heeft ; waar op
hy dan weer beiluit met de woorden van
groote God.
Daarna werd hy op de fchoudcren,
het zy door zyne vrienden,
kenden, of doorzynbuuren, ofookwelycn.
door lieden, uitdrukkelyk daar toe be
goede be-begra-
denen, met Camfcr, een wcynig op de Held, na 't graf gedragen.
rechter zyde, met wat aarde onder zyn Nadat zy by 't graf gekomen zyn ,
wang, dat hem tot een kulTen diend ,
zoodanig gefchikt zyndc, dat hy, alshy
•weder opllaan zal , altyd ten ecrilen na
het werten zien kan.
Die 't gebed voor hemdoen zal, ftaat
dan ter zyden de borlt des overledenen ,
zoo 't een man is, en anders aan haar
hoofden-eind. Agier hem Itaan drie reyen
lieden , en de bidder bid aldus hard op !
groote God (dat zy alle met hem uytgal-
meo} dog dan zegt hy verder alleen) ik
geiuyge^ dat de God, die in bout of Jieen
gefneden werd, geen God «, vtaar alleen
de eenige God , die geen gelyk heeft , dat
Mohhammed 2>« Dienaar en yi f gezant
is i gezonden , om den regien iveg in '/ ge-
loove te luyzen^ ook op dat zyn geloove open-
baar iverie, en de vorige gelooven overtreffe ^
fchoon de gene, die iets nevens God aanbid-
den, het zelve contrarieren, en tegenfpree-
ken. Verder zoo befluyt hy zyn wenfch
met de woorden van groote God.
Het tweede gebed luid aldus : hooge
verheve God , /lort uwe oneyndige barmher-
tigheyd over Mohhammed , en zyne kin-
deren , gelyk gy voor dezen gedaan hebt over
den Profeet Abraham , en zyn geflachty
'/ is zeker en waar, dat ieder uwe werken
voor goed kend , en zegt, datgyzuyverzyt.
Het einde dezes gebeds is even eens als
dat van 't vorige.
De derde bede is deze : Eeuwige God ,
vergeef de zonden der Mulclmannen, (of
der rcgten en vaften in 't geloove) '/ zydan
mannen , of vrouwen , levende , of dooden
werden de banden van het doodkleed los-
gemaakt, en 't lyk , met 't hoofd voor,
en de becnen zoo vervolgens, in de aarde
gelegt.
Dan werden 'er drie planken, een bo-
ven , en twee ter zyden, Kilts-wyze ge-
legt , dog 't onder-lyf moet de aarde,
en geen planken , raken. Daar op dan
werd het grafgcvuld,zyndede diepte van
een gemeen mans lengte tot de fchoude-
ren toe. Men lleld twee teekens 'er by,
en daar na vertrekken alle de vrienden.
Na dat nu deze 7 voetllappen 'er af ge-
raakt zyn , koomen die twee Engelen ,
NikkcrenMonkir (van welke de eerlle,
de verbieder van 'tquade, en de tweede,
de vreezelyke genaamd werd) in zyn
graf, die hem vragen : IVie is uw God ,
uw Profeet , uw Boek , ww geloof, uw bid- En wat
plaats, en wat hebt gy goed, of quaad ge- hem van
daan? Het lyk, waar in de ziel dan tot*^,^^^°"
in 't midden des lichaams gekomen is ,|raf"
antwoord , als of hy in een droom was , voorge-
na behooren ,en zoo dit antwoord goed,en houden
met des Engels vrage overeen-komende^"*^'
is, dan dragen zy zyn ziel op zekere
plaats, daar hem een koel windeken uyc
het Paradys bewaejen kan j dog zoo het
quaad is , werd hy gebracht , daar
hem fangen , adders , draeken , en dier-
gelyke dieren quellenj ook is het de ge-
woonte (zoo 't vermogende lieden zyn)
dat 'er een fchrift-geleerde by het graf,
en een ter plaatze, daar de doode over-
leden is , van den ^. tot de 40. dag,
Geef ons die genade, dat wy hunne voet flappen 's morgens en 's avonds, vervolgens den
ten goede mogen volgen , dat bidden wy, als ,Coraan leeft , en fteeds roept : Het
die weten , dat gy zyt de gene , die onze goede , dat in dit boek is , dak op den over-
gebeden verhoord, en macht hebt over alles, ledenen.
dat '*r is. Het einde is gelyk bevorens. De derde dag na zyn overlyden werd
De vicfde bede voor den dooden is i 'er brood , ryfl , zoetigheyd , en vruglen
deze : O onderhouder van alles ! om dat
deze overleden uw dienaar is , en de zoon
van uwen dienaar en dienares , hy is voor
u gekomen , gy zyt de befle van allen , die
hen , die van verre by u komen , wel
jult ont haaien -f O Heer e ! wy weten van
dezen dooden niets ie zeggen, als alles goeds,
maar gy kend zyne gelegenheyd beter ,
ah wy. Dier halven, o God.' zoo deze doo-
de in zyn leven vroom geweefl is , vermeer-
der dan zyn fiaat hier namaals om zyner
(dat ieder na zyn vermogen doet, aan
arme lieden by 't graf omgcdeeld.
Op den 7- dag geven zy zoppen,en
natte kolt, den 10. 20. en 40. dag
weder drooge koft , gelyk te voren ,
terwyl de verzadigde armen , tot een
dankzegging , den dooden veel ruil en
vrolykheid toewenfchcn.
De blocdvriendcn dragen geen rouwj Hun
en in drie dagen werd 'er in 't huis van rouw
den overleden geen fpys gekookt j dog"^"."^"
zy werd van buytengebragt. Ook
112 BESCHRYVI
Ook houd zich de man , fiitlbens hal- ,
ven, zoo hy dar eenigzins zoo Ichikken
«kan, drie dagen in huis, dogzoo hy van
xyn Heer eer geroepen werd , gaac hy
uyc!
De vrouw zal, zoo ras haar man dood
is, de glaze arm-banden (die zy hier ge-
meenelyk dragen) in Itukkcn breken, en
wegwerpen, en, zoo 'tgoudezyn, die
in haar kill bewaren.
Den hals-band van goud , of pecrlen ,
bloed-kraalcn, of iet anders, doen zy
dan ook af , en niet weer aan , voor
N G der K U S T
dat zy hertrouwd zynj alzoohetcen vafl:
tceken by hen is > dac een vrouw ,
met een hals-band , getrouwd is , en
een man heeft.
By aldien de weduwe noic hertrouwen
wil , dan draagd zy ahyd witte klecdc- Teckea
ren. ^'*" '^^^
Dit nu is wel het voornaamfte en 't ^[°"J,^j^^.J
wezcntlyklte , dat wy van den Gods- hcrtrou-
dienft der Mooren alhier te zeggen had- wen wil.
den i waar mede wy dan dit hek zullen
fluiten.
Van den GODS-DIENST der CHRISTENEN.
V Y F D E HOOFD-STUK.
Vj^M den Gods-dienfi der Chr ijletien. Fan de St. thomai-Chr ijl enen. En hun oorfprong.
Andre verhaalen hier af . De RoomfcheGodi-dienfl ., mcmt hier i^6t. een aanvangt
moeite, die de Bijfchopfen , van Romen gezonden .y hier hebben gevonden ; 1660, en 1709.
nog. Kerken .y bier deor de Roonii-gezimlen gebouwd. In St. Thvme. £« /« Golconda, En
by de Franfchen op Poedesjeri.
NAdat wy van den Heidenfchcn en
Van den
Gods- I ^ Mühhammedaanfchen Gods-dienft,
ChdSe-^ ^'= °1' '^'^^^ ^"^"'^ beleden werd ,
nen, gefproken hebben, zal het t/d werden,
dat wy nu ook van den Gods-dienfl: der
Chriftenen,die men alhier beleid,fprecken.
Gclyk als van ouds, alzoo vind men
ook hier nu nog driederlei Gods-dienften ,
te weten, die van de St. Thomas Chrifte-
nen , den Roomfch-Katholyken , enden
hervormden Gods-dienft, waar by in een
later tyd nog een vierde te weten, de
Luthcraanfche gekomen, hoewel die daar
in vergclyking van de andre van weinig
belang is.
Van de St. THOMAS-CHRISTENEN.
Van de Dg oudften van allen zyn deSt. Tho-
St. Tho-mas Cliriftenen. In 't Koninkryk v,an
Chrifte- ^'^"^g^r, en wel op de Kuil van Cho-
romandel , tufTchen Sadraspatam en Pal-
leacattc, ontrent het dorp Maripakom,
plagt in oude tyden een aanzienelyke
koop-ftad te zyn, Maliapoer genaamd.
Zy lag op de zelve plaats, daar 't vlek
St. Thomas (dat nu al mede een puin-
hoop is, gelyk wy getoond hebben)
plagt te leggen.
De reden , waarom deze plaats nader-
hand St. Thomas genaamd wierd , is
by alle de fchryvers niet een en de zelve.
Zy zeggen , dat , ten tyde , wanneer de
Apoftclcn uitgezonden wierden, om het
Euangelium door de ganfchc wereld te
prediken, Thomas, om zyn ongeloovc
na Indien Perfien, en Meden ; volgens
RuffingL. i. c. 8, en L. z. c. f.
nen.
zynde
na
hun zeggen te EfTeda
ni Mefapotamicn , martelaar gewor-
den) afgezonden is, hoewel dit by allen
niet doorgaat. Andre geven voor, dat hy
eerft op 't Eiland Zocotora , aan 't
Zuid-einde van 't roode Meir , en van
daar al verder na Indien gekomen, al-
waar hy eerft op Cranganór aangeland
is , daar hy vele Heydenen tot het
Chriftcndom bekeerd zou hebben. Van
daar vertrok hy na Coylang, en dus al
verder op de toppen van 't gebergte van
Balilagate (dat deKuft van Malabar van
de Kurt van Choromandcl fcheid) na
Choromandel , van waar hy nog al ver-
der, en na China een reyze gedaan ,
maar daar hy niet veel uitgeregt heeft,
vveshalven hy weer na Choromandel
gekeerd, en op Maliapoer aangekomen
is, alwaar hy lig wel nedergezet, maar
door de bitterheid der Bramincs mede
niet veel gevorderd heeft.
Hy verzogt eindelyk van den Koning
van Bisnagar (toen nog Narfinga ge-
naamd) een plaats , om 'er een Kapel te
bouwen, ten einde daar in zyn gebe-
den aan God op te offeren , en om
aan de ingezetenen dezes lands te Ice-
ren , hoe zy den waaren God dienen
moeften.
Dit werd hem door beftel en raad der
Bramines geweigerd ; dog daar quam
een groote ftam van een boom in de mond
van de lievier der ftaddiyven, waardoor
geen vaartuigen daar in of uit konden £|^ jj^^
komen , 't geen groote nadeel aan den oor-
handel van deze ftad gaf. fprong.
De Koning dcde een groote macht van
i volk.
^^3
(hoewel dit wel te zamen gaan kan) gc-
llc-enigd hebben. Veclandre wondeilvke
zaaken vertellen 'er de Portugeezcn af,
Van C H O R O M A N D E L.
volk , en wel 3000 Olifanten , daar aan
arbeiden, om dien ihim 'er u\ t te kry-
gen } maar alle de moeite dezer men-
Ichen en dezer gro"te dieren , en alle
de befweeiingen der bram i nes waren
te vergeefs , wcshalven die Vorll een
gioote belooning aan dien geren be-
loofde , die di: lliik houts zou weeten
Van daar te kry^tn
Hoe nu
hebbende ,
'homas, dit alles vernomen
na de^en Vorft
gi^y^
en
die Baideiis in zyncbefchryving van Ma-
l:.bar. Fol 151 aanttekend.
Alen ziet dit geval, in veel Kerken en
andere phuitzen van Indien , dus afge-
beeld. Ook ze^genzy, datalic de nako-
melingen van diegene, dicSt. Thomas
dus gedood , of wel hem en zvn Icerc
niet geloofd hebben, met zulkcn vloek
aannam deic;; ilair. alleen weg te a. bei- van God geteekcnd zyn, dat zy alle met
den, verzoekende , tot zyne belooning , jccn bjm-becn ,en meteen zeer dikke voet
niet anders, dan van dit hout een Ka- 1 geboren werden, dat van de knye af ton
pel te mogen maken j als mede hoe dei beneden aan, of in de voet, als de poot
Koning hem dit wel toe ftond , dog van een Olifant van dikte is, terwylmen
hoe hy en zyne Bramines 'er de fpociaan het andre been niets ter wereld merkt ,
mede dreven, alzoo zy 'c voor onmo- len zonder dat het hen ook aan hun ge-
gelyk hielden, dat een man alleen een |zondhcidj of gang, cenige fch.idc toe-
balk, waaraan zoo veel menfchen; en i brengt, d.in alleen, dat het hen (gelyk
Olifanten ic vergeefs gearbeid hadden, men wel denken kan) zeer misllaat. An-
van daar zou arbeiden, met het ver- dere, die beter redcnkavelen , fchryvcn
dre daar toe behoorende , en hoe dit
egtcr door Thomas alleen met zyn gor-
del 'er aan te binden , uitgevoerd is, heb-
ben wv in I. Deel fol. jf. al klaar aan-
gewezen.
Men zegt 'er by , dat hy toen ook
ditonaiemik aan de voptijïheid deslands,
enaan de Itrengc nacht-koude, die men
hier heeft , otaan veel verkoelende vru^-
ten , toe, maar dat zou doorgaan, en
aanuemclyk zyn, als men dat aan allerlei
zoort van menfchen hier befpeurde, dat
een (teenen kruis daar op Itrand zette, men egter niet ondervind , waarom ik
van 'c welk hy voorzegt zou hebben ,
dat, als de Zee dien Heen bekabbclde,
'er dan uyt verre Landen witte men-
fchen komen zouden , om de Chriften
Gods-dienfl; hier, en elders in Indien ,
uyt te breiden. Verdichtzelen der Por-
tugeezen , om de wereld wys te ma-
ken, dat dit by hunne komft in Indien
vervuld is.
Thomas ondertuflchen met zyn lecre
vait ftelle , dat hier af een andre reden
moet zyn, en dat het aan een zeker gc-
llacht van mcnlchen eigen is , die zoo
voortgetecld werden , en die dat al in 't
Zaad van ouders tot ouders verkregen
hebben, gclyk men meer quaalcn heeft,
die van de ouders tot de kinderen over-
gaan.
OndertufTchen is de Had Maliapoer
meiter tyd vergaan , en op die zelve
voortgaande, bragt het door de zelve,! plaaats is naderhand door de Portügeezen
en zyne verdic wonderdaaden zoo ver- i een vlek gebouwd, dat zySt. Thomas,
re, dat hy niet alleen veel van die Kuil- 'ter gedagtenis van hem, genoemd , en
Heydenen en Jentiven , maar zelf ook
den Koning des Lands, en een menig-
te van zyuc grooten bekeerde. Dit
verbitterde de i3ramines zoodanig, dat
zy hem, hunnen voinai;en val anderzins
waar by zy een Kerk van gehouwen fteen ,
ter plaats dr.ar de Kapel en 't graf van St.
Thomas ftond, gevoegd, gclyk zy de
in 't korte te gemoet ziende, nu voor-
namen ten ccrltcn uyt de wereld te hel-
pen. Zy zochten dit ecrft uyt te werken ,
deuren ook van 't hout van de voor'
noemden boom gemaakt,en in die kerk zyn
gebeente (altoos zoo zy voorgeven) nog
langen tyd bewaard hebben.
Gclyk 'er nu veel menfchen in Pelgri-
met hem do tlood van zeker kind op te 1 magie dcrwaards gingen , om deel aan
tichtenj dog h / verwekte dit kind uyt de wonderdaaden, die nog dagelyks daar
den doodcn , en 't zelve wees den
moordenaar aan , en vèrontfchuldigde
hem. Eindelyk egter hebben zy hem
(zoo zommige willen) met een Lancie,
ot, zoo andi e willen, meteenpyl^als hy
boven op een lioogte of op zekere ilcen
ftond, doorregen, hoewel het gemeenfte
gevoelen is, dat zy hem, terwyl hy tot
Maliapoer (in 't Rooms Martelaars boek
Calumina gci-aamd) in zyn Kapel, op
zyn knyen leggende. God bad, vanag-
leicn doorfteekcn, of, zoo andre willen
V. Deel.
voor vielen , te krygen , alzoo fneden
ook veelc eenige ftukjens van het won-
derdadig hout van deze Kerk-deuren ,
om die in gout te laten zetten, en deze
zoo om den hals, of elders, als een hei-
ligdom en befcherm-middel , te dra-
gen. Dit bygeloovig affnyden van ftuk-
ken van die deuren ging eindelyk zoo
grof, dat de beftierdcrs van dit vlek
(wilden zy die ganfche deuren niet zien
wcgfnyden) zig eindelyk genoodzaakt
vonden , om de zelve (of 't overfchot
P der
114 BESCHRYVïNG der KUST
der zelve) vol fpykers te doen flaan. | Meropius, zyn lull met deze landen te
Men wil, dat deSt. Thomas Chiilte-i bezien geboet, en nu genegenheid heb-
nen van ouds ook een jongeling, op eeni bende, om na zyn land te keeren, wicid
Afgodifche wyze ter eere van dezen Hei- j in zyn fchip van de Calubieis (zeker volk
Ijg^opgeofferd hebben, die in 't nieuw ge- 1 in liengale , dac toen nog onder Pcgu
kleed f met woitcls gezuiverd, voor 't Hond) voor de Had Caiiibi overvallen, en
graf van dien Heilig gcbragt wierd, en
nadat zy een drank van 't bloed van een
onfchuldigen gemaakt, gedronken had-
den, wierd hy in 't wit gekleed, met Cafubi ^
jammerlyk met alle de z\ non vermoord,
dog die twee jon(<eluit;en alleen wierden
vcrichoond , en voor oen Konnig van
wel-
cbragt , die een by
Konmg
zander
pypen en flui'ccn door de'ilad, en van gevallen in hun wezen vindende, hcnnieu
de Priclteis na zekere plaats geleid, daar " ' < - • <
veih»a-
len
hier af.
zy hem, na vcrzogt te hebben van dan
harer te willen gedenken , gekeeld
hebben , waardoor dan zyn gelLicht edel
wierd. Een vuile gewoonte, die eindc-
lyk afgeraakt, en nagelaten is.
Andre geven voor , dat St. 1'homas
niet alleen door de Bramincs, maar ook
met toeitemming vanden Koning Sagam
(dien zy daar toe hebben weten over
Andre j.g halen) vermoord , toen te Maliapoer
begraven» en dat zyn gebeente van daar
na Edeiïa in Mcfopotamien , en van
daar na Europa en na ürtone in Poville
vervoerd is. De Jefuiet Maffkus zegt ,
dat het in zyn tyd van St. Thomé na
Goa zou gebragt zyn. Toen hy gedood
wierd, bad hy voor een kruis, 'cwelk
te Maliapoer in een kleenebid-plaats van
St. Thomas in een fteen gegraveerd v/as ,
welke plaats i f47. afgebroken is.
Anderen weder zyn van oordcel , dat
St. Thomas hier wel geweefl is, en de
grond van dé Chrirtelyke leere hier ge-
kgt heeft ; maar dat ettelyke jaaren 'er
na egter de ware leere weer verbafterd
wierd, tot dat ontrent na twee honderd
jaaren de Griekfche VVysgeer, Panthe-
alleen 't leven fchonk , maar v.vn Edefius
zyn fchenker , en van PVumcntius den
opfiender van zyn huis , ot zyn Hof-
meeftcr, maakte.
liet verdie met hen daar voorgevallen,
kan mea al mede ia ons cerllc ücel van
dit werk tol. jf. zien.
Na de tyd van Frumcntius hebben de
Chrilknen in dit land hunne leere nog al
zuiver gehouden j maar zedcrt dat zy
eenige Leeraars iiyt Armenien van tyd
tot tyd door bezorging van den Patriarch
bekomen hebben, is de zuivre leere ver-
bafterd, niet alleen in die landen-, maar
de leer dezer Prieiters , uyt Armenien
gezonden , is mctter tyd ook na St. Tho-
mas overgewaeid.
De leere nu dezer oudllc St. Thomas
Chriltenen, fchoonin hun begin zuiver,
verlchilde van ouds zeer veel van de
Roomfe , en quam t'eenemaal met de
dwaal-leere van Dioscorus , en van Ne-
ftorius (die wel eer Biffchop van Conftan-
tinopel was) over een.
Deze loochende de verceniging der
twee naturen in Chriftus ineenigheid des
perzoons} dog zyn gevoelen wierd 451.
in 't Concilie van Ephefen, onder Kei-
nus , gekomen is, die op die gronden zer Theodofius de jonge, gedoemd,
voortgegaan , en waar door de kennis - ■ • >
van deze Heidenen in den Chriltcn-Gods
dienit merkelyk vermeerderd is.
Andere fprekcn fterk van een Syriër,
Mar Thome, die hen Leeraars uyt Syrien
zou belleld , en die op Cranganór, en
op andre plaatzen van Malabar , veel
dienll in 't verbreiden van de ware leere
gedaan zoude hebben j hoewel andre mei-
nen , dat hy de cerlle was , die gelegen-
heid gegeven heeft tot verbailering der
zuivre leere, met Priellers uyt Syrien en
Babylonien (daar niet dan Neiloriaanen
zyn) derwaards te ontbieden.
Nog veel meer nam dit toe , na dat
(ontrent 300 jaaren 'er na) een ander
Chrillen-Wysgcer, Meropius genaamd,
en een Tyrier (zoo Euzebius zegt) van
geboorte, met twee jongelingen , neeven ,
Frumcntius en Edeuus genaamd , na In-
dien getrokken was , alleen om die vreem-
de landen, na 't voorbeeld van den Wys-
gecr Metrodorus (die dat kort te voren
gedaan had) eens te gaan bezien.
Eenige van hun gevoelens zyn wel niet
quaadj maar eenige helden geheel en al
na die van Griekze kerk , gelyk zy ook
de zelve wel meeft in hunne Kerk-ge-
baaren , en plegtlykheden , plagtcn te
volgen , en de dienll in de Ghaldcefche
of Syrifche taal waar te nemen.
Zy verwierpen den Beelden-dienft , 't
vagevier , en de transrubftantiatie, zy
ftondcn hunne Geellelykcn 't huwelyk,
dog niet ten twcedemaal , t(ic , en be-
dienden de MifTe op de wyze der Griek-
ze Chiiltenen, met brood en wyn, en,
by gebrek van 't laatfte, met iets , dat
daar naaft aan komt, te weten, Rozy-
ncn- water, zy doopten geen Chrillenen,
dan op de 40. dag , ten zy in tyd van
nood, en hadden meer andre gebruiken,
die Baldeus mede aanteekend.
Die van de Roomfchc Kerk , en de
Portugeczen daar zynde , hebben veel
moeite van tyd tot tyd aangewend , om
de zelve met hen ic vcreenigen , en on-
der de gehoorzaamheid van den Paus te
brcn-
Van C H O R O M A N D E L.
brengen, dat zy zeer dikwils geweigerd,
en lang regen gcllaaa hebben.
Het zy nu daar mede verder zoo 't wil,
't is zeker , dat zich deze St. Thomas
llf
Chrillenen in Indien, en vooral op JVJa-
labar, zoo uitgebreid hebben , dat men
nu op die laatlt gemelde Kuft alleen vyf
en zeventig Kerken heeft , zoo zeker
geleerd Hoog-leeraar uyt hunne berigtcn
zege , die zich Sr, Thomas Chrillenen
noemen, en voorgeven nog ichriften
van dien Apoilel onder zich te hebben,
waar na zy hun leven richten.
Vanden ROOMSCHEN GODS-DIENST.
Linfchoten zegt,
zoo als ons de Heer de la Croze dit in
zyne Hiltoire du Chrillianifme des Indcs
opgeeft , en tot welke wy den Lezer
wyzcn, nalezen.
De Heer Baldeus verhaald ook een
geval hier af, in zyn tyd nog met eeneii
Biflchop der Sr. Thomas Chrillenen ,
door den Paus Alexander de VII. van
Romen 1660 den 16 Januari derwaards
gezonden, enjofcfdc SanCta Maria ge-
naamd, voorgevallen, regenden welken ^'^^'"^
zich, zoo de Poitugeezen, als wel by- g,if(.hop,
zonder zeker Inlander, en Hoofd de- pen van
zer oude St. Thomas Chrillenen, die 't Romen
met Nellorius Leer houden, zeer drif-'^^^g^^'
I tig (gelyk wy gezien hebben) aankante- vonden
dat in zyn tyd (wat ! den. Nadat nu de Patriarch der St. '660.
voor ifSj) een van hunne Bilfchoppen I Thomas Chrillenen op Malabar overle
over land uyt Indien na Romen getrok-
ken was, en zich aan de Roomle Kerk
onderworpen had, mits dat zy hunne
oude Kerk-gebaren (dat hen de Paus toe-
ftond) zouden mogen behouden. Dit is
eigentlyk ifóz. gelchied.
Wanneer dan de Aarcs-Biirchop van
Goa na die tyd eenKcrk-vergaderingvan
de ganlche Land-voogdy, of \'an alle de
kerken onder 't gebied des onder- Ko-
ning van Goa, beriep, wierdzedert ne-
vens de Biflchoppen van Koetsjien, Ma-
lakka , en China ook den Aarts-BifTchóp
van St. Thomas da;u" mede befch reven }
dog deze wilde noit eenige verande-
ring van de Kerkelyke plegtlykheden , _
onder hen gebruikelyk, en die men dagt j hebben weten te bewerken, dat men
den was, quam zich hier weer een Ne-
iloriaan , Hoofd-opziender tot INinire,
van den Patriarch van Bagdad gezonden,
indringen, waar tegen zich de BilTchop
Maha Thomas zeer icverig aankantede,
en brieven 'er over aan den Patriarch van
Antiochien fchreef.
Het heugd my , dat ik tot Leiden
over eenige jaaren van zeker vriend, ge-
lyk mede tot Utrecht vanden hoog-Lee-
raar , de Heer Reeland (Zalr.) verftaan
hebbe , dat de laatll-gezonden en
op Malabar aangekomen Biflchop der
St. Thomas-Chnllenen weder die zelve
moeite met die Neiloriaanze Inlanders
ontrent ijop. gehad heeft , alzoo die
metter tyd wel veranderd te zullen kry
gen, dulden.
Na de dood van dezen Aarts-Biflchop
heeft men zynen vervanger in een Kerk-
De vergadering te Diamper , niet verre van
<3^"" Maliapoer, ofSt. Thomas, ifpp door
ëienft, den Aarts-Biflchop van Goa belegt, zoo
hier verre weten te biengen, dac hy het ge-
'5 '^"loovevan Nellorius, mitsgaders de Pa.
aanvang. , .. , 'rr-l^l• ••
tnarch van Muzal, of Ek-Miazni m Ar-
raenien , volflagcn verworpen , en zich
geheel en al aan de Roomfche kerk over-
gegeven heeft, gelyk wy hierna breedcr
zullen zien.
Deze St. Thomas Chrillenen woonen
in een grootc menigte op de ganfche Kuil
van Malabar, en voor al in Coetsjien ,
Cranganor , Coylang , Trevancór , en
ook op de Kuft van Choromandel hier
en daar verfpreid. Schoon nu de St. Tho-
mas Chrillenen zich aldus meeft aan den
Roomfchen ftoel onderworpen hebben ,
zyn 'er egter nog veele van die oude Ne-
ftoriaancn, diezicheen hoofd uyt de In-
landers verkoren , en die zig , zelf tot
nog toe , altyd zeer bitter tegen de
Roomfch-gezinden aangckant hebben.
Om daar van ccn netter denkbeeld te
hem daar geenzins heeft willen erken-
nen.
Hier op is hy te rade geworden, die
by verfcheide brieven aan den Patriarch
van Antiochien (die alle de Geellelykcn
herwaards zend, en hun Opper- hoofd is)
bekend te maken , om van daar te be-
werken, dat hy hier mogte erkend wer-
den.
Eenige van deze brieven zyn over Pcr-
fien en Armenien te land verzonden, en
een der zelve is met de Heer Adam van
der Duin , gewezen Bevel-hebber van
Malabar (die i/op. na 't Vaderland ver-
trok) mede gegeven, om die uyt Hol-
land, na zyne aanlanding, tedoenvoort-
bellellcn daar 't behoorde. Deze brief,
inde Syrifchc taal gefchreven, is in de
hand van verfcheide Geleerden, en, na
verloop van eenigen tyd , ook in handen
van den hoog-Leeraar in de Oollerlche
taaien totLeidcn,de Heer Carolus Schaaf,
gekomen, die den zei ven in anderhalven
dag uyt het Syrifch in 't Nedcrduitfch
voor de Heer van derDuin, en ook voor
andrc, in'tlatyn vertaald heeft,voor wel-
ken dienll de Heer vander Duin den Ori-
ginelen Synfchen brief aan zyn Ed : ge-
hebben, kan men dit verder uyt de grond, 'ichonken heeft, dat zyn Ed: ook verder
P i aan-
ii6
BESCHRYVING der KUST
aanleiding gegeven heeft om aan dien
Biffchop een brief in 't Syrifch te fchry-
vcn , om nader kennis met hem te ma-
ken.
Uyt een brief van Malabar 1714. door'
de Deenlche MilIïonarifTen gefchrcvenj:
bleek, dat de St. Thomas Chriftenen al- j
daar nu z BifTchoppcn, een voor 't volk)
omdeZuydhidden, Mar of Malia Tho-
mas genaamd, die van de tvd vaii Alcxisde
Menezes af ulcjd zeer llcrk den Roomzen
ftoel aangehangen iiebben , en deze fchynd
de vervanger van AIcxander de<'Jampo,
welken Joleph de St. Maria Conlacrccr-
de, gewecll te zyn.
Oe ander, die 't bewind over de Ker-
ken om de i>Joord had, was Mar Ga-
bviel genaamd , een Syriër , 1 707. daar op
die Kuil gekomen, en volflagen Nello-
riaans, endoorhlias, Patriarch van Mo-
zul of Bagdad derwaards gezonden.
En deze 1 prelaten leefden in een gedu-
rige fchcuring en tvvill met malkande-
ren. Dit ziet men nader inde voornoem-
de brief , 17c f), door Maha Thomas ge-
fchreven, en 1714- te Leiden gedrukt,
zoo als die door den Heer Schaaf met
een voorreden uytgegeven is.
Hoewel nu veelen van deze Sc. Tho-
mas Chrillenen van ouds her zuiver , en
naderhand Neftoriaanfch, en toen weer
meellRoomfch-gezindgeweell zyn, ze-
dert zy zich met die kerk verecnigd heb-
ben , fchynd het my echter toe , dat ,
aizoo hun Bifichop niet door den Paus
van Romen (dat egter gefchieden moeit,
zoo zy onder hem ilonden) noch door
den Patriarch der Neftorianen van Mo-
zul of Bagdad > maar door dien van An-
tiochia gezonden werd , zy in hunnen
dienft en kerk-gebecrden meer na die de-
zcrSyriersdan wel vandeRoomfch-gezin-
den, hellen, en nu met die van 't Pausdom
nog merkclyk verfchillen j hoewel ik
oordeel, dat wy hunnen dienil nog in den
f rond niet recht kennen j waar toe ik
ope dat de Heer hoog-Lceraar Schaaf
metter tyd, door bricven-wiffeling mer
dien Biflchop MahaThome,ons meer licht
toebrengen zal, 't geen dan allengskens
noch verfcheide andre zeer goede zaaken
zou konnen uytwerken, gelyk my zeer
waarfcliynelyk voorkomt uyt de brief
door de Heer Schaaf aan dien Biffchop
gcfchreven, en die zyn Ed: my, nevens
de Briefdezes Biflchopsaan den Patriarch
van Aniiochien , Ignatius , met hnnne
latynlchc vertaling heeft gelieven toe te
zenden.
Gclvk dit het alles is, dat wy van deze
St. Thomas-Chrillen alhierzeggen kon-
nen, alzoo zi€t men hier uyt ook, dat
de zelve, zoo alszy van ouds Neftoriaans
gezind waren, 'er nu nog, en dateenige
der zelve ook Roomfch-gezind, en tot
nog toe daar zoo in wezen zyn.
Bvde komltdcr Portueeezcn, die toen
al lan;:^ in Indien gcweefu waren, maar
die daar eenOeellelyk Ryk uyt den hunnen
tragtten op te richten , is die Roomfche
Gods-dicnll daar nog Iterker voortgezet ,
zedert dat zy op de oude pl-.iats van Ma-
liapoer het vlek Sr. Thomc gebouwd,
en op den berg el Grande Monti (daar
men met p6 groote breedellcene trappen
op klimmen moet) ook een vierkant
kerkje ter eerc van Koning Emanuel
if 14, en ter ccre van St. '1'homas, ge-
lucht hebben.
De kerk is klccn, net , en zeer be-
knopt; dog zy heert geen inkomen van
den Koning van Portugal, en zeer wei-
nig uyt Goa , zoo dat dezelve meell van
deze en gene Godvrugtige vrouwen (die
uyt eerbied en yver deze crnppenop hare
knyen opkruipen , en voor 't beeld vanjnSt.
den Apoflcl hare j^ebeden uytltortcn) en Thomc.
van eeiiige andren, daar komende, tot
onderhoud der Priefters gevonden, en in-
gezameld moet werden.
Deze kerk kreeg , na de verdelging
van 't vlek 1674. ai67f, meer aanzien,
alzoo toen alle Chrillenen van dat geloovc
daar omitreeks derwaards ter Mille qua-
men.
Menhad'er 1681. nog twee Priefters,
de een een Portugees , die zich den Bis-
fchop noemen liet , hoewel hy naeulyks
zoo veel latyn kon , dat hy in ftaat was,
om de Mis te bedienen.
De ander was een FranfchmanvanPoc-
dejeri , daar gekomen , om het Mala-
baars te leeren. Dit was een geleerd,
door en door belezen , zeer zedig , en
ieverig man , zyn gezelfchap zeer wel
weerdig , en zeer veerdig in de latynfchc
taal.
In de ftad Golconda is ook een nette En in
kerk, aan Maria toegewyd, alwaar ookGoI-
een Priciler is, om die te bedienen , die'^*^"'^**
600 ducaatcn van den Koning van Gol-
conda trok , ora dus meer menfchcn ,
ofte Portugeezen, derwaards te lokken,
en in zyn dienll te krygen j dog , by 'c
verval van dit Ryk onder den Mogol, is
dit afgeraakt , en nu moet die Pater van
die genen beilaan, die deze kerk komen
bezoeken, die hem pas een halve Ryx-
daalder, of wat meer, ter maand toeleg-
gen, waar van hy niet zou konnen leven ,
zoo hem van Goa geen ondcrftand ge-
daan wierd.
Buiten Golconda is nog een kerk , die
over lange tyd al oud , vervallen , en klcen
was.
Ook is de opgang der Rooms-gezin-
den , voor al zedert wy hen hier om
llreeks over al uytgcbocHd hebben, hier
niet
Van CHOROMANDEL.
117
niet zeer groot ge weeft, en is ook nog
zoo gering, dat wy daar niets verder van
zeggen konnei).
En byde Dat die van de FranfchcNaricop Poe-
Fran- desjeri , de pl.iais van hun veiblv t , niede
fchen op
Pocde-
sjeri.
den Roomfchen Gods-dienft oefFenen ,
behoeven wy niet aan te halen; dog Hel-
len vall, dat zy dit van den beginne af,
dat zy zig hier neder zetteden , gedaan
hebben.
SESDE HOOF D-S TUK.
Vanden HERVORMDEN GODS-DIENST.
Van den
her-
vormden
Gods-
djenft.
V
An den Hervormden Gods-dlenjl. De Dienaars des Goddclyken ivoor ds ^ op Pal-
leacatta. D. Follinus i(5if. D. JVloliniEus i6zj. D. Hcunius 1652. D.
Rogerius.
löjz. D. La Doila 1641. D. MtxWnwz overleden , en D. a Breyl i64f.
in zyn f bats hier gehouden. D. Frontcniiis. i6f4. D. de Fape 1672. D. Koop a
Groen. 1681.D. Bakker.' 1687. D. De Mey. 16S8. Predikanienvan Nagapatam
D. Balda:us en Frontcnius. lööo. D. Kruyf. 1662.. D. De Pape. i6óf. D.
JVlaxwci. 1671. D. Bofch. 1077. D. Ruterus. 168}. D. De Mey. 1690. D.
Clement. 1690. D. Groenewoud. 170Ö. D. Slangen berg 1710. D. van der
Vorm. 171 5. D. De Jong. 1717. Lyfi der PnWeacmc Predikanfen. L^yïr/er Naga-
patamze Predikanten. Fan de Lutheraanfche Gods-dienjl. De Koning van Dene^
marken zend ijo f. tiuee Sendelingen^ Ziegcnbalg, f^Pluifcho, na O ojl- Indien. Die
aan de Kaap der goede hope , en tot Trangebaar, komen y en hun bericht van daar. Hoe
zy V Portugees, en Malabaars, ieder volgens '/ lot leerden. I^oornaamfle hinderpaalen ^
ontrent hun^ dienfl. Hadden een fchool opgericht. En een kerk op Trangcbar gebouwd.
Hoe veel nieuw-bekeerden *er ware». Zy klagen Jlerk over deze brood en Ryfl-Chrijlenett
1,'erdre berichten. Het N. T. in '/ Portugees overgezonden. Schooien , door hen op-
gericht. {)vcrzettingvan''t O. 'T. in 't MaVdh-MYS ondernomen, t'^erder berichten. 171 3.
wegens '/ getal en behandeling der Macauwze Vaders ^ afgekeurd by de Chineezen. Hoe
de Jefuieten te iMacao St. Xavier boven Chriflus , en de Apojlelen , verheffen. Druk-pers^
Malabaarze letters ^ en drukke/s bekomen. En exemplaaren van V N. T. in 't Portn-
gees. 17 C4. een Sociteit te Cop^en-htigQ opgericht. Het N. T. was in V Malabaars
afgedrukt, Kapellaanen nu tut Bombahi , en Calicoet. Kerken tot Trangebaar.
Hope van Ziegenbalg^ om V leven der Malabaarze Koningen te bekomen. Ziegenbalg 's
vertrek na Europa ^ en boe hy daar ontfangen is. Zyn dood^ en die van D. Grundler.
jindre Miffionariffen.
Choon de E. Maatfchappy hier al korte hope had van 't H. Avondmaal
^\ettelyke jaaren gehandeld hadj heeft
men egter hier geen ordentelyke kerk,
of geen valle Gemeinte, nog dienaar des
Goddelyken woords, onder de belyders
van den hervormden Gods-dienlb voor
161;. gehad, weshalven wy van dien
ook te zullen bedienen -, maar den
25.
April dezes jaars komt hy al als oveile-
dcn voor.
A". \6iy. den 4. Februari,
Ts tot ï^atuvi.i in zyn plaats herwaards p j^^jj_
beroepen U. Nicolaus Molinxus , die„ius
tyd een aanvang maken, en de dienaars, 1 ook eenige tyd daar na hier gekomen is. «617.
die hier vervolgens gekomen zyn, zullen Hy vond hier 1000 Chriltenen , dog
opnoemen, 'er nog by voegende , dat 'er 1 maar 4r a fo Ledematen, die belyde-
eenige tot Pallcacattc, en eenige te Na- j nis van den hervormden Gods-dienlt ge-
gapatam, geplaatft geweell zyn. daan hadden. Deze Heer lieeft hier als
een wakker en ieveiig man zyn dienft
in de Nederduytfchc , en in de Portu-
geefchetaal, waargenomen totin'tlaatft
van 1632. dat hy na Batavia vertrok ,
d-iar hy den 3. Febiuari 1Ö35. veriche-
ncn is.
A». 1*532. den 6. Mey.
Is D. Juftns Heurniiis, door een grootc
drift der hoogc Regeerins van Indien ^•"^"''"
o o <^ mus
voor dien lyd tegen zyn h'erw: , voor ,5^^
een fpringtogt hcrwaard , en in Au-
guftus weder van hier na Batavia gczon-
een 1'crken-Raad aangeftcld , en in 't' den, alwaar hy den 2. September aange-
P } komen
De die- Dienanrs des Goddelyken woords, die pelcgen
naars des hebben op PALLEACATTE.
Godde-
woords „ „ ^ • IÖ2f. _
opPallea- Is na Palleacatta van Batavia gezonden
«"3- . D. Joannes HermanfToon Follinus , en
D. Folli- ^j^j^j. j^qJ. behouden aangeland , van voor-
nemen, om daar de eerftc kerk der her-
vormden op te richten.
A». 162.6. den ip. Februari.
Schreef hy ook na Batavia , dat hy hier
ii8
BESCHRYVÏNG der KUST
D. Ro-
gerius
1651,
komen is , hebbende weynig gelegen-
heid gehad j om hier iets van belang
te berichten.
Den 17. September.
Is D. Abrahainiis Rogerius door den
Kerken-raad van Batavia hcrwaards, in
de plaats van D. Molintcus , (die hier
ƒ jaaren in 't Portugees gepredikt had)
beroepen, en door laatft-gemclden Heer
hier ook niet lang daar na gekomen
zynde, beveiligd.
A'. 1656. den II. Juni.
Bleek , by fchryvens van hier , van
den p. Januari , dat D. Rogerius nu al
begonnen had Portugees (waar van men
den 14.. December 1654. al toezegging
bekomen had) te prediken, en dat zyn
Eerw: zich ook verder in het JVIala-
baars oefFende.
A°. 16 37. den 10. Augudus.
Bleek , dat D. Rogerius , tot nu toe
nog maar donderdags in 't Portugees j
gepredikt hebbende , dat voortaan ook bleven , en ook overleden , waar van men
's zondags na de middag doen zou, al- den iz Oftobcr des zelven jaais op Ba^
200 hy zich nu in Itaac vond, om de
zen dienll, nevens den Nederduitfchcn,
volkomen waar te nemen.
weer hcrwaards te willen , 200 lang 'er
de Landvoogd, die 'er nii was, bleef;
dog in die zelve jaar quam 'er eenander,
en dkar op vertrok hy weer hcrwaards,
daar hy tot i6f4. bleef.
A°. irtf4. den 17. April.
Is D. FrcdcricusFrontcniusherwaardsD.Fron-
door de kerken-raad van Batavia beroe- ^^"'"5
pen, in Julius vertrokken, en eenige tyd ^ ^^"^^
daar aan hier gekomen.
A°. i6fS*.
Wierd Nagapatam door de onzen
veroverd, en zedert de gemcyntc aldaar
van 1660 , den 14. Julius , door zyn
Eerw: en door D. Baldxus te zaïnen,
tot i(?6z. , dat D. Kruyf daar quam,
waargenomen; dog om dit werk hier 01-
dentelyk te behandelen, zullen wy na-
derhand in 't byzondcr van de Nagapa-
tam ze dienaars des Goddelykcn woords
ipreken.
D- Frontenius is hier tot 1671. ge-
D. La
DofT»
1641.
tavia bcrigtjbyfchry vers van hier, kreeg.
A". 1672.
Is hier gekomen D. Nathanael de Pa-D. De
Zyn Eerw: bleef hiertot 1*^42, quam'pe, die hier (zoo de Heer Baldarus inPape
den 3. November op Batavia, vertrok ' zyne befchryving van Choromandcl ''^''i.
na 't vaderland, en Ilierf 1647. tot ' fol. ify, zegt) zich als een zeer yverig
Gouda, na dat veel dienft aan de ker- jman in 't werk van zync bediening ge-
ke, en aan de wereld gedaan had. dragen, en aldus hier tot 1680. gelegen
heeft,op welke tydhy na Batavia vertrok-
ken, gelyk hy daar ook den tj. Meyin
A°. 1(541. den 16. Mey.
Is D. Carolus la DolTia , in D. Ro-
gerius plaats hcrwaards beroepen , kort
daaraan hier na toegezonden, en 'er ook
behouden gekomen
A°. 1644
vergadering vcrfchcenen is.
A°. 1681.
Quam hier D. Bernhardus Koop a^- '^'"'P
Groen van Malakka, die hier tot 1687. ^/^°^"
Klaagden die van Palleacatta fterk na gebleven, toen na 15atavia vertrokken,
Batavia over D. La Doüa, en verzog-
tcn een ander dienaar in zyn plaats ,
alzoo hy reeds van hier vertrokken
was, gclyk hy den 4. April ook zelf
in vergadering tot Batavia verlcheen.
D. Fierens, met de vloot na Goa ge-
zonden, gierde hier mede aan, om na
de zaaken van D. La Dofla te verne-
men.
A°. i6^f. den 15. Januari.
D.Merli- Schreven die van den kerken-Raad al-
nusover- hier aan die van Batavia, dat zy (om niet
Wen, en verlegen te zyn) D. Joannes a Brcyl, an-
i645.'in^ derfins na Punto Galc, op Ceylon ge-
ayn fchikt, hier gehouden hadden, alzoo D.
Merlinus , die men haar toegezonden
plaats
hier |
houden
en den 20. November daar vcrfchce-
nen is.
A». 1Ö87. den 13. September.
Quam hier van JaffanapatamD, Adria-D.Bal».
nus Bakker > die hier tot Mey iö88.^"'^S7-
bleef» en toen na Batavia vertrokken is.
A°. 1Ö88. den i. November.
Bleek , dat haar Edclheden bclaft had-p. pg
ncn, om D. Adrianus de Mey vanJafFa-Mevr
napatam hcrwaards te zenden, gelyk hy^^^S.
ook hier tot i6po. gebleven, wanneer,
na 't verplaatzen van 't Hoofd-Comptoir
van hier na Nagapatam , zyn Eerw : me-
de derwaards gegaan, en door D. Cle-
ment (gelyk wy aanltonds onder de
Predikanten van Nagapatam zien zul-
len) vervangen is.
h^AÏV ^^^' overleden was
Ook vond men , by nader befluit van
den ly. Junius, op Batavia goed , dat [Dienaars des Goddelyken woords, diegelcgca
zyn Eerw: op verzoek dezer Gemeynte} hebben op NAGAPATAM.
hier blyven zoude.
A°. 16 f o.
Vertrok zyn Eerw : voor een fpring-
togt na Batavia , alwaar hy den p. Mey
A°. 16Ó0.
Deze ftad is door de onzen i5f8. welPrcdi-
gewonncn , dog men heeft hier cgter voor '^*"^|^"
in vergadering vcrfchcen , zey nietgecrnc 1Ö60. geen predikanten gehad.
D
van Na-
gapatam.
D. Bal- D- Philippus Baldariis is de eerite ge-
daeus weeft, die hier van Jaffanapatam in dit
1660. cn.^gjyg j^^j. jjgjj j^ Julius gekomen is,
teiiius. ^^^ dienft hier, nevens D. I'ïontenius
van die tyd af toe 1661. waargenomen
heeft j en door D. Kriiyf vervaniJcn is.
A°. lööi. den 6. Odober.
Is D. Joannes Kruyf, na dat hy den
D.Kruyf
iü6i.
D. De
Pape
D. Max-
weli67i
Van C H O R O M A N D E L, 119
hy hem , en meer andere , over 't aan-
aanfchouwcn van ecnigc Heydenfche
daniTeryen, korte da^en voor 't houden
van 't H. Avondmaal, op eygcn gezag,
en buyicn kennis van den kerken-raad,
gedreygd had, zoo zy dit niet nalieten,
te v/iilen afhouden.
Hy wierd derhalven van den Raad al-
daar in dat zelve jaar buiten dienft opge-
zonden , tot Batavia (gelyk wy daar
verder zien konnen) om veel redenen in
't ongelyk gelleld , en vertrok buvten
dicnli: na 't vaderland.
A°. lóSp. den 17. Oclober.
Is D. Antonius Clement door haar
Edelhedcn beroepen om hcrwaards ge-
bonden te werden, v- de Mcy verzogr
wel, om op de kuft geplaatfi te wezen j
dog haar lidelheden floegen het af,' en
gaven la(l, dat zyn Eerw.-, nadekomft
van O. Clement, v/edernajaltanapacam
vertrekken zoude.
Ondertunchen is D. de Mey, die opD. De
Palleacatta lag, by 't verplaatzen van \^^^Y
Hoofd-Comptoir op Nagapatara , mede ^^°'
hier (gclyi; wy gezien hebben) overge-
komen , en tot I ópo , wanneer de voor-
noemde Heer hier aanlande, gebleven,
en toen weder na Ceyion, of JafFanapa-
tam vertrokken.
A". lópo.
IsD. Antonius Clement hier verfchee- D Clo-
nenj die löpS. aan die van Batavia be- ■"ƒ"'
kend maakte, dat 'er op de geheele kuft' ^°*
van Choromandel 173. Ledematen wa-
ren.
Hy bleef hier tot 1706, in welk jaar
ik meyne dat zyn Eerw: ook overle-
den is.
A°. 1706. den 14. Juni.
__ w I V/ierd herwaards beroepen D. Nico-D.Groe-
ring ftondj om welke reden, alzoo de jlaus Groene woud, die ook kort daar nanewoud
Heer van Goens begeerde , dat zyn Eerw: iherv/aards vertrokken, en hier wel aan-'7o6.
dit opvolgen zou, hy na Batavia vertrok- geland is.
ken is, zonder dat my egter blykt, dat j A". 1708. den z6. November.
hier ontrent op Batavia , gelyk anders Is zyn Eerw: van hier voor een korte
togt na Batavia vertrokken om te trou-
wen , en is 170P. den zj. Mey weder
hcrwaards gekomen, en 'er tot 171 o.
24. Julius herwaaids door die van Ba-
tavia beroepen was, hier gekomen. Ge-
lyk de twee vorige Hecren den dienll
hier maar, by gebrek van een vaft pre-
dikant, waargenomen hebben, -alzoo is
deze Heer eigentlyk de eerfte gcweeft,
die hier vaft geplaatft is, en gelyk hy
toe 't begin dezes jaars zyn tyd als een
wakker man in Tayouan , tot dat dit Ei-
land aan Coxinja den i. Febr. overging.
uitgedient had , alzoo heeft hy dat ook
hier tot 166^. gedaan, in welk jaar zyn
Eerw: overleden is.
A°. 166 f.
Quamhier D. Nathanael de Pape, die
hiertoe 1071. gelegen heeft , en toen na
Palleacatta vertrokken is.
A". 1672.
Is D. Jacobus Maxwelhier gekomen;
'die hier tot 1677. gelegenheeft, entoen
na Batavia vertrokken is, om d-itbyzich
niet wilde onderv/erpen aan de bevelen
van den jongen Heer Ryklof van Goens ,
Landvoogd van Ceyion, en onder welke
Nagapatam toen ook ftond.
Deze Heer matigde zig aan de ver-
kiezing van Ouderlingen , en Diakenen ,
uyt een dubbel getal , by den kerken-raad
overgeleverd , 't geen D- Maxwel niet
kon goedvinden, zeggende, dat de ver-
kiezing hier , gelyk als geheel Indien
door, aan de kerken- raad, en de goed-
keurmg of de afkeuring , aan de Regee-
wel behoorde , cenige ordre gefteld is
A*. 1677. ^^'^ ^'^' Juni-
D.Bo'ch Is D. Lucas Bofch hier van laflTana
1677.
patam gekomen, tot den 18. 0£tober. | gebleven, wanneer zyn Eerw: weer na
löSt. 'er gebleven, en toen van hier in [Batavia toog, daar hy den zi. Decem-
't begin i68}. na 't Vaderland vertrok
ken.
A°. 1682.
Hadden haar Edelheden wel bevolen,
dat ü- Bartholomaeus Grouwelsvan Ma-
lakka herwaars vertrekken zou, om D.
Bofch te vejvangen ; maar die Heer
quam daar al bevorens te ovcrlyden.
A". 1685.
D. Rute- Quam hier D. Joannes lluterus , die
rusi683. j^gj. moeite met zyn Opper-hootdj de
Heer Willem van Diclen , en met de
verdre leden van den Raad kreeg, alzoo
ber in de kerken-vergadering verfchee-
nen is.
A°. 171 o.
Wierd D. Eduardus Gcorgius van D. Slan-
Slangcnberg hcrwaards beroepen , die §^"^^''2
hier tot 1712. bleef, toen na Batavia
vertrok , den 20. Oélober daar in den
kerken-raad verfcheen , en nog dat zelve
jaar na 't vaderland vertrok.
A". 1713. in Mey.
Vertrok D. Jacobus van der Vorm , ^- '^*'^
na dat zyn Eerw: den 5 |anuari hcrwaards, ^j,
beroepen was, na Choromandel, quam
hier
I20
hier in Juni, en b'.ccf 'er tot ijijy den
i. April , op welken dag zyn Eerw :
overleden is.
.Ao. I7'7-
I) rjg Is D. Jacobus de Jong hier gekomen,
.11^ die 'er 1714. nog lag.
17 17- Dit is het eeiiige, 't geene wy van
het kerkelyke alhier weten te zeggen,
waar by nog een i.yll van de dienaars des
Goddtlykcn woords van bevde deze ge-
meynten met den netten tyd van hunnen
dienlt, zullen voegen.
LY>T van dt- PALLEACATZE
Ftcdikaiueii.
BESCHRYVING der KUST
l.vrt dcrjoannes Hcrnianflbon FoUinus.
i' illca-
iiiuiiiten,
Nicolaus Molinieus.
Judus Hcurnius.
Abrahamiis Rogerius.
Carolus la Üofla.
N. Merlinus.
Fredcricus Frontcnius.
Nathanael de Pape.
Bernhardus Koop a Groen. 1681
Adrianus Bakker. 1687.
Adrianus de Mev. 1688.
i6zf.
i6zj.
1641.
i54f.
I6f4.
i6z6.
l6}2.
löji.
1641.
164+.
1671.
16X0.
1687.
1688.
löpo.
LYST van de N '\GAPATAMZE
Ffcdikanteii.
1
r^agap*
P.-cdi-
k mten.
.yft derphilippus Balda:us
Fredericus Frontenius
Joannes Kruyf.
Nathanacl de Papc.
Jacobus Maxwcl.
j^ucas Boich.
Joannes Ruterus.
Adrianus de Mey.
Antonius (element.
Nicolaus Groenewout.
Eduardus Georgius van
Jacobus van der \'orm.
Jacobus de Jong.
S ï66o. I66z.
\66t. i66<\.
IÖ(5f. IÖ72.
1(572. 1677.
IÖ77. 1682.
1683. 168)-.
1690- i6po.
i6j)o. 1706.
1706. 1710.
Slangenberg.
(710. 1712.
1713. 1717.
1717.
V,,n de
1 .uthe-
Cois-
dienft.
' Van den LU THFRSEN GODS-
DIE N S r.
Dat die van de Deenfche Natie van die
tyd af, dat Trangebaar by hen bezeten
is, hier mede de Lutheraanfche Gods-
dienlt gcoeflFcnd hebben , ftellenwyvaftj
dog kregen hier geen bericht af, dan na
170 f, op welk jaar my bleek, dat de
Koning van Denemarken , bcfloten heb-
bende, ccnige bequame mannen naTran-
gebar te zenden , zig uyt die van de
hoogc School tot Halle van zoodanige
perzoonen heeft tragten te voorzien, ge-
lyk men aldaar , op 's Konings bevel ,
door beftier van de {^ecr Augultus Her-
manmis Francken, H oog-Leeraar der H.
God-geleerdheid , Pallorvan St. Ulrich,
en Scholaich van hec Gyranalium tot
Halle, in Maagdenburg, hiertoe de Hee-
cen Ziegenbalg, en Fiuticho, verkoren '^^ '^°'
heeft, de welke zich na Koppenhagcbe-£)g^p^''"
geven, en aldaar van den Biflchop hunne markc;i
ordineering ontfangen hebben. ^^nd
Deze twee mannen vertrokken den 29. i'"'',"'
November l7of. van Koppenhage na en piat-
Üolt-lndien, en quamen den 25. Aprilfcho na
1706. aan Gaap der goede hope. Ooftli;-
Zy deden 's morgens (middags en 'sj)^" jj.j
avons verfcheyde oeffeningen aldaar , en de Caap
belteedden hunnen tyd verder inGodvrug- der goe-
tige verhaalen, en famenfpraaken, waar'^^^°P^
onder zy nu en dan ook wel eenige Lof-
zangen ter eere Gods by een Muficaal
Conceit van ftemmen en fpeeltuygen
voegden.
Zy mevnden aan de Gaap der goede
hope Chrillenen te vinden, die begeerig
na Gods woord waren j dog vonden zich
bedrogen.
De DuytfcheLuthtraanen, die daar in
grooten getale zyn , hebben geen die-
naar. Hun Gods dienil is gebouwd
op de gewoontens van Staat, en is on-
voorzien van een vaüe en rechte God-
vrugtigheyd. Zy oordeelcn , dat zy God
daar niet konnen dienen , gelyk als in
hun eygcn land , en beloven dit te ver-
beteren by hun wederkomft in Duytfland.
Tyd gewonnen in zaaken van de wereld,
is veel gewonnen 5 dog in zaaken van de
Zaligheid groote fchade , als men die
uytlteld, en niet zeer yveng waarneemt.
Zoodanig egter was het met de Hol-
landers niet gelleld , die de kinderen in
den Gods-dienlt deden onderwy zen, den
Bybel lazen, en diede Godvrugtiget'za-
menlpraaken dezer zendelingen (zoo zy
fchryven) aangenaam waren.
(Jok antwoorden de kinderen der zwar-
ten, en flaven, zeer wel op verfcheyde
vragen , die men hen dede , dog zy
(zendelingen) beklaagden zig daar over
alleen, dat de Chriftenen deze flaven zoo
wreed handelden, en 't niet betamelyk
oordeelden, hen te doopen.
Even zoo befchreyens-weerdig was
ook de Staat der Hottentots, zoo zy in
hun ecrfte brief I70f . te kennen gaven.
In hun I. Brief, van den 12. Juliijj-j^j^j
170Ö, geven zy bericht, dat zy, denTnnge-
8. Mey ijof. van de Gaap vertrokken bar
zynde, den p. Juli daar na op Trange-|^°'"''^B
bar aangekomen waren, van waar "^y^^^^yl
niets van belang , dan alleen cenigc zaa- daar.
ken over de Malabaarze Goden Ifparetta,
Quivelinga, Bramma, Wiftnoe , en Upa-
ra (zy willen Eswara zeggen) fchrcven.
Hun j. Brief was van den 16. Sep-
tember 1700, waar in zy bericht gaven,
dat zy zich van eerften af in de Portu-
geefchc
gens t
lót, Iccr-
iien.
Van C H O R Ö
geefche taal , b\' veel Malabaaren be-
kend v hoewel van 't ziiyver Portugeelch
Hoczy'tveel veifchillende , oeffenden > en dat
Portu- , 1^^ j^j^ Q^,gj. pcwoipen hadden ,
gees en •'.,•. ,° ',
M^la- wat taal ieder van hen aanleercn zou-
biars ie- de j volgens 'c welke dan Zicgeabalg de
dif,v.il- A']alaba:u-fche,en Pliufcho (of f luclchauj
de Portugeefche taal te beurc gevallen
was"} hoewel de eerlle hec Malabaaii
ook aanleerde , en als zyne moeder-iaai
zich eygen gemaakt, en veel werken
daar in vertaald heeft.
Zy oordeelden het dienftig, dat men
't Malabaais, gelyk ojk de andie Oos-
rcrze taaien, al iii Europa begon te lee-
ren, waarfchynelyk op dac die gene ,
die dan in Indien quamen , ten eerften
in ftaat mogten zyn, om in die taaien
onder den Inlander dienlt te doen, daar
zy anders nog veel tyd, om die taaien
daar eerlt aan te leercn, belleden nioe-
De voor-
naamlte
hindcr-
pulen ,
ontrent
hunnen
dienll.
Een
fchool
ophe-
ft Jit.
len, en ondertuflchen niet veel uytrich-
ten konnen.
Zy hadden ondervonden, dat een van
de grootlle hindcrpaalen der Bekeering
onder de Heidenen het flecht voorbeeld,
en 'c quaad leven der Chrillenen was.
Ook behaagden hen de uyterlykheden
van htinnen Afgodilchen meer, dan die
van den ChriltclykeiiGods-dienll; hoewel
deze Heidenen anders van oordeel wa-
ren, dat alle, die hier de deugd oef
tcnden , van wat Gods-dien!l zy ook
wezen mogten , hier na gelukzalig zul-
len zyn.
Zy (zendelingen klaagden) ook , dat
de Papillen hen zeer hindcrlyk waren,
ülzoo die door lill veel Heidenen tot
hunnen Gods-dienil zogten te trekken,
hoewel 'er ook veel van die reeds Paap-
ze bekeerden op
gingen.
Daar by quam nog, dat, zoo ras een
Malabaar Cniiiten wicrd , zyn ouders
hem van alles, waar door hy beftaan
moell, beroofden, en hsm voor eerloos
verklaarden.
Al welke dingen den loop van hun-
nen dienll geweldig tlremden.
Zy hadden daar reeds een fchool op-
om de jeugd te doen onder
en
M A N D E L. 121
Portugees voor een vergadering van
itj Nieuwelingen predikten , behalven
dat 'er ook veel Mohhammedaanen by-
quamenj om dit aan te hooien j dog dat
zy meer geld , en verfcheydc boeken
noodig hadden, om zoo een groot en ge- Hoeveel
lukkiif werk tic vervolgen. nieuw-
Zy hadden ook de huangelien , nevens ^^^ ,^^
cenigc andre werken, in 'c Malabaarswaren.
door Zicgenbalg overgezet, na Europa"^
en een gouden Afgod aan den Koning van
Oenemarken gezonden.
Zoo ras deze brieven en berichten iii
Engeland openbaar geworden waren j
hebben die de liefde van verfcheyde Lie-
den ohtvohkt, die liooRyxdaaldersaaii
den voornoemden Heer Franken gezori-
den hebben , gelyk die ieverige Heeir
weer bezorgd heelt , dat die zómme na
Trangebar tot onderhoud der Malabaa-
ren, die Chriften geworden waren, en
al het hunne om Chriltus wille verlaten
hadden, overgebra2,t is.
OndcnufTchen klaagden zy , dat zyzy tla-
ontdekt hadden, dat veeleChrillen wier- gen rtcrk
den, en 't ook bleven , zoo latig zy 'ier '^vcr deze
winlt mede doen konden, en men hen r^",?*^ ^"^
onderhouden wilde j dog dat zy by decLiftc-
minfte vervolging, of zoo ras men maarncn.
ophield hen te onderhouden, weder Hei-
dens werden, en afvallen zouden.
Dit waren zaaken , die Chrillus en de
Apollelen al mede voorgekomen , gelyk
'er vcrfcheide geweell waren, die hem
om den broode , en hen om 't gewirj
volgden, zonder dat dit Chrillus of hen
belet had , om cgter met de predikatie
van het tuangelium voort te gaan.
Men had ondcrwylèn ook vcrlcheide
brieven bekomen door deze engenepro-
gerecht ,
wyzcn , en verzogten om meerder on-
derhand van geld, op dat zy in ftaat
geraken mogten, om de nieuw-bekeer-
den in hunnen nood te onderlleunen ,
alzoo de Malabaarze Chrillenen daar
niets toe geven wilden.
In een Brief van den li. September
J707. fehrcvei zy, dat zy in 't leeren
van de Malabaarze taal zeer vorderden ,
Eenlcerl<cn üat zy eeii kerk, door hen nieuw-
*'■ '^'■^"-.Jerulalem genaamd, tot Trangebar voor
iouwd.*^" f^? I^yksd: in Aug : voltoid, en gebouwd
wegen nog bedelen téllantzc zendelingen, en andrc pcrzoo-
nen van aanzien, gefchreven, waar in
zy vertoonden, wat middelen door hen
tot voortzetting van hunnen Gods-dienllverdre
gebruikt waièn, enwatvrugten God opiberich-
de zelve, vooral op Choromandcl , had'^"-
gelieven te verleenen ; waar neven zy ook
een Kaart van Ooll-Indiën gevoegd had-
den.
Onder deze Brieven was 'er een van
Mr. Plutfcho aan Mr. Boehm, dienaar
van de duytlche Kapel in 't Palcys van
St. James, van Caap dé goede hope in
Febr. 1711. gclchreven , waar by hy
bekend maakt, dat hy van Trangebar of
Madras den if. Sept. 171 1. na Europa
vertrok keiï was, om kennis van de hin-
dcrpaalen , aan de zendelingen in Indien
voorgekomen, tè g^ven.
Ook was 'er een brief van den ij. Sep-
tember 171 1. van 'Ziegenbaig en Mr.
loh: Ernlt Grundler,een nieuwe zende-
Img, (die hier met Joh. GeorgBeuviuc.^,'
V. Deel.
hadden , in de welke zy Malabaais en en eenen Polvcarpusjordan, als een mede
arbei"
122
BESCHRYVING der KUST
nrbcydend hulpeling 1709. gekomen is)
aan Mr. Newman , Geheym-fchryvcr
van het Engels Gczclfchap lot voortzet-
ting van 't geloof, en nog een van de
zelve zendelingen aan dat gezellchapzclf
gezonden, waar in zy hen voor 't deel,
dat zy in 't zenden van bcquame mannen
na Trangebars namen j bedankten.
Deze zeydcn ook, dat zy Wiflclbrie-
ven ontfangcn hadden, hen door twee
Engelfchc Juffers , en meerandren, ge-
zonden, aan welkers zielen zy zoo veel
verquikking van Chriftus toevvcnfchtcn,
als zy die bekeerden aldaar door hare
milde gaven toegebracht hadden.
Het N ^y hadden daar ook 2.15. N. Tefta-
T. in 'c mentcn in 't Portugees bekomen , en ,
Tortu- daar reeds al drie Malabaarzc, een Por-
g"s ^ tugeefchc, en een Deenfche fchool op-
wonden, gericht , in welke laatfte 24 kinderen
Schoo- van beyde de geflachten onderwezen
len, door ^vierden.
gcdch?.' ^^^ "^^ Malabaarze kerk aldaar beho jr-
den 107 Nieuwelingen, en tot de Por-
tugcefche 83, behaiven dat 'er nog 20
Leerlingen waren.
Oveaet- Dc zeiidelingen hadden ook onderno-
!'"8 van nieri , om 't O. T. in het JVlalabaars over
i[j ,£ 'j^IjI te zetten , ten welken einde zy allerley
labaars Uitleggers der H. Schrift vcrzogten.
onderno- Mr.Lewis was Capellaan der Engeifche
"""'• Maatfchappy in dc Velting St. Gcorge
tot Madraspatam.
Berigten '" een brief van den 9. Januari 171 3.
1713. zevden deze zendelingen van de Paapze
*^^f"j ^ zendelingen van Madraspatam gehoord
^33* g"tc hebben, dat zy reeds lioo Malabaaren
bekeer- bekeerd hadden,
den. En in een brief van den 10. January
des zelvcn jaars , aan Mr.Boehm döor een
onbekenden gcfchreven, bleek , dat de
Franfche zendelingen meer den Rykdom
van China , dan de bekeering der Chi-
neezen , zogten , en dat ook veelen van
de Heidenen , die hun geloof omhellt
hadden, en vooral de Chineezen, groot
berouw daarover betoonden, alzoo die
zendelingen, en vooral de Jefuieten, zig
maar meelt bcyverdcn, om hooge bedie-
ningen in dat land te bekomen.
Behan- Ook was dc wyzc van behandeling
deling der Portugeefche Vaders tot Macao nici
caoieva-'^"' zeer tot den opbouw van hccgcloo-
ders at- vc dienende , alzoo de Chineezen zey-
gekeurd den, dat, zoo die Vaders zelfs geloof-
p'^'^ den, 't geene zy hen leerden, zy dan
leo."^^' °°'^ ^^^^ deugd betoonen zouden, als
men wel in hen befpeurde.
Gclyk nu dc Chineezen grootc lief-
hebbers van dc Wiskunde zyn, alzoo
zonden de Jefuieten ook mcell: zulke
Wiskundigen na China, om het Hof, en
de Oppcr-beftierders zoo veel te aange-
namer te zyn, en waarlyk deze zende-
lingen verllonden (na hun oordcel) hun-
ne Wiskunde vry beter, dan hunne Gods-
gelecrdhcid , predikende zeer zelden,
dan op de Feelt- dagen.
Ook fchreef deze onbekende vriend,
dat St. Xavier in China niet alleen zeer j^^^j^^^j^
hoog , en als een groot Heilige-geagt te Macao
was, en den naam van den Apoltel vanSt.X»vier
't Üoflen en van Indien voerde , maarhy ™^^?^
h.ad ook een Jcl'uiet, tot Macao in dc kerk en de A-
van St. Paul predikende, hoorcn zeg- portelen ,
gen , dat St. Xaricr meer wondcrdaa- ^"'"^f"
oen, als Chrillus, en als alle de Apofte-
len, gedaan had.
De Chineezen ftieten zig ook, voor
alom hunne vrouwen, zeer daar aan, dat
men in dc Kerken Chriftus naakt aan 't
Kruys vertoonde, weshalven zy ook aan
hunne vrouwen niet toeilaan wilden, om
in een kerk van zulk een naakten God
te gaan, behaiven dat zy ook meer zugt
tot hunne Afgoden en Heiligen van Chi-
na, die zy kenden , als tot den onbe-
kenden God dezer Europeers, hadden.
JNiet minder was 't in den Paapzcn en
Mohhammedaanfchcn Gods-dienlt voor
de Chineezen een grootc hinderpaal , dat
men hen in die van de Rooms-gezinden in
de vaften, en by dc Mooren voor alcyd,
'teeten van verkcns-vleefch verbood, hoe-
wel zy anders totdeMohhammedaanfche
(aldaar door de Hindoflanfc en Perfïaan-
Iche Priefters ingevoerd) meer, dan tot
de Paapfchc Gods-dienll , overhelden,
om dat die hentocflaat veel wyventemo»
gen hebben, dat hen de andrc verbied.
In een brief van 171 j, aanMr. New-
man gcfchreven , maakten zy bekend , j^ |.^"
dat zy (behaiven dat zy nu reeds ook al pers Ma-
een druk-pers, en Malabaarze letters had-labaai7.c
den bekomen) z drukkers vanHalle, uyt'f";''''^"
Saxen te weten, de Heeren Berlyn enbe^o. "
Adler, gekregen hadden , die in Juni en men.
September 1713. hier quamen.
Ook bleek uyt een brief van ócn 1 1.
September des zelven jaars , aan de So-
citeyt van Londen de l-'romovendo Euan-
geliicurfu, datzy verfchcyde Exemplaa-
1 en van een Portugees N. T., op korten En
dezer Societeyt gedrukt, bekomen had- Erera-
den ; behaiven veel andrc ongcmeene^ .^"
liefde bcwyzen en gefchenken die zy vanw. T. in
deze Sociëteit van Londen ontfingen. 't Portu-
Uytecn bricfvanden7. O£l:obcri7i7,8"*<^^-
bleek, dat Mr. Stcvcnfon, in plaats van
Mr.Lewis, Capellaan tot Madraspatam , ^Ir- Stc-
volgens zyn eygen fchryven aan Mr.^^"'°"
Newton, geworden was. vange"*
M. Went maakte ook in een brief, van Mr.
van Coppcnhage den zz. December i7i4.Lewis.
aan Mr. Boehm bekend, dat dc Koning^^^j^^'^
van Denemarken in die fiad een Societeyt teyt tot
tot voortzetting van 't gcloove opgericht Koppen-
had, van welke deze Mr. Wendt Ge- ^=se°p-
hcym
gericht.
Van C H O R O M A N D E L.
123
heyrafchryver was. Ook dankte dezeSo-
cietcyi die van Londen, dat zy de zende-
lingen van Trangebar zoo zeer begun-
üigde.
Deze Voill: had tot uytvoering ^an
zyn Godvru^tig voornemen in Indien ,
zig aan den voorn. Heer Franken, Pro-
feflbr lot Hallo , verklaard , die ten eerden
de 1 voornoemde ; .eercn Zicgcnbalg en
Plutfchau , na hen tot den dienll volko-
raen bequaam gemaakt te hebben , dcr-
waards zond.
Wat deze twee wakkere mannen hier
verricht hebben , is al ten decle uyt' het
voorzegde gebleken, van welke /iegen-
balg in wat meer dan een jaar zoo veel
in 't Malabaarfch vorderde, dat hy, tot
verwondciing dezer Inlanders, volflagen
Vcrdre mccilcr van die taal, die hy aIsz)nmoc-
yerrich- derlykefpiak , predikte, enfchreef, ge- Imedaanen.
tingen ^ordcn, gelyk dat uyt veele werken inj Uyt de eerfteClalUs bleek ook, dathy
lende- die taal door hem gefchreven, of daar 1171 2. een zeer hcerlyk Lexicon Mala-
üiigcn. uyt overgezet, gebleken is. Een ken- ;biricum, waarin eerll 2.ocoo,en nader-
nifle, en bequaam hcyd , die hy door 'cjhand wel 40000 Vocabula ot Phraièsge-
gcdurig lezen van hunne fchryvers enjbragt wieiden, en ook ccn zeer hcerlyk
Poëten, en door 't onderhouden van Lexicon Poeiicum (uyt de befte ivlala-
Poëtcn maanden lan'4 aan een m zyn huys,|baarfchc Poëten getrokken en in 17000
andre werktuvgcn , en ccnige andere
gelchcnkcn.
Lerjgen tyd bevorens had de Heer
Zicgenbalg aan zeker Heer overgezonden
zyne Bibliothcca Malabarica , in 4
Klaflen ; van welke ieder dit vervat-
tede:
De I. Rellond uyt 14 boeken over de
Reynheyd der EuangeUfche Lcere, door
Zicgenbalg gemaakt.
IJ. Claflc verhandelde in zi boeken,
bevorens door Roomlch-"czinden be-
fchreven, den Roomiche Gods-dienlt.
11!. befchreef in 119 boeken de Af-
godery en Gods-dienll der iN'Jalabaaicn,
uyt hunne belle fchryvers uytgetrok-
ken.
IV. En II boeken waren in deze
Clafiïs over den Gods-dienll dor Mohham-
en vooral door een wecigadelooze lever en
ncerrtighcyd vckregen heeft j makende
1708 een begin oui 't N. T., te weten
cerlt de4 Huangclirten en de Handelin-
gender Apoltelcn, en daar na 't verdre
van dien, in 't Malabaarfch over te zet-
ten , dat 17 14. tot Trangebar in quarto
gedrukt is.
Ao. i7op. quamen de nieuwe gezon-
dene en voornoemde zendelingen Grund-
ler, &c: hier ook met een fraeje gif:
woorden belhtandc) gemaakt, en in li
Deelen verdeeld had.
Over dit laatfte werk was hy langen
tyd befig geweell, en had ten dien eyn-
de eenige maanden lang eenige Poëten in
zyn huys by zich gehouden , en meer
dan honderd Malabaarfchc Schryvers wel
2 a 5 jaaren aan een, zonder te ruften,
doorlezen, om dus volflagen meelter van
deze taal te werden.
Dit was z\n buyten-werk buytcn zyn
van Z027 kyxdaalders uyt Denemarken, dagelyks werk van prediken in 't Hoog-
en van nog 1 1 lyRyxsdaaldersuyt Duyts- jojytfch en Malabaarfch, terwyl zyn
land, van deze en geneGodvrugtigezic- dniptgenoten Plutfchau en Grundlcr 'c
Icn tot voortzetting van dit Geeftlyki hunne al mede met prediken, en 'c
werk hier met een zondeilinge zugt by- loverzetten van deze en gene werken in
ecngezameld. Ook bragten zy een vol- 1 't Portugeefch, yverig waarnamen j be-
maakten .Apotheek, en een Koninklykc halven hunne opzicht over de fchoo-
laft mede aan den Deenfchen Landvoogd ^ len
alhier, om de zendelingen in alles , dat
noodig was, de behulplame hand te bie-
den.
In dat zeUe jaar had de Heer Zicgen-
balg ook een tocht na Tansjouwer ge-
daan ; dog was onverrichter zake weder-
gekeerd, alzoo hem daar over al de weg
om te prediken i^edoreni en hy door
de Grootcn ontrent dit Ihik verhinderd
wierd.
Ao. 171 f. zonden die van de Engel
Hy was,na 't overzetten van 'tN.T.ook,
tot het overzetten van Mofcs Boeken ge-
treden , en gekomen tot Jofua , welk
boek hy op de reys na Europa, eer hy
aan de Gaap der goede hope quam, over-
zette , geivk hy toen ook 171^. zyn
Malabaariche Grammatica in 't latyn
opllelde, welke 17115. te Hallein Maag-
denburg in quarto gedrukt wierd.
Uyt een Brief van den 3. Januari, en
den 2,j. September 17 14. bleek mede.
fche Societeyt de Propaganda fidc door dac de zendelingen de Euangclien en de
bezorging des Aard-Biflchops van Can- Handelingen der Apoltelcn in 't Mala-
lerburi , den Heer Tennilfon, en van] baars gedrukt hadden, en dat 1770
den Heer Ghamberlain aan deze zelve Ryxdaaldcrs daar toe bekolti^d waren,
zendelingen een zomme van 1 194 pond Den if. Tanuari 171 f. fchreven zy
Sterlings 1 bchell : en } Ituyvers, ne- van Trangebar, dat het vertrek van Zie-
vens verfchcyde heerlyke wiskundige cn'genbalg van daar 1714. aan alle deNicu-
I Q^i welin-
124
BESCHRYVING der KUST
Het N.
T. afgï-
drakt in
't Mala-
b.iars.
Kipcllaa
ncn nu
to^ Bom-
balii.
Kerken
totTraii
gclrtr.
Hop!
van '/.ie
genbalg
om 'i le-
ven der
Mala-
baaiic
Konin-
gen te
beko-
men.
