(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Palaeologia therapiae qua veterum de morbis curandis placita potiora recentiorum sententiis aequantur : accedit ejusdem Ordo morborum caussalis"

Uj A. 






PURCHASED FROM THE INCOME OF THE 

SAMUEL WHEELER WYMAN 



(^ 



D. JOANN. ERN. HEBEN^REIT 

THERAP. NVPER IN VNIVERS. LITT. LTPS. PROF. PVBL. ORD. ME0. 

DECAN. ACADEM. LIPS. DECEMVIR. COLLEG. MAIOR. PRIN- 

CIP. COLLEGIAT. ET POLIATRI LIPSIENS. 

PALAEOLOGIA 

THERAPIAE 

QVA VETERVM 

DE MORBIS CVRANDIS 

PLACITA POTIOPvA 
PvECENTIOPvVM SENTENTHS AEQVANTVR. 

ACCEDIT 

E I V S D E M 

OPvDO MOFvBORVM CAVSSALIS. 



NVNC PRIMVM IVNCTA EDIDIT, 

PRAEFATIONEM, VITAM AVCTORIS, 

NOTVLAS QVALESCVNQVE, INDICEMQVE 

RERVM ADIECIT 

D. CHRIST. GODOFR. GRVNER 

^KEKISS. DVC. SAXO - VIN^RIEN?. AC ISEKACENS. A CONSIL. AVL. BOT. AC 

THEORET. m VNIVERS. LJTT. lENENS. PROF. PVBL. ORD. FACVLT. MED. ASSESS,. 

ET H. T. DECAN. ACAD. NAT. CVRIOS. MOGVNT. SCIENT, VTIL» 

SOCIET. ACAUEM. PRINCIPAL. HASS. SODALIS. 

H A L A E 

APVD lOANNEM lACOBVM GEBAVER 
eloIpCC LXXVIIIL 



a 



^ M ^ 



1- , 

S0 



/Ts^/M^y 





PRAEFATIO. 



^%aepe miratus fum, quid fit, quod multi me- 
^^ dicorum recentium veteres fpernant, tan- 
quam deliros fenes, et quorum lecftione nihil vti- 
litatis reportari queat. Cuius contcmtus cauf- 
fae multae variaeque mente fingi verbisque ad- 
duci poffunt Etenim nec placet illis cenforibus 
per ardua et afpera progredi, limpidiflimos Grae- 
corum Romanorumque fontes adire, atque vide- 
re, quam viam ingreiiri principes fint ad artem 
cum inueniendam , tum ftabiliendam, quos pro- 
greffus fecerint , quanta cum accuratione obfer- 
uarint, quale ingetiii acumen iudiciique vim in 
detegendis morborum receffibus, qualem patien- 
tiam laboremqOe indefeffum in veritate confir- 
manda ofienderint. Oderunt ergo, quae igno- 
rant, rident, quae ridicula nonfunt, decernunt 
de pretio auftorum, quorum monimenta ne obi- 
terquidem infpexerunt, irritam operam putaut, 
quae in iis ponitur, et, etiamfi rudes atque iner- 
mesiudices, tamendefella ettribunali pronun- 

a 2 ciant;^ 



IV PRAEFATIO* 

ciant, fucum et verba dant lecloribus. Sed hi 
fere fibi ipfi fidem derogant, praefrafte negantes, 
quod teilimoniis vfus quotidiani et argumentis 
virorum elariffimorum fatis confirmatum eft. Nifi 
enim me omnia fallunt, manent iflos veteres fua 
merita, non ingenii nouaturientis pruritu, fed 
inueftigatione naturae parta. Natura, in cuius 
adyta penetrarunt , aeterna et immutabili lege 
fertur, quidni et obferuationes inde dedudae 
certiffimae-fint? Magni eft ingenii , difciplinis 
lucem accendere, et obfcurifllma loca colluflrare; 
at vero diuini ingeniieft, niedicinam fimpliciffi- 
mam et paucis herbis conftantem in tanta reruu;! 
et adiumentorum inopia cogitando affequi et ra- 
tionalem efficere, incantamenta et fraudes facrii- 
ficulorum ab animis hominum, difpellere , prae- 
cepta commendabilia et falubria docere, quae 
vbique terrarum certiilima , poft innumera fecula 
etiamnum veriffima reperiantur, morborum na- 
turam, fymptomaca, figna, cauffas et curationem 
fic defcribere, vt poftgenitis parum fuperfit, quod 
vel addant, vel demant. 

Fecit hoc diuus nofler hippocrates, a 
quo omnis demum vera medicina profeda eft. 
Quantum enim ex libris vere Hippocraticis elu- 
cet, vbique naturam fimplicem fediitur, peni- 
tus et aperte odit Cnidiorum in diuidendo fub* 
tilitatcs, atque diligentcr refcllit ^ rlienus ab 
enunciationibus precariis, omnis vcro in fidis 
obferuationibus ert, clariffmius imaginis morbo- 
rum exprimendae ardfcxj excellentiifimus ac pe^ 

ritiffi- 



P R A E F A T I O. 



ritiffimus praefagiorum enarrator^ praeclariffi- 
nius febrium acutarum obferuator, -haud raro 
cunftator, non ador. Hinc fcjdlum eft, vt^ mo- 
re FABii cunftatoris, rem falutemque aegrorum 
reftitueret, et certas naturae leges faceret, quas 
quidam fcientiae falutaris turbatores prorfum 
ignorant. Erat praeter haec diuinus fenex , fi 
quis alius , totus in naturi^e contemplatione , ea- 
que duce , pauca Htteris conlignata relinquebat 
morborum genera, paucas caulTanim differen- 
tias, curatius perfpefta naturali quadam cogna- 
tione. Rede enim ftatuit, quicunque morbus 
ab eadem cauffa oritur,eadem fymptomata often- 
dit, etiamli loco affedo alio, eundem tamen 
morbum effe debere , eundem euentum habere, 
eandem medendi rationem deiiderare. Sic no- 
men morbi multifariam mutatur, natura minime^ 
Sic omnem fcbrium ambitum, quem recentio- 
rum diligentia dicam , an praepoftera quaeuis fin- 
gendi libido, incredibilicer auxit et amplificauit, 
reftrinxit ad pauca genera , eaque naturae et ex- 
perientiae perappoiite. Praeter febres inflarama- 
torias, biliofas, malignas et putridas, nuUas ha- 
bet. Conferenti cuique inter fe Ubros, qui in 
morbis popularibus atquepraedidionibus verfan- 
tur, fatis fuperque patebit, quam vere haec di- 
dafint, quam accurate naturam febris fingulis 
diebus defcripferit , quam bene fymptomata, 
quae fatum aut citabant, aut remorabantur, enar- 
rarit, quam parcus et cautus in medicamento- 
rum adminiftratione fuerit! 

a 3 Neque 



VI P R A E F A T I O/ 

Nequevero exiftimandum eft, acfi bonus 
{enex prorfum ab iis abftinuerit, Id enim nec 
confentaneum arti, quam in lucem protraxerat, 
eft, nec medicum verum decet, ideoque pro- 
pius a vero abeft, eum non, nili tum medica- 
nienta commemorafle, cum quid commodi vel 
detrimenti attuliflent, vt haberent pofteri exem- 
pla ad cautius mercandam* Plus enim, me qui- 
dem iudice, prodeft, qui morborum grauium 
triftes cafiis,^quam qui feiices, litteris produnt. 
Hi facile fallunt vel ad imitandum impellunt, ilU 
vero cautiorem faciunt medicum. Quidni ergo 
fufpiciamus et coiamus virum , a quo tanta tam- 
que praeclara beneficia in medicinam redunda- 
runt? QLiidni eum eo maiorem praeftantiorem- 
quereputemus, quofincerius profeffus faa pec- 
cata eft, more fciiicet magnorum virorum et Jidu^ 
tiam magnarum rerum habentium? Nam fub au- 
(ftore c E L s o *) leuia ingenia^ quia nihil habenty 
nihil Jibi detrahunt, Magno ingenio multaque ni^ 
hilominus habitwo conuenit etiam Jimplex veri er» 
roris confejfto^ praeci-pueque in eo minifteriOy quod 
vtilitatis cauffa pofteris traditur^ ne qui decipian- 
tur eadem ratione^ qua quis ante deceptus eft. 

In fignorum vero dodrina facile princeps 
cft, fuit, erit, Cous fenex. Quae fi conclufio- 
nes firmarum obferuationum funt, quid, quae- 
fo, audlore illo eft diuinius , quid ad imitandum 
aptius? Confirmauit infequentium feculorum at- 
tentio, quaepronunciarat, correxit diligens ob- 

ferua- 
•) De Medicin. VIII. 4. p. 515« ed. Krauf, 



p R A E r A T I o^ vn 

feruatio, quae aut non fatis definita, autfubcon- 
ditione vera reperiebantur. Quid multa? Omnis 
praefagiorum fcientia et ab eo inuenta eft, et me- 
dicis confummatis ad vlterius proferendos fines 
propofita. Artificis vere Hippocratici eft, veri- 
tatem, e profundo democriti puteo extra- 
flam 5 magis magisque experimentis confirmare. 

Denique laudanda eius opera eft, in exqui- 
fita viftus ratione pofita. Multum in morbis va- 
letmedicina, plus vidus cura, eaque faepenu- 
mero fola graues morbos perfanat. Mirum er- 
go effe debetnemini, hippocratem etin 
hac parte magnum et excellentem extitiffe, eam- 
que a maioribus quafi pcr manus traditam , ru- 
dem mehercle acindigeftam, ita ftabiliiffe ac 
perpoliuiffe, vt eo demum aud:ore rationalis fie- 
ret, in ea vero, quae ad febres acutas attinet, 
vix aliquid refiduum extaret, quod addi poffe vi- 
deretur. 

Neque defuerunt poft hippocratem 
pofteri 5 qui eius veftigia preffo pede fequcrentur. 
In his maxime nominandus cels vs eft, vir elo- 
quens et difertus, qui de medicina confcripfit, 
non fine cultu ac nitore. Cuius praecepta fi ftri- 
dim percenfere vellem, pauca fupereffent, quae 
non ex Coo fene aut repetiit, aut ad verbum ex- 
preflic, adeo, vt exinde poffis interdum emen- 
dare Hippocrateos locos haud paucos vel turpi- 
ter corruptos, vel male cohaerentes. Praeter 
haec vero, vt paucis compledar, anatomen fa-- 
ciendam et corporis humani interiorem fabri- 
- a 4 cam, 



YIII X R A E F A T I O.^ 

Gam, maxime offium, fcrutandam docet, iift 
chirurgia multa memorat, quae antecefforum 
diligentia neglexerat vel ignorarat, v. c. Rauia^ 
nam calculi fecandi, et oflis cariofi multis exi- 
guis foraminibus terebrandi, rationem ante r a- 
VI VM et BELLOSTivMjfpumam argenti ad eryfi- 
pelam ante govlardvm, denique in medicina 
clinica non vltimus audor eft. 

Quin ipfi adfeclae alterius feftae, qualef 
ilint Empirici, Methodici, Pneumatici, ne du- 
bitant quidem ampledi praeccpta hippocra- 
T£ A , quippe naturae et expcrientiae longe con- 
uenientiflima , etiamfi paflim ab iis pauUum dc'- 
fledant. Vnde intelligitur, cur a re x a e v s to- 
tus fe ad diui fenis exemplum fcribendo et obler- 
uando compofuit. Accuratus enim eft in cauf- 
fis, fignis temporibusque morborum notandis^ 
diligens in explicandis medicamentis , proficuis, 
V. c. cantharidibus apponendis, et lafte muniendis 
humoris obfceni viis , praeclarus in fingulis ae- 
grorum hiftoriis confignandis, attentus ad rariora 
euenta explicanda, eius vt ledio diurna nodur- 
naque commendanda cuique fit. Gratum eft, 
vcrum feclari finc partium ftudio, gratius, a 
principibus et coryphaeis repetere, gratiflimum, 
fuum cuique ex aequo tribuere. 

In haec fere tempora incidit caelivs av- 
relianvs, homoacer, durus veterum medi- 
corum, inprimis hippocratis, ofor ac mo- 
nitor, ftrenuus fcholae methodicae fedator, qui, 
horrido dicendi genere vfus et graecarum litera- 

rum 



P, R A E F A T I .0,T IX 

fum non sideo gnarus, decreta Methodicorum 
amplexuseft, ftriftum puta , laxum et medium, 
fpreuit vehementiora medicamenta , emetica, 
purgantia, venae fedionem, rarius memorauit 
adminiftrationes chirurgicas; at vero eft, quod 
eum valde laudes. Conferuauit innumerabiles 
veterum locos et fcita, exhibuit perfediflimam 
et naturae quam maxime refpondentem morbi 
cuiusque imaginem, commendauit medicamen- 
torum deleftum, oftendit iudicium vere clinicum^ 
Sic, vt his vtar, accuratiflime defcribit apople- 
xiam , neruorum refolutionem , lethargum, phre- 
nitidem, conuulfionem , epilepfiam, catalepfm, 
tetanum, anginam, pleuritidem, peripneumos 
niam , incubum , morbum cardiacum, hydro- 
phobiam, infaniam, choleram, {atyria(in,phthi- 
riaiin, podagram, punclionem ventris rel. neque 
raro ipfi g a l e n o diligentia in exprimenda mali 
imagine longe antiftat, v. c. in morbo herculeo, 
naturam et ordinem fymptomatum admirabili 
modo ad intuendum quaii oculis proponit, et 
quaedam adfert, quae vulgo aetatis noftrae efle 
perhibeiitur. Nam memorat in aqune timore pe- 
nis arfeftionem ec feminis profulionem, in lie- 
nofis pediculorum prouentum et mutonem fub 
ventris egeftione ftabilem , in infanientibus ver- 
bera et vincula reiicienda, in membrorum refo- 
lutione balnea ftillatitia, in fiftendo fanguinis fpu- 
tofrigidam, hgaturas artuum, mucilagines, ad- 
ftringentia remedia, in cruore gelato et fpiilato 
vim aceti foluentem , in anhelitu lauationem fri- 
gidam, feminarum fatyriafin, hydropem cum 

a s" hyda- 



X P R A E F A T I a" 

hydatidibus copulatum, nec a fcirrho natum, 
podagrae et calculi affinitatem mutuam, irritam 
lienis exfcindendi operam , fenfiim partium natu- 
ra fua infenfilium morbofum cet. Quin nec lo- 
cum affedum, in quo quifque morbus infidet, 
negligit, et diligentiflime narrat, quo variae ve- 
terum opiniones pertineant. Nam 11 quaeritur 
hodie, num acutus laterum dolor membranam 
fuccingentem occupet, an pulmonem ipfum, et 
alius aiat, alius neget^ nihil profedo dicitur, 
quod non didum fit prius. Euolue caelivm, 
et inuenies , quae non putaras. Scriptor eft ve- 
terum decretoriim fcientiflimus^ morborum ob- 
feruator praeftantiffimus, fcholae Methodicorum 
intus cognofcendae dux non poenitendus, vt, fi 
fpedles auream mefTemj ab ledione oriundam, 
facile ipernas incomtum orationis genus» 

Ita demum medicina graecanica ad g a l e- 
NVM tranfiit, virum hippocrati parera, fi 
confideres obferuandi ftudium^ fuperiorem^ fi 
ingenium et audoritatem apud pofteros partam, 
inferiorem, fi pruritum nouaturiendi, et enuncia- 
tiones precario fumtas in medicinam introducen- 
di, fi arrogantiam et iaftationem meritorum in- 
credibilem. Sic arti falutari et profuit, et no- 
cuit. Etenim omnem pathologiae campum 
emenfus eft, de morbis, fymptomatum caufla- 
rumque differcntiis diligenter ac copiofe con- 
fcripfit, naturam et figna curatius explicauit, me- 
dendi rationcm aptam confignauit, cum omnium 
morborum , tum maximc febrium acutarum. In 

quo^ 



P R A E F A T I Oi XI 

quo ita verfatus eft, vt infequentium medicorum 
plaufus ferret, neque deeffent, qui cum gale- 
No fuo errare, quam verum videre ac probare 
mallent. Contra negari non poteft, eum inge- 
nio et philofophiae peripateticae magis, ac par 
erat, indulfiffe, generalia et pauUo abftrufiora 
impenfius feclatum effe , morborum differentias 
fubtiliffime percenfuiffe , notas medicas minuta- 
tim diuififfe, falfas, certe ludicras, notiones in 
medicinam tranftuliffe, cum primis tria morbo-^ 
rumgenera, intemperiei^ malae conformationis, 
etfolutae vnitatis, denique in cauffarum fcruta- 
tione identidem erraffe. 

Quae cum ita fint , mirum non eft , gal e- 
Ni audoritatem per multa fecula tantam tamque 
eximiam fuiffe, vt nefas putaretur ab eius placi- 
tis recedere. Ideoque non poffum non publice 
profiteri, in eius operibus multa latere fcientiae 
humanae et artis criticae femina, multa veterum 
philofophorum ac medicorum fragmenta et pla- 
cita hinc inde difperfa , multa praecepta arti pro- 
niouendae falubria, multas obferuationes ad 
falutem ciuium aptifTmias, dignas profedo>quae 
noftris medicis feorfim dentur. Hinc vellem 
equidem, clariflimus nuper feculi noftri medicus, 
HALLERvs, iu nouam veterum medicorum edi- 
tionem recepiffet epitomen optimorum libello- 
rum, omilTis iis, a quibus hodie non licet pro- 
ficere. 

Reftat GALENi fequacium incredibilis cb- 
pia^ quorum fragmenta hinc inde conferuata le- 

gun- 



XII P R' A E F A T I O. 

guntur: Reftant colleclanea oribasii et ae- 
Tii, fine quibus confiftere hiftoria medicinae 
graecanicae non poteft , et quibus haud fpernen- 
dainfunt artispraecepta, inuenta praeclara, cu- 
randi viae commodae , nonnunquam et quaedam 
additamenta noua; Reftant in fequioribus Grae- 

Cis, ACTVARIO, THEOPHILO, DEMETRIO 
PEPAGOMENO, SYNESIO, PALLADIO, N I- 

c o L A o M Y R E p s o cct practcr ea , quae ab an- 
tiquis acceperant, aliqua ncue detecla, cum ma- 
xime medicamenta, ideoque digniffimi habendi 
funt, qui etiamnum legantur* 

In his vero auftoribus nominandos maxime 

pUtamUS ALEXANDRVM TRALLIANVMCt 

p A v L L v M A E G I N E T A M. Ille euim fibi folus ex- 
perientia ct vfu fufficit, anteceflbres veneratur^fed 
non fine nitione atque di{Tenfu,morbos,quos ipfe 
curarat, diligenter defcribit, exorfus a capite at- 
que ad calcem vfque progreffus , cauffas , g a l e- 
NO duce, fere adfumit, raedendi momenta apte 
docet, totus in fignis eft, et longe accuratiffimus 
in diagnofticis , cum in iis , quibus morbus 
quifque nofcitur, tum quibus ab aliis difcernitur, 
diligentiffimus in medicamentorum obferuatio- 
ne, compofitione, modo ac tempore adhibendi, 
plenior ceteris in parte therapeutica , etfi magis 
more Empirici, quam Dogmatici, ideoque quam 
ftudiofifiime corradit remediorum vfii experto- 
rum formulas. Vnde forte inteliigitur, cur in 
febribus intermittentibus purgantia leniora paul- 
lo valentioribus praeferret, vomitum ante accef- 

fioncm 



PRAEFATIO» XIII 

fionem cieret, infyncope ab redundarttia venam 
fecaret, opium in phrenitide, quam a cerebro, 
non a fepto transuerfo repetiit, diffuaderet, in 
lethargo veficantia, in epilepfia caftoreum, bal- 
nea ct rutae odorem grauem, in melancholia, 
quae phantafiae ludibriis mirificis debetur, vi- 
(Sum exquificum, baln^a et obleclamenta lauda- 
rety in angina talia commendaret, qualia ne 
multienoftris quidem, in acuto laterum dolore 
humidorum magnam copiam fbrbendam cura- 
ret, in cholera vinum emeticum et cucurbitulas 
fine igne ventri apponendas , in dyfenteria et de- 
biUcate iecinoris rheum , in fcirrho lienis ferrum 
aqua infufum vel per fe dari, in exacerbatione 
calculi et dyfenteria rheumatica fanguincm mitti 
iuberet, in fame canina vermes accufaret cet 
Quin et indecolligas, cur antidota crebrius alle- 
•get, cur ad fuperititicfa et abiurda nonnunquani 
<le]abatur. Ad pavllvm vero quod attinet, 
vix aiiquem veterum fcio , qui in chirurgia et ar- 
te obfletricia maior et praeftantior fit , et mirari 
fubit, quid fit, quod multis ante honorificam 
voGCLii commemorationem ignobilis audor 
efife videretur. 

Ex his, quae adhuc breuiter adduxi, cum 
per fingula ire nec huius loci, nec temporis fic, 
fatis patere arbitror, veteres medicos graecos et 
latinos non fpernendos adeo, fed diurna noctur- 
naque manu verfandos effe , cum maxime a ve- 
teranis et in arte fua bcne verfatis. Tyrones 
enim cum nondum firmo pede iucedant, et ne- 

fcianc, 



XlV P R A E F A T I O. 

fciant,' iii quo praeftantia refideat, defiderant 
praeeuntem magiflrum , et monitorem , qui do- 
ceat, quid imitandum, quid fugiendum fit: Quem 
fi nafti fi-ierint, vel fi iam finc cortice, vt in 
prouerbio efl:, natare poflunt, nunquara tcmpo- 
ris, ftudii et diligentiae eos poenitebit. 

Neque mihi veterum merita vehementer 
coUaudanti fuccenfeant velim noftrae aetatis me- 
dici, quafi vero nefciam vel me nefcire fimulem, 
quantum mcdicina noftra ab illa yeteri ac fimpli- 
ci diitet. Nemo me paratior eft ad fuum cuique 
tribuendum. Affurgo perlubenter magnis nomi- 
nibus, iisque concedo. Sperno neminem, nifi 
qui ita fe gerit, vt contemtionem proborum 
mereatur, ex aequo quemque diiudico ac aefti- 
mo, et id vnum opto, vt copuletur vtriusque 
medicinae cum antiquae, tum recentioris ftudi- 
um. Ita demum fperemus perfectam et omni- 
bus numeris abfolutam artem medicinalem. Et- 
enim quicquid alteri deeft, alteri ineft, Imitemi- 
ni veteres in obferuandi peritia, accuratione, di- 
ligentia: Imitemini in rcde aeftimando vfu ef 
experientia, quaebona et laudabilis eft, fi cuni 
contemplatione naturae iungatur, mala vero et 
periculola, fi fine hac fit: Imitemini in expri- 
mendis breuiter, folide ac idonee morborum 
vel grauifiimorum imaginibus , in extricandis ac 
explicandis fignis, in prudenti medicamentoruni 
adminiftrutione ac conftantia quadam non teme- 
re defiftendi ab officio. Contra deferamus vete- 
rcs alieno pcriculo cauti, fi quando philofophia 

mala 



P R A E F A T I O-. XV 

mala corrupti caujflfas morborum multiplicant, 
fingunt, exornanc, fi nomina fola captant et in- 
feliciffime nouaturiunt, fi medicamenta vndiqua- 
que corradunt, et his vnice confidunt , fiinver- 
bamagiftriiurant, et nefas putant inde paullum 
declinare, fi tempus et otium perdunt in excogi- 
tandis vel adaptandis enunciationibus precariis, 
in effingendis et acriter defendendis conclufiun- 
culis contortulis , fi fcholae vel hominis odio 
adeo concedunt, nihil vt pulcrum, nihil praecla- 
rum et laudabile putent, nifi quod ipfis debetur* 
Quae dum vitamus fedulo , et ad naturae con- 
templationem inueftigationemque folam nos con- 
uertimus, non poterit non vtilitatis plurimuni 
in medicinam redundare. Aut omnis fallor, auc 
hac via fola licet in intimos artis receffus penetra- 
te, atque audentius eundo difpellcre difficultates, 
quibus paflim in experiundo premimur. 

Quare, cum multi e noftris fint, qui ne- 
fciant bbna^ in veterum monimentis adhuc la- 
tentia et ad artis vfum perquam accommodataj 
vel fi fciant, tamen tempore deftituantur his im- 
pallefcendi, et taedia laboris fugiant, vellem 
cquidem exfurgat tandem aliquis y in vtraque 
medicina bene verfatus, qui nobis quafi compen- 
dium clinices graecanicae exhibeat. Poterit ve- 
ro illud negotium (puto) ita confici, vt morbi 
inde a vetuftiffimo audore, hippocrate, 
vlque ad vltimum e Graecis medicum colligan- 
tur, ordinentur, definiantur, cauflae, fympto- 
mata, notae medendique viae quam diligentiffi- 

me 



XVr P R A E B A T I Q. 

me addantur, appofito tamen cuiusque primi te^ 
ftis nomine, vt videant lecflores, idoneus fit, nec 
ne, antiquusj anrecentior, nouus morbus, nec 
ne, et quo potiifimum tenipore primum finguU 
apparuerint, rel. Sic quafi aliud agendo et obi- 
ter memorando nec antiquitatibus medicis deerit 
ifteclinicus, et iis placebit, qui, praeter panis 
lucrandi praefidia, literas humaniores amant, ac 
cumillis domi, foris, rure ac vrbe effe cupiunt^ 

Haec praefanda duxi, ne quis mihi editio^ 
nem palaeologiae therapeutkae hebenstrei- 
Tii, celeberrimi quondam in vniuerfitate literaria 
Lipfienfi profeiloris, vitio verteret Eftenim haec 
palaeologia^ quaeindeabanno cIoIdCCXXXXVIIL 
ad clDbCCLIIII. vfque membratim prodiit, iam 
vero iundim cum lectoribus communicatur, ve* 
luti quoddam compendium eorum, quae apud 
veteres de morbis eorumque cauflis, fympto- 
niatiSj fignis et curandi viis leguntur, quatenus 
cum recentiorum decretis vel confentiant, vel 
diffentiant, et fuauifllmum eft videre, quam exi- 
gua intercedat difcrepantia. Nam faepius habi- 
tum artis mutatum deprchendes^ naturam nuUo 
modo. Ecquid ergo mirum ell:, hos heben- 
sTREiTii libellos, viuo auflore, vehementer 
laudatos a viris dodlis efle, et^ eo mortuo, pcr- 
ftudioie quaefitos ieduque digniflimos vifos? 
Neque iniuria. Eft enim ingenii et dodrinae 
Hebenftreitianae index locuples ^ qui doceat, 
quantum v triufque medicinae fcientia ad cultuni 
ec vtilitatem valcat. 

Reli- 



PRAEFATIO, XVII 

Reliqnum ergo eft , vtdicam, quae in hac 
editione praeftiti. Primum in vnum voiumen 
cogendae differtationes et prolufiones erant, quae 
Hah palaeologiae nomine proflant, deinde expun- 
genda operarum vitia , poft adfcribendi audo- 
rum loci ^ in quibus teftimoniorum vis contine- 
tur. Ratus igitur , non incongruens fore , fi 
adeffent paginae et capita , ab h e b e n s t r e i- 
T I o , nefcio quare , prorfum omiffa , euolui 
quam diligentiffime fcriptores, quos teftes ido- 
neos ad fcita confirmanda effe voluerat. Sed ifte 
labor quam durus ac improbus fit, quantopere 
defatiget, ii probe norunt, qui talia tentarunt. 
Quos ergo cunque inuenire potui locos, fideli- 
ter addidi, ceteros intados reliqui, Porro no- 
tulas quasdam adieci, quia ftetit pro ratione vo-» 
luntas, fed rariffime, non quod nihil prorfum 
vel addi , vel refecari poffe putem , fed ne audo- 
ris nobiliffimi manibus moleftus fim» Durum, 
me quidem iudice, efl, eorum, qui ante nos 
vixerunt, libellos ita difpungere, vt orbilii 
in fcholis folent, fi quis puer prisciano ala- 
pam inflixit. Satius ergo erat, quantum eius 
fieri poterat , a tali aufu abftinere , contra eius- 
dem viri clariflimi ordinem inorbonm taujjalem^ in 
quo aptiffima nofblogiae praecepta continentur, 
item vitae rationem apponere, vt haberent ledo- 
res exemplum fiudiorum , fatorum et diligentiae 
fummae notationem, et mortem praematuram 
nobiscum lugerent. Si virtutis doftrinaeque 
praemium haud contemnendum efi, et a coae- 
uis laudari, et a pollgenitis coli, beatiffimus 
Hebenftr.PalaeoL b profe- 



XVIU PRAEFATIO. 

profecilo putandus eft, qui poft fada praeconein 
meritorum difertifliraum nancifcitur. NacSus 
vero H E B E N s T R £ I T I V s duo laudatores eft , al- 
terum S. V. ernestivm, a quo laudari non 
vitima laus eft, alterum medicum, ignotum no- 
bis quidem nomine, at non ignobilem» Vterque 
in exprimenda vitae imagine ita fe geflit, nihil 
vt relinquerent, quod ad penitius cognofcendum 
virum optimum valere poffe videret.ur/ Defi- 
ftendum ergo cenfui a confilio, quod primum 
ceperam , confcribendae ipfius vitae. Pericu- 
lofum certamen eft, quod cum tantis tamque 
cximiis viris initur. 

Vltimo loco memorandus index rerum 
aiotatu digniorum eft, quem, quam fieri poterat, 
diligentiflime conficiendum curaui. Scio enim, 
multos nec pofle, nec velle fingulas paginas per- 
currere^ ideoque talem operam non ingra- 
tam fore fpero. Scripfi lenac a. d. XII. April. 
cbbCCLXXVffll. 




MEMO- 



MEMORIA 

lOANNIS ERNESTl HEBENSTREITII 

MEDIC. DOCTORIS ET PROFESSORIS PRIMARII, ORDINIS ME- 

DICORVM DECANI PERPETVI , ACADEMIARVM VRATISLA- 

VIENSIS NATVRAE CVRIOSORVM ET MASSILIENSIS 

SODALlS, 

AVCTORE 
JOANNE AVGVSTO ERNESTI, 

VIRO SVMME VKNERABILI *). 

Non eget rroftra, vel ad vos, Ciues carifiimi, vel ad 
pofleritatem 5 commendatione niemoria lo. er° 
KESTi HEBENSTREiTii^ cuius ingcnium do£trinam- 
que, Academiae et literis acerba morte interceptam, do- 
lemus: adeo ipfam per fe vobis elTe, vt debet, caram 
putamus, adeoque m«ltis mcnimentis eam ipfe viuus fla- 
biliuit , et ad omnem pofteritatem propagauit* Sed vt 
non riolumus habere imagines parentum , coniugum , li- 
berorum et fratrum, in quibus nihil praeter oris figu-» 
ram, lineamenta coloresque, expreffum videmus, cum 
in animis noilris multo luculentiores imagines, non mo- 
do corporum, fed etiam animorum, repofitas fpefte- 
mus: ita nec iis, qui vel viui hesenstreitii inge- 
niam, do£trinam virtutesque e propinquo, et per vfum 
difciplinamue fruendo , vel fcriptis expreffas legendo co- 
gnouerunt, iniucundum fore putamus, in hac veluti ta- 
bula, aliquam Hebenflreitiani ingenii, animi, totiusque 
vitae imaginem propofitamintueri: quae fi non ad viuum 
cxprimat, quicquid vel ab natura datum habuit, vel ftu- 

b 2 dio 

*) Confcripta eft Lipf. 1757. fol- ^^ rec. in O.purcul Ora* 
tor, Ed. fec. Lugd, Bat 1767, g. p, 380. feqa, 



:5CX MEMORIA H EB E NST R EI T II. ^ 

dio curaque partum , vel denique per doQrinam et vjrtu- 
tem aliis publice priuatimque impertiuit, faltem eorum 
cum fuauitate quadam admoneat. Nam etiam de bonis 
iucundisque rebus^ nec modo noflris, fcd etiam alienis, 
valet , quod ell de aduerfis acerbisque apud poStam di- 
£lum : Etiam meminijfe iituabit, 

Editus eft in hanc lucem in Villa noua Dioece- 
feos Neofladienfis in Varifcis, a. d. XV. Jan. A. C 
clobCCII. patre i o. d a v i d e, qui tum ibi , poft Neo- 
fladii, facrafecit, matre felici ingeniis praeclaris eden- 

dis, ESTHERA SVSANNA, 10. GEORGII GUTNE- 

11 1 filia, qui Lufcaviae, dioecefeos Colditianae oppidulo, 
facerdotium obtinuerat, e svsanna shuzia, facer- 
dotis in dioecefi Neoftadienfi filia. Auum paternum ha- 
buit I o A N N E M , in eadem Villa Noua facerdotem , qui 
in matrimonio habuit reginam, davidis steM- 
LERi, Archidiaconi Neolladicnfis , fiiiam. Initia reli- 
gionis et literarum cum pater ipfe tradidiffet, datus eft 
primum in difciplinam lo. oswaldi thoelitschii, 
in ludo Neoftadienfi ConreQons, et davidis wend- 
xERi, Reftoris, poft, miffus iu Vinarienfe Gymna- 
fmm, magiftris vfus efl magno illo lo. matthia 
GESNERO, qui tum Conreftoris ibi munus fuftinebat, 

Ct 10. CHRISTOPHORO KIE SE WET TERQ, Reftore, 

hofpite autem lo. friderico hebenstreitio, 
ad aedem S. iacobi tam Paftore, poft Butftadienfis Ec- 
clefiae et DioeceTeos Praefule: qui eum, vt filium, aluit 
atque amauit. Ibi cum fub tam excellentibus do£toribus 
praeclare profeciffet in literis Latinis et Graecis, in le- 
nenfem Academiam fe contuHt a. cIoIoCCXVIIII. na- 
tus annos duodeviginti. Sed cum ibi non reperiffet, vn- 
de viueret, in hanc vrbem fe contulit, fperans, fore, 
vt, quae fratrem raaiorem benigne ad id temporis aluif- 
fet, cam ipfe quoque benignam experiretur. Quae fpes 
eum non fefellit. Nam et in conui£lu publico locus ei 
contigit, etflipendium regium, et patronus avg. qvi- 

Rl 



MEMORIA HBBENSTREITII. XXI 

RiNVS FLORENS RiviNvs, qui eum , perfpe£lo in- 
genio, celeriter adamauit) et omnibus in rebus, qu ai 
vixit, enixiffime iuuit. Praeceptores fecutus eil, philo- 
fophiae et literarum cauffa, lehmannvm Phyficiim, et 
A. F. mullervm: in medica autem dodrina, illuin 
ipfum maxime rivinvm, tum pavllvm, scha* 

CHERVM, ETMVLLERVM, WALTHERVM, P L A T- 

NERVM et LiscHvicivM, hcrbariae rci cauffa, prac- 
terRiviNVM, etiam H AHNi VM. Emenfus ftudiorum 
curriculum , ad docendum adiunxit animum , difceptata- 
que pro cathedra, fub lischvicio, Exercitatione, dff 
cantinuanda Riuinorum mduftria in emendando planta^ 
rum characiere , magiftri philofophiae honores cepit a. 
cIdIoCCXXVII. et anno poft, ius priuatim docendae 
philofophiae , defendenda Exercitatione de Ordinibus 
Conchylioriim methodica ratione conftituendis. Secutus 
eft poft duos annos a. d. V. Maii a. cIoIoCCXXX. Do- 
£loratus artis medicae, fcripta et feliciter defenfa ^^ z»/- 
ribuT medicif minerarum et mineralium didtriba : quo ac- 
eepto , etiam aditum fibi munire coepit ad collegium Or- 
dinis Medici per aliam Difputationem, de fenfu externo 
virium in iplantis iudice. Sed cum omnes medicae doSlri- 
nae partes ftudiofe diligenterque traclaret, tum vero in- 
primis, et fuo quodam fludio incenfus, et ri vin i co- 
hortatione et exemplo inuitatus, rem herbariam cupi- 
diffime et feliciflime colebat, adiuuante etiam memoria, 
cuius propediuina vis erat. Quod cum videret rivi- 
nvs, impenfe eum commendauit caspari bosio, 
Senatori aedilitio, et horti Bofiani maioris tum domino, 
vt eius opera vteretur in plantls raris, quae ibi alerentur, 
tuendis et ordinandis. Ille vero ei.rei praeie£tus, tanta 
non modo diligentia, fed etiam follertia vfus eft, vt.et 
ipfe Bosivs vehementer probaret eius operam, ipfum- 
que ea cauffa omni genere benignitatis foueret, et iudices 
maiores mirifice curam eiiis et follertiam laudarent. In 
quibus vel maxime fuit celeberrimus ille hevchervs, 

b 3 Medi" 



XXII MEMORIA HEBENSTREITII. 

Medicus regius, qui, cum horti plantas infpexifTet , h E- 
BENSTREiTiVM que pcr eam occafionem propius co- 
gnouiiTet , mirifice collaudato ipfo , memorem fe eius fo- 
re apud Regem, liberaliter promifit. Cui promiffo 
mox iides conftitit. Itaque quod ftudium , liberalis de- 
le£lationis maxime cauffa , crat fufceptum , etiam ad vti- 
litatem valuit, quae effet tanto magis iucunda et hone/la, 
quanto minus ab initio fuiffet quaefita. Erat tum adhuc 
in viuis avgvstvs rex, huius NoHri *) Pater, inter 
ceceras virtutes plurimas et maximas, etiam amore incre- 
dibili omniam bonarum et pulcrarum artium atque.re- 
rum praeditus, inprimisque naturae operum omnium co- 
gnofcendorum , inque fedem fuam, Dresdam, ex omni- 
bus terrae partibus congerendorum cupidiffimus, plane 
alter ptoleiviaevs philadelphvs. Nam p t o- 
tEMAEVs ille, vt ex AGATHARCHiDis Periplo Ma- 
risRubri diodorvs Siculus**) tradit,non modo libros 
cx omnibus locis congerebat, et eruditiifimos quosque 
viros liberaliffime fouebat et alebat, fed etiam rariora et 
fpecie admirabilia animalia Alexandriam magno fumtu ad- 
duci curabat, propofitis ingentibus praemiis, fi qui in eo 
genere aliquid, quod vifendum effet, cepiffent, atque 
ad fe adduxiffent. Is igitur aVgvstvs induxerat in 
animum, mittere in Africam, qd inde vel viua animalia 
maiora, vel eorum exuuias et membra peterent, nec 
plantas aut alia naturae opera, quae illi terrae propria ef- 
fent, negligerent. Deftinabatur autem iis peragranda 
Africa, primum feptentrionalis, quae mediterraneo ma- 
ri adluitur, (Barbariam vulgo vocant,) ad deferta vl- 
que Libyae, (Saram nunc appellant,) deinde occidenta- 
li«, inde ab Atlante ad Bonae fpei promontorium: nam 
orientalem, hoc eft, Aegyptum, iam perluftrarat tovr- 
NEFORTivs. His deilinatis perficiendis cum quaere- 

retur 

*) A V G V 5 T I III. Regls Poloniiir. inde ab anno 

cIdIoCCXXXIIL Sed iam dcfuneti. G. 
*''^j L, III. p. 169. ed. Kbod. 



MEMORIA HEBJSNSTREITIf. XXIII 

retur vir idoneus, commendabatur Regi ib hevche- 

R o H E B E N s T R E I T I V s , 10 quo cffet ct hifloriae natu- 

ralis et linguarum fcientia ei rei apta. Miffus igitur efl:, 

cum adolefcentum, quos ipfe fibi delegiffet, inliisLVD- 

wiGii, qui nunc *) Ordini medicorum apud nos prae- 

eft, comitatu, inllru£lus literis Regum Franciae, Bri' 

tanniae et Principum Belgii foederati , quibus non 

modo Legatis eorum , fed etiam Principibus Africae 

commendaretur* Profettus Dresda a. d. XXIII. O£to- 

bris a. cbloCCXXXI. per Germaniam , Heluetos et 

Franciam, extremo anno peruenit MaiTiliam : vnde cum 

foluiffet a. d. XXIllI. Jaunarii proximi, difficili et mole- 

flo curfu , a. d. XXVII. demum Februarii portum Alge- 

rii attigit. Ea in vrbe cum tres amplius menfes ita com- 

moratus efTet, vt fubinde in vicinas regiones excurreret, 

lunio medio inde naui digreffus, venit Bonam, Tuneta- 

norum finium, fed Algerianae ditionis oppidum, haud 

procu/ Hipponis regii ruinis: vnde excurrendi facultas 

dabatur in Conflantinae fines, quae et ipfa efl Algeriani 

regni, et veteris Numidiae pars, verfus Orientem fita, 

ahtiquitatis Romanae reliquiis inprimis referta, cuius ca- 

put efl Conflantina vrbs, olim Cirta, Numidiae reguni 

fedes, Inde oram maritimam legens , adiit Thabracam 

infulam, nobilem coralliorum captura, quam ibi Genuen- 

fes exercent, Bifertam^que vrbem (quae efl Hippo Diar- 

rhytus, f, Zarrhytus, vnde et nomen eorruptum efl in 

Bifertam) breui interuallo ab Ytica diflantem, ad vlti- 

mum terreftri itinere Tunetefja. Ea vrbs cum vicina fit 

veteri Carthagini, e cuius excidio olim incrementa ce- 

pit, non modo eius ruinas fpedabat, fed et \ifendarum 

vicinarum regionum facultatem fibi datam fperabat. Scd 

ea tam quidem fpes irrita fuit. Etenim Princeps Tune- 

;anus ita infeflo erat ia chriflianos animo , vt eis pera- 

b 4 gran- 

*; Puta, cum haec vita fcriberetur. Etenimiam aliquot 
abhinc annis meritis. confpicuus et maraftjip fenili qon- 
fedtus diem fuum obiit. G. 



XXIV Memoria hebenstreitii. 

gr^doram Tunetanorum finium poteftatem omnem 
adimeret. Itaqne mox Tripolim contendit, infpe£lisque 
diligenter, quae regio ea vifenda habet, per Melitam in« 
fulam Tunetem reuerfus efl. Sed dum aberat, lvdwi- 
Givs, qui valetudinis cauffa ibi remanferat, aditu ad 
Priricipis beniuolentiam reperto, impetrauerat vifenda- 
rum regionum vicinarum veniam, easque peragrando per- 
uenerat ad Sarae vfque fines. Qua re cognita, perfecu- 
tus eum eil hebenstreitivs, et cum alias regiones, 
tum maxime Africae partem eam peragrauif, quae inter 
Tunetanum et Tripolitanum regnum ab anguftis initiis 
du£ia , latioribus fpatiis verfus interiora Africae propaga- 
tur : Arabes Bilcd - ol Gerid *) vocant, hoc efl, terram 
palmarum^ quarum ibi magnus prouentus eil. His ter- 
ris peragrandis cum multa fpe£landa praeberet natura, 
tum vero vir antiquitatis eruditae et amans ct intelli- 
gens, faepcnumero mirifice adfecius eft animo , cum re- 
liquias vel vrbium clariffimarum , vt Carthagininis , vt 
Vticae , vt Hipponis vtriusque, magnificentiae porro an- 
tiquae in viis publicis, in aquaedu£libus , fimilibusque 
videretyvel veftigia fummorum et clariffimorum Impe- 
ratorum , Epifcoporum , et campos vicloriis maximis in- 
fignes calcaret, cum per ruinas Carthaginis erranti, han- 
NiBALis et scipiONis imago offerreturs cum etiam 
M A R II , qui in eiusdem vrbis ruinis quondam delituiffet. 
Atque vtinam neque cupiditati eiusvel vifendorum monu- 
mentorum, vel defcribendorum titulorum , ftultus error 
barbarorum , exiftimantium , thefauros terris abditos iri* 
fpiciendis titulis quaeri, neque confilio edendorum eorum, 
quae vidiffet ac defcripfiffet, omninoque itineris illius de- 
fcribendi, negotiofae vitae occupatio atque breuitas obfti- 
tiffet ! Haberemus , aut habitiiri certe effemus , quae an- 

tiqui- 

**) Lingiia vulgari incolae vocant Bled - ol - Gerid , in li- 
bellis Geographicis 'eft'B/7//itt/^^W^, Sed sftAVivs 
Britannus (Sfjarvj in Itinerario T. I. p. 272. ait, effe 
Bled al \el el Jcriddo ^ vei Jereedj terratn /tccam. 



MEMORIA HEBENSTREITII. XXV 

tiquitati vel accuratius cognofcendae , vel ornandae egre- 
gie prodeflent. 

Sed cuiTi ex illo itinere a. d. XIV. Martii a. XXXIIT. ' 
effet reuerfus Tunetem , inopinatum ac trifte impedi 
mentum itineris perfequendi, quo vellet, oblatum efl 
nunciata avgvsti morte^ quae neceffitatem reuertendi 
in patriam imponeret. Itaque non multo poft, reli£ta 
Africa, per Galliam et Batauos, menfe O£tobri, rediit 
Dresdam, inde, rationibus itinerum redditis, Lipfiam, 
adiitque mox d, XX. Nouembr- Phyfiologiae Profeifionem 
Ordinariam , quae ei abfenti erat decreta , vt quam celer- 
rime praemium ferret laboris eruditi, et periculorum 
quae terra marique adiffet. Ipfe vero tanta Principis li* 
beralitate ita incenfus eft ad lludium bene de Academia, 
de iuuentute medicae artis ftudia aemulante , deque arte 
fua merendi, vt totum fe ad medicinam vel docendara, 
vel fcriptis illuflrandam atque ornandam, vel faciendana 
denique conferret. Cuius fludii et alimenta habuit a 
multitudine eorum , qui eius vel doElrinam in difcendo, 
vel opem in valetudine tuenda et recuperanda expetev 
rent, et praemia a Principe plurima. Nam intra fede- 
cim annos ab vltimo Ordinis fui loco in primum efl: pro- 
ue£tus, cui ille cum magna et fua dignitate, et Ordinis 
Academiaeque^ vniuerfae vtilitate per ofto annos praefuit, 
Quo magis omnes, non modo ipfius et familiae ampliffi- 
mae caufla, fed etiam Academiae nomine, doluimus,cum 
ille praematura morte e viuis efl fublatus: de qua prius- 
quam dicamus, breuiter de eius iludiis, difciplina.et fcri- 
ptis Gommemorandum videtur. 

Cum effet omnium bonarum literarum et amans 
et (ludiofus , imbutus eo ^more primum a patre , deindc 
a praeclaris , quos fupra commemorauimus , praecepto- 
ribus , maxime tamen et adamarat et colebat poeticam 
Latinam, et literas Graecas, quarum fcientia maiorem 
ceteris humanitatis partibus copulationem cum arte medi- 
ca haberet. Et ad poeticam quidem ab ipfa natura im- 

b 5 pelle- 



XXVr MEMORIA H EB E NST REITII, 

pellebatur, vt, fi vitae genus concefliffet, in ea plane 
excellere potuiffet. Etenim extemporali facilitate funde- 
batverfus, etiam cum aliud ageret, cum luderet. Te- 
ftis efl: libellus de vfu partium^ hexametris verfibus fcri- 
ptus, ad Lucretiani carminis fmiilitudinem , cuius par- 
tes plures fecit ludens aleam cum ivnio, affine fuo, 
viro confultiffimo, cum interea colluforem, qui nihil 
aliud nifi de mouendis ex arte calculis cogitaret, tamen 
vinceret. Literarum graecarum autem ftudium maxime 
conferebat ad medicos graecos cognofcendos ac legendos; 
in quibus quam tritus fuerit, fi quis ipfi de fe dicenti *) 
nolit credere, quamquam alieniffimo ab omni vanitate, 
Palaeologiae JJierapeuticae credet, in qua praecepta The- 
rapiae ex omni antiquitate , Graeca maxime, quamquam 
ct Latina, exhibet, comparatis iis, quae nunc funt in 
vfu , fentiendi , loquendi , faciendique formis ; in quo fe 
dic4,bat non modo hoc fpe£lare, vt Graecae linguae cx- 
tin£h]m apud quam plurimos amorem refocillaret , fed 
etiam praecepta morborum curandorum fub eruditae lin- 
guae inuolucris latentia exponeret, atque fic iuuenes artis 
medicae (ludia aemulantes , ad fontes artis reuocaret **). 
Sed multo maius eius fcientiae documentum dediflfet, ii 
ei contigiflet, vt aetivm, ill. gvnzii morte defti- 
tutum, abfolueret, cuius exemplum manu fcriptum,cum 
ei traditum effe t ab ernesto noflro, legeretque ipfo 
audiente loca quaedam, flatim non modo dicebat, ex 
quo fcriptore effet quodque fumtum : (eft enim in a e- 
Tii libris Synopfis quaedam medicorum veterum:) fed 
ctiam quaedam mcmoriter ex iJlis ipfis, alia ingenio cor- 
rigebat, accommodate ad linguae rerumque rafionem. 
In medicae doftrinae partibus maximo iludio tenebatur 
rei herbariae, vt fupra diximus, rerum naturalium omni- 
um, inprimisque earum, quae c terrae vifceribus eru- 

untur: 

*) In Tentamine Philol. Med. fuper Aetii libris ineditis 

cet. p. 4. 
»*j Palaeol. Therap. Specim. I. p» 4, 



MEMORIA HEBENSTREITII. XXVII 

untur: in quibus generibus ita riotata mente omnia et 
trita habebat, vt eum nihil fugeret , omnia in promtu 
effent. Itaque communis interpres adhibebatur in mufeis 
noftris, Richteriano, Bofiano, Linkiano, fi quis ad ea 
vifenda venerat, erantque demonftrationes rerum eius- 
modi , vt non modo peritia earum , fed eti^am amor ap- 
pareret, qui confuetudine videndi non imminutus, vt 
fit, fed au£tus el confirmatus effet, 

Ad artem faciendam fe contulerat ftatim, cum ex 
itinere Africano redierat. Et expetebatur opera eius a 
multis. Erat enim in vifendis aegrotis affiduus, prae- 
fertim cum periculi aliquid fubeffe videretur , in curando 
diligens, lenis, et qui aegrotos non modo remediis artis 
iuuaret, fed etiam orationis humanitate , ad animos eri- 
gsndos et confirmandos apta,quae interdum plus prodell, 
quam remediorum falubritas. Nam et amabat eos, a 
quibus adhiberi folebat, etinaliis quoque rebus confilio 
aut re prodeffe cupiebat. !Nec minus affiduus ac diligens 
crat in docendo. Erat autem difciplina eiusmodi, vt 
non modo neceffaria ad artem vel intelligendam vel fa- 
ciendam accurate traderet, fed etiam, quae ad ornandam 
valerent, promeret liberaliter ex interiori do£lrina. 
Quod erat perfacile viro lediionis prope infinitae , me- 
moriae autem ita felicis, vt facile fuggereret, qnicquid 
res et locus pofceret. Nam legendi infatiabilis ?uiditas 
erat, et quicquid ex Italia, Gallia aliisque locis adfereba- 
tur librorum , ad aliquam vel naturalis fcientiae, vel me- 
dicae do£lrinae partem pertinentium , id omne legebat, 
et ita accurate legebat, vt fummam rerum traditarum, et 
quicquid in iis nouum Q^^ct et exquifitum , in literas re- 
ferret, et A£tis Eruditorum inferendum curaret. Itaque 
a multis annis nemo alius magis illis Commentariis pro- 
fuit. Atque beata haec doElrinae exquifitae et variae co- 
pia cernitur etiam in iis, quae per occafiones academicas, 
aliasque, fcripfitin omni genere do£lrinae fuae. 

Sed 



XXVIII MEMORIA HE B E NSTH E ITIU 

Sed vt magis libero a domefticis curis animo , et 
in muneribus publicis adminiftrandis , et in ftudiis doclri- 
nae traftandis, verfari poffet , mature de raatrimonio in- 
eundo cogitauit, duxitque anno XXXVIIII. a.d.IV.Non. 
Febr. lo, gvilielmiam, vlr. ivnii, Mathematum 
quondam apud nos Profeflbris clariflimi, ex olearia 
filiam ,* ornatiiTimam fexus fui decoribus, e qua eodem 
anno, prid. Cal. Decembres, tulit filium, georgivm 
ERNESTVM, feliciffimi ingenii paterni heredem, fed cum 
acerbiifuna matris iadura. Nam feptimo a partu die ob- 
iit. Sed eam iaQuram reparauit a. XLIL du£ta a. d. XVIL 

Cal. Aug. CHRISTIANA EVGENIA B SS E CKI A, vir- 

gine ornatiffmia, quae nunc ereptum fibi praematura mor- 
te maritum moeret. Ex ea fex liberi viuo, vnus filius 
mortuo natus efl: quae fuboles, vt fub matris amantiffi- 
mae tutela feliciter adolefcat , et communis humanitatis, 
et multo magis parentis, tam bene de rebus noflris meriti, 
cauffa, optamus , praefertim cum nuUa alia de cauffa ma- 
gis miferanda videri debeat mors viri,vita longiori dignif- 
fimi,quam quod tam multos parente amantiffimo priuauit, 
qui eius confilio et cura cum maxime indigebant. 

Eam contraxit ex tali cauffa. Habuerat, in ceteri cor- 
poris robore et conftante fanitate,ante aliquot annos vtrum- 
que oculum male adfe£lum e fuffufione. Sed ea ita erat 
curata, vt, cum oculum vitr^co inflrumento iuuaret,legen- 
do, fcribendo, ceterisque rebus fufHceret, quae oculi aci- 
em defiderant. Itaque cum e lugubri apud Rosbacum pu- 
gna vulnerati effent in hanc vrbem delati, aifiduus aderat 
vulnerum curationibus, et vulnera ipfa infpiciebat, non 
modo vt confuleret aegrotantibus, et qui vulneribus manu 
curandis adhiberentur, fed etiam vt exemplo fuo difcipu- 
lorum /ludium ad vifendum, ac vifendo difcendum, exci- 
taret. Ibi,dumfaepe propius admouet oculos vulneri- 
bus, ninjio plus haufit putridi et perniciofi vaporis. Pri- 
mum quidem febricula eum corripuit a. d. VII.Cal.Nou. 
quac catarrhali fimilis cffet, nec ab confuctis laboribus abf- 

tra- 



MEMORIA HEBENSTREITII, XXIX 

ti'aheret. Sed paucis diebus poft, maior vis mali proru- 
pit, apparuitque, periculum fubeffe. Nam marcor quidana 
ct dormiendi allidua libido cum putrida febre accefferat. 
Conuolant collegae , viri artis medicae confultiriirrji, 
.omnemque artem expromunt,fi poffmt feruare virum,ribi 
necelTitudine collegii carum, et humanitate iucundum. 
Sed artem fuperauit vis morbi. Itaque Nonis Decembr. 
placide exfpirauit, magno cum dolore non modo fuorum, 
fed etiam omnium,qui, quantam in eo ia£luram fui, quan- 
tam ciuitas haec, quantam denique academia, et vniuerfa 
res literarum publica feciffet, fatis aeflimarent. 

Quo magis confidimus, omnes cius memoriam per- 
petuo, cum pietate in ipfum, et beniuolentia in eos, ad 
quos maximus dolor ex eius morte peruenit,conferuatu- 
ros. Vobisautem, clariffimi Ciues, et qui fludia do£lri- 
nae colitis, viri talis memoria tanto debet q^Cq commenda- 
tior, quantamagis vos vel ad pietatem in Deum, virtu- 
tem et fludia honefrae dowlrinae incitare, vel in rebus an- 
guflis et aduerfis ad fpem ct patientiam confirmare ac ro- 
borare potefl. Quis enim veflrum , in quantacunque in- 
opia , defperet, ac non potius ad bene fperandum excite- 
tur, cum cogitet, heb^nstreitivm, cuminrenuUa 
effet, nee quicquam in hanc vrbem fuum , praeter irgeni- 
um , attuliffet, tamen reperifTe, vnde viueret honefle, vn- 
de fubfidia neceffaria ad fludia dotlrinae perfequenda ac- 
ciperet, et ab illa tenuitate ad primum Ordinis fui locum, 
non ita multisannis,et in florente aetate, perueniffe? Sed 
ille non modo paupertatem attulerat, verum etiam pieta- 
tis in Deum et virtutis amorem, et fiduciam in eius pro- 
uidentia, et acerrimum fludium difcendi, quod rei dome- 
fticae diiiicultate laborisquemoleflianonmodo nonminue- 
retur, fed etiam incenderetur. Non deflituet profe£lo 
nec vos, cariffimi, fpes veflra, non deerit felix fucceffus 
iludiis veflris, fi eius pietatem, virtutem, fludium, indu- 
ftriam imitabimini. Erat autem pietas eius non ea, quae fe 
verbis oflentaret,fed quaepe£tus obfideret, atque inde fe 

agendo 



XXX MEMORIA H E B ENS T R EITIT, 

a^endo proferret Iraque in illo vltimo morbo, cuius vi 
plaae deie£lus de ftatu animus erat, cum aliquandofe,qubd 
femel tatitum ei contigic, ad breuifiimum tempus recepil- 
fet, nihil aliud ei in mentem venit, nifi vt fe animamque 
fuam Domino i E s v c h r i s t o, et faos prouidentiae di^ 
uinae commendaret. Ab hac autem pietate (vnde enim, 
nifi ab hac, poffet?) nata erat illa perpetua animi tran- 
quillitas , quae nullis vitae incommodis et malis turbare- 
tur, ille femper non modo placidus, fed etiam hilaris et 
fubridens vultus, non qui callide et per artem diffimula- 
ret malorum fenfum ct tumultus animi , fed quem pe6io- 
ris tranquillitas explicaret atque ferenaret. Nec aliud ma- 
ius fubfidium iludiorum habuit illa ipfa religiofa animi 
tranquillitate. Neque enim vllo modo potuiflet tam multa 
agere, docere, fcribere, ac prope infinita legere, animo 
continere, et fme vlla difficultate, cum opus effet, redde* 
re, nifi animum ab moleftiis et curis omnibus intaftum 
perpetuo feruaffet, et ita in poteflate habuiffet, vt conuer- 
tere, quo vellet, atque opus videretur, totum poifet. 

Hac igitur tali pietate in Deum fmite animos , ve- 
ftros a Spiritu S.imbui, ad illam malorum patientiam per 
pietatem animos durate , ad illam animi tranquillitatem 
placa:e. Sit vniuscuiusque noftrum mufeo, immo animis, 
infcriptum, quod mvcianvs rvfvs ille^, Canonicus 
quondam Gothanus, mufeo fuo infcripferat : Beatatran^ 
quillitas, Ita non raodo ad doclrinam magnam et exqnifi- 
tam peruenietis , (peruenire autem omnes velle debetis) 
fed etiam aduerfus omnes vitae moIefl:ias et miferias , ad- 
iierfus ipfum mortis, quamuis repentinae, timorem, ani- 
mos munietis. Ita ergo facite, cariffima capita, ita he» 
BEJNSTREiTii mcmoriam colite, et omnia ex fententia 
agite. P. P. Dom. XX. p. Trin. a. c. cbloCCLVIII. 

MEMO- 



MEMORIA 

lOANNIS ERNESTI HEBENSTREIT, 

i»HlLOSOPHIAE ET MEDICINAE DOCTORIS , IN VNIVERSI- 
TATE NOSTRA HPSIENSI THERAPIAE PROFES£ORIS PV- 
BLICI ORDINARII, ORDINIS MEDICORVM DECANI , ACA- 
DEMIAE DECEMVIRI, MAIORIS PRINCIPVM DICTI COLLE* 
GII COLLEGAE , POLIATRI LIPSIENSIS , IMPERIALIS NA- 
TVRAE CVRIOSORVM ET REG. MzVSSILIENSIS SCIEN- 
TIARVM ACADEMIARVM SOCII ^). 

ReGentiores medici num veteribus anteferendi, am 
poilponendi fint? quaeilio faepius orta fiiit. Priiiii 
artis falutaris conditores ipfius regulas ex fola quideni 
hauriebant experientia , neque vixdum rerum cauffas 
explicare valebant ; attentione tamen , induflria , {ludjo, 
morbosque cum eorum remediis bene obferuandi peri- 
tia, omnium fubfequentium feculorum medicis quatu 
maxime egregium, quod imitarentur, dediffe exemplum, 
iisque optima, quibus artis fuae dotlrinam in fyftematis 
modum redadam fuper/lruerent, reliquiffe fandamenta, 
vix non omnes confentiunt, adeo, vt recentiores , licet 
caturae penetralia perfcrutati, myfterium eius nexumque 
caulTarum et effe^uum promtius perfpicere feliciusque 
reuelare poffe videantur fibique certe perfuadeant, vete- 
rum tamen obferuationibus tantum faepius inniti cogan- 
tur, quando vti omnem fuam incelligendi vim, fic et 
fcientiarum iam conditarum ambitum multo interdum 
arftioribus, ac ipfi crederent, circumfcriptam q[{q limiti- 
bus intelligunt experiunturque. lis tamen fua perpetuo 
manebit laus atquehonos, qui et veteris et recentioris 

aeui 

♦) Vide Comment. De Reb. in re nat. et medicina geilL^ 
T. VLP.IV.p.rai.feq. 



XXXII MEMORIA HEBEN ST R EI T II» 

aeai do£lorum obferuata, inuenta placitaque cognofcere, 
inueftigare, veritatemque, vbicunque demum eam inue- 
nerint, detegere fatagunt. 

Fuit omninoex eorum numero b. hebenstreiT) 
qui pari lludio atque cura et veterum, in primis graeco- 
rum latinorumque, et recentiorum libros peruolutauit, 
vt di£lu difficile fit , num horum , an potius illorum co- 
gnitione maior fuerit. Excellenti enim ingenio, valde 
acri et tenaciffima memoria, et inexhaufta difcendi le- 
gendique natus erat auiditate , vt iam a teneris inde to- 
tum fefe daret mufis, feque cum iis per omnem vitae 
fuae decurfum deleO^aret. Vt igitur artium fcientiarum- 
que dodrinam ab ipfarum quafi origine percipcre poffet, 
fummo prorfus (ludio non latinam folum, fed quae hac 
ipfa multo efl vberior et locupletior , graecam quoque 
linguam addifcebat, eamque fibi adeo reddebat familia- 
rem, vt hanc fibi fere patriam feciffe videretur. Quum 
harum autem* literarum charaftere valde minuto oculo- 
rum vifum crebrius legendo fatigaret, tam hebetem quo- 
que eorum fenfum fibi contrahebat, vt ipfis, cum viri- 
lem adhuc aetatem ageret , offunderetur caligo , ita , vt 
ortae tandem fuffufionis medelam in manu chirurgica 
quaerere cogeretur. Nec Graecia tamen Latiique tan- 
tum, fed plurimos quoque, quibus nunc diuerfi Euro- 
pae populi vtuntur, ferm'ones probe callebat, ideoque 
fapientiae thefauris vix non ex omni terrarum regione 
colligendis par erat. Infignis omnino, qua pollebat, me- 
moriae vis in lioc ftudiorum genere vehementer ipfum 
iuuabat, quippe quae tanta erat, vt veterum, et philo- 
fophorum , et medicorum fententias ipforum verbis me- 
moriter enumerare poflet, easque fere totas comple£le- 
retur. Accedebat et hoc, quod ingenium ipfius erat 
alacre promtumque, ac, vti ad quaslibet artes optimas, 
fic iri primis ad pocfm valde aptum. Ingeniofum enim 
et quem elegantiflimum aetas noltra tulit, in ipfo mirati 

fui- 



WEMORIA HEBBNSTRKITII. XXXIU 

fuimus poetam. Pra^ter maximum enim poSmatum nij. 
merum, quae vel anonymo, vel aliorum cecinit nomine, 
de homine fa7tQ et aegroto carmen, quod au£lum politum- 
que edidit ante hos quinque annos, egregium huius ref 
praebet documentum , adeo, vt eum Germanorum lv- 
CRETIVM re£ie appellare poffis. Poetam tamen nec 
elTe, nec certe pofle fieri, philofophus nili vna eiTei et 
do£tus et acer, bene Nofler intelligens, et phiiofophiae, 
omnium artium procreatrici et quafi parenti a cicEaor 
HE di£lae, multum dabat temporis iludiique. Ex omni^ 
bus autcm , quae ad illius do£lrinam pertinent et referun- 
tur, partibus eam in primis in finu atque deliciis habebat, 
quae res naturajes earumque originem, caulTas, naturara 
atque vfum docet. Vniuerfae itaque et hiiloriae et 
fcientiae naturaHs amantiffimus omnia fibi reddebat co- 
gnita, vlteriusque inueiligabat, quae tria fic di£ia naturae 
regna comple£luntur. Quem latere poterit egregia re- 
rum naturalium colle£lio in Mttjeo noftro Richteria7io rer 
periunda, cui et comparandae, et in ordinem redigen- 
dae plurimum adhibuit operae ? Maius autem infuper ilu^ 
dium in plantarum cognitione, easque (ecundum optimas 
ab ipfa natura indigitatae methodi regulas disponendi artp 
collocabat. Quid? quod poil rivin vm at-que wal- 
THEiwM, Viros, quorum memoria femper nobis erit 
cara atque antjqua, ex primis omnino fuerit cum lvu- 
wiGio noilro, qui excolendi illius iludii cupidinem ia 
iunioribus noilris medicis excitaret confirmaretquc. la 
filuas igitur, arua prataque, floribus abundantia, non 
folum cum dele£la artis iludioforum manu, vt colligeret 
plantas harumque examinaret ilru£iuram , faepius excur- 
rebat, fed ipfe quoque aedificabat hortum, in eoque co- 
lebat herbas, in primis exoticas. Quum fatis autem in- 
telligeret, vel quoque maximam et vberrimam rerum 
cognitionem eife fere nihili, ea niii ad communem homi- 
num vfum accommodari poiTit: omnes quoque artes at- 
que fcientias, quae medicum» huius nomine vere dignum, 
Hebenfir, PalaeoL e non 



KXXIV MEMORIA HEBENSTRlglTII^ 

non ornant folum, fed etiam perficiunt, pari fludio» vti 
iam a primis vitae academicae annis eas didicerat, fic et 
per totum aetatis fuae tempus tra8abat , agebat amplifi- 
cabatque. Grauiffimi huius, quae Noflro competit, laa- 
dis tcftes omnino funt, et infignis, quos in noftra mufa- 
rum lede docuit atque formauit, medicorum numcrus, 
qui mulds iam in regionibus artem et docendo et facien- 
do profitentur, et fatis quoque numerofa, cuius indicem 
pauUo pofl fuppeditaturi fumus, fcriptorum copia, quae 
cum erudito orbe communicauit. Itaque multa, cur 
magni haberetur, in Noflro erant argumenta; alia tamen 
eaque certe non minora accedunt iis, cur multoab omni- 
bus bonis ciuibus amore exciperetur. Verus enim Dei 
cultus et religionis fan£litas in eo exfiflebat , ita , vt non 
officia foium, quae fummo numini, fed etiam, quae de- 
bemus vitae fociis , ex animo et femper praeflaret. Cun- 
£lisigitur, quibus praefe£lus erat, mune^ibus omni cura 
fide atque dexteritate perfungebatu», iis itaque acceptus^ 
qui fummam imperii tenent: Medicinam et docebat, et 
faciebat omni fludio, follertia atque candore, ideoque 
etciuibus academicis, et aegris, qui in confiliis eius quac- 
rebant auxilium, gratus: In egenos liberalis erat atque 
beneficus, non oratione, fed re ipfa, ideoque pari ra- 
tione ab iis aeflimatus atque dile£lus: Omnibus autem, 
quantum demum cunque poffet , inferuiendi fludio adeo 
flagrabat, vt callidis interdum et occultis hominibus eo- 
rumque fimulata bonitate captus, nimium fere huic vir- 
tuti tribuere videretur. Dignus igitur omnino fuit, cu- 
ius memoriam commenderaus pofleris, et cuius exem- 
plum, quod imitentur, tironibus artis proponamus, 

Natus erat Nofler in Varifcia, quae Saxoniae cft 
prouincia, Neofladii, quae ad Orilae fiumen fita efl vrbs, 
anno huius feculi fecundo, die menfis ianuarii decimo 
quinto, patre ioanne davide, qui archidiaconi no- 
mine facrorum ibi curam gelfit, et maire esthere 

SVSAN* 



MEMORIA HEBENSTREITIT. XXXV 

SVSANNA, ex gente gvtneriana prognata. Fi- 
lium optimae fpei pater qnidem ipfe et veri cultus diuini, 
et linguarum artiumque rudimenta docebat, fed eum 
fimul inftitutioni ioannis oswaldi thoelitz- 
scHii etDAViDis wENDLERi, illius conre£toris, 
huius vero reftoris in fchola patria digoiffimi , tradebat. 
Adolefcens iamiani , quanta ipfi ineffet ingenii vis , fae- 
piusdocebat, qui reliquis commilitonibus palmam prac- 
riperet. Graecas potiffimum litteras iam inde vsque 3 
puero vehementer amabat, et carmina iam tum et graeca 
conficiebat , et latina ; natus enim erat poeta y cui Jpmtc- 
Jua carmen numeros veniebat ad aptof. Anno feculi de- 
cimo fexto fefe conferebat in gymnafium Vinarienfe , ibi- 
que optimis praeceptoribus , et ioanne matthia 
GESNERO, conre£lore, et ioanne christopho- 
Ro KiEswETTERO, re£lorevfus, et optimi patriac- 

lis lOANNIS FRIDERIGI H EB E N S TRE ITII , tUnC 

temporis facra Vinariae , deinde vero Buttftadii curantiSf 
liberalitate prorfus fullentatus tam egregios in addifcen« 
dis litteris faciebat progrefifus , vt iam anno aetatls duo- 
deuicefimo, feculi nimirum decimo nono , a celeberrimo 
lenenfium do£tore slevoigtio, aeademiae tunc re- 
ftore, in numerum academicorum ciuium reciperetur, 
lenam vero ipfam petebat fequenti anno pod, ibique ftu- 
diis vacare conftituebat» Quum autem admodum exi- 
guas haberet opes, (pater enim o£lo genuerat filios, qui 
^mnes litterarum fludio refs dare cupiebant,) in aliorura 
beneuolentia folamen atque auxilium quaerere cogebatur; 
illud vero in lenenfi academia, vti optauerat, non inue-. 
niens Lipfiam fe transferebat anno feculi vicefimo primo. 
Si cui igitur vnquam, certe no/lrae vniuerfitati illa data 
ell felicitas, vt pluribus gaudeat emolumentis, quibus 
opem ferre poffrt indigentibus bonaeque fpei ac diligen- 
tiae adolefcentibus. Quod expe£tauerat Nofter, facile 
quoque impetrabat. Inter alios enim bene ipfi cupientes, 
breui poil, quam Lipfienfes falutaifet mufas, avgv 

e 2 STVM 



XXX^I UtUORlK HEBENSTREITII. 

stvM QViRiNVM aiviNVM, academiae noflrae poft 
mortem adhuc decus, praeceptorem rerumque luarutit 
ftrenuum nancifcebatur ftatorem et amplificatorem. Opti" 
mo illi viro femper ad manus erat, et in eius gratiami 
cum iludii inprimis botanici elTet amantiffimus, eo citius 
venicbat, quo maiore cupidine atque feruore et ipfe ixi 
illud fcrebatur. Ex diffitis itaque fae^e locis colligebat 
apportabatque plantas huic fuo praeceptori, quoties is 
fcholas habebat botanicas , vt, quicquid ad illarum per- 
tinet notitiam, artis tirones doceret, fautori inde eo ca» 
rior faclus. Quo fiebat, vt ab eo commendaretur ca- 
SPARO Bosio, mercatori famigeratiffimo , hortum fic 
diftum botanicum, itemque mufeum inflru£luro, vt hu- 
ius negotii curam in fe fufciperet. Quemadmodum aur 
tem femper moltisque modis a Bojia gente fotum ama- 
tumque fe fuiffe faepe praedicabat, fic et tunc temporis 
fatis honeftum ab illo viro merebatur llipendium , quo in 
reliqua fere cunfta fludia academica eo feliciusincumbere 
poffet. Omnium enim artium fcientiarumque, quac 
medicum doQum atque felicem formare pofTunt, fludio^ 
iiffinius omne fuum a botanicis laboribus liberum tem- 
pus illarum culturae atqne exercitio prorlus dabat. Fi» 
deliffimis itaque et dottiffimis vtebatur praeceptoribus> 
praeter iam laudatum rivinvm, i^avllio, scha- 

CHERO, ETTMVLLERO, WALTHERO, PLATNERO 

atque lischwitzio, viris omnibus, quorum me- 
imoria vniuerfitati noftrae admodum adhucdum efl ho- 
nori. Horti interim Bofiani fuae curac traditi diligen- 
tiffime omnem habebat curam, indeque b. hevcheri, 
Archiatri regii, viri in amplificandas artes nati, amicitiam 
familiaritatemque fibi conciliabat, ab eoque fortunae olim 
ilabiliendae fpem acquirebat, tamen non fpe folum, fed 
veris patrocinii eius documentis paullo poft fruendi habe- 
bat opportunitatem. Illius enim viri confiliis atque com- 
mendationi potiffimum tribui debet illud iter, quod ex 
Clemeuiiffimi NoflriRegis, avgvsti fecundi, volun- 

Ute 



MEMORIA.HEBENSTREITir. XXXVII 

tate atque mandato Nofler cum fele£la comitum manu in 
Africam fufcipere iubebatur. 

l^ Poilquam eaim anno feculi vicefimo feptimo artiunji 
Kberalium atque philofophiae roagiftri a Lipfienfium Phir 
iofophorum Ordine, tribus vero annis poft a Medicor 
rum Collegio do£loris medici honore, titulo et priuiler 
giis exornatus fuerat; Potentiffimus verp Nofler Rex eo- 
dem temp.ore ad augendam rerum naturalium Dresda^ 
aiTeruatarum colle£lionem , potirfimumque ad obtinenda 
rariora aninialia exotica , etviua, etinexuuiis> fi viua 
afferri non poilent, vel certe in partibus cognofcenda, 
harum rerum peritum in varias Africae regiones ablegare 
conftituerat : Optimo Regi a fuo medico, iam laudato 
HEvcHEiio, commendabatur Noller, huic perfoluendQ 
negotio prae aliis aptus, linguarum peritia nimirum cla- 
rus et in vniuerfa hiftoria naturali verfatiffimus. lllucl 
nunc ipfi primum dabatur in mandatis, vt focios fibi eli- 
geret, quorum opera adiutus omnem hiftoriae naturali? 
ambitum, quatenus in Africae prouinciis liceret , emeti- 
retur atque inueftigaret. Quam pb cauffam in focieta- 
tem adfcifcebat christianvm avgvstvm ebers- 
BACH, adiun£li nomine ele£lum , christ|anvm 
GOTTLiEB LVDwiG, qui nuuc Decani muuere 3pud 
nos fungitur, tum vero botanices in primis inueftigandae 
qaufta itineri committebatur, zachariam gott- 
LiEB scHVLZE, cui anatomici officium , 1 A N N E M 
HENRicvM BVECHNER, cui omuium ad rem occo- 
nomicam focietatis pertinentiurti cura tradebatur, tan- 
demque c h r i s t i a n v m s c h v b e r t , piQorem , qui 
^acerte, quae apportari non poffent, depingeret. Cun- 
£tis deinde ad fufcipiendum iter neceffariis in fuum ordi-. 
oem reda£lis, illud die menfis o£lobris vicefimo tertio, 
anno feculi tricefimo primo Nofter inibat, litteris eum in 
iinem commendatitiis munitus, quas aMagnaeBritanniae 
(jalliaeque Pvegibus., Belgiique foederati Ordinibus acce- 

c 3 perat. 



XXXVm MEMORIA H IBB E NSTR ElTn» 

perat. Qnemadmodum autem tovrnefortivs non-i 

nullas Aegypti partes olim perluftrauerat,. fic et noftra 

focietas feptentrionalem Africae regionem, quam Barba- 

tiam vulgo vocant, perquirere, deinque iter fuum ad 

deferta loca regionesque occidentales ad promontorium 

vsque fic diQum bonae fpei dirigere , et intra trium an- 

Horum fpatium abfoluere debebat. Germaniae itaquc, 

Heluetiae Galliaeque partem ca tranfiens , die menfis de- 

cembris decimo feptimo eiusdem anni perueniebat MaffiA 

liam, ibique ad vicefimum quartum vsque diem lanuarii 

fubfequentis anni clobccxxxii commorata, nauim AI* 

geriam verfus direitam confcendebat , tandemque pod 

iter taedii periculique plenum dievicefimo fexto Februarii 

Africam intrabat. Tempore aliquot menfium Algeriae 

confumto, vicinaque regione faepius peragrata, medio 

menfe lunio in prouinciam, quae imperii Algerienfis ori* 

entalis pars eft, Conftantiam, i^ariis antiquitr*tis monu- 

mentis claram , tum in infulam Tabracam , ob corallio- 

rum pifeaturam celebrem , Bizertam vsque vrbem a ve- 

teri Vtica haud procul diftantem> naui fe transferebat, 

itineris huius parte reliqua per continentem terram Tune- 

tom vsque produ£la. Principis autem Tunetini {Bay^ 

aduerfus chriftianos odium erat tantum , vt itinera , per 

fui imperii fines profequenda, noftrae focietati prorfus 

interdiceret. Tripolin itaque naui petebat heben- 

STREiTivs, LVDWiGivM valdc acgrotantem Tuncti 

relinquere coa£lus. Die decimo quinto decerobris Tri* 

po!i fecedens iter fuum continuabat in infulam Melitam, 

vbi fub initium anni cbbccxxxiii. appellebatur. lvd- 

wiGivs interim, fanitate recuperata , Principis Tuneti- 

ni beneuolentiam fibi focietatique conciliauerat, adeo, 

vt iter ad confinia vsque defertae regionis, Saarah di£lae, 

pergere liceret. hebenstreitivs itaque Tunetum 

reuertens hancque principis veniam percipiens feque- 

bitur LVDWiGiVM, et praeter alias imp^ii huius pro- 

uincias, cam praecipue tranfibat, quae Gerid fiue Bled el 

Qerid, 



MEMORIA HEBENSTREITII. XXXIX 

(jerid, vnde corroptum nomen Bilidulgerid , dicitur, 
inter Tunetanum regnum atque Tripolitanum fita, ab 
cxigua latitudine ad maris littora femper in maiorem am- 
plitudinem ad deferta vsque loca fefe extendens, vete- 
rumque forte interior Libya credi poterit. Antiquitatis 
monumenta infignia rerumque naturalium egregiam vber- 
rimamque ibi copiam obferuans, quantum poterat, col- 
ligebat. Tunetum reuertebatur die decimo quarto mar- 
tii 5 triftiiTimo de optimi fui Regis morte nuncio ibi per- 
culfus. Iter enim vlterius profequi non licebat; hinc 
reditum in patriam meditans per Galliam Belgi-ique foe- 
derati prouincias proficifcens , menfe Odlobri ciusdeni 
anni Dresdam redibat , fatis numerofam colIe£larum re- 
rum copiatn et ipfe et per lvdwigivm afferens. 
Hic vero Tuneti a focietate feceflerat inque naui aliqua 
Anglica Hamburgum fecerat iter, vt viua animalia , ipfius 
curae commifla, eo facilius pofTet adducere. Huius qui- 
dem itineris totius rationem e fuis atque fociorum fche- 
dis in libri aliquam formam redigere inque publicum 
vfum edere Nofter voluerat; fed, vtiin ipfo continuan- 
do itinere per regis obitum , fic et in exaranda eius de- 
fcriptione per grauia nimisque multa , quibus Upfiam re- 
uerfus implicabatur , negotia impeditus fuit. 

Phyfiologiae enim docendae munus publicum , eo 
abfente, per mortem ettmvlleri iam vacuum 
faQum, illico poll reditum fufcipiebat codem anno 
cloloccxxxiii, die nouembris vicefimo fecundo, oratione 
ideo habita , qua per illud iter fuitm coUecli obferuatia* 
num thefauri partem publicare incipiebat, antiquitatiim 
nimirum Romanarum per Africam repgrtarum memoriam 
recolens. Ab-illo tempore totum fe dabat noilrae 
Lipfiae, et medicinam faciens inter cines, et illam do- 
cens artis lludiofos, ab vno munere academico ad alte- 
rum proue£las. Anno enim feculi tricefimo feptimo 
anatomiae et chirurgiae, quadragefimo fexto patholo- 

c 4 giae, 



XL MEMDRIA HEBBKSTHlfTIl*! 

giae, taodemque biennio elapfo, poft b. PLATNteRl, 

femper nobis adbuc cari, mortem, therapiae Profeflfor 
VDaque Medicorum OrdinisDecanus, quadragefimo fext© 
poft b. wALTHERi obitum poliater Lipfienfis conftitu»- 
tus, ante iter autem fufceptum Imperialis Academiac 
Naturae Curioforum, pofl illud vero confetium Re* 
giae fcientiarum Maflilienfis Socius nuncupatus, iis mu^ 
neribus cun£tis , vti et reliquis ad ea pertinentibus officiis^ 
fingulari prorfus ftudio indefejQTaque induflria femper fa* 
ciebat fatis. 

Matrimonium bis iniit, vnum anno cbloccxxxviiii- 

CUm lOANNA WILHELMINA, CX IVNIA gCUte Or- 

ta, ex quo iilium permultae fpei, georgivm erhe- 
istvM, adhuc fuperftitem fufcepit; alterum autem anno 
cbloccxxxxi. fuaniffima ifta coniuge primo iam coniugii 
anno in puerperio extin£lai cum christiaka evi- 
Oenia, ex celebri gente bosseckia, quae fepteai 
ipfi peperit liberos, ex quibus adhiic quinque optimo 
patri fnperfunt, Quamuis autem a natura validum cor* 
poris habitum accepiffet Nofter, laetaque vt plurimum 
fanitate fruitus fuiffet, fub iinem tamen fuperioris annd 
ab ifta febre maligna petechiali , quac poft cladem illam 
Rosbacenfem triftiffimam inter noflrates ftragem fecit> 
correptus, ei paullo poil, die nimirum decembris quinto, 
fuccubuit, magnum fui defiderium apud orbem erudi* 
tum , vtramque noftram ciuitatem et amicos relinquens, 
pii, do£h, fuauis omniumque diligentiflimi viri perpc- 
tuam laudem adeptus. 



^ . >^ 



INDEX 



^ ii^ ^g^gbs g— •^ K^ 



INDEX SCRIPTORVM 
A B. H E B E N S T R E I T 

EDITORVM. 



D 



LIBRI. 

e vfu partium carmen , feu phyfiologia metficai 
ad modum titi lvcretii cari, de rerurn 
natura, in gratiam anditorum concinnata, Lfpfiae 
1739- «• 

Pathologia metrica , feu de mori>is carmen, in gratiam 
audjtorum concinnatum. ibid. 1 740. g. 

Mufeum Richterianum 5 continens fofTiHa , animalia, 
vegetabilia, marina, illuftrata iconibus et commen- 
tariis D. 1. E. H. accedit ( i. f r. c h r i s t 1 1) de gem^ 
mis fcalptis antiquis liber fingularis. ibid. 1743. fol. 

UccKxtoXoyiX^ Therapiae , qua veterum de morbis cu- 
randis placita recentiorum fententiis aequat , Speci- 
mina XXXV. ibid. 1748- i754' {Sunt illa fpecimU 
na et dijfertationes , et programmata in variis occajto» 
nibiis , quas munera academica Nojtro Jiippeditaiant^ 
confcripta.) 

Anthropologia forenfis, fiftens medici circa rem publi- 
cam cauffasque dicendas officium, cum rerum anato- 
micarum ac phyficarum , quae illud attinent, expa* 
fitionibus. ibid. 1751. g. *) 

Idem liber. Editio altera c. fig. acneis. ibid. 1753. 8. **) 
c 5 '£|>I- 

•; Vide, fis, Comment Lipf. Vol.I. P. III. p. 3^5» 
♦*; V. Comment. Lipf Vol. U, P. IH. p. 41 g. 



XLH 



-^^INS^'-' 



E^j?yjf(T/s' ovofAoitciov rcov Tj-Fg/ TfccS^oov. Excgcfis nomi- 
Dum graecorum, quae morbos definiunt. ErklUrung 
griechifcher Worter von Krankheiten des menfchlichen 
Korpers. ibid. 1751.4. *) 

De homine fano et aegroto carmen , fiftens phyfiologiam, 
pathologiam, hygienem, therapiam, materiam me- 
dicaxn: ' Praefatur de antiqua medieina carmen : fub- 
ne£tuntur fimiles po^tarum fententiae, accedunt fin- 
gula quaedam carmina. Lipfiae, 1753-8.**) 

Ordo morborum cauffalis. Specimina VII. ibid. 1754* 
/,» ;I757* 4* Qtidem programmata academica conti^ 
^..;,,»Mur.y 

Aetiologia chemica feu expofitio cauffarum fani et aegro- 
tl hominis fecundum principia chymica, differtatiun- 
culis clarilfimprum quorundam iuuenum expofita, c. 
indice neceffario. ibid. 1757. 4, C^Academicas difi 
fertatiimculas numero feptem compleciitur haec aetio^ 
logia.) 

Tentamen philologicum medicum fuper aetii amideni 
Xynopfis medicorum veterum libris odo, poil illos 
o£lo, quos ALDVS MANVTivs Vcnetiis 1 7 3 4. 
cuulgauit. ibid. eod. 4. 

Praeter ea praefatus efi: beatus ille Vir ad libros fequen- 
tes: D. NicoL. BORNERS Phyfic^ oder vernunfti* 
ge Abhandlung naturlicher Wijfenfchaften. Leiptig^^ 
1735-8. 

D. CHRISTIAN COTTHOLD SCHWENKE VOm ge* 

funden Landleben cet. ibid. 1751. g. 



10, 



•; Vide Comment. Lipf. Voi.L P. III. p. ^7%. 
*0 Yid.Comment.Lipf. Vol. II. P. IILp. 535, 



io. lAC. WOYTS Gazophylacium iriedico - phyficum, 

oder Schatzkammer medicinifch - und natiirlicher D/«- 
ge in ei7ter richtigen und ordentlichen Alphabeth. Ord" 
mng, Leipzigy 1751- 4- maj. c. f. (^Huic libro ad* 
ditiu fuit ille iamiam recenftus: 'E^f^yrja^s cyouoc* 
rm cet.) 

D. A N T o N. HE I N s Pharmacia rationalis, oder vernUnfi 
tiger Gebrauch auserlefener Gencsmittely ibid, 1757. 
4. maj. 



DISSERTATIONES. 

De continuanda Riuinorum induftria in eruendo planta- 
rum chara£lere. Praefide 10. c H K i s T O P H, 
LisCHWiTZ. Lipfiae, 1726. 4. 

De ordinibus conchyliornm methodica ratione inflituen- 
dis. Pvefp. 10. GEZAVR. Lipfiae, 1728- 4. 

De vitiis nominum in fignificatutcntaminaquaedam.Refp. 
10. CHRISTIAN. BARTHOLOMAEI. ibid. 
1729. 4. 

De viribus minerarum et mineralium medicamentofis, 
pro gradu do£loris. Praefide 10. CASP. KiiCH« 
LERO. ibid. 1730. 4. 

De fenfu externo , facultatum in plantis iudice. Refp. 

CHRXSTIAN GOTTLIEB LVDV/IG. ibid. 

eod. 4. 

Definitiones plantarum. Refp. CHRIST. AVG. EBERS- 
BACH. ibid. 1731» 4- 

De indicatione medica. Refp. GEO.AVG^langgv th, 
ibid. 1733. 4. 

De 



Pe vraliydrargyri interno ad mentem recentiornm. Refp, 

C H l^ I S T O P H* F R I D. S A R T O R I O. ibid. 
17^5. 4. 

pe partium coalefcentia morbofa, von den widernatur- 
tich - ziifammengewachfefien Theilen des menfchlichen 
Korpers. Pvefp. GOTTLOB C AROL. SPRINGS- 

^ a.f;^Li>. ibid. 1738. 4. 

■ ''''»■'•. 

Dc dentitione fecunda iuniornm. Refp. 10. A N D R. VN- 

GEBAVER, ibid. 1738. 4. c. f. 

De morbis ex peruigiik>. Pvefp. 10. CAK, pvscher. 
ibid. 1740- 4* 

De ptilfu inaequali ad mentem galenj de cauflis pul- 
fuum. Refp. 10. andr. vngebaver»^ ibid. 
1741-4. 

De^pitonibus laboriofb partu nafcentibus. Refp. AN-r 
ton. heins. ibid. 1743. 4. c. f. 

De pculo lachrymante. Pvefp. 10.. FRip. KypPE, ibi^. 

cod. 4. 

Hiftoriae naturalis FofliHwm caput de Terris. Pvefp. i o. 

GEO. LVTHER. ibid. 1745. 4. 

Exercitationes adolefcenti aetati falubres. Refp. frid.. 
SAM. 5PARR. ibid. eod. 4. 

Funiculi vmbilicalis humani pathologia. Refp.io. ANDR. 

LEHMANN. ibid. 1747. 4. C.f. 

De metafchematifmo morborum. Refp. 10. GOTTLiEit 
M E Y E R. ibid. eod. 4. 

De fufpe£la valetudine. Refp. 10. CHRISTOPH. el- 

hard. ibid. 1757- 

PRO- 



PROGRAMMATA. 

De organis pifcium externis. Lipfiae, 1733. 4- 

Anatome hominis recens nati repetita. ibid. 1738. 4. 

De bafi caluariae. ibid. 1738. 4- 

De methodo cerebrum incidendi. ibid. 1739. 4, 

De arteriarum corporis hnmani confiniis. ibid. eod. 4* 

De rarioribus quibusdam oflium momentis. ibid. 1740. 4, 

De diploe offium. ibid. eod. 4. 

De venis corporis humani. ibid. eod. 4. 

De vaginis vaforum. ibid. eod. 4. 

De methodo plantarum ex fru£lu optima. ibid. cod. 4. 

De medici cadauera fecantis religione. ibid. i74i>. 4. 

De flexu arteriarum. ibid. eod. 4. 

De medicis archiatris et profefforibus. ibid. eod. 4. 

Devermibus, anatomicorum adminiHris. ibid, eod. 4. 

c. fig. 
De vafis fanguiferis oculi. ibid. 1742. 4. 
De infe£lorum natalibus. ibid. 1743, 4. c f. 
De mediaftino poftico. ibid. eod. 4. 

De corpore deli£li, medici fecantis culpa incerto. ibid, 

eod. 4. 

De venis communicantibus. ibid. 1744. 4. 

Hiftoriae naturalis infectorum inflitutiones. ibid. 1745. 

De foetu vegetabili. ibid. 1747. 4. 

De ordinibus gemmarum , verbis C. P l i N 1 1 fecundi ex 
eius naturah*s hifloriae libr. XXX Vll. ibid. eod.4. 

E'J7r^«7/oc ccyocB^ ^ccr^^i^ celebri exemplo beati i. z. 
PLATNERL ibid. 1748. 4- 

Medi- 



Medicinae cum iurisprudentia comparatio ad recoTen- 
dammemoriam anniuerfariam Silverfjleinio ' Pilnicka" 
manam. ibid» i^4g. foh 

De cura pafcuorum. Lipf. 1752. fol. 

Ilfg/ ccvo6(pa»iyfaeooS', de declamatione, antiquae gymna- 
fticae parte, ibid. 1753. 4. 

De laelionibus ex difpofitione vulnerati morbofa letiferis-' 

ibid. 1755« 4- 
De obfequio principum erga medicos, ibid. eod. 4. 
Mifericordiae limites in exercenda arte^ ibid. 1 756. 4* 

AETil AMIDENI Av£>C(Jcray lib. IX. caput XXVIIL 
exhibens tenuioris inteflini morbum, quem ileon et 
clioirdapfum dicunt , vna cum veterum fuper hac ae- 
grotatione fententiis. ibid. 1757. 4, 

ORATIO. 

Oratio aufpicalis, qua antiquitatum Romanarum per Afri- 
cam repertarum memoriam recolit. Lipiiae> I733.4* 



tALAEO- 



PALAEOLOGIAE THERAPIAE 
CONSPECTVS. 



I. De officio medici clinici. Pag. 3 

II. De officio medici forenfiSc P. 25 

III. De prophylaxi morborum, - P. 51 
lUI. De diaeta prophy!a£lica in genere. P. 7g 

V. De diaeta prophylatlica ad morbos primarum 

viarnm. P* 95 

VI. De diaeta prophylaQica ad morbos viariim , 

remotioriim. * P. 112 

VII. De tempore in morbis. P- 134 
Vin. De temporibus febrium propriis. P. 177 
VIUI. De vi vitae ad iudicandos morbos. P. 202 

X. De motibus criticis in genere. P. 238 

XI. De fymptomatibus fignisque criticis. P» 258 

XII. De motu cordis et arteriarum , fecundum 
tempora morborum vario. P. 278 

XIII. De fluxu inteftinorum critico. P. ^o^ 
XIUI. De diurefi critica. P. 316 

XV. De excretionibos cutaneis criticis. P» 334 

XVI. De fputo critico. P. 3^9 
XVJI. De haemorrhagiis criticis. P. 364 
XVIII. De morbis criticis. P. 376 
XVIIII. De indicatione formanda. P. 390 

XX. De indicationibus communibus. P. 404 

XXI. De indicatione mutante fiuida. P. 419 

XXII. De indicatione mutantc folida. P. 465 

XXIII. De indicatione vitali. P. 479 
XXIIII. De indicatione euacuatoria, P. 489 
XXV. De indicatione mitigatoria. P. 521 



XXVI. 



XLVIII CONSPECTVS. 

XXVI. De cognofcendis medicamentorum facul- 

tatibus. P. 539 

'XXVII. De fonte auxiliorum diaetetico. P. 554 

XXVIIf. De fonte auxilioruni therapeutico-nie- 
dico, deque fluentibus ex illo medicamentis> 
primas vias purgantibus. P. 57^ 

XXVIIII. Dc fonte medicamentorum , remotas 

vias purgantium. P. 602 

XXX. De antifpa/licis. P. 634 

XXXI. De alterantibus. P. 641 

XXXII. De fonte auxillorum chirurgico. P. 659 

XXXIII. De chirurgia partium mollium. P. 675 
XXXIIII. De ehirurgia ofrium. P. 686 
XXXV. De chirurgia efiicaciori eorum, quae 

auertenda vel reponenda funt. P, 699 

ORDO MORBORVM CAVSSALIS. 

I. De methodo.morbos ordinante. P» 717 

II. De genere morborum ad artis vfum confti- 

tuendo. P. 73X 

III. De characilere ad genera morborum confti- 

tuenda optimo. P. 742 

IIII. De notionibus fimplicibus ad conflituendos 

morborum ordines ex folidorum indole. P. 753 

V. De notionibus morborum fimplicibus, ex ra- 

tionibus fluidorum. P. 770 

VI. De limitibus generum morbi. P. 792 

VII. De incerto morborum genere. P. 804 



^=s^l ^i ^ 



PALAEO. 



PALAEOLOGIA THERAPIAE 

QVA VETERVM 

DE MORBIS CVRANDIS 

PLACITA POTIORA 

RECENTIOR.VM SENTENTIIS AEQVANTVR 



HebenJlr.Valmif 




^J^RJ^^ ' " 



nAAAIOAOriAS THERAPIA1& 

SPECIMEN I. 
DE OFFiCiO MEDICI CLINIGI. 