Zicgen-
balgs
vertrek
na Euro-
pa, en
hoe hy
daar is
ontfan-
gïn.
welingen een zeer groot verdriet roe- I
biuijt} en uyt een nadrc brief van Mr. j
Grundlcr van den i^. riugullus des zcl- 1
ven jiiars , uyt Tnmj^ebar gelchrcven,'
bleek , dat zy hcc verdere van 't N. T.
in 'i xMalabaars aldaar ook gcdr kt had- '
den; dog een Jefuiet van Pocdcfeii zevdc
dar de Malabaaizc overzetting van liet j
N. T. vol misfla^.'n was , die Mr. i
Grundler by een brief verzocht had hem
aan te wvzen. |
In deze tvd was Mr. Cobbe Kapellaan
op 't Kyland Bombahi, en in de Velli;;g:
St. Gcorge , opper- Bcftierder der En- I
gel chen de Heer Sigilmund Hailïns, die '
1716. door de Heer Jofcph Collet vc:- j
vangen is. En lag bevorens D. Aanderlon !
in Hengale, en D. Watzon op Bumbay ;
vas naderhand door D. Cobbe vervan-
gen.
Men had in Trangebar nu nog als be-
.vortns drie kerken, de Deenfche, Zion,
de Malabaarfche en Portugcefche (die
voor de nieuw-bekeerden was) nieuw-Je-
rufalem, genaamd, endeRooms-Catho-
lyke , behalven nog een Tempel der Moo-
rcn, en vyf Pagoden der Heydenen.
Ook hoopte Mr. Ziegenbalg metter
- tyd 't voornaumlle gedeelte van een werk
te bekomen, waar in men de gcfchiede-
deniflèn der Koningen van Malab.u be-
fchrcven vind.
Die Heer , den 2.6. Oftober 1714. van
Trangebar na Europa vertrokken zynde,
was den i juni te Bergen in Noorwegen,
en zoo verder over Hamburg in 't Leger
vdo; Straal-zond by den Koningvan De-
nemarken gekomen, die hem zeer minnc-
1) k oncfangen , en verfcheyde rcyzcn zeer
gunlHg gehoor gegeven had.
Naderhand zag hy tot Halle den Heer
Profellbr Franken, en andren van zyne
vrienden , trouwde ondertufTchen met
JufFr. Maria DorotheaSaltzman, envcr-
trok met haar uyt Duyttland na Enge-
lang, alwaar hy voor de lllultre Socie-
teyt de Promovendo Euangelii Curfu
verfcheen, welke zyn Eerw: zeer min-
nelyk ontfing , en hem een gelchenk
van 10 Guinees dede , waar tegen hy
haar weder i z, Exemplaaren van zyne
Giammarica Malabarica fchonk.
Hy genoot ook veel beleefdheden
van den zeer Geleerden en zeer Eer-
waardigen Heer, William Wake, Aards-
Hiflchop vanCanterbnrry (alzoo de Heer
Tcnifon eenige tyd bevorens overleden
was) welke m de later tyd 17 19. ook
een heerlyken Latynlchen brief aan deze
Sendclingcn tot Trangebar fchrcct, die
wel wcerdig was om tnede in dit werk
ingelall te werden, zoo niet vreesde te
wvdloopig te zullen zyn.
Hy vertrok den 4. Maart 171 6. van
Londen weder na Indien , quam den p
.'\ugullus voor Madras ten anker, en ging
verder te land met Palankyns (na dat hy
1 4 dagen by de HecrStevenfon gehuysvcft,
en van de Engelfche Heeren Land-
voogden Hallïns'en Collet deftig en min-
nelyk onthaald was) na Trangebar, al-
waar die necrllige Heer, (die in de vo-
rige tyd ook zeker Malabaars Boek. Ni-
di Wumpa,vervactende hunne zeden-leer,
en de Malabaarfche Almanach vertaald,
en dit toen na Europa ter druk-pers
overgezonden had) na ruym 5 jaaren van
zyn dienlt den 25. Februari 171c». toe
groote droef heyd van allen en tot een uyt- <jood"c.T
nemende fchade van zyne gemeente is over- dic van
leden i en die tot geen minder verlies den ^-Grund-
ip Maart 1710. door de Heer Grundler, "*
als zynde ook inde Malabaarfche en Por-
tu 'ecfchc taaien zeer ervaren , gevolgd
wicrd.
Kort voor des laatilen dood verfche-
nen hier weer 5 nieuwe zendelingen , D.
D. Benjamin Schuiten , Nicolaas Dal,
en Johan Henrik Killemaker. Volgens
de berigten irii- verder bekomen, en
ook volgens bhkcn van 1713 , was 'er
een Grammatica Tamulica, of Malaba-
rica, van de Heer Ziegenbalg, tot Am-
fterdam by R. en G: Wetftcm gedrukt.
Van deze laatite zendelingen was Kiftc-
maker, na al verre in 't Malabaars ge-
vorderd te zyn , den 16. Febr. ijiz,
overleden , en Dal oefFende zich in 't Por-
tugees, zynde toen ook 127 kinderen in
de fchoolcn. 1720. waren 'er ji , en
1721. 8'gcdoopt.Schulczc oeffende zich
al van den beginne llerk in 't Malabaars.
By de vorige Sendelingen wierden in
Oktober 171 4. nog 3 andrc, te weten,
D.D.Chrilliaan Frcderik Priefter,Mar-
tyn Boflc , en Chrilfoiïcl Theodofius
Walrer , van Halle na' Londen gezonden ,
om in 't korte van daar na Trangebar te
vertrekken.
Men zag toen uyt verfcheyde ingeko- Andre
mcne berigten ook, dat aldaar te dier tyd ^''^ip-
j-fchoolen; te weten, i Chariraat-fchool " '^'*'
voor de Malabaaren , i i'ortugeelche en
een Deenfche voor de jongens en meys-
kens te zasnen, en dat de kinderen inallc
deze ichoolen p6 feholiercn iterk waren.
(Jok hadden de MifHonarifTen daar al
bevorens een byzondcr huys voor zich
gekogt, en in 't ecrH:27, en daar na nog
meer bedienden tot hunnen omllag te
onderhouden , gelyk zy van 1717. af
daar ook een -Seminarium (waar in 8 In-
landfche Itudenten waren) opgericht had-
den.
In vervolg van tyd vernam men ook,
dat de vorige overledene Heeren zende-
lingen aan de Malabaarzc Gemeynte de
boeken Mozes, Jofua, en Judicum mits-
gaders
/
Van C H O R O
gadeis 'c geheel N. T. (alles door Zic-
genbalg vertaald) nic: alleen overgegeven
hadden, maar dat zcdert de Heer hchulczc
vervolgde om de boeken des O.T., daar
het de Heer de Ziegcnbalg gelaten had ,
■in 't Malabaars over te zetten, belialven
dat het N. T. nu weer in oclavo meteen
kleener letter, en met de gelykluidende
lexten, 1710. al begon gedrukt te werden ,
waar mede men al toe Marcus gevorderd
was ; daar beneven had men de l^lalmen
Davids in 't Portugees, en een Communie-
boek in de Malabaarze taal reeds beko-
men.
Ook bleek den p. September ijz\,
dat de Hr. Schultze al voor anderhalf
jaar in beydc de taaien gepredikt had.
IJ2.Z. waren 'erin de fcholen 141 kinde-
ren, waar van jf van koft en klcederen
door de zendelingen verzorgd wierden;
en 18 gedooptcn.
In December des zelvcn jaars was 't
N. T. in oétavo afi^edrukt.
De Gcmeynte der Malabaarze nieuwe
Chrillenen bellend uyt 119, die der Por-
tugeefche uyt ilo, en de gani'chc kerk
daar uyt 259 zielen, behalvendat 'crnog 1
vcelen gcftorven waren. {
Den yver van de I-lecr Schuhzc was
ongemeen groot, die nu en dan op eenen
dag, als hy de dorpen , onder 't diftrift
der Deenfche Maatfchappy gelegen be-
zogt, vier a vyfmaal predikte.
iVlen had ook een Malabaarfch Pfalm-
boek vervecrdigd , ene,ndc!yk ook uyt
de nagelate ichriften van de Hr, Grundler
de Hiilorie van Chrillilyden in 't Portu-
gees bekomen , welke de Heer Schultze
nu ook in 't Malabaars overzette-
De (chool kinderen 172.5. waren I2f.
M A N D E L. iz^
van welke 'er verlclieyde uyt de fchoolen
verloil waren.
Die is alles, datwy van den voortgang
der Decnen tot Trangebar in de zaaken
des geloofs konnen zeggen, wenfchencle
dat wy van hen , en ook van andren ,
verdre kennis van den ftaat van hunne
Kerken en Gemeynten aldaar en elders,
bekomen mogtcn; tothet welke wy I7if.
nader gelegenheyd door toedoen van de
Heer Karolus Schaaf, hoog-Leeraar in
de Ooftcrze taaien totLeydcn, bekomen
hebben, wanneer ons de Heer Franken
ProfclTor in de H Gods-geleerdheyd tot
Hallej daar toe zyn zonderlingen dienlt,
en de werken dezer zendelingen (om 't
noodige daar uyt te trekken , en in myn
werk in te laffen) met veel beleefd heyd
en hertely kheyd aanbood , en daar by den
grond leydcjOm 't verdie hier op zyn tyd
te vernemen.
En hier mede fcheydcn wy geheel en
al van de kerkeiykc zaaken op de
Küft van Choromandel.
Na dat wy nu alle de zaaken, die wy
meynen, dat of in 't wereldlyke, of in
't kerkelyke , tot de Kult van Choro-
mandel en voor al tot aanwyfing van het
vermogen van onle Maaiichappy aldaar,
behooren , en zoo breed , als wy noodig
oordeelen , verhandelt hebben , zal hec
tyd werden, dat wy ook te berde bren-
gen , 't geen ons van de Koninkryken
van Pegu , Arracan , en Bengale bekend
is,alzoo wy daar niet alleen vaftc Comp-
toiren gehad , maar de eerile twee altvd ,
i en 't luatfte een geruyme tyd , onder de
Kuft van Choromandel , en deszelfs
j Landvoogd ,
gedaan hebben.
0.5
VIER-
120 BESCHRYVING der KUST
VIERDE BOEK
Van het
KONINKRYK PEGU, en ons Comptoir aldaar.
EERSTE HOOF DS T U K.
VJa het Koninkryk Pegu , en ons Comptoir ahlaar. Grenzen van V Ryk. Dat
iveynig bekend , en onbereysbaar is. I oor naam/ie Jleden deszelfs. De Jlad Pe-
gu befchrcven. 's Keyzers Paleys. De (ieden Ava. Pron. En Zterjang. Koop-
maiifchappen , daar 'vallende. Goederen , hier getrokken. En jaarlykze bezendigen her-
ivaards. üe Tol. fFinflen hier "vallende. De gevallen der Keyzeren van l^egu ,
met den Koriing van Martavan. if jo. dien hy overwon. jIIs mede den Koning
van Pron. Mn den Koning van Ava. Zyn vier witte Olifanten. Hoe hy die be-
komen heeft. Op wat wyze de Keyzer van Pegu gekroond werd. f^erpiichting der
groeten aan hem. Aleagar liet zyn zoon Biama na. Die zyn oom, den Koningvan
Ava, overwint. Dat hy door quade bedryven op zyn hals haalde. De Keyzer bi'
geeft zich in een twee-gevecht met den Koning van y\va, dien hy overwint ^ en dood.
't Getal der verjlagenen. Zyn verdre verrichting, f^ooral met de zoon van de KS'
ning van Siam. Het treuren van den olifant des Konings van Ava. ^at voor beel-
den de Keyzer van Pegu maken liet. yJfval des Konings van Siam. S/aat des
Keyzers hieuw Leger. De Keyzer dwingt de Prieflers ten oorlog te trekken. De
Koning van Tangu valt hem af. De Prielier s roepen den Koning van Jangoma in.
Die '/ Ryk niet dorfi aanvaarden. '/ Keyzers verdre gevallen met de Koningen van
Arracan Tangu , en Siam. De Koning van Arracan Geeft Zicrjang aan Phi-
lippo Biitto , die V zeer verfterkt. Die Koning belegerd hem 1604. Pegu , en
de witten Olifant, geraakt weer ender Siam. 1Ö26. Slegte /laat der Peguaanen ,
Hoogmoed dezer Koningen. Neerfiigheyd der Peguaanfche vrouwen. Gejlalte ., verwe,
en dragt der Peguaanen. En van hunne vrouwen. Mitsgaders van de Bermanders,
Hunne flegte vejlingen , en Jlegte Soldaaten. Zy doen zeer goed recht. Hunne gedagte
van de aardbeving. En der Indifcbe wyzen vau den aard-kloet , op de fiting ruften-
de. De Olifants-jacht zeer vermakelyk. Hoe gevangene Olifanten tam gemaakt wer-
den. Overvloed dezer dieren. Hunne nuttigheyd in den Oorlog. Fergulde vaartuy-
gen des Konings. De Peguaanen ivel eer groote Sodomicten. IVerden door zekere
^''orflin 'er af gebragt. Geen maagden in dit Ryk. Plunne huwelyken. En erfeniffen.
lot V betaalcn der fchulden moeten zy wyven en kinderen verkoopen. En by wat ge-
val die los raken, f^an den Gods-dienfl der Peguaanen. Hunne gedachte van God.
En hun dien/l aan de Duivel. IVie daar ontrent Bedil-al is. Ferdre duyvels-dienllen.
P'erfcheyde Feeflen. Dat van Sapan Djasje. Het Fecfi SapanCatena. Het Feeft Sapan
Djaimo Scdjcnon. Het Fceji !Sapa.n Daiche. Het Sapan Donon. Pryzen, die men
daar uytdeeld. jimhe Heylige bedryven des Keyzers. De Prieflers. Hoe die wy-water .
maken, l'eelen die zich ter eere der Jfgoden opofferen. Hunne menigvuldige Jfioden,
li^at naam zy de hel geven. Hunne Prieflers.^ bejchreven. Hun uytvaart. En die van
den Keyzer.
Van 't /""X Nder deze drieRyken,inicdervan in 't Zuyden aan Siam, en in 't weftcn
gn, t-n
Koniii- \^ welke wy een Comptoir gehad
sn^' ir*^ hebben , zullen wy eerlt vap Pegu
fpreken
ons
Comp- Daar is een Koninkrvk, endaar isook
idiral- een li:ad van dien naam.
■'"■ Wat het l\oninkrvk aangaat, dat plagt
een van de Magtiglle van Indien te
zyn
1
werd hcc door de Golf van Bengale be-
kabbcld.
By de ouden (die'er egterzcer wevnig ^,
af wiltenj werd het 1«» Atj^wy x,'*f&' Il
Ledarum Regio, of 't moordenaars en
ftruykroovcrs land, genaamd.
Uit ongemeen woelt land, en om de Dat wei-
menigte der Tygers, die men 'er heeft, "igbe-
Gren/.en ^^^ grenll in 'r Noorden aan Arracan 'niet bereysbaar, is niet wel inzyngrooi-^'^"^'^'^
van 't en Ava, in 't Ooftcn aan Brama , Mar- te, lengte, en breedte, tcberchryven,be-ijasr ,5'
Kyk. tavan, Cambodia, en Coetsjien China, 1 halven dat het ook alcyd niet onder ccne
' en
Van C H O R O M A N D E L.
ï27
Voor-
cn de zelve 7oortc van Vorlleii ge
weeft is. | lyker te konnen opwagccn, wanneer hy
Men heeft in 't zelve veel voorname ! te voorfchyn komen , en gehoor geven
om den Vorft zoo veeleer en te gemakke-
ker te konnen opwagtcn,
naaTiftc en zeer groote ftedcn, onder welke Pe-
def?elfs.g"» Ava, Pfon , en Zierjang, wel de
grootfte en belt bekende zyn.
De Stad De Itad Pegu is de voornaam fte van
Pegu bc-^i]gj^ ^ ^^jjjj^ j^j 't geheel land genaamd is,
Ichreven.
om dat zy wel eer de Hoofd- ftad was
Zy beftaat uyt twee lieden, waar van de
eene de oude , en de andre de nieuwe
ftad genaamd weid. Zoo als men uyrZee
komt (dat van de Kuil van Choromandel
een reize van ontrent 8 dagen geelt , al-
200 men van 't wcften maar Noord-Ooft
zal , dat door 't blazen op 1 1 zilvre Trom-
petten aangekondigd werd.
Aan ieder zyde van dit paleis was ook
een groote fteene pilaar, op welke uyt-
gchou wen ftond ; ieder kan , zonder verlof ,
vertrekken.
Een van de fraeifte zaaken aan dit pa-
leis was, dat het door vier zwaare Reu-
zen-beelden van heerlyk glad marmer,
gclyk als door vier Atlaflen , aan vier
zyden onderltcund wierd. Deze zagen
'er zeer vreczelyk uyt, en fchenen als te
aan door de Golf van Bcngale boven de klagen over de zwaren lalt, die zy tors-
Andemaons Eilanden te ftcvecncn heeft) [ fen moeften. Men zag daar in ook een
komt me;i, na 7 mylen de rievier van
hoogcr de
gety
Pegu opge^eild te hebben , eerft voor
de ftad Zierjang, en vandaar moet men,
om tot i cgu te komen, nog 18 mylen
rievier opvaarcn, die in een
18 , en , by een fpring-vlocd 22,
voeten waters opdrytt, waar door men
*er zeer gemakkelyk in twee tyen komen
kan.
\n de oude ftad wonnen alle vreemde-
lingen en Koop-lieden, die daar onge-
meen veel zyn , en 'er fterken handel
dryven. Zy is zeer oud, groot, en vol
ruime groote huizen doch , meert van
Bamboezen, hoewel zy hier en daar ook
lleenc pakhuizen hebben.
De nieuwe ftad wierd ontrent iföf-
fl If66. door den Keizer Aleagar in kor-
ten tyd opgebouwd, en zeer ftcrk ge
maakt. Zy legt in een heerlyke Lands
<^ouwc,ontjent op 16 graaden N. Breed
glad
als
geen
m.armere heerlyke vloer , zoo
een fpiegel , aan welkers folder
goud en zilver gefpaard was, oco daar
aan als de gedaante van eenfchoonenltar--
Hemel te geven. if! ,;;: i
Ontrent dit paleis zag men nog ver-1
fchcide andrc koftelyke gebouwen, waar ^
aan veel Marmer-en Porphyr-ftcen, zeer
konftig geflepen, verwerkt was.
Schoon nu de Koning zyn Hof wel
eer hier plag te houden, heeft hy, nadat
hy meefter van het Ryk en de ftad A va
geworden is, zynen Setelderwaards ver-
plaatft. ..!i,i yy.
De ftad Ava is ongemeen groot, zyDeüe-
legt 180 mylen de rievier op, die zig in'''^" ''^^■^•
de beneden landen in vcrfchcide takken
verfpreid, en met een grootcr geweld,,
als den Rhynftioom , komt afzakken,
waar door men hier ook zeer veel maal-;
te, en is in t vierkant met zeer
hegte
ftroomen , droogten , en vlakke gronden
heeft. Deze rievier loopt v^n Zierjang
muuren opgehaald, hebbende vier a vyf na Ava Noordelyk op, alwaar men onder
poorten aan ieder zyde, en een groote, weeg veel ilorpcn.j.gn^cy)]^ de, SudPron,-
gragt rond im, die altyd vol water, ge- j ontmoet. ., (/', •••h!" »<».'■;■ o / -jb ro . '^°°"
lyk dat weer vol Kaymans is, die daar Men mag te lapd na Ava. niet reizen,/
met voordacht in gehouden werden, om alzoo dat aan niemand, dan de Land-boden
te beletten, dat 'er iemand mogt over- van den Keizer, onl dat deRobynendaar
fwcmmen. Daar zyn 'er van zo a 30 vallen, geoorloft, buiten dat het ook een
voet in , en die van zoo een krokodil ver- \ zeer gevaarlykc reize wegens den Tygers
is. Over de land-weg heeft men wei een
maand of vyf weeken werk, eer men
tot Ava komen kan. Als men die, langs
de rievier neemd (dat vry zekerder is)
heeft men egter zeer veel moeite, om te-
gen dit fterk af-ftroomcnd water (daC
maar 10 a 20 mylen opwaards wafi) al
boomende en zettende op te komen. Ook
kan men dit niet anders dan by dag
doen , en moeten de arbeiders, by nacht
ruften. Dit is de oorzaak, dat de goede-
len, die niet anders na boven gevoerd
konnen werden, wel twee maanden, en
zomtyds nog veel langer , onder weeg
zvn-, daar men in 5> a lO dagen zecr gc-
flonden is, werd geoordeeld aanitonds in
den Hemel te komen > hcewel 'er zeer
weinigen beluft zyn , om 'er door die weg .
hoe fterk zy dit ook gelooven, te ge-
raakcn.
. Op de (tads muuren zyn hier en daai
houtc bolwerken, en veel wachthuizen,
die met gcdagen goud vercicrd werden.
'«Keizers Gelyk de Keir.cr van Pcgu in deze
Pileys. flad zyn Hof plagt te houden , alzoo ftond
zyn palcis in 't midden van de zelve. Het
vertoonde op zich zelve een volflagc
llerkte , met wallen en grachten voor-
zien, en twee groote Poorten hebbende.
Ter rechter en ter linker hand van dit
paleis waren twee Galderyen , daar dr
Grooten en Edelen hun verblyf hadden,
makkelvk na beneden komen kan.
En
In de Stad Zierjang plagten wy gns Zierjang.
Comp-
BESCHRYVING der KUST
Koop-
man-
1'chap-
Comptoir te hebben, van waar men na
die andre lieden maar voyagien deed,
en die plaaczen waren dan, en vooral 't
groot Comptoir Ava, gewoon het ver-
handelde aldaar aan 't Comptoir Zierjang
(daar zy alle onder behoorden) te ver-
antwoorden, gelyk het Comptoir Zier-
jang dan weder rekening van alles aan
't groot of Algemeyn Comptoir op
Choromandel dede.
Dit Comptoir fchynd zyn begin, niet
lang na 'c oprichten van ons Comptoir
ter Kufte van Choromandel, genomen
te hebben, en hoewel het nette jaar ons
onbekend is , blykt ons egter klaar ,
dat wy J631. hier al handelden. VVy
hadden daar een ordentelyke Logie, en
verfcheide Opper-hoofden, onder welke
geenzins van de minfte de Heeren opper-
Kooplieden Joris van Coulfter, Adriaan
van Swaanswyk , Elias van den Brouke ,
Bartholomeus van Roozendaal, Corne-
lis Meersman , en meer andrc gewceft zyn -,
dog in 't jaar 1Ö77. vond men goed dit
Comptoir geheel op te breken.
De Koopmanichappen , die ons her-
waards getrokken hebben, zyn de Robyn
(een heerlyk gelleente, dat alleen in dit
vallend" ^y'^» en wel byzonder in Ava valtj en
't geen daar maar voor den Keizer alleen
gegraven werd) zilver (alzoo daar ook
zilver en goud-mynen zyn) Kalin ''een
erts, zeer na by 't zilver komende) Oli-
fants-iandcn, 'l'in, Wafch, Honig, Car-
damon, verglaasde potten (Martavanen,
na 't land, daar zy eigentlyk vallen , ge-
noemt) zoo groote, als kleene , en veel
Nooten Mufchaaten.
Foelie. • ■
Caneel.
Sundal-Hout.
Boekfpicgels.
Gemeenc hoeden.
Vermilioen.
Quik-zilver. ^
Lakenen.
Allerley Perfiaanze ftofFcn , Roozc-
water, &c:
Om deze goederen te vet-ticren, endcDc Jaar-
andre in te koopen, doet men jaarlyks twee lyk" be-
bezendingen herwaards, de ecne in Scp-""^'""
tember, dat de grootlle is, om dat 'er^jj^jj
dan een groot Ichip na toe gaat ,
en eene in Januari , dat de kleene ge-
naamd werd.
Zoo ras men in Pegu, ofte Zierjang, ^ „ .
voor het Tol-huis des Keizers komt ,
moet alles tegen 14 ten honderd (10 voor
den Vorll , en 't verdre voor de bedienden)
dat al vry hoog is, vertold werden.
Men verzoekt daar verlof van den Vorll
om te mogen loflen,en, als 't goed aaa
land is, vraagdde Tollenaar, wanneer 't
gelegen komen zal , om 't zelve te be-
zien , en om te weten , of alles ook wel
aangegeven is.
De voorname reden van de komft, zoo
van den Tollenaar, als van de andre be-
dienden des Keizers , is cgter om eens wak-
ker telmullen, alzoo dan 't belle, dat'cr
is, door de fcheeps- vrienden opgclchafc
werd, daar zy zich, in plaats van wel
toe te zien, met biandewyn. Sec: zoo
houtwerken. Ook vallen in Ava in 't by- 1 dronken drinken, dat zy om verre rollen
zonder lange Peper, kopere Pitjens, en
nog een zeker Metaal, Nam rak. Aard-
olie , Caatsjoe , en hout-olie ; dog het
Tin , en de voornoemde Marcavaanen ,
vallen alleen in 'tRyk van Martavan, en
Taway.
Goede- De goederen nu , die de onzen in Pegu
ren , hier brengen , zyn deze, allerley Lywaa-
11^^- den°als,
Ruwe Bethillis.
Tsjavoni's.
Caricams.
Talponi's.
Caricams Grandi's.
Cattawari's , eu ander gefchildcrd
goed.
Lonpctjes.
Papeli's.
Bore Ginggangs drie draad.
Alc,(7ia's.
Boeiongs.
Brandams,
TafFatsjela's drie-draad.
Rood garen,
Nagelen.
Dit gedaan zynde , belalten zy , dat
men alle 't gefchut, geweer, en'tkruyt,
aan de wal brengen zal , dut men zoo
veel doet , als men noodig oordeeld ,
vermits men hen daar van niet meer
zegt, als zy behooren te weten.
Niets mag 'er aan land komen , tot
het minite gcfchcnk toe, dat men aan
iemand doet , of den I"veizer moet het
bekend zyn.
Daar na vernemen zv , na de groote
van het fchip, na 't getal der maalchap,
die 'erop is, hunne naamen,hunnen ouder-
dom, wanneer de zelve van de Kuil
vertrokken, hoe lang zy onderwecg ge-
weeft zyn, en wat hen ontmoet is.
Op de goederen, die men hier brengt win-
(behalven dat de waarenj die men hier ften, hier
van daan voerd, en de vrachten en over ^^i^^ndc.
vaar gelden der genen, die met onzefche-
pen herwaards overgaan , en de wiflels
der Mooren, fraeje win ften gaven) wierd
hier jaarlyks , buyten de onkoften (die
wel 10 a iiooogl .beliepen) vry geld in
de vyftig duyzend gulden gewonnen.
Schoon deze Vorlt gcmeenelyk maar
Ko-
Van CHOROMANDEL.
De ge-
vallen
der Kci-
tcrcn
vanPegu
Met den
Koning
Tan Mar-
ti van.
1530.
Dienhy
over-
won.
Koning van Pegu genaamd werd , zal
ons egter het volgende verhaal van zyn
magt klaar leercn , dat hy weerdig is
Keizer genaamd te werden , alzoo zyn
Vermogen ongemeen groot , en hy wel eer
overwinnaar van veel Koningen en Ko-
ninkryken gewcell is.
Zomtyds wierden zy de Koningen van
Pegu, en zomtyds de Koningen van Bra-
ma genaamd , 't geen daar van komt,
cm dat de Koning van Pegu , Brefagucan
een Vorlt, die over p Koninkryken Kei-
zer was , door den Koning van Brama
overwonnen is, gelyk hy ook den Ko-
ning van Martavan onder 't geweld van
zyne wapenen heeft doen buigen.
Pinto vei haald 'er ons in zyn tyd dit
af, dat de Koning van Brama (die toen
den Koning van Pegu al overwonnen had)
in de flad Pegu een Leger van fevenmaal
honderd duizend man (waar onder 600O00
Peguanen waren) veerdig maakte , om
den Koning van Martavan te belegeren,
ten welken einde hy ook een vloot van
700 fchepen gereed maken liet. Dit viel
ontrent if^o. voor.
Hy belegerde die ftad zes maanden
en derthien dagen, terwyl die Vorll zig
met een Leger van 1 30000 man dapper
verdedigde, in zoo verre, dat 'er van al
dit volk nog maar 6000 man overfchoot.
Nadat hy dan zag, dat hy het niet
langer zou konnen uy thouden , bood hy
den Koning van Brama aan , dac hy
hem , indien hy opbreken wilde, aan-
llonds 30000 BifTcn zilver (die ontrent
een Millioenuytmaken) enjaarlyks 60000
Ducaaten geven , of dat hy hem anders
maar toeftaan wilde, om met z fchepen
naSiam, met zyn vrouwen, kinderen,
en fchatten te vertrekken , en dat hy hem
dan de Itad , en 't Ryk , met alles , dat
'er in was in handen (lellen zoude.
Maar de Koning van Brama hem dit
niet willende toelaten , was hy ge-
noodzaakt zich aan hem over te geven.
Zoo ras hy Meefter van de ftad Mar-
tavan was, vernielde hy de zelve, ver-
brande 140000 huizen, 1700 Tempels
en 60000 Afgods- Beelden.
Aan de menigte dezer gebrande gebou-
wen kan men ten naallen by van de groote,
magt, en 't aanzien dezer ftad, en van
dien overwonnen V'^orft, oordeelen.
Den Koning van Martavan Chambain-
ta genaamt was, met de Vorftin Njay
Canata, dogter van Brefagucan , of van
dien Koning van Pegu, dien den Keizer
129
hy de'^'""«d=
Dit verricht hebbende, ging ..^
ftad Pron , met een vloot van i xooo ^^" ^an
fchepen, en kleene vaartuigen, en metPron.
een Leger van negenmaal honderd duy-
z,end man belegeren.
Hy verltond, dat den Koning van Ava
overleden , dat z\ n zoon , pas i } jaa-
ren oud , in zyn plaats gevolgd , en met
een dochter van een ander Koning van
Ava, pas voor de dood van zyn Vader,
den Koning van Pron , getrouwd was.
Deze Princes had de Keizer van Brama
voor zich zelven ten huvvelyk verzogtj
dog zy was hem vanden Koning van Ava
geweigerd. Dit was wel de voornaamfte
reden , waarom hy Pron belegerde.
Hy wierd 'er manmoedig afgeflagenj
dog de llad wierd door eenige verraders
aan hem overgeleverd.
Hy kreeg de Koningin, die 30 jaaren
oud was, gevangen, lietze naakt langs
de ftraat zoo lang gceflelen, tot dat zy,
door die en andre fmerten afgemat, den
geeft gaf.
Daar op trok hy verder met zyn Lc- En den
ger na het Ryk van Ava , belegerde de ftad Koning
Melcytay , daar hy ontrent 30000 man^*" ^''
veriloeg, hoewel hy zelfs meer dan hon-
derd en vyfthien duizend mannen verlo-
ren had.
Hy wierd nogtans cindelyk Meefter
van ae Vefting, en dwong den Koning
van Ava verder (die zig aan hem niet
overgeven wilde) om zig , nevens zyn
Koningin , en kinderen , voor den Ko-
ning van Siam te vernederen , aan den
welken hy 6000 Biftèn , of zooooo gul-
den jaarlyks, en een Pint Robynen be-
loofde , behalven dat hy hem by zyn
komft wel twee Millioencn fchonk , waar
op hem die Vorft ook de voornoemde
joooo man toegezonden had.
Eenige tyd bevorens had zig zeker
Xemindo , een Geeftelyk Heer , tegen
den Keizer van Brama opgeworpen ; dog
die verdreven zynde, fpant met den Xe-
min van Satan (zeker magtig Vorft) aan,
die den Keizer van Brama vermoorden,
cnzichroonen dede,dog hy van de zync
verlaten , en gedood zynde , beoorlogdc
Xemindo Aieagar, des vorigcn Peguaan*
zcnKeizeisZuygbroeder,endeAieagarver-
floeg Xemindo, en wierd Keizer van Pegu
gekroond j kreeg ook cindelyk Xemindo ,
nadat hy z^jaar Koning gewccft was, gc-
vangen,liet hem onthoofdc,en verbranden.
Deze Keizer van Brama , Aieagar
(van vincent Ie Blanc ook Chaumi-
van Brama overwonnen had,getrouwd,!grem genaamd) is een zeer magtig Vorft
welke Vorftin hy daar na, met veel andre geweeft , die zeer veel Rykcn , als die
vrouwen dede ophangen, en haren Ge- vanCavelan, Martavan, Ava, Bacan,
maal, nevens verfchcyde andre groo- j Tangran , Pron, Jangoma , Sontan ,
ten, meteen fteen om den hals in ZcejTrucon, Coblam Tranfiane, en Siam,
werpen.
V. Deel.
overwonnen heeft.
R
Hy
1^0 BESCHRYVING der KUST
Zyn vier Hy had gcmeenelyk vier groote wit- van den ecrften Koning van Pegu is,
wittcOli-te Olifanten voor zyncn wagen, die op wcUce hy dan fweercn mocc, dat hy
tanten.
hy, als hy met de vierdubble goude zyn volk ten kolie van zyn leven, even y^'"P|'S*
kroon op 't hoofd op zyncn Throoneens, als zyne voorzaaten, beflierenzaljgfOQjg^
zat, ook gemeenelyk voor hem komen, na welk bedryf hem dit; loodc kroon af- aan hem.
en eerbiedigheid, met de fnuycen om genomen, en een kollclykc bonnet op-
hoog te ftcken , den mond wyd open gezet werd.
te Ipalken, en drie veivaarlyke Ichrecu-, Aïs de voornaamde Vorft in Pegu by
wen te doen , en dan op hunne knyen, hem plagt te komen, om affcheid tene-
voor hem te vallen, betonnen liet, waar] men, omhelsde en kiille by hem aan de
na zy weer na hunne (lallen gingen, daar! wang, en dcde hem i o groote Ferliaan-
zy uyc goude vaten gelpyll , en uyt ze poerden geven, met goud laken be-
zilvre vaten gewaflchen , en gedrenkt ^ kleed, en met goude bellen aan de voc-
wierden , gelyk Balbi , een Vene- ten voorzien.
Die machtige Keizer Alca^ar , dieAIeagar
tiaans Juwelier, verklaard ontrent ifjo
dikwils gezien te hebben , tcrwyl zy ,
om van de zon niec gcltceken te wer-
den, onder een gehemelte, dat op agt
Itengen ruftede, Honden.
giiti zyn
zoon
•o- »
niet lang voor den tyd van V^incent
Blanc en B;ilbi (twee v ermaardc '^cyzi-g^j^j^
gers, die dit Ryk onuent i f/o. en nogna.
later bezogt hebben) leefde, en die groo-
Hoe hy
die be-
komen
heeft.
'Zy gmgen ook, als de Vorft uitgaan; te veroverini;en(gelyk wybevorfenstoon-
zou, voor hem henen, zynde heerlyk; den) gedaan heeft, liet een zoon in zyn
met gefteentcn opgepronkt.
Deze witte Olifanten heeft hy niet
altyd bezeten > maar daar over den Ko-
ning van Siam , die 'er bevorens mceftcr
\ an vvas , langen tyd met een Leger
van
man ,
plaats na, die in hun tyd geleeft, den
naam van Brama gevoerd, en de nieuwe
Had Fegu gebouwd heeft.
Deze heeft een feilen oorlog met den
Koning van Ava , zyns vaders broeder,
feventhienmaal honderd duizend en onderdaan, gevoerd. Deze oom nam
twintig
en i/ooo Olifanten, die alle gou
de en zilvre harnatlen hadden, beoor-
logt.
Na een beleg van twee en
maanden wierd hy meefter van Siam ,
(in 1 5 Koninkryken beftaande) en van
deze witte Olifanten j gelyk ook van ge-
heel Tanaflbry.
Zedert deze overwinning heeft ook
de Koning van Siam , als 'er een Kei-
zer van Pegu gekroond werd , op de
dag van zyne krooning daar moeten ver-
fchyncn , den zoom van 's Vorltcn opper-
kieed kufl'en, en hem een Kroon aan-
bieden.
Wanneer deze Vorft gekroond zal
werden , komt de Cali Califerech (een
Heer van zeer hoogen ftaat , en de naafte
Pg' „"" aan den Keizer) volgens zyn Ampt met
kroond ~ '
werd.
Op Wat
wyze
de Kei-
zer van
voor dezen jongen Vorft, onder voorge- Die zyn
ven dat hy van een honger Koninklvke9'^™»
■' - ■ ° ■' den Ko-
ftam was , van den throon
Va-
A c r i. . -^u'" /"'ning van
ders at te fchoppen, en er zich zelvenAva,
in te dringen. over-
De eerlte blyken , die hy daar van gaf, ^"^'"
waren deze, dat hy, nevens alle andrc
Vafallen , niet mede zyne' krooning by-
woonen, of, volgens gewoonte, geenc
de minfte gefchenken aan hem zendeu
wilde. »
Hy verbood ook allen handel op zyii
land, niet willende, dat daar eenige Pe-
guaanen komen, of dat men cenigc Ro-
bynen, of andre waaien, derwaards ver-^
voeren zoude.
Behalven het boos opzet, dat hy te-
gen zynen Neve , den Keizer van Bra-
ma,of Pegu,betoonde,had hyookeenvcr-
zerquam 'er door zyne vcrlpiedersagter,bedryvcn
hoewel hy 'er zich weinig aan ftoorde. op zyn
Zyn vader had hem ernftig op zyn{|^''
doodbedde bevolen , met dezen zynen ' '"
mogelyk
was, in
eenige gewapende fpeelvaartuigen na 'bintcnis met de voornaam ftcgrooten van
Pegu , alwaar hem de Keizer te gemoet| Pegu tegen hunnen Vorft gemaakt , die^*' hjr
gaat, vriendelyk verwelkomt , en zynjegter zoo geheim niet bleef, of de Kei- °°j^
fchouder kult, terwyl alle andien zich "" '"" ' — -....«- ..»../„;»,j» . .
ter aarde voor hem vernederen , enden
zoom van zynen rok kufl'en.
Als nu de tyd , om hem te Kroonen
gekomen is , werd hem (daar hy daar
na, als hy op zyn throon verfchynd ,
een goude vierdubble Kroon op zyn hoofd
heeft) een loode Kroon op 't hoofd ge-
zet , en een byl in de hand gegeven ,
om hem door 't eerfte te leren, dat hy
zyn volk matig en nedrig, en door de
Byl, dat hy hen regtveerdig beftieren
moet.
Daar na werd 'er een vat, met Sma-
ragden bezet , gebragt , waar in de afche
oom , zoo verre het
vriendfchap te leven, om 't welke na te
komen,hy hem door eenen Gezant bekend
deed maken, dat hy wegens zyne we-
derfpannigheid wel reden had , om hem
niet wel gezind te zyn , dog dut hy hem
die, zoo hy totzvn plicht wederkeerde,
en zyn fchatting betaalde, voor dezereys
vergeven zoude.
De Koning van \va , in plaats van dit
op te volgen, liet, om zynen Neve nog
meer
Van
meer te verbitteren ,
dien Gezant ver-
worgen, en dood- liaan, vaft ftellendc,
dat de Keyzer van Pegu hem nu zoo
veel te eerder beoorlogen , en dan dat
Keizerryk , volgens verfprek met de
grooten van Pegu , te eer in zyn han-
den vallen zou, wanneer de voornaamrte
van 't Leger hunnen Keizer verlaten ,
en tot hem overkomen zouden.
De Keizer van f'egu, bericht van 't
dood-flaan van zynen Gezant bekomen
hebbende , liet hem den
hy
CHOROMANDEL. i^i
quetft, die hemdoorden Olifant des Ko-
nings van Ava daar na geheel uytgerukt,
en door welke ondraoelyke imerte dit^^'^"
over
dier zoo verwoed wierd , dat het met een^j^J ^^
onwederftaanlyke drift op den Olifant des dooJ,'
nings van Ava aanliep, en daar door ge-
legenheyd gaf, dat den Keizer van Pegu
zyneti Oom verlloeg.
De Keizer van Pegu was egter een
v/eynig aan zynen aim gequetft, en zyn
kondigen.
Oorlog
aan-
OndertufTchen beval hy,dat die groo-
ten, die met den Koning van Ava te-
Olifant viel dood onder hem neder , zoo
dat hy zich op den Olifant van den verfla-
gen Koning van Ava begeven moeft.
Het Leger aan weder-zyden was on-
dertuflchen al cenigzins aan malkandercn
gen hem famengcfworen hadden, voor geraakt j maar na dat zy befpcurden , dat
hun Koning door den Keizer van Pe-
gu overwonnen, en gedood was, gaven
zy zich, op hope van genade, over, die
hen de Keizer beloofde , en dus weder
meeftcr van Ava , dat hem afgevallen
was, wierd.
Hy had niet boven de looo man, en-T g^tji
den Koning van Ava nog minder volk der ver-
verloren, flagcnc.
Hy dede de flad Ava verwoeften , en
alle, die hy daar in vond, gevangen ne-
men , waar onder ook de Koningin zyn
zufter was ) die hy gedurende haar le-
ven gevangen hield, hoewel hy ze in een
koftelyk paleys zeer minnelyk behandelen
liet.
Veele namen dcvlucht na de Boflchen,
alzoo zy vreesden van den Keizer , die
de fchat des Konings van Ava niet had
konnen ontdek ken,alskundigen daarvan.
hem verichynen zoude, om over de zaa
ken van den Oorlog te beraad flagen
Hy bedelde dit zoodanig dat ieder by-
zonder by hem quam,cn deed hen zoo
een voor een , gebonden , en Uil weg-
leyden, enbelaftte, na dat hy ze nu alle
zeker hadde, ook hunne wy ven, onder
■welke verlcheyde fwangcr waren, by
hem te brengen , alle welke , te famen
ontrent 4000 menfchen uytmakende ,
hy op den negenden dag levendig dede
verbranden, hoedanig hy naderhand ook
met hun ganfch geflacht handelde ,
gebiedende al, wat mannelykin de oude
of nieuwe ftad was, dit te komen aan-
zien. Men wil, dat hy 'er ook eenigen
heeft laten doorzaegen, zonder iemand,
dan alleen een Geheym-fchryver , die
verbeden wierd, te verfchoonen.
Ten eerftcn zag men een Leger van
300000 man rondom de ftad Pegu in en onwilligen geftraft te zullen werden >
de wapenen by eengezameld. Thien da- hoewel zy in die woeftenyen mede veel
gen 'er na quam de Keizer 't zelve ,| gevaar liepen, om of van honger, of door
op een van zyn Olifanten, befigtigen,jden Tygcr om te komen.
en trok zynen oom, den Koning vanl Nadat deze Vorfl. nu van April tot den Voorral
Ava, zeervrolyk, met een fwaard, hemi 14. Juliusuytgcwcell was, quam hy zeer """ "^
door den onder-Koning van Goa, Doni onverwagt in zes dagen weder te PcgUj^g^ j^q.
Louis di Tayda, vereerd, te gemoct. daar hy de wachten niet behoorlyk voor- ning yaa
Nadat hy nu derwaards vertrokken zien' vond. Siam.
was, geraakte hy zoo vcrvaarlyk aan de Hy ontbood ten eerften den Prins, zy-
kinderpokjens, dat men geen hope meer'nen zoon, die 'er aan zyn Majefleit voor
op 's Keizers leven had. De ziekte nam [ reden van gaf , dat de zoon van den Koning
egter een keer, de Vorft wierd beter, ja van Siam ondertulfchen met f o Olifan-
volkomen herfteld, en naderde met zyn 1 ten, 800 j'cerden, en veel Soldaaten in
Leger dat van den Koning van Ava.
Nadat zy malkanderen eenigen tyd aan-
gezien hadden, traden deVorften in een
Begeeft twee-gevecht, in 't gezicht van hunne
li^iu een Legers, die zich ftil hielden (uytgeno-
"^"gc- men eeni ge van hunne Lyfwachten, die
met 'den ^^'^ aan malkanderen geraakten) eenigen
Koning tyd eerft met het musquet , daar na met
van Ava.pylen, en eyndelyk met den degen, fit-
tende ieder op zynen Olifant , zonder dat
zy eenig voordcel op malkanderen be-
haalen konden.
Eyndelyk wierd de Olifant van den
Keizer van Pegu aan zyn rechter tand ge-
Pegu gekomen was , om den Keizer m
dezen Oorlog te helpen, en dat hy hem
met eenige geleyds-lieden na Ava gezon-
den , maar ondcrtuflchen verdaan had,
dat hy zyn keer weer na Siam, en niet
na Ava, genomen had.
Geen aanmerkens weerdiger zaak deed p^^j jj.^.^.
zich by 't veroveren van Ava op, dan ren van
't gedrag van 's Konings Olifant. <^en Oli-
Dit dier, over de dood van zynen**"'""
Vorll, doodelyk bedroefd, gaf daar van y^^Avt.
verfcheyde tcekenen en bewyfen , zoo,
met denganichcndag te wcenen, als met
zyn fnuyt gedurig op de grond te laten
R i han-
15^
BESCHRYVING der KUST
hangen , zonder iets te eetcn , hoe zeer
hem 's Konings bedienden, gewoon da-
gclyks met hem om te gaan, vleyden ,
en baden , vertoonende dat hy , nu onder
een magtiger Vorit geraakt, enveclaan-
zienlyker, dan bevorens, geworden,
daar over behoorde vrolyk te zyn; dog
dat alles mogt niet helpen. Éyndelyk
egcer begon hy op den i f. dag (tot 's
Keizers groote vreugde) weereen wcynig
te ccten.
Üicrgely ken voorbeeld , vanhet treuren
eens Olitants uyt enkele eergierighc)d,
ziet men by Caillüdorus L. lo. c. 30.
aangehaald.
Hy zegt dat de Koning Antiochus
in zyn Leger twee Olifanten had, van
welke de een Ajax , en de ander Pairo-
clus genaamd was.
Wanneer nu die Vorft over zekere rie
vier nekken moeit, en voor af gecrnedc
diepte der zelve door deze Olifanten wil-
de laten pylen , dcdc hy, bcfpeurendc
dat zy 'er geen lucht op hadden , hen
doordeCarnaks (of bcllierders , die 'er op
zaten) aaiizeggcn,dat die gene van hen, die
dat lUik moedig ondernemen en volbren-
gen dorlt, de eerlte inrang wezen zou
Patroclus , hier door aangemoedigd,
ondernam , en volbragt dit , en wierd
daar op met koltelyke ciertuygen begif
tigd , en voor de eerfte Olifant in rang
erkend, waar over Ajax, die te voren
de eerlle was, en dit met veel droef heyd
aanzag , zoodanig treurde , dat hy ze-
dert noit eeten oi drinken wilde , en dus
van honger, en te gelyk door Ichaamte
en droef heyd (tierf.
Wat Van de tanden nu, die men van 's Kei-
beelden zcrs van Fegu gedooden <■ lifant kreeg,
de Kei- jj^j jjj. V'orlt eenige Afgods-becldcn ma-
Pcoii*" ken, en dieby zyne goude en zilvre Af-
tnïken goden voegen , hoewel hy daar na nog
]'xt, vyf groote beelden van Ganza (eenzoort
vanflecht Metaal) zo ongemeen hoog ma-
ken liet, dat een man werk had, om met
een Iteen zoo hoogte werpen.
Van wat hoogte zy waren, kan men
daar by af meten, dat de teenen der voe-
ten zoo lang als een gemeen man, en eg
ter zeer net van geltahe en even- matig
waren.
Na der zelver voltoying, liet hy ze
vergulden, en voor zyn Faleysplaatzen,
dat een heerlyk gezicht gegeven moet
hebben.
Na dat nu de voornoemden Oorlog
j^Jj^i "voleyndigd, en de zoon des Konings van
vanSiam. Siam weder by zyneii vader gekomen
was, hield zich die Vorll zeer misnoegd,
om dat men zyn zoon, als was hy maar
een Slaaf gcweelt , vry veragtelyk
zonder hem te gcbruvken, met zyn volk
weder i'huys gezonden had, welken
hoon hy dreygde te zyner tyd te wrce-
ken, en voortaan den Keizer van Pegu
niet meer voor zynen Heer te willen
erkennen i dat hy hem ook door een
Gezant liet weien.
Den Keizer van Pegu , dit verdaan
hebbende, zond ten ccrilen een magtig
Leger van i^ooooo man na Siam , om
dien Koning tot zyn pLcht te dwingen,
en hem over zynen hoogmoed en we-
deifpannighcid te Ihafïcn.
De Koning van Siam , gehoord heb-
bende, dat dit Leger na zyne Grenzen
quam, deed zyn ganlch land onder wa-
ter zetten, waar door zeer veel Pcguaa-
ncn verdronken.
üc vader van dezen Keizer zou, fchoon
hy met een uytnemende macht den Ko-
ning van Siam belegerd had, noit mee-
ller van de Stad geworden zyn , zoo
ieker verrader hem 'er niet ingelaten ,
en een pooit voor hem geopend hadj
daar nu wat beter voor gezorgd was.
Het jaar daar aan quam de Keizer En flaat
wel met een ander Le^er; dotj hy wierd "^"^^ ,
geflagen , en daar na ook zyn ouduegcr van
zoon , die Koning van Ava, gelyk zyn den Kci-
jonglte Koning van Pion was. ''■"•.
Hy wilde eindelyk , dat zy alle, cn^^^^':^
zeU ook de Talapoins , ofte priellcrs, mede dt P, ic-
ten Oorlog zouden trekken, waar door^erstea
'er veelen van hem afvielen, en zyn Ryk ^of'os
in zulken flegten Haat geraakte, dat dej^jn. '
- oning van Siam hem i/S)(J. in zyn Hof-
Had Pegu belegerde.
Dit beleg wierd wel , op een valfch
gerugt , opgebroken ; maar hier door
verbeterden egter 's Keiz-crs zaaken niet:„ ,
] i • T De Ko-
want de Koning van langu , 2yn„,,g yj„
Ichoon-brocdcr, en onderdaan, viel hemTansu
af, welk voorbeeld zyn oudlte zoon ,mc hem
de Koning van Pron , ten eerlten*^-
volgde.
Hy liet dezen laatllen, na dat hy tot
inkeer gekomen was, wel vergeven, om
daar geen vreeze meer voor te hebben;
maar de Prieilers, die alle even zeer op De ?ne-
hem verbitterd waren, verklaarden zich "'■"'^ ''°^*
L u j u pen 'en
zoo openbaar tegen hem,dat zy zyne broe- Konjng
der , den Koning van Jangoma (die van van lan-
een lidelcr geboorte, dan hy , was) noo-E"™» ''*•
digden , om 't ryk te aanvecrden , alzoo
zy niet genegen waren zyne wreedheden
langer te dulden.
De moeder van dien even-gemelde
Vord, Manchuno genaamd , was een dog-
ter van den ouden Konmg van Pegu ,
daar de moeder van den Keizer van geen
Vorllelyk bloed, en hy zelf ook al ge-
boren was , eer zyn vader Koning
wierd.
Hne gulhertig dit R\ k nu dezen Vorft Die 't
aangeboden , en hoe derk hem van de^^j^, "''^'
Priedcrs verzekerd wierd , dat alle groo- v»araen.
ten
's Keiievs
verdere
Van C H O R O M A N D E L. 13^
ten en klcencn, door hunne bewerking, 1 Is 'er een volk inde wereld , dat elen-„.
hem zouden toevallen, dorll hyditcgier dig en flavagtig is, zoo zyn het de Pe-^^gtjjfj
guaanen. Zy moeten een ganfch halfpeguai-
niet aannemen.
Daar op maakte de Koning van Tangu i jaar voor den Koning, 't zy in zyneRo-nen
ycraeie ^^^ j^j^ Koning van Arrakan een ver- j byn of zilver-Mynen, 't zy eldeis, voor
met dfn bond, die hem niet lang 'er na beleger- 'niet arbeiden. Het is nog veel, als men hen
den, en hem dwongen zich over te ge-
Koning
van Ar- yg„^ gelyk hy eynddyk ifpp. aan den
^o?"n Koninc^ van Tan^u , zyn zullers man ,
en Ssam. uede.
De Koning van Arrakan kreeg, vol-
gens verfprek , f goude beelden met ge-
Itcenten bedekt, en f vaten metgelleen-
tcn } ook nam de Vortt van Arracan de
dochter van den Koning van Siam ten
eenige brokkeltjcs of gruis voor hunne
moeite toewerpt. Ook trekken zy
op hun eigen koften ten Oorlog ,
en moeten alles daar toe verzorgen.
Men doet dezen Vorft in 't ryk geen ^002-
menfchelykej maar by na Goddelyke eer moed de-
aan. zei Ko-
N iemand mag hem aanzien, dan al-"'"S^"*
leen die genen, die hem de verzoekenen
huwelvk, en twee van zyne zooncn tot Ifmeekingen van andren voordragen. Men
Gyzelaarsj maar 't voornaamfte, dat hy [genaakt hem niet , dan al kruypende op
by dezen Oorlog verkreeg, waren de 1de kn\en , zonder op te mogen zien j
witte Olifanten, enden eernaam vanivo-jeen hoog-moed, die veelc mindre over-
ning van Pegu. | heden al mede na-aapen , en zich aan-
De Kei/:er keerde wel te rug; dog | leunen laten.
wierd, door beftel vanden Koning van i Men moet dezen Vorft-, zoo hy aan
Tangu, nevens zync VoriUn , en i 5 j onze Opper-hoofden, voor hem verfchy-
kindcren , gedood , gelyk deze Vorft daar : nende, iets vraagd, niet anders dan goed
op na Mac;io, een liad ontrent f aómy- en zngt antwoord, zelf menigmaal tegen
leii van Zierjang gelegen , vci-crol' , en i zyn beter weten , geven. De Tolken ,
ccnige brieven vertaalende, zouden noic
zulke fcherpe woorden , als 'er dikwils
v.el Itaan , durven voortbrengen. Ja
hunne onderdunigheyd gaat zelf zoo ver-
re , en zyn hoogmoed fteygerd zoo
hoog , dat hy zich van hen God laat
noemen.
Hy agt zyn eigen onderdaanen niet al-
leen als zyn ilaven ; maar is zelf zoo ver-
waand, dat hy den Landvoogd van de
tCuft van Choromandel in zyne brieven
wel den naam van zynen groot ften flaaf
geeft , waar in men hem nog al ecnigzins
plagt te ftyven: want als men hem een ge-
l'chenk uyt naam van dezen Land-voogd
aanbieden zou , plagt men te zeggen,
dat deftelis Gevolmagtigden dit aan des
Konm^s goude voetKiolen quamen leg-
gen, van welke een zoete reuk en geur
De KcT-'' 9^^"^ belegeren, wy zouden daar meer ! quam ; waarfchynelyk , dat die reuk aan
alle de nagelatcne Icha'.ten des Keizers na
zich nam.
Ter gelegenheid van dezen Oorlog met
die twee Koningen van Arracan en Tan-
gu , die hem reeds te zwaar woegen ,
maakte de Koning van Siam zich ook
meefter van 't Koninkryk van Marta-
van. ^
De Koning van Arracan was nu wel
te gelyk Koning van Peguj maar hylict
het land (welkers inwoonders mecft ver-
loopen waren) woeft leggen j en gaf
Zierjang , toen nog maar een Haven ,
aan zekeren Portugees , Philippo
Geeft Britto genaamd, met magt van dit na zyn
aa"''phl ^''^ ^^ verfterken ; dat hy zoo wel dede ,
Kppo dat 'er daar na een ftad af groeide, die
Britto, dezen Koning in de oogen ftak > weshal-
°'*!"i^'^ven hy die 1604. met een zware vloot
ning,be-van konnen zeggen j dog zullen dat
legetd
hem
1604.
genamcr , als van den voet , en teenen van.
een ploegendenbuer zyn, alzoo zyne be-
weging zelden zoo fterk is.
Dit ilaafagtig en langdurig werken der jvjecrdig.
onderdaanen voor den Koning is oor- hcyd der
zaak , dat de vrouwen der Peguaanen ^'^suaan-
Pcgu , en
zich hebben moeten beyveren, om zich ^^^j^"^"""
fparen, tot wy m 't bvzonder vanden
Koning van Arracan hier na zullen fpre-
ken, willende ons nu maar by dien van
Pegu houden.
Üchoon nu de witte Olifant in
de magt van den Koning van Arracan
jjj.^^jj,g,^ geraakt was, en hy toenook 't opper-ge-l hier of daar in te oeffenen, waardoorzy
Olifant, zag over Pegu had, is dat cgter zoo- 1 in ftaat mogten zyn; om de koft voor
geraakt danig in 't vervolg niet gebleven : want | hare mans , voor zich zelven, en voor
hare kinderen te winnen.
Deze werden door de nood wakkere
koop-vrouwen , waar in zy zich met
zeer veel overleg, en met groote winft
ven.
j'","^""' meiiertyd wierd de Koninij van Siam zoo
derbiam. • j . ,, ^ ,,
1626, ^^E^^K •> "*'■ "^' "'^"^ al. een meefter van
den witten Olifant, maar ook van '^egu,
I^ama , Cambodia, Taway , en meer
andre nabygelegcnc Ryken, geworden weten te ernecren , geen fwarighevd
is, in hoedanigen ftaat dit Kyk 162.6. vindende, om hier oi daar zelf na toe
was i gelyk wy na Ier zullen tooncn , Ite vaaren, ofte roejen.
als wy over Siam handelen. ' De Peguanen zyn van een matige ge-
R j ftaUcj
nen.
En van
hunne
vrou-
wen.
Mitsga-
ders der
Barman-
dcrs.
'34
ftakc , en , voor Inlanders , al redelyk
ve^rwVen^^^"'^ ' maar wat plat van aanzicht. Zy
Dragt der hebben baarden en knevels als wy, de
Peguaa- eene grooter als de andre.
Hun gewaad is zeer gering, en zonder
eenig cieraad. Hun hair is boven lang
en onder tot de oorcn toe afgelneden.
Hun boven-kleed , of Badjoe , is van
grove Bcthilis , of iet anders, daar van
zy als een langen rok maken -, hebbende
een kleedje tweemaal om 't middel- ly f
gewonden.
Zoodanig is ook 't gewaad der vrou-
wen, maar daar is onderfcheid in hare
Cabayen , ook dragen zy het hair opge-
wonden, gelyk de Millicen.
Daar zyn ook Barmandcrs , die uyt
het rechte bloed der Koningen voorge-
ven te zyn.
Deze zyn veel hoog-moediger, alsan-
dre, en dragen hun hair met een tuyt
boven op het hoofd, en met een doek, als
een I iramide , bewonden. Ook binden zy
hare klcedjens veel dikker op de buyk
op, waar by zy zeer welnadeMaleyers,
of Arrakanders, gelyken. Zy houden veel
van hoeden; ook maken zy '<^rcen zoort
van Bambocfen , die zy zeer net weten
te verlakken.
Die onder hen van eenig aanzien zyn,
zullen noit beneden hunne minderen wan-
delen. By voorbeeld, zy zullen niet op
den overloop en onder het half verdek
door gaan , terwyl zy andren daar boven
zien,alzoo2y dit voor een grootefchande
rekencn,dat zulke , die zy voor hun minde-
ren houden, over hun hoofd henen zou-
den wandelen.
Hunne iiuyzen (die om de vloeden ,
en uyt vircs voor de Tygers, op ftaken
Haan, mo-en maar van eene verdieping,
en moeten zeer laag zyn, voor al in Pe-
gu, en in andre buytcn-lleden j maar in
Ava, daar de Vorft zyn hof houd, vind
BESCHRYVING der KUST
Het is een laf-hartige Natie^, en thicn
HoUandze Soldaaten, die wel-gcoefFcnd
zyn , zouden een half duizend Peguaa-
nen, en meer, op de vlugt jagen.
Het belle, dat men daar vind, is,Zy doen
dat 'er aan een yegelyk , zonder aan- zccgoed
zien van perfoon, dagelyks goed recht '^'^*
gedaan, en dat ieder, zoo hy voor zich
zelven fprekcn kan, zelf, of anders door
een vooi Ipraak gehoord , en in korten
tyd,by mondelinge vcrllcndiging vanzy-
nc zaak, geholpen werd.
Over zwaare zaaken werd een eed ge-
daan , mcr 't leggen van zeker bock op
hunne hoofden, en met eenige woorden
in hunne taal uyt te fpreken.
De grooten en ryken hebben egtcr
hier veel voordeel boven de armen, om
dat zy te flaafagtig van hunne meerderen
afhangen, en hen zoo niet durven tegen-
preken.
Zy zyn door de bank zeer bot, en Hunne
men vind weinig vernuftigen onder hen. g"^<lagtc
Als 'er aard-beving is, oordeelen zyAardbc-
vafl, dat 'er, of een Koning llerven , of ving.
van den throon geraken, of dat die hen
plagen, of dat 'er diere tyd opkomen,
of iet diergelyks voorvallen zal. Zy zyn
van oordeel, dat 'er een groote flang is,
die de wereld, of den aard-kloot op haar
hoofd draagd} maar die den meeiten tyd
flaapt. Als nu deze flang wakker werd,
en haar hoofd eenigzins beweegd, dan
is 'er aardbeving, en anders noit. Een
hcerlyke reden , en een klaar bewys, hoc
groote natuurkundigen zy zyn.
De mecllc Indiaanle en Heidenze Paa-En der
pen op Ceylon , Malabar , Choroman- Indifche
del, in Arracan, Pegu, Siam , China, ^^^^^^^
ècc: verbeelden de vier eeuwen, by God aard.
vatlgefteld , door een paard dat op de kloot, op
wereld-kloot Haat, waar onder die groote "" ''*"?
flang, die mecll altyd flaapt , en den '■"^''"'^^•
aard-kloot op haren kop draagd , en on-
men veel betere, en zelf fleene gebouwen i der v/elke flang een groote fchildpad is.
Hunne
flegte
Veftin-
gen, en
flcgte
Soldaa-
ten.
dog die moeren mede zeer laag zyn, om
de voornoemde reden, want als hy uyt-
gaat, om zich te vermaken, moet hy
hoogcr, dan iemand, boven uytfteken,
en niets mag 'er dan boven hem verheven
zyn.
Zy zullen ook in geen Cajuyt van een
fchip gaan , zoo lang zy iemand in de
fchippers luit, of op 't half verdek zien.
Een zwakheid, die zy met de Arrakan-
ders, en meer andre Indiaanen, gemeen
hebben.
Door de bank zyn de Veilingen, en
de verllerkingen van hunne lieden , zeer
flecht. En ichoon zy al van eenige (luk-
ken gcfchut voorzien werden , zy we-
ten 'er niet recht mede om te gaan, en
zy hebben 'er ook zelden aftuytcn , of
roo-paarden toe.
Zy zeggen , dat dit paard ccrfl; vloog ,
dog dat het , by 't nadren van 'smenfchen
ondergang om zyne zonden, van tyd lot
tyd, eerll zyn eenen, daar na zyn tweeden
voorden, en ook zyn eenen agcerllevoet
reeds op den aard-kloot by den uytgang
van ieder eeuwe gezet had, en dat het
ontrent 1668. eerlang ook zyn vierden
voet, tot een befluit van die vier eeu-
wen, 'er op Hond te zetten, 't welk zoo
hard daveren zou , dat de flang , en de
fchild-pad, die de wereld met wysheid
en voorzigtigheid dus lang hadden onder-
(leund, niet magtig zyn zouden den aard-
kloot tegen deze hutlte nederzetting van
den voet van dit paard te behouden : want
die llond dan ganfchelyk verdelgd te
werden; Een Itelhng, welkers ongegrond-
heid de natuur-kundigen weten, en de
tyd
Van CHOROMANDEL.
tyd en ervarenheid zelf aan de onkundi-
gen ontdekt heeft valfch te zyn.
Na dien tyd , zeiden zy , zou God weer
vier andre eeuwen beginnen , waar van
zy op IQ byzondrc tafelen ieder Eeuw
net atgcteekend 'in hunne Tempels be-
waaren. '-
De Oli- Het groot (Ic vermaak, dat de Koning
fants- voor zich zei ven plao;t te nemen, of aan
vermake-^"'^'"^" te geven, was de Olitants-jacht.
lyk. Zy hebbeneenige wyfkcns, die daar
op geleerd zyn , welkers hinderlle, of tcel-
lid , met zekere olie bellreken werd , 't
welke de wilde Olifanten aanllonds rie-
ken, en waar door zy gelokt en gedron-
gen werden de wyfkens te volgen.
Als men dan met een gezellchapopde
jacht gaat, neemd men die mede, en na
dat men een troep wilden ontdekt heeft,
doet men de wyfkens weer na de nieuwe
ftad keeren, na zekergroot ftaketzcl van
hegte zware palen , uytdrukkelyk daar
toe gemaakt, waar in haar de wilden me-
de volgen , die men dan ten eerilen door
fchuts- paaien, die men aan wedcr-zyden
vallen laat , zoo dat 'er de wyfkens bui-
ten zyn, affchut.
Die paaien liaan zoo verre van een ,
dat 'er gemakkelyk een man , dog on-
mogelyk een Olifant , wat geweld hy
daar ook tegen doet, door kan.
Hoede Zoo ras dit woeft dier ziet, dat het ge-
gevange vangen, en dat 'er geen middel is, om
Olifan- 'er weer uy t te geraken , werd het ver-
woed, en iteld met een afgryzeiyk ge-
baar al zyn kracht in 't werk , om de
paaien om verre te ftooten. Maar zy
zyn te dik , en te hcgt 'er in ge-
heid. Als dat nu niet lukken uil, be-
gind hy te weenen, te huilen, te razen
en te tieren eenige uuren aan den an-
dren. Als dat mede niet helpt, dan loo-
pen zy eens dezen , dan weer eens genen
weg, dat hen 't zweetlangs 't lyf druipt,
dan weder ftooten zy met hunne tanden
met zulken geweld op de palen , dat de
fplintcrs, of vande zelve, ofwel deftuk-
ken van hunne tanden affpringen. Kan
dat al mede niet Jiclpen , dan laten zy
hunnen fnuyt hangen , en ftekcn die in
de aarde, doende zulken menigte waters
kort 'er na uyt hun lichaam komen, dat
zy al diegene, die 'er ontrent zyn, daar
mede nat maken. Als zy nu lang genoeg
haar moede en mat gewoed hebben,
laat men de wyfkens weer uyt hare ital-
lingen , die hen dan weer voorgaan , om
hen in de ftal, daar men ze hebben wil,
te fluiten. Deze ftal is maar pas zoo
groot, dat 'er een Olifant in ftaan kan.
Daar in nu werden zy vaft gebonden, en
zoo wel 4 a f dagen , zonder eetcn of
drinken, ftaande gehouden, waar door
zy in agt a thien dagen zoo mak werden,
^f
ten.
als men begeerd. Men laat eenige men- '^™
fchen dagelyks tegen hen fpreken , en^^^J"?
dezer taal werden zy zoo gewoon , dat
zy alles doen , wat die hen belaften , zoo
dat 'er na die tyd geen onderfcheid ter
wereld tuftchen hen en de tammen is.
Men ziet het vangen der zelven onder de
ftofFe van JafF^napatnam , opCeylon, in
een zeer nette teckening klaar verbeeld,
en afgetcekend.
Gelyk nu de BolTchen van Pegu vol O^er-
van deze dieren zyn, alzoo maken dej'°p'*
Vorften hun werk 'er ook af, om 'erdxren in
zoo veel, als 't mogelyk is, te vangen, rfe bos-
alzoo zy hen metgroote nuttigheid in de^'^^"'
Oorlogen gebruiken.
Vier fterke mannen konnen van zoo
een dier, 't zy met pyl en boog, 't zy
met een muiquet, Lancie, of eenige an-
dre wapenen , zich vervveercn , en den
vyand groot nadeel toebrengen. Van
wat gebiuyk zy by de Africaanen of
Carthaginenzen tegen de Romeynen wa-
ren , en hoe zy Torenkens met gewa-
pend volk op hadden , ziet men by Hirtius
de Bello Africano.
Ook kan dit dier geen mufquets-kogel Hun
ergens , dan alleen ontrent de Slaepen des """'s-
Hoofds, en ontrent de oogcn, door de den
huyd henen dringen. Oorlog.
Deze Vorften plagten , zoo tot hun ver- Hcerly-
maak, als ten Oorlog , veel groote heer- kevaar-
lyk- vergulde en cierlyk met bloem- werk ^"^^P
uy tgehouwen vaartuigen te hebben , waar „^^s
op aan wederzyden ifo fchcppers , of
roejers met heerlyk vergulde fchep fpaa-
nen voeren. Geen pyl kan fneller uyt een
boog, dan deze vaartuigen door de Zee,
vliegen, aangezien die, op zeker geluid
van Tifa en Gong , met een eenigen flag of
fchep van 300 (cheppers gelyk, door de
Rievier zoo fnel gerukt werden, dat men
'er geen oog op houden kan. In 't mid-
den van deze vaartuigen heeft men een
overdekte plaats , om in te zitten , rondom
de welke ook venfters zyn, om alomme
uyt te kyken.
Niemand mag by dezen Vorft komen,
zonder eenig gelbhenk mede te brengen ,
een gewoonte , die men by na in ganfch
Aiix heeft.
De Nederlanders plagten in vorige ty-
den (wanneer dit Comptoir nog onder
den Gouverneur der Kuil van Choro-
mandel ftond) met den Koning van Pegu
nu en dan te handelen , en ook zomtyds
wel Gezanten aan dien Vorll at te zen-
den , hoedanig de Heer Elias van den
Brouke ( veel jaaren Opper- hoofd
van Palicol, en, na zyn t'hnys-reyze ,
tot Dordrecht i6j6. Schepen en Raad)
nevens de Heer Antoni Paviljoen in een
Gezantfchap na Ava geweeft is ; dog de
gedurige omwentelingen van dit Rykby
de
1^6 BESCHRYVING der KUST
de gcftadige Oorlogen , die tuflchen deze ren, zoo is de Koning zyn erfgenaam i
Vorften , en die van Siam , ofte Arra- maar laat hy ivindercn na, zoo trekken
can, voorvielen, hebbenonzen ganfchcnjdie twee derden van 'tgocd, cn'tvordre
handel met de zelve allenskens afgelne- , is voor den Koning.
Indien iemand geen geld heeft , om
zyn fchulden te betaalen , zoo moet by
zyn wyf en kinderen verkoopen, oi' ver-
panden. Zoo men onderiuüchen eenig-
zins bevvyzen kon, dat zoo een verpande
vrouw ot dogtcr door den fchuld-Hccr
bekend was , zou daar door zyne
ganfche ichuld komen te vervallen, en
zware ftraftcn, dat alle mans een zilvreof] de verpanden zouden weder in vryhcid
een vergulden houicnkogehulTchen 't vel moeten gelleld werden, zonder dat hy
en vleclch van hunnen roede zouden heb- regthad, om vanzyncn ichulüenaarecnea
ben te ichuy ven. Om dit uyt te voeren, penning te cyllchen , geiyk ook de
wierden zy ergens mede dronken , en dan j ich uidenaar hem over die daad niet ver-
ondcrtulTen de huyd der roede lagtkens j der in rechte vervolgen kan, om dat
los gemaakt, de kogerertulTchcngcfcho- de rechter ooi decld , dat hy genoeg by
ven, en de wonde in korten lyd genezen,] 't verlies van zyn geld geflraft is
den i 't geen ook de reden is, dat wy daar
van niets meer konnen zeggen.
Dit volk plagt tot de Sodomie, en tot
het gebruyk der fchand-jongens, zeer ge-
neigd te zyn ; dog zekere verftandige
Koningin bragt dit door deze twee mid-
delen af.
Voor ecrft belaltte zy op zekere
het welke verrigt zynde, waren zy niet
in (laat om die zonde meer te plegen.
Ten anderen, belalhc zy , dat de vrouw-
lieden met de armen , met den boezem ,
en zelf met een groot deel van hun lyf,
bloot, en maar met een dun kleedje 'er
over zouden gaan, om daar door de mans
te meer tot de vrouwen aan te lokken,
en van die zonde af te brengen.
Men vind ook in ditganfch Koninkryk
geen eigentlyke maagden, vermits men
de vulva der jonge meyskens al van jongs
aan met eenig mengzel befhykt , 't geen
die deelen dan al raei kelyk opend , en
wyder maakt, om dat zy daarna te be-
ter in ftaat mogten zyn, om van de mans,
zonder fmerte van die kogels te lyden,
bekend te konnen werden.
Zy deed ook alle jongens van de fchou-
deren af , tot de fchenkels toe , zich
blaeuw Ichildcren, welke verwe niet af-
gacnde, en de huyd zeer Icelyk maken-
de, een aHchiik in de mans van de jon-
gens baai de, en hen allenskens meer en
meer tot de vrouwen dcde neygen, en
die zonde dus afttervcn. Een diad, waar
over zy tot nog toe onder hen geprezen
werd.
Die daar wil trouwen , kan geen vrouw
krygcn , of hy moet ze van de ouders
koopen voor zekeren prys. Dus is hy ryk ,
die veel dogtcrs heeft; maar die veel zoo
nen heeft, kan licht arm werden, al heeft
hy al wat, ofanders moeten zy zich zon-
der vrouw behelpen.
Indien de man zyn vrouw moede is ,
kan hy die wel weder zenden; maar hy
moet de kinderen houden. Indien onder-
tuflbhen de vrienden van een vrouw haai
wederom begeeren, om dat de man haai
te veel plaagt , of om andre reden,
zyn zy gehouden, het geld, dat 'er voor
uyt gelchoten is, weder te geven.
Komt iemand te fterven zonder kinde-
Na dat wy dus verre nu alles, 't geen
wy van het wcreldlyke ontrent Pegu te
zeggen hadden , aangemerkt hebben ,
moeten wy nntj^ een woord van hunnen
Gods-dienll ipreken.
Schoon zy in 't algemcyn gelooven,
dat 'er maar een oppcr-God is, die alles
gefchapen heeft, en beilierd, maar die
voor al ook een werker van al het goede
i";, ftellen zy aan de andre zyde ook vaft,
dat al het quadc van den Duivel komt.
Dierhalven zyn zy ook gewoon , zoo
ras zy zich qualyk bevinden, of zoo ras
hen eenig ongeval ontmoet , een belofte
aan de Duivel te doen, ten einde hy hen
geen meer quaad toebrengen kan.
Om nu deze belofte werkttellig te
maken, laten zy een hoog huys bouwen,
't geen hen als tot een offerplaats diend,
even eens als daar zy met brandende fak-
kels gemeenelyk oflèrcn. Op de zelve
fprciden zy een wit tafel.lakcn, leggen
daar allerlei fchoone bloemen op , en
tuflchen de zelve mcnigerley fpyzc, om
daar mede den Duivel te ceren , en te
verzoenen , ten einde hy haar in het toe-
komende geen nadeel doen zoude. En
om hem nog meer te bevredigen en te
verluftigen, laaten zy dan ook, ter eerc
van hem , op allerlcy Muficale fpceltt^-
gen fpeelen , en 'er allerley Liederen ,
daar op paffende, by zingen.
Op dit Feelt is 'er een , die des Dui-
vels vader genaamd werd, die ook het
voornaam Ite beitel op 't zelve heeft, en
alles tot het belle genoegen van den Dui-
vel weet te befchikken.
Hoe veel moeite nu hunne Prieflers ,
die dit gedocnte in den grond verfoeien,
en 'er ilerke vermaningen tegen doen,
aangewend hebben, om dit quaad uyt te
roeien, is hen dit cgter ommogclyk ge-
weefl:, alzoo het te diepe wortelen onder
het gemeene volk gefchoten heeft , zoo
dat
Van C H O R O M A N D E L.
Verdre
duivels-
dicnilen,
Ver-
fcheide
Feellen.
Dat van
Sapan
Djisje.
dat IJ dit tegen hun wil en dank dul-
den moeten.
Men vind onder hen ook lieden , die
's morgens, zoo ras zy opgedaan zyn ,
een korf met Ryft , of andre cetware:
nemen , met de zelve , met brandende-
fakkels op de llraat omloopen, en vlak
uyt zeggen , dat zj die fpyze aan den
duivel vereeren , op dat hy hen dici
dag ongemoeid en gerull laten zoude
Indien 'er dan juilt honden, die hen o[
den reuk volgen, bykomen, en de fpv^
opeeten, zyn zy nog zoo onnoozel 'ei
by, dat zy voorgeven , dat de Duivei
die beeften daar toe gedwongen heefc .
en dat zy die deihalven niet verjager.
mogen. Andre weder zullen, aan tafei
zittende, geen fpyze proeven , voor dal
zy den eeriten beet agtcr hunnen rug
voor den Duivel geworpen, en zich du>
verzekerd hebben , dat hy hen geruli
zal laten eeten.
Gelyk 'er onder hen veel Feerten zyn ,
alzoo munt het Feefl: Sapan Djasje bo-
ven alle de andren uyt.
Men vierd het 12 Mylen van de Stad,
en op dat de Vorft tydig daar zyamogt,
vertrekt hy daags te voren dcrvvaards.
Als nu dat Feell gevierd werd , gaat h\
op een vergulden zegen- wagen zitten,
die uyt een Ituk , en op vier wielen ge-
maakt is, voorzien van een heerlyk ge
hemelte. De VorlHn zit aan zyn regter
hand, die zeer koltclyk gekleed, gelyk
op zyn hoofd een onnoemelyke fchai
van Pecrlen en andre Juwcelen geplaatu
is, waar onder twee Heerlyke Robynen
uitmunten, die, ter groote van een Oa-
del-yder (hoewel zoo lang niet) tot aan
zyn ooren hangen. Hy is ook vercierd
met een inocr van uitmuntende edele ge-
fteenten, die van zyn rechter fchouder
tot aan zyncn gordel hangt , en van daar
tot onder de linker arm gaat, vanzulken
ongemeencn glans, dat men 'er 't oog niet
op houden kan, behalvendat zyn vinge-
ren (volgens de gemeene wyze der (Jos-
terze Vorllen) vol ringen met Smarag-
den , Diamanten , en Koninklyke Ro-
bynen zyn, die een geflikker, als of het
zoo veel flambeauwen waren , van zich
geven.
Rondom dien zegen-wagen ziet men
een drom van ftaat-Juffersder Vorilinne,
alle dochters van Koningen en van de
grootilendes Ryks. Deze zitten gemee-
nelyk op hare knycn, de handen te za-
men gevouwen na om hoog gericht, ter
cere van den Keizer en de Keizerin.
Acht fchoone peerden van een en de
zelve verwe, met eenerlei goud , en met
Carmozyn behangen, trekken dezen ze-
gen- wagen voort. En nevens den zclven
gaan verfcheide ovcrilen met zeelcn in de
V. Deel.
37
hand, zig gelatende, als of zy mede aan
dien wagen trokken.
By 's V orllen uittocht uyt zyn Palcis
gaan gemeenelyk voor af z, n Hovelin-
gen, in drie reyen onderlcheiden. Eerfl
iyne Lancie-dragcis , dan zync Ichut-
:ers, en dan zyne zweerd-en fchild-dra-
^eis._
Midden onder de zelve gaan zync ge-
wapende ühtanten, vvaar nadebifFnns
op een heerl;. k paart volgd ; en daar na
ivnc andre zoon&n , volgens hunnen rang
-■n jaaren met hunne Lancierj), Schut-
ters, Boogdragers, en fchiid-en zweerd-
/ocrders , hebbende mede tuflchen hen
een grooie menigte van gewapende Oli-
fanten verdeeld.
Na dat deze Troep voorby gegaan is,
vertoonen zich deKrygs-overlten, en de
loofden der Soldaatcn , benevens de
i'erdre Hovelingen , ci daar na nog i
;oode ülihnten met goud en zyde klee-
deren vercierd.
Dan komen de 4 witte Olifanten , met
^oud, en Kdeie gelleeuten, en voor al
net heerlyke Robynen op ieder tand op-
^epronkt, behalvendat 'er een hee.lyk
gehemelte , om hen tegen de zonne te
dekken , boven hun Hoofd gedragen,
werd.
tindelyk komt ook de wagen waarop
de Keizer zehs zit , agter welken veel
Hovelingen te peerd in een zeer nette or-
dre volgen, dog tuiTchen de zelve en 's
I<.eizeis wagen ryden veel van de vrouwen
der voornaamlten.
Hun Tweede Fceft, Sapan Catena , HetFeeft
houden zy in de llad, en dan richten de Sapan
grooten ettelykc Pyramidcn op zyn kofte- Catena.
lykft op , en ieder met zulken fraejen
verandering, als hy bedenken kan, te
meer , alzoo zy malkandeis werk niec
konnen zien, voor dat het gedaan is.
Zy gebruiken Bamboezen daar toe ,
die zy bewerken , konltig bearbeiden,
met goud bekleeden, en op een zeer
fchnonen wagen zetten.
Wanneer de Keizer nu op de plaats
komt, daar hy gewoon is aan ieder ge-
hoor te geven, werden die wagens, mee
hunne Fyramide.i , van meer dan 500
mannen voortgetrokken, eninordrevoor
den Keizer gclteld, ten einde hy dan aan
die gene den lof geve , die de zyne hec
fraeitt gemaakt heeft.
Na dat dan alles van den Vorft wel be-
zien , en na zyn weerde geprezen is ,
werd ieder 't zyne 't huys gebragt.
Dien ganfchen nacht door ziet men in de
oude en nieuwe Üad een menid,te van
dikke en zeer groote flambeauwen en
Wafch-keerlTen, vooral die genen die-
nende, die 11a hunne groote beelden gaan.
De poorten in de nieuwe ilad (alzoo 'er
S in
i?g
BESCHRYVING der KUST
in de oude geen zyn) blyven open , en
allen, die 't groot beeld daar in komen
bezoeken, brengen hun gcfchcnk mede
yder na zyn vermogen, al was het maar
een bloem.
Het Het Feelt Sanan Diaimo Scdienon heeft
^^l?r^"mede een byzonder beeld, waar na toe
pan Djai- , ,, • ^ , , ' ,
mo Scd- ^^ Iveizer zich op zekeren dag met zy-
jenon. nen zegen- wagen voeren laat, op dezel-
ve wyzc gelyk wy van *t eerlte Feeil
gezegt hebben; dog hy, zyne Keizerin,
ch Vorftelyke kinderen, zyn dan anders
gekleed.
^ Het Het Féeft Sapan Daiche werd in de
pan'D^aN°"^^ (lad gehouden, en is een Feeft des
ciie. waters. De plaats , daar het gefchied ,
is heerlyk verguld, en de Keizer enKei-
zerinne begeven zich derwaards op hun-
lïen hcerlykên Wagen.
- Nadat i;y ter voornoemde plaats geko-
men zyn, treden zy, nevens hunne zoo-
irèn af , gaan in die vergulde plaats, en
befprengen zich met Roozenwater.
' Buiten dié plaats ziet men de Krygs-
oVcrften en de Hoofden derSoldaaten op
een groot plein, ieder met een Rooze-
"water-vat in'de hand, daar zymalkande-
rên zeer nil mede maken. Terwyl nu ie-
df.T zoo nat<3aar ftond , plagt de vorige
Keizer een zeer grooten Olifant op hen
los te laten , die dan zekerlyk eenige
menichen dood trapte , waar over die
Vorll eens hertelyk lachte , terwyl 'er
de omftandersomfchreiden. In dezen tyd
kan niemant door de oude of nieuwe itad
gaan, die niet rykelyk met water bego-
ten werd.
HetFeeft Z,y hebben nog een Feeft, Sapan Do-
Sapan ^^^ genaamd. Op 't zelve laat zich de
Keizer , en zyne zoonen , ieder in een
byzonder heerlyk verguld ichip nadeftad
Meccao of Maca, in 't gezelfchap van
veel Hovelingen en Edelen , voeren ,
waar door men dan daar wel loo fche-
pen by een ziet.
Ter plaatze , daar zy wezen moeften ,
gekomen zynde, gaan zy te land in een
heerlyk Palcis ontrent de poort, hetwelk
van buiten en van binnen zeer fraci ver-
guld , en rondom van zeer vermakelyke
thuincn voorzien is.
Uit dit Paleis gaan zy in een ander
buiten deftad, alwaarde Keizerin uy teen
venlter bcfchouwd, hoe hare Hovelin-
Pry7.en, gen om den prys in 't vaaren met malkan-
dic men deren ftrydèn. Die dan eerft van hen
diar uyt- j,j^^ 's Kciizérs Paleis aankomt, heeft niet
^^ ' alleen den prys , maar krygt ook een ver-
guld beeld, dat tot dien einde daar op
gerecht ftaat. De naafte aan hem krygt
een zilver beeld ; daar in tegendeel al-
le , die agterblyven , van de vrouwen
bef^ot , en uitgelachen werden , om 't
welke te ontgaan , dan ieder zyn beft doet.
In ieder fchip z\n maar twee roejers,
en dit Feeil duurd een gehecle maand ,
en werd over den andren dag gehouden.
Behalven deze zyn 'er meer andrcj
maar dit zyn weldevoornaamlleFeellen.
De Keizer is ook gewoon zeven ver-Andre
gulde wagens te laten maken, en op ie-Heylige
der van de zelve een grooten vergulden ^^''^y^','-"'*
Afgod te Hellen, die door wel jooman-^^jj^
ncn voortgetrokken werd , aan welken
de Vorlt, na dat zy ter plaatze gekomen
zyn, daar hy die wel zien kan, aalmoes-
i'cn uitdeeld , en aan ieder voor zyne
moeite iets Ichenkt.
Veelen gaan dan ook door de ftad met
een groot net vol bloemen , om van de-
zen en genen een aalmoes te bidden. An-
dren gaan henen, om de Lyken derpj^^
Pricfters jaarlyks eens met water te ba-wy-wa-
den , welk water zy naderhand voor Hei- ter nu-
lig houden, en met grooten aandacht, en *
geen minder yver drinken.
Men vind 'er in Pcgu, die zich tcr^j"!^'
ceic van hunnen Afgod Apalita metterecrc
meflen fnyden en kerven, en dus hun iler At-
bloed aan hem opofferen. ^°^^[r^
Op de viertyd van hunne Corcovitaj-g'^ij''
offeren zich altyd dezen of genen , om
voor Martelaars, en Heiligen geagt te
zyn. Wanneer nu de Afgod aankomt ,
verioonen 'er zich altyd z a 3 in
lange afch-graeuwe rokken aan 't volk,
gereed , om zich voor der zélver behou-
denis op te offx;ren , gelyk zy zich door
dezen wagen ook laten verpletteren,
waar toe de Priefters eenige dagen aan den
andren zekere Perfoonenmcften,die zich
daar toe overgegeven hebben.
Zy voeden op zekere plaatzen van 't
Ryk, ook eenige jonge dogters, op ha-
re groote Corcovita'sop,diedoorvaften,
gebeden, en andre H. Oeffeningcn ge-
wyd zyn, en dan tot de plegtlyke offer-
handen, die zy jaarlyks doen, bewaard
werden. Alle jaar offerd men 'er een aan
haren Afgod , en zy werd moeder-naakt
van een Priefter in tegenwoordigheid van
haar vader en moeder peworgd, de wel-
ke haar dan nevens andre magen kort voor
haar dood komen bezoeken, en als voor
Heilig houden , aanbidden , en verzoe-
ken, dat zy doch hunner, alszybyGod •
komen, wil gedenken.
De Priefters klooven daar na 't lyf met
een fcherpcnfteen, rukken 't hart 'er uyt,
werpen het den Afgod in 't aangezicht,
en verbranden het, gelyk ook hetvordrc
van 't lichaam, mengende deffelfs affche
met water, endaar mede dan den Afgod
befprenger.de.
In hunne Tempelen hebben zy een on-jj^^""""
geloofelyke menigte van zeer groote enyuldige
klcenc byzonder ilerk vergulde beelden, Afgoden,
na de menigte en 't heir der Afgoden ,
wel-
Van C H O R O M A N D 'E L. 1^9
welke zy eereii, onder welke de God der .tegen de hirtc der /onnej dojj 's winters
zonnc-vccsjens gccniins de minite is. leen andrc tegen den regen- j,
W.\t Zy noemen de hel het duilter hol van I Zy leven zeer kuis, ciivoorbeeldelyk j^^^"""^ '
naam ly .^ j^yj^ j^j rooks , alwaar de Pncfters (lel- jen wanneer zy Üerven , werd met hun
ven.^ ■"'^"len, dat een afgryfelyke fiang is, dic de ilichaam veel dagen Feelt gehouden, leg-
zielen inzwcigd , waar uyt zy door een gende dat op een groote Borri , lerwyl
van hunne Goden moeten ^ erloll werden, veel andre "ralapois 'er rondom liaan, en
Hunne Hunne Priellcrs werden Talapois ge- Fecil 'er over houden. Eindclyk dragen
Prieikrs naamd , die met een kannetje aan den zy 't lyk na de plaais, daar 't verbrand
befchic- Gordel gemeeuelyk hunnen koflgianbe- zal werden j alwaar zy dan een vyer
''"* delen , hoewel zy dat dan overvloedig v;in Benzoïn,Sandal-houri Parad) s-houtj
krygen, alzoo men hun voor heiligenen en andre welriekende^ houten, maken,
aandagtige mannen houd, die ook ge- leggen 'er dat op, verbranden 't zoo,
woon zyn openbare aanlpraken wegens itroyen de afch op 't water, en begra-
hunne wetten en inzettingen alle maan- ven zyn gebeente dicht byzyn wooning.
dag tot het volk te doen. Te dier tyd Als de Keizer van Pegu Üerfc , laten £njjie
rtaan zy 's morgens vroeg op, gaan met zy twee pragtige ichepen met een ver- van den
blikke bekkens door de Itad, en wekken guld dckzel tot beide die vaartuigen l'^^'"'''
't volk op, ten ei:;de zy tvdig hunecten toebereiden, en onder dat dekzel een
bereiden, en dan tot hun gehoor komen hoogc vergulde tafel oprichten, daar
zouden. Daar na vangen zy aan te zin- zy 't dood lichaam van de Voril op-
gen, en geven daar na 't volk vci lof om leggen, wanr onder zy een vyer van
te mogen vertrekken. Den inhoud van Henzoïn , Sandal-hout , Paradys-hout ,
hunne aanlpraak is meert, dat't volk niet en andre welriekende dingen, maken,
dooden,lleelcn, niemand bcrooven, geen en laten die Ichepen dan mer den llroom
ontugt of hoerery bedryven, maar aan henen dryven. 'Zy voegen by de zelve
ieder een recht doen moet. Ook llellen ; ecnige Talapois , die dan zingen , en
zy valt, dat God de deugd in allen, van i vreugde bedryven, tot dat het lyk tpt
■wat Gods-dienft ook zy zyn mogen , ' allche verbraiid is.
Deze affche maken zy met melk tot
een deeg , voeren dat tot in de mond
van de haven tot Zierjang, en werpen
het aldaar in 't water, zoo als het be-
gind te vallen ; maar 't gebeente voeren
zy na een anderen Afgod dicht by een
vergulde Kapel , die na een ronden hoo-
beloond
Zy wedcrflrevendendienftder Chrirte-
nen zoo veel niet, als andre Prielters,
en zyn vriendelyk en goedhertig , voor al
tegen Reizigers.
Zy dragen kleederen , als de Barman-
ders (zynde lieden , die voorgeven van Ko'
ninklyken bloede te zyn) dog zy zyn zeer , gen Toren gelykt, en Dagon genaanld
wel te ondcricheiden aan hunne geele' werd, alwaar zy dan een nieuwe Kapel
klecdjcns, hoewel 'er ook zyn, dic lan-
ge donker-roode rokken tot op hun hie-
len dragen. Ook zyn zy vry van alle
lallen, woonen meelt in de Boflchen op
bouwen, byna als de vorige, begraven
't gebeente aldaar , keeren dan weder
na 't Paleis , en verheffen 's Keizers
oudlten zoon op zyn 's vaders Throon.
hoogverhevene plaatzen, om tegen de Wy zouden nog veel andere zaaken
tygers zeker te zyn. I van de gewoontens, plcgtlykheden, en
Zy eeten maar eens daags; gaan bloots jZeden dezer Peguaanen konnen verhaa-
voets, en blootshoofds, zyn glad gefcho-len j dog wy mcinen dat dit voor den
ren, zoo op 't hoofd, en aan den baard ,' nieuwsgierigen Lezer genoeg zyn zal,
als elders op hun lichaam , mogende ner- 1 om hem een denk- beeld van dit volk
gens hair hebben. I te geven, behalven dat wy 't oordee-
Zy hebben ledere Gordels, vier vin-ilen genoeg gczegt te zyn van een land,
gers breed, dragen ook een mantel ken ! daar wy wel een Logie, maar geen ci-
op de fchouders, dat zich in 't vierkant ■ gendom ter wereld hadden, en niet ver-
tot onder de korte ribben Itrekt. Zyider, dan maar als Koop-licden, konden
dragen ook een hoed, met donker-roode aangemerkt werden j weshalven wy hier
klare Boorawol of Cattoen bedekt , ! van af'lcheiden.
S i Van
Van 't
Konin-
kryk Ar-
racaii , en
ons
Comp-
toir al-
daar.
140 BESCHRYVING der KUST
Van het Koninkry k A R R A C A N ,
en ons Comptoir aldaar.
TWEEDE HOOFD-STUK.
Vy/« '/ Koinnkryk Arracan, en ons Comptoir aldaar. Waar dit Ryk legt. Des
zelfs naameii. De Jlad Arracan. IJet Paleys bejchreven. Andre fteden. Hunne
hiiyzen. ttuysraad. Schoone gebergten^ i^c : 's Konings 'Titel. Die zich alle vyf jaar
eens zien laat. Alwaar dan den eed vernieuwd werd. Proeve der \t Maagden. Die
jaatlyks voor hem gezogt werden. Hoe zyn Hovelingen gekleed gaan. Het gewaad
der VI naven. 1176. Stonden deze Koningen onder die van iMalakka. De Koning
was i f 4p. ook Koning van Pe^u , en van den witten Olifant geworden. Geeft Zicr-
jang aan Philippo Britco. Tafi 1604. Britto in Zierjang aan. Wtnl ettelyke
maaien gefl-igen. 's Konings nieuwe toeleg. Zyn dood. 1646. en Nazaat. Begin van
onzen Handel op Arracan. Daar wy een Logie krygen. Het gelicht Comptoir löf J.
•weder opgericht. Hoofden 'er ge legt. De ivaaren, hier vallende, en getrokken, 166 f.
't Comptoir fiil gelicht. De Portugeezen houden de Zee en de Ganges onvry. Bie-
den geheel Arracan den onder- Koning van Goa te vergeefs aan. Zy werden lift ig ge-
dempt. i6öf. Arracan voor den Mogol veroverd. Ontrent i6ji. ons volk hier ver-
moord , en 1683. 't Comptoir voor altyd gelicht. De Gods-dienft der Arracanders.
Hunne Afgoden. Hunne l^alapois, Feel Seêlen onder hen. Hunne huwelyken , en
biuilofien. Behandeling van hunne doodcn.
I
w
At nu Arracan belangt, daar is een
Koninkrylc, en ook een ftad van
dien naam.
Waar dit f^gj^ Koniukryk is een van de voorna-
^'^ ^^'me Ryken van Indien, en legt op ix
graaden benoorden de Linie, en benoor-
den het Keizcrryk vanPegu, grenzende
aan Pcngale in 'c Noorden of N, W.,
aan Pcgu in 'c Zuiden, aanCoetsjintsjina
in 't OoÜcn, en aan de golf van Bengale
in 't wellen.
Ds zelfs ^^' werd van zommige Portugeezen
iM.iinen. Orrakan, van andre onder hen Arrakaon,
en by zommige maar Rakan (na des zelfs
Hoofd-flad) en ook Mog genaamd
Men heelt wel twee dagen opzeiiens
van nooden, eer men aan de Had Arracan
komt, en boven, ontrent een myl van
de ftad, daar onze Logie plagt te zyn,
is de rievier zoo naeuw, dat men 'er als
in een kil , en maai* pas vlot met de fche-
pen leggen kan , aangezien zy met hoog
water maar een fcheeps-lengte wyd is.
Irlet is daar ooJc zoo vol dorpen, hui-
zen, en Ichoone velden, dat men de rie-
vier naeuwelyks zien kan , en dat men
met de fchepcn als op de wal fciiynd te
leaecn.
Als men verder op met Roei-vaartni-
gen na de ftad vaart, moet men tuflchen
Landewaard in zyn verlcheidefchoone' twee zeer hooge en fteile klippen door,
fteJcn, en inzondeiheid twaalf met heer- die zich met een zware Klove ais twee
]yke Paleizen, van welke Arracan de | wallen aan weer zyden vertoonen.
Hof-en Hoofd- ftad egter de voornaam- Door deze ftad loopt de grootfte enBefchre-
ftc is. neering-ryklle rievier van hetganich Ko-
Dc rtad Deze ftad legt aan een rievier, die, ninkryk. Zy is van groote ontrent als
Arncan. zoo Maginus wil, Chaberis, genaamd, Amfterdam; maar veel volkryker., ook
en 13 Mylcn van de Zee gelegen isj dog^ heeft zy zulke groote buitcn-ftcdcn, dat
zy legt 'er ly Mylen af. Men kan, zy eenige mylen bellaan. De ftad is over
''er niet, dM\ langs vcifcheidc fteile klip- al zeer dicht j doch meeft met klcene
pen en rotzcn, die in de mond der rie-j huizen bebouwd, en ongcloofclyk dicht
vier leggen, komen. De rievier is niet bewoond. De huizen zyn 4a f voeten
meer als een kleene Mul<:]uet-fchoot van de grond op ftuttcn gezcr, om dat
breed. Aan wederzyden der zelve Iieeft| dus hoog meeft alle nachi een dikke mift
men zeer fclioone en vermakclykc Lands-| het aardryk bedekt, die 's morgens door
douwen, en ongemeene Lommer-ryke de zon opgetrokken werd.
vcu.
1
1
en vrugtbare boftchen, langs welke men
hier en daar ook ecnige dorpenen kleene
fteden ontmoet, en onderde zelve Orien-
De daken der Tempels en Afgods hui-
zen geven een grooten luiftcr , al-
zoo de zelve, mitsgaders alle hunne fpit-
ton, een kleen ftedeken by 't welk een zen en knoppen verguld zyn, zoo dat
•jccT H. Pagode is, na welke dagclyks| men, als de zon fchynt, het oog 'erniet
veel Arrakandcrsgingen,omhimncoffcr- j op houden kan. Men komt in de zcl-
(faanden, gebeden, en aanbiddingen on- j ve door een Iteene poort, die, gelyk
trent hunne Afgoden te doen. 1 hun-
Van CHOROMANDEL.
hunne mccfte Tempels, op ftsene heu-
vels gebouwd is.
Na binnen toe ziet men een boord van
fteile klippen en Rotzen , die de flad
zeer llerk maken , behalven dat zy ook
van tamclyke hooge en zeer dikke ilee-
nc muiircn omringd is.
Als men na het Palcis van den Koning
gaan wil , moet men over een fteenagtig
gebergte, en ook over eenige vlakten,
en door zeer neeringryke rtraaten , daar
men wegens de menigte des volks , dat
zigalomme daar op een gepropt vertoond ,
Baeuwlyks doorgcraken kan.
Men ziet in de zelve allerlei treffelyke
winkels, waar in men alles vind, 't geen
men bedenken kan. Ook heeft men tus-
fchen beidin zeerfchoone Markten, daar
141
Hcl Pa-
leys bc-
Iciirevcn
Andrc;
ftedcii.
Zy weten van geen wegen te bellraa-
ten j maar gebuiiken mcelL klei-gron-
den, die in den droogen tyd zeer welj
maar in de regen-tyd zeer ongemakke-
)yk zyn.
Hunne meefte huizen zyn van Bamboe-
zen, ofvanGabbaüabba, metKlappus-
bladercn gedekt , dat in den droogen
tyd zeer gevaarlyk voor brand is.
Egter vind men hier endaar veele zeer Hunne
fraeje en net-gebouwde huizen, van rui- '^"'^'^""
me vertrekken voorzien, aan welke zy
geen konil fpaaren, ichoon 't hen niet
veel komt te koiten.
Zy hebben in de zelve geen folders,
nog haard- lieden, alzoo zy hunne fpyzc
buitens huys toebereiden.
Hun meefte huisraad beftaat in fraejeHuis-
men al mede over ongeltraate wegen gaan Catils, Alcativcn of Tapyten , mitsga-'"
ders aarde, en kopere vaten.
Men ziet in 't verfchiet veel fchooneSchoone
moet, eer men by 't Vorftelyk Paleis
komt.
het Hof des Konings ftaat in 't belle
van de ftad , en is in een Veiling , langs
'welkers buiten- pleinen de rievier loopt,
ontrent welke ook 's Konings Olifants-
Itallen en (. >lifanten , gelyk mede op eeni-
ge andre plaatzen plagten te ftaan. Het
Kalleel heeft drie dubble muuren en poor-
ten , en dan komt men eerlt by het Pa-
leis, in 't welke fgelyk ook in de ftad)
geen Hollanders komen mogen , ten zy
zy een bedienden van den Coetewaal
(of Schout) by zich hebben , die hen
nog maar voor aan in 'c Palcis brengen
mag.
In 't zelve plagten mede wel flallen
voor 's Konings ongemeene hooge Oli-
fanten , als mede voor ettelyke andre
wreede dieren te wezen. Het is van
buiten aan te zien heerlyk, zoo in opfigt
van de wooningen voor den V'oril, als
t \t
gebergten , en zeer klare llroomen cn^^'"§'
• ren ci.c '
nevieren, die fchoonecn vrugtbareLan- '
dcryen bckabbelcn.
De Konmg geeft zich zelvcn den Titel 's ^'^o-
van de njagtigileen grootlte Koning van y"j.^j
.Arracan, Tipara , Chacomars,Jangoma,
Bengale, en i^egu, die onder "de Konin-Diezig
gen, gelyk de zon onder de lichten des^"^5J.aar
Hemels licht, ontzien van alle menfchen ,[„[.
altyd overwinnaar van alle zyn vyanden,
en Heer van den gouden Hof.
Deze Vorll is een van de hoogmoe-
diglte, die men in 'tganfchOoften vind,
en hy laat zich zelven buiten zyn Paleis
maar eens in vyf jaaren ócn if. Novem-
ber zeer pragtig aan zyn' onderdaanen
zienj en dien dit daar buiten gebeuren
mag, is of een groot man, of een (lerlc
begunltigde. Op dien voornoemden dag,
die d.ior 's Koninifs boden het sanlch
ten opzigt van die , welke voor zync Ko- Ryk door bekend gemaakt werd , moeiten
ningiimen en 'c geheel vrouwen-Timmer 'alle gezonde mannen en vrouwen, tuflchen
geichikt zyn, datzeer licht aan de guldelde 18 enóo jaarenoudjop de verbeurte van
daken en Torens, die men boven de hoo-j een halve gulden vcrichynen. Hierdoor,
ge muuren uitlleeken ziet, af te nemen jalzoo het allen niet gelegen quam , enzy
was, ten tyde toen die nog in wezen en; liever dat verbeuren, dan zoo vprie rei-
in volle glans waren: want zedert den (zen wilden, vergaderde hy een onnoe-
Oorlog met den Mogol heeft de itad en melyken fchat, alzoo 'er millioenen van
't Paleis zeer veel rampen geleden
Gelvk nu deze ftad zig zoo heerlyk in
allen deelen vertoond , alzoo kan men
ook van de andre fteden zeggen, dat zy
al vry fterk van wallen , muuren , en poor-
ten, hoewel zonder gragten zyn.
Onder deze fteckt de ilad Dianga uyt,
daar wv een Comptoir plagten te hebben,
en daar zig de l'ortugeezen ook bvzonder
vall gemaakt hadden , dog wy hebben die
ftad, zedert de Mogol dit Ryk vero-
verde , verlaten. Xctigam is mede een
voorname ftad , daar iTu de Luitenant
van den Mogol zyn verblyf gemecnelyk
houd.
menfchen in dat Ryk zyn.
Op dien geftelden dag plagt dan die
Vorft onder 't geklank van Trommels ,
Trompetten , en- Schalmeyen op een wit-
ten Olifant te voorfchyn te komen, met
zeer heerlykc klcedcren , en met veel
pecrlen en edele gelleentcn vercicrd, en
voor al met een kroon, van eenonwaar-
deeilyken fchat van Juweclen opge-
pronkt. Hy plagt dan ineenkleenetent,
op dien (Jlilant te zitten , tcrwyl een
Arracans Edelman dat beelt bcfticrde.
In deze pragt volgden hem zeer lang-
zaam alle de Sicken, en grooten van Ar-
racan , elk om 't hcerlykft en pragtigft met
S j goud,
142
BESCHRYVING der KUST
Hier over hebben zy nog een Ian?j
fyn wit Caccoenc kleed, dac om 'c Jyf
lluit, en met Itrikjens vall: gemaakt isj
en buiten 'c zelve nog een fchorrje, dac
hen over den buik en knyen hangt, bui-
ten 't welke zy nog een wit Cattocn kleed
over de heupen en lendenen hebben , dat
heel dik en met veel bondelen op den
buik gebonden hangt.
Deze mcnlchen hebben hun weergaC
niet in hoog-moed, en werden gcmecne-
lyk van een grooten lloet flaven ge-
Buitcn dezen krioelde het overal van j volgd.
Soldaaten, die alonjme in ordrc gefield j Zy dragen hun hoofd-hair, even byna
waren, om alle wan-ordre voor te komen, j als by ons de vrouwen, met tuytenagter
Op dezen zelven tyd moeiten ook al- 1 <->p 't hoofd gebonden, en met fraeje fyne
goud , gcflecnten, en Juwcelen, wapenen ,
kiccdcrcn , en al wat koftclyk is, ver-
cieid, die de luillcr van hunnen Voril
vermeerderden.
Men zag daar dan een onnoemelyk
geralzonnc-fchermen, vlaggen, en wim-
pels; en men hoorde zoo grooten getal
van allerlei blaas-en ipceltuigcn, dat ie-
mand 't hooren en zien verging.
Deze groote trcyn wierd gemeenclyk
door de l-'riellcrs, of Talapois, en t\iu-
licanccn geHoten.
Alwaar
djn den Ie de onder'zaccn den eed van getrouw- binnen llrikkcn vercierd.
nieu^^vd" heid aan hunnen Vorii: vernieuwen. Zoo Hunne vrouwen, die vry blanker, dan Het ge-
wcrd. ^^5 ^^^ gedaan wa<! , hoorde men een de mans zyn, draegen een los en fyn door- waad der
zeer aangenaam geluid van allerlei fpeel- ihigtigBadjoe of half hemJjc over den boe- ""^"
tuigen, en veel gefchut, en baflen van zcin en naakte fchouderen , en een fotas
't KaUecl loffen, en men zag dan ook 'of anderfynCattoene kleedje, tweeadrie
zeer fraeje vuurwerken (waar in zy uyt- maal om de middelen gellagcn , dat hen ,
munten) ontltcken. gc'y'^ ïiHe andre Indifche vrouwen, tot
Al het welk tot diep in de nagt op de hielen hangt,
duurde, ccr dac een iegelvk in ruit, en De vermogende dragen koflelykc Sa-
alles weer op zyn ifel quam.
wen.
Proeve
der 12.
maag
IJy houd in zyn Paleis een groot ge-
tal vrouwen, zoo Koninginnen, als by-
zitten, en alle jaar wierden van ieder
den, die Stad-houder iz van de fchoonfte maa^-
voQf den in 'c Ryk voor hem opgczogt, tot
Itcmgc-
7.r.gt
werden,
lindangs en lluyers over delchouders, en
weten haar ongebonden hoofd- hair met
fraeje lokjcns op te eieren.
iien groot cieraad Hellen deze in de
langlle oorlellen , en daar zyn 'er , die
ze tot op hare fchoudcis hangen, waar
haar 12, jaar heerlyk in alle konlten op- jin zy dan eenen bos van glazen, verlakte,
gevoed, en op een zeldzame wyze be- jen andre ringen dragen. Zy dragen ook
procfd. I goude, zilvre kopere Ivoire of andre rin-
Dezc moeten in witte fyne kleederen j gen om hare armen en becnenj hoewel
zes uuren lang in de hccte zonne-fchynMe zedigfte maar f a ö verlakte arm-rin-
Itaan, waar door zy nift weynig ko- , gen dragen.
men te fwcetcn. Deze befweete klee-| Ao. iz^ö. was Sulthan Mohhammcd Ao.ii75.
deren dan werden, na dat zy andre | Koning van Malakka, die wat daar nadc7eKo-
aangetrokken, en zich verfchoond heb- 1 mee de dogter van de Koning van Arracan"'"?^'^
ben, door lieden, uitdrukkelyk daar toej trouwde, en aldus dit Ryk erfde. Zedert^Jj]j^u-
geltcld, en ook door de Koning zelf, 1 was de Koning van Arracan, diehy daar
onderzogt , om te ontdekken, of zy. in zyn plaats Helde, Cancelier van 't Ryk
wel gezond van lichaam zyn, en geenl^'an Malakka, zooonderhem, alsonder
vunzcn of vuilcn llank en reuk by zich; Sulthan Abocsjahid, die na Mohhammcd
hebben} dog, gezond bevonden zynde,
werden zy in Koninklyke kleederen, en
opgecierd met alles wat fraey is , aan
volgde, gelyk breeder onder Malakka 's
Hof te zien is.
Deze i\oning (gelyk wy bevorens on-DenKo-
den Vorll vertoond , en dus alle jaar der de llofte van Pcgu getoond hebben) "ing was
uyt de iz voorname lieden I44gebragt,! was nietalleenKoningvan Arrakan, maar'^^?*
tcrwyl de andre, daar eenig gebrek aan|Ooic Koning van Pegu, en meeller van den y3°"p"|jj
ontdekt is, voor zync hovelingen be-| witten Olifant, ifpy. gewordcni hoc-envandc
waard werden, enhctisnogeenKonink-! wel hy van die beiden niet lang 'er na"^""^"
]ykc gund zulk een vrouw te bekomen, fchynd bezitter gebleven te zyn. Olifant.
Ook Iceren deze Hol-Juffers ondercus- Hy Het Pegu meelt woelt leggen, en Geeft
fchen van jongs af op allerlei fpeel- had, alzoo veelen van de ingezetenen ver- Zierjang
tuigen fpcelen, aardig danflen, en aller- loopen waren, de haven van Zierjang aan?.''" ^'""
lei aardigheden tot vermaak van den Vorfl; zeker Portugees overite, Phili:ipoBiictOBf||°o.
aanrcgten. genaamd , gefchonken , en hem toegcMaan
Hüc zy- Zyne Ryks-raaden werden Sikken ge- die te verlterken.
iie Ho- naamd. Deze dragen gemecnelyk een fy- ! Deze verlterkte die haven zoodanig,
^*^''"S^.'' nc witte Cattoenc Cabaey, die dicht omi dat het den Koning in de oogca Itak.
flin^^ de armen en 't lyf fluit. j Ook Piam hy 't Eiland Sundiva, buiten 's
Ko-
.
gaa
Van C H O R O M A N D E L.
H3
Koninps verlof, weer in. ündertuUchen gunftigd, om een Logie, een myl vun
wou ook die Vorll 't Ryk Bocala, in
Bengale, en 't tiland Sundiva, dat de ,
Portugeezen verlieten. Dit nu verricht'
hebbende , taftte hy Britto lóop.
met een vloot van ^40 Zeylcn en f 000
Xaft Soldaaten aan , zoo de Jefuiet Jairicus
1604. Lib: 6. cap. 3 1 . gctuygd , dog hy werd
Bruto in. j^, '^ begin van 't volgende iaar door
jjjjj^ ° Britto gellagen, en zyn oudlte zoon ge-
vangen genomen.
Dit dwong hem , vrede met dezen
Portugeefchen Krygs-overilen te maken,
waar op hy 't Eiland Sundiva aan de
£((j]ylje Portugeezen weder gaf, gel)k Britto
raaalen daar op 's Konings zoon los liet ; dog
geflagen. dn was zoo ras niet gedaan, of hy brak
de vrede zeer trouwloos , talte hem
1607. weder met izoo zeylen en on-
trent 30000 Soldaaten aan ; maar hy
wicrd den 31. Maart clendig geflagen,
zoo dat zvn Zee-voogd met zeer veel
vermogende Arrakanders daar het leven
lieten.
Den 4. April hervatte den Koning den
ftryd, by welk geval het kruyt van der
Portugeezen Zee- voogd in brand raakte,
waardoor hy met alles in de lucht vloog}
dat de [-"ortutreezen noodzaakte na hun-
ne fterkte de vlugt te nemen , alwaar
hen de Koning ten eerfte belegerde ,
zynde mcrkelyk door den Koning van
Tangu onderlteund. Dit maakte hem
zoo ftout, dat hy de flad (alzoo die ha-
ven nu al een ftad geworden was) dog
te vergeefs, op-eyfchte, en wierd kort
daar aan driemaal ter Zee wakker van
de Portugeezen geflagen.
Hy, hier door niet af gefchrikt, be-
legerde hunne Veiling weer, maar Brit-
to klopte hem andermaal te water en te
land, dreef hem op de vlugt, en dwong
hem om de p. May, met verlies van
I zoo Galcyen , op te breken , brengende
niet meer als i i Galeyen en if o Gale-
aflen te rug.
Hy had ook meer als loooo man ,
en den Koning van Tangu nog ifoo
man, f Olifanten en 40 peerden verlo-
ren , waar tegen van de Portugeezen
maar 86 man , en daar onder hun
Zee- voogd Paulo de Regges , en 10
Hoofd-mannen, gefneuveld waren.
's Ko- ^^ Koning was genegen hen weder
nings aan te taften, dog by ongeluk verbrandde
nieuwe ^yn Paleys met 300 bywyven , en zyn
*°7yn ^^°^^- ^°'^ 't t°cn verdergegaan zy,
dood is my onbekend, dan dat hy 1646. iherf,
1646. encndoor zyn natuurlyken zoon vervangen
Nazaat, ■wjerd , die i6fz. een minder-jaerigen
fiegin 2,oon naliet.
zen han- ^.enige jaaren na dezen tyd of wel na
del op 1640, begonnen wy op Arracan te vaa-
Arracan. ren, en wierden van dezen Koning be-
de Hoofd- rtad, te mogen hebben. 'vVy
hadden 'er een Koopman tot opper- hoofd,
een onder-Koopman tot Tweede en ver-
fcheide andre bedienden, uls, i allilten-
ten , twee Tolken, in 't Bengaals , Daar wy
en Moors, zonder dat ik egter de nette een Lo-
tyd weet aan te wyzen, wanneer ditzyn^'^ '"1^"
eigenilvk begin genomen heeft Dit
Comptoir nu heeft alt\d onder Choro-
mandcl behoord, waar aan alles verant-
woord wierd.
Dit weet ik zeker, dat het Koninkryk
Pegu ondertuflchen onder den K oning van
Siam geraakt, en dat die i(5i6. ook(ge-
lyk reeds gezegt is) al meeltei^ van den wit-
ten olifant geworden was, en dat wy
niet lang daar na al eenigen tyd in 't Rylc
van dien Vorlt handel gedreven, en ge-
fchenken aan hem gezonden hebben , hoe-
wel hy zeer flegte gefchenken in vergel-
ding weder zond.
Als deze gelchenken door onze opper-
hoofden hem aangeboden wierden , moe-
iten zy , eer zy in de gehoor-Zaal quanten ,
hunne ichoenenuyitrekken, neerbuk''.en,
met 't aanzicht ter aardven met yevcuwe
handen voor 't voorhoofd , een zeer flaafze
eerbiedigheid aan den Vorit betoonen,
Zy mogten niet eens opzien , en hun
hoofden wierden geltadig door twee ka-
merlingen ter aarde nedergedrukt.
Vermits nu onze handel aldaar, met
's Konings bewilliging, op zekere voor-
waarden wicrd gedrevc, die juy il niet altvd
behoorlyk nagekomen wierden , is die
Comptoir nu en dan wel eens met een Het ge-
dille trom opgebroken , gclyk ontrent' '^''te
i6fo. quam voor te vallen; doif lórz.^'^'^?'
j \ i'j IL j ?, ^- ^'.toirión.
vonden haar Ldelheden tot Batavia goed weder
met dezen nieuwen Koning ineen nieuw opgc-
verbond , onder voordeeligc voorwaarden"*-^''
te treden , alzoo hier zeer veel Ryll,
wafch, flaven, en andre waaren vielen.
De voorwaarden waren deze navol-
gende:
I. Dat men alle vorige gefcbillen ver-
geten zou.
II. Dat zy de 7 Nederlanders , die
ontrent Hoegli onvoorziens overrompeld
waren, en ook de Chaloep, na Arrakan
gevoerd, weer aan ons overleveren zou-
den.
III. Dat zy onze Chaloepen en vaar-
tuygen ongemoeid laten , en dat de Ko-
ning zulks aan zyn Vloot en Galiaflcn
beladen zou.
IV^ Dat men onze fchepen ten eerde
van ervaarne Lootzen voorzien j en die
vevlig met hare Galiaflen binnen bren-
gen zou.
V. Dat de Brieven van haar Edelheden
aan zyn Majefteit ten eerden zullen wer-
den
144
BESCHRYVING der KUST
den overgeleverd , en niet in de Logie ,
gclyk wel bevorens , ccnigc weeken be-
waard werden.
VI. Datmenaan den Capitcin, of ons
Oppcr-hooM , iet voor te dragen heb-
bende , altyd gehoor verkenen zal.
VII. Dat wy overal in 7.yn Majefteits
Landen, 200 van Anakan , alsvanBen-
gale, vry en vrank zullen mogen hande-
len, zonder dat wy ecnige vcrfpiedcrs,
of Schild-wagten , ontrent onze Logie
zullen behoeven te gedoogen.
VIII. üatwy ook met zoodanige Lie
den, als ons goed dunken zal , 'tzyhoo-
ge 't zy lage, zonder ons iets op te drin-
gen , zullen mogen handelen.
IX. Dat wy geen lollen betaalen, en
van alle verdre luiten van raderycn, Sion-
J<ans&c: vry zullen zyn, zonder iets van
in-of uytguandc waaien te geven.
X. Dat wy onze fchepen na ons wel-
gevallen zuilen mogen lollen, en laden,
zonder eenigc bezoekers of oppatlers te
gedoogen.
XI. Dat ons geld, volgens de waar-
dye , in wiOel, of in goederen , zonder
daar op te verliezen, zal aangenomen
werden.
XII. Dat men aan ons een ruyme en
welgelegen plaats tot een Logie, pakhui-
zen en flaven-huis , zonder gevaar van
brand onderworpen re zyn, bcftcllen zal.
XIII. Dat wy , by 't verlcenen van
gehoor by zynMajelleit, aan de Opper
hoofden , altyd ons eygen Tolk dicht by
ons zullen hebben.
XIV. Dat wy, by vcrfchyning voor
den Koning wel de behoorlyke eerbiedig-
heid , volgens gewoonte , doen , maar
niet tot walging en fpot door den Coeie-
\^aal en andren tot voor denThroon ge-
trokken en gtHcrpt zullen werden.
XV. Dat de Koning, lot va(li<3heid
van onzen vrven en zcKcrcn handel in
Arracan, en Bengale, valle Firmansaan
ons verleenen , en die ten cerftcn by trom-
mel- flag zyn ganich Ryk door zal laten
afkondij^cn.
XVI. Ook zal de Koning aan ons icr
hand Hellen alle de kinderen , die dom-
ons zullen werden aangewezen, en die
bevorens door ons volkby Inlandze vrou-
wen geteeld zyn, als daar zyn, het kind
van .idriaan van der Stel , het kind van
Bailiaan Jacobflbon , twee dochters van
Jan den Engelsman, en een dogter van
Klaas Hcrmanflbon BilTchop. En was
dit aldus geteckend in 't Paleis der Ko-
ninklyke Had Arracan den twee entwin-
ligllen van de Lente-maand i6f j.
Hoof- Daar op wierd hier als Opper-hoofd ,
den 'er de Opper-koopman , David Verdonk ,
gekgt. g„ ^jj zyn Tweede , Gerard van Voorburg
gelegd , by welke twee Allllleinen en
twee Tolken m de voornoemde taaien
een onderbarbier , en een Soldaat , als
Bottelier gevoegd wierden.
A». i6f7. lag 'er Henrik de Dieu als
Hoofd. r;
De waaren, hier vallende, zyn Ryft,
Salpeter, VValch, Slaven, goude JVlaa-
zen, zilver, &c:
De waaren, die men hier brengt, zynDewa-
vericheide zoorten van eenige Caitoene^^.^j^^j^J"
Lywaaden, als, roode en witte Bethilisc,, gg-
breede Baltas, Bafla Brot.sja, Guinces,trok;ven.
blacuw en wit , Salampoeiis, Dongris,
Petola's, &c: Peper, Cori, Kuft-Yzer,
rond en geen Clave-llaal , Amfioen ,
Sandel-hout, goud-iedere boek ipiegels,
gro\e poicelyne kopjens , Veimilioen,
Koper , Tin , Speauter , oude Finang ,
Metaal, en fpeceryen.
A°. 1660. was de Heer Voorburg hier P^°.
Opper-hoofd} 1662.. fchreven haar Edel- (-Q,j,p.
heden, dat hy met de Arracanders zeertoir ftil
veel moeite gekregen had, wegens datsdigt.
de Nabab een Gezant herwaaid^uylBen-
gale gezonden had, om drie zooncn van
den fiins Sjah Soula (Bon Sulthaan, ot
oulthan Banke , Ballandachter, en Saan
Sulthaan) van daar af te halen, het wel-
ke, alzoo 't met ecii Galjooten volk van
ons gefchied was , fchreef hy dat daar
door onze Logie hier in 't uyterlfe ge-
vaar, om door de Arracanders beroofd,
en om verre gehaald te weiden, behalven
dat ook die Gezant (zoo wy hem niet
verborgen hadden) in 't uyteiüe gevaar
van zyn leven zou geweeil hebben, ge-
lyk de Koning dus ook iwee Gezanten
van Fegu in Arraciii maar Itil had laten
ombrengen. En dieihalvcn verzogt de
Heer Voorburg, dac men in 't toekomende
voorzigtiger wilde z vn , van aan den Na-
bab geen fchepen of volk meer na Arra-
can te Icenen , om ons hier buiten raoeitjc
te houden.
Men zey te dier tyd ook , dat de Ko-
ning van Arracan aan deic drie zooren
van Sjah Soufx goude zonnc-icheimcn,
met de eere , die daar veider aan vult is,
vereerd, en dat hy zelf Sjah ''oufa's doch-
ter beflapen en bevi ugt zou hebben ; dog
wat daar verder opgevallen zy , zullen
wy nader in de levens der Mogols, ter
plaatzc, daar wy van dezen ongeluk kigen
Prins en zyn vrinden fpreken , ontwarren.
Wy zyn hier na dien tyd niet heel lang
gebleven: want
Onze Logic wierd i6óf.fl;ilgelicht,uyt
vreeze van door de Mogol, die dit Ryk
dat hy maar ten deele veroverd had , en
verder beoorlogen wilde , aangetail te
werden.
Ook hield deze Koning te dier tyd,
uyt vreeze voor de Mogolders , veel
Por-
I
Van C H O R O M A N D E L. 14^
Portugcczen aan de hand, die in de ha-, toen is dit Comptoir (dat bevorens dilc-
venvanXcttigain,of Xctigam, met hun- 1 wils met een ftillc rrom gedaan was) cr-
eeeien "^ Galeafl'en lagen , en met hun geltadig dentelyk voor altyd gelicht , zonder dat
houdcn rooven en kapen die ganicne Z.ee zeer
de Zes onvry hielden , gewoon zynde alle Canaa-
cnGan- \^^ yjj,^ ^^^ Ganecs door te kruyflen ,
° ' pkindejendc en beroovcndc lo a 5 o my-
icn Landewaard in , al wac zy maar gry-
pcn konden , en hier door is het , dat
men in Arracan zoo veel flaven te koop
bragt , ja deze Portugeezen wierden hier
zoo magtig metter tyd, dat zy den on-
van Goa aanboden hem
Bieden
geheel
der-Koning
wy hier daar na ecnigen handel gedreven
hebben.
De Arrakandeis zyn Heidenen , en niet P'^^°j^
anders gewoon, dan hunne Afgoden die ^'^j^.jjjf^
zyii als de Pcguaanen , in menigte heb-ders.
ben, in hunne Tempelen, welkerdaken
en fpitlen zeer hcerlyk verguld zyn, te
dienen.
Veele van deze Beelden der Aföoden„
'^ Hunne
zyn van hout , dat zy dan vergulden , Afeoden.
geheel Arracan in handen te leveren j ccnige van fteen, en andre van kley gc-
Arrakan j^g alzoo de aanbieder Sebaltiaan Gon- maakt.
der-Ko- Talves , maar een gerin>^ man, hoewel! Hunne Geeilelyken, en Priefters, me-
ning vanovcrlte over deze roovcrs , en met een [de Talapois ,. als die der Pcguaanen ge-
Goa te yari 's Konings dochters getrouwd was, naatnd, mogeh <vcl niet trouwen > dog
aarh*^ * wcygerde hy dit uyt vermetelheyd en
jaloezy.
men houd hen voor vuile Sodomiten. Zy
dragen zeer kort atgefchoorcn hair, geel
Indien hy hen de hulpe , die zy hem | gcvcrwde kleederen , leven als kluize-
cttelykc maaien verzogtcn , bewezen
Zv wer- li^dde , de loozc Sjah Heltcan zou hen
den liitig onder Eurang-zecb niet getemd, en hen,
gedempt door Z)'negroote beloften verlokt , zyncn
dienft niet bewooen hebben voor die des
naars , in kleene wooningen , ontrent
hunnen Pagooden hier en daar op klippen
en hooge heuvels gebouwd. Zy zyn zeer
ftatig van wezen, n.ocdig en trots van
gang , hebbende altyd een grootenfleep
Konings van Arrakan te Hellen, en hy 1 van Leerlingen achter zich, die zy indeEn veci
hen dus niet liftig in de val gekregen I gronden van die Afgodifche Leer dage ^^^"^
hebben, gevende hen in 't eerlt grootellyks onderwyzen ; dog men heeft eenhe^^
Soldyen, maar toen hy van hun allen, en
van hunne huis-gczinnen meefler , en
genoeg vcrzekeid was, i'potte hy met
alle beloften, die hy hen gedaan had,
ïoo dat zy met ter tyd van zelfs uytj-
teerden.
Na dat hy nu meefter van deze Zee-
jj"jj^j„^Tchuimers geworden was , (dat hy eerfl
voor den met hulp van twee onzer fchepen, vol-
Mogol gcns veif'prek met den Heer Generaal
Maatzuvkcr , op voorwaarde van daar
na Arrakan voor hun beide te zaamen
vcro-
Tcrd.
groote menigte van. Scéten onder hen, dat
men klaar ziet, als iemand van de ge-
meente trouwen zal : wantdebeveftiging,
die gemeenelyk door een Talapois ge-
fchiedjwerd altyd in de tegenwoordigheid
van zulken Afgod gedaan', wiens Sefte
de Bruidegom en Bruid verkiezen en
omhelzen. -w^ ^■
Zy hebben ook hier gtmée'nelyk zo Haar hu-
vecl vrouwen , als ieder voeden kan j dog welyken,
zy bekreunen zig 'er niet
aan
of de
Bruid maagd is, of niet, ja zy agren het
en Brui-
loften.
te veroveren , aannam te doen , hoewel hy 1 ^eer veragtely k by een maagdelykc Rruid
het daar na alleen uitvoerde, en onze teflapen, waarom zy dit werk gemeene-
fchepen met een flegte dankzegging te | lyk een ander voor zekere belooning
rug zond) tartte hy, volgens latl van zyncn (gclyk in meer Oofterie Kyken , daar
Vorft, ook het Koninkryk Arrakan aan, men den maagdom mede niet veel agt,
om zich aan dien i.oning over de dood 1 gcichied) laten waarnemen. Behalven
en zyne vuyle mishandeling van des zelfs hunne wettige vrouwen hebben zy veel
Broeder, den Prins Sjah Soufa, die uyt bylitten, en dans-hoeren;-, ,_:. -;
Eengalena Arrakan gevulgt was, tewiee-', Hunne bruiloften werden met veel
ver-
moorde
ken, gclyk hy inditjaar löóf.datganfch
Koninkryk veroverde.
Ontrent ^y ''"^'^ben naderhand -nog wel in dit
i67i.onsR-yk gehandeld, dog nu en dan daar mede
volk hier wel ecns opgehouden , behalven dat 1671.
hier geen andre handel, dan by deze en
gene koop-lieden, of vry-lieden, die 'er
opvoeren, gedreven wierd, om dat zy
niet lang te voren onze l.ogie afgcloo-
pen , en ons volk trouwloos vermoord
.^Co'n^3- hadden.
toirvoor ^°- i<S8o, in November quam hier
altyd ge- Dirk Vonk als Üpper-hoofd > dog hy
licht. lag 'gj. maar tot den 3. January 1685 , en
V. Deel.
pragt , onder 't loflen van bafTen , en met
liet aanfleeken van ichoone vuurwerken,
terwyl men wakker danll , Ipeeld , en
fïngt, met zeer aanzienlyke galtmaalen
gehouden. . .
Indien 'er Lieden van aanzien fterven,p^ j^^_
wei den 'er drie .fchooten uyt bafTen ge- hande-
daan. Ook 'werden alle hunne doodenling van
beweend, en verbrand j dogdearmelic-^'aarc
den brengen hundooden, (en zelf hunne
dood- fieken wel, als 't laag water is, aan
de rievicr-kant, van .waar zy kort daar na
weggevoerd werden, hoewel zy daar nog
wel cenigen tyd , dat een vreezelyke flank
T geeft.
146
BESCHRYVING der KUST
gectt, henen en weder dry ven, dategtci
om de armoede der l.icdcn , die 't hout
lot h'Jt verbranden niet bckolhgcn kon-
re.) , niet wel anders gcfchikt kan wer-
den.
Ooor deac menigte van Ly ken ziet men
hier ook een groore menigte kraejcn , en
andre root-vogels, die op de zelve aazen,
en daar door zoo Hout werden, dat zy
zic h niet ontzien op levende buffels , oflcn ,
en koejcn aan te vallen, en die den rug
dus levend op te byten, dat zy met het
liaan van haren Haart en met al hun op
en neer huppelen dikwils niet konnen
beletten.
Dit is het alles, dat wy van het magtig
Koninkryk Arracan weten te zeggen ,
vveshalvcn wy hier mede ook belluiten
iuUen, alleen met een woord hier by-
voegcndcdac wy onder debcfchryving van
iiengale een deel 'er afin een Caart ver-
tooncn zullen.
Het Koninkryk van B E N G A L A ,
en ons Comptoir aldaar.
DERDE HOOFD-STUK.
HE} Koninkryk van Bengala , en om Comptoir daar. Kaart van Bengala. -^Ige-
meene aanmerkingen in deze Caart waar te nemen. Wanneer Bengala veroverd , en
hoe 7 daar na beflierd is. Orixa , en Hingeli's verovering. Bchaar. Mongeer. Eenige
voorname handelplaatzen befchreven, Cos AfTam. Cos Bhaar. Afoe. Sundiva,
Het nieuw diep by Sagoor, 13 c: Hecrlykheyd- dezes Lands. Des zelfs grenzen nader
bi'paald. Oude verdeeling. Waar na dit zyn naam voerd. Het Land der Patans.
De vnornaamjle fleden en handel-plaatzen in Bengala. In Bellafoer , en pipeli be-
fchreven. Hoegli. Onze Logie aldaar. De Lynbaan, De graven der Hollanders,
En andre cieraaden van dit vlek. Caflïmabafaar. De ftad Decca. De ftad Pattena.
Die i6fi. geheel afbrand. Sjoppera. Ragiamahol. Nawafichan verbeeld in prent.
Het Paleys van den Landvoogd bier. De Jiad Mongeer. Naamen van verfcheyde
dorpen tujfchen. Mongeer en Pattena. Waarom ivy dit land niet van binnen ken-
nen. Bengala een Land van overvloed^ en daar alles goed koop is. De Ganges be-
J'chreven. Heyligheyd dezer rievier. Reden van V zelve. Wat Tanken , en hoe die
zyn. Ferdre zaaken onzen handel in Bengzh betreffende. Onze eerfle komji hier itfoj.
Dit Comptoir lóff. onder de Landvoogd van C hor amandel ; dog löff. hier een byzon-
der bejlierder gelegt. i)^ //i?^rSterthemius, eerfle befiierder hier i68f. de Heer Mat-
ihcus van den Brouke befchreven. Brief van de Heer Maatzuiker aan den Nabab
in Bengala, G^fchenk , bier nevens gevoegd. Bericht ontrent de fchuld van Viera
aan zyn Hoogheyd. Cteraaden van deze brief. Lyfl der verdere Btftierders en Com-
mij/'ariffen van Bengala. De magt en '/ inkomen van een Beflierder , opper- Koopman ,
13 c: bier. Den Algemtynen Heer Commijfaris van Rhede. Die de lieer Schaghcn,
en andren^ opfond. V Geval van de Heeren Johan Fit, Henrikflbon, Misdag. Be-
w>';, dat de [leer van Rhede, '/ quaad niet "weggenomen beeft. Wat een DireSleur
hier in korten tyd overwinnen kan. Hoe '/ in Bengala plagt toe te gaan. Waaren ,
bier getrokken. En ook hier vallende^ Munten , Maaten , gewichten, 't Getal der
fcbepen., bier komende. De Ganges zeer gevaar lyk voor de zelve. Alexander M. zou
hier geweefi hebben. De Godsdienfl van Bengala.
. f~^ Elyk de Comptoiren van Pegu en
Het Ko-
ninkryk Ij Arracan zeer langen tyd onder de
van Ikn- f^y[j. ^j,,^ Choromandel gehoort
,,^.5 \ ^^ hebben , alzoo heeft ook ons Comptoir
Comp- in Rengaleal zeer lang, hoewel niet altyd
toir daar. onder die Kuft gcltaan , dat ons dan
gelegenheid geeft, om 'er nu mede van
te fpreken , behalven dat het ook wel
verdiende op zich zelven verhandeld te
werden; weshalven wy ook goed gcvon--
den hebben, ditgeweft, dewyl het nog
zeer weinig bekend is, volgens een nette
Kaart die wy daar af by letter B vertoo-
nen , uitvoerig te befchryven.
lv.urt
van Ben-'
jaia.
Om nan den Lezer een net denkbeeld
van dit heerlyk Koninkryk van Bengala ^.j^^ ^^J^
te geven , zullen wy het zelve ecrfl zoo, dit Ko-
als zich de ftcdcn en dorpen daar in ver-ninkryk.
volgens volgens deze Kaart vertoonen,
en daar na 'dan deze en gene fteden , en
devcrdrezaaken,daar ontrent aan te mer-
ken , o[> zich zclvcn befchryven.
Men ziet hier dan voor af dat de
rtrckking van dit land zoodanig is ,
dat men hier in 't N. W. 't Koninkryk
van Behaar , in 't N. Ragiawerra , en
Cos Bhaar, in 't N. O. Cos AfTam , in
't O. Afoe en 'I ipera met zwaar gebergte,
in 't 'Z. Ooflen 't Koninkryk Arracan,
in 't Z. den C^ceaan of de Golf van Ben-
( Pattena*
ri.-- - ^ »^ T Ryk van(,Ragiawerra. ^
1^ ill^ic^J^yl N
T K ) N 1 "N K R Y K iii VAN"»,^
>K^ CS A S S A M
iT RVK VAN Je S VAL
'-^■Aï Xï»
liLt/^ifiL^er
1>F
^i:i^^
-w^^^w-t^
VAN Cos BHAAR.
M EVV A T
-^-'^^^^
,. T#,K*0 N I N K..R ,Y/ Il
NiEirwE Kaarte
van t KONINKRVK
Ben GAL e]
tloorlasl vaii tleiiE'^Heer
NLVTTHEUS »ao do, BROUCaUE 2
m ryn E^ L.even Directeur
in BENGALE eii RAAH.
Ortlmaris van
"Nederlands India.
Opgefteh ~"
■ loor JOH: van LEZNEN.
^l*M%^',
■^*--
'^^^^r iJ JSTD "f ^ ^^Raj5»"'»l-»l
T. van Braam rt G oncUrdt^ LlNDEN|
I i^ U- ^
Dtae^hc ,fhün j^
ItRtk vak ^^i^^'Ri/Jï op\^'«.^
"■ii.-i.i^
"NT A R V A R
^^(
L^;^-
^.4üui.^/iiL-
■J^«
'"-^•^»^^t4^1^^
-r^:
^:
-^tZ-,i/r
r^^-i
T72:
>o
>t'T RVK VA^N-'^;*
I p E R K.yA
r^-^
m3
A so r^. ^ ■
r Ryk VAN Udesse;
T Ryk TA N
^,
S^-^ Tropicus
\v-
i-Joi?
|t Landschap "^^r.-^,,..™»
i
«I'T ft YK VA N
B r
ïi^
N
-%.^
.^^%A.
.L
-rü.1
Bol
, L TJA.
«^^
iiV
r'»^^*
li/ t
;^A
l7(A^(/ftj
*- T K O N InV
.^\ "VVV
. MiJt/iiipce
Y K
.Ali
^^.^^>r>:
iilw*
S^
;*.'!,; '■^-
Sit itni-u'SirfmjitJcAi-
'-■"^-
4t
^^«^ ij.
^T__R Y K A'A Nj^
.*»?■
V A N'.
^"*» A-„f!„;
^<
'S^'
„W»-
j ƒ;'■',(*'■
V^'.^
ATrracan.
R
■m.
'^^
S'Q^
^^Si^Ui^tm
DE Golf
r-feei^-
van b i: n g a l e
^!
Van C H O R O M A N D E L.
galè , en in 't W. en 't Z. W. weer
zwaar gebergte, en in 't Z. W. ook de
Kuit van Ürixa l?ggen heeft.
Het legt op zi graden en zo minuten
N. Breedte, en op de lengte van lif
graaden.
Üük zyn 'er, om deze Kaart wel te
begrypen, ecnige algemeine zaakcn die
wy tot opheldering der zelve niet ondicn-
ftig oordeelen voor af te laten gaan.
Dus ziet men hier de Konmklyke of
de groore wegen , die door dit ganfch
land van Decca , en Cattek na 't hooge
Hof van den grootcn IVIogol loopen ,
alomme met twee itreepcn by een ; dog
de gem'^ene wegen met enkele Üippen
geteekend.
De bepaaling en affcheiding van 't
Bcngaalich Ryk van de landen van Orixa ,
Mongèer, en Arracan, alsook die van
Behaaren Mongeer, werden met korte
ftrecpkens die gedurig een opening heb-
ben , en niet vervolgens als een ftreep
doorgaan, vertoond.
Van alle Comptoiren van onïe Maat-
Ichappy waeid een Princc-vlag, van de
Comptoiren der Engelfchen een l'.ngelze
vlag met een kruis, en alle plaatzen ,
daar de Portugeezen lich onthouden ;
of daar zy een kerk of Pricflers hebben ,
ziet men met een Kruis onderfcheiden.
Ook geven alle de gefielde dieptcns van
water in deze Caart hier hetlaaglte water
te kennen , zoo dat de droogtens , met
de letter A. geteekend, met het laagite
water droog vallen, en met de letter B.
geteekend altyd branden.
Ook wyft de letter A. Pipeli en meer
andre plaatzen in 't Koninkry k van Orixa ,
en de B. daar in zekere hooge Itecne poort
aan, zynde een gedenk-teekendooreeni-
gc Heidenfche Koningen aldaar tot aan-
wyzing van de nette grenzen van Bcngala
H7
den Ganges (die daar ontrent twee mylen
breed is , en waar in zich een klcen Ei-
landje van drie mylen in 't rond opdoet)
is Taaspoer , aan welkers overzydc be-
noorden den Ganges men het vlekSjoppera
leggen heeft.
VVannccr men den Ganges nu 2,es my-
len '^. O. aan afzakt , dracid hy zig
vier a vyf mylen verre na 't ü.
gelyk hy daar ook wel drie a vier mylen
op deze en gene plaatzen breed is, en
dan weder recht Z. O. aan, als bevorens,
een ituk weegs henen loopt.
Ontrent elf mylen van Taafpocr , en
agt a negen myl van Sjoppera, heeft men
weer een klecn Eilandje zonder naam ,
dat meeft rond , en vier a vyf mylen in
zynen omtrek is , aan de N. kant der
rievier leggen , pas benoorden welk Ei-
landje zich aan de overvval het llcdeken
Behaarpoer in 't Koninkryk van Bchaar
vertoond.
Aan de Z. zyde der rievier, ontrent
mede tegen over dit laat lic Eilandje , heeft
men de Ichóonc en vermaarde Itad Fat-
tena,aaneenbyzondrenrpruic van de Gan-
ges leggen , pas beneden de welke vier
mylen dicht aan de Zuiderwal der rievier
zich een zeer kleen Eilandje van een halve
myl in 't rond vertoond , daar men een
myl of twee lager aan die zelve zyde weer
een fraeje fpruit heeft , die mede als de
vorige in de Ganges (lort.
Drie a vier mylen beneden deze fpruit ,
of negen mylen van Pattena, heeft men
aan de Z. zyde der rievier het ftedeken
Baar , en daar by in de Ganges , digt aan
die zelve wal, een klcen Eilandje van drie
a vier mylen in 't rond leggen , 't geen
zich meell in de lengte Isl. W. en Z.
en Orixa gelleld.
menigvuldigheid ook
O. uitllrekt , dog na 't N. W. wat
fcherp uitloopt, gelyk het zich na 't Z.
O. wat rond vertoond , zynde na giffing
twee mylen, en in 't Z. O. en zoo meelt
Alle byzondre plaatzen nu hier in dit 'vervolgens N. VV. aan een myl breed,
kort bellek zoo uitvoerig, als wel be-jdat over de helft hoe langs hoe meer af-
hoorenzüu, zoo 't ons eigen land was,!necmd.
te befchryven , moet men van ons 1 Hier is de Ganges ruim vier mylen
niet verwagten, behalven dat het om de, breed, dracjende hier ook voor een korte
voKla^cn onmo- poos wat na 't O. Ook ziet men hier aan
de overwal tegen over dit Eilandje by
Baar weer een Ipruitje in de Ganges
Horten.
Van Baar vertoond zig deZ. wal even
buiten dit h ilandje in 't Z.O.met een hoek,
alzoo de wal daar wel twee mylen na 't
N. of 't N. O. uitdraeid, en een hoek,
die wel twee mylen breed 's maakt ,
langs welke de Ganges zich mede zoo
verre wat OoÜelykcrdraeid,ei!danweer
Z. O. aanloopt, zynde hier wat fmaller
dan bevorens, en vervolgens, twee my-
len van dezen hoek doet zich in de Ganges
ontrent de o vtrwal weder een Eilandje op ,
T 1 dat
gelyk is. Zommige der zclven heb-
ben hun eigen Gouverneur ofie bellier-
der , dog andere weer een onderlleld
Hoofd.
Na datwy voor af deze algemeine aan-
merkingen nedergelleld hebben, zullen
wy tot de befchryving van dit rnagtig
Koninkryk een begin met des zelfs iN.
W. kant maken, alwaar zich her Ko-
ninkryk l;eh aar benoorden den Ganges op
doet, endaar wy die groote en vermaarde
rievier, zoo als zy van 't N. W. na 't
Z. ü. afllroomd, zullen volgen.
De eerftc Had , die zich daar bezuiden
148
BESCHRYVING der KUST
dac ontrent vier m)lcn in den omirek,
en mecil langwerpig vierkant is , zynde
nieell W. ten N.en O. ten Z. gellrektj
en hier is derievier weder wel vier inylen
breed} dog zes m\len van dien hoek af na
't Z. O. loopt de rievier wel vier a vyf
mylcn verre O. aan, alwaar ook de Z.
wal N. O. aandraeid, en daar men het
IKdcken Daaapoer ontrent een kleeiie
fpmit , die in de Ganges valt , leggen
heeft,pas ten N . VV.va i welke fpruy t zich
weer een kleen final Eilandje van een
myl of- twee dicht aan de Z. wal vertoond.
Hier maakt de Z. wal een breeden
hoek, ook is de Ganges pas ten N. VV.
van dezen h:)ek, die wel vier a vyf my-
len breed is, en met twee hoeken (tus-
fchen welke dat inul eilandje als in legt j
na 't N. of N. te-i O. uytpuild , wel
zes mylen breed, loopcndeeerll een ftul
Twee a drie mylcn bezuiden dien fmallen
hoek , ontren: de L. Grens van de Hcer-
iykheid JVlongeer, is weder een langwer-
pig Eiland , dat meelt Z. en N. gclhckt ,
twee a drie mylen lang , en ontrent een
myl breed, en zeer dicht aan de Z. wal
tegen over gelegen is, recht tegen over
't welke zich hier weer zoo een fpruit,
die in de rievier valt, vertoond.
Vyf mylen be/.uidcn dit Eilandje heeft
men 't ftedeken Pcinti aan de Z. wal j dog
anderhalf mvl van du Eiiandie heeft men
een kleen fmal hoekje, pas bezuiden hec
welke dicht aan de overwal weder een
Eilandje is dat ontrent dne mylen in dea
omtrek (zynde meelt rond) beflaat.
Hier loopt de rievici weer vyf a zes
mylen na 't O. makende hier aan de Z.
wal twee a drie klecnc ftompe hoeken,
pas beoollen welke tweede zich aan de
"wegs O. en dan weer voorby dezen bree- , Z. wal een Eilandje van twee a drie my-
dcn hoek bv na Z. aan, daar zich pas lenin't rond, en recht 'er teyen over
voorby dezen hoek weer een Eiland ver- dicht aan de overwal zich een dicrgelyk
toond, dat wel vier mylen lang, en op dog kleener en wat imaller Eilandeken
zommige plaatzen twee mvle.i,dog in 't . van anderhalf myl in 't rond opd:)et j en
N. niet boven eenm\l breed, en 't geen als men nog verderde rieviei af een rayl
meell L. en N. geilrekt, en zeer dicht ot twee van dat laar Ite Eilandje na 't Z.
aan de Z. wal gelegen is. afzakt , doen zicii nog wei di ie Ei-
Af en aan du Eiland, watl.andwaard landen naall aan de Z. wal op, diemecft
in, t wee a drie mylen van Dara}oer, heeft N. W. en Z. O. geftrekt leggen, van
men het lledeken Caalgam , bewclicn welke 't naafte aan de wal ontrent ander-
het welke zich eenig gebergte ver- j half myl lang, en een half myl breed,
toond. 1 't naalle daar aan drie myl lang, en meell
Van dit Eiland tot ontrent het (Icdcken een myl breed, dog het Ooltelykfte of
Peinti, dat ontrent fcventhicn m\lenbe-:het derde wel vyf a zes mylen lang, en
zuiden Caalgam legt , loopt de Ganges twee mylen breed is.
met eenige bogten , dan eens wat ver- i Agt a negen mylen van Peinti , aan
fmallende, en dan weer eens wat verbrec- 'die zelve wal, heeft men het ftedeken
dende, een fluk weegs Z. dan weer O. j Boergengel , en zes mylen van Boergen-
en dan weer meell Z. aan. gel een pilaar ftaan, zynde een gedenk-
Pas buiten de Caalgam begind de teeken te gclyk tot een Grens-paal die-
Heerlykheid van Mongeer; dog de Had nende.
van dien zelven naam legt ruim vyf mylen Pas bezuiden die pilaar heeft men wc-
van Caalgam. Waar deze Heerlykheid der een fpruit, die in de Ganges ftort,
begind, en hoc verre /,y zich zelven uit- en die zynoorfpronkuyt het zwaai geberg-
llrekt, ziet men aan deze Itrcepkcns, die i te neemt, dat men hierin 't wellen zoo al
hiervan 't N. O. na 't Z. W. gemaakt} vervolgens van l-*enti tot de (tadBadrekta
zyn. Het ftrekt zich ontrent thien my-
len in de breedte N. VV. en Z. O. en
wel twintig mylen in de lengte N. O.
en Z. VV. uyt.
Pas benoorden, en ook pas bezuiden
't laatfl gemeld Eiland heeft men aan de
overwal eerll benoordd 't zelve een zeer
kleen Eilandje, en dan pas 'er bezuiden
dicht tegen een Imallcn hoek n ig; twee
zulke kleene Eilandekens, en even be-
zuiden dien fmallen hoek nog een lang-
werpig klein Eilandje in de Ganges leg
Z. aan , en nog al verder na 't Z. VV.
heeft.
Ruym drie mylen bezuiden die pilaar
ofruvm negen mylen van Bocrgengel,
heeft men de aanzienelyke ftad Ragiama-
hol , daar wel eer bjah Soufa als onder-
Koning of opper-gebiedcr van Bengala
zyn Hof plag te houden; mede aan een
fraeje fpruit of rievier, die in de Ganges
Hort, leggen, waar ontrent zich, wat
benoorden de zeh'e, een rond Eilandje
van twee a drie mylen in den omtrek.
gen, ontrent welk faatfte hier weer een en wat Z. Ooftelykcr nog een ander ver-
ipruitjc is, dat in deze rievier (lort, ge- 'toond, dat mecft N. \V, en Z. ü. ge-
lyk 'er zig drie a vier mylen benoorden ftrekt legt , en ontrent vyf a zes mylen
dien fmallen hocknog een zooaandiezelvc lang, en meell eenmyl, ofwat meer,uit-
overwal vertoond.
ge omen in 't Z. O. daar 't Icherp
loopt, breed is.
toc-
Pas
Van C H O R O
Pas bezuiden Ragiamahol heefc men
*c dorp Patftora ontrent een Ichoonc
lievicr, die iiyt het wefter- gebergte
149
twintig myien van Ragiamahol etcelyke Jjath op een Eiland alleen in de voornoem
mylen Z. Ö. aan tot Bcdapoer, en dan
van daar weer N. aan tot wat voorby
Moxudabath , dan weer een llukweegs
N. W , en dan weer tot aan Pattora
vlak N . legt , en daar in den Ganges Hort.
Pas beoolVen die rievicr legt het dorp
Ceegcr, en een myl Zuydelyker het itc-
delf en Donapoer , tuflchen de rievier en
den Ganges in , en recht daar tegen over
aan de o^-erwal heeft men de Itad Than-
da , en dicht daar by inden Ganges een
kleen Eilandeken leggen.
Derthien mylen van Thanda legt de
fchoone Had iVlalda , en zeven en tvvin-
M A N D E L.
zen nog breeder zynde
Van JVJierdapücr vyf mylen l.. ten W.
vertoond zich de fchoone Itad Moxuda-
leggcn.
tig mylen Noordelykcr heeft men de lan-
den van Ragiawerra , gelyk men twee
en twintig mylen ten N. O. van Malda
het Koninkryk Cos Bhaar leggen heeft.
Ontrent vyf mylen van Donapoer na 't
Z. O. heeft men 't Itedeken Orangabath,
en drie a vier mylen lager 't vlek Moffi-
tabafaar , ten N . O. van 't welke vier
myl Soti , op een Eiland op zich zclven
zich agt myien in 't rond vertoond, gelyk
ontrent drie mylen beooften Moffitaba-
faar het fledeken Camera, en pasbczuy-
den 't zelve 't dorp Pipla Serri legt.
Een weinig beooften Camera, en bezui-
den Soti, vertoond zig in den Ganges een
Eilandje van drie mylen in 't rond tegen
dat, waar op Soti legt, aan.
Een myl of twee lager als Pipla Serri , j
of ontrent vyf mylen van Camera, heeft
men het Itedeken Mierdapoer, beooften
't welke men een uy tftekcnden hoek,gelyk
men 'er ook zoo een by Camera, cntus-
fchen welke men een fraejebogt, die wel
drie a vier mylen breed is , ziet. Pas
buiten dien hoek by iMierdapocr , even 'er
beooften, is een kleen Eilandje van twee
mylen in 't rond, en tegen over dezen
hoek, aande ovcrwal, nogeen Kilandje,
dat een weinig grooter dan 't vorige , ge-
lyk 'er nog een twee mylen beooften 't
eerftc Eilandje is , dat wel vier mylen
lang, cnmeefteen myl breed is, zynde
tuflchcn de ftcdekcns Batfiella enHafiaer-
hati in de Ganges gelegen. '
Ruymvier mylen beneden Mierdapoer
legt het ftedcken Batfiella , 't geen ons
een ruft-plaats zyn zal , van de welke
wy daar na weder O. aan zullen voort-
gaan.
Van Mierdapoer dan Z. aan voor eerft
voortgaande , zoo moeten wy , alvorens
hier af icfcheiden, nog zeggen, dat Ca-
mera "
de rievier, die uyt het wclter- gebergte
tcomt,en die, van daar ü. tanloopende,
dan in de Ganges ftort^ Dit Eiland is
meeft Z. en N. gcftrekt, meeft lang-
werpig rond , en ontrent drie mylen lang ,
en tuffchcn de twee en drie mylen breed j
en hier by dit Eiland heeft men als een
driefprong van drie byzondrc rievieren
of ipruiten die men hier ziet, alzoo men
in 't N. W. een fpruit van de Ganges,
in 't Z. deze rievier uyt 't W. gebergte,
en in 't O. een Tak uyt deze twee ver-
deeld, en na den grooten Ganges O. aan-
loopendc, heeft.
Twee mylen beneden of bezuyden
Moxudabath heeft men ontrent die wefter-
rievier de groote en aanzienelyke itad
Cailimabafaar , waar langs men een ge-
mccne weg, die by Bailiella in 't N. O,
begind , heeft , en die na de ftad Baccarc-
foor } vierentwintig mylen ten Z. W".
van Caffimabafaar , en vier mylen beweften
de voornoemde rievier legt, die uyt het
wcfter-gebergtc komt.
Anderhalf mylbe/uidcn Caflmiabafaar
legt het ftedekcn Scidabath , twee mylen
Zuidelykcr'cvlck Borrualerri, nog twee
mylen Zuidelykcr 't ftedekcn Uanepoer,
en nog vyf mylen Zuidelyker de. flad
Plaffi , beweften de welke , gelyk ook
beweften die voornoemde weltelyke rie*
I vier twee mylen (dog wel zoo Noorde-
het vlek Rangematti legt.
lyk)
Twee mylen ontrent bezuiden Plaftï
legt het ftcdeken Hagdia , gelyk zich zes
mylen beweften 't zelve; en niet wel vyf
mylen bezuiden Rangematti , even be-
weften die weftelykc rievier , de ftad
Oedapoer ontrent de fcheiding van dez«
wefter rievier, daar zy met een Tak na
't N., en met een andre Tak na 'L O.
zeven a agt myl , en dan w eer zeven a agc
myl na 't Z. langs Neddia loopt, zeer
Uiftig en byzonder fraei gelegen , ver-
toond.
Vyf mylen bezuiden Hagdia heeft men
't ftedekcn Neddia ontrent twee mylen
benoorden de fpruit Gaigatefc leggen ,
die ten deelen door een fpruit van die
wefter rievicr , die zig by de ftad Oeda-
poer verdeeld , en van daar zeven mylen
Ü. en dan nog vyf groote mylen Z. aan
loopt , en ten deelen uyt een nieuwe
rievier, welke vyf mylen bezuiden de ftad
Boccarcfnor uyt het wcfter-gebergtc
! voortkomt , en langs de fteden Barduaan ,
, Pipla Serri, en Mierdapoer ook op I Sillimath en Mierlapoer henen ftroomd
een groot Eiland, zig in de Ganges ver- ;(daar zy zich weer in twee takken fcheid,
toonende, en wel agt mylen lang en vier van welke de ccne Gaigatefe genaamd
a vyf mylen breed, cnopzommigcplaat- j wert, en O. aan, gelyk d'andrc na 't
T 3 Z.