^uamuis difciplinis , quae artem faciunt or- 
nantque , oinnibus falutaris fcientiae con- 
ditores inflrufti haud fuerint caruerintque 
anatome exquifitius culta , de vfu partium doftrina 
politiore, et medicamentorum , quae fimplicia cor- 
rigit et mifcet, theorla; quamuis etiam aliis, ad ne- 
gotium fanitatis procurandae aptis, quarum copia 
nunc data eft, eruditionis philofophicae aeque ac 
medicae genefribtis, cdrporum nempe naturalium 
per effeftus fuos cognltione feu phyfica, potiffi- 
mumautem dernonilratione, quae mentem medi- 
tatiQne facili et diilinda de proportionibus ac vi- 
ribus rerum inftruit, fciHcet mathematica, faerint 
deftituti; ita tanien a ratione etvtilitate haud abfunt 
medicoi-urn graqcorum aeque acjatinorum'^) prae- 

A 2 cepta, 

*) Mire hoc de argumento ollm et nuperrime difputatum 
eft. Alii iiihil bonum reputarunt , niii quod veterefi 
edixerant , et cum iis errare , quam verum videre ac 
profiteri maiuerunt, alii eos, tanquam fenes deiiros, 

riden- 



4 ^ D1E OFFICIO MEDICI CLINICT. 

cepta , vt turpe fit cum illis fentire , loqui vel face- 
re. Nolim equidem Hippocraticum illud, quod 
Arabes omnes et commentatorum turba fubierunt, 
famulitiumet iuratam aliquam iuxta placita antiquo- 
rum de vita hominum decernendi, veluti religio- 
nera, commendare; at feiigendas ex decretis vete- 
ris fcbolae quafi aureolas et leftiflimas , quae his 
interfunt, fententias effe duco, veluti id a praeftan- 
tiflimis viris , qui cum arte fapientiam et graecarum 
Hterarum ftudium profeffi funt, fa£lum effe 4ntelli^ 
*go, vt fcripta fiia decreds hippocratis, celsi, ga- 
LENi, aliorumque probatae fidei auftorum, quos 
temporum iniuria fupereffe pafla fuit, teftimoniis 
CQhdecorarent. Nec dulce tantum, honeftum ac 
pium, fed et vtile effe puto, haud negligere eos, 
qui prima fcientiae fundamenta iecerunt 0« Qua- 
propter rem auditoribus (leftoribus) meis haud 
ingjratara fafturum me effe arbitratus fum, fi thera- 
pae *) praecepta ex omni antiquitate colligere , et 

illiSi 

ridendos ac fperneridos cenfaerunt At vterque male: 
Nam ii fpe^es ea, quae ad artem contemplatrlcem 
pertinent, manci funt ac intuti duces ; at fi artis ope- 
ra et oiHcium medici velis , htjsce maguos viros legif- 
fe poenitebit tieminem. Sed de his in praefatione pli^- 
ribus. G. 
a) Ita HippoCRATES De Vet. Medicina %. 3, p. 15- T. I.; 
ed. Lind. fuo iam tempore fentiebat: 'A^x^ xui o^os ii/ftj' 

tt (liv i^ roi iv^tjyJv» ajw^, sk tstwv ogjuufA.tvos , i^itrifit. _ ': 
Principium et via inuenta funt, — longo poft tem- 
pore et reliqua inuenientur , li quis aptus eft , et in- 
uenta nofcens, iftis compulfus, quaeiit. 
*) Omnis veterum medicorum praeftantia, quantum equi- 
dem fcio , in eo quaerenda eft , primum vt artem mor- 
bos bene obferuandi , fuis fignis internofcendi , accu 
rate ac dextre defcribendi beile calleant, deinde vt cu- 
randi rationem naturalem edoceant , hinc vero etiam- 
num digni fmt, quos uiagiftt*os ac duces fequantur me- 
dici noftri. G. 



- / 



DE OFFICIO MEDICI CLTNICI» § 

illis , qui nunt in vfu funt, fentiendi, loquendi fa- 
ciendique modis ad latu^ ponere fufciperem. Effi- 
ciam iJlud fcriptionibus academicis, quarum elabo- 
fandarum opporcunicaterri nobiliffimorum iuuenum 
academicus ardor mihi frequentem faciet, quo in 
negotio duplicem mihi finem propofui, alterum, vt 
graecae linguae exftinftum penes quam plurimos 
amorem refociliem, alterum, vt morbos curandi 
regulas ^), fub pallio eruditae linguae abfconditas, 
exponam , nec dubito , fore, quo excitati ad leftio- 
nem fontium artis noftrae iuuenes inuenturi fint abi- 
plilTimum veteres liberaliter imitandi argumen- 
tum ^). ' 

Dicendi initium de ipfis fanitatis conjtliariif 
deque eorum^ quod gerendum fufceperunt , ojpcio *) 
capiam. Proxin^o ab artis incunabulis teropore 
fuerunt, vti nunclEtiam funt, qui fcientiae celebri- 
tatem afFeftarent, at in negotiis gerendis hebefce- 
A 3 rent, 

b) GALENVS L. Quod optimm medicus Jtt etiam PhilofophuSy 
p. 359. T. II. ed. Chart. Mvj^' tj xxd-u«i^ xoX&iov h xo^oc* 

Nec veluti graculus aut coruus de verbis vna difpu« 
tandum , fed ipfa operum folerter indaganda eft veritas. 

C) GALENVS ihidem. ^tXo(To(ptjrkv ifuTv hi fr^urt^ov ^ ajttg 
'iTPTTOK^cirits xKtjB^vos iff/uiv ^fXtorxl , kuv rSro iroiw/ucsv ^ xiiv 
xfjokvet 1u.f1 'Ko(.§u7c\fia Us , «XX« i{^ ^tkrUs tlvr^ yivi^ut, 
fjL^v^uvQvrus /uiv , 'ocru xocXoos gxavtft yiyguirruty ru keivrovrob 
^' uvr^s tvgtaxovrus. 

Philofophandum nobis primum eft , fiquidem hippo- 
cnATis vere fumus imitatores; fi illud fecerimus, nihil 
impedit , quo minus non tam fiiniles illi , fed et melio- 
res illo euadamus, difcentes, quae bene illi fcripta 
funt , quae autem fuperfunt , ipfi inuenientes. 
*) Haec medicorum officia veteres raro folebant fingula- 
tim percenfere , fed pafiim et quafi aliud agendo. Vbi- 
que tamen id voluerunt , vt medicus fit vir probus et 
artis fuae gnarus, ciues vero fugiant, qui demum 
cunque nomine medici funt , non re. G, 



6 0E OFBICIG MEDICI CLINICI* 

reat , fubliitiiori doSrinae dediti, fcientiarum au-^ 
tem,quae peritiae medendi fundamentum flernunc, 
negligentiores/^): Alii fibi plurimum, aegris pa- 
rum commodi, lucri caufia artem faciebant, per 
fora circumeundo , et fanitatem, veluti vendibilem 
mercem, exponendo, verbofi fuarum virtutum 
praecones ^), a quibus abhorrebanc genuini medi- 
ci, tanquamartis opprobriis /), et in fumma fcien- 
tiarum/ad fanicacem procurandam facientium, igno- 
rantia verfantibus V?) ; quanto • peiores erant, qui 

breui 

d) <1aL£:NVS de Philofepho optimo medico, p. 35^.11. «Vw 

■ ' jjrXojtj;!' , i^ diKTtXcii/cVf Ij /uiysB^os ^' tj r^v tp^qs rx Troi^oiiidfASvc» 
xoivoovincv , cfXX^ i^i r^v Bsa'Lv.s'7i:ita,vruti .\^ .' ' ■ 

Ita circihas (pliilofophiae difciplitias^-verfantur, vt 
non tantam vniascuiusque vifcerum effentiam aut textu- 
ram, aut formam^ autmagnitudinem et cum accumbentir 
bus communicationem-, fed et fitum ignorent. 

6) 'Ifjr^oi (^viu^yj futh TtoWot ^ fj)yw J? Wy%t;^ fitoicot, Medicl 
gioriatione multi, opera autem oinnino pauci. hippocr. 
de Lege §> i. p. 41. I. 

'hvccxwXhvTss sv TtoK^ai. Circumeuntes in vrbibus. 
Ibid. §. 3. p. 42. 

Hos infeaatur.C. pltn. Hi{l.Nat. L. XXX. i. In hac 
artium fola euenit, vt cuicunque rnedicum fe profeilb 
ftatini credatur , cura fit nuUum periculum in alio men- 
dacio maius. Nulia praeterea iex , quae puniat infci- 
tiam, nullum exemplum vindiftae. Difcunt pericuiis 
noftris , et experimenta per mortes agunt , medicoque 
tantum hominem occidiffe fumma impunitas eft. 

<^(x^^uiieis «V/v, ait GALENVS 1. C. p. ^59. «x iotr^oc, f(^ 
^gmrix^ TJf r^x^V ^f^^ rsvuvrlov 7] ^sCpVHiv oc ^cXo^^yj/uurQt, 

Venditores pharmaeprum funt, non medici, et vtun- 
tur arte in contrarium , quam nataeft,lucri cupidiho- 
mines. 

f ) mfpocRATES appellat 'EXfV%«^ Malae notae homi- 
nes. In Praeapt. §. 6. p. 63. I. 

g) 'Ev P^vBi^ drex-^in^ lovyocsy la fuudo ignorantiae verfail- 
tes. Ibid, 



DE 0?FIGTO MEDICr CLINICr; J 

breui^) fludio fe artem complexos efle rati, magna 
proteruia falutis arbitrium in fe fufcipiebant , opti* 
mos autem quosuis fufque deque habebant,:.et con- 
uiciis profcindebant 0- Ab ifta morum ferQcia lon- 
ge abfunt, qui fjpientiae lludium fimul cum arte 
coimit. Quali fcientiarum apparatu aegrorum cu-i 
ram fufcipi oporteat, quantus etiam fit vniuerfae 
medicinae ambicus, illi raro praeuident > qui anw 
mum praecocius eidem addifcendae dedicant. Qua- 
re in ipfo limine monendi funt^tyrones, iramenfas 
illis difcipiinas exhauriendas ^) , magnis cum aeru- 

A 4 mnis 

h) GALENVS L. de SeB. dd Intfcducendos. Ms^opvJris a.i§t. 
cii if(^ crpi^i^y j^ juijijtv %i '^oXjfv T«;)^<5'«e yvai^fjvocf dvvxfitsvtp. 

Methddicorum feftae dediti perhibent , nec magnam 
ttiediciriam , nec difFicilem elTe, facilem et luculentam, 
^ iet meniibiis fex omnem celeriter edifcendam. 

l) T_^ di. Aoycov i HceXcuv rix^^V "^^ '*'°''^ oiWots iv^f]/usvx cii^V'' 
vetv - • ' - iyJri hxht ivvsaios sTriS^VjUtf/uci rs y^ 'i^yov etvocf^ 
dXXu HuroeyysXijj fjMJKKov ^vaios fi «Te^v/j;^» 

Verborum pefiimorum artificio ab aliis inuenta de- 
turpare, non videtur fapientiae inftitutum et opus &^X<^j 
fed conuicium potius inftinftu naturae , quam infcitiae. 
Hipp. De Arte §. i. p. i. T. 1. . : 

k) Artem exercitaturum qu^e fcire oporteat, GA^^-P^^vs 
Joco allegato , De optimo medico philnfopbo, p. 5 5 § . JI, ^ 
vberius docet : crcofp^orrvvtjs ylv (plXos^ }Lcits§ ys y^ xXijB-eiUS 
-V srut^os oy clX7jB:vs tyjrfts silvoproif j )^ /uiv J« y^ XoyiyJ^v 
fjA^ooov cxffxciv %ix^*y tS yvmocfj •Koax, roi nuvroc x%r sidtf Tff^^oy 
^ivij vosYiy^ocrt/c ^zoc^^eiy }{^ otios i(p' szoisris XfjTtriov svaeiiiv 
Tivx ix/ix.u.tu>v^ 

Prudentiae amicus, vti et veritatis focius, ille demum 
genuinus medicus inuenietur. Et quidem oportet ii- 
3um cogitandi artem exercere. vt cognofcat, quales 
fmt omnes , fecundum fpecies et genera morbi, et quo- 
jnodo ad vnumquemque capienda iit indicatio cura- 
tionum. 

Et paullo poft, p. 359. ^vffiv yivooffxeiv rwv is^ca/uuruv ^ 
ivfcyeixs c^yocvcov ^ t^\x§^ocs ^ogim ^ ii^ $iu<po^us yofftjy^nitcov 
r^ ^s£o(7rawv iv^^iets^ ' ^ • - 



8 DE OrFIClO M.ED'1CI CLINICI;^ 

tnnis ac miferiis, dam faciunt artera, illis confliSan" 
lium, fatiusque effe, nifi mentem, veritatibus con'' 
iefhira aucupandis aptam, felixque ingenium fecum 
afferanc, ad alias difciplinas diuerti 0, quamuis 
nuUafit, etiam ex vilioribus, quae non *^) fxciSTjm 
v.ct,)uf:'/.v\mifcientiam€texercitium^ poftulet. Poft- 
quam ergo iftis , quae artem vtilem efficiunt , auxi- 
liis inftruftus ad officium generi humano praeftan- 
4um accedit artifex, noHt arbitrari, in tenebris 
palpandum:, aut fortunae vel inopinato cafui falu- 
— -i:.?; m\ij ■ , ten^ 

Naturam cognofcere oportet corpormm , eff^ftus or- 
ganorum, vfnmpartiumj differentias morborum, cu- 
ratipnum indicationes. 

Jdem L. De opt, SeBa. Tl^uiTQV ii '^a rtjv ^vcfiv rm 
§0i]5fn4Aoirm t^ rtjv %f ««v, vv feu^sxfTOCfy /u-^ dyvoav, , 

Primum oportet naturara auxiliorum et vfum, quem 
praeftant, non ignorare. _ . 

Idem L. DefeBa adTntroducetjdos,c.i.p^2^'6.tI, 

' if}f£t^V vyietvwv 3^ voffs^oov Im^vf**}* vyietvx /uiv r* rs ^vXaV- 

tovrot rfjv kffotv vyi^uv tf^ ra. rtjv dis^pS^ot^/usvtjv dvxffw^ovra* 

voas^oi $i r svuvrtoi r^TftJy, t^eiroij diy.(potv o (tjrgos rijs- 

yvwtfsins. 

Medicina eft falubrium et infalubrium fcientia. Salu- 
bria quidem , quae exiftentem fanitatem cuftodiunt , et 
corruptam conferuant. Infalubria autem his contraria. 
Vtrorumque cognitione medicus indiget. 

D^atius effe non fufcipi negotium, quam infeftum relin- 
qui, illuftrari poteftfimiii, quod extat apud galenvm 
in IntroduSHone feu Medico. 

* Q.(txt§ no^/ fiv/it^v^rv} cttptrturtgov i ro ir§iv h xtt/uSvx i/u. 
9ft<rm ^ ^(KTrtguiooffu^ocf , ^ ^a/u.u^svnx tfof) Ktv^vivovrec 
iic(pvynv. 

Sicut et gubernatori optabilius , antequam in pro- 
cellam incidat , in portum concedere , quam procellis 
cxagitatum et periclitantem effugere. 

01) 6AL. ibid. * yug v<pcivri)5 tj (r>evroTO/uos uyocB^os uvtv ^a^-jf- 
vews rt f^gc) dtTKijascvi. 

Non enim textor aut coriarius bonus fme fgientia et 
exercitio. 



©E OFriCIO MEDICr CLINICI. 9 

tem humanam relinquendam effe ")• Firma deberit 
effe artis principia, et in ipfa veritate repofita % 
quamuis eorum ad vltimum finem deftinatio faepe:. 
lubrica fitatque flutiuet ^), vtpote cum aegri ro-: 
bur, indoles, aetas, multa in contrarium afferre, 
et optimorum quorumuis medicamentorum vim; 
mutare poffint ^). Veluti enim ratio faepe malla» 

A 5 efty 

n) HiPPOCRATES De Arte S» 5« P* 5- *Hy(vfA.xt ^^ rotoi ^t^ 
goiTsevojuLsyoKTt vii<Tyiy.a.tjt mv oirvxiHV e^FSaJocf y roiffi os sv^ mv^ 
ivrvxivv» 

Arbitror autem id infortunium effe , fi morbi male 
curentur , ex bene curatis autem fortunam fequi. 

Et De Loc. in Hom. %. 5 g. p. 399. I. 

'E^o/ yug ^oxfisfft /usvot f^ iTT/Tf y%«vefv , ^(^c/ drvx^v oe 
iaxXws re s^gt;/ y.Kxws Tr^jHocf iffisrccfiAsyoi» STetrvy^oivay rs yx^ 
t^r l^t ro xuXws ycoisetv* urvx^v ^i r^r isriv , '■^vris /u,^ 
htis^yrxj. 

Mihi videntur tantum felices aut infelices effe, qui 
bene vel male agere norunt. Bona enim fortuna vti, 
idem eft, ac bene facere: mala autem, illud eft, £\ 
quis artis gnarus haud fuerit. 
o) GALENVS De Opt. Sed:a C. I. p. 299. 11. '^Ekk^ov rcov tee- 
r§iKU)V B^sui^ijjuccrcov vo^ kx3^^ 'oXx jruv B^sc^^ff/uec , ^^axrov fjtSv 
uktj^is ctvof ^et , etroc x£^<^iju.oy , etr dy.oXnB-oy roc7s VTforsJd" 
Vxis dnxpCts^ AXv^eta rS Xoya orvfA,(pcovix n^os rx VTToxeifju^x, 

Singula fententiarum medicarmii , et in genere omnis 
fententia, primum vera fit, deinde vtilis, hinc ex fup- 

, pofitia principiis confequens. Veritas enim efl ratio- 
nis cum obieftis confenfus. 

p) "Ovycx^ xTto rwv ^scagviuxrm foxo^s^ixtiXsysroifj^ss^ifxsyocffrxv' 
ro., «XX' «9ro rris 7r§x^tws ^^ rTjs ruv ixr^svovrm svot^yeixs. 
dvrn yx§ xs-xrov Vx^ffoc njv sntrvx^V'-> « Tox^-^s^tx^v r^v rsxvfiv 
ffoieij sTrd rx S^scop-Jj^xrx f^ifixix rt Ir/ }{^ s^tjy.orx. 

Non enim propter theoremata coniefturalis appella- 
tur , Chaec enim firma funt,) fed propter exercitium et 
medentium focordiam. Haec enim inftabilem habens 
euentum, coniefturalem artem facit, licet principia 
firma fint et ftabilita. 

q) Tce fioti^fjaxrx xx^ xvrx xx °*°'' ^^^ irotH^oif r^v rcov dtrfiwv 
dvxt^sa.v ^ ^arocf ^i tjvvs^yiatjs rltji (pvtxeoosy t^ ys^ov fjcovyjv tfiv 
m(po§y.^v j^ rnv d§x^^ ^j? ^wVa h(^t%fft , rd ^i T^otrrd ^ ^lffi^ 



lO DE OF:ei(TrO MEDtCr CIINTCT. 

eft,, cur medici morborum fanationes fibi arrogan-* 
tius tribuant ^); ica etiam cu!pam haud ferunt, dum* 
modo a regulis artis haud aberraueriDt, fl morbo- 
rum euentus voto haud refpondeat, iiquidem non 
,in medico, fed in morbi conditione pofitum eft, 
quo quis conualefcat. Quo autem difficilior eft, 
quae circa fanitatem humanam procurandam verfa- 
tur expeditio , eo maiore indoftria, prouidentia et 
circumfpeftione illud negotium geri debet. Per- 
fpicacia et abfconditarum in aegro caulFarum cogni- 
tio totius artis fulcrum efto ^) : His enim detedis, 

medi- 

^i" loivrris hrsXei. Auxilia iti f© ipfis Gonfiderata , non, 

vti funt, faciunt cauffaruni abladonem, Opus eft coc- 

. perante natura, equidem faltira impnlfutn et principium 

naturae indunt, reiiquum natura per fe ipfam efficit. 

Hinc taxat galenvs Methodicos De Se6L ad •htro" 

duc.C» 6. p. 39 T. 11.^' Ovrf diTiuv , '^rs.i^XiyJuy^ hrs uoocv, 
• nrs ^ui^xv^ ara rn vcc^vros rtjs ovvu^tcsus njv a7tKT7csi\nv •>] r^ijs 
■ ^vcrscoSj Ij ryjs ^e^sui STCsXoyiCpiiro, 

Quod nec caulfam, nec aetatem, nec tempus , nec lo- 
cum , nec roboriff in aegro , nec naturae aut habitus 
. eius infpedionem cum ratione habuerint. 

f) AVREL. coRN. CELSvs De Re Medica Vlf. Praef. p. 

.. ,, 405. ed. Lipf. In morbis cum multum fortiina conferut^ 
fotejl dtihitari^ fecunda valetudo medicinae , an corporis be- 
neficio comigcrit, 

HiPPOCRATES De Arte §..12. p. 7. et §. ig-. p. 11. 
monet I 'ETeirtj^nv da rus a/u,o(^rixs rwv xatfiLvovrcov - - 0/ l^i- 
T^ovrfs rv. tt^os' r^v vgaov r,^soc /uocXXoy tj ru ftgos vyiatjv TCgoff" 
^SX^^^ ) '■^ '^^ /?;Tf ttl ri]v uir/uv tc^ocv^uv • - ^^ oi Brt^unsvov. 
vss uvris uirioi, ocaX' ^ (pvcis tj rs rS vocriovros ^ 3/ oi rS vocg- 
juxros. 

Animaduertendum eft in aegrotantium peccaU - - 
qui cupientes , quae ad morbum iucunda magis , quam 
quae ad fanitatem , accipere , in medicum culpam 
transferunt - - non medentes culpam ferunt , fed natu- 
ra partim aegrotantis , partim morbi. 

S) HIPPOCR. ibid; §. 19. p. 11. "0«"« rriv rZv ly.fA.urm l^iv 
tKCpsvya, ruvTU rij rlis yvil/utjs o4'« xsK^urtjrocf, g //^y yctp^ 



DE QVtTClO MEDICl CLINICT, 11 

jnedicamenta haud difficLilter inuenias, fi meditan- 
di artem calles. Licet autem niedicus eruditus 
magnum fit fanitatis praefidium, vtpote qui latenti- 
hus cauffis. detegendis 5 nouis etiam auxiliis, vb£ 
morbi faciem mutant, parandis^ ob ingenii virtu- 
tem par eiTe potell, iilud tamen vitii habet idem il- 
le,. qui alta fapientia eiatus aegrorum cutam fufci- 
pit, quod ad noua quaeuis tentanda et ad experi- 
inenta ab aegrotis capienda fit faciliimus , veluti 
fententiae praeoptatae modulus id exigere vide- 
tur. Abinde exkhle iWud vsoors^oTrcislvy quo ma- 
gnae aegrotorum cateruae ad orci fauces ablegan- 
tur'*). Securius omnino efl, non temere mutare 

vias 

Quae oculomm aciem efFugiunt , haec iatelllgentia^ 
vifu cotnprelienduntur ; aliquis enim ,' ii iion eft da- 
tum ipli, oculis contempiari morbidum, nec nuditu 
percipere, ratipne affequitur. . (Veteres vero refte fta- 
tuebaot, medicum efle poffe neminem , nili qui et ar- 
* ^ tem bene addidicit , et ia caufTarum inueftigatione 
probe verfatus eft. Aliter recentiores multi, qui quo ma- 
gis rudes ab litteris iis funt, quae ab humanitate no- 
tnen acceperunt, et ceterarum difcipiinarum expertes, 
eo feliciores fe prafticos fore cenfent. G.) 
t) De inueniendis auxiliis loquens itahabet mpp.i^ Vet» 
jVIedic, ^E^h^vvro^, i ro^cn (isXij^&Giv ^ dXXoc, ro7cri ovvoireiffty 
^vvxvroif J^, ois roi yAv rv,i Ttuioaus (a.-^ sTtTtooijiv^ rd ^i rijsl^fv- 
trecos ift ruXxtTuo^^oi, 

Inueniuntur non volentibus, fed valentibus. Pof- 
funt autem, quibus, quae ad doftrinam, non procul 
abfunt , et quae ad naturam ( naturalem artis exercendae 
facultate%n).nciX\inieY\cva.. 

Quare confulit riiv ao(pi7jv hs rrjv ttjr^tKViv y.6Tcx.yHv^ Sa" 
piemiam ad ?nedicinafn transferre. 
\X)"Oiv](yis, (tAKki^a, h ttjr^iy.ijj a.iriiiv roTfft ^iix^Vfii-^voiffty o^f^^^ov 
ii ro7ct ^jd^JOyt&Eyo/ffiV STti^pi^H, 

Opinio, maxime in medicina, adminiftrantibus op- 
probrium, vtentibus autem interitum adfert. hipp. Be 
Dcc. Qrnat, §. 4. p. 54. 1. " ' U^i^i» 



h2 .D^E OFFICIO MEDICI CtlNICT. 

viascurandi, quas frequens vfus dedit, et iisdem- 
$ib fanae rationis raoderamine fapienter vti *). It» 
tamen in ifto negotio m edi cus fefe gerat, ne ferui- 
li eredulicate ea faltim confiiia pro veris et fide di- 
gnis accipiat, quae a magnis in arte viris lata funty 
multo minus confidendum eft medicamentis, fpecio« 
fo titulo venditis , quae plus lucri inuentoribus, 
quam falutis aegrotantibus afferunt. Ita enim, vti 
ab artis noftrae incunabulis fuit, etiam nunc euenit, 
vt medentes mox eruditioni nimium tribuant, hinc 
auxilium pro morbi et aegrotantis mutationibus? 
fubinde nouum efle debere putent , et dogmatico-; 
rum, quibus experientia nihii commodi afFerre poP 
Ct, titulo fuperbiant, mox praeoptatas quasdam 
opiniones, nulla dilTentiendi libertate relifta, con- 
ftahter teneant, et eodem modulo morbos, aliqua 
fimilitudine inter fe iunclos, metiantur, vti metho- 
dicis olim in more fuit , mox obferuationes rerum, 
a fe vel aliis geftarum, ad inuenienda auxilia fuflSce- 
re, vti empiricorum y) confuetudo eft, arbitren- 

tur. 

Nihil innouandum , nec medicamentis, nec aliis in- 
ftitutis. HippocR. Epid. I. Aphor. 20. 

Eiusmodi medicos fuo fentiendi modo fmgulare quid 
affedantes t^toyvw.uovocs appellat hipfocratjss L. De 
Aere , Aquis et Locis. 
x) Ita methodum accipi vult hippocr. Epid. VI. Seft. 3. 

p. 805.: 'O^oy, n§f)^ruv o^B^us ^;^;oi/Ta)V ^oxt/u.uffiif f^gc) riiuv /uijf 
tXty^os , - - otxovoju/tf 7t§os rov voofovrx. 

Via, et refte ^e{e habentium exploratio, eorum, 
quae minus refte fe habent, correftio - - et veluti rei 
faiijiliaris penes aegrotum procuratio et oeconomia. 
y) GALENVS De SeEl. nd Jntrodtic. c. 2. et 3. p. 287. H. 
Se6tae empiricoriun ac dogmaticorum fententias coJii- 
gens fere ambigit, vtrum fecurius dogmatico, mor- 
bum fcholaftica feueritate inueftiganti, an empirico, 
cx memoria ante faftorum probata et vfu auxilia affe- 

-renti 



DE OFFICIO MEDICI CLINICI. I3 

tur. Magna, vtifemper fuit, punc etiam efl me- 

dicinae 

renti aeger tradi polTit. Tranfcribam quaedam de iin- 
gulis. 

M.yf]y.ri rwy tcoXKxkis j^g^ wffxvrcas ii^ivruv — «?ro nx^xs tni 
pocS^os 'oiuoiov fo (ivro (io^Jr/ux /uerx^s^itffc. -— ToioiVTV lusrar 
fioiffis o^os juiv ss^iv ini r^v f^^y/c/v* Tta^ctv rocvri/jv rriv sTro/uivtjv 
v^ tS ouoiJi juiroi/dcccst^ r^i^ixjjv KocX^fftv^^-^VTtoy.vr.ijiv ^i y rZv 
TfoXKiJcKis uaocvrios , rsrtj^TfjUsvoiv j dTcoXoykysvot v^ cvton.riK.viv 
9^ ocvroi^xtf, f{^ rsxyiy-.vv S^aTiVvvoif nei^mrooj rrtv i/UTret^tUVy pf^ 
TX mocKoyi(jy^ Tcoc^UTtrovroj. 

Memoria faepe et iimili modo viforum ,, ex morbo 
in limiiem morbum iliud ipfum medicamentum transfe- 
runt. Haec translatio via eft ad Inuentionem. Ten- 
tamen illud, quod ex limilium translatione fequitur, 
TRiBiCAM appellant, reminifcentiam autem, rerumi 
faepe eodem modo compertarum. Dum fuam fenten- 
tiam defendunt, empiricam et conftantem, et fuffici- 
entem, et artis nomine dignam Q^Qy demonftrare 
conantur, et ad analogifmum prouocant. 

'H ^i «Jicc Xoyn.f^Cpvcriy sttfAot^&v TcceoxxsXevsrocfy rx re Ciiy.ot* 

ros , « snt^et^a toc^otf , y^ roov uirtwy cx,7tocvroov rocs avvocjUeiSf 
ruv vocny.v.roiv utcuvruiy rocs uirtocs 5 sv^iGxrj ifct) ruv txfAurioy rocs^ 
Jvy«,<*«f , Tt^iv h rirois yvy.vdc^sSioui iroXvet^us XTtoctTiv , «% toty.U" 
ruiy fvno^^ixety, K«/ Ttocgd rrjs ^vvocy.m5 rS yoff^vros sriguv svaetiiy 
ctvotf f y^ Ttoc^oi rtjs vKikIocs uKKriv ^ i\^ tcol^u r^s l^tocs «t»rS 
tS Kdyvovros (pvasois uXXfjv, : 

Quae autem per rationes medetur ars, edifcere iu- 
bet et eorporis, cuius curam fufcipit, naturam, et^cauf- 
farum omnium effeftus, et morborum omnium cauflas; 
Inueniendas etiam effe medicamentorum facuitates, 
priusque in his omnibus multiuariam exerceatur medi- 
cus , eum medendo haud profefturum. Et fecundum 
aegroti vires aiiam indicationem effe , et iuxta aetatem 
aliam , et iuxta propriam vnicuique aegroto- natai*am, 
aliam. 

■ De illa, quae methodicormn nomine veniebatyf <??<», et 
nimia breuitate , paucioribus reguUs artem eomjilefti 
ftudebat , quaedam adduci fas eft. cklsvs De Re Me- 
dica L. I. Praef. ita habet : Quidam medicifuh au^lore the- 
miSONE comendutit y nuliiuf cauffae notitiam quidquam ad 
curationes pertinere , fatisque effe , quaedam communia mor», 
yQrum (gat-jsnvs dk. wiv&rij7ks) imueri^ homm pbfer- 

uamnem 



14 IXE OFFICIO MEDICI CLINICT. 

dicinae peftis , fiBarum*^ fludium. Quamuis 
^nim difcentibus opportunum omnino iit, fidem ad- 
hibere, a quibus projRciunt '^), illis tamen , qui 

omni- 

uatloium ^i^Q^Qv nominant ^ iieque rationalthus fe ^ neque ex* 
.; jjerimenta taiitujn fpettantihus annumerari volunt» Principia 
huiiis fectae expofuit galenvs L. De Sect. ad Introdiic, 
C. ^. p. 291.: Tlriyywffiv y^^ ^vcrtv 'sB^svro j y^ Ticiv voffi^/uu (pcc- 
civ sreyvov Ij ^ow^ss etva^ ^ V ^i ^-^'(pQ^v STeiTtsnksyy.svov. — f vtfW» 
iiv t3 aviuL(p£!^ovros , sni y.kv ruv srsyvSoy rv? ^(xXaity , sTrt J# 
7^y ^ootlwv, ryjv soCkctv inu^xeiv, 

Laxationem et 'ilaxioiTem fuppofaeriint, et omnerri 
morbum perhibent Iki^tum et kxum eile, vel ex ani- 
bpbus compofitura. Indicationerri, competentis medi» 
camenti in adftridis laxationem , in iaxatis iidftddio^ 
nem ^'S.q, 

f) Quam fatalis ifte feftarum amor olim medicinae fuerit, 
ex hiftoria medicinae fatis fuperque patet. Dum enim 
alia aliam confutare anniteretur , faftum elt, vt ars 
laetiores profeftus facere non poffet , fed poft fecula 
inulta eadem eilet, quae quaii in incu-nabulis fuerat, 
Habebat tamen quaeque quaedam praeclara , quae fi in- 
ter fe iunfta fuiilent, negieftis nugis ac commentis, 
perfefta dudum ars extitilTet. G. 

jz) Pythagoraeum illud , ai>rw !'(?«, tyronibus relinquen- 

- ' dum, quos praeceptoribus iidem liabere aequum omni- 

no eft, donec ad eam maturitatem deueniant, vt ipli 

de vero et faifo iudicare poifmt. Hanc iidem de fuis 

poftulauit P L A T O ; IVI>/ ^r«v vsov /u,fj^svDC, , no7x xcxaws i) 
fiAtj Ku7^u>s sx^* z**^^ ^^ (pcvvTi ^f^) l^ ivos s:ofic<Kros iTrccyrus 
iv/u(PuvSv i ws <7tu,vro(. xoikoos xarsn, 

Nemo iunior quaerat , quae bene vel male {eCe ha- 
heant, fed vna voce et vno ore omnes confonent, omnia 
refte fefe habere. 

• Addit THEODORETVS Gracc/ Aifeft. Curat. 
Serm. L De fide, pag. 479. T. IV. ed. Sirmondt 'OvSi yu^ 

Tx TTgiurciC s^oi^au /uotd^av oTovrs (xri tw y^ufA.y,oirisryi TtSTtt» 
FsvHorx, 'ori roioos ^i x^V "^o Tt^wrov ovo/u.oi^etv ^ ;^ roi^s ^i 
To osvrt^ov . y^ r «XXoe ooauvroos. 

Neque enim prima literarum elementa difcere ae- 
quum eft grammatico baud credentem , ita primam li- 

tcraiii 



PE OFFICIO MEDICI CLINICI, 15 

omnibiis ad artem necefiariis dirciplinis inflruffi 
,funt, turpe eft, propriis confilns vti nolle, fed il- 
lud faltim efficere , quod principi cuidam medico- 
rum vifuni fuit, cum nihil a ratione alienum magfs 
iit, quam contra morbos militare velle auftoritati- 
bus, et caeca fiducia celebrium virorum placitis af- 
fentire «). Quare in accipiendis adoptandisque (en- 
tentiis opus eft, vt, depofito omni praeiudicioV'), 
rationis c) modulo res componatur , qui ell cafuum 

fimilium 

teram appellandam efle , ita "alteram , et reliquas li- 
miiiter. 

^'Ovrca rots cxs^^ovo/nois 01 (poiruiTss nt^svsfftv ^cf^ rwv us^^cav 
rov uot^/uov Xsynfft, y^tji^ rx ^iu^rif^otrot fj.iro^ai. — K«/ fAh 
CKvrorofAos sTrtoetHvvatv ^ otc^s oei rov na^troiLcsot aursx^' ■, v^ 
rx ^S^/uuroi ^txKOTcretv , ^cf^ fAavroi 9(ci^ iv^^uTrrmy f^ rco xoc-' 
%u7to^i it()OVu§fJ^'orrsiv ^ oi Tci^sva roT'^ Xsyoji/Jvots , " tf^ &x 
dvn^ksyet ^iKcxovri. 

Sic aftronomis credunt , qiii cum iliis rem habent, 
et aftrorum numeros enarrantibus, et diftantias eorum 
emetientibus. — Et ftitor quidem oftendit , qua ratio- 
ne 0| orteat cultrum ducere, corium diiiecarey hinc 
confuere et pedi ligneo adaptare, difcipulus autem cre- 
dit, nec docenti contradicit. Ibid. p. 479. et 480* 

a) GALENVS De Opt. Sefl. c. 14. p, 312. feq. de fid^^ 
jUis babenda , qiii hiftorias morhorum fcrihmit , ita habet. 

*0; ^i tnr§ot 4? fxovov i cv/uCpm^ijtVf «XX« ^/ rx svuvrtooru- 
Tcc ^oidi^Jifft. •— ^iK ruvru kv Kgirriglx rivos %f»«ot ss^t. 

Medici non tantum non confentiunt, fed et contrarla 
opinantur. Propterea criterio quodam opus eft. 

b) CELSvs De Re Medica L. 1. Praef. p. §. Cm- enim 
fotius aliquis hippocrati credat^ quam K E R o p h l- 
.t O ? Cur huic potius, quam asclepiadi? Si raiiones 
fequi velit , (mnittm poffunt videri haud improbabiles, ' 

c) Aoytxos xocru%.ufifiuvet sxutov ru,v ivuvrtnfifJvo^y roTs voffo^otoTe 
uirtots (iofiB^tjUuruiv j r^ <k§os ri cvfATtrufAa evuvrts^oif xi(pv- 
xsv , ix uyvoee. 

Rationalis feligit quodque medicamentumj vti caufils 
morbificis contrariatur , nec, cui fymptomatam jcon- 
trarietui:, igaora^. D^ Opima Stcta, c. 2§. p. 316. 



-I^ J>'£ O F n Cl O M^ D I C I C 1 1 N I C T. 

fimilium coniparatio '0 , ne, quod iunifle dicitur aH- 
-^uem, hunc etiam iuuare polTe perhibeatur , cum 
vixvUusfit morbus, quin iuxta vniuscuiuscunque 
^jexturam difFerat, et diuerfum aiiquod medicamen- 
tum poftulet 0« Proinde ab illo, qui medicamen- 
tum ittuenturus efl: , competens galenvs/) in- 

genium, 

d) To l7tir.§iv€tv rtfv Iv rp tur^itt^ i^o^iuv^rov J^ ivx^xiiay.syoy ry 
tS Qfjtoia y,e.r<x,(iucei r^oirov dvuXoyicrf^ov xuX^ffi. 

:. .. - ludicium de morborutn defcrrptionibus medicis fe- 
rendum , et propofitum fimilium comparatione modum, 
• i analogifmum appellant; Ibid. 

e) "'k^vvurov sv UTtuvri r^ /S/w , /mj/ or< n\eiQ(ny , ocXXec ;i^ ^V9 
X '.dlpu^ots TToivroi ofutaim (jvylS^veif. 

Impoffibile per onmem vitam , non dicam inter plu- 

res , fed nec duo reperiri aegrotos , quibus omnia fimi. 

- Hter eueniant Ibid. 

if) Septem requifita poftulantur , vt adfint illi, qui verita- 

tem in medicina affequi vult. 

«. De Medicae Artis Conflitutione ^ c. 6, pag. 177. IJ. 

i'- '''y'lAo(iirov fiiv oiaec ^vffts, wc^rej?, 07ts£ ocv ix^iSatrxtjroif /ubcd^tj/ux 

'Oih.^oyixoy^ iroi/u,us ^rps^otj' Aivrf^ov ^i^ >/ sit rrjs nuihx^s j/Xi- 

^^>*'- nius uyoayv rt ^gi) ucxyjais y aus sv ro7s n§u>rois ysvtSotf jc*«3"v- 

---- f/Mffi j/uuXis^u ^ ctvrov sv dfiS^/uifUx^ rs ^cf} yioiuer§isf ■yvy.vU' 

•. Cs&}<M ^» I xuB^ocTcs^ i^ UXocruiy (fvfx,^i(ksv€t, "Xoirov syri 

, fgkrOiS uTtuGiv VTvoyetv ru wru rois xuru rcv suvra x^ovov oc^t' 

sois avoif ^oxxffiV itru rsru^rov uvrov etvccj (PiXoTeovc^ruroy ^ ' uf 

' Mfj^iv /u^^^ ^y.s§us , /u;/T« yvxrcts ix/usXsrccv ocWo , ^X^v ruJv 

MuBi]/u,uruv* aru TfsjUTtroy j 'otts^ oXty/s^ois VTrtj^isv ., uKi/^etus 

cpsx^vvoif^'-' ^f°^ rJSTOiS sHrovy sx/uuB^av rtvu /usB^o^ov — f/SJb- 

fiov sfti rsrots ocffuriv ocffxljcrocf /usB^o^oVy tas /ut} ytvcatTKav f*ovov^ 

uWu n^ %f^^<x/ ^VVU^Oif. 

Primum quidem acutum ingenium , vt in illa, qnnm 
difcendam fufcepit , difciplina rationali apte proficiat : 
Secundo a puerili aetate data educatio et exercitium, 
vt in primis perficiatur fcientiis , maxime autem illum 
in doftrina numerorum et menfurarum exercitatum 
eKe decet, vti plato confulit: Tertio fuper his 
-^^'t)mnibus, aures aduertat illis, qui eo tempore optimi 
effe ceiifentur. Hinc quarto oportet ilium laboriofrlii- 
mum elTe, vt nihil nec de no^te, nec de die curae ha- 
beataliud, quam eruditioneui. Hinc quinto, quod 

paucis 



/ 



DE OFFICIO MEDICI CLINICI. Xrf 

genium, examinandi facultatem, veritatis (ludium 
et bonum ordinem , qui vera fit methodus , poftu- 
lat, qua demum ratione tam fanitati feruandae, quam 
morbis profligandis par efle poffit medicus, 

Docuit noshaftenus hippocrates etCA- 
LENvs, a quibus, veluti ex addu£iis liquet, artis 
faciendae leges accipere honeftum aeque ac vtile 
cft, quibus difciplinis inftruftum efl^e medicum 
oporteat; reliquas, quae fanitatis confiliarium or- 
nant, virtutes, vti ad vitam honejlam et ?norum 
fuaultatem *) faciunt, fimiliter enarrabo. Ipfa no- 
minis ratio , quo officium medici indicitur , quid fa- 
cere illum deceat, innuit. Curandus eft aeger^ 
nec tanti momenti res, vita humana, negligentius 
habenda ^). Officiofiffime traftandum eft fanitatis 
negotium, nec dominum, fed miniftrum aegrotan- 

tium 

paucis datum efl: , veritatem appetat; Hinc fexto me- 
thodum quandam difcat. Septimo in his omnibus ita 
methodum exerceat, vt non tantumfcire, fed et vti 
poffit, 

*) Docuit haec , fi quis alius, diuinus hippocrates 
L. lusiur, De Decent. Ornat, De Medico , Leg. Praecept, 
vt recentiores parum haberent, quae addenda vide- 
rentur. G. 

g) Paffim penes HippocRATEM et GALENVMlegas 

To xyxxus , (pvXxrrixus , 7i:((p§ovricy.sy(as^ eTCi/ueXws d^s^uypevavy 
uK^i^ms 7t§ccrre^aj fAtkirviv , ux^tfisuSj ocr^tjcscos fPonTv. De^ 
center , prouide , cum cura , diligenter curare , accurate age^ 
re medicationem, magna attentione ^ perfeBe facere, Aurea 
eftHippocRATis regula Libr. VI. Epid. Seft. 2. p. 
goi. : /lAtj^iv iixTJ j fArj^h ins^o^xv. Nihil temere ^ nihil ne^ 
gligendum. Terhporis ratio habenda eft, et fubito eifi» 
ciendum , quod cum periculo diflertur. Hinc h i p p o- 
C R A T £ S De Locis in Homine itjr^ixrjv IXiyonxigov , medi- 
cinam appellat difciplinam, quae paruo temporis fpatia 
magna negotia gerat. NoV« ra^^vV;/? xxt§ov fAvi ^i^Sa» U 
dvxs:§o(priv. Morbi cekritas tempus non comedit^ vt demio 
fiat , quod negleSium efl, 

HebenJir.PalaeoL B 



t8 I5E OFFICIO ME0ICI CLINICI. 

tium medicus fe gerat. Non hac demum aetate 
gratiofi imdici dici coeperunc, fed antiquit^as gene- 
rofum moliemque aniraum fanitatis arbitris iniunxit, 
quos pro opportunitate temporis,. indulgentes e^o. 
oporteat, ne^ quod blanda medendi ratione: effici 
poteil, violenter agere, et quod expe£^andum eft, 
extorquere intendant: Non enim medices , fed na- 
tura morbos curat 'O- Ne autem fpontaneo mor* 
borum decurfui nimium tribuifle videacur, oportet 
illum inter taneritatem et cautionem media via pro- 
cedere. Nam nimia prouidentia tempus teritur, 
opportunitates medendi de manu mitcuntur , et 
ignorantia auxilii capiendi faepe indicatur expefta- 
tionibus »'). Temerarium cum ratione decet t^t 
medicum , maxime eura, qui manu medetur. Pro- 
inde vt aegrum praeceptis obfequiofum et fubeun- 
dae etiam heroicae medicinae paratum habeat, eo 
annitendum eft, vtfiduciam eius erga fe excitare 

poflit. 

h) HiPPOCR. Lib. VI. Epidem. Seft. 4. p. gog. rcc/ ror^r^ 
xdy.y8(;t x^^^^^^xs ^ gratias aegris indulgendas . commendat, 
additque galenvs in Comm. illud ad svTtsiS-etuv ^ ad 
fidziciam penes aegrotum multum facere. Si p jl i n i o 
fides eft , medici ob vrendi fecandique raeuitiam Roma 
exules fuerunt. Damnat praeterea Cous inutilem me- 
dicamentorum apparatum, rv. Ttfo? Tte^it^ykv yivo^usvx, 
hlii^iv y ait L. Decent, Ornat, §. 7. p. 56, L Tte^tsgyuis 
ysQistv , /ufj^iv fiisTx (pocvruatv.s. "Nihil luxiiriojius faciendum^ 
nec nimio fludio. Ridet GAlenvs thessalvm, 
qui diatriton.^ artem fame triduana febres curandi, indu- 

xit 5 lro(.^'f/jivatv 'oXxts r^tcri XtjuoxrovtTocs ^fxs^uts rns d^gu^^as. 
Abfu7n-p/it aegros, et tribus continuis diebus fatne enecauit, 
ovx ^ hr§os , u^' ij (pvffts. Non medicus , fed natura. 
HIPPOCR. De Arte § g. p. 5. 
i) AstXtrj fxiv u^vvuy.lr,v anf^xivet , B^^xcvrfjs ^i ursxvttjv. Metus 
quidem impotentiam, audacia autem imperitiam in- 
dicat. Hipp. L. De Leg. §. 3. p. 42. I. 

Mj; roXfiiyj /uu^ov rj yv(Ly.y) , ^xs-cuup /uu/^ov tj fittf, Non 

plus audacia; q^uan> prudentia, fortitudine magis, quam 
violentia. 



DE OFFICIO MEDIGI CLINICL I9 

poffit ^). Maximam apud aegros gratiam medicus 
inic hlanda oratlGne , qua fola faepe curationis par- 
ticula perficitur ^). Cum enim et mentis, et cor- 
r; B 2 pons 

k) De fiducia aegrotorum in inedlcos neceffaria ita lepi- 
de diflerit fupra adduftus theodobetvs). c. p.4 80. 

^\r,r^os ^h Itas ryjs iur^aas rov Xoyov , isys r^ voa(jd tcw 
"kcciuov rxro ju^v J^c sTii^aroct , rTjs vcc^ osys TTi^sva ^ix rj^s 
ixr^iHTJs K7TCcX\ciy'^a-f3ocf rsx^^Jjs, ifj^ jusv roi y^ 70 ij>tu(pos 
i^vvetv /iCQ'joi ys iffaffiv 01 r)]v xv'jS£V7]rr,i}i> £ri;'u.^a?voi rsxvijvi'* 0« 
ci TvXuirrj^ss (Jlt' sx?ivm TSi^svxCji rots 'ZO^^iuisvois 'kiyAGi 7t§QtT0§- 
fAiSj^/jijsSioLf, Ov>t^y y.oivov n ^cTjyM, Tiuvrm v 'ris'is. 

Medicus quidem nouit medendi rationem ; qui autem 
cum morbo confliftatur, iilud quidem ignorat, credit aa- 
temy fe arte in nkelius conuerfum iri. SimiiJter et na- 
uem regere faltim norunt gubernatricis nauiuni artis 
confcii; nautae vero per illos credunt ad optatum por- 
tum fe deferripoflb. Gommunis ergo omnibus neceffitas 
fldes. 
, . i) Iniungit medlcis hippocrates L. De illis , quae 
VKdicmn decent y §, 2 p. 53. svsnlriv , fuauiloquentiam ^ vt 
foiatiurii malorum , fafta fibi , medici fermone , fiducia 
habeant: E(l enim defeftus animi v «^-v^/j; , defpon/to 
tinimi , penes aegrotos inter caufTas , quae morbum 
grauare poiTunt , vtiHippocRATES paffnn adducit 
r^s ^vy^s^bos (ps^ovrocs , eos , qui dijffkuher morbum ferunt^ 
Senes potifllmum, ait seneca De Ira II. 19. diffici» 
les funt et queruli^ vt aegri et conualefcentes ^ et quormn 
aut lajjitudine ^ aut detratiione fanguinis exhavftus eft calor, 
In eodem cafa funt fiti fameque rabidi, et quibus 
exfangue corpus ell, maligneque agitur ac deficit. 
Eamque ob cauiTam iracundiores funt valetudine aut 
aetate felfi. Vetus prouerbium eft a lailb rixam quae- 
ri , denique , quibus quauis ex cauila corpus infirmum 
eft, iis patliemata valida funt. Quamuis enini vera 
lint, quae hippocrates liabet: To^fjS-iv rsxviKuis, 
/uij Tioiyi^iv ^i , /u,s3'oi^x ccrsxv^ ^ei-4.rir.ov , quae fcite dicun^ 
tur , fiec ■perficiuntur , modum ab arte alienum indicant, iu- 
beatque L. De Dec. Ornat. §.7. p. 56. yttv J^ tcoWx 
\sy^vvsvoM.svQv ro7cri i^i(ari]'it .^ u^\k r dvotyxxt^x^ non confa- 
buiandum multa cum inexpertis, fedfaltim necejfaria : Quam- 
nis etiam faepe vera fuit, quae dici folent^ ioiroos «J^o- 



16 f)E OFFieiO MEDICI CLINICI. 

poris curado finiul fufcipienda fit, comitate opus 
eft, vt aegri obfequium praeftent, medicamenta 
lubenter accipiant » nec fpe cadant, fed animum eri- 
gant ^). Monendi quidem funt aegroti, ne, fi 

fecus 

y-s^o( yovSvrt naXiy \%<fQs, medicus garrulus aegroto alius 
morbus^ Anthol. Epigr. graec. L. II; eft tamen in blan- 
do medentium alloquio , quod dici nequit , iucundi et 
fiepe falutaris. 'Non quaerit aeger , ait s e n e c a Epift. 
75. medicum eloquentem^ fed fanantem. ^ed fi ita compe» 
tit , vt idem ille , quifanare potefl , compte de his , quae fu' 
cienda funt y dijferat ^ boni confulet, Non tatnen erit^ quare 
gratuletur fibi , quod inciderit in medicum etiam difertum: 
Hoc enim tale efl , quale , fi peritus gubernator etiam for- 
mofus efl. Multum prae caeteris valet polita oratio ad 
mentis morbos perfariandos. 
m) Qua de re legendus eft t h e o d o R e t v s 1. c. pag. 
464. cuius ex Sermone I. De Fide partem , propter 
orationis elegantiam, transfcribo. 

^vx^s. K«/ yuf <Jjy Jic/il rcHvrri KCf^eivu) ffvxvcc Tt^oaytvsroij itu.^ 
^tj , uXktx. Tft) fAiv dnifftoi , rji ^i oos intTrocv uvB^ot/^trx. T^t? 
«y ev ii^us, otos d^ 7Suvffo(pos S^eos o t^Off «j!/v;^ulv, j^ auifAuruiVy 
^gif ruv oXajy ^tjfiiiJi^yQS, exursfcc (pvffet ngoosyetfiiv dgfAo^iu ^ofjj- 
/xuy.x. Kotf fAsv roi t{gcf ixr^is sTshyjdfy rss fA.iv rxvrtiVj rss St 
sKeivTjv sxTrctiSsvaxvrxs rr,v S7rt7rifx,fjy.^ t^gcf T^xrvyeiv, ^off ugirevetv 
xxroi ruv voatjfiocrcuv sxsXsvffsv. 'AXX' et fiiv ro ffcofioi iKsv^iw 
KafAevsi, i{Cff rvjv voffov ^vffxs§(*ivisffi, ^of) rrs vyeixs tf/.ei^ovroiff t^g^ 
'ToTs tu.r§o7s eoisffiy , x f/.ovov tjtiiu n^Qff(ps§iifft (poi^fAuxoe, , uKkoi 
XXV Tsfivwfft .f aeiv xouoofft , nxv Xifiurretv xsXsvuffty xxv mx^uiv 
rivutv i{gf wvj^luv fAss-us Te^offCpsgufft xvXtxus, K«/ ^tu roiuvnjs 
/1 ^dviuQxs sTTtfAsXstus T^v vyetuv xu^Tt^fAsvot , fit^ov ro7s xtcjos uxs- 
fucfvois o^syxfftv, 9{gcf rfjv Bs^uTt^uv ^sxofASvoi r^v ruv (pupfiocxoiv 
« Tts^is^yoc^ovrotf ffxsvufftuv. Triv yu§ roi ffuTtj^tuv no^xffiv^ jt 
rov ruvrtjs rgoTCQV uvsgsvyuffiv. 'Ot di r^^s uTttsrius r^v XufStjv 
dff^s^tyfAsvot i f/covov uyvoHfft rtjv 'Kuyx^Xsnov voffov , uXXck :^ 
'itjs uxDus svxy^tjgtus uftoXuvetv vTCoXuf^jiuviiffiv. 'Hv (ii rts ruv 
TuvTU B^sgocTTSveiv snisrufAsvuv ^ uXs^lxuxQv (pdgficuxov rlfi ?r«3"ir 
nooffsvsyxeiv s^fXtjffvj , uTtuyogsvnffty uvrixu , xu^ocTts^ oi CPgsvl- 
vtit xursx''f^f^°* ^°^V K9M "^^^ a(Ptat 7tgoff(Psgofi!vtjv unoaetovrof 
^sowjteiuv i{gif rtiv turgetocv us u^guTiocv uno^i^^uaxnGt. X^w 
(j(.h TQi ris ruvnjv f^sTtoyrecs rnv IntstifAiiv t^gcf ^uXskvivovtxs 



)SPStV 



DE OFFICIO MIDICI CLINICI. ^I 

fecus fecerint, quam iuirum eft, falutis negotium 
turbent «) , fed dedecet fapientem virum feuerius 

B 3 cafti- 

^(tiffc' roiKvroc ya.^ oyi urrot nXTj/iAiu.BKxtTiv ol 7cx§a(p§o\eQvrss.j j^ 
i dv(Tx^§^^v^^'' rarwv yivOiUivcDV oi io!.r§oi , uXXd j^ ^tffjuoc 
■x§07(ps§iicrty j^gc/ Kxruiovwffi ^ioi, rccs y.s^pKXoisf ^^ tvcHcoiv iu.)]^Xm 
vfjv ijrtvo^fftv j li^s ro TtccB^os iisXxffoif y^ r^v Tr^orscocv rcav /ia,q* 

^tm U§fLlt,OVlUV OCTTO&SvOif TW oX^. 

Medica curatio quidem eft corporis, eft autem etiam 
animae; nam et huic, et illi frequentes morbi acci^ 
dunt. Huic quidem praeter voluntatem, illi autem 
ex proprio deleftu vtplurimum. Illud bene fciens, vti 
omnifapiens Deus , animarum , corporum et huius vni- 
uerfi opifex , vtrique morbo naturae accommodata ad- 
iudicauit remedia. Et medieos conftituit, hos hanc, 
illos illam curandi rationem tradentes, eosque oblufta- 
ri et imperare morbis iufiit. Hi quidem , qui corpore 
male fe habent, aegritudinem diificulter ferunt, et 
fanitatem appetunt , et medicis obediunt , non tantuni 
grata exhibentibus , fed et fecantibus , et vrenfeibus, et 
famem imperantibus , et amaritudine rebusque inara- 
tis plenos calices offerentibus Et hac difficili cura- 
tione fanitatem lucrati mercedem ita medentibus dant, 
et fanitatem accipientes de medicamentorum apparatu 
haud funt foHciti. Dum enim falutis affequendae cu- 
riofi funt , rationem, qua affequuntur, haud curant. 
Qui autem iniidelitatis labe adfperfi funt , non modo' 
ignorant difficillimum morbum , fed et fe ad fummum 
felicitatis gradura perueniffe putant. Si autem 'quis 
tales morbos curare valentium falubre remedium mor- 
bo afferre voluerit , detreftant ftatim , veluti qui phre- 
iietico detinentur morbo et oblatam fibi curationem 
reiiciunt , et curationem, tanquam alterum mprbum, 
recufant. Oportet eos, qui hanc fcientiam exercent, 
etiam patienter ferre , qui ferociunt , et conuicia pati, 
etiam fi pugnis feriant, vel calcitrent. Haec enim 
omnino faciunt veluti defipientes , nec grauiter ferunt^ 
his ita faftis, medici, fed inuitis etiam caput obliniunt 
et omnia machinamenta excogitant, vt et animi motus 
fopiant , et priftinam partiumlntegritatem reftitaant. 
n) HirpocR. Prorrhet. §. 7. p. 492. 1. Jia t>/v «Vw^-aV 

'^tvoy.tvu xuKOi. 

Pfopter inobedientiam qtiae eueniunt mala. 



22 iDE OFFICIO MEDICI CIINICT. 

caftigare iBiferos <'>y quos fatius «(1 folari et fre- 
qtienticisinuirere, nullo inter diuites et pauperio^ 
res ^) difcrimine hahito. Non aucem aegrorum fa- 
luti tantmii, fed ct fcunae fuae medicus confulat; 
Quare macure monendi funt familiares, nec opci- 
nia quaeuis promittenda, fi morbus faa natora ica 
comparatus fic, vtcerta faius fperari haud poffic ^). 
Quodfi ergo in ancipici yerfaii res intelligicur, cum 
aiiis artis doEtotihus fenremias aynferre medicus ne 
detre£lec, ne iibi nimium largiri videatur, fed vt 
aeger maiorem animo fpem ex plurium confultatio- 
jie concipiat, et ne quid omiffum dicatur eorum, 
quae vulgi opinione ad conferuandam vitam perti- 
nere putantur. De confultationibus eiusmodi apud 
antiquQS exerapla proitant^). Ne autem coram 

^ ■.-;./,^. ..;/',,;.. '■ . aegro- 

o) Commendat h i p > p-c^ a t e s medicis L, Be Dec, 
..Ornat, §. 9. p. 57. rsjv .■urx§KKrQ7rQ(tj7iv y vitknm ^ g^ftjih 
, crationem , hahitumy qtti p£.rceUere ae^rum timore nequeat, 

HIProCT^. Ihid. §. iq, p. 5S. ..icra^w 'x^^kin nv%vm\ Ifit- ^ 

^cyJrtrsQ iTsijusXhsgov, Acccde frequenter , et magna - cum 
folicitudine infpice. , . , . . 

p) HippocR. Praecept. §. 5. p. 63. Bivui ^i lovn .^gif 

Ci7rQcs.ovri /ukXis"» STSOi^Ksav' ijv yixg ^o^^V. (pi-}^otv^QW7Cin 9 'Ttd.^i^t 
-• \m^ ^'■h^rix^ii].- ,-.,.■ ,. ,.'._. 

, , , " Hofpiti autem , et. pauperi potifiimum ' "fufficientem 
operam praefta : Vbi enim adeft liiimanitas , ibi et ar- 
, tis ftudium. . . 

C[) M?/ syxa^ietv toTtjt xsHgotrv,tfJvai7iy vieo ruy, voffvfitoiruy , o^&- 
TC4f , *orr i'«vra i ^vvKra^f ttjrcixi]' &k sv$ioo^uiroi(ji ^ikocIws ifc 
civ fyxa^soc rijat v&aotci tj syx^^svjusvois u.vxju.x£ryiTiii ocv Trugf^rj, 

Ne in fe fufcipiant curam eorum, qui ad fummam 

^ morbi deuenerunt, fcientes, quod talia ars praeftare 

.ne^ueat. Nifi legitima methodo ante traftatis uianus 

ne admoueatur; Si autem aggreffus qu-s fuerit, fua 

' culpa nihil committat. hipp. De Arte^ §* 13. p. 7. 

c p: L s V s L, I . Praef. p. 13. Nemo in fplefidida perfona 

•periclitari conieEtura fua voluerit , ne occidijfe , vift feruajfet^ 

viderctur. 

r) lubet HTppocRATES Praccept. §. 7. p. 64. alios 

medicos in re dubia conuocari: avenx rm «x xotvoy.oyifjs 

iso^ijaocf 



aegrotoin ards opprobrium et aegroti affliftio* 
fiem ^) de dtrbii argumenu quaeftionibus lis mouea- 
tur » . confultum efl , tates in confortium hiboris ad* 
fcifcere luedicos , de quorum peritia et circa prim 
cipia artis xonfenfu *) iam ante conftet. Euitandl 
omnino funt prurientis ingenii homines , qui adiio-^ 
€ati illud fibi agendum effe 'potant, vt peregrina-?- 
rum .geatium ;»; . medendi rationes ad imitationen:^ 
proponant, aut propriis meditationibus:*?) ac-inrf 
wentis gloriam alFe^tent, cum non famae tantum, 
fed aegrorum commpdiS in confultatidnibus iluden- 
\ .... ."/:."/.....'■.. v,..rvv.- B 4 . , .:dum 

is^o^iiffaf tx m^i rw-votfiovrde. - Eorum gratia ^ quae m- con. 

. ^^ JuitafiMe'' civcS'morbum luctilemer expom ■poffunt. Quam 

' medendrtationetn alibi iv^oyov 3-epocmrjV', ihedicinafn con- 

fuhatricemnppella.t.'^ ' •■ ' - ' 

s) PLiN.-Hifl. N^t. ;XX1X. i;'Bfe diffenfibnib'us medi- 

corum circa cUtas feegrotantiuni ita habet : Nec dubium 

• - efl^, iftas fjamain notiitate aliqna aucupantes ^ aninias noftras 

fiegociari^ Hinc-iUae circa degros ^niferae fentcmia-ru-^ con" 

certatToneSffmlle idefn cenfente\ :fie '•videatur affeftio alteri'. 

' «r. Hmc iila' infdids niOMmdnti infcriptio , turbafe tfiedi» 

cqrum' periiffe: Mutatiirws quotidie ^ toties interpoUis et 

■. , : mgenioyum ^faerciae fiatjhus inipeUiiWur y palamque efl ^ vt 

'. quiUbet inter fftos loquendo poUeat j imperatorem iUico vitae 

necisqm fieri. ■ ■ ■' ■ [ ', 

t) Wv>^(pijs'iu,svoi, t{^ ojt/Jrix-^oi-krfoi illi appellati fanfef qui 

- -ex ]^fctepiaddrum gente ^lTeht , et fraterna veluti cum 

; collegis Tententiarumparitate in faiutem aegrotantlum 

th: . confpirarerit.' Hoc 'titulo t>x a t o De Legib. 1. et WIIL 

medicos ingenuos ab illiberalibus diftinguit : hiT§k''-^yc&^ 

^£$ ^juorexi^oe^.-Medicus^hojmSj qni cum coUegis eidem opi' 

moni deditus. : : . ■ .. 

U) CELS'VS Df T^e M<?^ic« L. I. Praef. p. g, Differtmt 

- pro ndiura kcorum genera medicinae , et aUud opus efh Kqt 

tnae ^ aUud in Aegypto ^ aUud in GaUia. - ''- 

%) JVI>? "koyio ■fxovov^ clM.K v^ l^yi^ tfjr^oi vojUi^oytoti' yj oi' i^rici.gtij 
^otKos d^ijffuvfos.- Non -ratiocinatibne tantuin, fed et 
elfeclu medici iudieantur : imperitia malus thefaurus* 
KippocR. 7> Lf^. §,3.^.42. , r 

f/Arm. i Multa cnim curationum non- ratiocinio , fed 
au>Lilio iridigent. jmpp. De Decore^ 



^4 ^^ OmClO MEDICI CtlNIGI. 

dum fit. Sunt et aliae virtutes , quae medicum Of- 
mnt, quas hippocrates paffim Inculcat, intet 
quas Dei cultum et confcientiae reditudinem primo 
loco nominari fas eft >). Quodfi ethnicos a vera 
religione remotos tales efTe oportuit , fi bonis place- 
re vellent, vt praeftantiffimarum virtutum cum ar- 
te exercitium vna profiterentur , quid illos agere 
oportebit^ quibus fanftioris doftrinae ftudium ani- 
aios aiuftratl 

y) HippocR. Ib. S- 5. p. 55 = de medico fui temporis poftulafe 

X£ic;iv f j^)crv%/«v, dftmrfj^nv^ xaB^x^iarfjrx, yvcofii.oXQyiuVy xTCtfA' 
woXrj^iv^ x^etfft0ou/uoviu.v"y VTT^fOxVf^^^^oiV' \ ■ ^ '— *^ ' .^ /'' 

Auaritiae abfentiam, reuerenUam , v^recuttdiam, 
patientiam, auftoritatem, iudidum , p^ci^ ftu<iii«nj fa- 
niiliaritatem , puritatem , fcientiam , merGenariae artis 
odium 5 fuperftitianis defejftum , diuinuni cultum. . 

EtL. De medico§.j,p. 44.1, vult:^ 

'XUrov cxoireovrec roi ffSfi rtjv ^vxKv (^(^fQV^ 9 ^— Trtoi vlv 
filov TTocvv %'vrocKroVy n^ (piXecvd^gfOjcpvy iK-xv^oi^sp^ tj fAiaoLv^fm' 
«rov , To yccj) n^omxks 'm^ ro wgo^et^pv xur9i^,§ovMr(Kf\ i^^ «s 
ysXboru uvtsjusvov i{oic/^ii}'f tXxfov y (p^friKpv v7(ohuiu,(iuytr(iti. 

Conllderantem circa animam-v quae fapienter geren- 
da funt, ad vitam omnino ordinatum et manfoetum, 
nec liiperbum aut, ferocem: (Nam temerjtas et audacia 
contemptui habetur ; ) nec ad rifus effufum et nimis 
hilarem; id quod pro re onerofa accipitur. : •, ' 
, Idem De Natura Muliehri^ §. i. p. 358. II. A« <Jl 
Tov cfB^us ruvru x^fi^ovru.-Tf.gmroy fciv stt rifivy^s.im u§x(^otj, 

Oportet eum, qui refte manu vti vclit,.in medicina, 
. ^a diuinis primordium ducere. 
. , -,,Et De mor bofacro, §. i. p. 324. eirt 3-^ov svssrt iv r^fft 

yiffoKTi. Eft aliquid diuini in morbis. 

itidemque De Natura Muliebri, §. i. p. 358. yuo^i- 

tu /uiv ro B^aov iv rot<stv d>i^§(tinot<itv utrtov itiv. Maxime ro 

S-etov in hominibus agit. 

Quidquid enim de ifto diuino hippocrati.s aHi 

fentiant, diuinam naturam, rerum humanarum prae- 

cipuam caufl!am,hac voce intelligi refte putat foe- 

sivs Oecon. Hippocr. voce ^«ff>', 

nAAAIO- 



. . %^ W^ C^ . ^5 

nAAAroAoriAS therapiaE 

SPECIMEN II. 
DE OFFIGIO MEDICI FORENSIS. 

Nuper «) de niedip clinici ^) officio a£^drn eft, 
guo ille erga iingulos aegrotantes fuaecurae 
creditos tqnetur. Nunc autem, quid- respublica, 
qnidforuf?! *) ab illo poftulet, videbimus. Omni 
tempore medicis datum fuit, vt non fingulbrum 
tantum falutem curarent, fed etiam fecuritati publi- 
cae profpicerent , et generales lanitatis caufTas ordi- 
narent. lUud officium medicis iniunSlum fuifle 
PLVTAR.cBV§ docet 0* Duo potiffimum funt, 
- ■■■■ ---^- ^'■•■■^^■•-- ■ ■'B 5 ' . ' -"'^^uae 

a) Specitninje I. De Officio Medici CUnici. 

b) Latius imnc Xe^minns medici dinici aecipitur, iti oppo- 
fitione /om?/z> , qui a iudice poftulatus de artis fuae 
momentis eiiunciat. Clinici olim difti funt, qui mor- 
bis faltim intexnis curandis animum addicerent, vtialii 
erant chirurgi manuque medentes , quod difcrimen in 
republica romana feruatum fuiife c i c e r o De Orat. 
III. doqet; ocVo ^vf Jikiyns , a leBulo ^ ita difti funt. 
Conf. HENR. XAMPE Dijjert, Hifiorico -iuridica de ho» 
nore, priuilegiis et iuribus fingularibus 7ftedicorumy Gvovnii» 
gae 1736. 4. S- 2. 

^) In hac medicinae parte , quam forenfem dicunt , i*e- 
centiores prifcis medicis longe antiftant. Etli enim 
negari non poteft, proftare quasdam de homicidio, par- 
ricidio ceterisque corporis vitiis definiendis leges ; ta* 
men hae fere fancitae funt nec confulto medico. Neque 
vero medicina forenlis vltra .conftitutionem Carolinam 
extenditur , et , praeterito feculo in artis formam re- 
dafta , hodie parum a perfeftione abeft. G. 

c) In Praecept^s ^anitat. medicinam , tanquam reipublicae 
valde vtiiem difciplinam , commendans ait : Twv iXev3-f - 



2'6 DE OFFIcib MEDlCIL.fORENSIS, 

iqaais fanitatis pdpularis negotfnm concernunt magi- 
ftratus officia , alterum vt medicorum iudicio or- 
dtetur viftuSj W^graues rnortii^ oriantur , quib^S 
hbrtiinum ftrages* edi poffit ^)," quo et aquarum 

i '/:.: -. ^.J^S^iZ cara 

fi^nk , ihyAOLs h^shs^ov l%«. Inter liberales ^rtes , quan" 

tum ad iiitorem , et fcieiitiae apparatum , et iucunditateitty 

,-■, nullmi aliam magis,%neceffariam hahet,. - . " 

^"'^"drALEN VS t>e honi 77ialique fucci cibis^ C. i. p. ^IT.VI* 

S^ut:^^ morbis a vi6lu ita habet : ot y.xroi rriv x^^s^y^ uvB^^icTtoc 

^ K '} i i ^o6^oi7s '^-xiiKoxvy.Qis ^uocyxK^ovrd. x^ri^oo} rfV ^'X« tS v/'05 - tSitoV'. 

.'vjriiirp ocn§sfAoy{x.i'ri Ji^ /3?.as-«$ /Jfi/i^aJv 7i^:tu/uvuv., t(Ofi/ fioX&Jfj 

^,,,,.^^\^'/^«4<r xa;iO%t;y«fgv (^vraJy. sy(po^^/i^svoi^i:^ j^ r^fij^ ^y^myK 

.' \ovo/ut,u^qyAytcv Xapr^avojv, or^ t/^ Irv^fv luwo^>/'ojay , _ «^«Jwi;. 

*' • *-'*-fercit^^j/ ^v o§£iV hiiffs-yjivcivriiivh ro7s scp^ocrots tS rj^os^ (x.7i^vr(x.i 

'^ll\iy^^ }htyx Suv h KqyQ} -tS "3"*^«j u^kiGyMfxhas sX^xgffi Tcx^finoi^v-c^ 

^ r» . ^«(jitTW ro i^ig/uu ' cvvtsiec^ivots ~ , hiois ai rKtii clv.B'^cixcv^'}jTrB- ^Cff 

J^xys^utviHcl ysvo/ufvx y^rtx, rwv ^vpsruiv uyrixretvs tfo^^s , ^o* 

;yts oXiyt^iDv ffcod^ivruVi. 

Rure viuentes °; homities alimenti^ mali- fucci co- 

, gefeantur frui, toto vere fummitates et turidnes 

' . arljprum et fruticum edentes cum bulbis et radi- 

.;^cibus . crudaruin plantarum. Fame exeitati et agre- 

ilibus di«3:is oleribus , quae qullibet cafu inuene- 

, . , rat, ad fatietatem., veluti et herbis viridibus integris 

*...-.»coftis, vefcebantur. Licebat ergo videre, oUmes, 

_-.<i.;.:paucis exceptis, in-principio aeftatis vlceribus multis 

.. •■ in cute taflos, quibusdam autem ex his anthraces na- 

fcebantur, et rodeiitia vlcera cum febribus multos in- 

ter£ciebant , vix paucis conualefcentibus. ' 

yp^ H.IPPOCRATES toto L. De Aere^ Aqiiis , Locis , do- 

^.r-;-. cuit, quantum interfit, quibus aquis ciues vtantnr. 

_,,v,' ' Ylofe^ov iXudsffi x^iovra^ xocf yxKXaxo7(Tiv h ffKkvpolci fe Kocf 
.'.i iftcy-frfwoouv^ xoc^ iKTesr^cti^iuiv, if ri (^'kvxo7<rt^ yJotf ocrs^ciyvoiai, 

' Vtruui aquis paludofs vtantur et molhbus aut du* 
rjs , ex fubhmi et faxeo loco fcaturientibus vel falfis. 
:Ib...S. r.p. 528. L 

De aeris eificacia in corpora>, morborum epidemico- 

rum tcmpore, dubium vti nullum fdpereft, ita cauen- 

. ,dum ,, ait h i p p o c r. De Morb\j Sacro , Vyee yif nytZy» 

yty.ijijyi' 



riE 01?FICI0 MEDICt FORENSIS^ ^7 

cura geratur, aer fincerus conferuetor; alterum, 
vt epidemiei morbi vicinam prouinciam deuaftantes 
arceantur, et grafTantium impetus infringatur -f). 

Vdnti 

inqmnatus morbofis effluuiis corpus ingredianir. Accufat 
GA.T.ENVS L. De Vtilit. Refpirat. /Boi^o3-y.s7Qc fix£x3^£iXf 
Tetricum ororem fpirantes fojjas ; Hae expleailtur. " ■ 
f ) H I p p o c R A T E s > cum peftilentia deuaftaret a R t a* 
XERxis exercitum, inuitatu^ a rege , amore patriae 
duftus,. haud coraparuity.didicit auteni a legatis: . 

'^Oxo/oiS x§^ '!'^07rois HocHs ^Tt^Qffioyj^os ivXciQatjy jtgtiiato^^^ 
Cvy"y^ci0uv S^s^UTTStfiv i^STiB^et ^spt rocs itokta.s^ ' ". ^" """ 

Quibus -opus^ fit modis accedentis mali recelpffib- 
nem facere, et confcribens, methodum medendi ex- 
pofuit et transmiiit ad vrbes. ; ••;.■! 

Quo autem auxiiio ad depellendam peftilentiatn vfus 

iit HIPP0CRATES,,d0CetGALEi2^VS: 

'O XoiiiiOS ^oKstS %hoCS VTtTJVBVOfASVOS ^iix(phsl^<et XXXUJS y T^OKijff 

fivos fj.ox^ifj^a.s iis ro (^iaCpS^gipeiv ^vvx^r/^ 7ts,^Ji rov di§x. •ytvO" 
/uhffs y HG(^ ruv dvSr^conm- rvj rfjs. KVUTtvmjs uyxyHjj, ro ^vov 
(psvyetv f/^v oyvujULhiov .f u7/\a. clvrov ets ccvr^? ^iUxrTss^rt^^tt-Xtjri^' 
^tov , ^ia, 'oOfA.xroshXy.ovrm rov u.i()v,'. iS.i'o7t?g §7taiVM,^^iff(^ rov 
^xvfAxaiuirurov 'I^^Troit^x.rvy ^ %rt rov iKot/uovi^HeTvov rlv iat rtjff 
AtS^tOTtixs Its r^s'^'E7h.j]VKs (pB^oiirocvrx. , ^k aXXm s^sgxTtsvcfiVy 
dl^ tj r§s^xs rov dSox Hccj x^J^oic^srsiS , Vvot /UijKsn ro(p:ros xv 
txvxTtviTjTOif. KfXivcrxs ifv dvx rriv Ttcrhtv 'oXtjv s^<^7tre^oij ro 
ftv^ sx, dTtXijv rijs dvci^^sus rvv vXtjv s^v, dTh.x gs(pxvm rz naf 
rm dv^m rx ivoo^is^xrx ^ rotavrx irwsfi^Xivcf^v ilvou r"^ ,.7tvgos 
Tj;v r^iO(pt]y xoif STticrniv^eiv dvrZ rm juv^jm rx XiTtxpccrxru Kocf 
Tjouxv r'/jv o^,ui]v syjsvrx ^ 'tv %Tbo Kx^xglv ■ytvofiisyoy ot uyB^ca' 
Ttot ocvxTtvsvcrcoaty iis r7]v XTtxXXxyrjv rcv dhx. 

Peftis vniuerfas vrbes perilans corrupit male,' €onta» 
giofa conditione, quae corrumpere pofiet in aere orta, 
hominibus, ob refpirationis neceffitatem, crudeie maluni 
eft^ugere haud valentibus, fed ipfum in fe , veiuti vene- 
num aliquod, ore trahentibus aerem. Propterea laudo 
admiratione digniffmium h x p p o c r a t e m , quod pe- 
ftem iilam ex -Aethiopia Graeciam inuadentem non aii- 
ter curauit , quam conuertens aerem et mutans , vt 
neutiquam talis iofpirari potuerit. lubens ergo per 
totam vrbem ignes accendi non vulgarcm incendii ma- 

terienv 



%% DE OFFICIO MEDICI FORENSIg. 

Veluti autem iraperiti homines, vbi medicinam fa* 
cere temerario quodam aufu fufcipiunt, peftiferum 
non minus furit reipublicae venenum; ita faftum 
omni.tempore fuit, quo nulli, nifi declaratae eru- 
ditionis et probatae fidei viro mederi liceret ^). 
Nuhc autem hominem occidendi fumma eft impu- 
nitas. Si enim ex lege Aquilia*) medici, quos 
artem Gallere praefumitur , tenentur leuiffimam cul* 
pamferre» quod inrebus fui officii deliquerint, quo 
magis animaduertendum eft in friuolos impoftores, 
qui artem, non nifi magno fcientiarum apparatu 
exercendam, leuibus armis et noxiis omnino phar- 
l^aacis aggrediuntur. Quapropter legibus cautum 
1) . fuit 

teriem habentes, fed coronas et flores fragrantiores 
^ "' confuluit eiTe ignis nutrimentum, et infuper proiici 
aromatum pinguifiima et fragrantem odorem habentia, 
• • yt ita purum aerem faftum homines, data mutatione, 
■ ' ••\ infpirarent. 

g) Hac fece hominum, qui medicorum nomine abuteren- 
- ' tur, pulla tempora caruerunt. Tales evmt phartfiaco» 
'-- felae^ quos a myrepjts auftoritate publica medicamenta 
^vendentibus difcernere debemus. Illi enim per fora 
ambulantes impune perpetrabant homicidia, vt eft 
apud ciCERONEM, Orat. pro A. clventio: Tum 
repente OfPiANiCi pater Anconitanum quendam L. c L o- 
•' ' D i V M , pharmacopolam circumforaneum , qui cafu tum La- 
rinum veniffet^ aggreditur et ctm eo H-S» quadringentis 
tranjtgit. L. clodivs, qui properaret , cui fora multa 
refiarent , fimul atque introdu&us eft , rem confecit , prima 
fotione mulierem fuftulit» Nomine medicorum indignos 
hos declarant leges. Ita vlpianvs in 1. i, §. 3.flF. 
"Son tamen medicus eft , Ji incantauit , ft imprecatus^ Jt (vt 
vulgari verbo impojtorum vtar) exorcifauit , non Junt ifta 
tnedicinae genera , tametft Jtnt , qui hos Jibi profuijje , cim 
praedicatione affirment, Habent et aliae difciplinae fua 
ftercora. MAXIMVS TYRIVSDiff. X. Miun re 9r» 

(Pirvii (pikQ(To(pov, Imitatur et pbarmacopola medicum y et fy^ 
cophanta rhetorem , et fophifta philofvpbum. 
h) Si imperite fecuerit vei perperam medicamentum dederity vel 
curationem dereliquerit , veljimile quid admiferit» 



DE OFFICIO MEDICI FORENSIS, 29 

fuit antiquiflimis temporibus, ne vUi, nifi qui didi- 
cerat, mederi morbis integrum eflet ')• 

Nec tamen omnia morborum auxilia ad fe 
pertinere clinici putent. Quum enim, auftore 
scRiBONio LARGo*), vix hominis vitam omni* 
bus medicae artis partibus addifcendis fufiicere in- 
telligerenc Romani, faftum eft» vt illi demum ple- 
num medici meruerinr nomen, qui vnius partis 
fanandae peridam profiterentur. Hinc tolerandi 
funt in republica oculariiy demarii, iatroliptae *)^ 
quos , cum varia a medico haud praeftanda officia 

aegris 

' ^) Lege Athenienfium , narrante h y g i n o Fab. 2 74. 
cautum fuit, ne quis feruus vel femina medicinam 
difceret, et h o R a t. Epift. L. IL Ep. i. v. 114. feq. 
ita habet : 

Nauem agere ignarus nmis timet , ahrotanum aegro 
"Non audetj nifi qui didicit^ dare ; quod medicorum efl^ 
Fromittunt medici^ tra&ant fabrilia fabri. 
Imperatores medicos publica auftoritate conftitutos fti- 
pendiis alebant, collegii^ etiam medicorum conftitutis, 
quae falutis publicae curam gererent. Leg. 8- 9. Cod. 
THEOD. De Med. et Prnf, et Leg. 9. Cod. ivstin. 
De Prof, et Med. Quot regiofiis vrbisfunt , totidem confiu- 
tuantur arcbiatri ^ qui fcientes annonaria fibi commoda a pO' 
fuli commodis miniftrari , honefte ohfequi tenuiorihus malint^ 
quam turpiter feruire diuitibus, De CoUegiis Medicoritm 
ita eft Leg. 9. Cod. theod. De Med. et Prof, Si qui 
in archiatri defunSti eft locum promotionis meritis adgregan^ 
dus ; non ante particeps fiat , quam primis , qui in ordine 
repericntur , feptem vel eo amplius iudicantihus , idoneus ad" 
prohetur. 
k) Epift. ad c A I. I V L. c A L L I s T V M, p. ^. ed* 

RHOD. 

*) Hic veterum mos , quo cuique artis parti quidam fe 
totos darent, laudabilis et imitatione dignus eft , cum 
fere innumerae res ad medici perfonam rite tuendam 
requirantur Sed tales, quales hodie funt, nolim- 
Praecedat neceffe eft omnis natura et medicinae ambi- 
tus ; quo perfpefto , fpes eft , fore , vt et fibi honori- 
ficum illud nomen fit , et patriae ars vtiliffima. G. , 



3^ P?-OFFICIOj MEIUICI FORENSIS. 

^f5Sis:-e^fiibeantj non tam contemptui habere, 
quam cbnfiliis et doftrina adiuuare medici debent» 
liem ohjietrktam pociflimum ad feminas abiifle, ne- 
minem fore, arbitror , qui inuidebit ^J). Heroicara 
tamen, quae ad difficiies partus attinet, obftetrici- 
am chirurgis dandarn ^^^ h ip p o c r a t e s iubet '^*). 
Quantae referendae funt gratiae magiftratibus, (\w\ 
feminarum iftarum , quarum arbitrio ciuium nsfcen-; 
tium vita rehnquitur , raores eruditis viris dedolan- 
dos tradunt, quo oifficio erga rempublicam vix 
aliud maius excellentiusue praeflari po^teft. , 

Laudabili inftituto iudices medicos poftulant, 
et caufTarum momenca, quae ex medicinae funda- 
inentiserui debent, eorum arbitrio relinquunc, Id 
quod nouum non effe, Imperatoris voluncas docet^ 
qui feptimeftris partus vitalitatem auftoritate h i p- 
p o c R A T 1 s decerni iuflit. Nunc etiam quam plu- 
rimae quaeftiones forenfesmedicis diiudicandae re- 
linquuntur, quarum aliae ad fexuum facultates, 
ahae ad hominem nafciturum, aliae nafcencem,aliae 
adolefcentem et variis per vicam affli£^ionibus ab 
hofte lacefiitum, hinc vindicandum, attinent. Haec 

argu- 

■ l) Anctorltatem publlcam habent obftetnces, et eariim 
telliinonio res muliebres coram iudicio ftant. Obile- 
trices medicis annumerantiir 1. 9. ff. ad leg. aquil. L. 
1. §. 2. ff. De extraordin. Cc-gnit. Medicae ventres iu- 
bentur infpicere: Anianus Interpr. ivlii pavllx 
Recept Sent. L. IL T. 24. §. 8- 
m) HippocRATES vti paffim , De Nat. MuJ. et De 
Mulitr. Morb. falutaria obftetriciae artis praecepta tra- 
dit, ita L. De Diffectione Fetus , oblletricium niedicum 
fiftic, traditque inftrumenta muliebri manu minime tra- 
ftanda, fXxvs-^^«, vncum tydtoriiim , iu-i^vo^Xoi^fiVy in- 
ftrumentum , quo fetus in partes difcerpebatur, /uccxoct- 
ftov^ cultrum ad iftud negotium vtilem, vt dubium nui- 
lum fuperfit, obftetriciam a medicis tunc excultam 
fuilTe. 



I>E OFFIGIO: MEDICDiFQRENSSI. 31 

argiimenca, vtrurii ex antiquae, medkinae fontibus 
erui poffinc, tentabo* 

Facultas mafcula deeft puqritiae, nec puber-, 
tatem anteuertit " )^ Definum: generare . fenes,.. 
quamuis, maxime quod ad viruni;attinet, ineerti 
fint feneftucis limites «^), quos non anni, fed vires 

ftatuunt. 

n) ARI3T0TELES decimo qiiarto ' anno maturefcere 
pueros afferit. Hift. Aniro. Vn. i. 

^s^eiv GTVs^fxoe, Tt^ors^oi^ cco^srocf ro oi^^sy us sm ro noXv h 
TO*s '^rsGi ro7i ^is ■skrcx, rsrsXsffflisvois' u^ot rs ««/ r^ix^'^^^ 
t^s %\->ns «fv%«TCC/ . Tcs^l (^i rov dvrov ^^ovov r^rov tj rs (pm^ 
fAirocQx^etv a^%?t«/ s^Tti ro r^u.-xyrsqov ^ "o Tt-vX^di r^ccyi^etv, 

Semen ferre primum fufcipit mafculus vtplurimum an- 
' nis bis feptem . finids. Simul pilofum eruptio ad pu- 
bem incipit. Circa iilud ipfum tempus vox mutari ia- 
cipit in grauius quid , quod caprire appeilant. 

ARISTOT. De Generat. AnitnaLY. 7. v ^oovij y.stu." 
fiu^et , /uoi/9^oy yJv ro7s u^gsacy crv^,tt/3a/va ^i raro xot/ Ini twv 
B^ijXsiuv , «2^' '<xi^y]\ors§ov. 

Vox mutatur plus quidem mafculis, accidit tamen 
illud etiam feminis , fed obfcurius. 

o) Quidquid annorum poft reu^unjuiriy feu virium leue decve- 
mentmn eft , iam feneftutf tribuitur. G a l e n v s D^ 
Marafm. 0.4. p. 183. VII. feneftutem appellat X«i/3-oc. 
yiCccy rZv Ttv.^^-jty.^ucjivtm STri S^avoctov o^ov , occuitam ientam- 
que ab incipiente virium decremento ad mortem viam. 

^ ts.(ixh tris y'/i§(xis VTto^s^Oif ^wocrov s^tv , %roi.v Ini 7i7^s7^ov 
fjxTj ro c(a]ux ^fj^oryjro?. 

Principium feneftucis fupponere iicet, quando ad 
fummam ariditatem corpus peruenit. 

Saepe praecocius confenefcunt viri ob morbos, quod 
^^oyt}fioc7xetv j mature Jenefcere, GALENO eft, qui L. De 
Fraefagiis ex puijtbus I. adducit ro ytj^ocs sk voas^ feneElw 
mnexmorJjo; hippocr ati Epid. VI Seft. 8- pag. 
822. mature confenuit et elumbis faftus eft, (phvwhs 
iyhsro, s AT YR vs quidam ob nofturnum feminis ef- 
tluuium. / 

Elegans illud ex Anthol. L. Vll. Epigr. 94. vbi fe- 
nex amator de amore ita featit; ^ . 



33 DE OFFICIO MEDICI FOUENSrS. 

ftatuunt. Feminae , poftquam illis fanguis fluerc 
defiit , vtero haud concipiunt ^) , velutl fluxus ille 
pubertatis femineae fimulque aptitudinis ad coniu- 
gium index eft ^). Generandi praeterea facuitas 
abeft tefticulis orbato aut iisdem morbofis vtenti ^), 

aut 

'B}ft(p3-(a , vroXiV y«f sfcstytrcxj uvri fA.ikotcvf]s, 

0ati t}h ffvverns xyysXos v^ituifSy 
Kflc/ , 7e<x.i^etv 'ort Jixt^os , eyru/iu/tisv , ^vtxoi ^i vvv^ 

'OvK Vn \(foripjs (p^ovri^os utl^o/ugS^ot, 
Kunc iacet omiiis amor , ;pro nigris cana capilUs 

Caefaries , fanae nuncia memis , adefi. 
TunCy cum temfus erat ludendiy luftmus ; at nuno 
Conformes curas tempora noftra volunt, 
Senex penes ?lvtarchvm L. An fenex ad ntagi' 
^ ; ftratum admittendus fit^ p* 7 8 9. H. ed. Xylandr, ad quae- 
rentem, ^ * . ^ 

T/f <^' «V ffe vvfi(pi} , rts ^i nugSrivQS viot 
^ DkS^xir av; — — 

Quae njmpba > quae iuuencula virgo 
i Te ampleiietur? — 

refpondet, . ^ \. 

TufAw yegoiv y ev hioot ^ %«/ rots ye7ro(fiv. 
Vxorem ducofenex^ benefcio, et vicinis, 

p) PLIN. Hift. Nat. VII. 9. Mulier poft quinquage/imum an- 
num non gignit y maiori parti quadrageftmo profluuium geni- 
talefiftitur, plvtarchvs Sympof. III. Quaeft. 4. 
p. 651. II. Arjyaat riKmaott no\v Ttgoregov ^ tj ytvvwvres 01 
uv^^es, De/tnunt prius parere ^ quam generare viri, 

q) not§uv^§«M.tvoti ui^oij rs yotun HippocRATi coincidunt 
euin apparitione menfium , "oruv rx yvvuiyMt xurtfitj ^rjiw- 
Tov. Eodem, quo pueri pubefcunt, anno femellas pu- 
befcere quidem hippocrates De Natura Pueri %, 

17. p. 145. I. VUlt, uf^ot r§ix,^rotf v v[^V rx nut^os xoef rtjs 
^u§^hii. Simul pilos nutriunt pubes pueri et virgims, 
3PLVTARCHVS autcm Sympof. 1. cit. ui ^i Ttu^^ivot ruv 
itui^uv o^yuffi n§ore§ov xot) aruXevovroif ^£0S ro ytvvocv. Virgi' 
nes pueris priores lafciuiunt et ad generandum ificitantur, At 
ne hic quidem annis , fed viribus numeranduin eft. 
r) GALENVS L. De Seminel. 15. p. 202. feq. VIL cum 
illo tempore elTent, qui non intra tefticulum, fed h 
i^ iyyttait xi^ffeef^im, (in vafis varicofisj femen fieri pu* 

tajent, 



DEOFFICIOMEDICIFORENSIS. 33 

aut virilium formam minus opportunam habenti ^). 
Fabulam tamen narrant, quod galeno iam vifum 
fuit, qui mixtum in homine fexum effe polfe ftatu- 
tint ^). Impoftorum fraudes et falfas apparitiones 
erudite collegit theodorvs tronchin"). 

Femi- 
tarent , contra eos , qui huic fententiae dediti effent, 

difputans, addticit, ocs sm rtoy sxr/u,f]B-svruy ris o^x''^^^, 
ecvev r« itaccvGv^ rrjs STti^iovf/.loo? , ano^vratj rwv ^couy « ro 
cm^^xtvay /uovoy^ k/^oc xoc^ ^ dvd^aoc^ xcif dos uy sitioi ris 
u^^svoT^s. Quilms teftkuli exfcijji fuerunt ^ fine e-o, quod 
eyididymides tad:ae fuerint^ animalihus feriijfe non tantum 
feminis froducendi facultatem ^ fed et robur^ et, vt ita dicat 
aliquis y virilitatem. Ibidem galenvs meminit -S-X«- 
^svrm Hotf (xxe^^cti^svrwy ofp^/<J«)v, coJituforum et induratorum 
tefiiculorum , tanquam fterilitatis caufae. 
S) GALENVS J:>e Vfu Fart. XV. 3. p. 658. IV. Toss 
VTVOGnx^iBHois oyoiua^o.uhots sitet^fi ^iu rov sv rw rsXet tS xmvX» 
otdfAov nogos ^is=r§xTcrott y ysvv^y u^vvurov. Hypofpadiael 

ita difti , quia propter illud , quod ad finem coiis eft 
vinculum , canalis diftortus eft, generare haud poifunt. 
OTs (duXuvos i rsTfvroc^-, ^ rsxvo7tois7i, Imperforati liaud 
generant. pavllvs VI. y^. 

To oi dtooTov sv rw jturwjTtsi^etv sis ro 3"^Xv, Ttoopui xou 
xoiru sv^v TtgOTtsy.ftetv u^vvxrst ro G-jts^/uoi^ ^txs-^u/u/usva rs 
vto^g. 

Pudendum , dum emittit femen in feminam, procul 
et recca via proiicere non poteft femen, diftorto ca- 
nali. GAL. Oc" Morh. Dijf. c. 10. p. 12. VII. 
t) Ibid. %i}is 01 fe-XaVo/ TtXurraffi r^s y.uXayJvxs s^fAa(p§oh'ras 
u/u(p6rs^x s^ovrxs rsXsx rx ysyvrjrixx /xo^iu xo(f rd rwv x^^s' 
fuiv xocf rx ruv ^»i\eiwv. 

Quales poetae fingunt lic diftos hermaphroditas, 
vtraque habentes perfefta genitalia organa et virorum 
et feminarum. 
u) DiiTert. De Njmpha, Lugd.Bat. 1730. g. Libidinis ma- 
gis vitium et morum turpitudinem , quam naturae la- 
dibrium hac voce notari aflerit. Huius turpitudinis no- 
ta inclaruerunt sapho, atthis, thelesippa, 
etaliae, vti eft apud clementem alexandri- 
N V M , ywuTKss «ycJf /^c^ Tta^c^ (pvfftv yxfA.ny.kysxj rs xoif yx^ 

Eebenftr.Vala€oU C 



34 ^E OFFICIO MEDICI FORENSIS, 

Feminae fterilefcunt organorum ineptitudine et 
menftruorum vel aliarum , quae ad vteruni atti- 
nent , conditionum praeternaturali ftatu *j. Quam 
variae fint, quae circa vtriusque fexus aptitudi- 
nem in foro tam ciuili , quam ecclefiaftico mouen- 
tur quaeftioneSj luris confulti docent. Mox di- 

uortii 

x) GALENVS De Cati(f. Symptofn. III. ii.p. 104.. VII. 
fub finern, varias adducit vteri aegritudines , et inter 
alia:. , imperforationem. 