Ifo
BESCHRYVING der KUST
Z. loopt) gemaakt en op zich zelven at-
gefcheiden werd, loopcndevyfa zesmy-
Icn ecrit meell O. ten N. en dan zeven
a agt mylen N. N. Üj en dan nog drie
zelve
21g
a vier mylen N. O. aan, daar de
by het itedeken Bilgaili, dat elf mylen
beooften Danepoer legt , in de groote
Ganges flort. By dit lledcKen Bilgalfi
ontrent tweea drie mylen Ooitelyker ver-
toond zig aan de overwal een tiland , dat
zig N. W. en 'L. O. wel drie mylen in
de lengte en anderhalf myl in de breedte
uititrekt, en ontrent twee mylen Noor-
delyker dan üilgaffi, vertoond zig in de
Ganges een klcen Eilandje , dat ontrent
twtv mylen in 't rond beflaat, pas be-
noorden 't welke men een langen grooten
hoek ziet , die ontrent twee mylen breed,
en wel vier a vyf mylen lang is, benoor-
den den welken zig een langwerpig Ei-
land vertoond, dat ruim vier mylen Z.
en N, lag , en ontrent twee mylen breed
verder Z. O. ten Z. aan , alwaar
deze tweede we lier rievicr dun in twee
takken verdeeld; van welke de eene N.
O. aan langs Silimath , en Mierfapoer
loopt, en daar zy, by een fplifiing in
driën met hare regter tak de Ipruit Gai-
gatefc (die na 't N. O. loopt) uitmaakt,
tcrwyl men daartuflchen NimdaenNed-
dia een Ipruic van de weltcr-Gangcs by
Mieilapoer hier in vallen , en VM,n daar
een andre Tak van deze Iplilling m dncn
langs Ainbuc , en Tripeni ecrlt O. en
daar na Z. enZ. W. aan tot het by zon-
der Eilandje, waarop (Jcgli legt, loo-
pen ziet. Dit nu wyll; ons de loop vanden
eerflen Tak der tweede weLlerricvier, die
langs Barduaan loopt, aan, maar pus een
myl beweilen Sillimath heeft men nog
een grooten tak die fellhien mylen Z. aan
tot de rtad Narein"er Ic
ah
de
is, alwaar zich pus benoorden dit gruut
Eiland, en watbeoollenBatficUanogeen
dikke ronde hoek met nog een ander
fmal hoekje wat Noordelyker vertoond.
Alle deze plaatzen nu , van Moxuda-
bath en Batfiella in 't N«, tot Neddia
in 'c Z. , en BilgalTi in 't O., leggen op
een groot Eiland , dat zich tuflchen de
Ganges m 't O. , en een andre wcfter-
fpruit van de Ganges , die van Ragiama-
^v,. .oopt , alwaar
zelve in de derde weiterrievieritort, die
uyt dat gebergte ontrent zes mylen be-
zuiden de tweede rievier mede voortkomt,
en zoo mceil Z. Z. O. aan twaalf mylen
en dan nog twee a drie mylen wat Oolle-
lykcr loopt , daar men de beroemde
rtad Sjandercona heeft , van waar men
mede een gemeene weg tuflchen Canna-
coel en (Jedagyns in langs Baelgerri
(daar zig nog een byzondre weg van Can-
nacoel tot daar vertoond , en die daar ein-
digd) en zoo verder langs Dcniachali toe
hol komt afftroomen, en zich daar van aan Oegli heeft.
den grooten Ganges afTcheid , en tuflchen Van Sjandercona loopt deze rievier nog
--- ' ■ ' n • • ,• [drie a vier mylen Z. O. aan, en draeid zich
t Z. ten O. vier a vyf my-
zcker gedenkteeken in 't
een Ipruit van de cerflie rievicr, die uyt
het wefter-gebergte komt , mitsgaders! dan eerft na '
tuflchen de Ipruit Gaigatefe (die uyt de , Icn tot by
tweede wefler-rievier O. aan afllroomen i Oorten , en byna tot by 't rtedeken Me
di
komt, en zoo verder na den groote Gan-
ges in N. ü. loopt) verder toond , en
t welk twee of-drie en twintig myleni tot de rtad Nareinger loopt, daar zy dan
napoer in 't W., van waar zy dan nog
agt of negen mylen meert Z. Z. O.
aan
Z. en N. lang,envyfthicna zcsthienmy
len O. en VV. breed is.
Tuflchen de rtad Oedapoeren 'tftede-
J?en Hagdia, twee mylen Oortelyker dan
Oedapoer , legt pas bezuiden diedwars-
fpruit, die van deeerrtewefter-rievier na
de fpruit Gaigatefe loopt, 't vlekjen
Uickihaat, en anderhalf myl beoollen het
zelve 't vlek Gallapoer, en vier mylen
Zuidelyker , of twee mylen bcwcrten
Neddia, het rtedeken Nimda.
Thien mylen bezuiden de eerrte werter
rievier heeft men weder een andre, of de
tweede werter rievier, die mede uyt dat
gebergte vyf a zes mylen ten Z. W. van
de rtad Baccarefoor ontfpringt , en van
daar eerft twintig mylen Z. O. aan loopt,
daar zig de rtad Barduaan zeventhien
mylen van Baccarefoor in 't Z. O. en
negen mylen van 't vlek Bickihaat in 't
Z. VV. vertoond, loopende van barduaan
(langs 't welke een gemeene weg van dagyns
Baccarefoor na Oegli loopt) nog zes mylen j 't rtedeken JJarda ,
niet alleen de weller wal van dat land ,
waar op Sjandercona beooiten de rievicr
legt, afzondcrd , maar daar zy (gelyk wy
aanrtonds nader zullen zien) ook een groot
Eiland maakt, dat tuflchen de Zuider-
fpruit der tweede weller- rievicr, en tus-
ichen een tak van de werter Ganges in 'c
ü., die zich by Mierfapoer als in drieën
gefplitil vertoond , en tuflchen deze der-
de wefler-rievier in 't Z. gelegen is > dog
eer wy van dat groote Eiland verder fpre-
ken, zullen wyeerll eens zien, wat voor
plaatzen tuflchen de tweede en derde
rivier en tuflchen de Zuider-fpruit der
tweede rievicr leggen. Negen mylen be-
zuiden de llud Barduaan, en twee mylen
beoortcn de rtad Sjandercona , legt het
rtedeken Sjunabath , en twee mylen
beoortcn dit laatlle, wel zoo Zuidelyk
legt 't vlek Gannacocl, en twee mylen
bezuiden Gannacocl ziet men 't vlek ()e-
dagyns, en nog twee mylen Zuidelyker
ten werten
van c
wel-
Vati C H O R O
ke men een hcerlykc toren ofte Piramide
heeft, met de letter Bge:eekend, nlleen
dienende om aan re wyzcn , dat hier de
Grens-paal van de Koninkryken van lïen-
galc en Orixa is. Gelyk nu dat gedenk-
teeken beoollcn de derde welter-rievitr
legt, aizoo heeft men het Itedeken Me-
dinapoer pas be weden de zelve > dog een
weinig 7,uidelvker.
Ik zal nu (om daar na te ordentelyker
te konncn voort gaan) ceril maar verder
aanwyzcn, wat plaatzen men bewelteu
de derde weller-rievier , of wel na die
kant ook in 't wellen , en verder be-
zuiden de ricvier Patragatta , en be-
zuiden de ftad Nareinger in Orixa tot
uan de Golf van Ucngala heeft.
V^yf mylen bezuiden de derde rievier,
die langs Sjandcrcona loopt, heeft men
weer een andre, zynde de vie:de weile
lyke rievier, die uyt dat gebergte zecv
fteil meelt Z. Z. O. ontrent twee en
twintig mylen komtafltroomen, alwaar
men pas beooiten de zelve, ruim vyf my-
len bezuiden Medinapoer, en vyf mvlcn
beweften Nareinger , het vlek Caffciri
leggen heelt, van waar zy nog al Z. /,.
O. aan twee mylen , en dan weer viei'
mylen Z. ten O. aan, en dan nog vier
mylen Z.O. tot aan 't Itedekcn i^anthor
loopt , dat ontrent zes mylen bezuiden
Nareinger legt, van waar zyzich allens-
kens na 't Z. draeid, en zoo dan tot aan
de vermaarde (lad Pipeli (die vyf mylen
bezuiden Danthon legt , gelyk zig 't vlek
JcUefoor ontrent twee mylen bezuiden
Danthon vertoond) loopt , en daar zy in
de openbare Zee Itort.
De üad Nareinger j die pas bezuiden
de rievier Patragatta legt , vertoond zig
ontrent negen mylen van Medinapoer,
vyf mylen beoollen Caffciri , en vier my-
len ten N. W. van 't Itedekcn Tanibo-
li, dat zoo veel ten Z. O. van Narein-
ger legt, ten wellen van welk Tamboli
vyf mylen men een plaats , de Moor-
denaars hoek genaamd, gelyk men twee
mylen bezuiden het zelve 't vlekBansja,
en nog twee mylen Zuidclyker het Itede-
kcn Kindua legeren heeft ; ten O. van
welke laatlle plaats anderhalve myl ztg
het Eiland Hingcli (zynde O. en W. on-
trent drie mylen lang, en Z. en N. in
't weden twee , dog in 't O. maar eene
myl breed) en een weini'r N. üoltelyker
zich nog een ander dog kleener Eilandje,
ontrent twee mylen in 't rond, vertoond,
en daar men verfcheide droogten heeft met
de letter A. gemerkt, die zig van Km-
dua tot aan Sagor in 't Z. O. en tot
Puma dasPalmeirasin 't Z. Z. W, uit-
ftrckkcn.
Bewelfen Pipeli , of ten Z. VV. van
de vierde weltcr-ricvier, doet zig een
M A N D E L. 15-1
vvfde op, die mede drie mylen Z. wefle-
lyker dan de vorige j al mede uyt het
gebeigte, 't geen zig daar zoo al ver-
"olgens Z. aan in 't W. vertoond , ont-
fpringc , en byna even eens , als die vo-
rige, zeer fleil en meelt Z. Z.O. twin-
tig mylen verre (hier en daar wat na 't
iN. u. inbiiigende) loopt, daar zig dan
in 't O. het Itedekcn Narfingpoer, en
rwee mylen bewelten de zelve het Ite-
dekcn Rammocnaj gelvk zig vier my-
len ruim Z, ten O. van die laatfle plaats
de aanzienelyke en vermaarde koop-llad
Bellafoor in Orixa pas beweften deze
rievier vereoond j alwaar men by de let-
ter A. na de O. kant een dok heeft, daar
wy hier na brecdervan fchryven. Ook
buigt zich de wal hier by dit dok, en
zelf al van de ilad Pipeli af, eerlt Z.
\V. wel zes a zeven mylen, en dan met
een groote bogt tot aan Punta das Pal-
meiras (een zeer bekenden hoek , ten
ooiten van welke een myl of twee zich
een Boomig Eilandje opdoet) wel agc
ot' negen mylen verre van het W. en
zoo door 't W. en 't Z by punta das
Palmeiras weer met een fmallen hoek
na 't CJolten, alwaar zich de zelve rie-
vier, uyt het wcltelyk gebergte afftroo-
mende, wel twintig m}len bezuiden dc
vyfde weller-rievier opdoet, die na vier
mylen Z. Z. W. , dan weer drie myl
N. ü. aan, daar na weer vier mylen Z.
Z. W., dan weer drie klecne mylen (V.
O. dan weer drie mylen Z. én dan vyf
mylen Z. Z. U , een myl O. en daar na
weer vier mylen Z. Z. Ü. geloopen te
hebben , dan van daar , alwaar zich 't
fledekcn Kenca opdoet, nog vyf mylen
vlak ü. aan ftroomd, en by Punta das
Palmeiras in Zee Itort.
Elfa twaalf mylen ten 7. W. van Bel-
lafoor, en ontrent ook zoo verre ten Z
W. van 't Itedeken Rammoena, en on-
trent ook zoo verre beweften 't ftedekcn
(s.enca, legt pas bewcflen de zesde wes-
ter-nevier de flad Badreck , zynde dc
cenigfte plaats die men turtchen deze en
dc zevende welter rievier verneemd, die
ontrent thien mylen ten Z. W. van dc
vorige zesde rievier mede uvt dit wefler-
gebergte mecft Z. O. afftroomd , en
twaalf mylen beweften Punta das Palmei-
ras (daar de wal Z. W. aandraeid) en
tulTchen de ftad Sjangernaat 'ontrent vyf
a zes mylen ten N. O. van de rievier,
die 'er benoorden loopt) na eenen loop
van een a twee en twintig mylen , of
daar ontrent in Zee flort.
Pas vier mylen bezuiden deze zevende
rievier vertoond zig, na dat zy vier a vyf
mylen van 't wefler gebergte afgeflroomd
is, het Itedeken Leckinpoer, dat ontrent
elfa twaalf foylen ten Z. VV. vandcflad
Ba-
ip BESCHRYVING der KUST
Badrek legt, ten 'Z. van welke, wel zoo: Bafandeii weer vercenigcn, daar na met
wcftelyk , de ftad Herriapoer bezuiden ecnc ('pruit zes mylen Z. W. aanloopen.
die zevende rievier , gelyk ontrent vier
myl bezuiden de agtfte of de laatllc wcs-
tcr-rievier, of vyf nnylen van Herriapoer,
de vermaarde rtad Sjangernaat legt, wel-
ke laatllc rievier al mede uyt dit wel zoo
weltelyk gelegen Gebergte haren oor-
Iprong , ontrent twaalf mylen Zuyd-
weltelykcr als de zevende rievier, heeft,
van waar zy cerll vyf mylen ontrent Z.
Ü. en dan ontrent weer zes mylen meelt
en dus in de rievicjr Patragatta Itorten ,
van waar zy nog vier mylen ü. Z. Ü.
aan loopcn, en ontrent de moordenaars
hoek in Zee ontlailen.
Twee mylen bezuiden Tripeni heeft
men 't beroemd üegli (dat ook wel Hoc-
gli genaamd werd , en daar ons Hoofd-
Comptoir is) op dat kleen Eiland leggen,
ten Z. van 't welke zes mylen de ftad
Thamma, gelyk nog een weinig Zuide-
O of ü. ten Z. aan loopt, alwaar men lyker kleen Thamma legt , dat maar een
d'j (choone Itad Cattek ontrent twee my- dorp is
len bezuiden de zelve leggen heeft, van
waar zy met een bogt van een myl: öf
Na dat wy nu alles, 't geen zich van
Batfiella in 't N. tot aan de Moordenaars-
twee door 'c N. na 't Z. gedraeid, en j hoek, 't Eiland Hingeli, en tot ontrent
dan zoo vier mylen Z. ten o, aangcloo-j Sagor in 't Z. na't wellen vertoond, nee
pen hebbende, men de zelve vyf mylen laangewezen hebben , gaan wy nu na
vcnc O. aan, dan wat na 't N. en danl Baihella, daar wy het bevorens lieten be-
weer zes a zeven mylen verre ü. Z. O.
aan, benoorden Sjangernaat heen ftroo-
nicn,. ei> daar zoo in Zee ftorten ziet.
Na dat wy nu alles? 't geen zich hier
in 't \V . opdoet naeukcurig aangewezen
ruilen, te rug, om dan zoo al eenparig
na 't U. voort te gaan.
Van dit Eiland nu , waar op Batfiella
legt, o. aan o ver de gvootcGanges gaan-
de, doet zich weer een zeer groot Eiland
hebben , gaan wy nu na dat groot op , dat O. en N. wel agc en twintig
Eiland , waar op Mirfipocr , even be-
zuiden de fpruit Gaigatefe , legt , te rug ,
om het zelve in zynen omtrek mede^te
belchiyven. &*
Voor af zullen wy zeggen, dat zich
in dit Eiland, aan des zelfs O. kant, nog
eenander kleencr Eiland, dat Z. cnN.
tbicn mylen lang, en O. en W. vyf
mylen breed is, opdoet} waar op men
Hoegli en meer andrc plaatzen leggen
heeft.
Üntreni zeven of agt mylen ten Z. W
mylen lang , en op de nieelle plaatzen
vccrthicn a vyfthicn, hoewel het in'tZ.
ter lengte van zeven a agt myl niet boven
de drie a vier myl breed , en aan de Z.
hoek nog wel zoo irnal is.
Op dit groot Eiland nu heeft men
echter maar drie plaatzen, te weten vier
mylen beooften Batdella vertoond zich
het ftedckcn Hafiaarhati, van 'c welke
een gemeene weg ecrft Z. en daar naN.
Z. en N. ten O. aan langs Ccerpoermirts
en Teffindia , na de llad Bhareithella
van Mierfapoer heeft men de ftad Silii- loopt.
Veerthien mylen beooften Hafiaarhati
legt het iledeken Harwa, en icllien my-
len bezuiden Harwa doet zich het dorp
math , gelyk men twee myl beooften
Mirfapoer het vlek Amboc, enbezuidcu
die laatfte plaats vier mylen het ftcdeken
Tripeni , en anderhalve myl weilelyker
het dorp Caatgam leggen heeft , bczui
Bedlia op. Wanneer mennutothetnaaftc
Eiland, 't geen in 't Z. tegen dit Eiland
den welk laatfte plaats twee mylen zichjaanlloot, en datookpasbezuidenBilgaffi
het iledeken Deniachali, drie a vier myl legt (ter plaats daar de Ipruit Gaigatefe
beweften Uegli , en nog twee mylen Zui-, in de grooce Ganges ftort) overgaan,
delyker zich het vlek Pondua, en niet; ondervinden wy , dat zich hier weer
wel vyf myl weftelykcr zich 't ftedeken| een ongemeen groot Eiland opdoet j dat
~ " - - - - in 't W. door een wellcr-Tak van den
Ganges, in 't O. door den giooten Ganges
zelf ontrent twintig mylen verre, en dan
verder in 't Z. O. door een Üo (ter- fpruit
van den grooten Ganges, en in 't Z.doorde
rievier Patragatta gemaakt werd.
Dit Eiland nu is wel zeven en dertig
mylen lang, en in 't midden ontrent nc-
genthicnj dog in Z. en in 't N. op zom-
mige plaatzen maar vyf, cnopandremaar
twee mylen breed.
Op dit Eiland Jiecft men na 't N. en
Baalgerri ; gelyk zich ruim vyf mylen
bezuiden Pondua het ftcdeken Sjanneg-
gcr opdoet i en als men nog vier mylen
meer na 't Z. afzakt , vertoond zich
het dorp BaGmdcri , en nog vier mylen
Zuidciykcr het dorp Mondclgat, alwaar
dan dit Eiland nog vier mylen meer na 't
z^iidcn tot tegen de rievier van Patragatta
aanloopt.
Wanneer meunuvan Tripeni nog wat
Z. aan gaat , fcheid zich die wellcr-
fprnit van de Ganges, die van de fpruit
paigatelc Z. ü. aanloopt, hierin twee
Takken, die dit kleen Eiland, waar op
na 't O. geen plaatzen , dan na dat zich
twee mylen beooften Oegli , wel zoo
Oegli legt, uytmaken, en die zig bylNoordelyk «erft het ftcdeken Ahapoer
I Of
i,
't.
Van C H O R O
opdoet , tufichen 't welke en 't vleki
Cagnerre (dat twee mylen Zuydclyker
legt) men van Oegli een gemeene weg
ziet , die tuflcheii de dorpen Boelha
en Ccerpoertongi (die twee mylen ü. en
W. van een leggen , zynde het
eerfte thien , en 't laatltc vyf mvlen
bcoollcn Cangnerre gelegen) langs of pas
M A N D E L. 15-3
lang, en Z. en N. na de W. kant
drie, maar na de ü. kant pas een myl
breed, pas ten Z. W. van 't zelve lege
een kleen Eilandje , llha da Galinha
genaamd.
Het volgende Noordelykft Eiland is
by na drie-hoekig , zynde N. O. en Z,
VV. geitrekt , vyf mylen lang , en Z.
benoorden 't lledeken Jellbor na de iiad en N. twee a drie mylen breed.
Fatrapocr loopt.
Het Zuidelvklle dezer twee volgen-
Twee mylen bezuyden Cangnerre heeft j de legt meelt O. en W. zeven mylen
men 't lledeken Tsjannock, ontrent nog j verre uytgellrekt , en is in 't W. twee
twee mylen Zuydelykcr het ftcdeken Bar- dog in 't O. wel vier a vyf mylen
rcngcr, en ontrent nog twee mylen Ziiy-| breed, fchictende met zyn wefter-dcel
delyker het lledeken Soelanotti , van langs het eerlle Noordelykftc in.
waar men nog agt mylen Z. Vtf . aan van üc twee volgende, zynde 't vyfde
nooden heeft, om by het dorp Calcnla en 't zesde, bellaan ieder in 't rond,
te komen, bezuyden 't welke zich vlak j 't Nooordelykll ontrent thien, en 'c
in 't Z. drie onbewoonde Eylanden ver-lZuidelykft ontrent twaalf mylen.
toonen , van welk 't eerile O. en W. Daar
na
heeft men 'er twee
vyf en Z. en N. drie mylen lang is,! van welke 't Zuidelyke ontrent agtj
flootende met zyn Oollkant tegen een'; dog 't Noordelyktl wel thien of twaalf
fmallen Z. hoek van dat groot tiland , j mylen in 't rond bellaar , zynde meell
waar op Calcula legt , die tuflchen 'tiZ- en N. wel negen of thien mylen
zelve, en tuflchen een ander groot Ei- in de lengte uytgellrekt , en pas twee
land in 't U. gelegen, inkomt.
Het tweede Eiland, ten L. van Cal-
cula gelegen, llrekt zich N. O. en Z.
a drie mylen breed.
De twee volgende Eilanden, zynde
het negende en tIiiende,vertoonen zig zoo.
W. ontrent vyf a zes mylen in de lcn,j te,! dat het Noordelykll in lengte, breedte, en
zynde in 't N. O. dne gioote, m 't
raiddeu drie kleene , en in 't Z. W.
maar twee, een, en een halve myl
breed.-
:;D
flrckkiaajseer weynig van 't vorige Nsor-
dclykft 1t't<l"child} dog het Zuydelykfte
is wel eens zoo lang en breed als 't vori-
ge Zuydelykll} dog 't loopt met een fmalle
Tegen dit Eyland komt weer een! Itrook van twee mylen lengte en een myl
ander, dat mede N. O. vyf mylen lang! breedte na 't N. uyt, beflaandein'trond
en Z. W. geftrekt legt, zynde in 't wel feventhien mylen.
N. O. pas tweej dog in 't Z. W. wcl[ Wat nu 'c elfde Eiland, Baccala ge-
vier mylen breed 5 en pas bcwcücn de-' naamd, betreft, dat is een dik Eiland,
ze twee laatlle Eilanden heeft men weer, 't geen in de lengte Z. en N. ontrent
twee kleene Eilanden, te weten llha thien, en in de breedte zes a zeven my-
de Galc (dat een myl in 't rond is) Icn bellaatj dog het twaalfde, zyndevan
bcweftcn 't tweede, en Sagor ten Z. de zelve naam, {Irekt zich meelt Z. O.
W. van het derde, beflaandc ontrent en N. VV. agtanegen, en in de breedte
vier a vyf mylen in 't rond. En hier vier a vyf mylen
ontrent ziet men de letters A. en B
en de naam van Tyger 'er tufl*chen
beyden gemerkt , om aan te wyzen , dat
een fchip van die naam, en nog twee
a drie andre, in dat dok hier wel twee
a drie jaarcn hebben bezet gelegen , zonder
'er uyt te konnen komen.
Ten Ooiten dezer drie Eilanden, die
zich bezuiden Calcula vertooncn , ziet
men beooftcn de twee Zuydelykflc , zoo
al O. N. O. aan, twaalf groote onbe
woonde en onbekende Eilanden leggen,
Bezuiden deze twee laatlle Eilanden
nu heeft men nog agt andre Eilanden, al
ie zamen gebroken landen j hoewel die
naam maar aan 't eerde (dat O. en W.
zes a zeven mylen lang en drie mylen
breed is) en aan 't tweede, dat twee a drie
myl in 't rond is, gegeven werd. Gelyk
nu 't tweede pas bcoollen dat groote legt,
al zoo ziet men de twee Eilandekens de
Nababs-hoek genaamd, en ieder drie a
vier mylen in rond, nog wat Ooltely-
ker, en de vier andre (die van cenegroote
uytgenomen dat de tv7ee Ooltelykltc del meelt Z. en N. gelhekt , en ieder pas
naam van Raccala voeren. , I een myl of anderhalf in 't rond zyn) wer-
Dc twee eerfte leggen meefl. O. en! den de Generaals Eilanden genaamd} be-
en W. gellrekt, zynde het Noordelykftej zuiden de welke men het Eiland Sundi-
ontrent elf mylen lang, en Z. en N. na' va (dat ontrent thien a tw.ialf mylen in
de W. kant vyt , dog na de Z. kanti'trond is) met een Had van die zelve naam
maar twee drie mylen breed. Het
>i,uydelyklte is O. en W. vvf mylen
,-.V. Deel.
"er op, ziet leggen, . : :
Eer wy nu van dat groot Eiland, dat pas
V bezjjy-
154 • BESCH.RYVING der KUST
be/.u)den BilgalTi in 'c N. en waar opl üra nu verder mee een vcrftaanbare
Aiipoer , Cangnerre Ceerpoer ToQgien 'ordré van de Landen ten N. O. van
Boelna gelegen is, aflcheyden, moeten dac Eiland, waar op Harwa en IScdlia
wy nog zeggen, duc zig drie a vier my- •leggen , te fpreken , moeten wy van
len ten Z. O. va,) i'ilgalli, in degroote | 'c N. beginnen, en dus na 't Z. komen
Ganges, een Eilandje van twee a drie my- afzakken} onjrcnt vyl en vyftig mylen
jen in 't rond, dog drie a vier mylen Z. iten N. U. van de ftad Harwa heett men
Oollelyker 'er z,ich nog een, dat N. W. het magtig Koninkryk van Cos Afllim,
en Z. i). gcilrekt legt, en 't geen wel lof wel een gedeelte van 't zelve le^gcni,
zes mylenlang,CTiO. en VV. maar twee .alwaar zich m 't N. ü. en zoo verder
a drie mylen breed is, vertoond, bezuy- ; na 't U. en Z. tot aan Tiperaj 't Ko-
den welk laatltc Kiland men op dc« zelfs
middel of Z. hoek nog een. klccn »i ilandjc
regen de weller-wal aan leggen ziet.
Wanneer men nu nog wat. lager de Ganr
ges afzakt,, daar vertoond zig weer een
groot Eiland , dat O. en VV. wel agc
mylen lang, en wel viera vyf, dog in 't
Z. U. maarecnmyl, breed is, ten Zuy-
den van >vcli: Kiland zich nog twee zeer
kleenc Eilandekens ('t eenc tegen de
weller->vaU.en 't grootitc van twee myl
in 't rond, in 't midden van de Gangcs
leggende) met noj; een vrygrooter al me-
de in 't 2. yerioouen, welk laatife zich
mceil Z.' en N . wel zes a zeven mylen inj de groot.e i-arrempoeter genaamd werd ,
de lengte^,; en . ontrent vier a vyf mylen en de weltcr Tak heeft wel geen eygent-
in de breedte uytftrckt, zyndealleonbe- lyken naam; maar ontrent drie aviermy
ninkiyk van Afoe, en tot by na aan den
Tropicus Cancri , of de Krceftsr.zannc-
keer kring, niet anders dan een zeer dicht
en akelig gebergte vertoond, dat men
im 'cVy. nog al pas benoordeiv de Had
Bhareithella , die dertig mylen ten N.
*-*. van Harwa Icet, vcrr.eenid.
L'yt dit zelve gebergte ziet men, drie
a vier mvlen boven of benoorden bha-
reitella,een zware rievier komen aflfroo-
men, welke drie a vier mylen bezuiden
ivharcithella ('t geen pas bewelten de zelve
legt) zig in twee takken fchcid , waar
van de < )otler tak wegens zyne grootheid
woond , en zonder naam , tegen welk
katlte Éilimd weer een ander grooter in
'{ Z. O. aankomt, dat^ich N. O. enZ.
W. wel.feithien mylen in de lengte, en
vyfimylejiim de breedte j.^t(lrekt. Op
Ijeï zelwc-leggen in 'c N. Q. het dorp
fdrekpQêr-, yier mylen Zi Ooftelykerj
dog op een byzonder Eilandje in 't O.
't viek-Cs?erpoer Fringij zcS mylen bc-
2;üyden Idrckpoer (wel zoo weltclyk) 't
len beoollen Harwa , en wat bewelten
Handiael, Hort zy in een fpruyt van de
Ganges, en loopt jianzoonadeftadDec-
Ca voord. Wanneer men nu, (otn van deze
weller-Tak en de plaatzen , daar langs
leggende, eertt énidaar navcbdorvnnden
groóceni Hairisraposter te fpreken) van de
Itad Uharetchella Jangs dczo wellcr-'l ak
na.'c Z. tenVV. of Z, Z. W. -afzakt,
ontmoet men ruym thicn mylen lager.
Itedekcn Cfffifella, en zes a zeven mylen ofziiydelyk_er,beooftendierievier,delbd
ten Z.,W. van Cafifella het iledeken i Gorregaet, en by na vyf mylen Zuyde-
Sjatterapoer; dog ten N. van't Itedeken
Cafifella legt nog een groot Eiland, dat
zig N. VV. en Z. O. wel vyfthien a
lêithien mylen verre tot. aan Bedlia in 't
N. VV. uytltrekt,en dat doorgaans meeft
drie a vier dog in 't Z. O. wel vyf a zes
mylen breed is ; hier op legt vlak in 't
mfdden maar een Itedeken , Piaarpoer
genaamd j langs het welke een gemeenc
weg van Handiaal in 't N. langs Safiada-
pqer, en langs Bedlia tot aan de groote
ftad Decca loopt.
Ten Z. ,.Q. van dat groot Eiland,
waar op Boesna en CeerpoerTongilegt,
legt nog een groot Eiland, dat zich in
de lengte wel zes a zeven en twintig
mylen verre N. ü. en Z. VV. en O. en
vV. zeven' aagt mylen in de breedte uy t-
llrekt.,. op het wellcc maar twee Itede-
kcns ieggeu -, 't eenc Jellbor , twee
a. drie mylen ten Z. Ü. van t^oefna ge-
legen, <in 't ander Fattapoer genaamd ;
en zeven mylen O. N. O. van Jellbor
gelegen. ,.
lyker het Vlek Tellindia , alwaar de rie-
vier. een myl twee a drie na 't W. ea
dan weer door 't Z. en door. 't Z. ü. na
't Z. Z. VV. ook drie a vier mylen diaeid,
loopcnde dan- wf der zoo nog vy£ raylcn
voort,alwaar men dan pas bewelten de rie-
vier het Itedeken Cecrpoc; mirts ontmoet ,
langs het welke wy een gemeens weg
vernemen, die van Bhareithella begind,
en die langs TelTindia, en voorby dit (te-
deken en Harwa, gaande , toe aan Ha-
ilaerhati, .en zoo nan de andre kant des
grooten Gangcs ook langs Hatliella, Mo-
xudubath, en Caflimabalaer, tot aan de Itad
l^occarefoor in 't VV. loopt. Van Cecr-
poermirts loopt deze Tak, na eenigc
korte bogten dicht hier ontrent gemaakt
te hebben , nog thien mylen verder,
en Itort daarin een (pruyt van den grooten
Ganges, die dan zoo verder na Decca
loopt.
Pas ten Z. O, van die plaa»?, daarzy
indie Ganges-fpruyt itort, ontmoet men
't groote dorp of (ledeken Handiael,
van
Vati CHOROMANDEL.
i55t
Van waar deze tak, nog twcca drie my-; 't VV. draeid) bellaandc dit ïïiland in de
len Z. O. aan geloopen hebbende, zich|lcngte vyf a zes , en in de breedte O.
~ ----- "en VV. mceft twoc a drie, dog aan de
N. kant wel vyf mylcn; ook is dat aan
de W. kant wat na 'c O. ingcbogen.
Pas buytcn de Z. hoek van dit groot
Eyland fcheyd zig die ricvier de groote
Barrempoeter weder in twee groote Tak-
ken, van welke de eene aan de W. en
de andre aan de O. kant hunnen loop
meed Z. aan vervolgen , makende te
zamen een zeer groot Eyland, waar van
wy aanllonds zullen fpreken.
Dieaan de weft-kant (welke voor aan,
en een ftuk weegs, verder wel twee
mylen breed is) werd de rievier de
Lccki genaamd , en vertoond ons , na
dat men twee mylen Z. Ooltclyk afge-
zakt is, een klcen Eylandje aan de O.
kant tegen een groot Eyland aan 't geen
tuflchen die twee, takken in legt, en
nog vier a vyf mylen verder doet zig aan
de W. kant een ander Eylandje op, dat
zich by Bcdiia in tween vcrdecldj loopt i wat grootcr, en ontrent twee mylen lang,
beoofteii dat Eiland, waar op liaerpoer 'en een myl breed is. Ook is de rievier
hier wel drie mylen breed. Daar na loopt
deze rievier eerll vyf a zes mylcn Z aan,
houdende daar de breedte van twee my-
len, en dan draeid zy zich weer wat na
't Z. Z. W. hoedanig zy wel twaalf
mylen voortloopt, dog na dat men van
daar eerft maar zes mylen Z. Z. wefte-
lyker afgezakt is , ontmoet men aan de
O. kant der rievier een kleen Eilandje
Van een myl in 't rond j en aan de wclt-
kant het ftedcken Siongel, dat 'er dicht
tegen aan de overwallegt; en na dat men
nog zes mylen Z. Z. welklykcr afgezakt
is j draeid zich de rievier de Lecki
hier na het Z. U. ruym elf mylen verre,
daar zy zich dan weer met den grooten
Barrempoeter vereenigd j dog men ont-
moet vier mylen Zuidelyker, als daar zy
zich na 't Z. ü. draeid, gelyk mede ter
plaatze , daar zy zich weder met den groo-
ten Barrempoeter vereenigd, nog twee
klcenc Eilandekens, die ieder ontrent een
een myl in 't rond beflaanj envan welke
na 't Z. ten W. draeid, en dus vyf a
zes mylen voortloopt , daar men dan pas
beooltcn de rievier het Itedcken Sallada-
poer heeft, ten N. O. van 't welke vyf
mylen pas beweftcn de rievier de Lecki
(een tak van den grootenBarrempoctei )het
lledekcn Siongel legt.
Na een klecncbuyging na'tW. loopt
zy nog vyf mylcn na 't Z.Z.U.en dan ont-
moet mendaar, pasbewcltcnde zcive, het
dorp Bedlia , alwaar die fpru\ t zich in
twee takken fcheyd, van welke de welle-
lykfle vier mylen Z. T. O. aanloopt ,
en dan weer in een fpruyt van de Gan-
ges valt, die na drie a vier mylen N. O.
aan geloopen te hebben, dan verder C).
Z. O. aan langs het Ifcdeken Piaarpoer,
en pas 'er bczuyden tot aan het Itedcken
Cafifella loopt, daar het in de rievier de
Lecki valt.
De andre Tak van deze fpruyt , die
legt, en 't geen door deze twee takken
gemaakt werd, en gaat met eenige korte
bogten thien a elf mylen eerft meelt Z.
O. aan , en loopt dan nog vyf mylen
verder mceft O. aan , daar men dan de ver-
mogende ftad Decca ontmoet, na welke
ook een weg van Bcdiia loopt , die daar
cyndigd > maar een myl benoorden Decca
heeft men ook het ftedcken Chidderpoer.
Nadat wy nu dus verre } alles, wat
zig ontrent den wcfter-Tak van die rie-
vier, die zig pas beneden de Itad Bha-
rcithellain tween fcheyd , vertoond , aan-
gewezen hebben , gaan wy nu over ,
om te zien, wat zich in dien Tak, die de
groote Barrempoeter genaamd werd , op-
doen zal.
Deze dan drie a vier mylen bczuyden
Bhareithella na het Z. O. afzakkende
(daar hy zich eerft een myl j dog wat
lager wel drie, en nog lager wel vyf a
zes mylcn breed vertoond) ontmoet tnen
in 't Z. W.een zeer klccn, dog in 't N.
O. een vry grooter Eiland aan de over- het laatfte zich in 'l Z. Z. en N. meeft
gertrekt pas benoorden Idrekpoer op-
doet.
Na dat wy nu befchouwd hebben wat
voor Eilanden zich in de rievier de Lecki
opdoen , zullen wy nu gaan zien ,
nu
wat ons in dien grooten tak ontmoeten
wal , 't geen wel drie mylen lang , en
mceft wel twee mylen breed , hoewel het
in 't Z. O. wat fmallcr is. Van daar
loopt die rievier (daar zy wel drie mylcn
breed is) wel vyf a zes mylcn meeft
Z. ten O. daar men aan dcweft-kantder
rievier (die hier wel zeven a agt mylen zal, die de naam van den grooten Barrem-
brcedis) weer een kleen Eilandje, dat Z. ' poetcr behoud, en die aan de üoft-kant
en N. anderhalf myl lang, en een halve van 't groot Eiland, dat hymede maakt ,
mylbreedis,zietjdogten0.van 't zelve! loopt.
twee mylcn doet zig, byna aan de over- Deze Tak nu is pas bezuiden 't Ei-
wal , een groot Eiland op , dat zig land , daar zy zich verdeeld , wel drie
meeft, gelyk ook daar de loop der ric- i mylcn breed, welke breedte hy meeft
vier mceft Z. ten W. is, Z. en N.,tot by na beneden, daar hy wat ver-
ftrekt (hoewel de Z. kont wat meer na imalt, behoud, dog op zommige plaat-
V z zen
Ifó
BESCHRYVING der KUST
zen is hy ook wel vier mylen breed.
Ter phatzc nu, daar hy zich fcheid
vyf mylen Z. O. afzakkende , ontnioet
men een Eilandje, dat N. O. cnZ. VV.
geltrekt legt , en dus drie mylen lang,
dog maar andcrhaU myl breed is. Al-
waar de rievier ook wel de breedte van
vier mylen halen kan.
Van daar draeidzy zich een groocc myl
na 't Z. W. en loopt dan weer twee
mylen Z. ren W. hier maar twee my-
len breed zyndc , aan , alwaar zy dan
weer een myl of twee Z. aanloopt, daar
zy weer wel drie mylen breed is , en daar
men aan de Ooft-kant een Eilandje van
twee mylen in 't rond, en een myl ver-
der aan de ovcrwal een zeer kleen Ei-
landje, dog vier a vyf mylen lager , of
recht Z. aan (daar de rievier weer wel
een myl vcrfmald) een grooter Eiland ont-
moct,dat Z. en N . vier a vyf mylen lang, en
meell drie mylen breed; hoewel 't m 't
Z. fmalleris, en pas beweften het wel-
ke het ftedcken Salhet op een groot Ei-
land legt.
Hier heeft de rievier weder wel de
breedte van vier mylen, die van dit Ei-
land nog vyf mylen Z, hier ontrent twee
mylen breed zynde , aanftroomd , en
zich dan daar in die zelve breedte nog
vyf mylen verre na Decca W. aan, en
(3, aan langs 't Eiland CalTempoer (dat
zig vlak in 't Z. vertoond , en 't geen
O. en W. zes a zeven mylen lang , en
twee mylen breed, enaandeZ. kant wat
ingebogen is) vry verder uitftrekt.
Nu zal het tyd werden, dat wy ook
van 't Eiland, 't geen den grooten Bar-
rempoeter , en de rievier de Lecki hier
maakt , eens fpreken. Om te zien wat
plaatzen zich ook hier op vertoonen.
Het Eiland zelf is, meelt Z. cnN. ge-
llrckt zynde, negen en twintig mylen al-
dus lang , en U. en VV. in 't N. zes,
in 't Z. vyf, en ontrent zyn Z. deel wel
negen mylen breed.
<.Jp dit groot Eiland nu heeft men maar
twee ftedekens, en een dorp, 't eene Salhet
genaamd, enpasbewellen 't laatfle groot
Eiland , d?t zich in den Barrempoeter
aan de O. kant vertoond, gelegen. Het
tweede Ilcdeken, Sonnergam genaamd,
vertoond zig byna op 't Z. Einde; pas
bezuiden het welke ook het dorp Catte-
rabo legt , en verder is dit Eiland onbe-
woond.
Wanneer men nu de rievier de Bar-
rempoeter daar hy tegen 't Eiland Cas-
fempoer ftoot , dan O. aan vervolgd ,
verdeeld hy zich een myl Ooftelyker weer
in twee takken, van welke d'eerlle tak
langs 't Eiland CatTempoer, een myl of
twee Z. Z. W. aan loopt, een groote myl
hier breed zynde; dog daar werd zy wel .
drie a vier mylen breed, fcheidende zich
zel'/en hier in twee takken, die te za-
men hier weder een Eiland maken; waar
van wy aanftonds zullen fpreken.
De eene tak loopt aan de W", kant
langs Ceerpoer Fringi ontrent vyf mvlcn
verre Z. Z. W. aan , en fcheid zich
daar weder in tween, van Welke de eene
tak Z. Z. VV. aan na de Eilanden van Bac-
cala loopt, en daar op twee plaatzen met
vcrfcheide monden van den grooienGan-
ges in Zee ftort. De andre tak loopt by
na Z. O. aan tuffchcn Baccala in 't W.
en tulTchen dat Eiland , dat pas bezuidfcn
't Eiland Caflempocr legt.
De andre tak, die den grooten Barretti-
poeter pas bezuiden 't Eiland Gaflcm-
poer aan de O. kant van 't Eiland , waai
op Noricoel legt, maakt, is veel bree-
der, als de wcfterTak,en hy breid zich
in 't cerfl: maar vier a vyf mylen ver-
re , dog daar na wel vyf a zes mylen
uyt.
Van Caflempoer loopt zy ecrfl: Z.
ten O. vyf mylen henen, zynde hier en
daar met droogten en zanden bezet , daar
na draeid zy wat na 't Z. O. een myl,
en dan ontmoet men een kleen Eilandje,
dat Z. en N. gellrckt legt, en 't geen
drie mylen lang en anderhalve myl breed
is. De N. hoek deszeift legt af
en aan den droogen hoek, die zich op'c
Eiland in 't W. waar op Noricoel legt,
vertoond. Op de Z. hoek legt het vlek
bancracn ; en in 't midden ziet men de
kleene fpruit, die daar is. Beooften 't zel-
ve ziet men 't groot Rif, dat zich wel
vyf mylen Z. en N, uytftrekt , daar
zich de rievier, die hier mede wel vyf
a zes mylen breed is, eerft wat na 't O.
draeid , en dan weer langs dat Rif Z.
aan vier a vyf mylen tot tegen een
kleen Eilandje (dat een myl in 't rond,
en Landsmeers- Eiland genaamd is) en
nog vier a vyf mylen verder langs een
groot Eiland in 't O. in Zee loopt ,
dragende hier denaam van den weller-
arm, gelyk hy beooften dat Eiland , in
't O. gelegen, die van den O. -arm
voerd.
Wat nu dat Eiland aangaat, 't geen zich
pas bezuiden 't Eiland Caflempoer , en be-
weften dezen W. -arm van den Bar-
rempoeter vertoond , het zelve is
N. W. en Z. O. ontrent twaalf mylen
lang,en meeft vier a vy f mylen breed , uy t-
genomen in 't N.en Z. O. deel, daar 't
merkelyk fmaller is.
In 't N. deel doet zich eerft het fte-
dcken Cecrpoerfringi , en vier a vyf my-
len Zuidelyker 't ftcdeken Noricoel ,
daar zich dan drie a vier mylen Zuidely-
ker in 't üoften de drooge hoek , ge-
lyk zich aan de Z. kant de Direóteurs-
hoek
Van C H O R O M A N D E L. 157
hoek opdoet-, waarnamen twee mylenjOoftclyker zich een kleen Eilandje, en
verder dat gebroken land, en den Nababs-| nog twee mylen Zuid-Ooftclyker zich de
hoek ^waar van bevorens gefproken is) j voorname flad Diangaj gelyk zich nog
heeft. een myl Zuidelyker de llad Rammoe
Wanneer men nu den loop van den vertoond , bezuiden welke twee mylen
Barrempoeter, zoo als hy zich by 't Ei
land CalTempoer verdeeld , U. aan ver-
men de groote rievier van Rammoe heeft ,
zonder dat men hier dan verder iets , dan
volgd , ziet men , dat hy , daar del wei drie a vier kleene fpruiten tuflchcn
breedte van een myl tot byna aan 't ein- de rievier van Rammoe, en tuflchen de
de, daar hy wat wydcr werd, houden- j Arracanfe rievier (die wel dertig mylen
de , ecrll vier mylen O. aanloopt , bui
gende zich twee a drie mylen door 't N
en dan nog dne a vier mylen zoo na 'tZ.
O., en dan weer twee mylen na 't N.
en nog drie mylen na 't O. van waar hy
dan recht toe recht aan Z. ontrent vyf
thicn mylen verre loopt , daar hy met de
naam van de Ooilcr-arm, byPortaGran-
di, pas benoorden de Generaals Eilanden
in Zee lloic , daar hy wel vier mylen
breed is. f.jm.!>l ';: • , ' .ofi!t>;jii5kti. • a ''■'■•■■
Wat nu het Eiland, datdezenivefter en
Oofter-Arm van dcuBarrempoeter maakt,
bctre,ft, het Itrekt zich mecft Z. en N.
ten Z. O. van de rievier van Rammoe
legt) ook eenig gebergte in 't O., en een
groot Rif ontmoet, dat zig van Dianga
tot de Arracanze rievier wel vyf en dertig
mylen iiytllrekt.
Na dat wy nu dit Koninkryk van Ben-
gala, volgens het bellek van deze Kaart ,
befchreven hebben, moeten wy hier nog
ecnige zaaken byvoegen j die deze bc-
fchryvinggrootelyks ophelderen , en veel
licht byzctten.
HetKoninkrvk van Bengala, zoo veel Wan-
eeuwen van Heideniche Koningen be- ns'^f
zeten, is eindelyk ontrent A. C. if J*©- vc"(v^"
zyndc zoo wel vyfthien a fellhien mylen!enifpf.(alzoo dit by trappen, en nietopverd.
lang, en O. en W. in'cN. ontrencclf,
tot by na ter hcUt, maar dan verder na
't Z. maar vyf a zes mylen breed.
Aan de N. kant vertoond zich een
rievier , de boom-rievier genaamd j en
ontrent het midden aan de W. kant van
't Eiland ziet men in den Barrempoeter
drie kleene Eilandekens , de Radens-Ei-
landen genaamd, dicht aan die wal leg-
gen.
Drie mylen Zuidelyker doet zig de
groote fpruit , nog vier mylen Zuidely-
ker aan de W.kantdePurmer-landshoek,
en recht daar tegenover in 't O. hetfte-
deken Jefferi op. Ook ziet men bezuiden
Purmerlands-hoek een groote myl , en
nog twee a drie mylen lager vlak in'tZ.
van dit Eiland , nog twee fpruiten.
Dat nu deze Kuft in 't Z. langs die
twaalf en meer Eilanden, die men hier
ziet, zeer vuyl , gevaarlykj en dat ook
hier ontrent het Jacht Ter Schelling
verongelukt is, ziet men in de Gaart ook
eenigzins daar aangehaald.
VVanneer men nu het oog beooften den
Oo lier-arm vanden grootenBarrempocter
flaat, daar 't Koninkryk van Bengala aan
dat van Arracan grenft , ontdekt men
langs die Arracanfe Kuft, die zoo aan de
weft-kant (zoo als zyZ. O . '.lan ftrekt) als
ook in 't (j. en N. zeer berg-agtig is ^
ter plaatze; daar den Barrempoeter be-
noorden de Generaals Eilanden in Zee
ftort,pas bezuiden een kleene fpruit den
Konings-hoek , bezuiden de welke on-
trent zes mylen men de ftad Xettigam
tuflchen een kleene en een groote fpruit
leggen heeft, in welke laatfte, (die wel
een myl of twee breed is) een myl Z
een en de zelve tydgefchied is) door den
Grooten Mogol, Sjah Ekbar verovert , ze-
dert welken tyd de Mohhammedaanfche
Gods-dicnft daar eerft ingevoerd,gelyk het
naderhand door een onder- Koning, uyt
naam des grooten Mogols, beftierd is,
welke zyn Hof eenige jaaren aan een
tot Decca, de Hoofd- ftad van dit Ko-
ninkryk, plagt te houden.
Onder dezen Gouverneur of onder-
Koning (want van beide die zoorten
zyn 'er geweefi) ftonden alle de mindre
Landvoogden, Krygs-overftcn , en alle En hoc
andre kleene beftierders der Landfchap- '^ ^^^^
pen, fteden, vlekken, en dorpen, uyt-j"*.^^]^,
genomen den Duwan(dic zoo veel als de
Cancelier en ontfanger van des Mogols
inkomften , en de Tweede des Ryks is)
en den Baxi , of opper-gebieder over 't
Krygs-volk des Mogols , welke twee
Heeren nevens den onder- Koning dit
geheel land beftierdcn , onttangcnde
hunne Commiflic onmiddelyk van den
Grooten Mogol zelf, hoewel met eeni-
ge naeuwer bepaling, dan de onder- Ko-
ning, alzoo den zelven alleen de ruil,
vrede, Juftitie, en de ganfche wel-lland
van dit land aanbevolen, gelyk hem ook
het oppcr-gezag als opper- Veldheer (zoo
'er te Oorlogen valt) buiten alle twift op-
gedragen en toevertrouwd werd ; dog
buiten hem is 'er nog een Cazi, of Geeftc-
lyk Richter, die alle zaaken van 't Ge-
recht uitfpreekt, en de vonniflenvclt.
Nadat nu echter de Prins Sjah Soufa
Bcngala, en Orixa, uyt naam van zyncn
vader Sjah Djihaan , als onder-Koning
berticrde, gebruikte hy meer als een on-
der- Koninklyke magt, en deze heeft ook
V } zyn
158
BESCHRYVING der KUST
zyn Hof, niette Dccca, maar te Ragia.
mahol , zoo lang hy hier was , gehouden ; ;
hoewel dat daar na weer veranderd , en,
als bevorens, cc Decca geweelt isj dog
na dac hy door lall van burang-zeeb, en
door Mier Sumela , zynen Vcld-heer,
uyt Bengala na Arracan verdreven, en
daar aan een droevig einde geraakt was,
is Bengala en ürixa van den anderen af-
gefchciden, en 't Hof niet alleen weer na
üecca verphiatltjiiiaar i665.ook hec vero-
verd Arracan hier bygevoegd,cn onder de-
zen zelven onder- Koning van Btngala ge-
Itcld, zynde zyne magt tot voor by de
ftad Xctcigam bepaald , alwaar ook de
Luycenant-Generaal der Krygs- lieden zyn
verblyf houden moet., om deze Grcns-
plaats tegen de Arracanders te bewaren.
Orixa. ^^t nu 't Koninkryk van Orixa be-
landt, het zelve is, kort na de verove-
ring vanBengala,denHeidcnfchen Vortlen
al mede door dezen zelven V'orft ont-
weldigd , en op de zelve wyze als Ben-
gala naderhand doordien onder- Koning ,
of door een Vorll des Ryks, bellierd.
Als dit een byzondcr liyks-Vorfl: was,
plagt hy zyn Hof in de groote en ver-
maarde Hoofd- itad Cattck te houden ,
zynde dit Koninkryk nog merkelyk
met het Landfchap of lii'and Hin-
geli vermeerderd , dat al over veel jaa-
ren zyn eigen opper-gcbieder en Vorll
gehad had} maar 't geen mede 1650.
door den Grootcn Mogol veroverd isj
dog 1660. heeft de wettige erf- Heer van
En Hin- Hingeli, die in zyn kindze jaaren gedu-
gclis rig gevangen gehouden was, middel we-
'crovc- [en te vinden, om uyt zyne gcvankcnis
te geraaken, en dat Moors jok door be-
hulp der zynen van den hals te werpen,
daar hy cgter niet heel lang de vrugten
van genooten heeft, alzoo die ongeluk-
kige l^rins 166 [, door hulp der E. Maat-
fchappy weer onderde magt van Eurang-
Zceb gebragr , weder met Ketenen ge-
vangen gezet:, en wat beter, dan te vo-
ten, bewaard is.
Dit Landfchap wierd door den Gou-
verneur vaa Oegli , die als Zee-voogd
dezen Oorlog bygev/oond had, dog on-
der een minder Gouverneur in zyn naam
beftierd , en Sjah Soufi had in zyn tyd
Hingeli al van Orixa afgezonderd , en
daar een Gouverneur op zich zelven ge-
zet , en 't is daar door alleen veroorzaakt ,
dat Hingeli onder Bcngala is gcfteld,
hoewel 't lanJ en de ingezetenen anders
cigcntlyk tot Orixa behooren.
Even zo ) gaat het ook met de Gou-
verneurs van Bcllafoor en Pipcli, die den
Grootcn Mogol ordonneerd , dan eens
onder den onder-Koning van Orixa, en
dan weer eens onder dien van Bcngala,
om dat het beide lieden, zeer dicht aan de
Zee gelegen, zyn, te itaan.
V
ring
Het Koninkryk van Behaar, dat een^ji^j^j
gedeelte van Hindoeftan is, heeft al over
veel jaaren onder de Kroon der Groote
Mogolsgeweell, het welk, gel vk die twee
andren, mede door een onder- Koning op
zich zelven , die zyn Hof te l'attena houd ,
bellierd werd.
üc Hcerlykheid van Mjngeeris wei-Mon-
nig jaaren voor het Koninkryk van Hen- S"^'^'^*
gala door Sjah Ekbar veroverd , en werd
door een byzonder Gouverneur , die on-
middelyk van den Grootcn Mogol mede
zyne Commiflieonfangc, gercgecrt, die
gemeenelyk zyn Hof m de Had Mongecr
houd j maar ten tyde van den Nabab Mier
Sumela is deze Land-voogdy mede onder
den onder- Koning van Bengala geileld,
hoewel het in zich zelve zeer weinig voor
den Mogol opbrengt.
Om nu van ccnige byzondre plaatzen,
hier en daar gemeld, wat klaarder te fp re-
ken, zullen wy deze en gene klcene
voor af laten gaan > aangezien wy daar
na van de groote en voornaamfle plaat-'
zen nog in 't byzonder zullen fprcken.
Handiaal is een Comptoir van ons,£jjjj„g
daar de Hamans, en mcede Saanen in- voorna-
gekogt werden, en 't geen den meellcnme lian-
tyd tot de inkomften van eenigc groo- '^^^ P}*""
'' ■' r u • I • t> ia len be-
ten gefchikt is • fchrcvcn.
Ccerpoer-Mirts is een kleene flad ,
mede tot deze en gene inkomlten ge-
fchikt, en een Zyde-Comptoir, dat wy
nu verlooren hebben.
Teffindia een vlek , daar wy mede
ons Suyker-Comptoir hebben, en 't geen
onder den Gouverneur van Gorregaat
(laat.
Bollua is een Landfchap , daar veel
Saanen , en Siongel een plaats daar de
Siongelfc Saanen , gelyk te Somergam
de Soniergarazc Mallemolens gemaakt
werden.
OedagynsiscenZyde-Comptoir,'tgeen
wy al zedert 166}. verlaten hebben,
en dat onder den Gouverneur van Ber-
diiaan, gelyk 't vlek Cannacocl (een
verblyf plaats van ons, mede tot de Oe-
dagynze Zyde-handel behoorende) daar
mede onder ftaat.
Baalgerriis een plaats , daar veel Saanen
van dien naam gemaakt werden.
Barienegger is een plaats van ons, daar
de vcrkens flagting der E. Maatfchap-
pygefchied, gelyk Soecanotti de plaats is,
daar zy gewoon is Ryll , en andre
Graanen te doen laden.
Bierboen, Sjandcrconj. cnSjanegger,
zyn haarc Suyker-gewclten, en daar zy
die inzamcld.
Calcula, Mondelgaat, en meer andre
neder waards, leveren 't meefte wafch,
en de Hcnnip uyc, die wy van nooden
hebben.
Ncd-
Van C H O R O
Neddia geeft zeer veel Caflas van die
naam , Gorregaac veel zydc , en Ceer-
poer Tongi de meelle Bengaalze boter,
en olie.
Ceerpoer Fiingi is een Portugeeze
plaats, daar zy ook een Kerk, en hun-
ne Ankcr-plaacs op de nieuwgevondenc
Deccaze vaart hebben.
Bhareitella is een kleene Grens- ftad,
die van ouds meelt diende om dit Ryk
regen den Vorll van Aflam, en tegen
de verdre landen , die tegen over Ton-
kin en China lcg:;en, te dekken,
Hingeli,wel eer een aanzien elykever-
blyf-plaats van ons (en daar dePonugec-
zen hun Kerk , en quartier plagten te
hebben) is in de eerltc tvden uK-eft tot
hetopkoopenvanRyll;, en andicbehocf--
ten, gebruikt, dat men ook wel tot Kin-
dua, Kenka, en Oadrek plagt ts doen,
dog alle die plaatzen hebben \vy nader-
hand verlaten.
Herriapoer leverde veel Saanen van dien
naam , Cafferi veel Taffatsjela'; , Ging-
gangs , Allegias , en Adathays , die
daar ontrent meeft gemaakt werden.
. Tamboli en ianzia zyn twee Portu-
geefche vlekken, daar zy hunne Kerken
en Sout- handel hebben , behalven dat daar
veel wafch valt.
; Milgieri is een vlek, en Land-flrcek,
daar de meefte ïzern werken, en ook die
voor de E. Maatfchappy gemaakt wer-
den. '..■ ' ■ '; ■..■ r
Cos Af- ^^^ Aflam was wel eer een oppcrmagtig
tïm. Koninkryk } waar van wy in 't leven dei
^'Iogols breeder fpi eken , palende in 't N .
tegen Tonkin en China j dog hetisdoor
<fcn Nabab Chancliannaan (anders Mier-
Sumela genaamd) i66i, gelyk wy in 't
leven van Eurang-Zeeb toonen , vero-
verd. Een Koninkryk, daar men wil dal
ook veel ftof-goud , en andre fchoonc
Albe.
•waarcn, vallen.
;■• Cos Bhaar is een Ryk op zich zelven,
.welkers Koning dan eens den Grooten
(Mogol onderworpen is, en dan het jok
eens weer afwerpt j hoewel hy den
-meeften tvd 'er onder buygen moet.
- Ragiawerda zyn verlcheide byzondrc
Landen op zich zelven ,- 'die zig al mede
dan eens regenden Mogol aankanten, en
dan weer ten ecrften onder zyne wape-
■jien buygen, en zich vernederen rnoetcn >
hoedanig byna het mee de Landen van
■ Oedapoer en Tipera gelegen is ; die dan
eens op hunne zelven dan weer eens onder
den Mogol,cn zomcyds wel eens onder den
Koning van Arracan (dat egter na j66i.
ophield) plagten re (laan.
- Afoe plagt mede een land op zich zel-
ven te zyn , dog 't is door den voornoem-
den Nabab al mede nevens Cos AfTmi
meeftendeel, en daar na door andre onder
M A N D E L. 15-9
Euran-Zeeb gcbiagt ; die dat zedcrt door
een byzonder Gouverneur belticrcn de-
de j hoewel het in den cerlten ryd na de
verovering mede onder Bcngala itond.
Sundiva is een Eiland, d,it altyd aanSundiva.
den Koning van Arracan plagt fchatting
te betaalen } dog het wieid 1666. door
Eurang-Zecb veroverd , waar toe de Por-
tugeefche overloopcrs in Arracan, dien
Koning fL'handelykverradendCi niet wei-
nig het hunne gedaan Iiebben, meinen-
de dat dit hen wonderlyk wel beloond
zou werden, dat egter geenzins gefchie-
de, alzoo de Nabab hen niet minder, dan
ons, toen .milleyde,en met bloore woor-
den betaalde , dat zeer ilecht met hen u\ t-
quam , en hun allen metccr ryd verfmel-
ren dcde.
De vaart en zee- Strand van Sjanger- Het
naat, ofwel van Punta dasPalmeiras tot'Jl'^"^
aan den hoek van Sagór, of 11 ha da Ga-s.f^j.'^
linha (dat is 't hoender- Eiland) mitsga-&^:
ders de rievier op tot Oegli , is van tyd
tot tyd bevaren , en door Stier-lieden
ontworpen , en net ntgeteekend , en nog
jongfle door ecncn Cornelis Proot nader
onderzogt, en verbeterd , gelyk ook ze-
dert het nieuw diep bv Sagór gevonden ,
endoorden zelven die vaart der rievier
opwaards van Oegli voorby Caflimabafaai:
en Soti tot Ragiamahol niet alleen met
veel opmerking bevaaren, maar ook net
ontworpen , en op Batavia overgele-
verd is.
Vin Sagooryöf llha daGalinha, Ooft-
waards tot aan den wefter-arm van Porta
Grandi, of des Nababs hoek, is hetnoit
by en onirent de wal met kennis van eeni-
ge Nedcrlandfche fchepcn bevaaren, of
onderzogt, en dierhalven zyn alle Caar-
ten van die Kuil maar by giffing, en na
de eerlle Portugeefche bevattingen ont-
worpen, en ook 200 maar gebruikt} ge-
lyk men met goede redenen bewyzen kan ,
dac de gemelde Kult dertig raylen langer
is, ('an die Car.rten uytwyzen, zoo dat
danby gevolg de 'Kuften van Arracan,
Pegü , en waarlchynely k ook die Bogt van
■ ra4iafleri , veel te 'weltclyk , gelyk ook
- Ji'ixa re Ooltelykiti die Caarten fchynd
gelegt te zyn.' •--' ' f.i; -' ' ,
Om deze reden dan isileKuft, of wal -
Itrekking van gemeld Sagoor tot aan de
rievier den Barrenpoèter hier ook niet af-
geieekend, en maar alleen met een een-
voudige linie betrokken.
Uyt de rievier van Arracan , en van 't
Rifot de grootc rievier van Rammoe,
tot binnen de rievier van Xctrigam, en
N 001 d- waard op van Poita Grandi tot aan
Ccerpoet- Fringi, en tot de Hbofd-ilad
Decca toe, is dit vaar-water 1666. en
1667. met de Jagten Landsmeer enPur-
mcriand, en weder t'zce-waards, of buy-
tea
lóo
BESCHRYVING der KUST
ten om tot op de Rhecde van Bellaloor ''t Noorden na het Zuiden doorfiiedcn
en Pipeli , volgens deze afgelHppelde
vaart (die men hier ziet) ceiil bevaaren ,
en door de opper- hoofden dezer fchcpen
daar van een Cairt ontworpen, op Ba-
tavia overgeleverd, en hier ingclalL
Voords 't vervolg van deze Caart, zoo
van Kagiam.ihol Noord-waards tot Pat-
rena, alsOolt-waardstot Dccca, en weer
van Decca Noord-waards tot Gorregaac,
en Bharcithella, en well-waards tot Oc
gil, als ook van Oegli en Calfimabafaar
wclb-waards tot Baccarefooren Berduaan,
en voords naOrixadoorNareinger, Belle-
loor en Badrclc tot de Hoofd- ftad Cat-
tek , 15 door verfcheyde dienaars der E.
Maatlchappy in Bengala bereysd , en nu
zyn door een der zelve alle verfcheyde
deelen van dit gewefk en alle onze Comp-
toiren enverblyf-plaatzen, voor zoo ver-
re die onder Bengala behooren, zeernec
hier in begrepen, en zoo volmaakt, als men
doen kon, te zamen-gevoegd , waaraan
Johan van Leenen , volgens ordre van
de Hr.Dirccleur Mattheus van den Brou-
ke de laatlte hand gelegt heeft.
Na dat wy dit voor af hebben laten
gaan, zullen wy nu al verder tot «menige
byzonderheden,dit magtigKoninkryk van
Bengala betreffende, overftappcn
In oude tyden wierd het in drie voor-Q^^^^
name deelen verdeeld in Bcngala, Pru-Vcrdec-
rop, en in 't Land of de Ryken der Pa-üng.
tans.
Prurop is een Landfchap, dat eenigc
dag-rei/,cn bewcfcen den Ganges, ontrent
een zwaar gebergte , en niet verre van
Ragiamahol (een ftad van welke wy na-
der fpreken zullen) legt.
Bengala, het tweede deel, wierd zoo,
gelyk ook dit geheel Land , na deszells
byzonder Koninkryk, en niet (zoo zoni-
mige willen) na de hoofd-ftad van dien
naam (die niet bekend, nog in wezen, en
maar verdicht is) genaamd.
Men heeft daar meer andre voorname
ficden , van welke wy hier na breedcr
zullen ipreken.
Het land der Patans bcftond wel eer in Het
een menigte van klcenc Koninkryken j^*"^
die mecl't in 't gebergte ten deelen van^j^"^^
l^engale, en ten deelen ook van Hindoc-
Itan, zelfs tot Delli toe, beooften enbc-
weftcn de Ganges gelegen waren, gelyk
ook Delli (nu des Mogols hoofd- fiad) een
van hunne voornaamfte Ryken gewecft is.
Dit waren in oude tyden zeer magti-
ge, dappere, en alomme gevreesde volke-
ren , welker Raja's en Koningen iu dio
gcwcften een grooten naam verkregen , en
in onverfaagdhcid huns gelyk niet had-
den , waarom zy ook het allerminftca
I
Het is een zeer groot en wyd uytge-
Heeilyk-ftrekt Ryk, dog ook een van de hccr-
heyJ cic- lykftc , vermakelykfte , Ry kfte , en vrugt-
j" , baarfte Landen van ganfch üoft-Indièn,[aan andre Vorften, en in oude tyden zelf
en een van de befte Landfchappcn, die, aan de groote Mogols niets wilden toe-
onder 't opper-bewind des Mogols zyn,! geven, gelyk wy daar in 't leven der Mo-
wel eer in veel byzondrc Ivoninkry-I gols verlcheide voorbeelden van aan-
ken (gelyk wy zagen) beftaan heb- haaien.
bende. | Hunne manhaftigheid maakte niet al-
Desielfs Het Gicnft in 't Noorden (om des leen de Koningen, maar ook de minften
Greinen zelfs Grens- paaien nog nader aan te wy- onder deze volkeren zoo trots en hoog-
nadcrbe-j,^,-,) aan de Mogolze Landvoogdyen van moedig, dat zelfs knegts en waterdra-
Mevat, Nervat, Pattena, en hoogeropjgers, iets meteeneneed willende bevefti-
aan Tartaryen. ië^"> '^ zelve met deze verwaande woor-
In 't Ooften paald het aan Arracan en | den deden ! ik moet noyt Koning van
Delly werden, zoo dit of dat zoo niet is.
paald.
der groote
Mogols,
en
Ava.
In 'c Zuiden werd het door de Golf In 't leven
van Bengala bekabbeld, zynde een groo- i wanneer wy over de Landvoogdy van
te Zee, die haaren aanvang by de CaapI Guzcratte fpreken, zullen wy zeer dik-
Comoryn, op agt graaden N. bieedce,! wils van deze en gene van die Koninks-
neemd, en zigtot aan de ftad Xettigam,i kens 't een en 't ander melden, en daar
die op li graaden N. Breedte legt, uyt-| dan ook aanwyzcn,hoe Sjah b'cbar , een
ftrckt.
In 't weftcn ftoot het tegen het woeft
Gebergte, en de zware wildcrnillcn van
Ratipore, als mede tegen het Ryk van
Bacala , en het Landichap Prurop , of
met een woord tegen 't Ryk des Mo-
gols,dat gemecnelyk Hindoeftan genaamd
werd.
In 't Zuyd-weften paald het aan de Kuft
van Orixa, en het Ryk van Golcondaj
en in 't midden werd het van de groote
en wydbcrocmdc ricvier de Ganges van
der grootfte Keizers van Hiiidoeftan, en
cMider de groote Mogols een van de
grootfte uicbreiders van dat magtig Kei-
zerryk, ook de meefte van deze Patans
en Berg-Koninskens overwonnen, en der
zelvcr Landen onder zyne Hcerichappy
gebragt heeft.
Het is een Korffelig volk , dat zich
zelfs by de minfte voorvallen in de uyterftc
gevaaren, zonder eenige vrceze gewoon
is te begeven , het uyterftc voor hunne
eere en groocen naam re wagen , en by na
om
Vnn C H O R O M A N D E L.
ló^i
om geen reden zich aan iemand lichtover'das Palmeiras, N. O. aandevenende by
te geven, en zoo hen de nood daar toe
dwingd, dan willen zy zich nog alzoo
lief laten doodflaan , dan dat zy een plaats ,
hoe kleen ook , zouden overgeven, om
dat zy fchrikkcn zouden by hunne wyven
t'huys te komen , die hen voor hare
mannen niet zouden willen erkennen ,
zoo zy de laf hertigheid hadden van een
Vefting, hen toevertrouwd , overtegc-
ven. Ja daar zyn voorbeelden, dat de Ge-
malinnen van deze Kajas, na diergelyken
overgave, hare mans nier alleen niet wil-
den erkennen, maar ook niet in de Vefting
laten komen, waarin, zy zich onthiel-
den , agtende het de uyterfte fchande
zulke mans te hebben.
Zy agten by na niemand , en willen in
tegendeel van ieder gcagten ontzien zyn.
Zy zyn dood-vyanden vandeMogoldcrs,
fchoon het hunne Geloofs-genooten zyn ,
om dat zy, die in oude tyden (gelyk wy |ten gemeenelyk voor de ilad of 't open
komt, is Bellafoor, die thien a elf my- gj^ji^.
len van den mond van de Gangcs legr ,enfoor, en
daar zig 't land zeer hoog vertoond. WyP'pel'he-
hebben van ouds her hier al een Logic ^^^^^"*
gehad, gelyk de Engclzen en Portugee-
zcn mede , welke laarlte hier ook een
kerk hebben, die zeer fraey is.
A°. löff , of daar ontrent , zonden
de Engelzen hier een fchecpjcn met
eenen Capitein Broekhoven , een zeer
ervaren man in de zaaken van Indien,
met cengroote honfd-zom, om ons over
al de wet te Hellen , ente dwars-boomen,
zoo dat zy zich toen hier vader, dan
bevorens , ichcnen te willen maken ; ook
zou hy, als hun Piefident, op Bellafoor
leggen.
Hier was ook ons Vfer-Comptoir, be-
halvcn dat 'er zeer fync Saanen , en an-
dre ichoone kleedcn vallen > dog wy pl:ig-
in de levens van hunne Vorlten toonen)
by na niets waren , hen by na al hunne
Landen met geweld, enzecronrcgtveer-
dig afgenomen hebben , hoewel 'er hier
en daar nog eenige Berg-Koningen zyn,
die de groute Mogol nog onder zyn ge-
weld niet heeft weten te krygen , om
dat zy diep in 't Gebergte plaatzcn bc-
woonen, die ongenaakbaar vooreen Le-
ger zyn.
Wanncernu deze hoogmoedige men-
fchcn herdenken , wat zy in oude tyden
geweeft, en wat zy, door 't geweld der
Mogolders, nu tegenwoordig zyn, mec-
nen zy van fpyt te bcrllcn , ziende de
zelve, fchoon nu hunne opper-heeren,
altyd met een oog van veragting aan.
Zy hebben ook weinig agting voor
de Heidenen, zoo, om hunnen bcfpotte-
lykcn Gods-diend, alsuyt hunne aangc-
borcne hoog -hertigheid in 't algcmcyn
voor allen.
Men heeft in ditKoninkryk vcelmag-
tige fteden , en ontelbaar veel dorpen,
alle welke op te tellen of nacuwkearip
te belchryven, ons oninogelyk is, alzoo
men de onzen niet toelaat zoo diep Lan-
dcwaard in te komen.
Üe voornaamlle dezer fteden ofte vlek-
naamlte ken zyn Decca i.)cgli, of Hocgli , Cas-
ftedcn, {Imabafar, l'attena, Ragiamahol , Mon-
geer, en Sjoppcra, waar by men de fte-
den Bellafoor en Pipcli (hoewel nu zeer
vlek Fipeli, twee mylcn buiten de wal,
De voor-
ten anker te leggen.
Deze itad legt vyf mylen van Bella-
foor, daar men gemeenelyk lootzen in-
neemd , om den Gangcs op te zeylcn.
Men plagt hier van ouds ahvd de balpe-
ter ook te zuyvcren j dog zedert lófö.
beeft men dit beginnen in Fattcna te doen.
Dit zyn fteden, die onder 't Koninkryk
van ürixa behooren , zyndc Pipeli nu
zeer vervallen , onbcmuurd , langs de
rievier gelegen , en meeft uyt Bambocze
huizen beftaande, waarom wy ook me-
nigmaal (dog te vergeefs) om fteene Pak-
huizen aan de jaloerze Mooren verzogt,
en ook lang getragt hebben , om van daar
(gelyk eindclyk gelchied is) na 't Eiland
Hingeli op te kramen.
üe huizen nu hier in Pipeli zyn wel
groot , maar flegt , en meeft van riet ,
kley, en koejen-milt, met wat kalk bc-
ftreken, opgebouwd. De meefte Itaan
ook, om de zware vloeden, op ftaaken,
of op heuvels i en dit is de reden, waar
om men hier ook voor de Portugeefche
roovcrs , die uyt Bengale en Arracan
nu en dan met hunne Galeyen en roey-
vaartuigen verichyncn, zoo bang is, om
dat die zomtyds dreigen alles te komen
afloopen, en in brand te ftrken, zoo zy
hen geen genoegzame brand-lchatting
geven, waar toe zy, alzoo men daar veel
Pakhuizen met dierbare waaien vind,
en zy zeer laf-hertigeSoldaaten zyn, wel
en Han
del pi.w
ïen in
Bengale. vervallen) wel voegen mag, welke twee
laatftc wel cigentlvk onder de kuil van ' genoodzaakt worden.
Ori.xa behooren j maar gemeenelyk mede De fchepen leggen verre van deze ftad
onder Bengale gerekend werden, omdat ten anker, wegens de menigvuldige en
men, van de kuft Choromaudel komen- groote ondiepten.
de, die eerft in 't gezicht krygt, en ge- Wy hebben van ouds hier, alzoo 'er
niecnelvk te BcUaloor, ofwel te Pipeli , i veel kiceden vallen , een Logie en een
ten anker komt. ' oppcr-hoofd gehad , en het is een zeer
De eerftc ftad, daar men v^n Punta volk-ryke plaats, daar ook de Portugce-
V. Dekl. 1 X zen
Hoegli.
i6i
BESCHRYVING der KUST
zen een Bandel, en kerk hebben j maar
verinics die Moorfche Goiiver.icuis onze
opper-hootden ondragelyk met allcrley
knevelerycn plaagden , vond de Heer Di-
recteur van den l'iouke i^fS, zoo als
hy dic Comptoir overgenomen had , goed,
zich van hier op 't Lüand Hingcli neder
te zetten, dat haar Edclheden 1660. ook
goed keurden, te meer, alzoo ons dat [ zeer aangename wandel
Het is maar een groot vlek , dat zeer
vermakelyk in de lengte langs de grootc
ricvicr de Ganges gelegen , en wyd uyt-
gellrckt is. De plaats, daar onze Logie
is , werd eigentlyk Siniernu , en niet
Hoegli (dat de naam van 't dorp is) ge-
naamd. /
Men hcefc 'er veel fraejc ftraaten , en
aen , het
fipeli zeer yeel gekolt heelt , behal- 1 zy dat men n^ de groote Bazaar , of
ven de ichadc, die wy löfj, door toe- markt , gaat, daar zich vyf trots ge-
docn van den Moorfchen Gouverneur bouwde Heidenlchc Tempels opdoen,
Alibeck leden, die toen onze Logie heeft het zy dat men zyne wandeling langs de
doen verbranden , daarwy 19111 1 1. by rievier, en hooger op na het Portugees
liccen zitten , zonder eenig ander verhaal oord neemd,
op hem ie konncn krygen , dan dat hy Men ziet daar veel aanzienelykc gc-
atgczet is i maar de Heer Verpoorten bouwen, na 's lands bouw-kunde al vry
oordeelde, dat men deze Moorfche ge- welgefchikt, en by welke men een ge-
weldenaars wel beter tot reden zou kon- heelen Üreek grootc Pakhuizen, die meell
nen brengen, indien men befluii en kon, brand- vry zyn , o tmoet, behalvcn een
uyt Bengale voor een tyd op te breken , groote menigte van andic wooningen,
en hen de Zee onve\ lig te maken, dat, en van opgepropte winkels, in welke
hen i.TOiite ichads doen zou j dog dit is 1 men fchatten van allerlei hccrlykc zydc
een uyterlte , waar toe men zoo licht j Itoffen, keurlyke Lywaaden, envanal-
/niet kan overflaan, om dat, by 't Ui
liaan van dit rad in Bengale , dan ook 't
rad in lapan, en elders, zoo lang zou
les,datdithecrlyk Koninkryk uytlcverd,
op een geltapeld leggen ziet.