, 'EA«rTOv« (p^^jsroi^ T« xxvecjU}]viu ro7s uT^tjrots sv^iaxo/uhots. 

Parciores lluunt liienfes illis , quae atretae inueniuntur. 

HippocRATES adducit pelliculam orificio vteri 
ioterno praetenfam, quae cauffa Ht, cur vtero conci- 
pere femina nequeat De Nat. Mul. §. 62. p. 401. II. 

^Hv Tj/y yovrjv y.ri ^h/jf.rix^ {ro soy.</. rjjs /u,i]r^osJ yj (xi^yiy^ 
IniTt^oSsvjriirii ytvtroif. 

Si genituram non concipiat (vteri ofculum), membra- 
zia illi praetenfa erit. 

Alias fterilitatis cauflas idem in prauo vteri fim 

quaerit. Ib. §• S.p-S^^. MccX/s-a Ix rocvrt^s rvs vooa »(po' 
^oi ytvovrccj , iyj di y.rir^a.1 n^os ro io)(Jov ivccvd^swfftj rd. rs l^- 
(j.7)vtf/. iK iyy/vtr«.i^ xocf Ijv sGoc(pc<,<jGi] ru daxrvXw, u^^tj to 
yo^wcc iv ru) tym* 

t^lurimum ob liunc morbum fiunt fteriles, fi ma- 
trices ad ifchium conuerfae fuerint ; hinc menfes haud 
fluunt, et fi digito explores , tangas ofcuium ifcliio ob- 
uerfum. 

Hv ui /mijr^oi^ 7CA^'X (pvaiv y^ocvu^at , xo/ roc intfxyjvtu. ^Xtca 
rK ^sovros f'f%fT«/, y.ocj yXi^^ors^oc y.ocj <nvy.voc^ x«/ rj yovij xk 
iuusvc-t' (piaet v.yovos tkavi ro /u-iv Tr^corov vno^ktiTtet ru. fjLiptct.^ 
Tcocf iXxcau) ylvtro/f^ x«/ rov x^ovov vTnofioiXXet , irctt^oc i^oc- 
Ttivijs iyhtr 0-7:0^«, Hu^a^oc xocf ic^vcci. 

Si matrices praeter naturam hiant, et menfes plus 
iudo veniunt mucofi et fpiiii , hinc genitura liaud im- 
manet. Natura fterili mox deficiunt menfes, mox 
pauciores fiunt, et tempus transfcendunt, hinc fubito 
copiofi fluunt puri et frequentes Ib. §. 13. p. 367. 

Hv c^.t yJjT^oct SK ruv unSoiutv ixTrtacoiTt tKX^s/uxvroof, loGTrt^ 

Si matrlces pudendis excidant et inftar fcroti depen 
deant. Ib. g. j. p.361. 



DE OFFICIO MEDICI FOREJ^SLS, 35 

iiortii impetrandi gratia coniuges fe inuicem impo- 
tenciae arguunt, morbosque, propter quos vna effe 
haud pofTmt. aliegant , mox de validicate macrimo- 
nii cum impubere contrafti , de ftupro in impube- 
rem commiflb, agitur, mox fi partus fuppofitus fue- 
rit , feminam natura fterilem efle , vel 6b aetatem 
parere haud potuifle adducitur. In quibus fimili- 
busque aliis quaeflionibus medici, et ob honorem 
fexui habendum obfletrices confuluntur. Proxi- 
ma ab his quaefl:io, frequens admodum, motietur, 
de grauiditatem diflimulantibus , vt famae feruandae 
gratia partum vel enecent, vei exponant, vel clara 
enucriant ^), et virginibus interefl^e pergant, deque 
grauiditatem fimulantibus eum m finem, vt priuile- 
giis et iuribus grauidae datis perfrui valeant =^). 
Quapropter interefl:, vt de fignis, quae vterum 
foetu plenum indicare pofTmc, liquideconftet,jquo- 
rum quidem alia remotiora funt^ menfium fcilicet 

C 2 AtiQ- 

y) Ita efi apud terentivm Hecyrae ASt. IV. Sc L v. 

Sed d^miror., 
Quid fit , qmm eh rem tamopere hiinc vmnes nos 

veiare vobaeris 
Partum j ndeme ^eruicaci' animo ^ vt ^uerum ^rae» 

optares perire. 

z) Varia funt vteri grauidi iura , in polTeflione bonorum 
manendi, a torturis efc vltimo fupplicio liberam efle, 
mitiore carcere detineri. Leges ne quaeftionem qui- 
dem de praegnante haberi patiuntur L. 3. D. (le poetiis. 
Eadem immunitate gaudenfc laftaiites , ablad:atis etiam 
alumnis, quamdiu iac mammis ineil, terreri torturis 
nequeunt fme periculo. p l v t a r c h v s De iltis , qid 
fero a numiite punijmtur ^ ruv h ''hiyv7tr(a.,:iDiitov iy. hr.orws 
vfAtv d7toy^u.^oc^xf ^oxhciv tvioi riLv 'E^^vuv.^ os xiXsva rijv 
gyxvov , XV uXu 3-«i/«r«, /uix^i '^^XVj (pvXoirrsiv ; Acgyptiom 
rum legein nomte conuenienter vobis (ijjunpjt]]^e videmur qui- 
dam Graecorum , quae iuhet grauidam^ J? "damnata Jit mmis 
donsi pepererit. ctijlodiendam ? 



56 DE OrFICIO MEOICI FORENSIS. 

defeftus ^») , vomitio ^) , oculorum languor «) , ap- 
petitus erroneus *^) et ventris tumor ^), alia autem 

nullum 

a) Gniuidis nil minus menfes procedere, quamuis cum 
foetus detrimento, notauit HiBPOCRATEsDe Morb. 

Mulier. 

TTicri jurj^r^yidiv sov XsTtrov yiysrou i{^ u^tyis 

Intermircent fanguinem , vti folebat procedere, et^ 
quod raatricibus ineft, tenue fit et imbecil]um. i 

' b) GALENVS D^ Cauff. Sympt. I. de Vomitu grauidaj 
rum agens illum falutarem pronunciat: To7s ly,stois Ix- 
xsyvi^eiGrjs ttjs Ttuy.oxoy-iois : Euacuata vomitihus cacochymia.^ 
C) HIPPQCR. 1. C. Ki/Scav yvvu7}ioi ^jv /u^ u^i^w ytywffxets , 13 
r^riii ymaeis , ojjolvroc/ 01 o<p^uXjuoi aXy.vff/usvoi- f^ xoikLrs§oiy 
y^ ru Xsvxu ruv o(pB'uXy.Quy ^ns^x^ '^Vv (pdffiv r)js XsvxortjroSy 
d^u TTsXcwrs^u (pu/vovrou.. 

Grauidam mulierem nili aliunde cognofcas , exinde 
cognofcere poffis : Oculi torui funt et concaui , et al- 
bum oculorum non habet candidi naturam, fed liuidunfi 
quid apparet. 

d} K«X«TOc/ yJrru ro nud^os , o^syoyrou as sv uvr^ fA.ukitu fjt.h 
l^km rs i\(fj s^^v^pvZy^ s^i J^ %rs ^ef) ^^i/usmj 'sviors tjrot xtfAa)' 
T^iacs yTjS 1] o^^uy.uiv ij sff/3sffiusvu)v uvB^ooixiov , ^OjC^ rxro Ttuo^afft 
otKei^s uvruv , «Xf '"^ asvri^ii if^ rghit fAijvos, Tlyvsrut 
^ore j{^ uyo§'xffiy. 

Vocatur pica morbus, appetunt autem m illo maxi- 
me acida et auftera, aliquando et acria, aiiquando et- 
iam cimoliam terram , et teftas, et carbones extinftos, 
illudque patiuntur plurimae earum vfque ad alterum 
tertiumque menfem. Accidit autem et viris* 
"pi.VTARCHVs Quaett. Nat. p. 9 1 g. II. To^* o§s. 

^ets sni(ps§iiffi ro7s ^iLots ut ruv ffwfiuruy x^uffets , «i voffokot^Sfft 
ivs ^}}X6y fs't sTei ruv yvvuixcoy ^ %ruv xvufft y ^^ Xt^as, ^Ojif 

^TjV TC^OffCpS^OfASVOiiy. 

Appetitus inferunt animalibus corporum mifcelae, 
quae morbos faciunt , vti manifeftum eft in feminis, 
dum grauidae funt , lapides et terram loco cibi haben- 
tibus. ■ 

e) De vtero grauiditatem mentiente haec habet, quando 
de molis gvaiiidarum agit, hipsocrates De Nat. 
MuL l. 



DE OFFICIO MEniCI FORENSIS. 37 

nullum de praefentia foetus dubium fuperefTe finunt, 
embryonis videlicet motus, la£^is intra mammas, 
quod vltimis menfibus Mq manifeftare folet , prae- 
fentia /), et orificii manu obftetricis contreftatr 
forma; Hac enim plenitudo vteri , illis aiitem ple^ 
nitudo vitalis defignatur. Fetuum cura gerenda eft 
magiftratibus , ne ante diem pereant. Piaculum 
eft, ait AVLVS gellivs «), publica conteftatio' 
ne communiqm odio dignum , in ipfis hovnnem pri- 
mordiis ^ dum fingitur ^ dum animatur ^ inter Ipfas 
naturae arfificis manus interfe&um iret nec excufat 
homicidam fetus teneri parua vita, cum tantum fit 
impedire, quo minus nafci poffit, ciuem^'), quan- 

C 3 tum 

roiff 9{gc/ fULsyaXt] yivtrvj ro ^X^jJw^.a. nxvrv] f^sx§i <w^v ruv 
^tKx/ut]vZv ro ocStj/uu x»r IXiyov uvisroif y '^oiovnsg tJ; tv yu^^l 
ix^fff} j sTT^v ^i 01 ^sxx Mvves TeuosXSrwTi sy.7iiy.n'kuroij v yu" 
SYi§ vduros. — — — 

Venter quandoque durus , quandoque tnoliis eft, efc 
inflatur ac grandefcit plenitudine. Huic vfque ad deci- 
mum menfem tunior fenfim augetur, ad inftar eius, 
quae vtero gerit, poftquam autem decem menfes . effEu- 
xerint, vterus aqua repletus eft. — — :;- r 

'H yuTif^ nX^gfjs wff7ce§ xvxcijs y Xivitrcif ^i *^iv sv^^^rp '^ocT^ij 
*JV yuXu iv rotai rir^olai iy^lvsrobf, 

Vterus plenus inftar g4*auidafe, nihil autem mouetur 
in vtero , nec iac in mammis generatur. h i p p o c r, 
De Morh. MuL 

f) 'OxoTocv ^i xtvijSfv] ro £/u,^^vov , rors Sij intatjiuuivet li^ 'T^ yur 

%u Tj? yMj/T^/' ot yu^ f^oi^Qt ut£Qvrou ^of} ui B^fjXui o£yujirt» 

Quando autem mouetur foetus , infuper accedit fi- 
gnum, lacmatri; mammae enim extolluntur, et pa- 
pillae tumefcunt. 

g) Noa. Att. Xn. i.p. 162. ed. Ald. 

h) UoXkot a<Ti xiv^vyot iv ohi ru sju.(i§vx (p^d^ovrxf , fjv iv yu?-ft 
ix^au aeiffTj i^ dSisv^ffvj v.^ ux^os /Bijjfffjrotf v njf^Wjj ? it^va- 
xftjroij 7j ftrv^rjruj tj xsxguyrj. 

Multa funt pericula, in quibus foetus corrumpuntur, 
fi vtero gerensmoueatur, et aegrotet, et onus ferat, 

et 



38 DE OFFICIO MEDICI FORENSIS. 

tum cft, natura adultumque interimere. Quamuls 
autem viuere fetus etiam minores, inque illos ho- 
micidium committi polTe nemo neget, vitae tamen 
in aere degendae non fufficiunt, ante quam tempo- 
ris, quod maturitati confequendae Deus deftinauit, 
menfuram expleuerint *). Si qui praecocius vtero 
exeunt> debiiem omnino vitafh agunt, et raro fu» 

per- 

cfeiaiiat, ant tufiiat , aut fternutet, ant clamet hip- 
POCR. 1. cit. 

lure iurando hi p p q c r a t e s fuos ohftrin«erat, xU 

yvvj] kiscav (pd^copiov^t^aM, ipfe tameu mufurgae foetum 
foto a gpnceptioKe die, peffime corrupit. \. De Nat^ 
Pueri^ §• 4- P' 13^' 'iimXevffu/uffv ^ ait, uvr^v <rt^os rvjv 
ytjv TCii^fjcrocf y i^f i/rrxiyj riotj ^sTtei IntTtridijro ^ ^ ycyTj ^otrsp^vct 

sTci ri]v yv.v. Eiusuiodi abortus paucis a conceptione 
diebus faclos Ix^vaasy oXtC' ^ rgwffyJs , effluxiones , nec 
ahortus appellat," et aboVtuum ru>v r^wc^tco^v titulum in 
cos cadere docet, qui quadraginta diebus maiores fant, 
qao tenipore frequentias abortiant feminae. ^^GXfTt 

Tfks rpuitfyAs TrXds^as Iv rjf Tr^wrrj r£(sae§xr.ovru.^,i yiviSl<xj, Per- 
hibent ahortus pIuri?nos primo dierum qnadragenarioi fierin 
HIPPOCR. t>e Septimefiri^ §. 3. p. 170. I. 

i) Menfium, quorum decurfu maturi eduntur, enumera- 
tio apud veteres alia eft atque aiia. galenvs De 
(^attffl' Sympt. III. 11. p. 104. VII. vult. hvtufitiviis, hip- 
pocRATES vbique ^r-iciuirjvits habet Poetae etiam 
diirentiuut. viRtiix.ivs decem menfes cupit: EcL 
. iV. 61.. . 

Matvi longa decem tulerunt faflidia menfes. 
d viDivs nouem adducit Metam. L. X. 295. feq. 
lamque coaStis 
Cornihus in ■plenum nouies lunaribus orbem, 
lllci Paphnu genuit. 
ct Heroid. Epift. XI. 45. feq. decurrente decimo, 
partus fieri refert. 

lam nouies erat ortaforor pulcherrima Phoebi^ 

Denaque luciferos luna prcmebat equos 
Nefcia , quae fnceret fubitos viihi caujfa doloreSy 
Et rudis ad partus, ct noiui miles erat. 
Sed fucile conciiiabis fententias , fi folares menfes luna- 
ribus aequabis. 



DE ^OFFXCIO MEDICI rORENSIS. 39 

perfunt, vtpote qiiibus organa mollia fmc et robore 
deftituta, veluti per externa quaedam figna con- 
ftat * ), quorum contemplatione medici , quaefiti, 
vtrum maturus , an abortiuus in lucem editus infans 
fuerit, infantjcidiorum et proJis legitimo connubio 
natae caufla r. magiftratum erudiunt Nec vexata 
minus eft quaeftio, fi decimo aut vndecimo, ex 
quomaritus abeft, menfe.mulier pariat, vtrum le- 

C 4 gitime 

k) Maturb foetui ciiuu ■votaiv onviiv ui t^/%?^ Iv r^ xt(pock'^ fi- 
^Svrocf. Simtd am vnguibus et capiHi iji capite radicaiitur^ 
quorum abfentia hinc corporis marcidi forma et ftatura 
tenuis , abortiuum arguunt. 

!) Poffe feptimeftres organis ad vitam aptis nafci kip- 
POCRATES De Septimeflr. §• 7. p. 173. auftor eft, cu- 
ius auftoritati leges parent : ot s^s^o/uoi /u,tjvss rous Iv yas-^t 

f^sfats rx Vy.fi§voe, ils ryjv «fX^v xxB^i^ucri rjjs rsXetuxjiccs, 
Septimi vievfes vtero ^erentihus foetus in primipium perfeBiO' 
nis conflituunt. Oftimeftres, quos vti proueftlores, plus 
roboris habere decet, ille ipfe hippocrates viue- 
re m lucem editos haud poffe propterea opinatur, quod 
illo menfe verti incipiant , hinc aegrotent. 

, Yit§i rov ^ay^oov yjfjva ru fyfiovu iv rTj /u,^r£t] vocret , ruv ox- 
rocuvjvm ^aiv TVt^iytvsra^f , u^^trocf yxg Trovteiv ro Ttctiolov n^os 
'FX roy.a ^gc/ xiv^vtvet unoXf^oif , %ruv iv rri yrir^y] 5-^f(p^rocff 
Ci o/u(puXot TtoXXuxis f]^f] rwv Ttui^/wy icpuvtjffuv Tts^i r^^ r^u- 

Circa oftauum menfem foetus in vtero laborant , et 
iiuUus eorum , qui oftauo nafcuntur , fupereft. Inci- 
pit enim infans ad partum laborare, et periculuni fubi- 
re , ne intereat, quum in matrice vertitur. Filniculi 
iiquidem infantum faepe reperti funt circa eorum col- 
la. L. Ue OEHmeflr. *) 
*) Conftat inter omnes , hanc hippocratis auftori- 
tatem de partu feptimeftri vitali, de o6timeftri non vi- 
tali, mire perturbafle iureconfultos.- Sed hodie quis- 
que tyro nouit, eo vitaliorem fetum effe debere, quo fe- 
nior eft, ideoque falfum fore hoc decretum. Rident 
bonum fenem multi , quafi vero in ifta artis infantia efc 
rei obftetriciae ruditate plus expeftare liceat. In eo vi- 
tium eft , quod a fmgulari obferuatione generale . ph- 
dtum deducendum putaret, G. 



40 DE OFFICIO MEDICI FORENSIS. 

gitime poffit decimeftris et vndecimeftris partus na- 
tus dici '")• Hinc, fimulier , defunfto marito, pe- 
pererit, foboles autem mox a partu moriatur, no- 
uusque , haereditatis caulTa , partus fuppofitus efle 
dicatur , lis eft, vere pepererit mater, an fuperfoe- 
tata «), an fuppofitus infans fuerit ^). Faliax fanej 
fimiljtudo cum parentibus, fignum, genuinam pro* 
lem eife ^). Alias de primogenito inter gemel- 

los, 

tn) ts.s)cotitA.Yivn9 t^ sv^exu/u.vviis quandoque liafci , h i p p o- 
c R A T E s adducit fub fineni libri De OBimeftri , fed 
errare plerumque feminas in calculo , addit. 

L. Dc Nfl^. Fueri. " PiXX' %aoui ^ i%iuv ^X^ovoc X9^^°^ ^^** 
§cec fiifjvuv s^avj xeivuf ^isXrj^ijiTxv, 

Sed quotquot putabant plus temporis decimeftri vte- 
ro habuiffe , falfae fuejrunt. 
n) Superfetationem fieri poiTe ftatmt hippocrates 
L. De Superfet. alio tamen fenfu, quam vulgo accipitur, 
dum multi in ea verfantur fententia , intra duodecim 
nienfium fpatium, mulierem bis puerperam fieri polTe, 
<juod fuperfetata fuerit. hippocrates faltim vult 
fuperfetatas feminas, quibus fero genitus perit, priore 
ttianente. Vopifcos appeilat plinivs Hift. Nat. VIL 
1 o. e geminis , qui retenti vtero nafcerentur , altero 
interempto abortu. 

'ETeixvitTxgTOtf yvv/iy rjv f/i,h h rw fJt^ivic rijs fii^rftjs tc tt^U" 
rov fxv 'foitSiQv , ^gif ro iTetHvfjfiot •rt^oonlnrei , VTto rl& «^%«/« 

i^(li^iV(A,SVQV. 

Superfetata eft fem^na , quando media vteri regione 
praeconceptum habet infantem, et fuperfetatio acci- 
dit, a praeconcepto fetu (qui primus erat) expulfa. 
Hipp. 1. cit. §. I. p. 645. IL 
e) Ita eft apud plavtvm TrucuL A6t. IL Sc 5. vbi 
mater fuppofitum alens conqueritur : 

Quae aufa fum tantum clam dolum aggredi 

Lucri cauffa^ auara, probrum Jum executa , alienos 

dolores 
Mihi fuppofui. 

p) In morum cum Parentibus fimilitudine quaerebant 
Pfylli prolis fuae ro yvtislov , vti eft apud lvcanvm 
Fharfal. Lib, IX. v. 398. feq. 

Fiducia 



DE OFFICIO MEDICI FORENSIS. 4I 

los 0, de monftrofo partu''), controuerfias nunc 
taceo. Trita magis et fere quotidiana eft ob infan- 

C 5 tkidio* 

Fiducia tanta efl 
Sangiiini^ : in terram partiuf dum decidit infansy 
Ne quaftt externae veneris mixtura^ timentes, 
Letifica duhios exponum afpide partus. 
Aliquid eum parentibus fimilitudinis partui ineffe 
debere hippocrates vult tts^i yovtjs L, De Genlt. ^. 
8. p, 130. I. 

"Es"* ^^ in dvviov j^ravroe rvi /utjr^i iotnsvoif , rw ^i Ttur^i ^j;- 
^iv , h ro svuvTiov rirs ^ fAf]^^ srs^w huisvo!^ /utjdiv ^ sl;^' u/k~ 
^uiri^oiaiv dv(>t.yxfj rk is-cv soiy.hof rivi. 

Non eft irreprehenfibilis fententk, omnia in foetu 
matri limilia effe, patri autem nihil, aut in contrari- 
uin , aut neutri quidquam iimile efte , fed ex alterutro 
parentum neceffitas e^, ftmilem eKe vni. 

qy Ocof rm atavjuaiv uvS^^wTriJovxH^t/doos acriv^o/uotoi^roTs /uiv dmsaiv 
uyvcorot (futvo/usvotjTf^os oi rwv (Tvv^d^cov sv rd^et aiuytvoucrxo/usvoim 

Qui gemeliorum perfefte funt ftmiles familiariter 
cum illis haud viuentibus , videntur haud dignofcendi : 
illis autem , qui vna viuunt , ftatim dignofcuntur. g a- 
LEN. Anat. Admin. II. 

Eifunt nati filii gemini duo, 
Ita forma Jtmili patri , vt mater fua 
Non ijiternojfe pojjetj quae mammam dahat. PL AVT, 
Men. Prol. 
r) Qui a forma humana penitus abiudunt partus, vt ca. 
pitis forma mentem abefle indicet , monftra dicuntur ; 
reliquos organorum animah*umintegritate fruentes w«- 
le conforjnatos dici fas eft. r l v t a r c h v s in Lycurgo 
de Spartanis refert, ii^i dysvis y^ u/uo^(pov, d7i:s7rs/u7Fov 

iis rus "ksyo^svus drco^srus ttagu Tuvyerov rov fiuouSr^jw^v ro- 
ftov» Degeneres et monftrnfos able^ahant in ita ditios apo- 
thetas prope Taygetum paluftrem locum. Interfici hos ca- 
pitale : Ne autem eiusmodi terriculamenta faepe nafcan* 
tur , prouidendum eft magiftratibus et arcenda a con- 
fpeftu hominum naturae ludibria , ne matres offendan- 
tur , quas imaginationis vi foetus fuos corrumpere, 
experimentis conftat. Ita eft penes hippocratem 

,. L)e Nat. Pueri. 

^Hv rtai Kvhy.ntTt yr/v ijrtS-vfii^rocf satig^o^ rj oiv5r§uxus , f^ 

^ i^lovrtM, sni rt]s Ke(pu\^s r» ^ait^U ^MtvsroH oxoruv rs^^V 



42 PE OFFICIO MEDICI FORENSIS» 

tictdiorum *) frequentiam in foro quaeftio, an yi- 
uenti vis illata fit/), an per iigna de mortuo ante 
partujn foetu conftare poffit, an fmt, quae femi- 
nam paullo ante peperifie, foetumque vei expo- 

fuifle, 

Cffju&ori oItco ruiv raixrm, Utj^uiS^avocf ro nuid/ov r^ris ju,ijr§QS 
^XTjyefivis y.a,roi ro sficj^^vev h u^a rivos /icoctji ' TrecS^^juuros 
TZDGcyivouh^. 

Si grauidarum allcQi appetitas oriatur edeiidi carbo- 
nes edantque , in capite infantis , dum nafcitur, appa- 
ret naeuus, propter haec. Vitiatur infans, fi iiiater 
perculfa fuerit erga fetum , aut aliud quoddam vehe- 
mens pathema enatum lit. 

*) Res obftetricia, vt notum eft, ad medicos olim non 
pertinebat Hinc mirari delinamus , quid fit , quod 
veteres hac in re identidem errarint, quod figna con- 
ceptionis , grauiditatis et partus aut nuUa habeant, aut 
longe fallaciffuTia. G. 

s)h iPPOCRATES figna mortui in vtero foetus dcfu- 
mit a tumore abdominis et putredine. De Morh. MuL L 
oi6vX(ov ylv^roij rvv y.oiXivv Ventre iraumefcit , et De Super- 
foet. §. 6. p. 648. 11- Di^^srxsry.f, sTteiru T>/x!r«/ ^ac} cnTttrotj 
r&i.s (jy.mot.s. Intumcfcit , hiiK colliquefcit et putrefrit. Nunc 
certiora funt homicidii in nato foetu commiffi ligna ex 
pulmonam conditione petenda. Si in aquam proiefti, 
integri atque diffefti , natant , infpirauit vixitque foe- 
tus : Neque enim ante partum , njec durante partu, ob 
vterum cotlas amplexantem , refpirare infans poifit. 
nwj^ocBATKS De Superfoet. §. 7. p. 649. fciebat, non 
^ ftritim a natiuitate refpii are foetus , iubetque K^croijuvetv 
Tov oy.(pvXlv dvuTTvhvros Ttui^ta , tufic demum reftcaiidmn ejfe 
•vmhilicwny quando infans rejpirare ijjcepit. Adeoque in vi- 
uente, nondum tamen refpirante, mox a partu, liomi- 
cidium committi poteft: Hinc , pulmonibus in aqua 
fubfidentibus , nondum liquet, foetum ante natales ex- 
tin^tum efle, liquet tantum, non refpiraiTe. Aliud in- 
dubicatum extat vitae infantis pofl natiuitatem iignum, 
fanguinis haud obhgato umbiiico , vti ex vacuitate va- 
forum coJligitur, vel eiusdem inter cutem , carnes aut 
in caua eflufio, vtpote quae cordis motum feu vitam 
fupp'-nit. Cauendum tamcn, ne manu iliata violentia 
«dicatur , qune , praecipiti inopinato violento dii^ficiiique 
partu fieri potuit. 



DE OFFICIO MriDICI. FORENSIS. 43 

fuilTe *), vel enecafle fignificent. Praeterea a mor- 
te matriim, foetus ex vtero caedi «), feruandorum 
gratia, qui viuere poiTunt, leges imperant. 

Aetatum 

t) Thebani expofitionem infantum lege fuftulerunt, ca- 
pitis fupplicio conflituto, fi quis infantem expofuiffet. 
Qlio magis animaduertendum eft chriftianis in eas, 
qui infantes trucidant, eiurato naturali erga liberos 
amore, quem eleganter expofuit plvtarchvs De 
Amore Prolis^ p. 496. II. 

^ay^t7cv.s ^i jJt,u^oy, etTroi.iA uy, etvoif i^c/ ,uvt}criy.oc:ii(S rus ri' 
x^crus roTs /BgsCpsffiv , xcv^vvwv rs y^i-yuXcDV y^r^) ttovwv otvroTs yi^ 
voyJvwv. -— «^a ro (pvcret (ptXoTooyov exoc/uTrrs j^ vysv. i'rc 
S^i^juyj }^,/ dtockyvis ^ ^of,} y.gK^KivopLtvr] ro7s Ttovois ^x vns^sfin 
rovr,7tiov,^ x^itCpvysv^ u^^ i7reT^Dc(pJi ^ ^^ 7:^0Gsy.ei^ic<,<jtj j^ 
txraXero , ;(^ 7]cna.aocro. 

Iratas magis, dicerem fere, ^^q et memores malt^ 
quae pariunt, erga infantes, grauibus periculis et la« 
boribus iliis faftis ; fed qui a natura datus eft paren- 
tum amor , ilexit et duxit. Adhuc a partu cal^ns et 
doldrofa, et frafta laboribus, non negligit foetums 
nec fugit, fed aduertit et ubblanditur , et accipit, et 
deofculatur. 

Propterea oificium magiftratus exigit, vindicare in- 
nocentium mortes , in ius vocatis , in quas fufpicio ca- 
dit. Paullo ante peperiffe, obitetrix cognofcit, explo» 
rato vteri orificio , depreheiifis , quae a partu ire fo- 
lent , purgamentis , et lafte mammarum. Non tamen 
omnibus iac effe a partu, vult hippocrates Tie 
Nnt. Pucri^%. 41. p. 161. 

MfToc rj/j/ Vio^ov tS i^^^os , ri Ky.^u§(ns ytvsroi^^ %irs /icx^jt 
Hocru^pyjyvvroi^. 

Poft exitum impuritatum purgatio iit, et mammae 
aperiuntur. 

'AyoiXy.Hroi ruvrot^ ui yvvuizss ui oXtyx ru xuroi/uT^vcx /us- 
^■ietffoif , i'(j§ort§(x^ , iiOfj-^ TtVKvoau^KoregObf. 

Lacle deftitutae illae feminae, quibus pauca menftrua 
abfcedunt , iicciores et carnofiores. 

. u)sciPioAFKiCANv.«5 primus Caefarum a cae- 
fo matris vtero diftus, qua de cauifa et caefonef appel- 
lati. Simili modo natus et m a n l i v s , p l i n. Hift» 
Nat. VII,9. 



44 ^E OFFICIO MEDICI FORENSIS. 

Aetatum quoquerationem iudices habent. Ve-» 
luti enim iuuenibus rei domefticae praeefle haud li- 
c at , nifi fe corporis et animi robore aetatem prae- 
aertiffe teftimonium acceperinc; ita quoque fenibus 
ab officio vacuis efle licet, fi vires eidem gerendo 
ha ud fufficiant *).^ Deinde iudicium de perfommmy 
qtioad mentem et corptis-i facult^itihus niedici, a iu- 
di ce poftulati, ferunt* Mentis integritate opus eft, 
vt aliquis rei domefticae praee/Te, et negotia pu- 
l)lica gerere poffit. Saepiffime euenit , quoad ex- 
pjorandum animi ftatum eius, qui crimen commifit, 
3nentis compos, an amens rnale fecerit, medicus 
j)bftuletur. Quo in negotio gerendo ad corporis 
cpnditionem , quae mentem euertere potuerit , re- 
ipiciendum eft, morbos fcilicet, qui, intercepto 
iianguinis circulo, eiusdem ad cerebrum appulfum 
augent ^), hinc , inftrumento fenfionis communi 

oppref- 

x) PJLVTARCHVS L. Aft feni respuhlica gerevda fit , adducit : 
■^HTto Tuv vxv l;i^cvTft)v T56 /A.€i^xy.i(/. i^ r^s ysns ajroTjpfro^wf-- 
yss tS rd xoivcH Tt^urrav. 

Quod a fapientibus pueri et iuniores abejOfe iubean- 
tur rebus comrnunibus agendis. 

. Senes auteni veniam aetatis ob feneftutem , vt re- 

., publica excedant, habere poiTe negat, tjv « n^uxrniusy 

t^d^u ^eu^ijriKois rsyj^cts sxo^^Ti , Jt non tam faciendo , quam 

gieliberando vtiles effe debeant, cum quantum viribus dece- 

dat , tantuin accedat animi facultatibus , nempe 

"^H r<Jov noXirizuiy siis iv/2isXix , ^cf} (p^ovtjffis ^ a^ ^i^ixiO' 
cCvfjy TToos ^i r^rots iy.Teetcio! TO^xriKr/ xotigwv ng:/ \6yuv. 

Coniuetuda cum repubiica , confiliorum facilitas et 
iuftitia , et ad haec experientia , coniefturans tempora 
et rationes. 
y) Jta H I p p o c R A T E s fcite et recentiorum fententiis 
conuenienter admodum rationem explicat, qua virgi- 
nes in errorem mentis ob anomaliam menfium abire 
pofiint. De Virgin. %.i. p. 356. II. 

^o/Bevvroif 01 uv^^uiTtot t^v^us, ouTf TtoigccCp^oveetv ^c/:) o^xv dO' 
Tteeiv focifjLOvxs rtvocs 10' exvrutv $vijy.eyixs^ OKore /u.iy vvxrlsy oxore 
ii iui^fji, ou ii jr»§^hQi OKkifVty w^rj yoc^« ffotgecy^^sfiitPotf t5- 

ra 



DE OFFICIO MEDICI FORENSIS. 45 

oppreflb , apparentium rerum vmbras excitant r 'vti 
quilibet circa hanc vel illam materiam defipere pri- 
mum inceperit. Videas enim, alios vni ideae iix.os 
inhaerere, ahos circa omnes res fenfibiles aliemri, 
alios certa periodo infanire, alios perpetuis errcri- 
busabripi. Sunt, qui furore, funt, qui triilitia af^ 
fliguntur *). Neutiquara autem fufficit ad excafan- 

da 

ro /uu^ov Teoi^iiciv ujuu rp xuB^o^io rwv sTei^Tjvioov — -o^tpoy yxf 

^Q ui/uoc ivl^u/Seroif is rocs luijr^xf • uvui'Gaet vtto 7c'i\^^£QS 

ss rtjv xuffSixv ' i/uu^ooB"}} ^ xotc^iu , hru $x t7]S ^.wowceafS 
VK^xVy ix rtjS voi^xtjs ■^upuvoiu sXu^tv. okots ai uv^v (puvruG^u-' 
rm Yj^Qvvi rts , u(^ 7]S so^ tS ^uyurs , wV^^f rivos uyuj^. 

Timent homines valde, vt defipiant, et videre pui. 
tent daemones quosdam, fibi infeftos, quandoqae de 
nofte, quandoque de die. — Virgines, quibus tempo- 
ra nuptiis commoda fine marito transada funt, illud 
plus patiuntur iuxta menfium iluxum. — Nam retro 
confluit fanguis in matrices, redundat ob copiam ad 
cor, cor fatigatur, ex fatigatione ftupor, ex ftupore 
defipientia feminam capit , aliquando fine deliriis volu- 
ptas quaedam , qua amant mortem , tanquam bonum 
quoddam. 

KXui^ffi idsvos XvTFsvrof li rvnrovros ^ ^sSomgi re ru ^j/ ^o- 
^s^u , XvTTsiKn sTti ro7s /utj Tr^off^xnffi. 

Plorant, nemine affligente , et timent minime hor- 

rida: Triftitia afficiuntur fuper rebus, de quibus 

haud par eft. hipp. De Diaet. I. 33. p. 206. 1. 

z) Varias impotentiae animi caufias modosque apud Ve- 

teres defcriptos legas : Mu/vs^uf xxX^civ rh uvsv Tcv^erx 

TTu^uCp^ov^vrus , (p^svsrl^etv §i sv Trv^sria /uuivs^oif. M.anici 
^ abripi illos ap-peUam ^ qui fine febre defipiunt ^ phreneticos 
autem, qui in febre infaniunt, Gradus furoris conftituit 
HiPPOCRATEsDf M-orb.Mul 11. n^ uk\o(p^oavvcAj^ ^gif 
iTu^uvoiui ylvovrui /uuviw^ss. Et defipientiae , et amejitiae 
fiunt furori fimiles . luxta idearum difcrimen, alii tri- 
ftitia , humani confortii odio , folitudinis amore , taci- 
turnitate, mentis errorem produnt, alii iucundo furo- 
le abrepti rifus et cachinnos edunt, qualis habitus fuit 
D E M o c R I T V s Abderitanus. Sic Aud;ori Defin. Med. 

GALENI n. 247. p. 261. T. JI. MsXuyxoXtu sTi Ttu^os 
fiXuTrr^y rfjv yyMiUfjy /usru. ^v^vfuiUs. Melancholia efi mor- 

bus 



4^ DE OFFICTO MEDICX.FORENSIS. 

da acrociffima crimina dementiam allegaire, fed per 
iignacerta^) ante crimen commiflum illam confta- 
reoportet, quandoquidem haud defunt, qui limu- 
lare iliam didicerunt. 

Supereft , vc de cenfura morhorum , vci illa a 
medico exigitur, quaedam dicam. Sunt enim haud 
pauci, qui morbos fimulenc, vt officiis pubiicis ge- 
rendis {q,{^ abdicare , militiam detre£lare , tortura 
immunes abire , et carceris mitiorem cuftodiara ob- 
dnere valeant ; Alii mofbos diflimulant, ne bene- 
ficio, quodambiunt, propterea illis carendum fic. 
Horum fraudes haud difficulter detegit, qui artem 
callet ^). Difficiiior eft fententia circa 72<?.v^j' ah ag- 

grejfo-^ 

bus laeden^ inteUeBum cum trifihia. Eiusmodi aegroti 
paffirn appeliantlir fiici«.y^§oo7:oi , cy.v^^oorcot , uTrdvB^^ourrot. 
Hipp OCR. Epifi.ad PHii-opoEM. p 906. II. de de- 
ivioc Ri T o deiipere vifo multa furoris adducit figna : 

Ciy>f£Oi rs hion eitji ^cf,} uovrj^sBS ^ -^ (Pt^ki^i/uoi. Taciturni 
^uandoque funt ' et foiitarii , et abditormn locorujn ftudinfi^ 
itisru ysXvoros 7ru§K<p^ovvff(if , cum rifu deftpere , acutarum 
febrium eft hipp. Epid. VI. Praeterea et ftupiditatis 
(jrjs vK^nvs') et ftultitiae (^rvs f/,M§iL(rsws') fic mentjo. ga- 
LENVS L. Quod mejitis mores corporis temperaturam fc' 
. quantur , polt alia adfert ; Mwjj/etv i^yx^erccf Hwmov no^iv. 

Stultitiam efficit cicuta epota. 
a) Inter flgna , quibus impotentia animi cognofci debeat, 

nominantur varia : rl «V«(pefs h^ei^ocf, Loquefae abfurditasy 
G A L, Comjn, II. in Prorrb. Hipp. B^^xaos oy,y.v.ricv i^w^swvy 
Ferocia oculorum torjum videntimn., iiivp.De Morb.Mul.L 
i)) GALENVS L. Quomodo oportcat morbum fingentes arguem 
re, p. 916. VIII. t 

AiK itol^KS dtrt9ts uv^^uiitoi 'TtXdirroyrocf voaeiv' ^oxet (^* tx" 
fBu) frfioaryxav r, r^tjs uXyi^ei^xs iv^i;(Tis sv ro7s roiirois knuci^ K«/ 
T^Twv ti i^iurotf d^txffi ^iKiioivetv r^s ^svoofA.iviiS rwv «XrjB^svov- 
T*jv K«/ yoc^ ^Xiyy.ovif y^ i^vrjlntkois , y^f utHy.a.ru ysyo- 
i>orx fifTTtrv^es ^toi rav eiw^ev (pu^juuKuv , svsrt (pio§u7oij f(gc/ 
^tuy.in'ytjv rc7s iur^o7s , drco ruv si uvrx rx ffw^uuros o^um,uhu)V 
iTTU^uiv' xroo ^i y^ Ttrvctiv lnuxros sk ruv xxru ro ^ofAu %a)- 
Dtuiv ytvoy.v^7]v , uno r^f ix sroy.ux'^ K9^ miXius v nvos rwv 
dveutnvtixuiv l^yuvm. i(pw^uBf!7uv y2v ij^tj rivis (HQvres uvu- 



DE OFFICIO MEDICI FOTIENSIS. 47 

greforibus illatas , earum letalitate vel nocumentis. 
Vc enim fanguis humanus vindicetur, iicet faepq 

animus 

(ivrrovris (tcI tyi rsXsvrJ] r^i (^VX^^ t Manrvovrts ui/ux, <pXe' 
fios uvroTs sroiy,ws uvxro^s/uhtjs xceru rt yj^os rulv xXm nv 
'oTCOre fiicXfjB-Stv ^v^rjcrsivres njv yXwrrav ^^i) ^jyjiuvrfs Sfj^ev 
UTtSTtrvov , ws XKrw^tv dvijvtyy.hov Ui^.u: ^c^ ■Ku^u.Xy^imv itcotS- 
f7toir}<Txvroi{^ ^UDUivtSjcx^^}^^ ^ui^ocivetv frs^as —^ Avu/uvyis^iov ws 
i^7cet§tu fxtru rijs sv7C0§ixs iv^/aaet tf^ r^s u^^u rivu TtXur^ 
-rof/JvaSy tv^icrxft ^i y^ uky^v 'n^ofjTcoixy.has G(poLu>s' s(p' h.uriox 
eiv res (puaxoov odt/mc&a/ c(foS^6ruru yovaSy — to TtoocrTtonjrov rijs 
o^vvvis s(pic§u^oc , rvv y-tv VTtovrAuv "kufidov iy, tS sBrjis rx veu* 
vhka. roiiros yuo vv , oios '^ ^sva-x^oif ru roiocvru- ^f^) y,iv 
Srj y^) rivos ruv (pCkkvrm (ivrov o/uo^^^Xuv i^wjusvos , ans iaocm 
rixtj trvvtj^etu irgos ri yvvvAxiov v tw vt^vtay.w , ^t %> nxos 7.v 
dvrov, iis <x.7to^;iyJuv y.ux^ors^uv xuroc X'^^»^ t3 SiGTtorx s-fX-- 
'kouivx , ^tXritJOi^ y.Svccf. — Kccr» ^i dvro ro yovv fjikyi^os %'j 
oyxos i^iu>rvv inTjtXiJiccf ^vvcK/utvos^ s^Ttei^u) ^i tS Tt^uyy.uros svuo^ 
yu!S (pxtvoy.tvos, vno Srwl/tus y^ysvvrjuevos. — Txs roiwv (Txj;- 
•^tro/uivns o^vvu^ocj a(poh(^s ^ ro y.iytJos r^ rtovn , xccj ro7s utio 

rrjs tur^ixvs suTtii^lus yvoiplay.uaiv {iiiXtyxetv ^ei ) iy "lig i^l 
~ xc/Jj ro ^va(po^eiv xo(.j xxru^^vioc^ocf t« ux^u xocf wxpi^v ivtor^ 

xxf ^vxfov i(fJrjSv, xocf ris aipvyy.^s r^etv ^ yovov^ulwy.uXxs^ 

%7tso xa) ro7s ytr^iws Q^vvwysvQts ^Tsx^x^i «^fif y-oij TtXaas 

xccf yix^ss — — 

Propter multas cauiTas homines fingunt aegrotare. 
Videtur autem medicos decere veritatis inuentio iu 
hifce omnibus, cum et plebeii pares fmt diiudicandi 
meutientes a verum loquentibus. Nempe phlegmo- 
nen et eryfipelas , et oedemata, quae fafta funt admo- 
tis externe pharmacis , licet dignofcere et diftino-uere 
medicis , ab illis , quae ex ipfo corpore irruunt , affe- 
ftionibus, vti etiam fputum fanguinis ex locis in ore 
fitis faftura ab iilo, quod ex ventriculo et ventre aut 
aliqua organorum refpirationis parte fit. Deprehenli 
fcilicet funt fponte tuifientes ftib flnem tuffis fanguinem 
exfpuiffe , vena illis opportune adaperta in aliquo 
gingiuarum loco, quam, quoties vellent, lingua fu- 
gentes et tuffientes, ftatim tulfmerunt, quafi ex imo 
educentes , fanguinem. Et fe delirare fimulauerunt et 
itultitia afhci, cum aliis, tanquam ftultis , imponere 
vellent. Memoria autem tenere oportet, quomodo ex- 
perientiacum induftria detegere poffit ilios, qui alia 

quae- 



48 r>E OFFICIO MEDICI FORENSIS. 

animus occidendi capitale iam crimen fecerit, iudi- 
ces, vtrum ex laefionis natura, an ex curae negle- 
^u mors confecuta fuerit , a medicis refcifcunt. 
Quapropter ex laefionibus illae mortem intuiilTe di- 
cuntur , quae adynamiam curandi fecum afferunt c). 

VenenO' 
quaedam fingunt ; ita etiam inuenit illos , qui valde fe 
dolere fmiuiant. In altero aliquis praetexebat valde 
doleregenu; Fiftum dolorem cognoui in fufpicionem 
adduftus per mores iuuenis. 'i'aiis enim erat,qui 
mentiri liaec omnia poiTet. Namque aliquem ex ami- 
cis eius vna feruientibus interrogaui , num amatoria 
confuetudo cum femella quadam eiTet iuueni, propter 
quam probabile effet, illum, in longam peregrinatio- 
nem ad prouinciam dimilTo domino , domi velle mane- 
re. Ad ipfum quidem genu maximus erat tumor, qui 
ignorantem perceliere potuiflet, experto autem operis, 
facile apparens, vti per thapfiam excitatus. Detege* 
re ergo oportet eos , qui valde fe morbo affici prae- 
texunt, fecundum magnitudinem laffitudinis , et aliis 
medicae experientiae cognitionibus, inter quas eft, im- 
patienter ferre, ad extrema refrigerari et pallere, quan- 
doque et frigida fudare , et pulfus habere npn tantum 
irregulares , quod et mediocriter laborantibus accidit, 
fed et plures , et paruos. 
c) Laefionum letaiitates , vti nunc quoque fit , in poena- 
rum prdinandarum gratiam , etiam hippocrates, 
fecundum ceieritatem, quaoccidunt, in cJafles digef- 
fit, De abfolute letalibus agit Seft. VI. Aplior. XIIX. 

p. 99. I. Kvr^v thuy.QJtsvri }] iyxs^xXov-, rj xu^^itjv ^ ^ (p§svoiSj 
71 Twv hrimv ri ruv XfTrrwv, v ndiX/tjVy ^ ^y^ctf, d^uvuru^ss, . 
Veftcam concidi aut cerehrum , aut cor , aut diaphragma^ aut 
inteftinorum tenuium quoddam , aut ventriculum , aut hepary 
letale. Aiiae laefiones lente occidunt, aiiae cum obfcu- 
ra quadam faiutis fiducia, dum pauciffuni euadunt. 
Sic HippocRATES habct De Vuln, Capit. §. 3. pag. 

689. ^eq. II. ^ ^ ,^ . , . „ , 

T^u/uurx rwv xxru fi^ey.uoi , ^Xuroc^ rs fiiecWov tj gfjyvv 
rxiy x«/ s(7u i(7(pXurocfy x«/ 3-uvu7i/uu'rf^oi hiv xuf ^^aXsTrtJ- 
reax ivrpivt^Ofj — f v tw oiviSty rtjs xt(px\7}S l^wi» ro rgu- 

fuu , iv Tv^kfovi x^^^V UTto^uvei , ^fo/ TrXetoves ixCpvyyuvxct 

Twj/ ^uvurov. 'ATfj^yijay.xfft ii /uuXts-u ix ruv r^uiuccruv , ijv 
rlt iyxt(ps^'kQV TPU^p 1} ^uyjrrjy fAVtXlv y h %'^ff) V (ppivus. 

Vul- 



DE OFFICrO MEDICI FORENSIS» 49 

Venenorum vis *) fimiliter ex effeftu , eiusque cele- 
ritace, dum medelam afferri haud paffa funt, iudica'* 
tur '0 » a quibus haud multum abfunt acria et inepta 
ab ewpirkts propinata medicamenta e), de quorum 
adminjftratione iudices cognofcunt medicosque 
confulunt. Denique cum iudiciorum feueritas cum 
manfuetudine chriftiano nomine digna bene ftet, 
de praefidiis explorandae veritatis /) deque poe- 

nis 
Vulnera ex his, quae prope caluam data runtj fi 
depdmitur magis , quam rumpitur aut intus deprimitur, 
et ietalia magis funt, et curatu difficiliora. — Retro 
ad caput habens VQlnus, longiore poft t mpore mori- 
tur , et multi euadunt. Moriuntur magis ex vulneri» 
bus, fi quis ad cerebrum vulneretur, aut meduUam 
fpinalem , aut hepar , aut diaphragma. 

De aiiis capitis iaeiionibus l. c. alTerit : ^a.vu.Ttos « yi* 
vtrxf KXToc ^iy-vy , h ykvif]r»f. Mors non iit necefTaria fe* 
quela , fi fiat. 
*) Doftrina de venenis apud veteres manca e(V , fi cura- 
tionis vias fpp6les, at vero fatis curata fi de iignis, qui» 
bus quodque Me prodit > quaeltio oritur. In hac ergo 
parte eos fequamur, in illa deferauius. G. 

d) In iudicio de venenorum noxis, ad vifcerum fine mor* 
bo cognito dellruftorum conditionem refpici et exter* 
narum etiam partium examen inflitui vult Galenvs 
\j.De Mali Succi Aliment. c. 4. p. 434* VI 

' Oi&ct yxv svias /vJv Kvrina. ^iot fAVHTirm s^vD&tiv uTcobdivbvtoii^ 
fvUs ^i otx Ttwv^m h vec^3"/!xu)V — ti&ni^ eKros iioXvei^as /uiv 
iXx(io(ras sysvovro ytoixtXoc, ^^ oyxuv rjB')) (pXiy y.(nd(t)V rs xxf oiSfl- 
fAciiruiv s^vcrt7rs\eicdwv rs xotf tfxt^^oiouv* j«ra) ho(^ xocrd. rtvx ruv h 
fixStet fio^iuiV^oTcx, xv^totire^u^rocixVTUs ^iyB^hetS lx;;^ftjflfty yiyovsvii^. 

Noui quosdam flatim a boletorum efu defunftos, ali* 
os a cicutis et fiupefaftiuis herbis , vti et extus dluer* 
fae formae vlcera fa^ta fmt variique tumores , tam in* 
flammatoriij quam oedemata eryfipelacea et fcirrhofa* 
Ita etiam iuxta quaedam in cauis fita nobiiiora vifcera 
iiniiles difpofitiones fefe manifeftando euenerunt. 

e) Medicamenti vox 1« rm yJmv in legibus faepe tantum 
efl, quantum venenmtij vti L. 3.5. i.ff. ad Leg Corn. 
de Sicariis. 

f ) Liberam confeiiionem criffiinls volueruttt iufliffiffii Ko* 
mani , qui fub tormentis quaeri reos noiebant» c l c e« 

HeheYiJir.Valasol. D ^» 



$0 DE OFriClO MEDICI EORENSIS. 

nis ajffliftiuis s) corporum mitior fententia obtinet, 
fi in miferabiles propter aetatem vel morbos homi- 
nes animaduertendum eft. Non enim tantum pue- 
ri, fenes, puerperae, lactantes et morbis vifcerum 
alioue grauiore affefti mollius habendi funt, fed et 
peffimis hominibus parcendum eft, ne, fi poft cru- 
ciatus, obftinato animo perlatos, innocentes vifi, 
tortura exeant jnembris frafti, habeant, de quo iu- 
re conqueri poflint. 

II o in D E I o T A R o : More maiorum deferuo ne tormen- 
tis quidem quaeri licet , in qua qmeftione dolor vcram vocem 
elicere pofflt etiam ab inuito, Rei , laxato equuleo, quae- 
rebantur, vti eft apud valer. max. Dd- Fatientia L. 
III. 3. etQViNCTiL. Declamat. vlt. Dolor enim fae- 
pe ad pertinaciam reos excitat, vti eft apud a m m i a n. 
M Aii c E L L. XVIII. Quanquam curuus fub equuleofiaret^ 
feninaci negabat in(lantia. Mulierum maior eft in per- 
ferendis tormentis conftantia , maxime illarum, quae 
partum iam expertae funt. Ita refert plvtarchvs 
LijDe Virtut. Mu/ier, de aretaphila' quadam j 
(plXr^m svtxoc, quod venenum amatorium mifcuiflet, tor- | 

turae fubiefta : ^is^pvXurrsv uvTvv dnrrrjrov h rous dvuyyiuis^ 
fe inui&am i?2tcr tormenta praeftitit. Varias torquendi ra- 
tiones defcripfit a n t. g a l l o n i v s r o jm . De SS, 
Martynmt cruciatihus Lihr. Parif. 1609. 4. etHiERON. 
M A G I V S Dc Equuleo baLienus incognito. %. Habuit fuos • 
quaeuis aetas modos veritatem extorquendi, quo ma- 
ius criinen et conuiftio maior fuerit. Qui enim prae- 
frafti funt negatores, conuifti tamen, ne impunes 
exeant; torturam loco poenae accipiunt. Imperatores ad 
Taurum praefeSimn refcripferunt ; Si conni^tus fucrit^ et 
ad proprium facinus detegentibus repugnauerit pernegando^fit 
equuleo deditus vnguUsque fulcantibus latera. 
g) SAL. VSTIVS De Coniur. Catil. c. j^y.Decreuit fenatus^ 
vt LENTVLVS, itemque ccteri , in libera cuftodia habean^ 
tur. V E N V L E I v s ii.de Cuftodia reorum. Reus coiifejfur^ 
donec de co pronunciantur , in publica vincula coniicicndus. 
Ad veritatis confeffionem faepe fqualor carceris ftiificit, 
•Tti/Si5;A^v OL a: Rcus ob fqlam confejjionem coniici in 
vititnh confmiit. 






nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN IIL 
QVO 

PROPHYLAXIS MORBORVM 

SISTITVR. 

/^am duplex fit medici officium, alterum, quod 
y^ reipublicae caufTa gerit , alterum , quod fingu- 
lis praeftat; iilud tamen primarium cenfetur, quo 
valentium ac aegrocantium falutem curat «)• Sani- 

D 2 ' tatis 

a) Avo hiv Toc n^uirix, rs ffcjc) ^eyircc ^o^ix rTfS fsxyvs» KfltX«- 

f. . rjx^ ^i ro /vJv srs§ov uyrujy vytetvov ^ ro di srs^ov B^spuTrsnriKovy 

i ^ sy.noCkiv sxovra. tt^os kXXjjXoe rixs svs^yetxs l etys rw juiv (pv 

■ / Xdioif^ rw ^i uXXoiucTOi^ Tt^oxetrcx^ rrjv tcs^i ro aw^v. r.r/.rdrx-' 

fftv, STtei. ^i n^ ccitioiuccrt ^gif X§°^V TF^ors^ov is^i luydx, vocs^ 

^py] ^'JjTTis y^ nftAKS y ^oTtuiS uv ris r<xlri]v (pvXccioisv ^ sTciay.s^oif 

7r§6rsgov , iipsiijs ^i }{^ lus uv rts u^i^x rcis vodss siitiro. Kot.. 

yij ^i u(Jt.(pors§'jts o^os rfjs sv^hsuis , « yvoiTi fA.iv ^ onoiix. ris isrt 

^tx^scjts r% Gd)M.D(rros , ^V -Jya«y ovo^v.^o^sv. * ydg rot ^rs (pv 

'T^cirrstv uvrijv Ttu^^scrc/.v j i^i dvoiKroc^ocj ^ixCp^aooficsv^v ^oiqit^ 

' :.r'" U.V juiv'cKyvoZyro ttoc^oc .Ttclv. 

DUae iunt primae et maximae partes artis. Voca- 
tur, altera quidem tUarum h y g i e n e , altera t h e- 
RAPEVTiCE, quae mutuas erga fe inuicem habent 
facultates: Nam illi quidem feruare, huic autem mu- 
tare incumbit corporis conftitutionem. Quia autem efc 
digftitatej et tempore prior eft fanitas morbo, opor- 
tetadebque nos, qua ratione aliquis iliam cuftodire 
poiTit, confiderare primo , deinde etiam quomodo 
quis optime morbos lit expulfurus. Communis autem 
Vtrisque via, inueniendi (auxilia), fi quis cognofcat, 
qualis fit illa corporis conftitutio , quam fanitatem ap- 
pellamus; Neque enim conferuare praefentem, nec 
recuperare amiiram quis poterit, qul ignorat^ qualia 

ante 



(.-.. 



f2 PROPHYLAXIS MORB^ORVM, 

tatis tuendae negotiurn ,' fit licet praeffantior medi- 
cinae pars ^) , attingere nunc nolo, cum illud a the- 
jrapia alienum c) fuis propriis limitibus circumfcri- 
batur. Cum autem Hygiene duplici fenfu accipia- 

- tur, 

ante fuerint omnia. gaxen. De Sanit. Tuend, I. i. p. 

7 --^or.VI. ^ ^ ^ _ ^' ^ . ^ ^^ • -.- 

sTt ru fc^wrx ^gc/ ^synroc, juo^tx^ ro yJv ngwrov vytetvov^ ro ai 
%rs§ov d^s^UTtevrixQv' sTcet di ^ojLf rw u^ico/uxrt ^CjC/ ru x§^^^ 
ftgors^u hi vyetu vocas^ x§^ ^vjna j^of^ ^/uusy ottus uv rts ruvrtju 
f ^ . . JtpvTji.Cptiv %a7tk(p^xnj 7c§are§ov. 

Quae ad corpus hominis attinefc , arte vna exifteritej 
duae eius funt primariae et maximae partes, prima Hy- 
giene , altera Therapia ; cum autem et dignitate , 6t 
tempore }5rior lit fanitas morbo, oportet etiam nosi 
qua ratione quis eandem cuftodire poffit, difpicere 
primum. akt. Tetrab. I. Serm. IV. Cap. I. 

b) To S* vyietvov i /Ltovov oos y,s§os txr§iitlfi5 , u^^oi i^ us xul^i^iov 

r« ^egatnsvrtiiXy Tc^orurrerotf uvr"^. nokv yu^ u/uetvov tS utcuX» 

- Xuiocf rijs voaa , ro lufjre rrjv «f %?/v licoc/ vocrtjffuf , coffTee^ j^ 

' ' KvSegvtjTr} ui§erure§ov , ro 7t§iv ss ;);;«yuwy« s/U7pe7eiv ^ietneguttO'' 

CM^oif , V ^«/««cSfVToe f{Of} xtv^vvsvcruvrec sx(pvy^v. 

Hygiene non tantum vt pars medicinae , fed etiam, 
vt pulchrior, ipli therapiae praefertur. Multo enim 
ihelius, illo, quo quis morbura abigit, illud, non fi- 
nere morborum fieri principium, vti et guberriatori 
praeftabilius , ante quam in procellam incidit, ad por-, 
tum deuehi, quam procellis exagitatum et peficula 
fubeuntem vix effugere. g a l. IntroduEl, feu Medicus 
c. 8p. 366. T. 11. 

C) To vytutvov f7(u/uu i^v rlis tur^tx^s ^arocf x^i eo^eXdus , t^K' 
vws yug '/C«» ^r* vytocjvm x^ets tur^w (plXos. 

Sanum corpus medicina haud eget, nec minifterio: 
bene enim ^ei^e habet , vt fanus nemo medicum amet. 

PJLAToin LYSIDE. 

'O/ sv ru ffiuuxru sxovres ^at^iuuxsvi^Qtj , r^ywhs,. 

Qui corporibus bene fe habent, pharmacis vti ne- 
gotiofum. Hi pp. Aph. Seft. 11. 37. 

T^^ vytetvui fxovrots ru cwjuxru s^yu^ss xuB^Xffietv» 

Bene vaientes ad corpus. negotiofum nhnis eft pur- 
gare. aet. Tetrabibl. I. Serm. IU. c. 23. 



P R O P H Y L A X I S MO R B O R V M. 53 

tur''), altero, quo abfoludffimani fanitatem opti- 
mae diaetaelegibus regic, alcero, quo dubiam eri^ 
gic, ecmorbos germinances opprimic , oportet k- 
ne alteram hanc eius partem cherapiae tribui, quan- > 
doquidem fola jdiaeta ad morb.orum cauflagti in CQt- . 
pore iam praefentes et efFedum fuum proxime edt-» 
turas, penitus fubigendas haud fuffieit, licet illa^ 
multum poffit e). Proinde falcem in aii.enam meP ; 

D 3 . ^; Tnuoi^r^^irJein;; 

Tt^o^vXoi^cAf yoffas intxaots , ro /uiu yoi^ ^tx rijs avvtj^HS dioitrijs 
Tct^i^cverotf^ — ro ^i tj^ij ^etro^ S^s^ocTrevrixcov fioij^t] fAoirm hs 
ro vitoxotrocXoiy^fioiye^oif t^ »r^ocJi«XvV«/ jus^affav avvhx^ccf 
v^^aov, 0(7« yoi§ 'y^vi y9voy.ivct, 'add^fj toirocfy roivroc i^-7e§tv tj ys" , 
vs^oif, xwXvet arvrijvocf. 

Differt in fanitatis tuendae negotio iterum illud, 
quod hominem in fanitate conferuare dicitur, ab illo, 
quod eft praecauere morbos imminentes. lllud enim 
per attemperatam diaetam perficitur , hoc autem the- 
rapeuticis auxiliis indiget ad praeuertendum et mature 
foluendum, confiftere volentem morbum. Quae enim 
iam faftos morbos fanant , ea etiam, priusquam iiunt, 
impediunt, ne confiftant. G a l. Introdu^iw feu Medicuf, 
cap. et pag. cit. .' :• ^ 

e) GALENvs, quod ad feneftutem, nullo morba op- 
preflus, peruenerit , diaetae beneiicio faftum elfe 
praedicat: 

Kxrxys rTJv rouv Ttoti^m ^Xtniotv nof/ ve^^s frt rm i(pv^m rs 
9^ /uv^ocxiwv , XX oXiyuis , s^i^iuix^ous suXoojUsv vxcrots. y. «^oc 
fA.iroi.yi ro etxo^ov oyooov Vros v.7C0 yivirvjs' i/uiotvrov Tcacrots^y ws 
isrt Tts vytetvij rs^vtj , ro7s TF^o^oiy/uoicrtv dvr^s ^xoX&B^tjffx 'Kot^ 
%\ov rov iiijs ^tov ^ ws fnjxsrt voff^^aocf VQGij,uoi fAtj^ivy arl f^n 
aituviov Tta ytv^irov i^^fii^ov^ 

luxta puerilem aetatem et prope pubertatis ac ado- 
lefcentiae tempus non paucis , nec paruis capti fuimuS 
morbis, fed pbft vigefimum oftauum annum. a natiui- 
tate, mihi perfuadens, effe aliquam artem fanitatis fer- 
uandae , illius praecepta fecutus fum per omnem abin- 
de vitam, vt nulio morbo vnquam laborarem, praeter 
tenuem quandam aliquoties ephemeram. De Sanit. 
Tuend, V. i. p. 139. VI. 

rioXXuf 



5^^. V^OV « «A*^ 1 S M O K B O R V U. 

feifr iftiftflfe haud vfdebor , fi artemj^^quae fanitatem^ 
labantem erigit, et^morbos in ortu fuo fuffoGatr' 
pr^phylaxm "^) puta', meam fecero , quandoqui-- 
d^m ilU circa hominem verfatur, qui reftituendus 
eft, quique circan aliquam fanitatis particulam iam 
deficitv445merrores'CDmmifit, qui xrtorbiim indu- 
cefe pblTunt ac folent, licet mutationem abinde fa^- 
£^toinondura perceperit /> .V eteres " fane pro^ 
pbyla£licam artis partem ab illa, quae fanitatem 
tuetur, feparauemnt , eique dederunt hominem 
TOiidcrm'aegrotaiitem; in quo tariieh iam c^ufPie 

.V , XloWoJ^ f^rsffi .{tJtox^fl§OiS- tyrg:t.0h'^si^«,7t<!'Kc^ori§ov tj^ ce^yors- 
j§ov ^iKir^iUSvoi, ^iOcipd^ei^Mfft (pvcras x§V^'^^''>-^^^'9 ^^ nocXiv.eyiot 
(itud. C(jo^§oyi iigif- yv-fMuaio.iS svy.ouoois STSuyooB^ouffKyro toc. Ttol^cA 
Titiy iX^rrw/urmy,: 

Miilti moribus turpibus innutriti , liberalius aut fe- 

gnius viclitantes , corrumpunt naturas optimas, ilcut 

': '■' iterum quidam vita fapiente et exercitiis opportunis 

-^ correxerunt multa eorum, quae infirmata erant. ga. 

t xenVS Ibid. L. II. 

*) Hac morborum per vi6lum et quae huc fpeftant, prae- 
■ feruatione maxime praeftantia veterum medicorum cer- 
: nitur. In praeceptis fere toti erant, in medicamentis 
parci aut nulli, eaque in re etiam nunc tanquam exem- 
pla confideraridi, in quae intueatur optimus quisque 
iuuenis. Dum enim valetudinis aduerfae caulias de- 
clinarent iubendo , quae fieri debeb.int in profpera va- 
letudine , quae vitari , non poteraut non nobiliffimi et 
principes medici videri. G. ^" 

£} Hv ocv iv Ttoasoc j^ 7t^oa(J^o§ociS i] rtffi Trovots 9{g:/ otroiitutf 
£rs§uts rvyx^ycciuty y^yoyorss , ro ai 'ffcofxct. (Lifjdsfxtuv vtto^iocv 
9tx§sxp , /Mj;*^^ Tt^yoxi^tjffty , ofAQims ^t/ <pvXocrrs^oot f(^ 7t§QHU» 
wXuy.fiuyttv. 

Si in potu et cibo, aut quibusdam laboribus, aut er- 
roribusaiiis lapfi fuerimus, corpus autem nullam fufpi- 
cionem exliibeat, nec pracfenfum , nil minus cauere 
nos oporcet et morbum praeuertere. jplvtarch. 
JPmc. Satilt. p. 125;, 



PROPHYLAXIS MORBORVM, 55 

jnorbuni fafturae adfunt s). Licet enim aftionum 
nulla ha£tenus fubruta fit aut penitus euerfa, eft 
tamen alicubi in humoribus ac folidis abfcondita ma- 
teries , quae magnos naturae motus proxime exci- 
tabit. Praeter fanitatem et morbum nihil eius, quod 
ad medicum attinet, quidein efle videbitur. Ve- 
rum rationibus haud carere arbitror veteres , quan,- 
do flatum aliquem inter optimam fanitatem et mor- 
bosmedium ^') nominant; id quod non vno fenfa 

D 4 intel- 

7eco(!^vkuxrixov, %t&.v yd^ rjroc ■n'k'^^os n %t»^i4«i' , \] ((luvk.crns 
7] s^fA^^occ^is h C^^oc^^iy.yj ^vvu/iiis lyyivnrourwau^fAun^ niv^vvds s^t 
vocTfjffM rov uv^^uiTtov. svsg-i yvvo^l^etv uvrol ^ix nvwv ffvjuTtrKf^.cc- 
fwv, « yjffx TTcos ruv^s rois vyiulvaat v7toi§-xJ)vriX)V ^^) rm ro7s 
votj^^it cv}tf^uiv6vrocv j %rco yJv CfAixpu rs7s /usysB^ea-t i^ u^ivif 
nraiTs ^vDujULStTi ous y.yjMT^m xwXvSl^ou ^^os dvrm rui ffvvnB^etS 
iy.cis^cf Trpoc^s f %rui G,ui'/ipu us fArjTCia rov tcvB^^coytov uv<xxfit.oi^im 
^ccf fiXivyoij ysvf^ccf. 

Prophylafticam artis partem proprie omnino appellant 
€am, quae caaere docet. Quando enim iam plenitado fuc- 
corum aut prauitas, aut infarftus, aut putrefaciendi 
vis infuerit corpori, periculum eft, ne aegrotet ho- 
mo. Licet intelligere ea per accidentia quaedam, quae 
media inter ea, quae fanis fiunt, aut aegrotis acci- 
dunt, ita quidem tenuia magnitudine, et imbecillia vi- 
ribus,~vt ne impediantur quidem per illa confuetae 
vnicuique aftiones , fic parua , vt nondum homo coga- 
tur lefto affixus iieri. GAi. De Conftit. Med. c. 19. p. 

195. n. ^ 

h} Taiii' (TtJouurm rtvu ru J' vyieiVu i{ccf ru yoffcoOf] , j^ r» aas» 
rs^cc rsrvxv^fv %vtx. 

Corporum quaedam , iila quidem fana, haec autem 
morbida, alia neutra vt fmt, faftum eft. g al. DeArte 
Medica, c. i. p. 197. feq. 11. *) 
*) Veteres recte adhibuiffe putandi funt triplicem homi- 
nis ftatum, fanitatem et morbum , ac quendam quafi 
medium f neutrum, i. e. fub quo homini liceat aliqua- 
liter munia fua obire, integris aftionihus potioribus, 
fed (5uni moleftia quadam, et fub quo facilis ad morbos 
tranfitus eft. v. gal. Defmit. Hos vero hodie debiles 
nomiiiamus. G. 



f§ PROPHYLAXIS MORBORVM, 

intelieaum volunt. Cum ad finceram integritatem 
virium animi et corporis exquifitiffima ea omnia 
effe debeant, quae fanitatem faciunt *)* fuerunt 
gaihEni tempore , qui intemeratam aaionum in- 
tegritatem vlli hominum tribui pofle negarent *)• 
Corrumpimur a cauflis domi et foris 0- Ip^ ^sta- 
tis progreffus, noftraeque a^kiones nos deftruunt "*)• 
Noluit quidem qalenvs iftam o&^TrocSefW, lar- 

r > gitur 

l^ T«j* rotiKvr^v xoinx^otffiv , Iv p fA.^ri oivvw/usB-Ui y /u,vfe sv ru7s 
3««<T« rov (aiov hsoya'xis' sfA.iTQ^i^ofAB^oit , xocKKfAtv vyietuv. 

Illam conftitutionem, qua nec doiemui;, nec in a6tiOf 
jiibus , per vitam fieri confuetis , impedimur, vocamus 
fanitatem. G <\ l. De Sanit^ Tuend, I 5 . p. 45. feq VI. 

Tigv o^yxvtxcTiK ffwMotrm vyietec tv <JiocffXoce'« S{^ u^id^/iAiS y^ 
^tlKiKorttrt i{0^ (Tvv^saet rm ofAoiofAS^m avvi^Qcroe^^ 

Corporum organicorum fanitas, in litu, numero, 
qualitate et textura fimilarium confiftit. g a i< e n v s 
Ibiu et eodem fermonis nexu r 

*H rm QfAotofAg()(uv svx^uQ-tec. j^ atxjgXxffts i{gc/ ^s^^is u^tB^fAos 
T? K0(^ TtijXtxcrfjs rm svsgyetm ss-iv uirlu » x«/ w$ Iv nXursi 
leuvr"- nuvru. s^i Kotf ^s ttu^" sxutov uv^goiTtov iviu. 

Similarium aequalis mifcela et conformatio, iitus, 
Jiumerus, qualitas facultatum, cauffa eft, tam vti haec 
omnia in genere accipiuntur, quam veluti vnicuique 
homini funt propria. 

Ilj^ To( Q7is^u.»ru 'Ji;uffm rm vnffuv svvnu^^m ^fiiiv ^afftv qi rvv 
(^&jru^eixy effuyovres ^ u^u $tu rijv ffy,tx^6r7iru rijv ui^t]C(t¥ 
^fAm (x^Psvyetv uvru.. 

Semina omnium morborum ineffe nobis perhibent, 
qui .uetnu^auv (perpetuum cum morbis conflirtum in 
fiomine) introducunt, fed propter tenuitatem fenfumi 
noftrum fubterfugere illa G 'x L, Oe^anit. luatd, h 
rri 1) ^B^TC^ ^i ^nru^ l%« rvs (p^ogus utrius , rot /*iv svioB^Sv rs >(^ 
, 11" uvr'^ y rus ^i sx rm sx^q^sv irgoffTetnrdvrm , uvuyxulQVy «v* 

HOv dsi^oif moovotus » fux^us. 

Cum duplices fmt corruptionis cauffae, aliae intus 
et fuontaneae , aliae ex rebus, quae foris accidunt, ne-. 
ceffum eft, (haminem) indigere non mediocri -proui- 
dentia, g a.l. Ib ' 

tn^ ^^etoQu,tBu n ^iu y^§(iiS stti ^uvurov 9t§oiovroiS ij <^tu ro f'»» 

7KV iatuv^ ij ^iu r^iji rm frsotrroifitoirm yevhsois. 

Cor- 



PROPHYLAXIS MORBORVM. 57 

gitur- tamen , vti etiam res ipfa eft, propter virium 
tenuitatem i^^ffe plerosque, in quibus fanitati quid- 
piam decedit ")■ > Irteiusmodi ftatu verfantur con- 
ualefcentes **) quique iam confenefcunt, quibus ad 
optimam fanitatem ?) ducendis fingularem medici- 
nae partem antiquitas fanciuit^) ,Sunt praeterea 

D 5 :: r haud 

Corrumpimur vel feneftute , fehfim ad mortem prb«^ 
. cedente, vel efiliixti fubltanfeiae, vel excernendorunat 
generatione. gal. ibid 

^g^ ugiTtj HOif rsXsse, xoc/ axip«, j/ Jj^ dTFoXetTi^OfitsVij' fiti*,TotvrvS 
* fAi}v 910)} ys TTw rQffaru) ^ m Xvna^ccf r^o ^wov, . . ^,...,^ 

Erit ergo et fana conttitutip duplex , alia quidem ex- 
quifita, et optima, et abfoluta, ,et fumma, aliaautem 
ab hac quidem deiiciens , non tamen eo vsque , vt tri- 
fte iiat animal.. GAX-. Jb. 

Ex GALENO pluriraa habere aeti vm Tetrab. I. 
Senn. iV- c i. confona priori, haep docet fententia: 

Aiyfra/ ^i vydu oirrZs , v y-iy oiy.§i^*!S rs xoif «^iT^ ho(j 
rsXaoi xixj oix^oi^ V oi cKTroXetftOiusvtj /uiv rxvrtjs , i yjv ti^jj ys 
^ws rocrxrov^ ug-s y.ocf voffav ro ^coov xoif r^s uvrris VTtof^daews x 
/u,ix^x ^iu(po^oc sTTi ro /uU^Qv xoif tjrrov h roTs Guf^xa^iV .syyU 

^^%'^' 

Dicitur autem {anitas duplici modo , alia quidem ex- 
quifita, et optima, et perfetla, et fumma, aiia autem 
ab hac quideni deficieris, non tamen eo vfque, vt la- 
boret animal, et huius quidem decHnationis (,a ftatu 
perft6to) non parua diiferentia ad maius et minus cor- 
poribus innafcitur. 

0} Acyos TT^os ras ix, ruov vo&rj luoirm oc.voi\u/uf3,xvovrotSy sC^* m ar^ 
uVtiov xUv Ir* Tcu^u Q^vGiv , %rs QiuSrsais , ix^oTfjs ^i f^ovy fjf.t" 
Tcc ai/VK/usus d^sv&s^ 

Cura eorum. qui ex niorbis conualefcunt , in quibus 
nec cauiTae quidpiam eft praeter naturam, nec difpoli- 
tio, fed tenuitas fola cum virium imbecillitate, gai-S' 
avs De Lonftitnt, Menicinac Cap. 19. p, 195. II. 

p^ To uvuXtinrtxov fAs^os r^s rsxjvtis^ 

Eam artis partem , quae eonualefcentes nouis viri- 
bus iuiplet. G A L. ibid. 
q") ToTi Tru^fxuu^acriy ilHsy qiii a vigore aetam iam dtfle^unty 
|)ecuUaris ad prophyladicam referenda medicinae pars 

/ idejdica- 



5»8c P R O P pY t A X I S Uott b R V ^ » 

haud pauci j qui per naturam infirmi ^) aliqua parte 
iii a£tiontim exercitib' delinquunt, nec ea, qnae 
abfolutiffimam fanitatem decef," coniflantia easdem 
4elebr;ant, licet fanis intereiTe haud dum definant, 
propterea qaod- faldm in fimilaribus minimisque 
corporis elementis infit morbi leue rudimentumi 
quod etiam circa organa virtuti debitae nonnihil de- 
ilt. . Ante.enim, quam ad fenihm fa€uitas laefa effet, 
Biorbum appeliare Itatum hamiriis debilem, anti- 
, - . :. , quitas 

'' ' " ■•'tJe^icfatii fuit, qtlatn nh 'y?§ozo/utiivv.,aytem, qiiae fencfcen- 
tibm fomenta parat, "vbcauit g a l en V s : de qua^ fuo or- 
dine'"feorlim fprHxiiii, Huius difciplinae fcopus ell ^9 

'■' '^'^.n r^x^^yv^pt y^^^^^i "^'^ ^^^^ confenefcere, G A L E*N V S 

■-'• ^JDeSanit. Tuend, I: *) ■■■' 

*),Nec iu hoc noftris inferiores funt veteres , quippe 

•'■ diferte ac diiigehter regulas docerit , quibus cum con- 

. iialercentes tuto ac fine offenfa peruenire poffmt ad 
peffe6lam fanitatem , tum maxime fenes profpere viue- 
re. v. Gal. 1. c. et maxime feriores Graecos, qui vlte- 
rius progreffi in finiendis praeceptis funt. Et fi dicam, 

■^ • quod fentio, hic longe antiftant illi noftris hoininibus. 

Diaetetice enim rariilime in academiis traditur/cum 

tamen nuila pars medicinae magis fit fcitu neceffaria 

' ad valitudinis vtriusque integritatem , et in librispra- 

fticis fere aut negligitur , aut ofcitanter ac ieiune rae- 

- jmoratur, quafi vero omnis medici vis re medicamen- 

taria contineatur, neque ;»«/?/ magni tnorbi , tefte cel- 

, so, abftijientia ctqiiiete curentiir ^ immo vero et pfaeca- 

'" ueantur. Medicamentis faepe nihil proficitur, multuni 
viftu; quod ft fecum reputarent medentes, imitaren- 
tuf veteres , non riderent ; hoc enim homiilem leuem, 
illiberalem ac plebeium denotat G. 



gluiv rivoiv (roiyMS (skuTtrojuihiis ets r>iv 7r^o(puXciKrixi^v ftyuyifv. 

itios aiitcm, qui propter naturalem infirmitatem.,aut 
ea , quae ad corpus totum , aut quasdam partes redit, 
debilitate, pro fuo quilibet modo, iaefi funt, in pro- 
phyiadicani tradtationem putamus trahi. galenvS 
Ib. U Vi. 2. p. iC6, VI. 



rROtHYiAxis morborvm;' 55^ 

qaitas noluit 0- Medius ille homihis ftatus, quo 
mc muitum a faTBtace abeft , nec ad morbum atti- 
nec, vafio modo contingere poteft. Mulci a riaci- 
uicate languent, et morbidam vicam trahunt*^; alil 
vtmtze geriere', quod fibi feiegerunt, fanitaterii feni-' 
per afflifem et in decliui pofitam liabent «). His 
ipfa ; fanitas tiocet:, !vt propter plenitudinem , dum 
ilia cordi Qblu6latur , falui diu efle- nequeant ^) j alii 
-,.-.•. ,.^;, - ,■•-;.:■•■' '• '^^'^ '-■■ '^' ■ ■■ dilpo- 

: ^.cHs evs^y^xi yj riXetir^js^ rjv xocj dptrviv lvoyA^oy.sv — rm ^* 
u.TtQkuTtoyhm fx^v uvrijs vytttvm ^^ sri, rx yJv iv ryj rwv oyoi' 
o/u,s§cdV s^ff(pxXrocj k^uarsi yix^ou rt''ff(p6cXy,x-^ -rx ^i iv rp rwv 
c^yxViKwv fAix^Cv Til xuvruvB'» ' — '• ^o^os o dfu^CpQ^v (rijs vyismjs- 
xof rvs vous^ijs ^ixB'scrsws') ^ixx^irtxos v rv^ ivs^ycixs (^'t^-/frij 

Gptimae conftitationis diftinftiua iigna fiintj actio- 
num perfeftio , quam etiam virtutem appellamus^, iilis 
autem , qui ab iila quidem deficiunt, fani tamen adhuc 
funt, partim in fimilarium mifcek paruus error com- 
milTas eft, partim in organicarum paraus aliqui^ iti- 
dem , terminus autem vtriusque (et fanae et morbidae 
conftitutionis,) diftinftiuus, eft aftionis fenfibilis iaefio. 
GAL. De Confi. Medica c. %. 
t) NofTwJfS ^^ i^i xttXujs (Ta^/ux ro sk ysvsrtjs vrot dvlH^xrov rots 
ofA.oiQy,sos<fiv h xffViUjUsr^ov rols o^yuviKots — — ornrs^ uv iv XTtx^ 
ffxis ru7s fjXixluis oiufxkvsi roi^rov ^ ro & aiS irsi ro 7co\v xxi 
(xsru^o\xs rivus 'kuyfau.vov. 

Morbidum fimpliciter corpus eft, quod a iiatiuitate iam 
rnale mixtum in fnnilaribus, aut male conformatum 
in organicis ; Aliud quidem vel omnibus aetatibus tale 
manet, aliud autem, fere femper, aliad autem muta- 
.tiones patitur. g a l e n v s ibid. 

"■ Vi) ''Offot ng^ Jp^ff^ iyj^ors^oi , j{^ yxkf^x n cvv rario S^to/uot 
Tvv xoufftv etsv^ sikovro rs Hipv iv novois^ v^f uynVTtvixiS^ n^ (poov^ 
rifft,f{gc^ otuiryjkfTrry^^ rirots etcD^sv dirpu^nv h<riXos ■KV^sros» 

Qui, natura ficciores , maxime fi cum hoc mixtura 
calidi fuerint , vitam traniigunt inter labores, vigiiias 
€t curas , et viftum tenuem , his folet imminere hefti- 
ca febris. galen. De Dijferem, Fehriujriy I. 12. pa^. 
124. VII. 

X) 'A< ijt uK§ov ivsiixf ffCpxkt^xf^ tjy y j^ l%*Vw tw^ty' ^ yx^ 
HvMTM fAivm b rf dvrftc^ Qui 



^O l^ROPHYJtA5?IS MORBORVM. 

dirpofitioiies ad mofbos clam eriutriunt, et velutii 
morborum femjna m finu latentia.ferunt y). Noik 
enjm omnes morbi derepente irruunt, Refiftit vi^: 
tae vis , nec fuperari fefe ac opprimi patitur , donec 
cpaceruata fenfim materies aftionem laedat aut au- 
ferat, ^ quo morbus dici poffit '*); Videas etiam,; 
qui inter curas ec folicitudines et morborum, quos: 
fibi imminere putant, fufpiciones triftiffimam ian^ 
guidamque vitam ducunt , animo magis, quam cor- 
pore affliai «). Andpic^m hanc vicae humanae con- 

• ditio- 

QqI ad fummum iuermit boni habitus, diffieiles, 
. ii in extremo fuerin:t ;- nam nequeunt manere in eo- 
dem. JHip?. Aph. Sejft. I. 3. p. 68- L 

Abundantia fuperfluitatibus et plethorlca corpora. 
GAL De Dijf. Febr. II. 

Pletborica difpofitio propter luxuriem in diaeta. ib. 

y) Ta ruiv voai^^tiruiv ^x h ^vconria Kay.tvx i xo^» , T«tf' *x 

Morborum iiii , qui non in obfcuro pofiti , non mul- 
ti, eorum autem, qui non in propatulo, multi funt, 
. iisp:p. De Ait. % i6.p. 9. I. : 

55) « yd^ svB^ecos ut vSco* Tsiirtv uvB^WTrots TF^offyivovrocf^ u^d xot- 
rcK.. jtA,i7i^ov ivWtyciM.svocf dB^gows iy.Cpx/vovrocf, fretv kv x^itrss^oif 
ev Tw uvB^wTrw ro vyietvis vtvq tS voffs^s , ^gvj Totvrsc xotBi^a.' 
VOif ss r^v vy^fjv^ 

Non enim celeriter morbi hominibus eueniurt, fed 
ex minimo collefti , fimul apparent. Ante ergo, quam 
fuperetur in homine fanum a morbido, oportet itta re- 
ftitui in fanitatem. hipp. DeDiaet. I. 3. p. 182.I. 

a) H f/Jy kv dx^ifi^s ff(poo^e6 i{0^ ^i ovvxos' Xsyo/usvTr ^leiiru^ to 
re cito,ux xojut^tj 4^o(pw^hs Ttot^ix^^rcAj t{^ c^fltXr^ov, dvrtis ^i 
Ttji ^iv^iji ro yccvDov xwXvflJ. 

Exquifita nimis et ad vnguem difta diaeta corpus 
quidem iugiter turbulentum reddit et difficile, ipfius 
autem animae luminofum iiiud cohibet. plvtarch. 
Praecept. Sanit. p. 128. 

Ovdsvoi ySv rwv ufiejwrerov exovTuv rtjv t3 fftifibxrot V^tv «t* 
^^t^/iASv (p<X£fi<,»xec leivetv ^rs "ksietvvxffi^ itoc/ref x§^^^* 

Nemi- 



PROPHYLAXIS MORBORVM. Bl 

didonem curat prophylaxis^ ^), quae eft morborum 
futurorum prouidencia j in cauflarum, quae illos fa- 
cere poflunt , cognitione , ec via errores , quantam 
fieri poteft, ocyus corrigendi et dubiam fanitaiem 
reftituendi confiftens. c) lllius terminos et confinia, 
quibus alias artis difciplinas attingit; ita pofuic g a- 
LENVS, \t pbylaxin fanitati, prophylaxin morbis 
nafcentibus, iherapiam iam faftis tribui arbitre- 

tur. 

Neminem ergo eorum, qui mculpatum corporis fta- 
tuiii habent, opus habere putamus, vt pharmaca bibat, 
et extenuante diaeta fruatur. g a i e n. De Sanit, 
Tuend. VI. 
b) To fo» Tf^o^pvKotyLviKov ovoy.y.^ofA.tyov y,s^os rris tifrpixijs ruv 
ffu/uturuv fA.tr cc^v ruv re ux^ifius vyiettv^vruv nof^rwv i]^fj VQdxy' 
ruv §iuxetiu.sym Tr^ovoarocf, 

Prophyla6tica ergo difta medicinae pars corporibus, 
inter perfefte fana et iam aegrota pofitis, profpicit. 

GAL. Ib. *) 

*) Ex his et infequentibus patet , quousque procefferint 
boni veteres. Quid enim iftis placitis vel additum, 
vel demtum fit recentiorum diligentia, equidem pror- 
fus non video : Id vero perlubenter profiteor , hac via 
fe oflendille virps magnos et artis fuae gnaros, quia, 
experientia magiftra et tefte, is demum boeus medicus 
eft , qui morbos futuros ac imminentes dudum praeui- 
det, antequam incidunt , et praelidia adfert. Qua de 
re quafi parentem ac praefidem venerati funt diuinum 
HippocRATEM omues omnium feculorum pruden- 
tiores medici, neque vnquam eos imitationis poeni- 
tuit. G. 

c) Xf >/ 7r^o/uv5-£(^oifi n§iv uv is rds vsffgs uCpixyicovroif. 

Oportet praemeditari , antequam ad morbos progre- 
diantur. hipp. De Diaet. SaL 111. %. 21. p. 254. 

Xf j} TCguirov fJLiv sTrhu^&Lf rus utrtus , i(psitjs ^i yeei^oc^oef 
fitVTt 9tt§tici7trav uvru7s ., « JV x«/ ns^iTchoty.tv fcor^ ., itu rx' 
'Xj^us iKuyo^B^S^ot* ru a(puX/uuru wet^oc^cM , ro yiv ^ij /utj ite- 
gvrciitrety ix t« ytyuffxav , vors^ov uvru^xfjs UTCox^tvercct , ro ^i 
iTcuvo^^s^otf /ueB^o^s ra^os Tc^oada, 

Oportet primum quidem noffe cauftas, exinde ten- 
tarCj ne ivK iUas incidamus; Quodii inciderimus ali- 

quando^ 



6:Z PS-OPHY:I;AXI5 MOILBaRVM. 

tur /^);- .Puplicifenfa, quantum ad res, in quibus 
„verfatur, propbylaxin \Mm capi intelligo, altera, 
quo magiftratuum et medicorum oificium, morbos, 
,qui in vulgus graflantur, praeuidendi arcendique 
iignificat ^) , altero , quo ad fingulorum aegritudi- 
nes refertur. Duae autem funtmobiliflimae iftius 
difciplinae partes, altera, quae morbos imminen- 
jtes , iam nafcentes aut incipientes praefpicit, pror 
gnoftka, altera, quae morbos vel diaeta, vei phar- 
macis opprimit, therapia prophy/aclica. /), llla 
pars , quae prcfpicit, iion tam ad medicos, quam 
ad omPies et iingulos pertinet, quorum intereft per 
ligha ex tranquiliitatis laefae fenfu defumpta, mini- 

mum 

quando, celeriter rellital errores tentandutn. Ulud 
: autem, ne incidarnus, ex cognitione, vtrmn quid fuf- 
iicienter fecretum fit, iilud autem, vt reftituamur, me- 
tliodi cuiusdam indiget. gal. Ib. L. I. 

iiy JT^oa^xci^ }(c/i/ r&s vTroav^o/uhjis ds rot voff^i/uuroi 7e^oC^v7Mrre- 
^ou rois voans , srt ^i r^s x/iisf/.7rrus vyioUvovrxs sv r^rcf (^u* 
T^urre^ott. 

Conuenit et illos , qui lente trahuntur in morbos, 
• praeferuari ; illos autem, qui inculpate vaient, in hoc 
^2it\x feruari. De Cofift. Mcd. cap. 18- p. 193. 11. * 

'"'Ococ voatrf^urot C^ocvs^us stiv , sKniitruixev vyieivijs n^xy» 
fji.v.reiv.s, 

Qui morbi apertifunt, excidunt arte fanitatem cu- 
randi. galen. De Sanit, Tuend. VI. 
. 6) *H ruv xooXvB^svrtcv dXuvoif ro7s iTri^tj/utoi^ i(gif- T^oi/uu^sat vo- 
Gy]jU.uGi,^ic<,B^s(jis'. ets CKOTtos iTti navrm r.oivoSj KTCs^iTrov 'ott 
/Aukig-u y^^ ivTTVOov avcu ro auAiu. . 

Iliud , quod ad prohibendos , ne capiantur, epidemi- 
cis et contagiofis morbis , pertinet regimen. Vnus 
(eius) fmis omnibus communis, a fuperlluitatrbus va- 
cuura, quantum fieri poteft, et tranfjjirabiie "corpus 
feruare. gaj.en. De Lcc. Affc^t. c. 5. 
f ) n^^oyivcucxciv ro /us^v icre^o<4, ^t^ciTrsvtiv ^i v^offTjxovrus ro 
ytvofAtvov tjdr] Trud^os, . •> 

Praenofcere , qui futurus eft , morbum , curare au- 
tem conuenienter iam iiejitem aegritudiqemi galen. 

Ib.Libr.L "" 



PROPHYLAXIS MORBORVM. 6'^ 

mum etiam non negligere, quod fanitati decedit. 
Multi fane, illarum in corpore fenfionum parum cu- 
riofi , quas propathias feu morhorum nuntios appeli- 
lat p L V T A R c H V s , huius negiigentiae fuae poenas 
fummo faepe vitae' periculo luunt, dum iilis idera 
euenit, quod nautis fignorum incuriis, quae tem- 
pellates praedicunt, vt, cum potuiflent in portum 
reuerti, mare proceliis turbidum nauigant ^). Paui- 

g") ^ ^(Tirt^ yet^ uyJXii. TrXsovteS svtoi yjtfxwai %vros ui^^vrca i??* 
aHr'/jS aiur^tfisiv y eirct dvxy^^ivrss ui(>(ig-oc oiuhsivtou fiQujvns 
9^^ yxvTiwvTss , ^rojy fv V7co4/it?i ^Ojc} Tt^OTix^ei^ cuiiuurof^ clyt' 
yis yy^iusvoi /Uiuy ^yj^uv sv xXivp ^nxysiv , y^ y.i] Tta^oiTi^S' 
^Uj T^dnsCoLV u.i.yj'^'-/- -zoWus ^y,s§o!,s x«^toc/. 

Veluti enim nauigimtes quidam , tempeftate exiften- 
te, turpe putant ad litus commorari, hinc in mare 
prouedi turpiter decumbunt , queruli et naufeabundi; 
ita in prouidentia et futurorum corporis morboruiii 
praenotione ignobiie putantes, vnum diem in lefto 
tranfigere, nec menfam fterni, turpiter per multos 
dies iacent. plvt arch. Praec. Sanit, p. 128. 

D I o CL E s in Epift. ad a n t i g o n v :?^i regem, libro 
j>AVi.LiI. fubnexa, itahabet: 

QvTs yo(.§ xj^^ym sv rw ^^cnvZ s^v^ctlfj nori , y.^ ^yl Gfjfjcei^ 
rtvcs nooytvoykvis , ol^jrctg jr«^c«xoXx3"wc; ai vxvrinoi y^ o\ ^Qm 
"Kvnti^o^ rm uv^^u)nu>v , ^rs tCoc^os sv dv^^uTn^ (^vast ffv^x/p 
TTori , /uv ^x,^ 0'^//**«* rivos TVfoysvoysvs. 

Non enim tempeftas ih caelo orietur vnquam, nili 
fignis quibusdam ante euenientibus, quibus obfequiofi 
lint nautae aliique experti homines, nec morbus in ho- 
inine natura confiftit vnquam, nullo figno praeexiftente. 

Et p L V T A R c H V S Fraec. Sanit. p. 129. 

hroTCov ss^i mocKKtJtv juiv Xfxgvyyvtry.ols iio/if ySki^Gyots dXsxro' 
£imv ijnyeXws rr^offix,^iv cf/jyeicc <7:oisy.kvois 'rcvsvyv.rm nuf o^« 
jJ^ojy , Toe di rS auyeiros xiv^^yurx , }[k/ ffxXss , J[c^ Tr^OTtu- 
B^^ixs y y^ iT£o\<tyfi</.vsty ^ yfj^i Tr^od^vXdirrstv ^ ytj^i sxi^iv •C;;- 
y.et-A ■x/tyZyos sv sa.vrta ysvijaoysvK ^of^ ys^.ovros. 

Abfurdum efc gracuiorum quidem crocitationi et 
cantibus galiorum cnrioftus animum aduertere, fign;^ 
facientibus ventorum et imbrium ; at abftirdum eft, cor- 
poris motus et tumuJtus, et propathias, non praeno- 
fcere et praecauere , nec habere figna teropeftatis in fe 
ipfo futurae et iam immineutis. 



,64 PROPHYLAXIS MOREORVM. 

dflimae fane morborum cauffae ita feriantur, vt^ 
cvm ftmel in corpore natae vel introdu£tae fuerunt, 
aliquam a^ionem quodammodo haud laedant , fed 
plerique morbi fuos veluti nuntios mittunt, dura 
homini varia fecus fiunt , quam fieri oportet *). Si- 
gnorum iftorum , quae flaccidam fanitatem indiCant, 
et ad quaerenda mature confilia, quibus morbo na- 
fcenti obuiam iri poflTit, vel aegrum ipfum , vel me- 
dicum excitant, duo potiffimum funt fonces, aiter, 
qui ex mutatis aftionum conditionibus ^ alter, qui 
ex cauffarum , quae laefurae funt propediem , licet 
nondum iaeferint, praefentia fufpicionem proximi 
mali fuggerit. Quod ad a^iones attinet, tam ad 
mentems quam ad corpus refpiciendum efl:, vt prae- 
fentiat aiiquis , fibi morbum imminere» Enim vero 
quid meis fuper hoc argumento verbis opus eft, 
cum limpidiffimae antiquorum fententiae allegari 
poffint *)? Praeterea cauffae, dum praefentiam 

fuam 

h) rrj>o<^t»X«XTfoy fv rous 'jt^oKu^eiuis ^g.f n^oou^iaitttv» * yoig 
u7ca.Goct TtocTX Tov ^ilffio^ov sTriCpotTUCiv oU voffoi 

^iyo6 , snei. (puvfjv i^stXtro fJ(.fjTitta. TLtvs^ 
«2^' «« TtXtlg-ou xx^cHni^ fF^oocyyiXas i{o/if 'K^o^ofAas^ n^ xj/jjv- 
x«f %'xiiGiv a,fes4^tocs iicf.) iioxivTjGius. 

Curae priores effe debent in fignis morbos anteuer- 
tentibus. Non enim omnes iuxta hesigdvm inua- 
dunt morbi 

Tacentes , quia vocem abftulit fapiens lupiter, 

fed plurimi veluti ^untios , et praecurfores , et praeco- 
nes habent, indigeiliones et languores in motu. pl v- 
TARCH. L. cit. p. 127. 

i) *'H<J»; ^f ii3^ T« Tijs d^vxvs xtvn/uuTu^ ro awjux f/.tfvvgi n^os vo- 
t[ov ucQ^ukuiS syjiv. ukoyoi yu§ V^xffiv ub\jfA.iou i\g.j (^o^ot , no\~ 
y.uxis vn x^fvos (poivs^x rocs tXni^oiS u(pvu, xyreicc/isvvvicaron, yt" 
vovrcct ^i ngi) rout o§yous fftixp^ot i\o/if o^ets , ffocf jAix^oXvnot^ 
tmj ^oixpvl^oxci i\y^ u^yifAQv^at. ^iort o(7 axojtttv ots uv ruvroc 
cv/u7rtnrity i{Of) /unt/uovsvetv y uv fA7]$iv ji m^Vf*urtr.ov ^ %rt. 

9(iifA.%rt7tlv fftV MTtOV, 

lain 



PRsOBHYIAlXlS MOR.BORVM. g^ 

fuatn effe^libiis arguunc, in declki poficameffe ^ho- 

minis 

lam autem et animae raotus eorpus indicantad mor- 

(b6»4e niiiie habere. Sine enim fatione inuaduttt deie- 

^:: ^ones.sji^imi et timortSy fiaie/vlla apparente caufia ii-; 

^f;^ duciam ^ubito extingjaentes.. . Fiunt etiam , .quantum 

., ' ad iras, bilioii et feruidi, et a^imo delincamnc, et i.Ua- 

^'-^ crumant': et defperant- Quare oportct di(]mN re, qui- 

bus haec 'fiuht, et reminifcii eura nihil adfit in fpiritu, 

corpore^m icuufi^m eiie deberie. p l v t a r c m; 'ibid^ 

.p, 129. j;^^^ ,: :!,. .y:: j:: ?:.\' ::":r- :: 'L.:1:m ^"* , :' -^ 

fAri 'Ttoc^y. To tiui'^QS ocrrTtjrott t^twv okv^^oos }[^/ gctt^oS^^v^uujs ^ h 

•"'* vtcxfktv ^^'w^es sTt y^} nsivcikfQv'^ ^x, wV ■^rffpt/Kf ,, clXXcx'' }^.J'twv 

^^i< ^f^u)^' '-r^'"/!/^' ffvvsx^^ •) J^-V^^ 'Xs'iOv y cl'^' (xyd)]K.xXixi fx,oy ''/f^- 

lUQ ^tccciriit.fff/iis'.; .sv7\.u(in^ou ^^ \;:r'v;nC;„; 

,5 . ' Non circa v^ftuin tantum aut exereitia oportet ,ob- 

\. rfevua.re.corpus,, vtrum praeter folitum non aificiatur; 

;' ab his ianguide, nec liiiariter ? vtrum iterum fitibun- 

«'* ' dUni fit et potus auidum , non vti a natura ineft , hinc 

,et illud;, ,^o.d in fomnis eii,. nori continuum, nec ieue, 

- fed irregulares motu? habens , etpauores, urobe con- 

fiderandum ell. plvtarch. ibid p 129. ,, 

.. .. .*Av(io!.iion^ a^sits sTFiTsru/usvfjy c/,/u>(J()u) ytyvsTxt r^ ffco/Ur^ros 
fjcfj txuvws vyiuiyovTos.^ uffTci^ys i^ ocdi4'.xs jtu^d Xoyov Ij ' ^tfLca- 
^ets h ^uKVO/uive^ 'thy, ^o^sfxj^v yj ^'^y KOtXitiv ,1; H.oir(/o^sis exvris 
tli^ocvi^ou. toiStos yug ns rvnos Ir/ rcoir^^v/ufiuiyovTcoy ruis 
V7CQ(^s§ofAsvois tis v&ffoy. 

Inappetentia , appetitus au6tus.,-vtrumque iiunt cor- 
pore haud e;squifite valente, vti etiam praeter ratio- 
nem haud litire, aut fitibundos effe, aut ventriculo 
admorfos vel ventre, .vel languidps femet ipfos fentire. 
Hoc enim fignum efl eorum ,. quae accidunt ad mor- 
bum inclinantibus. g<\l Cow/?, Mvdic c. 19. 

liocfos IjToi xu!y V7tox.o>o§ioy ^ tj u^ori /i/J('OS Ij ^.ffTrXuiX^^ov^ 
»X i*io^vov uTto^^^ffoci rwv ffvvrj^uiy , tj oyxos rS ffiti/uuro^ rj ./%vo- 
rvs-h ux^oiu 7j Tt^os rus rtivrjfftis- .'qkvos jj VTrvoodijs .^iud^sffts tj 
dy^virytu. 

Similiter grauans dolor ad hypochondrium, aut ca- 
put , aut aliam partem , aut vifcus non valens. fuiificien- 
ter proiicere confueta, corporis tumor, aut extenua- 
tio, aut decolpratio, aut ad motus tarditas, ant fomno- 
lenta difpofitio, aut vigiliae. g a 1.. Ib. cap. 19. ,. ^ 

MehenftnFalaeoU , E 



$g P^R O P H VX A JtlS M O R3:0 mV^. 

miriiaTfarutatemc^ diferte Ioquunt|ijn ^vdVMtufmdh 
non-fint, qui cdrpora fua negligentius curant, et 
praepofteram aliquam fortltudinem inferendis ma- 
lis fimuiant* cum natura ipfa loquatur, ,et Enaturum 
auxilium poftulet. - Vix humor acery-oinarusv aci- 
dus ., vencriculo. ihefle coepit , quanfl;4riftis f^nfio 
qborta auxilium flagitar, grauioris niall auert^ndi 
caufla ^)v Eft; aliquid in homine, vqpae fefl:ioni- 
bus ^dfueto quod ilium , fenfu plenitudinis obor- 
to , ad celebrandam venae feftionem excitat , qaiod 
G A L E N o ; L. De Ptenitudine^ md]A^&is, '^z^m^oagy 
r^efftmfcentia eiiacuationis y dicittir, yt alis^, quibus 
cauflae morborum praefentes Me manifeii^e fol^nt, 
documenta nunc reticeam. Sunt haud pauci, qui 
naturae omne id, quod in morbis minimum eft, re- 
linquendurn efle ftatuunt Oo dum ipfi, otiofi fpefta- 
' . ■ /..ii,;.. .. rrf%>-; tores, 

-'oTcu Unxoci i^gc/ xoivfAoc y S{ivi' d^iiv^fkiccl xccr^ao-iv ; dTrxWoicffO' 
(j{.tvoi,$iriitix sviori^ ii^ xxS^xt^ouivot ^ xrJrajuaitoi ^' ^ vxo 
(^ochfAUHJi , ifv sv xoci^i^ fi «vrsuiv '^hijrociy (puvtgiios yo^ ruv sra- 
' . ' ' "'ym , ng:^ rijs ' 3'i^y.ffS uitoiXXoccrtrbvtaf ■— olri /u^ oivr^res ytpoc* 
^;" ' tTocvrocf ^Pifisioa ri y^ iui^iss^ hToct Xvccroct iikf ^^itss CTfKoc^» 
^^^v 5 v^ ^i!i^r,xos j vi^ d7to§if] ; « nKveroij rxren 7r§ore§Qy, 

Si amarit&do qiTaedam effufa eft, quam bilem flauam 

• appellamus, qiiales anguftiae, et ardor , et debilitates 

eueniunt ? Liberati autem abinde et purgati vel fponte, 

vel a pharmaco, fi tempeftiue tale quid flat, manifefte 

et a doloribus , et a caiore liberantur. -— Et quibus 

acores praefto funt et acrimonia, et biliofitates, qua- 

•• ' l^s contorfiones et morficationes inteftinorum et tho- 

racis , et deieftio animi ? Nec quidquam horum prius 

* ceilat , quam purgatutri ftt. h i p f. De Vet^ Meiik. §. 

34. p. 33. J; .^ . ^ , .^ ^ ^^ ,^ _ . 

1) ^tii>r>i suvr^ 'Kxvr "sievfAtfxk ro vyimov'cujuct rtiTs t^s (pv^eus 
S^ficous f7riros7ri,uevov 1*^ /U»Kts-x ij Hot\m^hVtj' rK rtjs 4*vx,vs »v 

ria Tttnoudsvjuhu, 

Sibi ipfiomnia inuenit fanum corpus naturae viribus 
compulfuin, maxime autem, fi bene fefe habeant ea. 



■PROPHYLAXtg MORBORVWr. 6f 

tores, tantum negotium , quod curiofius traftandum 
erat, caeco cafui relinquunc Tencac quidem vicae 
vis, quam nantra??! appellamns, fuisque viribus 
adaequat et corrigic humores, {i quos conciliare ec 
nutricioni apcos, poftquam degeneraueranc a bona 
indole, efficere poceft, alios morborum euicando- 
rum caufla reiicic '''), verum, nifi ars illi in fubfi- 
dium eac, mecus omnino eft, ne propcer viarum 
anguftiam ec excernendorura obftinatam tenaCita- 
tem fuccumbat robur vicale, ec^corpus in perni- 
ciem ruat, veluci infufficientes iftos nacurae cona- 
tus G A L E N vs erudicc admodum ec recencium au- 

E z ' dorum 

quae menti per do£trinatn fuerunt indita. g a l. De Sa- 
nit. TuffuL V. * 
^.;*) Quidam. ^eterum medicorum, maxime gal^nvs, 
-fr nimis laudant naturam, tanquam folam omnia moiien- 
tem , otidfo etiamli medico, et hinc materiam ! ifus de- 
derunt critjicailris ac tonforibus, quafi iili iufierinti me- 
dicum niliii prorfus facere, nihii tentare/ In quo boni 
tiri, qui, monimentis veterum ne infpeftis quidem, 
nedum le^is, praeclari iudices in dpmo ,quafi aliena 
videri volunt, vehementer falluntur Naturam li noA 
fent, quacum confenuerunt veteres, aliter fentirent 
ac iudicarent. lubent illi naturan» inf -icere, i e. vt re- 
fte H E B E NSTREiTivs, vim vitae et coniunftio- 
num omnium aftionum, nec non vim morbi, et tunp d«- 
mum videre , quid faccu opus fit. Si ilia hac fuperioj? 
eft, quid opus eft medicamentorum farragine? Com- 
mitte pmne negotium naturae ; Euadet aeger, , Siu ve- 
ro metuSy ne aeger fuccumbat ,cfuccurrendupi eft illi- 
co. Rationem habeas febris ac fymptomatum, Kelix 
eris medicus , etiamfi cunftator. In quo quid infit ri- 
diculi vel faifi, equidem prorfum ignoro. Nam otio- 
fum medicum tunc voiuerunt , dum praeftatquiefcerej 
quam agere. G, ^Vxr ^ .^ 

m) *A/^o^/o/^«j IxovTef iV* it\ev§l'rt^i y ssrt ^g§invsvftt,(ivi^^ukt' 
cxovrxf '■'.■^'■'■\ 

Qui haemorrhoidas habent, nec pleuritide, nec pe- 
ripneumonia eapiuntur. hipp. De Humor, $. ii^ p» 
326.1. 



■6^ PROPHYtAXIS MORBORVM. 

^orum loquendi moribus conuenienter expofuit % 
Quapropter viribuS naturae confidenduni vnice 
haud eft, nec negligenter curanda fanitas, quod 
multi faciunt, dum vel negotiofam vitam, cur ad 
minimos motus animum aduertere riequeant, prae^ 
texunt ^)-, vel magna temeritate, inconfultis me- 
dicis, fibiipfis, auertendi morbi caufTa, medicinam 
parant, et ignorantia eorum, quae facienda funt^ 
vti eft apud actvarivm ^)> falutem peiFumdant, 

st^uroi] V 0i^C^^j tscvrous xfico/uivi} ovvu/Lafft , c^qi%v /uiv rots 
r^t(po/UE'vois '%<j6v uv £"/X'^^^ yivs^cAj XfvVov, skh^/vojv ^i ro /Uij 
roi^rov' hv ^i frori ^rJ 7r«%of 1; nXri^os 1} y\i(^§ortiru rx Tte- 
cirruiy.uros v rivu rf yvco7<y nxiv catov , uawurtiffet nuv fHTtoivotf 
ro fMx,^7}§ov , uvuyxccfoy dvria xiovt^oyri xuru ro rS ^wts o-oJ- 
/uu ^iuCpB^ei^u^otf. 

Tentat natura femper propriis vfa viribus, adaequans 
quidem nutriendis, quidquid adhuc infuerit optimi, eii- 
ciens autem , qnod tale haud fuerit ; Si auteni propter 
craffitiem, aut copiam, aut tenacitatem excrementitii, 
aut anguftiam viarum , haud poterit omne eiicere tur- 

' bidum, neeeffarium, hoc moram neftente in animali 
corpore, corruptelam fieri. gal. De Diff. Fehr.lh 
pag. 3 3 2. ^ :^^. .- 

o) Talis exeufatio eft apud galenvm Dd Sanit. Tu^ 
etid. IL 

Xl§o(ri]y.et >; rlfjS vymvtjs 7t§uyfAurau /uovi^ y^pXu^Qvrt rr\ r% 
ff^y.uros fTTiiueXeiof^ ru^^ «J^« Tru^g^yu reS^e/uhu). — — 

Conuenit hygienesexercitium vni, cui tempus va- 
cat, quod corporis curae impendere poffit, et qui re- 
liqua negotia inter fecundarias operas ponit. 

EtL. VI. Tl^ocrrovri ^i dv^^uo^Ttco ru •nohArtnu ;(ay TtoXKuts 
u<^o\i'uts ^aXfVovTt xu/^iov s^t /ut/ sjtixfi^eiv. 

Homini autem, negotia publica curanti, et multis 
officiis feruienti , fatius eft , nil fuicipere. 

.p) T;;v uvrtuv vyletuv uno^^vvrts •— ' uni^iobjs i{e/tf €/u(p^u^t&t^ 
v^ ru7s dXoyois xevuctai •—- fooy/B^t/riov rHTOis ru Xoyu)^ ws /uij 
rvx^tev uyvoioc t5 ^sovros UTtoXiG xvres ro ^uv T^f >vyteius 9>9f) 
fAH^oQiy suvTXS fuduXwct TT^uy/UUfft. 

Sanitatem propriam corrumpentes indigeftionibus, 
€t infarftibus , et euacuationibus fine ratione fufceptis; 

his 



PROPHYLAXIS MORBORVM'. 69 

et niaxima fibi propter fuam infcitiam negotia facef- 
funt. Quamuis autem fapientifTimi medicorum pro- 
fhylaxin morbortm pauciffimis et fere duobus his, 
ABSTiNENTiA et Q^viETE ^), compleftantur ; At- 
tamen cum efficaciore medicina et exquifitiore vi- 
ftus regimine ad opprimendos mature morbos opus 
fit, operae pretium oranino eft, leges certas, iux- 
ta quas in ifthoc negotio gerendo procedendum fit, 
ftabilire. Neminem enim , nifi artis principiis im- 

E 3 butus 

his fubuenicndam eft confilio, ne ignorantia eius,quo<$ 
fieri oportet, euertant pemtus fanitatem, et maioribusi 
fe^Q implicent negotiis.' ACT VAR* De Spirit. AnimaK 
II. 11= p. log. 0d. Fifcher. 

vos yymoif. 

Ea, quae iuuando, et ea, quae nocendo defmiiin- 
tur, non quilibet idoneus fcire. kipp.D^ Ane, $. 6. 

q} ^vXurro/u.hiiov rjf.tuiV ttxcocv v7rt^fio%^y , d di «0^ &,fLfM^r'4^ai] 
x«3"' QTi&v sn</.vop^x.yrm ro oQ^vJky.o^. 

Cauendum ab omni exceflu ; Si autem quid pecca- 
tum fuerit in vnaquaque re, corrigendus error. gal. 
De Sanit, Tuend. 

llovot, (TiTOif Ttotoi^ Vftvoi ^ d<^^o^ifficc.^ noivtu y,sr§iu, 

Labores , cibi , potus , fomni , res venerea , omnia 
modica. galen. Ib. L. JL 

' A^iiU 7JXtxro(f' r^o<pv5 uji9£ifjv, ^cfj TFovm oioKvitjy vyietvo' 
Tecros «voc<. 

Rede diftum eft, viftus parfimoniam, laborem non 
citra defatigationem , faniflima effe. plvtarch. 
Fraec.Sanit, p. 129. 

^^yHpuretu xx/^ig-ov vrc^o vyietus. 

Continentia optimum in fanitatis negotio. p l v t a "R- 
c H V s ibid. 

'Hjtwx^W ? ^u^^^is fui.sr^iu , r:^irim svxPfim o\tym s^cDdifj 
oivis Tioais ^e^iuLUjvovros ohJyov^ ffo/ «/ rm ^tgy.m v^oirm avy.- 
yir^os xfiivis, 

Quietes, modica fomentatio, ciborum nutrientium 
paucorum vfus , vini calefacientis potio modica , et ca- 
lentium aquarum moderatae frtiitiones. gajl.D^ Qonfi, 
Med. c. 19. 



^Q ? R O P n Y L A X I S: M O R B O R V M. 

butus fit , fapienter atque vtiiiter aliquid in medium 
confulere poffe., vt morbus opprimaturt exinde li- 
quet , quod ipfa eonhiia ad ftatum liominis attem- 
perata eiusque temperiei, confuetudinibus» aiiisque, 
quae infigniter variant conditionibus accommodata 
efle oporteat *";. Veluti in morborum cura , ita et in 
prophyiaxi ex dupiici fonte auxiiia petuntur, the- 
ifapeutico aeque ac diaetetico. De medicamentis^ 
quae morborum caulTas mature opprimere valent, 
primum dicam. Accpmmodanda funt iiia caulTa- 
rum indoli, vti hae, cum corrigi non poflint, vel 
vacuari merentur , vel in ftatum naturae fimiiem 
Conuerti. quo in cafu aiterari inuertique eas fas 
eft ^). Oportet pharmaca quam proxirae ad par- 

tem 

DanJum aliquid et moribus, et tempori , et regioni, 
<et aetati. HippocR. Aphor. Seft. 1. 17 p 71. 1 

A« ii/ 'x^os r^v jjXiKtKv ngi/ rvv tc§flVy ro eB^QS i(£Cf rf]v x^iV* 
, ,;, Sfeji/ rci etcis» ru ^i»jrt}y,ur(x, noisskcxj» 

\..\. ;. .. Oportet ergo ad aetatem , et ad tempus , et ad coti- 
fuetudines, et ad regionem, ad mentis etiam ideas fa- 
nitatis regimen componere. hippocr. De Diaet, L 
3» p. 181. 

K«^«r« ^i rwv ntfji ro ffla/ux uf sxx^cc frfi^tafAsyif X?^'/**^" 
^^t , itsoiyovret rtfv ffwriBetQtv su/u,eyij i{c^ yviitgtfAM ry dfvffet f^ 

OtKetu vx^uffKsvuCeiv. 

Optima circa corpus funt, vti quaelibet experto 'ap» 
plicare) vtile eft, quae gratam confuetudinem fecum af- 
ferunt, et naturae cognita, et applicatu familiaria funt. 
PL VTARCH. L. cit. 

"Ovre fiiiav UTTUvrts uvB^tunot l| u^ytjs Vx*<yi HguCtVy ttre a 
^Kf yJ'/.% f;^ft;cr<y ^rt oifAsrufiXtirw uvrtjv h ruTs ^Ktxtotfs ^v- 
T^urrgfft^ 

Non vnam omnes homines ab initio habent temperi- 
em , nec fi vnam habeant, immutabiiem eam in aetati- 
bus euitndiunt gal. De Alim. I. 

S) ^\ ieoiyQ§^(tiffts ruiv i^yu^ovrciiv uvrus dve^yeius') ^tuBiatuv. To 
ff.iv Tee^trrh «Itcuv ixxtv&v legoaiiHst-are «V ffoi^ov, tVri us t^oTov, 

nr% 



PftOPHYLAXIS MORBOJIVM; 71 

tem adducere, vbi cauflae latent; quare alia primis 
viis danda erunt, alia remotioribus *). Poftquam 
ergo per flgna conftat, crudosin ventriculo fuccos 
vel introdudos, vel fponte natos effe «)> quales illi 
fint, difcehdum efl:,fal(i, an aufteri , an ^cidi , qui 
omnium ireliquorum ad vitalem circulum humorum 
ineptus maxime eft*X Q^i ^'""^i dicuntur humo* 
tes , licet morbus nondum fint , tale tai^en moti-» 
bus humorum impedimentum fiftunt, vt morbos 
nafci oporteat. Sunt enim inertes et immobiles, 
infarciunt viarurn anguftias, excretiones cohibent, 
riecfi|>i tantum, fed et aliis fuccis expellendis ob- 

E 4 A^nt. 

^ ■ «fs us. ^C^a ^ ro.S' i7txv!>.^i7y ,Svvu/usyov essro xccrcij^va^iy^ 

'.uKoih^^ioC' ruv ivxvriuiv^ ro ju^v nxx^ '<3V 7^'X£^^ XiTerwovrsiy 

. , rds J" iiu(p^oiiets ^tughrovrot , r« ^" oXw ru) yha tt^^cx, ^^vw, 

ctx rs T« ^tjXijrtj^iu i{^ ioi rm iofioXwv ^uwy u^oi^ivru >{0^ 

vtevavru-^ 

R^eftitiitio difpoficionum, quae iffas aftiones eiTicitmt 
; Omne, quod abundat, euacuare decet, fiuead quan- 
tum, fiue ad quale, fiue ad vtrumque. Quod autem 
reuerti.ad ftatum naturalem poteft, mutare per con- 
traria, quorum alia, quod tenax et vifcidum eft, at- 
tenuant, et infarftus diffoluunt: alia id, quod toto 
genere a natura abeft, qualia funt venena et fucci 
venenatorum animalium , conuertunt et euacuant. ga- 
LEN. De Sanit, Tuend VL 
t} ^Ev ru7s •Tt^wruts (^Xs^i neptrrw^uru ro7s v^TrKuruts ex^xujotf- 
§etv j ru S' iv ruTs u^^uts ^i X£wv j ru ^i xuB'* oXj;? rtjv «fifJ^j 
iSCK /niv XfTtru , ^i id^wrwv, 

Quae in primis viis funt abundantiae, per aluum 
ciici oportet ; Quae autem in reliquis , per vrinas , efe 
quae per totum habitum , quae quidem tenuiirima, per 
ludores. galen. ibid. 
U) *Q,^.oi i^/ uTTBTrrot xj^ficot, 
';'• Crudi et indigefti fueci. gal. Ib. L. IV. 
V^) Xt/^a> adducit HiPiPOCRATEsDe l^'ef. Medic. §. ^4. 
-\?/ p. 27. ex iis, qui de cibis Bsiut , . tvik^ov tj ^p<j^vov , h o^v, 

*'*' additque u^u o^vs uve^tniS^etos yr^oa(po£iioy rwv \0t7rwv (Au^Ktgu, 

AmaruiB, falfum, aufterum, aut acidum. At acidus 
Omnium, quae offi?runtar, reliquorum ineptus maximcc 



72^ PROPHYLAXIS MORBQRYMi 

fdnc ^. Nam quates irf primis viis ergnt, pauUo 
poft etiam m fanguine futuri funt *), et coenofa iK 
luuie immeabiiia et difficulter mutanda reddent 
iiuidorum minima. Quare quaedamr in purgationi- 
bus fiducia efle poteit. Satius enim eft^ non ad*- 
miteere pertinaces fuccos, quam eo^dem cum perit 
eulo: eiicere «). Refte quidem plvt AJg^CHVs vo- 
fndtus curpe repJetionis folatium appellabat ^). Non 
i::Qv-.':;:t r," ita 

_,--,yV;*J2;W xviu.oi^ «^yoi.jfo^) tiiiffxii/fjrot y ^iu ro ifccx^s fe^offt/uCp^ur^ 
rnffiv uTroiffois rds rsyds o^^s ^i (Lv x>S^ rc xsv^juevov h rous 
.xc(3'l:^GS8'iv '^xpayns^otf, i\cfi}^ioi rdvTijv r^v utti»y xr dvroi^ni* 
vxvrocf i\o^ rks ac/^xs sfATCO^l^xfft 

Crudi fucci y focordes et iminobiles propter denlita- 

tem", infarciant omnes anguftas vias,, per: quas opor- 

tet, qaod cotnmotum eft , in pur-.'ationibus procedere, 

' ^^t ijrbpter hanc rationem nec ipli purgantur , et alios 

impediunt aAL. l. c. . ',; 

Jg^ To,i?r^;fj?o%,oXov, ro fA.ikuy')(p\txov y to (^'Ksyfitnro^^tSj ro uhu 

xov.ro oiu 

Amrtrum fellpum , nrielancholicum , pitiiitofum , fal- 
, fum,acidum gal. 1. c. 

--(^a) TIXtj^os i{gif Tfs^irru/acCy oiw tXos uvuru^oirro/usvfj,fAiuffcickoia 
Tfocvru^ v^ ^^(^sgri , i^of^ ^vffUTtuXuy.rx. ■^io «2*, /Wj; huO^u^Sy el 

.,.uyoi3roi vxvxXfj^oif 7i:o7h.oc ^i' (XTrXfj^iuv s/ufiuXko/usvoi rovvrsv^sv 

. ' • , 9jot) ^iursX^ffiv ivriX^iyriS >(^/ vntiuj^ovrts rijv ^ukurruv^ ^rcos 
t/UKki/ffuvrus ro fflc/uu 3{ocf Idu^vvovrus vKOXuB^ccf^etv uvB^ts j^ 
vyrofikv^etv , a^ce oiurijcisTv sv^ukss. 

f'lenitudo et abundantia, vti coenum cumulatum, 
omnia foedat, et immeabilia reddit, et immutabilia. 
Ideo non oportet, vti boni naucleri cfaciunt), qui pro- 
pter auaritiam nauem onerant, iterumque deplent 
exantlantes et eiicientes fentinam , corpus onerare, 
iterumque expurgare, et dylleribus leaare , fed purum 
illud feruare plvtarch. Fraec. Sanit p. 127. 

b) 'E^^r^f di JigHi xoikixs HuB^u^ffets vno (pu^/uuxuv , /utugu frx- 
fu/iAvBiu Tkfjff .'.ovyjs , uvsv /utyukijs uyciyxtjs i xtvtjrsov ^ wffTCtf 
oi Tto^^oi xsvuifftm Vvexu 7ckvj§Hvres ro ffu/uee ., 9[gLf 'Kuktv nkrj- 
^uiffsbis sytxu xsvtuvres , \y>^uv uel roCts rj^ovats TTU^uffxevu^ovres^ 
'/u^uxus ry ffw/iiurt itu^^x.^ffi ffj) CTfu^uyfinis, 

Vomi^ 



PROPHYLAXIS MdkBORVM, ^3 

ita grauiter fert corpus atorn ducentia, qiiorum 
tempeftiuus vfus vna cum aliis vacuantibus vehe- 
mentes morbos in ortu fufftjcat 0- Rebeliis facpe 
t)jlisell, tenaciteradhaerens, vt facile per vomitus 
^xcuci haud poflit, ^ Quare in vomitu , prophyla- 
x^os caufla inftituto, cauendum omnino eii, ne, 
dum morbum fubfecare imendis, alterum facias. 
Refpiciendum ad ea in homine . quae vomitum diP 
fuadere poffintf fatiusque omnino , pharmacis^ vti, 
quae humed^ndo abftergendoque , hinc laxarido, 
fciiem.-euacuare valeant '^;. SapientifTimi rri^dico* 
ri>m mitibus femper vfi funt confiKis, cum nafcen- 
tmm morborum ftamina foluer^ vellent. Antiqriif^ 
fimus feri ia£iis et cfyfraaturn ad erifiolliendum ven- 

E i trem 

Vomitus et aluinas purgationes per pharmaca, tuf- 

pia folatia.repietioms , fmemagna neceffitate haud 

*^ moueantur, vti multi, vacuationis gratia implentes 

-- corpus, et iterum repletionis caufla euacuantes, fem- 

per locum voiuptatibus procurantes, turbas corpori 

praeftant et difturfiones. p i. v t. Ib. p. 1 34. 

c) Laudat gal. De Cth.,Boni Sticci^ c. 2. pag. 420. VL 
rvs ywrfos vTtwyaiy^v ^ u^oUcts rt xevwcets ^ iyietvm rtrivm 
<^oi§M.%xm^h:ro'is7t,§aGi]xxccxr/iJ20isnty'jy,hu)vx,§'il<^tv. 

A!ui duftionem et tempeftiuas euacuationes, et falu- 
brium medicamenjtorum in competente tempore epo- 
torum vfum. 

^iov crot s/Ufiv , •Tte/^ui it^' r ^•K-STtXug-cxj nraXo^es kcoi. y^ ffgtrfjTT^!^, 
3i^ fC^o^tXtroci sts ro rljs yx^^os fiu%s , /uvrtvos nv^tTx svo. 
X^^^^ros , rotvryiv xtmrsov, aoikov (jih wJlr ^'vxeiv i^ vyouivav^ 
ccfitetvov di xocS-ot^rixoTs, iiix.yay CfrK^iUslxots, 

Et bilis quidem ilaua exfuperans , fi furfum fertnr, 
et ad vomitum facilis es , experire ; Si autem impafta 
eft, antiqua exiftens, et putrida, et fundo ventriculi 
firmiter inhaerens, nulla adhuc febre tumultuante,- 
mouenda erit ; boiium autem , ante refrigerare , et 
humeftare ; fatius vero , laxantibus edUcere. actvar. 
' 'j De Sprit. AnimaL II.- la. p. 109. feq. 



74 PROPHYtAXIS MORBORVM/ 

yr^ .)ffus 0* Securius omnino et relrqui prima^ 
ruip viarum humores mutantur, quam vacuantur. 
Si aptqjji fluida per corpus circumdufla fufpicionem 
faciunt, fe quantitate, qualitate motuue peccarej 
J^ipc, metus fjt, ne morbus exinde ; confequatur^ 
opprtet omnino maturius confuiere, quam vbi ae-» 
gritudoiam confummata eft , viamquedeligere.qua 
educi humores poffint, ex illis, quae per naturam 
datae funt , facillimam expeditiffimamque f ). Ad 
j^nguinem quod attinet, nihil vitae fanae coniun* 
€iim eft copia eius^), fed hac ipfa nihii etiam ad 
inqrbos inducendos aptius , vtfpfa bonitas onerofa 
fit, et fubitam defatigationem *), quae morbi par- 
ticula eft, inducat. Proinde ipfa natura, cum mor- 
bbs > ex plethora fubfecjaturos , profpiciat , fontes 
excitat fanguinis , quos fponte fcaturientes nefas eft 
opprimerei vti haemorrhoidum finiftra medicatio 
id clare docet ')• Sequitur naturae doftrinam ars, 

et 

e) pAVLL. Lib. I. Defuhducentihus aluum et diureticis iioletf 
timn Capite , inter alia confulit vfum %« yu^Kuxros «rtJr 

' icXffiv , feri la^iis cumfalibus, . 

1o7s (^v(Tet ^vffxoiXiqis, natura ad aluum 'tardiorihus^ confu- 
lit PAVLL. De Medicin, I. ro7s xKivfAuct Xf jyWov, clyfmati» 
, Ims vtendum. 

f ) ^AjtoH^icTiis xuroc (pyffiv ^ KoiXtfjs y x^cov , v^^utos itrvxX» . fii^ 
' iiis , ii7s§ns , v^fxo^^oC^m, 

Excretiones fecundum naturam, alui, vrinae , fudoris, 
faliuae, muci narium, vteri, haemorrhoidum. 

f g)-^'"/**^ uroikuiTto^tcs i^iutrwfiivotSy TrXijd^w^ixov, iv^ov /uKvovroiy^ 
tcv ix.^tty xsvx^oif 

, Corpus hilariter nutritorum plethoricum , intus ma- 

nentibus, quae oportebat vacuari. (iAX. De Caujf, 
Morb. c. 3. p. 21. VII. 

h) KoVo? fjLtru nXri^stiiS oliftutof» 

Laflitudo cum plenitudine fanguinis. gaj.. De Sanit, 
Tuend, IV. 
i) Atfio^^oi^^us «^/^fj/rf %(JOv/«f, ^v fii^ fitx ^tuCfvXux^? 9 x*vJt;- 

V9S C^^ijujeoi (jftyevi^af 3f ^^/oTiTv • 

Cui 



PROPHYLAXIS MORBORVM. «^^ 

(fit venae feftiones auertendi morbi caufla, fi corpus 
ferc, inllruic, anniqueaetadbus *; accommodac, fi 
prophyia£ticae finc. Nam venae fetiiones, mor- 
borum principiis oppoficae, temporibus adfcribi 
haud poiTunt, valentque femper, vbi neceflicas iftas 
exigic, nifi facius fic diaecae regimine fanguinem im- 
minuere 0- Efl: tamen ad motus fanguinis compe- 
fcendos nihil his efficacius »"), dummodo multi 
dum fibi ipli confiilunc, venae fe£tionis minifterio 
abufi, vires haud profternerent; Debilibqs enim 
haud conuenit fanguinem effundere «). Non mino- 
re prouidentia opus eft, quod ad reliqua fangui^ 
nis vicia attinet, ne in flammam erumpant morbo^ 

ruiu 

Cui haemorrboides longae fanatae funt, nifi vna (e 
muitis) feruetur (fluens , periculum eft, hydropem 
fuperuenire, aut phthifin. hippocr. Aph. Se6t. 6, 
12. p. 99. 

k) ITX^5o^ /uiv u^^oi^ovros r% dwf^otros ouuuros uCpxf^sffet kivSv, 
iv/ois /uiv kv ri^iiS sKTftcc^^evTos dvra,§xris Kiyucis luioi xxB"^ Fxae- 
s-ov sros yivofAivf]^ riffi ^" iTrirv^es j^/ ^svrs^us (^d-ivofruotv^s. 

Copia coUefti in corpore fanguinis, ablatione im- 
minuenda.. Quibusdam ergo, vt^re inchoante, fuffi- 
ciens euacuatio vna , fmgulis annis fafta , quibusdam 
autem et alter^ autumnali opus eft. galen. 1. f. c. 

1) *JE/ fiiiv y!x§ Ttdvrts ouoiws uvitf3-eisv,x^M.Qi^ ^ioc <pXe/Sorojutces 
(uiv ->] xv^iwrurv v^ ^syhr} xsvwiTfS y 1^7]! ^i ^iu, rgi^^tm ^u) 
yviiA.vw.f7mv i^j 'kxr^m nojif ufftri<x.s, 

Si enim omnes {imiJiter augeantur humores , per 
venae feclionem quidem princeps et maxima euacua- 
tio , deinde per frittiones , exercitia et balnea et 
inediam. gal ibid. 

m ) "A«;aacTo<r $i rx ivox>^xvros ovros , rt uv aj] (I^Xg/ioro/uiug 
cc/umov ; 

Sanguine tumultuante, quid venae feftione praeftan- 
tius? ACTVAR. De Sprit. Amma!. 11. 3. p. 6<), 

n) ^'h^svsu (^\i(iorofxt7v xx, tTiccvus. 

Debiii venam fecare haud fas eil. . 



"jS P R O P H Y L A X I S M O R B O R V >^r. 

rum igniculi per vniuerfum vaforum fyftema fparfli 
Imlint enim plerisqwe hominibus difpofitiones, quae 
aegritudinibus fauent, quarum aliae ad vaforum illam 
conditionem redeunt , qua tranfitus humorum im- 
peditur, aliae autem a fanguinis ipfius textura pen- 
dent Has diathefes, vti in variis vario modo dif- 
crepantj veluti totidem morborum germiria confi- 
derare licet, cum quibus in perpetuo confliftu efle 
debet , qui magnos morbos euitare cupit ^), Huic 
fcopo obtinendo generalia ifl:a medicamenta , quae 
propter tenuitatem, hinc diluendi atque aperiendi 
cfficaciam , multum valent , inferuiunt, aquas puta 
foterias. quarum in conuertenda morbofa difpofi* 
tione magna penes veteres fuit aufloritas 0« Phar- 

macis 

O) 'Ev/uftocjvei ^i ^cyvco^evroov ruv ixxxd-xfgovrm no§my ^ iri^ois 
ini^^vuvcxj xj^^ois ru. Trs^irrufixru. 

Accidit autem anguftiam habentibus, quibus humores 
purgantur , viis, ad alias partes defluere excernenda. 
gaxen. 

^iyvwffis I^Xdi^V rwv ^to^m^ v(p* jj xwX^uerxf ^tu(poft7^oif rx 

9(8^ir^(a/u,urx^ yiveroit <r' dvrv ^i tju(^§u.^iv 9f Trvy.vuffiv i}v ^^ 

S^ uvGTtv ovojud^nffi rwv ito^m. toctTis r^s ruvrfjs SiU^sceus ^sg^ 

fiuva^ts sg-lv , ffvvrovc>)ri^OiS rt yv/uvoifftats x^ij^eov i^i y }\^!f /3«- 

• Tiotvmts S-e^/uori^ois. 

Anguftia vitium pororum, quo impeditur exhalari 
excernendum. Fit autem illa per infarftum vel con- 
denfationem, quam et cJaufuram pororum appenant, 
Cura eiusmodi difpofitionis ad morbos , calor eft ; In- 
tenfioribus ergo exercitiis vtendum, etiam caliditw-ibus 
balneis. G a l. De Sanit. Tuend. II. 

t)) T« Xsr^u yXvxfccv v^uruv ^eff/uutvo^tvu ^ eifjs ^i ru «/'V>^^«, 
' «y xroos ru uvro<^veu Qvoy.u{ofAevu^ ru ^i {eovru^ rec ^i %?^<«f flf , 
rx ^i ^vx^oc- 

Balnea dulcium aquarum calefafta, inde frigida, 
hinc eodem modo fponte nafcentia difta tam calida, 
quam tepida , quam frigida. 



PROPHYL*^AXIS MORBORVM. fotf 

jnacis enim vtit thcrapiae magis, quam prophylar 
xeos negotium efl. Plurimum tamen ad oppri- 
mendos morbos valet vitae regimen et ordipata 
diaeta, dequa, veluti ad prophylaxin faeit V- prc- 
xime fcribam, cujp ea, quae fuper hoc argumento 
exponenda fuperfunt, pagella^haec haud capiat. 

Frigida liuiamium inclpiente aeftate ante hiemem 
oncini quod ^intercedit tempore. , galen. De Samt. 
Tuend, I. 

Conrulit G A L E N V S Ib. dvroQ^vU Z^urot ^^^^,Jpon*^ 
mfcentes tbermakf, 'et^m U.Yh vtffym Q^u^uxd^st^h^. 
ros, fontem medkatavum aquarum, / : 

^T^v MroC^vidv X^r^l^v r^ fA.^v \^l nr^^^^h, 'rx ^ oc^Xjuvcci^ 
rx ^i TV7crn§t(^^v^^rx ^i ^««'^^jT^V^* «V(|)^-XTftJ<ft?,>«-,J? ;^axi 

xcJ^, rx^ifn^V^^tiovrcc. rd ^em^tj viv^m lut^uXuHrixoc y^ ^^. 
fA.avrtxx aof) Ttovm 7tu§i,yo^iyJ. r« ii Gi^v^iiovr» ^Ofj^ocxf^ 

Sponte nafcentium balneorum alia quidem nitrofa" 
alia falfa, alia de atramento quid habent, alia fulphurea 
funt, alia bituminofa, alia de aere, alia ferro partici- 
pant. Sulphurea tendinum funt emollientia, et cale 
facientia, et dolorum lenitiua; Quae ferri par.tem 'ha^ 
bent, ventriculo et lieni vtilia funt. PAVii.. De BaU 
neis fponte nafcentibus L. L 



UAAAlO' 



nAAAIOAoriAS THERAPIAE 

SPECIMEN IV. 
Q.VO 

DIAETA PROPHYLAGTICA 
IN GENERE ' 
S I S T I T V R. 



Morbos imminentes plus ratione ^*) , quae in re- 
(ko vitae regimine Gonfiftit , quam medica'- 
mentis auertiraus Quapropter nihil impedire ar- 
i>iti;or, quominus quaedam diaeta prophyla&ioi *) 
- v; dici 

a) 'E*« ^^ "^tvis toCts S-v^DiB-av uvdyxcnts , ^gc/ «x^UTscrtv o^iif/rtVj 
f; ru7s ru)v wQCfiV /u,sru(ioXu7s , tj riffi ypXff/u,/ueX^iuufft f{gi^ oix» 
*■" " (^opois uivlui^ Jtx^of «5 ^iure^svrts^f 'kuv^uvaffi r^v xu5ru^uv uvrwv 
''''^'/'vytetuv unol^ivrss Svffx^uffiXis rtffi f^ Kurcx^fots , f{^ utfs^^/uis, 
"■ ■ ' ' 'jff^ l/uCp^Kisffi , tiSi/ ru7s uXoyois xsvcoasffi i{of,) nXtj^uiffsfft^ ^otjm 
"^ " Srfjrsov ^aj rirots rt^^koyta^ ws fA^ rvxoifv uyvoief. t« ^sovrGs 
'[' 'uieqksffuvrss ro kuv rl^s vyiecus ^\/««^W<v iuvr^s sfx,[6uKmat 

'^ " Ttguyy-Bcfft. . . 

Quia autem quidam foris ftantibus calamitatibus et 
intemperatis cupiditatibus , aut temporum mutationi- 
bus, aut quibusdaai ■ repletionibus et variantibus cauf- 
fis vario modb difpofiti; latenter puram fuam fanita- 
tem corrumpunt, prauis quibusdam mixtionibus et flu- 
xionibus, et indigeftionibus, et infardtibus, et vacua- 
tionibus fine ratione inftituis, et repletionibus ; iu- 
uandi et lii ratione , ne fiant infcitia debiti , perdentes 
omne fanitatis negotium , et magnis fefe intricent ne- 
gotiis. ACTVARivs De Spirit. Animai. Xll. ii. pag. 
108. ed. Fifc^J' 
*) Quae de hac medicinae parte praeftantilTima fentiamj 
vberias , fpero, antegreila fcriptione dittum eft. G. 



TXIAETA PROiFHYrACTlCA 1-Kfr G E ^E R £. 7^ 

«Ifci poffit, vci quaedam alia aegrotis'')» alia comiai 
lefcentibus accommodata eft c), Sunt adeoque hui 
ius difciplinae longe maiora in genus humanum mdi 
rita» Vti enim therapiae, quantum ad fcientias illi 
e^tercendae neeefTarias, nulla ratione cedit '^)^ CuW 
optimo fanitatis cuftodi fcire interfit ea, quae 'coiM 
pus humanum faciunt^); Vti etiam eundem tum 
arte fan^ndi finem agnofcit» eum fcilicet, qurttr 
adlionum robore partibus impetrando confiftit /)«• 

ica, 

3^ ro7ffiv "jyioujv&civ m uGQ^uXafiv, 

Ar^s et aegrotantibus otnnibus ad fanitatem multum 
quid valet , et fanis ad conftantiam. hippocraI'. D^ 

ViSi. Acut. <--•: "^ ■ < ;> 

e) 'Ev Tvs-tv dvecxo^wo^fft rifffiv ix twv yiffuv /t^uxD^ffi^ yfyovrtu 

"•^■' ' no^cif cvy.nu§ura^its . 

":'•'': In refeftionibus autem poft magnos morbos fiont 
magni rerum apparatus. hipp. De Vet. Med, 

d) ,^E>Tiv uyiH}} fF^uy/u.tiiTax uffTti^^ B^s^uTTiVTixjj, 

. Efthygienears, vti et Therapia. GAi.:EN.'Sanif. 

\ . Tuend. I. 

" e)' 'Evju.y.sT^icc Tis VTFu^x^fToi vy§wv Twv tJ^' o^yuvixl^v^ ix r^s ruv 
. 6fi(.oioiut£uv ffw^hicos TS v^i TroGOTvros ^cf) TrtiXixcrjjros t^ ^tx- 

^ ^Xufftws uTCoreXniUsytf , os txuvos fj txZtu (pvXuTretv y JpvX»^ 
,JiTOS uyuB^os vyietus etyj. 

Aequalis mefnura iluidorum et folidorum cum fit ex 
fnnilarium compoiitione et qualitate , et quantitate et 
textura eftefta, qui idoneus erit haec cuftodire, cpftos 
ille bonus fanitatis erit. gal. Ib. 

Twv tJXwv U7SU7UV ruv vyietvm ^fnhuSr&ij dvuyxuleov rw k- 
yuy.ets rov ryjv vyietvjv rixv^^ ^iTiovTUy -/^ y^q ifrt^iittfs av- 
ruv •)^§'^7ts iyTtvB-ev%§y,i]Tocf^ 

^^^.^ Materiae omnis , quae fanitatem facit, fcire necelTa- 
^^:"' rium virtutes , illum , qui lanitatis tuendae artem ag- 

greditur: nam de^ter eorum vfus exinde confequitur. 

GAL. Ib. 

f ) *0 trxoTPos Tvs vytetnis^ re sicf) Bt^uTttvrtxi^s rix^VS iTt xatr». 

ffxtvnv T% Gi^fJMTOs TC^os Tus ivt^yaus (pvXuTTefv. 

Scopus hygienes et therapeuticae artis efty.difpori' 
tionem corporis ad aftiones cuftodire. g Ai. ib, • 



gO . CIAETAr PROPHYXACI^IGA 

ita, quantom ad effeaus, curn roaipr virtus fit pai1(i$ 
tueri, quam amiiFa recuperare, nifi:diaetae ad morf 
bps curandos cedit, par taraen illi aellimabitur^ 
pnarr^- Q a l e n v s hy gienes , quae tam feruandae 
fanicati , quam eidem eontra mbrbos;.tuendae , de- 
dicata eft» admirabilem in auertendis morbis vimi 
atque fine doloribus confenefcendi .artificium fea 
diaetara ad longaeuitatem in ea reponit-^), velurii 

-:itavkn mm 

fts^vgi TrXee^x rx7s c»i^'^g.eff^y ciTroid^MS. .vyux^vov^roc .Sttoi- ttxvtwv ©t»* 

y.cii(M oivocrov y clyoudvvov ,Q^oxXi]^ov, r—^ ^J<^vu. /uoi ioKU. riveig 

■ ■■■ W^f^^'"'^^ (pvaret S^soic^oif nn^TToWai.is voaots (Kkt(j-Koy.kvits , r^ n» 

] r ,.%ivrmrois j axroi yt rh yYi^ccs uviurois •7rt^t7rs7eci> Ttdc^sat^ ^ ois 

ivtjv , %(roy sv rrj ^vfftn^ rx <ru/u.ciiros V^et , ruis d" di^y]<riCiv 

, fli^xffocts U7r'(i§u>riis ^iurs^^i^ocf ^sXk^ yM^^.. ^%"-'^^ j J^l ' 5^~^ 

' ti^ois /u.O£iois uTTuat tS cw/uutos vyiotfvovrus^ ^ . JJws . Siy Jx dt- 
^^,r-^.%f.ays^iy , ugig-ns. .C^vcrms .rvxovru ^u?uC^s^(Xj yAv vV ufk.m 
""''^dia TroSuy^uv ^ xururvxs^oif ^i _ru7s o^vvuts XtB-tuvruy nx/ ro 

noiXov uXy^^vru , n^) nuru y.v^ty sXkos sk xoiKQx^fi^tccs sxovru ; 

Tlws ^i ^K os^X^^v fW, ^toc rtjv B^uv^otg-^y ec^S-pirtjv x^vvurxV' 
-'^•-"'■«•^«'>^^^c3'cc/ TotTs suvTs x^(!^^^ 3 sri§}i ^eti^ocf t* Tr^octC^s^ovros 

tfiv r^oQ^riv tw ^ofAuri , ;(ay th rtjv f^Av fc^av etTrovi^prQS h 
^" tg7s ecTroTriXTOis ; "' • " '/, '• '' 

Mirabilia vtu^ndi toitatem) artis haec faiiit opera ; 
V fenefcentem , plurima parte fenfibus indolenter valen- 
tem, per omnia fe conferuare morbo vacuum, fine do- 
lore, intemeratum. Omnino mihi videtur, aliquos 
fanos natura confpici, multis morbis clam oppreiVos 
et extinftos, et prope ad feneftutem ititolerabihbus 
circumueniri morbis, quibus liceret, quantum in na- 
turali corporis difpofitione eft, et, fei.fibus omnibus 
intaftis , tranfire vfque ad extremam fene6tutem , et 
reliquis partibus omnibus corporis fanis. Nbnne in- 
decens optimae naturae eft , ab aliis ob podagrara ge- 
ftari, colliquefcere autem doloribus calculo aiTeftum 
'Ct ad articulos affliftum, et ad veficiam vlcus ex caco- 
chymia habentem? Nonne turpe eft, ob mirabilem 
arthritidem defatigatum, propriis raanibus vti non va.- 
lentem,' aUo indigere, aiimentum ori offerente-, et 
podicem abftergente in cloaca V galenvs Ib, L. V. i • 
p. 140. VL 



INGENERE, gl 

cum HiPPOCRATis tempore eflent, qui medici- 
nam ad fanitatem tuendam haud requiri contende- 
rent, covs ^) non diffimulat, folo vitae regimi- 
ne eandem feruari poffe. Quodfi enim fenedus 
ipfa morbus efl: , cui fomenta parare docet geroco- 
fnica *), fane ne iiie morbus cito ingruat, vtque 
decrementum virium lentum fit, efficiendum eit: 
Id quod curiofiffima legum prophyla6licarum ob- 
feruatione perficitur, quofit, vt muiti annos fuos 
vixfentiant, dum illud, naturae fuafu, multo ma- 
gis fana ratione indu£li faciunt, quod morbis paruis 
omnibus iam inchoantibus generali quadam via op- 
ponendum eft, fcilicet, vt caufias nocentes intelli- 
gant , (q[q in omnibus , quae modum tranfcendunt, 
contineant, diaeta hume^tante vtantur, et abundan- 
tes humores tenui diaeta abfumant *)> Ec haecqui- 

dern 

h) '^H KGiTivi . tj nokvQ^oiyli^^ tj TSorZ n\^on. 1] J/^57, tj 'kiiroo7iTiy^ 
7] uKnQiyf ^ Y} Ttovuiaiv , V V<J^X^V "i ^ yrcvottjiv ^ 7] ocygvnviy] ^ 7; rtf 
ccTrxvrwv r*Vwv Trcc^oxv XS^y-^svoi , vytecvB^ticrxv. 

Aut abftinentia, aut vberiore efuvel potu, ^ut liti, 
aut balneis, aut ab illis abttinentia, aut laboribus, aut 
quiete, autfommo,aut pervigilio, aut omnium horum ad- 
minittratione vfi, conualuerunt. hipp. De Art. %. 6.^.4.!. 

*) Quantum ad fenedlutem vegetam conferat obferuatio 
praeceptorum diaeteticorum , hiftoria abunde teilatur. 
Senes enim , quique vixere fobrii , rarius obnoxii mo- 
tibusanimi, fme magnarum rerum concupifcentia, et 
ambitione, fua forte contenti, cura, qui contrariam 
viuendi rationem ingrederentur, multipiici errore ef- 
feminati ac morbis frafti mature diera luum obirent. 
Hinc praeclare III. Trillerus, interrogatus, vnde fibi 
tam laeta feneftus, mente ac fenfibus integris, et fpes 
ad futururo feculum perueniendi, refpondit, viftus ac 
quaedam quali ujrxd-sm. G. 

1) KsiB^ocpoy y^ ocTrt^trroy «« ro cu/uu (pvXd.rr e^ocf. xouf coi dvo 
/uiy '/}^vi Gxonns , t^'^- jiuru ^iocjroty vyieivtjVy \oyo? v^pfjyfjCiuro^ 
Tov /uiv srs^ov uvocnXjj^wcriy rwv xevniuiywy , rov ^i^ srs^ov cctto- 
x§i7iv ruiv Trt^trriD/uurwv , e yu^ dtj r(iiro5 , Tts^l rS /mj; t«- 
X^yv^ov yivs^ui ro ^mv f ii dvayitijs ^7rsro(f rots a^fjtuivois. 

HeknJir.Fa/aeo/. F Fnmm, 



^Z DIAETA PROPHYLACTICA 

demauxilia, quae praefentem falutetri feruant, la- 
bancem reftituunt , veluti anciquitas hygienen vtro- 
que hoc modo vbique accipit, ad fanitatem dire£la 
appellantur ^). Verum ytifanitas cilix omnium , zcc- 

ro& 

Purum et excrementis vacuum corpus feruandum. 
Nam tibi duo flnes ad diaetam valentium , ratio fuppe- 
ditat, alterum repletionem. euacuatorum, aiterum fe- 
cretionem excrementitiorum : nam tertius finis , ne fe- 
nio confeftum fubito iiat animal, per necelfitatem ex di- 
ftis conjequitur. g a l e n. ibid. 

ToTs ^v djto c^^X^^ svox^^M-^^-fois ^vffr.^ualxs (pvkuxrhv i^i 
fCDVoroos roi 'TV^oy.arug^xvru ourix , sTretS'' 'krias rots svccyrtois (ioff 
S^fjrsQv^ i{gif ^s^fAtjs /uiv frXsovsur^fftjs ^ «.(poij^erhv t5 r ctvn 
H^f rwv ntA')(s'^v r^o(p-iov , i^o/:/ syKg^retof re v^Cf^ vjdvxJo^ ro ttXsov 
^oriov ~ vy^oiivxaocfs J? dicttruis v.voCKviTcriov rks ii'/]^oiy.svxs — 
■)(ijfAm ai rivwv ux/uecffovTuv ^ r^ X,^^^V °^^ rivcc •nkrjyi.fjLskriy.fAr 
Toe. , roCts svotvri(/.is /uiv Jfo/if ti^s X^V^^ov ^tcchais. 

lllis ergo , qui a tenui perturbantur intemperie , ca- 
iiendum, pritnum quidem a praecedentibus cauffis, 
deinde ita per contraria iuuandum , et calori abundan- 
ti quid auferendum, vti et vino et craifis alimentis , et 
continentiae et quieti plurimum tribuendum, hume- 
ftantibus diaetis reflci oportet exficcatos, humoribus 
autem quibusdam au$tis per tempus et quosdam lar- 
giores viftus, contraria et hic diaeta vtendum. actv- 
ARivs De Spirit. Animal. II. 12 p. 109. 

k) Tvis ixrfJixTis rsx^VS fffiOTVos juiv ij vyetu , rsXos di 4 xrifffis uv 
r^s. si wv ^uv rts tj /ctj/ Teu^xffxv vyeiixv sgyu^oiro^ tj nu^^iauv ^tu-. 
^vXurrot.^ yivwCKto^oi^ Itxiv uvuyH.ujQv roTs tur^oTs. xu\aroif ^i roc 
/uiv soya^o/usvu y/j h7xv vyauv tuM,uru rs 't\cf.i fioijd^ijy.urx^ ru 
eii (^vXurrovru rtjv iiffuv vyaxv y vytetvu f^io^jrtiy-uru. Tavr' aflsc 
y^) oivr^v rtjv tur^iKtjv vyietyuv yoff voas^tuv sTtiTV/utjv TtuXuios 
y\.6yos (ptjffiv y vytetvu /uiv huXwv .^ ru rs (pvXuaffovru rtjv kauv 

- vyeixv , >(«/ ru rtjv dtsC^d^uoiusvtjv uvxffiu^ovr», vofft^u oi r svxv- 
Ttx rarwv. 

Medicae artis finis quidem fanitas, complementum 
autem fruitio eius; Ea, quibus aliquis vel non praefen- 
tem fanitatem procnret, vel praefentem cuflodiat, fcire 
quidem neceffarium medicis. Vocantur autem, quae 
faciunt non exillentem fanitatem , medicamina 
et AVXJ Li a; quae autem cuftodiunt exillentem fani- 

tatem, 



IN GENERE. g^ 

rcc roc zoivd, alia indmidua/ixy kxtoc rcc iStoc *), re6le 
penes omnem antiquitatem dicitur^ ita primarium 
in diaeta prophylaaica illud eft, aetatibus, fexui, 
inoribus, confuetudinibus, falutis confilia accomi- 
niodare pofTe 0» Enimuero vt morbi , poftquam 
illi praefenfionibus , quas propathias appellant, (t^Q 
manifeftare incipiunt, in ortu fufFocari poiTint, pri- 
marium omnino efle debet, caufTas, quae nos am- 
biunt, quaeque anobis vel geruntur, vei ingerun- 

F 2 tur, 

tatem,SALVBREs diaetae. Propterea et ipfammedici- 
nam falubrium et inOdubriam rerum cognitionem anti- 
quus fermoappellat,fanitatemferuantiadicens,quae cu- 
ftodiuiit praefentem falutem, et eandem corruptam refti- 
tuunt ; nocentia autem, quae his contraria. galen. 
De SecK ad Introduc. c. i, p. 236. 

*) In viftu ordinando fpeftanda maxime eft jlta vete- 
rum diilinftio , iine qua praecepta identidem fallere 
debent. Quae licet per fe veriffima fint, taaien ob 
quasdam cuique liomini proprias res vel falfa reperi- 
untur , vej arctius finienda. Libri diaetetiei certe, 
quos vidi , hac in re vehementer vituperandi ac cox-ri- 
gendi funt ; nifi de omni viftus ratione eadem difta 

. velis , quae de. phyjtognomia. Praecepta nimis genera- 
lia, fuo quaeque loco quafi conftringenda , nec a la- 
V A T E R o , liomine ingenio nimis induigente , temere 
afTumenda. Alias rixandi ac errandi materia multiplex 
eft. G, 

V) "Q,cr7tt§ y«f svt xocX^ifeo$/(^ n^os oiTTXi/rus uvd^^wTras et^vmrov 
X^Vi^ofi 'Fo7s ffKV7orofiiots , Jsrw roTs tur§o7s t^ioe {^la frv/A(b!oiffn 

fillSc. 

Sicut enim vni pedi ligneo ad omnes homines vti im- 
poffibijie futoribus , ita nec medicis vna competente vi- 
tae ratione. 

GALENVS Sanit. TLitend. V. r?;V vytavfji/ ^ fr^ayjuxrtrxv 
xxy SKUC-7JV (pxjffiv ffai^uaros^ hygienen artem vnicuique corpori 
accommodatam appeliat, 

n«jtt7ro)5^«/ mis GVfAfAsrgtxi ruv xurctffKsvuJv sffovvxf^ tos y^ 
vytetoif TtiJcy.Ttodi^.oif. 

Multae menfurae apparatuiim erunt, vti etiam fanita, 
tes multae, GAi-EN. Ib. I» 



g4 DIAETA PROPH YLACTICA 

tur, vel egeruntur ''^), ita ordinare, vt, quaecun- 
que ex illis nafcenci aegritudini occalionem fuppedi- 
taffe putatur, vei euitetur, vel corrigatur, vtque 
ex optimo earum , vel omnium, vel vnius alterius- 
que, vtiadrem propofitam facere videbitur, regi- 
mine illud eflSeiatur, quo, tantum abeft, vc mor- 
bus fuccrefcere poffit , vt potius conueniente diaeta 
fenfim decrefcat, mutetur vel eiiciatur, quod prae- 

ter 

in) Tsrtoc^ss ^i rvf rwv dirtwv vXi^s rus oiccO^ogois oc &0Jiiy,ilrurQt 
rltv vsorigcov. txrgm sS^ivro , 7rpoir(psg^^fvi/,, 'Ttoisy.evoiy xsv^/uivk 
y^ ViwJfv TtgoantTtrQvrv-' 7e^Q(x(ps^o.usvu f^h i^ka y.o(.ro(. i\c^ no' 
yxroi tiff.) et^rj rivoi rm (puoju,xx,uiv lcrw tS c^yxros 'Kxfjb^a.vo- 
fAVJX , y^^ rh etfTTivsoysvov us§k , 7coiifA,svx ^i r^t^sts v^ ftsgt' 
Tsdras v^ o-xJiasis t^ IrrTtxcixs ^ i{gif xtvtjffiv ocnucotv, J^of.) 
ey§vyo§asts ^^vtcvzs ^cff dtpgoUcrtx ^ ( addit alibi B-vfAxs 3^ 
^oovrt^ocs j >{^ XvTTxSj ) roc oi sicod^sv TtoocrciTtrovroi. "TtgutrQV f^iv 
^sgisxf^v d}}^ y STtsirx &Vsc TtgocTtittrsi ry ok^yMrt' Twv ^^ 
i'icoJsv TtgocrTttTTTOvrcov sv fAJv (x^cugis-ov rs sg-i ifo^ ^iUTtuvrof 
VTtxgx^^ 'W ^^ ^^ ^^' '^'^ avy.C^vrov nsgtkxj^v uijg : T« ^i 
zx. oivxyAoCix ii^j xurcic x.^oviss rtvxs «.ruytrois oytX&vru ^i Tts- 
pisxj^v xrip yj Tw ^sgyuivstv 7} rci ^vxstv tj tw ^ijgxivav tj tw 
vyoxivsivl jiXxTtrovrfi , rd <JV tS S^X^v tj oimTt^v tj rirguffxsiv ff 
^^xgSr^ov ri 7tois7v. iti yh hv ris svrxv^rx "koytxyj, 

Quatuor autem apparatus cauflarum difFerentias 
praeftantiffimi recentium medicorum pofuerunt , i n- 

GESTA, GESTA, EVACVANDA et quae A B E X- 

TRA irruunt; INGESTA quidem cibus et potus, et 
quaedam pharmacorum genera in corpus fufcepta et 
infpiratum aerem: gesta autem, fii6tiones, obam- 
bulationes , veftiones , equitatum et motum oninem, 
hinc vigilias et fomnum, et rem veneream: (Iras, cu- 
ras et moerores) Eorum, quae ab extra incidunt, 
primum quidem eft ambiens nos aer, dein(i| quae cu- 
ti accidunt, quorum, quae ab extra irruunt, vnum 
quidem infeparabile et vbique exiftens, et veluti con- 
nafcens, ambiens nos aer; quae autem non neceflaria, 
fed pcr interualla fme ordine nos attinent, ipfe aer, 
aut incalefcendo , aut frigus habendo, aut arefcendo, 
aut humefcendo; Alia nocent frangendo, diftrahendo, 
vulnerando aut dearticulatum efficiendo. In his quae- 
dam rationalis ars eft. g a l k n v s Ib. I. 



IN GENEKE. t5 

ter naturam in vafis vifceribusque vel fponte natum, 
vel illuc introduftum fuit. In perpetua contra cauf- 
farum iftarum violentiam lu^ta iilud eft principium, 
quod naturam appeliamus "), vtpote quae noxas 
voluptuariis rerum fruitionibus illatas eludit, et 
corpus laboribus fraftum , vti ilios negotia gerenda 
fecum afFerunt, erigit atque obfirmat. Quem vi- 
rium natutalium impetum, vt ad morbos auerten- 
dos fufficere poffit, fuftinere debent omnes, qui va- 
iere refte cupiunt. Proinde primaria prophylaxe- 
os lex eft, temperanter viuere, luxui non indul- 
gere, nihilque in fe committere, ex quo morbus 
nafci poffit "). Veluti autem virtutis alfeftatio vbi- 

F 3 que 

n) "E^t Jf /uJyu ^^ S^uvyMsrov «v, 'offuv j; Cpvets ^eo/usvf} <^f%*T«y 
rtov ^oovwv' Tr^offts/usvot rw ffw^uxrc^ iLcoil^ov oi uv roc tto^cc 
iroc^x rois Tt^cc^s lia.fAv.yhyAvoi y^x/ yoXis nu,vv roCts uvuyxxts 
X^ij/uoiri^ovrss , ^, ws (ptjciv nX«Tan/ , }{ai/ ouHvovros ^ 7{^ «^ro- 
ravovros ivocoovrss , <x.fiXx(ias ocTtoCkXoiTrofASv. 

Magnum aliquid et admirabile , quorum natura inno- 
center excipit voluptates: Corpore laxi, maxime vt 
plurimum per labores expugnati et proftrati, vt ne 
neceffariis quidem f ungi poffimus, tamen, vti ait p l a- 
T o , frendente et obluftante natura , illapfi , fine noxa 
euadimus. plvt. Fraec. Sanit. p. 125. 
o) PLVTARCHVS excREONTE iu Tragoedia , de 
compotationibus et conuiuantiam luxu agens, ita 
habet : 

Kf «O^COV ^S fJLOt VVV Tt^OS c ocTtsy^et^vj isvsy 
*H yuXb^ocm^svy vg-s§ov ysyot Tsveiv. 
Fraefiantius mihi nunc tibi inimicum videri, hoffeSy 
Quam emoUitum ^cfleti vehementer ingemifcere, 
additque : 

To yx^jxy^oixiixs (po&tiB^svroc ^oiocv,as 7t\sv^7rtvrj (p^f^^trtv sy.' 
(iacWstv Iflti/Tov, «.y^oU rtvos vc^ vSv ^k s^ovros^ ^^i Xoyov. avtv 
TivKifcos yonf y.vt(rci}js uvd^^bu^ots ifttg-xysvov oyik^v ^ tj rs yv.q 
'Ku^c^rYjffts , «v To sniositov ^^j ro (Kireiov s^rj j i^, h^^TOV IrcK/ 

XSXO^pt^^yJvV '^VS CVfA7tS§l(l^0§XS. 

Illud, rufticitatis opinionem pertimefcere , fefeque 
in pleuritideni et phrmtidem coniicere , ruftici eft et 

mentem 



86 DIAETA PROPHYLACTICA 

que a vitio proxime abeft; ita rigorofior legum, 
quae ad diaetam attinent, obferuatio et arbitraria 
corporis cum exquifitiffimo regimine cura hominem 
magis affligit, quam leuat; Proinde generalis et ilia 
lex effe poteft: Vti mollities et indulgentia, ita 
diaeta feuerior male coniulunt Ula enim virium, 
quibus^ ad morborum prophylaxin opus eft, iner- 
tiam , haec virtutis debilitatem nihil minus adducit. 
Laxius aliquando vitae genus efle poteft , fi ratio et 
mediocritais ftudium fimul adOnc, maxime penes 
illos, qui animum in feueriora ftudia intentum ha^ 
bent ^). Aequalitas et vniformis rerum ingeftarum 
geftarumque vfus tam hygienes, quani prophykf 
xeos bafis eft atque fundamentum ^). Difficilis qui- 
dem eft iftarum rerum , quas non naturaks vocant, 
qua ratione f ib morborum apparitionibus regi debe- 
ant, expofitio, cum propter vniuscuiusque idiofyn- 
crafiam et propter alias conditionum diuerfitates, 
eadem non valeant m oranibus ''), nec vitae genus 

con- 

mentem noti babentis , nec rationem. Sine pocutlis et 
epulis cuni hominibus difcendum conuerfari ; nam ex- 
^ ^cufatip fi dextrum quid et vrbanum habec, non minus 
grataeft, acceptatione. plvtarch. Ib. p. 124. 

p) Ap/av swKQieii y^f lutaXocHixv (Xyviuvug-Qv rj TVt^i ro (j^.g-ov\ <x,et 
dia,roip}tCoL i^ <7toQS ro '^^ihov «ya%ft)f ^o*» yXvxvdv/uix rfjs <^vxJj^, 
l^ocy.ov (x,v<x4^7]aiocs Gocu.oe.rt (i^<k^y.a.ytov «.itoviu,^ i^iv ^i /3At/W 
fi^vxVf tar^os ^oc^vyJiX^ (U(.otXuyJoc ^of!f <n^Oijh\atoc ^/Xwi/. 

Kemiiiionem facit et molHtiem motui ineptam, quae 
circa facillimas res verfatur, et ad voluptuofum inch- 
. nat mentis tranquillitas. Malum, vt fme dolore fit , cor- 
pori medicamentum elt focordia , all nullus praeftantior 
animae medicus facilitate mentis, laxicate et conuerfa- 
tione cum amicis. pi.vtarch. ibid. p. 465. 11. 

fl) ^vy.y,srptoe. rZv a^toysvcov i{^] 'jtivouhm tt^jos roc xsviy.svot. 

Vniformitas eorura , quae eduntur et bibuntur, cum 

euacuatis. g a l. Samt. Tuend. VI. 

t) 'Of % ecnXvus nTCeiv , K^.oi ysrx rS TT^Oi^ffvocf roTaiv v^^^mtxis 7.^ 

>(«/ (^CtJiGiv uij^xis i^} 'xj^2'^ts i^ ^toiSy ui(^i\iy.ov ri i>tv ^/3Xa- 

qe^o->. NoU 



IN GENERE. 87 

conueniat vbique , ita quidem , vt his tenuis vidms 
ad fanicacem confequendam praepofterum iaepe fic 
confilium, aliis ille ipfe fuadendus fic^, veiuci vel 
vita laboriofa, vel parum negotiofa geritur *J, ec 
veluti vel athletico robore , vel commoda et vrba- 
na fanitate ad res gerendas opus efl; *). Sunt tamen 
iftis rebus , quarum regimine ad opprimendos mor- 
bos vcimur, fuae facuicaces, generales, quas difFe- 
rencia fingulorum hominum actemperat . vt omni- 
bus omnes fperacos efiectos edere haud poffint: In 
eo quidem difcrepant iingulae, quod dacam iibi ali- 
quam veluti prouinciam cueantur. Nucriencia quae- 
dam humoribus conuertendis purgandisque prae- 

F 4 funt, 

Non liinpliciter loquendo , fed cum additamento ae- 
tatum et naturarum, et temporum, et regionum, et 
vitae generis , falubre aliquid elt aut nociuum. g a l, 
De Alim, Faciilt. 

T^y 7rx)(iivisfftj? /uaiXXov y iXtyoToo^pos ^i kax tovov] in ivTiB^ijffiVy 
xdi ^u)y.r,v tq7s Gcouucty y /u.xXig-x <i' ocv «.xivavyus iicsTOiXoiju^x^ 
votsv (x.vrris oi yvfitvaaiois ts ■^r^ oo^f^^jvr^s. 

Difficilior eft extenuans viftus , prophylaxeos aj 
fanitatem cauffa, illo, qui magis incraffat: Parum 
enim nutriens cum iit , tonum haud indit , nec robuir 
corporibus, maxime autem line periculo illum fufcipi» 
ent, qui exercitiis dediti funt pavllvsL. I. oy. 

t) YlocvTSS ^i ''ofToi TT^o T60V (Tit/odv XX. °^°* '■^ ^<^^ yviu,vcK^so^c&f^ (psv- 
yirwcuv tiks Ttxyvyv^.ss r^o^^xs y x^yot ^i fii^ S^ rat iiTai^_ r^Q- 
(pscs TocvTUS TtgoGiiTwffay. 

Omnes, qui.ante cibos non confueti funt exerceri, 
fugiant craffi fucci cibos , ignaui autem nec hi quidein 
eiusmodi alimenta admittant. pavll. L. I. oy, tts^c 
ruv iv ru7s rgo^pajs ^'jvx.y.sm. 

v) Ons XX (x^Xtjrixvv svsitxv, <«;^' JctiXms vytetuv !;/«? rov aHO» 
Tcov , s 'TtoXXiMV uvTw ^f)fY« yv/uvoc7iiov i^/v, 

Q.uicunque non athieticum habitum, fed fimpliciter 
fanitatem pro fcopo habet^ non muitis exercitiis indi- 
get. GAL. Sanit, TueiidA. 



88 PIAETA PROPH YLACTICA 

funt *), veluti experientia , plus ratione , efficaciam 
f orum in corpora docet >) , motus autem fibrarum 
robur facit, magnumque eft falutis confequendae 
praefidiun) »). Hinc excretorum aequalis ratio id 
efficit, ne vel fubftantiae quid decedat «), vel igno- 
bilia , impedimentum mouendis humoribus afferen- 
tia et excernenda, retineantur ^). Spirituum tan- 
dem animalium aequalis impetus a tranquiliitate ani- 
mi pendet 0« Enimuero in eo omnes cauflae, per 

leges 

Nutriens aluo purgandae vel vrliiae excernendae 
aptuni. G A L E N. De Alim. Pacult. I. 

y) 'Ef Tfa^us /uovifs iyvcog-ocf osfsP rxts r^o^CK^s &vyJiy,as ){oc) /uij sk 
rtjs xxrac x^/fftv h^et^suis. ^ Teet^ou aiO(xaxotkos sg-tv uicres^ v^ 
i^wy Tto^^itiv , ^rw i^ rwv ivnknr^v Sio:^ ovaniTerm airmVy 
%v'T0fJi'Oe,'xj*iV rf ii^ tcxKO^o/ux^^cov ^ ijTPXKriKuv re i{CjLf 'kxnxxri' 

xuv nof.f ^^Xrixwv yxT§os. 

Experientia fola cognofcuntur , quae cibis infunt, 
nec illa, quae iudicio fit, indiftione. Experientia magi- 
ftraeftjVti etaliHrumin alimentis multarum facultatum, 
ita et concoftu facilium aut difFicilium ciborum, ventri- 
culo acceptorumaut inimicorum, aluum fubducentium 
et emollientium, et ventrem iillentium. galen. Ib. 

Z) "WisyiTOV ci xctxov eis r^v rtjS vyetocs (pvXuxffv j/ frxvrtX^s x^ydx 
xx^s-r,x(v , loaTrio >; ffv.u/uer^os xmicns jusyi^ov ruJv (xyxB^m. 

Maximum mulum ad fanitatis cuftodiam perfeftum 
otium conftitutum eft , vti mediocris motus maximum 
bonorum. pavll. L. I. oy. mgi im iv r«2V r§o(^XfS Jt/- 

VXjUtUV. 

a) GALEKVs Samt. Tuend. I. fluxiones indecentes xno}. 
^o^v rtfs ^Tixs, effluxum fubflantiae j appellat. 

b) "^rsyvcoB^rjffoov raiv x^rtj^tZv vno nXtf^ns df/uxrostj rtvulv f/u(p^eeym 
jUfiiruiv Iv rots ^o/uxciv xvruv yivo/uivaiVy U)S fiitjou/uouf dtxnva^xfm 

Arteriis autem anguftatis a multitudine fanguinis 
aut quibusdam infarftibus in ofculis earum faftis , vt 
transfpirari nequeat. gal. De Caujf. Morb. c. 3. pag. 
2.. Vll. 

c) ^v,uvh'oe>f iicc) xvio-af , ye/:} vnvot vypc^rt^ov /uiv ifjuuv noixfft ro 
^vxiiioy nytv/ux , ^t^/uitt^ov ii ^VfiioL 

Oble* 



INGENCRE, S9 

leges regiminis prophyIa£lici refte dirpofitae, con- 
ueniunc, vc, dumillud minimum, quod fanicati de- 
cefTic, corrigere intendunt, Itatuni hominis redu- 
cant illuc, a quo receflerat , quodque in partium (i- 
milarium ac organicarum aequali , quoad folida et 
fluida temperie , confiftic '^), Vti enim in medica- 
mentoriim adminiftratione ad minima elementa, 6x 
quibus corpus humanum contexitur, attentum ani- 
mnm medentes habere debent , vtpote in quibus 
plerorumque morborum fedes figiuur; vti illuc de- 
feruntur pharmaca, ^i talia fint, quae mutare id, 
quod in corpore minimum eft, poflint; ita ec diaeta, 
morborum prophylaxin intendens , cauflas, quibus 
coniialefcendum eft , ita ordinat , vt fimilaribus ae- , 
que ac organicis parcibus accommodatae fint. Nam 
iilud minimum in morbo , quod aftionem nondum 
deftruxit, ita fefe gerit, vt mox in minimis fibris, 
mox in minimis vafis, mox in confeftis exinde 
vifceribus fedeat , veluti ante b o e r h a a v i v m iam- 
iam GALENVS illud ipfum fubtili ingenio expofuit, 
et antiquitati? in illa jM-i^qcXoylcc gloriam vindica- 
uit ^). Vtinam, qui iam inuaiefcere coepic morbus 

F 5 femper 

Obleftatlones anlmi et relaxationes , et fomni, hu- 
midiorem faciunt fpiritam noftrum animalem , calidio- 
rem autem irae. actvar. De Spirit. Ammal. H. cap. 
vlt. p. 124. 
d) *Ty<flfvov ir/ (x-tiXSs ffco/uu, fo 1« ysvsrijs ivx^ctrov /uiv vtcx^- 
%oy ro7s (KTchoTs n^f rots Tt^corots y^o^eots , ffv/u.M.8r£ov ii roTs 
fx rxrm fjvyKct^hoiS o^yoivois. 

Sanum fimpliciter corpus eft, quod a natiuitate bene 
mixtum exiftit fimplicibus partibus , et bene confirma» 
tum in organicis , quae ex his confiunt. 
€} 'AvofAotXcu ^i xxruffxevo^ ylyvovroif r^itrus ^ ^to tfg:/ ^ rx aui- 
fA,u.ros 7\fAm avvbtffis iTt tjj/tt»;, /ot/sc /uiv ^ sx rm 7i:ouiru)v g-oi^ 
^wojv, 11" wy ysyovt t<k xxkny.sva, ttcc^x "Api^orsXits ojuoeofjis^ij' 
^tvrspx ^i ^ fx rxroov xvruv rm o/uoio/us^uv , x. ^ y^} oivroi 
^ttX^x TSocKev siriy (KjS^fjr^ rm ofiteio/us^m ^ o5*v k; twv ooyetve^ 



9P DIAETA PROPHYLACTICA 

fqrnper diaetae regulis opprimi poflet! Inueteratae 
faepe funt difpofjtiones morboflie , vt fatisfeciiTe 
ofEcio putandus lit medicus, fi labantem fanitatem 
vtcunque fuftinere, et veluti galenvs habet,ob- 
foletis veftibus pannum afluere valeat /). In difci- 
plinae huius, quam plato «?), aliter numeratis 
medicinae partibus, laudat, adrniniftratione ita pro- 
cedendum eft, vt-, -quem in finem diaeta ordinetur, 
pritnum elucefcat. Hinc auxilia, lyibus illum af- 

fequi 

j/ftjj' ytyvir^j ffwS^sCts stc «Ajrots' rj r^iTt] t2 -Kitvros GMy.Kros 
sx rwi' QoyccvtKijiiVt 

Inordiiiatae autem difpofitiones fiunt tripliciter,pro- 
pterea et corporis noftri dirpofitio triplexeft, prma. 
quidem ex priniis elementis, e quibus fafta funtab 
A ?. I s T o T 12 L E nomin *ta Similaria : Attt ra autem illa, 
quae ex his ipfis fimiJaribus eft,, ipfa tamen iteruni 
principium magis feiifibile aliarum ijmilarium , ex qui- 
bus organicorum fit compofitio : Tertia eft corporis to- 
tius ex organicis. gal. De Sanit, Tuemi. VI 9. pag. 
176. VI. 

f^ ^Eni fj.h yxo rwv ij/usripoiv (fai^xruov i^ cXws' rujv viro ^vffsccs 
^ioiJiafAsvm 4 .uiv htov ^tj^tx^-) irJj yi (plais i^iv, xvacXoyov vO^uv^ 
TiKJi ;(K/ (rxvToroiucKTJ- ro 'jtovyicru-v sjrocvo^S^Zra^ tur^os' otvAkoyov 
Tw o<Km',vri roi i^^JiriU, if^) tw rx TeoikoLjx. rm V7ro^t)f,tocriov fTra- 
yoo^^i/uivu). 

in corporibus noftrls, et in genere omnibus per 
jiaturam direftis , ipfa veiuti gubernatrix natura eft, 
fimili ratione ad textoriam et coriariam. Quod labo- 
rat, corrigit medicus adjnodum eius, qui ccnfuit ve- 
lles, aut eius , qui obfoletos calceos ordinat. gai.e- 
ivvsadTHRASYBVLVM: An medicwae , an gjmna^ 
fticaejit bygiene , c. 17. p. 18- VI. 

' g^ T^f itjr^txTjs i~tv et^i) irsvrs' i^ /uiv (px^/uscxsvrtx^ ^ tj ^i ^tu.t" 
TTjrixv y h '-i voaoyvu)M.ovix.yi ^ v di fiov^^irtx^. *H oi oioifrfjrtxij 
Stx, rS ^i&ijrxy ix,7ru^<krret rtxs (x^oitig-tus. 

Medicinae quinque funt genera : pharmaceutlce^ diae- 
tetice, (morbos cognofcensj nofognomonica , et auxi- 
liatrix. Quae vitani ordmatj diaetae regimine mor- 
bos auertit. platonis Vita. 



INGENERE. 9I 

fequi quis poflit, facile inueniri poterunt ^O- Quam- 
uis aucem diaecae prophyla£licae citula omnes 
res. quae nos ambiunt, cangunc, ingrediuncur, et 
quocunique demum modu afficiunt, com[)le£lar, et 
quamuis devi6tu*) folo illa vox accipiatur, non 
tamen aliter, quam anciqui fcribunc , me fcripfifle 
arbicror. Eft enim diaeca vicae racio ec inflicucum, 
quod omnem modum, quem quis fequitur in re- 
rum omnium vfu ec debili incolumicate, concernic^). 
Hinc morbum facile fufcipientibus marcidisque ho- 
niinibus dedicatur ^)» Subtiliter omnino varios fa- 

nitatis 

XPV ftpuitov fA,h , wv 7tP0(rt]7iet Kpoirretv . svgisKOvru rov GKOTi^y^ 
etrx rois dvvoc/usvxs ocvroi (i^ocv vAus. 

Prauas mixturas in toto corpore faftas corrigere 
oportet, primum illos, quos facere illud par eft, in- 
ueniendo fcopum, deinde fupelieftiiem, qiiiie illum pro- 
ducere poffit. gal. De Sanit, Tuend. VI. 

i) Hoc fenfu accipitur ab hippocrate: «J^-to/ra/ u^svhs 
^/ %^f«/» P^i^tus imhecilhis et fonis. Epid. Aphor. 16. 
Sea.4. 

k) Asyoj ^i ^txtrxv i rvv sv ro7s s^io/uSvois n a^ <jtivQfJt,ivois fjLo^ 
vov , 36^04 i^/ Tpxcri rols ocB^ois , diov oi^yixis , yvjtj(,vxaiois , X«- 
rgots y oi(!^§o^iiTiois ^ vttvois ., <xy^v7tvixis ^ ocTtxa"/ rs rots 07tm2v 
yivo/u,svotS y.xrx rx. rwv dvS^^WTtuv ccojuecrcx,. 

Nomino autem diaetam non tantum illam , quae in 
cibo potuque conliftit/fed et omnibits aJiis, vti otiis^ 
exercitiis, balneis, re venerea, foinnis, vlgiliis, et 
omnibus, quae vbicunque fiunt in hQminum corpori- 
bus. GAL. Gom, III. in III. Epid. 

1) 'Tytnxs %cns SirrTJs , srs^xs yAv rvs x^y %'^iv , hk^ots S^i t^? 
x'xrx t^sffiv ovo(xot,^oy,svr]Sf i yx^ dif ttXsovi /usv jf ivs§i'ci rr/v 
Kot.y s^iv vyeixv ^ iKocrrovi di y^j rriv xur<x. yjciv V7ts§sxj^, 
Tvoitjs ocv hxgyi^s , sKoiTtfS xvrwv iTTijusXws xvuaxe^^acjusvos ri/v 
(pvCiV <x.va7Ks<p7j ai rovJs rov v^ojtov. htistq rls ets ivvoiocv ffot 
Yvv m l^sovjoi T^oWomis oc^^ix\^iAv , i^y^ii^s y.^v ^iotvocr/iTuyrwVf 
ocTcrf^uyykvm Si oi^ri rif voffeiv , kros txyos rs ^if (X^vvuras as 
rxs Tciv^Q&s j us ire^^v ^erJj-ijcf rctiv f*(-i<noG-<,iKvrwv ^ kros /<»- 



5^ DSAETA PROPH YLACTIC A 

nitatis gradus galenvs diftinxit "0» ^t fingulis, 
vti gradu difcrepant , peculiari prouidentia fuc- 
currendum effe affirmat. Proinde debiii et faepe 

inter- 

affws /MfV XX ftt %f wVflf , fxvjvsriyB voffum , xvxrg^^mi Si •rivos 
i\^ ^djy.7]i , "v /^u^&^ T? acy.o(> y^cfrf tc^os r«,s xurx (pvcriv svg^yer 
ecs yhyiroi^ a^ C^s§m ckuvos rM 7t§oaninrovrcc. ^fjXov yot^ , m 
jiru) ^iuK^/Lctvos f u)S oitKKfirci^ vvv^ onors Tfcors^ov «V;;XX«?jTay 
t5 voijetv, krs ^'(kXtios, ars x^vos , «t' <»y^V7!:i'/ocv , hr <K7rs'<piotv^ 
' - xrs x^o ruv (XTtxvrwv sdh svsynav ix.ccvos stiv^ oi"^ sn tS ^5«- 
r« 'JOQridet iK^Xiv , (jS x.v hk iXCi^uXi} rs j{^ /^.rjTCta ftsntiyv7xv 
Ttsnrf] yAvQS ryjv vyieivfjv zscrixrsctjtv» 

Daplici exiftente fanitate , alia fecundum habitum, 
alia iuxta difpofitionem faltim nominata. Non quidem 
multam, abfoiuta natiua fanitas, fanitatem exercitio 
induftam, aliquo tamen modo , eam fupergreditur, 
quae in difpofitione (non fatis exculta) confiftit Poffis 
autem accurate vniuscuiusque estrum , fi attente confi- 
deras , naturam cognofcere : confiderabis autem hoc 
modo. Veniat tibi aUquis in mentem eorum, quos 
faepe videris, infirmorum, vehementer quidem aegro- 
tantium , paullo tamen ante a morbo conuerforum. 11- 
le tehuis et impotens ad motus,vt aliis indigeat, qui 
eius curam habeant: lile quidem medela non indigebit 
porro , non porro fcilicet aegrotans ; afl: refeftionis et 
roboris cuiusdam , vt valens fimul ad naturales aftio- 
nes fiat, et habilis ad ferenda ea, quae accidunt: Ma- 
nifeftum enim, quod, qui , ita pofitus eft, vti eft ta- 
lis , qui paullo ante e morbo euafit , nec aeftum , nec 
frjgus, nec vigilias, neque crudos cibos, nec aliud 
omnium ferre poifit, fed facile iterum aegrotabit, 
vtpote qui nondum exquifitam et obfirmatam ac- 
quifiuerit fanam conftitutioncm. G a l e n v s ad t h r a- 
SYB VLVM, An iatrice plus , qiiam gymnajlice ad fanita- 
temconferaty c. 6. p. ii. VI. 

m") ^ETtxvo^^uirtyiov (jA^os reducendae ad illud , a quo fecef^ 
fit fanitati , ro svsy.riy.ov athleticc valentibus, ro vymvlv 
molliter valentibus, ro ^tjyAx^yiKov vytavijs impetrandae 
fanitati, to (pvXuxnxcv feruandae, ro Tc^ocpvXuxrtxov niini- 
mis morbis opprimendis , ro uvoc7.t}7eTtxQy conualefceriti- 
bus aifignauit. g a l e n v s ibid. 



IN GFNE41F. 93 

iiiterruptae fanitati fidenduni nentiquam ent «), 
fed in minimis etiam curiofum prouidumque me- 
dicum effe decebit ")» quandoquidem a tenui pri- 
mordio virtutis paullisper deficientis, aliquantulum 
mutatae formae, boni habitus parum deliquefcen- 
tis , magni morbi e^crefcere poterunt f). Mature 
capienda funt confilia. Licet enim diaetas valen- 
tium innouare ^) negotiofum efiet et molefle fe-^ 
dulumj tamen easdem , fi quae noxa exinde iam 
fafta eft, immutari, ante quam magna perturba- 
tio enafcatur, oportet. lllud pro dilferentia ho- 
minis alicer alicerque quidem perficitur, fed quan- 

tum 

n) 'Ov^exs yixp Ir^y *t' i^iTrws jtT GXiyex^ov/ws vyict^veiv ^xXo' 
yAvos. 

Nemo enim ed, qui vel im;perfeRe, vel breuiter va^ 
lere velit. gai.. ibid. 

o) Toilrov nvx %,^?; to7s vyiOf^vnffiv sC^s^Zroc rfx^irfjv kvojfy afxi-. 
itoxs ^tnC^o^eii i{^ fiTJ^^js e!j^firixov rs ocfAK }[^ i7:xvo§^(ti' 
rixov. 

Talem effe oportet valentibus adftiturum artiiicem, 
minimarum diflTerentiarum et noxarum intelligentem< 
liiiiul et corredlorem. galen. ibid. 

p) 'E< TTf^/ ro aw,ax y{^ ruJv sye^yawv ^w/ufjv >iuru7^.vofAtv ifof:/ tw 
Kix^.et Xv/u,o(^'v^/U£3rot i{Cf^ rrjv sve^iocv r.'xB'0(^§>}7U{jt.!V : uiruvr» 
yoig roivra. avvav^ocvsroi^ Tr^oaijHovrcos. 

Si circa corpus et virtutem aftionum foluamur, li 
forma, corrutnpatur , fi bonus habitus auferatur etfani- 
tati quid decedat : Haee enim omnia feniim augentur. 
Ibid. 

q) 'ETrsiaxv juiv xH^iJ6us sxV ^Sf/ vyiws , /Ufj^iv vsoirs^i^tiv , iTtet* 
^Kv ^i Kxrx ri r^s" iKX^/2etocs iii^urcx^ Cv/u/usr^iocSj ivS^vs xvr&a-' 
tHyetv ro Xoittqv ^ TtPiv fjLsyoCKviv ysvk^vj rtiv ns ro Traox ^vGiv 

Si quis exquifite fefe habet et falubriter , nihil inno- 
uandum : ii autem exquifitae fanitatis menfurae quid 
decedit, liibito, quod exceilit, reducendum eil , prius- 
quam magna fiat in praeternaturalem ftatum conuerfio. 
GALENVS ibid. 



94 DIAETA PROPH YLACTICA IN G E N E R E. 

tum etiam iile difcrepec , fanusne fueric, an ali- 
quanculum dtficiens, ii?dem camen diaecae, vci 
iila res non nacurSles dittas ordinac , confiliis va- 
lec , vel conualefcic , vc bygiene ec diaeca pro- 
phylaftica , quancum ad praefidia cuendae fanita- 
tis, nihil difcrepenc; Vcraque enim ex quacuor 
foncibus materiam falutis haurit ""), Agam de fin- 
gulis proxime* 

■ r) To ^.^v Jv h ro7s 'jt§OG(^f§oy.hois rvs vpmtjs rs^vtjs^ jui^os iJ^- 
&/u,cKra)v r hi it^ TtQfAxrt^v sTti^Vf^VHOf) m vyieias Q^vXcf.xviy <x,vi)' 
xovriDV ro^' sv ro7s xevxjusvois , iJ^wTwv rs ifof^ J/«;^a)^;;^flcrwy, 
ifcwv rs y^<f 'oXuiS ooTrJtyroov riov sx rS c'wju.ocros viyMv ixxsv^^ocf 
^soasvwV ro ^i ru)v sioi^sv ngoaTeiTtrovruiv , «i^os ^ %^a!.rtis^ rm 
^ xB^fAV ocTrJivruv rwv roiirm. srt ^i j\^ ro rsru^rov Jig:) >^oi' 
fftov %7tsp h yvfAVocatoiS sg^i., f^ rols 9tx\isyAvois sTrtrtj^sv/uu- 
tnv , y^) y«f sy^riyo§ais a^ ocy^vnvl» i^ vnvos ncf^j xC^^o^icix 
Ts ti^ ^vfuils v^^ Q^^ovris i^\iir§ov in r^m rS yhas-hiv^ f^ 
XQV ^ioLyiyMGy^.eiv rwv vyieiVMV lx«r« rm «§i]fAhm Tcoaorrjr» re 
i^ Ttoiorvru tioff )tui§ov, 

Illa ergo ex aiimentis falubris artis pars , ciborum 
et potus eft fcientia ad fanitatis cuftodiam : Quae autem 
ad euacuanda attinet, (eft fcientia) fudorum, fecefluum, 
vrinarum , et in genere eorum omnium , quae corpore 
expurgari oportet: Ea pars, quae extus accidentia tra- 
ftat eft tfcientia aeris, aquarum et aliorum confimi- 
lium. Accedit etiam quarta et vltima , quae in facien- 
dis reponitur, (artis pars) in exercitiis, in fic diftis 
negotiis neceflariis ; nam et peruigilium , et vigiiiae, 
et fomnus, et res venerea, et ira, et cura, et balneum, 
ex hoc genere funt. Et oportet cognofcere ex falubri- 
bus rebus di6:is fingulae quantitatem, qualitatem, tem- 
pus. GALEN. ibid. 



HAAAIO- 



^ X522S! d^ 95 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN V. 

DIAETA PROPHYLACTICA 

AD MORBOS PRIMARYM 

VIARVM 

S I S T I T V R. 

anam primum per figna «) conilitit. in andpiti 
itatu verfari fanitatem , ex diaetae prophyla&i' 
cae armamentario depromenda funt, quae in ho- 
ftem vitae ac tranquillitatis humana^, morbum, 
eminus euibrari poffint tela, efficaciffima fane, ec 
illjs, quae therapia fuggerit, haud inferiora. Men- 

tem 

a) Signa imminentis morbi , praeter alia, vii ab hippo- 
CRATE L. JDe Humor. §. 3. p. 317. feq. I. allegan- 

tur, {Unt: 

o^y^vjKUKU^soe,, lS,l'l>iX, Tr^oo^iv y,7j hsSffoi. — ' OiU^uoiroc f!:poi7xoc.x&-' 
y^rjoi , "x^^uifxv.xos /u?ra[io\vj , fr(pvyfA,oi , 4^vit.s , itoCkfJM , crx7\.^- 
gufff/M (poovfjs , yv(Lf^,is. — "O^uo^ x^^"^^^ •> ^Q!^«,ros , ^ioixai' 
oi^juocros j toTof, (OvGyis j %^ ? sX^cjo^, iJ^aiiro» , ftrvuXg^ '^tvos, 
X^^s uX/uv^os , 7} nrv&ikov , tj fis , ?/ ^oo-k^vov. — 'Evi;xvi«, oi!& 
^v oQij^ , y^ sv ro7(nv vTtvoiviv , oia, «v ftoi^yi, 

Feces aliiinae non fpumofae, coctae, crudae, graues, 
aridae , fluidae , peregrino odore imbutae. Sitis antea 
non praefens Oculi languidi , coloris mutatio, pul- 
fus , refrigerium, tremores, durities vocis, inteileftus. 
Odores cutis, oris , fecum, auris, ilatuum, vrinae, 
viceris , fudoris, faliuae, narium. Cutis falfa, faliua 
aut narium mucus, aut lacrymae. Infomnia iimilia 
iliis , quae quis videat , et in infomniis iimiiia illis, 
quae quis faciat. 