Hoewel men 'er veel gebouwen vanonzc
moeten Uil itaan, weshalven gedulde en} Bamboezen heeft, die van klcy en Koe- Logic
voorzigiig geven van gefchenken op z.n' drek gemaakt, en dan verder met kalk^''^^*''
tyd en plaats, hier voor eerll nog wel 't bellreken zyn, heeft men 'er egter ook
befte wezen zal. j veel hegte en iteene gebouwen , onder
Oe eerilc plaats, na welke men van welke onze Logie geenzins een van de
Pipch na Bengale gaat, is Hoegli (of minltcis, die een hccrlyk uy-ilzicht op
anders Sjahabaad; genaamd.
den Ganges heeft , hoewel zy wel 800
Zy legt ontrent op 2^ graaden , N. ' bchreden, ot een groote Mufquetfchoot,
Breedte, en op de lengte van honderd 'er afgelegen, en aldaar opeen (choone
en elf graaden.
vlakte, en uyt geen bekrompen beurs
Dit is de Hoofd-plaats van alle de | (alzoo 't Comptoir van Bengale vet is,
Compioiren der E. Maatfchappy in dit jen wel wat dragen kan) gebouwd is.
ma^tig Ryk van Bengale, gelyk hierj Van buiten gelyktzy weleen Veiling,
mede 't Hoofd-ComptoirderEngelfchen, alzoo zy met vry hegteen hooge muu-
Portugeezen en der Franlchen is. j ren , van zware fleencn omringd , en
Zv legt 36 mylen de Ganges op , en ook van eenigc punten en bolwerken op
de fchepen, die by 't opzeilen van die 1 de hoeken \oorzicn is, .waar op men
rievier ccrfl; de Eigelfche Logie, p mylen j zulk een getal van metaale ftukken ge-
lager, alsdeonze, en Collecatte genaamd j legt heeft, dat wy in ilaat zyn de trotze
(gelyk zy ook wel de cierlklle van allc| Mnoren zeer licht, zoo zy ietstegenons
de Logicn hier isjendaar nadeFranlche, beginnen wilden, te beteugelen.
Chandarnagor genaamd , (ook een fracy Men hcctt egter op zommige tyden
gebouw op de Zoom van een fpruit van goed gevonden, dit gefchut hier of
van den Ganges, een myl lager als d'onze, daar, voor het gezicht der groote Moor-
fche Princen, te bergen, op dat men het
den Prins Sjah Soula , en den Nabab,
gelegen) voor by vaaren, konncn tot bo-
ven toe voor onze Looic komen.
De Portugcezen hebben hier i kerken ,
die 'er ons beide om verzogten, op een
een van dcjefuieren, en een van de Au- goeden grond zou konncn weigeren
guli:ynen,in een dorp, de Bandel genaamd, j Deze Logie is, gelyk de mecftc ftec-
i mylen hooger als onze Logie, by de^ne gebouwen hier, van boven plat, en
Veiling der Mooren,'Do ba.
van een fraeje fteene vloer verzien , waar
De Deenen hebben hier maar een ge- ; op~ men gewoon is 's avonds in de koelte
meen huvs, nog ; mylen lager, dan de j te zitten, om zich te verluchten , en te
Franfcbe Logic.
Men ziet daar nu en dan wel 8. 10.
ja I i. van onze fchepen leggen , en de Bacy
IS zoo groot, dat 'er zich een groote me-
nigte onthouden kan
Iverquikkcn.
j Men heeft 'er een fchooneLand-poort,
en een water-poort, waar uyt men na
de rievier gaar.
Pas
Van C H O R O M A N D E L.
16
Pas van binnen de Land- poort heeft
men een groot plein , langs welkers
muuren zeer veel Pakhuizen , en in 't
midden veel wooningen , voor de Be-
dienden gebouwd zyn, waar onder dat
vau den Heer Directeur van dea handel
alhier in hccrlykheid uytmuntj waar by
de Heer Pelgrom een heerlyke Galdery
in de tyd van zyn beftier gevoegd heeft
3
Landwaard in legt, opgefloten waren,
liormender hand ingenomen , verwag-
tende die dag 't leger van den Nabab
om hem over zynen opftand te Ih aften )
dog deze bleef vry lang onder weeg.
undertullchen dedc Soebasjings broe-
der nu en dan met een vliegend Legertje
van looo Ruiters een fchielyken inval hier
en daar, zonder zelf onze Logien , en
Dit gebouw beflaat een zeer groot! die der Portugefen tot Hocgli te ver-
vak, en 't heeft den omtrek van een groot ; fchoonen , hoewel ons volk die troep
Kafteel. Men heeft hec wat verder van j dappermoedig vcrdreefj waar op zy hen
de rievicr gezet, om niet door de Gan-jnict weer dorften aandoen.
ges overftroomd te werden. Ook heeft de Nabab eindclvk dezen
Indien 't wat fterk gemaakt is , het is j verwaanden pagters broeder geheel uyc
niet zonder reden , alzoo Hoegli maar 1 hec veld gellagen.
Won
derlyk
een open vlek is, en men zomtyds voor
deze en gene Inlandze vyanden bloot
J^gt, gelykmen uyt dit volgend voorval
zien kan.
Ontrent löpj, en i5p4. ontftondhier
een groote opfchudding en oproer onder
voorval de Inlanders , ter oorzaak zekere Soe-
^"'^g^Sbasjing, een kleen Prinsje hier ontrent,
nenSoe-^fS''y^clykc vcrwoeilingen zeer onver-
basjing. wacht aanrechtte.
Hy was in 't eerft maar een pagter
van den grooten Mogol, die i f of zo
Ruiters houden mogt , om de rechten
van 't Land, die hy gepacht had, in te
vorderen.
Pas agter de Logie heeft men een groote De Lyn-
Lynbaan der E. Maatfchappy , alwaar baan.
zeer veel touw-werk voor de ichepen,
die hier menig anker en touw zitten la-
ten, gellagen werden.
Wat verder heeft men de pragtigeoc cra-
Graven der Nederlanders, van welke ven dec
zommige zich als Pagoodjens , andre weer ^<^"*"*
als Pyramiden, of heerlykcTombenver- *
toonen, alzoo zyalle van fteen gebouwd,
zeer fraey opgetrokken , en wit geplei-
Iferd zyn , dat van verre een heerlyk ge-
zicht geeft. Verfcheide Beftierdcrs , en
andre mannen van aanzien, leggen daar
in onder-aardfche wooningen, die geen
Een ander nabuurig pagter belette pragtig gebouwde huyzen in heerlykheid
hem niet alleen hier inj maar viel ook
in zyn landj weshalven hy daar over aan
den Nabab (of Landvoogd) klaagde, en
verlof verzogt , om meer volk te mogen
werven.
De Nabab hem dit toc^eftaan heb-
bende, jaagde hy den pachter niet alleen
weer uyt zyn land , maar liep ook 't
land van dezen pagter af, en benam hem
't leven.
Het bleef daar niet by > maar Soe-
basjing hier door zeer opgeblazen ge-
worden, en te weten gekomen zynde,
dat de Nabab volgens laft van den
Mogol , op de klagten des Divans , zyn
troepen afgedankt had, viel in deze lan-
den van den Mogol, en maakte zich in
korten tyd meefter van alle de oevers en
plaatzen, aan de Ganges gelegen, (lel-
lende over al Tollenaars na zyn zin.
Ook zou hy, indien hy niet door een
byzonder toeval overleden was, zich in
korten tyd meefter van 't ganfch Ryk
gemaakt hebben.
Hy liet een zoon van 12, jaaren na,
waar over zyn broeder voogd was, die
ook de zaaken des overleden voori-
zettede.
Deze heeft de Vefting , waar in de
fchatten van den Mogol , ontrent i o a
ïz dag-rcizen van Chandarnagar (daar
de Franfchc Logie is) ende die .60 mylen
wyken, en veele der zelve in luifter en
grootsheid overtreffen 5 dog daar is 'er
geen , dat in pracht , en cieraadcn , by het
Graf van den HeerDiie«5teur , Maarten En andic
Huisman, haaien kan. cieiaa-
Buiren het vlek heeft men de fchoonfte'|^'\'i'^"
Landsdouwen, lufthoven, wafch-plaat- '^^^^'
zen. Tanken, wandelwegenen de ver-
makelykfte plantagien, die men zich ver-
beelden kanj behalven een menigte van
dorpen, die men ontmoet.
De Mooren hebben hier ook zeer
fchoonc gebouwen , die een groot cie-
raat aan deze plaats geven.
De naafte ftad van naam , hier ontrent
gelegen, daar wy ook een Comptoir heb-
ben, en alwaar de Tweede Perfoon van
de IJeftiering der Nederlanders legt, is
Cadimabafaar, dat kortheids halven gc-
meenelyk Casmabafaar genaamd, en vanCafllma-
veelen maar voor een vlek gehouden ^^'*^'^*
werd.
Men vaard 'er met een rocy-vaartuig
na toe, en men heeft vyf etmaal van
nooden , om 'er te komen.
Men ontmoet onder weegverfcheiden
dorpen, en vlekken, als,Nata, Trippe-
ni , i\mbowa, NeJdia , Lalamatti, en
Sedebat. Het 'n ons voornaamft zyde-
Comptoir,gelyk mede dat der Engclzen,
en deze ftad ftaat onder den grooten
GouvCTncur van Moxudabath,
X 1 Wan-
104
BESCHRYVING der KUST
Deftad
Decca.
Wanneer men verder den Ganges op-
vaard , heeFc men de grootc ftad Decca ,
Hoofd-ftad van 'c Ryk , daar de onder-
Koning ook zyn Hof houd.
Zy lege mcell open, maar i$ redclyk
fraey bebouwd , en voornamelyk ziet
men in de zelve zeer fchoonc Moor-
fche gebouwen , verfchcide aanzienclyke
Mesdjids , heerlyke markten, eea tref-
fclyke Meydaan en Ry-plaats , mitsga-
ders veel Heidenfche aanzienclyke Tem-
pelen , die deze Itad een grooten luifter
byzetten. Zy is ons voornaam Lywaad-
Comptoir , en ook dac der Engelzen ,
en der Portugeezen.
Als men Noord-Ooft van hier 60
mylen de Ganges opvaart , komt men
by het Ryk van den magtigen Koning
van Aflam , en by de Ichoone ftedcn
Guerguon, Chamdara, &c: van welke
wy breeder onder de zaaken van Eu-
rang-Zeeb , in 't leven der groore Mo-
gols, fpreeken. Dit Comptoir van Dec-
ca, uedagyns , en Ceerpoer, wierd lófp,
als te verre afleggende , gelicht ; hoe-
wel wy naderhand op Decca weer een
Comptoir gehad hebben.
Wanneer men nog hooger den Gan-
ges na 't N. W. opvaart , komt men
_j . , aan de vermaarde en groote koop-llad
Pattena. P'«ittena, Hoofd-ftad van 't Koninkryk
van Bchaar, en de Hof-plaats van den
onder -Koning, waar by het ook ons en
der Engelzen voornaam Salpeter-Comp-
toir is} gelyk men die zedcrt lóyó.
hier heeft beginnen te raffineeren en re
fuy veren, dat tot dien tyd toe te Pi-
peli plagt te gefchicden.
Deze ftad plagt wel drie uuren ver-
re langs de Ganges uytgeftrekt te leg-
gen. Zy is van een deftige Vefting , met
zware bolwerken en hooge Torens voor-
zien. Men ziet in de ftad veel heer-
lyke gebouwen, vry pragtiger en heg-
ter, als deze Landaard anders wel ge-
woon is te bouwen. Men heeft "^"er
ontelbare hoven en thuinen, zoo in, als
Tondom, het krield 'er van huizen vol
ingezetenen, en daar zyn zoo veel Moor-
'ze en Heidenze Tempels, dat men het
niet gelooven zou. Onder de laatftc
maar aan de land- kant is zy cenigcr maten
gefterkt met klcenefteene Veilingen, en
Torens, die egter meer tot cieraad , dan
wel tot verfterking der zelve, dienen.
Men heeft, onder veel andrc groote
ftraaten, 'er een, die door de ftad over
langs loopt, wel een groot uur lang, en
met zoo veel winkels , en allerlei am-
bagts-kramcn voorzien , dat men niets
ter wereld zou konnen bedenken, 't geen
daar niet te vinden is. Deze ftraat is
weer met zulken menigte van dwars-
rtraaten doorfncden
Landewaard in
rievier loopen ,
en
dat
van welke eenigc
andrc weer na de
men
het getal der zelve onthouden kan
weer na
onmogelyk
Deze
zyn al mede met allerlei winkel-waaren
voorzien , en bequaam , om iemand een
dag twee a drie op te houden, om alhec
fraeje daar van aan te teekenen.
By de Meydaan, of Tournoy-plaats,
heeft men het pragtig hof van de Land-
voogd. Dit is een fchoon aanzienelylc
gebouw , weerdig om van een Hollander
gezien te werden.
iSiiet verre van daar is ook eenfchoone
Karaw.iaafara , die men zeer dik wils met
koop-licdcn vervuld ziet.
Onze Maatfchappy heeft hier ook een
fchoone Logie, en vafte opperhoofden,
om de waaren , die hier vallen , op zyn
tyd in te zamelen j maar de moejclykhe-
dcn , die dezelve van tyd tot tyd met die
Moorze Gouverneurs gehad hebben , zyn
onbefchryvelyk , vermits zy hen dwingen
wilden eerfthnnne Salpeter, en andre goe-
deren, tegen zoo een prys, als zy ons
ftelden , te moeten nemen , eer zy de
waaren , die wy van andre lieden veel beter
koop gekogt hadden , wilden laten na
beneden komen. Daar men hun boozen
wil ai in volgen , en dat nog wel met
gefchenkcn goed maken moeft.
In 't jaar 1 6f i . viel hier zulk een zware
brand voor, dat deze fchoone ftad
Die
,„i65i.gc-
ten grootften deelent,j.jti^^ "
zeer korten tyd ,
door de vlammen verteerd was ; dat zom
migen , die de gruwely ke zonden van deze
ftad kenden , alzoo 'er de hocrery , So-
doraitery, en 't moorden zeer gemeen
is, als een regtvecrdigeftraf overal hunne
zyn 'er verfchcide van Arduin -ftecn, op J boosheden aanmerkten. Men wil, dat de
heerlyke pilaaren van dezelve ftoffc
ruftende, doch het is te beklagen, dat
zy zoo donker zyn, alzoo 'er geen an-
der licht , dan door de voor-deur , in
komt.
De grond van deze ftad is al vry hoog,
om regende zv/are vloeden gedekt te zyn.
En dit is de oorzaak , dat men van ftrand
af, met gemeen water, op veel plaat-
zen zo, 30, en zomtyds 40 fteene
trappen na de ftad op moet gaan.
Aanderievier-kant legt zy geheel openj
E. Maatfchappy by dien brand wel 900000
pond Salpeter verloren heeft, behalven
andre waaren, daar door verteerd.
Wanneer men de Ganges hooger op-
vaaren wil, komt men eerft aan het dorp,
Monccr, dat een half myl Landewaard
in van de Ganges , tufl'chen Pattena en
öjoppera, leg: gj
Dit plagt wel eer maar een wilücrnis
en woeftync voor Tygers, en ander wild
gedierte, te zyn; maar zeker Heilig man,
Hia Moncra genaamd , en een Fakier,
of
Van C H O R O M A N D E L. 16^
of bedel-Monnik gcweeft , heeft dezejlyke ftad , die ook door een byzonder
vriigibare Land-Ibcek (zoo de Inlanders | Gouverneur beftierd werd, en daar wel
zeggen) van 't wild gedierte door een zon- ! eer den Prins Sjah Soula zyn Hof gehoa
derhnge vloek , maar eigenclyk door
groote onkollen, geheel en al gezuiverd,
en daar een kleene Kapel gebouwd, die
van veel menfchen,alsecn Heilige plaats,
bezogt werd.
Zyn knegt heeft na zyn dood van 't
geld, hem door zyn Meelter nagelaten,
een heerlyken Tempel, en een uitmun-
tenden water-Tank , of\^yver (werken,
waar in de Inlanders al hun eere en roem
Hellen, en waaraan zy hun voornaamfte
middelen verquilten) gebouwd , van
welke ons de Inlanders groote wonderen
weten te vertellen.
den heeft j dog deze onder -Koningen
ontzagen zich met , zomtyds al ons zilver ,
als 't na de munt gevoerd werd , aan te
flaan, en weg te roovcn, onder belofte
van 't weer te zullen geven.
Wanneer de Heer Matthcus van den
BrouKe lóff. den 20 Mey door dcnHr.
Commiflaris Verpoortcn belaft was om van
Cailimabafaar na Ragiamahol te gaan ,
om de zaakcn aan 't Hof van den onder-
KoningSjah Soufa, in plaats van den koop-
man Dirk van Santen , waar te nemen «
ondervond hy dat des onder-Konings
Pions zig niec ontzien hadden alle de
Het grimmeld op deze plaats gell:adig[keuriyke Lakwerken , door hem der-
van allerlei zoort van menfchen en voor waards opgevoerd , voor den ondcr-Ko-
~ " Hy klaagde, wan-
al van Fakiers.
nmg weg te rooven.
Als men hier van daan wat hoager op | neer hy by den Gouverneur van Ragia-
hoewelzommige
vaart, komt men aan 't voorn: Sjoppe-
ra , dat mede open , niet heel groot ,
en hetlaatfte Comptou-, van ons zoo verre
om de Noord-welt is> '
Tuar-poeter nog by voegen
Hier valt zeer veel Amfioen, ook zeer
goede Muscus, die hier,zoo niet de meefte ,
altoos de belle Salpeter en befte van ganfch
i3engale verzameld word :
Onze Maatfchappy heeft hier een
Ichoone langwerpig- vierkante Logie , die
redelyk groot , en in de lengte langs den
Ganges gelegen is.
Op ieder hoek der zelve is een To-
rentje, zoo dat zy zich van verre als een
fracje Veiling vertoond.
mahol Nawafichan quam, wel hier over,
maar die wakkere Heer , de onzen zeer
toegedaan , rade hem geduld te hebben ,
en dat zich alles wel fchikkenzoudcj en
waarlyk deze Heer mifleyde hem niet,
gelyk het vervolg geleerd, en ons ook
grond gegeven heeft, om dezen goed-
hertigen Landvoogd hier (alzoo hy ons
veel dienften gedaan heeft) by de letter
E. na 't leven te vertoonen.
Naderhand klaagde de Heer van den flc\^,^'
Broek aan den Prins zelf over deze roo- verbeeld
ving, en over 't geweld, hem in dezen i» prcnt^
aangedaan; dog Sjah Soufa gaf hem goe-
de woorden, onthaalde hem met Pinang
(een groote gunft) en beloofde, dat hy
In de zelve heeft men zeer fraeje woon- voor alles ry kcly k ^ gelyk ook mctter tyd
en hegte pakhuizen, om de goederen gefchicddc, betaald zou werden, daar Na-
in te bergen. wafichanniet weinig het zyne toegedaan
Ook is 'er een Salpeter-huys , alleen heeft.
■Ragia-
mahul.
dienende , om de zelve te kooken, te
zuiveren , te droogen , en ze op te leg-
gen, ter tyd toe dat zy vervoerd werd.
De Thuin, is een zeer fraeje en luftige
plaats , die al 't vermaak geeft , dat men
wenfchen kan.
De Mooren hebben hier mede zeer
fchoone gebouwen, fraeje Tempels (ge-
lyk ook de Heidenen) een groote Mey-
daan , een aanzienelyke Markt, of Ba-
zaar, en zeer fchoone ftraaten met win-
kels opgcprnpt.
Men heeft ook buiten Sjoppera veel
fchoone Thuincn tot een uytfpanningen
verluftiging, daar vcele tegen den avond
na toe gaan , en daar men ook een fraey
gezicht van veel cierlyke Graven van
deze en gene aanzienelyke Mooren heeft.
Landewaard in, wel twee-a drie-en
twintig mylen bezuiden deftadMongeer,
legt de fchoone ftad Ragiamahol. Dit is
onze vcrblyf-plaats, en 't Comptoir van'rievieren verdeeld,
onze Munt , een vermaarde en aanziene- Zy pronkt
Wanneer men van die eerfte plaats, of
anders ook van CaiTimabazar , voor by
eenigc dorpen gevaren is , en de weg
over de fraeje dog onbcmuurde koop- ftad
Moxudabath neemt (die een fchoone
onverwelfde Markt heeft , die op een me-
nigte van boogen en pilaaren ruft, daar
ook grooten handel van allerlei zydc is)
komt men , na dat men voor by eenige
dorpen geraakt is , na twee a drie dag-
Rcizen in de vermakelyke ftad Ragia-
mahol.
Dit is een zeer groote koop-ftad , daar
wy ook een Logie hebben , hoewel niet
groot , en daar legt gcmeenclyk een
Koop-man als hoofd , en een onder-
Koopman als Tweede.
De ftad legt meeft in de lengte, heb-
bende veel veilingen , muuren , bolwer-
ken , en Torens langs de Ganges , die
hier zeer wyd is, en zich in vcelklccnc
met
X3
veel
heerlykc
Moor-
De Heer ISTA^V^ASICHAlSr
Moorfche en Heidenfche Tempels,
zeer groot, en net ge
en
De Bazaar is zeer groot , en net
bouwd , ook ziet men daar ontrent een
zeer fchoonc Carawaanfara.
Na de kant van het gebergte ziet men
de vervallene puyn-hoopen der oude ftad
van dien zclvcn naam, en de Pagode van
zekeren Heilig, PierBahaar, dat is, den
Zee-Heilig genaamd.
Men heeft hier ook alleen maar een
Lands-Munt , daargoude Mooien,ziIvre
Ropycn , Peyfen , en ander geld gcfla-
gcn werd.
Het voornaamfte cieraad dezer flad is
HciP.i- hgj Hof van den Land- Voogd van Ben-
de Land" g^^* • ^^^ gemcenelyk een van de zooncn
voogd des grooccn Mogols als onder- Koning is.
bierr Men heeft 'er verfchcide fraeje thuinen
en een menigte van Mesdjids, en andrc
heerlyke gebouwen by,die "een ongemeene
luyfter daar aan geven ; onder welke 't
Hof van eenen Sallachan, wel eer Na-
bab, of Land- Voogd van Bengale, mede
wel geteld raag werden.
Het Hof in zich zelven is een fchoon ,
en Vorftelyk gebouw , zeer hoog en
prachtig van fteen opgetimmerd. Het is
vierkant , en 't legt met twee zyden na
de rievier , en met twee zyden na de
land-kant, ia zynen omtrek ontrent van
zoco fchrcden.
Gouverneur "van H-aQuiialiaL .
Rondom het zelve ziet men een
(choonc hoog opgetogen muur, die met
veel Moorze Torentjes, meer tot cie-
raad, als tot fterkte, opgepronkt is.
Men ziet daar in veel konllige boogen ,
gewelven , hcerlyk-bcwerkte pilaaren ,
van allerlei fatzoen , en aan alle deze
werken geen verguldzel gcfpaard , bc-
halven dat men ook verfcheide Solderin-
gen,zeer fraey na hunne wyzc befchilderd,
en verfcheide kopere en metalc zeer
kondig bewerkte Suylen ziet.
By ieder Hof , want daar zyn 'er
verfcheide by een , heeft men heerlyke
thuynen, die de fraeyftc Europeifchc
Hoven niet behoev«nte wyken, en ieder
thuyn hcefc zyne byzondre fonteynen
en waterleydingen , die zeer kondig
kruys-wyze dooreen van zeer fraey raar-
mer , Albail: , als ook van blaeuwe en
witte rteen gemaakt , en met veel
fraeye bcckenilTen van kopere Leeuwen,
Draken , Olifanten , Rhinocers, en andre
wilde en tamme dieren, vercierd zyn,
waar uyt men licht bevatten kan , dat
men hier aan geen kollen ontzien heeft ,
en dat dit een Paleis is, weerdigom van
Reyzigers van opmerking gezien te wer-
den. Het is een werk , dat door Sjah
Soula , broeder van Eurang-Zceb , en
gewc-
Van C H O R O M A N D E L.
gewezen onder-Koning , of Land- Voogd
van Bengale, aangclegt is.
De ftad '^^^ ^^'^ ^^" ^^^^ ^^'^'^ ^^ '^'' ^^^ Mon
Mon- geer , dat zelden gelchicd , alzoo het
geer. buyten den gemeenen weg legt , in de
twintig mylen N.W. opgaat, moetmen
verfchcide plaatzen, als bourgengel (een
zekere hoek , of dorp) Gingeparfaat ,
Rampocr, Thiena, Jagernaatpoer, Sja-
batpoer , Katsjocwa , Goeraflfi j en de
Tol-plaats , en tweeden hoek , Panthi gc-
fiaamd , voorby trekken , by welke
laatlte men een hcerlyk Moors graf, met
een hooge muur omringd , een fraeje
Carawaanfara, benevens een kleendorp,
met eenige thuynen , zoo als men den
berg opgaan wil , en een groote Tama-
rinde boom , die binnen een Üecnen Ita-
ketzel geplaatll is, en zich van verre als
een bolwerk vertoond, ontmoet.
Het dorp Lay Gola, dat een tol-plaats
is, legt aan de overzyde \'an de rievier,
en daar is niet fiaeys , dan een oud
vervallen Paleys, te zien.
Dit Mongeer is de Hoofd -ftad van
't Landfchap van dien zelven naam , daar
een Generaal zyn Hof in een groote
en fterke Veiling houd, die, door haar
wel-gelcgenheid , alleen in ftaat is , om
de ordinaire doortogt tuflchen Hindoes-
tan, Behaar, en Bengala te Itremmen,
en dien weg af te lluyten.
Wanneer men 't gebergte al hooger
opgaat, komt men, na dat men voorby
eenige dorpen geraakt is, by den derden
hoek , die van 't gebergte komt , Fa-
trigatti genaamd. Deze hoek loopt met
een groot Iteenagtig Rif in de nevier,
en op 't eynde van dit Rif is een Mcs-
djid, of Moorze Tempel , met een witte
lieene muur omringd. Men heeft ook
een Heidcnfche Tempel daar ontrent,
ontrent welke zich veel bedel-monni-
ken laten zien.
By den vierden uythoek, Djehaangier
genaamd, die wel f o a 60 treden hoog
is, heeft men een fraeje bemuurde Pa-
gode, tot welke men met eenige trap-
pen opgaat.
Beneden, ontrent deze rots, of uyt-
hoek , is een zeer gevaarlyke maal-
it:room,die in den vegen-tyd vooral zeer
gevaarlyk is, alzoo dan -het llerk af-
Itrooraend water de vaartuigen 't on-
dcrfte boven werpt , en veel menfchen
verdrinken doet.
By 't dorp Gorga'je , twee mylen
'er afgelegen, daar men te voet na tor
gaat, heel-'c men ook het vervallen Pa-
leys van Djehaan Gier, ofSulthanSe
lim, overgroot- Vader van Eurang-Z,eeb.
Men kan aan de overblyffels wel zien ,
dat het op zyn tyd fraey geweeft is>
dog de menigvuldige Inlandze Oorlogen
167
icbbcn het bedorven , en daar af niet
cnders, da.i eenige fraeje böogen, Suy-
ien,en nog eenige hooge muuren, over-
gelaten.
Men ziet hier ook een groote fteene
brug met agt fchoone boogen , aan ieder
zyde van welke een fchoone agtkantigc
Iteene Toorn op 't eynde ftaat. Deze
brug is 300 treden lang, en, na 't zeg-
gen van den Inlander , door Mier Ti-
moer, of Tamerlaan, gebouwd.
Dus al verder gaande, trekt men door
de dorpen Katta, Gola, Killiaanpaar ,
Thetta , Haal poer , Manci, en Hcrni-
mora , tot dat men cyndelyk in de itad
Mongeer komt.
i Deze heeft (choone verhevene witte
muuren, hcerlykc Veilingen, en prag-
tige , zoo Moorfche , als Heidenfche
Tempelen. Zy legt zeer vermakclyk niet
verre van den Ganges, en bellaat van de
cene zyde van de rievier met een halve
kring Landwaard in, tot aan de andre
zyde, tuflchen de li a 13000 fchredcn.
Men ziet rondom veel Torens , bolwer-
ken, en vier poorten 'er aaoj dog het is
ommogelyk , om de zelve net te be-
fchryven , too om dat ons' volk zeer
zelden zoo verre om hoog , de rievier
opkomt, als om dat het hen, alszy'er
al komen, niet geooileft is deze ftad,
die een grens-ltad is, over al te bezigti-
gen, en, voor al niet, om 't een of 't
ander van de zelve at te teekenen. Zelfs
zyn 'er voorbeelden (gelyk zekere Meefter
de Graaf, een Wond-heeler, ondervon-
den heeft) dat eenige van ons volk dit
met gevaar van hun leven gedaan , en
lang daar over gevangen gezeten hebben >
alzoo zy zulke lieden voor verfpieders
van 't land aanzien.
Rondom de ftad heeft men zeer wyde
en diepe i dog drooge grachten, hoevvcl
zy, by hoog water, vol zyn.
Men kan van de Land-kant 'er niet in
komen, of men moet eerft door de Oolt-
ol Land-poort over eea dubble val-brug
dooreen klinket, en, na dat men over
een groot bemuurd pleyn gegaan is ,
door nog een poort , die aan'wederzydc
met een grootcn fteenen Olifant, meteen
Carnak'er op, vercierd is, 'er intrekken.
Aan de weft, en aan de Zuyd-kant der
ftad, heeft men nog twee poorten van
het zelve fatzoen > maar die men in 't
iN oorden heeft , is maar een gemeenc
poort, die na de andre niet gelykt.
Aan de Noord-zyde van deze ftad
heeft men op eencn heuvel een Heiden-
Ichen Tempel binnen de wallen , rondom
welken ccn planuagie van Calappus en
andre boomen, en een groot geral van
Moorze graven met ccn groote Tank 'er
by is.
In
]68
BESCHRYVÏNG der KUST
In 't midden van de llad heeft men-j
en fchoone Caravaantara , agckantig ,
zeer groot, net gebouwd, en met veel
Toorcnkens, op zyn iVloois, voorzien.
Dit pragtig gebouw geeft een gioote
]uy (ter en aanzien aan deze rtadj ook is
het opmerkeiyk, dat alle de ihaaten van
de ecne poort tot dé andre kruysvvyzc
door deze Carawaanfara henen loopen,
alzoo zy mede -zoo in 't kruys gele-
gen is.
Azn den Ganges legt ook een cierlyke
Veiling, j^elyk mede het Palcys van den
ouden Keizer van Hindollan, met zyn
Hharaam, of vrouwen-Timmer, en met
vee! andie fracje gebouwen der hlovelin-
gen, die gelyk zy eenfchoon gezicht op
de ricvicr hebben, aan diegenen ook, die
langs de zelve de rievicr op vaaren, een uy tr
nemend verkifhgcnde rey met huyzen in
't vcifchict uytlcvercn.
Het is een Ihid , die duyzenden van
inwoonders heeft, ten deelen JVIoorcn,
ten deelen heidenen , van welke zom-
raige groote koop-lieden , andie weder
wakke e Ambagts-licden zyn.
Men heeft 'er veeie , en redelyke
ruyme draaien , dog alle ongeplavcyd.
Zv kiiclen van de menfchcn , die dage
lyks de menigvuldige winkels, volkeur-
lyke Lywaadcn, zyde kleeden , allerley
kollelyke IfofFen, en oneyndigveel waa-
ren, daar vallende, komen bezoeken.
De groote Markt, daar men allerley
eetwaren van vilch , vleefch , vrugten
&c:uytvent,ispas buytcn de (Joft-poort
daar ook de Hoofd-wagt van deze Üad
is, wellcers bezetting in foo man , voet-
volk, meeft Heidenen, en m loo Ruy-
ters , die Mohhammcdaanen zyn , be-
llaar.
De pragtigde gebouwen egter in de
zelve zyn , de groote Moorze Tempel
met if Gappen, of hoe langer hoe fpit-
icr opgaande verdiepingen , en 't Pa-
lcys vanden Land-voogd, mitsgaders dat
van Sjah Soula met zyn fraejen thuyn.
Naamen Wanneer rncn van hier na Fattcnawil
v.in ver- gaan, ontmoet menDcrriapoer, Mokaja,
fche.de jv,i„na,-ec|< , N oada , Baar , Bendar Bana ,
dopen „ .. ' ' » , '
rufTchcn rattocwa , en meer andre dorpen, en
Mon- zeer veel Moorze en Heidcnfchc Tem-
geer, cripejs ^ j^^r 't land vul van is; dog de
attcna. j^ioy^gp ^.yn ovcr al meclter, en zitten
ichreyling over de Heidenen henen , die
zy ongemeen gewoon zyn te plagen.
Indien men dieper Landwaard m ko-
wy' ü°'" "^^^ mogt , 70U men zckerlyk meer fracje
land nici Ücdcn, en onevndig veel Iclioone dorpen
van bn-ontmoctenj maar aan de ecne zydc werd
nrn kLii-o,,^ ju Jqq^ jg Moorcn belet, alzoo die
zeer jaloers over hun landen wyven zyn,
mcynendc dat zy die al quvt zyn , als een
vi!.ciiideling die maar ziet, houdende een
Il en.
iegelyk, die zy zoo verre Land- waard in
ontmoeten, voor \eiipieders j aan de
andre zydc zoekt ons volk hetzeUs niet,
om dat zy alles, wat van hunne gading
is , zeer gemakkclyk in de beneden-
Landen konnen krygcn.
In ganlch Indien is geen land , daarBengale
men van alles zulkcn overvloed heeft, eneenLand
daar alles zoo goed koop is, als in Ben-^|"'\^""
gale, waarom ons volk ook geerne hier
na toe gaat, dewyl zy voor weinig geld
hier den buyk vol konnen eetcn. Men
kan 'er 48 hoenderen voor eere Ryx-
daalder van 48 Ituyvers, een groot ver-
ken voor een a twee (chellingen , een os
voor thicn of twaalf fchcllingen , een
koppel ganzen voor vyf a zes duvvers,
een douzyn eyercn voor drie a vier Ituy-
vers , en naar mate van dien alle eet-
waaren bekomen.
Dit land is met verfchcide ricvierenDe Gan-
doorlncden } behalven veel gegravcne £« be-
grachtcnenGanaalen,waardoor men over '■^''^'^"•
al zeer gemakkclyk met vaartuygen ko-
men kan i maar de grootlle rievier, die
door dit ganlchc land loopt, is de Gan-
ges, die nog in groote, nog in Heilig-
heid, in geheel Indien zyn wcdergae
heeft.
Zy heeft haren oorfpronk uyt het
Noordelyk gebergte van Tartaryen, of,
ioo andre willen, uyt den berg Cauca-
fus , die hier aan het Koninkryk vaa
Thiber grenft, en dat, zoo men het van
't OoÜen na 't wellen vervolgd , een
aan-eengelchakeld gebergte met dat vaa
Kai|enire, en met dat gebergte is , dat
Zachatai, ot 't Uzbeeiis Tartaryen, en
Cabul (een Land-voogdy van den groo-
ten Mogol) vaneenfcheyd, en uyt welk
gebergte de andre groote rievier van 't
Uolten , te weten den Indus , z\nen
Oorfpronk heeft.
Deze by uytnemenhcid groote rievier
nu ten deelen uyt het 1 artarilch gebergte
boven biba , ten deelen uyt den berg
DaUnguer boven de Land-voogdy van
Nangracoet Üoifpronk nemende, komt
zoo van het N oorden na het Zuydcn langs
't Land-lchap Siba , en Sercnegaar, en
zoo al verder tot de ilad Halabas afflroo-
men, terwyl 'er onder weeg wel 10 rie-
i'ieren in de zelve ilorten, onder welke
deSerfeli, Jemini, en Tsjambel ^eenzins
van de minlle zyn, van Halabas draeid
zy , tot wat voorby de Had Pattcna ,
Zuyd-Ooft aan i maar wat verder, on-
trent Decca , verdeeld zy zich in veel
bogten na 't Ooltcn , Zuyd-Uollen, 't
^uydcn, 't Zuyd-wellen, en na 't Wes-
ten, makende een menigte van Lilandcn,
tot dat zy eyndelvk met veel monden in
de GoU van bengale (lort, van welke de
twee voornaamlle uytwateringen zyn ,
die
Van CHOROMANDEL*
[69
die by Xcttigam in 't Ooften, en in 't iGods-dienft voor het gemeen vciborgen
weden die, met welke men 36 mylcndejtc houden; en hen te doen gclooven, dat
lievier op na Hocgli vfiart. . zy daar in met hunne Goden fpreeken.
Deze ricvierfcheyd geheel Indien, dat Ook krield het in de boifchen daar
binnen de Ganges legt , anders Hindoes- ontrent van wild gedierte , en voorna-
tan, of 't Ryk van de grooteMogoi ge-|melyk van de Tygers, die 'er zeer groot
naamd, van Indien, dat 'erbuytenlegt ,| en vry Itcut gevonden werden ^ zoo dat
en van 't Koninkryk van Bengale, af. | zy zich niet ontzien dezen en genen on-
Hct is een rievier, die op zommige der een vollen hoop menfchen te be-
plaatzen een gcheele Zee fchynt, voor, fpringen, en uyt het midden weg te
alj wanneer zy
ring verre over
waar door zy
door de zware afwatC'
hare boezems loopt ,
nu en dan aan deze in-
groote
fchade toe
landers , en andre
brengt.
De meefte egter mcyncn, dat zy op
zyn wydfte geen twee mylcn haaien
kan , hoewel 'er zyn , die ze breeder
hier en daar ftellen , gelyk wy in de
belchryving van dit land volgens de
Kaart, ieder op zyn plaats, toonen.
Duyzenden van dorpen , zeer veel
aanzienelyke fteden, en een groote me-
nigte Tempels en heerlyke boflchagien,
ziet men langs de zelve , en zoo veel
woefte en onbewoonde Eilanden 'er in
verfpreyd , dat zy onnoemelyk zyn.
Even zoo heeft men 'er honderden van
Krccken, Guylen, enCanaalen in, waar
in zich de Arrakanze roovers zeer wel
weten te verfchuylcn, wanneer zy ge-
negen zyn hier of daar ccnen inval te
doen.
Men heeft 'er ook afgryflelyke naarc en
■woefte boffchcn,en in de zelve uytnemende
zware boomenjen tuflchen Hoegli en Cas-
fïmabafar is 'er een , die zeker vriend
van my bevonden heeft een ftam v^n
375- Happen in 't rond te hebben.
Men heeft in die Boflchen ook won-
derlyk groote en zeer zeldzaam gebouw*
de Tempels.
Doélor Fauftus , volgens 't opgeveil
der Bengalers, Lokman Aniel, ofHok-
kiel genaamd , heeft tuflchen Malda en
Ragiamahol op cenen nagt een Tempel
van enkel Heen , zonder kalk of yzer
gebouwd, waar in 148 Pilaaren, be-
halven nog ii andre zyn, tot de zit-
plaats van den Land- Vorll dienende , wel-
ke ook overdekt wicrd door een zwaren
fteen , in de gedaanten , als 't gehemelte
boven een predik-ftoel , die maar aan
ftrook fleen van i of li voet lang, en
een hanid-brced vaft is , gelyk alle de
balken in die Kerk mede van Heen
zyn.
Deze Tempel Haat in het diepfte en
ontoegankelykfte van het Bofch , en is
van binnen , dewylzc geen licht , als
door de voordeur, fchept, zeer donker
en naar, dog zoodanig hebben 't de In-
landers en hunne Priefters het lieffte,
om aldus de gehcymen van hunnen
V. Deel.
dcter
rievier.
Hepen.
De Inlanders noemen deze rievier Gan-
ga^ na een Afgodin van dien naam, die
zy eercn, en vunwelkewy onder de Hei-
denfche Goden op de Kult van Choro-
mandel reeds gefproken hebben.
Zy noemen die Godin Ganga Gi'am-
ma, dat is de ftad Ganga, gelyk zy de
rievier, tot onderlcheid van deze Afgodin >
Ganga Nadi noemen.
Wy hebben reeds meer, dan eens, ge-DeHey-
zcgt, dat de Inlanders hier , en elders, ügheyd
veel werk van deze rievier en van dit wa-
ter maken, en het voor zoo heylig hou-
den , dat zy meynen , dat iemand , die
zich daar in baad en wafcht, door die
enkele daad zich zelven van alle zyne be-.
drcvenc zonden reynigd.
Hierom is 't, dat veclen, die verre van
deze rievier woonen, zich dit water in
potten laten toebrengen , om zich daar
mede te waflchen, en dien het gebeu-
ren mag op 't eynde van zyn leven , met
de beenen en 't lyf in dat Heilig water
te fterven , die is buyten allen twyfFel
aanftonds Zalig , en in cenen Itaat van
zekere gelukzaligheid. Ja konnen zy 'er-
niet in Üerven , al denken zy 'er maar aan ,
en als zy op hun eynde maar Ganga 5ja-
nam , dat is , de Ganges waflche my ,
zeggen , werden zy buyten allen
twyffel van alle zonden gereynigd.
Om nu de ware reden, te weten . Reden
waarom die lievier by den
Heilig is, moeten wy dit
ophaalen.
Zy zeggen , of anders hun Bramincs
geven voor, dat deze riever uyt den he-
mel gedaald , en ecrft in de plaats Dc-
wendre (by ons onder Choromandel als
de plaats van 't Hoofd der Dewa's, of
van de 8 werelden , befchrcven) en van
daar op der aarde, en in 't Koninkryk
van Bengale neder geftroomd is.
Rogerius doet 'er ons , in het ip.
Hoofd-Huk van zyn Tweede Boek, uyc
de mond van den Bramine Padmanaba
dit nader verhaal af.
Daar was , zegt hy , een Ratsjatsja ,
of een Duyvel, Belli genaamd , die een
groote belofte aan Eswara (een van de
twee opper- Goden) gedaan had , op 'c
volbrengen van welke belofte Eswara
hem toegezegt had , dat hy alle zy-
Y nc
te weten ,
Inlander zoo ^^" '
j , zelve.
van de grond
170
BESCHRYVING der KUST
ne bedrydcrs overwinnen zou.
Hier door wierd Belli zoo hoogmoe-
dig, dat !iy voortaan niemand meer ver-
{chor,nc"!c, en iichzclvenoolcverlloutte,
om Dewendrc, en de andre opper-hoof-
dcn der agt ondei'-hemelfchc werelden
(anders dtfn Surgam, of den Hemel, ge-
naamc^ aan te talten, en uyt hun bezit
te drwcn;
I>eze klaagden hidr öyer aan Bram-
hia , en dic gat de zaak aan Wiitnoe
fook een van de twee oppcr-Goden) te _
kennen j dog Wiltnoe, die klagten wel j hemels genaamd,
ingezien hebbende , bevond , dat dezei Nadat nu deze rievicr Ganga dus in
Rarj.its)a Bclli ook ccfi getrouw dienaar j Dcwendres plaats gekomen was, is het
van hem was, wcshalvcn' hy goed vond gebeurd, dat een zekere Scttrea, Sagara
die zaak. niet -door geweld, maar met Jackrawerti genaamd (f akrawerti bctec-
lili: te behandelen, en dezen duyvellkend een Keizer) een Heer van zeer groot
door behendigheid t' onder te brengen* vermogen , voornam een Jagam , ofte
Om dit nu uyt te voeren, quam ofFeihande, van eea wit paard te doen,
Wiitnum oridsr de naattï van een Bra -dat (volgens: Het zeggen der Bramines)
ke Bramma (die ook in dat Ey zyn
plaats liebben zou) ziende , heeft die
zyn vat genomen , het water daar in
gevangen, en óc voeten van VViltnoc
daar mede gcwaflchen j dog het verdre
van dit water zou na de plaats van
üewendre geloopen zyn.
Daarom nu, om dat dit water, de
rievicr Ganga zelfs zvnde, in de plaats
van Dewendrc liep , eer zy op der aarde
nedergedaald was, werd zy nog hedens-
daags Surga Nadi, dat is, de rivicre des
mafari (dat is, een jonge Bramine) Wa
mana genaamd, in de wereld.
Terwyl nu Belli bezig was met een
Jagam te offeren , is hy by hem geko-
men , en heeft hem om een aalmoe*! hem te vcrhiy)de>'en j om welke reden
vcrzogt, waar op hem Belli vraagdé'j! niemand hedeiiS-'éUagszuIken-ofterhande
wat hy begeerde, en hy ftntwoorde, drie doet , om dAt niemand zich inbeeld
een zeer groote zaak is, en die niemand
zich onderwinden kan, of hy moet van
een zeer "root vermoiien, en verzekerd
zyn , jJat hicnaand magtig is het zelve
voeten lands.
Dit ftond BcUi aanftöiids töC j en daar
op begon hy die land af te' meten.
van Zoo groot?en vermogen te zyn.
Die nu deze' offcrhande döeii wil j zend
dit peerd in alte'landén rtiet een brief aan
Hy ( Willnoc , of die BrammaraH>'de flaart , WaafrtH gefth-r^i^* Haat de
zettcde zyn ecne vcec ter neder, en hy
drukte dien tot den Patalam , of tot
den afgrond, dat is, tot de - Schaal vrtft
't Ey , waar in de wereld (na de ge-
tiagtcn der Bramines) begrepen is.
De andre voce zettede hy na om
hoog, en heeft daar mede alle de bovcn-^
naam van die gene , die voorgenomen
heeft deze ofïerhfiade te doen } ook werd
'er gemeld j wat macht 'er lia het paard
volgd, en dan "werd 'er gevraagd , oPer
iemand is, die ^ paard durft ophouden j
zoo 'er nu icnTand is, diedit ondernemen
wil, die moet *4ig oök magtig kennen.
werelden doorgedrukt, en de Schaal van! om dic mach* i^die na 't j>aai*d volgd, te
het ty aan die kant geraakt. | weder rtaan. -
Toen hy nu den dei den voer plaatzen' Zoo dit nu gefchied , en dc macht,
ziu, vi-aagd^ hy, waar hy dien neder- j die na 'C paafd>olgd , verflagen werd,
<:,ettcn mocli , alzoo 'er geen plaats !d-an is die Jagètri^ ofofFerhande, te nietj
meer was. Hier op zcy Belli: zet hem! dog zoo niei^Kiud het paard ophoud,
op myn hootd; dat deed deze Bramma-i heeft die ofixh'bande ter bellemder tyd
fari Wamana(of Wiitnoe) en trapte toen zyn voorigtóg.
Belli roe
in den Afgrond
daar
, u.iai hy
nog is. 1 ' '• •
De duyvel , daar by vernomen heb-
bende, dat hy met God te doen had,
bad hem , dat hy hem dog zyn hoog-
moed vergeven wilde-, waar op Wiitnoe
hem a;uwüorde> hoewel gy hier zyt,
zoo zult gy cgter hier zoo wel zyn,
als of gy by my in den Hemel waart.
En aldus is hy daar altyd gebleven.
Toen nu Willnoe zynen voet na om
hoog zette , had hy dei Schaal van 't
Ey der wereld , met zulkcu kragt geraakt ,
dut de zelve fcheurde , waar door aan-
itonds het water , waar in dit üy dryft
(en dut de Bramines (lellen God zelfs
te zyn) daar uyt quam Icopcn j het ^d-
De voornoemde ^cttrea nu, die zoo-
dani.,en offcih^nde voorgenomch had,
had veel vrouwen , en ieltig duyzend
kinderen by de zelve. Nadat hy nu 't
paard uytgezondeh had , heeft hy het
zelve die 60000 kinderen, en nog meer
magt, nagezonden.
Niemand heeft hen wedcrftand gebo-
den i maar zy hebben ieder een overlaft
gedaan.
Dewendré'^ den hoogmoed van dic
volk be.' peurende , heeft dic paard hey-
melyk weggenomen , en het onder de
zevende weierld agter een zeer Heilig
man verborgen, die een zeer Godvrugtig
diertaar van VVirtnoc was, alwaar hy 'c
zelve valt •^'bonden heeft.
Van C H O R O
Zy, het paard miflende, gingen dat
over al zoeken > dog konden het nergens
vinden. Doch naderhand heeft een zwer-
vende Geelt, Akafawani genaamd, aan
hem ontdekt, waar het paard was.
Zy zogien wel middel , om daar te
komen, dog konden geencn weg vinden,
om in de zevende wereld te geraken.
Zy befloten dierhalven om aan 't
graven te gaan ; dog 't gat wat te diep
werdende , en z y geen raad wetende ,
om al die aarde na boven te krygen,
hebben zy die ingeflokt , en , om ze te
beter binnen te krygen, daar water op
M A N D E L. 171
De derde zoon dcde dit al mede te ver-
geefs, dog de vierde, Bagireta genaamd,
de vorige belofte mede aanvaard hebben-
de, cii loooo jaar daar in bezig gewceil
zynde , zoo heeft zig Wilbioe, na 't
verlopen van 1 00000 jaaren laien bewe-
gen , om aan Bagireta toezegging te
doen, dat hy hem zync begeerte. geven
zou.
Daar op verzogt Bagireta , dat het
water van de rievierGanga zyngcflucht,
dat tot afch geworden was, ter zaligheid
nat maken moge , 't geen Wirtnoe aan
hera toegeftaan heeft. Waar op Bagireta
gedronken i waardoor zy cyndelyk ter j aan de rievierGanga verzogt, dat zy val
plaatze, daar 't paard was, gekomen zyn, jlen wilde ter plaatze daarhy 't begeerde,
het geen zy daar agter eenen Heilig ge-
bonden vonden.
Zy, zeer weynig denkende, wie dit
gedaan had, en meynende, dat dit door
dien Heilig verricht was , hebben hem
aangetall, en dapper geilagen, die, de-
ze Hagen voelende , en daar over zeer
geftoord , tot hen in toorn zeyde, dit
hebt gy lieden onbedagtelvk gedaan, en dat verwogen had
zoo ik een getrouw dienaar van Willnoe ""
ben , zult gy alle tot aflche worden , ra
gelyk ook aanllonds gcfchiede.
Nadat zy dus omgekomen waren , ging
de oudfte zoon van dien zoon, die Hoofd
was over het uytgezonden volk , zyn
vader zoeken langs den zelven weg , die
de vorige gegraven hadden , quam zoo
by dezen Heilig in de zevende wereld,
en vond daar het paard , met al het volk ,
dat tot afTche geworden was. Dcrhal-
ven verzogt hy van den Heilig ootmoe-
dig , dat hy hem zeggen wilde , waar
zyn vader gebleven was, die hem zeyde,
dat alle die zielen vetloren, en nu Duy-
vels geworden waren.
Hy vraagde daar op dien Heilig , door
wat middel nu die zielen behouden kon-
den werden j die hem antwoordde, door
geen ander middel, dan, zoo die zielen
door het water van de rievierGanga kon-
den nat gemaakt werden , dat zy door
dat middel in de plaats van Dewendre ge-
raken zouden.
Deze zoons zoon , dit verftaan heb-
bende, ging met dit paard na zyn Groot-
vader, aan den welken hy al het voorge-
cn dat zy hem navolgen zoude, waar hy
henen ging ; dat hem al mede toege-
Itaan wierd.
Hier op verzogt hy weder, dat zy op
den berg Chimmavvontam , verre om
den Noord gelegen , vallen wilde j dog
die berg zeyde daar op, dat hy dien lalb
niet dr?gen kon > dog dat Eswara alleen
Toen verzogt Bagireta dit aan Eswa-
j die htm bclootde de rievier Ganga
op zyn hoofd te zullen ontfai^gen.
Dog de rievier zou (zeggen zy) ge-
dacht hebben , indien de berg Chim-
mawontam dit niet dragen kon, dat dan
blswara dit ook niet zou konnen dragen.
Zy is dicrhalvenuyt Dewendre 's plaats
op Efwara's hoofd nedcrgcvallen , met
een voornemen om hem te verplette-
ren j dog Eswara den hoogmoed, waar
mede de rievier Ganga nederdaalde , ken-
nende, ontfing haarj dog verleende haar
geenen weg om voorder teloopen, hou-
dende haar dus op zyn hoofd liaan.
Bagireta , 't geruyich san 't water wel
hoorendej maar geen water vernemen-
de, bad aan Eswara, dat hy dit water
dog zyn verdren loop wilde geven j hec
welk hy eyndelyk dede.
Daar na viel zy op den berg Chimma-
wontam , ea van daar op de aarde , en is
toen zoo verder Bagireta gevolgd >
mtmoetende in 't voort-loopen een zeer
r-ieilig man, die bezig was met te offc-
, en nam met haren vloed alles weg.
ren .
vallene verhaalde, én verzogt hem ver
der verlof, om dog cenig middel ten
goeden van zyn vaders ziel by der hand te
nemen.
Nadat hy daar toe verlof verkregen
had , heeft hy aan VViftnoe een groo-
tc belofte gedaan , waar in hy tot de
50000 jaaren volhard heeft j dog h\
llierf zonder zyn oogmerk te bcrcykcn.
Daar na dede zyn zoon die zelve be-
lofte, volharde ook 30000 jaaren 'erin,
en llierf mede zonder zyn oogwit te be-
leykcn.
Jat die Heihg tot het vieren van zyn Ja-
^am toebcrcyd had.
Die Heilig , hier over zeer gcfloord ,
/.eyde tegen de rievier , komt in myn
hand, dat ook zoo zou gefchied zyn,
waar na hy die rievier ingeflokt heeft.
Bagireta, hier over zeer verzet, bad dezen
heilig, dat hy die rievier dog wederge-
ven wilde.
Hier op ovcrley de Heilig , hoe hy
dit bcquamelyk zou konnen doen, zon-
der dat die rievier hare Heiligheid ver-
liezen zou.
Y i H^
172
BESCHRYVING <Ier KUST
tlicrhalvcn liet hy die uyt zyn
'ocjcn , waar van zy den derden
Hy dacht, dat de rievier, zoo hy die
uytpifte, vergaan, en dat, zoo hy die
uytipuwdc, 'c zelve mede gebeuren zou
de i '
dyc V
naam van Jennadi gekregen heeft, dien
zy hcdcnsdaags nog draagd. Deze rie-
vier nu, uyt de Dye van dien Heilig ge-
loopen zyndc , is Bagireta tot Bcngale
nagevolgd, alwaar zy zich in verfcheydc
fpruyten veilpieyd heeft , en over die
60000 mcnfchen , die tot afch geworden
waren , geloopen is , waar door zy alle
levendig geworden zyn, en aan Bagireta
den grootca dienrt, dien hy hen bewe-
zen had , dank geweten hebben , gelyk
• zy daar op ook na de plaats van Dcwcn-
dre opgevaren zyn.
Om dat nu deze rievier Bagireta dus
gevolgd is, heeft zy haren vierden naam
van Bagircti ook bekomen.
Hier uyt ziet gy nu van waar de rie-
vier Gan_;a in het algemcyn voor zoo
Heilig gehouden werd, namcntlyk, om
dat zy van dat water, 't geen men zegt
God zelfs te zyn , is voortgekomen , en
van den hemel op de aurde nederge-
daald is.
Een waarheyd, die, hoc ongegrond
ook in zich zelve, nogtansvan alle deze
Heidenen valt word geloofd , om dat men
het zoo in den Vedam beichrevcn vind.
Wat Gelyk de Inlanders zich , als zy kon-
Tanken , nen , gemecnelyk in deze H. rievier
wafichen, alzoo hebben zy tot byzon-
dre badingen en tot verf riffing van hunne
lichaam , als ook tot het wafTchen van
klccdcren en tot hun verder huys-gc-
bruyk, een groote dienii; van deTanlcen
en openbare Vyvers, die men op de we-
gen heeft.
Dit zyn groote water-bakken , die
men ganfch Indien door vind , en die
door deze en gene vermogende lieden,
't zy uyt Rragte van een Gelofte, het zy
uyt eerzucht, om een naam na te laten ,
ofwel uyt eenig ander Heilig voornemen,
of tot dicnll van deze of gene ftad, of
wel meert tot verquikking van Pelgrims,
of arme Reyzigers , en lalldjeren ge-
bouwd, en in den rcgcn-tyd met regen-
water gevuld zyn.
Zy zyn vierkant groot, en zeer diep,
rondom van ftcen opgehaald , op de grond
gcplavc) d , rondom met lage fteene muur-
kens bezet, van bchoorlyke fteene trap-
.pcn aan 2, a J zydcn tot beneden toe voor-
dien ; en van buytcn zeer nee en glad
geplcyrtcrd, en met kalk beftrcken.
Zoodanig zyn de gcmeenc j maar men
heeft nog een andre zoort, dicht by de
lieden gebouwd , en van veel grootcr
beftck , dan deze , alzoo die gehouden
werJen , om 'er , aU de ric vieren wat
ven'c van de hand leggen , drink- water
voor een ganfch jaar in re verzamelen >
dog in deze mag zich niemand was-
fchen.
Men zal 'er een beter bevatting van
hebben, als men 't oog maar up deze af-
beelding llaat,zynde een van de heerlykitc,
die 'er bekend zyn, en doorgaans de Tank
van Serquecs genaamd , welke wy hier by
de letteis A: F: in prent. Vertoonen.
Onze Maatfchappy heeft haren handel
in dit land by na al zoo vroeg , als op de
Kurt van Choromandel begonnen , en
wy bevinden, dat 'er ontrent eenen en den
zclvcn tyd, te weten, 1605 , drie fche-
pen van 't Smal-deel van den op Ceylon
; vermoorden onder - Zeevoogd , Sebald
1 De weerd , de Eendracht , Hollandia ,
en een Jacht, na de Kult van Choroman-
del , en zoo verder na Bengale geloopen
zyn, van de welke naderhand, ontrent
in de maand van Juli na ieder van deze
Kullen een byzonder fchip gezonden is.
Gelyk men na dien tyd allengskens
fterkcr op beyde deze Kuften begon te
Vcrdre
zaaken ,
onzen
handel in
Bengale
betref-
fende.
Onze
eetftc
komit
hier
1603.
handelen
op
en hoe
die zyn
Choromandel ooic een
Comptoir op te richten , en daar
een Land- Voogd met de noodige be-
dienden te leggen, alzoo heeft men in
Bengale van dien tyd af ook een Comp-
toir opgerigt, en de noodige bedienden
aldaar mede belleld ; maar geen Land-
Voogd , ofte Óppcr-befticrder van den
handel daar gelegt , alzoo men in die
1 eerile tydcn , 4aar geen hooger bcdien-
I den , dan opper- Kooplieden, zond, en
verder dit Comptoir , of deze ganfchc
Beftiering van Bcngale, onder het Op-
per- Gezag van den Land- Voogd der Kurt
van Choromandel ftcldc , om alles daar
aan te verantwoorden , gelyk de Heer
Laurens Pit de oude de laatfte Land-
Voogd, en Bellierder, van Choroman-
del en Bengale tot löff. geweeft is.
Men had van tyd tot tyd hier vcr-
fcheide ondcr-Comptoiicn enLogicnop-
I gericht, die alle onder het Hoofd -Comp-
toir Hoegli gefteld wierden.
De verdere Comptoiren de Gangesop
Benoorden, bc werten, of beoollen Hoe-
gli gelegen , waren Decca , Pattcna ,
JVdalda, Canacocl , Cecrpoer, en Sjop-
pera, en wat ter zyden af na 't N. Wes-
ten van Oegli toe heeft men Caffimaba-
zar(een van de voornaamllc Comptoiren
daar; en Ragiamahol.
Ook was 'er een Comptoir tot BcUa-
foor en Pipeli, op de Kurt van Orixa,
gelyk 'er in de laatfte ftad noL, een is.
Op Hoegli en Cafiimabafar wierden
opper- Kooplieden , dog op de andrc
Comptoiren maar Koop-liedcn en onder-
Kooplieden , na dat het Comptoir groot
of klcen was, pclegt.
^ " Na
Dit
CompK
toiriójy;
onder de
Land-
voogd
van Cho-
roman-
del.
A-P.
i|||>.^et _de Beoraaffenis ier Arie laatste
E=MV'X-^on"^5if^ van Guleratte ,van den cem
wV liant -^'a"- Ijmnen te zien. .
1^,-^^,^ ^ ,,,
A. ï6ss
Jiiereeii
Beliier-
der ge-
legt.
De Heer
I'ieter
Stenhe-
mius ecr-
fteBc-
ftierder
hier
i6jj.
Van C H O R O
Na dat nu haar Edelheden op Batavia
goedvonden 't Comptoir vanOengale van
'c Comptoir der Kuil van Choromandel
af te fcheydcn, en op zich 2.elvcn tcüel-
Jen," hebben zy ook zcdcrt irtj-j-. een
byzonder Dircfteur , of fceftierder van
den handel (alzoo men rer plaatzc, daar
wy geen Kygenaars van 't land zyn, en
maar als Koop-liedcn geduld werden,
noitgeen Land- Voogden, en maaralleen
Bertierders heeft) aldaar gelleld , die
dan twee opper-Kooplieden , een tot
Hocgli op 't Hoofd-Comptoir, en een
te Caffimabalir, benevens verfchcide an-
dre Koop-lieden , en onder-Kooplieden,
eenige Aflillenten , ettclyke Soldaaten
toe zyn Lyf-wagt , en ook eenige In-
Jandfche bedienden en flaven , zoo veel
«r den omilag der Ë. Maatfchappy ver- '
eyfcht, by zich heeft, van welke koop-
cn onder- Koop-lieden zommige als op- 1
pcr-hoofdcn op de gemelde en meer an- |
dre Buytcn-Comptoiren geplaatil , en
cenigc aan de Hoofd-plaats tot de zaaken , !
dic daar te verrichten zyn , gehouden
werden. Ook is 'er een Fiscaal, om op |
den verboden handel van deze en gene te
paflèn.
De eerfte Beflierder, die bier i6f^.
op zich zelven , onaf hankelyk van de
Kuft van Choromandel > aangefteld werd ,
is de wakkere Heer Pieter Sterthemius
gewceft, die dat tot i6f8. bleef.
Hy wierd toen vervangen door den
M A N DEL.
'73
Heer Mattheus van den Brouke, van
Doidrccht , een Heer van groote be-
, *lUHamhcyd en verdiende , die , na dat
hy ihicn jaaren in verfchcide bedieningen
van aanzien in Brazyl tendienüe vanon-
I zen Itaat met veel roem gebruykt was ,
met een byzonder voorfchrvvens der Hce-
ren van Rotterdam i6^S. als Koop-man DeHeer
in dienlt der E. Maatlchappy na Oofl- ^'i^^^hcus
Indien vertrokken , en i6fo. om zynep'"''''^
byzondre bcquaambcden en yvereender-héSe
de m Soldy verhoogd is. ven.
Hy wierd i6fz. met den Heer Johun
Vei poorten , Commillaiis of Gevolmag-
tigden om den Üaat van Bengale te onder-
zoeken, als opper-Koopm:m en lid van
zynen Raad derwaards gezonden , i<Jf 3 ,
den lö. Maart als opper- hoofd van Cas-
limabafar, in plaats van de Heer Vol"er,
en löj-f . in N'ov. als Tweede dezcrl^e'
lliering aangcflcJd ,
en op 't Hoofd-
Compton- Hcegli gelegt, m welke poft
idie Heer tot i. i\ov. ióf8. daar gele-
gen heeft , in welk jaar hv Belbcrder
I van Bengale gemaakt en i6öo, den zi.
I Aug. daar de eerite van allen Kxtraordi-
nans Raad van india, en 1661, den z->
Dec. ordmaris Raad (dat vry wat onge-
meens en zeldzaams was) geworden fs 1
dat hy Ordinair Raad, en de Heer van
Heymngen als zyn vervanger al 1662
gezonden wierd, zien wyuyt dezen brief
van de Heer Maatzuyker aan Chanchan-
naan.
x^an zyn Hoogheyd , Chan Chanaan ,
Supperfelaar, Groot Hertog, en Generaal Veld-
Heer van den Grooten Mogol in AfTam, Ben-
gale, &c:
Edele, Groot-vertoOgende Hcere, en Viftorieufe VorlL
BricfvanFT^. Hoog E J. óUiKgenamen brief uyt hei ,
M^xT\ ■ ^Ho^^e Leger in Ajjam aan om ge-
kcr aan'^^^^''^'^'^''» '^^''^'" "^V ^^^ behoor lyke eer c -wel •
den >iA. onlfangen , endemet gruotebtyfchkp envreug-^
bab m de daar uyt verflaan , hoe UE, Hoógheydl
Bengale. t»et zynTriumfant Leger, tot grooten lof ,■
en trefelyke rennmmé, veele fterke ende -wel\
gebouwde i'orten Jlormendir hand had inge-\
nomen } zulks naar dato -wel f o duyzend\
vyandc» verflagen , ende ruym 500 duyzend,
in 't gebergte gejaagd , ende aldaar voorts
vcrjltkt , ende omgekomen waren j 't groot
magtig Ryk van Cos Jfam vermeejlerd ,
ende aan de Mogolze Kroon van den Groot-
magtigften Koning Sjah Eurav/g-Zeeb gehecht,
ende onder contributie gebragt heht ; met
■welke voortreffelykeFinorieivy UE. //ü^'-
heyd bj dezen veel geluk zyn ?x:enjfende , el-
de dat UE. Hoogheyd voorfpoedig in Bengale
moogt retourneer en , crnme aldaar Compagnie' s
handel en Negotie met UE. Hoogbeyis gunft
te overfchaduiven, ende onzen Diro&eur in
zyne rechtmatige verzoeken behulpig te zyn
dat ons aangenaam "jüezen zal te verjlaan.
Ende nadien de Heer en onze pinclf aaien
in 't Vaderland den Heer D ir c Si eter, Mat-
theas van den Brouke, tot Or dinar is Raad
van India gepromoveerd, ende geordonneerd
hebben zyn E. per zoon her-djaards f ontbie-
den , ende alhier aan 't groote iverk in de
hooge Regeer ing t'cmployecrcn , zoo hebben
ivy goed gevohden met deze fchefen in zyn
plaats xveder na Bengale te zenden de Heer
Rogier van Heyningen,Extraor dinar is Raad
van Indta., ommc aldaar in de plaats van de
Heer Mat t heus van den Broekie fuccedcren,
ende des E. Compagnie' s Negotie met UE.
Hoogheyd' s hulpe ende faveur na behooren
-waar te nemen; des UE. Hoogheyd belicve
onzen voor fz: Ditefïeur, ende inzonderheid
Y 3 de
174 BESCHRYV
(h zaake» van de Comp". -voor gerecomman-
deerd te houden^ ejide onderUE. vermogen-
de prole&ie gunflelyk aan te nemen j daar
mede ons ten boogften zult verobligeeren ^ en-
't Ge- ^^' werden UE. Hoogheyd by dezen in tec-
ichenk, ken van onze onveranderlyke genegenheid tot
hier nc- vcreering toegezonden vier rnetaale flukken
^'^^^\p^'van ons bejie Canon met hare aflu)ten tnde
^'■' tecbehooreii ; UL: Hoogheyd verzeekerende ,
dat wy van herten bereyd zyn de oude vrind-
fchap met UL : Hoogheyd eeuwig en altoos
ongekreukt te continueeren j alleen ons excu-
fecrende^ dat de fchuld van den Portugees
Francifco l^iera bedragende 3 f 00 Pagooden ,
volgens UE : begeer en in AUcaJJ'ar met en is
gevorderd, ontjlaan ter zaake dito Fieranu
ontrent twie jaaren lang getracht heeft, en-
de ook door ons gelicentieerd is op Batavia te
Hciicht komen. Zulks nu door den gemaakte vrede
5" r1"'i 1 '«^^ Portugal in korten van MacaJTar te
v.in Vic- verjchynen Jtaat ; zoo hebben wy t zelve tot
T\ aan zyn perfonele over-komjl alhier uytgepdd ,
^'> niet twyfjelende , oftewy zullen u Ed: Hoog-
hcwit' ^'^^ '^'^'^ aangaande per naajlen konnen
contentcment doen.
Batavia in 't Cafteel , den
29. AugiiRi 1Ó63.
JOAN MAETSUYKER.
ING der KUST
j NB. Deze ganfche brief was met roo-
de vergulde Boketten, en Leliën, in 10
Reyen , ieder van f Boketten en Leliën
zoodanig van boven tot beneden toe, be-
zaeyd, dat dan een Rey met een Bokct
en een Lelie (en zoo vervolgens) en dancieraa-
j weder een Rey mee een Lelie en een Bo- tien van
jket (en zoo vervolgens) begon j dog dcj|"-^"
! Leliën waren geheel, en de Boketten bo- "^ '
ven, daarzig de bloenj vertoond, rood,
en rondom hec zelve, mitsgaders bene-
den geheel verguld \ dat een fchoone
luyfter en glansaan dezen brief, welke ik
aldus gezien hcbbe, byzettede.
Na dezen tyd hecfc zyn Ld: hier nog
twecjaaren, tot 1664. gelegen.
Indien 'c in rayn vermogen was van
alle de bedienden hier te i'preken, of al-
ler naamen met den netten tyd van hunne
bedieningen hier in te lallen , hec zou
my zeer aangenaam zyn } dog 'c is
my onmogelyk geweeft dit na te
vorflchen.
Wat voor andrc Bcfticrdcrs Bengale'-y'^ d"
gehad heeft , kan men in deze ^'o'gc'ide ggj|jg^
Lyll zien, wy hebben 'er ook de Com-ders en
miflarürcn vanBengale, zoo verre my die Com-
bckend zyn, byeevocgd. mifTaris-
•' ° " fen van
Bcngale.
Y S T
Der
HEEREN DIRECTEURS, of BESTIERDERS
Van
B E N G A L E.
De Lsnd- Voogden van Choromandcl. Van A"
Pietcr Stei hcmius.
Matthcus van den Brouke.
Extraordinaris Raad van India, den 21. Auguft.
Ordinairis Raad van India den 2}. Deccmb.
Rogier van Heyningen.
In dezen tulTchen tyd is 'er geen Dircélcur geweeft.
Conftantyi! Ranft.
Frangois de Hafe.
Willem Volger.
Jacob V^erburg.
Nicülaas Baukes.
Maarten Huysman.
Nicolaas Schaghen.
Pieter Willeboorts.
Arnoldus Muyicens.
Pieter van Dishoek.
Jacob Pelgrom.
VViUcm de Roo.
tot A°.
Kïrf.
löff.
i6f8.oao.
i6f8. Ofto.
1664.
IÖ<ÏO.
löóz.
1664.
i65f.
l66p.
1672.
1672.
i(^7Ö.
1677.
1678.
1678.
1681.
1681.
i(S8j.
ï68j.
löSf.f Juni
1686.
i68<5.
1686.
i(58(S.
1687.
löpf.
I6pf.
1702,
1702.
i70f.
i70f.
1710.
Anto-
Van CHOROMANDEL.
AntoniHuysman. 171 o.
EwoüC van Dishoek. ïji?-
Buyten-gcmeen Raad van Indien. 1710.
Mr.Pictcr Vuyd, Buycen-ijenicen Raad van Indien. 171^.
Abraham Patras. I7M-
i7i7.ioMai.
1711.
1724.
COMMISSARISSEN van BENGALF,
Johan Verpoarten.
Willem Volger.
Jacob Joriffüon Pits.
Nicolaas Baukes.
Tzaak Soolraans.
Henrik Adriaan van Rhcde.
Opperiie en Algemeyn-Commiflaris.
Hec voornaamfte, dat een Directeur
hier te bezorger» heeft, is, dat onze aan-
gebragtc waaren wel verkogt , en dat 'er
weer deugdzame waaren , hier vallende ,
ingekogt werden, en voor al, dat wy
200 veel, als 't mogelyk is, van Zyde,
Salpeter eii van keurlyke klecden voor-
zien , en dat ons aangebragt zilver en goud !
raet alle vorozigtigheid na Ragiamahol,|
om hetdaarte munten,opgevoerd,en voor
de roof- zieke klaeuwenderMooircheGoii-
vcrncurs, en onder-Koningen , bewaard
mag werden.
Inde vorige tyden hebben wy voor yder
Jagt aan anerragic in Pipeli , by der zel-
ver komll op de Gangcs. vier honderd
Ropias moeten geven j dog zedert de
Demagtkomft van de Heer Sterthemius löff-
en 't in- ^yj^ ^y j^^j. y^^ bcvryd geweeft.
vaneen ^^^ Beltierder hier, of elders, heeft
Bcdier- de zelve magt over de Bedienden , en
lier, op-bnytcn-Comptoiren,alseen Land- Voogd
F-^'"' in een Land-Voogdy. Ook heeft hy
man.&c: ro^'^'i<^^^yks zedert 1678. byna het zelve
h'.er. inkomen vvegenszyneSoldy (die zomtyds
l5®, dog nu meeft 1 80 gl : 's maands is)
cnde zelve buyten-v oordeelen, als deLnnd-
Voogd van Choromandel, dat van 't in-
komen van een Land- Voogd in Amboi-
na (daar wy alles zoo van hém als van de
mindere Bedienden omltandig konnen
zien) niet verfchild.
Even zoodanig is ook het inkomen ,
&c : van de oppcr-Kooplicden van Hoc-
gli en CalTimabafar, en dat der Koop-lie-
den, onder -Koop-lieJen &c:, na 't in-
komen der Bedienden van die rang op
Choromandel al mede gefchikt.
Men heek hier ook cenige,hoewel wyni-
ge,Commi(rarifrenofopper-Gcvolmagiig-
üc,om de ftaat vanBcngale na re zicn,gehad.
Daar zyn 'er maar v) f a zes geweell ;
'maar irt85. quain hier als Algemcyn
Commin-aris , de Heer van Rhede tot
Drakelteyn, diens oppcr-Gezag niét al-
leen over [icngalc, maar ook over Cey-
lon, Choromandel en Suraue ging.
iSiadat die Heer hier gekomen was,
i6fz. tot löff.
1671.
löSi.
1685.
1(584.
id86.
heeft by geweldig de Bakens alommc
verzet, en veel wakkere Bedienden , zelfs
van het eerile aanzien , opgezonden ,
zommigc na Batavia , en zommige na
Holland, onder welke de Keer Nicolaas
Schaghen , mede was , die als Land-
Voogd in dat zelve jaar va;i Malakka
quam , om hier als Beltierder van Ben- 7*^ ^l'
gale te leggen j dog de Heer van RhedengHeer
zond hem met 't fchip de Turkze poltCüm-
op na Batavia, om dat 'er eenige byzon- ™'"^f'*
di'e Koopman-lchappen in zyn tid; fchip ^*",
gcwecil , en (zoo men wil) eenige Japan-
ze koper-kitten op Bcllafoor geloll waren.
Indien deze Heer , en zyne wakkere '^'^ ^^
Gemalin , hadden konnen goedvinden ^"'_
in een andrc zaak aan den Heer van Rhc-ghcn, «1
de wat meer genoegen te geven, of wel andrc,
wat meer eerbied (zoo my bericht is) aan'^P'^^"''-
zekere perzoon te bewyzen , daar die
Heer zeer groote agting voor had , hy
zou , na alle gedagten zyn Ed ; niet op-
gezonden , en van die koper-killjejis
(dat maar een beuzeling was , gelyk wy
aanftonds in andre toonen .zullen) niet
eens gerept hebben , daar nogtans die
zaak dezen Heer naderhand nogettclyke
jaarenveel moeite gebaard heeft, hoewel
zyn Ed : egtér cyndelyk uyt hec Vader-
land volkomen hcrlleld is.
Aldus zond hy ook den Heer Johan ^^{„5.
Pit, een wakker dienaar van dé E. Maat- va] van
Ichappy, die reeds üireftcur voor eeni-'^''^ Hr.en
Qen tyd in plaats van de overleden HeerL°''u'
Huysnun, en wel zo jaaren m veel aan- hkiroon ,•
zien gewcelt, en in de voornaanilte be-en Mis-
dieningen hier gebruyKt was, mee zyn
vrouw en kinderen, wegens zynen ori-
geoorlotdea handel , over Ceylon ria Hol-
land op; gelyk ook het zelve den Pak-
huis-meeltervan Helsdingen, en meer an-
drc overgekomen is; dog den Fiscaal Pieter
Mesdag zond hy na Batavia.
•Hy had ook eehen Philippus Koning,-
Pakhuys-ineeller van Canimabafar , ge-
licht, eu een Van zvne cygeli giinftclin-
gen , Altxandcr 'HcnriklToon , in zyn
plaats gelteld j inaar'dic iiiitaktc'het nog-
veel
day
176
BESCHRYVING der KUST
veel Koninglyker , of vry flcgtcr dan de- j (zoo men zeydc) fchuldig was , en die
7.C Koning , weshalven hy hem op ont-
bood, en zyne Killen verzegelen dedej
dog Henrikflbon had voor dit verzegelen
a\ zyne fch ritten van belang al aan een
vriend in de Engclze Logie gegeven ,
die hem de zelve op zyn vertrek netjes
ter hand Iteldc, zoo dat 'er de Heer van
Rhede niets aan had, fchoon hy een vet-
ten haas by den ftaart meyndc te hebben.
Even zoodanig was 't met de fchriften
van den Fiscaal Mesdag gelegen , die
mede tydig geborgen wierden } want had
hy die fchriften van deze twee Hecrcn
bekomen, dan had hy eerll recht kon-
niet konncnde bctaalen, ni deze hocda-
nigheyd van Directeur na Hengale ge-
zonden , en daar door in ftaat gefteid
wierd , om in zeer wcynig jaaren niet
alleen die fchuld te vereffenen , maar om
ook by zyn overlydcn nog een zomme
van ruyni 300000 Ryxdualdcrs na te
laten.
Men zegt dat hier onder- Koop-lieden
en boekhouders zyn gcweeft, die Iche-
pen van 2 a 500 lallen op hun beurs hiel-
den, en onderdenanmvan Decnen, &c;
na de Maldives zonden.
Om dit nader te doen geloovcn ; ^^^ ,^
nen zien, hoe 't met de zaakcn in Ben- zal ik met een Icttcrkenaanwyzen, hoe-jnBeriga-
gale toeging, en dat daar niemand van 't danig het hier toegaat, volgens 't zcg-lc plagc
dry ven van den verboden handel vry was } gen der vrienden, die hier te voren ge-'°^''
ja dat zyne grootllegunllclingen, en die
gene, die hem bell honig om den mond
willen te Imecren, en andre by hcmaan-
bragten, daar het meeile aan fchuldig
waren.