96 t)IAETA TROPHYLACTTCA i 

tem quidem non ciirat medicus, licet et illa a vir- 
tute ad vicium defleftat, et morum do6lrina, di?e- 
tae prophyla^ticae inftar, ad vitam rede inftituen- 
dam indigeat. Verum bona mente ad prophyla- 
xin opus eft, cum rerum non naturalium pro auer- 
tendis morbis vfus regimine conftet, et in pruden- 
tia animi hominum fanitatem afFeQantium confiftat, 
Ergo ferina illa et ab omni ratione aliena, vti ? l a- 
TONi ^) dicitur, voluptas compefcenda erit peni- 
tus, qua fapientia nontantum, quae fanitati imn>i- 
nent pericula , mature profpici auertique poterunt, 
fed ctiam , fi a fanitate confequenda difcedas, maior 
hac felicitas , quae in virtutis confecutione confiftit, 
obtinebitur 0- Proinde cum ad fanitatem ftabiiienT 
dam opus fit, vt, quae naturam faciunt, caulFae 
ordinentur, etomniatam folida, quam fluida, illi, 

a quo 

b)" TyjV T« GiuyMros V^iv r^ r^o(p^v x^ 'otpws r^ ^ij^tuthi liof 
oi\oy(^ yj^ovv; fTCtr^s^^us , hrow^oc rBr^xy.yJyoi ^vorst , ciTk^ ^^i 
, ^oos vy/ety.y /3Xf Troiy , iai r^ro Tr^BO^Qsvoov cttws i^voos ^ fj vyir]Sy 
9} xockcs ss-oif , f«v /W>7 HK/ ffuiCp^ov^jasiv jus^^y! o(.7t dvrwv , (x^ 
^& rify sv rifi (rtL^ccrt <x,^y,oyixy rvs h r^ 4^vx^ svsxoi iv/u,(pu}y^'us 
d^iuoTrciiuBvos (^odjvyjr^f, 

Corporis culturam et nutritionem non ferinae veluti 
et irrationali voluptati committens , et ab ea agitatus 
viuat, fed, neque etiam ad fanitatem refpiciens, ne- 
que illud primarium putan? , vt fortis , fanus aut pul- 
ciier fit, nifi et fapienter viuere vna cum his veiit, 
femper eam, quae in corpore , confonantiam ad illum 
inentis confenfum accommodatam, demonftret. pla- 
TO De RcpnbL IX. fub fine. p. 510. ed. Lugd. 1590. 

C) "0X>; ^ ^vx^ **^ "^^)^ /SfXr/rJ/v (^vaiv xu3-i^uyjy}j rt/uturs^xv 
i^iv 'Kv.fx^uvsi \ (jbid^^ocivvrjv re i^ oty.cf^oavyTfv fA.sr(K (p^ovijasus 
xru)/u!Vi} , }] cuj/uoc ta^vv re ff^f xx^os j^ vyetotv \ot.y.^(x,vQy ^ ro» 
WKrt^ , 'oauttf^ ^vxj) G-Jiy.y.ros rtyiurs^u. 

Tota anima in optimam indolein redafta excellen- 
tiorem babitum acquirit, prudentiam et iulHtiam, cum 
tieliberatione acceptam, quam corpus robur et pulcritu- 
dinem , et fanitatem adipifcens , eo plus, quo anima 
corpore eft excellentior. r l a t ibid. 



PRIMARVMVIARVM. 97 

a quo difcedere inceperunc, aequilibrio reftituan- 
tur '0, oportet fane nientem , quae nocentium iu- 
uantiumque rerum noticiam fibi ingenitam nafta eft, 
corporis fui curam in fe fufcipere ; Quae fi ad re 
Qizm vitae racionem infticuca fuit, nemine eciam fua 
dence, habicura eft morbi per diaetae ieges oppri 
mendi confilium 0« Incemperancia aucem , vti 
PLATO f) ait, et iudicem, ec medicum gencri 
humano necelFarium efficit Quam inuidenda eft 
pauperum fors, d incolumicatem fpeftes, quibus 
concra fe ipfos luxu defaeuire propter inopiam haud 
licet ^), vc inuici fere valeant, ec diaecae praecepcis 

volen- 

d) 'Er/ os ro juiv vy/e/otv fsomv r-i sv ruJ cu/uoiri Kotrac (^vtriv xx* 
B^i^acyoHj x^ureiv rs iigc/ y.^(xrtt^oi^ vn «^^j/Xojv* to ok vocrov. ?ra* 
^x (pWiv «^x^^ ■^^ ^/ <^f %f'^«/ oc^i.o vn o6'^x. 

Eft autem fanitatem facere , ea, quae corpori infunt, 
ad naturam componere , vt ad inuicem fe vel fuperent, 
vel fuperari fe patiantur : morbum autem , cqntra na- 
turam imperare aliudaliiet parere. plato DeRepubl, 
IV. p. 455-^ 

e) "^^X^ £cya3";7 r^ avrijs u^srp ffu/ux not^k-x*'' fis^ri^ov. r^v 
^iuvoiuv iy.'xvu)S ^s^otTcevcxvrss TtmuootfAsv dvrji roi tcs^c ro ffwfiix 

' UKfJifioXoy^^^osj . 

Aniraa bona fua virtute corpus praeftat " optimum : 
quodli intelleftui fafficienter medicinani parauerimus, 
tradamus illi ea, quae ad corpus, curiofms difponen- 
da. PLATO ib. 

f ) ^AxoXoifflois i{0^ vocroov 7rX?;3"f«(7wyj sv itoXsi k^ s Oixwrri^nx, n 
^C/Cf ixr^ax Tro^^ci. olvoiysroif. 

Intemperantia hinc et morbis multiplicatis , in vrbe 
non dicafteria tantum, fed et medicorum tabernae, plus 
aperiuntur. p l a t o ibid. 

g) BsXriov eifi Tt^os vymoiv , u7rsx,t^ocf ffirwv >{o/^ norwv i^ ruv 
liXkm rZv m^soDV hy.hroov avoifj o ^i /u^ oios r mi J/ uK^urauv^ 
fisXriov ocv etij rirco rw dv^^ooTno y.Yj VTtu^y^ei^ OTCO^sy sK7V0^ie%rQtf 
roivrx ^ /uu^ov yj 7:o7h.i]v Tts^ia^iOiv avoij rm STCiryj^eioiv , %r» 
yu.^ uvrw xy. s^saiu etyj siocjusc^rocvetv i^' et ff(p'o^gu ^xXoiTO. 

Satius elTet ad fanitatem, abftinere a cibis et potu, 
et aliis , quae iucunda videntur elle. Qui autem «on 

HeknJlnPaheo/. G P^fiit 



98 DIAETA PROPHYLACTICA 

volentes obfequi , pharmaceuticis haud indigeant'0- 
Admonendi adeoque omnes , qui opibus abundant, 
ne illis in perniciem fuam vti velint, difcancque, ex 
quo fibi de tranquillitace fanitatis aliquid decedere 
inteliigunt, aJiqua voluptatis parte mature carere. 
Quodfi autem animus ad id primum aduertendus 
eft, quod maxime affligit *), plenitudinem fane tam 
primarum viarum , quam vaforum omnium foUicite 
euitare debemus , qua difpolitione ad morbos , in- 
ter omnes iftos ftatus fanitati morboqoe medios ^), 
cum quibus potiffimum rera habet prophylaxis, vix 
alia magnis morbis opportunior effe poterit Oi cum, 

reple- 

poffit propter intemperantiam , praeftantius eKet eius- 
modi homini, nonillieiTe, vnde poffit haec acquire- 
re , quam magnam abmidantiam adeffe rerum neceffa- 
riarum. Ita enim ilii non licentia efiet peccandi , et- 
iamii vel maxime veliet. plat. in Eryx. 

Medicum, non indigendbus corporibus pharmaco, 
. fed diaetae voientibus obfequi, viliorem fufficere puta- 
. mus. PLATO De Republ. L. IV. 

i) * Ar ^sKSi^ocrot, di yx^ stii ?rX«roy x.^ovov rus ^vKuxois «« rwv 

ddyorocTiov Troiss^oif. ^ 

DiiigentiffuTie aufcem et diutiffime aduerfus ea , quae 
maxime terrent, fe munire aequum eft. hippocr. 
Prorrh. Lib II 

k) 'OvoiUdc^u) ^i voffco^ets oiuB^stfets x fA^ovov %ruv %^tj voffwertv j u^oe 
nx^et^ocv u^x^rocf ris uvrouv ^vvhu^oij. 

Aupello aufcem morbofas difpolitiones , non tantum, 
fi iam aegrotent, fed etiam , {i quis morbus incipit 
' confiftere. galen. Comm. W,in Libr.Epid. hipp. 
l^ ^syig-ov sv airiots uuu^ruvsroof ^s^t TrXfjff/uovtjv el yu§ rivt^ i{^ 
its^oi xff^'^^^ V wiXiu.^ u7h^ ocf C^Xsfits int^tiuTttfAn^Kuy.htCj na- 
vkit v^ oiotravovrocj i{CLi ^tjyvvvroof nojij Sju(p^jurrovroif v^ ttocvv 
fi^ijovroc^. Kocxtg-ov iv voa^/uufft , (p^^sflMv frXijff/uovtjv ftvotf. 

Plurimum in cibis fjeccatur circa repletionem, 
Quamui.-i enim al'cui bene coquafc venter, vafa tamen 
vltra modum repleta laborant, et diftenduntur, et rum- 

pun- 



PRIMARVM VIARVM. 99 

repletionibus cumulatis , veluti ignis igni , vti efl 
apud PLATONEM *"), affund.itur. Quamuis enim 
natura, maxime fl aetatis vigore et excellentibus 
virtutis vitalis dotibus fuftineatur, onus circumdu- 
cendorum, magno fane cordis labore, fuccorum 
patienter vtcunque ferat ; inter collu^itandum tamen 
faepe cadit, et a copia fuperandorum eorundemque 
refiftentia fuperatur '0« Felices iiios , qui obtinere 
a fe poflunt , vt temperantius ingeranc , fiquidem 
non tantum morborum cauifa'^), fed etiam morbi 

G 2 parti- 

puntur, efc infarciuntur , efc omnino affligunfcur. Pefii. 
mum in morbisj vaforum replefcionem adefle. pavL' 

L V S jL. Ii.X/3. <rs§i Tt^kijaM.uvy]^. .. 
in) '^ Ivoc fAtj Ttv^ sni TTVot Qcvs (i^'xai) TiXTjGfAOVT] rs sTti 'TsXrjff y.Qvri 

Ne ignis ad ignem (vti aiunfc), nec repletio ad reple- 
tioneui fiat. plvtarch. Praec. Sanit. p. 123. II. 

Vi) To ^S W,B'§Ol^O/U,fVOV <7c\i]3^0S ^ITTWS 2J}'SrOif , h yCA^ Tt^OS ^VVOC" 

/U.IV Xsysroc^f ro 7Io\'j , j; Tr^sy tj/v sv^h^u^cchv rcov 'rrsfiis^ovruiv 
rxs •)Qj^x.s ayyawv xccB^xtts^ yol^ ro (^o^riov fiy.g-(x,^Oi}v ix 
svB^vs u,u,» Tw ^otpvvsc^oif rs tfa/ '/iv.fA.vm 7]^rj Kocrot^wsTiroi^xs a^ 
vtvixsroif "^§05 olvrS , xura rov dvrov r^ottov , '^oru.v y/ ^vvxyAS 
V7I0 'TtXrjB^iii (hx^vvsroi^ , ovvotrov s^tv «VTf%«v c^vrijv sttc no\v 
7{^^ jutj^sTtco voaSv rov uv3r^o)7roy ^ S7ti Tt^ksov ai d^u.sXijd-iv^i xa* 
TocTttTtret >/ ovmyus. 

Congefta copia duplici fenfu dicifcur: aut enim ad 
yiRES appellatur vt plurimum, autAD capacita- 
TEM concludenfcium fuccos vasorvm. Vti enim 
onus ferens, non ftatim fimui ac onerafcur et laborat, 
fuccumbit et ab eo vincitur , eodem modo, quando vis 
a multitudine grauatur, poffibile eft, eam refiftere diu, 
et nondum aegrotare hominem, fed diu negligenti ca- 
ditvis. PAVLLVS L. 1. X^. de Repletione. 

(S) "Or< xn uys,ustvs rov x^^f^vov r.ov iKotvoy /*sx,pis dvrsx j; v.otklos, 

TMv rt} TrPOTSDoUri 7t^oasvi]vsyfixsvm atricav «VoX«t/.7J7 rsXsaos , i^ 
iTtiK^jar-^crv} , pr^ X«fT«%^>7 rs , ;(^ va^^X^^iVi ^"^ ^"^^ ^siifoiv 
7S 7{gc/ s^v(ct.iayAvtjv xoiklocv ■n.tx.ivr/. snetai^vsyiioc.ro , «/ Ji reiScvroif 
y.oiXiou TT^Ato fi^uovre^ov TtiaaacTt. 

Quia non exfpeftatum fuit tempus conueniens , quo- 

usque ventriculus eos ^ qui prima cibafcione oblati fue- 

' runt, 



lOO DIAETA PROPHYLACTICA 

particula eft infatiabilis edendi cupiditas /*), Cum 
ergo intra ventriculum primasque vias nafcantur 
morborum femina, priusquam illa germen emictant, 
et radices agant, profpiciendum eft omnique cura 
illud agendum, vt vl^n conveniente corrigatur, 
quod praecer naturam ineft» Euacuantibus folis ne- 
gotium illud haud abfoluitur, quandoquidem , vti 
refte quidem g a l e n v s , iftud vitium in repietio- 
ne ventriculi *) non femper confiftit. Eft enim in 

tuni- 

runt, cibos abfoluerit perfefte et fuperauerit, et emol- 
liuerit, et iterum quieuerit, fed, calente adhuc et fer- 
mentante illo , noui fuperindufti funt , illi fane ventres 
multo tardius coquunt. hippocr. De Fet, Medkin. 
§. 20. p. ^4. ^^^ ^ ^ ^ ^ -^ 

^Oi fA^v y»^ 7}V u^i^fjcfujffi /ut} ivjuCpt^ovTcos ixvroTctv ,. ivS^vs 
p,nt§hs v^j vood-^oi ro cw^aoi n^ ttjv yvuf/^tjy ^ ;^a(r«*»/^ re }{Uf 
vf rayyaS , ^(gt/ ^i^fjs nXvof^s. l]v di fTrioaTrv^ffuiffi^ v^ (pvca, ;(ay 
TOoO^os , i\^ V y-Qi-y^ioc xxrx^^j^yvvTOCf j )^ ^o^oThnv Ȥx/f J'*^?'* 
<kvr->] y.ey(xXvs sysvsro, 

Qui pranli funt incompetente fibi modo , fubito gra- 
ues et focordes, quoad corpus et mentem, ofcitationis 
et naufeae, et fitis pieni: Si etiam infuper coenaue- 
rint, flatus etmurmur, et aluus fluit, et multis ma- 
gni morbi hoc initium tit. hipp. Ib. § 19 p. 23. 

'AvuXiffKav jJ" ^ ^vvuros o u^i7>^6/utvos ^ oc n§6rs^ov sf^etTFViff 
ruvr-t ^i '^vrei /usrx ^^6(px t{Cf) ^'o^px KurxfHoifvovTu crvyKk&vj rriv 
Koikixv , ^vffKoirsaal re y^ svvTrvtx^ovrotf rsruoxyy.ivx t\of) ^o* 

Lv(6ui&tU. 

Soluere non valens qui prandet, ea , quae ante coe- 
natus eft, haec ipfa cuui fonita et murmuredefcenden- 
tia . conftipant ventrem. DiiFiculter dormiunt, et in- 
fomniis agitantur terribilibus et tumultuariis. ibid. 
pag 24. 

p) ^Ako^Iv r§o(^Yis, Infatiabilis edendi ciipiditas. hipp. Epid. 
Vi Seft 4 p 809. 

*) Praeclarius , ac multi recentiorum medicorum, g a l e- 
N V s refpuit medicamentorum purgantium vfum nimis 
generalem: nam nec femper fomes morbi in intefti.ds 
eft, nec tato exinde euerritur, etiamfi haud pauci ho- 
die contra fentiant. Interim ex iis, quae Hebe^ijirei- 

titiy 



PRIMARVMVIARVM. lOI 

tiinicis eius repofitum faepe , quo humor lentus 
vifddus peculiarif laudato galeno diftus ^), in 
cauum exfudet, cuius praefentiam angor et debili- 
tas, et moeror, hinc inappetentia et naufeofa difpo- 
fitio quandoque vomitus arguunt *'). His adeoque 
ad morbos faepe lentos et generi neruofo inimicos 
difpofitionibus ex fonte diaetetico opponenda funt 
euchyma^), promoribus, confuetudine et viribus 

G 3 homi- 

this attulit, documentis fatis colligitur, veteres neque 
in hac parte generalem vbiuis docuiffe medendi viam, 
fed eam , quae cuique homini aptiffima eft atque con* 
fentanea. G. 

q') 'AXvfflfi' /ic^v kv. Xsyaffiv iaeiygs roov iycj^vovrm , 'opomfp uv ua 
roTs 7eu^S(Tt ^if(Jx.^§oi!jvovr!S oc^ors ds «/^a y.srufioijviiGi 7t§ciyy.u' 
roi rt i\^ Ttgoiifis. T^ro ^^ i^yvco/utv indvois y.c(Xcg-x cv.u,(ioij» 
vov olcrittg uv h r^ s^oy.xn rtjs yotg-^os^ 'otts^ sviors Kurux,oooy.t' 
voi <;oyocxP^ ovoiui.a,^s(;t ^ 9rfp<f%fr«/ ris t^iorrjs iygorfjros uvtcc 
^us )irs Ttol^ris xr iM.TtXsaffijs voi Kvrtj r^tjs yug-oos ^ uvurcsTto- 
/usvjjs ^i ds r^s xnrmus uvrtjs. 

Angorem habere dicunt illos valentium , qui femper 
ab obieftis afRiguntur , ec ab vno ad alia tranfeunt in 
negotio et expeditionibus. Iftud fcimus illis potiffi- 
mum euenire , qui in ore ventriculi , quod quidem per 
j. abufum lloraachum appellant, habent peculiarem ali- 
quam humiditatem difficilem , quae non multa eft aut 
vtriculum ventriculi repiens , fed quae in tunicas eius 
conuerfa eft. gal. Comm. ad Epid. hippocr. Vll. 
' Aph. 56. 

r) GAL E N. appeliat, De Loc. Affe^L V. 6. p.492. VII. 

Toyuxjn uvurgoTtus rus rs uvo^sitins i\^ rus vuvriw^as StxB^i- 
ffas , f (^' «/5 iviors yJv (rvy.fia^vxs'1 s»Asrot. 

Ventricuii furfum faftas commotiones inappetentias 
et naufeofas difpofitiones , a quibus quandoque eueni- 
unt vomitus. 

s) T.Yis GTK.s^s(as \<3'l KsQ^^xXcijoy 'ijrs rS (TcLfAxras (piais , %r snt 
rovrov avvTi^ax^ 

Meditationis fummum caput eft corporis indoles et 
confuetudo eius. gal. De Tuend. Valet. VI. 
T« KxKiy.svu VTto rm tur^wv ivxvy.x sxksysS^(x.j. 

Appeilata a medicis e v c h y m a feligenda fiint, ibid. 



I02i DIAETA PRrOrKYLACTICA 

hominis artemperanda ^). Cum enim vifcidum ii- 
lud fic et glutinofum mucidum, quod tantopere 
ventriculos affligit, vt feneftus praecox, ^^^as- lic 
v^GS , fenecluf ex morbhio fucco orta , lentorque fan- 
guinis inducatur, haud fane, quae ex animalibus 
defumuntur euchyma, fperatum finem affequuntur, 
fed vegetabiles fucci plantarom acidularum , et fa^ 
rinae teneriores, et opfonia, folantur eiusmodi ven- 
triculos , lento tabo contaminatos, vt propterea ra- 
tione non dedituatur plvtarchvs "), quando 
farcophagiam damnat Alio tamen tempore, ab in- 
temperantia verus ventriculi infarftus et repletio '^. 
oritur, nondum quidem morbus, fed ex qua pro- <^1 

pediem 

Qaaerendus viclus conueniens naturae» h i p p o c li. 
r>e Vet. Med. 

u) Kfic/ x^uri7i}v juii' sd^effcif ro aZ/iA,oc /ufj^spitus fe^oadeic^ccf cugKO^ 
C^otylai, Tro^cc yuQ & /u,ovOv n^os ^iocr^o(^^v a(pbovu^ cc^ot a^ 
9r^os svTCCA^eixv y^) dnoXotvacv dvoc^i^coatv V yv 9 '^'^'^^ /^^^ ocvrO' 
^ev afr^ocy^uoyoos %pt7^«/ 5TC4f fx*'^^ > '^'^ ^^ /uiyvvf/,£voi t^/ nv.v-. 
roaxnaJs nst^ctaxsvcx^oju^vx GWi/^vvetv. 'E7r« a^ ro %'^os r^oKOV 
rivx (pvais i ttoc^oc (l^vaiv ysyov?v , i ^vi ^^fii^ocj iiQto<pt^yto& 
^§os (xnoTiT^Ti^ooaiy opiisios , uairi^ Xvxhs ^ Xiovrois , u?^ oiov 
ini^fia/uoe, ^^ Sid^caafAU r^js r^oCpTjs ETti^y.^Ko/uivxs , hi§ois Gi~ 
riois X^c^«/ it^ o^^ots , « y^ rw aoo^aurt ^a/^oj' I r< f^ Kuroc 
(^uaiv , y^ rvs c^v%^f 7;r70v ufjc^vvft ro \oyty.ov. 

PraellHntiffunum ita adfuefacere corpus vt nullius car- 
nis efu indigeat. IVluita enim non tantum ad nutritio- 
nem minime fufpefta , fed etiam ad tranquiliitatem et 
fruitionem ..commoda) fuggerit tellus, tum ea, qaae 
fme alia praeparatione in vfum conuerti poITutit, exhi- 
bens , tum ea , quae mixta , vt vna flare poffmt, mul- 
tis modis praeparata funt : Quia autem confuetudo ali- 
quid naturae fimile , certe non praeter naturam, fit, 
non decet vti carnium efu ad repletionem appetitus , lu- 
porum et leonum more , fed veluti ad fecundas meti- 
fas , et cibi complcmentum vltimo loco addentes. Alio 
victu vtendum et opfoniis, quae fcilicet et corpori raa- 
gisad naturam funt, et animae minus obtundunt ro 
rationale. p l v t ar c h v s Vi-aQC. Sanit. p. 131. fequ. 



PRIMARVM VIARVM. ICJ 

pediem morbus fit oriturus. Accidit illud quidem 
omnibus, qui fibi ip/is imperare nefciunt, illis ta- 
men prae ceteris , qui vitam exercidis vacuam de- 
gunt*). Fit etiam, vt fola qualitate noceant cibi>), 
vt ex eorum abufu cuiuscunque demum conditionis 
oriantur fucci , qui cum humoribus cir cumducendis 
flare nequeunt ^j, funtque inter medicos ipfosque 
vale^tes haud pauci, qui moiefta fedulitate, id quod 
primis viis ineife putant, vnde morbus confequi 
poflit, purgantibus educendum ei^e arbitrantur, 
quod quidem culpandum non efl, fi robore valent 
purgandi, fiduciam in pharmaco pofitam habent, ec 
%na adfunt.quae prauos humoresindicant"). Enim- 

G 4 uero 

x) Us^i ^ixtrus To7s\\iy kxq\u /3/w ^iuynau De diaeta eorum, 
qui otiofam vitam degiint. r a v l l. 

^svKTSQv i^ev sr.ocTOV rwv (ririwv rs ifo/:/ Troy-clrm 'offec nsi^vxs 
ysvvxv sroifutiios rov cc3'^Q(^ofA.svov uvro7i xvfxov,. 

Quemlibet fugere oportet cibos et potus , qui ita nati 
funt, vt poilint facile generare abundantem illis fuccum. 

y) 'H ^T) fULsv rtLv <}ts^l TV,v y«5-ifcc 9rfj3/TTWyCtKTWv sftit^sffis ijrot 
^ix T« Xuju/iuvoMsvx ciria rs n^) ftortx, yiyvotr uv , Tta^tl rtjv 
ftoiQrtira, ii^) noaornru rZv T^yjCp^hrm^ sri rs Ttgos r^rois tc<- 
r^tv rs j^ rov rgojtov rvs ^^i^cscas» 

Intra ventriculum , fuperfluitatum colleftio, mox ab 
acceptis cibis potibusque fieri poffit , ob qualitatem et 
quantitatem affumptorum , infuper tamen etiam ob or- 
dinem et modum fruitionis. galenvs De Ttiend» 
Valet, I. 

Z) "hawhs ngcf HXxcoriHov tS g-o/ucix^s ^^ '^ns avvoi^sooS ««t«/3X;!?- 
rixov ^o/i/ ri]s KW/CQXPy-^^^ uv^ijriTiQV. 

Angens illud et corrumpens ventriculi et virtutis 
deftructorium , et cacocb^^Tiiae augmentum praebens. 

GAL. Ib. IV. 

sC) KL.ms^sov rots KocS^uoKrixoTs (pu-^iucuKOis s7tt rwv svrovoov rp av- 
vd/uee ^^ Tt^oB-vfitcov rrj 7t§oc(j^saet , g-oy.uxov rs svrovov sxpvrm 
^/ '7to'^Yiv vXj;v dx,P^i^y ^v rw<TUiM,ari ffv^syovroov 

Vtendum euacuantibus pharmacis penes illos qui 
optimum virtutis tonum et praeconceptaai mentem ha- 

bent 



104 DIAETA PROPHYLACTICA 

uero mulci euacuantium abufu alui fegnitiem lucran- 
tur^). Satius efi:, caftigare ventrem parco tenui- 
que viftu ^) , et aliquid alimentis fubtrahere , quo 
vis vitae , quae chylopoeicicis organis ineft , exco- 
quere, et conuertere morbidum illud poffit inter- 
ea , dum cibo ex parte vacat, Magnae tamen va- 
lentium abftinentiae, qua fortafle fuerint, qui vten- 
dum efle putabunt, vt malus humor abfumatur, ve- 
hementer nocent '') : deterit enim efuriens ventri- 
culus viliofam tunicam. Hinc probanda minus eft 
eorum fententia, qui inedia morbos auerti polfe 
arbitrantur ^). Sufficic aliquantuium minus eo, 

quod 

bent ex praeiudicio , ventriculumque bono tono inftru- 
ftum poffident , et multam materiam inutilem in cor- 
pore coUegerunt. ibid. 

roeovrov /u^^ov ^ yof,7V]§ Vc^rcn^ xurix. rus fiijs ^/ui^Qts. 

Deleftantur quidam , fi valde purgati fuerint : Quo 
autem plus euacuentur , eo plus venter conftipatur fe- 
quentibus abinde diebus. aet. Tetr. I. SermAY.c 30. 

C) HIPPOCRATES Fraecept. Opponit ivvsg-ocX/uhvj ^ioijrrjy 
viStus ratiom tenui^ #yy%ci;p/;;v, concefflonem et indulgeiniam» 
CELSVS De Mcdic. li. 18. valentifjimum cibum vocat, 
in quo plurimum alimenti ineft , imbecillijjimum vero, in 
quo, paucius, vbi etiam eiusmodi cibos infirmos vocat. 

d) To r^ "ktfjCH y.k^os ^vvuro^ t^^ygtus sv rjj (pvcra rS uvB^^WTex i\(f^ 
vyiwffou yo^ dS^evsc/ 9ro<^cr«/, rioXAa JV a^« xotxoc , srt^oTcc 
/uiv rm u,7ronXt]§u)tTms , *% 7](raoy ^i otfA.x detvx. Ktvuffeus.^ da 
yu^ yJr^x rivos Toy^uCf^oJl. 

Famis particula muitum poteft in natura hominis et 
adfanandum, et ad infirmandum : Multa etiam et va- 
lia mala ex repletione, non autem pauciora fimulque 
peiora ex abftinentia. Opus enim eft aliquod medium 
inuenire. hippocr. T>e Vet. Medic. 

e) GALENVS adducit L. T>e Rat. ViSius in morbis^ medi* 
^ cos diatritarins dictos , qui inedia morborum vim frangi 

debere confulebant: f^^Xovrotf vtto rus u^xd^ ruv viavdv tt^o- 

rxoix,ivi^«yTis rns uv^^uTtss i] <Jvo 1] rgns vifjLs^ois 9 v i{a./ nXeio- 
yus. Confulunt fuh initium morbormn extenuandos ejfe homi' 
vcs duohus tribus plmibusue diebf4S. 



PRIMARVM VIARVM^ lO^ 

quod fumi folitum eft, capi /). SuflScit praefcin- 
dere ex cibationibus alteram, hinc, vti commodum 
erit , vel coena , vel prandio carere ^)» In vnius- 
cuiusque enim confcienda repofitum eft, an aliquid 
alimentis detrahendum fit , intelligere '') , fiquidem 
et aetas »), et anni tempora ^) aiiquid circa ciba- 
tionum necefTitates mutationis adferunt. Exfpe- 
fendum, nec praeuertendum eft alimentorum de* 
fiderium; Carent enim haud mediocri voluptatis 
parte 0> Q^" ventrem fubinde farciunt, dum nefci- 
unt, quamdulcefit, famem explere, Ante ergo 
ad capiendas efcas animus aduertendus haud eft, 

G 5 quam 

f) "EX^rrov V w^ fAifJicx.^mei^ dpaystco: mmus-, quam confuetum 
eft^ edat. hippocr. L. De Intern. Affeii. 

g) Moioffiriexv , femel de die cibum capere ^ de coena fumiturt 
opponit enim hippocrates iili ro dpig-uv , prandere, 
De Antiqua Medicina^ o /us/u,u9r7]Kus d^i^vie^oqy qui pran-^ 
dere confueuit. 

h) '^■/CSTtrsov , nors^ov «Ttu^ }] ^is s^iav, 

Difpiciendum, vna vice, an bis cibandum. galen, 
De Sanit. Tuend. VI. 
i) T« uviuvo/usvx 7tX^5-tis ^ettcif rp^pijs. 

Quae in augmento verfantur corpora, plurimo ali- 
mento opus habent. hipp. Aphor. Seft. I. 14. 

k) *A/ KQtkiccl ;)(;fir^ft;vo? 9rsp/u,oruroif 7i^} %7tvoi fjLux^oruroi ^ Iv 
ruvrTi&iv hv ryiGi w^y}>7i v^ ru TC^ocu^juuru irX&co ^orsov. 

Ventres hieme calidiffimi , et fomni prolixiores , in 
hifce adeoque terr.poribus apparatus etiam alimentoli 
plus dandum. ibid. Secl. I. 15. 

T"^ ^flfyCAwj/o^ s^ieiv ws 7rX«ra, Ttivm d ws sXoc^i^oc «.^ rx 
^i ^i^sos rji ^i fAu^rj /uuXuTtTJ r£s(pe^ocf ^^ toi norM i^uosC yu4 
Tto"^^. 

Hieme plurimum edendum , minimum bibendum, 
aeftatis tempore molii maza vefcendum et potu aquo- 
fo ac multo. Hipp De Diaet. Saluhr. 
1) Ku^ugu ^i j^f ux§ui(pvijs 'o^siis vytoijvovrt ciLiuoirt tcuv ^Sv 
Ttotet , 7\ff,i ol^TtuXsov , us '^ Of/.tj^os Q^ridl , yoi^ Ttooa^pQDOv. 

Pura et exquifita appetitio fano corpori omne gra- 
tumeiftcit, et raptim acceptum, vti homervs ait, 
et oblatum. p l v T. Praec. Sanir. p. 1 36. 



106 DIAETA PROPHYLACTICA 

quam exinanitus fuerit ventriculus '^), debetque 
pro ia6lurae virium et depletionis praegreflae nor- 
ma repletio inftitui , quod mri(Jv\y^moL\', nutritionem 
lance metiri , fignificanter admodum appellauit 
covs »), Seruandus tamen in omnibus modus 
eft, ne potu vei cibo quis excedac «), Eleganter 
fane plvtarchvs tantum ait effe periculi illis, 
qui epulantur, quam qui turbidum procellis mare 
nauigant^). Seiigenda, fi cui ea fortuna eft, vt 
optio detur , funt alimenta pro aetatis viriumque> 
menfura, proque exercitiorum frequencia, maxime 

fi 

m) yisx^ts ^ xotXiff Tbuv rtj fe^Grt^otfij Tc^otjsvtjysy fAsvm fftrtm dfco- 
T^oevffy} reksuis i\o^ sntH^otrtiCfi y^ XoiKxx,B'if rs s^^j/ Vff^xJl^V' 

Donec ventriculus , priore cibatione oblata alimen- 
ta abrumpferit perfefte, et vicerit, et emoiliuerit, et 
quieuerit. hippocr. De Vet. Medic. 

XC) Tov fih TPu^u ro sB^os Tisvsotyyiiaxvrof. §vy,(ps^et rafr^v rfi9 
^/uspjv Kvri(Tf]Kw(roif. 

Ei, qui praeter confuetudinem exinanitus eft, con- 
ducit eodem die paria dari. hipp. De Diaet. 

O) KaT« (^i rtjv rwv s^tojusyaiv rs v^ <jttvofj!.s'jm (^lctv , sv 'Kogo* 
'Sijrt ifOi/ 7f oiortjri ^o/c) ^vvxy.et ^ ffxoTCos sg-tv rh cvfAy.srgov ^ ws 
/UJjrs TrXetco jurjr^ sXxrroo Xxf/,6ocvetv. 

Secundum edulium et potulentorum indolemr, in 
quantitate et qualitate et virtute iinis pofitus eft me- 
diocritas, ne quid plus vel minus. gai-en. De Sanit» 
Tuend. VI. 

p) M.uXig-oi ^i (pv\u7crsov tkX^/jg (aovus ^of^ fxs^ats , yc^ ^^vnat^aus, 
'Eo^rijv rivot /us7h.it(ruv Ij (piXm vno^oxvv sv yj^civ sxpvru?.^ — 
ttov sTtiovros dvsfA,ii i[gi) xvwxros , sv^-uXis ro cw^a ^/ xicCpov 
iv sv^iof 7ru£U(jXSvu^ovrKS. 

Maxime cauenduni a repletione et ebrietate, et frui- 
tione volui tuaria. Feftum diem futurum et amico- 
rum receptionein ad manum habentes , vti ortis pro- 
cellis et tempeftatibus , ordinatum corpus , et leue , et 
ferenum feruare debent. plvt. Praec Satiit. p. 123. 

^' Ox.x uv r^oC^rj TtXtim ttuooc (pv^rtv «csX^;/, vocTOV ftoiiet. 

Vbi plus alimenti praeter naturam ingreditur, mor- 
bum facit, hipi». Aphor. Seft. li. 17. 



i»RIMAllVM VIARVM. IO7 

fi debile et imbecillum corpus fuerit ^). Simplicif- 
iimos ei^Q cibos decet. Quamuis enim arti coqui- 
nariae fuus habendus fit honos Or. nec leuis fit ex 
grato fapore et odore paropHdis ad hilarem frui- 
tionem ^) exhorcatio j tranfcendlt tamen fanae vo- 
luptatis hmites, artis peregrinos fapores mifcendi 
lenocinium, et vires emoUit ac frangit 0* Quam- 
uis autem intemperantia in vtroque alimentorum 
genere nocere poflit; minus tamen officit potulen- 
torum copia «). Horum feleftus neceffarius eit, vti 

eundem 

^^ Tuv fiAQiXuHOffa.oKoov r^o<^>i Kxl^i^g-tj fo^s^i y.r] yvfxvxffuinsvoiS'' 
s^i ifOf.) ys^nsi ){^/ u^ivscji ^^ ro7s voG^\£Voy.£vois , ot yvfA.vot' 
^Ofievof di r^odpiy.iors^wv sd^rrfAarwv oiovroi/. 

Moliioris carnis alimentum optimum efl: illis, qui 
non exercentur; Eftetfenibus, et imbecillis , etmor- 
bidis : exercitati autem folidioribus cibis indigent. gal. 
De Aiim.Fac.llL 2. ^. ^j^.YL 
Tj YlgoitxpocaHSvd^et tw <rofAC(.ri rd sditTf/.aru , riyx ai oTtrtjffiSf 
rtvx ^i s4if}!Tis f] ruytjvijais ^ j; unXvj fi^siis. 

Praeparat ori cibos, (^uosdam elixatio, quosdam 
co6lio, quosdam frixatio aut fimplex allatio. gax.. D^ 
Frab. et Mal. Almiem, Succ. c. 5. p. 423. VI. 

S) Twv sdsfffAurm ^oau CLUGUTtsvru xuru rvjv o(Tf/,'i]v ififxus uviof.^ T«f- 
ru svB^soos uTtoh^iTtrofjLSV xai STtixef^^vrss ysvs^cs^ ^ ^gcf ^saov 
£7ii Ttuvrwv ff.o^koy^ia i,v uTk.Yi)\(^s ^oa^p^^i^ais v^ ysvats. 

Edulium quae putrida ad odorem, nos offendunt; 
proiicimus iliico , nec guftare fufcipimus , et prope ia 
omnibus refpondent inter fe odor et fapor. a e t 1 1 
Tetrabihl. L. I. Scrni. I. 

t) T« yoi^ svrsXfj K^oirei rvjv 'o^siiv sjtt rm (pvfftxuJv fAsr^m ^ o<^o- 
Ttotuiv (fe rsxvuf '^^'^yAH^yuiv .^ '/^ Yu Ttuv^^^yot. ruvru i^u^iob 
y^^ VTtorqiy.y.uru., y.uru rov KODftiXov j ua rts^^ns rl^s '^dovl^s 
fAsr'Ji.ri^yi<j/v «; roviiA^Ttoo^sv .^ i[^ Ttu^uWocrrft ro avy.Q^^ov, 

Exquifitiora fuperant appetitum vltra naturalem 
menfuram : coquorum artes et artificum cupediae, ifta 
opfaria et fercuia, iaxta comicum, femper fines volu- 
ptatis transferunt praeuertendo , et cenuertunt, quod 
vtile. PLVT. Fraec. Sanit. p. 125. 
U) 'P^ov TtXfj^x^uj TtorH 71 Giriii. 

Facilius repleri potu, quam cibo. 



I08 DIAETA PROPHYLACTICA 

eundem fexus , aetas , regio , vitae genus et difpo* 
fitio ad morbos poftulat. Antiquitas vini et aqua- 
rum vfum pro diuerfitate temperiet hocjlloue mo- 
do fuafit ^). Quantum ad primarum viarum mor- 
bofas difpofitiones , cum de morbis ipfis imi ven- 
tris vifcerum difpicere nondum liceat, duo faitim 
inuenioftatus fanitati morboque medios, quos, ne 
in verum morbum exeant , matura prophylaxi, 
fucculentorum maxime regimine, praeuertere pof- 
fumus. Altera in roboris intra canalem alimento- 
fumvitalis defeftu >), altera in praefentia aufteri 
fucci ®) et abfentia corrigentis eum biiis et liquoris 

intefti- 

x) In vinorum fele^u magno ftudio verfati funt graeci 
medici. Rarius , nec , nifi cum intemperamter viue- 
rent, meraco vii funt. Commendat hippocrates 

oTvoy ih-ov Vata tcivo^^vov Epid. II. qui iffoK^xrm diftus eft, 
loivQv otvio^socjvmojius vinum, quod vel meracius effet, vel, 
vti G A L E N v s interpretatur , generofius : ovoiu,u{srof4 o 
(jAv i<^y§os oivw^fjs y a ^' u<Qrsv}]s voxroo^tjs. Generojtus vinmn 
vinofius y imbecillum autem aquofum vocatur. Comm. in 
■HivPOCT^.lAhT. de ratione diaetae in morbis. Quando- 
que cum marina bibebant {hivov re^uXoi(T(ro/usvoy\ cui op- 
ponitur dS-aXocffffos. diosc. Mat. Med. V. mifcendi mo- 
dum docuit. 

y) '£9ri%*r«/ yaerj/f ro ^i «tx^oxpXov ^g^/rru^u ^ ^id, r^v <xf£u* 
^ioiv rijs iitzffiv^iTfjs uvro ^weijusitiS y^ $tu ^svoxf^^tuv. 

Continetur venter cum fecibus atris ob debilitatem 
excernentis easdem virtutis et ob anguftiam. gal.D^t 
Sanit. Tuend. I. 

Z) ^r^vipvoi fj uvTV^x ru7s av^uasoiv ftX^ovu vnu^x^ai, m oi^tv'^ 
^uvsLivos s§yu^e^(xj rtjv TT^^ou^txifv ^vvujutv tjroi rT]S yuggos y,0' 
vrjs i] rwv XsTtrwv ivrs^iov h ruJv xup^sm , >; av/u,ituvruv u/uoi 
tojv ef£t]jU!VU)V t] rtvuiv sv uvrots. 

Adftringentia et auftera ad confiftentiam multa in- 
funt vt debilis manifefte fiat propellens vis , mox ven- 
triculi folius , aut inteftinorum tenuium ac crafforum, - 
mox cmnium fimul, mox quorundam ex illis. gal. 
Ibid. 1. 



PRIMARVM VIARVM. IO9 

inteftinalis rt) confiftic. Vtraque difpofitione, il- 
iinc laxitate ^) inteftinorum , hinc ftridura ec ficci* 
tate, necefTaria ad vitae tranqmllitatem aluina excre- 
tio lentefcit faepiffime. Ex hifce vifcerum imi ven- 
tris difpofitionibus languidi varii oriunt^r ftatus, 
nondum fane morbi , cum nec perpetuus mali fen- 
fus, nec determinata a^ionum laefio adfit, quos 
hypochondriorum afFeftiones appeilamus <^). Ne 
adeoque increbefcat malum , prouidendum eft. 
Quamuis enim moc^^tae alui fubdudiones his non 
rnale refpondeant ex mente aetii '^); diffuadet 

tamen 

a) 'H fuih oc^^(A7icc Tijs nvTstas %\ijs ^^ raiv stii rw tjTruri imj 
rojv si xvrtjs «j ro anXoi.yxyov oiyovrm ^o^oirwv v^ ruv as to 
tvrtpov sis^evyojusvm tio^wv. 

Imbeciilitas veiicae (felleae) totius, hinc eorum, 
quae ex hepate, et eorum , quae ex ipfa ad inteftinum 
(tenue) ducunt ,.ofcu]orum, eteorum, quae ad inte- 
Itinum euomuntur, tubulorum. galen. De Sanit, 
Tuend. J, 

b) H^oyuTs^ss iiof^ -Tt^oxoi^koi, 

Tumido ventre homines, aqualiculum alentes. 

c) ^Tnoxov^^t^^ /uerioj^x. 

Hypochondria elata. kipp. Epid. I. Aegr. $. 

*T9rop(jov<^f!3c ^ioifjo^fto§i^ovrx. 

Hypochondria flatuofa. Ib. L. V. fq. 

Tloty.t^ovrx vTCoxpvo^M. 

Variantem fenfiim imprimentia hypochondria. FrorJj, 
et in Coac. Fraen. 

KoiT^iffS ockoyoi syrd^fftss, 

Ventris elationes line cauiTa manifefta. Coac. Praeu, 

IJj^ujcis ^Tpuros. 

Fermentatiuus circa hepar motus. Epid. IV. 47. 

d) 'Ew/ Trxvruv ^i r^rm noivov (ao^B^tJiux v r"^! yxT^os ffv,ufier§QS 

In his omnibus commune auxilium, ventris medio- 
cris fubdu6tio , maxime quibus natura ficcior venter 
eft:. AKT. Tetr, I. Sejrm. IV. c. 30. 



HO DIAETA PROPH YLACTICA 

tamen plvtarchvs 0» ^t emollientia , a foli- 
dis alimentis abftinentiam , hinc aquarnm vfum, ex 
fonte diaetecico proponit. Auilera mitiganda funt 
dailcibus et pinguibus /) alimentis , plus fuccofi, 
,quam folidi habentibus, quorum alia regnum ve- 
gecabiie fuggerit, fruftus fcilicet horaeos, dummo- 
do illis re^^e, nec ad Juxuriem vd quis poflit s), 
alia exregno animaii depromuntur. Laudat oilrea 

G A L E- 

"" 'e) ^1(^t^»^svt}S ^i xoiXiaSj^ i^^v (^x^^Hdy^^oTec^rm- ffir/wv »IW, 
' /itoiXoixcls sv^i^QvroiTr^oB^Vfiilxs t{^,/ ^iccXvdvrtx Trpuws ^ tovrjrs ?ra^ 

i ■■'-poi TtaciTc Gwr]B'/]S , y^ V XfVC^^ (yXvTTOS, ccv ^^ rxrois uTrndrf^ 
rrXmvocs ^yJ^ocs v^^onocjiuv , v KTiriocv , Ij «Xvr^^» 7(£o</^s>iriov 
fA,oc9)^ov V roi§oc7triy,9cs v^ (pBoc^riy.y.s (^U£y,uxiixs. 

Conftipata aluo, nullum pliarmacum praeter cibos 
quosdam irritantes et foluentes molliter , quorum ex- 
perientia vnicuique lit familiaris, et vfus commodus. 
Si iftis non oblequatur (aluus), per pJures dies aufc 
aquae potum , aut abftinentiam, aut cjyfterem adhibere 
debemus , quam conturbantia et corrumpentia medica- 
menta. plvtarch. Fruec. Sajiit. p. 134. 

f) Tfic V avr>;f <« J(5y rf u<?J'» (ru '7rs§irru>fx.urot)yXvKiGi re t^Xt* 

Ttoc^oTs sv^oxeiy. ,; 

Aufterae et flccae impuritates dulcibus et pir^uibus 
manfuefaciendae funt. gal. Dc Sanit. Tuend. h 

g) T« y,Q0oc y y^^ roi yXvxscc Ks^c^ffioc , rivv oivuy oi yXvHas nocf 
'KV.-xets ^ 01 ^c iikirovks rs-tic^ IxvikoTriTroyts ovQfA.a.Coy.ivoi^ ^l vyfo.. , 
rvtroi n i{cci yXi%^ory]roc Tr^vs VTrox^^^V^iv el^iv s7riT>]^etoi n }{g:) 
ivyuiuciv ye yxJ^Gt y.ir§ius §v7rriK7]v, 

Mora et dulcia ceraia, ex vinis dulcia et denfa, pe- 
pones diftique melopepones, fecundum humiditatem 
et mucilaginem ad feceffum funt vtiles, et virtutem 
habent mediocriter laxantem. gal. De Aiim. Fac. I. i . p. 
304. VI ^ , , , . . 

'i2^oi}oi ovoyot^oy.!voi xoc^Troi ocTro rt]s loous. " i!i^a.v sms Ivoyv." 
^nciv Qi^'El^vvss ixeivov rov kui^ov ., h w ysffxvrt rr]v rl xvvos 
STrtroXifv yiyvrc^ocf ffvu^ocjva. 

Horaei difti fruttus «Vo rvs iu^us. ufotv anni illud 
tempus Graeci nominant, in cuius medio canis ortum 
fieri contingit. ibid. L. U. 2. p. 335- 



PRIMARVM VIARVM» III 

G A L E N V s , eademque lubricandac alui caufla pro- 
ponic *). Quid fero laftis efficacius efTe poflit ^) ? 
Nocendum etiam rerum ratio habenda effc, eorum' 
fcilicet alimentorum , quae aiuum conftipant *) , et 
coftioni refiftunt, quam motus iuuat , vti fine exer- 
citiorum vfu motuque corporis flaccefcit dige- 
ftio.O. 

h) Ta»y o^^uxo^s^.uuv cJiuov y,oivov , ccXvxov 'xyy.ov 5%«^ iv rp 7x0* 

xt XuTroixrtxov rris ya.g-§6s. T« fA.iv 'o<T§iac y,oCKet.y,07u.'vnv tyjt 

~ 'I,- 5 \, -^ \ I 

TUiV Oi/^(UV OT^OlKOaS^y.OiV TtjV ffOlOKOe, 

Animalium marinorutn teftaceorum commune illud, 
faifum fuccum in carne habere , quo aluus emoUiatur. 
Oilrea molliorem reliquis oftracodermis carnem ha. 
bent. .. ,^. 

Ta ^i 'o^^scc %w^<V itl/^ffecos s^Ugiv , svioi Si n^ rccyifvigtcriy^ 

Oitrea citra co8:ionem edunt, quidam et frigunt. ib, 
L. lil. 33.P.397, feq. 

Frixa indigefta omnino. ibid, 

i) TS yuXocy.riTs ro oj^u^ss, 

Laftis ferofa pars. ibid. 
k) Twv oi77t§mv i f/AfivTiSruj huXov as s'jxvju.ius Xoyov y uyyt 

f4,i]^i S^tWfflV UvS^^OiTiOt 7TPIV V7T0 Xl/UX /S/Kaf^V«/. 

Leguminum mentionem facere non bonum ad opti- 
mi fucci rationem , quibus etiam non vefcantur homi- 
nes , niii fame compulii. rt a l. De Euchym, 

^T^yvwriTtsi rrjs TioiyJus , olcmTctu i\^ (pvffM^soc, 
Aluum conftipantia , dyfpepta et inflantia. 

1) 'H ^i u^ivetu r^s y.vaafjs S-s^/uotfjros uyvjuvuaius ixytB/Hs 

Debilitas foluentis cibos caloris inertiae foboles. 
GAL. De Sanit, Tutnd, 1. 



nAAAIO- 



112 ^ A ^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN VJ. 

Q.VO 

DIAETA PROPHYLACTICA 

AD MORBOS VIARVM REMO- 

TIORVM 

S I S T I T V R. 

Non tantum primis viis inftrumentisque chylo- 
poieticis gratam operam praeftac, dum in- 
choantis morbi fcintillas luffocac, cauetque, ne in 
flammam erumpant, prophylaxis, fed etiam fecu- 
ritati remotiorum viarum^ qua voce vafa atque vifce- 
raindicimus, profpicit. Ifta, quaq tubo alimenta- 
rip dedicata eft prouidentia, intra inteftinorum li- 
Itiites fefe haud continet, fed maximam vtilitatem 
vafis organisque , humores circumducentibus, mu- 
tantibus et fequeftrantibus , fimul adfert, dum illud 
abiicit autcorrigit, quod fanguini datum, morbum 
fafturum eft **) , veluti ifta curam corporis gerendi 
ratio, fuperiore fpecimine a me expofita fuit. Pe- 
culiaris ergo prophylaxeos morborum pars illa eric, 
quae leges circuli humorum turbatas, anteaquam 

in 

a) *0< (TVVfxJi^s eruv xk oklyuiv e(pt^^s yiyofAtvot T^tjuot ivx^yujs 
err!^(ii*yro ro7s ye /ut; Ttuvrw.Tcv.div cKVO^rtis ^ ^Xixtjv i'x>'* "'^^O' 

yyy.lu Svvu/uiv fis voaoov yivtatv. 

Continenter, annis haud paucis confequentibus, orti 
contat^iori morbi efficaciter deciarauerunt , non omni- 
rio nihil inteUigentibus , qualem habeat cacocliymia 
vim ad morborum generationem. g a i- e n v s Dc Bon, 
t; ttau, Alimcm, Succ. c. i. p. 417. VI. 



VIA R V M R£MOTIOR VM. II3 

in feditionem et inteftinum bcllum leues quidam in 
republica vicali motus cffligrenc , rediruic acque 
obiirinac. Suncenim in parcium folidarum corpo- 
ris humani tam fimilarium, qu im organicarum in- 
que earum cum fluidis commercio . certi quidjm 
ftacus, nondum morbi quidem fQd quos anciquitas 
conueniencer admodam hocdtcsig auc difpofitumes 
appellac, fub quibus morbi, canquam genere fuo 
fummo, fiftuncur ^), dum aegricudo minima faepe 
ica adeft, vc adionem aliquam, licet non frangat, 
infirmet tamen , quo media c) quaedam faep^ iit in- 

ter 

b) Vhos ^div i<ri voer^juoiros hre h ro7s uttXoTs kr Iv roTs cvvB'^- 
Tois i'<^iOv ixocrious ^syvcuasus , (Tvvjj^tjiris ^ y^ s'f4,(^^oi^i£ j svov* 
rtjTos , hracis y fnnruffis ruv g-oi-^enav — Ir^v %rs ^i ^vi^ffts 

«Tf ^i oyxos. 

Nullum genus eft morbi nec in fimplicibus, nec in 
coinpofitis proprium aliud, quam anguftiae vaforum, 
concretionis et infarftus , amplitudinis vaforum , cori- 
gelHonis iiumorum, delapfus eiementorum , aliquando 
et fluxio : Eft et tumor. g a l e n. De Dijferent. Moi^K 
C.5. P^.VII. 

Qs^(u.crs§ot yiyvQvr(Xj ffC^m dvrwv^ (r« o^oiOfA.e(/^) ^ Ix x<vjf- 
«•fwf rivos , u,v$u.vof^hii r& B^f^ug^ tj ix eri^Tre^GVos , ij si o/utXiois 
irs^s 3-fi>iuorffig (jufAuros , >; ex g-syvuffsus. 

Calidiora fe ipfis fiunt fimilaria) vel ex motu quo- 
dam ^ calore aufto , vel ex putredine ob commercium 
cum caiidiore corpore, vel ob anguftiam vaforum. ga l. 
De Cauff. Morb. c 2. p. 16. WiL 

#) 'Nlhtj V y-o^y ^'ity vy/aei rocTs hs^ydccfs , I5-/ ^i ii^ stocru %sffiv 
vyiav, y v^f rvjS iviii(KS. et fiiv yap Jiuroi lYsffiv ^ uii^cu^as l^» 
TXS hf^ydxs' « r)i ivsiio^f ^ojuuXixs l ei ecv xstS"' ^?'*' i ^^^ 
juiv svgug-xs , k^oi^jt^s a sk in' ^ftjffiuos as rds Ttscffc&s rx 
^in rxs 7r§c!'.iets 1 s"/v 5/ yiet^"' i^itv^ i f.'.7iv \]^fi ro xur d^srt^v 1%*- 
ffx, /tAovyj yoi^ Tat/^"' vttx^X^* "^V svs^ix 

Media, quae n^x!^^ siiv feu ad fufficientiam dicitur, 
faniias quaedam eft Eft autem et alia ad %iffiv feu ad 
mediocritatem fanitas , et qoaedam ad tvsiixv feu ad 
compiementum boni Ifetos. Si ad fjhefm Qnediocnta^ 
tem)y infirnias habet atliones; Si auteni euexia, for- 
H&ben/ir.FalasoL H tes; 



114 DIAETA f RO?HYLACTICA 

ter fanitatem inorbumque vitae conditio , cui ad 
exqaifitiorem ftatum reducendae prophylaxis fa- 
mulabitun lllud adeoque homini per nacuram da- 
tiim eil > quandoquidem nemini illam , quae anno- 
rum lapfu confequitur, virium humorumque ac fo- 
lidorum mutationem euitare licet, vt certe ilios, 
quos errore vel cafu fibi induftos effe intelligit, fta- 
cus ad morbum decliues mature corrigat. Quodii 
ergo fiuant alicubi humores, quos manere fatius fo- 
ret, opus eft, vt fubitituancur deperditis fmilesy 
cibo potuque felecliore, quo foiidorum fluitiorum- 
que aequilibrium feruecur. Opus etiam, vt igneae 
illi, qua viuimus, parti, fubinde aliquid accedat, 
vnde illud augmentum capere poffit. Enimuero 
cum ex altera parte finceritas ilmilarium corporis 
noftri partium in conformi legibus naturae turpium 
abundanciumque fuccorum expulfione confiftat, et 
maximorum morborum primordia ab inftrumento- 
rum excernentium infar£tu pendeant, hac etiam ra- 
tione labanti fanitati fuccurrlmus, fi viarum iftarum, 
depeliendis noxiis humoribus deftinatarum, liber- 
tatem conferuare quouis modo ftudemus, veluti 
haec prophylaxeos confilia fapienter omnino ga- 
L E N V s nobis fuggerit. Praererea funt difpofi- 

tiones 

tes; Si ad fi/fficicjimm , aftlones habet non flrraaSy nec 
tamen et debiles. Non omnino vtilis ad omnis vitae 
funftiones ea eil , quae xuy sitv dicitur, nondum illiid, 
quod ad robur requiritur, habens, quod foli euexiae 
ineft. GAL. ibid. 
d_) Tfi^ncs y ffvju(pvros K'JCK,yxij CpB^c^u uTruvrt rcp yinfjrtt c^w^war^. 
rxvrxs rxs /?Xcc/3«f idsvi yevyTjru (fiuy.uri (^vyeiv iyx.^(ja. "rdi 
^ (y^us /3X»/3«f %ff(Kf rocvrocfs VTvovrocf , ^vvctrov C^vXciicc^ cif tc (jq- 
/uv^jsutvov. ^Vsiitjs yxv rys avrdGsuiS^ a fjLij ris sr^^cns oixoius 
uvreiCxyet tw utto^^sovti , oiuC^B^o^msrocf j^gi/ aHs^cK^vs^srxf ffvfiim 
nuy %Tws ro aoJuM. l^ix y,h kv rijs s^u^tfs «vKjrXj/^/if/Ufv "tffov 
dno^^vri rrjs itj^ors^ois xatxs ^ oiu 3i rs 7CO(u.uros rus iygoThus 
«tvraauyo/MV f as r^v «fX^'**' iTCOcvoiyoyTts «^(pw av/ufiisr^/uy. 



VIARVM REMOTIORVM. IIJ 

tiones ad morbos, quae in virium corporis tenui- 
tate e) Gonfiflunc, licec earum vix vllaric, quae fpi- 
rituum defe^tui foia cribui poffic , quin alia in foli- 

H z dis 

dijs v^j aC^vyy.ois ^iocCiu^ojusy. 'ETreiot; y,iv kv ro niv&v i[^ to s^iav 
ceywyxotfx roTs Q^ois V7cu§-)(jet (KKoX^S^et di rirois vj rm Tifctr» 
TW^-s<Tfa)v yivscis 'o^yxvJi re ncos rtjV ocTcoxoifftv kvtuv ?; (^i^ts 
Ttst^cffxivoceriv , i\^ x^^l ^'^''^^ ^i'/ ''«^^■se yrir s/u,(p£urre^oc>f koc- 
ru, rt , y^rs x^j^x^eiv xcnrDi rois ivsgyeiocs , vni^ rx k^jcB^uoov k« 
>fO/^/ ocjrioirrov (^vXocrrsS'oi^ ro (jwfit» : K«/ ffot K'0 yJv tj^tj ffm^ 
•nxs rss Kxrd Sto^frav CymyrjVy & Xoyos i(^y;y:':Cxro . rov juiv 
Vrs^ov uvoiTrhYi^aaiv rZv KsvsiuhcaVp rov S'^ srs§ov aTroK^ttTiv rwv ns» 
^irroD/ucircov ^ o yoe^ Jy r^tros o ivs^i rS ytj ruxvyv^ov yivs^oijy 
ii dvuyK7]s sffsrxt roXs ^^Yiuhms. 

Seneftas connafcens necelTitate comiptio omni nato 
corpori; Kas corraptclas nulli nato corpori efFugere 
licet : alias -autem noxas, quae ex fe inuicem fequuntur, 
poffibile praecauere, mature cogitando. Fluente adeo- 
que iubftantia, nifi quis alias fimiles res introducat 
iterum, corrumperetur et diliiparetur totum corpus. 
Cibis adeoque quidem replemus , quidquid abfcefferit 
de foiidiore fubilantia , potu autem lluidiora iterum; 
inducimus, vtrumque in priltinam reftituentes aequa- 
lem menfuram Sic etiam aetlierei et ignei entis aequiii» 
brium, relViratione pulfuque integrum feruamus. Quo- 
niam autem et vt bibant, et vt edant, neceffarium eil 
. animalibus, confequitur autem ex his abundantium 
rerum generatio, organa etiam excretioni eorum natu- 
ra praeparauit, et oportet omnioo iila haud obftrui, 
etiam in minimo, nec laborare fecundum aftiones, quo 
purum femper et abundantibus rebus liberum confer- 
uetur corpus. Et tibi duo quidem fcopos diaetae ad 
fanitatem ratio propofuit, alterum repletionem euacua- 
tornm , alterum excretionem abundantium rerum ; ter- 
tius enim , qui ad illud attinet, ne fubito confenefca&', 
per neceffitatem ex dicds confequitur. galen. De 
Marajmo c. 3. p. igi.VlI. 
6) T/ ya,^ oclk^o ryjv droviciv Xsym vnQK»y.^06voi ^ 7s}:t}y r^^s hso» 
yetocs oc^^iag-iof.v j 

Quid enim aliud atoniam dicere conueniat, quam 
aftionis debilitateni ? gal. JD^ Morb. Dijf, c, 7. pafr, 
8. YIl. 



Il6 DIAETA PROPHYLACTICA 

dis fluidisque vitia f) fimul fupponat. Haec eft illa 
corporum atonia, nondum quidem morbos, fed 
quae fubinde augeri, etlentam corporis tabem ec 
praecox fenium s,) inferre poffic. In debiii eiusmo- 
di ftatu verfantibus, vt parua negotia vix fuftineant, 
cibis offendantur non admodum facilibus , leuiilimss 
aeris mutationes grauiter ferant, quibus fanitatis 
definitio , ob conftantiae in laboribus ferendis defe- 
dinm baud omnino competit, opus eft auxiliis,quae 
vitale robur augeant. Euchyma illis ciborum gene- 
ra ^) conueniunt, potusque meracior, dummcdo 
abfit luxuries. Tantum enim abeft, vc robur addat 
vini generofioris potus, vt debilitec potius'), ec 
pharmacorum ardentium ritu, motus febriies fuccen- 

dac. 

f) riaflra ^mgk^mm "Kocv^dv&ffoi utovm ovofiix^tre^ y ^^i /u/uv ra 
fifi nsTtrav Ojr2(rcc «/r/ocv. 

Omnis mala mifcela latens atonia appellatur, non 
aliam, quam quae ex co6tione laefa eft, quaerens cau- 
fara. ibid. 

g^ Tu^^os urovioif y^/ C^XslSos r^) K§r7]§iais 9^) y,vos i{gf xotvros 
unXus o^yxva ^wt/kS rs yx/ (p^x*^^ 

Ventriculi atoniae et venarum , et arteriarum , et 
mufculorum, et omnis fimpliciter organi vitalis ac 
animalis. galen. ibid. 

h) "Evx^^a (^sfffiiuru u^roi iiuret§yuc//.svot ^vfJLTi Gvy.y.iroi^ ^uf 
«Xoov fAt^et, 

Digellu faciles cibi, panes ferraento pauco et faiis 
mixtura fafti. g ajl. De Sanit. Tutnd. IV. 
\vKqs nrtffffJvTfS : Xovo^ov v^^tjiusvov rtj nrtffuv^^ 

Ptilunae mucilago; alica ptifanae accominodata. ib. 

*A< ffu^y.ss ^orxv kocXus 'ftSTTt^^^aiv ^ oi^y.v.rOi eifftv yevvtjrtxoct 
f^ /uocXi^x ini ruy sMyiym <wuiv, 

Carnes bene coftae * fanguinem generant, maxime 
animalium boni fucci. gal. De Alim. Facult. 

i) ^ Oivos ocx^fjros TToXvf ftoJets atxrt^rjfft rov uvB^punCv u^sveoc, 

Vinum meracius multum epotum efticit hominem 
debilem. nivp. De Va, Med. 



VIARVM REMOTIORVM. II^ 

dat*). Moderata fruitio vini fecuram eius volupta- 
tem reddit, veluti plvtarchvs vini commo- 
da noxasque fapienter defcripfit. Nam ne vegetis 
quidem intemperantius vina bibere et impane li- 
cet '^*). Quodfi ergo modice bibas, caloris augmen- 
tura ^*) et humorum nocentium expulfiuum phar- 
macum vino babiturus es ^), Parum a debihbus at- 
que infirmis abfunt illi, qui mollem placidamque in- 
ter litceras et philofophiae ftudium domi vicam de- 
gunt, dum fubtili meditatione abrepti corporis cu- 

H 3 ram 

k) Oiva naiXoii^ ^Vj &§iumi feoonsvsx^ivros nXetovos u^sva 
ffwiixn , ^cf./ (^'y^^fXKxuv ^^tfiiiwv ocXsitjrv^tuv rt y^ ^tjXfjrijQtm 

STCVO^iuV OCvB^fWTTOt. 

Vino vetufto et forti plus bblato infirmo corpori, vti 
pharmaco forti alexiterio et nociuo, febriunt homines. 
GAL. De Catfff. Morb. c. 2. p. 17. VII. 

1) Vi§os Tov oivov , UTtsg Ev^iTtt-^tjs 7t:§os rrjv oc(p^o^ir}fv , ^iocXtxriov : 
eifjs {Ltoty fA,sr§iov ^snus extfs^ /utj^' UTtoXa tf ois, 
Koc/ yci^ TTorwv (JoQ^s\ifA(orurov Ig-i, i^ Q^ot^fttdxctiv %^ig-ov. — . Tov 
oivov '/} TcxvrsXus dc^oijosrsov ^ "» TS^oaois^sov ytoTO^Ji xocrxHs^xvvv' 
fAsvov ^ioi fxsan f ii^ y.uruyCkvCjifJcsvov v^gOTroutof. 

De vino, quae evripides de venere, pronun- 
tianda: adsis jmihi, parcivs tamen adsis, 
NEC deficias. Nam et potuum maxime vtileeft, 
et ex medicamentis iucundifTimum. Aut omnino ca- 
rendum eil vino , aut offerendum multa aqua ad medi- 
am partem mixtum, aut aquae potu elotum. plvtarch. 
Fravc. Sanit. p. 132. II. 

m) 'OvJf ro7s rsXciois siysv tS v^off^^xovros f/iir^a •KiVQfjAvos hivdi 
v,yot^es. 

Nec confummatae fanitatis hominibus line conueni- 
ente menfura potum vinum bonum. QALEN.De Sanit, 
Tuevd. J. 
n) ^Aviet rrjv s/uCpvrov 3-£g/u,xi7/uv ffv/u/u,sr§os hivos j ws xv otxefH' 

TOirv rcoO^ri, 

Auget infitum calorem moderatum vinum, veluti 
familiare alimentum. g a l. De Cauff. Morb. ib. 

O) Ai vd^w-oiv rt Ji^ n^ctiv sKr.svu^y oivos. 

Per fudores et vrinas purgans vinum. 



ri8 DIAETA PROPHYtACTICA 

ram negligunt ^). Maximam fane illi ad roboris 
vitalis confecutioneiti impedimentum habent inquie- 
te et laxitate corporis pofitum , cum labor vim in- 
ftrumencis ingeneret ^), debilitatis cauffa fit quies^). 
Non tantum alimenta ad fanitatem his parum accom- 
modantur *), fed etiam tarditas humorum, infar£^us 
vifcerum et minimorum immeabilitas , quietos bo- 
mines infeclatur * ). ReBiQ adeoque p l A t o ^O cor- 
pori:^ et animae motus fimui elfe debere vult. In 
qua m/^//<?r//;;? prouidentia morborum, qui a vita 
quieta infeparabiles funt ^ prophylaxis ponitur. Im- 
mobiiem vicam agentibus abftinentia quandoque fa- 

lubris 

p) ^/XoAoyof? ;($£/ TtoXirixdis C^vXotxvsov sg-i , ^^i^uvri^xv h ygdfit, 

vH (TiL/l/^V.TOS ocvocyxot^ovTOif^ 

Literariis et rempubllcam curantibus cauendum a 
fubtili in ftudiis et meditationibus fpeculatione, qua ne- 
gligentius habere et non curare corpus coguntur. 
PLVTABCH-L. cit p 137. 

€[') Tlo7s yvjuvaariois ^u/u^ rots o^yxvois syytvsrocf, 

Exercitationibus robur organis inditur. G A l E N. D^ 
Sanir. Tutjid l 
t) Miyi^srov kukov its vyaocs (pvXxKvv s^tv >;(rv%/ot n«,vrtkr]S t2 
G(^lu.oiros , luCnBg iioif iu.syig-ov ayecB^ov ^ ffv/u,fj(.eroos Kivtjais, 

Maximuin malum ad fanitatis cuftodiam eft quies ab- 
foluta corporis, vti et maximum bonum moderata com- 
motio. GAL- Dc luicbymis^ c. 12. P. 438. feq. VL 

S) ''Ou Jt/v«T«/ £(^iwv ea^^mTtos vyicxjvetv J;v yJ] TTOvirj. 

Non poteft edens homo valere, nifi laboret. Hipp, 
De Diaet. Saluhr. 
t) Hiii^^os ^ s/u(p^uiis ,f B-Xi^^ts nof) fA.vGts» 

Scirrhus, infarftus, attritus vaforum, obturatio» 

G A L. De Sanit. Tuend. I. 

\x) O^d^us Av HXxrwv Ttv^yjvsfisv , ^tiai coiy.ot. xtvav uvev <^v;^^S', 
i'\ f ^ >i / ' >^ . > T' / /t j 1 c / 

fiitjos (yv^jjv oivsu auj/uuros y ocKK oiov nvx avvwQtdos tGopoonixv 

eiu(^vk(x,rrHv. 

Refte igitur p]lato monuit, rec corpus mouen- 
dum line anima, nec aniniLim fjne corpore, fed veluti 
ad normam aliquam aequiiibrium^ feruaudum efle. 
riVTAKC^H. ^raec* Sanit, p. 137. ' 



VIARVM REMOTIORVM. H9 

lubris efl ^), Auocandus faepe eft a feriis negotiis 
animus^), quem a paftu omni meditationi vacare 
decet *). Exercendum corpus obambulationibus; 
a curbidi aeris aliapfu cauendum fedulo «)* Com- 
moda tempeflate rufticandum ^). Prae ceteris iu- 
uat equitatus, vtpoce quo imi ventris vifcera, eru- 
ditis plerumque infarftui obnoxia , fuccutiuntur 
quam faiuberrime ^). Supplet motus mufcularis 
defe£^um penes eruditos, qui vitae academicae fefe 
deuouerunt, intenfior loquelae vfus ac declamatio, 
quam d\(y.(poovy](jiv antiqui appeliant. Non enim tan«? 
tum, mufculis ad loquelam adflri^lis, imi ventris 
vifcera falobriter commouentur '0> fed etiam pul- 

H 4 nionum 

Abftinentia et quies. piiVT. Ib. 
y) 'ExxTrj xxrecaxsvr} coo/iAocros ^ox^tjg^ 9>^os iXsvS^s^os fui.em 

Vnicu^que conditioni corporis laboriofae vita libera- 
liter agenda intermifcenda eft. g a l e N v s ' D<f Sanit^ 
Tuend, II. 
z) UsptTrxriis rus ^^vx.ois f^ix(ps§ety fcsroc aetitvov ^ fAfirs n^u.yfA»'-^ 
Ci ^rirt (p^ovricri fArjre fjo^piTmots uyoocri» 

Obambulationibus animas occupare poft paftum opor- 
tet, non negotiis , nec curis, nec philofophicis con- 
certationibus. plvtarch. L. cit. 
Jl) H^ooi' ^ix,^k(^oif rolat, fts^iTcxroiffiv ^ ijXtns ^i (pvXotffffetv v^ 
rsc i^v-xsa, rocrs h Ttguii' iiCf) rct sv r^ hrcsgjj. 

Mane fruendum eft obambulationibus ; Solares ae- 
ftus vitentur , vti et refrigeria , quae mane et vefpera, 
H I P P. D^ Diaet. Saluhr. 

b) 'ExxTtreiv , iik^v daTtsXns , ocju^v, iTtTvhetv^ o^ofKO^ecv , Ttvvff'- 

Fodere , vites ferere , curru vehi, equitare , iter fa- 
cere , venari , ligna firidere. g a 1.. De Sanit. Tuend. II. 

c) ^Ev i 71: TCuiTtoifS aetsraj rv. (iTt^kxyx^m. 

In equitatibus commouentur vifcera. gal. Ib.L.I. 

d) ^vyHivxcri yjv nms t« Hu.roi ruiv (posvcov GnKv.yx^oc oif y.syi^&j 

>riov dyxTrvouiv y^f C^oovwv. 

Commouent vifcera fub diaphragmate fita infpiratio- 
num et voeum maximae. g a l. Ib. 



t20 PIAITA ?ROPH Vt ACTICA 

monum frequens, modefta tamen. aftio fanguinem 
circuli legibus f) accommodat. Quapropter, quid 
^etuant- haud eftiilis, qui docendo diem terunt, 
4ummodo, quod in omni labore fieri opus eft , in- 

ter- 

c) PLVf ARCH. De Exercitiifi quae pbilologis conueniunty 
ita babet : 

'H 7i»y ^/ui^oiv r% Xoy* %f ^«« '^'«* (^mris nx^oc^vo/uiv^ 3-uv 
flUi-ov , oTov i^i yv/uvxffioi' , i /uovov tt^os vyte/eiv , «^oc tf^f 
fffios t^vv. — >i (^wvr/ T« xvev/u.aiTos Igu nlvfjais y — to B^epfjiov 
ocvia *^/ Xsfcrvvet ro oif/icu, , i^ Ttxauv /uiv iy.y.ot^^u^^a (pXifiUy 
9rei<TKv j^' xort}^/uv uvoiya, 

Qui quotidie fit fermonis vfus , voce celebratus ad- 
mirabile q oddam eft exercitiun), no modo ad fanita- 
tem, fed etiam ad robur. Vox fpiritus cum fit com- 
motio, calorem auget, rarefacit fanguinem, omnes 
venas dejjlet, arteriam omnem aperit. plvt. Praec, 
Sanit. p. 130. 

'£v ru7s uvuC^oovvfftatv ^ /uiv iv/uiXetu x^V^o^^oiViu ^^iv uv 
Cv/u(i(X,1^oiro 7t^J0< vyletuv ^ ^i rHov fiu^vri^wv ?;x,wv ^^-cyyos 
X^V(^ijuos y tag-s, rxrov clffXTjriQV , xrco yx^ TtXeig-os ui/^ (^s ro aw- 
fru xxr uvxTtvoyjv iXKoiusvos^ ^ix^i?h.ei rov rs ^wguy.u ifof.} rriv 
xoiX/uv ;(^' r^s xud' 'oXov ro aw/ux 'ko^hs uvsv^vvet y^.f oilTxat" 
ciQitsg jfg:/ iv oc-:.t«<V ru7s u.vwyvcootscrt T&Jy nXsovcr.^ovruv vy^wv 
Kot&rocf rus ixH.^i(7ets ; ro7s /uiv kv rovoorsfcv uvcfyivwffxisffi /uuXm 
^ov n^ ^c l^^wrwv , ro7s ^i fTtieijiirs^ov svreivo^uivois otx rr/s 
ecoijXn u.itoQ^o^us 'Sv,u,(ioi^vt>t yai^ Oiti rov Xiftrter/uov Tto^^^wv yts- 
girra/uuruv uvu^^f/U7:ro/uii>wv j^,/ 'ktvsXwv i{^ /uvitjs f[^ a^Xiy- 
/uuros y SKK^iciv yiyvs^oLf y^j uvwrtuXcvtrtv. 

In declaniationibus modulata vox et tenera loquela 
nihii conferre pojfit ad fanitatf-m ; aft grauiumjbno- 
rum acceiitus vtii;s, quare tnlis vfu acqiiirendus eft. 
Hoc enim plurimus aer in corpus infpiratione traftus 
diftendit thoracem , et abdomen, et omnes corporis 
poros dilatut et disgregat, Quapropter in ipfis prae- 
ieftinnibus abundan ium humorum feceffus fmnt, iliis 
qnidem, qui grauiore tono praelegunt, per fadores, il- 
lis autem , qui magis intendurjt vocem , per occultam 
tranfpirationem Accidit enim altenuatione, multo- 
rum abundantium fuccoruni f reatu reieftoruni, et iali- 
uarum , et muci , et phleijmjtis euacuationem fieri et 
abrumptionem. pavllvs J. ©. m^i uvuc^wyyiasm. 



VIAHVM REMOTIORVM. 121 

terquiefcant ' et no£tes tranquillas, nec peruigi* 
les turbidasque i»')i niagno fanitatis incommodo lu* 
cuhrationibus rranfigant, cum fomni vigiliarumque 
viciflicudines ordinatae fanitatem faciant, incerruptae 
corpus infirment ^j. Habent quidem eruditi, dum 
animo fublinnbus intento, corpore deficiunt, excu- 
fatioiiem; at deridendi omnino funt, qui ob igna- 
uiam virtute vicali ad fanitatem carent *). ]ilos 
nunc non atcingo , qui ob morum fqualorem flaccidi 
func inertesque, ac inutiiia terrae pondera, fed eos 
volo, qui a caufTa corporea torpidi fiunt, fanguinis 
fciiicet copia *) et fpiffitudine humorum. Hos eac- 

H s tenoari 

f ) *Ev TcJifft) KivvitTet T^ auyy.UTOS ^ oxoroiv «fXV^o^ Tcoysav , ro i^M" 
nxvciv ivB^vi ocxoTTOy. 

In omni iHotu corporis, vbi Jaboriofus ille efle i^^ici- 
pit, fubito quiefcere, laffitudinem leuat> gal. De 
Samt Tuend. 11. 

g) "Itcvoi C^xvrxfficohss HKf ru^uxf^^ees^ vv^ xoTru^tjSy xaMfj-s , oc- 
yffvjrvos. 

Somni imaginibus pleni et terribiles , nox laboripfa, 
inqnieta, peruigil. galen. Ib/IV. 

h) '^'Tttvos y oiy^vnviij y x/u.(pors^cc rS y,srgU /ux^^ov ytvo/u.evUf 
xocxov 

Somnus, vigiUae, vtrumque menfura plus faftum, 
malum. Hipp. Aph.Sed:, 11. 3. 

Us^c VTTVov , Tixru (pvffiv Gvvij^ss '^uiv sg-i rijv i]fA,i^)jv ly^ijyo' 
gsvccf , rfjv Si vvaru xuB^svmv , ?;v di tt// r^ro /usrx/seJiXij/u.ivov^ 
xxaicrov. 

Quod ad fomnum attinet, fecundum naturam con- 
fuetum nobis eft diem vigiliis abfumi , de nofte dor- 
mire. Si iiiud fucrit inuerfum, peffimum. hippocr. 

Prngn. 
i) ^2u3^v/uiff vy^ooivet i^ ti<^svis ro cZ/uu Ttotef. 

Ignauia humeftat et debiie corpus efficit. hipp. 
De Diact. I. 

'A^yov ^iov ^tovres opponuutur fots vneg^rcovsai ., illis ^ qui 
lahnrilms fratiiiimtuf. gal. De Sanit. Tuend. VI. 
k) ^A^yoTf^oi ir^os rxs xiv^czeis ei7iv 01 TrXv^c^txus ^icixausvot, hsc^ 
^'xTr!^ ^g^ 01 3's^,ii,ors(yoi rrjv x^xaiv, 

Ignaui magis ad motus fuut plethorice conftituti, vti 
et qui calidiores mircela funt. G a l. Ib. II. 



122 DJAETA PROPHYiACTICA 

tenuari oportet ') viftu macilento et aquae potu, 
quo tamen vno, nec per vinum temperato vielita- 
re incongruum-") eft. Maxime autem laboribus 
addicendus eft animus, quoscunque vitae ratio fert, 
quo abundantes fucci imminuantun ") , folida fubi- 
gendis humoribus accomraodentur «^) , et attritu ad 
praeftantifrimum robur fenfim inducantur , a qua' 
iiuidorum legitima mutatione laudabilis nutritio vni-- 
ce pendet P), Debiiibus etiam annumerantur illae 

homii- 

«ecirrcnuKTOiv , v "ksnrvv&trx dco^roc ■ rirois (x^^iffet. 

Si infarfti fuerint pori ob fpirfitudinem vel copiam, 
aut ieritorem abundantium humorum, extenuans'diaeta 
his conueniet. gai.. ib. I. 

,111) T«7V B^s^yM^iS QfvcifCtv u.7t^ace^s iy, oiH'aos ctvos , oc?hJ' ^ u./umav 
fjr' ^.vriiov ig-lv vdwo TtOTOv — oiTOTiov sCp voccros fxovH oioi^rci^ccf, 

Calidioribus naturis omnibus non famiiiare vinum, 
fed melior eft illis aquae potus. Inconditum tamen, 
aqua fola viftitare. gal. Jb. V. 
m') Vvy.vocffioi "Kvm avvecroif rx ^s^trrw/uoivoe tfccf dix reo^uy sx» 

xsvxv^ 

Exercitia foluere poiTunt abundantee fuccos et per 
poros euacuare. gal. Ib. I. 

i)) Ylu^^ffxevx^e/ (Jj Kiyijdis^) ra, o^yuviHx iu,o§tu svrovx «£ps Tots 
. - .. Ivf^yaus , ri)v tii rns r^oCpjjs dWoiwcriv sroty.orsoccv t^ r^v S^OS' 
(^iv fiiXtiOV f^yx^ercx^^ sxxuB^uj^^a ^ji ^gifrHS TtlgaSf xsvm T^iite- 
cirrdv^y-rsc ^ix rijv rx TtvsvyMros tyjj^oiv xafjcTtv, 

Efficit (motus) organicas partes ad aftiones robu* 
ftas, alimenti mutationem aptiorem, nutritionem re. 
6tius perficit, expurgat poros, vacuans fuperfluitates 
per fpiritus validam commotionem. pavll. L 15» 

ftr^i yvfJuvxGtm. , , 

p) ^ kvacyxT] r^toi. ruvrot ytvi^oif Tt^os xtvtjffiv ^ xxrcx. ro yvfitvoi^o- 
/otivov ctbfAX^ rfjv ^i ffxXij^ortjro!, rwv c^yccvuiv ai^iiXots Ttu^ar^t» 
f'0/u.svciov ^ rtjv ^i sfA.<^Crii d^spiuonjros ocvifjctv y r^v ^irS TtvsV" 
fAoiros xivtjffiv. 

Oportet tria ifta fieri per comraotionem , in exerci- 
tato corpore, firmitatem organorum ad inuicem attri- 
torum, infiti coloris augmentum, fpiritus commotionem. 



VIARVM IIEMOTIORVM* I23 

hominum conditiones, quae inter tranquillitatis ex- 
quilitae eiusdemque quodarnmodo laefae fcatum me- 
dio modo fefe habent ^); . Quibus adeoque, ne va- 
cillent cadantque penitus , prophyLixis confulit* 
Grmiidae , fuo quidem modo fanae , in decliui ta- 
men femper pofitae funt, et faftidiis aliisque incom- 
modis , quae iilas hilares omni ratione ede haud fi* 
nunc, exercentur. Quarum adeoque fimulque foetu* 
um curam gerere iuilicPL ato*'),^^ diaetam illisor- 
dinauit, animi cranqailiitatem corporisque motum^), 

quibus 

Tyjv TC^os sv^j^ydus ivroviuv , T;;y riov (XVX^iSojuhwv (X,^oew(riv 
lT0ijtjf.OTs^uv j iioj^ Tijv 2rgs^iv fisT^riovx , ;(^/ rwv ffs^trrwfAciraiV 
y.hwaiv. 

Ad aftiones robur, affumptorum mutationem prae- 
ftantiorem , nutritionem meliorem , et excrementorum 
euiicuationem. gal. Ib; II. 

;^) 'O yu,g sfxos ^j; Xoyos i^^ ^dovus <p7]7i d^v ^iwxeiv rov c§^ov 
ftiov , %r uvro 7ex£oc7ruv (^ivyctv recs Xvtcus , <xXX' a,vro ajdisik' '^ 
j^fc3*«/ ro yJcov, ^ 

Sermo meus non voluptates dicit e^e quaerendaS 
per optimam vitam, neque omnino carendum eiTe afHi- 
ftionibus, fed illud optandum eKe^ quod medium» 
PLAT. De Leg. VII. p. 629. 

T t sg-i y.hcoL', ' O^siis rijs «.^vvij^sg-drm rfoCptjs ^ ^ ''«/f^ 
Tivi ruTs syxv^cot^s yvvuiii cuy.ficcjva gvv TrXeoviiii^ rm ^v/uwv 
t\^ vuvri$6. . 

Quid eft Pica ? Appetitus non confuefci alimenti, qui 
tempore aliquo grauidis feminis accidit cum abundan- 
tia humorum et naufea. m o s c h i o n L. De Muliebr, 
p. 5. T. I. Gynaec. ed. woi.PH. 

t) 0fpa7r«ay rots hros rm dvriiov f/.ijrs^m r§s0^oy,svois i\^ r^Ts 
KVaiXSVOKJl, ItOieiV. 

Curam foetuum intra matres nutritorum . ipfarum- 
que grauidariim liabere. plat. 1. cit. 

T?;v y.sv xv^ffocv Trs^iTrccrav» 

Grauida.ambulet. ibid. p. 62g. 
S) Afif y^-f rx,s (^s^iaus h yug-gl Tputrwv rm yvvuty.wv fxaCKttu 5"*- 
pu.7tkvciv iy.avov rov svtuvroVy ^cfrcos y.Vjrs i^dovous riffi tto^^ous u/ucc 
v^^ fAxoyois 'KDOG^^yiGsroLj i] xfSra, /iirirs av 'KvTroccs^ ro h 'iKsuv 
f^ evfitivss TT^ocov rs T<,wa<7« iiitOjGYi rov rors ^^ovov-^ 

Opor* 



124 DIAETA PROPHYLACTICA 

quibus decens vi£lus et ex pharmacis quaedam,'quae 
fanguinem imminuere aluumque liberam feruare pof- 
linc, ad iatus ponenda erunt. Longe imbeciliior, 
adeoque curae prophyladicae indigentior elt ipfe 
foetiis ^ cuius debilem vitam fuftinere, mollitiem 
partium, ne crefcendo defle6tant, ftabilire iuflic 
p L A T o *). Qua ratione iilud fieri ftatim a natiuita- 
te oporteat, moschion^^) docet. Maxime eo 
dirigenda cura eft, vt optimi laftis nutrix teneiio 
prccuretur, eademque prouide regatur, vt habeat, ex 
quQ robur et incrementum capere poffit alumnus *). 

Qua- 

Oportefc vfcero ferentes plus reliquis feminis curare 
per hunc aniium , ne voluptatibus quibusdam et nimiis 
efc vehementibus fruatur praegnans , neque affliftioni- 
bus , fed placidum , et modeftum , et manfuetum affe- 
ftans viuafc per hoc tempus. plat. Ib. p. 629. 

t) To ysvyvuy.tvov r^Xxrre^v v^ M-^X^^^ ovoTv svoiv crjeu^yuvxv. 

Natum foetum componere et per duos annos ligare 

fafciis. PLATolb. p. 62S. 

D) 'H ^i s-^wjuytj Tijs Hoirfji ocvr^) iiras l?-w s^^oo/uivt} , /UKXocxijy 

^l^x y.Yi cC^od^DC , Vvsc /UTj noXv >ca,usvov ttjv jJ(k%<v to vrimov y 

Tov Tp«;%>;Xov ^ion^^i^k^yj. ^rws yAr^ioiS y.uBri^v/xsvtjs j\Of^ tTjs xe- 

^OtXTjS rO VYjTtlOV Kti^a^ ^ei. 

Sratum leftuJi (neogenito) ifea praeparefcur, vt molle 
lifc , nec tamen nimis , ne inciinetur valde fpina infan- 
tulus, et collum diftorqueafc. Ifca etiam mediocriter 
obfirmato capite infantulus iacere debet, moschion 
1. cit. Quaeft. |3-. p. 13. 

X) ('H r§oQ^os') xotvuis , na^ws Teacvrss 01 uvB^^ujrot , vyinvif tfvotf 
iivxroif' yVjUvx^S(^oif roivvv ro a(j(ifA.ct. xvxxr^.v , if^ r^o(pt}v I^X' 
vws Xu/ulixvav civr^v Jfif, f^gi/ »et rtjv /ui^^tjv v^ rtfv xTcsfJ/iuv 
«,7Cor(.i7:civ — roi Mvourf^u /us^tj i\ff.f rocs yja^ais ^ori fxuki<^u yy- 
fuvocCetv , OTTW? nXsov ro yxKu t{c^f TCcrcsfA.fJi.ivov rdXs fj(,'Ji^o7s sxto' 
giv7Yi' — «j rov t^iov acM^^u xa^"' oX* fA.Yi n^otTTTtkocffY] , y.tinus 
rtj oi(p^o^ia-iu)v %^;7«7« rtjv xu3'u(.(riv uvufAvt^i^ri , Ijs S7re§x^y.ivtjs 
ro yuku iiu0o(.vi^frocf ti^ uTroirftivvvrocf. TocTs fJi n^turats 
tiyi^uis y uis 3t}\u^av u^xJ^tc^ ^ onkus r^oO^xi Xuyf^w.iTw^ngif 
lyJwjj TCtvirui , ytj ss^Jioy ro yuku r^ dgrtysvei vtjTciu vvv dv^s^io^ 
iioi tS s^iv» ku^vyyos Hx^ikB^tf j ^off xx^xnsg ro ft^iCfos ■nxm 



VIARVM REMOTIORVM. 125 

Qualem hanc ef^Q deceat y) , ipfiusque boni laftis 
figna eleganter p a v l l v s cxpofuit *). Praeftat ta- 

men 

^f (,-)(;) M.ivm rwv ^as^wv vo/Lf /UijvuJv sri^sSrut y lirws t^k}' rff««f 

r^od^y-s "kuiu.^oivctv x^itjroif xvri^, 

(Nutrix) limiliter, vti omnes homines , fana e{Te pote- 
rit. Vt adeoque corpus exerceat, adigenda eft, et vi- 
ftum decenter capere debet , ct feniper ebrietatem et 
indigellionem vitare: Superiores artus et manus maxi- 
nie exercere debet??? vt maiore copia lae coftumqne 
manniiis intluat. Marito non accedat, ne veneris vfu 
menfes prouocet: Quibus fuperuenientibus , lac euane- 
fcit et extinguitur. Frimis diebus, quibus iaclare in- 
cipit, iimplices cibos capiat, et aquam bibat, ne fpif- 
fum iac recens nato cum dii^lcultate ad anguftum la- 
ryngem defcendat, et veluti infans, transeuntibus die- 
bus et meniibus, obfirmatur, ita et folidiores cibos 
fumere incipiat. m o s c h i o n Ib, o^. p. 14. 

y) ^^i^ti^ct^ kv x^V r-iT^i}v /u/}d onsv voffji/nce fx^aocv ^ Si^ ficjf 
ocyuv 7t§SG^vrs§o(.v^ /u^rs ^i vsuri^oiv ' ^rrj^oi /usyot sx,frijii i[^ rir» 
Sf»s y.(y<Kkfii^ ncff 3"^Xaf (U.r,rs ysy.VKvi(A.s yrirs cK^jTST^syysvas. s'^<a 
ii ro (Kik.0 cuyu (utjrs ttiqv t<xy^Zs^ y^rs V7ti^\i7:rciv' X^rjr^^v t<t- 
^^v yv TToc^CK^ rsroxvTuv «vcc/, C^vXocffcrsS^oif (JV rx ijj^a^^vavTX '^) r<x 
^Xvxac t^ ^^iysoc ti^.f T§v(i^v<k ^of^ l^kx 7[^f 'Tsm^x ^ dTrsxsS^to 
3^k) Xotyvdi/iiv , ^of TtciveiTOii aioc rwv ^a^otiV y^f liiy.m ' snl ^yxot" 
A.t}S Vx,«croi ro Ttui^lov Trs^taysru. 

Seligere adeoque oportet nutricem , nuUum , qualis 
lit, morbum habentem, non valde annofam, nec iuuen- 
culam. Thoracem elatum habeat, mammas magnas, 
et papillas nec elatas , nec diftortas. Reliquum cor- 
pus fit nec vehementer pingue, nec vltra modum tenue. 
Oportet nutricem non longo ante tempore peperifTe. 
Vitare debet deficcantia et falfa, et acria, et auftera, 
et acida, et amara. Abibneat a venere , et iabQret ma- 
nibus atque humeris, vlnis geflans infantulum circam- 
ferat. p a v l l. Libr. 1. /3. 

Z) r«Xoe ^i /')sXrig-ov hi ro ovyysr^ov ftKX^ t "tXti^ei^ X?°^* 
ojytj^ ysvaet, %f >;V<^ov ^s s^t y^ ro tjri ri ovvxos sai^oc^oysvsv 
rS ynyocKH ^y.HrvXaVy'orocv ^i svr^ xetyTrreiy rov owxoc y^rs r«» 
;^fft}j ytjrs fi^oc^uts exjto^gitj ; x§^^'f-^°''' j ooHiycJ^av ^i y^ sroiS^ 
tyxsovrx rS yocKuKros eis acyyaov vciXtvov, iyfix^ffv rx rocylax. 
^vyytrgov^ i^ ^ici^Kt<l^»J rois auKrvXote. mu iolffoivrss Zms x 

Ttecyfi 



IZG DIAETA PROPHYLACTICA 

men lafte matris nutriri infantes, tanquam familiari 
ipfis alimento, quo fcilieet per fanguinem addufto 
in vtero etiam materno vixerant ^). Maxima abin- 
de cura habenda eft, ne debilia infantum officula ne- 
gle£lu nutricum vitium capiant^O > neque, vbi fen- 

fus 

^«y?7 ^jwpSv ft' sXurrov ro rv^Zhs rx o^^codxs, ro yoc^ roixrov 
yxXu &yx^Di]TOV , ro si hct.vriov ^vans^xrov ^ oc^tTOv ai ro avy.y.i- 

Lac optimum eft mediocre, fpiffitudine, copia, colo- 
re, odore, fapore, vtile eft iilad , quod fuper vnguem 
poiiicis confiftit , vt , dum fledtitur vnguis , nec cele- 
rius, nec tarde defluat, vtile autem comprobanduni 
ita, infundendo de lafte , quid in vas vitreum , adde 
coaguli iaftis parum et digitis mifce. Hinc relinquen- 
teSjdonec coaguietur, videndum, an minus cafeofi 
eft, quam ferofi: Tale enim lac inutile, et contra, in- 
digeftum. Optimum vtriuque partem aequalem habens. 
P A V L L V s L. I. y. 

a\ "Ap<5-oy '(KTtuct fipi^sffi ro tj/? y.y]rr,os sg-l yaXx, TtXijv el yn 
rvxV v(voo-i]y.os , s§ uiyuros fri TcvayAyots riytv y\ r^oQ^n]. 

Optimum omnibus infantibus eft matris iac, nifi fit 
morbofum. Ex fanguine nobis adhuc in vtero verfan- 
tibus nutritio erat. Gal. De Sanit. 'Vuey^d. I. 

°E^ &!jy(x.ros ei j^/ v r-s y(xXxKros ysveais oXiyi^tjv ysrufio-' 
%.^v £v rois yci^oTs Tr^offXocfiovros , co^' oca Truiotx rc^ ryjs yttj/- 
tpos y%ku.y.ri r,&£(^fr«/ o'vvt]^s7Cir7} ^i ^V'* W otxiorurn t^'9- 

Ex fanguine etiam laftis generatio , parum mutatio- 
nis in mammis paffi, vt, quicunque infantes matris 
lafte enutriuntur, vtantur confueto ftmulque domeftico 
alimento. 

b) T«V rpoipns dvoiyy.oi^oyev ^ voyto Qjyt^^vrsi ^ rx tcvi^Ik «« 

7t7] Q^ioetv , /ttfXf '^^^ ^v tKxvu.s 7^cx^(X.f avvoiny. ysvijro^jj v^j to- 
T5 SlisvXv.liayA^JUs sri yicoy ovriov , ytjTrws fiicf STttDCiOoyivwv s^^i' 
<J);7T«/ rx HUiXoc. 

Nutrices adigimus, lege poftulantes,vt infantes con«' 
tinenter geftent, donec, vt fuftineant fe ipfos, habiics 
efficiantuV. llhid etiam curent, ne violentia fuo pon- 
dere preifis ilcftantur artus. p i A t o De Leg. VIL 
pag. 628. 



VIARVM REMOTIORVM, I27 

fus eorum robur acquirunt, terroribus, et, quam 
fletu figniiicant , triftitia grauius , quam fanitas fert, 
afficiancur, fiquidem ad animorum etiam culturam 
haud parum confert blanda cum infantibus viuendi 
ratio 0- Veluti ergo fenfim per annorum fuccefiGo' 
nes robur humanum crefcit; ita debiles q{[q non- 
dum definunt minores, et culturam tam corporis, 
quam animi annis fois parem et profeffioni, quam 
quiiibet amplexurus ell, conformem poftulant '^). 
llla fcilicet aetate, optimo vitae reginiine, obfir- 
inandura corpus bonisque fuccis replendum eil, vt 
vel morbis penitus carere, vel eosdem minimos 
breues ac falutares habere, ficque ad fene£]:utem 

perdu- 

T^vTrr} Tec^Cf! Hxrx ^vvnmv : h.^^ ix oio^sS^oc svS^vuov /ukI^ov rs 
>{ocf 7>.fwy d7rs^y<x-^S(^oij rrjViy.o<.Zroi ri]V ^^vxth '^'^ r^sCgo/uh^ ^ 

Tribas annis tentet , omni ftudio annitens, vt alu- 
mnus minima afficiatur triftitia et timoribus et dolore 
quocunque, quoad eius fieri poiTit. Nonne putandum, 
nianfuetam niagis et molliter elaborari polie hoc modo 
animam aiumni? plato Ib. p. 629. 

e} To eruua Tt^os iymav ac/uttx. ^^) svs^/ocv «Vxev. t^jv 78 ^v)(^^9 
as svT^rcid^ejxv rs tioc/ ccoi^ooavvijv, 

Corpus ad fanitatem limul et robur exercere, ani- 
mam autem ad obfequium et manfuetudinem. galen", 
De Sanit. Tuend. I. 

d) 'A%5< r>]s rsiTffugsaii&i^hxusrt^os tjXixiocs (^i/Xocrri^^oD yvfiivu^o" 
/usvos iU?irs 7C0CVV tto^u /u?'frs ^totfot , /u?]7:o<iS xvrs rrjv uvitiffiV 
sTVi^j^y.sv, /usru JV t;;V tisvrsgotv slih/uvJx /t^'Jx,^t rTfs r^/rifs, 
et yJv eis rr/v och^ocv ivsi/ixv «yeev uvrov sB^iXas ^ yv/uvu^av ra 

Ad vfque decimum quartum annum aetatis cauen- 
dum, ne (puer) nec omnino frequenter, nec violenter 
exerceatur , ne eius incrementum cohibeamus. Poft 
alterum autem annorum feptenarium ad tertium vfque, 
fi ad fumuiam fanitatem eum educere veiis, exercen- 

dus. GAI-EK. Ib. X. 



128 DIAETA PROPHYLACTICA 

perdurare poflit ^) Haec ex neceflitace confequi- 
tur ^), nec cam morbus eft, quam infeparabilis vi- 
tae debilitas , ex fibrae rigidicate fenfim indu^la 
mlcens s), cuius, Ci ad fummum proftda eft, ima- 
ginem ex hippocrate galenvs ^) fiftit. 

Omnium 

e) Tis vu)v xoiy ^iUMS Q^tKovod^m sy^utjyt ^tfi\tov^ sTci^axviis, 'ottus svs- 

^iv liyY.^ov rivu /uavui ro ^ci/urcuv. Asvrs^uv tx^oaiv tjroti^ffu^ 

ro^ 'Tc s § i rtjs ^uv^uTtjs (Ky^j^uffius. sTrt^etxvv^ ^ cvs J 
trus uvS^^ivTros kytj^os ovvxrccj ^iuy.hm .^ u%.oi ^ioi f/.iv as rSro 
9turu Q^vffLV s^civ sTCirijaetuv. imuXi^u di cv^ « TC^juiTr} rPoHpi/ roi* 
acvru f^u^^oiro S^sjusXiu , ;(^' sTtfjyyfikuro , rm s7tiTr,^auv as 
T^ro 0^js^ouv sv^vs Kvriti sTCi^urm , uvtcuv u^uvuru Ttoitiffetv rob 
OUifAuru, 

Aliquis noftratum philoCophus librum rcripfit» de- 
monltrans , qua ratione liceat alicui non fenefcenti ma- 
nere omnino. Aliam editionem fecit d e a d w i r a- 
BiLi NON SENESCENDi ARTE, demonftrans, 
non omnem hominem poffe haud fenefcentem manere, 
fed opus effe ad id aliqua naturae connenientia. Maxi- 
mum illud e{(e , H primis alirnentis eiusmodi funda- 
menta iafta fueriat , et denunciauit , fi apti ad hoc in- 
fantes libi traderentur, fe eorum immortalia fafturum 
' corpora. gal. De Marafin. c. 2. p. 179. feq. VII. 

£^ Fvfa^ yrocB^os s^ uvuyxTjs S7roy.svov^ 

Seneftus paflio ex neceffitate fequens. 
g) M.oi^ue/u,os si-i (pS^o^dc ^uvros ffuf/.UTOS s<ni ^vj^onjrt, 

Marafmus eft corruptio viuentis corporis ex ficcita- 
te. GAL. Ib. 

^Acx"^^ X§^1 '^^*' "^"^ ^^^ ysvefftv sx fA,u\stiitjs ifftxSy rsXetsi' 
fuiivip ^i ylvs^uf ffnXv^Vv. 

Oportet oriri animalis generationem ex moUi fub- 
ftantia, eamque fub finem fieri duram. g al. ibid. 

h) 'P<V oieix , oC^id^uX/uoi xoTXot , xooruC^ot ^vynsTrror.ortS , a/T« 
«^v%^« /(«/ ffvvsg-uXyJvu ;($7 01 Xi^oi ruv lutwv uTjrsg-^uyusvot, 
i^) ro $sgi'K.x 71(^1 ro /ustuttov i>j^QV rs y^ itsgtnruyAvov y^./ 
xu^Q^uksov iov. 

Nafusacutus, oculi caui, tempora coUapfa, aures 
frigidae et contru^tue, et lobi aurium diftorti, ct culis 

circa 



VIARVM REMOTIORVM. 129 

Omnem debilicatum confluxum propterea fene£lu- 
tem p L A T o ^) efTe dicit, qui primus fenes bis 
pueros efle fcripfit. Quamuis enim hnitas fenikis 
derogari haud poflit, eft tamen infirma *). Quoplus 
obrjgefcunt minima, quae inftrumenta fenum faci- 
unt , eo plus flaccefcunt aftiones , carnes deficcan- 
tur, motusque fit inertia 0» fiquidem et vafa fan- 
guiflua denique fenibus indurantur, vti iam a ga- 
LENo^^) obferuatum eft. Eft adeoque quaedam 

pro- 

circa frotitetn licca , denfa et afpera. Ex hipp. Progn» 

GAL. De Marafm. c. 2. p. 179. VII. 

A/f Ttdt^^iS ot ys§ovtis ytvovrot^, 

In feneftutem omne coniluit , quod in natura eft in- 
firmuni et infanabile. Bis pueri fenes fiunt plato 
in AxiocHO. Cf. De Legib^ I. p, 573. 

k) ^Tyietst. yi^ovTOi , ix «'fXws' vylau^ hmvv} yoio oc.iLisy.ftfos Ir* 
^1«. Tijv ruv svs§yeiwv <x,§srrjv , fXs^Mrrj M rj rwv ys^ovrm. 

Sanitas fenis , non limpliciter fanltas. illa enim in- 
culpata eft pb aftionum robur , culpanda autem ea, 
quae fenum. ciAi*. De Sanit. Tmnd. VL 

i) Yls^ocits^o) r^ 7i§o^ecito.vros tj^ti $t]^ors§m xTtiKvrwv r^v o^yoiViov 
yiyvOfisvuiV , df n lv$^yaou x^?°^ s7tireXsvr»j , s^ dtfoc^Hvurt-* 
fov ri ^gif l<^yort^ov suvt^ ytvsrocf ro ^uov. sniTt^ksov Si xvotiff-' 
^o/usvov XK (xffoi^Hwrs^ov rs /UovoVj ua^u ^of^ §vg&ov x^otiKatoiff 
i^ ro XiiJXov uH^Jotris i^.f ffC^xXs^ov iv rous atvtjffsfftt 

Plus , quam par eft , ficcis omnibus organis fa6ii5, 
attiones in peius eunt , et macilentius tenuiusque fe 
ipfo fit animal. Plus autem exficcatura , non macilen- 
tius tantum, fed et rugofum fit , et articulus inilrmus 
in motibus. c^alek. De Marafm. 1. c. 

fCi) *Avxy)td<^ov siti 7t£Ofjy.ovri rco %f oV^ ^tj^ots^ov yivsSrotf ff(hm <xy« 
rm X r« enkor.yy(yo(, (/.ovov ,^ ocBisix v^,f rxs ^^rij^tecs fic/^ r%s 
45X5/3«?. 

Necefrarlum, fuccedente tempore, ficciora fieri fe 
ipfis non vifcera tantum , fed et arterias et venas. ib» 

Heknfir.PaheoL 1 



130 DIAETA ?ROPHYLACTICA 

prophylaxeos pars, Gerocomica'^)^ cuius finis in 
eo ponitur , vt prohibeantur fibrae cordis eo vfquc 
exficcari, vt illis a motu vitali quiefcendum fit ")♦ 
Soli diaetae illud artificiurn relinquendum eft, vi- 
dendumque, an talia adduci (anguini poffint, quae 
formam minimorum eiementorum mutare, et ae- 
qualem iliis vim conciliare ad humores mouendos 
vaieant *»). Pharmaca fane ad feneftutem nihil 

faci- 

*) Veteres et omnetn vi6lus rationem bene defcripferunt, 
et maxiine eam, quae aetati cuiusque hominis confen^ 
tanea eft, in qua haud vltima pars erat, docere, 
quid feni faciendum vel fugiendum fit, vt feneftus, 
ni prorfum auertatur, faltem leniatur. Hinc paffim 
apud philofophos haud leuia praecepta legas , quae ex 
natura depromta videntur , apud medicos , quae vfu et 
experientia comprobata nouerant , ideoque quam dili- 
gentiffime commendabant. In eo folo deliquiffe pu- 
tandi funt , quod interdum explicent , quae fola obfer- 
uatione conftant. G. 

Vl) KcoXvffxf irimv3rr,y(itj c^o^^ori^ov rx o/u.oio^t^ij- 

Impedire , ne deficcentur nimium iimilares partes. 
ibid. 

■ Tov <5V r« y^^^us /u,u^uitm.ov u^vvccrov (J>;V« xxrxXvcrotf , /3oj;- 
^'ei^cif oi , ws (Tti TtXaTov sxrK^eiViXj , ivvxrov , noc/ roys yrj^O' 
^o^uiy.ov ovouu^o/ut.tvov /u!^os rvs tur^iKi^s t2t' Ir^, CKOTtov s-xov^y 
in'<^«^oif v^ oioLtuxXveiv us oiov rs , y.^ iyj^ocv^mKi ra ffu)/ux 
r^s xuffi(a.s as roff^rov ^ cos ivt^ySv nort nuiffu^aj, 

Seneftutis marcorem impoffibile eft foluere , iuuari 
autem , vt in longum differatur , poteft , et haec qui- 
dem fomenta fenibus parans medicinae pars iila eft, 
quae fcopum habet fiftere et cohibere , quantum pofft- 
bile , ne deficcetur corpus cordis in tantum, vt labo- 
rare definat. gal. De Marafino, c. 6.p. 186. 

o) 'Er/^ay tvB^Syxf ^otx.^u)ffiv ocvuXcyus Vfftjv xocru ivm/uiVy itrus 
fitv /uovus xyf/jiov rs }[Cf.} ocQ^3ru^rov (pvffsus Sv/uiJi^yviuu s/uy/vt. 

Aliam indere elementarem conftitutionem conueni- 
enter aequalem ad vires. Sic forte tantum feneftutis 
expers et incorruptibile naturae aedilicium maneret. 

GAL. ib. 



VIARVM REMOTIORVM. I31 

faciunt p). Hanc non tam annis, quam viribus 
metimun Quapropter erunt, qui citius tardiusque 
confenefcunt, vti vel naturae vis nafcentibus indi- 
ta,:vel diaeta, vel morbus, vel turbulenta vita, 
vnum alterumue fieri permitcit ^). Illos autem 
fero mori fcribit galenvs, qui, praeftantiffimo 
robore natl, fibi folis viuere, eta pubiicis nego- 
tiis abeiTe po0rnt Ot quam fene£lutem , otio acqui- 
rendam, nemo fapientum optabiie quid efle puta- 
uerit. Ex homero curam corporis fenilis addu- 
cit GALENvs, et omnium caulTarum bonum ordi- 
nem, niaxime quietem et balnea '), laudat, quae ad 

I z emol- 

ysyovus srtj , i^ xgor&vuv tKr^ta %ff^«^ , xuTwysXx^os i^tv. 

Audiui, TiBERivM quondam Caefarem dixiffe, 
quod vir fexaginta annos natus , praebens ihedico ma- 
num, ridiculus lit. plvtarch. Pra£c. Sanit. p. 13^. 

fij) 'H H^oiCis Ir* ^t' t]v if^/ yt}^u/u(,sv oe./h.of iv ocl^ta ;^|?ovy iv^wixi" 
rspov ti o\j/i6Ctrs^oy , us xv t[«f (^vffsus i'x'^y.iv i^ ^§X^^ ^/ ^i^t» 
rvjhviuLocros 7] ^tuirocv h veffits ij 0^§ovTi^oiS h rt TQiiiTOv , ^jj«y- 
S^hrss (x.ysr^6rs^ov y rv^^/usv, 

Temperamentum eft, per quod et fenefcimus , alius 
alio tenipore , et citius , et ferius , vti naturae quid 
habemus ab initio, vel difpofitionis , vel diaetam, vel 
morbos , vel curas , vel aliquid fimile , immoderatius 
exficcati , nafti fuerimus. g a l. De Sanit. Tuend, V, 

t) ''Oicui ocv ris (X^tTtjS rvxp^v mt^ocifKiviis rs &u)fJcocT05 , x^oXfiO» 
pr/ffocs tx^dvruv ruv xuroi filov m ro hoivov tj-vyrsXJvruv , iotvr^ 
fULOvti {ticets , y,-^rs veo^^ffecs fic^rs (KTSO^avm V/ucfr^ot^sv t« //.ijHtg-s 
^oop« r^^s ^oiyjSt 

Vti aliquis optimam nadus conilitutionem corporis, 
fecedens ab oninibus (negotiis), quae per vitam in 
communem vfum fufcipiuntur, iibi foli vixerit, nec ae« 
grotabit, nec morietur ante fumraum tempus vitae» 
GAL. Ib. I. 

S) KwXv<rot/ f/Jv ro ytiqus «^vvurov , iTeiym oi ro rocxos xvrS A'« 
vxrov., soixs roivvy ' OfATj^oSj eiTriiP rt ff^ e6?hOp t^j T^ro fA.otvri" 
xws 7CS£i rwv yspQvriAiv \ 

sTtm 



133 D I A E T A P R O P H Y L A C T I C A 

emolliendam rigidara fibram plurimum confe- 
runt ^). Molles cibi ") funto; lac forte proficuum 
fuerit , cuius vfu aiiquis penes o a l e n v m ad 
fummani fene£l:utem eue6tus eft, dum alter imi* 
taturus noxam abinde paffus fuit^). Abftinent 

tia 

sv^sjusvoif lUoikoiKws 5 oTx iiKt! sg-i ye^oif^oov. 

Yioc^ yup ro X^rgov ^ roov vyoxtvovrwv l^iy i(gt/ ^ jumXux^ ' x&tr^ 
y^ i)7tvo9 ^ r, ^i rgoQ^v TH^wrfi a^ fAccki.^u. y.ovvi yoc^ clvrn 
/uhos yivsroij rm r^s^^dyJvm crw^(kroi^v. 

Itnpedire quidem reneftutem impoITibile , continere 
autem celeritatem elus , poflibile videtur. Propterea 
HOMERVS, fi quid vnquam , hoc poetice de fenibus.* 

— — Inde lauetur edatqiie , 

MolUter atque cubet , Jhnbus lex cmuenit ifta. 

Nam balneum ex humeftantibus eft, et cubatio, et 
fomnus 5 viftus autem pi imum et maxime : Solus enim 
illeparsfit nutriti corporis. gal. De Marafm. c. 5, 
p. 184- 

^t) \>o(,\ocveiov C^xivsrou ivoi^yus vy^uivm rxs >i6irt^ijgocju.sviis , ws 

sve^iv fTti rs rwv o^oi7rQ§f]ax.vrwv. sv rjXiia ^e^ivw Ij i^ xl^ws 

C7I0TXV yvjixvusotfjtsvwv i] iyKocvB^ivrwv ^'eccffoi^oif T^ms yxfi 

. uTcavrocSj iri rs «005 <»vro7s %aoi ^t^w^as etaiv, vy^xs a^ w.^i^is 

xoc^i^^yjfft f{gc/ s^yx^erocf. 

Balneum videtur efiicaciter humeftare deficcatoSj 
vti licet penes viatores, inque fole aeftiuo aut ab'o mo- 
do exercitatos aut adiiftos videre. Hos enim omnes, 
et praeterea , quotqiiot fiticulofi funt , humidos et fiti 
vacuos fiftit atque efiicit. gal. De San. Tucnd.ll. 

u) M>;Jf'v Tw ysgovrt npoaQ^sfjeSrocj 'nc/c'xy%vfjcov .^ sfxQ^^irTSTCt^ yoio 
ii civrwv tjrru^ rt tf^) GTtkrjv ticf.) vs(^^oi- Kxvrlv^sv 01 ^i v^e- 
(Jtw7iv , 01 ai XiB^iwtJt. 

Nihil feni offerendum fpifil fucci : infarciuntur enim 
ex his hepar , et fplen , et renes. Quare exinde qui- 
dam hydropici fiunt, quidam calculos gignunt. gal. 
Ib. V. 

x) Ts^ovrxrivu ytw^iyty.ov t'yvwfA.tv ., in] nknw § fiiwauvroc xetr 
xy^Qv , <fi ro TfXfiov rijs r^o(pr]s utyaov ijv yecKai.^ Tcore fA.iv oc^tk 
^^fiy.y.<krwv iv xvrw ^iocp-§txoyJvwVy d7k.oc r^rovyt ris y.iy.-t](ju,- 

fjcevos 



VIARVM REMOTIOkVM. I33 

tia^) fenibus prodefl; vina hos iuuant veterana *). 
Nocec venus «). Licet autem quies fenetlutis fo- 
nientum fit; oportet tamen et iilos conuenienter 
moueri , aut fricari ^). Cute enim a friftionibus 
caiente, au£^or^eft galenvs, tonum vitalem 
fufcitari , et nutritionem , calore vitaii aufto, iuua- 
ri , vc multos tabidorum hoc auxilio carnibus reple- 
uerit. 

/usvos diix TtotyrQS %fi\o(,^7] , l^u^Cvtro yoc^ xvraj ro s^OjUU rl^s yx' 
^§0? i\cf^ y.srx. rocvrx ro ^iiiov vTroxoyi^^iov ererJtro. 

Senem quendara agricolrim nouimus , qui plnsannos 
centum vixerat ruri, cui plurimum alimentum erat lac, 
aliquando panis micis illi intritis, fed illum aliquis imi- 
tatus, penitus iaefus eft. ,Grauatam enim illi fuit os 
ventricuii , et abinde dextrum hypochondrium iUi tu- 
mefaftum fuit. galen. Ib. . 

y) Ti^ovrss fv(pooorurov vfj^dijv (^sgfsct, 

Senes facile ieiunium ferunt hipp.v4/)^. Se6l. L 13. 

Z} Oivov y^irqim 'rc(J>.\oi.m^kvru Ttivetv "x^fjri r^.s Tr^sajivrxs. 

Yina mediocriter vetufta Uibere decet fenes. GA- 

LEN. Ib 

a) Td a dc^^o^iaiu yJvtjs r^s rcov uxya^ovroov jjXixius ii-ivy ruis 
oi Tc^oi^sv ^cf^ OTTi^sv ^7uyJuts i aei '^oXvos crts^yof.ivetv. 

Ven&rea faltim vej^etae aetatis hominum funt : Quae 
ante et poft aetates funt, generare haud debent. gal. 
Ihid. il. 

b) b^krjrvj ot ys^ovrss xSiv fjrrov rwv vsujv as xivriGiv aym ro cw- 
y.u ys^ovrm i^ets x>^Yi^ci 'KuvrsXxs ^t7vx,iois ^ V t^i^is s^Ksyei- 
^ao-ci rov ^cortxov rovov <Kvru)v tfcc/ ^s^fiuivscu ru yir^iu , rviv 
J"' uvik^orjiv sV7tSTS'Ts^v.v soyuCsrm '^o^ rr,v ^^s^iv sroiyors^uv, 
%rco ^iuiroojusvoi Tto^ot rcov ur§o(pxvr(DV sffugnw^nGotv. 

Debent fenes non minus , quam iuuenes ad motum 
ducere corpora. Senum nemo proficit perfefte quie- 
tus. Friftio excitat vitalem tonum eorum , et calefa-< 
cit mediocriter. Hinc applicationem alimenti facilio- 
rem eijficit , et nutritionem promtiorem. Ita guberna- 
ti mniti tabidorum carne repleti fuerunt. gal. Ib. V- 



nAAAIO- 



134 - ^ Msi c^ 

nAAAIOAOriAS THEPvAPIAE 

SPECIMEN Vir. 
DE TEMPORE IN MORBIS. 



CVRA CORPORIS EXQVISITISSIMAM 

TEMPQPxIS PvATlONEM FOSTVLAT, 

Qaam m aeternae felidtatis confeeutione haben* 
dam temporis rationem facra oracula praeci- 
piunc'*>^ illam negotia quaeuis domeftica aeque ac 
pubiica > quotquat eorum prudente animi deftina- 
tione fufcipiuntur, niii a fcopo aberrare velit, qul 
facit> pariter poftulant. Omne enim, quam mini- 
mum fuerit , opus , multo roagis , quod arduum et 
inagnacontentionegerendum, per fuccefiiones na- 
turali nexu iunftas ita decurrit, vt fint eius momen- 
ta, quae prxmo, fint, quae propiore huic loco, 
fint . quae vltimo et ad fcopum propius attinente, 
expediri oporteat, veluti leges vnicuique arci ac 
difciplinae familiares, fcientia ac rerum vfu com- 

proba- 

Tempus infpicientes. Rom. XIII. ii.' 

T^ xxt^w oaXfvovTss. 

Tempori inferuientes. Rom. XIL'ii.' 

Eiocyo^u^Q^tvot Tov xeci£ov, 

Ex tempore lucrum capientes. Eph. V. i^. et Co» 
loff. IV. 5. 



DE TEMPORE IN MORBIS. I35 

probatae, id exigunt ^). Quae cum ita fint, vt 
quiiibec, in facultacum vitae beatitudinem faclenti- 
um et extra hominem pofitarum acquifitione, ma- 
gna cura et folicitudine fupelle6tilern naturae operi 
accommodet, quo maiore circumfpeftione ac pro- 
uidentia fufcipiendae, maturiore confilio exfequen- 
dae erunt, quae internam, propter quam reliqua 
omnia fiunt, hominis fecuritatem ac tranquiilitatem, 
refpiciunt expeditiones ? Cum enim nemo facile 
inueniatur^quin fanitatis praefentis conferuationem, 
amiflae recuperationem, omni rerum lucro pluris 

I 4 fit 

b) Kuroc rs voiVTttjyiocv tfOCf KaLr oiTio^oyJocv p^) sv 7ro\XoTi uXXois 
rv.i ivX^^yiiitis , xuvQyi lic^ ro^vco x^Vf^^^^ 5 K9^/ ^axftvrp ^ v^ 
^»^y.7} , >i3c/ rivt jr^ouywyict) Ksno^^iVfAsvw, K«/ fA^v tocrfiJifjv 
ccc-itijrcos ivotjcro/u.!)/ fx^ffoiv. 

In architeftura nauium , aedium ftruftura, et in 
multis aliis ligneae fabricae negotiis regiila et torno 
opus eft, et amuffi circino, efc perpendiculo , et vefte 
ad ligna regenda commodo. Similiter inueniemus me. 
dicinam fefe habere. PLAToinpHiLEBo, p. 90. 

X«j; ywo ht/uxi ru, B^fyJ^ktoi ro7s limsoy^y](!6(.atv layy^ioi. TTfiOxoCm 
rufiff^^Xyjcr^roc^ '*i^ rfjv r^oTrlv ro7s cy.cici^scriv , h /usXXsi ri rwv 
£■}/ dvTo7s oty.o^oyxyJvcov rs f{cc/ mjyvvyhctiv d^C^uXes yivyjcfxi^a^, 

Oportet enim arbitror) fundamenta aedes ftruenti- 
bus folida ante fterni, et carinam nauibus , fi quid eo- 
rum , quae ab iis exftrufta vel compafta funt, exquifi- 
tum fieri debet (IALEN. Method, Medendi 11. 7. pag. 
48.T.X. 

"Oixiocv KurcxffKfvu^oysvos rts xx dyvoel ^tjiraS-ev^ i^ (Ls *r^w- 
T» Xf >; ^i^ocj ru ^sysXix ru>v ro/^wv , x^ cus sn uvro7s 7^} 
uKkiveiS syetpocj rxs rotx^s .^ x^ u>s Kuru rlr qv -niilc/.&f^ rm 
C£io<^ijv , ^y cus 3-v£us Tj" ;(«/ Srv§i^ttS , sxocg-ov re ruv lOO^biv 
fiis^uJv rys otxtus , iv oixeno rc^^c^ X^§h' 

Domum exftrufturus non ignorat quidem , nec, fun- 
dame-ntaprimum iacienda effe murorum, nec, fuper 
his ad perpendiculum erigendos efie parietes, nec com- 
pingendum effe faftigium, nec ianuas feneftrasque, et 
fmgulas alias domus partes , fuo quamuis ordiriandas 
efie loco. OAL. Ib. VI. 3. p. 132, 



136 DE TEMPORE IN MORBIS. 

fit faaurusO-» neminem etiam fore arbitror, qui 
vilibi plus difpendii aut commodi in temporum ad- 
miniftratione t quam, vbi de corio humano luditur, 
cfle exiftimet. Soli famae et vitae , illi perpetuae, 
huic breui ac fluxili, datum eft, ferael interire pof- 
fe. Omnium felicitatum iafturae habent , de quo 
farciri poffint ; At vero quae vtramque hominis par- 
tem fpeftant profperitas , focordia neglefta aut erro- 
re peffumdata, nunquam recuperabitur , cum ex- 
perimencorom finifter euentus nouo tentamine cor- 
rigi haud poffir, Quapropter reSe quidem arbi-^ 
tror, artem, grauiffimo huic labori dedicatam, me' 
dkmam ■ breuis temporis operam ^\ ipfaque eius, 
quae infumi poffunt, tmpora vehdjfima ^) dida 
fuiife, Quo breuiora ergo func temporum momen* 
ta- quae ad faiucem hornini procurandam faciunt, 
eo maiori cura atque follicitudine obferuanda funt 
eadem/); ne quid negligatur eorum . quae fieri 
oportetjue etiam praecoci coniiiio aliquid agendum 

fufci- 

C) nXK(r«oV«ro« , %Ti^ nkuTis ciiici xsxrtjxs. xx kv ot iyiulvQVTH 
vm xx/uvQvrm fcXnaiorsQoi uv ftt](^a,v , ftns() v vyietee. TrXeto-* 
vof K^iov xrij/uo^ fj ru. ns xx/uvovros %f V/t^^Tfif J « ris yoc^ y og-ii 
ix^ Tf^^orifitfjffefsy iyiocLvnv , oktyov xmrri y.hos vqyvQiov , /e^^X- 
y^iiv t/ T« (iocaiXiws tS (msyiiXx 'x.Qri/iKJc.ra. nsxtij fA.hos vovefv. 

Dxtiffimus, qui pluris aeftimiinda poffidet. Nonne 
valentes aegrotantibus locupletiores erunt, fiquidem 
fanitas maiore in pretio habenda poffeiTio, quam aegro- 
tantis opes? Nemo enim eft, quin praeoptabit vaiere, 
parum poifidens argenti, potius, quam regis magni 
pecunias lucratus aegrotare. Auftor eryxjae apud 

PLATONEM. 
d) 'H tVT^ixtj oXiydxoct^QS, 

IVIedicina breuis temporis negotium. hipp, De Lo€, 
in Hom. 

Tempora velociffmia. hipp. Praedi^. II, 

f ) Kai^o(^>v\oix>jffou , xxt^ov iTrfrtj^vffoct. 

Tempori animumaduertere, tempus obferuare. he« 
SYC H. Lexic, 



DE TEMPORE IN MORBIS, I37 

fufcipiatur ante , quam res id exigit s). Vti enim 
natura ipfa inftar opificis et magiftri , artis gnari *), 
corpus fedulo curat , fiquidem fpontanei morborura 
decurfus ciare docent, in fingulis eorum aetatibus 
fingulas mutationes , verfus faiutem dire£las , appo- 
fite fieri ; ita ad normam iiiius principii a£liones fuas 
fapiens componit medicus, cuius in transducen- 
doO per fua tempora morbo follertia ipfaque me- 
dicina, reriim domejlicarum intra aegrotim qtiaedam 
velup eji adminiftratio ''), 

TEMPORIS SIGNIFICATVS IN MOR- 

BO VAPvlVS. 

Tempus in morbis vario fenfu acceptum pe- 
nes antiquos efie legimus. Enimuero vna eadem- 
que fignificatus ifi:ius ratio q^q ex natura morborum 
nequit. Tocius jjjorbi duratio et negocii falutis ad 
finem deduftio tempus efl; omnibus morbis commu- 
ne O^ dum ab inuafionis tempore ad fineqi vique 

I 5 vis 

Nihil fugitiuo oculo infpiciendum , nihil temere; 
Hipp. Epidem. VII. 

h) '0«v S7iiv..i&§yos rs JiOf) rexvhtis v ^vV/?. 

Inftar opificis et artiiicis , natura. qal. Metk Mg" 

dendi III. I. p. 54. 

Sanatio eft quaedam condu6;io, qal,. Ihid, 

Adminiftratio rei domefticae penes aegrotum, hipp. 

Bpi^. VI. Sea. 2. p. 8o3,T.I. 

1) '0< oX« tS yo(t7iii/aO(.rQS itoct^Qi. 

Communia totius morbi tempora, galen, L, De 

Totius Morbi Tempor. c. J, p. 3Q4. T, VI]. *) 

*) Docuit haec omnia fcitu perneceffaria do6le atqae ap- 

pofite GALENVS, quem iegifte poenitebit neminem. 

Magua certe temporum vis eft ec ad cognofcendum 

inorbi 



138 HE TEMPORE IN MOR^IS, 

vis vitae , veluti via quadam regia , procedit **), ce- 
leriori tardioriue decurfu , vti vel caufla mouenda 
pius minusue refiftit . vel virtus ipfa viget aut flac- 
cet ^*). Proinde temporis iftius follers obferuatio, 
methodus et veluti viarum re£ita ratio appellatur ^. 
Cum autem morbi haud pauci, interea dum decur- 
runt, exacerbentur faepius> iterum quiefcant, illi- 
usque confliftus quaedam pecuh'aris fit duratio, /)tf- 
roxjifmorum nomine ceiebrata, horum etiam pro- 

grefllis 

morbi initlum, et ad diiadicandum decurfum ac euen- 
turn , eaque de re (puto) faftum efle , vt multi recen- 
tiorum plura veterum placita, v. c. ordinem dierum de- 
cretoriorum, recidiuas, nifi rite eueniant morborum 
ftadia rel. praefrafte negent. Accedit , qucd nemo fe- 
liciter mederi morbis poteft, fine hac temporum cogni- 
tione , nam quae , incipiente morbo , conueniunt, non 
item conueniunt fub augmento , ftatu vel fine. G. 

m) 'H l?r< rus ixcas 0^0 s. 

Via ad curationes. gal. Metb. Med. Wllll. 8- pag. 

n) "H usys^os voc^Mftros ? ^io/uvv ^vvtcficews «Vx«y ^iocyiyuery.etVy 
7J rvv y.sXkiiiTuy uKuriv 7t§oyi.vu)Cxay' y^) y-vv ocvsv rtjs rZv r^mv 
TXTuv ax^ifiSs ^ioiyvuffsios , ^h ivj^fxsrot* ns^i Ciarr,§iu.s xeliv 
ivvccrov sifv^eTv ^ & y.wXkov ?/, si (po^riov ris txxvos %oy.iC^etv 
sffoiro , %a)f <V T^ y^ t;}v ^oo/utjv iJivoif tS uv^^mtch , i{Of.f T© 
fjLsys^os rx (po^rla , act.) ro y.rjxos rijs 0()S. 

Et magnitudinem morbi, et robur virtutis adfuefcen- 
dum eft difcere , et id , quod in morbo fummum erit, 
praenofcendum. Et quidem fine horum trium exquifi- 
ta cognitione non fperandum, circa falutem aliquid 
pofie inueniri, non plus quis intclUgat, vtrum aliquis 
onus aptus fit ferre, ^nifi et robur hominis fciat , et 
oneris magnitudinem , et duratronem viae. gal. De 
G7/^>. 111. 4. p 432. T. Vlll. 

o) Defcribitur ab hippocu. methodus ^ quod fit lyos f^o^) 
rwv oo^us sxovrwv S'oxiy.ocffitj , i^j/ rcov jurj txoyTtov sXsy^os. 

Via, et re^iie Me habentium rerum exploratio, et 
non ita k^(e habentium correftio. Epid. VI. Seft. IIL 
p. 805. T. I. ed. L/W. 

JVlf3'' ojcv , iv iifii' Tco xuy c^ov. 

Methodus, quod in pecto viae eft. HESYCH.Lexic. 



DE TEMPORE IN MORBTS. 139 

grelTus tempusdicitur p), Deinde omnes in morbo 
fingulares euentus , qui aegroti praefentem flatum 
quocunque modo inuertunt, tempora audiunt ^), 
niaxime autem temporis nomine infignitur ilia mor- 
biaetasy qua, quod mouendum erat, vi vitae fu- 
peratur atque maturefcit *'). Senfu magis ad praxin 
accommodato, ab illa, qua quid fieri vel expeftari 
oportet, opportunitate tempus a platone^) 
definitur, cuius momentum in ordinatis rerum fuc- 
ceffionibus quaerendum fit *). Haec eft illa h-mtf^^cc^ 
qua ad auxiliorum aegris ferendorum adhlbitionera 
in morbis deftinamur «)• Enimuero in medicorurn 
arbitrio pofitum haud eft, quandocunque vefint, 
agere , fed circumfpicienda illis , et ex natura mor- 
bi arripienda erie occafio *). Nulia fane eft morbi 

parti- 

P) *0< rtov Iv fAi^& viiifZv xxi^ot. 

Morborum per partes tempora. d Ai.. fingulari iibro 
hunc titulum habente. 

q) *A< /MfrajGoXoc/ (pvXoiKrecif, 

Mutationes funt obferuandae. hipp. Epid. VI. Scft- 
III.p. 805. T.I. 

Sanatio tempore iit , fed magis opportunitate. hipp. 
De Vet. Medicina. 
r) Yiuifos ;tf cv-8 dnfAV ^§of 'Po ffV/u(pspov. 

Maturitas , temporis fummum , ad vtilis confecutioa 
nem. Auft. Defiuitionum apud platonem. 

S) Viuioos , Iv ^ aKurov fTeiTtjafiov Wa3"«j/ , l; noil^fToct. 

Tempus eft , in quo commodum pati aut facere. IK 

t) 'Evxxi§tx , %f ov« iTrirxits sv d) %^jj xxd-eiv v Tcoiijffen, 

Temporis opportunitas , eft ordo, fecundum quem 
conuenit pati aut agere. Ibid. 

U) Yl^off^xuv x^°^°^ ? ^^^f k '"'* ^otjB^n/uurcc ffxoTrx/utS^cc, 

Conueniens tempus , fecundum quod de auxiliis me- 
ditamur. gal. De Tempor. imMorb. c. i. p. 292. 
x) T^? tlUs i7riffKs4^o(^ Koct^ss , uvciynmss VTrpt^^^ojTfltf «V_ rtiv rm 
t^oijS^ij/ucitctiv sv§sfftv. 

Propria (vnicuique morbo) infpicienda funt tempora, 
neceflaria ad auxiiiorum inueationem, QjM^^De Toms' 
Morbi Tmpr. c. 7. p. 311, 



140 PE TEMPORE IN MORBIS. 

particula , cui non fua attemperanda confilia >) fint 
quam curiofiffime , iliud puta durationis, quae ae-^ 
gritudinibus data eft, pundum, in quo vis vit^7 
quae natura eft, determinatum aliquod per leges 
praeftabilitas opus fuperandae cauffae morbificae 
ijratia in fe fufcipit , motibus ordinatis et ferie con- 
nexa contingentibus ^). In ifta temporum vfurpa- 
tione confiftit medici rationalis prouidentia «) , qua 
ille a ftupido empirico diftat, et cuius minifterio ad- 
iutus fupelieftilem ita ordinat, quo adfint in eius 
mente fingula , quae fingulis morbi euentibus muta- 
tionibusque feu temporibus refpondent, quod ttj^c- 
TFocpoiaMvd^siv et Tjg^jSaAiuffa^of/ appofite omnino a 

graecis 

Csios. 

Diftinguenda funt tempora propter auxiliorum tem- 
peftiuum vfum. GAL. De Tempor. in Morh. c. 6. p.ip^. 
K«<f5v rt]s ^oascos t« ^oQ^i]y.a.ros ^«X/r« <pvKv.mSi<A\, 

Tempus , quo forbitio danda eft , obferuari oportet 
HiPP. /)^ Vitt. Acut. §. 10. p. 276. II. 

2J) Ttra,yykvov rl ;^f ^y.a IrtV >' ^lais , xxTrsiiciv x^otrrl rvs vXTjSy 
uyoiXoytuts riertv ev^tfffiiyoiis v^ nsgio^ots rsT»yfAiVMts (x,i xivrj^JtiS 



ccvrrjs yivovrotj. 



Ordinatum quoddam negotium eft natura , et poft- 
quam fuperauerit materiam (morbificam), determinata 
paritate et certis circuitibus motus eius fmnt. gal. 
De Dieb. Crit. II. 2. p. 475- T. VIII. 

'Q^iffyJvoe^ ygif rsrotyyJvou Affi rtjs (pvfffus tct xiv^crsts, 'oruv 
iv^wg-fi rs y^ xpotrTJ rijs vXtjs , ff^Cf toTs oixsiois Xoyots ivs^ypf 
oco^tTOt ^i yj} 'd^rotxrot , r^) ^idi rSro ciyyu^ot , x^um^svfjs. 

Defmiti^et ordinati funt naturae motus, fi valet, et 
materia morbifica fuperior eft , et familiaribus fibi ie- 
gibus agit: Sed indefiniti funt, et inordinati, et pro- 
pterea obfcuri, fi fuperetur. gal. De Cri/ib. Ul. c. 
10. p. 442. T. Vlll. 

a) Tov tyjrolv ^QXiet txot u^tTOV mut^ Tt^ovoiotv ffctrtjdevstv. 

Optimus miiii videtur medicus, qui prouidentiae ftu- 
det. Hipp. Prognoft. ^- ^* P- 447- f . 1. 



PE TEMPORE IN M R B I S. I41 

graecis medicis paflim dicitilr ^). Nihil fane in ad- 
miniilrationibus medicis vnquam^ nifi re6}o tempo- 
re oblatum, iuuac ^j, quod poetae etiam ita vi- 
funi eft: 

Temporis ars medkmafere efl, data tempo* 
re profunt, 
Et data non apto tempore vina nocent *). 

Ex opportunitatiss qua quid efficaciter agenduni 
fufcipi poffit . confecutione fluunt agendorum mu- 
tuae fucceffiones ^^), ordinem puta, qui confulta- 
tione antea, quam facias ^), et reftae rationis exer- 
citio/) ftabilicur. ImpolTibile fane eft, ex pla- 
TONIS5) fententia, rei variabili iimpiex ec con^ 

ftans 

b) Ti§ovQ ei^ u^ y fi^i^oc ncK^x Toii' EWtjffiv sg-tv Ittc r^ (p^ovrtm 
^siv rivos i/ Tt^OTtpi^otrjKSva.^etv d& ro av^(ps^o^v.rjov , Xsyousvov i 
oc/^c* >^ ro TC^ovoix rov KOfjy.QV otaiy.a^oij , rsro ^rj ro tfq* 
T^^Hv^-tirov TTj/o^A^^ua, 

pRoviDERE, verbum apud Graecos eft, curam 
gerere et praeparare ad rem vtilia^ fignificans, liquidem 
et mundum prouidentia regi tritum illud eft, quod dici 
folet. G A L. Comm. in Prognoft. h i p p. 

C) T« y^h yoig d(ps\t}Coi,yroi 5 tw q§^u)S Tr^offivsx^vv^f dCpsXjfaxv. 

Quaeiuuant, eo, quod refto tempore obiata fue- 
rint, iuuant. hipp. De Arte §. 7. p. 5. T. L 
*) oviD. Remed. Amor. v. 131, 

d) lioc^ts i§yoc(jiocs, Ojuotorvs ruov Tigos oc/^ijXoi ■jrocvrcov ^ovrccv. 

Ordo negotii eft conuenientia eorum, quae fiunt, 
inter fe. Aud. Definition. ap. p L a t o n e m. 

e) "Ev/u^^Xsvcts Teu^ccivscis tf^o ^^ci^soos rivoc oet rgoTtov 'Tt^urrtiVc 

Confultatio, eftmeditatio, aiite quam facias, qua 
ratione faciendum fit. fbid. 

f ) YvfAvuCsiv rov XoytdfJLQv. 

Ratio exercenda eft. G al. De Loc. AffeSL II. t. paff„ 

401. T. \n. ^ ^ ^ ^ j\ ' "^ 

g^ ^ /K^vvocrov sv sx^iv Ttoos tcc ymsTtors ocTtXoi y ro otoiitotvros yi- 
yvofjcsvov ocifXxv. tar^os iut/^:^cov VTto/uvtjjUocrx ypocd^stVj in uy roK- 
fA.ii<j!isv u?h>oc VTfori^s^ce^ ^ iv/u/ioc4vovru)v oc^cov fisXrtovm ro7s 
7i'A/uviiO'i iiu Ttvsvy.cKru Ijrt y^ U%,q Tto^aA njv iXTriiot, rm sk 



143 DE TEMPORE IN MORBIS* 

ftans confilium deftinari poffe. qui ridiculum exifti- 
mat fore medicum, fi fentenciam , a principio mor- 
bi latam , obftinato animo feruare , nec voluntatem 
contingentibus accommodare velit. Abfit in tanti 
momenti negotio incempeftiua temeritas '')> fed 
generalis galeni lex: Qmlts morhiis^ qua vi 
vitae-, qtio tempore fit fuflinendtis ^ videndum, omni- 
um arcem facientium animis infcripta efto. Ne au- 
tem aliquid omififfe videar eorum , quae ad tem- 
poris rationem in morborum cura habendam fpe- 
dant, illud etiam addendum effeputo» praeter illa 
quae morbi decurfum emetiuntur tempora . ad vitae 
etiam humanae ec annorum aetates, vtpote quae 

morbi 

Aios sTi^us ftas rZv ^ioB^otuv ytvsafott. x»grs§bjv o ocv ^yoTro 
^etv juri ix^xivav ru U^^oiix Tior^ vOjUoS^trijBstrot , ju^rs xvrov 
ftooffrdcrroroc ot/^u ^ /ui^rs rov xu/uvorot Vn^x ro\/u,iuvru, ^u£oc 
*roi y^x^pivru ^§^v ^ us rxvru^ ovru txr^ixx i^of^ vymvxy rd 
^i irS^as yiyvofxtvu^ voffia^tj rs f^) ix svrexvx, fj it«iv ro rotx- 
Tov svys sitLzrjiuy] iv/Ufiodvov f(^/ xkti^n rs^v^j jts^i xirxvru, nuv» 
'runuci yiXcDs uv 6 /usyi^os yiyvoiro. 

Impoffibiie eft bene fefe habere ad res nunquam vni- 
fortnes rera femper inuariabilem. Medlcus , qui fe- 
cum ftatuit conlilia fcribere , nec animo fecum reputa- 
re, qua ratione his alia fubiungenda iint, dum alia et 
meliora aegris eueniunt , ob ventos , aut quid aliud, 
praeter fpem dei voluntate aliter, quaui confuetum oft, 
fieri. Obftinatum etiam, fi fe putet oportere e{{e, 
nec difcedendum a priuiis ante ordinatis , nifi alia ipfe 
imperet, nec ab aegro alia praetcr folita obferuari tam 
curatiua, quam diaetetica , quae vero aiiter accidant, 
noxia et praeter artem. An potius quicquid eiusuio- 
di circa fcientiam artemque veram accidit, omnibus 
fane magno rifui erit. plato in Politico, p. 185. 

h) M^ nx^x Hxi^ov notstiv. 

Nihil praeter tempus agendum. h ipp^ De Vl5i. Acut. 

i) "Aft^ifiuiS ^ox^{'^ot^ -i nv/y^lxov vo7niux^ inifKir.y] ^itifAfi ^vvocfAsuiSy 
iv nlxxif ;tf 0J'W ^nviyxav ixxvov, 

Curioiiflima conie6tura inteliigendum , qualis mor- 
bus, quo robore virtutis , intra quod tempus, transdu- 
ci fit coinmodus. GAL. De Crijib. liJI. j. p. 469. 



DE TEMPORE IN MORBIS. I43 

morbi indolem fimulque medici confiiia haud pa- 
rum mutare polTunt, refpici oportere. Non iliud 
nunc innuo, quod a fcopo alienum foret, qua racio^ 
neniorbi aetatibus humanis annique temporibus ad- 
di6ti fint fed illud volo, plurimum interefle, cum 
quo aegroto rem habeas , 

Maturufne fenex , an adhuc fiorente iuuenta 

Feriiidus\ *) 
qua etiam tempejiate aerisque te??2perie **) morbo- 
rum cura fufcipiatur , eo inagis, cum ipforum mor- 
borum duratio ab rebus circumftancibus pendeat, 
Obferuandae proinde erunt fedulo illae mutationes 
in morbis , quae ab annorum vigore vel marcore 
pendent> Facilius quidem morbos. ob vim vitae 
magnam *), quodque heroica auxilia fortius fufti- 
nent^), ferunt iuuenes, verum et flaccidae aetati 
fua eft commoditas, fiquidem illa ob refraenatum 
fanguinis atque humorum impetum ex acutis euadit 

felici- 

*^ HOR. D^ Arte Poet. v. I15. 

**) Mire falluntar medici, qui, pofthabita efc negle6ta fa- 
niori difciplina, uiaximeque difFerentiis iftis, putant 
fatis effe , nofTe remedia qualiacunque. Mutant enijii 
identidem iftae iudicium prudentis medici , efe aiia me- 
dicina eft aeftate , alia bieme , alia in iuuene , alia in 
fene, alia, fi fimplex morbus eft, alia ft complicatus 
vel epidemicus. Obferuatoris praeclarieft, haec pe- 
nitius inda^are , empirici vero , crepare medicamen- 
ta. G. " 

Obferuanda eft propria vnicixique aetati temperks," 
ciALEN. Method. Curand, VIII. i. p. 179. T,X. 

'H T^ voffhros '^"KiHioc ri i^ (pixrts ^sfioctxcoc trfjv iXfe/^u. 

Aegri aetas et natura obiirmat fiduciam. galen^ 
Therapeut. ad GL avconem L i .p. 344. T. X, 
1) Tc6 J^ oisoc noi^scc (pXsl^orofAfjcets , tjv s<^v^ov (poicvffrtxf ra vocn^' 
/uoc >iai) 01 sxovrts un/uci^uct rv "^Xtxij] , >^ (^^y-V nu^vj dvrots^ 

In acutis paffionibus vena fecanda) ii validus morbus, 
' et qui eum liabent , adoleuerint aetate , et robur iilis 
adfuerit. hijpp. Dq Vi^l. Acm» 



144 33 E TEMPORE IN MORBIS. 

felicius, vtut ex longis morbis elu£tari ^de6 facile 
haud poffic ^^) Nihilo fecius aduertendus ell ani- 
mus ad aegroti cum aere commercium , fecundum 
anni vicifTicudines. Hiems fane, iicet magnos in- 
que vulgus graffantes mofbos fecum haud adferat, 
omnibus tamen , quosadducit, morbis inimica eft, 
ideo, quod iufta aeris ad graduni caloris vitalis 
exiftimatio, quacunque etiam induftria, intra ae- 
grotantium ftationes feruari haud pofiic, proinde 
euitari nequeac, quo minus leue eciam admiflum 
frigus cutem ftringat , fi morbus fudoribus fanandus 
eft "). Muito magis liberior hiemis aer morbis 
obeft tardis , peftora oppreffa vrget ") , neruorum 
offiurnque morbos grauat ^), et intermitcencium 
febrium 'J) decurfum detinet. Nihilo minus cem- 
pus, quod phafi lunari aeftimatur, in mutandis 

morbo- 

tn) 'O/ TF^tiT^vtotf rm vscDV roc fA,iv froXkoc voa-ssartv Tjffaov, oHoiroe 
J*' oiv dvrsots x^ovtot vocr^^urx yhyjtccf , rce TtoH^oc ^vvocmd^v^ 
ffxova-iv, 

Seniores iuiiioribus plerumque aegrotaiit mitius. 
Quicunque autem illis chronici morbi accidunt, plerum- 
que ad mortem durant iiivv. Aphor. Seft. 11. 39. p. 
75;T.L 

13) To ^VX,^OV S^XKVWdSS ,• CS§/Li.U STttffflXiJ^Vi^H* 

Frigus mordax cutem indurat. h i r jp. Apb. Seft V. 
20. p* 92» ^ 

O) Toi c^f %f a j oTov X'^'-' KS^ tt^v^uXXoSf ruj Trj^si Ttoksfxtii. 

Frigidaj vti nix et glacies, thoraci inimica. Hipp. 
Aph. Seft V. 24. p. 92. 

p) Tfj <i^vx,^ov froXs/V.tov o^sotcriv , c^S<ri ^ vs(p^oiS ^ iyHs^ccXu), vo- 
rtxty /uveXco , ro J^ S-e^/uov i^^sXifAov. 

Frigidum infeftum offibus, dcntibus, neruis , cere- 
bro, medullae fpinali, calldum autem vtiie. hipp. 

Aph. Sea. W' n-V' 9\- 
d") 'O/ ^t(A'^oi tstu^TUiot rat 7to'^ot ytvovroif f^^ux^ff , 01 J^ ^^h^ 
Vonu>^ivoi yMit^oi^ v^ (xiXtgoe. 01 rt^os r-lv %f</ttd;v« ffvvci.7tTovrei. 

Aeftiuae quartanae plerumque fiunc breues , fed au- 
tumnales longiores, maxime , fi hieme accendantur. 
KIPP. Apb, Std. il. 25. p. 74. 

Ad- 



DE TEMPORE IN MORBIS. 145 

morborum periodis valet ^^) , vti, quod per roUs 
ortum atque occarum difterminatur tempus , viciffi- 
tudines haud leues in morbis, maxime acutis, fecum 
adfert 0- Hinc temporis iilius , quod morbum 
praeceflit, neceffaria eft medentibus recordatio , et 
eorum, quae aegro haud ita pridem euenerunt, vti 
ad praefentis maii negotium attinent . memoria ^), 
cum vis aegroti iam fra^ta finiftrum morbi euentum, 
vel in aiium morbum conuerfionem denuntiet «), 
longe autem difficilius eluftantur illi, qui omne a 
natiuitate tempus vno veluti morbo longo confum- 
ferunt 0« §. III. 

Addlt GAL. inComm. 

'f u^^cc voa^^urx ^ix ro ;tfirfiS'«y Tte^Jirrss x^y-^^ 9 ^g) noivrn 

Non tatitum quartanae fiunt breues aeftate, fed et 
aliimorbij propterea, quod coiliquefcant fuperflui hu- 
mores, et vbique de corpore decedant. 

r) Vvvuixt oci^uu i/uejicrrj rwv Hurujutjv/utv ^oiyhrcov 'kveis. 

Mulieri fanguinem vomenti, menlibus eruffipenti- 
bus, folutio. Hipp. Apf.K V. 32. p. 93. 

S) ^OKOffotin V xfta-ts ytvsruf , rsrkiGtv )j vv^ ^va(po^os y ^ng y% 
9tu§t)$vff /ux , '^ J" sTTt^ffu sv(^o§Krs§i} us sTTt ro 9roXv. 

Quibus crifis imminet , illis nox grauis , quae ante 
exacerbationem ; fed quae proxima ei\, tolerabiiis ma- 
xime vt plurimum. hipp. Aphor. Seft. II. 13. p.7^, 

t) T^«^ XfofO' nu^urots voffsnffi^ ru n ttx^sovrgt^ t*^ ^u itco- 
ysytvoru , ti^ ru /uiXkovru sffs^oc^. 

Tria tempora lunt confideranda penes aegrotos, efe 
pf aefens , et praeteritum , et futurum. a a l e n. in Pro* 
gnoft. Hipp. 

U) ''Hi/ TT^QItSfifOVfJXOS ri 7} TT^O T^ VdffOV , SVruV^U ^^^l^et 1} VSffOf, 

Si ante morbo affefta fuerit quaedam pars , in iHa 
morbus iigitur. h i p p. Aph. J V. 3 3 . p. 8 ^ 

X) "Offu ^^ fftoyyjtru voffiu^tj nuruffHsvi^v foi^fjy.sv svB^vs iv r^ ftptli' 
rvj ysvhet , ruvru r^v u§x^'^ f^-^^ ^^^ x^ptxvarc^ nors eis ro f^- 
^ots , « ^ uCptxotro , nuvrn sv rs ri v'offvjf/,u x^oviov i%«, 

Quaecunque corpora morbidam. conftitutionem tiafta 
funt ftatim in prima generatione, ilia ue ad principiuiii 

HebenJlr.ValasoL J& qui« 



146 PB TEMPOHE IN MORBIS. 

§: III. 

' DE MORBI DECVRSV PER SVA 

TEMPORA. 

Ex quo aftiones, quae fanitatem faciunt, ini- 
pedimentum habent, quo fiat, vt exerceri neque- 
ant >) , morbus nafcicur. Eft quidem haud raro prae- 
ceps et fubitanea tranquillitatis humanae in doloris 
aut cuiuscunque alius languoris ac triftitiae fenfum 
conuerfio*), verumin quamplurimis fanitatis muta- 
tionibus obfcura funt morborum primordia , quae, 
veluti fenfim fiunt , ab homine rerum fuarum curio- 
fo obferuatore, non imminere tantum , fed etiam 
prope adefTe , hinc in aliqua corporis parte fedem 
ftruxifle intelliguntur ^). Tametfi enim cauf- 

fae 

quidem deueniunt fene£tutis , et fi peruenerint, omnia 
vnus continuus chronicus funt morbuiS. galen. De 
Tuend. Valemd.yh 2. p. 166. T. VL 

y) J^ocf-nfAcx. s^t ^tccB^saris aiofAuros svs^yetocs i/uno^trin*!. 

Morbus eft difpofitio corporis aftiones impediens. 
GAJ.. De Sympt. Differeiit.liL i/p. 30. T. VII. 

Aftionem impediens difpofitio morbus appelletur. 
G AL. Meth. Aledendi, I. 5. p. 14. 

Z) ^KiociCi^vtjs eiffs/ouXs vocrtjiuu, ttu^xTte^ t^cf^^^lTcnoK^ocrvis ini^oX' 
Xwv K^^iAtiiiV iy^»4^tv y '^ori Tt^iv vnoc^ixi^oij yoareiv', ogd^o^ccB^tjv 

Derepente inuafit morbus , veluti hippocratks 
de nmltis infirmis fcripfit , quod , anteaquam laborare 
inciperent, deambulantes adhuc, iam perturbati fue- 
rint. gal. De Dieb. Crlt. I. 6. p. 460. 
a) ^EnetSxv rtvfs a.vty.nMi^oi rous fvtfyeioets ocnoivrm icffi rujv t« 
ffu/uocros jUop/cDV , vytu/vm ri erC^ocs ocxjtxs r^vitcocvrec C^uai .^ a^ 
iih otovrocf oft^otj rcov /ur^oijv , sTretoocv di rcav tcuru Q^iatv %'§• 
ym t5 adifjLxros ort^v <Ki(Sfocvovrou n(piaiv , rj tcuxws t} /utiaoy^iti 
srt yivoutvov , rjyKvrou ye yoaav iv ineim r$ jusjiei rx ffw/uuros^ 
i rrjv ivi^yetc/.v o^uifft fif(iXufii/uipt;Vj tur^u J^ ffv/ufi«Xct) x,^tA)vro(f 
Tsfbi r^s iiian^s. 

Si 



. DE TEMPORE IN MORBIS. I47 

fae ^) aliquoante, quam aftionem laedunt, tem- 
pore in corpore adfint; hominem tamen latenter 
affligunt, eumqne ita nondum conftituunt, vt aeger 
dici poflit ^). In fimilaribus corporis partibus deli- 
tefcunt morbofae difpofitiones , quae fuo tempore 
in morbos organicos funt erupturae, vt adfit fibra 
laxa vel rigida , adfit mimmorum anguftia, refiften- 
tia humorum contra vim cordis et alia morborum 
elemerita , cognitu omnino diflScilia «^}. Enimuero 

K 2 ana- 

Si qui haud impediti ad aftiones partiam corporisp 
funt, fe ipfos valere propterea afferunt, nec putant 
indigere medicis ; Poftquam autem aftionem corporig 
fecundum naturam quamcunque iibi fentiunt aut male, 
aut non perfefte fieri, putant fe aegrotare in illa parte 
corporis , cuius facultatem videant laefam , et medico 
confiiiario vtuntur ad fanationem. g a l. Metk Med. I. 
5.p. I4.T.X. 

Praecedentes cauHae. gal. Ib. 

Tl^oxocroi^Hrixof^ xirlot^. 

Praeparantes cauiTae. gal. De Mork Cauff. c. 2. 

p. 17. T. yiL 

c) 'EKig^u^ets oyxoi r§t(fi ys hiors MOfj rhrugffiv srsinv uv^otvoM 
fjLSvoc xocrx ^^ot-xy , X'*^^^^ '^^ wugsy,noci{eiv olti^tjrfios recs 
dvwyxotiois rS axsXas svsgyetccs, 

Scirrhofi tumores tribus quandoque et quatuor annis 
increuerunt, fme eo, quod impediuerint ad fenfum ne- 
celTarias corporis aftiones. gal. De Tot. Morb. Tem- 
por. c. 4. p. 30.S. T. X. 

d) 'Avw/uocXoi h voffcohis xura/Txfvocf ylvQvra^ rgtvr^s' yJot juiv ^ 
ix rZv Ttmroov g-oix^^v , l^ oov ysysve roc x'jcksy.svoc ftocgoi 'A^t- 
g-orsXxs ouoio/uci§ii' ^svrs^ot ^^ >; sx rxr(t}v ^.vrm ruv p/CiOiO/US' 
§wv , oc ^n ^ (xvrx. goex^oi tcocKiv sg-iv dt^-fjroi rwv o/Uoiojus£wVf 
o3"«ji ^ rm o§yocviK!Jov ytyvsrocf avv5rsffis* - sts' «.vrots •^ _ rpirt} rs 
vocvros ffco/uocros f sx rHov o^yuvixoov* svxoXcori^a /uiv iy i^tv ij 
r^irif Xtyo/usyfj iiOf) ^iocyvt^&yivoof ^ s^ ngovoiocs Tt/%«yj iv&XQ" 
7\.wrip&c^i ff atvrs§oc y x,'^Xsn:6drs£X Jf' j/ Tr^oirf}. 

Inordinatae et morbofae conftitutiones fiunt tribus 
tnodis ; vm quidem eft primorum elementorum^ ex qui- 
bus fiuat dida akistotjbli iimiiarias aiura eorum, 

qua© 



148 PE TEMPORE IN MORBIS. 

a natura morbi eiusmodi difpofitiones abfunt ideo, 
quod nulla haftenus earum facuitatem laefa fit, quae 
fanitatem efficiunt, licet languida fit vita, et medi- 
us veluti inter bonam valetudinem morbumque fta- 
msi Proinde a vi vitae, ad confli£lum cum cauffis 
morbificls propius addu^la, morbi inhium capien- 
dum efle, refte omnino galenvs^) autumat. Ab 
eo, quo principium morbi du£lum fuit, tempore, 
quam breuis etiam illius futura fit duratio, multo 
magis, fi moraopusfit, vt illud negotium abfolua- 
tur , pro breuitate aut diuturnitate mali , increfcunt 
aegrotantium calamitates. Sentiunt enim miferi 
partim cauflae vrgentis nocendi vim , partim virtu- 
tis vitalis conatus , fuperandi id , qudd cum vita et 
tranquillo a£lionum exercitio fi:are nequit. Quam- 
uis enim fint, qui fubito aegrum profliernant, mor- 
h\ f)j in quorum decurfunulla tempofum fucceffio 
adefle videbitur; nullus tamen eorum, qui ob cauf- 
fas internas fiunt, erit facile, quin mora opus fit, 
quo fieri poffit vitae fanae cum debili permutatio. 
Etiamfl enim apoplexiam ^) diuerfum quid docere 

poflfe 

quae ex his fiunt,fimilarium, quae tamen adhuc elemen- 
ta funt , fed magis fenfu percipienda , ex quibus fit or- 
ganiearum partium compofitio; ex his tertia totius cor- 
poris ex organicis contexti. Facilior quidem ergo tertia 
haec difta, et ad cognitionem, et ad id, vt curam 
fortiatur; diffxilior autem altera, longe difficilior pri- 
ma. GAL. De Sanit. Tuend. VL 9. p. 176. T.VI. 

e) ll§os r^y ^ujutjv rvs ^sgiajs gu^iws fj ytxu/usyt!S >}$ti ^vvoifAius 
^rot vocfos s^tv , V ^otri^ot otxB^fffts. 

Secundum robur facile ferentis aut viftae iam virtil- 
tis, aut morbus efl , aut neutra difpofitio. gal. Ars 
medica, C. 21. p 2 14. T. 11. 

f ) 'H^uxXetos y^rros , ixv^v , /utyacXTj , xuko^B^sis , ^vpf^^n*- 

Herculeus morbus , fortis, magnus, malignus, feri- 
nus. i^affim apud Graecos. 
g^ T« oit» Tuy vofftjiuoeriioy.y lus ^ imnXfj^iot y ecfiix rp K§offfio' 

y.yi rrjv dHy.>]y <x7rQXu/u^ixvfh 

Acuti 



DE TEMPORE IN MORBIS. I49 

pofleputes; nec illa tamen fulminea adeo celeritate 
inuadic, vc non, fi memoria repetas, quae ante, 
quam morbus inuaderec, fa^la funt, intelligas, in- 
firmatum, flaccidum, aut vertigine tentatum fuilTe 
hominem antea, quam concideret. Nihil adeoque 
impedit , quo minus raorbus nafci, cum aliqua mo- 
ra adolefcere ^^ ? tandemque fenefcere dicatur. Ita 
enim et antiqui loqui ') folent, et recentiores con- 

R 3 fenci- 

Acuti morbi» vti apoplexia , fitnul cum iuuafione et 
fummum ftatum acquirunt. g a l. De Opt. SeB, ad ThrU' 
fyhul. c. 21. p. 318. T. 11. 

h) HXf x/(xy tf' xhy,to(.v uB^^ows Ttscr^trccv fffy-sv , Zts tqv frxtix xx- 
rot r^v vTsgrjiiixv ocv^goc ytvk^cnji , fArj xurec /3f «;^v J<<« rs rt]S 
ruiv s(p>](im f^ rm fisigcK.>n'm ^Xihius o^oiTro^ijcroivroc. OMoms 
s^ sv rous vxaois, 

Aetatem nullam celeriter decedentem nouimus . vt 
puer altero die iam vir fiat , vt non potius fenlim per 
epheborum et adolefcentium aetates iter faciat. Simi- 
liter et in morbis. galen. Comm. in VI. Epidem. 

HIPP. 
1} ' OiQv rt roTs ^mts s<riv •^ xstrcc rxs^Xtxtocs hoi(^o§K ^ rotMrop 
ro7s vocr^juxertv , iis ovo/uoi^isfft xxi^ss, ^tjXgroif ^i» rjjs^s r-Sjs 
v§oa9]yo§tocs ^ rtov voa-tjy^uronv riXiTilot x^ovwv ufiioifiocTs inu\~ 
y^urroysvr]. — «VJffs %f ovoJ sg-lv V^ios^ «XX' sv^vs uttq rris jtjjw- 
ri]S stffftoXrjs <»v§ixyer«f y i{0/:f rxr iiHorus ytyvsroif. rxvrsvJev 
srs§os sCf srs^c») xki§os sK^sx,'fr<xj rriv civirjffiv r^ Trocbas a%f < 
rvjs TTuvrsXSs uKiuijs' utco ryjs Tr^turrjs mfjo\r]S 0^x^01 rvjS ux/u,tjs 
ro fA^sruiv noiv siti^ocris^ r^ jusru ruvrrjv rr]v uvu(iuaiv kr 
oixnir] , l^' }] ^rjXovcri rj XKka/nsvr] 'Koi§ux/uY]. sv^tjXov ^i , %ri 
r^v /ocvir]aiv sniootriv ovofAu^xatv svioi ^ xu^uTtsg uXXot rtvis uvu' 
fixiriv , v^as <J" unuiTt ro7s ovofxuai , ws uy sTtsX^r] , %f J/co^?- 
^u , &f]Xo7 yx^ sv 'Tcqoi.y/Au 'iruvru, 

Veluti animalibus fecundum aetates eft differentia, 
ita morbis , quae appellantur tempora : Declaratur hac 
elocutione morborum aetas temporum more mutata. — 
Morborum nullum tempus feparatum eft , fed ftatim ab 
inuafione augmentum eft, et illud conuenienter fit. 
Idcirco alterum propius alteri tempus excipit augmen- 
tum mali ad completum vfque incrementum. A prima 
inuafione ad vfi^ue ftatum, quod intercedit omne , eft 

addir 



tfO DE TEMPORE XN MORBIS, 

fentiunt, vt quatmr^) morbis tempora adfignanda 
eff^ exiftiment» Secundum iftas morborum aeta- 
tes, fi ex voto aegri atque medentium res fuecedit, 
Vt ilie ad plenum , quod ante morbum erat, robur 
euehatur, et ex morbo eluftetur penitus, aliud 
tempus praeter illa, quae nominata funt, ftatuen- 
dum eft, illud fciiicet, quod in reflauratiom viri- 
tim ^) confumitur, omnium faepe longiffimum, cui 
peculiarem therapiae partem, dvoc)^o(jL(6Y}v feu reflau- 
ratorlam diftam . dedicauerunt veteres '^*). llli 
adeoque, qui morbum fuperant^ has quatuor eius 

aeta- 

additamentum , et poft hune progreflum deinde fta- 
tuSj a quo deinde iic diftum deerementum. Apparet 
autem, augmentum additionem appellare quosdam, 
vti alii adfcenfum. Nos autem omnibus his nomini- 
bus , veluti commodum erit , vtemur : vnam enim rem 
omnia denotant. galen. De Tempor^ in Morb, c. i. 
p. 292. 

k) Tsavu^x ocieuvtst rx /u.o^iU ruv voircnv l^iy , «f X^, f^ ow^^cris^ 
Quatuor in vniuerfum partes morborum , p r i n c i- 

yiVM, AVGMENTVM, STATVS, D E C R E M E N- 

TVM. GAL.-De Crijih.l. 2. p. 577. T. VIII. *) 

*) In hac cognitione omnis medici, bene de febrium 
acutarum euentu iudicaturi , vis et praeftantia cerni- 
tur. Sine liac lufcus et haud raro caecus , ideoque 
infortunatus effe debet. G. 

1} Kocrx^oi<Tis rS ffwjuxros /uix yiv rvs vytffvtjs , frS^x $i r>js ev 
^?X,V "^^ vocj^/uoiros cx-x^t rrs ecxju^s^ etr oc^tj «%^< rtjs 'jrocvrn- 
7\.xs Xvcms^if^f (utr uvt^v rris oivu^^^fi^em u^^i r^s xo:3"' V^tv vyaus. 

Status corporis , vnus quidem fanitatis , alter prin- 
cipii morbi ad vfque ftatum eius, hinc alius vfque ad 
plenariam morbi folutionem , et poft illum , refeftionis 
ilatus vfque ad ftabilem fanitatem. gal. in hipp. De 
Vi^t. Acm. Comment. II. 

m) * hvxKoyJctiv , reficere , reftaurare aegrum. *Avixxofii$^p , re^ 
fiauratio ex morhis per viEium.^ quae fit rf KVKrfii(()f<^ccf in 

»:'?*, II 1 p I' c ii A T E s paffirn , 



DE TEMPORE IN MORBIS, tJX 

aetates emetiuntur ") , aliis in aliquo trium priorum 
vi mali opprefTis, aliis, noui raorbi ex priore, vti 
caufla, nafcentis prirao labore nondum abfoluto, 
initia celebrantibus ^) •> fiquidem morborum triplex 
eft, in fcmitatem-, mortemi nouumue morbum ex- 
peditib. 

§• IV. 

DE PRINCIPIO MORBORVM, QVO 

INVADVNT. 

Quandoquidem fingulae morbi aetates fingu- 
laria confilia poflulant, plurimum oranino refert li- 
mites conflituei^e , qui fanitatem et morbum diri- 
mant, quos fupergreffus homo in principio morbi 
conflitutus re£te dicatur. In aprico haud femper 
res ponitur, quandoquidem nondum aegrotare eum, 
qui ad a£liones hebefcit, alibi diximus ^). Tametfi 
enim illud tempus, quo cauffae praefentes eminus 
tela euibrant, nondumtamen, ob vim vitae fupe- 
riorem, leges oeconomiae animalis euertere po- 
tuerunt, non mediocrem prouidentiam poflulat; 
attamen maturiora fint oportet confiiia , fi conditio- 
nes adfuerint, quibus datis, morbus eft. Sunt au- 

K 4 tem 

Conualefcens omnia tranlit morbi communia tempo- 

ra, PRINCIPIVM, AVGMENTVM, STATVM, 
DJ^CREMENTVM. G A L. I>e Cvifih. III. 9. p. 44I. 

O) ' H (KTtO^^VVTOCf yMfAVOVTtS , Ij UVSV OClh.UV XOCHMV X yivovTQHj 

vyises , os/5^' <x?ror?;^/^« Tx TOtxTOT^oftx. 

Aut pereunt aegroti, aut fine aliis malis non conua- 
lefcunt, fed obfirmantur morbi ita conuerli. hipp. 
De Fidu Acut. 

JloXkKKlS IVTO VOG^^ttTOS ytvSTOif VO^fftl/U,». 

Saepe ex morbo fit morbus. a alen. De Different, 
Morb. c. 2. p. 2. T. VII. 
p) Vide Programmata De Froji/rylaxi mo^horum con- 
fcripta. 



i$Z t>E TEMPORE IN MORBIS, 

tem exillishaud pauci, qui, quandoquidem aftio- 
nes animales vitalefque haud affligunc , homini fani- 
tatis fpeciem fupereffe paciuntur Quapropter cir- 
ca initia tranquillitatis laefae fenfus obfcurior eft^jet 
obfcurum morbi primordium ^). Id quod tunc ma- 
ximeita fit, quando, prout quilibet valentior eft, 
et obftinato magis animo oblu^^atur, corpus ere- 
Sum feruandi habitus feu cgBQ^cc^ioi^ manet 0» ^IH 
quidem hac fua praepoftera fortitudine , dum fanos 
fe mentiuntur , plus peccant iUis meticulofls ac fufpi- 
ciofis hominibus, qui, leuiJTima corporis mutatio- 
ne perterriti, adeffe morbum fignificant ^y quam mi- 
nimarum affliftionura animaduerfiqnem plato ») 

cafti- 

Circa initia aut fines omnia (mala) debiliora , fed cir^ 
ca ftatus morborum validiora» g a i,. Dq Toms MorH 
Tempor. c, 8. P- 311.T. X. 

r} *A< $i yoi^ ^§X>'^ "^^^ voorjyArm uffnC^as fvtors, 

Principia morbormu quandoque obfcura. gai,. De 
Vieb, Crit, I. 6, p, 45 9, 
S) Kci§re^iy.os vitv-^yjjiv ^xj druKuiKUi^os ^vvurm ns ^tf» fiiv ;««* 

Tortis exiflens et haud faciie frangendus aliquis po- 
terit quidem nondum decumbere, attamen iniirmari. 

GAL. L. Cit- 
t) K«/ /uh ys ;(9C/ fitKXuHos rts rvv 'yvu/u.rjv 1{^) roiXuiiroo^os y^ 
SetXos ^^ vTfo^ros sTti ^ih^ocTs 7t§o<^dia(fftv hd^vs xotrotJiXtvsrotf, 
Enimuero et mollis aliquis animo, et fragilis, et 
meticulofus, et fufpiciofus ad minimas apparitiones 
ftatim decumbit. gai.en. Ib 

U) 'H Tts^trrtj sTTt^uiXetoi f 5 ffoo/uuros^ n^os otttovoy/xs^ TTgos rf«- 
rdocs , }fo/if n§os i^^xias sy no')^» «f X*^ ovffHoXos , ro t5V J>7 /uh 
ytrov ., %ri jfUf 'n§os y.a.^v<Tets «VrtJ^ao^Sv , i\of) svvofiffets ygcf /u!- 
%srotf ^xXtTryj , xf(px}^ijs rtvus xet oturocffets t^ tXtyyxs vnQ» 
vcrsvaffx , i[Off dtrtw/uhv *x (piXoffoC^tus syyiyvs^oiif , wr« 'onrj 
»vrtj u§srri »ffKei<^oof a^ ^OKt/ux^s^^oof «tocvt»; s/uno^ios,. Hx/uvet» 
y«f ols^oof notvi ua t{Uf Q^vvd/usvoy fu^nort T^vyay ns^i ri (7w> 

(AOLTQSt 

Super. 



©E TEMPORE IN MORBIS. l^J 

caftigat. Alii autem funt morbi ^ qui fubita inuafio- 
ne *) clarisque fignis praefentiam fuam arguunt, 
dum hominem porro oqS^o^drif^v elTe haud finunt, ec 
ftatum eius a naturali prorfus difcefliiTe variis aftio- 
num laefionibus >) denuntiant Cum autem per 
integrum morbi decurfum in labore fenfim au6lo, 
crudorum quorumuis coquendorum gratia, natura 
verfetur, oportet omnino ad morbi principium 
cauffam morbificam quamuis crudam effe,id eft^ mo- 

K s tibus 

Superffua cura corporis, ad negotia domeftica, ad 
militiam, ad confeiraum vrbanorum praefidia difficilis, 
quod; autem mas^imum eft , et ad fcientias quasuis et 
doftrinas et occupationes grauis , capitis femper 
quasdam tenfiones et vertigines fufpicata , et cauiTata 
iludium fapientiae, quali inde nafcantur. Hinc omni 
virtuti impediraento futura. Nam aegrotantis opinio- 
nem facit femper , vt aegrotare putemus , neque defi- 
namus vnquam de habitu corporis conqueri, plato 
De Republ. ill. p. 440, 

X) ^A^x^v T« yoffav sxmav etvoif vofAiTsQy rov ;\^^oyc»y 5 ^vixx fa* 

Principium morbi illud efTe putandum tempus , vbi 
aperte febrire incipientes decumbunt. gai.. De DkK 
Qrit. L 6. p, 459, 

yY'}iris nori rwv vo(j}]/u.xru}v v a^%v' ^ ky^vTtvsnt v^ uvQ^sxr^^iTi 
>0C/ TttipxKxs (iu^vvovroif , t^ vu)^§ot , }[gi) ^vtrxivtjros , Jf^ tiO" 
TCiodeits ytvovroif ^ t^ fjuv^ict, rotxvr srs^u 7So«Yji(riv ot nXei^ot rwv 
fiie^^ovruiv vo^tvc^v . 9(0/^ ruvv etGlioc^^et y.h uvrots rt]v yc^uirvv 
ff/uix^Qc, y ■TCoi^oc.v^sroct (J"' «« ^Cf^ /u,u^ov Huru jSf «%i) , m£t!^x^-> 
fAsvots '■yj^rj li^ rx cvvvi^v 'ri^urrmtv, ''^c.Teei^oa) ^i n^wrov vtnrj" 
^uicnv vTto t5 ^vtfugsg-tiaKrQS^ rijvtxxvru KocruxXtvovroif. 

Quale eft morborum primordium: Vigilant, naufe» 
ant , capite grauantur , lenti ad negotia et immobiles, 
et doloribus oppreifi fiunt, et miiie eiusmodi aiia pa-» 
tiuntur plures eorum_, qui in eo funt , vt aegrotent, 
et baec quidem accidunt iUis ab initio minuta, augen- 
tur autem femper et magis et fenfim circumeuntibus 
adhuc et confueta facientibus. Quam primum autem 
m^i fuerint a calaraitate, deinde decumbunt. aAi** 
L. cit 



154 ^E TEMPORE IN MORBTS. 

tibus cordis obnitentem, vifceribus aut fanguini al* 
te inradicatam *). 

§. V, 

DE INCREMENTO MORBI. 

Quamprimum res eo dedufta fuit, vt caufla 
vel fponte nafcens, vel introdu^la, mortem vel lan- 
guidam vitam illatura, expugnanda fit, confliftus 
ille', quem morbum appellamus , vti fufceptus pro- 
uidentia naturae eft, pro refiftentia impedimenti 
plus minusue durat, et dh illa natura,quae neceflita- 
tibus corporis noftri profpicit, fapienter ita quidem 
dirigitur, ne vnius certaminis dubio euentui tota 
falus hominis committatur. Leues adeoque fiunt 
concertationes et quafi velitationes , et fenfim ad 
deciforiam pugnam deuenitur. Intenditur cordis, 
fpiritibus animalibus adiuti, in cauflam rebellem 
aftio , et fenfim morbus crefcit ^), Pacifcitur haud 
raro interquiefcens natura inducias, vt morbus len- 
to progreflu nafcatur atque increfcat *). In decur- 

fu 

Z) ^lfrTPOKodrtts y.ixXa «f%J7J' sHmov lc-xstVTOi rov x^^ovov t* voc;/- 
/UKros , iv u) TtxvrsKoos s^iv (kttstitov. 

HippocRATES appellat principium illad morbi 
tempus, in quo quid crudum omnino eft. galen. D^ 
ludicat.l. 9. p. 3 89- T. VIII. 
a) 'Atto rijs 7t§wrt]S aTfio^ktjs ckx^i r^f uh/utjs ro /utntiv icuv tjti" 
^OTIS. -^ 

A prima inuafione vfque ad fummum morbi ftatum, 
omne, quod intercedit, augmentum eft. gal. De 
Tevipor. Morh. c 9. p. 303. 
b)"i5-«T(<./ ^yr^ ro vr,Gf]y.(x, >fa/ nocCerot^ ri^s dv^tjcsuos yg:/ (pxive' 
rccf afxfxivov icov exvrco xxroc rivx %^ov5y, tjroi fiixxoore^ov if 
(i^v.-Xyrsf^ov eir hriv^iv tXxrrov suvr^ yivof/.evov rjroi otoi ru- 
^3tj,v , t} x^^^V frketovt 

SubliRit aliquando morbus^ et defiftit crefcere, et 
fpeciem habet maneutis in ftatu fui funili per aliquod 
tempus, moxlongius, mox breuiusj deinde fe minor 
euadic fiue celcriter, liue tarUius. gal. Ib. 



DE TEMPORE IN MORBIS. IJJ 

fa temporis illius conualefcere aegroto, ex morbi 
mtura, haudlicet: Salucis enim confecntio decre- 
mento morbi relifta efl vnice ^). Durance confli- 
ftu, dubius manec exitus. Nemo, nifi viftrice na- 
tura, elu£lacur *^). Quare fi qui incereunt durante 
morbi incremento inque ipfo eius ftatu, vica exce- 
dunt e) non fufficiente vitae robore ^ quo id, quod 
cum vita ftare nequit, coquatur, macurefcac ec pe- 
nicus exfoluacur ^). Fic tamen , quo incerto niarte 
dubiaque viftoria definat certamen, morbus haud 
foiuacur, ianguida vica maneac, dum quartumj de^ 
crementt^ tempus haud decurrit, ec ob virium de- 
bilitatem caufla humoribus folidisque infixa manec, 
yt noui eiusque longe pericuiofioris morbi fuperfit 

occa- 

Quartum , decrementi, tempus , dum in eo funt ae-. 
gri, vt conualefcant. gal. De Crifib. III. 9.^.441. 

d) M>7 ffcDB-rjvoi^ ^vvurodj ris Ij fxvi Kgurviuetiv t] (pveris rm voffn , /u^^ 
re uTcol^v^oi^ , X^^i'*^ "^^ viHfj^l^vc^ y.h rnv Q^vaiv. 

Nec conualefcere poteft quispiam, nifi fuperet na- 
tura morbum, nec perire, nifl luperetur natura. g A L. 
T>e Totius Morhi Tempor. c. 8 • p. 311. 

e ) Sxvocros ^i iv roTs r^iffi xut§o7s , «tf %,??, fio/if wu^u<iei , ^^ 

Mors autem in tribus- temporibus , prlncipio , aug- 
mento et ftatu. galenvsD^ Qrifib. 1. cit, c. 6. 

P- 437-^ 

^^uGuvrm yocD utto^uv^v ru>v Tiu/uvovrcov i^rot xxru rviv uvu' 
fjurnv h rrjv uKyy/jv , sv^yjXov cos i itf^ijXd^sv uttkvtus ths HUig^f 

7] TOtUVTt] VXffOS: 

Gum aegri moriantur, aut circa morbi augmentum» 
aut ftatum, manifeftum eft, talem iiiorbum omnia 
tempora haud abfoluiffe. gal. De Totius Morbi Tetn^ 
-por. c 5. p. 297. 

f ) h/iri^svos u.yu^H criyAa ovros , n^vnisroif xocw^v /u^ ^vm* 
fAsv/jS Tijs Svvuysios siu^jciffOf^ Ti] Tis-^ei rx votji]yMros. 

Nuilo bono exiitente figno, morietur aeger, virtu- 
te baud valente , vt ftifficiat coftioni morbi. galen. 
Comm. IV. in Libr. hipp. De Viti, Acut. 



15^ DE TEMPORE IN MORBIS. 

occafio, vti quotidiana experientia fatis fuperque 
docet , non tam expugnatos morbos , quam paliia' 
tiua curatione femifopitos quiefcere *). 

§. VI. 
DE EO, QVOD IN MORBIS SVM- 

MVM '0 EST. 

Cum autem in morbis, naturae ftatutum fit, aut 
vincere, aut mori , adeft denique tempus , quo vis 
cordis fumma contentione mutando, euacuando^fub' 
Jlitucndo in locim deperditi remjitmlem ')» caufTam 
morbi debellare fufcipit. Felicem, ^i ad praecoces 
et praepofteros conatus excitata ante haud fuit» 
quo adfint ad fuftinendum extremum huHcce impe- 
tnm faculcates. Eft enim haec fumma certaminis *). 
Hoc morbi tempore dtuinum illud in morbis ^) fe 

clare 

g) M;/ \vGfA,gyoc, y(jrj;,At«T« , Stoi r^v rS xx^uyovros xivvKfittuy ^ ^tx 
rriv ruv voci^yMrm t^vv , v otoc ru ffvvx/u^orf^x. 

Non foluti morbi, ob aegri debilitatem, aut ob mor- 
bivim, aut per vtrumque. gal. De Temforib. Totius 
Morbi^ c. 9. p. 303. 
h) Mv^of rrjs yoTa. 

Summum in morbo. aretaevs. 
i) Tres conualefcendi modos , «^^o/wy^v , (mutationem) 
^imartv , (euacuatioiiem) n^Kv^ootriv , ( replctionem ) antiqui- 
tas pafTim proponit. 

k) ^Exx^a ^i Trxvroov rwv sovrwv t^yporocrov 1; ux/u^. 

Omnium, quaecunque funt in morbo, temporum va- 
lentius , ftatus. h i pp. De PVr. Medicina. 
1) T< ^aov Ivisrt iv r%(rt vkaotai. 

Aliquid diuini eft in morbis. hipp. in Prognoft. *) 

•) Diu multamque olim difputatum eft de hoc diuino in 

morhiy ; Alii enim deum quendam fofpitatorem ac me- 

dicum fibi fmgebant, alii morborum popularium ge- 

uerationem , vt qalenvs, alii aferis conftitutionem, 

Vt F K R N E L I V S et G O R R A K V S, (cf. F O E S. OeCOU. 

HiPP. fub hac voc. p. 2*^7.) alii fiipernaturHlem afle- 
^tionera aftror um , et dacmonum, artes magicas, falci- 

iia 



DE TEMPORE IN MORBIS. I57 

clare manifeftat, dum, rebus in ancipiti pofitis, 
parua licet fuperftite vita , maximi tamen momenti 
negotia gerantur , remittentibus Me fubitanea aii- 
qua conuerfione *") truculentis fymptomatis, nifi in 
ipfa iufta homo perit. Stupendum illud naturae 
Deique naturae auftoris opus c r i s i s eft , cuius in- 
dolem indagandam fingularicommentatione, deinde 
fubneftenda, dignam iudicauimus »). 

§. VII. 

DE MORBI DECREMENTO. 

Ab illo tempore, quo per crifes, naturae 
morbi confentaneas , mOrbidum a fano feparari, vel 
quaecunque ea eft alia morborum forma, immuta- 
ri atque in ftatum naturae propiorem conuerti inci- 
pit, quod quidem negotium non tam dierum et 
communium aliorum temporum numero , quam 
fignis, caulFae fugamnuntiantibus, aeftimatur, tanc 
quarta inorbi aetas, quae 7rc«^»-/c//3^, decremenmm^ 

decur- 

Ua cet. vtiORDANES, (L. De eO) quod diuinum 'aut 
fupernaturale in morbis ejl ^ Frft. 165 1. 4.) alii aliter 
fentiebant. At vero reputanti milii animo eos locos, 
in quibus ro ^etov memoratur , videtur inteliigenda aut 
incomprehenfibilis rerum morbificarum mutatio , vt 
certo ftatoque tempore expeliatur, quod fuperfluum 
vel noxium efl: , aut ipfa vis vitae tunc demum quaii 
inualefcens , dum periculum fummum imminet. G. 

m) 'A< Iv r»is VQfTQis /usrocfdoXo^ Ij sioc/(pvijs ds vyetccv fAeruTtiTtm* 
ffiv y fj iiKi^vijs uyeoxr&vxffiv , h xurx /8j>54%f mruv fttoiregGv^ 
7] finxrws yivsroif» 

Mutationes in morbis aut derepente in fanitatem 
tranfeunt , aut fubito perimunt , aut fenfim alterutrum 
efficiunt, aut mixtim. galen. De Crijtb^ III. 1. pag. 
. 428. T. VIIL^ 

Vi) Kf{<ris juiv yoi^ tjtot Hoiru rijv ax^tjv , tj ^ix^ov vtgos dvr^tjs yt- 

Crifes aut in ftatu^ aut paullo propius ab iila fiunt. 
dAL> L. cit. 



158 152 TEMPORE IN MORBI^. 

decurfus et decUuis ■jn fanitatem via\ dicitur, pro* 
gredi ad finem vfque aegritudinis incipit. Confti- 
tutionis iftius indoles in fuperioribus ad refiftentiam 
maceriae morbificae viribus naturae ponitur ^ ,. Eft 
fua etiam ifti tempori duratio. Saepe flt, quo bre- 
uiofibus morbis breuis etlam fit et fubitanea a fum- 
nia affliflione ad optimam fanitatem conuerfio, vt 
videantur eile, qui hac quarta fui aetate ^) deftitu- 
antur , morbi fubito fcilicet et optima quidem ratio- 
ne foluti , verum , cum ex natura temporis haud 
fit ^) , fine morarum fucceffionibus ad propofitum 
finem deduci , nullum fupereft dubium , omnibus 
jnorbis in falutem abeuntibus datum efle , vt decre-r 
fcant. At in mortem qui definunt, hoc decremen- 
ti, quodfalutare t^Q debet, tempore omnino de- 
ilituuntur 0- Ipfa enim mortis natura, cum vini 
niorbi auftam fupppnat , mali incrementum fecum 
adfert. Proinde eluftati periculo cenfentur> qui- 
bus ad TTot^oiKfAYjv accedere licuit ^). Licet enim 
haud defint, qui ifto tempore verfantes pereant; 

rede 

o) Tlu^f\B^^(Tfjf Tr.s x,iifAr]S t* voffY!itA.ufos y »7 /W^y C^iffis tjitf xi* 
Ti^ecrtjHfv , i/i /uiv yu^ uXXus ttoi^^^jUxg^s ro vo(T>]fxu. 

Poft^uam id , quod in morbo fummum eft , tranfiit, 
natura quidem iam obtinuit; Aliter enim decrefcere 
morbus haud poffet. g a l. Ibid» 

p) K«/ riciv fA,vi ^QXfi yiyys^otj ftot^ctH/utjv xeirx, vus Ki(pvi$Us 

X§l>JtlS. 

Qaibusdam videtur haud fieri raorbi decrementuiii 
tunc , cum fubitanea fit in fanitatem conuerfio. Ibid. 

n^ ^^av n r, fv ^covcjif ocet XVTO BCVrS 7i§t<r^vTSOov ylyvs^oij uvuyx^, 

Si quid in tempore eft, fe ipfo fenius fieri femper 
oportet. P L A T o in P A R M E N I D E , p. 6o. 

r) Tw Tt^vyiio/uhto ^i ds /uiv rov rfjs nx^oLiifX^s xocc^ov u^uvurov 
s^txf^j^ , A"^' ri dvuyxjjs els rov rtjs UK.uijs^ 

Morituro impolfibile tempus decrementi accedere, 
nec de neceffitate quidem incrementi. gal. Ib. 

S) KiV^vvos ^uvMTX y.trx. rov r^s ctx/utjs Hoctfov *x fr/. 

Pericuium mortis poft fummum morborutn ftatum 
haudeft. gai-. ibid. 



DE TEMPORE IN MORBIg, IJ9 

refte tamen monet galenvs*), non illo, qui ab 
initio erat, fed nouo morbo illos abripii quem 
praua quaedam cauiTae ad diuerfas corporis partes 
translatio, hinc aegrotantium atque ipfius meden- 
tis grauis aliquis error induxerint «). Verum et- 
iamfi res ita fe habeat, vt omnia poil ftatum mor- 
bi miciora eueniant; ipfum tamen decrementum 
haud deftituitur perturbationibus fuis , quibus, ve- 
luti fuppletorio opere , cauiTarum reliquiae **) con- 
quiruntur, expelluntur, aut quouis alio modo cor- 
riguntur, vt propterea placidum et motuum ex- 
pers morbi decrementum efle femper haud poHit, 
quin eueniat, quo illud tempus haud raro in lon- 
gum producatur >). 

§. VIIL 

t) Kot/ Toi $bxs<ri rivis su^x^otf 'rsS^yewrus iv roc7s feu^oL-KfAu.ts^ 
uXX^ eirs rtj Tcei^tf X2'^ yt^ivm , itrs tw Xoy^, y.a,r vJ^o ri t^'- 
riss d^oB^ocvovrois otaoc , ;^/ ^ xscr dvro ro vo(j}}/u.oc, nxvrss yxv 
sO^ «^ojjjTJ/^UKCiv ^TtuXovro j ifof^ (/.(Aki^Qf. yAv ro7s ioivrwv , sviO'' 
rs ^i '^^/ rnts rm tur^wv. 

Putant multi , fe vidilTe defunftos in morborum de- 
crementis , verum fiue experientia decet iudicari , iiue 
ratione, ex alio morbo hos mortuos effe noni, nec ex 
eodem , qui ab initio erat Omnes ergo ob peccata 
perierunt, et maxime quidem propxiis, aliquando ta- 
men et medicorum. Ib. c. 5. p. 436. 

U) 'H /usrolroiffis irs^iov H^et d§x^v Trx^oivT.w^y f^ 'ttovuv , us 
^ei(^oif noCkiv oC^^ x^ovs. tv^os rvjv 'Tts^i.y tS to»'* t^ GoifAoi.ros 
tts ov rj fAtrx^ocais syhsro. 

Translatio materiae morbificae de parte ad partem 
exacerbationum cohibet primordia , vt opus iit nouo 
tempore ad coftionem in illo loco corporis , ad quem 
translatio fafta eft. gal. Comm. IIII. in hipp. De 

Vi^t. Aciit. 

x) T« syKoi.ruKtfu.-7tuvQy.tvoi sv rija-t v^aoiffi ysroi x^icttv ^ VTto^^O' 
(^xs noisav koo^sv, 

Reliquiae in morbis poft crilin , expergefiunt facile. 
Hipp. Apbor. Seft. II. 12. p. 75. 
y) Uec^ccxyocj ufx^^yjvetf ^ « i?r^oV«7«/, v fr^offsX^Saoif sisi Tf^Ksov. 

Decre 



l60 BETEMPORE IN MORBIS* 

§. VIII. 

: SIGNA QVAE AETATES MORBI 

DEFINIVNT. 