Hy hoorde dat van de Heer Mesdags
papieren wat te laat , hoewel hy hem
na Batavia nog nafchreef, 't geen egter
bewerkte, dat hy, die daar al vry ge-
field, en met het fchip Honsholredyk na
Holland gezonden was , voor Bantam
pas gekomen zynde, van dat fchip ge-
licht, en weer na Batavia gevoerd wierd,
om zig over dat gefchrevenc ten zynen
lafte te verantwoorden, al't welke egter
geenzins belet heeft , dat die Heer ge-
ruft in 't Vaderland gekomen is.
Bewys, De Heer van Rhede wift immers by
^f '^^ zich zelven alzoo wel , als de Heeren
j^gj^'^Bewindhebberen, dat geen dienaar der E.
quaad Maatfchappy daar of elders , van zyne
niet wegblootc Soldy, en ecnige magre buyten-
l^"""'^" voordeden alleen, ofte buyten het dry-
ven van verboden handel , bellaan kon ,
over welke zaak 'er in vorige tyden by
deze Heeren ook al eens in overleg gc-
wcellis, om alle Dienaaren nog eens zoo
veel Soldy, als zy maandelyks trokken,
te geven, en 'er dan zwaarder ilraf op
te Hellen} dat om.gewigtigen tegen-re-
denen niet doorging.
Indien de Heer van Rhede aldaar den
verboden handel had willen dempen,
inoell hy geen eenen dienaar, daar zyne
CommifTie en opper-gezag betrekking
toe had , gelaten , en daar overal nieu-
we bedienden gelleld hebben, die het,
als magre luyzcn, buyten alle tegcnfpraak
en veel erger dan de vorige , die reeds
doorvoed waren , en het nu fatzoenlyk
maakten, aangelcgt zouden hebben , ge-
Direc- ^y'^ ^^^ ervarcnhcyd niet dan al te veel ge-
tcur hierleerd heeft.
inkone Ik heb cenen Hecrgekcnd, die, toen
tydover-j,y Qp Batavia quam , aan zeker Heer
kan. ^*" '^'^^ ecrften rang icooo Ryxdaalders
weeft, en 'er nogdagelyksgewoonzyn,
te varen, of aan land te leggen.
In de vorige tyden waren hier Fiscaals
geplaatft , om den verboden handel te
beletten , hoedanige alhier geweeft zyn ;
De Heeren Nicolaas Pelletier.
Pierer Misdag.
N. Heysveld.
N. V^rouwlyn.
N. Van Swennc.
N. Wallis.
N. Cafearius.
N. van Bleyswyk, en
Jacob van Hoorn.
Maar dewyl deze geheel én al van den
F3eftierder af- hingen, moeften zy ook in
alles na zyne pypen danficn, gclyk hy
ook den ganfchen byzondcren har.dcl na
zyn zin fchikte , aan den Fiscaal nnar
laft gevende, wat hy te doen, welken
hy aan te halen , en welken hy te vcr-
fchoonen had. En hoewel ieder wift,
wat hy 'er af trok , ging egter de Be-
llierder toen met den beften buyt henen,
tcrwyl de opper-Kooplieden en andren
daar mede cenen brok af kregen.
Zoo ras de fchepcn hier plagten te
komen (gelyk ook nog gefchied) quam
de Fiscaal aan boord , maakte met ieder
der fchecps-vriendcn verdrag over 't ge-
ne hy mede bragt, en van daar weder
vervoeren zoude, en ging dan, dit eens
geworden, en wel in de kajuyt onthaald
zynde , na boven , op 't half dek , daar
dan vi'el fcherp alle by zondere handel aaa
allen verboden , en 't Placcaat aan de
groote maft aangeplakt wierd, volgens
't welke ook alle , die met hem in geen
verfprck waren , aangehaald en geftraft ,
terwyl de andren niet alleen niet gemoeid
wierden ; maar opcnbcnbaar geheele vaar-
tuygen met goed na land zonden, en die
ook vol met Bengaalze goederen van
land te rug kregen.
Wel
Van C H O R O
Wel is waar, dat de CafFers van den
Fiscaal , en ecnige Inlandze Pioens , en
verklikkers, wel wakker oppaltcn, om
al het fmokkelen (zoo men voorgaf) ie
beletten , maar die pallen alleen op , of
'er ook eenigen , die den Fiscaal niets
wilden geven, lorrend raeyden , en zulken ,
maar geen andren , haalden zy aan. Ook
paften zy net op die genen, die met den
Fiscaal gefproken hadden, om ook daar
van hunnen penning te trekken , en verder
bekreunden zy zich niet met den byzon-
deven handel , alzoo die penning hen
volflagcn blind, zelf op 't midden van den
dag , maakte.
Of nu deze Bedienden in Bengale geld
konden winnen , kan men licht nareke-
nen, alzoo de fcheeps- vrienden toen van
7f Ryxdaalders (zoo Nicolaas de Graaf
gctuygd zelf ondervonden te hebben) 460
Ryxdaalders trokken , en van een Man
Amfioen,dathen 70 a 75- Ropynkoftte,
ioo en zif Ryxdaalders op Batavia
plagten te maken.
Öe goederen , die zy 'er bragtcfl ,
moeft men met een matige winft aan de
vrienden van de klecne Maatfchappy (zoo
die genaamd werd) zien overgeven, en
alle de goederen , die zy van land weer
11a boord voerden, mogten zy van geen
andren , dan van den Fiscaal , tegen een
bedongen prys, en voor rcekening der
kleene Maatfchappy , nemen , die dan
alle die goederen in die tyd, alszy op de
laagfte markt waren , ingekogt hadden ,
en dezelve de fcheeps- vrienden 200 dier,
als 't mogelyk was , weer aanfmecrden.
Zoa ging het in en voor den tyd van
de Heer van Rheede.
Na zynen tydzyn hier, gelyk ook el-
ders , Fiscaalen gezonden , die van den
Directeur niet af-hingen.
Zoodanige zyn gcweeft :
N. Bogaard van Belois.
Jan van den Hengel , die 17GZ. na 't Va-
derland op ontboden wierd over ver-
boden handel,
N. van der Straten die 1705». 200 men
zegt, 30C000 Ropyen, of, zoo an-
dere zeggen i zoo veel Ryxdaalders
naliet, na dat 'er } a 4 vier jaaren ge-
legen, en hy dat aihpt van Fiscaal eer ft
Provilioneel , daar na vaft , en toen als
Fiscaal independent bediend had.
Jofeph Lothen , van 1709. a 1710, en
quam 1711. als Bevel-hebber der Vloot
(zoo 't gerugt liep) met veel geld t'huis.
In dezen tyd, voor zoo verre men de
vrienden, die daar toen geweeft zyn, ge-
looven mag , was 'er maar een klecne
Maatfchappy van drie , van welke de
Direóbcur en de Fiscaal ieder een derde ,
V. Deel.
M A N D E L. 177
en de Tweede Peifoon het verdre
trok} en dat moeft men toen zoo voor
hef nemen , alzoo deze Fiscaal anders
alle den byzondren handel volftrckt be-
letten kon, en dan hadden zy niets 'er af.
( JndertulTchen was 'er toen een groot
onderfcheyd met den vorigen handel,
in opzicht van 't verfprek der Fiscaals :
want hoewel zy toen zckcrlyk zeer veel
van de fcheeps-vrienden trokken, en op
de goederen , die zy hen leverden j won-
nen, zoo geleek dat niet met allen na
den jegenwoordigen handel ; vermits
die lieden nu gedwongen werden niets,
na land of na boord te voeren, voor
en al eer zy met den Fiscaal ( zoo
my van verfcheyden bericht is) over de
prys , het eens zyn , dat hen nu zoo
naeuw gezet werd , dat zy 'er niets ter
wereld opwinnen , ja de onkoften van
hunne ryze niet konnen goed maken.
Willen zy 't accoord zoo fcherp ,
als hy hen dit voorfteld , niet aanne-
men, zoo mogen zy geen ftuk lolTen ,
en niets na land nog na boord voeren
of 't werd aangehaald , en als zy 't nu
al met hem eens geworden, en daar
klaar geraakt zyn, dan verfchreef hen
die Fiscaal nog aan dezen of genen van
de kleene Maatfchappy van den Arafinen-
handel op Batavia, wuar by de Fiscaal
op Batavia dan net wilt, wat ieder had,
en hen (zoo men zegt) dwong van ieder
kift Amfiocn een goude Coebang (of
14 gl:) en naar mate van dien van de
andie goederen, aan hem te geven.
Zoo zy coram quamen, en hem zoo
veel als hy eyfchte betaalden , was
het wel } zoo niet , werd al hun
goed , als verboden en nu verklikte
waaren, aangehaald.
Ook ftelden die zes Amfioen-Hande-
laars te Batavia, zamen toen een klecne
Maatfchappy (200 men zcy) uyt ma-
kende, hen de prys van ieder kirt Am-
fioen, wetende, wat zy 'er in Bengalc
aan den Fiscaal voorgegeven hadden ^
zoo nacuw , dat zy 'er zoo te zeggen
niets aan wonnen.
I Wilden zy dit niet aannemen , zoo
I was egter al ,
beurd verklaard
dwong, om nog liefft die harde voor
waarde , gelyk zy in Bengale al mede
hadden moeten doen , aan te nemen ,
om niet verder door den Fiscaal bedor-
ven te werden.
Ook zegt men van de voordcelcrj
van den Direibcur alhier, dat hy, zoo
ras hy hier maar verfchynd, 50COO 1 ro-
pyen tot een gefchcnk van de Inlandze
koop-Hedcn , of Makelaars krygd , om
het met hen wat rckkelyk te ma-
wat zy hadden, ver-
, zoo dat hen de nood
ken
hoewel
Z
hy niet vergeet op al-
le».
,78
BESCHRYVING der KUST
les , dat zy leveren , het zyne zeer wtl
te vinden.
Allé deczc zaakcn zyn my menig-
maal ' van de Bengaalzc vrienden zoo
verhaald , zonder dat ik daar voor
zou willen verantwoorden, of die in al-
len declen zoo breed zyn.
Indien men egtcr daar op eenigcn
ilaat zou mogen maken, (gclyk ik voor
my zelven reden heb daar al vry veel
van te gelooven , om het groot geld ,
dat verfclieyden , die ik gekend heb,
en die te voren niecs hadden, in korte
jaaren daar hebben ovcrgègaderd) zoo
is het immers zeer klaar , dac al dat
opzenden vart de bcquaarafte Dienaaren
door de Heer van Rheede aan de E.
Maadchappy niet alleen geen dienft te/
wereld gedaan } maar in tegendeel ge-
Ifcgénhcyd gege -en heeft , dat de ver-
boden handel naderhand daar nogh thien-
maal zoo erg, dan bevorens, gedreven is.
De waaren die men hici" na toevoerd.
Pourdcfoycn lang 14 breed i' el.
Dubbelde Baftas di Focla, van verfchcy-
de lengte, 1 f o in een pak, lung 14,
breed 2 ellen , lang 15 breed i s ,
lang 15J en breed 2 Cobidos.
Enkelde Battas , ifo ps. in een pak,
lang p breed 1% elf Cobido.
Nacy-Zyde of ftik-Zyde, efen ftreng i
pond.
De Bengaalze Zyde_, bcflaande in f
zoorten, als Cabefla
-anga ,
Peo,
hier val-
lende.
Waaren zyn deze:
hier ge-
trokken. Nooten-Mufchaaten.
Foelie.
Nagelen.
Caneel.
Peper.
Olifanten , Sjankos,of OfFerhorens,6cc :
De Goederen, die hier vallen, en van
En ook hier na Batavia, als elders in Indien, en
na 't vaderland, vervoerd werden, zyn
deze :
Taffiusjela's, 100 ps. in een pak , ieder
ps. 24 Cobidos lang, 2ditpbrced,
Foras, fo ps. in een pak, 'a ieder 24 Co-
bidos ,otcllen,Iacg, 2; ditobrecd.
Fyne Marados, fo ps. in een pak , lang
als boven.
Foras, 4 in een Marado.
Zyde Allegia's, 180 ps,- in een pak, a
ieder lang 9, breed 2 C bidos.
Slegtegeftrcepte ditos, 100 in een pak,
'■ lang f8, breed 2 Cobido's.
Grove Alegia's, 't pak 100 ps, lang f,
breed i : Cobido.
Zcylklceden , 40 ps, in een pak, lang
32, breed 2 Cobidos.
2 Cobidos doen 3 ellen.
"• CAS S 1 M A B A S A R.
'Fyne Ar'nozynen, 100 ps. in een pak
lang 20, breed 2 Cobidos.
Gf meene ditos lang , en breed als boven.
Zvde Longis met roode boorden , 160
ps in een pak, lang 14 breed 2 Co-
bidos.
Pomcrces , of Baft,Vs di Foela, 't
160 ps , van verfcheyde lengte,
pak
en breed i^, lang 13' en breed li j
lang i2i en breed aJs voren.
f
Coetsjaal , en Tater, zyndceygentlyk
de vuyligheyd van andere.
Florette Garen j 2 a 3 derley zoorten,
D E C C A.
Hamans , 100 ps, in een pak, lang 24
breed 3 Cobidos.
Gebleckic gcmcene Cafla, 't pak loops.
lang 40 , breed 2 Cobidos.
Fync Ca(ra,voor 't vaderland, 1 00 ps.in een
pak , lang 40 , breed zi Cobido.
'Malle Molens 'i pak dito lang 40 breed
2> Cobido.
Kyne Laanen , 't pak dito lang 24 , breed
'2'. Cobido.
Tansjeeps, 84 ps. 't pak.
Kochuyden tot dekking der kleeden, en
pakken.
P A T T E N A.
Amfioen.
Muscus.
Salpeter.
Chitfcn , en verfcheyde andre kleeden.
P 1 P E L I.
Adathays, 100 ps. in 't pak, lang i(ï,
breed 2 ellen Cobidos. "^^ '
Dito wat flegter zoort , 1 00 ps. in 't pak,
breed enlang als voren.
Dito ruwe, 100 ps.' in 't pak , lang 18,
'• "breed 2 Cobidos.
TeHèrfle, dito dito dito, lang 1 1 , breed
2 el.
Gerras, dito dito dito, lang if, breed
I7 Cobido.
Zyde Allegias dito dito dito, lang 12,
breed 4 Cobido.
TafFetsjcla's Ginqgang, 100 ps. in een
pak , lang 1 8 , breed 2 Cobidos.
Effen Ginggang , 100 ps. in een pak,
lang en bnecd, als voren.
Zyde Cherchannes, dito dito dito dito en
dito als boven j en ook breed i? Co-
bido.
Zyde Camelottcn, dito dito dito, lang
12, breed 2 Cobidos.
Rocmaals,8o ps. 't pak,lang4f breed lï
el, of lang 30 el Ijreed i Cobido } en
nog een flegter zoort lang en breed als
voren.
Attalas, roo ps. in een pak , laag 12,
breed i i Cobido.
Witte Suyker, van welke een kift Iƒo.
pond houd.
Tarw. ^■
Bo-
Van C H O R
Boter.
Munten, Ry ft-
Maaten , Munten , Maaten , en Gcwigten.
Gcwig- I silvre Ropy doet 2b' ftuyvers. En men
heeft 'er driederley zoortcn , Sik , Piet ,
en Befaar Ropyen genaamd , waar at
de eerltc 54 , 35* , 36 , 37 pond
Caun's, a 80 in een pond, een blank
ten
weerdig zynde, daar de laatlle maar
z8, tot 30 en 31 pond Cauri's doen.
Goude dito doet i 3 Ropyen en zom-
tyd wel i Ropy minder, zomtydsook
wel i3ï.
Dito doet 16 Ana.
Ana doet lï ftuyver, of z pcys.
Ropy doet 38 a 40 poni , of 2.60 a
800 Gandans.
Poni doet 20 Gandans, i Gandandoet
4 Cauri's, en i Poni 80 Cauri's.
Man zyde 64I pond.
Man is 40 Ceer.
Man Speceryen is 64. pond j dog van
Sandal-hout, Qiükiilver, Tin, Lood
68 pond. als mede van Peper, Salpe-
ter, Amfioen, Sapan-hout , weed-en
Pct-afch, Borax, Catsja, koper-rood,
Zeep , Vermilioen , Areck , Silver ,
ftaaf-koper doet ook 68 pond.
Ceer is if? pond.
Laftis 300opond,en iCandiiiOopond.
Pak Zyde houd 90 Ceer of 1 1 1 1^ pond.
Dito Florctte Garen dito.
Ceer doet 2 Patti.
Thola, 12 Gralla.
Fles Muscus weegt 20 pond.
100 Ps. Ledere Veilekens gaan in een pak.
De koop-lieden des lands daar men me-
de handeld zyn de Benjaanen, die onge-
aaaken hier doen, en zeer
en
O M A N D E L. 179
jbuytcn alle onkoltcn ettelyke tonnen
gouds beloopen , weder goed gemaakt
i moet werden-, dog geiyk de zaaken ganlch
Indien door, van tyd tot tyd meer en
meer vere; geren , alzoo nemen de voor-
deden hier nu , tegen den vorigen tyd
vergeleken, ook nierkclyk af.
Dit is het land , waar in men wil, dat Alexan-
Alcxander de Groot, bydeMooren, 't^^Ji^jgj
zy Hindoellandcrs ofPerliaanenSulthaangeweell
Iskender , en in hunne Gefchiedeniflcn hebbea.
Iskender Dlulcarnain , of den Twee-
hoornigen Alexander genaamd , zou ge-
weelt, en dat hy van daar over de Gan-
ges verder na Indien voortgetrokken zou-
de zyn.
Ja zy weten ook 't nette land, daar Ko-
ning Porus zyn Hof hield, aan te wyzen.
De Inlander weet daar zeer veel van
te rammelen ; namelyk , dat hy voor 't
Bofch Sanderie (dat wy in de kaart aan-
wyzen, en dat zy eygentlyk Isuendcri,
i,a hem noemen) door de iware op en af-
oopende Itroomen gellur wierd ; dog wat
meenc groote
vallche grond dit hun zeggen heeft, en
hoe weynig Itaat daar op te maken zy»
toonen wv elders, 't zy onder de levens
der groote Mogols, het zy indevoorloo-
per van dit werk , alwaar deze Held on-
der de oude bezoekers van Indien mede
te berde gebragt werd.
Wat nu den Gods-dienfl: van Bengale
belangt, daar van meynen wy onder die^"'^'"
van Choromandel alles reeds wydluftig ^,^1 Ben-
genoeg gezegt te hebben, dat alle Hey-gale.
denen van Malabar , Choromandel ,
Den
Arracan , Pegu , Siam , Bengale , Su-
ratte , en zelt ook op Ceylon, in de Hoofd-
zaaken van hunnen dienrt, en voor al in
groote partyen van ons in koopen, en [die van de verhuyzing der zielen, inden
weer andre daar tegen leveren. dienilder Afgoden , en in hünbygeloove ,
't Getal Jaarlyks komen hier wel 12a 14 fche- meell over een komen, hoewel 'er eg-
dcrfchc-pen, die zeer veelc goederen brengen, ter by de eene en de andre nog wel zaa-
pen.hiercn -^vecr een groot getal goederen hier ken, vooral ontrent deuyterlykeplegt-
komcn- van daan voeren , van de welke dan zom- lykheden,verfchiilendebevonden werdenj
de.
mige over Ceylon, andre lecht toe recht
aan na Batavia , en ook zommige over
Ceylon na Holland vertrekken, hoewel 'er
ook ecnige van daar wel na Suratte, en
Periien, en van daar dan na Batavia gaan.
Zommige ichepen gaan derwaards buy-
tenom, andre gaan binnen door over Ma-
lakka , welke weg wel korter j maar ,
wegens den tegen-wind en ftroom ,moe-
jelykcr is , waar door de reyze dikwils
langer, danbuytenom, duurd.
Het Bengaals vaarwater koft de E.
ges leer Maatfchappy zeer veel fchepen, die zy,
gevaar- door dien de Gangeshieren daar ondiep ,
Jg lelve.^" ^°^ droogtcns is , nu en dan door de
'onvoorzigtigheid der Lootzen , die zy
hier noodzakclyk gebruyken moeten ,
komen te verliezen, al het welke door
de groote winllcn, die hier vallen, en
do^
die
hun aller wet-boek
't Sancrits ( de
De Gan-
is de Vcdam,
in t bancnts {ae moeder-Taal
van alle de Ooilerze Taaien , alzoo
men in die allen eenigc woorden uyc
de zelve ontleend vind) befchreven ,
en die aan niemand van deze Inlanders,
dan alleen aan de Bramines , en Priefters ,
bekend is.
Indien 't waar is 't geen Monfr. de U
Laubere van de Siammers zegt , zouden
die geen God of Schepper van 't geheel
al erkennen , en dus zeer veel van die
andre Naticnverfchillen} dog op dit zeg-
gen is niet al te veel Itaat te miken.
Voor 't laatll hebben wy 'er nog die
van de Benjaanen by te voegen.
De Benjaanen ecren de Koejen om 5
redenen.
I . Om dat zy geloovcn , dat de zielen
Z 2 der
i8o BESCHRYVING der Kl>ST
der geloovigcn 'er iii vaaren nahundood,| 4. l£n om dat de Koe met hare melk
als zyndc de gelukkiglle ilaac. 1 Scc: en de üsmct zyn dicnil ontrent den
1. Om dat zy zich , mecde Mohham- j Land-b mw, enry-tuygen, en 'c voeren
medaanen, inbeelden dat de aardkloot op 1 van allerlcy lallen zoo grootcn hulp toe-
den hoorn van een Koe of van een Os ruit i j brengen.
en dat door 'c bewegen der zelve d'aard- | Dus verre dan 't voornaamfte, dat over
bevinji,en veroorzaakt werden-, bchalven | Bengale, voor zoo verre het ons bekend
dat ook den aardkloot inllortenzou, in- 1 is, en den handel van de E. Maatfchappy
dien deze os die niet ondcriteunde. j raakt, te zeggen viel , hier neder gelteld
5. Om dat de Koe God, als hy eens hebbende, zullen wy hier ook affchey-
alle de menfchen , om hunne zonden ver- 1 den , om tot de llofFe van Mocha over te
delgen wilde, verzoende. 1 gaan.
Van MOCHA, en ons Comptoir aldaar.
VIERDE HOOFD-STUK.
VAn Mocha, en om Comptoir aldaar. De flad befcbreven. De magt des Land-
Fooiiili, IVaier en hout hier gebrek. Wat ingezetenen hier zyn. Groote vaart op
deze fiad. ff^aaren hier getrokken. En die hier -vallen. De Portugeezen de eerfle
ontdekkers u}t Europa van 't Ronde Mcir. Covellanius en Paivi komen 14PI. te
Elana, en te Aden. Trilian da Cunha, en Albukerk ifoö. op '/ Eyland Soco-
tora. Die ifio. lafl kreeg .^ om .\den in te nemen ^ ^S^7- ^'' fi^^ ^^" -^^varen-
ga aangeboden^ ifio. gaat Siqueira na '/ Roode Meir. if 30. -won Scilveira Aden.
if48. tafl de Caitro dit aan. Ons Comptoir tot Mocha. Onze handel hier Sedert
\6i6^ door Pieter vanden roek ondernomen. Die 1614. «« '/ Roode Meir ^«rt/.
En voor Aden komt. Daar hy een zeldzame jlorm krygt. Vertrok na Chihiri. Liet
daar eenig volk aan land. ^am te Catfinni, en van daar weer tot f:antam, vertrok
den 10. Mey weer na '/ Roode Meir. Komt 1626. voor Chihiri. Plaat/l 'er Heute,
en kom' te Mocha. Alwaar hy zeer wel ontfangen wierd. Laat een vlag van zyn Lo'
gie waejen, en werd by den BalTa van Jemen ontboden. Daar hy te Chenna zeer lelcefd
van onthaald werd; dogmogt geen volk in Mocha aan land laten. \6\ J. gaat ky weer na 't
Roode Meir , dog i6zo. weer na Mocha , daar hy volk legt. Dit Comptoir 162,}.
hela[l op te breken. Vervolg der zaaken hitr van 16 JÖ. tot l66j, i^c: mze opper'
hoofden in Mochz zedert 1708. die, om de groote voordeelen, de hitte vcrdtturen. De
kom/l van 't /chip Schoonenberg hier 1720. des zelfs droevigvoorval op de Knfi van Zci-
h.by 't vermoorden van den fchipper .^den onder- Koopman PoinTpcvanMcerdcrvoon, en elf
matroozcn ineen Baey yby Ohz. De Coffi-hoom. Vrugt , en de s zelfs gebruyk ,hce die boom be-
handeld werd. De rechte naam der Coffi-drank. Of zy in Arabien natuurlyk voort-
komt , en waar daar. Hoe gemeen die drank , en de Thee , in ons land zoo onlangs gewor-
den is. De Jrabiers drinken niet, dan de Koninklyke Coffi, en wat de zelve is. De aan-
plantirig der Engelzen op Madras niet gelukt. Een fraeje Cofji-boom door de Heeren van
Amflerdam 1714. aan Koning Lodewyk de XIV. vereerd. Avicenna, en Rendjaaz-
lah, melden iet van de Coffy; dog Profper Alpinus altereer [l ij'pi. Daar na Della
Valle i6if. Veflingius 1640. Naucon, en Du Tour KS71. bericht over dit werk
^'.3« du Tour, en nog een ander . Bewys dat de Coffi-boonen, of diergelyke , in Davids
tyd al bekend waren. Men had iÖ4f . in Vrankryk eerfi kennis van de Coffi. 't Gevoe-
len der Geleerden , e» der Medecyns over de Coffi verfchillende. Verfcheyde fchryvers over
de Coffi. De Hr. Gallant 1696. Abdulcadcr Mohhamnied If87. Sjeich Abeddien.
De Coffi begon 1467. a 1468. te Aden eerft ,■ bekend te werden. Van Aden ging i foo
de kennis en 't g. biuyk der Coffi over na Mekka. Van daar na Cairo, en verder i j-i i.
door den Suil ban van Egypten verboden. Welk verbod herroepen wierd. Zedert \f\6.
De Coffi ookte Damascus, Aleppo, ««/eConltantinopcl bekend. 1^41. door Soliman
de Groote verboden. Turks fcbtyver , en dichter, over de Coffi. Voordeel dat die huy-
zen aan de groote Vifiers gaven, 't Coffi-gereedfcbap in de eerfle tyden. Wie eerfl in Pa-
rys Ccffi te drinken gaf. ^uam uyt Twkycn in Italien, daar na in Vrankryk over.
Dit ^by 't oprichten van Coffi-huyzen , toenam. Niet tegenflaande de genees-heeren van
Marfeille die zeer (lerk afkeurden. Wie in Vrankryk voor en tegen de Coffi fchreven.
Drinken van Coffi in Engeland en Holland. Hclvetius en Bontekoe voor dezelve.
Van Waar op dit doorbrak. Groot en handel daar uyt gefproten. Hat tegen '/ Coffi- drinken
Modia , en met fchyn van reden, ifgebragt werden. Befluyt en affcheyd van de zaaken van Mocha.
Comp- /'~\ Nder de oude Handel-plaatzen , f recht ook de vermaarde llad Mocha tcl-
toiral- ^^ daar onze Maatfchappy van ouds Icn ; die men met de ftad Mekka, die
aldaar. hcr gehandeld heeft, mag men met ) mede in 't Roode Meir legt, niet moet
ver-
Van C H O R
O M A N D E L. iSi
Mondoeb betcekend in 't /IrabiTch een
plaats der 1 laanen, als zynde afkom itig
van 't Arabifch werk-woord Nadaba,
hy heeft over cenen doeden gelchreyd.
De reden nu, dat de Arabiers in oude ty-
den de7xn
Deftad
befchrc-
vcn.
naam aan die Straat , en
ook aan een tylandckcn , 'er midden in
gelegen, gaven, was om dat zy die ge-
nen, die door deze gevaarlyke Straat m
deopenbaarc Zee wilden loepen, voor
dood, en verloren hielden.
Deze Zee noemd men gemeenelyk de
roode Zee, omdat zeker Vorlt Erychras
genaamd, op een van des zeUs üylanden
(zoo men maar voorgeeft) begraven legt.
Dit woord nu betcekend in 't Grieks,
kood. Wanneer nu die Zee, na haren
Koning de Erythreeiche genaamd wierd,
hebben zommigc dit wooid, daar 'c de
eygen naam van de Voril dezer Zee was,
vertaald , en zoo heeft zy de naam van
de roode Zee, zoo men zonder groud fteld ,
bekomen } hoewel des zelfs water niec
roodcr, dan dat vancenandrcZce, ja zeer
helder is. Egtcr willen zommige, dat^les
zelfs zand hier en daar, en voor al daar
men roode kraal-boomkcns 'er in heeft,
verwcrren, alzoo die ontrent 70 mylen
dieper dit Roode Meir in zig opdoet,
behalven dat Mekka een Land-ltad , en
Mocha aan Zee gelegen is.
De tyd , wanneer zy hunnen handel
daar begon, verfchild niet veel met het
oprichten van hun Comptoir in Suratte,
gclyk zy ook beyden eencn en den zelven
grond- vefter, te weten, de Heer Pieter
van den Brouke, hebben j maar echter
is het zeker, dat dit Comptoir een wey-
nig ouder is.
Men wil dat Mocha op de zelve plaats
legt , daar Ptolomeus wel eer aan den
Arabifchen oever de koop-flad ücelis
plaatltc, ja dat het een en de zelve Itad
zy , dat niet wel wezen kan , alzoo
Mocha nog niet lang een Had , nog van
dat aanzien geweelt isj dat in 't vervolg
nader blyken zal.
Om dit met eenige ordretedoen, zul-
len wy cerfl een korte befchryving van
deze beroemde enaanzienelykekoop-ftad
laten voorafgaan. Zy legt voor aan in 't
Roode Meir op i 5 graaden , 40 minuten
IN oorder bi eedce,en op 68 graaden lengte ,
en ilaat onder den Bail'a van Jemen, een
deel, of Koninkryk , van 't gelukkig rood is, 't welk, door llorm geroerd zya
de, boven komt, en dan 't water rood
doet fchynenj maar dan mocll men alle
zulke zeen, daar dit rood koraal , rood
zand, of hier en daar een roode kiip ge-
zien werd , al mede de roode Zee noemen j
dat egter niet gefchied.
Voor af moeten wy hier tot ophelde-
ring zeggen , dat Agatarchides , Arrianus ,
Strabo, &c: door de roode Zee niet dien
Arabifchen Zee- boezem alleen , die wy
'er nu door begrypcn (te weten van Baab
el Mandel tot Suez toe) maar ook de Per-
fiaanfche golf, en die gehcele grooteln-
difche Zee, welke de Zuyder deelen van
het toen bekende Afia bekabbelde, ver-
Itaan, en ook zelfCeylon (der ouden Ta-
probana) daar onder begrepen hebben,
gelyk ook alle de Dichters, als Virgilius,
Horatius, Ciaudianus, Martialis, Tibul-
lus, Propertius, &c : geen onderfcheyd
ruflchen de roode Zee, en den grooten
Indifchen Oceaan, maakten, om welke
reden ook Herodotus , Arrianus, Stra-
bo , Agathemeris , Jofephus , Diodorus
Siculus , Manilius, Ciaudianus, Suidas,
6cc: de PeiTifche golf zeer dikwils de
roode Zee noemen.
Deze nu noemden de ouden, en onder
hen de Grickze fchryvers, ook Rood,
niet na Erythras (dat een verdichzel van
hem, en die 'er noit geweell is) ook niet
IS, doorloo-jna den rooden grond (dat van onkundigen
noemen dei maar zoo voorgegeven werd) maar, zoo
Arabien, en is aan den grooten Heer on
dcrworpen. De Bafla fteld hier een Gou-
verneur of Aga in zyn plaats.
Toen de flad Aden, die eenige mylen
benoorden de Straat Baab el Mandel ,
gelyk Mocha pas ten N . en binnen de zel-
ve legt, 1550. nog in vollen bloey was,
was Mocha nog maar een VifTchers-dorp -,
maar zedert de Groote Heer, Sulthaan
Selim, zynen Zee- voogd Soliman op 't
verzoek des Konings vanCambaya ifjS.
met een aanzienelyke vloot zond , om de
Portugeezen uyt Indien te verdry ven, en
in 't by zonder om de ftad en de Veiling,
Diu , voor dien Vorfl van Cambaja te
veroveren, en 'er de Portugeezen
uyt te
]aagen , gierde deze Groote BafTa van
Egypten eeril tot Aden aan , nam dien
Koning, om dat hy den 5 f. dag eerft aan
zyn boord quara , en trots fprak , op een
verraderlvke wyze gevangen, hing hem
aan de Nok van de Ree van zyne Galey
op, veroverde dus te gelyk zyn geheel
Koninkryk voor Selirn, en trok toen al
den handel van die wel eer zoo beroemde
koop- ftad na Mocha, dat na den val van
Aden hoe langer hoe meer begon op te
luyken.
Men moet, om in 't Roode Meir te
]{omen, eerft een ftraat, of Zee- Engte,
die gemeenelyk Baah el Mandel gemimd
werd, en zoo beft bekend
pen } dog de Arabiers
zelve Baab el Mondoeb , dat is , de
poort van Mondoeb , de
5
naam
van een
Strabo ons klaar in zyn XVI. Boek leerd,
om dat het daar ongemeen heet is, en
berg, daar ontrent gelegen. Het woord lom dac de zon daar regt boven hun hoofd
Iftaat. Z 3 Vi^ant
<
lil BESCHRYVlNG der KUST
Want door rood veillonden deunden
heet, brandend hiet dat gloejend is , ge-
lyk zy diuiroin de verzengde lugc-
Itrcek, en de landen daar onder gelegen,
met de naam van rood en gloejend al
mede uytdruktcn ; en dcwyl de zon ook
gcltadigop dien Oceaan brandde, hebben
zy die /.cc doorgaans de roodc Zcc ge-
naamd.
't Verdrc, dat men van de roode Co-
raal en roodc zanden (die nog maar hier
en daar inde zelve, buyten dat 'er meefl
witte kraalboomkens in vallen) verteld,
is wel eenigzins waar j maar gccnzins de
ware reden van hare benaming , waar
by men nog overwegen moet dat deze
Arabifche Z,ee-boe^em nog maar een
kleen deel van de roode Zee der Ouden,
hoewel 'c waar is , dat wy dezen Arabi-
fchen Zee-boezem voor de rechte roode
Zee houden, en doordien naamgee!"! an-
dre Zee vcrllaan, welke ook by de Ai^a-
bicrs mee den naam van Bahar Colzum ,
dat is de Colzumzc Zee (na de ftad Col-
zum , daar in gelegen) bekend , gelyk
des zelfs water over al zoo helder als
cryftal (wel verre van daar dat het Rood
zou zyn) hoewel 't buyten die Zee of
buyten de Ibaat Baab el Mandcl, naden
grooten Oceaan wat troebel is.
En daar hebt gy de ware reden van de
bcnami'ig, en vaa deuytlbcKkingengc-
legcnhcyd der roode Zee, zoo by de Ou-
den, als nu by ons.
Na dat men nu die Straat ontrent zo
Franfche mylenin-eloopenis, komt men
aan de Arabifche wal by de (Vad Mocha.
Zy legt in een doren oneffen land niet
verre van een zwaar gebergte , dat zig
in het Noord-Ooflen tot aan 't gebergte
van Aden uytihekt.
toen zv met de Engelzen
gefchut voorzien zyn. Harevoorn.umde
Iterkte nogtans beltaat in twee Veilingen ,
aan wederzydcn van de Rccde, die als
een halve maan van ontrent een myl
maakt, en die den ingang aan alle fche-
pcn konncn beletten. Ook legt hier ecu
bezetting van f a óoo geoeffcndeSoldaa-
ten j aan de land- kant legt z v geheel open ,
en heeft geen llerkten of Caltcelcn, dan
z Torens aan de N. kant, met gefchut
voorzien , die ten tyde van Jafar Daflli
gebouwd zvn,
gelchil hadden.
Men heeftin de ftadt vier Markten,
daar allerley waaren verkogt werden.
Zy pronkt ook met een menigte van
Moorze Tempels, hcerlyke huyzen van
biaeuwcaiduyn-ltecn encenige fracje Pa-
ieyzen, onder welke dat van den Land-
Voogd boven alle andren uy tltcekt j hoe-
wel 'er ook veel flegte huyzen zyn , op de
vvyze van Indien van Bamboezen en kley
gebouwd, en dan wit gemaakt.
Al hunne huyzen zyn boven ook plat,
om dat het hier zeer heet is, en om dat
zy tegen den avond boven op de huy-
zen gewoon zyn hun uytvlugttc nemen.
Het is 'er onverdrageiyk van de vliegen
en muggen. Men ziet 'er loover nog gras,
dog hier en daar buyten de flad cenige
Caiappus-boomen, en daar is by na niets
dan vifch en vleefch.
Ook heeft men 'er fchoone fchapen >
met welker reuzel men, in de plaats van
boter, braad.
De Landt en ilad- Voogd heeft niet al- De maa
leen 't bewind over deze ftad > maar ook '^^
.Voogds.
over Aden , Betclfagi , en meer andrc _
fteden , en heeft nog wel 7 mindere of
onder-Land- Voogden onder zich.
Hy houd een zeer pragtige Üaat , laat
De ftad is al zeer groot, na de andrc 'zich dienen, als een Koning , alzoo zyn
iledcn van Jemen gerekend , en ontrent magt zig verre uytftrckt , en zyne in-
van uytgcftrckthcyd als de ftad Dordregt > i komften groot zyn
dog drie-hoekig.
Men ziet ze in de revze van den Zee-
35. in prent ge-
dog zy verfchild zeer veel met de
vertooning, die zy zedert vry hecrlykcr
doet, alzoo zy merkelyk door den handel
opgeloken, en verbeterd is.
Zy plagt in Oude tyden van een fteenc
muur omringd te zyn j dog nu ziet men
daar maar cenige brokken en puynhonpcn
af, van welke men cgter, tot vcrfterking
der ftad, eenigc ouderwetze muuren ,
half van ftcen , en half van aarde en Pal-
lifTuden gemaakr,hceftidog zonder gracht.
Zy heef' vier poorten, enecngrooteme
Voogd Verhoeven fol
bragt
Van alles kan men genoeg in deze ftad Watcr
bekomen i maar drink- water is 'er zeeren hout
fchaais, en ftecht, fihig en Salpectrig,[''"S'^-
behalven dat 'er dik wils in een jaar of twee "^''
geen druppclregen valt,'tgecnindituyt-
nemenddor, droog, cnbynaondragelyic
heet land zeer ongemakkelyk komt. Ook
IS 'er groot gebrek van brand-hout , dat
'er niet , dan zeer dier, te bekomen is, al-
zoo 't dnnk-water en 't hout van zeer ver-
werden. De Zce-wind
re moet
gebragt
egtcr, die 's morgens ten p a 10 uuren
doorwaeyd , geeft een groote verfrifTching
aan de ingezetenen dezer ftad.
De zelve beftaan uyt Perfiancn , Ara- Wat In-
biers , Turken , Abyiliners , (die 'er twee) g"ete-
■' -'>... ' nen hier
nigte van Torens, die, vermits zy hoog,
envanbuytenCgclykookalharcMoskeen, ! Armeniers, (die 'er een kerk hebben) en^yj,'
en Tempels gewit zyn, een zeer fracy ook eenige Joden, meelt wifTelaars van
aanzien, en ook een groorc ftcrkte aan I oude munten, die hier zccrwciniggcacht,
de Itad geven, alzoo zy allezecr wel van jen in ecnvoorftadopzichzclvengcplaatft
Van C H O R O
zyn.En men gid dar in de flad niet boven
10 a liooo Ingezetenen, van welke de
meerte Mooren zyn, zy zien 'er alle viy
zwart en verbrand uyt; dog zy zyn van
een zeer hupzen inborl1:,en tegen de vreem-
delingen zeer beleefd , (hoewel 'er ook ge-
Jyk over al wel booze lieden zyn) waar
door zy zeer vecle der zelve herwaapds lok-
ken , gelyk hier een uytnemende toevloed
van kooplieden is,die hier met fchepcn over
Zee, of met Caravaanen te land komen.
Groote Deze ftad bloeid ongemeen door een
vaare op groote menigte van fchepen, die hier jaar-
dczcihd.jyks niet alleen van Suratte , van Goa,
van Diu , van Goa, Daman , van Calicoet ,
vanCananoor, van Dabul, vanMazuli-
patam , van Atsjen , van Mofambique , en
.Abyffinen , 't zy om 'er te handelen, of
wel om verder na Mekka in Pelgrimagie
te gaan, ontrent Maart, of April komen j
-maar men ziet 'er ook veel Franlche, Ën-
gelze, en Hollandfche fchepen verfchy-
nen, gelyk deze ook daar hunne verblyf-
blyf-plaatzcn hebben.
Ontrent dien zelvcn tyd van 't voorjaar
.komen hier ook Caravaanen van Cairo,
van Alexandrycn , en van Halep , of
AleppOjin ^yrien,die wel nictif aiöoo
en meer Cameelen , allerlcy zoorten van
Waaren hier brengen. Als iet zeldzaams
merkt men ook aan j dat hier Paeuwen
vallen.
Waaren, De waaren, die hier gebragt werden,
hier ge- en getrokken zyn , zyn deze :
trokken. Allerley fyne en grove Indifche Ly-
waaden.
Nagelen.
IS ooten-Mufchaaten.
Foelie.
Caneel.
Peper.
Indigo.
Graeuwen Amber.
Slaven.
Olifants- Tanden.
Myrrhe, en meer andre Droguen.
Agel-hout.
bandal hout.
Goud-draad.
Civet»
Benzoïn.
Stik-en naey-zydc.
Allerley zyde kleeden , en Chineefche
waaren.
Zeyldock.
Porcclyn.
Vermilioen.
Suyker.
Rood coraal.
Ryft.
Spiegels.
Tabak.
ZafFaraan.
Calappus-Nooten.
M A N D E L; ■ i8 j
• Fluweel, Damaftcn, Armozyn, sat-
tyn. Laken,
Cayr-Touwen , van Calappus-bolftcr
gemaakt.
Allerley Neiircnbcrger waaren.
Drooge en geconfyte Gember.
Lak, Quikzilver, Turkze goude Lake- p ,.•
nen , &c : Veneetze Ducaaten. hier va'l-
De Waaren nu , die zy hier van daan !en.
voeren; zyn deze:
Carwe.
Arabifche paarden.
Witte Wierook van DoflFer, enCaap
Guardafuy.
Coffi-boonen.
Myrrhe.
Roode verw-wortelen , alleen hier val-
lende.
Amber d£ grys. Goud, pecrlen, Aloë,
Bezoar-lleen.
Rozynen.
Ar?bifche Goinme van Magadoxa.
. En meer andre waaren :
Het Roode Meir is allercerfl: door de
Portugcezen, die Ys-breekers, uyt Eu-
ropa bevaaren.
De eerfle, die dit ondernemen dede,
was Joannes de II Koning van Portugal,
die ontrent 1491. cenen Petrus Covilla-
nius met AlfonfusPaivadcrwaards gezon-
den heeft. Zy verllondcn beydc de jAra-
bifche taal, gingen na Alexandrycn, en
Meinphis, in^gypten, en van daar ver-
der na 't roode Meer na de Had Elana ,
nu Torus of Tor genaamd , daar men wi^f
dat de kinderen Ifraels over die Zee gingen.
Van daar gingen zy na de itad Aden ,
alwaar zy van eeafcheyden , met verfprek
van malkanderente Meinphis weer te zul-
len vinden. Paiva ging na ^thiopienj
dog quam onder weeg te derven. Van
Covillanius verdie reyze na Indien en na
^Ethiopien , zullen wy maar alleen zeg-
gen , dat gelyk hy en zyn makker de eerde
het roode Meir zagen , hy ook alzoo de
eerde was , die zyn Koning een nette
Caart van de plaatzen, daar hy geweeft
De Por-
tugcezen
de eerlle
ontdek-
kers van
't roode
Meir.
Covilla-
nius en
Pava ko-
men
I49r. te
tlana.eri
te Aden.
was, overzond.
A°. ifo6. liep Tridan D.Cunha met
Alfonfus Albukerk, na dat 't Moeflon,
om na Indien te raJcen, verloopen was,
na 't roode Meir, ofwel na 't Eyland
Socotora, daar de belle Aloë valt, nam
daar een dcrkte van den Koning van
Kaxem op dat Eyland , of van Fartaken ,
in, waar op hy Alfonfus Noronha tot
bevel-hebber ftelde.
A°, ifo8. Liep Alfonfus Albukerk,
hoerende, dat de Fartaken tegen de Por-
tugeczcn opgedaan waren , met eenig
volk in Januari na Socotora, hcrdelde
alles , en ley hen een zwaarder ichat-
ting op. A". ifio.
Triftan
Da Cun-
ha, en
Albu-
kerk. A.
iïc6.
op 't Ey-
land So
cotora.
i84 BESCHRYVI
A. 1510. -f^". ifio. kreeg Albukeik, nuonder-
Uil kreeg Koning geworden, van Koning Enianuel
oraAdcdj^jL om Aden te veroveren. Hy liep mee
23 fchepen, 000 PortU£;eczcn, en 000
Malabarcn derwaards ; dog de winden
hem tegenloopende, ftevcndc na Malakka.
Hy hervattede dit in Februari ifij-
A". 15-17. ging de onder-Koning, Lo-
pcs Miaar Alvavcnga, met een vloot van
va'r'cnga 4} fchepen den 8. Februari na 't roode
Meir, quam voor de Itad Aden, en was
zoo laf-hertig, dat hy de llads-ileutels,
die hem aangeboden wierden niet onfan-
gen derft. Hy verlichte daar zeer wey-
in te nc
men.
A. 1517.
die ftad
aan Al
aange-
boden
mg
verdcl,''de de Iterktc Kamara, en
quam voor de itad Zeila, welke (tad de
zynen buytenzyne kennis innamen, waar
over hy moejelyk wierd, om dat hy 'er
niet by geweell was , en liet ze ver-
branden
Kort 'er na wierd hy van den Bevel-
hebber van Aden, over zyne laf-hertig-
heyd, van defleutels gcwcygerd te heb-
ben , zeer vcragtelyk gehandeld , en
moell, o wegens gebrek, met fchande van
daar na Ormus vertrekken.
A. 1510. A°. ïfio. ging den onder-Koning,
gaat Si- Jacob Lopes siqueira , met 16 fchepen
qucira na 't roode Meir, en zond Antonio >al-
^g y^g'j'j' danha met f fchepen voor uyt, om te
'Socotora een net bericht van alles voor in
te nemenj hoewel 'er toen niet veel afviel ,
alzoo hy ondertuflchcn te Arkiko in M,-
thiopicn quam , en daar met dien Vorll
een vrede maakte: hy was voor de ftad
Judda gewecftj dog had 'er niets vanbe-
lang uytgerechr.
A. 1530. Ontrent ifjo. nam Heótor Sylveira
won Syl- Aden voor de Kroon van Portugal in.
Aden. ■^"- '^4^- ^^^^^^ ^^ onder-Koning,
A. i548.Joan de Caftro, onder zynen zoon Al-
Taft de varcs de Caftro Aden aan j dog kan niet
'" " zien , dat hv 'er meer opdede , dan
Albukerk ifi^. die met groot verlies
van daar opbrak.
Wat nu de Portugeczen na dien tyd
in 't roode Meir verricht hebben, blykt
my nergens, zoo dat nu van hunne ty-
den tot de onze overfpringen moet.
VVy hebben ons met een Comptoir in
toir töt Mocha vaft gezet.
Mocha. j,^ ^^g2,c ftad hebben wy een Logie
handel en Opper- hoofd , dat een onder-Koop-
hier ze- man is, die een Tweede, en eenige an-
derttóiO-dre bedienden , die onzen handel daar
door^ vereylcht, onder zich heeft,
vanden ^y begonnen den handel hier 1616,
Brouke en de eerfte aanlegger en grond-ves-
onder- ter is de Hcer Pieter van den Brouke
"dTc^"^^" Antwerpen geweeft.
1614. Den 28. July 1614. vond de Heer
na het Gerard Reynft , die als opper-Land-
roode Voogd van Indien uytvocr, met zynen
g33f^ breeden Raad goed , alzoo noit iemajid van
Caftro
dit aan,
Cns
(Jomp-
NG der KUST
de onzen na 't roode Meir was geweeft ï
en hy nu met zyne vloot al voor by de
Caap der goede hope, en op 't Eiland
Anluwani (een der Majotze EylandenJ
aangeraakt, en dicrhalven niet verre van
daar was , om den voornoemden Hcer
van den Brouke met het fchip Nadau
derwaards te zenden, om te zien, wat
'er in 't roode Meir ten dienft van on-
ze Maatlchappy mogt te doen zyn.
Hy ftak dierhalven den 2, Augufty ^n voor
dwars van de vloot na de Kurt van Me- y^Q^^
linde over, quam ontrent Caap de Guar-
dafuy , op 1 1 graaden en 4. f minuten ,
kreeg den 16. dito 't gelukkig Arabien
in 't gezicht, en quam een halt myl bene-
den /\den , en daags 'er aan voor de
Vefting ten anker , alwaar hy van den
Land- Voogd zeer vriendelyk ontfangen
wierd.
Terwyl hy hier lag , quam 'er een
zware (torm op , zoo dat hy genood-
zaakt was nog wel 2 a 5 ankers te laten
vallen; dog nadat het onweer nu over
was, bevond hy dat 'er wel een duym
dik rood zand over al op zyn fchip lag,
waar ontrent hem de lurkze Land-
Voogd deze opening gaf, dat die don-
kere vlaag uyt de 6and- Zee gekomen was ,
en dat 'er dikwils , by zulken ftorm , Daar hy
geheel Caravaanen komen te verfmoo- een zeld-
ren. ^^™c
Gelyk nu dit rood zand toen op zyn k°y?j.
fchip waeide, zoo moet men valt ftcllen ,
dat het dan ook in menigte m de roode
Zee waeid, en dat daarvan daan dit rood
zand op des zelfs grond gevonden werd.
Hy , vcrftaande , dat de BafTii van y .
Jemen hem niet toeftaan zou, daar volkjjj'^chi-
tot zyne wederkomlt aan land te houden, hiii.
vertrok van daar na de Arabifche ftad
Chihiri , daar hy den zo. dito by den
Koning aan land ging, die hem tocftond
daar 2 a 3 van zyn volk te laten , om de
taal, tegen dat hy weder komen zou, te
leercn. Hy gaf aan de zelve een goed huys
om 'er in te woonen. Deze ftad legt op
een dorre zand-ftrand , in een groote baey ,
is groot in haar begrip , en heeft een
Vefting met vier roode punten. Ook
zag hy 'er drie Moorze Tempels. Daar
was groote vaart op uyt Indien , Perfien,
en Abyflinen , ook lagen 'er verfcheyde
fchepen op de Rheede.
Hv liet daar een Aflïftent , AntoniLjetj^jj,
Claaflbon Viftcher, met nog twee an- cenig
dre lieden , mitsgaders eenige gercede pen- ^'°^^ ""
ningen,en Nurchburger waaren,verzogt
den Koning Abduliah, dat hy voor hen
dog wilde zorgen (dat hy hem beloofde)
en vertrok toen van daar; dog alvorens
zond hy den onder- Koopman , Wouter
Heute, na boord om een zakje geld te
haaien , die wederom kerende , en mee
de
Vdn C H O R O M A N D E L» i8j
de fchuyt in de branding rakende, met 'en Abraham Ciabbe, die over zynkomll
de 7,elve omfloeg, waar door dat zakje
zonk. Hy liet 'er dezen en genen, terwyl
Heute na land gefwonimen was, lang te
vergeefs na duykenj dog eyndelykdook
*er een quartier meelter , Cornelis Her-
manflbon na, diens voet tegen 't zakje
raakte, en die 't behouden boven bracht.
Quam te Daar op ging de Heer van den Brouke
Catfinni. na Catflnni , dat op if graaden 51 mi
zeer verheugd waren.
Hy plaatllcaanitondsden onder-Koop- Komt te
man Wouter Heute daar met een Car-^^'^'^''*"
aazoen aan land in de plaats van Vis-
fcher, en liep na Mocha, daar hy den
I f. dito tot grootc verwondering der
invvoonders , ten anker quam, aizoo 'er
noit een Europecr geweell was. Hy
vond 'er wel jo groote en kleene In-
nuten ontrent het inkomen van 't roodc dilche, Perliaanfche, en Arabilche fche-
Meir op de Kuil van 't gelukkig Arabien pen op de Rhcedc, die in 't eerft bang
Aldaar nu ten anker en aan land voor hem waren.
legt
gekomen zynde, wierd hy van den Ko-
aiingSaydIbnSjahid,met ontrent 1000 van
zyne Soldaaten, alle met breede bloote
flag-fwaarden op de fchouder , ingehaald ,
en by zyn hand op 't Hof gcbragt, en
wel onthaald.
Hy verzogt ook hier aan dien Verft ,
om eenig volk tot zyn wederkom tt te
laten, dat hv wel toeftondj dog als de
JHcer van den Brouke naderhand hoorde,
dat hy een vriend van de Portugeezen ,
en een vyand van den Turk was ,
nam hy voor van daar te vertrekken ,
gelyk hy, na vriendelyk affcheyd, dede.
Hy quam den Zf . December ontrent
het Eyland Engano , en zoo al verder
onder de Kuil van Java , daar hy den
opper-Land- Voogd van Indien , den Heer
Pieter Both , met het fchip Delft ont-
moette , die na Sumatra op de water-plaats
wilde , om dan verder met 4 fchepen
na 't Vaderland te gaan.
Hy voer by dien Heer aan boord , gaf
hem van alles, dat hy in 't roode Meir
kennis , en quam nog 's
En van
daar
weer opyejjjcht had , kennis , en quam nog
jntam. j^^q^^jj ^Qy^ p December voor Bantam
ten anker, alwaar hem de Voorfitter,
de Heer Jan Pieterflbon Coen, welkom
heette.
Vertrok A*^. löif. in Januari quam hy ontrent
den 10. Japara by de Heer Reynft, aan welken
^^^'^ en zynen Raad hy opening, van 't ge-
na ne hy in 't roode Meir verricht had ,
Hy kreeg ten eerften een fchuyt met
Turken aanboord, om te vernemen waar
hy van daan ; en om wat reden hy daar
quam, waar van hen bericht tot volko-
men genoegen van den Land-Voogd ge-
geven hebbende, wierd hy met pypcn
en Trommels tot in defTelfs P.alcys ge-
leyd, die hem welkom hiete, en, vol-
gens 's Lands-wyze, met een goud-La-
kenze rok, of eeren- kleed, ten teeken
van zyn gunft, omhangen liet.
Daar na onthaalde hy hem ter maal- Alwaar
tyd, en bracht hem in een fchoon huis,^^^ ""
dat hy voor hem voor 140 Reaalen fj^gg^
voor 6 maanden gehuurd had. wierd.
Hy maakte met den Land-Voogd ook
een verdrag wegens de tol tegen 3 ten
honderd , op goedkeuring van den BafTa
van Jemen, en verkogt daags daar aan
zeer veel goed tot een goede prys.
Terwyl hy daar was, qvam 'er een
CaQila , of Carravaan van Aleppo , en
van Sues in iEgypten , ontrent loco
Cameelen flerk , die ontrent 200 duy-
zend Reaalen van agten ; en 1 00000
Hungaarfche als Veneiiaanze en
1615
■weer
Meir.
t roode dede, waar in zy een zeer groot ge-|geweeft was.
noegen fchepten.
Ondertuflchen dede de Heer van den
Brouke nog verfcheyde togten om de
Ooft, na 't Eiland Boeton, als ook na
Amboina,Banda, en de Moluccos , quam
in Mey weer voor Bantam , en wierd van
daar door de Heer Coen , volgens laft
van de Heer Reynft, met het fchip Nas-
fau weer na 't roode Meir gezonden.
Hy deed op Sumatra , Ticoe en Priaman
aan, liep van daar na Ceylon, en op de
Rheede van Polygamma ; beftclde aan
dien Koning een Brief, en vervorderde
zyne reyze na Mocha.
Hy quam den 8. January 1616. voor
zoo
Moorze ducaaten (behalven de niet aan-
gegevene) en ook Fluweelen, Sattynen,
Damaften , Armofynen , Turkte goude
Lakenen , Camelotten , andre Lakenen ,
Safïeraan, Quikzilver, Vcrrailioen , en
veel Neuienbergze waaren mede bragt ,
en die ontrent twee maanden onder weeg
Komt
1Ó16.
voor
Chihiri.
Den 6. Maart (dag van de komft de- Laat een
zer Carravaan) liet hy met verlof desvlag van
Land-Voogds de eerfte maal een vlag ^7" ^°"
, ° . j gie wae-
van zyn huys waejen, waar over de an-Pg^^ g^
dre vreemdelingen wel zeer knorden , wierd by
maar moeften dit egter aanzien. denBafla
Hy had het in dezen tyd hier zoOmeno^nt-
heet, dat hy zich by dag geftadig met boden,
water mocll laten begieten.
Den 21. dito kreeg hy een Firmaan
van den Bafla van Jemen, met laft aan de
Land- Voogden, om hem boven na zyn
Hof te brengen , van alles vry te hou-
den , en hem met een- Galey , nevens
een gelcyde van 20 Turkze Soldaatcn,
Chihiri, en vond nog twee van de aldaar 1 te dekken,
gelaten lieden , te weten AntoniViflcher, 1 Daags 'er aan xeci hy met den onder
V. Deel, J Aa Keop
i86
BESCHRYVING der KUST
Daarhy Koopman, Jan Arendflbon, nevens een
zcerbe- Trompetteren twee Soldaaten na boven,
leefd van [^qI^ dooreen dorp, en quam 's avonds
wlSdf^*^" '^^ ^^'^ Moeffa, 8 mylen vanMocha,
daar hy zeer wel van den Land-Voogd
onthaald werd , en dien nagt bleef.
Hy trok van daar verder door vcrfchey-
de plaatzen na de Had Chenna, alwaar de
Bafla zich onthield , en die yf mylen
Land-waard in van Mocha lag. Aldaar
Mogt verzogt hy aan den Bafla, om volk van
geen volk ons in Mocha te laten , dog die floeg hem
inMochaditaf.
*'^"" Hy vertrok dierhalven , na een vrien-
delyk affcheyd, en na veel eere van den
Bafla genoten te hebben , weer na Mocha ,
daar hy behouden weder aan quam.
Zyne zaaken hier verricht hebbende,
ging hy den 7. Juli na Chihiri, daar hy
ook een Comptoir opgericht had, quam
'er den 16. ditoj dog lichtte dat Comp-
toir van daar , hoewel hem zeer goede
zaaken van den Koning AbduUah aange
zond j en dat ook de Heer Herman van
Speult, gewezen Land- Voogd van Am-
boina , den 10. April met 7 fchepcn,
Mauritius , Orangie , Walcheren , de
goude Leeuw , Hollandia , de Engelzc
Beer, en de goede Fortuin (die in 'c we-
derkeren na buratte in 't uytloopen van
't roode Meir zonk) van daar ook na
Mocha (daar hy tuflchcn die maand en
üftober llicrf en begraven wierd) ge-
zeild is.
Ondertuflchen kregen de onzen (zoo 'c
my tocfchynd)hiereenige mocjelykhedcn
met den Land- Voogd van Mocha, die
nog in dit zelve jaar 162.6, onzen Koop-
man de Milde had gevangen genomen ,
zonder dat ik nafpcuren kon , om wat re-
den dit gefchied zy.
De Heer van den Brouke zond 'er in
Maart 1627. den Bevel-hebber, Job Chri-
fl:iaanflbon Gryp met de fchepen Bommel
en Weefp, na toe, om te zien , of hy
dien Koop-man, zou konnenlos krygenj
boden wierden ; dog hy had geen lafl; om i dog hy had zyn oogmerk niet konnen
A. 1617
gaat hy
weer n.1
't loode
Meir,
&c:
daar toe over te flaan , wcshalven hy, na
vriendelyk affchcid vertrok , komende,
na 't veirichten van zeer gewigtige zaa-
ken in Suratte , daar hy ondertulFchen den
2. Augulty mede cenComproir oprichte,
over Malabar , en langs Ceylon den 18.
November voor Bantam,
A '. 1617. den 17. January wierd hy
door de Heer Coen als Bevel- hebber over
de fchepen Middelburg, en 't jacht de
Duyve aangefleid , om daar mede over
de Eilanden Mauritius, en over 't roode
Meir na >uratte te gaan, dat hy den 8.
Maart ondernam} dog dat deze togt niet
al te wel afliep , hebben wy, als wy by
de ÜofFe van Suratte, en de oprichting
van dat Comptoir fpreekende ,breeder ge-
toont.
A. i6io. Denif. J\inii6to. vertrok hy met het
weer na fchip 't wapen van Zeeland weder als
daar hv Bevel hebber en als opper-hoofd en Be-
volk legt. fliierder van den handel over de opgerichte
Comptoiren in Arabien, Perfien, en In-
dien, hy liet in Aug. den opper-Koop-
man Herman Gil metz Aflïltentenennog
Dit z man met cenige goederen in Aden , om
Comp- van daar zich na Mocha te begeven.
geMop '^"- "^^'- wierd het fchip de Samfon
te bre- na Mocha gezonden , 't geen den zo.
ken; dog 061 ober in 'suratte by hem quam.
zedert fsj^ dezen tvd hield men 'den handel
onV met'^"'^ '^^^'^^^'^^^^''^^'^ï totdat het de Hee-
vcrfcici- ren Ze eniienen behaagde den 25. Oélo-
dei'che- ber 1Ö25 te beiaften , dit Comptoir,
en"de°^'^'^ '"" '• ^"''"icn verwagting niet voldee,
Hec op te breken.
vanSpeuft Of die laft nu zoo flipt nagekomen is ,
hitr'^bc- ^^^"^ ''^ "'^"^ ' ^^^ ^'^ ^^^ '^^ ^^^^ ^'"
StaTSD, '■c<^-'Jf van den Brouke uvt Suratte het
bereiken, gclykdeni4. Oftober by zyne
te ruggekomltin Suratte bleek j dog den
6. Mey quam 'er een fchip van Chihiri
in Suratte met een gefchenk en een brief
van dien Koning, waar by hy den Heer
van den Broek verzogt, daar weder te
komen handelen.
Hoe het na dezen tyd met dit Comptoir Vervolg
tot Mocha ging, en weet ik niet, dan^^"^"^^"
alleen dat my blykt, dat men 'er iööö.q^^'^
nog op voer > dog dat de togt toen niet Opper- '
hcelvoordeelig uytgevallen , zou hervat 'loofdcn
werden. Na dien tyd komt my 'er niets af '" IJ^^""-'^*
voor, dan dat 1708. de onder- Koop- "q"*^
man N. van Sugtelen herwaard is gelart
te gaan, het welk van hem geweigerd
zynde, zoo is daar op zyne foldy afgc-
fchreven.
Tot 171 2. lag daar de onder-Koop-
man Chrifliaan van Vrybergen als Hoofd ,
die toen door den onder-Koopman Jan
Evertzoon vervangen , nevens welke
nog een onder-Koopman, N. Varlet, als
2.de dcrwaards mede gegaan is , om hier
zoo te leggen.
Buyten deze bedienden bcftond toen de
ganfche bezetting van ons Comptoir al-
daar nog in een Corporaal en 7 Soldaaten.
Ook ging 'er nog een onder- Koopman
na toe , om , 200 Evertflbon 'er Hoofd
wierd, dan daar Pakhuysmr. te zyn, en
om anders wederom te komen.
Niemand zou 'er, wegens de onver-
dragelyke hitte by na willen leggen, gc-
lyk my deze Evertflbon zelh gezegt
heeft } dan de groote winften , die daar
voor een oppcr-noofd, voor al op de Coffi-
boonen, vallen, verzoeten alles, datzy
daar lyden moeten.
fchip Walcheren in April i6z(J. na Mocha Daar waren (zoo my bericht werd)
' dat
Van C H O R O xM A N D E L.
i8
Die om
ouuren.
dat jaar voor de £. Maatfcliappy zes en
.„„„„.„twintig honderd duizend ponden van die
voordee-boonen ingekopt, by welke zulli ccnop-
len, de per-hoofd (als hy maar i duyt vau 't
liiucver-pQ,^j had) löifogl: winft heeft, bchal-
ven andre voordeelen die daar op andre
zaaken vallen.
Evertflbon wierd in Juli aangenomen,
om hier ƒ jaaren als Hoofd te leggen , en
verti ok den I. September 171 i> dog hoc
lang hy daar eygentlyk gelegen heeft , is
my onbekend.
Naderhand heeft 'er de onder- Koop-
man Abraham Pantfcr drie jaaren gelegen
(hebbende Jan van Leeuwen tot Tweeden
by zich) die ceril door den onder^ Koop-
man G: Diiyk, en daar na door N. van
der Cruyce 1620 (die Gabriel Scholten
als Tweeden by zich had) vervangen is ,
die 'er tot 1720. lag, en in welkers plaats
den onder-Koopman (die 'er van Ceylon
quam) gelegt is.
Deze wierd 172 1. opontboden , en is
door den onder- Koopman, Dirk Meeii-
Aviflbon vervangen, dog aangezien die op
de reyze na Mocha op 't fchip Doornik
/
van ipys en water merkclyk verminderd,
en daar door ook veel volk lïek geraakt
zynde, zy eindelyk ontrent de Ibaatvan
Baab el Mandcl, (die 6 a 7 mylen wyd
is, en op hl graden N. lir. legt) of ei-
gentlyk wat bezuiden de zelve, in een
doode kom ofte baey , aan 't valt land van
Africa, en niet verre van de Üad Zcila,
(dat onder 't Koninkryk van Adel itaat)
aan de Êthiopifche kaiu,lchuins over Aden
gelegen, tot hun beklagelyk ongeluk ge-
komen , meincndc 't eiland Bab el Mandel
al gepaifeerd te zyn, gelyk zy ook ein-
delyk en (na dat zy die v/al den 16. No-
vember in 't gezigtkreegen) den 21. No-
vember 'er niet alleen na toegcdrevcn,
maar na veel zukkelinij, meinende daar
na weer, dat hier Mocha lag (waar uyt
hunne groote onkunde bleek) 'er ook in
geraakt zyn.
De regteplaats, daar zy ten anker qua-
mcn, is*my door den Schieman van die
fchip , N. Leermans , alhier tot Dordrecht
t'huys bchoorende, bericht Obagcnaamc
te zyn.
Zoo ras zy hier wel vertuyt lagen, En dcj
den p. December overleden is, hebben zonddcfchipperecnig volk met den onder zelfs
haar Edelheden in zyn plaats, als Hoofd
van Mocha, 1722. 'jacob van Steenber-
gen gezonden ; die 'er 1724. nog lag.
Dekomft Toen 'er Duyk nog als Hoofd lag, is
ftierman, N.
van t
fchip
Schoo-
ncnberg
hier
1710.
van
zyn
over dit droevig
hier (zoo my iiyt een brief
van den 6. Aug. 1720
voorval gebleken is) het fchip Schoonen
berg den i. Juli 1720, tegen alle gedag-
tcn en buiten vcrwagting , gekomen.
Een geval, dat wy wat breeder moeten
ophalen.
Dit Ichip voer van Amfterdam in Fe-
bruari 171P uyt, om na Ceylon tefteve-
ncn, waar op onder andren de Heer,
Jacob Pompe van Meerdervoorc (zoon
van den Htcr Ooftendam) als onder-
Koopman geplaatfl: was.
Zy quamen met 't zelve in Juli in de
bacy van Gaap der goede Hope, verzeil-
den van daar den 10. Auguili met voor-
nemen om zich na Ceylon te begeven ;
dos wierden niet verre van daar, door
eenzwaareuftorm overvallen, waardooi
zy, alzoo 't MoeObn en de winden hen
geheel tegen waren , nu Ceilon onmogc-
lyk konden bezeilen, 't geen hen danbe-
fluitcn dede, om 't na de Kuit van Mala-
bar te wenden; dog dit al mede niet wil-
lende gelukken , wierden zy genood-
zaakt (als zynde dit hun uiterfte toevlucht)
om het na de wal van Arabien, en zoo
verder na 't roode iVIeir te zetten, in hope
van Mocha te zullen bezeilen.
Eer zy hier nog quamen, zukkclden
zy , door fterke ftroomen en onkunde van
dezen weg zeer mifleid , nog al een gc-
ruimcn tyd, waar door hun voorraad
Bellaart aan land, om te^'''^'"^'S
zien, of zy daar water en ververfching^^'i'^jg*'
konden krygenj dog gingen wel gewa-Kuft v»ri
pend aan land, 7,cil».
Deze wierden van die wocfle Inlanders
zeer vriendelyk , dog cgter zoo wel niet
ontfangenj of deze voorzigtigertierman
had door alle die bewyzen van vriénülchap
henen wel zoo veel konnen befpeuren,
dat die volkeren van Adel ganfch niet te
vertrouwen waren, weshalvcn hy van
oordeel was, dat diegene, die daar weer
aan land gingen, wel op hun hoede zyn,
en niet ongewapend daar komen moeiten ,
indien zy niet voor 't een of 't ander ge-
vaar van dit volk, dat hem niet aanftond,
wilden bloot ftaan.
De fchippcr,dit hoorcnde, lachte met
dien ftierman , fchold hem voor een
bloodaaid, en zey, dat hy, ten teekeii
van zyne onverzaagtheid en onbevreelt-
hcid voor hen , zelf mede na land wilde
gaan, gelyk hy ook daags 'er aan , of
den 2f. Nov. dede.
Hy verzogt den onder-Koopman, den
Heer Pompe, een zeer braat en Zedig
Heer, met hem mede na de wal te gaanj
doch die Heer, aan
(lierman denkende
t zeggen van den
, was van oordeel,
dat men daar niet , dan wel gewapend ,
en van al 't noodige tot tegenweer
voorzien , behoorde te komen ; maar de
fchipper wilt hem, en de andren, die
mede na land gingen (te weten , den
Derdewaak, Bootsman , Conftapels-maat ,
een' vryman ,cn verder 't fchuyts volk)
over te halen en te bewegen, om geen
Aa 2 ge-
j88
BESCHRYVING ckr KUST
geweer int de fclniit mede te nemen,onder
, voorgeven, dar die Adelczcn dan zckerlyk
qiiude gedagten van hen hebben , en hen
gcenzins als vrienden handelen zouden.
Daar op vertrokken zy met him zes-
thicn perzoonen van boord, en de Heer
Pompe, van den fchipper nu gerull ge-
field , was 'er, zoo my door den voornoem-
den Schieman bericht is , op zyne muilen
na toe gegaan.
Veerthienvan hen traden aan land, en
twee matroozen bleven in defchuit, om
die te bewaren.
De Inlanders, die hen aan land hadden
doen verzoeken, quamcn hen met hun
Hoofd, en veel volk te gemoet, beje-
genden hen aan ftrand in 'c eerlt zeer
vriendclykj en om een water- plaats, en
eenige ververfching voor 't volk van den
fchipper verzegt zynde , zeiden zy, hen
voorgaande, dat zy hen zeer goed water,
als zy maar wat dieper Land-waard in
gingen , en ververfching genoeg aanwy-
zen zouden.
De fchipper. Jan van der Linden , de
. onder- Koopman, en de Derde waak , E-
vcrt de Clercq, dit vriendelyk verzoek
hoorende, en nu geen gcdagten van eenig
quaad, of van 't aanftaande ongeval heb-
bende, volgden hen, met hunne matroo-
zen na , Jatende hun geweer in de
fchuyt.
By'tvei- 2,y waren nogtans zooras niet wat die-
moorden per bofch-waard ingekomen , of zy za-
f.'l" '^'^" g^" wel, dat het zeer onvoorzigtig was,
tiVn on- ' ^^^ ^y S^^" geweer mede aan land geno-
dcr- men hadden : want zy wierden kort daar
Koop- aan van een andre troep, die uyt het bofch
Pompe ^'^'^"°'^5 °P een teeken van dit opper-
en I r an- hoofden omcingeld, de fchipper (die *t nog
drc, in dagt te ontkomen) eerlt, en daar na de
"" 'ï^'^yHeer Pompe dus jammerlyk vermoord,
, ^ ^^' dat alle de andre, nog elf fterk, mede over-
quam , die meeli met Ilecnen dood gewor-
pen wierden, uitgenomen een Marroos,dic
't ontliep , de fchuyt nog kreeg , en met de
andre nog deftig op hen fchoot , brengen-
de aan zvn makkers die droevige tyding,
3 uuren 'er na aan boord.
Ook gaf hy van dit geheel ongeval den
fchipper de fchuld , alzoo hen dit zoo
licht niet ovcrkomc zou hebben ,!ndicn hy
den laad van den onder- Koopman gevolgd
en gev'cer uyt de fchuit mede genome had.
VVanneer die van 't fchip Schoonen-
bergdit hoorden, flonden zy zeer vcrbaaftj
maar de onder-fticrman, die hen al te vo-
ren _ewaarl'chouwd had , wierd nu we-
gens zvne welgegronde waarfchouwing
gerentverdigd.
Zy moettene'^rer door tegen- wind nog
al ettclyke mtanden in die bney blyven
leggen, hoewel hen die Inl.mders nader-
hand nog van water en deze en gene an-
dere dingen tot ververfching voor hun
geld verzagen, by welke gelegenheid zy
met hen nu ook veel gemeenzamer wier-
den , hoewel zy nu alles met raeer voor-
zigtighcid behandelden.
Zy vcrflondcn van hen toen ook de wa-
re reden , waar om zy deze mcnfchcn
dood geflagen hadden , te weten , om dat
hunne Lands- wyze mede brcngtj dat geen
Jonkman daar een vrouw krygen kan , ten
zy dat hy een man gedood , en zich van ze-
ker deel des zelfs voor zyne bruid mceltcr
gemaakt heeft.
In deze ongelegenheid nu zynde , quam
'er nog een tweede by , dat 'er zeer veel
volk van 't fchip ziek wierd, en llierf',
onder welke ook de opper- ftierman was,
[die hen nog uyt deze elendige baey weer
lin 't roodeMeir hielp, en naderhand heeft
[de onder- flierman dit zukkelend fchip
(dat () 5 dooden gehad heeft) nog aan de
Arabifche over-wal gebragt, alwaar zy
eenig volk met de fchuit van het fchip
Ligtenberg vonden , dat zy daar na op
de Rheede van JVlocha zagen, die hen
verder geholpen hebben dit fchip mede op
die Rheede te brengen, na dat hy bevo-
lens ook middel gevonden had, om ken-
nis van 't voorgevallene aan 't opper-hoofd
van Mocha, de Heer Duyk, te geven,
die hen ontzet en hulp met een fcheepje
toezond.
Dit geval is my zeer omilandig van den
voornoemden Schieman,die 't bygewoond
heeft , verhaalt, behalven dat ik dit ook
zoo in een brief van het Opper-hoofd ,
den onder-Koopman Duyk, cninnogcen
andren, gelezen heb.
Ik zie uyt zeker gcfchrift, dat zy den
13. Juni, dog uyt een brief van de Heer
Duykdatzydcn i.Juli 17ZO. op de rhee-
de van Mocha quamen, van waar zy den
if. AuguIH na Ceilon zouden vertrek-
ken.
Ontrent dien zelven tyd wierden onze
oppcr-hoofdcn hier veel door 't brand-
Üigtcn van d* Inlanders geplaagd, in hope
van onze Logie dan te plunderen 't geen
al niet nader diende gekomen te hebbcnj
alzoo^de vlam al over de Logie floeg.
Kort 'er na raakte ons opper-hoofd,
en de Tweede in een nog grooter gevaar
door 't inftortcn van een fleene galdcry,
waar onder zy eenige uuren als begraven
lagen, dog uyt welkers puynzy eindelyk
gered wierden j gelyk ook de opper-
meefler, die ecr(t lang daar na gevonden
wierd , zvnde alle vry fwaar gekneult,
en gequctft.
Dit is wel het \oornaamftc , dat wy van
Mocha, en ons Comptoir aldaar, weten
te zeggen, daar wy met een woord no,
by voegen, dat behalven veele andre vo
ken deFranichco en Engelfche nu zederc
ceni-
Van C H O R O M A N DEL. 189
jongen Appelboom van 7 of 8 jaar, is al-
cenige jaaren op deze ftad ook hebben
beginnen te vaaren , en zig daar neder te
zetten.
DcCoffi- V^''°^'ïs nu deCoffi-boom wel den voor-
boom , naamllcn handel , en trek van zoo veel
vrugt, en vreemdelingen derwuards geeft, zoo dunkt
desielft }^gj jj^y r,ig{. ongevoeglyk, dat ik hier ne-
aC "^"y ^- yens eeribefchry ving van dien boom, des
zelfs vrugt , en gebruik volgen laat.
Daar is een groot onderfchcid tuflchen
dezen boom , zoo als hy in zyn eigen grond
in Arabien groeid , en tuflchen die gene ,
die men van daar na Batavia , Amboina ,
en elders, vervoerd heeft.
Hy groeid in Arabien van 6 tot iz voe-
ten hoog, en werd wel 10, 1 1 en i f dui-
men in 't rond dik j maar is teer en 1 wak ,
hoewel hy zich zeer gemakkelyk voort-
planten laat
Ik heb 'er
Ï707;
6 fluks van Batavia
mede na Amboina genomen, waar van
ik 'er 2, behouden , en de andre aan deze
en gene vrienden vereerd heb.
Van deze, eneenige weinige, 't jaar
bevorens 'er door den Heer Land- Voogd
wierden in zeer
van der Stel gebragt
korte tyd alle de thuinen van Amboina
zoodanig vervuld, datikin'tj. jaar van
deze boomkens, toen ik ze vervoerde een
iaaroud, meervrugten, dan ik, en veel
andre no 'dig hadden, en wel in dcfeftig
Coffi-boomen alleen in myn thuin bequam.