Incerta omiiino eft et lubrica aetatum morhi 
definitio , H iilas ex temporis vulgaris , quod folis 
iiderumque motu aeftimatur, rationibus metiri quiS 
velit, licet febrium acutarum decurfus dierum nu- 
niero magis adftriaus ^it, Quapropter ex natura 
ipforum morborum figna, quae tempora niorborum 
definiant , petenda erunt. Veluti ergo morbi inua- 
fio per fua Ogna conftat ; ita augeri morhus tamdiu 
dicitur, quamdiu cruda manent, et immota perfi- 
ftunt omnia. Quare etiam quo plus iila refiftunt, 
diuturniorem dvocliccasoo^ durationem , maiorem lu- 
ftam et maius vitae periculum effe omnino opor- 
tet ®). At virium imbecillitas cum magna mooen- 
dae raateriae refiftentia breuem et letalem iftius 
temporis moram fore praefagiunt ^») , licet illud 
fibi arrogare medicus haud debeat, quo omni fpe 
vacuos eife, qui veheraenter aegrotant ^), aut pro- 

cul 

Decrementa morborum , inchoatitia , aut pfoceden- 
tia, aut progrefla magis. gal. Method, Med. X. i. p* 
223. T. X. 

Z) *Eav ^«"f ?rXff5v« ;^^ovov «TTfcTTdJ/ ^iotfiavil ro vtiOfjfAU^ xtydvvog 
»7roXii^(x^ rov oiv^gwnov^ « yw^ ri ec^oc ri]v <x,vrix^ff»y '^^ ^^^* 
/ttarz ^vvotfiiv t«^v^or<»r)]v «'%«. 

Si longiore tempore crudus manet morbus , perica* 
ium eft, interire hominem, nifi in contrarium mor- 
bo obnltentem vim habeat fortiorem. gal. Cbmm. 
in Hipp. Progn. 

a) "Avfv x^t<r/u)S Iv ro7s cXsB-^iois voff^/uuffiv xurx rus ux/uxs^ ^Jg. 

vuros , tv} a(po^^oracT7} rS -nu^oivffiu'^ vmtj^etaijs- rvs Cpiffsuss. 

Sine crifibus in perniciofis morbis prope ftatum, 
mors, vehementia exacerbationis vifta natura. CfAL. 
De Cri/thin. 5. p. 436. 

b) Ktv$vvw^es vofffjjuu is-t ro gojryjv ievy f^X^»' , W ^i^^ 'oXe3-^0Vf 

Peri- 



DE TEMPORE IN MOREIS. l6l 

CUl abefle periculo , qui praeter temporis rationern 
valent , declarare velit, Quamuis enim interquie- 
fcat morbus ; non tamen propterea , fi figna critica 
haud adfuerint, morbum decrefcere quis refte pu- 
tabit '^). Verum adfummum iuiiFe morbos exinde in- 
telligas , ii crifeos nuntii adfuerint, nec tamen mor- 
bus remlttat, veluti eius praefentia, iunftim cum 
iaiegroti euphoria, decrementum aegrttudinis laeto 
augurio defignat. Haud enim folae crifes, faepe 
praecoces et praepofterae , folatium adferunt, quas, 
crefcente interea malo , vana fpe medicum laftarQ 
videmus quam faepidime, vt, rebus apparentet 
bene ftantibus, in ipfo portu fiat naufragium ^). 
Plurimum etiam ad internofcenda tempora confert 

fbilers 

PericulorufS morbus eftj^^qui aeque pendet ad interi- 
tum et ad falutem, ac li quis diceret, dubius. Auft. 
Definit, Med. apudGA.-L. n. 145 p. 250. T. II. 

' OiQV HurxTCViyetatjS i\of.i dtvo(jfiS(^^fff]s v^s (^vffms. 

Veluti fuflfocata et extinfta natura. aAL. De Crijih. 
IIL c. 9. p. 442. T. VIIL 

Anojocvetv oimyxutovj orav tj avvx/u,is vtco nt voc^f]ftJt.uros 
^rrfj^p. 

Mori necelle, fi. vis a morbo vida eft. Gal. ibid. 
c; f. p. 43^.^ 

T« 'xd^euvTi^g r^v i^Cvu/utv ruv ffco^urcoVt 

Morbi vltra vires corporum. hipp. Progn. 

C) Twv oiswv voffi)/U'xroov i m^/unuv uffC^uXies ut ^^ouyo^ivffiH 
icr< rx ^uvura , krs rrjs vyafjS. 

Acutorum. morborum uon omnino expeditae prae. 
diftiones , nec in mortem , nec in fanitatem. h 1 p p. 
Ap/jor. Se6t. 11. 19. p. 73. L 

d) ^Oxoffoifft a uv 01 itvgirQi nuvovrctf fitjre (ftj^^uv ' ysvojuheov 
Xvrv^iODv , fA.r}rs iv ^fAs^vjffi HgiffifAyffiv .^ VTCo^god^ijv itpQff^e^t^ofj 
^^^ r^rJotffiv^ 

Quibuscunque febres quiefcunt , nec fignls folutiuls 
fa6:is, nec in diebus iudicatoriis, reuerfionem expe- 
ftare pportet. Hipp, Prognoft. 

Hebenfir.PalaeoL * L 



l62 DE TEMPORE IN MORBIS, 

follers fympmnatum contemplatio 0. Haec enim, 
vti ex morbo, tanquam cauffa fua , propuHulant, 
et ab ipfo morbo , tempore acceffionis , facile di- 
gnofcuntur, dum, veluti vmbra corpuj, primari- 
um malum fequuntur /), et, quando adfunt, in- 
crefcere morbum arguunc , mox falubria morbum- 
que folutura, mox irifalubria, eumque grauantia^). 
Tunc v6ro ad d',^iAr\v morbus perueniiFe, fi omnia 
contentiofa ec iu^uofa fuerinc ^), exiftimabitur, 
cum nulla decrefcenti morbo, vtpote iam vifto, 
quae ex eius natura confequantur , adeffe poffint 
fyfnptomata, quamuis cafu iilatis Q haud deftituatur* 

§. IX. 

DE MORBORVM DVRATIONE. 

Maximum illud naturae, quo conualefcimus, 
negotium, veluti mox fuperioribus cordis viribus 
et minore cauifarum refiftentia , mox iisdem inferio* 

ribus, 

e) Au^^uii^s fgXsvTwvrss. 

Latenter morientes. hippocr. Coac. Praenot. 

Exponit G A L E N V S, /ufj^iy f%w iox^ivrss koocov }{gc/ wg 

Niliil habere vifi mali , et veluti extra periculum 
conllituti. 

f) XvjUTrrw/uxtti voffi}/u,xru)v fxyovx, 

Symptomata ex morbis nafcentia. gal. De Cauffl 
Symptoni. I. i. p. 64. T. VII. 

Symptomata vtilia et nocentia. gal. De Opt. SeB. 

h) ^AB-^otff/uos }^/ ffvv^^ofiiv ffvfiiyrru^druv. 

Frequentia et concurfus fymptomatum. qai.. De 
Se5fis, c I. p. 28^. T. IL 

'Eftera^ 7tQ^ii.Kts srigov ere§u> <svfA7triifJi.o/.ri. 

Sequitur faepe alf ud fymptoma aliud. G A L £ n. De 
Caujf. Symptom. 1. cit. 
i) ^vfj(.7tTu>(ui.xrx y.i}r V^iu. , avy.ntitrovrot. ^i Kocrx rtvcc rv\tjv. 

Symptomata non propria , fed ex aliquo cafu. G a L. 
Meth, Med, I. C %, p. s^ . T. X. 



PETEMPORE IN MORBIS. I63 

ribus, geritur, citius tardiusue abfolui folet ^^). 
Proinde , qui a partibus debilis vitae ftat medicus> 
illud fibi datum effo intelligit, quo confilia fua bre- 
viori longiorique morborum durationi accommo- 
det, et tempori hac etiam ratione inferuiat. Eft 
quaedam a fana etiam vita infeparabilis rerum vicif- 
fitudo, qua, ceteroquin ad aftiones quasuis refte 
valentibus, eueniunt tranfitoriae quaedam dolorum 
aut alius triftis cuiusdam fenfus perceptiones , quas 
inter morbos, ob breuitatem, numerari gale- 
Kvs noluit. Verum paruo etiam temporis fpa- 
tio haud raro maximae res geruntur, deque vita ac 
morte, morbis, vti breuibus, ita valde ancipiti- 
bus, decernitur^ id quod et ratione temporis, quo 
colluftandum eft , ec ratione celeritatis , qua muta^ 
tiones fieri folent, acutum, ipfeque morbus acutus 
appellatur "0* Hoc febribus potiffimum , fulminea 

L 2 allqua 

k) Tcyy vofffjjuJiTm ru /u^v i^i ffvvexjf j t<^ o^ diocXa^ovtx , rcc ^i 
0^f«, Toc Si xccroiioc^ roc ^i ^§ovix. 

Morborum alii quidem funt continui , alii autem in- 
termittentes , alii acuti, aiii peracuti , alii autem tardi. 
Au6tor Definition. apud GAlenvm, n. 135. pag. 240. 
T. IL 

X) ^viiS ^i yuT§os tj. xotTcc ^oyMXoy^ V aocrp:, rt ru,v hrsgm^ w sniro^s 
^iu^^Qji^iifxsvois^ \l snKH^svois^ ij i§xfA,hots^ ri rts Vrs§os fisr^ioi Tfovos^ 
ex rS ysvas fAsv s^i rwv <7tit§a, (piatv : XTCOi ^i voam ol %ruis l^ov- 
res XeyovTOcf^ xocB^xtss^ j?J' 01 fiuffvvofisvoi rvjv xiC^xX^v Ij ccXysvres^ 
'oruv ye fiifj^sTroo ^ioc ruvTK 7c§os rai ffvv^S^t} ru7 s^ym s/UTeoii^ovrocf» 

Morficatio ventris aut in ventriculo , aut in aliquo 
inteftinorum , aut aluo deiicienda vel vomitu reddenda, 
aut vrinis expellenda attinens , aut alius aliquis dolor, 
ex genere eorum quidem eft, quae praeter naturam 
fiunt. Noridum autem aegrotare, qui ita Me habent, 
dicuntur, vti nec, qui grauantur capite aut dolent, 
quandoquidem nondum propterea in confuetis negotiis 
impediuntur. gai.. Ars Mcdica, c. 21. p. 2 14. T. II. 

ttl) 'O xocigos oivs. 

Tempus fublto decurrens. •Rivi^, A^h, Se61:. I. i. 
p.68. T.L 

T» 



164 I^E TEMPOREIN MORBIS» 

aliqua celeritate inuadentibus ") , proprium eft, vt 
breui temporis fpatio in mortem vel fanitatem , ali- 
quando in ftatum vitae medium exeant. Alia omni- 
no eft iilarum aegricudinum ratio, quae in abfol- 
uendo fuae durationis ftadio diu funt, nec certo 
tempori, intra quod finiri illas oporteat, adftrin- 
guntur''). Sunt,tamen ex illis, qui menfibus p) 

aefti- 

Tu bisx voffijjuxrx yttfyaXof T^ i^i t{gi/ ir£of r^u ux/u^v sttH' 
yQ/LtBvc& ^ioi Tcc^swv , aKOTUs av sv oXiyt^_ X§^^^ ^S^ '^'** /C*fr«- 
fioXxs TTOieiroc^ /UsyKkois. " 

Celeriter decarrentes morbi et magni funt, et fubito- 
ad culmen deuefti. Similiter etiam intra paruum tem- 
pus magnas mutationes faciunt. galen. Comm. ILt 
in HiPF. Aphor. i. 

H} Hv^STOS oivS Svd^VS VTtO TIJV <X^tf)Tt]V «tf/SoXj/V dxfA.<K^U)V , XU- 

^ix7tt§ V7C0 7ts§uvys TcXvysvros r d.vbqu^nii. 

'■ Febris acuta ftatim ad primain inuaiionem crefceiis, 
Zl veluti fulmine tatto homine. gal. De Qrifib. I. 3. p. 

i 379. T. yiii. 

Tardi morbi. a r e t a e v s.^ 

"AXitrKf^^ocf , Tfot^^Tocffiv hXoTr^ x§°^^- 
Senfim capi, extenfionem fignificat temporis. GAL. 
Comm. in Epid. V. 

'Aj^cu^tjf* ir< vofffjfAOi synsx^oviafAsvov /lAsr uS^tvfius leXeiovos, 

Valetudo aduerfa eft morbus in longum protraftus 
cum infirmitate plurima. Autt. Defin. gal. n. 148. p. 
250. T. II. 

yi^oviov vofft}/u.x hi ro /usrKfid^^ov sTci ro X"§oy i{gi} im ro 
MffetTTOv^ x^ivo/usvov sv /utiffi iiOf) svtuvrots ^ J >yy ffvveiTro^v^'' 

WXOV T^ UvB^^UTtU). 

Tarda affeftio ea eft , quae alternis vicibus in peius 
et mehus vertitur, foiuta menfibus et annis, vel etiam 
commoriens homini. ibid. n. 141. p. 249. 

p) Mfffov voffyjuoc sTt TO ,ueTaiv Xf^''** W ^ihs , /usretfix:9i>.ov 
sni To X"§°''' KSI^ '^' '^^ x^eirrov y x^tvofievov tJtf/tcuv sv ^/us' 
fatf firixovTa t] oy^ovitiovTU. 

Medius (duratione) morbus eft, qui tardo et acuto 
intereft, alternis vicibus in peius et meJius vertens, 
plerumque diebus fexaginta vel oftoginta, ibid. n. 142. 
p. 250. 



DE TEMPORE IN M R B I S. l6| 

^i^ffimantur, funt qui annum «) emetiuntur, aliis 
aetati cuidam humanae fynclironis ^)^ aiiis denique 
punquam foluendis atque perennibus ')♦ Tametfi 
autem morhus longus ilie eft, qui lento pafTu fdas, 
^etates abfoluit , fieri tamen etiam folet , quo plu- 
res morbi , fua natura breuiores , diuerfo tempore 

L 3 nati,. 

q) NoVo' «^ ivtxvTov TeugxyAvovTes , tio(T7ts§ 3(0/:/ o rerot§rouos htv 
ort. 

Morbi in annum durantes, vti et quartana quandoque 
eft» GAL. De Totius Morbi Tempor. c. 4. p. 308. 
'Eviuvijix i'Xy,eK. 

*4nnofa vlcera. h 1 p p. Epid. VI. 

WoiklX,lOV ^SVfJiCfi. iv T&J /UO^iM, 

Antiqua fluxio inparte. gal. ad glavcon, The- 
rap.II. 2.p. 370. T.X. 

r) Tot ds TfXei^x rdtai <7ta,i^loiGi TCtk^vj Kgivovroj ra. fiiv ev §7eroe, 
/Ct>70-<, ra J"' Iv sTvroi Vrsfft, roi ^i m:gos rtjv 7)(^tiv 7v§oauygffiVj 'offcc 
d' ocv ^i*iuiv7} rotffi Tcxi^iotci tccH^soc ncf.} fxv} «.Tco^kv^ri Tca.gcc ro 
Tjfiotffxcfv fj ropfft ^tiXist Tce^i roes ruv xoiroi/utjytiiDy §^iioiS , X,f 0- 
yt^stv awS^iv. 

Plurimi, qui pueris accidunt morbi, hi quidem 
feptem menfibus , illi feptem annis abfoluuntur: alii 
prope ad pubertatem accedunt. Quicunque autem ma- 
nent pueris morbi , nec foluuntur pubefcendo , aut fe- 
mellis, prope ad menfium eruptiones ?, in longum trahi 
foient. H I p p. Aph. Seft. III. 

^Efcoiv^fes vHCOi. 

Morbi fubinde aufti. hipp. Epid. VI. 

Exponit GALENVS Comm. V. tois dviavo^hxs Iv Tw 
XS°^^ H^ X^^^^"^^ **^ yfvoyJvuSf }; jutj C^B^dffeiB XvtjB^Tjvoi^,, 

Cum tempore aufti et peiores femper fafti , nifi eue- 
niat, quo foluantur. 

Adducit autem et aliam interpretationem , nimirum in- 

telligi hac VOCe v^cms rus ro7s 'tcui^iois ytyoyAvoe.s ^ccf cvvuvioom 
voyevxs. 

Morbi pueris fafti iimulque adolefcentes. 

S) Yle^ie^rjiios vscviyoi eg-iv , %7ce^ iSsirore dvui^erixov yiverocj^ oCov 
lcp' eu,vro , ercei^^ tco^^cx.kis ^i (Ky.u^rTjuu xiv^vvoooes yiverrjif. 

Conftans morbus eft, qui nunquam fit peremtorius, 
quantum per fe , quoniam multoties ob erroreni peri- 
culofus euadit. Au^t. Defn, ap. oalenvm, n. 144. p. 2 50. 



l66 DE TEMPORE IN MORBIS, 

«'ati, quos propterea compUcatos appellamus, dum 
vnus slteri intexitur, concatenatis affli£tionibus 
in longum aliquem morbum euadant, veluti illi, qui 
opprefii niagis, quam curati funt, fubinde reuerteii- 
tes^ in longum fimiliter extenduntur Quodfi ad 
illud, quo^ vtrique morborum acutorum atque tar- 
dorum familiae intercedit, difcrimen refpicias, illud 
partim in caufTarum maiore Vel minore ad vires cpr- 
dis renifu , partim in crilium lentore **) conftitutum 
efle deprehenditur. 

§. X. 

DE CAVSSIS, QVAE DVRATIONEM 

MOPxBORVM DEFINIVNT. 

Non temere et caeco veluti quodam euenta 
accidit quod aliis morbis datum fit, paruo tempo- 
ris fpatio abfolui pofFe aliis, non fine argumento 
et ratione , in longum protra£lis , fed cauiFae in 
vtramque partem adfunt , quae acutis tardisque paf- 
fionibus menfuram durationis fuae largiuntur. Bre- 
vitatem morbis neceflariam facit, cauflae talis in flui- 
dis folidisque praefentia , quae , nifi fubito amouea- 
tur aut inuertatur, corpori interitum allatura eft. 

Quare 

ix^^oif rov a,v^pU)7tov^ inv ro yJv >;*>? 7ra^«X/a«^«, ro ^i rov r>}S 
u^Xyif iri /uivei xocioov , tj rec irourx rr,s ficvocpuosKS» 

Accidit , quo vno eodemque tempore et duobus et 
tribus morbis detineatur homo, quorum hic quidein 
decrefcit, ille in principio eft temporis, aut in prima 
parte augjmenti. qal. De Totius Morb, Tempor. c. 7. 
p. 310. T. X. 

U) Yvjuilxivei Si y x^oovt^ovruv rwv vo(f)}fiuruiVj r«-s x^lctis dnorU 
^e&ocj yAv ro rl^s rx£u^tjs ad^o^^ov}^ rvs olWoiuffsus ro cvv* 
ro/uLov. 

Accidit autem , in longum protraftis morbis , quo 
crifes deponant perturbationis vehementiam et muta- 
tionis compendium. gal. De Dkb, Crit, il. 5.^.481. 



DE TfeMPORE IN MORBtS. 167 

Quare etiam poft acrem breuemque luftam vel pe- 
rire, vel eluftari, hominem oporteac *). Et tunc 
quidem maxime cum breuitate coniun£;ius eft ambi- 
guus aegri ftatus, fi cum cauflae ferocia >) fimul 

L 4 adfit 

X) ' Ori xyccyxTf ^ioc, ro fJt,kyn^QS rwv voffij/uocrciov ^Oj^ rtjv cQ^o^^o-' 
ryjru, rwv cvfA.rcruiy.(krm \] viKi^B^nvoif hoi rci-x}m r^v ^vvx/mtv, 
fcii- r UTroXi^ocf rov kvB^^ooTrov ^ tj n^os rtjv ruov "KvTchrm skx^i- 
civ o^iu.ti(ruGUv j « (Lih x^xrvffmv wv Tt^iihro , H^irriv dyu^riv^ 
9j ^i x^xrij^ai^ j xotxi^v i^yxffut^xf , ^^c^fiXov Tcoivri , ^ioi r%r 
kv dSvyoirov as /u,ux£ov x^^^°^ s^TtSffm r^v x^iffiv sv ro7s o^sfft 
vofftj/ut.a.fft, 

Quandoquidem neceffam eft , propter magnitudinem 
morborum et vehementiam fymptomatum, aut vinci 
fubito vim vitae ^ quo pereat homo, aut eandem, ver* 
fus affligentium rerum expulfionem, magno impetu de- 
latam, ii obtinuerit ea, quae fibi propofuit, cris^iH 
B o N A ]vj ; li vifta fuerit , m a l a m elaborare. Proin- 
de manifeftum eft vnicuique , propterea impoffibile ef- 
fe, quo in longum tempus incidat crilis in acutis mor- 
bis, G A L E N. Comment. II. in h i p p. Aphor. 

G A L E N V s febrium acutarum , celeriter et pericU- 
lofe homines in illa peftilentia romana inuadentium, 
rationes in cauffarum acerbitate quaerit , quod alii fa- 
me compuifi, nocentibus herbis vii effent, alii folido- 
rum vifceruraque graui noxa aiflicti L. De Bon. et MaL 
Sticc. c. I. p. 418. T. VI. 

^Oi^x yxVf sv/xs /uiv dvrtKX ^ioi /UvxvToov (^u^tjv urto^etvoV" 
Tus , sy/as ai aiu y^ovetm 7/ vud^^koov — ^ecTCUGiv ]iv rots otWois 
dvB^^WTTOts svcc^jyws iC^utviro , rw Xoytff/uZ ffy.OTrg/uivois , loffTti^ 
ixros TtoXvetdas /uiv sAytoffets iysvovro , TtotKiXu ci oyHtcv eiofj 
^Xsy/uovoo^uv rs }[Cfi oi^)}/uxrui^MV , s^vffit^sXKrUi^uy rs ii^ cxi^^ 

fW^WV, 

Noui adeoque , quosdam fubito poft boletorum efum 
defunftos, quosdam ob comeftas cicutas aut triticum 
temulentum. Omnibus reliquis hominibus deprehen- 
fum eft, cum ratione infpeftis, quare abhinc muiti- 
uaria vlcera fafta fint et variae tumorum fpecies , in- 
flammatoriorum , oedematoforum , eryiipelaceorum, 
fcirrhoforum. 

y") Fiverocf oi rsroj .usyuXus rvs ^vffsm vito rx voayi/uuros «far?f- 
Beiffijs. rriviTfxvru yug &$' sTtix^^ei ^toiyuv/^i^Oif Tt^os uvro, 
X^S^s ^^7« huyuv/C^t^ofj r.p/ffis & ytvnoif, 

Fifc 



I$2. DE TEMPOI^E J^ HO^BIS, 

adfit debilis vitae vis »), ob humorum lentorera» 
aetatis imbeciUitatem «), innatam forte humorum 
turpltudinem , et, quae morbum praecedat, vifce- 
rum iabem, propter alia etiam, quae fanguinis ex- 
pedito motui fefe obiiciunt , impedimenta '0. Sunt 
quoque vifcera excellencidra , quae morbos graui- 
ter ferunt, ea maxime, quae aftiones perpetuas 
exercent, quorum inflammatorii afFe£lus ceieriter, 
fed raro feliciter, exeunt '). Habent autem , quo 

bene 

Fit autem hoc , natura vehementer morbo opprefla. 
Propterea enim ne fufcipit quidem coUuftari contra il- 
lum: Sine lufta autem crifis haud jfit. gal. De QHJtb, 
III. 9. p. 441. 

ros , y^ ^tcc yij^ois, 

Vis vitae imbecillis fit quandoque , et propter vifco- 
fos laborantis humores, et propter fenium. gal» Me» 
thod. Medend. X. c. i. p. 223, feq. 

2L).^om^ss xypXus ffu/UQC ro sh yfvsrijs T^rot fivffK^xrov toTs ofAm* 
fAt§kciv \i oco'v/iA,y,trgov roTs ogyKvmots , fj ocy.(]^ oreg», 

JVlorbidum fimpliciter corpus , quod a natiuitate iam 
male mixtum in fimilaribus , aut male conftruftum in 
organicis, aut vtroque modo comparatum eft. gai^ 
Ars Med, 
\>) ^Oi 7t»-xJ^8s <r(^o^§», xuroc (pvortv r(if.xv^wuroi. /t^oi^ov y<W» 
TOtf rwv t^ywv. 

Perquam obefi fecundum naturam magis fubito mo- 
riuntur , quam tenues. hippocr. ^p/w. Se6t, II. 44. 
p. 76. 

Kationem addit q a i, e n v s ; Mox^vg^ ^i v ds tcuxo^ 

v?rff^/GoX^' ^evoif y^jf «(t/v rirwv ut ^^rri§i(Xj ii^f oct Q^\i^fs, 

Onerofa his in craffitiem vergens abundantia 5 an- 
guftae enim funt eorum arteriae venaeque. 

C) *0 rlnos ffSTeov^tjos iv xivi}(jet TtoXXr} , f^gc) Bsg/uos , ^0/:^ /uot" 
yos , y^) Hv^ios , o^vrsgocv s'ffs^of>f Ttgootfko^ rvv voffov, o oi y-v ^v 
xivY}(jet ctvvfX'^-, ^SH ^^XS^^i W ^^^^^^ t HS^ (<KVgOS , ds XS^' 
yov iX7tfynf(^ot^ y,o(,n^ortgov. 

Pars affetta multis motibus obnoxia, et calida, et 
fenfilis , et princeps , acutiorem fore praenuntiat mor- 

buin : 



DE TEMPOREIN MORBIS» 1^9 

bene fperare pofrint, morbos, licet acucos, bene 
cefluros efle, illi, quibus intra humores tantuni 
caufl^a latet ^), quibus excellentior eft naturae im- 
petus ^) vifcerumque integritas/). Hi enim ex pe- 
riculofi(Iimis ceteroquin affliftionibus breui tempo- 
re euadunt ^). Tunc maxime iilud euenire poteft, 
fi viae, quibus humores purgari debent, apertae, 
ipfique humores expediti ^) et facile mouendi fue- 
rint» Quodfi ex altera parte ad morborum , tardo 
gradu per aetates fuas proficifcentium , indolem re- 
fpicimus, curin ifto labore diu naturam efle opor- 
teat, cauflTas non minus euidentes adefl!e cognofci- 
mus. Quo enim altius inradicata , denfior et pro- 
inde difficilius commouenda fuerit materia, eo etiam 
maius facefl^ere negotium illam oportet , dum pru- 
denti confilio, lenta motuum falubrium fucceflione, 
fecuriusefficitur, quod tumultuaria breuique expe- 

L 5 ditio- 

bum : Quae autem haud in motu continuo et frigida, 
et denfa , et minus princeps efl: , in tempus emitti lon- 
gius. ciAL. De Crijih. II. ii, p. 423. 

d) No(r;?^seToe fvkvr» i^oif fvxtvijTcc , «v xirtcti sv roTs vy^oTs, 

Morbi folutu faciles , quorum cauflae in fluidis. Au&^ 

Defiiiit. G A I.. 

e) HfAtyiKkr] ^wfAr] rvis (pvffsm. 

Magnum robur naturae. g a le n. Comm. II. in Prpgn. 

H I P P. 

^Evroyoi ffwy.otroii. 

Optimi toni corpora. 

f ) "Kv<77r\uy;;(voi, 

Qui vifcerum bonitate pollent 

g^ ^EvoivoiXfjTPTOt , svxvixfjC^xKrot, 

Facile reficiendi , facile conualefcentes. 

ll) * Ev^av To tjouaoc, 

Fiuj^ile corpus. h i p p. Epid. 11. 

Exponit GALEN VS; l^v^xv hl rwv /«^^ TTB^wv dffKVtiav 
" i^vx^of4,ai5hrwv , rwv ^' vy^wv rfAn^hrwv a^ 'K-.Ttrvv^hrittv, 

Fluxile eft , poris omnibus apertis , tluidis coneifis 
et attenuatis. >- " 



$7^ DE TEMPORE IN MORBIS* 

ditione raale cedere poterat ')• Fit adeoque, quo 
intra vifcerum minima vafa adfit infarftus , mox nun- 
quam foluendus, rnox difficulter excutiendus, fi 
vifcidus tenaxque humor, fenfim ibi coi!e£tus, ali-^ 
quando etiam adfiiringentium , veluti fcite gale- 
^fvs*) monet, finiftro vfu, magis obfirmatus efi:, 
quo tandem magno eodemque inflammatorio motu 
opusfit, vt, dubia tamen femper lufta 0> et fum- 
mo cum vitae periculo "') nodus ifte foluatur. Eft 
etiam, cur morbi obluftentur, in eo aliquid pofi- 
tum, quod coflioni refiftant humores, aut copia 

viri- 

i) 'H hx^iffis ^ ^vffHfvnroTSfOi , }f«) 4^vx$ori£ee , ^y) nvxvorf£oCy 
X^ovm. - 

Difpofitio motu difficilior , frigidior et denfior, lon- 
ga efl: in morbis. gal. De Crijtb. II. ii. p. 423. 

*" " '*E^(J'' t(^y£U)S 01 •)0Jiui,oi ffd^fjvwB^Ssv, cos juox^^f^^s ^ai^oif ff(po^£0' 
Te^ois , sKTfivecd-cif /uiv dvxyxf} rxs rotsrns nvgerxs, 

Si fortiter fucci incuneati fuerint , vt vefte indigeant 
efficaciore, extendi quidem necefTe has febres. gal. 
Method. Med. IX. i. p. 202. T. X. 
. k) 'O xvut^fjros ffxt££os xv/ecroSy o ie ^vffKi^tirot ix. dviuros flhy » 
fAVv svtxrorl yiyverocf yoi^ sk yXt^^x ffo/[f yra%,^a)? xyy^^ avffXvTUS 
$/UJr7<xrro/U(vis ro7s ffxtl^g/uevois /uoptQis. ^Evtore luiv iv evB^vs i^ 
»^X^s xccrol (ipxx^ ffvvirotr»j re ^g^ <iv^xveroify ru ttoXXoc, d va9 
rwv tocr^aJv KocTuffxev^i^erotf g-v^uvrm i{^] ^v^iKVTm G(poo§uiS» 

Quifenfu haud percipitur, fcirrhus infanabilis; qui 
obfcure tamen fentitur, non infanabilis, nec tamen 
••' curatu faciiis. Nafcitur enim ex vifcido tenacique fuc- 
co, compuifo intra fcirrhofas partes. Aliquando qui- 
dem ftatim ab initio fenfim augetur , faepe tamen et a 
medicis efficitur adftringentibus et refrigerantibus ni- 
mium. GALEN. ad gl AVCONEMTherapeut. II.6. 
P.378.T.X. 
I) *H IvvuyAS olov fxocx^'^ '^''^^ ^X^ iffo^evv* 

\is vitae veluti luftam habet, incerto marte fufceptam. 
GAL. Comm. II. in Progn. hipp. 

m) '£*v (iri nXmvx x^o^°^ «TreTfrov ^tu^iivyj ro v6fft!,uu , xtv^vvos 
dnoXi^ocf rov uvB-pwTrov^ « /Cty «j>ec r>jv uvrix^ffo^y rw vGffr]y.uTi, 
^vvu/uiv iyv^oruT*]v s'x^- 

Si loDgiore tempore crudus manferit morbus , peri- 
culum perire hominem, nifi refiftentem morbo vim for- 
tiorem habeat. gal. L. mox cit. 



CE TEMPOREIN MORUIS. I71 

viribus maiores, diuturno confli^ilu expugnandi 
(int «). Accedit colatoriorum , maxime eius , quod 
halitum infenfibilemdisiicit, refiftentia ^»), qua fieri 
folet, quo, fi quis mole corporis grauior eft, eun- 
dem etiam , ob cutis fpififitudinem , in morbis fupe- 
randis tardiorem efle oporteat ^). 

§. XL 
DE EO QVOD RECTVM IN MORBIS EST. 
Quae cum ita fint, vt opus iliud, quo vei pri- 
llina fanitas reftituenda , vel hac melior alia procu- 
randa eft, certae momentorum temporis fucceflioni, 
ex voluntate creatoris , per infitas naturae poten- 
tias ♦'^adftringatur; propterea etiam eft aliquis or- 
do, fecundum quem, a principio, per reliquas mor- 
bi aetates , mptus legitimi atque falutares , quibus 
crifis vel quaecunque alia folutio fit, fe inuicem ex- 
cipiunt» Generalem iftas vicifliitudines fignificandi 
yalorem habent ^yp^^ atque periodus ') , vt , qui 

. legi- 

n) *Axuri§yoci-oy fe ^o/if Ujuov roTs fih «JIkk ri]v ac^ytxvy ro7s Si St» 
rr}v 7c\r]iT fA.Qvt]V . 

Male elaboratum etcrudum, aliis quidem ob igna- 
uiam /mmorum\ aliis ob plenitudinem vaforum. GAL* 
De Crifib. I. 5. p. 582. 
o) *0^ x^xtorspoi ^iffct ^tu(po^xvrocf y^ avyxoTtrovtotj ^K^tuSj' h 
^i fevKvori^ot ^^^^ov/^^c^/ sy ra7s voaois. 

Tenuiores natura fudoribus diffluunt , et deficiunt 
facilius , crafli autem tarde procedunt in morbis., gal. 
Comm. in hipp. De P'ict. Acut. 
p) ^revorris (^s^/uuros $ioc(po§KS l/uoTto^iTiJC^, 

Anguftia cutis tranfpirationis impedimentum. 

q) To o^^ov h viffois. 

Re6tum iu morbis. hipp. De Arte, ' 
r) U^oB^sff/utoi. 

Praedeftinata lex in morbis. aretaevs. 

S) '^'O/UOIX f^ «rVO/UOtX VOGYjfAl^.rOS. 

Aequaiitas et inaequalitas morbi. gal. Comm. I. in 
Prognoft. H I p p. 

t) TvTTOf {'Ti rsruyfusvrj oivrxTto^oai^ s-Ttiruasm }{x/ dusaeus' rtt^id' 
hs U ht p^f^voJ sftitKffiuis yc/if dvhtiios iv ntihy-^^tt ysvofjitvos. 

TYPVS 



■IJX n.E TEMPORE IN MORBIS. 

legibus , ex natura machinae fluentibus , obfequuiit 
tur morbi, regulares^ at vero irregulares -, qui dif-. 
fonant , appellentur. Diuerfa tamen eft vtriusquq 
illius ordinis, qui, feruatus, fanitatem fperare iu* 
bet, ratio. Typus enim aftionem cordis liquidq 
nerueo adiuti fignificat, qua repetito iterumque fer-» 
uandarum virium caufla quiefcente impetu, res 
niortem vel grauiorem morbum , fi man^ret , illa- 
tura, tandem debellatur; ztperwdiis temporis to- 
tius, intra quod iftas mutationes fieri oportet, du* 
rationem et menfuram determinatis interuallis defi- 
Xiitam , et circuli rationes habentem ") explicat, 
quocumque demum modo labor vertatur, vt vel 
diurna, vel menfl:rua, vel annua etiam viciffitudine, 
vel aetatum rationibus illud negotium, quod exem- 
plis iliuftrare longum nunc foret, abfoluatur. Quodff 
haec, quam diximus, vtraque motuum fanitatem 
reftaurantium permutatio corporis vnius cuiusque/ 
intra quod fiunt *) , neceffitati refpondet, re£ile or- 
dinateque , et proinde falubriter >) morbus ire di- 
^ citur* 

T Y p V s eft ordo augmenti et remilTioms : p e r i o- 

p V s' autem eft tempus incrementi et remifiionis in mor- 

bo eueniens. Defin.Med. ap. galenvm, n. i 98- p- 2^5.*) 
*) Conf. prae ceteris galen. L. De Typis T. VIl. ^d. 

c H A R T. in quo quae huc conferre aliquid poffe vide- 

antur, luculenter explicantur. G. 

U) Yleotgcx^^/^^^V^ 'T'^^ ^offn xura: rivx kvkXov Ix tXv otvrwv Ini roc 
«VT« J<« rtjs oivrrji rx^sm , ovoyA^a^i rov rot2rov xvxXov f x«- 
^ot 01 tur^ot Tts^tooov, 

Circumeunte niorbo per aliquem circulum ex iisdem 
in eadem eodem ordine, appellant eiusmodi circulum 
omnes medici periodvm. Gal. De Tempor. Torius 
Morb. c. 4. p. 307. 
x) *kSvvotrov h ^rcxvrt ri^ /3/o> ^j; on jrXeroiTiv, os»i.a yj:) ^vfftv d^' 
fiutrois 'jioi.vrcx, QfAOtws <rvjufi}jvo('f. 

Impoflibile in omni vita,nondicam pluribus, fed nec 
duobus infirmis omnia fmiiliter procedere. gal. De 
Opttina Diaeta, 
y) ''Er^ Tot y-iv uyx^Ji rxvru^ hntrUs (pf^itv to voaij^ocJvTTVO' 

ev 



PE TEMPdRE li^ MORBIS. 173 

dtur. Tametfi autem in morborum expeditione 
nulla lex adeo firma efl atque ftabilis, quin eandem 
aetas, fexus, hominis temperies, et alia*), quo- 
dammodo mutent; omnium tamen affliftionum , vt 
refta via procedant , regula quaedam veluti eft et 
lex perpetua, quod adefle oporteat , ex quo affli- 
gitur homo , caufTam morbi , viribus vitae inferio- 
rem et fenfim fuperandam, aftionum vitalium liber- 
tatem, triftium fenfionum ftato tempore abolitio- 
nem, excretionum libertatem, quietem a labore, 
intermixtam tranquillitatis perceptionem, hinc mo- 
t!uum cordis aequalitatem , cum fignis, quae fuffi- 
cientiam virium indicant "). His ftantibus , de fa- 
'' ^ lute 

ov etvccf , riis o^vvfjs xTTijl^KX^oif , ro TtrviXov ^tji^/oos ^vcnji^ff- 
cetv , ro ffCi)/u.ec Ttocv^ be§fAOV n ofAukus etvtxj i\cf^ y.uX^oixov . ^(^^ 
^i^^nv fAri sXtftVy ii^ot ^i r^!f ^iuxi^svi y-»-rct ^ 7\of^ vnvas^ ^ 

i^^urus. 

Haec quidem bo.na funt , facile ferre morbum , re- 
fpiratibne libera vti, dolores habere muta,biles, fpu- 
tum facile tuifire, corpore omni aequaliter calidum 
efle et mollem , et fitum haud habere , vrinas autem, 
et deieftiones, et fomnos, et fudores. gal. De Cri- 
/tb.l. 5. p. 3 83. T. VIIL 

^Evrxxrus <K7to r^s jr^urijs Xrj^^ios (as ckx/u^v inuv^dvtrou jf 

Ordinate a prima inuafione ad fummum tnorbi ila- 
tum augetur morbus. hipp. Epid, L 

^Axiv^vvov vo(7t],ucc hi ro ua ^inov as c/iorv^ixv ^ %ffov lcf^' !«</• 
TO, T^ ^vv(Aiu.et ruvrov vnee^x°^ "^V '"^^^'^^Vfiori. ■ ' - , 

Periculi expers morbus , qui femper verfus faiiita- 
tem pendet , quantum in ipfo eft , idemque facultate 
cum falutari eft. AuEi.Defin.QA-L^^i, n. 146. p. 250. 

Aetas, tempus, regio. hipp. pafiim. 

a) To l^iuSroiJl ri rnv ^iuvotav , ;(^ «f ^«s' x^os rxs Te^oGdio^otSy 
tiyob^ov' dyocd-ov ^^ t^gc/ yj ivnvotot. , J/{Cfj >; ivcQ^v^lcc , t[^ ri iv- 
(^o§tu , i[o/if ro ro7s vytotivaatv o/uotorurov n^occonov , svcxvy-^^ 
rt xurocxXiGiSy ofASikoriis re rS ffu/.u,eeros cvfjcnuvros — x»xu ^i 
ruvxvriu rira ^ rxr ift , SvffCpo^tu , xuxoad^vitu , ^vanvoiu 
y^ yAkti 57 ^vx§i Ti ^ysvfAuros ixmiO/uivn ytvoyivf}. 

Valere 



174 ^^ TEMPORE IN MORBIS^ 

lute acquirenda defperandum haud eft^ Id quod, 
quaniuis ad omnes morbos pertineat, vt ordinate 
procedere dicantur, snuvnen febf^ibus ^) prae reli- 
quis datum eft , bene ordinari , repetito cordis poft 
quietem impetu, quem paroxyfmum appellamus, 
mox vni tempori additlum, mox variantem *), ve- 
luti feparata enarratione iliud a nobis indicandum 
erit poftea, 

§. XIL 
DE FALSO IN MORBISc). 

Ita comparatum eft vbique cum negotiorum 
adminiftrationibns , vt male fiant , fi , ftabilito legi- 
bus vel natura ordine , haud fiunt '^). Quapropter 
etiam in morborum expeditionibus metus eft, ne 
exitusvoto haud refpondeat, fiquidem motus illi, 
qui ad rem faciunt, debitis temporum fucceffioni- 
bus haud refpondent, fi fluant ftatim ab initio cru- 
da, quae fero magisque commota fluere debebant,' 

ipfa- 

Valere quoad intelleftum, et poft medlcamento. 
Tum oblationem bene fe habere, bonum. Bonum et- 
iam , libera refpiratio , pulfus reftitudo , et in meHus 
conuerfio , et fanis fimilis vultus , et bene digeftae de- 
ieftiones. Mala autem contraria his , id eft , in peius 
conuerfio, pulfus prauitas, difficilis refpiratio, maxi- 
xne ea , quae frigido fpiritu eiHato contingit. p a l. De 
Cn//.. I. 14. p.398. T. VIII. 

b) nXa©y« rm noc^Zv rvTt^vroi^ /u,iy , «XXoe ffftuviure^ov , «rfltvra^tf 
ci /u.uXtToc nv^trol Tf^SvTO/. 

Plures morborum typum quidem habent, fed rarius, 
omnium autem maxime febres. gal. Ars Medica, 

♦) Tlv^tTol f<;-urts , xivi/utvoi. 

Febres ftabiles, mobiles. gal. ibid. 

c) To /wr) og^ov iv vMffots. 

Quod non reftum in morbis. hipp. De Ane. 

^^ l^oiklv , Ikms-oi/ /ufveiv y t(p' t]S rervx,V>i' roiieus' ro oi VTtt^» 
^xtvtiv es (X jufj x^tj y "Kvovros e^i ro dixxtov. 

Bonum , vnum quodque manere in illo , quem forte 
datum habet , ordine. Tranfire autem ad ea , quae 
non oportet, foluere eft rgftitudinem. lvcianvs. 



DE TEMVORE IN MORBIS. 1^7 J 

ipferum crifium confufa fit apparido, duratio iufto 
breuior longiorue, exacerbationum inuafio momen- 
tis temporum haud addifta, lentum morbi fit incre-» 
mentum , vt paruus ille videatur efle e) ab initio, 
fuccedente mox fubitanea in fummas perturbationes 
conuerfione, G. confequatur mendax fine crifibus 
conualefcentia, et praeceps conuerfio ab eo, quod 
in morbo fummum eft, ad faliacem tranquillitatis^ 
fenfionem. Quae omnia in morbis fatfijfima aefti- 
mari debere ratio et experientia loquitur. Morbos 
male ordinatos galenvs/*) appellat, quorum fo- 
lemnis progrediendi finiendique ratio feu typus fiu- 
Guat ^) , veluti ^ qui nuilo magiftrae ac principis 
naturae arbitrio dirigatur. Praeterea adhuc varias, 
quae morborum decurfus in obliquum fleftunt , fal- 
fitates obferuare liceat. Nolim in anomalorum nu- 
merum referre morbos compofitos ^), quando cum 
diuerfis fua natura hoftibus vis vitae confligit, hinc, 
m quam partem Mq vertere debeat, nefcit. Eft 
enim et in mixtis fuus ordo, veluti febrium typi lu- 
culenter docent, quarum , ii duplicatae funt, ad- 
mirabilis quaedam eft et concinna ad horas inuafio- 
num deftinatio. Verum iftud erroneum omnino 
eft, temporum follemnium viciffitudines haud fer- 
uare, vltra confuetum durationis tempus progredi,^ 

quiefce- 

Malignus morbus ille eft , qui potentia magnus et 
grauis , primo intuitu autem leuis elt , non habens cri- 
feos tempora definita. Defin, Med. apud G a l e n v m, 
n. T40. p. 249. 

Arocnroi rov rvxov vacfot, 

Inordinati, quoad typum, mbrbi. gal. Ars Medica, 

g) "hXXoior^QTren^oc^ , rFOtntXaiS r^sne^otj. ' 

In aiiam faciem conuerti , vario modo verti. hipp. 
De Jntern. Affed:. 
h} ^vv^sra rS vofff/iuxras v;r«6f%oyr»;' * x»t* iv/eeris v ^«^yvwffts, 

Compolito morbo exiftente, non faciiis dignotio. 
' GAL. Dff Crifib. I. 3. p. 37iJ. 



1^6 DE TEMPORH IN MOllBIS. 

quiefcere re nondum confeaaO, vana fpe falutis 
imponere, iterumque exacerbari, vel, tempore to- 
to nondum abfoluto, fine ratione et praecipitantius 
definere, mox reuerti, deque nouo inuadere *), in- 
que alium peiorem conuerci 0; Quae omnia erro- 
ribus, ab aegro et medente commiflis, vel rebus ex- 
trinfecus irruentibus plerumque tribuuntur *« ;, licet et- 
iam fpontaneae fintiftae mucationes quam faepiflSme. 

; i} *ArK>trc$s rcfj ntnXu.wiy.ims, 

Inordinate et confufe. HiPP. ITpz^. L 

X^ovfce y.h kv i^ 'h^s§sx f^gi/ Tracvv drxxrcos i^ TttnXuvif* 
f/AvoiS vt^ dnglruiS rcc nXei^a, mrsuv viauv disrsXet ytvoficevu. 

Diuturni quidem, et difficiles, et omnino inordinate 
et confufe , et fine crifibus, plurimi horum morborura 
finiebant, ex quo fieri coeperant. gal. in Comm. ad 
hunc locum. 

fe) Tot uXoycoS ^oc^uvtjfficvrel (ptXvTTO^^oC^x, 

Qui iine fufficiente ratione ceffant morbi , facile ite- 
rum reuertuntur. 

GAL. Comm. Ilf. inHiPP. Progn. explicat : 'kXoyus 

fot^mifcroii Xsyotr ocv , offu f^virt fiitrx eijfAencv Xvrtjciutv^ 

^ijr SV H^ttTi/UOlS tJfJLS^UlS tOO^t 7tinUtoJ0i/t 

Sine ratione reftitui , dici pofTent , quae nec poft fu 

gna folutiua, nec in diebus criticis, videntur quieuifle. 

Damnat hipp. in Prognoft. nXtvga oCKyny.u uKoyus 

u(puvt^iv, 

Lateris dolorem fubito difparentem. 

1) Tcc rs'ksu)S uaiv^vvu , tco^^uv tfo^ fisydXouv sC^sitjs yeytvtf/utmv 
etjiAPt^rit/uKrwv , ds r^v ruv oXsSr^im fjLsrwniTtret (^vctiv. 

Omnino periculi expertes morbi , multis magnisque 
abinde commiffis peccatis, in pernitioforum delabuntur 
naturam. gal. De Dieb. Decret. I. 9. p. 469. fequ. T. VIIL 

m) *H rfii (pvfftUiS xtvfiffts yivtroif fiiv iv nt^to^ots rsruyftsvuif 
xxrtx yt rov fSiov Xoyov ^ 7iu\veruf o iviort (pvXurrstv rus ns* 
fito^as C-rto roov siu^tv ns uvrrv ufAu^ruvOfA,ivwVt 

Naturae motus quidem fit in ordinatis circumduftio- 
Xiibus, et fecundum propriam aliquam rationem, iti]- 
peditur autem quandoque feruare periodos ab illis, 
5piae extfcriie in ipfam peccantur. g a l. L. cit. 

nAAAIO- 



'^ 4 d^ 177 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN VIII. 

DE TEMPORIBVS FEBRIVM 
PROPRIIS. 

Si vllibi , fane in doftrina de febribusy non reti- 
cendae func laudes, quas prifcae medicinae fta- 
tores ^*) iure poftulant , quorum , circa raciones 
temporum et ^mitationum-i quibus ifti morbi addi£li 
func, curiofiffimas ec acri iudicio inftitucas obferua- 
tiones, nemo recentium eft^ £\ fapit, quin magno 
in honore habendas exiftimet. Tametfi aucem, 
quodad communia morborum tempora attinet, ni- 
hii adfit, quod ad febres fimiiiter haud referatur, 
cum et illae, cuiuscunque durationis fuerint, per 
fuas aetates ferantur, vt, ex quo inuaferunt, aufto 
calore vitali ^) crefcant,fubfiftant, et fi fuperari fe 

caufik 

fj(.ivi]v r^v oi§x>^iriv XTt^j^uKs^oij , «r yW^ 1^?« negi tfocvtx ocx^i" 
fitijv , dl^x TtoXv /uLx^Qv , ^tu ro eyyvs eivoif r* urgtxs^xrx^ 
ojtAS ^vvu^oc^ tjKffv Xoyta-iuifi ix •rvo^^s uyvugrtjfs , d-xvficu^av r» 
iiev^fj/uevoc, us xuXus y^ o§^us l^pfjjj/roc/, ac^ ix oino rvxfff. 

Non propterea oportet artem prifcam, tanquam 
quae nufpiam fuerit, nec bene inuenta, contemtui ha- 
bere, quandoquidem non circa omnia accurationem 
habet , fed potius propterea , quod prope fit ad exqui- 
fitiffimum, quodque fimul peruenire ad rationem po- 
tuerit in tanta ignoriintia, admirari inuenta, vtpote 
quae bene et refte, nec cafu inuenta fmt. hipp. Dt 
Prifca Medicina. 
b) *H T* ?ri/ffr« yevecti sxr^o^^ rns ifA(pvr» ^e^fjiuoiKs ini r# 
itvgu^es. 

H^benJlr.Palaeol. M Febris 



-178 15E TEMPORIBVS 

taufla morbi pafTa eft, decrefcant 0- Eft tamen in 
febriam decurfu fingularis quaedam menfura mo- 
inentorum, quae durationem earum conficiunt, non 
tantum propterea, quod communta ifta temfora 
illis fint, quam in reliquis aegritudinibus efle folent, 
Iu£luofiora et in ancipiti magis pofita , fed ideo et- 
iam, quod propria quaedam habeant '^), paroxy* 
fmos puta , quorum , vti in variis febribus alicer 
iQ^Q aliterque gerunt , morae , interualla , fympto- 
mata, effeclus, mutationes fubitaneae , hinc, quae 
pro hifce differentiis difcrepat ec prudenter arripi 
dobQty vtpote celeriter euanefcens, curandi oppor- 
tunitas ^), tale quid fua natura habent, quod a reli- 
quis morborum negotiis toto genere difcrepat. 
Quapropter opus etiam efle videbatur, quo de 
iemporibus febrium propriis feorfim quaedam ex- 
ponerem. Qui febrem pulfum cordis et arteria- 
rum au£tum efl^e aflerunc, nihil quidem noui aff*erunt, 
quod non fcriptum fic prius /). Nullo certe figno 
febrem adefle clarius inteliigas , quam ilio , quod a 

pulfus 

Febris generatio conuerfio innati calidi ad igneum. 
G A L. Comm. I. in h iil^p, D<7 ViEt. Acut. 

/uiy , atJiloXyj , uvirjffts , ccKyJj , tcu^ux^u^. 

Febrium quatuor tempora, inuafio, augmentum, 
ftatus, decrementum. Aidf. Definit. apud galen. n. 
iq6. p. 249. T. II. 

d) O/ fv yjoet y.cit^oi rtjs yocx, 

Tempora fingularia morbi. galen. De Tempor, in 
Movh, c. 3. p. 294. T. VII. 

e) J\^oyos i^iv iv w xxi^os j i^ xut^os iv w x^^^°^ * jtoXvs. 

Tempuseft, in quo opportnmtas,etopportunitas,in qua 
iionmultuin temporis. hipp. Praecept. §. i.p. 60. T. I. 

f ) IJv^f Tos ig-i 7v\(Qv'xaM,os 3rf^y.uaius voaui^ns dvuC^s^o/UivffS fi(.erci 
^upu/^uyTJs ccpvyiuujy fTci ro Ttvxvore^oy ^(^y GCfjQ^Qore^oy. 

Febris e(l abundantia caloris morbofi,au6tioris, cum 
conuerfione pulfuum in frequentius et vehementius. 
Ati^t. Defhi, Mfil, ap, QAi-.n. n^. p. 254. T, 11, *) 



FEBRIVM PROPRIIS. I79 

pulfus mutatione defumitur, cuius aufta, celeritas 
inuafionis momenturn clare defignat; quod bene 
noffe, plurimum refert. Quamuis enim nec alia de- 
fint, quae primordium morbi indicere valeant, ar- 
gumenta, horror fcilicet, hinc aeftus, cum nulia 
facile febris iit, nec continens quidem ipfa, quin a 
leui horrore inicium capiat^); nihil tamen ad pri- 
mam morbi huius aetatem defignandam pulfus ex- 
ploratione, vtpoce qui , inhorrefcente aegroto ^ nil 
niinus ccler eft, habetur efficacius. Verum nonita 
eft cum reliquis febrium temporibus, quae commu^ 
nia vocancur. Nani certis omnino fignis illa haud" 
conftant, cum incrementi ftatus ac decremenci , ve- 
luti febres vel duratione ^) , vel typo *j ac perio- 

M 2 do 

*) Inde a prifcis temporibus ad noftra vfque difceptatuni 
eft de notione , uiaximeque definitione ft-brisj nec con- 
uentum, quia fmgula fyraptomata faepenumero infant 
febri, at non femper. Hinc peruelim adeant capidl 
hunc ipfum Galeni locum, in quo plm-es ailegantur 
definitiones , ad naturam febris plenius perfpiciendam, 
ni fallor, fatis accommodatae , item L. De Febr, Diffe- 
rfwf. et inter recentiffimos aud:ores C. ern. krik- 
GER DiiT. De Morbor. Tempor., Pofon. 1773. 8 G. 

g) MsTx /3f«%fwf uuisrccf ^iyxs *« «.^ud^rjiiAS^ivos y,QV0Vy ix?Kk i[^ 
^fjs^tr^iTouos , n^ u^oi rivis rm (rvvexj^v. ra.ci' ul^oc yvicma^at» 
T« To rs rvs ^s^y.usiois s^i noiov vc^j no(iov ^ t^ tj rm dprtj* 
^twv yJvriats, 

Cum breui iriuadunt horrore non quotidiaiia tantum,' 
fed et hemitritaea, et aliae quaedam continentium : 
Alia (febrium) figna funt , caloris quantum et quaie, 
et arteriarum motus. g al. De Differem, Febr. il S- p» 
138. T. Vll. 

h) Ylv^BTOS S<Tl ^^CVWf if^ oi'JS. 

Febris elt vel tarda, vel acuta. gal. ad gxav- 
coN. Therap. 

i) TvTtos s^i x§°^^^ TcdB-its , ^j ii^ 9ex£oivcr/u.os , ^(pc/ ^ii^ktifXfAX 
ritKyysvov Gvnt^uivet. 

Typus eft tempus morbii cui et exacerbatio, et 
remiliio ftata accidit. Au^t, Defin. gal. n. 196.^. 255. 



IgO DE TEMPORIBVS 

do^) difcrepant, fingulares omnino fint rationes, 
ad vnam legem vix reuocandae. Interea tamen 
omnibus fehrikif quaedam commmia efle ^xxtojigna^ 
quae certiores medentes reddere poterunt, in qua 
aetate illae , nec interraittentibus quidem exceptis, 
verfentur. In augmento febres nondum effe tunc 
intelligas, fi illae fibi fint fimiies, excretis, maxi- 
mevrina, nondum mutatis ^). Verum vbi vis vi- 
tae colluftari cum cauffa febrili incipit, et conten- 
tiofe agere, augmentum tunc eft in omnibus ^"^. 
Quo in negotio, cum aequa vi penes omnes, ob 
virium diuerfitatem , natura haud progrediatur , ae- 
quales etiam temporum morae , quae interea , dum 
ftatus ingruit, abfoluuntur, definiri nequeunt '^).. 
Ad fummum iuilTe febrem, fuperatos efle fcopulos, 
et viStricem exiuifle hoc certamine naturam, do- 
cent fymptomatum, quae, durante incremento, 

circa 

Febris haud habens intercniffionetn; Intermittentes 
febres. gal. Mahod. Med. II. 2. p. 29.T.X. 

1) Meyovfcov ofA,oius r^ rt 7sv§sr2 ^Cj^ rwv x§m , tiTtoi rvs oivufiix.' 

lisdem manentibus febre et vrinis , nondum adfcen- 
fum morbus exorfus efl. g al. I>^ Crifib. I. 12. p. 393. 
T. VIII. 

m) *H u^x*} "^^ x^iriTtx Tcu^oiva/u^g. 

Principium exacerbationis criticae. 

'H «^X?/ rx x^trtxS xiv^fituros. 

Principium critici motus. gal. De Dieb, Crit. I. 6. 

p. 459. T. vin. 

SccXw <7tbQfiy}(y.fvos rTjs Xvaeus. 

Tumultus praecedens folutionem. G a l. ib. < 

n) Atocyvwvoif^ Tvortoov oc^pcoros Ij svpug-os ig-tv ij ^vvu/ufs rtc xee^ 

fMovrfjs , h rcoa-xts re ruv ^/Uf^uv ^ 7rs4^is sg-o^ rS vo7i}/u»ros. 

Cognofcendum ex eo, vtrum debiiis vel fortis vis: 
vitae penes acgrotum fuerit, intra quot dies futura fit 
morbi coftio. a a l. In h i p p o c 11, Dt Ki^* Acut. 
Comm. II. 



FEBRIVMPROPRIIS» Igl 

circa tempora critica <*) acerbiora erant^), remifll- 
or ftatus, hinc humorum purgandorum libera flu- 
xio, quam coBionem appellant 'i). Abhinc, quod 
in febre reliquum eft, mitioribus motibus, durante 
decremento , perficitur , vt fenfim illa foluatur '^), 
in qua fucceffione non tam ad temporum abfolutos 
numeros , quam ad vires aegroti refpiciendum eft. 
Non autem tantum illa tempora , quae omni- 
um morborum funt, tranfigit, fed etiam aliquam 
propriam, fibique vnice reliftam temporis ratio- 
nem febris habet, quod Tragc^^i^vr/jccv ^) appellatur. 
Quamuis enim alii etiam morbi exacerbentur , vt 
a ftatu dolorum aliarumque fenfionum triftium acri 
ac Iu6luofo , ad tranquiilitatis aliquam fruitionem de- 
labantur, iterumque per vices affligantur aegro- 
ti ^)y Attamen, cum zd paroxyftni indolem, prae- 
terfenfum mali reuertentem, ordo requiratur, qui- 

M 3 libec 

^iui^Kti (pxtvo/nsm. 

Symptomata laboriofa maiorem vim exercent, in 
diebus criticis comparentia. gal. Comment. IV. in 
Hipp. cit Libr. 

p) Ni(r« xrx^u^iij /u^KOS aj/uuivei vxcns. 

Morbi perfeuerantia in fymptomatibus , fummum 
iigniiicat morbi. hipp. Praecept. §. 12. p. 67. T.I. 

<j) ^A9c/ui}S iio/if ns^soos yvui^hy.urot ^i ic§m j tj Trrvff/uurav ^ n 
li^Tro^ij/uctrm, 

Summi ftatus et coftionis figna ex vrinis , fputo, et 
iis , quae abfcedunt. g a l. ad g l a v c o n. Therap. 

'Ax^//3j7J Tri^l^is iv rous «,x/uu7s yivsroij. 

Exquifita coftio in fummis morborum ftatibus fit. 
GAL. De Crijib. III. 5. p. 455. 
r) Kf<o"/f xnoXvcjis vxffa. 

Crifis folutio morbi. hipp. Fraecept. 1. cit. 

S) Tlu^oivvrixos xv,t§6s. 

Tempus exacerbationis. gal. Method. Med. 
t) ^Ers§o^§07ths ol nufATfovns, 

Aegri in hunc aliumue ftatum per vices proiefti, 
HIPP. Frogno/i, 



182 DE TEMPORTBVS 

libet intelligit, qui fiat, quod rl T^oi^c^vvscrS-ccf y,ccf 
rvTt^cBot^ •> ad tempora febrium propria referatur. 
Eft enim in ifto cordis motu, fe fenfim augente, 
iterumque remittente , non tantum ad dies et horas 
determinata conditio, fed etiam illud tempus, quod 
paroxyfmum defcribit, in fua fubdiuifa tempora 
denuo abit»)? in quibus fingulis, variis molimini- 
bus, natura cauiFam morbificam excutere, et ver- 
fus organa , crifeos cauffa . dirigere allaborat. - Du- 
plici autem knixx fehres exacerbari dicuntur. Aut 

enim 

cm ruTs r* cr(pvy/u,s fittroc(ioXx7s , tjroi ii Cyetas ^ jj sx oiaXeiju,' 
f<.xros as r%ro (x<3^ixvcjU!vos. '^'En^os o STti rnrto ^evrs^os o rtjS 
m T« svuvr/cc jusrocfioXl^s rm rs a(pvyy-uty ^g:) rvs S^s^^uuffixs, 
oiy^fji, 7SB0 lcv ofjicxXas yivt}ro(^ ^SD/tAOS o avfA,7tot.s oyxos rs o'w tta» 
Tos- ar S7t (KvrM r^iros , dvixvojusvtjs /uiv sri r^s d^s^/uccTiccSy 
_' dvaXoyov i^ avryj i^/ rwv cCpvyiUwv sitiowovrodv as (usys^os,, i{g^ 
txxjis^ ifo;/ ftvxvoTTirx. TsrKpTi] JV xuroi^uffts sTtt roCts ei^^^.fj.t* 
VOiis r^iciv omroi^ y ruv apfj/uivuv <Ku.vrm icov iocvroTs (^vXurrov* 
fufv ro /uiys^os y i^s rtgos rrjv ^/usri§uy «ci^y]iTiy kr ivrtvd^e» 
«"^os -jti/uTtros .f %riAy tj^ij /uiv sXurrwv yj ^so/uuai» yivtjroi^ aot' 
0WS ^ ur/uos ^i ixK£ev7jrocf Ji«w rS ^spuuros^ o a0^vy/ui,os ^i iytt 
T-ijv xuru C^vffiv i7tuyi^x>^rc(j xuru^uaiv. sv rxrto rw Xfoi'w ii^ 
Id^us rots 7t\et?oi.i yivsroe^ , i{^ (xsru t&tqv b rx $i<ic'ke'i/Li/n,uros 
d^ixyezrcAf x^^vos. 

Primum tempus totius periodi ilJud eft, fecundum 
quod friguit corpus y cum pulfus mutationibus , fiue 
ex fanitate, fiue poft intermiffionem id faftum fit. 
Aliud tempus, poft hoc , alterum , conuerfionis pul- 
' , fuum et caloris in diuerfum ftatum , donec aequaliter 
incaluerit vplumen corporis; abhinc, poft hoc, terti- 
um, quando calor augetur parirer pulfibus elatis ad 
■ magnitudinem , celeritatem et frequentiam. Quarta 
conftitutio poft diftas tres confpicitur in eo pofita effe, 
quod difta omn'a aequalem ijbi ipfis feruent magnitu- 
dinem , quantum ad noftram perceptionem ; Abinde 
aliud quintum tempus, quundo iam remiffior calor ma- 
nifefte fa^tus cft, va or excernitur per cutem, et pul- 
fus ad naturalem conftitutionem redit. In hoc tempo- 
re et iudor plurimis fit,.et deinde intermifiionis fucce- 
. dit tempus. gal. DeMorb, Tefft-p.c, 3, p. ay^.T. VIL 



1* E B R I V M P R O P R 1 1 S. 1^3 

enim paroxyfmus pro illa miitatione, qua per fen- 
fum frigoris ad percepdonem caloris aeger tranfic, 
accipitur, aut, etiamfi frigoris, hinc caloris nulla iit 
viciffitudo, quin etiam, infidiofe omnino, remif- 
jfior fit aeftus ''), pro noua fy mptomatum haud fo- 
lemnium apparitione >) paroxyfmus capitur, qui li- 
cet femper fit vehementior et dubius magis, nifi cura 
horrore ingruat, atcamen,exvoIuntate naturae, cri- 
fm procurare non minus intendit. Hoc duplici pa- 
roxyfmi fignificatu nulia erit febris, quin exacerbe- 
tur interea, dum per fuas aetates decurrit, ea qui- 
idem ratione, vt tamdiu opprteat infultus manere 
acerbos, donec cauffa cedat ; qua vaciliante, iili fen- 
fim mitefcunt *). 

Sine remiflione caloris, ex quo cura horrore 
inuaferunt«), ad complementum aetatis fuae, quae 

M 4 fepti- 

Non fideudum remiffiQni febrium. hipp. De ViSi, 
Acut. 

Addit GALEN. in Comm. IV. 'ornv /ustu cv/uTtTu/^^ 
rwv 9{Xf ctj/uesav ^o-)(py]QW ylyvovroi^. 

Si cum fymptomatibus et lignis luftuofis flant. 

y) Tlotooivff/uos , ^orxv ajfdsiWfx ociuoi vsiarsDOis ridt, avy.7:rojy.u^t, 
iv sTiavu) rw Tcu^oivffjuiti ysvsi^ou rtjv x^^tffiv KvxyzuTov , oTtoiot 
ris Vs^ou j rnTSTi « ^i ulfuo^^ocyiee.^ij ]) •i/usrcov t) l^mrinv Ij rivos 
oi^a, I 

Paroxyfmus , quando febris inuadit cum nouis qui- 
busdam fymptomatis. In hoc paroxyfmo fieri aliquam 
crifin necelTe eft , quaecunque lit , fiue per haeraorrha- 
gias , fme per vomitus , fiue fudores , aut alia modo. 
GAL. De Cvifih. 111. II. p 446. feq. T. VIII. 

"Z) ^ Kko rt]S Tt^tfjrijs aff^oXrjs Ttot^oivCjuos «%f * rijs dKutjs h 7Co\' 
Xto %f ovw Ttoc^oiyivtrou xxroi rov ocvrov r^OTCOv , ktco tT]S xxiu^s 
xxra. ^owxy /usi^^roa. 

A prima (febris) innalione, ad eius fummum ftatum, 
diu eodem modo paroxyfmus celebratur; at a fummo 
ftatu fenfim ille iraminuitur. G a L. De Morb. Tem^or^ 
c. 9. p. 303- T. Vll. 
a) ^^ixwSsss nvgtrol cvvsxjsis o^ks. 

Cata 



184 ^^ TBMPORIBVS 

feptimum diem ^) haud excedit, grafTantur conti- 
nemes , nec illo quidem modo , quo reliquae febresy 
de calore interdum remictunt, fed homoconae fem- 
per manent, donec, quocunque demum euentu, 
foluantur '). Haud paucae ex illis, feptimo die 
priores, cedunt '0» fedraro falubricer, tunc niaxi- 
tne, fi inflammatoriae fint ^) , et ita comparatae, vt 
earum ferociam fuperare vires vitae fuperllites haud 

poffint. 

Cum horroribus inuadunt continentes acutae. g a u 
De Dijfcr, Febr. 11. 9. p. 1 39. T. VIL 

^w T?f ifi&OfAtjS iss^ot^ fAs^et, 7/y fr/v ?J dvvxins tt^ygoii^ rx 
rtjs vXixioiS o^oXoya: , ^ffots ^i Troj^cors^ui rtjs l^dofAfjs ij xx/iiii 
T« oX^ vuff^y^xros y roi rTjs ^v<K.y,iuiS ^x sv^ug-x, 

Continentium febrium fummus ftatus non vltra fe- 
ptimum diera futums eft, fi virtus robufta.eft, et ae- 
tas confentit. Quibus autem vltra feptem dies fumma 
eft totius morbi, virtus haud eft bene valens. gal. ad 
GLAvcoNEM Therap. L 14. p. 357. T. X. 

C) "Svvs^^s ssrtv f otcriy v.§-xofxtvos oiv^a i^ oMftoc.^». 

coNTiNENS eft, fi quibus , a quo incipit , ftatim 
viget et augetur. gal. De Crijtb. L c. 3. p. 379. 

h/itj^sf^loiv uiSr>]rtiv sri^uv teu^oivrr fA.x y.ufiuv «(7/3oXj;y, 

Nullam fenfibilem aliam paroxyfmi fufcipiens inua.- 
fionem. ibid. 

4) O* ^i xotxotj^s^ocrot t^e^ snt crijfiimov ^etvorxruy ftvo/Atyot , «• 
rupruTot xretyxffty tj Tr^o^iv. 

Ferociifimae et cum fignis atrocilTimis faftae febres^ 
quarta die aut ante occidunt. hipp. Progn. 

c) ^\iyfA,uru6t)S avyf^^rjs» 

Infla-.nmatoria continens. gal. Be Difftrent, Fehr, 
L 1. p 107. 

Kavo-of S71V fitrti 'vev^utfius noWijs ytvofJLSvos ».vx'>o\t]V fiif 
^tfiixv rip GufJLun Ttufjiyjxiv. 

c \ v s o s eft , cum aeftu raagno fiens , remilTionem: 
nullum corpori impertiens. 



FEBRIVM PROPRIIS. Igj 

poflint 0- Quapropter etiam illas, ob celeritatem 
exicus , peracutas appellare folemus .?). 

Micius cum aegrocantibus agunt contimae^ 
quibus datum eft , vt permittant, aliqua remifTione 
aeftus fada, incerquiefcentibus fimul fymptomatis, 
ad nouum confli£tum naturam reuerti ''). Repetunt 
infultus febriles, inhorrefcente aegri corpore, ec 
iliud paroxyfmi tempus eft breuiflimum ')• Ali- 
quando, quod peius, cum fummae debilitatis fen- 
fu, ipfaque lipothymia *), inuadunt; Quod vbi fa- 

M 5 aum 

f) ^Ei rtkicos it^ur^ro v (^vffts rvv «cf%J;!', «<J" syxj^^ei x^ivttv 
*ij' oXwJ avTf%«y x^v ^fx-^y^ <5(!«v/r«Toc/ fA>iv ws as /«-««XJ/v, 
^rruroif ^i svB^vs , xirix tt^vrvs rijs dxettgii snix.vu^ot.ams rj ^iof 
rs voay]}xot.ros Iqt^i^fKvi ris kix y^f oivs. 

Si abfolute fabafta fuerit natura ab initio, eo non 
peruenit , vt iudicetur , nec vt omnino refiftat , nifi pa- 
rum. Exfurgit quidem, veiuti ad luftam, fubigitur 
autem ftatim : Cauffa huius iritempeftiuae colluftatio- 
nis eft vis morbi , exftimulans fciiicet et acris. g a l. 
De hidicat. 

g) ^uroiv TtixBos tTi ro dvvccjua ju,^^oy ^o/if ^uXfrrort^ov rx oisoSy 
riTCiTCUv x^ivG/iAtyov iv ^fii,s§uis ijrrK^ $ioi rxro ^ oivrxrov 
^poffocyogsveiv etcoS^iv. 

PERACVTVS APFECTVSeft, impctu maior et 
acrior acuto , vt plurimum iudicandus diebus feptem ; 
propterea etiam acutiffimum appeilare mos eft. 

h) "Evvoxos i^riv fA.fj ^ioCKeiTtm fAr]rt yvKros ^ fArirt ^fAsgots^ «v^- 
eets ^i 3{^ ivioiicxru , ^g:/ jrv^oijiff/uis £-Ki<ps§m. 

coNTiNVA eft FEBRis, non intermittens nec 
nofte, necdie, remiffiones autem et mitigata tempo- 
ra , et paroxyfmos habens. 

i) Twv sv fAs§et xoii^m i\cf!f rri rociet ^^uros o rvs crt^t^visus. 

Partialium (paroxj^fmi) temporum breuiffimum, hor- 
ror. GALEN. De Totius Morb. Tempor. c. 2. p. 305. 
T. VII. 

k) Kuvffcu^e/ ^i jfgc/ xxkovB'» Ttv^sru , 'offot ^toi fAsytBos (pXtyixo' 
VYis , h 'ijTtoiros h xotXius v ^ofiix^^Jt nv^iffffsffi , \et7toBvfAxffi xo^f 
rx rois <%>%«? rm Ttx^oivfffcwv. 

In caulode et maligna febre , quotquot ob magnitu» 
dinem inflamuiationis vei hepatis, vei ventris, vei ven- 

tricu- 



^ l86 DE TEMPORIBVS- 

aum eft, paroxyrmus inter fummas anxietates tranfi- 
gitur ^) , tunc maxime , fi infarftus fanguinis , et 
abhinc orta inflammatio , tandemque putredo ^) fe- 
brem excitauit, aut febris fit cum fluxu magno hu" 
niorum coniunfta"). Duplici adeoque mtuku feires 
continuas infpici oportet. Aut Qmm funt vnus velu- 
ti paroxyfjnus ab inuafione ad crifin vfque morbique 
lyfin perdurans , qui triplici modo decurrit, vt re- 
petiti motus ad finem vfque aequales maneant, fit- 
que febris hoiiiotona^ vt iidem, quam prius erant, 
fianc acerbiores, fitque feMs anabatica^ acmaflica^ 
epacmafica, vt etiam fenfim illi mitefcant , fitque 
feiris paracmaflica ^) j aut quaeque totiusfebris exa- 

cerba- 

trlculi laborant , anirao delinquunt iuxta principia pa- 
roxyfmorum. g A l e N. ad g l a v c o n. Therap. I. 1 5 . 

p. 358. *) 
*),Cf. Defin. Med. n. 188. p. 254. vbi plenior defcri- 
ptio. G. 

i) 'A<tAs Tcv^stoi h oTs 01 xoijuvoyTSS x^mTOif 7fK/ a.fi$us sx^ac. 

ASODEAE FEBRES, iu quibus acgrotautes an- 
guntur et inquiete fefe habent. gal. Comment. IV. 
Hi Hipp. De ViB. Acut. 
m) 'O Qfkty yMriKOs , %ruv ro ocT/l(.x cO^tivui^h h ria f!V/Litcri<^svtt 

^wc/oj OICCGUTCYI. 

inflammatoria, quando fanguis incuneatus 
in partibus rheumate affeftis computrefcit. gal. De 
Crifib. I. 1. c^ 

^Oivs Tfvgsros^ eTjno/A.svsi rivos x^f^^^ V t^o^U C^Xtyy.uU 

yovros. 

AcvTA FEBRis, humore quodam aut parte in- 
' flamniata putrefcente. Ib. II. 6. p. 425. T. VIII. 

n) 'Potoc^yf Ttv^tros. 

Febris cuni fluxionibus. Definit. Mcd, ap. galen. 
n. 191. p. 254. 

O) TwV (jVVOXUiV iTVfJt.-7tO(.S XP^^"^ "^ TtUfoivfffiAOS S^IV VtOt OIX 

nai.vros ojuorovos rj «cv^otvofA.svos v /usix/usvos ^ «^Xf^ xciiffsus. 

Continuarum omne tempus vnus eft paroxyfmus, aut 
vbique aequalis , aut au6tior , aut debiiior, vfque ad 
crifm. GAL,. De Different. Febr. 11. 9. p. 139. T. VII. 



FEBRIVM PROPRIIS. 287 

cerhtitio fingulare tempus habet Quamuis enim 
in iinceram apyrexiam illae nunquam definant, ^td 
in remifliore etiam earum ftatu calor modeftus adfit, 
vt fudores per illa , quibus refipifcunt, interualla 
lucida continuent ^); eft tamen inter vtramque exa- 
cerbationem, {\ bene cedit negotium, a fympto- ' 
matis acrioribus quies; Quae nifi fuerit, metuen- 
dum valde eft, ne aeger pereat ^). Eo autem be- 
nignior cenfenda elt febris , quo maius et luculen- 
tum iilud eft remiflionis tempus, vt, licet calor 
haud penitus extinguatur, haud tamen pius vna 
vice per vu%9ji^ug^cv exacerbatio recurrat , vti quoti" 
dianae contimae in moribus habent*"), quae pro- 

pterea 

K«/' riv^s ovoy,%va rots (xh re^^tois o/uLorovss n ii^ dxy.a- 
Ciicxs , roii ^i hvri^ois ^xyxfixrixh re fic/i/ nu^ax/uu^ipc^s 

rs-tvro. 

Et quidam illos HOMOTO]N'os etACMASTicos, 

hos autem anabaticos et p aracmasticos, 

ncminarunt. gal. ibid. 

p} *OvJ^ 7C<>iv%Ti rois 9r«^ax^c4f t^twv rSv •Kv^srm 01 id^ufreSy 

uxTTtf^ h r§iruiois v^ reruoruiois^ ^d^sy «J" as xTivgs^iuv ^^^XP'-'' 

Nou quiefcunt, decrefcentibus paroxyfmis harum 
febrium, fudores, vti in tertianis et quartanis, vnde nec 
in apyrexiam veniunt manifeftam. gal. ad qlavc. 
Therap. I. 15. p. 358- T. X. 

g) Ot fuiv yu^ TFBoifjOjutvot iVTTvooi Tfi y^f (Kvu^vvoi fia-iv , ^/ XOl* 
fjMvruj rus vvy.rus , run 'u^u Griy.erst sx.^Ci.v wjCpuT^^g-uru' oc- 
^i uTTol^v.iciyot ovfT-nvooi yivovroi^ydXXoC^ucffovrfSyUy^vnyiovriSjrx' 
te uXka. fftj^eiu kxittg-u sx^^vrss. 

Quibus conuaiefcendum eft ex morbo , refpiratione 
funt libera, et dolore vacui, et dormiunt nofte, et 
alia figna habent facillima : At quibus pereundum, dif- 
ficulter refpirant, deiipiunt, vigilant, et alia figna pef- 
iima habent. hipp. Progn. 

X^ K«3"' iKci^^fjv 7iy,E^uy trU^oivvojLisvos as dTtvpfituv ^i /uv TSuvo». 
f/.svos uy.(^7]yAOivos cvvo^os. 

Quotidie exacerbata , in apyrexiam haud quiefcens, 
QVOTiDiAJfA continva. Gal. De Febr. Diffe' 
rent. 11. 9. p. 140- T. VII. 



igS DE TEMPORIBVS 

pterea illis continuis , quorum tempus paroxyfti- 
cum per diem aliquoties redit, omnino funt nii- 
tiores. 

Febrium contimarum, quarum diuerfas fpecies 
ac vniuerfam pathologiam enarrare, noftrum nunc 
non eft, difpar habetur duratio. Celerrime per 
fuas aetates decurrunt ^/?^^;^;^r/3f^, et iliud, cuius 
gratia commouentur, naturae opus incra diei noftis- 
que fpatium abfoluunt '). Licet autem vnus idem- 
que continuus fint paroxyfmus ^; efle tamen hora- 
ria interualla haud definunt, et caloris fubitaneae 
quaedam permutationes. Poft paucas horas iam ad 
fummumdeueniturK); Succedunt crifes eo celerius, 
quo minores caufae *) fuerint, quas febris facile ex- 
cutit, veluti, £1 purpuravrticata j eryfipelasj diar- 
rhoea-i vomitufi et alia minuta, laborem foluant. 
Enimuero videre liceat ephemeras iftas exitiales^ 
ipfam, quam Deus auertat, peftilentiam, quae bre- 

uiter 

S) K«X^yT«/ /W^y kv nwiifts sC^*}f^t§9t ol roixvrot nv^eroi ^ ^tort 
T^vs^oif neCpvxccffiv , 'ocov sCfi* iuvrois , ijfiti^tj^ /ui^ , cwugiS' (Jtit- 

^ fiihfis ocvrjf ^fjXovori ngif rtjs vvKros, 

Vocantur omnes diariae febres illae , quae, 
quantum ad illas attinet, folui poffunt vna die, fimul 
adnumerata nofte. gal. Method. Medendi X. a.pag. 
224. T. X.^ 

t) llv§SrOl WV «^ VX^oivffflOS Vf^^gOC fA,lCC 7ti§iy§¥.<pofAtvos. 

Febres , quarum vnicus paroxyfmus vna die circum- ^ 
fcribiciir. gal. Therap. Method. 
u) "Qvre Xeyojusvos avvoxos nvgtros evS^Os dno rtjs cix/utjs trori 
affs^uXsv , ocl/kscic uno rris Tt^tnrtis 7rpoff(ioX}js ot^pt rrjs reXewroc. 
TTjs dxurjs u^Ais fjTOi reru^ffi l/ rftffiv ctC^tKvarotf r^Xxi^^iTov, 

Neque difta synociivs llatim a fummo fui ftatu 
incepit, fed a prima inuafione vfque ad abfolutiflimum 
incrementum , horis quatuor aut tribus ad minimum, 
peruenit. galen. De Tempor, m Morh. c. 5. p. 257. 

T. yii. 

X) A/« r^v ffjutHbortjru rtjs uirtus (uOvtjluegQS yiverotf, 

Ob breuitatera cauflae, diari a fit. gal. Metbod. 
Medendi X. 



FBBRIVMPROPRIIS^ I89 

oiter fuam ludit tragoediam, et aegrum ob fympto- 
matum grauitatem-?') fubito occidit *). Benignas 
autem ephemeras catarrhaks , nemo fane eft , quin 
experiacur frequenter et falubriter , fponte fo(uen- 
das '*)• Quodfi autem caufla magis renitens exfu- 
peranda fic, plurium dierum labore opus eft, fiunt- 
que febres polyemerae ^) , natura breui apparatu ^) 
et breui facilique motu ^) ad profligandam cauflam 
febrilem vtente. Proinde etiam fponte liquet, 
dierum numerum in febribus augeri, proutriilae 
in refiftentes magis nodos impingunt. Quapro- 
pcer licet dies ftatos variis continuarum fpeciebus 
antiquitas fcripfit ^); fapientius tamen g a l e- 

NVS 

y) ^AJwWytt/^ ^«»'57 9 TgO/l*Ot , «'^VX^V^ XKffCpvi/oC, ffXOrO^IvTlf ^Utf' 

Debilitas atrox , tremor , animi deliquium , pulfus 
imperceptibilitas , vertigo, me*ntis impotentia. gal. 
de pefte agens L. iJe Succ, Bon. et Mal. 
Z) To utyiXuiS oKi^§toy iv revxja u.TioKKvrtn^, 

Quod fumme perniciofum, ftatim occidlt gal. Z)e 

CyifibA. 
a^ 'Ttto olvroy.uriffy.'^ "kitrou ra fA,iy.goc. 

Sponte foluuntur minima. h i p p. De ViSi:. Aciit. 
b} 'E?r< ruTs l^yoous ^eyvfufftffiVj dvuyxcuov Ir* TtoXvrjfAt^ov yiyvS' 
^»f rov ncx^oivff/uov. 

Ob fortiores infarftus oportet plurium dierum fieri 
paroxyfmum. gal. Meth. Med. IX. i. p. 202. T. X. 

c) Kocru rots fioot^axs 7Cot.§WH.tv«s yj (^vats iio^/u.^ it^os t^v ^id 
xevuifJfms x^ictv. 

Breui praeparatione natura impetum facit ad euacua-" 
tionis crifm. gal. ad glavcon. Therap, I. 

d) Oi ivtjB-hatrot riav TTv^iruv (ffvvsxwv) f{^ £7:1 ff7}fA.tUv uyu^m 
fit^utwrss riru£roMat yrxvovroif h ngo^tv. 

Benigniores febrium contlnuarum et bonis iignis in- 
nixae ad quartum diem vel ante quiefcunt. Loquitur de 
Ephem. plur. dierum hipp. Progn. §. 20. p.464. T. 1, 

e) *H 'n^urri s(ps^os rtru§r»7ct rtXsvr^^ ^ ^i ^tvri^v «V rvv s^U' 
(ULtiv yrs^tuytraf .^ v ai r^lrrj hs tj;v sv^sxurtjv, r} Ik rsru^rv] eis 
rijv rsacu§sfjy.uihx.'Ar7iv.^ ^ tii 7r(/u.7F7V w r^v inruxencl^sHurijv, y 

ii VxTtj «s riv w^^rjv- Ptixna 



190 I)E TEMPORIBVS 

Nvs./) durationem earum fecundum mobilitatem 
aut renitentiam cauflarum aeftimat. Negandum 
enim non eft, hippocratis difcipuios in exi- 
gendis dierum, quibus crifin fieri oporteac, rationi- 
bus paullo fuifTe feueriores, veluti, fi quando de 
tmporibus morbonm critkis fcrihendi opportunitas 
eft , exponam. Omnes fane continuarum fehrmn 
dics funt critki s) ^ illi tamen magis, qui radicitus 
cauffam euellunt , id quod diei datum eft, cum quo 
et exquifita criCs, et euphoria aegri coincidunt, vt- 
pote qui , quotusquisque fit , fummus in febre efle 
reSie dicitur, fiquidem etiam vltra vigefimum ali- 
quando eiusmodi continuae excurrere folent *). 
Cum autem continuae typum fuum feruent, et quo- 
dammodo quielcant, fit etiam, quo, vti id ex typi 
febrilisnatura confequitur, inuafionis tempora ita 
fefe gerant, vt vel horas mutent, quod praeftan- 

tius, 

Prima iiniendi ratio ell quatriduana , altera ad fepti- 
duum educitur, tertia ad vndecimum, quarta ad deci- 
mum quartum, quinta ad decimum feptimum, fexta 
ad vi^efmium. hipp. Ib. 

£) ' A^fwroj f/ f^iy fitsycc ro ysff}jy.x iic/if rxx,^oos eaj xiv^/utyoVy 

gyoSKUTOuos /ux^ov h Tfcranx^ifffiUi^sKocrouos x^i^rjffsroif, M.tx^o» 
re^a 2i ivros, tj (^v «'ocvv ru.x.^m Tnva^Avn^ refffftK^tffKod^sxurccToff 
7} svd£Kc<ru7os. 

Aeger , ii magnus morbus eft , et celeriter commo- 
tus , vndecimo magis , quam decimo quarto iudicabi- 
tur. Minore exiftente (morbo), nec omnino celeriter 
commoto, magis deeimo quarto , quam vndecimo. 
GAL. De Crifib, III. 4. p. 434. T. VIII. 

g) 'Ar r.^iacts yivQvroif y.h h nMuis •^(as^ocis ^ «/^' x^ iy,OMS 

c R I s E s fmnt quidem in omnibus diebus , fed non 
aequaliter fideles. ci al. £)^ Dieb. Crit. III. i. p. /^<j^, 
T. VIII. 

h) Aeii/y.vov t?.c vocrx y.ix,?i ncffjt^xJiorifS if/us^us sKTsrx/usvov. 
Reliquiae morbi vfque ad quadragefimum diem pro- 
tenfae. gal. In hipp. Progn. Comm. I. 



jFEbrivm propriis. 191 

tius, et breuitatem indicat, vel iisdem tenaciter infi- 
ftant, quod diuturnioris morae indicium eft '}• Ad 
naufeam fane vefpertinae inuafionis et nofturnae exa- 
cerbacionis tempus fevuantfehref marafmodeae vel 
he^icacy et eo diutius aegrum dubia falutis fiducia 
decinenc , quo niinus , fe adefle , per luculenta in* 
dicia rignificant ^). * Lucida funt illarum febrium in- 
terualla, quae permittunt aegris, ad ftatum fanitati 
fimilem reuerti, omnium fcilicet, quae cum horro- 
re veifrigore inuadunt, et fadoribus poft calores, 
in tempus omnino vacuum , quod apyrexia dicitur, 
definunt ^), quas propterea intermittentes appellari 

fas 

det r^i (jvv^d^^s w£xs i\u.) C(l^o^§OT?^oi yhoiro yto"^^ }{^' Ji« rct^ 
rtjs uTrscvrusv , iv ra.yjt x^i^yjcsAiiXj oijX^cri , «i^' u^yiaf yuvotvro 
y^/ rr\v dvrriv u§uv ettrfix^oisvy f(p' ehu^ij jV y/yvoivro fjyjcc^j 
fAtroc liKaovu ^^ovgv %'atSfaj C7};jf.<'J.iviiCjt rvjv h^Igiv, 

coNTiNVAE proprie iic diftae, fi augentur efc 
anticipant feinper confuetam horam , et vehementiores 
iiunt, et tertiaijae in morem recurrunt, fe fubito iudi- 
catum iri indicant. Siautem lente mouenti^r, et ea- 
dem hora inuadunt , et vnaquaque die recurrunt , ad- 
huc longe abeffe crilin lignificant. gal.D<? Qrifih.^M. 
4.P.435.T.VIIL 

k) 'AX«yt*?r^f« 'Trv^sroi, 

Febres haud elucefcentes. aretaevs. 

hKv^xvet fjt.u§a.<7^M0t}i nv^srG^. 

Latet febris marafmodes. Sic G a l e n» atfcamen De 
Febr. Different. ILio. p. 121. T. VIL eius ligna docet t 

Ai' v,as^oi< >(9£/ vvxrw^ /6f c«xv;^f oV/K rx /us^Jij r^ 7ro(.^Qivcf/.& t^ 
yAro(. von^os rivos rj urficodas atuTrvorjs' ivx^arov UTrroyAvots ri 
cZyu , r^ ^^ iioi.ru. rM u^rrj^i^s atjxAetx , ro ruxos v^ vj 
TTvy.vortjs t^js xiv^ceus. 

Paroxyfmoruui vel de die, vel nofte breues parfces, 
eaedemque cum vapore quodam et halituofa tranfpira- 
tione; moderate calens, taftu exploratis , corpus, et 
quantum ad figna ex arteriis, celeritas et frequentia 
motus earum. 

1) 01 jueroi ftyas ? i^^ixijs i%v^^s «f xo^fvo/ ^ cvv i^^wti (5V jTav- 
Tw« ets (KTrv^fiixv reXsvrwyrss. 

Febres 



I^a I>E TEMPORIBVS " ^ 

fas eft *"). Has prae reliquis pertodkas efle dici- 
mus ")> quandoquidem ad leges circuli, transiatis 
de hora in horam paroxyfmis , ita ve;-tuntur , vc in 
illud, a quo exordiebantur, diei tempus exacerba- 
tio recurrat •); Non enim ita femper eft, vt tertia- 
na, fepties reuerfa, extinguatur, fed in longum 
faepe protenditur ^), Oportet enim eo vfque fe- 
brem recurrere, donec euulfa fit penitus caulTa, 
propter quam motus ifte falubris excitabatur ^). Si 
repetitos iftos impetus , quibus poft abfolucam cor- 

dis 

Febres cum horrore vel frigore magtio incipientes, 
cum fudore autera omnino in llatum febre vacuum de* 
linentes. gal. De Crifib. 11. 3. p. 408- fequ. 
m) AtixXetTtovrec fA,iv s^i ruvru: r^truTos^ x/u,(pij/ue£iyos y rtruQ" 

rec7o5 , Ttsy.^arulos, 

Intermittentium febrium formae hae funt, tertiana, 
quotidiana, quartana, quintana. Au^. Definit. gaI/. 
n. 200. feq. p. 255. 
H) K«r« 7ts§iQ^ov rtvu Tcvgirrovrts. 

Qui per aliquem circuitum febricitant. gal. ad 
GL^vcoN. Therap. I. 

o) "Er<y *oT« i{c/if rghov t^ riru^v i^ nsfAnrov ^i Tei^ts^x"' 
«3-«/ rus vocrxs Huru rtvu kvkXov sk ruv <xvruv , tnt rac, uvruj 
^u rns uvrtjs ruitwQ. 

Fit flUtem , quo tertia , quarta , vel quinta vice cir- 
cumdncatur morbus per aliquem circuitum ex iisdem 
in eadem , eodem ordine. g a l. De Temjjor. Morh. c, 
7. p. 299. T. VII. 

, p) *0 /uiv yxf ujtfi^vf r^ifotTot ro fiiux^ovurov Iv rjrru irt^to^ots 
xoivtru^ ^ rov trtgov ii rov *x ^x^ifitj ot^x nore <^3rivonu§it /Jtiv 
tH^^uyAvov^ 7]^os ^i TeuvffUjUtvov. 

Exquilita tertiana ad fummum feptem paroxyfmis 
iudicatur, aiteram autem haud exquifitam noui, au- 
tumno inchoantem, vere defmentem. g a l. ad g L A v- 
coN. Therap. I. 5. p. 350. 

q) AiuMivx7i}S rtjs tttrtus , uvB-ts 7re§ov uyuyxx79V uvoitcri^oij tiff) 
nol^uxts yt '^(oCKiTtOTtfov t5 Ttfo^tv. 

Manente cauffa , iterum alceram neceffe eft accendip 
et faepe diificiliorem priore. g al. Metb. Med. IX. 



FlEBRIVM PROPRIIS. I93 

dis et arteriarum quietem, nouo tentamine fafto, 
principium vitale renitentem morbi caufTam ag- 
gredicur, propius intuemur» nouimus quidem, 
omnium infuituum primordia a frigore capi, meii- 
us tamen ire febres , quae ab illo magno et treme- 
bundo inchoant quam quae leuiter inhorrefcunt. 
lllae enim et citius exfoluuntur , et benigniores ^) 
funt, hae, vti protenduntur, ita ob caloris acerbi- 
tatem aegrum valde affligunt; Illarum breuiores 
funt, harum paroxyfmi plus temporis abfumunt ^). 
Cum autem prouidentia diuina, quam a morborum 
negodo excludere veile , vti impium , ita abfurdum 
foret, lege his febribus lata, cauerit, ne liceret il- 
lis ftatim reuerti, vtque concedi oporteac aegroto 
virium recuperandarum opportunitatem , operae 
pretiumeft, quomodo febres , ratione huius inter- 

ualli, 

r) 01 Aiiv r^irouot svB-vs h rr} 7r§birp xotruflaXv <nolS^u.itts fitsrx 
ff(^oG£S rS ^iyas vfev^iuvrs , rirx^raitov ^ ix 6/^ufAiv fAir» 

Tertianae quidem faepe prima ftatim accelTio- 
ne cum magno frigore incipiunt, quartanam autem 
nefciiTjUs cum vehemente frigore inchoare. gal. ad 
OL AvcoN. Therap. I. 5. p. 350. T. X. 

* ^y-Q^rifAigivls i fAzru §iyxs aa^idu^en , d^dc 7t8§i<^vits oivrois 
fAoi^ov , ;; ^iyos ynerct^ , ^ Coc^^iji «.roiiicc rs y^ oivmfA90\.i» 
ffvvf^osvet To2V <f(^vyju,o7s xocru rtjv oi^X^^ '^'^^ TFK^oivfffitcov. 

QLiotidiana neutiquam cum frigore inuadit , fed in- 
horrefcentia iiiis magis, quam frigus iit, et manifefta 
confufio eit, et inordinatus pulfuum motus, iuxta 
principium paroxyfmorum. galen. De Crijtb- II. 5. 
p. 414. 

S) Yiotgoivffiw.ov 7toiviGv.fx.iVQS u£uv X TtXmvm <^w'(l?«a, ;^^om h 
r^iruiois yvtjffiois , 7to^x ^i Ttori f/Jv STtroi TtKCwv d^buv jr«" 
£oivfffJi.os uvro7s yiv(T(Aj. 