Ook vond ik de vrugt zeer imakelyk , en
ook zoo waterig niet, als de Batavifche,
waar van men na die tyd zeer veel planta-
gien zoo daar , als verder in Amboina ,
onder den Inlander, aanlei.
Ik heb toen ook de meefte boomen,
op dat zy wat dikker Ham krygen zouden ,
•wat kort gehouden , latende die niet hoo-
ger, dan een groote Aibornyn, pas vyf
a zes voet hoog grocjcn ; en dan zyn zy
op zyn allerbell, zeer vrugtbaar, en on-
trenteen mans arm dik. De Schors is wit-
agtig, en wat oneffen, en 't Wadgelykt
•wel wat na een Citroen-blad j dog is zoo
fcherp, nog zoo dik niet, en is donker
groen.
Met eenen boom heb ik 'er een preuve
afgenomen, of men die in Ambon niet
hooger, dan men die gemeenelyk heeft,
2011 konnen doen opfchieten , of hoe hoog
hy wel zou willen groejen , en bevond ,
dat die ontrent i z voeten hoog fchoot j
maar hy bleef, na evenmatighcyd van zy-
ne hoogte, te dun, alzoo hy pas f a <S
duim in 't rond dikwierd, zoo dat hy cm
zyn zware kruin , die anders redelyk veel
vrugten droeg,nict recht kon bly ven ftaan,
en als toe wilde buigen , of in ftukken
breken , dat hem ook , zoo ik hem niet
gefchoord had, byde minlle wind, zou
overkomen hebben.
Deze boom gelykt anders wel na een
tyd groen, noit al zyn bladeren te gelyk
vvifl'clcnde, en draagd 't geheel jaar door
bloeflcm en vrugten, zoo dat men nacu-
lyks een vallen tyd daar af bcpaalen kan:
want men ziet 'er rype en groene vrugten
met menigten te gelyk aan.
De onderde takken krommen zig al-
lenskens wat na boven toe om, zoo dat
zv een fraeje kroon maken.
Men heeft aan zulk een tak gemeene-
lyk 10 a 11 bladen, twee aan twee wat
boven malkandren. Men fietdeblocflcm ,
die wit, en by na als de Jafmyn bloem,
ook zeer aangenaam van reuk is, en uyt
vyf kleenc fcherpagtigc wytloopends
blaadjens beftaat , tulfchen de ilam en 'c
einde van het blad uvtkomcn, van welke
daar na de vrugt voortkomt, die ik in
groote en verw , als zy ryp is , nergens
beter by vergelyken kan , dan by een
Coernoelie- vrugt. Zy is eerll groen, en
daar na geheel rood} dog werd metter
tyd bruin fwart, en droog, wanneer men
ook gewoon is de zelve te plukken ,
en in de zon nog meer te laten droo-
gen.
Zy heeft buiten om dan een zwarte
Schors, welke 'er af gedaan zynde, ziet
men de boon twee-ledig tegen een in een
vlicsje befloten leggen, van welk vlies ik
aanltonds nog nader fprekcn zal.
Daar zyn 'er , die zeggen , dat men die ,
ryp zynde , ecten kan , en dat het vlecfch ,
dat om de kern is, zeer wel en fris fmaakt,
dog ik heb daar noit de proef af genomen,
gelyk ook niet , om de ry pc boon te ecten ,
die (zoo zommige zeggen) al niedc zc^r
zagt en aangenaam van fmaak is. Einde -
lyk hoe de vrugt al ryper en bruiner, hoe
de boon ook al harder werd , waar na zy ,
wel gedroogd zynde , eerft bcquaam werd
om vervoerd, en tot den Com-drank ge-
bruikt te werden.
Men eet deze boon niet, maar men Hoe die
plant de vrugt, en die fchicr in za 5 we-boombe
hooger moet
weel-
ken al boven de grond. Men heeft 'er in
een iaar al een fraey llimmctje, en in het
5 . a 4. jaar een boom van iS voet hoog
af, die men , met gedurig te fnocjcn ,
ook zoo houden , en niet
laten gioejcn , en dan zal hy zeet
drig vrugten dragen.
De Arabiers planten de zelve mecft aan
de voet van 't gebergte, en aan de fcha-
duwagtigfle en vogti He hoeken. Ook wil
hy wel wat vogt en lommer hebben,
voor al als hy nog jong is. Zy hebbfn
ook daar zekere Canaalen en gooten , door
welke zv deze boomen iiuen dan bcvog-
tigen, tor dat zy, ziende al rype vrugt-
jens onder de boomen leggen , daar mede
ophouden , om de vrugt aan de boom te
doen droegen.
Aa 5 Zoo
handeld
werd.
Ipo
Zoo zy ook tegen de ton niet gcJckc
liaan , verdroogd de blocircm , en brengt
dan geen vrugtcn voort. Dierlialven zyn
de Arabicrs gewoon de zelve in rycn on-
der zeer hooge en Ichaduw-rykcboomcn
te planten.
indien ik, in Amboina, vcelc /aaken
tot 't aanqucken dezer boonien bchoo-
rende, en die ik ecrll daar na geleerd heb,
geweien hnd , ik geloovc , dat ik nog veel
beter boomen, Öaar zoude aangequcckt
hebben.
De rech- De naam van deze vrugt (of eigentlyk
te- naam y^^ jgn drank, die men 'er van maakt) is
£*£*" ^^y '^^ Arabiers nietCoffi, maar w^Gah-
weh , en by de Turken *>85 Cah weh , dat
zommige zeggen een Arabifche, dogan-
drc een Turkze naam te zyn , welke af-
komÜig is van 'c werkwoord «^ï Cahoe-
wah, een walg inde fpyze hebben i ook
beteekend het een van de naamen, die de
.Arabiers aan wyn geven.
- Om nu te toonen, hoc hier de naam
van Coffi , door een quade uytfpraak
BESCHRYVING der KUST
niceÜerlyk, dat zy'tvan gecnCoiB-man
behoeven te lecrcn.
Deze drank, nu zoo algemcyn in ons^°^ Z^^
land doorgebroken , dat de meydcn en'ÏJfft '5
naeilters nu imorgcns hare Cofti moeten de thee in
hebben, of de draad wil door het oog ons land
van de naald niet, hcugd my zeer we"
7,00 on
- 'la
dat in deze ilad over 40 jaaren al zoo "
als de Thee-drank
wemig
maar zeer
weinig Indifchc
wor-
(zoo rrtwi den is.
menfdien te
weten, de Hcercn van den BrouJ^e, en
D. De Lconardis , uytzondcrd , die ze
dronken) bekend was. Nu is egter de
Thee en Coiü- handel ieder een handel van
veel belang.
Het heugd my zeer wel, dat ik i(58i.
de eerlle maal van myn leven by een In-
difch Predicant thee dronk , niet kon-
ncnde begrypen , hoe menfchen van ver-
lland lekkerny konden ftcllen in een drank,
die niet beter dan hooy- water fmaakte}
en nog meer verwonderde ik my , wan-
neer ik 1ÓS4. by een Heer tot Rotter-
dam groene thee dronk, die 't pond 80
zeer licht van gegroeid is , heeft men; gulden gekoithadj maar toen had ik nog
zich maar te verbeelden, dat 'er een ftip- '^ - •
pel boven de ^ wauco gezet is, en dan
groeid 'er ^^ Cafeh van (hoedanig het
de Franfchcn nu noch uytfpreken) waar
van de Hollanders metter tyd Coffi ge-
maakt hebben.
Door Caweh nu verftaan de Arabiers
voor eerft ook wyn , en allen drank
die dronken maakt.
Ten tweeden
drank , die men van de
5
, een
Cüffi-lchillen.
noit Coffi gezien nog gedronken , die
hier egter daar na al mede gekomen, en
met de Engelze doorgebroken is.
Zoodanig egter, als wy gewoon zyn De Ara-
Coffi te drinken , drinken de Tur-^"^"
ken , of Arabiers , die xeer zelden, „j™ ^"^
ten ware dat het maargemcene menfchen de Ko-
waren : want lieden van aanzien drinken ninkjykc
gcmcenelyk de Koninklyke Coffi. *-°*-
Zy maken die noit van de boonen 1
En ten derden, een drank, die men van maar alleen van de Schors der zelve, voe-
gende daar een vierde van 't vliesjc, waar
in de boon zit, by. En alle, die dezen
de Coffi-boonen maakt : want de boon
zelf noemen de Arabiers Buun
aan-
En zy zeggen j dat deze vrugt nergens,! drank gedronken hebben (die by na als
dan in hun land, groeit, waar van deer-! Engels bier 'er uyt ziet; zeggen dat
varenheid het tegendeel lecrd, ten warej zy in lekkerny en liefelykheyd zeer verre
zy wilden zeggen, dat zy nergens zoo de gemeene Coffi overtreft,
goed groeit. Gelyk de Hollanders een preuvc geno-D
„- . Ofzy in Arabien natuurlyk, danofzyjmen hebben, om deze boomen op Ba-^l'''"''"^
Arabien" "y^ een ander land daar gebragt is, daarjtavia te planten, alzoo hebben de En-a'eijen '
aan werd getwyffeld. 1' enige meynendat| gelzen dat ook op Madraspatam, maar mctmetgc-
zy uyt iï],rhiopien in Arabien, andre dat! alzoo weinig,cn nog minder gcluk,gedaan,'"''t-
zy uyt Arabien in^thiopien gebragt is, weshalven zy dat ook hebben laten vaa-
te mee. , alzoo de Heer Ludolf, enmcerjrcn. De Franfehen hebben 'er op 't Eiland
natuur-
lyk
voort-
komt.
andicn , in hunne befchry ving van ^Ethio-
pien van geen Coffi reppen , dat zy ze-
iccrlyk wel doen zouden,zoo het een vrugt,
aan dat land eigen , was.
Zv vait in ganlch Arabien nergens, dan gebragt.
Mafcarenhas ook een proeve van geno-
men, en zeiden 1721. dat het 'er wel
gelukte, en hadden 'eri6 pond voorden
Hertog Regent met den Triton af mede
in Jemen, cnindie land-itreck nergens
dan in de ItedenBecelfagi Sanaa,en balbani.
Betelfagi legt jf mylcn van Mocha, en
lev-erd de befte Coffi op , en ontrent het
gebergte, en hier, werd de meefte Coffi
van Turkyen , .^gypten , Sec : inge-
kogt.
Hoe men de gcmccne Coffi maakt ,
^^n
Men heeft in Holland in de Artfeny-Coffi-
Thuyn van Amfterdam eenpreuvegeno-^°°'"
men , of men dien boom daar zou konncnLjj|'g_'
voortquecken, en men heeft 'er eenvanwykde
bekomen, die de groot AgtbreMagiftraat^IV,
weerdig geagt heeft , om ze aan""
Lodewy k de X I V,Koning van Vrankryk,
17 14. als iet zeldzaams in deze landen.
, vereerd.
behoeve ik niet te zeggen, dat weten nu aan te bieden, gelyk men 'er in die
de lieden, die met kraamen rcyzen, zoo thuin zedert meer aangequcekt heeft.
1 Dasir
Van C H O R O M A N D E L.
i9t
Daar is niets, 't geen meer reden van welke Arts zelf ook in 5igypteiige\veell,
verwondering geeft , dan dat , daar de
Coffi, zederczoo langen tydinTurkyen,
Arabiën, in Perfien en Indien door en
door bekend was , 'er geen eene
Perfiaan , of Arabier
geweeli is ,
die.
over de Boomen, planten en gevvallchen
van Arabien fchryvende , te gelyk ook
over de Coffi-boom, en vrugt, en over des-
felfs gebruik gefchreven hectc.
Daar *n 'er echter, die willen, dat
die grootc Arabifche Arts Aboe II Sina
( geaicenelvk Avicenna genaamd ) en
Bendjaazlah , mede een groot üofters of
Bagdaads Arts , en by na zyn tyd-genoot ,
€gter iets van de Coffi , in een werk over
de Arabifche planten, hebben gefchreven;
dog dat de eerlte, fchoon een Arabier , in de
en dus in ftaat was, oin 'er net over te
fch ry ven , hoewel hy dien boom daar ner-
gens in een thuin gevonden heeft.
De Reiziger Pietro Della Valle heeft D^üa
mede iets by zyne reizen, i6if. onderno- ^^"^
men, in 't 14/Hoofd-ltuk van de Cotfi- Ven^-
gezegt, meineiide , dat het JNepenthegiusi64a
van Homerus (een middel tegen de droef- Nairon,
heidjdat Helena uyt ^gypten bekomen^" "^^
had) niet anders dan 'Joffi , zoo metiö^,,
wyn gedronken, geweeft zou zyn; dog
daar m is hy door Nairon, in een nee
werkje over de Coffi , tegen gefpro-
ken.
A°. 1616. fchreef de Cancelier Bacon
in zyne werken mede iets van de Coffi ;
hoewel zy in Engeland toen nog geheel
naam van den boom of vrugt gedwaald , onbekend was
Na dezen tyd bragten de Italiaanende
Coffi uyt de Levant, en toen heeft Fau-
ftus Nairon , een Maroniet , en Hoog-
Lceraar in de Oolferze , of wel in de
Chaldccfche en Syrilche taal te Romen,
een kleen boekje in 't latyn van de Coffi,
doen drukken, zyudeheteerfte, dat men
over het drinken van de Coffi gezien
heeft, Dit quam 1Ö71. uyt; dog in 'c
zelve zyn hier en daar, zelfs over 't wc-
zentlyke, eenige midazen. Men vind dit
werkje in een dag-Lyft der Italiaanen
over de Geleerden van dien tyd ge-
meld.
Het befte cgter , dat hier over gefchre-
ven wierd, is 1Ó71. dooor eenen Philip-
pc Silveltrc Du Four , Koopman te
Lyons, die allercerft zeker Manufcript,
handelende over 't gebruik der Coffi ,
Thee, en Chocolaadc , in 't Franfch
overgezet, te Lyons uitgaf.
Men vind dit mede by een uittrekzcl
door den fchryver van 't Journal des Sa-
vans den i8. Jan. lö/f. voorgelteld ;
en men ziet in dat werk , dat de Engel-
fchen wel zo jaaren voor de Franfchen de
Coffi gekend hebben.
Egter moet men zeggen, dat dit Manu-
fcript het rechte Coffi-land , daar die boon
grocid, niet fchynd geweten te hebben,
aangezien hy zegt , dat zy ontrent Mekka
valt, daar hy eenmiflag in heeft, alzoo
Mekka daar nog wel 70 mylen aflegt.
Naderhand , wanneer de Coffi te Pa-
rys, Lyons, en te Marfeille wat meer be-
gon door te breeken , ondernam de Heer
Du Four zelf , daar over een werkje in
't by zonder, waar van ook 't Journal des
Savans den z8. Jan. i68f . (preekt. Die
is tweemaal te Lyons, 1684. en 1688,
en eens in den Haag lóSf, gedrukt.
De Heer Baile heeft 'er in zyne Noü-
velles de la Republique des Lettres een
net uittrekzel af'gemaakt , waar in hy met
veel agting (gclyk ook de dag-Lyft der
Gelecr-
die als een wortel aangemerkt en befchre-
vcn, en daar van, als dienltig tot dege-
' neezing, eenig gewag zou gemaakt heb-
ben, gevende daar aan den naani van
Buun , Bun , of Bunk ; dog hy fprak ei-
gentlyk van de wortel Bunk , dat geheel
wat anders , als Buun , of de Coffi-
boon is.
Geen minder reden heeft men van zich
te verwonderen, dat zoo veel vermaarde
Reizigers, dieHispahanin Perfien, Con-
Itantinopel in Turkyen , en het groot
Cairo in iEgypren gezien, of die Mekka
(dat zoo digt by 't Coffi-land is) en zelf
dit Jemen in het gelukkig Arabien be-
zogten , egter geen letter van dezen boom
gerept, en van de vrugt niet het aller-
ininlte gemeld hebben.
Picter Bellonius , die van i f 4(ï. tot
tot if49. in de Levant, of in 't üoftcn
reysde, en die met veel neerlligheid en
naeuwkeurighcid de fraeifte planten van
.^gypten , en van Arabien befchreef,
fpreekt nogtans niets van den Coffi-
boom.
Dog De eerfte Europeer , die daar van iets
Prosper opperde , was die beroemde Arts en Hoog-
allerecrft ^^^^*^^' ^^^ Padua, Profper Alpinus,een
1592. ^^n ^^ grootlle kruid-kenners van zyn
eeuw, die, if8o. eenen Conful van Ve-
netien na iËgypten volgende, en daar 5
a 4 jaaren bly vende , een zeer nette be-
fchryving van de planten van dat land ,
en van des zelfs Artfenyén gaf, waar in
hv dan te gelyk ook met lof van de Coffi
fpreekt, en zegt die eerft in den thuin,
vaneenen Turk, AU Bey genaamd, in
Cayro gezien te hebben, getuigende,
dat de Coffi- Boon daar Bun genaamd
wierd.
Dit boek quam ifpt. in 't latyn uyt,
en wierd te Venetien gedrukt. Nader-
hand is het 1638. re Padua , en 1640.
met de aanmerkingen van Veflingius , een
groot Italiaans Arts, 'erover, herdrukt,
l()l
BESCHRYVING der KUST
Verder
bericht
Geleerden van Lcipzich 1686. in Maart,
van dien Schryver fpreckt.
Ao. i6.Sf. wierd dit in 't latyn en in
't Hoogduitfch te Bautzcn, of te Bu-
difTen in Saxen gedrukt, waar van het la-
tyn door Spon overgezet is.
Dit werk, in ij Hoofd- ftukken be-
of voor Coffi booncn , of wel diergelv-
ken andre zoort van booncn, opdiewy-
[ ze gebruikt , gehouden hebbe , zonder
dat ik daartoe oit eenigen grond, 't zy
door 't lezen van dit gevoelen van de-
1 zen Heer Pafchius , of wel van iemand
anders, gekregen, of ook oit iets, dat
ftaande, vervat alles, wat oit van de Coffi i daar na geleek, gehoord hebbe. Ook
over dit bekend geweeft is.
werk van - • - - • -
DuFour,
is de eerlte gedagie, die ik, om dit by
en nog
een an-
der.
werk van Naderhand is 'er nog een zcemctwerk [my zelven valt te ilcllcn, kreeg, wan-
" ■ Naironjneer ik met het overzetten vap den By-
bcl in de Maleitze Taal bezig was, on-
trent löpo. my cerlt te binnen geko-
men , en niet , dan na een lange over-
weging van deze plaats , in my opgebor-
reld , gelyk ik zcdert altyd dit gevoe-
len , als zeer waaifchynelyk , omhcUl
hebbe. Andre, nog verder gaande , oor-
Bewys,
dat de
Coffi-
boonen
of dier-
over gefchrevcn door Faullus
aan een Abt van zeker Kloofter, waarin
ook blykt , dat de Coffi van zeker Her-
der, als hy de wacht 's nachts over zyn
kerneis , en verder vee , waarnemen moeit ,
als een middel tegen het flaapcn gebruikt
wierd , waarom die Abt zig daar af ook
onder zyn Monniken bediende, op dat
zy, by 't waarnemen van deze en gene ;deelen,dat het roodeLinfen-kooklel, waar
van Ezau dorpen wilde. Gen. if: jo,
niet anders dan Coffi- water geweeft zy,
dat my cgter 200 waarfchynelyk , als 't
vorige , niet voorkomt.
Dog om weder tot het boek van de
Heer Du Four te kceren, die zegt ook,
dat de Coffi in Vrankryk niet eer, dan
dienften des nagts, te beter zouden kon-
nen wakker blyven.
Veel waarfchynclykcr komt het my
voor, dat de Ouden al van de Coffi of
iet diergelyks fchynen geweten te heb-
•ben.
gelyke.in Zeker Hcer , M. Pafchius , houd in zyn
Davids latynswcrk, 1700. te Lcipzig uitgege-
bek *'d ^^" ' ttaande , dat het gerooft Koorn i
waren. Sam. zr: 18. door Abieail aan ~
Men had
164J. in
Vrank-
ryk eerlt
ontrent i64f , is bekend geworden, enkennis
van de
Coffi.
dat het, toen hy dit werk fchrecf, niet^
Sam. Zf: 18. door Abigail aan David veelmeer als Zfjaarcn geleden was, dat
onder meer andre gefchenken, om zyn j men die daar begon te gebruiken, zon-
toorn te ftillen , toegebragt , niet anders , der toen den regten naam 'er af te kennen ,
dan Coffi-boonen, geweell zyn. en dat wanneer men dien drank in Parys
Van zulke geroofte meel-bloeme , eerft begon te drinken, dien toen nog
êcc : leeft men in Gods woord meermaa- een Moerbezie noemde,
len, gelyk men dat Levit: 6: 21. 7: 11. In den eerften tyd , toen de Coffi begon
en I Chron: zy. zp. ziet} maar myn door te breken, waren de gevoelens der
gevoelen is egter niet, dat men doordat Wysgeeren, Artzen, enGenecs-kundigen
gefchenk van Abigail iet anders kan of niet een en de zelve over hare werking.
mag verftaan, dan 't gene daar na de let
ter uitgedrukt ftaat , te weten gerooft
Koorn, en dat wel, om dat ik z Sam;
17: z8. dit geheel gefchil beflift: zie,
daar in 'tbyzonder, onder de gefchenken
van Barzillai en andre vrienden van Da-
vid , van tarw en gcrft , en meel , en
boonen en Linzen , ook gerooft (dat ik
van alle die zoorten van graanen mede,
alzoo zy ook gerooften tarw , meel-bloem
en gerooft gerften-brood gebruikten, en
niet alleen van de boonen, vcrfta) gefpro-
ken werd.
Daar by blykt dan aan de eenc zyde,
dat men, om die nette onderlcheiding
van gerooft koorn, en geroofte boonen i
door Abigails gefchenk wel geen boonen
kon verftaan , maar aan de andre kant
blykt in dat zelve vers van z Sam: 17:28:
ook zeer klaar, dat de ouden toen egter
ook al gewoon geweeft zyn , om zekere
boonen en Linzen te zoeken, die daar al
weer in boonen , en in Linfen , onderfchei-
dcn werden , door welke boonen ik , ze-
den dat ik kennis van de Coffi gekregen
had, en die vers las, voor geen andre, dan
Zommigc verwierpen die ten eerften ge
heel en al, en zeiden, dat 'er niets, dan
een Caput Mortuum , en dierhalven ook
niet heilzaams in was.
Andre weder, wat bedaarder, en zoo
heet-gebakcrt niet, waren van oordeel,
dat de Coffiboon,fchoon gerooft zynde,
nog zeer veel oliagtige en andre heilzaa-
me deelcn in zich behield, die, Ichoon
zy voor deze en gene lichaamen nJ^ al
te gezond mogtenzyn,om /dat die lichaa-
men van een al te zwak gcftel waren ,
egter voor andre en ruftiger lichaamen
van zeer veel nuttigheid en dienft waren,
voor al wanneer de Coffi matig gebruikt,
en de maag niet met te veel water over-
laden , of met al te rterke Coffi vervuld
wierd , gelyk zoo de allerbefte Artfenyen
ook , hoe heilzaam anders , onnut , ea
fchadelyk kennen werden.
A°. 1687. quam 'er een boekje over
de Coffi, Thee, en Chocolade vaneenen
Nicolaas de Blcgny uit} dog mecft uyt
dat van Du Four nagefchreven.
De Heer Antoni Galland, die ook in
de Levant gereisd heeft , en in de Oofterze
Taaien
Het ge-
voelen
der Ge-
leerden
over de
Coffi.
Sjeich
Abed-
dien.
Van C H O R O
De Heer -j- jjlg^ Zeer ervaren was, heeft ook over
1606. '^^ oorfpronk en vooregang van de Coffi
gcfchreven.
Hy trok het zelveuyteenManufcript,
in 's KoningsBoekery, enditboek wierd
i^pp. te Parys verkogt. De Sehryver
Abduka-van dit Manulcript was Abduicader
derMoh-Mohhammed genaamd, van Medina ge-
uS?"'^'' fproten , in Mezopotamien geboren , en
van de Se£te of gezindheyd van Henbe-
li, onder de Moorcn zeer wel bekend.
De Titel van die boek is , wat men
ontrent het netjte en opregt pc y betreffende de
Coffi , heeft te gclooven , dat is , of het den
Muftilmannen geoorloft is , die te ge-
hruyken.
Dit werkje beftond uyt 7 Hoofd-
ftukken , handelende over 't woord
Cahwch , over de Eygenfchappen van
de Coffi , en over 't Land , daar men
die eerd begon te gebruiken.
Hy fchreef A**. Hegirje (of in 't jaar
van de vlugc van Mohhammed uyt Mok- j
ka) ppö , dat is , na de rekening van j
cenigcn Calzoo 'er groot verfchil in is,
A°. Chrifli ifSy, in ^Egypren ; dog
hy had het alles weder van ccnen Sjeich
Abeddien Ibn Abdul Gafar , die lang
bevorens daar over gefchrcven had, ont-
leend.
Om nu den nette tyd aan te wyzen ,
wanneer men in 't üoften eerll regte
kennis van den Coffi-drank, en des zelfs
gebruik kreeg, moeten wy dit van wat
hooger ophaalcn.
De Coffi Dicmaleo:dien Aboe Abdallah , Mo-
^^Ta^ hhammed Ibn üaid, van Dhabban, een
AdeV^ ftad in 't gelukkig Arabien , Mufd van
eeril be- Aden zynde , ging in 't midden van
kend te A°. 1466. eens na Perfien , en vond ,
by zvn verblyf aldaar, eenigc van zyne
Lands-lieden , die Coffi namen , waar
op hy toen juyii niet al te veel agt
floeg j maar by zyne te riig-Reize na
Aden zeer vcrfwakt zynde, en op de
Coffi , door zyn Lands- Lieden geno-
men, toen denkende, nam wat van de
zelve, in hope dat hem die helpen zou-
de, gclyk ook gefchiede , behalven dat
hy veel andre eigenfchappen van de Coffi
ontdekte, en dat zy voor al de hoofd-
py n wegnam , den Geeft vervroly kte , den
flaap benam > om welke reden hy en een
Dervis, als zv 's nagts bidden moeften,
maar Coffi gebruikten.
Gclyk hy ook by andre oeffeningcnvan
Zynen Gods-dienlt zig daar van bedien-
de, na welken tyd het gebruik der Coffi
te Aden ook onder alle lieden van ecnig
fatzoen doorbrak, ten deele op de aan-
bereeling van i.'jemaleddien , ten deele
op die van Mohhammed van Hadramoet,
een ftad in 't gelukkig Arabiën.
Voor dezen tyd wilt men in Arabiën,
V. Deel. ' I
M A N D E L.
^93
werden.
daar deze boon graeid , nog ergens 111
het Ooilen, vandenCotfi-drank, maar,
volgens het zeggen van dezen Arabifchen
fchryver, was 't gebruik van de Coffi
lang bevorens in rubilllaien bekend. Eg-
ter de Heer Jobus LudolK, Pere Tellcz,
en meer andren , die van ^Ethiopien (chry-
ven, melden daar niets van.
Van Aden gmg 't gebruik der Coffi J^^
ontrent ifoo. na Mekka over, alwaar „jj^'*^
men dien drank toen nog niet van de boon j 1 500. *i:
maar alleen van de fchillen, die men 'ergebruyk
uyt Jemen bragt > maakte : want Mek- m '^L"*
ka legt niet (gelyk veelen meinen) eigent- "
lyk in 't gelukkig Arabien, maar in een
Land-Voogdy van 't lleenagtig Arabiën,
die van zommigen Tahainah, dog van
andren beter Hidjaaz genaamd werd, en
'paalt 'er dicht aan.
Zy wierd daar hoe langer hoe meer
bekend, en byna van ieder een, 't zy
onder het fchaak-fpcl , of onder het
Tsjongka , of Boontjens-fpel , en dier-
gclyke tyd-verdryven, gedronken.
Daar na ging dit van Mekka na andre Van daaï
ftcden van Arabien, en van daar na ni Cairo,
^gypten, en byzonder na groot Cairo '■'" ^*^'^'^"
over, al 't welke pas na ifii. voor-"^'*'
viel j dog kort daar aan wierd deze
drank (die wat later van Cairo na Tur-
kyen overgewaaid, en daar bekend ge-
worden is ) in ^gypten door den
Sulthan Khair Beg , Land-Voogd van
Mekka (die onder den Vorft der Cir-
caffize Mammclukken , toen Meefters van
^gypten. Hond) verboden, alzoo hy,
ziende dat eenigc lieden in zynen Tem-
pel dezen drank dronken (dat zy deden,
om te beter tot het doen van hunne
gebeden tekonnen waken) zich inbeeld-
de , dat zy wyn dronken , van welke
inbeelding, wat befchryving men ook
van de Coffi-drank dede, men hem niet
afbrengen kon , alzoo hy nog ganfch
geen kennis van dien drank had , en
meinde , dat die iemand zoo wel , als
de wyn , dronken maken knn , en dat
die dcrhalvcn , zoo wel als den wyn ,
by de Wee verboden was. Hy dede
hen dierhalven aanllonds uyt de Tem-
pel vertrekken, en verbood hen dit meer
hier te doen.
Wanneer hy daags 'er aan eencn Raad Door
van Wet-Geleerden beiey , en hen 't''^" Sul-
geval verhaalde, quamen zy alle tot)^*" "^^
zyn gevoelen over, dat het Coffi-drin- verha-
ken met de Mohhammedaanfehe Wet den,
(heed , en dat het dierhalvcn behoorde
verboden te werden.
Men bragr het te Mekka nog ver-
der, dat men ook onderzoeken moeft ,
of 't ook voor 't lichaam en voor de le-
vens-Geeften der mcnfchen niet fchadely k
was, waar over men goed vohd de Art-
zen raad te vragen.
Bb
De
tegen
gefcbrcvcn liad. Deze zeiden , dat
fcliil der Coffi zeer koud en droog,
194 BESCHRYVING der KUST
De Land- Voogd ontbood dan 1 broe- Cairo, daar veel bequamer Artfcn, dan
ders, Peifiaancn, en wel de voornaam fte, in Mcicka waren, zooveel goeds dce'
genees- Heercn van Mekka , hoewel maar
matig van kennis in die konft, bchalven
dat ten der zelve reeds tegen de Coffi
de
en
dicrhalvcu zeer ongezond was j maar een
Al CS van i>agdad, Beudjaazlah , genaamd ,
en toen mede in dien Raad zittende , zcy ,
d.it de Coffi de fluimen kookte, en ver-
teerde , en dat zy , na zyne gedagten ,
heet en droog zyndc (dat vlak tegen 't
gevoelen der twee andren aanliep , en waar
in eciter alle de ovcrit'cn met hem over-
cenllemdcn) niet fchadel;. k kon zyn.
De t Pcrfiaanen zeiden , dat hy geen
Icennis van de Coffi had , en dat zy van
een geheel andi e plant , dan hy mcinde ,
Ipraken
behalven dat niemand der Leeraars van de
Mohhammedaanfche Wet aldaar dit itry-
dig met den Coraan vond ; weshalven hy
hem gebood dit vonnis te herroepen , dat
de Land-Voogd , ichoon geheel tegen
zyn zin, doen moell.
De twee Perfiaanfche Artfen, zedertWelk
de herroeping van dit vonnis in Mekka Jj^*°^_
nu zeer vcragt zynde , vertrokken napen
Cairo, alwaar zy gedood wierden, om wicrd.
dat zy vervloekingen tegen den Grooten
Weer, Selim de 1, die gekomen w.asom
^Egyptcn aan Camplbn el Gauri , den
laatllen Sulthaan opeenna, en de zelve,
dic 't Coffi-drinken in Mekka hcrlleld
[had, te ontwringen, uitgefproken had.
Na dit veroveren v?n j£g\ ptcn doorA. 1516.
Selim (dat ifiö. voorviel; ichynd het
de Coffi
ook te
Eindelyk zey men, dat, 't zy de Coffi , Coffi-drinken eerfl recht in Turkyen be- Oamas
" " ■ ■ kend geworden, en mettertyd alienskenscus, A-
gehcel daar doorgebroken te zyn, te''^PPo»
meer alzoo men na de herftelling van 't (-"qj,^j||^_
Coffi-drinken tot Mekka ook aldaar tottinopel
I5'i4. van geen gefchillen daar over meerbekend,
hoorde. Evenwel deed de Cazi, of Rech-
ter dier Itad ; ni dit zelve jaar alle de
onverfchillende, en of goed of ie quaad
zyn mogt , het cgter voor een Mo-
hhammedaan 't allcrzekerfte was , die
voor ongeoorloft te houden , te meer ,
alzoo 'er zommige waren, die de Coffi
onder de dingen fielden, die de herfle-
iien bedwelmden
van
De Mufti van Mekka alleen , een Coffi-huizen, wegens de onordentlykhe
groot regts-Geleerde, en Gods-gcleerde,| den , daar dagelyks voorvallende, fluy.
ondernam zeer hevig de Coffi , in weer
wil dezer ganfchc vergadering, en van
den Land-Voogd , voor te ftaan j dog
tegen zyn gevoelen aan werd egter de
Coffi door de 1 veraars voor de Wet,
ren , zonder cgter aan eenige byzondre
lieden tebelccten, dien drank in hunne
huizen te drinken j dog zyn vervanger
gaf weder lall , om de Coffi huizen te
openen i maar verbood daar eenige onor-
als een zaak, ^aar in verboden zynde, identlykheden te plegen.
Van Cairo ging dit Coffi-drinken, eer
't in Turkyen quam , by trappen , eerfl
na Damascus, daarna na Alppo , en ein-
delyk na Conllantinopel over.
Zedert quam 'er if4i. met ecnCarra- a. ij^r.
vaan van Damascus te Mekka een verbod door So-
vcrworpen, verbiedende die, 't zy opcn-j
baar te drinken, 't zy te verkoopcn,
op een zware ftraf, met lall aan de
Hoofden des Gerichts, om 'er wel opl
te letten. Men deed daarop al de Coffi,
dic men in Mekka vond, verbranden,
zonder dic van de koop-lieden in de j van Soliraan den Grooten, om dien drank '^"^'" ''^
Pakhuizen te verfchoonenj dog dit kon j niet meer te mogen drinken j dog dic latl yg°i,°of
cgter niet beletten, dat velen, die daar wierd juyll zoonet niet nagekomen, om den.
aanTceds te fterk gewoon waren, niet j dat men wifl, dat zy door een Turkze
voortgingen dic itil in hunne huizen te Hof- Jufïer gegeven was, dic eenige be-
drinken, door andre en beter «ronden 'kommering ontrent den fCeizer van wc-
verzekerd, dat het vonnis van die ver-
gadering qualyk uytgewezen was , te
meer , alzoo de Mufti zelf dit Coffi-
drinken zoo llerk verdedigd had.
OndertulTchen geraakte ccn ongeluk
gen het diinken van dien drank maakte.
(^)ok nam de Baflli van iEgyptcn de ge-
voelens van alle z\ne Leeraars der Wet
fchiiftelyk in, met aanwyzing van" de
icdelheid van zulken lall, en van de on-
kig betrapte in handen van 't gevecht, kunde der genen, die 't gebruik van dezen
dic , ten fpicgel van andren flreng gc-
llrafr, en, op een ezel zittende, door
alle de flraaten van Mekka wierd geleid >
een llrengheid, die egter niet lang daar
na duurde.
(^ok was de Sulthaan van iEgypten ,
verre van dezen onbelchcidcn ievcr in zy-
nen Land-Voegd van Mekka te billyken,
zeer verbaaft, dat men de uu-nfchen daar
200 llrcng over een zaak Ilrafte , die in
drank doemden.
Egter vielen 'er eenige jaarcn daar
na grooten gefchillen voor en tegen
binnen Mekka, alzoo de Had in twec-
derlcy gevoelens daar ontrent verdeeld
was.
Dus verre ontrent gaat het verhaal
van den voornoemden /irabier, van wel-
kers Manufcript de Heer Gallant v^ich
bediend heeft , aelyk mede van een
Turks
Van C H O R O M A N D E L.
-9f
Turks fchryver, Picsjevili (na Pitsjeri, 'en die Heeren nlcjr in de Cofh-huyzc;i
een ftad in Hungaryen) genaamd, en: als in de Moskeen verlcheenen , bc-
een der drie Schat-mee(ters van 't Turks gonnen de TurkzeGceikly ken niet wei-
Kyk zynde. Hy gcbruykcc ook 't werk jnig daaropceblixemen, luyds-kcelsuyt-
van een Turks Dichter, Beligi, die in Ifchreeuwendc, dat de Wet het verbood,
't wezentlyke der lloffe hier mede over i halende zelfden Mutü tot hun gcvoc-
eeii komt, en 'er volgens onze vertaling ;len over, die daar zyn Zegel aan hing.
dit in zéker vers van zegt ; Daar op wierden al de Cotfi-huyzenaan-
llonds gefloten, en aan de Hooid-Bedie-
Tot Halep vind m', en tot Damascus naars van 't Gericht lalt gegeven, dit ver-
by de Grooten^ jbod zeer naeuwkcurig te doen nakomen.
En ook tot Cairo (daar m' al mede j Hoe Itreng nu dit verbod gegeven wierd,
weet te ontblooten nam dit egter 't ganich gebruyk van de
De Coffi-Boon van hare fchil) dc|Coffi niet weg.
Coffi-vrugt I Onder Amurat den III. wierd dit ver-
Die lieve en diere drank , die wel bod wel vernieuwd ; dog het toelaten \ aii
zoo 'n diepe zugt zulken aangenamen drank, nade gedag
Uit menig angltig hart na boven wift ten der Turken brak hier tegen aliens
te haaien ,
Eer die by 't Turks Serail begon te
Zegcpraalen.
De CoKfi , die wel eer de w€r<;ld
heeft beroerd,
Die zoo veel Wyzen , en Geleerden ,
heeft vervoerd,
Die 't alles eens \vc\ eer tot oproer
heeft bewogen ,
En zoo veel Artlcn, en de Richters,
heeft bedrogen.
Heeft door haar agting, en wcer-
gadelooze kragt
De wyn de voet gelicht, en 't eens
zoo ver gebracht.
bin-
weinig
geheel van geen
Voor het jaar iff4. wifl: men
nen Conttantinppel egter zeer
van Coffi en nog in _
Coffi-huyzen, en zoo men daar al van
Coffi hooide fpreken, was het maar ter
gelcgenhevd van die Sulthane, die be-
werkt had, dat zy te Mekka mogt
verboden werden ; dog in dat zelve
jaar, ontrent het honderile, na dat men
de Coffi te Aden eerlt begon te drin-
ken, en in de Regecr-tyd van Soliman
den grootcn , openden twee byzondre lie-
den d' een Sjcnis , en d'ander Hakem
genaamd , en de een van Damascus ,
de ander yan Aleppo, ieder pen Coffi-
huys binnen Conllantinopcl in zeker
Oord, Tahhta-Calah genaamd, en ver-
kogtcn die daar aan Lieden van Ge-
Iccrdheyd , Dichters , Schaak-fpeclers
(cygcntlyk Sjah-fpcclcrs of liet-hebbers
van 't Koni.nks-fpel , alzoQ Sjah een
Koning in 't.Perfiaans bet eekend) of die
genegen waren eenig ander fpel te fpec-
len. ,f ;;:i;;, ■ .; '.::
Naderhan4 quamen 'er zeer veel van
die huyzen, in welke de grootfteTurkr
ze Hovelingen zelfs vevfchecnen , onri
'er zig jnet een kopje Cahweh te ver.
luftigen-
kens, (door Oogluyking van die gene,
die 't beletten moeiten > maar die 'er geld
voor trokken , en maar bezorgden , dat
het niet al te openbaar gedaan wierd)
zoodanig door , dat 'er op dat verbod
niet eens meer gelet wierd.
Dit, gefchiede nog minder tei) tyde
van den volgenden Mufti (of Turkzen
Paus) die , zoo bekommerd hier over
niet zynde als zyn Voorganger, dit ver-
bod wederriep, en de Coffi niet alleen
weer openbaar toeliet ; maar die zelf,
nevens de verdreGeeltclykcn, gebruyk-
te, welk voorbeeld 'tHofdaaraanltonds
volgde. ..
Men zag ook , dat die huyzen een
voordeel aaii de eerlte Viziers
alzoo die van ieder i aiDucaaten
groot
gaven
dagelyks trokken j bchalven i Afper ,
die tot nog toe daar op ieder kopje* ge-
zet is.
Daar op verhaald de Heer Gallant ver-
der, hoe de Coffi huyzen aldaar zcderc
den Oorlog van Candia, wanneer men
in de zelve wat te vry van llaats-zaaken
fprak , door den Grooten Vizier Koe-
proeli of Kioepcrli , Vader van zyne
tw«e wakkere vervangers , verboden,
en by de minderjarighcyd van Mohham-
medden IV. uytgeroeid wierden , zonder
zig eenigzins aan 't groot verlies , dat
hy daar by leed , te kreunen , zich ook
niet ontziende , itil in die huyzen te
gaan, om daar zelf aanhoorder van de
Igller-Taal van dezen en genen over de
Regeering te zyn, en om die dan zoo
veel te beter re kannen ftraften.
Schoon nu de Coffi-huyzen daar
verboden waren , dat nog, lang 'er na
duurde, wierd 'er daarom geen minder
Coffi gedronken: want zy wieid 'er ter
markt gcbrigt , en in de voornaamlle
ftraaten, mei vycr 'er onder', aan een
iegelyk verkogt, 'die de zelve dan in den
daar ontrent zvndf^ winkel dronken ,
Toen dit aldaar wat meer doorbrak , | daar zy zeer wel . ontfangen wierden ,•
Bb i op
i()6
BESCHRYVÏNG der KUST
Op dat hec gclegenheyd tot eeiiigcn an-
dre handel en aftrek van goederen, die
men daar verkogt, geven mogt.
Toen de Heer Gallant nog te Con-
fiantinopel was, wierden 'er te Galata
maar i a 5 Cotfi-huyzen geduld , die
ook meeft tot gerief" der Matroozen
waren i hoewel men in de andre fteden
van het Turks Ryk die zeer veel had,
die egter daar meeft van lieden van
Geleeruheyd en van aanzien bczogt
wierden.
Ook dede 't verbod van Conftanti-
iiopel 't Coffi drinken in de andre Ueden
te Itcrker aangroejen, in zoo verre du
die daar dagelyks tweemaal by alle de.
vreemde Natiën gedronken wierd , be-
halven dat de Coffi-ketcl by zommigen
den ganfchcn dag over gehangen wierd,
om den gaanden en komenden man ten
miniten een kop Coffi te konnen aan
bieden, 't gecnzelt zoo verre byeenigen
ging, dat het niet aanbieden van Coffi ,
en het weygeren , als zy aangeboden
wierd , beyde voor een groote onbe-
leefdheyd gehouden wierd.
Hierdoor verteerden zommigen aldaar
aan Coffi niet minder , als dezen en genen
tot Parys, en elders, aan wyn. En nog
verder ging het , dat , zoo een man
zyne vrouw niet genoegzaam van Coffi
verzorgde, zy een wettige reden daar
door verkreeg, ora van hem te fchei-
den.
1 ieden van Rang houden daar ook een
uytdrukkelvk Coffi-fchenker , of Kah-
vehgi, dat is, de opziendcr der Coffi,
genaamd, die gemeenelyk ineen by zonder
vertrek ontrent de Zaal , daar men de
Lieden ontfangt , geplaatft is.
Men bood die daar vreemde lieden
alt^'d ecrlt , en den Heer van den huyze
laatlt aan , u\tgenomen wanneer de
Groote Vizier aan eenige Gezanten
Cotfi doet geven, in hoedanigen voorval
hy die met hen te gelyk necmd. Ook
is 't een bewys , dat hy op de genen,
die hy geen Coffi aanbieden doet, niet
wel te vreden is, gelvk dit gemeenelyk
een voorteeken van een aanllaande vrcde-
brcuk is.
't Coffi- Men bood de Cotfi een iegelyk aan op
gereed- gevernifte of zilvrc bakjens van 10 a
Ichip in 2,0 Porcclyne kopjens , die de Ryke
f ''j^^'j'^^ lieden half met zilver lieten beflaan.
De hunne waren wel wat grooter als
de onzej dog zy deden die noitzoovol,
200 om die niet te ftorten, als om zich
niet te branden.
Zy drinken die zonder Suiker zeer
heet, en vry fterk van Cofii} dog aan 't
Hof doen zy ook wel wat uyttrekzel van
Amber in ieder kopje i zommige laten 'cr
ook wel I at Itukken van gebroken na-
gelen of wat Cardamom , of wat Indiaan-
zen Anys in mengen dat 'er geen onaange-
namen geur in geeft.
De zeer bekende Reiziger d« Heer^i^»!-
Thevenot is de eerllc geweelt , die deCoffi flJ'L
, tot gcbruyk, en om die te drinken, ininParys
Parys bragt, wanneer hy i6fj. vanzynte drm-
'' ecrlten togt t'huisquani, eneenigen van^^^"^ 6*^*
\ zyne goede vrienden daar mede onthaal-
de.
' Naderhand bragten de Armeniers 'er
de zelve j gelyk wy hier nu zullen zien.
Den netten tyd , wanneer de Coffi uyt
Conftantinopel, of uyt ^ï^gypten, in Eu-
ropa quam , te bepalen , is niet wel mo-
gelyk. Doch het waarfchynelykft is , dat
de Veneiiaanen, als 't naait 'eraan gele-
j^en, en eenige andre Italiaanen, aan die
van Europa de eerlte kennis 'er af gaven.
Men wil , dat Pietro della Valle de Coffi Quam
cerll in Italien dede kennen, geh k hy in"y' ^"'"
z\n I. Deel op 't «30. blad zegt, dat hy ggjjj^jjj
die met zig in Italien bragt, en daar ken-ltalien
nen dede, wanneer zy daar nog onbekend ^^^f,^"»
was, het geen ontrent i6if. gefchicdisjj^" y""'
en zoo bragt de Heer Thevenot de zelve over.
eerll in Vrankry k , zoo verre het gebruik ,
maar niet zoo verre het gezicht aangaat,
alzoo de Heer Gallants Vader 1644. de
Coffi, en 't Coffi-gcreedlchap hier al als
een van 't gevolg van den Heer de la Haye
van Conftantinopel mede gevoert had.
A°. 1660. bragten de Koop- lieden van Dat by 't
Marfeille die ook daar , en zcdert begon- oprich-
ncn de Drogiften vanMaifeille fterk daarf^"^»»
in te handelen, doende die met gehcclej.||" ^.^^
Baaien uyt iEgypten komen. toenam.
Daar op quam 1671. te Marfeille 't
eerfte Coffi-huis , ontrent de vergader-
plaats der Koop-lieden, waar in ook ge-
rookt en gcfpeeld wierd, welk huis ook
voor de Koop-lieden , Zee-varenden , en
voor de Oolterlingen zeernutendienftig
bevonden wierd, ora altyd malkandcren
daar te konnen vinden, en over zaaken
van den handel te 1'preken , dat dan ook
aanleiding tot het oprichten van meer
openbare Coffi-huizcn gaf.
Eenigen tyd daar na itelden de Artfcn
en Genees-hecren van Marfeille zig tegen „gj^^j^J^.
de Coffi, als tegen een drank , die voordedeGc-
dezc drooge cnheeteLugt-ftreek fchade-nees-hee-
lyk was. Dit ging hier in 't ccrft dier-""^^"
halven by na even eens, gelyk te Mekka, jje ^^j^
te Cairo, en te Conftantinopel, alleen af-keur-
maar met dat onderlcheid, dat het daar den.
uyt inzicht van Gods-idienft, en hier om
de gezondheid , afgekeurd wierd.
Hier op reezen 'er openbare gefchillcn,
redeneringen en Academifc verhandelin-
gen 1679. over de Cotfi , keurende die
quaad, en daar op uitkomende, dat ze
zeer heet en droog is, en te fterk door
hare fyn-geeltighcid op de herflencn
werkt,
Van C H O R O M A N D E L.
197
wcrkr, en al onze vogtigheden te lleilc Hy liet daar egter zeker jongeling, Gre-
uitwazemt , terwyl de grove deelen onze igoor in zyii plaars, dien hy van Ispahan
zwcec-gaatjens toeOuiten , en bezetten, jmedegebiagt had. Deze Iticrf 'er in hoo-
dac de dieriyke gecltcn, die de flaapver- jgen ouderdom, vverdeiide vervangen door
wekken, tot dehcltt der herffenen kon- 'een Pcrfiaan, iVlakara genaamd, diedeze
den opltygen, waar doordezenuvv-zap'
pen , tot de herftelhng der Geelten ver-
cifcht, geheel beginnen op te houden,
de zenuwen verllappen, en waar op dan
lamheid, en onvermogen van 't gebruik
der leden komt te volgen.
Ook' werden al de deelen door de
fcherpheid en droogte des bloeds , dat
reeds als geheel verbrand is , zoo t'eene-
maal van vogtcn uitgeput, dat 't lichaam
daar door niet -.uidcrs als vermageren kan,
al het welke meelt den galagtigen , den
neering eenigen tyd gedaan hebbende,
weder na Pei lien vertrok , en eenen Gau-
tois, een Luikenaar, in zyn plaats liet.
Ook liep 'er in die cerlte tyden een
klecne kreupele Candiot langs ftraat, mee
Coffi, die ze aan ten ieder met zmker
'er by ineen kroes, a iftuivers ieder kop
verkogt , zynde daar in door nog een
makker geholpen.
Eindelyk quam 'er nog een , Steven
van Aleppo genaamd, en dit waren wel
de eerlle Cojfi- huizen, die men daar ge-
droef- geeltigcn, en die genen, die een j had heelt, waar by 'er daar na nog ver-
heetc lever, zulke herOcnen , en fyne
gceden hebbea , ontmoet , waar door
hun bloed geheel en al verbranden moet.
Dit alles werkte te ivlarfeille niets meer
uyi,dan 't Ichrceuwen dcrPrieilcrs teMek-
ka, te Cairo, en te Conll:antinopel,zon-
Icheide andre uyt de Levant gekomen
zyn, hoewel die in 't eerlle zeer, weinig
aftrek hadden , door dien zeer weinig
lieden van fatzoen daar in 't eerft dorlten
komen , te meer , alzoo men 'er ook
rookte, en bier verkogt j maar nadat lu
der ecnigzins het gebruik der Coffi daar deze en gene Franichenook zulke huizen
of in de naburige lieden weg te nemen, ! begonnen op te zetten, en Thee, Cho-
coïaat en andere dranken te IcheuKcn,
daar een biicuytje met Confituureti by te
voegen, en de menfchen in zeer fraeje
vertrekken te zetten, zoo begonnen 'er.
meer lieden, en zelf defatzoenelyklte te
komen.
Tegen de Coffi hebben in Vrankryk J" J"""
voor en
en integendeel lei het den grond daar, en
teLyons, van een zwarcn handel , alzoo
zy een groote menigte van Coffi uyt /F,-
gypten en van Smyrna ontbooden.
Voor 't jaar i66p. zag men te Parys
by na geen Coffi , ja men had 'er byna
niet van hooren Ipi eken, dan 1 6fj, by den
Heer Thevenot, en dat men 'er hier enjal mede eenige Artfen gefchreven , te
daarin dezen of genen Reiziger iets aflas. I weten, de Heer Duncan, Geijees-heer tcum de
. Het waai fchy nel yklle cgtcr is, dat zy te Montpelliei , tegen de Coffi Choco- 'r?^ 8^"
ccrll recht te Parys quam, toen Soliman lade en de Thee , 170 f. te Rotterdam *" ''^^^
Aga door Mohhammed den iV. als Ge- gedrukt j en de HeerHecquet , Artstoc
zant aan Koning Louis den XIV. gezon- Parys, in zyn werkje 't ontflag van de
de wierd, die met de zynen veel Coffi vallen genaamd, 170J". te Parys gedrukt,
medebiagt, endieaan veelenfchonk,om | waar tegen de Heer Andry 171 5. in
te drinken. " zyn werkje, 't onderhoud, of de voed-
Deze Heer quam te Parys in Juli zelen der vallen , voor de Coffi Ichreef,
lödpi dog kreeg den f. December ccrlt igelyk 'er ook 171 o. zulk een latynze re-
gehoor, en vertrok in Mai 1670. In dezen jdcnwiflcling te Valence in 't Dauphiné
tyd begon men de Coffi in Parys eerll 'gedrukt wierd
recht te gebruiken, die daar na meer en -- - ■
meer doorbrak, waar op zy die ook hoe
langer hoe meer van Marlcilic ontboden.
A". 1Ö71. quam daar een Armeniër
Pafcal , die ze openbaar op de jaarmarkt
van St. Gcrmain verkogt, gelykhydaar
na eenvallen winkel opzette , om die, a
z fluivcrs en 6 Deniers het kopje te fchen
Oelvk nu het drinken van de Coffi ^""1^'^
, -' r . ■ T r I 1 van Com
uyt de Levant dus in Vrankryk overge- j^ Engc-
bragt is, alzoo fehynt het ook ontrent land.
den zelven tyd , tuflchen 1670. en 1680.
eerll na Engeland , en in 't byzonder na
Londen al mede overgegaan, en in trein
gebragt te zyn, van waar dateenigcjaa-
ren daai na ook na Holland,eerll teAmlter-'
ken; dog alzoo 'er maar alleen eenige dam,te Rotterdam, in den Hage en te Dor-
vreemdelingcn by hem quamen, kon hy drecht, en naderhand ook tot alle de andrc
't niet lang gaande houden, en was wel
haall genoodzaakt op te kramen.
Drie a vier jaaren 'er na quam 'er een
ander Armenier, Maliban genaamd, te
lieden, ja zelf tot by de boeren (gelykook
het Thee-drinken) doorgebroken is.
Men heeft in 't eerlle hier te lande,
gelyk ook in Arabien , Cairo , en in Con-
Parys, die zyn Coffi in zekre llraat daar j llantipolen, ook al mede eenigen gehad ,
verkogt, en 'er een pyp tabak by gaf; 1 die geweldig tegen het Coffi-drinkcn
dog deze bleef 'er al mede niet heel lang, laandruilten , en onverzettelyk ftaande
alzoo) hy na Holland vertrekken moell.1 hielden, dat het gebruik van dien, om
. • Bb 3 dier-
198
BESCHRYVING der KUST enz.
diergclykc redenen , ;üs door de voor-
noemde Franfche Hecicn reeds geopperd
zvn, voor de gewondheid zeer lch;idclyk
was.
DogHcl- Tegen dezen heeft de oude Hoogduitzc
vetius en^\its Hcivetius in den Haag, een werkje,
P°"^'^" dat noic in 'c licht eekomen , nog ge-
koe voor ... , , ° 1 « o V 1
de zelve. '^lu'^t is, cnde bcroenide Arts iioncckoe
een klccn b.)ekic gcfchrcven, waar by
7.y zeer klaar de nuttigheden van dezen
drank voorde gezondheid aangewezen,
en daar bv een vallen grond tot het verder
doorbreken van de Cofli in deze Landen
alomme zond;in'g gelegt hebben, dat 'er
nu naeuwlyks een huis van eenig fatzoen
js, dadr niet alle morgen ordentelyk Coffi
gedronken werd , om nu niet van de
menigte der CofFy-huizen, in alledefte-
den van Holland zedcrt opgerecht , te
Iprekcn , tot welke niet alleen alle Koop-
lieden vaiï die Üeden en vreemdelingen ,
maar zelf ook de Regenten der zelve ,
gewoon zyn in een byzonder vertrek nu
en dan «e komen, alzoo die huizen ook
veel na by de beurs, en dus zeer wel ge-
legen zyn, om nialkanderen daar by een
te vinden , en buiten cenigen omflag te
konnen fprcken.
Ja het is zoo verre hier doorgegaan ,
dat de Heeren en juflFers, malkanderen
zeer dertig ter maaltyd 's avonds onthaald
hebbende, zig verbeelden hunnen pügt
ontrent de vrienden niet wel waargeno-
men te hebben, bv alJien zy aan de zei
ve, Ichoon 't reeds middernacht gevs'or-
den is , nog niet een kop Coffi aanbie-
den , dat dan al meell ook aangenomen ,
en gedronken werd.
Men gaat in de lieden door geen ftraa-
tcn
Grooïe
liandvl
daar uyt
genoten.
daar men niet een menigte van hui-
werd i zeer klare blykcn , dat deze
handel, tegen alle vorige g<;dagten aan,
ongemeen groot geworden , gclvk 'er
na dien tyd ook geen Artsby na meerge-
vorderd wicrd, die niet volilagen voor
het matig drinken van de Coffi geweell is.
Heteenige, dat tegen het drinken van vVatte-
Coffi en Thee met eenigen Ichyn van rè-gi'n 'c
den zou konnen zyn, is het groot na- 'r'^J'^''"
deel, dat de Brouwers der Bieren daarp.,gf
by komen te lelden. fchynvan
Ten anderen , dat veelen op de Coffi 'C'^'-n in-
en Thee Herken drank drinken, om 'tS^^^St
water (zoo het den naam heeft) af te zet-
ten. Dit is een zeer quaad gebruik , dat
daarom het goed en ordentelyk gebruik
van de Colti by gematigde lieden niec
wegneenid, alzoo men op die wyze ook
de heilzaamlle Artfenycn misbruiken kan ,
die men daarom egter op zyn tyd en na
behooren kan gebruiken,hoedanig het ook
met de Coffi gelegen is.
Maar het ergfte van allen is, dat veel
geringe lieden , welker zaaken dit niet
toclaaten , en ook de dienftboden , ea
andre mindre bedienden, met dat Colfi-
enThee-dnnken zeer veel tyd,de ecrlte toe
nadeel van hunne neeringe, de laatfte tot
nadeel van de Hcercn en Juflrrouwen,onnuE
verlpillé,behalven veel andre ongemakken,
die daar uyt nu en dan voortgekomen zyn.
Daar ziet gy dan alles, dar wy ook van Sefluyc
den Cotfi boom , Coffi-vrugt, ai Coffi- ^^l^^jj
drank, mitsgaders van 't gebruik van van de
dien, als een aanhangzel van dien voor- zaaken
naam Hen handel van Mocha, te zeggen^'}" ,
hadden, waar mede wy dan ook alles,
dat wy van dit Comptoirvan onze Maat-
fchappy dagtcn voort te brengen, be-
fluiten , o.m tot de '
, o.m tot de zaaken van Perficn
zen ziet , daar Coffi en Thee verkogt j over te gaan.
(r^''-^r*i^>
B E-
Pag. 199
BESCHRY VINGE
VAN
P E R S I E N,
Mitsgaders ons Comptoir aldaar.
VYFDE BOEK
EERSTE HOOF D-S TUK.
PErfietty en ons Comptoir aldaar. Dat een der voornaamfie van Indien is. Waarom
ivy Perften niet befcbryven. Plaat zen hier ^ daar wy Comptoiren., of Logien heb-
hen. Waarom ivy met Gamron beginnen. Befchryving van deze flad. Hitte. tVat
Natiën hier Logien hebben. Kafleelen. Levens middelen. Drinkwater. Lucht - koker s ^
om de wind te vangen. Onver dr agelyke hitte. Waringin-boom. De groote handel
en winjien lokken veelen herwaar ds. Bewyzen wat Vr de Engelzen , Franfchen en wy
verhandelen. Waaren hier getrokken , of bier vallende , de winden hier wel eer.
Ethr^ en Olie van Roozen. Lekkere Amandelen., Perfiaanfche wyn. Ons Comptoir
en bedienden hier. Hun inkomen. Statie en pracht van onzen DireSleur. De Heer
Hoogkamer'' s agting by den Koning., en Adel van Perften. Geen grooter winften zytt
oit^dan door de Heer Cadeleïn^ gedaan. Die groote Rykdom zoo voor de E. Maat-
fchappy., als voor zich zclven, eerlyk vergaderd. Plcgtlykheden by de komji van een
DireEleur bier. Wat de Hertog van Gamron aan hem., en hy., van wegen de E.
Maatfchappy , aan den zelven fchenkt. Ons Comptoir tot Spahan. Lyfl der DireSleurs
der CommifJ'iiriffn , en van onze Gezanten aan de Koningen van Perften. Ons Comp-
toir van Spahan. Befchryving van die ftad. Hare groote Poorten. Wyken. V Ko-
nings Paleys., en des zelfs Poorten. Hare flegte Fefling. Voortreffelykheyd en groo-
te der Meydaan. Twee fraeje Mesdjids. De Sjaaibag. De voorbeden. Der Per-
ftaanen aard. Staat-voering. En maaityden. Hoeren op de zelve te hebben y is een
oud gebruik in Perfien. Dat met verfcheyde bewyzen gejlaafd werd. /
ONder de Ryken van Indien, daar
de Nederlandze Maatfchappy van
oude tyden af hare Comptoiren ge-
had heeft, mag voor al dat van Ferfien wel
geteld werden , cenRyk,dat inde dagen
van Nimrod, na Chams zoon, Chus,indie
van Kcdor Laomer , Abrahams tydge-
Elam , na Sems zoon , en na
genoot ,
Perfcus (Jupyns zoon by Danae Koning
Acrifius dochter) Perfien •, maar gelyk
ook de hedensdaagze Perfiaanen dit land
Farfi of^ arfiltan , (dat , om Perfien uyt
te maken , in 'c Perfiaanfch of Arabifch
fchrift maar twee ftippels , zynde een
( f. in de plaats van een p. verfchild)
hoewel zy 't zomtyds ook wel Iraac
Azemi , dat is 't Perfiaanfch Iraac (om
dat 'er nog een Iraac el Arab , of een
Arabifch Iraac , is) noemen , alzoo halen
andre de reden van die benaming van
Perfien van 't Arabifch woord Foe-
roes, een Pecvd, en Fnras, een Ruiter,
gelyk daar van weder Farus ; een Per-
fiaan komt , dat alles van 't Hebrceufch
woord ty^!? Faras, een Ruyter , of een,
die 't peerd met ipooren fteekt , afftamt.
Een naam, welke die land inde H. Schrift
eerll in, en na Koning Cyrus tyd (bevo-
rens altyd Elam genaamd zynde) droeg,
om de fchoone peerden , die hv 'er cerft
inbragt, en die men 'er heden^daags nog
van ettely ke duy zend Ryxdaalders in vind.
Üe Grieken plagten dit land Pan-
chaya, en, naCepheus, Gadmus broe-
der, en Agenor'szoon, ookwelCephe-
ne te noemen , hoewel 't met den naam
van Perfien tot nog toe bekend is.
Het is een van de beroemile Konink-
ryken van het Ooften , en daarom
(fchoon 'er al veel door andren j dog ook
met
BESCHRYVINGE
PeiTiaanfcbe en Aiabifche 'I'aalen van
20o
met veel miflagen , om d'onkunde der | maar als Koop-lieden gcJiild werden,
geen eigendom aan die Landen, en al-
Iduar maar een Bellierder van den handel,
jdaar \vy in de Landen, by ons veroverd >
gemeenelyk een Land- Voogd hebben.
gczegc is wceidig dat wy 'er mede iets
van zeggen , waar op men wat valler
ftaar, dan wel op 't fchryven van
andren zal konnen maken -, zoo om
den Orootcn handel , die onze Maat-
ichappy daar nog dryh , als om
dat zy al vroeg daar een (Jom,ptoir gehad
"Tieett. \ .
Ivien moet hier van ons nu geen wyd-
luftige bclchry ving van dit Ryk , alzoo
dat tegen ons voorgaande beftck aanloopt ,
Waarom verwagten : want Ichoon wy die moge-
wyPcr- i^k ruym . zoo jtvel,,. als, andren, zouden
befchry^ k^^nnen geven , zullen wy dat egter ,
ven. gclyk dat ook ontrent 't Ryk van den
Grooten Mogol, by 't verhandelen van
de lloffc vanSuratte, enBcngaia, nage-
laten is, niet doen , en maar alleen van
eenige lieden fpreken , om dac wy hier
Nogtans om te beter bevatting van de
gelegenheid der hedensdaagze Perfiaan/.e'
Provintien en-rLanden te Jcrygen,. heb-
ben wygemeynd nictqualyk te doen , lojec
de Oude en liedens-daagzc naamcn Aev
zelve hier by te voegen.
De Ouden hebben Medien , Hyrca-
nien, Margiana, een deel van AfTyrien,
Part h ia , Aria, Parapomifus, Chaldxa,
of een deel vaa Babilonicn , Suilana , Per-
fien , Caramania , Drangiana , Aracho-
lia, Gedrofia, en meer andre Landen,
gekend, die zedert die tydcn, by ver-
fcheidc itaats-omwentelingen geheel an-
dre naamen bekomen bebben , gelyk
ons in 'c vervolg blyken zal.
Nieuwe naamen.
Sjirvan, en Dilemnon.
Giian.
Iraac Azemi voor een gedeelte.
Tabarertan , Gcorgien.
Als ook een gedeelte van
Chorafaen , Rhasmus.
Churdeitan, en een deel van
Izaac Agemi.
Rhiemus ten deele, en $
Chorofan dito. i
Chorafan verder.
Iraac el Arab.
Chulillan.
Fars.
Kirman.
Sablellan.
Sigiltan.
Makcron.
Candahar.
Sufter (in Chufiftan)
Mozul.
Bagdaad.
Oude naamen.
Media Atropatia.
Media Satrapena.
Media Choromitrcne.
Hircania.
Margiana.
Oud Aiïyrien ten deele.
Parthia.
Aria en Parapomifus.
Chalda:a.
Sufiana.
't Oud Pcrficn.
Caramania.
't Woelt Caramania.
Drangiana.
Gedrofia.
Arachoiia.
't Aloude Sufan, ofSu-
za aan den vloed Eu-
Ifcus of Choafpes , nu
Tiritiri genaamd.
IMinive.
Babel , te weten het
nieuwe , gelegen aan den
Tigris.
En alle deze byzondrc Provintien ma-
ken doorgaans een gedeelte van den Ti-
tel vanden Koning van Perfien uyt, die zig
ook wel de Keizer van Perfien noemen
l'iat.
Om daar af egter iets, dat noodig is
en betrekking heeft tot dczaaken, diewy
verhandelen, re lchryven,meinen wydat
het niet oigevoegelyk zyn zal, die lie-
den in dit <yk, waar in de Nederlandze
Maatfchappy van den beginne af hare
Comptoiren , Logien , en huizen toe
haar verblyf gehad heeft, denLeezerzoo
kort en beknopt , als 't ons mogelyk is ,
voor oogen te Helen.
Deze zyn Gamron , en Spahan, dog
in Sjiraas , en Laar hebben wy een^^^^foni
Huys, en inBaHora plagtea wy ook cen^Jj^jj^"^
Gomptoir en Logic te hebben, beginne.
Wy zullen uiet Gamron een be-
gin maken, om dat wyhier ons Hoofd-
Comptoir hebben, en om dat den Di-
recteur
V^n P E R S I E N.
reftcur gewoon is hier zyn vcrblyf te ne-
men.
Wanneer nicn de reys na Batavia her-
waards aannccmd, dat men in Aiigiftiis
of September doet, heeft men oiiticnt
2or
Wat nu de huizen in de zelve aangaat,
die zyn meelt van J>ccm en Heen , eu
zeer weinige met Kalk opgebouwd, en
alle bo.en plat.
De Bazaars, of Markten, die men hier
n6o. a 1170. mylen, om 'er te komen, j heeft, zyn van weinig belang,
aftezcylen, en men is ontrent een m.iand j De vuornaanille gebouwen der ÜadWatNi-
zyn onze Logic, en die vande Engclzen!'^" '"^'^
onder weeg.
Lciien
Het eerlïc land, d.it men in T ge/iclitien Franfchen \ au welke twee eerlte ge-hebben,
krygt , is de wal van Arabicn , langs j meenelyk een vlaggc waejt j alzoo die
welke men zcyld, tot dat men de Kaap der l'ranfchcn maareen gemeen huys is.
of den hoek van RaHrlgate, omgcloopcn Buiten deze Logien, onder welke de
zynde, de Golf van Pcrfien inloopt, en onze aan 't Ooft einde der ftad legt, en
van daar voor by de Arabifche ilad Mas- wel 't voornaamdc gebouw der zelve,
alzoo 't zeer groot, net, en nog maar
zj a 24 jaaren oud is, heeft men het Pa-
leis van den Perfiaanfchen Hertog, lie-
catc na Kaap de Mofandon ovcrileekt ,
alwaar men dan ontrent de üraat van
Baffora de Eilanden Ormus , Kismis ,
Larcck en Congo ontmoet, en korten, Ilierder der ftad van wegen den Koning,
tyd daar na op de Rheede van Gamronj hoewel dat in zig zclvcn van weinig be-
Jiomt, zynde Ormus j-o mylen Z. O. , ! lang , en voor zulk een Heer vry
Kisinis Z. Z. W. 4}, Lareek Z. Z. O. , flecht is.
f mylen, en Congo nog wat verder van ( De verdrc huizen zyn door de bank
deze Itad gelegen ; daar men zomtyds zeer gering , en ichoon 'er i;l veele van
nog wel wat langer over bezig is. |dic zoort zyn , is 'er egtcr voor een
Befchry- Zy werd van de Portugeczcn van ons, | vreemdeling naeuwlyks gelegenheid ,
\'"8T^^en van andrc volkeren, Gamron ; maar
'van de Pcrfiaanen Bendar-Abafli , dat is
Abaas-llad, genaamd, een naam, die zy
gevoerd heeft, na dat Abaas de Groote,
Koningvan Perfien, dezelve, doorhuip
der Engelzen (gelyk wy in 't vervolg
brcedcr aanhaalen) veroverd, en in aan-
zien gcbragc had. Zy legt op de lengte
van 78 graaden en 45" minuten, en op
iy graaden zo minuten N. Breedte , en
is meeft van de ovcrblyfzelcn der Itad
Ormus gebouwd. Zy plagt voor dien tyd
maar een vifTchers-dorp te zyn.
Men gift , dat de ftad ruym een myl
O. en VV. langs ftrand uitgeftrekt legt,
en zy vertoond zig na de land-kant vlak
onder een zwaren berg , van welke in
den hccten tyd , tuflchen Mey en Septem-
ber de winden,, die van de Arabifche wal
daar tegen komen waejen , met een on-
geloofelykc en fmoorende hitte in de ftad
nedcrvallen , op welken tyd nrjcn genood-
zaakt is alle openingen , zoo men niet
fmoorcn wil, te fluiten. Ook konnen
de winden van de daar by leggende heu-
velen 't ftof zoo opjagen, dat men dik-
wils de fchepen , die op de Rheede leg-
gen, niet zien kan.
En 't is daarom , dat de vermogende
zig op dien tyd meeft Landcwaard in be-
geven, alzoo de hitte hier dan onver-
dragcly k is dat wel te begrypcn is , als men
zig maar eens verbeeld, dat 'et hier zom-
tyds in z a 5 Jaar niet eens regend.
Zy is zeer naeuw van ftraatcn, en wel
voornamelyk daar zy cenige waaren van
belang vcrkoopen , om die voor de
fterke zon, zoo veel 't mogclyk is, te
dekken.
V. Deel.
om ergens in te komen.
Daar zyn ook twee Ka/leelenj een dat '*^-''^«-
ontmanteld, en een ander, dat redelyk'*^"*
wel van gefchut voorzien, dog in een
flegten ftaat is.Na de land kant plagt 'er
een muur om de ftad teloopcn > dog deze is
nu zoo vervallen , dat ze geheel en al
open legt.
Schoon 't in de ftad zeer Dor en bar Lcvens-
is, en men daar by na loovcr nog gras,"''^'^^-
dan hier en daar in een tuyntje nog wcl'^"*
eenige moeskruiden , als radys , knoflook ,
en war dies meer is, en ook wel een En-
kelen boom , en voor al een Dadelboom
ziet, die 'er zeer wel tieren, is 'eregter
alles nog redelyk wel voor geld te kry-
gen, vermits van 'c Eiland Kismis zeei'
veel l-erliken, Abrikoozen, Orangie Ap-
pel, Druiven, Amandelen, en meer an-
die vrugten, daar, en daar ontrent val-
lende, herwaards gebragt werden.
Men heeft 'er overvloed van vifch j
hoewel njcn 'er ook redelyk wel vlecfch
bekomen kan.
Een groot ongemak is het, dat, zooDrink-
men recht goed drinkwater hebben wil,^*^^''"
men het wel 5 mylen van de ftadt moet
laten halen, en Ichoon het een uur van
de zelve ook wel te vinden is , valt dac
cgter in verre na zoo goed niet. Ook
wil men, dat men alleen door dit flecht
Varer hier van een zeker zoort van
lange en zeer pynelyke wormen inde bcc-
ncn geplaagd weid.
In tegendeel is het weer een groot ge-
mak in den heeten tyd , dat alle de voorna-
me huizen van wind-buizen voorzien
/.yn, doormiddel van welke zy de minlb:
wind , die 'er is , in hunne vertrekken , wc-
Cd ' ren
20Z
B E S C H R
De befte koelte egtcr heeft
nagts boven
Lucht-
kokers ,
om de
wind te
vansen.
Onver-
dugely-
ke hitte.
Wariii-
siii-
Uoom.
ten tevan2;cn
men des avonds , en des
op de huizen, daar mcii gewoon is,
zonder het niinfte ongemak v;in de
kicht, te llapcnjdat egtcr maar in den
hcctcn tyd gefchiedj want in her. ander
of 't winter Sayfoen , ilaapt men in
huis, om dat het dan 's nagts te koud
vallen zoude.
Men zegt dat 'er geen hitic in In-
dien by , die hier valt , te vergclykcn
is. Vcele laten zig by dag of tegen den
avond wel van 't hoofd tot de voeten
toe nat gieten, of gaan in water-putten
zitten, en dan hebben zy nog werk,
zoo zy 't harden, en de felle koortzcn,
die dan hier hccrfchcn en by na alles
wegfleepen, ontduyken konncn.
Zoo ras de hitte maar begind, bege-
ven zig vcelcn na een plaats, Atsjien,
of Alleen , genaamd , daar het vry koe-
ler is , alzoo de grootftc hitte meefl
door de Ihiiting en nederilorting der
heete winden tegen 't gebergte , gelyk
wy bevorens zeiden , veroorzaakt werd.
Men heeft daar ook een grootcn en zeer
dikken wortel-ofWaringm- Boom, diens
wortels weder tot verichcide Hammen
gegroeid , en zoo wyd uitgebreid zyn , dat
zy wel z a 300 treden in den omtrek bc-
llaan. Onder de zelve is een klcen Bcn-
jaans Tempeltie, waar in zeker Heilig
(andre zeggen de planter van dezen boom)
begraven legt. In 't zelve branden eenige
Lampen , en by dat graf onthoud zig ge-
meenelyk een oud man , die meeft van
aalmocflen leeft. Deze boom , een dicr-
gelykc, als 'er buiten Suratte ftaat , is
geen minder Heiligdom, als weleerbyde
Druidcs de Êiken-boomen waren , welke ,
gelyk ook de Eiken van Delphi , haren
üorfpronk aan de oude Hebreen, al van
Dcboras tyd af. Gen. 3 f. 8. of mogc-
lyk al van Abrahams Eiken boflchen Gen.
13: 18, gelyk men de eerbied aan boomcn
en boflchen aan Abrahams geplant Rolch
Gen. 11 : 35. al mede verfchuldigdis.
Op deze plaats , en nog een myl of
twee Land- waard in, is het veel koeler,
aangenamer , en ook vry groener en fris-
icher voor 't gczigt , alzoo men daar
fracje lommer van Dadcl-boomcn heeft.
Die plaats , maar 3 Ferfïaanze my-
len of Farfangs van Gamron werd As-
iccn of Atsjien genaamd , alwaar
men die flank van Gamrons ftrand, nog
die verftikkcnde hitte onder dien berg
zoo niet heeft. Ook groejen hier ve-
lerley kruiden , als 't zwart Lougen-
kruid , mclk-kruid , nippc of Kattoen-
kruid , lever-kruid, Moftaard-kruid , Cen-
taurium van de minder zoort , winter-
Kers , veld-Papavci'es , Braamen , Ganzen-
voct, Atach, Cichorey, Dilloe, Garft,
Y V I N G E
behalvcn dat de Valleyen ook vol allerlei
Indiaanfche ftruik-gewaftcn zyn 5 ook 'c
Kruid Lyfimachia met een witte bloem
en met vyf bladen, en met een uitgebrei-
den roodagtigen kelk.
Wat nu den handel \an Gamron be- jjg (,j.qjj_
treft , fchoon de onverdragelyke hitteten°han-
het zoo afzicnclyk maakt, is die hier eg- del en
ter zoo aanzienlyk, dat vcelcn, om het|^''"'^^'*
groot gewin, dat hieropdc waarcn valt,
die gvoote hitte tragtente verduuren, op
hope van in korte jaaren ryk te zullen
zyn} dog de mceftc fchicten 'er het leven
by in, waar by de langft-levende na alle
fchyn het beft vaart.
Dat het 'er e:;ter, als men zich wnt
voorzigtig draagd, ca zich niet te veel
in deze en gene dingen te buiten gaat,
nog al wel te harden is, toonen verfchci-
de voorbeelden van Heeren, dic'errede-
lyk lang gelegen hebben, en nog in 'c
leven zyn, onder welke de Heeren Caftc-
leyn (nu onlangs nog algemeyn Befticr-
der van Indien) en deHcerOets (nu onlangs
als Buiten-gemecn Raad van Indien over-
leden) welvandevoornaamfte mogen ge-
rekend werden,alzoo die eerftc Heer'er 14
a 2f jaaren (zoo ik meine) en de ander
weinig minder tyd,gelegen heeft,bchalven
dat de laatlle'er lyii.noglag. Demeefte
menfchen raken 'er door eigen onvoor-
zigtigheid, van te veel fruyt te ceten,
en te veel of te fchiclyk water ie drinken,
aan hun eynde.
Zeer groote vaart is op deze ftad , zoo
van ons , als van de Engelzen , Franfchen ,
Armeniers , Hindocftanders , en Arabiers ,
die met hunne fchepen een groote me-
nigte van allerlei waaren aanbrengen, be-
halvcn dat 'er ook veel met de Caffila's,
of Carravaanen, vanConftantinopel, A-
leppo, Damascus,en Smyrna, overBag-
daad na Ispahan komen ; welke waaren
dan van daar zoo al verder in üétobcr of
November herwaards aan gebragt wer-
den.
Het mcefte,dat 'er de Engelzen bren- Wat 'er
gen, beftaat in Engclze Lakenen, Tin,deEngel-
ftaal, 6cc: De Franfchen zyn 'er meer^'"'
voor den naam, als metterdaad, alzoo zy (-^.]jgQ ^^
daar al zoo Aveinig , als op andre Comp- wy vcr-
toiren van Indien, verrichten. Zy heb- l»ndelca.
ben te Sjiraasecnwyn-pers, zonder wel-
ke zy voor zich zei ven, en ook voor an-
dre volkeren, met een voorrecht, 't an-
ders hieronmogelyk zouden konncn gaan-
de houden.
Wat onzen handel aangaat, die over-
treft die van alle andre Natiën hier zeer
verre, en geeft zeer groote winften aan
onze Maatfchappy zoo op de goederen ,
die zy hier brengt wel voornamentlyk,
als op de waaren , die zy hier van daan
voerd.
De
Van PERSTEN.
10^
De waarcn die wy herwaards brengen ,1 uyt de zelve ; en meil moet voor een
Waaren
hier ge-
trokken ,
ot hier
Villende.
zyn deze
Bcnzoin.
Speautcr.
Ciirdam om
Cawch.
Olitants-Tanden.
Damaften,
Pelangs.
Nagelen.
Peper.
Tin.
Lakenen.
Bengaalse kleeden.
Radix Tsjina.
Suyker.
ampulletje van een halven piuklank, zes
i;yxdaalders in Pcrlien, en tliien dito op
Batavia , geven.
De Amandelen, die 7,v 'er van daan Lekkere
brengen, zyn klecn en rondj dog zeer '^™""
dun van fchaal , zoo dat men die zonder '' ^"'
moeite in Hukken duikc, en zoo lekker
van fmaak, dat men 'er zijniet af verza-
digen kan. Immers onzeallerbcfteAman*
delen zyn daar niet hv te vergelyken.
Men heeft 'er ook twcedcrley wyn jPerfiaan
.witte en roode. Men krygt op Batavia ^^^^^^
Igemeenelyk de bleek-roode , die door
ide bank vry ferp, wreed, en maar ge-
meen van fmaak ; dog itcrk is j maar ik
|hcb nog een zoort gedronken, die hoog
rood, veel lyvigcr , fwaarder, Geetlry-
Onze Maatfchappy zend 'er jaarlyks ker, en bv na aU de Florentynfe wyn
(behalvcn dat 'er de byzondre kooplieden was. Ik wil wel bekennen , dat ik noic
brengen) iiooopakkenSuykeraf,ieder te- beter wyn, als deze laatfte , geproefc
gen ifo pond gerekend, die te zamen heb ; en van die zoort werd gemeenelyk
1800000 ponden uytmaaken, en die na ^ voor de Heeren der hooge Regeering van
Spahan gevoerd werden.
Men voerd hier van daan:
Roozcwater.
ï'crfiaanze wyn.
Piftasjes.
Amandelen.
Wolie Tapyten , gcmeene voor Ma-
labar, en Ceylon.
Dito met goud- doorwerkte. En zom-
mige van dien ieder elleboog vier-
kant 80 Tomans kollende.
Perfiaanze paarden,
Kirmanze wol.
Fluweele ftofïcn, ^ die beft in Gilan
Zyde dito. 2 vallen.
Baaleu met Zyde.
Zilvre Perliaanze Abasjes voor Malabar.
Afla Fcetida, of duivels-drck.
Van welke zyde de Koning, volgens
zeker verdrag, jaarlyks gehouden is 100
Carga's, ieder van 408 pond, en aldus
te zamen 40800 ponden , aan onze Maat-
fchappy , hoewei 'er zeer weinig wiuft
op valt, te leveren.
p„ ,,.j,,. Men wil, dat de E. Maatfchappy hier
ilcn hier in oude tyden wel 4 a j" Tonnen gouds
welcei. aan zuyvre winden , op 't gene zy 'er
bragt, plagt te hebben, en ik hebbere-
Indiën gezonden. Ook is de witte wyn
hier zeer goed j maar werd zelden over-
gezonden. De befte Perfiaanze wyn heeft
men in Sjivaas.
Wy hebben hier ons Hoofd-Comp- Ons
toir, tot het welke als bedienden der E.Comp-
Maatfchappy behooren de Diredï-eur, ofg^jj'^^"
Beftierder van den handel van Pcrfien, den hier.
de Tweede pcrfoon, zyr.dc een opper-
Koopman, de Fiscaal, zynde een Koop-
man, een pakhuys-Mecfter, die ondcr-
Ivoopman is, nevens nog cenige andrc
onder- Kooplieden, ofte Allïftenren, en
eenige Soldaaten , als oppafters van den
Heer Direfteur , mitsgaders zoo veele In-
landze bedienden , ais hy , met zynen
Raad voorden omflag der E. Maatfchappy
daar noodit^ oordeeld.
Deze hebben hun veiblyf indeLogie,
die i6p8. onder de Heer Hoog- kamer
begonnen, en onder den Heer Wichelman
mceft voleind, vry groots en ruym op-
getrokken, en van veel deftige vertrek-
i;en voorzien is.
De Maand-zoldyen \-m alle deze Bc- ^'"J"*
dienden , en de verdre buiten-voordcelen , ^""''"•'"
zyn even eens, als die van den La'id-
Voogd, Tweeden perfoon, en verdre Be-
dienden van de kuit van Choromandel,
of als die van de ÜircóVeurs ^an Bengale,
denen om te gclooven , dat zy nu niet ] en buratte , en hunne Bedienden > dog
minder zyn, aizoo die genen, die 'er na|de vciboigene voordcelcn by hunnen by-
[ zonderen of verboden handel , geven hen
eerft de rechre winften, om welke zy
die groote hitte daur vcrduuren, en die
zyn ongemeen groot.
Ook moet de DirciH-eur of Beftier-
der van den ha:idel iiicr, even als dic^_"'p/3„(
F^hr.en Byzondrc lieden brengen 'er Ethr, en 'van Bengale, en Sui'';itte, een grootcn van on^
ohcvan ook olie, van Roozen van daan. Het j ilaat , om met minder, als de Hert.-ig^''" Di-
Rüoicn. eerfte is als de wczcntlykc en dikllc olie 1 alhier te zyn, verioonen,onTdat de Pcr-'"'^'^^"''*
1 (^c i (ïaanen.
toe vaaren, zeer veel geld winnen, zon
der dat dit de vooideelen der E. Maat-
fchappy benadeeld. Een klaar bewys ,
dat 'er nog altyd te weynig van die waa-
ren , die 'er getrokken zyn , gebragt
werd.
BESCHRYVINGE
204
Imancn , en Mogolders hunne agting i
voor iemand na mate van zync praa,t
en uytwcndigeii Itaac, gewoon zyn te 1
richten.
Vermits nu de l'ngelzen^ cnandrcEu- 1
ropeifchc volkeren, licn duar in navol-
gen, moeten onze DiieCtcurs, om hun
tatzoen te houden, dit almede zoo doen.
Gemeenclylc is de toom, kin-keten,
en 't verdere tuig of de tocruiling van ^
zvn pccrd, mitsgaders de Kaljan (of dei
fles, waar door zy gewoon zyn op zynl
Pciliuans tabak te rooken) die hem na- 1
gedragen werd, van zuiver goud.
Bchalven zyn Lyfwacht , g;ian 'er , '
wanneer hy met dezen of genen eenuyt- 1
fpanning gaat nemen, of wel iemand bc- j
zoeken j gcmeenelyk ecnigc Tolken, en,
ook 10 a li Loopers (dip men inFerficn
veel heeft) voor uyt , bclialven dat hy daar
gcmeenelyk van de fiizoenlykllc bedien-
den vcrzeld werd , zoo dat hy mee geen
minder lloer, alsvanif, jo, 340 per-
zooncn omringd is , en zoo zy tegen den
avond t'huis komen , werd 'er al vroeg
met zeer grootc en dik kc Fakkels, 't zy van
zuiver wafch , of ook wel van eenige
met olie betbekene lappen , die zy ineen
yzer vat gewoon zyn te dragen, voor
uyt gelicht , die een groot licht van
zich geven, en dienen ten bewyze, dat
'er een man van groot aanzien aan-
komt.
De Heer Onder alle de Directeurs, is 'er geen
Hoog- geweeif, die zich door zyne goede ge-
at'^^Jh t)ecfden, Itaat voering, en grondige ken-
de Ko- "'S ^^'"^ ^'^ gewoonten en plegtlykheden
;ing, envanhctl-erfiaanfch Hof, byden Koning,
AJd vanen de Hovelingen, zoo geacht heeft \ve-
^' "^"' ten te maken, als de Heer Jacob Hoog-
kamcr , die (gelyk wy hier na breeder
loonen) als Gezant van wegen de E. Maat-
fchappy aan Sjah Hoflein 1701. gezon-
den is.
Crooie Even zoo is 'er geen van de Directeurs
winilen der E. Mr.atlchappy alhier gewecll, die
^j'^?J in zeer weynig jaaien meer geld voorde
(aWc- ^" Maatfchappy , en voor zig zelven
lc\'n,ge-(zoo men zegt) gewonnen heek, dan de
duin. Heer Frans Caitcleyn.
r-.^^.o Wanneer die Heer, op Batavia geko-
Kyk- men, het huys op de groote Rievicr ,
(ioiu. dat hy van'zyn Edelheid, dcHeerJohan
van Hoorn , gekogt had , voor fche-
pencn zou laten overdragen, zeyde zyn
Ldclheyd (zoo niy door een Heer, die
dat uyt de mond van dien Heer heeft,
ge^cgt is) tegen een van die fchepenen :
iVlyn Heer Schepmoes, de Lieden zeg-
gen, dat ik veel geld hebj maargyg.aut
na een Heer, die wel een legger (een
vat van ruym 400 kannen a 10 rautsjens
ieder) met goudc ducaaten heeft.
Ook heb ik van Hcercn, die dit wel
meynen te weten , verftaan , clt die Heer ,
toen wy met de Mooren inSuraire iyc^J-^'^^°'^'^
tot lyort. over hoop lagen, in dic J J^ïI'm;,^!.
ren wel 30 Tonnen gouds voor de E.fchappy
Maatfchappy, en niet minder voor zich als voor
zelven, zuvver, en zonder zyne Hecren^'*^'' ^^''
en Meellers ecnigzins te benadecien ,| ,j. ^g^.
ovcrgewonnen heeft , waar over men gaderd.
bcll: zou konnen oordcelen , als men wi(t ,
met hoedani^en overleg dic gcfcliied zv ,
dar wy j om veel reden, zullen laten be-
ruften; zyndc het genoeg, dat zich de
E. Maatlchappy , over den zonderlingen '
yver en 't gelukkig bclcyd van dien Heer
in alle manieren te danken heeft.
Waneer nu hier een Directeur vanPlegtlyk-
onze Maatfchappy eerll aangekomen, en '"^''"^" ''X
in zyn Ampt getreden is, Werd hy nietyj^on-
allcen van alle de vreemde Bedienden van zen Di-
aanzien , en door den Engelzen Dircfteur , redcur.
maar op een zeer hoifclykc wyzc ook
van den Hartog, verwelkomt , en veel
he)l by de inticdc van zyn .'\mpt töege-
wenfcht, dat niet zondereen deftig ont-
haal na 'sLands wyze gelchicd, waarte-
gen onze nieuwe Direéteur dan ook
verplicht is de tegen- bezoeken te doen.
Opdien tyd nu fchenkt de Hertog aan Wat den
zyn Ed: ook een fchoon Perlïaans paart, hertog
met zyn goud tuyg , dat onze Direólcur ,„1] .J^^'
iian ook niet onder zich Jaat, maar met hem , en
een heeilyk gefchenk beantwoord. hy . aan
Ook werd dan aan dezen Hertog een " ^^^"
gefchenk van wegen de E. Maatfchappy fchenkt.
gedaan , her geen in de navolgende goe-
deren beitaat.
200 pond kruyd-nagclen. kortende gl:
8f— 11-8.
300 Dito Rompen. 3 f— 7'0-
ifo Dito Caneel. 46— 4-8.
1000 Dito peper. 116— i)-8.
3000 Dito Batavifche Poe-
der-zuyker. ay?— 3-8.
ifo Dito Candy. 40— 7-8.
3 Dito Foelie. i— 17-8.
!ƒ Ps.Forcelyne Schotels in
de plaats van f oncenoli-
teyten. 17— 11-8.
5) ellen rood La-
ken. Ö3-10-0.
3 Dito groen
dito. i8-ii)o.
81— p-o.
Bedragende te zamcn 73 f — z-8.
Vermits wy tot hier toe 'tvornaamite,
dat 'er van Gamron te zeggen valt opge-
Iteld hebben , zullen wy de Befchryving
van dit Comptoir met een Lylt van alle
de Hcercn Dircfteurs, en oppcr-beftier-
ders van den handel der E. Maatfchappy
in dit Ryk, mitsgaders van de Hceren
Commiflariflcn over Pcrficn, en de Ge-
zanten ^
Van P E R S ï Ë N. lof
'santen , die (voor zoo 'verre ons bekend |perzoons,envcrdrcbedieiidcn,bygcvoegdj
is) hier na toe gezonden, en aan de Ko- Idogwy hebben hunne naamcn, en de nette
ningen van Ferficn van 't begin af tot nu ryd van hunnen dienit aldaar, wat moeite
loe afgevaardigd zyn , bcfluiten. • daar toe ook aangewend hebben, nieC
VVy hadden 'er wel gecrne de Tweede Ikonnen magtig werden.
L Y S T
DER
HEEREN DIRECTEURS, of der
BESTIERDERS van den Handel
VAN
P E R S I E N
Lvft derT)^^^^'' vanden Broek, van Antwerpen, Beltierder van A".
Direc- W^ Dog Huybert Visnicht nam Pcrlïen, uyt zyn Ed :
teurs van naamwaar,al van löiöjdie ik ziedat iözs).nog leefde.
Perhen. j^i^jn yan Hazel, of van Haflclt , was 'er 1632. nog.
Henrik Hagenaar, opper-Koopman.
Nicolaas Overfchie opper-Koopman, 10 Maart.
Adam Weiier- wolt, üirefteur.
Adriaan van Ooflende als opper-Koopman.
WoUebiand GeleynfToon, Dircfteur.
Karcl Conftant.
VVollebrand Geleynflbon, de Jonge
Nicolaas Vcrburgh.
Jacob Willemflbon,
N. . . . . Sandvliet.
Henrik van Wyk.
Huybert de Lareflc.
Ysbrand Godsken.
Lucas van der Duflên.
Frangois de Haze.
Frederik Lambertflbon Beüt.
Reynier Cafembrood.*
Jultus van den Heuvel.
Joanncs Keyts.
Adriaan Verdonk.
Alexander Berganje.
Jacob Hoog-kamer.
Magnus Wicchelman.
Frans Cafteleyn.
Willem Bakker.
Pieter Macaré.
Henrik Groufius,
Willem Bakker.
Johan Jofua Ketelaar.
Jan Oets.
zynde 1 710. buiten gemeen Raad geworden.
Joannes de Croeze.
Pieter 't Lam,
1Ö20. tot A°. IÖ2p.
I6zp.
1652.
löji.
i(5jï.
1633.
.Ö3I
1638.
IÖ3P.
1^39.
1Ö40.
1640.
1643.
1643.
i64f.
I64J-.
1647.
1647.
164P.
164P.
1660.
1660.
1603.
16Ö5.
lööf.
1666.
1667.
1667.
1670.
1670.
1672.
1672.
iÖ7f.
ai676
I676.
1680.
ai68i.
1681.
168;.
1683.
1Ö88.
ai68p
overleden.
i68p.
löpo.
overl.
löpo.
16P7.
overl.
iöp8.
1701.
1701.
i70f.
ovetl.
i70f.
1708.
1708.
171Z.
1712
• 1715-
1715
• 1714-
1714
• u^r-
i/if
1718.
ovtrl.
1718
. 1722.
1722
• I7M-
overl.
1744
h
Cc 3
C Ö M-
2o6
BESCHRYVINGE
DcCom-
miiTaris-
l'en van
rerfien.
COMMISSARISSEN van PERSIEN.
Rykhof van Goens, de Oude,
A°.
Willem Volger.
Dog hy liecft alleen in Bengale geweeft, zonder
Malacca. Suratte, of Perfien te konnen afdoen.
De Ed: Heer Rcynier Cafembrood, buy ten- Gemeen
Raad van Indien.
De Ed : Heer Johan van Lcenen.
Johan Jofua Ketelaar.
i6f4.
1671.
i68p.
1716.
i68f.enhierovcrIed.
l6pi.
OnxeGc-
lanten
aan de
Konin-
gen \M\
rerlien.
GESANTEN der E. MAATSCHAPPY aan de
KONINGEN van PERSIEN.
Nadat Sjah Abas de i. 1524. een Gezant aan haar
Hoog Mog. gezonden had, die 162.6. weer in Su-
ratte, en 162.J. weer in Perfien quam, is aan dien
Vorlt afgevuardigt.
jan Smit.
Johan Cuna:us gemeen Raad vaan Indien.
Joha
n van Leenen, Buiten gemeen Raad van Indien.
Jacob Hoog- kamer.
Johan Joiua Ketelaar.
Ons Behalven tot Gamron hebben wy hier
Comp- ook een Comptoir tot Spahan.
toirtot Dit is de Hoofd-ftad des Ryks, daar
pahan. ^^ Koning gewoon is zyn Hof te houden.
Zy pla;',t wel eer maar een flcgt vlek , of
gemeen dorp , te zyn, en de Koningen wa-
ren gewoon, zich in dealleroudiletyden
ccrll tot Arbela ofArdcbil,daar na tcTauris,j
dog , na dat de Turken dat ingenomen had-i
den, te Casbin ten tyde van Sjah T harnas te^
houden, maar Sjah Abaas heeft goedgc-i
vonden het zelve, van daar ifSf. na;
Spahan te vervoeren, om zoo veel verder
van , en zoo veel zekerder ttgens den;
Turk te zyn, bevolkende de zelve met
veel Armeniërs , Georgicrs , en andrc vol- 1
keren, gelyk hyook zeer veel tot cieraad
aan deze Itad' tocgcbragt heeft.
Eefdi Zy werd gemccnelyk Spahan, dog van
vitm van ^£^''^1' ook wel Hpahan, en Hifpahan,
dicitacl. Isfihan , dog allcrbcll met dien eerftcn
naam genaamd. Dit iseenliad, daar men
allerlcy Natiën heeft , en daar Latyn ,
Frantch, Hoogduyts, Hollands, EngeUch ,
Jraliaans, Spaans, Portugees , Perfiaanfch ,
Turks, Arabifch, Hindotlans, Syrifch,
en Malcyts (de taal der Geleerden van den
vloed Indus af tot China en Japan toe)
gcfprolicn werd.
Het is, in opzigt van zyne frilfche en
zuyveredrooge lucht, de gezonJlleftadti
(gelyk Suratte de Ncringrykllc) van|
Uunfch Indien. •
t6ij.
I6fi. löfi. Aan Sjah A-
baas de 1 1 .
Ió8p. Aan Sjah Sefi de
1 1 , of anders Sjah Soeley-
man genaamd.
1701. Aan Sjah Koflcin.
171 f. aan dito Koning.
Zy legt opSögraaden, en 40 minuten
lengte, en op 52. graadencn 56 minuten ,
N. Breedte, in 't Land-fchap Iraac A-
zemi , of 't Pcrfiaans Iraac , en komc
met het land der Parthen, zoo als hctby
de ouden bekend was , over een.
Zy vertoond zig in een zeer groote vlak-
tc,of Valley die O. en VV.wel zf mylen lang
is, van zeker onkundig fchryvcr tegen de
waarheid aan een lloffige en Hinkende Stad
genaamd, rondom welke men na 'c Zuiden
en Z. W. Demawend,en pas i j myl 'er af de
bergKoefofa ziet, waar op een zeer fraey
gebouw legt,Tadjoe ilSoelcyman,dat is
Salomons Throon , genaamd , om dat Sjah
Scfï de II., (Sjah Hoelfeins vader) die
zig naderhand Soeleyman vernoemen liet,
om dat hy z.ich by dien naam meer voor-
fpocd en geluk verbeelde te zullen hebben,
het zelve gebouwd heeft.
Zy plagt in oude tyden maar fmalle
aarde wallen, te hebben } dog is nu ten
deelen van een lleene muur voorzien, die
'er zoo dicht aangehecht is, dat men die
naeuwelyks vande Üad zclfondcrfcheidcn
kan. Ook loopt 'er een ftuk weegs henen
van de Tochtsji-poort rot de Katoen-
poort een gracht om. Zy heeft egter , al-
zoo zy van marmore bergen omringd is,
geen wallen eigentlyk van nooden, als
zynde daar van genoeg omwald.
Zy is ontrent twee en een halve myl Hare
in den omtrek , (dat veel vcrlchild van groote.
de
Van P E R S I E N.
de bcfchry ving van aiidre die aan die ftad ,
en Sjulfa z dagen in den omtrek toefchry-
vcn) cii heefc i o aarde poorten, dienoit
207
In de Had zynzeer veclthuincn, waar
in men ook zelf in de maand Februari, trjpjiu.j..
en in de winter rype Meloenen, enrypcheyd, er.
gefloten , nog van cenige wagt voorzien j druiven liectc. Ook zyndcmecUe huizen g'oote
werden > 7,00 dat men 'er in en uyt gaan 1 van aanzien van onder tot boven toe veel- ^'^'^''^'^y-
kan, als men wil, niet tegcnüaande zy 1 tyds itcrk verguld. Ook munten hun-
llegte houce deuicn met yzer bcll.igenjne Markten, en niers meer uyt, dan de
hebben.
De naamen der zelve zyn deze :
Poorten. Haflan-Abad.
Derwafli-Karocn.
Scydachmoedjocn.
Sjoebaroe.
Tochtsji.
Daridelh
Dcrwafll-Noe.
Dcrwailï-Lamboen.
Dcrwaffi-Daulet.
Dcrw^affi-Hhadji.
Wyken. De ganfche ftad is in 11 wyken bin-
nen, en nog 4 wyken buiten verdeeld.
Mcydaan en Tsjaarbag.
I De Meydaan bellaat in haare lengte
: van 't O. na 't W. 1710, en in de breed-
te van 't N. tot het Zuiden 210 fchreden.
\ Het is een hecrlyk p'.eyn , waar in men
I wel eer gewoon was, vooral op den dag
van hun Neuruz, of 't nieuw jaar, te
peerd te rennen, en na een gouden kop,
op een zeer hoogen paal, die in 't mid-
den der zelve Haat, met pylen boog , in
, vollen ren na de oude wyze der Porthen
zig omkeerende, te fchieten. Dat door de
Hovelingen verricht , gelyk die kop den
genen , die hem 'er affchiet , eigen , en die
buiten dien door den Koning nog in
'c byzonder beloond v^ierd.
Des zelf
poorten.
Toen zy nog maar een dorp was, plagt , Rondom deze Meydaan loopen in 't O.
xy zeer wyde ftraatente hebben } dog nu ;en in 't VV". veel hooge gebouwen , en
zyn zy mceft zeer nacuwgfcwoidcn door gewelven, waar in Goudh-ncden, Juwc-
" ' iiers , en een menigte andere Ambagts-
heden, zig onthouden, behalvendat een
groot gedeelte daar van met Tenten, die
zig vol winkels vcrtoor.en , bezet is.
Rondom deze gebouwen zyn ook
eenige Olm , en Calappus-boomen ge-
plaatft, die een aangename ichaduv/ te-
gen de zonne geven.
Dcwyl hier nu allerley goederen vcr-
kogt werden, liet men hier ook dengan-
fchen dag een groot gewemel en gewoel
van menlchcn , van welke zommigen ko-
men, om wat te kopen, andren, om ni
delen en genen Qtiakfalvcr te luiftcrea;
dog ook lècr veelen om na 'c paleys te
gaan.
Schoon 't hier in de droogc Moes-
1 fon mede al vry heet is ( in welken
Zy vertoond van buiten zeer veel To- I tyd men hier in eene maand meer Mc-
rens, onder welke 'er een is by 's Konings locncn , konkommcrs, en allerley vrug-
paarden-llal, die door Sjah Thamas van ten, die wy elders noemen , dan in een
enkel herten- Hoofden, opeencdag, wel | halfjaar in Italicn , of elders in Europa
't groot getal huizen, die 'er zedcrt in
gebouwd zyn. '
.5 j^Q. Men heeft in de zelve veel aanziencly-
nings Pa-ke gebouwen. Onder deze munt het Ko-
léys, cDninklyk Paleis, en daarin 'sKoningsge-
hoor-zaal, uyt. Het beflaatwel ^vaneen
een myl in zvnen omtrek . en heefc zes
poorten, welker naamen deze zyn:
Ali-Capij die ook een vry-plaats is,
Iraande tegen over de Mcydaan.
Hharam-Capefi.
Moerbach-Capefi.
Gandach-Capefi.
Gahajat-Ganna Capefi.
Defter- Ganna-Capefi.
Hare
ilechte
ten getale van 30000. door hem in zt-
kere jagt gedood, opgericht is.
Zy hectt ook aan de Zuyd zyde een
Kallcel van een half uur in den omtrek ,
Vefting. loopcnde Ooll op na de ftad , en Zuyd
op na de ftads wal , zyndt van een hooge
aarde' muyr, en wel 30140 llegte To-
rens voorzien, waariiyt zich cenige ftuk-
gebruykt) heeft men het 'er egter in De-
cember, wanneer alles vol ys en fneeu
legt, al vry koud; beginnende in Ofto-
bcr en November met regen.
N iet verre van den Mcydaan vcrtoonen Twee
fich in 't Ooltcn en in 't Weften twee fraeje
Hcerlyke Mefdjids of Moorfe Tem- ^1«J'<*»'
pels.
ken gefchut vertooncnj dog van weinig De cerfle , ter cere van fekcren Sjeich
gebruik, alzoo dit ganfch geitel zeer ; Mehed,ofcenHcylig, in 't rond gebouwd,
krank is. Van binnen zyn 'er cgterveel ; is van een voorrreftclyke Coepcl , wel-
wooningen , hoewel men aan geen vreem- i kers buiten-grond groen en blaeuw , en
delingen die laat zien, dat grond geeft , verder met goud zeer hcerlyk ingclegt is,
om te denken, dat het van binnen nog! voorzien. Men ziet ook boven op de
veel flegter is, dan 't zich van buiten llelve drie goudc knoppen, dieby'tfchy-
vertoond. ncn der Son een grootc glans van fich
* ge-
208
BESCHRYVIN.GE
geven, en aan delen Tempel een grootc
liccrlykheid toebrengen. Men gaat 'er
van de kant der Meydaan langs een fraje
trap in ; maar zy is niet boven 40 fchre-
dcn wyd. Het is ooi; een Koninklylc
werk door Sjah Abaas den I. begonnen,
en door Sjah Sefi voltoid. Het is alles
van marmer dat men 'eraan ziet.
Veel grooter en heerlyker is de Sjah
MeiHjid , nt'des honings Tempel , die
na de Wclt-Svdc der Meydaan gelegen
is. Hy is mede lbo vanCocpcl, Vcrw,
en ingelcgt werk, als de voiige , maar
ongelyk heerlyker. Hy heek ook twee
groote portaalcn en twee aan wcerfyden
boven uytftekcndeSuylen, behalven twee i ren, die men wil, dat wel fooooo zie-
andren aandeCoepel. Hy is ook rond, 'len zouden uytmaken.
ontrent 84 a 8f fchreden wyd , en een ! (^ok zyn hier verichcide gebouwen
van de voortrefFely';ll;e gebouwen dcfer| door deze engene Portugcefche Vaders,
Stad , ook is 'er een iracje fontcynby de door cenige Franfchc Geellclyken, ook
felvc. 'van de Carmeliten , Jefiiiten , en On-
Tegen over de Meydaan is 's Konings minikaanen opgericht, die hier idcr hun
Trommel- huys , daar men gewoonclyk
waar na toe van Spahan een heerlykc
weg aan wccrzydcn met Sycoroboorcn
beplant, en een groot halfuur lang, is)
Tabrits- Abad , Han;in- Ab.id , en Gebber-
Abad , geven al mede een groot cie-
raad aan Spahan. In deze Hcerlyke Stad
fict men een Itroom van allerley mcnfchcn,
zoo ingezetenen , als vreemdelingen :
w?nt behalven de Perfiaanen heeft men
'er een grootc menigte van Armeniers ,
Georgianen , allerley verdere Indiaancn ,
en niet alleen zeer veel Joodenj maar ook
vcelPorcugeezen, Engelzen, Nederlan- Delnge-
ders. Turken, Tartaaren, Mofcovitcn, fetenen
Hoügduytfchcn, en meer andre volke- ^^^"^'^"'^
Sud.
zyn Mufikanten en Spccl-lieden van aller-
ley llag heeft, die fig 't zy by 'tuytgaan
van den Vorlt, en doorgaans tegen den
avond , laten hooren.
Ook verdiend de Sjaarbag niet alleen,
dat men 'er af fpreekt ; maar vertoond
ook de grootsheyd der Spahanfc gebou-
wen , alfoo men daar Paleys aan Paleys
ziet langs de heerlyklle weg
fig verbeelden kan
byzondre wooning en Convent hebben.
Ook zyn 'er in de Stad twee heerlyke
Carravvaan Zara's , eenc van Sjah Hoes-
fcins Moeder, en ecne van i>jah Soclcy-
man.
Alles op te noemen, wat in diefchoo-
ne Stad te fien is, vereyfcht eenveel wy-
der bellek , dan 't onfe , behalven dat
dit reeds van andren gezegt , en onl
die men I voornemen eigcntlykmaaris, zaaken aan
den dag te brengen, die van andren zoo
Sy is ontrent, lyf i fchredcnlang, on-! nog niet gemeld, nog vertoond zyn,
trcnt 68 fchreden breed , in 't midden Dsar zyn 'er die zeggen, dat zy om
met 1 3f Scnnaar boomen aan de eene,en de kleene beeken, en om 't gebrek van
met I }i aan de andre kant , dog op een water, door geen Leger te genaken isj
weg, die i^ voet hooger,dandcbe(lraate' dogMiriwcys heeft het tegendeel getoond,
weg ter fyden, is, beplant , en daar f\ De Perfiaanen behoeve ik in hun ge- Ogj. p^.
fchreden tudchen die ichoone hoogc en waad, nog aart niet te befchry ven, alzoo fiaanen
Lommerrykc lïoomen , die 10 fchreden men de zelve tot Amfterdam overvloedig aard.
van een liaan, breed. : heeft, en men ze daar dagelyks zien kan.
Als men nu defe teneyndcis, komt' Zy gedragen zig daar egtcr anders, dan
men over de beroemde Brug , die over in hun eigen land, waar in zy vry moe-
de Rivier Sendero geflagcn, Allah-Ver- ■ diger, en horzeliger van aard zyn, wil-
di-Chan ''na des felfs maker) genaamd, lende niet het minlte van een vreemdeling
f40 fchreden lang , 17 breed , en van verdragen,
groote ftcenen zeer Hcerly k , met 3 5 Bo-
gen gemaakt is, aan wederzyden van de
weg met pj Niches, of uyt hollingen ,
voorben zynde. De biugis ongemeen weten te behertigen
De Hovelin..en zyn in hunne llaat-
voering zeer groots en pragtig, hoewel ^J^'^^J
zy hun byzondcr belang in allen deelcn
Oevoor'
lieden.
fraey, en de vcrdre weg, met veel heer
lyke gebouwen , daar toe behoorende
Dit en de voornoemde andre heerlyke ge^
bouwen, fiet raen in 't werk van de Heer
Cornclisde Bruvn zeer fraey na 't leven
afgebeeld.
Daar na komt men by de Heerlyke
Thuyn des Konings, Haiaar Sjeriep ge
naamd, die in zyne lengte van 'tN. na 't
S. 1180, en in de breedte 1645" fchreden
vervat.
De voorlieden Sjoelfa (daar fich een
grootgetal rykc Armeniers onthouden , en
De Tulband der Perfiaanen werd geoor-
deeld de rechte Tiara , ol Cydaris der
ouden, te zynj.,4at eer gezegt, dan be-
wezen werd. Tuflchen die van de Ko-
ning en van een gcmeene Perfiarn is geen
ander ondcrlchcid (buyten de Juweelen
en Reygersvedercn) dan datde Voril hcc
agterite van zyn Tulband voor zet. Ook
verciercn de Perfiaanen deze Tulbanden
op hunne Feellen ongemeen met allerley
Juweelen. Als zy zullen groeten nemen zy
die noitafi maar zybuygen hunne hoor-
den zeer zedig: zeggende: Salam Alekom ,
dat
dat is : vrede zy met u .
Van P È
en zoo gy hen
Zoo groet , zeggen zy weer Ale J;om
Salam, dat is: en over ii zy ook vrede,
leggende hun handen kruis-ling over hun
borlt.
Hunne fchoencn zyn van leder van al-
lerlei verwen , voor fcherp op en met de
punten na boven loopende, en met nagels
heilagen, om zig tot een deftige lang-
zame tred te gewennen, of, zoo andre wil-
len, om ten teeken van ccre, even eens
by na als de Athenienfen hunne krekels en
de Romeinen halve maankens aan hun
R S I É N. 209
Ook dragen zy lin^icn, metjuwecicn
bezet, in hare neuzen en ooren, vercie-
rende ook harearmen, handen , bcenen, en
voeten , niet alleen met avm-banden , maar
ook met bloemen , bchalven dat hunne
daniTers en danflerellcn aandcbeenenook
bellen , en , om op de maat net te dans-
ten, Cymbalen gcbiuiken.
Schoon zy in Periien v;in geen danflcn
onder lieden van fatzoen honden, ziende
mans egtergecrne de hoeren, en ook jon-
gens en meiskens danllèn.
Dat het onder de Perilaanen een oud Hoeren
ichoenen droegen , een fray cieraud gebruik geweelt is van diergelyl
e ongc- op de
° zelve te
daar te hebben, ofwel om de halve maan
van Mohhammed te verbeelden, en in
hun geheugen te houden.
Hunne ringen zyn zomryds met agaa-
then, of fpreukenuytdenCoraan, of met
hunne naamen bezet.
Voor goude ringen hebben de Pcr-
fiaanen weinig agting , en keuren die
van zilver beter, om dat Mohhammed
zilverc gedragen , en die , als vol ver-
borgene kragten zynde, ook aan Oets-
man ten Legaat gemaakt heeft.
Yzere ringen zyn daar ook ; dog al-
leen by Slaven en geringe lieden in ge-
bruik; gelyk de meefte Ooilerlingen de
nagelen hunner vingeren met Lacca of
Alcanna rood verwen , alzoo doen de
Perfiaanen dit ook , verwende de zelve
met verfcheide verwen wit en vermi-
liocn, 't geen zommige willen, dat^l in
Cyrus tyd gefchied, en van hem aan zyn
Heiden , ten tecken van eere , in
opzicht van hunne nagelen en aangezig-
ten geboden zy, niet alleen om hen van Idenis-fchryvers aantcekenen) zoo in 't:[)j"f^'
bondene vrouwen op maaltyden te hebben, [.^^.[^i^^jj
hebben wv bevorens al cenigzins U) t het een oud
geval van die Perliaanze Gezanten, diegehrm'^
by Arayntas Koning van MacedonieUp^ij^''^^^
quamen , die zulke vrouwen van hemden,
eifchten, maar die om hunne geilheid ge-
dood wierden, uyt het f. Boek van He-
rodoot gezien ; behalven dat het verzoek
van Koning Ahafueros daar toe al mede
(gelyk wy toonden) eenige betrekking
had j maar voor al zien wy dit ook uyc
het geval van Alexander den Groocen ,
wanneer. hy, op den dag van zeker Feeit
en groot maal, zeer befchonken zynde ,
daar mede een troep openbare hoeren liet
komen, onder welke zekere Griekfe,
Thais genaamd , hein geraden heeft, dat
hecrlyk en wecrgadeloos Koninklyk Pa-
leis van Perfepolis in brand , en zelf 'er
de eerfle brandende Toorts in te fteken.
Dit mcine ik, dat dte Vorft, die zich jj^t ^^^
in veel andre zaaken al na de gewoonten verichei-
en Zeden der Perfiaanen (zoo de gefchie-debewy-
■ -- ) zoo in '^^^"S^-
dragen van hunne kleederen,
als in
zich werd.
had
de gemeene lieden te onderfcheiden
maar om hen ook te ontzaglyker (dat ! op zyn Perfiaans te laten aanbidden
ook de oude Britten daarom deden) ; beginnen te fchikken , ook volgens de
voor hunne vyandcn te doen verfchynen. jgewoone wyze van dit volk over hunne
En maal- Hunne maaltyden verfchillen in zoorten
tyden. ^^^ ipyfen niets van die der Mogoldcrs,
en der Mooren in 't gemein ; gelyk zy ook
niet recht vrolyk konnen zyn , of een
vreemdeling niet wel meinen onthaald te
hebben, ten zy zy naa en onder de maal-
tyd , eenige dans-hoeren laten komen , om
voor de zelve te danflen, en allerlei on-
kuifche vertooningen te doen, dat zom-
tyds de paaien van zedigheid zeer vaTe te
buiten gaat : want als zy door den wyn
die zy ( fchoon de Coraan het verbied )
daar vry, en zomtyds zeer llerk drinken,
beitoven geraken , fchamen zy zich niet
deze Ihollen hunne vrienden tot onkuis-
heid aan te bieden , en met een van deze
vuile hoeren, na dat zy die naakt hebben
zien danflen, aan een kant te gaan.
Deze hoeren dragen hare gekrulde hai-
rcn zomtyds los opdefchouders,enzom
tyds ook opgebonden, en in ccn goude ceten.
maaltyden (die tot heden toe nogduurd)
gedaan heeft: want fchoon het een Griekfe
hoer was, die hem dit raadde, (hoedanige
'er in overvloed te Corinthus, en elders
in Griekenland , waren) Haat my egter niet
voor gelezen te hebben , dat het een ei-
gen gebruik der Grieken was , vrouwen
op hunne maaltyden te hebben, of ten min-
iten wete ik niet, dat dit oit bevorens
door Alexander, nog in Griekenland,
of in Macedonien, meer gedaan was, be-
halven dat ook het voornoemd geval ten
tyde van Koning Amyntas klaar genoeg
toond, dat dit met de oude gewoonte
der Macedoniers zeerllreed, ja dat zy dat
gedoente, van vrouwen daar te roepen,
ten uiterile verfoeiden. Voeg hier by, dat
de mannen en vrouwen by de Grieken cii
Romeinen, altyd (zoo niet beter wetc)
1 ieder in 't byzonder gewoon waren te
huive
V. Deel,
by een vergaderd
DeGrooten enHovelingen (daar by men
Dd ^ de
BESCHRYVINGE
2IO
de gemccnc Pcrfiaancn, zoo als men ze,
alskoop-licdcn, ic Amlterdam ziet, niet
vergelyken moet) zyn ongemeen pragtig
inlxunne gewaden, en men ziet hen niet,
dan goud en zilver Laken, hecilykeFlu-
■\veclc, en geborduurde ItofFen, die Ko-
jiinklyk zyn, en in de winter ook onge-
meene fchoone met bont en Sabels ge-
voederde klecdercn van een ongcmcenc
grootc prys drp.gen, behalven de pragt,
die zy in 'c houden vanecngrooten lloet,
en in 't vertoonen van hunne goude en
zilvre vaten in menigte eninhunncheer-
lykc goude pecrden-tuigen, Koninklyke
Zadels , met heei ly ke gcltcenicn bezet , en
wonderlyke fchoone bchabrakken voor 't
oog van al de wereld , zoo ongemeen def-
tig te voorlchyn brengen, dat zy wel alle
Koningen fchynen te zyn , gelyk ook
hunne magt zeer groot , maar van geen
langer duur is, dan het den Aonini^ be-
liefi.
TWEEDE HOOFD -STUK.
DRagt en aard der 'urouwen. Van waar die gewoonte der Oojlerfe vrouwen van V
aangezicht te dekken , haren Oorfprong heeft. Voor al dekten zich de maag-
den.^ en jonge dochten. Oudheid dezer gewoonte by de Hebreen^ Perjen^ en Grieken.
Bewyzcn zoo van hare benaming^ ah van hare verbtyf-plaats. Dat hare Perfoonen
als Heylige aangemerkt wierden , die men voor al voor '/ oog der mannen bewaren
moejï. Nader bcwys van dien by de Grieken. By welke die vertrekken met floten en
grendels wel afgefloten wierden. De Schild-pad ^ een zinnebeeld van een maagd , of
jonge dochter. De getrouwde vrouwen der Grieken hielden zich al mede in dat boven-
vertrek op. By de ouden zelf hadden ook de Vorften hunne Gelubden al. By de Per-
fcn , Babyloniers, en Ethiopiers. By de Grieken wierd dit werk aan de dichters
opgedragen. En waarom. Hoe verre de magt dezer dichters over die vrouwen {na
de gedachten van zummigen) ging. Van de Grieken ging dit over tot de Romeinen .^
Italiaanm^ 13 c: Gelyk men vanouds die geluhden by ae Perflaanen had., alzoo heeft
men ''er die nog. De Perflaanen^ en andre Oo/lerlingen ^ moeten hnnne Bruids ook koo-
pen , en hen een bruydfchat geven. En zomtyds ook de vrienden nog met een gefchenk
kennen. Oudheyd dezer gexmonte. Met voorbeelden geflaafd. En de overeenkomfl van
die oude gewoonte tot heden toe onder de Perflaanen , en andre Ooflerze volken
bewezen. En nog verder uyt de overeenkomfl van de oude met de hedens-daagze
Houfd-en andren cieraaden der Ooflerze Natiën nader aangedrongen.
Dragt.en
a.iidder
vrou-
wen.
D
E dragt der vrouwen verfchild niet! nigte van ringen aan alle de vingeren ,
veel, van die der mannen, die al^ en zelf aan de duimen, alle vol fchoone
mede een hemd over Jiun lyf ,i gedeenten.
een broek , kouflcn , een lyf-rok ,| Onder haar zyn de meefle al vry fracy
en nog een boven rok 'er over, en befneden van trony, hoewel mceft Brui-
een fchoone Gordel 'er om hebben , netten, en gemeenelyk ook vry moedig;
waar in die vrouwen der grootcn zeer dog anders vriendclyk en niet onaange-
vcel boven de gtmccne, vooralin't getoi naam van ommegang, hoewel de Bag-
van 't hoofd , uyilleeken, alzoo zy , bchal- daadze , en voor ai de Georgiaanze Vrou-
ven de menigte van hare gelleenten en wen boven alle de andre in fchoonhcid
peerlen, in dal hoofd-gcllcl by fnoeren van vel, trekken, ver we, en in rainne-
langs het hoofd , en een band om den hals , lykheid van reden , geprezen werden.
nogcenigeReygers-pluimcn om't hoofd. Geen Vrouw van Haat, ja zelf geen
en een hccrlyk voorhooFd-cierfcl hebben,' ccrlyke Perliaanfche Vrouw, zaloituyt-
dat by zommige zig al mede vol peerlen t gaan , zonder met een wit kleed, over
en gelieenten vertoond, hoewel ik een haarganfchlichaam,uitgenomedeoogcn.
Armenife Princes , na het leven uytge-
fchilderd, onlangs nog bezeten hebbe,
welkers voorhoofd-cierzel alleen uyt gou-
de ducaatcn fcheen te beftaan, met een
fchoone band vol gelleenten, en eenige
gedekt te zyn ; en zoo 't de Vrouw van
een Hoveling is , heeft zy gemeenelyk
nog een cierlyk zyde net, overal hare
andre klcederen, dat haar een aangename
zwier geeft. Ook ryden zulke Vrouwen
fnoeren peerlen om den hals, behalven gemeenelyk , het zy te peerd, (dog de
een groote unnde fchakel keten, die tot|eerlykc Vrouwen noitmet devoeteninde
op baren Gordel met een groote goude ftieg-beugels , dat de hoeren doen, maar
penning hing,
Gemeenelyk hebben zy een groote me-
altyd pas boven de zelve) of wel op muil-
Ezels, 't zv dat zy zich of op de zelve,
of
Van ï> E R S I E K.
oFin zekere Cafnas of Koivcu, die 'er
ter zydcn hangen , voeren laten. ■»■
Gelyk nu de ecriykc l-'ciliaanze Vrou-
wen zicli op de voorzegde wvze dekken ,
alzoo dekken zich de Armenile, uytgaan-
de, mede meteen kleed, dog in huisde
getroude allc<*n 't aanzicht tot pas aan of
even boven het lipje van den neus meteen
doek , en niets komt my wonderlyker
voor, dan dat de Vrouwen derGauwrcn
(die wel vandeouditc i )o(l;crze Vrouwen
7,yn)zich (zoodcHeerdeBruin cnOlearius
fchryft) niet dekken , en met hei bloot
aangezigt op de ftriat vcrfchynen, hoe-
wel zy anders voor veel kuifcher, dan
de V^ rouwen der Mooren , gehouden wer-
den. Een zaak, die Oelhi Valle vlak te-
genfprcekt, zeggende, datdie Vrouwen
een dek-kleed tullchen 't geel en groen,
even eens als de Anibize tn Chaldeefche
Vrouwen, dragen, dat hen over 't aan-
zicht toe op den Gordel komr.
Ik heb anders die gewoonte van 't aan-
zicht te dekken niet alleen hier , maar ook
onder zeer veel andre Vrouwen derOofter-
ze volkeren, en wel meell nog onder de
jonge dogters, gevonden, en dierhalven
menigmaal myne gedagtendaar over la-
ten gaan , wat grond en oorfpronk deze
gewoonte hebben mogt.
Van Daar zyn 'er, die meinen , dat het ,
■waar dicggiyj^ jj^ eer, aigemeine gewoonte onder
^^"y^jj'.'jde Vrouwen der Mooren , of van alle
aanzicht Mohhammedaancn, hec ook niet anders
te dek- dan een gevolg van de weergadelooze
^^"'""■^"jalouzy, en een uvtdrukkelyk bevel van
hare mannen is, die niet bcgeeren, dat
men hunne vrouwen of dogters zien,
veel min aanraken zal.
tn deze gewoonte der Mooren mcind
men , dat van tyd tot tyd op die eigen
gronden van andere Oollcrlingcn ge-
volgd IS.
Ik wil wel gclooven , dat deze reden ^
in opzigt van de raeeite Mooren en van
zeer veel Heidenen , gegrond , maar dat
dit alleen de reden zy , en dat zy daar van
waarlyk haren oorfpronk heeft, kan ik
niet gelooven , om dat ik deze gewoonte
al lang te voren, eer Mohhammed in de
wereld gekomen was, onder de üoller-
hngen vinde van gebruik geweeilte zyn.
Altoos de vrouwen der byiiers, en der
oude Arabieren, dekten zig al van ouds
en lang voor die tyden.
Gods Geelt geeft ons daar een on-
wederfprckelyk bewys af, als Mozcs
Gen. 14: 6j". van Rcbecca, zoo als zy
Izaac zag aankomen, zegt, doe nam zy
dtnjluyer^ en bedekte haar.
Het geval van deze Syrife maagd zal
Ivonderlyk dienen, om myne gedagtc
ontrent dit opnicrkelyk ftuk te (laven,
tn ain 't zelve een onwrikbaren grond
fprong
beeft
llt
te geven, alzoo men diar klair zier,
dat zy , die met een kruik op harcri
ichouder, om aan de fontein wa'.cr te
halen, (een po't , die nog iiedcr.sdaags
de jonge dochters der Ambi.'incezen ,
&c: waarnemen) Abrahams knegt ont-
moet, voor zyne Kcmelen water geput,
en lang van deze en sjene zaken, zon-
der gedekt re zyn, met hem gefprokerl
had, zich eindelyk, nadat zy Izaac in
't vc'd haar re gemoet komen zag, ca
gehoord had, wie hy was, met haren
Huyer voor hem dekte , dat zy geen-
zins (dat immers zyne zonderlinge op-
merking veidicnd) voor dien knegt ge-
daan had.
Andien weer zyn van oordeel, dat het
uyt eerbaarheid en kh.iamte , die zy
voor de mans hebben , gcfchicd j maar
deze reden en gaat bv my al mede niet
door: want, behalvcn d;it men onder de
Moorze en Perfiaanze vrouwen 'er veele
vind, die veel liever een ander, dari
haar eigene mannen zouden zien , zoö
vind men by de Oudheid ook voorbeel-
den, dat zich nu en dan ook de hoeren
al zoo wel, als de eerlyke vrouwen ,
onder de Oollerlingen gedekt hebben.
Mozes beveiligd ons dit Gen. 38:
14. wanneer hy van '['hamar, nadat zy
de kleedcren van haar weduwfchap af-
gelcgt had, zegt : ende zy bedekte haar
met eenen Jluyer , en bewond haar , en-
de zetlede baar aan den ingang der twee
Fonteinen , die op den weg na Thimnd
is : Waar op dan de H. bchryver in 't
if. vers zegt '.ah Jtida haar zag,, zoo
hield hy ze lour een hoer j overmits zy
haar aangezicht bedekt had.
Dit toond ons klaar , dat die gene
onder de (.)oftcrze vrouwen, die zig
zoo bedekten , toen voor hoeren gehouden
wierden , en dat men dierhalven het
dekken van 't aangezicht niet altyd
voor een bewys van Ichaamre en zedig-
heid of van eerbaarheid opnemen moet j
aizo>j dat al zoo wel in hoeren, als in
eerlyke vrouwen , viel , hoewel ik an-
ders geerne loellaan wil, dat 'er ook
veel onder geweelt, en no t; onder zyn,
die zig uyt maagdelyke fchaamte, ze-
digheid, en eerbaarheid dekken.
Ook moet men hier 'er wel oplet-
ten , dat , iciioon de hoeren zich toen ,
zoo wei als de eerlyke vrouwen in 't ge-
mein , volgen Hands wvze , dekten ,
dit dekken (mvncs oordeels) op zich.
zelven aangemerkt , hier niet zoo zeer
een bewys geweeft zy, dat zy een hoer
was, als wel , dat zy, zoo gedekt zyn-
de , op een plaats ging zitten , daar
openbare hoeren wel gewoon waren
te komen, dekkende zich, om niet van
ieder een gekend te weiden.
Dd i Ik
212 B E S C H R
Ik ben van oordeel, dat het meeften-
decl gefchied , oï uyt hoogmoed ,
grootsheid, en vcragting, die deze vrou-
wen voor alle mindeie Ucden van 't
mannelyk gctliicht hebben , die buiten
haar huis-gczin en bloed- verwanten zyn,
of ook wel uyt hoogagting , voor
munncnj van een gclyke rang met hare
mannen , zynde , wanneer zy zich ge-
noodzaakt vinden, om voor de zelve te
verfchynen. h^ opzigtvandie eerfte ftcl-
ling , zien wy het dagelyks onder de
vrouwen der Mooren in 't algemeyn ,
die zig noit voor hare na-bloedverwan-
ten in ofte buvtens-huis , en nog veel
minder voor hare flavcn, dekken, al-
zoo zy hare bloedverwanten wel wecr-
dig keuren, om aan de zelve haar aan-
gezicht te laten zien , en de flaven by
hen uyt vera^^cing niet eens in bedenking
komen, om zich daar voor te dekken,
gelyk dat even zoo met Rebecca gelield
was , die zig niet voor haar eigen huis-
genooten,of voor hare huis-bcdicnden en
knegts ; maar wel voor een man , die haar
vreemd was, of die zy ten minften daar
voor hield, en daar zy agtiug voor had,
dekte.
Voor andrc mans-perzoonen nu , die
haar vreemd , minder in haar oog, en
dierhaUen, na de hoogmoedige gedag-
ten van dezen Land-aard , onweerdig
zyn om haar aangezicht bloot te zien,
zyn zy voornamelyk en wel meeft ge-
woon zich te dekken , zullende zich om
geen reden daar van laten zien , alzoo zy
zich als iets, dat veel te Heilig daar toe
i$, aanmerken.
Het is ook daarom, dat zy hare by-
zondcre woonplaatzen, en vertrekken in
huis, van die der mans afgezonderd, en
onder de Grooten en Hovelingen 't ver-
trek der vrouwen de Hharaam, dat is,
de verbodene, of de ongeoorlofde, om
'er toe te naderen, genaamd, hebben ,
om dat het ongeoorlofd is die plaaczen ,
daar de vrouwen zyn , te naderen , of om
haar maar te zien. Een gewoonte, die al
mede zeer oud is , aangezien wy ten dec-
Ic Gen. iS: 6 ; maar zeer klaar Gen.
24: Z7. zien, dat Izaac Rebecca niet in
de Tente van Abraham, of inzyne 1 en-
te , maar in die van zvn moeder Sara
biagt, zoo dat de Hharaam toen al in ge-
bruik , en bekend geweell is. Ook held
de fprcekwyze van de kerke, of de Bruid
Clnilli daarhenen, als zy Hoogl. 3: 4,
en 8:
zegt.
van hem in haar moeders
huis Ie willen brengen. 1 Sam. zo: 3,
lezen wy ook van een huis van bcaaring
\ oor Davids thien bywyven.
b"-n dat zoo een Hharaam of vrouwen-
Timmer van ouds her by de Perlèn ook
in gcbuiik was , ziet men Efth: 2: 3.
Y V ï N G E
daar men niet alleen van een byzonder
bewaarder der vrouwen, maar ook van
het huys der vrouwen te Sufan, leelt.
Wat nu de tweede reden van ons be-
langd, 't is zeker, dat de vrouwen van
de iVIooren zig ook wel voor die gene
dekken, daar zy een hooge agcing voor
hebben, en voor de welke ongedekt te
vcrlchynen, zy het een groote millag,
een klcenagting, en ecnbehanJeling van
zulke mannen zoo wel benede hunne lang,
als ook beneden het fatzoen van een
vrouw, die haar wereld verllaat, en die
ter goeder naam Itaan wil, zouden hou-
den, om d:it het de gewoonte niet is,
om zich aan zulke lieden te laten zien.
En zoo komt het ons ook voor, wan-
neer Rebecca zig niet voor Abrahams
knegt, maar wel voor zyncn Heer dekte ,
dien zy als een man van fatzoen, en van
gelyken Itaat met de mannen van haren
huize aanzag.
Gelyk het nu een waarheid is, dat
zich zuikc vrouwen voor hare mindere
(buiten haar huis- genoten, endienilbare) ^
die zy haar gezicht onweerdig keuren ,
en ook voor haar 's gelyken, uyt hoogag-
ting dekken, alzoo zuilen zy niet durven
iiarcn hoogmoed zoo verre laten gaan,
van voor Frincen, Koningen, en voor
mannen , die in rang verre boven haar
zyn, bedekt te blyvenj maar in tegen-
deel zich dan, uyt eerbied , en bewys
van hoog-agting, ontdekken.
Dit bedekt te zyn, en zig verborgen Vooral
in huis in een byzonder vertrek te houden , '^1^^^"
had ook voornamelyk op de jonge dog- maagden
ters , die nog ongehuwd waren, zyne en jonge
betrekking, gelyk ook dat bedekt zyn , <l<Joter5.
ten deelc op haar veiborgen verblyf in
huis, en ten deele op den fluyer, waar
medezy, uytgaande, zich dekten, zag.
Gelyk nu zulke dochters, die zich van
de mannen niet zien lieten, maar zich in
huis in zekere plaats , voor de vrouwen
gelchikt , opgeilütcn hielden, den He-
breen zeer wel bekend waren, alzoo OmHieid
noemden zy die niet alleenn'?in3Bcthüe-d«erge-
lah, dat is, een maagd, een zuivere, cnbydeHe-
nog onbekende dochter, maar wel in 'tbrëcn,
byzonder ook HD*?]/ Gnalmah , dat niet'^^''i=n.'
alleen een jong dogterken > maar wel zulk ken.
een jongedogtcrbcteekend, die voor een
iegelyks gezicht niet bloot llond, of zoo
cencjdie zich nog in huis verborgen hield,
en nog niet uitgchuwelykt was.
Een woord , waai- in ook de plicht ,
zoo der Hcbrceuwle jonge dochters, als
ook der naderhand gehuwde vrouwen,
om weinig uyt te gaan , en zich , als
Huis-vrouwen, dicht bv huis te houden,
opgefloten lag , behalven dat het ook
fchandc voorcenvrouwby hen was, zich
veel uyt den huis op deflr.iat te begeven,
a]>-
E N.
Dat is : na onze Vertaling.
21^
T verborge deelvan't huis met fchild-
pad, en Ivoor
Van P E R S I
als hebbende een voorbeeld in Dina, wat j
'er op zulk een daad wel licht volgen kon. ]
Ook Itond zulk ecne, die men voor een
uitloopller hield, voor niet veel beter,
als een hoer, by de Hebreen en Chaldeen
te boek , gcly k zy ook een hoer wel een, ' Zeer deftig opgezierd , had drie byzon-
die na buiten loopt, noemen. j dre Zaaien ,
Ik weet wel dat de Joden door dat j Ter rechter Pandrofe, ter linker hand de
woord zoo wel een getroude vrouw, alsl paaien
een zuivre j-naagd , om de plaats jci": 7. Van Cecrops jongde krooll , Alauros ,
daar uien voor
Zyn Heife, na de rang derjaaren, 'c
midden-deel
te verdraejen , verllaan j dog dat die |
uytlegging , en bececkenis verdicht en
vallch is , blykt uyt die eige plaats zeer
klaar, alzoo wel 't (wanger weiden van 'Der drie gemakken voor die fchoonftc
een maagd , maar gecnzins dat van een
getrouTvc/e woHiv^ Kuning Achaz tot een
teeken dienen kon.
Van de Hebreen fchynd die gewoonte
naderhand niet alleen tot de Ferien fals
maagd verkoor.
In dat verborgen binnenile deel van 't
huis, voor de vrouwen gclchikt ,gclykde
Andronitis voor de mannen, mogt nic-
uyt Efth. 2: 5. bewezen is) maar nader- mand (zoo Corn : Nepos in praefat : zegt)
hand ook tot de Grieken overgekomen, dan een nabellaande, komen,
en ingevoerd te zyn. 1 Ook heeft op dit opfluiten en verbor-
De plaats, daar zich de vrouwen in 't I gen houden der dochters de plaats z
byzonder onthielden, en zich voor 't i Machab : 3. ip. klaar zynebeuekkingi
gezicht van alle mans buiten die gene,', d;iar gezegt werd : dat de vrowwen met
die tot hun huis-gezin behoorden , ot zakken onder hare hurjlen omgord zynde ,
wel hare bloedmagen waren, gemeene- en de maagden , die opgeiloten waren,
lyk verborgen en beiloten hielden ,
noemden de iJ rieken ;r«p9-ïvwv 7rx(B-ivt\)fxx ,
Parthenoon Parthcneuma , en yvv»tKirav
Gunaikeion, ol yuvotiKovrnsGunaikonitis,
en ©«A«ju»?, Thalamos, dat is, het ver-
trek der vrouwen, of het vrouwen-Tim-
mer. .**^.'~.
Ook wil men , dat zy by de Grieken
5r«p9-tW, l^arthenos, wegens haar gedu-
rig verblyf by haar moeder , genaamd
wicrd.
na de poorten en mituren liepen , wan-
neer Heliodorus volgens lalt des Koniags
gegaan was , om de fchatten uyt den
Tempel te lichten. Een zaak, die daar
als iet wonders en ongemeens, zoo van
de viouwen , als van de epgejlotene
maagden, om 't zonderling voorval, aan-
geteekcnd werd , daar zy anders noic
gewoon waren voor den dag te komen ,
of zich te laten zien , veel min op de
ftraat te verlchynen. Hier op fchynd
ook Paulus 't oog Tit. 2: f. te heb-
ben , als hy wil , dat de jonge vrou-
K,n vermits zy gemeenclyk het bo-
venfte gedeelte van 't huis tot haar ver-
blyf» om zoo veel zekerder en veibor- iven ook 't huis zullen bewaren
gener voor 't gezicht der mannen te waar na zy door ons zeer wel Huis-
zyn, verkoren, alzoo noemden zy die vrouwen genaamd werden. Hoewel de
p'aats in 't gemeen ook mv Oon , of jonge vrouwen zoo nacuw niet.
als
u'TrepMo» Huperoon , dat is, het boven- 1 wel de ongehuwde dogters, of als de
deel van 't huis , (gelyk de mannen zich j maagden, en jonge weduwen , opgeflo-
benedenonthieldcujhet welke zy gewoon 'ten wierden. Het is ook daarom dat Pf.
waren met Ivoir en fjhild-pad in te 128:5. een goede buis-moedcr vergele-
leggen , en byzonder fraey te maken , ken werd by een wyngaard , die zyne
en de jonge dochters daar in op te flui- vrugten aan de zyden des huizes voort-
ten. brengt.
De dichter Ovidius heeft dair het | En diergelyken geval ziet men ook 3
oog op, als hv in 't i. Boek van zyne [Machab: i: if. aangehaald, daar ons
herfchepping Fab. 12. vers 30. van des by voorval, dat Ptoloraeus Philopator,
daarby. Atheenfen Konings Cecrops dochters, en Koning van A"!.gyptcn, den Tempel te
haare verblyf-plaats in huys fprekende , ! Jcrufalcm intreden wilde, voorkomt , dat
zegt: " I de dochters, die opgcjloten waren, mee
have moeders, met afch op hare hooiden
na buiten liepen ; daar andci s onder de
wetten , van Koning Cecrops aan de Grie-
ken gegeven, van Homenis, Euripides,
Theocncus, en andre aangehaald, niets
zoo cmltig aanbevolen wierd , dan dat
zich de vrouwen in huis zouden houden,
Dd 3 als
Ecnigc
bewy-
7.en
Pars fccreta Domus ebore 6? Te/ludine
CultOi
Tres hahuit 7halnmos : quorum tu Pan-
droje dcxtrum ,
ytglauros Uvum , medium poJJ e der at Herfe.
214
BESCHRYVINGE
D.\t h^ire
ferzoo-
als ccn zaak met de fchaamte, de zedig-
heid , en de Heiligheid van hare peiioon
(geiyk ook de ouden de H. dingen voor
nen als
111 ei kt
v.iculcn.
een ieders oog gewoon waren in de
Heilige Tempels, en Heiligde plaatzen, te vei-
aange- bergen) beil ovcr eenkomende , en haar ,
om haar zelf ook voor 'toog der mannen
ongequetll te houden, pailende, alzoo
de hoereryen en ovcrlpeclen door en met
liet oog, als door diedeure, totdezielin-
dringen , en daar van beginnen , gelyk
Fetius daarom 1 Pet. 2: 14. ook van oo^cn
vol over [pel ^ en Johannes i Joh. 2: 16.
van de begeerlykbeyd der oogen fpreekt.
Dat ook de Dichter Propertius zeer
kragtig flaaft, als hy in zyn 12. Treur-
dicht zegt:
Qui "jidet , Is peccat , qui non te viderit ,
ergo
Non cupietjfaBi Criminalttmen habet.
Dat is na onze vertaling :
Die maar iets ziet, begaat de zonde,
werd gy niet
Gezien , men zal u dan zoo licht ook niet
begeeren.
Wild gy, dat u geen (chuld zal immer
konnen deeren.
Bezorg dan, dat het oog van andren
u noit ziet.
En daarom beklaagd zich Ovidius in zyn
Treurdichten mede zoo Ilerk over
dat zien, en over zyne oogen, als
hy zegt :
Cur aliquid Fidi, air noxia luminafeci.
Dat is na onze vertaling':
By de Grieken, en andre Oude volke- N'i'le'
ren, quamen de maagden niet ^'oorhaar^^"'^?. _
huwelyken, of niet voor haren Trouw- by de
dag, openbaar te voorfchyn, voor wel- Grieken,
ken tyd zy in het vrouwen-vertrek opge-
floten wierden, en zich daar doorgaans
by andere van haar gcllacht,of by haar moe-
der, met het een ot 'c ander werk , haar pas-
fende, bczich hielden. Endic gewoonte
werd tot nog toe ookby de hedendaagze
Grickzc maagden zoo onderhouden, die
zich alle dekken; dog de gctroude vrou-
wen (uytgenomen alleen die van Gaza,
een Ihid by Alcalon, in 't H. land, die
zich mede dekken) gaan ongedekt.
Uat nu de aloude Griek fc maagden
zich dekten , bevelU"d de AfciiEcr Diclp-
Waarom heb 'k iets gezien, waarom
doch met myn oog
Tc naeuw, 't geen van my noit gezien^ .
moeit zyn , bekeken ?
Myn oogen dan alleen , die van haar plicht
geweken
Zyn , hebben hier de fchuld, dat ik
my dus bedroog.
Gelyk nu de Oudenaan hunne H. din-
gen een afgezonderde plaats gaven, tot
welke geen onheilige, die verre van die
Tempels , of altoos van die binnenlte
Heiligdommen , bly ven moeden , mogten
naderen, (die zy ook daarom Profanos,
dat is, onheilige, ot die 2 ig verre van de
FaiU' of Tempels behoorden te onthou-
den , noemden) alzoo gaven zy ook aan
hunne jonge dogters en vrouwen zulke af-
gezonderde plaatzen , om dat zy die mede
als iet Heiligs, en als iet, dat door een
iegclyk niet behoorde befchouwd, maar
wel zorgvuldig verborgen te werden,
aanmerkten.
ter , als hy 2, Epy : in 't fiS. vers dus
opzingt :
'lilt cof^ótt iitotrtt ^1/») vupet fir.lepl jUJ/uvCf
Dat is na onze oveibrenginge:
Die zich in 't lieve huis gemeenclyk
gewoon
fs op te houden by haar moeder, en te
blyven
[n 't Vrouwen- huis, om daar, beflotcn,
die bedryvcn
Van een , die Venus , en haar zoon
noit heeft gekend ,
Te plegen ■
Zoo voerd Euripides inzynDanae, de
dochter van Acrifius, Koning der Argi-
ven , vers zi. als eene , die door haar
Vaders laft overgegeven werd , om in het
vrouwen huis bewaard, en opgefloten te
werden.
Dit zyn in de woorden zelf, die dog op
de zelve zin uytkomen :
En in het 18. vers werd dit nog nader
by dien zelven dichter geltaafd.
Tlctttip et n\n>\ti(rai
Dat is na onze vertaling :
Terwyl de Vader haar dus opgefloten
hield
En in het vrouwen-huis verzegeld dee
bewaaren.
Dat het nugeene jonge dochter, nog
maagd , voegde openbaar te voorfchyu
te komen, toond de zelve dichter in zy-
nen Orcftes, in 't 108. vers:
'£i{ 'ó^^n 'cfvfit ^Êiftttcirit tt k«iA».
^ Dat
Dat wy dus overbrengen
By wel
ke die
vertrek-
ken met
'T en paft de maagden niet voor 'c volk
dus openbaar
Te komen , en zich al zoo los van alle
menfchen
Te laten zien
Het is ook daarom, en tot meerder
verzekering van dit haar vertrek , dat het
ook wel met floten en grendels voorzien
rioten'en P'^gt te werden.
grendels Gelyk Euripides elders in zyn Andro-
welafge-n;)ache klaar uyt belaft, de deuren des
wiwden ^''"'^^s wel met jloten en grendels te vcr-
' zorgen.
Daar op flaan ook Sophocles woorden ;
©up«V« i' «|J«»1» ixijSiri. Dat is: een brave
vrouw moet binnen blyven : want die
na buiten loopen, zyn niets waard.
En daarom zegt ook Clytemneftra
by Seneca in zyn Agamemnon, daar zy
haare dochter Elecbra zeer fcherp be-
rifpt , in 't pfo vers. ^o more cultus
fublicos , rirgo , pctis ? dat is , -volgens
luat lands ivyze -wild gy , die nog een
maagd zyt , « zelven Oy deze openbare
dienfien begeven , en tule zal willen ge-
hoven , dat gy nog een jonge dochter
zyt.
Ja zelf komt het elders by den dich-
ter Homerus als iets, dat verwondering
verdiende, voor, dat de jonge dogters
of zelf ook maar de dienft-maagden ,
na buiten, en rondom 't lyk van Fatro-
clus, geheel en al tegen de gev<^oonte
der Griekfe vrouwen, liepen.
De Ouden hielden ook de fchild-pad,
als een dier, dat altyd zyn Imis met
zich voerd, en 'er in is, als een zeer
ncbceld fï'^cy zinnebeeld van een maagd, die 't
van een pafte altyd in huis te zyn. Gelyk 'er
mangd, J5y Je Ouden ook zulk een penning is
d^"'ht'lr^ bekend geweeft , op welkers eene zyde
een fchild-padde , en op de andre een
jonge deern, afgebeeld was, waar van
men ook iets by l^oUux Onom ; L. óp
c. 6. aangeteekcnd vind .
De Dichter Horatius Carmin: Lib. 3.
Ode i<J. van Koning Acrifius dochter
fprekende , zegt , dat zy in een koperen
Toren opgefloten , en dat die maagd
verborgen was.
De ge- Gelyk dit nu zoo ontrent de jonge
trouwde dochters by de Grieken de gewoonte
der Grie-^*^> (en zelf ook hedensdaags nog zoo
ken hiel- is, dat zy , uytgaande , zich dekken,
den zich hoewel de vrouwen dit nu niet doen ,
mede in ahoo hielden zig ook alle brave vrou-
ven-vër-^^^" mede in die afgezonderde boven-
trek op. wooning , of in dat vrouwen-Timmer ,
met fraeje hand-werkcn bezig.
Van P E R S I E N* iif
Homerus voerd aldus Helena , bezig
met een groote Webbe te weven, in dit
opper-vertrek Iliade y, vers 117. en in
zyn OdyfT. vers Z4. aldus in :
De
fchild-
padde
Ek è 'Exit» (xXÜ/xoit Svuhci if^Cfcipêiê
Dat wy dus vertaaien;
Doch Helena is uyt het verheven vrou-
wen-huis
Zeer aangenaam van geur der fchoonfte
kru) deryen.
Na buiten uytgegaan, gelykcnde aan de
zyden
Met pyl en boog Diaan , wanneer zy
met gedruis
Ter jacht te voorfchyn komt.
Hoedanig hy ons ook de kuifche Pene-
lope noit anders, dan uyt dat hoog ver-
trek, en met een gedekt aangezicht fpre-
kende , in zyn Udyfl'. vers 518. voor-
draagd.
Daar haar zoon Telemachus haar op een
andere plaats zeer bcrifpte, over dat zy
was na buyten gegaan j waarom zy zich
ook weder na die buyten-plaats begah
Niet alleen ook, dat de Ouden aldus by de
zulke byzonderc en ver van 't gezicht der Ouden
Mannen afgelegene Opper- vertrekken ']^'^,4^"
u '^ '^i j i u de \ or-
voor hunne ongehuwde dochters, en voor (^en hun-
voor de Vrouwen in 't gemeyn hadden j negelub-
maar de Vorften , de Koningen , en de de al.
grootften onder hen, hadden ook byzon-
dere bewaarders van deze vertrekken , en
van de vrouwen zelf ; waar toe zy van
ouds her al gefncdenen gebruykten. Ik
vind die Efth. i: 10. en 23: 21. onder
den Koning der Per(en,Ahafucros, diens
bedienden Bigthan, Theres, &c. zyne Ka-
merlingen genaamd werden ; een woord,
dat Dan. 1:3. mede zoo voorkomt, maar
dat in de Grond-Taal (zoo onze Kant-
teekenaars daar, en Aftor. 8: zj. ook aan-
teekenen) eygentlyk gefnedenen betee-
kend.
Behalven dat Efth. z: 3. de Kamer-
ling Hegai wel uytdrukkelyk de bewaar-
der der vrouwen genaamd werd. Ook
blykt uyt Dan. i. dat zich Ncbucadnc-
zar, en de verdere Koningen vanBabel,
ook van zulke gefnedenen, of kamerlin-
gen , en bewaarders der Vrouwen , be-
dienden.
In de later tyden komt ons dat van de
Vorften van Moorenland of van .^thio-
pien mede voor; waar van ons Aftor. 8:
17. een klaar bewys ontmoet , daar van
den Kamerling (eygentlyk ftaat 'er de
gefneden) van Candace , Koningin van
Moorenland, gefproken werd. „ ^^
By de Grieken zie ik, dat de Konin- Qfieij'"£j,
gen
tkc
21Ó B E S C H R Y V I N G E
gen ca Grooten , als zy eigens heencnjtot: de Spanjnards overgegaan te 2y"i,;eRo.
" ■ ' hoewel 'er onder die laaclte volkerensmtinen ,
even als by alle deMooren in Indien, cnltaliaa-
in veel andere Landen in Europa en Afri-"^°'
ca, nog een nieuwe grond van jalouzy,
en na-y ver over hunne Vrouwen by geko-
men is, om welke reden de Ouden dit
geenzins Ichyncn gedaan te hebben, ge-
lyk dat bevorens by ons al bewezen is.
Ook hebben de Turken, en andere Eu-
ropifche en Africaanfe Mohhammcdaa-
nen,dat vandePerfiaanen, Arrabiers, en
wiertlditw .
werk aaumocften gaan, aan hunne Dichters (die
de Dich- 2;y ook 'Zangers , van 'c opzingen van
lersopge-j^i^jj^j^g Veilen noemden) hunne vrouwen,
' om die te bewaren, overgaven , en toe-
vertrouwden.
Dit getuygd Homcrus in zynOdyfT. y.
vers 271. van Agamenmon , zeggende:
Dat is na onze vertalinge :
De Zanger was 'er , dien Atrides , op
de Reys
andere Oolteri'che volkeren , overgeno-
men.
Gelyk nuuyt Efth. i.eni.klaarblykt,
I dat de Perfiaanen hunne gelubden van
Van Troje Itaande, veel beveelen hadte ouds, om op hun vrouwentimniertepai-
geven > 1 fen , gehad hebben , alzoo is die oude
Hoe dat hy dog voor al voorzigtig had wyze van doen tot nog toe by hen in
Hand gebleven, en van daar al verder toe
de meefte Vorften van 't Ooiten , als voor-
namelyk de Groote Mogols, de Kcyzers
vanTsjina, en veel andere, doorgebro-
ken, en tot heden nog in gebruyk.
Men neme het ons ten belten, datwy
hier in 't by zonder van de wyze der Per-
fiaanfe Vrouwen, om zich te dekken,
te leven ,
Om op zyn Gemalin te paflen , en
bewys
Te geven van zyn zorg voor haar. —
Dat nu dit werk de Dichters toever-
trouwd werd , waar van men by Paufa-
iiias in Atticis nog meer aannierkensweer-
dige zaaken vind , quam daar van daan , [ fprekende , ook degelegeuheyd waarge-
om dat dezelve voor de befte Zeden-kun- nomen hebben, om den waren grond, oor-
digcn, voor de wyfte Leeraars, voor dcifpronk, en zeden van die gewoonte wat
grootlte Godsgeleerden, en dcrhalveni verder op te baggeren, en daar van ceni-
voor de bcquaamlte Aanwyzers van de ge zaken voor te Hellen, die wy meyn-
wegen tot de ware deugd en dienft der] den daar toe te behooren, en ook dienen
Goden, gehouden wierden: want gelyk jkonnen, om aan veel andere zaaken groot
zy, als groote Mufikanten, gewoon wa- 1 licht te geven.
ren hunne Vcrien na de maatzang derl Indien nu de Perfiaanen, en de verdere '^'an
Grieken op te zingen, (van waar hen zoo jOofterlingen, veel zorgen bekommcring°".'^,'!'f
menigmaal by Homerus , en andere, de over hunne Vrouwen hebben, als zy die^y He *"
reeds bezitten , alzoo hebben zy geen Perfua-'
minder moeyte om ze te bekomen. "^" "''S-
Zy mogen dezelve niet zien, voor dat
zy 'er mede trouwen j nog zy kounen
die, gelyk andere volkeren , nictvryen.
naam van Zangers gegeven werd) alzoo
waren zy ook gewoon de grootitegehey-
mcnillen der Goden , en van den dienft
der zelve , niet alleen na te vorfichen,
maar die ook by verzen en in hunne ge-
Ichrificn op te ftellcn, en die den volke
voor te Zingen ; behalven dat ook als by
een Wet bclalt wierd, veele van hunne jfchat te geven, enhaardusalstekoopen,ên"andrc
nog voor niet ten huwelyk krygen ; maar
zyn gehouden aan haar eer ft zekere bruyd-^^Jl'
De Per-
en
veifen in Tempels, als mede by openbare
Speelen en Feeften , den volke voor te
zingen.
Ook wierden 'er veele Verzen van Ho-
aangezien dat by de vrienden van deOoder-
Biuvd wel zeer nauw bcdoneen, envoor^'"»^"*
- moeten
af befprokcn en belchrcven werd, datzyj^^^g
dat goed by 't fterven vanden Man (ge-Bruids
meriis. Pindarus, en andere groote Dich- lyk wy bevorens, by 't voorftellen en be-°o'^l^oo-
lers, met goude letters voor de Poorten
der Tempels uytgehouwen.
Daar zyn 'er zelf, die meynen , dat
maot de-^^^^ Griekfe Vorften hunne Vrouwen aan
zerbich-deze Dichters niet alleen overga 
TVNews
OpenLibrary