Paroxyfmum conftituens non plurisefthoraruin duo- 
decim tempus tertianis genuinis, faepe autem etiara 
feptem integris horis paroxyfmus illis iit, gai.. L. cit, 

Eebenftr.Pala^oL N 



1 94 ^^ TEMPORIBVS 

ualli, quodintermijfiodidtur^), fefe gerant, difpl- 
cere» Aequalis omnium haud eft paroxyfmorum 
di»ll^ntia , vti in vulgus liquet. Quo plus autem 
interualli eft, eo tardior deprehenditur ei^Q totius 
operis febrilis exfoiutio, vc qu^rtanas propterea 
efle oporteac longiores, breuiores his tertianas ec 
quotidianas «J. Eft enim interftitium illud , quod 
duobus paroxyfmis medium intercedit *), abfolutif- 
fima cordis a labore quies ^). Vti autem paro- 
xyfmi ipii variant; ita et intermilTionum eadem 
menfura et temperies effe nequit, quin earum du-? 
ratio et tranquillitas haud leuiter difFeranc *). Fe- 
hris longitudinem fore , fubinnuunc interuallorum 
lucidorum menfurae aequaies '*) , grauitacem vero 

eorum- 

Intermiffio , quando in ftatum febre vacuum paro-' 
xyfmus quiefcit. gal Ib. 1. 
U) 'Etti roTs ^tt/keiTCiiatv o^vruros re ocfAcc ^gc/ s7tietxig-uros o f^z- 
'TUios ss^i ^ /uux^orxros ^i t(^f uy./y^vvos ^ 'offov I(y>' iuvr^ ^ o Ti- 
Voi^ruTos j ^' uju(p)j/u£^ivos in uxiv&vvos, 

Ex intermittentibus celerrima limul et i^axime regu- 
laris eft tertiana, longiftima et periculi ekpers, ex fe 
ipfa , quartana ; at quotidiana periculo haud caret. 
G AL. ad GLAVCON. Thcrap. I. lo. p. 354. 

X) To /usraiv ^iug-Tjyu rTJs x^xv^ ^/ rsXfvrvs ruv ^vo nvQtrMV. 

Interftitium inter principiam et finem duarum febri- 
um. GAL. De Differem, Febr, 11. 2. p. 12S.T. VII. 
y) *^Ot«v a(l^vyy.os sv rji nuru (pv&iv s^iv , cus k§os ^iysrsotiv ut» 
^tjatv j ii A.rug^a.(ret ^ roi^rov <)V ro xu^tcov ^iuXaju/uu. 

Quando pulfus in naturali , quantum ad noftros fen- 
fus, ftatueft, haec optima intermiftio. gal. i> Tew- 
pm. Morb. c. 5. p. 297. 
Z) 'O t5 ^iu\n/u/uuros %^&voy Ij juur.^ors^os rx ngo^^tv tj figu^V' 
rsgos tj ^v7(^o^'jrs^os tj svdpo^ors^os, 

Intermirfionis tempus aut priore maius eft , autbre- 
uius, aut intolerabilius , aut tolerabiJius. gal. De 
Cri/tb.Lup. 3 84 T. Vlll. ^ 

a) "Ofav ta-u^fj Ttus luukitu fu Hwtu rtis 7ru§o$vGiUHS u/u^orfptsfy 
uxjuu^av d}jXo7 rijv voffov. 

Quando magis aequalia funt , quae interfunt paro- 
xyfmis, increfcere hoc fignilicat morbum. GAL.L.cit, 



FEBRIVM PROPRIIS, 195 

eoriim parukas *). Quo enirri maior vtrique paro- 
xyfmo intercedit menfura temporis, intra quod fta- 
tus aegri fanitati fenfim fimilior redditur, eo maior 
decrementi febrium efTe poteft fiducia ^). Princi- 
pium intermiflionis caloris finis eft ; Quapropter illa 
pro paroxyfmorum ab hora In horam translatione 
diuerfum etiam habet inchoandi finiendique termir 
num* Duphci autem modo inuafiones variant. Auc 
enim illam, qua primum inuadebant, horam prae- 
uertunt, quod moieftum ec ominofura eft diuturni- 
tatisfignum ^)j aut primitiua hora ferios accedunt, 
quod felici augurio quidem fieri aotiqui voiunt, at 
metus femper fubeft , ne hac ratlone oo^es info- 
nines fiant, nifi fimui adlit fymptomatum manfue- 
tudo ^). N 2 Abfo- 

i ' Oios dy/^fjiuLs^ivos. 

Febres magnam habentes caiorls durationem et par- 
iiam remiirionem , vti tpotidianae. G a l. Ars Medka. 

. c) O/ fAiK^xy s;;i^oyTss iTtiSii^o^^Iv.y^ [Atii.K^xv ^i rs^u uvs^riVf ohv r^f- 
TCiuoi rs f^^\Tsrcx^rct7oi. 

Febres paruam habentes caloris durationem, magnamt 
autem remiffionemj vti tertianae et quartanae. gai.. 

ibid. 

d) TJkfioivcrfiiOi rtjs ffvvtjB^^s w^ocs 7T§okss.ft(lfxyovrss ii^ /uoix^orscn 
^ a(^c>^^ors^ot i\^ xxKOijS^s^s^Qt aCv /tA,ox^V£oTs ^/ ao^OiS 
evjUTmojiiixtTt. " 

Paroxyfmi confuetas horas praeuertentes , et lon- 
giores , et vehementlores , et maligniores cum graui- 
bus et muitis f^^mptomatis. galen. De Crifib. 1. 8, 

Yl^o^kijTetiititiS TTot^oivvoyrss. 

Anticipando febrientes. gal. Ib. II. 

e) Dum bona ligna febris optime cedentis expoiilt GAZ.. 
De Crifib. I. ita habet: 

T^s luiv aa.fioXijs vgsgt^xdis rs fj.^^xas rs if^f rs y.sysztiis t« 
aurx rov Troi^o^viTjuov sXotrr^arjS ^ if^/ r^ijs TtuaotjS^siois ir^xvvo' 
fAsVfjs i{Cjif ruv i:rtyivojuhojv QV,'U7rrtiO,u,c<rwv Jr^cfrrovaiv rs si^ 
^TrXas-s^m ovrcny j rrjs Tnx^ciJt/uijs sv<^o^ii,>{^ /uetx^us yivoiuhijs 
^o/LJ TixvrcA iioiXeiC^st^-fjs rcc rS Ttoc^o^vfffAX svy,itrf»fAOiriii, 

Inua- 



196 PE TEMPORIBVS 

Abfolutis intermiffionuni halcyoniis, turbari^ 
tur iterum omnia, cuius commotionis antefignanij 
cum varia, tum nox parum tranquilla eKQ folet /). 
De iftis tejnporum febrilimn mutationibus eo confi- 
dentius eloqui poflunt medentes, quo frequentio- 
res illae et faepe epidemicae funt , veluti haec anni 
tempeftas ^) fidem facere poteft. 

Quamdiu ordinatis mocibus per fuas aecates 
febres procedunt, et paroxyfmorum confuetas ra- 
tiones feruant^), illud nacurae opus, quo aegri 
conuaiefcunt , re6te peragi pucatur. Enimuero fie- 
ri folet faepiffime , quo propter vim vitae debilem, 
cauflarum febrilium copiam et relutlantiam , deinde 
propter varias res excrinfecus irruentes confuecam 
legem febres frangant, et veiuti turbine abreptae 
inftabiles ferantur; Quas propterea, donec ad re- 
dum aliquem typum peruenerint, relinquendas, 
nec medicamentis tentandas effe, refte monet hip- 
pocRATES '). Recedunt autem a refto tramite 

febres 
Inuafione retrograda, grauitate efmagnitudine pa- 
roxyfmi immmuta, malignitate manfuefcente , et iu- 
peruenientibus fymptomatis numero paucioribus et 
limplicioribus , paroxyfmi tempore tolerabili, et illo, 
quo paroxyfmi decrefcunt, magno, in quo omnia pa- 
roxyfmi fymptomata extinguantur. 

f ^ "TnoTtros lo§(A xcc3"' Tjy eiffffioiXev tcv^stcs h rrj cr^urp ruv ^/le^wv, 

lllam, probabiie eft, paroxyfmi horam fore, in qua 
febris prima die febrili inuaferat. gal. Metb. Med, 
Vill. I. p. 179 _ 

^ht vvxres ui tc^o rwv 7tu§o^vvrix.uv ^/ugpuv Hfffpo^ot yivovroUI, 

Noftes praecedentes paroxyfmi diem , grauiter fe- 
rendue. gal. Df Typh ^ c. 4. p. 153. T. VII. 

g} ^^L^nt^vifxlot. vvv eTi rtru^ruim nv^erwv. 

Epidemica nunc quaedam eft quartanarum febrium 
inuafio. gal. De Crijtb. II. 4. p. 413. 
h) '}c.vTubin Ttv^eroi ., quibus opponuntur 9c>i,uru<:ur9i^ 

Hipp. ^pd. IIJ. Seft. 3. p. 72(S. T. I. 

\j T^s uxxra^urJiS rwv Trv^erwv exv , Vus uv ^ufftv. 

Inftabiles febres relinquendae, donec fiftantur. hipp. 
De Vta. Acut, 



FEBRIVM PROPRIIS^ I97 

febres haud vno modo. Mox paroxyfmi vagi funt, 
et /inceram aliquam apyrexiam, quam certam et de- 
bite longam fore aegri fperant, eiTe haud finunt ^), 
mox , cum euanuifle videntur , breui poft infidiofe 
reuertuntur, inque hac mucatione, faepe fallaces, 
luduntO» et tale quid haud metuentem aegrum 
infeftant ***); vt alia non attingam peregrina, quae 
ex natura febrium haud fluunt, fymptomata, quan- 
(Joquidem de illis tantum erroribus, qui circa tem- 
pora accidunt, fermo nunc habendus eft. Quando 
autem febres complicatas minus ordinatis aut ano- 
msjlis annumerare intendo, multis parum ordinate 
fcripfilTe videbor, ipfamque antiquitatem obloquen- 
tem ") habiturus fum. Eft enim, veluti fupra a me 
addu£ium fuit, in eiusmodi inter fe mutuo contex- 

N 3 tis 

k) Ilvptros k^^ort u^^o/ios <ku^o^vvou(vos ru 7r\er<ru urocxrws, 
Febris aliter aliterque exacerbata, et plerutnque in- 
ordinate. hipp. Epid, III. 1. c. 

TlsTcX^^V/u-fvos 9 ftv^srcs. 

Febris fecedens a via regia. gal. De CriJtbAl, 

^ Arunrot Ttv^sroi. 

Inordinatae febres^ gal. ad gl avc. Therap. I. 

Ucri /uiv n^oT^uu.fiuvgai^ nori ^i sQ^vgs^^^ffiv , druxrois J'^ 
(xurB§oi. 

Febres mox anteuertunt, mox poftponunt; vtroque 
modo inordinate. gal. De Tjpis^ c. 4. p. 155. T. VII. 

1) AiuXtiiretv ^OLf iTcCkuu.^uvetv 'rtsnXuvtjyAvov r^onov. 

Ceffare iterumque erronea ratione inuadere. gal. 
De Cri/ih. III. 'E7r/?r«fo|Jvfc3-«/. ib. Libr. II. 
Uv^srei TtXuvhs , YlvDtroi Tt^kuvtjrocf. 
FEBRES ERRANTES, FEBRES ERRATI- 

CAE. ibid. 

m) ^Pi^Ttgoff^oy.rjras s/uLf^oc^etv. 

Praeter exfpe6lationem inuadere. G A l e N. ^t^l rS 

nDoyiyo^axetv. 
n) Woykxitis ^i oix T^y sTtiTt^KoK^v ruv Tti^iomv uyvosfx.kvvjv rots 
iur^ots , ocTfliXTw? %%^o!.v ol vovSvrss Ttu^o^vve^os^. 

Saepe propter compiexum periodorum ignoratum 
medicis , inordinate vili Cunk aegroti exacerbati fuiffe. 
Q A L. jDe Febr, Differ, II. 1 8- p. 1 5 1. T. VII, 



198 I)E TEMPORIBVS 

tis morbis, non minus curiofa ad tempus deftina- 
tio, quam quae eft fimplicium. Enim.ucro, licet 
motus febriles mixti, pro fubftrata, quam oppu- 
gnantj materiaalii, quam quales funt, effe neque- 
ant, fitque ex machinae iegibus faepe neceflarium, 
duplicari febres ; nibilo tamen fecius, cum plurium 
concurfus non tantum vim vitae fupefec, fed etiam 
temporis ad naturam febris nectffarii , remifTionis 
puta aut intermiflionis, momentum intercipiat; 
obtinere a me haud potur, quin, relatione fafta ad 
limplices. puras atque legitimas, illas 'tlkgitimas 
omnes nominem, quae, cum prius folae ellent ia 
homine. fociam accipiunt aliam , fiue eiusdem, fme 
diuerfi generis, febrem *^). Dici non poteft, quam 
lingulares faepe fint febrium ex clafle intermittenti- 
um complicationes, et quam confufa proinde fint 
iftorum morborum tempora, eo magis, quod, cum 
de hora in horam transferantur paroxyfmi, oriri ab- 
inde oporteat coliifiones motuum, faepe ancipi- 
tes^). Oportet enim tempus illud deleri, quod 

refi- 

, O) 'AttXoi di ^iTiv 01 jutocv I-Tsctctffiv ftot^/ugvoiy Giv^erot Si 01 ix 
9rX!to''Uv S7tiGt]fxu(7i(iov y^f (xvfcrtoov avvfg-wrts \ rm li cwB^iruv 
rv^uiiv 01 /uiv i^ oy,Gysvuiv rrvvig-uvrotj , 01 ^i £§ srt^oyfviav, 

s I jM p L I c E s funt , quae vnsm exacerbationenn fa- 
ciunt; compositae autem, quae ex pluribus 
calorum induftionibus remiffioribus conllant : hae qui- 
dem ex congeneribus componuntur, illae autem ex 
disyeneribus. gal- De Differem. Fcbr. II. 2. pas. 120. 
T.VII. ^ ^ 

'ETrxvu^iTrXuicris j uvcidin'kw'rts^ s7txvoiXv]^is. 

Dunlicatio , reduplicatio , fuperinduftio noui paro- 
xyfmi. GAL. De 'Vtmpor. Morbor. c. .S. p. 301. T.VII. 
p) 'Ay.Cpijy.s^iyos ^irrX^s ku^ tKug-rjv vy-s^uv oVf iTttffn juatv tov 
c/u.OiU)S y Ois if inuvias. Avo ai r^iru7rji rvy^uvxatv ^ onurt 
^tuCpoowv sTTto-tjjuvfTiuiv xuy iKocnjV fjyjouv sTrtyiyyoyiVwv iuvnoTs 
^ix, roirtji u-KAvrui<rt, ' 

Q V o T 1 D I A N A D V p L I c A T A , 'quac per vnam- 
(Juamque diem bis accedit. d v a e autem x e r t i a- 

K<VE 



FEBRIVM PROPRIIS. I99 

reficiundarum virium caufla a benefica natura con- 
ceffbm eft ^). Hinc eiusmodi febres non tantum 
continuis euadunt fimiles , fed etiam in earum natu- 
ram faepe conuertuntur, Peflime tunc cum aegroto 
agitur, fi continuae intermittentibus admifcentur ''). 

N 4 lllud 

NAE fiunt, quando diuerfis acceffionibus , fingula di0 
faftis, tertia die exacerbatio fiat. gal. De Tyoij-, c. 5. 
p.155. T. VII. ^^ ^ / / ' 

H rpiTuiGi oi7rXo7 If ovo rptrmoi rvyyjcviiffiv^ ^ orotX/y ^v^ 
3{^.f r§eis rsrct^roiiOi y tj oruv Aoys %<«f<> rgircic,m ay^tnf^oytT] xe- 
Tot^ru7oi. 

Si tertianae duplicentur, aufe duae tertianae iiant, 
aut iterum duae vel tres tertianae, aut, verbi caulTa, 
tertianae eompiicetur quartana. ibid. p. 156» 

*0 rsrx^rsttos ro7s xxXx^syois TrXuvtj<ri re ^^ TtXuvi^rotii 
tTitybircaj. 

Quartana diftis errantibus fuperuenit G alen. ad 
GLAvcoN. Therap. I. 6. p. ^50. T.X. 

^ Ky^Q^yj^fAt^ivol di j^ r^traiot i{^ rirois rsrsi£rK7ot V^j <»X« 
'Kifkm 01 oy.oeidas cvuTrXixovroc^. 

QVOTIDIANAE Ct TERTIANAE, Ct his QVAR- 

TANAE, et inter fe aliae congeneres complicantur. gal, 
De Crifib. II. 7. p. 416. T. VIIL 
• q) ' Ovros Tsv^sros as xitv^s^ioiv i^iTtors Ttxvsraf. 

Taiis febris in apyrexiam nunquam quiefcit. Ibid. 

"Ev rous l7tt7CS7t\sy/uiivnis^ fx^ru. rijv uKy.Tjv xxi^os rfv^roc/, 
(^^uvicijs afjfOikd^eiv sTtiarjy.uslus srhx Ttot^oiviTfiiS Ttgtv r^v kfio- 

TS^UV TtS^lO^QV UX^iftwS TtXtJ^loB^TJVCCf. 

In c o M p L I c A T I s, quod poil paroxyfmi fummum 
ftatum effe debet, tempus anguHum fit , accedente 
inuaiiooe alius paroxyfmi, priusquam prior pericdus 
perfefte impletur. gal. De Tem^or. Morh. 1. cit. 
r) /^totket7to'jruiv yJ^ts ro7s Gvve^x^ictv, 

Intermittentium mifcela cum continuis. a^i., De 
Crifib. II. 1. C. ^ ^ 

^QfAoysvhs Ttvosroi ffvvsy^sss ixccg-ct) rwv ciitXsfKovrccy , tjj/* 
T«/« /t/Jv «Ko<^« <x,K£illt!S yioivGos : srf yxp axcifitjs xavffos 
liTtotync r a^« (pvk«.rrm oln§t^%.s rpiruU yvwf)csyur'A yo^i^ rca 
yrf yAtx ^iysis aitjZci^av fu^^r sts ocTtv^sitmy Ttuvs^ofj Cisvf]- 
'vo-x.sv. 

Simul fnnt febres continuae cum fingula intermit- 
tentium, cuni tertiaiis fimplici caufos fimpJex, nam 

caU' 



200 DE TEMPORIBVS 

Illud enim, quod aGALENo') animaduerfum 
fuit, fimul cum tertianis ac quartanis efle fole- 
re continuas , noftris his temporibus , hac febriGm 
omnigenarum illuuiet obferuatur quam faepiffime-) 
eo ancipiti magis negotio, fi exanthemata adfint^ 
quae calor extorquet, intermittentis complicatae 
horror retropellit. Huc rtferri debent hemitritae' 
aefebres^ quas adeo frequentes obferuare haud licet, 
quamuis non defint febres continuae , feruantes ty^ 
pum tertianae 0- ^Has duplici fenfu accepit anti- 
quitas. Aut enim hemitritaea degener eft tertiana, 
ita protenfa in longum , vt alter paroxyfmus alteri 
veluti manum porrigat ^) , vti , qui tertianam indi- 

cat, 

caufos pura omnia feruat curiofe cum tertiana figna, 
hoc folo , quod nec cum frigore repetat , nec in ftatum 
febre vacuum exeat, differc. Ibid. 

i:,wixits atque ffm%o<, licet vehementer diiFerant, 
hic, vti alibi, vfurpantur promifcue. 

Continua febris et tertia die paroxyfmus. gal. De 

Die!\ Crit. I i. p. 451. 
t) VfvvxTX/ xnro T^irocis itx^iKTtcB^svros , os ^fj 9wtyyi^et ru ffvvs' 
X& ^v^jsrS. 

HETviiTRiTAEA giguitur a tertiana protenfa, 
vt accedat ad naturam continentis febris, gal. De 
Trpif.c, 4. p. 154/ 

U) Tlv^sTos d^pixu^ijs if^ Tcxvroicos dvuiiUoiXos sv rs ro7s G^pvyy.ots 
H^) rr nuy oXov ro (rilo/ux ^s§y,Kclec ws TTo^^dxis syyvs KXfiitjs 
avoif voy.iCpy.svos h )^ roi yhu rijs pcvaficcffswi sttsx"^ , oiv^n 
^' sxty/vsSrocf ^^iMw^tjs xgi/ ths G<^vyyxi ytxpors^as rs nxf 
uyv^oors^ns tiOf!} fj^ac^vri^as JiOf!) (k^xiots^xs sx"'^ KS^ "^^^ ^^i' 
f4,*(rl«.v (Jt^ro^ftj^^Cxv rwv cnx^oov. r>rov «v ris ix uKiyws sXTCi' 
weiiv viu(.Tpirouov sGs^ocf , Trv^sruiv ix s7ti7r\sKoysvuv «^j/Xoi;?, 
«^x m oX.s xt^otvvvysvwy, 

FEBRis HORRiDA ct omniuo irregularis , et 
quantum ad pulfus ec totius corporis calorem , vt, fae- 
pe ad fum i'um perueniire vifa, ant certe ad medium 
augmenti fui, decidat , iten:mque fiat horrida , pulfus- 
que minores , obfcuriores et tardiores , et rariores ha- 

beat, 



FEBRIVM PROPRIIS. ^OX 

cat, horror repetens docet; aut febris efl continens 
quaedam valde acris, et ab omni lege aliena *), hor- 
roribus intercurrentibus et tertianae typum feruan- 
tibus, pulfu debili et paruo. Quare huncce typum 
ferinum omniumque periculofjfiimum effe gale- 
Nvs fcripfity). Toto denique genere, mutatis fi- 
mul temporum modis, excjdunt ftbres , quod fpe- 
ciali earum doftrinae relinquitur. Enimuero, vti 
apud p L A T o N E M eft , omnium , praeter malarum^ 
rerum mutationesfunt periculofae *). 

beat, et calorem difcedentem ab extremis. Talem 
quis non fme ratione putabit hemitritaeam eKe^ febri- 
bus Ron tam compiicatis , quam omnino mixtis. q a l» 
De Crifib. il, o. p.419. *) ' j 

*) Cf Defin. Med. n. 197. p. 255, T. 11. G. 

X) KtvSvyw^jjs ^/iAir£CTuTos : ecygio^ i{Off xiv^vya^s^xros- xros 
TVtros; 

Periculofa femitertiana : ferinus et periciiIofi/Timus 
liic typus. 

y) Eis srs^oy rt yhos. y.n^ UviC iv , « x«r« t^v otKaoiv (xvrwv utco» 
^xiysat (^vGiv , idh yv-p dijmi B^avjuxToy , ix rm u,^A,u^ruyoy,k^ 
vwv i fiitjxwc^oif yovav t; yArot-rtmretv &s srs^cv rt ysvos ^vTt* 
vxv Twv votrdby, x^cH acf^ ysvyoi(^ot>f vvv ^yTt^o^sv Jx iiffuv, 

Qui in aliud genus conuertuntur morbi , non fecun- 
. dum confuetam fibi procedunt naturam, nec mirunt 
quidem eft, propter peccata non tantum augeri aut 
conuerti in aliud genus quemcunque morbum , fed et 
alium nafci ante non praefentem. g a l. Meth, Med, X. 
I. p. 223. T. X. 

M.STXTtiftrafft a,(S^ uvrwv «r rss- o/or 7ev§(ris 01 s(p^yt§ot, 

Delabuntur ex fe ipfis in febres acutas :epheme- 
RAE. GAL. Therap. VIII. 

2) Tixyrwv fiXvjv ituxwv ytrotfio^hf] cO^xKt^WTuros, P L A T O Z^ff 

Leg. VII. circa iin. 



N 5 nAAAIO- 



503 '%^'W!ic^^ ' 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN IX. 

QVO 

VIS VITAE 
AD IVDICANDOS MORBOS 

S I S T I T V R. 

Noaa et recentiorum ingeniis debita ceutiquam 
e(t Virium Vitae ^ quibus a Deo datis ad fu- 
perandos morbos vtimur, flgnificatio , fed varios 
conualefcendi modos in potentia inque debilitate il- 
lius principii, quo mouente leges vitae perfiftunt*), 
mors differtur, pofuit etiam antiquicas, prudentior 
in ilio fentiendi modo , quod animam rationalem in 
cura corporis habenda officio carere noluerit ^). 
Alia fane falubris morborum exitus ratio nulla eft, 
quam quo adfichomini aiBi8:o roboAs fufficientia, qua 
cauffae afBigenti, humoribus ac folidis perniciem 
intendenti , valenter fefe opponere , eius impetum 
fortiter fuflinere, nec ab illa ftatim frangi, tandem 
autem fuperare illam, vel conuertendo, vel eiici- 
endo poffit, vt morbus foluatur ^). Virtutis qui- 

dem 

a) M/y^roi' «l^/a^Ata to rm avvcc^toov Iriv* owro yu^ ro ^rjv ^{xtv 
Ik ttJs T^rojy vTcupx^ (pnXxxfn ^ 

Maxima 'do6lrina illa eit de viribus ; nam ipfuiii vitiere 
nobis ex illarum c4t prouidentia. galen. Metjjod, 
M^d. IX. ,_ • 

Yt) *?uiuv y^ x^Doo^lu rx "koyti^iK» fAs()Hs. 

Robur et debilitas rationalis parfcis. aetivs Tctra^ 
hiU. I. Traci. 6. c. 4. 
C) *' Av^POiTtos t^ci()y.iaat (Jw vo(ji]y.Krt jUsyocXu) $ioi rijv tvpw^-luv rtje 
^ydyAui' d^vvoirov yc<^ u^wi «yri^av i^x^S'^ •rtv.^ct, jiocf 



VIS VITAE AD IVDICANDOS MORBOS. 203 

dem iftiLis , qua viuimus atque valemus, praeilan- 
tia omni tempore conceflas fibi a creatore optimo 
dotes in perennitatem , quousque poffibilis illa eft, 
corporis, inque tranquiilitatis, quae fanitas , fruitio- 
tionem erogat quam efficaciffime, nuilo tamen tera- 
pore efficacius, quamillo, quo vel ob fpontaneum' 
internarum rerum conflidum et rebellionem, vel 
propter ortam ab introdu£tis peregrinis feditionem, 
vel propter alias iniurias , ab externis quibusuis or- 
tas, fua interefle intelligit, vt omni » quam cauflae 
infefl:antis grauitas poftulat, contentione et impetu 
adrefiftentias accommodaco.cruda conaertantur,de- 
perdita reftituantur, quaeftare nequeunt, eiiciantur, 
aut transferantur. Quo in negotio ita fefe gerit, vc 
1130X vno impetu,quod coeptum eftopus, perficiat, 
mox breui repetitoque per vices conacu excudat id, 
quod, fimaneret, corpori cladem allaturum '0 forec. 

Quae 

Koivrws etvotf (d«) sv vo7s ffC^vy/uoTs clvrS ^w/utjv rs ufA(z v^^ •kkv- 
fct Tcx, «^« Kstrw. r-t]V (pvcTiv rrw^o/usv» : Tw xoiy.vovn rx Ttscl 
Ti]v uvec-Tivofjy rs i\of^ rvjv "ooeiiv oc^usjUTiroc ^tyoCkriv lyjivrt/. ovva." 
f/,iv ««■ crcorij^iocv : Uo^^ui %f ovto /uoycs f} Q^vais £K0(x.r7jse 
tS vo<j)]iuricros ^ uty^^fj^aylocv rs Hivr/ffecccc , ta^lx oi oavvfjv^ 
rijs v^aa Tcsrro^svfjs Siu rm li^m j l^' ois [xsru ^jjk^v '7ts(pbef 
Coc nocvrs}^ "kvffiv sTtoc/iGuro, 

Homo fufficere debet magno morbo per valitudinem 
virtutis fuae. Impoffibiie enim eft, aliter Me op- 
ponere vaiidae aegritudini. Oportet ergo omnino ad- 
effe iri pulfibus robur et omnia aiia ad naturam valeti- 
tia. Aegrotanti fane ea, quae in refpiratione efc ap- 
petitu fmcera funt , magnam iiabent in conualefcendo 
efficaciam. Saepe longo tempore natura vix morbum 
opprimit, mox fanguinis fluxionem mouens, mox ad 
coxam dolorem voluens , morbo per vrinas exco6to, 
quibus fenfim maturans, perfeftam foiutionem faciat. 
GAL. Commem. RI. in III. Epidcjn. hipp. 

d) '£vf^y« «5" uvr^ y.ur IneivHS rksv.m^ks h ots uv .ki(j3^}jrcifXv7rxv-' 
ros nvos. sv ^i ri ruv XvTthruiv cwrijv s^i ;^/ ro odvvr.v ir^yx.^O' 
^svov cciriov y %Ti mr «v y\\ T«t' kv ocTtQr^i^Q^j c^hoacoc. 



204 yiS VITAE 

Quae cum ita fefe habeant, vt intra oeconomiam ani- 
malem ab illo tempore,quo triilis aliquis fenfcs eft, 
robur vicale corpus fuum eiusue partes, efficaci 
contra caulTas morbofas molimine fuftineat, in par- 
tes affli£ias falutari impetu ruat ^) , motuque et ve- 
luti pugna , quae fuperandae rei praeternaturali par 
effe pofiTit, peregrina tundat atque diffringat /), ra- 
tio fane adeft, propter quam fub luftae imagine 
conualefcendi a^io concipi queat, vt, veluti qui 
armis decernunt et colluftantur , contrariis nixibus 
inuicem feruntur , ita etiam vis vitae, antagonifta- 
rum more, in morbi materiem praeceps ruat, me- 
dici, fi fola fibi fufficere non poffit, adiuta commi- 
litio i). Cum autem ifta mox robore excellat pe- 

nes 

<pXfy/u,ovijv f i^iv 'iors xxrx ro fu,s§os i^yu^sroifl "Orxf yx^ 
fotiS ncuroiis iunr^s xiv^ffsfft fiitjaiv oivv(rtjj rtjviy.oi.vr tj^tj ffOfo^^O' 
Tipov sTrix^^^^ffx ro XvTt^y <x/7iQT^l^us^oif. 

Agit illa fecundu-n ifta tempora, m quibus alicuius 
affligentis rei fenfum habet. Eft autem vna ex rebus 
affligentibus eam illa , quae dolorem facit , caufla, 
qnaliscunque fit : Quam confumere intendens, aliquan- 
do inflammationem in parte operatur. Vbi enim pri- 
mis fuis motibus nil proficit , fubito vehementius rem 
aggreditur , id, quod affligit, confringere volens. gajl. 
Method. MerL XIII. 6. p 300. T. X. 
1^) *H Kccy opfitijy xivtjffttos ^vvu/uts, 

Impetum faciens, motus potentia, gal. D^ Loc. 

Affea.llL 

f ) ^ kvK/u,o(x,froc^ y^v ^ $vvuju,is ^o^ aiuyml^frc^ yegos roi XvTeHyrce 
A**%f' ?rff ocv fx^8%A?t(0';7 rs Ji^ aiwfTtjroif nxvrx. 

Confliftatur ergo vis et coiluftatur contra ea , quae 
affligunt , donec arietando commouerit et difFregerit 
omnja. gal. De Caujf. Sytfipt. If. 2. p. 6^. T. Vll. 

g) *H ovvuf^is ocvrirsroixroif rri voVw xu^%7crg ris ocvruymtrtjs^ V^ 
^^oxaron yt ru) iur^u ^otj^av rocvrp y^ tTwuyuvi^fiT^Of^ T§°^'^ 
icuvri. 

Vis opponitur morbo, veluti colluftator aliquis, et 
incumbit propterea medico illud, vt hanc iuuet, omni- 
que modo illi commilitet. qal. Method. Med. II. 3. 

P.33.T.X. 



AD IVDICANDOS MORBOS. 207 

nes quam plurimos , mox penes haud paucos pro- 
pter aetatem , fexiim , vitae genus , et fi quid aliud 
in corporibus difcrepat, imbecilla fit ^O? cumque ex 
cauffjs morborum aliae leuirer compulfae ftatim va- 
cillent, aiiae altius radicatae et peruetuftae fe fupe- 
rari a magna etiam vi facile haud patiantur; qtiili- 
betproinde perfpicit, a virium rationibus, ad ae- 
gritudinum refiftentias comparatis, morborum dura- 
tionem pendere, vt i^reues effe oporteat illos, dum 
conflidus pro falcte liiagna coritentione geritur, tar- 
dosautem, fi dubia lance fortuna belli iftius yita- 
lis huc illucue pendet *)• Neque vero ita exjfti- 
manduraeft, acfivires, quibus conualefcioius, ca- 
iori vitali , quod ipfis anima *) eft, veteres tribue- 
j:int vnice, iicet reprehendendi propterea G([e haud 

videan- 

Differt aegrotus iuxta et robur, et infirmitatem vir- 
tutis. GAL,. Comment. U. ««hipp. DeVi6t. Acut. 

\')'"9,(j7:i§ Iv ro7s oXiyox^^^^^i^ y v?rs§oxff /u.8yuXij Tvori. /uiv rjjs 
(^vatm hty rrori ^s rs •yoci]fA(Aros , %7Uis 'oruv (un^srs^Qv vni§- 
i^et ixtyoCkm ^oeri^tc , <xXX ucttcs^ <»vrscymi<r(x^ tffo^^ajt^t Jiat- 
fiixxfl^fo^ y X§^^^ ^^ TrXaovos ets rtjy ^'(Ars^s vUijv. 

Veluti in paruae durationis morbis exceiTus magnus 
(virium) eft, mox naturae, mox morbi, ita fi neu- 
trum ex his multum praeualet alterutri, fed coUufta. 
torum aequa vi pugnantium more decernitur , plus 
temporis requiritur ad alterutrius viftoriam. g alen. 
Comment. IIL in H i p p. Prognoft, 
•) Male. Veteres enim nunquam, excepto galeno 
in quibusdam iocis , calidum innatuiii et animam ea- 
dem effe ftatuerunt. Eft vei-o calidum innatnm idem, 
quod vim vitae fuftinet, et cordi quafi proprium eft. 
Hinc dofte nuper demonftrauit Ci. baldingeiivs, 
confentire prorfus, mutato etfi riomine, calidum inna- 
tum cum irritabilitate Halleriana. v. Progr. I. II. Vefti- 
gia irritabilitatis HaUer. in veterum monimentis exemplo caii- 
di innatiy et Vindkiae irritabilitatis Hallerianae , Gotting. 
1775- 4- 



206 VIS, VI.T.AE 

videantur , quod fluidorum ad ,m.ini6ia fua vafa r^ 
ctiones ex caloris iftius valore aut dtfe£lu aeftima- 
uerint*). Quin inteliigas, illQS plurimum dediiTe 
cordis aftioni > quo morbus per confuetas muta- 
tiones fuas ad finem fperatum deducatur ''^), nec fo- 
lidorum etiam efficaciae parum cribuifre, quorum 
auxilio vis iila vicaiis cauifas morborum mutare et 
depellere annititur ";. 

Eft ergo vis ifta vitalis , cui ad vererum rnen- 
tem recenriores corpus fanandi efficaciam confiden- 
ter tribuunc, vt hac ioquendi fonna penes ilk)^ vix 
alia frequencior occurrat y complexus. cauffarum 
omnium , quae homm aegroto infunt , quarim quae- 
que nibil facit omnes autem ad conaalefcendi nego- 
tium plus magisqm. conferunt, Veiuci autem in re- 

rum 

li.) "^O h Tw Kocroi (^vfTiv fx&^ <Hns^§et "ksTtrvvo/utvov rs t^ xoirsg- 
yuCoy-^yov dKpifiuus vno tS cvy.C^vra ro7s Cwois Sts^/iah^ rSra 
vvv ccMoo^yjO^x.vroi ocvTis dioc rrjv t^v^^v txr,uu)ds^SDOV if^^ 7rs<%y,</f* 
chtpov yivsrccf ., us r zx. ^'^oi/uws diocTtvefCJoif xxjcctts^ sy.TC^O" 
ff^sv , cld^ Vc^sroif rs xocrx ro qs^/ux y^^f gsvQy^w^iifxsvQv h . rj/ 
^ti^o^cp fi^u^vvfi r.oiru r^v oaov. 

Quod, cum fecundum naturam liomtt effet, efiluxit 
attenuatum et ab ingenito animalibus calido curiofiffi- 
me elaboratum , illud , eodem nunc aegrotante , ' pro- 
pter frigus, crudius et craffis magis particulis conftans 
efficitur, vt prompte, velut antea, non tranfpiret, fed 
retinetur iuxta cutem infuper conftipatam, hinc ia 
tranfitu lentefcit fecundum vias. gal. De Cauff, Syni' 
^W7w. I. 7. p. 5 8. T. VII. 

1} 'Za^vy ivAxri Kvoiy,i5 s^^ojuivfj. ' ' . <• 

Pulfatrix virtus praeualens. g A l e N. Method, Med, 
11. 1 c. 

m) "Enl ro7s a(^o^^orxrois aQ^vyy,o7s ixTrvtbxstoif roc (^Xgyfixivovroc 

fJl,0§tU. 

A maximis pulfibus in pus mutantur inllammatae 
partes. gal. Loc AjfeB. W .3. p. 404. T. VIJ. 

TiS 'H ^Cvciuis r>]v vXijv sx^coi cvy.fjiocx'^'^' 

Vis materiem liabens vna miiitantem. GAi*. Cauff, 
Sym^tom, II, 3. p. 6j. 



AD IVDIGANDOS MORBOS. 207 

rum gerendarum adminiftratione quauis ad aliquam 
principem, quae rellquas ad agendum e^^citet, cauf- 
fam neceiTario refpicitur; ita in fanitatis reftituen- 
dae negotio fpiritus, neruis adueftos, vltimo fan^ 
loco allegandos efle nemo arbitrabitur, vtpote qui 
pro fuorum, quae mouent vel impeliunt, organo- 
rum contextu varios efFe£tus , dum caufla mortera 
aliatura homini ineil:, propter falutem edunt, vc 
propterea diuerfas homini ad conualefcendum vir- 
tutes ineflfe antiqiii putauerinc '^), quarura akera, id 
quod a natura honiinis Ipnge abeft, ad flmilitudi- 
nem redigat, mutet atque conuertat, ac veluti co- 
quat >), alcera, quod conciliari omnino neqoic, re- 
pudiet atque proiiciat ^). Vis iila vitalis nihil quidr 
quam eftaiiud, quam iila hominis facultas, quam, 
nacuram, confueta et in vulgus recepta lignificatio- 
ne appeilamus. Eft fane aiiquid incra animal, cu- 
ius arbitrio ad fanitatem omniafiunt, dum morbl, 
lege ftabilica, impuritacibus ad certos locos deftina- 

B^sxrixijy ocXXetiunx^j >(£(/ xXkor^mv ttjcoK^iriHTf. 

Quatuor omnis corporis propriae funt virtutes, at* 

TRACTRIX, RETENTRIX, MVTATRlxet peie- 

grinorura e x p v l t r i x . G a L. D<r Temperament* III. 

p} *A^oia)rix^ ^vvocfAis xoty tjv sio/uotot ro7i s^* uvrtjs Siotxs/iiim 
vots (TLufiiafft r^y r§o(!)7]v tj (pvarts' xvri] ^s-^is ovo/uoc^srotf. 

mvtatrix vis, fecundum quam affimilat cOr- 
poi^ibus a fe regendis aliraentum natura , ct liaec Co^io 
dicitur. gal. Couim. IV. in hipp. De ViB.Amt. 

q} *H ezx^iv^ffu rx XvTrSvroi ^vvccyAS. 

ExcKRNENS ics affligentes. v i R t v s. g a e. De 

Cauff. Sympt. III. 3. p. 89. 

'H r^v XvTciu^iruov sxxotrtxij ^vvuy.ts sotvrt]v iTrsyeipsc^oi 'TFPos 
TeiS ffCpoa^oroirxs Htvtjo^sis vns^ ra oiuorroio^oif -7«; XvTisvroi. 

Affiigentia excernens virtus feipfarri excitat ad ve- 
hementes quosuis motus , vt commoueat ea, quae af- 
fligunt, Ib, 



208 VIS VITAE 

tis, conuertunturO» fiue fpiritus, cuius igne calefci- 
inus, naturafit'), fiue ifthane morbos fanandi vif- 
tutem ad totum hominem referas , vt fit facultatum 
omnium, quotquoc illi ingenitae fuerunt, comple^- 
xus ^). Ipfa enim anima rationalis illius inftinfius, 
quo conuaiefcimus , partem in fehabet, dum pleri- 
que quidem, ex f^lutaribus , motus nobis infciis eue- 
niunt, quidim tamen ex ilhs deftinato et erga fani* 
tatem dire£to animo celebrantur , cum tiemo futu- 
rus fitj etiam in arte rudis, quin rebus nocentibus, 
experientia compertis, iqcra morbum fe fponte rit; 
abdi£lurus Multo minus ab impetu erga falutem 
et falubrium euacuationum aliarumue mutationum 
procuratlone excludenda funt vel fluida-i quorum 
mifcelae, vQlfolida, quorum texturae et quae ab- 
inde pendec, in eontentos humores efficaciae ac ob- 
jfirmatae ad ftrenue agendum habitudini , quam an- 
tiqui ''£|;v appellant, in fanitatis negotio tribuenda 
funt plurima> Quamuis aucem, quando naturam 
inducimus, conuenientius f\t, vni principio omnia 
haud tribuere, fed rem inter omnes corporis par- 
tes difpartiri , breuiloquentiae tamen , cui in fermo- 
ne ac fcriptione aliquid largiendum eft "), gratia ita 

nunc, 

•' T) ^Ov yroXe/u,a Q^vGis if^if vq/iaqs, 

Non pugnat natura cum lege. lvcianvs in 

Abdicato. 
fi) (Be^/uov (V ro7s ^mts ^^uvixcDTuroy, 

Calidum in animalibus efficacirfimum. G A l. Comm. 

VI H I P P. Epid. lil. 
t) 'A^' sx oiTzXus ^TCav x,^tj (pvffiVj d^oi TC^ocrB-e/vxf r^v rivm i{Of/ nx, 

Non fimpliciter nominanda natura, fed adiiciendum 
eft, cuius ea fit, et vbi. gal. Mcthod. Med. III. i. 

*'Q!Kov ixmo ro yivos ^ijvd^umv ^ vQ^ a ris otKCiL^srocf, 

Totum genus virium, quibus quis conuaiefcit. gal. 
Sjmpt. Cuujf, J. 1. c. 
U") *0 r^inos rris (piXouoQ^ius ^^ifxyko^^lot.. 

Eft aiiquis philorophiae modus, breuiloquentia 
PLATO in protagora* 



AD IVDICANDOS MORBOS. 2O9 

nunc, veiuti olim fuit, conftitutum eft penes omnes 
artis do6lores, vt naturae termino illud, quod mor- 
bos fa -at, fignificetur *). Huic ergo facultatii quae 
folidis fluidisque iun^lim ineft*), merenter omni- 
no dotes iftas attribuimus, quae enti fcienti, volen- 
ti , intelligenti et iuxta leges fibi notas agenti 
competunc <»), quod caufTis morbum facientibus 
obluftetur ^), quod neceffitates corporis fui in- 
telligat, magnaque contentione ac feftinatione 
res affliftionem adferentes , qua parte commo- 
dum videtur , deiiciat ^). Maximum prae cete- 

ris 

x) *H ^wts Xcyos Tt^fffjS Svvu/uscos r^s &totxifft}S ro Cwov^ ars xxm 
roc r^v ^/UBrsjiotv yrpoui^sffiv ^ etrs v^ "X^f^^ts rKvrt}s dvrt^iKi^ltm 
/uev (/."Tceiffr} rf] 7fet-§(X, Q^xjatv «.irlo^t^ot ijv (i7^ei7r7sr»f f{g:/ i^ix^pB^eioi" 
rocf ro ^wov. 

Natura ratiocinium eft totius virtutis illius , quae 
animai regit , fme cum noftra confcientia , fme fine 
illa obluftamur omni praeter naturam cauiTae, per 
quam iaeditur aut corumpitur animal. gal. ibid, 

Z) rio^i» ficiv ffij/uxtv(x ro Cpvffsnos ovo/uu^ vvv /u^v r^y x^ciffiv rm 

;^v^a)v , TJ/y olvrwv rwv /uo^im xufocffxsvfiv{ t^ V^tv vvv. 

Multa fignilicat naturae terminus , mox humorum 
mifcelam, mox partium folidarum texturam et habi- 
tum GAL Comm, IL in hipp. DeVi^t. Acut, 

a) ' Oiov ^ri/uiii^yos rs t^ rf^v/rj/f ;; ^vffts, 

Inltar architefti et artificis eft natura. gal, Metkt 
Med. III. 1. c. ^ 

b) Aiciyuvt^ojusvv ^.^ffis rots voffs§o7s dtrtois, 

Obluftatur natura cauffis morbificis. G a l. De Crjb. 
/^.III. 9. p 44i-T.Vm. 

c} *H (^vffts svB^vs ffTrsv^xffK <K7tor(ii(is(^oif ro Ao%X^j/, dos xecv 
rols xotrx rvv yat^sgu rs y^ rov s-o/uu^ov /Jw ss^tv hx^yuis^ 
'oax ^Jixvet t^gcf rfo^« >i^ fiu^vvet t^/ ofruffSv oel^ws sgs^i^a. roi 
fA.iv yx§ sTtiTcol^dCpvrx , ^i s/usruiv unbi^ei^otj j rx i* |y rets 
xuriOTs^ots xj^^iais , §t s^^xs ixx^ivet» 

Natura ftatim feftinat abfumere , quod tumultUatur, 
vti inillis, quae in ventre etftomacho funt, videre licet 

keuidenter, quae mordent, et flatuofa funt, et grauant, et 
alio modo iaceffunt. Quae enim ad fuperiora vergunt, 
vomitu reiicit: Qaae autem in inferioribus locis, aiao 
expurgat. gal. ibid» 

}icbenJli\ValmoL O 



2IO VIS VITAE 

rjs iilud efl: v q^o^ naturae largimur, potentiae mo- 
mentum, quo morbos fola curare polTe perhibetur, 
id quod, quandoquidem ad artem exercendam pro- 
xime attinet, confideratione eo dignius, quo plus^ 
fubefl: periculi, ne, fi nimium naturae tribuis , ofci- 
tanter agas; Si parum, moleftae fedulitatis ac te- 
ineritatis notam incurras. Dum ergo natura mor- 
borum medica dicitur ^) , veluti eam iure merito- 
que fic appellari poffe fpontanea aegrotorum conua- 
lefcentia docet ) ^^ brutorum animantium mede- 
la , fola quiete et abftinentia vel ingenito erga ob- 
uium paffim auxilium inftinftu fafta, arguit Oj 
hon fane ita capiendum fpontaneum illud in mor- 
bis eft, ac fi caeco quodam impetu et veluti turbine 
quodam, res humanae intra morbos abripiantur, 
quod a ratione ipfaque experientia s) alienum fo- 
ret , qua vtraque magiftra docemur , nihil illo , qui 
per regularium morborum aetates procedit, decur- 
fuillaque ad fanitatem via, qua cauffae fenfim fu- 

peran- 

d) 'A< Cftvcriss rujv v&ffoiv iotr§ol, 

Naturae morborum medlcae. gal. De Crijtb, 1. c. 

C^ *Ov x,^>}a(X,yAvoi ttjr^io voffsovres vyioivB^tjCocv. 

' ' NulJo vtentes medico aegri conualefcunt. HiPP.Df 
Ane, 

f) *H (pveris i^ ro7s oCklyois ^mis rocf kni ruvotvrioc ruv 7.vniy 
ruv G^fAus ivrid^fjtri. 

Natura et ratione deflitutis animantibus^ contra no- 
centes res impetum indidit. gal. Metbod, MedendiX, 
I. p. 223. feq. T. X. 

. gj To ttvrQ/uxrov *JfV (puivsroif , iov iXsyx.ofit.svov, Ttuv yw.^ r$ 
yivoyAvov , ^idri xvevoiGKOir ocv ytv6y,svov , ngif iv rw ^iu rt ro- 
tJlr , ecvrd/uiocrov * (fuivtrocf ^critcv ixov i^syuocv , «^' ^ \voy.7i 
y.Q:ov. 

Spontaneum flhad, nihil efle apparet, cum fit con- 
futatum. Omne enim, quod fic, cur faftum fit, de- 
prehenditur; at in ilio, curaHquid fit, 1'pontanei liihil 
apparet, vtpote tjuod eflentiae nihil habeat, litque tan- 
tum vox irrita^ ji^pp. De Artc^ ^\ 5^, p. 5. T. 1. 



AD IVDICANDOS MORBOS. 2IJ 

perantur, eiYe pofle ordinatius *). Sed illud de- 
mam fpmtaneum appellari fas eft, quod incra legum, 
corporibus animatis ad vitam longam atque beatara 
ingeneratarum limites manet, et fapienter a mo- 
tore ad propofitum finem dirigitur. Hac ratione 
nullum fupereft dubium, plurimos, eosdemque 
grauiflimos morbos, cauffis fponte labentibus, et 
nulla medicorum ope adiutis, decurrere 0, dum 
ipfae res hominem aiBigentes fua acredine , vt ex- 
cerni eas oporteat, efficiunt, et tubulorum capaci- 
tas aliter illud fieri haud permittit ^). Quidquid 
autem mechanifmus ille, antiquis haud ignoratus, 
ad folutionem morbi conferat 5 profieere tamen in 
demonftratione admirabilium , qui in morbis eue- 
niunt, fuccefTuum vix quisquam poterit, nifi ratio- 
nibus, ex machina fluentibus, eam, quae fpiriti- 
bus animaiibus infidet, faculcatem, expellendi ^) 

O 2 id, 

h^ Ov^svos iuvpx ovfif^iiKsiaxyTSS vtsq rrjs ^ioiHxfffjs ro ffu^» (^vm 
ffsws ayo/urjoi n^os to dscy» 

Nullo medico confulente, ab ea, quae corpus re- 
git, natura ducimur, quorfum decet. gal. Method» 
Med. X. ib. 

Natura fufficit omnibus. gal. Db Dkk Crit, L 11. 
p. 46S. T.VIII. 

h) ^Kvroiuocvoi x5vScS"«/ \syo^!v sx rS GufAoirQS ^ %Gci x^§^^ "^^ 

5r^«/(X/ rt rov tur^ov , ex^i^ivsrv^ , Trori ^Jv rr,s $ioiy.iut]s ra 

OM^^/i.v. (pverms ixxuS^on^^srfjs dvroi^ nori ai ct e^sB^t&^UQv ^ r» 
(A.^ g-^ys^dj ir^os rwv «.yyeim, 

Sponte purgari dicimus ex corpore , quae fine ope- 
ra medici excernuntur , aliquando , quae corpus regit» 
natura expurgante ifthaec, aliquando tamen etiam pro- 
pter iiumoris ipfius acrem ftimulum, et quod iile teniT- 
ior fit, quam qui contineatur in vadls. gal. Qomm, m 
Hipp. EpcL IV. 

l^ Hlei^ccTjixj ^iv yu§ >i (pva^is a« soiVToTs- X^^/^^^V Svvocascti.^ ojuoi^v 
fiiiv rots r^sQ^o^vjQis offoy ^y ^/X^f» ysvsi^cn^ XPI^^^ j sxx^Iva» 

J^Jt TO fliij 70(£Tg, 

Experi' 



212 VISVITAE 

id, quod turbidum eft vitaeque inimicum, accom- 
modec. Quamuis autem ita fefe res habeat , vt na- 
turae, excellentior omni artQ, hominique ingenita, 
optimoque vitae fanae regimine exculta, virtus vim 
iiiorborum fponte frangac "*) ; non tamen ita capi-»- 
enda res eft, ac fi defidem adfidere, et ignauum 
operis naturae fpeftatorem fefe gerere medicus de« 
beat. Habetilie, etiamfi re£to tramite morbus de- 
currat , quo ingenii vires exercere , et gratam ae- 
grotis operam praeftare poffit. Natura fcientiam 
haud odit, habetque, vti in domefticarum rerum 
cura , quodque morbi tempus , quod attendi clare- 
que perfpici oportet , licet vltra vim naturae medi- 
cam fapere haud deceat "), Accipit mmifler natu- 
rae msdictis ^) legem ^, non ferc: Mecitur natu- 

rae 

Experitur natura femper , fuis vfa viribus, afiimilarQ 

nutriendis , quidquid poffibile eft , bonum fieri ; expel- 

lere autem illud, quod ita Me haud gerit. gal. De 

Bijferem. Febr, II. ii. p. 141. T. VII. 

m^ Aviv^iijxa j; <^iicns- suvTtj tocs^ id^oSas , unctihvtos l&(Tu ti^ x 

Inuenit natura libi ipfi vias , nullius magiftri indi- 
gens , et quae line praeceptis debita facit. h i p p. E^i» 
dem. VI. 

^Tyths yivQvroif uvro/u.xroi ijv y.virt l^ xl^^ii KUXn^yrircAj «v- 

Sponte conualefcunt , nifi quid aliunde male aftum 
fit, homines. hipp. De Nat. Hom. 
Xi) Tlgos ro Tcot^ov sv fiaXht^ocf y S{^ fity fta^Qvoi d^^ovnv ryjs ^v- 
vuy.sias. 

Ad praefens tempus bcne confulere, nec plus fapere 
velle, quam vires permittunt. isogrates tn ar- 

CHIDAMO, p. 290. ed. WOLPH. 
O) 'iTrTTDHOKrtjs rov iuroov vTFtjpirtjv IvofAoc^ct rtjs (jpvffeus , rov ov- 
7WS ixr^rjy j ^ (pot^jicscxoirwXijv rtvu stt r^ilon. 

HiPPOCRATES medicum miniftrum appellat natu- 
rae, illum, qui vere medicus eft, non triuialem phar- 
macopolam. qal. De Divb. Crit. I. 11. p. 46 g. 

p^ 'H Cf)v7(s itjXoT rotii ru. r^s tix^V^ ii^ori rcc Teotrjrsu. 

Natura indicat artem fcicntibus facienda. hipp. 
De Arte, 



AD IVDICANDOS MORBOS. 2 1^ 

rae indolem ac vires ex corporum locique conditio- 
nibus, et nifi efficiendo muitum valere poflit, atta- 
men, ne quid erroris ab aegro committatur , fedulo 
cauet, et impediendo, ne quid fecus, quam par 
eft, fiat, confulit; Qua quidem prudenti expefta- 
tione, quae omni molefta fedulitate prior eft, nihi'! 
in morborum cura poteft efTe efficacius. 

Vtinam autem confidendum femper effet natu- 
rae viribus! Enimuero, veluti ilii falui euadunt, 
Tpontaneis adiuti motibus, qui vim' vitae integram ?) 
nullisque ante cauffis fra^am fecum ad morbum 
adferunt, necmagnis, durante eodem, humorum 
effufionibus debilit^tur, nec cauflae ipfius grauita- 
te et pondere opprimuntur, quod henignum ztqxxQ 
manfuetum in morhis dicitur^; Ita difficulter ornni- 
no eluftantur, quibus vis vitae parua eft, aut, vti 
recentes loqui folent, quibus non tam vita ineft, 
quam vitae fuperflitis ^) quodpiam veluti rudimen- 
tum et virtutis fcinciilula. Muki fane fragili fanita- 
tis rate , iam hifcente prora, morborum aequor 
nauigant ; Hos praecedens aliquis morbus confecit, 
illos aetas et vica mifef abilis ante aSa deficcaaic*). 

O 3 His 

Cud^ijvK^ rov oiv^ofjDTtov , ff Ji TiifATeciKiv etr] , noivTws rsB^Vi^isrccf^ 

Virtttte ita valida exiftente , vt fufficiat ad morbum, 
necefTum eft , faluum fieri hominem ; Si autem confera- 
rium f uerit , omnino morietur. G a l. ad g l a v c o N, 
Tberap. I. i. p. 344. T. X. 

r} To s^j/S^fs" , ro Tt^oCv , Iv V&701^, 

Benignum, manfuetum in morbis. Graeci paffitn. 

S} KarstXflrTro-Mfyov rris ^vvoi.y.ms yAKgov ^^ K/i^vd^ov , fiyfoiTQV 
oivret^His «<r r^v wC^sXmuv tS ^sitovB^oros. 

Refiduum virtutis paruum et obfcurum , non fulFi- 
ciens ad auxilium aegri. gal. L. cit. 11. 
*} Paffim legas penes g a l e n v m aliosque , r^s n^oslot-^ 
^vvixyAvxs , rxs Tt^ogitj^ufAivxs , Xi/u,oiirovityJviis , aiite quain 
morhus wgruit , virihus fra^os , afite dcftccatos^ fame aliis- 
que mifsriis confe^os , qui naorbum diificulter ferant. 



514 ^^^ VITAE 

His morbus etiam ex mitioribus aliquis grauis effe 
poteft atque damnofus. Verum nec athletici liabi- 
tus homines propterea habent, de quo fibi gratulari 
poflint, fi morbifi fua natura magnis *), et vim vi- 
tae etiam valentiorem fuperantibus , oppreffi fue- 
rint, quorum fymptomata fint vrgentia et ita com- 
parata , vt virtutem hominis extenuari oporteat, 
quandoquidem vomitibus forte , fanguineis fluxi- 
bus, alui deieflionibus , fudoribus magnis, virtus 
ad conualefcendum neceflaria deliquefcit ") , multo 
magis, fifiniftira medicatione edu£ti fuerint humo- 
res, quos ad fufl:inendum morbi impecum facius 
fuiflet manfifle^ Efficitur adeoque his omnibus, vt 
organa, quibus excerni turbida oportet, vigore fuo 
defl:ituantur *), et naturae virtus illi a£tioni , quae 
co&io crudorum appellatur , fine qua conualefcere 
penitus nulli iicet, haud fufficiat >). Veluti enim 
ad omnem conuerfionem cauflae morbificae, vt vel 
dotes vitales denuo acquirat et manere poffit » vel 
^tanquamdeferca deiiciatur *) , requiritur, vt adfit 

robo- 

t) M/yce VOGijfJLDly 07UV V^i§ Tf]V ^VV»fXlV 7f. ■ ^ i- 

Magnus morbus , fi fupra vires flt. G a i/. De Totius 
Morb, Tempor. c. 5. p. 309. T. VII. 
U3 /^vvocjucs' xuTxkvojiisv}) ^1«, Te xivooffiv s^ dceuoZoocytuiV , j; t *c«- 
Twy, >t dioc^oo^v^c^i^TooVj tj id^uiToov. 

Virtus foluta per euacuationem , a fluxibus fangui- 
neis , aut vomitibus , aut deieftionibus , aut fudoribus, 
G A L. Comm. U. in h i p P De Vi^t. Acut, 

"X.) 'H TOiV SKKuS^OllgOVTCOV /U,0£fOOV «TOVIX. 

Excernentium organorum infirmitas. gal. De Sjtnpt, 
Cauff. 11. 7. P; 60. T. VII. 

y') Mj; ivvu^tvf} V ovvxjui^ l/a^xfcro/ Tfj frs^ct t^ voffr/uocTos-. 

Virtus fufficere ad co^lionem morbi non valens. 
GAL. Comment. IV- in htpp. De Vi6l. Acut. 
Z) 'Er/ Tis (pvijis V Iri auiTiipiof ituvTU 'Tt^u.TTet Tuv ^ujoov , tjs ifc- 
y.pivi^avs Tx TtfgiTTto/v.y.TU , tHov voaoov unu^oiTTOvTocf. 

£ft quaedam natura, quae ad fanitatem omnia facit 
in arumalibus ; qua excernente fuperfluum , a morbis 
liberantur. gal. De Crijib. III. 9, p. 441. T. VIII. 



AD IVDI.CANDOS MORIJOS# ZlrS 

JToboris praeflanda; ita, fi iHod defecerie, vel pu- 
trefcunt humores, quod mori efl. vel irnimoti ina- 
jienc, quod vitam languidarn Ci; noui morbi jnate- 
'riem /iftit. Quantum ad iftam caulTarum mutatio- 
nem robur vitale conferat, exemplo poris legicimi, 
li vires adfunt, refte elaborati, ichoris autern pu- 
tridi, fi illae defmt, efFefti, elegancer omnino g a- 
L E N V s «) confirmat. lllud ergo naturae negotium, 
quo imnioti humores foluuntur, graues et difficul- 
ter circurnducendi in fubtilius quidpiam conuertun- 
tur, acres cicurantur , et legibus vitae accommo- 
dantur et veluti maturefcunt, co(^io dicitur ^), no- 
mine ab ea fani hominis aftione, quae alimenturti 
in nutriens illud, quod minimis folidis apponitur, 
conuercit, quamque moris efl coftipnem dici,trans- 
laco ^). Maxima enim vtrique huic operi interce- 

O 4 dit 

a) Msrufioye^ X^l^^^ y,v^roi 7totorf;rei fnor^ juiv s^l ro aftjTiehvui^sfy 
erxy ^ wr iv vsxpZ ffcti/uurty /utj^iv «V r^v Tri^tv dvroev ^ (^VTis 
Ctco u^§u)Tiixs svtcyfj j Tcori <jV, sKetv^s^ ia%vkaris ^ iis itvov tj ^£- 

Mutatio humorum fecundum qualitatem, mox in 
putridum fit , vbi , veluti in mortuo corpore , niliil ad 
coftioneni eorum, natura ob iniirmitatem confert; 
aliquando autem, iila valente , in pus conueriio fit. 
G A L. Coimn. I. i» H I p i». Frognojl. 

i)J) HIPPOCRATES nzituofxlv , v^ XvSiv , ;(at/ <K§Ufoo(fiv, CO- 

ftionem , et folutionem, et in fubtile quid conueriio- 
nem , in morbis habet , E-pidem. VI. 

YlsTtuafAos , ffKCce dycayij «s- r'^v avy^iAir^Q^J yi^u^Stv , vus iTtl 
Tftij' <7tS7:cAyoiuhuv sSeix^V xu£7tuv. 

Coftio omnis eil ad menfuratam mixtiouem condu- 
6:io, vti in maturefcentibus apparet fru^bus. gai.. 
Comm. ad h. loc. 
c} Hsfliis IW oc?>s.oiocffis iroi/uv 'rt§os l§<x,tuurwi:ft.v , fjrts ylvzrcf^ vTtu 
ry/s (pvtxms ^kx, 3'sp/u.u<TiXs i-^r,<Tet ■7r«j)of«-X»f(r/a)s-.- 

Co^tio eit mutatio conueniens, ad fanguinjs elabora- 
•tionem, quae naturae valore periicitur per calorem, 
cottioni fimilis. Au^i, Defin. g al. n, p^. p. 24 3. T. II. 



2l6 VISVITAE 

dit fimilitudo, quae in mutatione quauis, mox fo- 
lutione in minima mox in folidius quidpiam con- 
uerfione confiftit ^). Huius mutationis , qua quid 
firaiiitudinem cum principiis corporum vitalium ha- 
biturum eft, ratio in mixtione, fuba£lione , et mini- 
morum , vi aliqua compulforum , iuxta fe inuicem e) 
attritu confiftit. Id quod, quo maiore naturae ftudio 
perficitur, eo celeriores nobilioresque tam in fano, 
quam aegroto corpore effe8:us producet, manfue- 
tosque humores efficiet, vt tam valere, quam cori- 
ualefcere homo , dum fucci eius vitales coquuntur, 
poffit /"). Senfu autem , ad corporis aegroti ratio- 
nes magis accommodato, co^io eft virtutis vitalis 
in caufTam morborum aftio , vt illa conuertatur, hinc 
vel dotes vitae fuftinendae aptas acquirat , vel fi ac- 
quirere haud poflit, fecedat. Hanc folidorum in 
humores valida aftione perfici, tam bene g_ale- 
»vsO expofuit, vt curiofius recentiores nequeant. 

Quae 

Ilt4/if ovoudi^trxf /usrufioXv rfj^ /ue^^^tffjs' 7§s(^eiv «V/ar. 
Coftio appeilatur mutatio iilius , quae nutritura eft, 
materiae. gal. CovwhlV. in hipp. De Vi£i, Acut, 
d^ IlfVo-scS-a/ , y^ /u.srx^cil^esv ^ y^) XgTtrvve^os^ , >(9y nux^^P' 
^Of h x^^fA.wv etoos.^ ^toc ^o^^wv aSeoov v^ ituvrolm. 

Coqui , eft tnutari , extenuari vel condenfari multia 
rationibus ac variis. hipp. De Prifca Mediciiia, §. 35. 
P-34. T.L 

ejTmeroif ro mv^ftevov ^ ^cfi) ^"Kitoerotj, ncf!j S^Xoiroif ^ ff^ rirgdu'^ 
cneroi^ Tt^joaTtinrov ro~$ TrXtjoid.^nciv. 

Tunditur commotum et fricatur et frangitur, et mo- 
litur, illabens vicinis. gal. Loc, AffeB. 11. 5. p. 405. 
T. Vll. . , , ' 

f^ 'Ocu) uv jrXtofft /uiffyrjroif f roffxrw t^iriwre^ec y^ (ieXriovoc» 

Quo plus mifcentur (humores), eo mitiores etpraH- 

* ftantiores hipp. De frifca Medicim, l, cit. 

g^ '0< Trenucrjuot y/vovroif rliji; (pvareus x^xrxff};;- rouv voffwSuv «<- 

riuv. — V ni<^is 7S vo7r!fA,uros sv rtj ruiiv ;^v«f«;v d^oiiuoet ylve~ 

raJf. iio6 yot§ r~v re^tiHy v (^vtis ^iQcrfrarotf , l\jv'*,y.is ix^vuv 

M7»^ f\tf) rg nirre^^ rgis x^y,^^: vtsq rm feoeuv vyioavovrwif 

ytve» 



A D I V D I C A N D S M O R B O S. ^21? 

Quae cum ita fint , vt naturae negotium , quod illa 
incra hominem, durance morbo, fufcipit, in perpe- 
tuo labore humores ipfasque faepe parces folidas 
conuertendi ^; confiftac, operae fane pretium eft, 
quid mutandum in homine fit, dum morbus eft, ex 
prifca medicina edifcere. Quidquid in vafi> acre 
eft , quod morbum facit, ifthanc fjam nocendi fa* 
cultatem exuit, quando a tenui ift^ ec colliquefcen- 
tefua, veluti in febribus efle folet, indole in crar- 
fius quid conuertitur ';, et ita mixtum conuerfum- 
que fecedit atque effluit ^j : Id quod non cantam de 
vrinis valet, vt coqui ailerantur , quando morbus 
vergit; fed eciam de omnibus humoribus, acredine 

O 5 ped- 

yr/fTo/, tof, oruy yt v^ u'yToc. xxZtx >5^«. y.'j^' i^iv fih Tfi^ 
To >C7J7 4c« 7 £70 v%j ^ifWi/vsy i^^-Mr^-^ i7ca!,ya 

Coctiones fiuQt, natura morbificas caufTas fapetan- 
te. — Coftio morbi in humorum mucatione fit Nam 
per folidas partes natura agit, nihil aliad, qaam '^is ea^ 
rum exiftens : et Coqui humorlbus a fgnis pariibrtis fo- 
lidis datur, ita, vc, fi hae i'^fae aegrocent, habitaalis 
fitmorbus, et extreraum addticat periculuiii. hipf. 
EpidemAJ. Seci. L ^, ^.^^.,r.L 

Coquifiteo, quo, quid mifceaLur, inuicem co&te- 
ratur et conferuefcat. hipp. D^ l^rijca Mc{Hci^ir,l dt, 
Xj lLc!i'/ru rl yJv Kciirr/ ccf-y^v^yc rt v^ '^'/p', y%f cytyi»- o^-'*» 
yu^ h roufi rsri^iisi iocuircfj rv. •jVjnyuru.. orx? c? 7t&-'/yri^ 
*fa/ Tsncxlrt^u, y(>r,r%f yxf tcx^ct^s oi^:y.Crr[rts ij^rK/,'j.y HirUy 
ror r,^ foif oi Tfvpirci /.iiytrctj yccf r «^*» t« /^^mhvrx T»r 
tcy^&thitav. 

Omnia primuin quidem falfa et aqaofa,'et icrb, re- 
mittunt, et ita curantur morbi- Cum enim craiiiara 
€rt co6tiora fiunt, et omnis acredinis expertla, mnc eC 
febres foluuntur, et alia, quae horiiinem afiliguat. 
HIPP. De tnfca M<dl:ina, §. 25. p. 28. T. L^ 
hj O^u dix '/jjuZiV ^oiyi^rr.r^xj yu} xKcrilxs ylinyr^.^ «:r3X5t*»t- 
r«i^3t/ XLri'dk;r'x y^ isil^Jt-.r^x. 

Quaecunque propter acredines et craditates fiaut, fe- 
ceduDC commiita atque co^. hipp. V^^ 



2l8 VIS VJTAE 

peccantibus, fieri perhibetur /)t Hic primus .€,(1 

coquendi aut conuertendi inodus. Alter in eo con- 

Jiikkj yt, quod immobile , hinc inimeabile ec velu- 

'ti incuneamm vifceribus efl ^") , virtute vicali ^com- 

nioueatur enodecurquej hinc quocunque demum 

modo, liue euacuatione , fiue ad alias partes trans- 

latione et diicuffione, fiue corre^lione vifcidi, quae 

firnilicer co6liG nuncupari pcterit "), libertas circuli 

falutis cauiTa reiticuatur. Verum cum et m.orbi fe- 

rofi fint haud pauci,' quorum materies a prius diftis 

^jdjfcrepat, inque nimia fiuiditate, hinc in cellulas 

' pinguiferas feceiru confiftit , proinde et illi co^io- 

jie curantur, dum glutinis naturam aqua ifi:a inter- 

cus confequitur, et fanguinis purpurae maritatur te- 

mcius ''). Sola faepe coSione, fine vlla fere nota- 

^ . biii 

Tci yuTfgO' ifof!^ 'TtTvauocru, ns^i7tytvjULoytx.<Hs re ;(py 7tXsv§tTiKo7: 
i\c^ (Sfkhyy.uru h y.a.rili^§ois y^ xo^v^uis >{^ Xijyus iv oC^d^uX" 
fjblAts a^i TTVov iv sXxtatv. 

Coftiones condenfant non vnnas tantum , fed et ex- 

* y , crementa alui et fputa peripneumonicorum ac pleuri- 

ticorum, et ferum in fluxionibus et coryzis, et lemas 

. in ophthalmiis , etpus in vulneribus. gal. Comntem, 

in Prognojl 
pl) ^^/UTTiTsXoufy.svos i{^ ws uv umi 7ts iff(p}jvojutvos \vkZv 

Impaftus , et , vt ita quis dicat, incuneatus affligens 
humor gal. De Canff. Sympt, III. 5. p. 92.T. VII. 

' uj) Xj^»; ooyfjv v^ nw/jauv &voij rtjv rm )^vy,wv vXijv , >;v as re 
XPOvov Tcy.eiovu ly.-nhr) ro voffvyx , ^Of) /t*'/ J*' ixxgiffem , u"^ 
jfTOt oi' v.noTuati^s yi /uovyjs ni^tws tuB'}/. 

Oportet crudam craiTamque efle humorum materiem, 
fi in tempus longum morbus excurrit, nec euacuatio- 
ne, fed vel translatione , velfola codione curetur. gal. 
Covitmnt. in Prognoft. HlPP. 

'OJ To^ rfV vy^u itori v nt^ts u§Ha yovfj , ftori fi fj x/vas^/r * IW 
^* or uuCpu) fJvy.Ttlnret. 

SeroCo aliquando coftio fufficit, aliquando euacua- 
tio, aiiquando vtrumque accidit. gai*. De Cauff.Sjm^ 
^tom, l. c. 



A© IVDICANDOS MORBOS. 219 

bili excretione, curantur morbi; Quae, quando- 
qindem humoruni morboforum in Ihcum vitalem 
coiiuerfio eft, in omni morborum cura momentum 
debet elfe primarium. Hac demum pera6la, eua- 
cuacio eorum fit > quae integritati fuae reddi haud 
poterant, veluti fapiencer g a l e n v s i*) monec, ec 
medicos fui temporis, fortafle et noftri, qui eua- 
cuancibus nimium largiuntur , caftigac. Eft adeo- 
que co^lionis, quo termino omnium cauilarum, 
quaecorpus faciunt, maxime autem fpiricuum cor- 
disque erga cauflam morbificam motum accipi pofTe 
puco, effe^ius fluxio quaeuisr Licet enim faepe 
interna humorum in meiius conuerfio fufficiat, fae- 
pe materiae peccaminofae transiatio morbiue vryus 
in alium permutatio crifeos vices geranc, vti alio 
tempore exponendum a me efl ; tamen . cum iliud 
legis indolem affequatur, quod vt plurimum accidit, 
codionis finem, quem iila intendit, reftitutionern 
fluiditatis deperditae intra humores, et minimorum 
vaforum pro transmittendis humoribus facilitatem 

efTe, 

p3 *0 Tf]s 7cu.vXiK^2 nk^tm xxi^os ogos s^lv rti^ rujy ns§tvr'iioyM'» 
rm ujtox^i(Tsws. To Ji '^r^osx^^^yvv^ocf , C?(«/ ycsf *^^^ ovoy.x* 
^av etoo^iv 'ifeTtox^oiTtjs-j) ^o^^^j/^ov srtV OjUic fd^ Tots XvtzxiTiv 
sxKoivsTXf Tx XPij^oc , i{C)if yivaTccf TXTo Tt]s (pvasws- ipsB^iiQ^ef- 

CtJS t]TOl TC^OS TIVOS TUiV S^COj^iV ^ 7] iiC/if TftiV SV OiVTOi TU) (jWfASCTt 

sfATesgisxpf^syuiV, 

Coftionis omnitio abfolutae tempus, terminus.eft, 
quo fuperfluitates fequcfbrantur : Praecox autem eru- 
ptio (ita enim loqui folet hippocrates) pernicio- 
faefl: Simul enim cum affligentibus eiiciuntur prae- 
ftantilfimae res, fitque illud, natura irritata a quadam 
rerum 5 quae ambiunt, vel in ipfo corpore fufcipiun- 
tur. QAL. De Dieb. Crit. III. 8. p. 499- *j 
*J Cf. De Crifily. III. lo. p, 443. T. VIII. In vtroqu6 lo- 
co dextre explicat g a l. quid hippocrates per 
•x§<iiKpy%ivS^ou intelligat , i. e. iudicium ante ilatom, id- 
que maxime conuenire morbis grauibus ac exitiaiibus, 
in quibus ob vehementiara ac irritationem materiae 
iudicatio anticipat. G. 



22D VIS VITAE 

eK'^, nihil eft, quod impediat, quo minus affir- 
iiiem ^. Quo in negotio gerendo, veluti, fi vis 
vltae haud proficit, nec morbi cauflam fuperat, me- 
tus fane eft, ne mors abinde confequatur ^), vel in 
longum difFeratur conualefcentia , ec languida vita 
febrisque lenta fuperfitO; ita tum alii plerique 
morbi , cum maxime febres fine co6lione et falubri 
folidorum ac fluidorum in ftacum fanitatis conuer- 
fione haud curandae'), mocuum horum vitalium 
celeri fucceflu euentum ilium » qui crijif «) in mor- 
bis dicitur, poft fe trahunt quam expeditiflime. 

Quam- 

etvccf y TisTs^i , XsTcr^s iio/^ 7j>ug-oi ,usTsxovrcts- yXi^^oinro^ ri» 
yos , u.vv.TtiTtroi.fAkvts rt rxs ^d§iss ^t wv ^ xxSru^ds /Lcs^ei ye- 
yf'5«/ , j^ yijosjutxv i'/uC^§uitv l^^oi-ras-. 

Oportet^ humores, vt licet maxime, penes aegrotilth 
fluidiliimos effe -, hoc eft , tenues et miniiiium habeil- 
tes glutinis cuiusdam , apertos autem poros , per quos 
euacuatio futura eft, et nulium infarftum habente$. 
GAL. Comm. 11. in Apfjor, hipp. 

r) 'E«V' sTTt TcXeiovu x^ovov ocKSTtrov ^ixyJvet ro voffijfiec , xiv^vvos 
' '. dTro^fSSc^ rov avB^^uTrov a /u^ ri u^x ryjv «vrf^jfCav r^ yo^fiix- 
■Tt ^vva./utv t^vporoiTijii i'yjt» 

Si per longum terapus incoflus maneat morbuSj.pe- 
riculum eft, perire hominem, nifi in contrarium ni* 
tentem morbo vim quam valentiffimam habeat. qal. 
Qcmm, Jl in Prognofl. hipp. 

S) ^^Ocov <r oiv ^povov ruvrx jusrsupx jf ^k) unsnrx v^ etxrjtjruf 
^>;;^«v}; ^^s,utij xrs ruiv novm Tcuvau^xt xrt rlov Trv^srouv. 

Quanto iterum tempore humorcs turgidi fuerint, et 
incofti inmixtique , tanto minus eft raticnis, aut do- 
lores celTaturos, aut febreni. hippocr. De t^rifca 
Mt dicina. 

t") YivosTot y.r] ^vvocyLSvot XvS^l^vut n^o rTjs ns^^scjis. 

Febres foiai non poHunt ante coftionem. G a l e n. 
Cotnm. IV. in HiPP. De Diaeta. 
%X) \\.tnuGif.ot TuxvrnTU x^tvsws yojif «.nQ^xketxv vyteitjr fffj/uvivisfft, 

Coftiones, celeritatem iudicationis et exquiliciorem 
Omitatis ftatum fignificant. iiipjp. ap. gal. DeCnJib, 

i, 5.p-3M.T.vm. 



AD IVDTCANDOS MORBOS. 221 

Quamuis autem euacuationes, quae morbum fran- 
gunt vel mutant, et fi quid aliud eft moliniinis natu- 
rae, quo aegritudines conuertuncur, crifeos nomi- 
ne indicari plerumque foieant, longe tamen aliter 
illa vox ab antiquis accipitur. Crijts enim illis 
morbi euentus eil quilibet, qui motus internos. pro 
morbi conditione plus minusue turbidos, pofl aJi- 
quam euacuationem aut materiae peccantis a ioco 
in locum translationem *) confequitur. Antiquiffi- 
ma vocis iilius acceptio ea eft , vt iudkatus dicatur 
efle nwrbus^ fi ex voto aegrotantium cedit, et, re- 
cuperata fanitate, foiuitur. Quae fententia eft 
HippocRATis y) etGALENi *), licet hic a fe 
ipfo difTentiat alibi, dum vagum crifi figniiicatam 
attribuit. Mox enim de quocunque demum mor- 
bi exitu, mox de mutatione , qua ille mitefcit, 
mox de turbis criHn praegreflis, mox de folutio- 
ne morbi quauis, etiam illa, qua in nouum de- 
generat, mox de optima in falutem conuerfione «) 

eundem 

x) 'Af K^ldas uitoiGcu fAiTo. Tivos C^un^ois xtvdasws >/ oLnoTucms, 
Crifes omnes poft manifeftam aliquam vacuationem, 
vel translationem. gal. Comment, III. in Prognoji, 

HIPP. 

y} Kphis ^i cxTfoXviTis voffs. 

Crifis folutio morbi. hipp. Fraeception. 

Z) M(95>>f Tolyvv (XTtXo^s K^iiTts ij iis vyeiay oiv^^OTros ju,!Tx(io\if it^off" 
uyopsviTou , v^f ymTou yM TtuvTm ItzI (l^uvg^xTs Ttfftv sxjc^t- 
Cfffiv if a.iio\oyois ix,7tOT(^ffsffiv, offoi ycc^ eiXXces t-ipoi^ciuvijaocy^ 
VTtOT^Oftloi^et xptKOtjBi^s^ov. 

Sola ergo fimpliciter Crifis in fanitatem fubitanea con- 
uerfio dicitur , et fit omnino poft manifeftas quasdam 
excretiones aut luculentas translationes. Quicunque 
enim aliter conualuerunt , recidunt malignius. gal. 
De Cvi/tb. III. 2, p. 429. 
a_) ^r.iTt Tfjv u3^^oxy sv vca"j) /UfTotfioXrjv^ ffTS Tf^v irti To ^sXnov 
gonrjv yovrjv , etTS r>)v Tt^oify^fA.htjv ciVTwv Ty.^a.yjiv , etT? ;';>:/ 
Tviv Xvffiv ocTtccffxv T^ v%ciiiy.xTOs , etTi ff^f TuvTfjs- /UQVfjv Trjv dyo'...,' 
^iiy 3'eXoi Tts ovoy,9i^eiv x^icnv j i 7t§o'/cefToc4 dwtoacSrocf oTt yJi 
Us^ynv, Siutt 



TtiCl 



22Z VIS VITAE 

eundem proponi aflerit, et quatuor crifeos modof 
ftabilit, vt iudicari dicatur morbus, fi conualefcic 
aeger, i\ moritur, £i melius, fi peius illi eft. Ta- 
metfi ergo galenvs crifi omni mutationis celeri- 
tatem tribuic , eandemque morbis pociflimum acu- 
tis ^) largicur; nulla tamen adeft ratio, qua fieri 
haudpoffic, vt longi etiam morbi iudicari perhibe- 
antur. Similicer, cum de rr//? deque lyji ?norh- 
rum diuerfimode loquantur veceres, vt aliud iilis 
ficiudicari, velutire adhuc in dubio pofita, aliud 

peni- 

Siue quarauis celerem in morbo mutationem , fiue 
ad melius inclinationem folam, iiue, quae praecedit 
has , perturbationem , fiue et folutionem omnein mor- 
bi,liue bonam faltim velit quis appellare crisin, 
parum intereft difpicere , nifi vti negotium fecundari- 
um. GAi,. L. cit. I. 7. p. 43S. T. VIII. 

vt]%'sy.r(M , Ciiy.Mvaax T^v oiv^^ojrov iv vocru) /usroi/SoX^v , <yivojus- 

VfJV XOCrJi TiTTV-^US T§Q7tSS ^ V "/^'■g a.rCOlk\u.TT0MTM TUV VOfftJ/UCOi' 

Tuov sv^sijos j rj fAsyoikrjv /usTxfioX^v s^ni To /osXriov ifj^aaiv , ^ 
«ino^vfiGxaciv svS^soo^, h X^§^^ yivovTou fcoWw, T«j- ^iv kv jr^cJ- 
Tus ^vQ y.^iTct^ XTcXias 6vo,ua.^it<Tt Kj?/cr«r, raV ^i ^tvrs^as- ivOy 
T« ?r(3^«: /uiv ec/u» Tt^o^Vf-V , xocxr/v xgiciv , j; fJcox^T/^xv Xf t- 

e^^Vj ri Tl TOtHTOV Tt^ t7/S X^lfftWS OVO/UUTl Tr^OaTtS^SVTSS'. 

In morbis c r i s j s, a negotiis in foro geftis transla- 
tio eft , fignificans celerem in morbo translationem, 
faftam quatuor modis : Aut enim foluuntur aegri mor- 
bo celeriter, aut magnam in melius mutationem per- 
petiuntur, aut ftatiai moriuntur, aut peiores flunt 
multo. Primas ergo duas crifes fimpliciter nominant 
crifes , alteras autem duas , vt plurimum quidem cuiii 
additione, malam crisin aut aiv)bigvam cri- 
si N, aut aliquod aliud crifi nomen addentes. g alen. 
Cojmn. III. in Prognofl. hipp. 

T« oisx vo<rt]fA.otTU fjLsyukot. ts s^i y^ re^os Ttjv uk/u^v sTce/m 
yo/Jitvoc ^ix Tocx,^(»iV , aKoTcos- sv oX/yw X9^^V '"*^ ju.sTuf^okus 
voteiroit (xsy<yXoLs .^ eTcsp Tocvrov lr< roJ x^tys<^oif. 

Acuti morbi et magni funt , et , vbi ad fammum fui 
ftatum peruenerint celerrime, pariter breui tempore 
anutationes faciunt magnas, quod idem eft ac iudicari. 
(i A L. Co7m* ^^' '« K i -P ^» /^£/jot\ 



AD IVDICANDOS MORBOS* 223 

penrtus folui, haec quoque, licec leuior quibusdam 
videri pofTit, circa vocem ambiguicas excutienda 
eft. Solui adeoque g a l e n o *^) dicuntur morbi^ 
qui breui aliqua naturae contencione, nunquam ta- 
men finequadam, licet tenui , euacuatione, excur- 
runt, dum, fi /Wia/ri morbus dicitur, opus fic, vt 
magno aliquo confli^tu, vti in iudiciis fit, de vita 
et morte ambigua aliquamdiu haereat fentencia '^). 
Alibi tamen ly/m eandem elle , atque crifin ^), iargi- 

cur; 

c) TltJv VQorfiyAr^v «; XvVf/r, oGcu fj.ri xxtx /3f«%v fAettti^h-rm^ 

IK^SC sioUd^ViJS- 9r0CVC56^.fVWV ylvOVrM , dSOVXM TVKVTiiS , /V^ llci 'TH" 
Wot X^ffV rSTm S0^<CTUiV7}CCiV f VTCOT^OTtlU^CtV 0lkei, 

Morborum foiutiones , quae neutiquam , illis fenfim 
decrefcentibus , fed fubifeo quiefcentibus, fiunt, indi-^ 
gent omninoy vt fidae fint, tenuis cuiusdam vacuatio- 
nis, vel abfceffus , vti , qui fme his curantur, reuerti 
amant. G al. Ds Dieb. Crit. L i. p. 450. T. VIII. 

^^Occi ^i XX7U iSfsJX,!^ Ttxvzroii vovrjfj.xTU "Kvsc^ccf /usv sv 7^ 
'ytv.mvrt T^sye^Uy x^i'v8(>irc^.f oi [av] XfysS^oo. 

Qui autem breuiter quiefcunt piorbl, folui qoidem 
in praefenti dicantur, iudicari non dicantur. gal. De 
Crifib. III. 7. p. 43 8. T. Vlir. 
d) ^hv9iyy.v Sici. ro /uiysl^o^ rwv vocn y^-^rtav JiQCf rr,v trQ^ohonjrtc 

fMV (XVfUCTPTOifAOCrUiV 7] VlHV^jr.VCM diCiC rC<X^^^ rifjV OVVSCfUV WJ- OtTtO- 

Xs<^«/ rov MvB^oitinrov f ij 7C§09 rfjv rwv "kvTcivrm skk^iiTiv o^^^' 
cufTstv y « /cih K^oiTrjSmv wy ft^is^srOf x^iciv (Kyx^tjv tfyet- 

CCCc^Oif. 

Opus eft propter magnitudinem morborum et vehe- 
mentiam fy mptomatum, aut vinci celeriter vim, vt 
pereundum fit homini , aut, dum ad affligentium eua- 
cuationem tendit , fi obtinuerit, quae in propofito ha- 
bet, crifin bonam procurare. gal. Co^nmem, II. in 
HiPP, Aphor. 
ej) 'Efi- tJt.iv ^fi TgoTgQs- o^s Xvcius- voCij fAcirmv 'ov ^^ J/^««r /UOVSi 
vvv ocit^/usv evfxx rruij^xs ^i^uffxocXlxs ovofiicl^iS^oif xoiffiv , d'^r} 

HSf^ 01 TtxksKtOl TiOiVVfS %TCli ixocknv, 

Vnus modus ilie folutionis morborum, quern non 
nos tantum nunc putamus luculentae doftrinae cauilU 
crifin appellari , fed et veteres omnes ita appellaue- 
runt, GAJ^. De Crijib* IIL L c. 



2Z^ VIS VITAS 

tur; Qua m re cum hippocrate fentit, qui fol- 
ui promifcue omnes tam acutos /), quam tardos if) 
morbos vult, dummodo in falutem aegri exeant. 
Diuerla iflhaec euencuum in morbis ratio, mox ad 
virium vicalium excelientiam aut imbecillitatem, 
mox ad caufTae mobilitatem ac refiftentiam refertur, 
iuxta quod vtriusque huius momenti difcrimen mor- 
bi vel obfequiofi funt et commode cedunt, vel re- 
fraftarii et vehementer difficiles ac perniciofi '') : 
Quorum propterea etiam crijes feu contentiones 
iflae ac Iu£iae, quae pro falute ac vita fufcipiuntur, 
ita differunt, vti vel caulTae virtuti vitali oblu£lan- 
tur, vel eidem facile cedunt, funtque vel ^^w^^,vel 
malae^ veluti vel abfolutiores j vel imerruptae 'ac 
mperfeclae , graiiibus mitibusue naturae motibus 
exckdLt2ie 9 praecoces mtjerotinae ^ vel legitimo tem- 
fore effed^e fuerlnt *)• Vtroque enim modo , fiue 

bene, 

f ) 'Ev ro7f xcivffoiai 1<^1<jjV oovvij xuZffev \vef, 

In ardentibus , cruris dolor aeftum folult. hipp. 
De Judkot. 
g_) 'T^o v^ujncs IxPfAivoiv «xru rxs ^Xe/Soei- h r>]v xv^tv ^ xot" 
X/yv v^'XTwdiis- ^vsvros , "kuGts \ Hv vTto Xsvx^ <pXsy/u,xros^ ^Xfl' 
/u!,ivu> ^ixo^oiK STriytvtTKt , t°/y^yi Xvtf/f . 

Si qui ab hydrope detinentur, his ex vafls in vefi- 
cam aut inteftina aquorum fluat , folutio : Si a leuco» 
phlegmatia detento diarrhoea fuperuenit, valida lyfis. 
Hipp. L. cit. 

h) y\.(fJLOt,'^r,Y.v,yAV 0?« yivs^v^ rtjv x^iffiv yjrot rn^ C^ixfem fjeixgoc 
rsc/tjs^ rx yo<T7juurof ^ tj vixtjS^eiatjs vit avrx. Tw^- (niv «y sTtief 
inrv-rvov v^afftj.wxroov ^ (pvaris- rux*^'^ X£xra ^ vtxocrocf ^i vito t6uv 
y^v.y.tTttjuriX.riiiV 

Didicimus, fempef fieri crifm , fiue natura morbum 
fuperante, fiue ab eodem vifta Mitifliinos ergo mor- 
bos natura ttatini ilibigit, vincitur autem a diiFicillimis. 
OAI. (jmumvt Ul r»'HiPP. Prn^mifl. 
l) *A< xoicrets aiofC^tyiicn tw rus ^iv «.ytt^ois uvtujv yivft^juf , t«V 
^i xotxus- yx/ r<y.s- /uiv jueroc TrXeiovwv re y^ x.^XeTVu/rs^wv 
tfjy,7t'ewy,J(.TUV , y^) <fCv uyi^vt jnti^ovt , rxs- ^' iv^vs i/ «^%^> 



AD IVDICANDOS MORBOS» 225 

bene, fjuemale, infalutem, an in morbum alium 
inque mortem niorbus exeac, iudicari ille dicicur*)» 
Veluti autem illud bonum eft, quod deleftabile, 
fecurum finique accommodatum , ac legibus conue- 
niens; ita in perfeftione crifeos bonitatem confiftere, 
aequum eft. Huius ergo indolem galenvs in 
aftionum, quibus conualefcimus , conftantia, fym- 
pcomatum nocentium abfencia , folemnium et mor- 
bis addi6lorum motuum familiaritate et confuetudi- 
ne, fignorum perfpicuitate, etfalut^s certitudine ^) 

ponit. 

rxs fASV oi(x. Twv STCi^rjXuv ^fAS§m yr^o^s^fjXu^oc^f TceV ^ s^ontpvi^iQV 
Tff tfo/if d^oKtirws. 

Crifes differunt eo, quod quaedam ex illis bonae fint, 
quaedam malae. Hae quidem cum pluribus difficilio- 
ribusque fyiiiptomatis , cumque maiore contentione, 
illae autem, fi ftatim ab initio ingraant feftinantius. 
Quod etiam quaedam deficientes fint, quaedam perfe* 
ftae, quaedam diebus fignificantibus praenuntientur, 
quaedam derepente et inexpeftate fiant. galen. De 
Dieb, Deeret. I. 2. p. 452. T. VIII. 

k) ^Etc' xfc(pors^aiv ro x^/vs<^oif , ruv r stc ffiyoc^to j^ ruv ifrc 
XKXw rijv /usrcxfioXy/v TrotxfAsvuv. 

Ex vtroque eft ro iudkari, quibusdam in bonum, 
quibusdam in malum, mutationem facientibus. gal. 
Comm. III. in Frognoft. H l P P* 

l) K^tfftv rsX&xv f^iv xaXw r^v fA.i)^iv VTCQXanaffoiv rx yocrtjfiurofy 
ittTfiv ii 9^ fiffiutctv }{o^ uc(^oikij rijv fAVjHsri s7tctvt§x°l^^^^Vy 
KXivovvov rtjv ecvsv ffVftTrrwfixroov ff(psiXs^MV , «tw ^i v^ ffx» 
(pV r^v ff.sr(x. rivos sxz^tffsus fj uno^ciffsm (p«vp^«s- , svffrjf^ov 
rrjv 'Kgo^tjXw^affav vno rvf vnQ^rjXa , dyx^rjy as vydocv reXeV' 
rwffKv. 

PERFECTAM CRisiN appello cam , quae nihil 
fuperefTe fmit morbi ; fidam et indvbiam, 
quae non cafu fuperuenit ; r e r i c v l o v a c v a m 
eam, quae fine grauibus ell fyuiptomatis , fimul etiam 
1.VCV1.ENTAM iilam , quae cum aliqua efl vacua- 
tione, vel ad partes fecefTu apparente; o p t i m 1 s 
Ihbenfir, ValaeoL P s i g n i s 



226 YIS VITAB 

ponit. Oportet enim, fi fanitatis fiducia eft, ab 
euacuatione mitefcere mali fenfum ^"^ , fymptomata 
manfuefcere '*). Pareft, praecocius et fallaci fani- 
tatis fpecie morbum grauem haud folui. Vt fida fit 
folutio, fatius efi:, eandem confueto tempore acci- 
dere. Adfint oportet conuerfioni in melius faftae 
haud fufpe6la , quae ex habitu corporis et roboris 
augmento non dolofo defumuntur, figna, veluti illa 
AETivs ^) enarrat. Verum his virtutibus crifes 

carenc 

siGNiSDONATAM, aiite figniiicatam , die iigniii- 
catoria ; b o n a m , ia fanitatem finitam. G a l e n. De 
Dieb. Decret. .1. C. 

Si tranquilUor aegrotiis ab euacuatione fit. GAI,. 
Co?nm. 11. in 11. Prorrh. Hl PP. 
Vi) 'E< y-^v yoig roc avfAitriiiy^ct,ro!, 'ffoivru ijfVKure^ei ytyvoiro , >^ 
9tcx,§?7coiro rji xglaet sv(po§tu, 

Si fymptomata omnia manfuetiora fiierint, et crifin 
fubfequatur «upiioria. aetivs letrabibL I. Tra6t, 

J. ot s-. 
o) ryco^i<f/u.xrx rx rsXioDS ^of) Tet^us XsXv(^Oif ra vo(ftjy.(ic' 
Koiroc ri]v iX.XfLA.7iv Xv3-tjvocf. 
Ti(it£0(.y,fA.Dcg-iiiuis Xf5^v«/. 
'Ev ryi Ttsgtrrtj ^*/J^oc y.^hts yivsroif. 
*0< TtswxafAOi ruv 7isgirru}ftA,ti.rm Tr^oCpottyo/uevot iv rots littaY^" 

y.ois fjjtAs^oiis. 
To %^w,aoc /usrotftx7^m sk t« Trxgcc (^vatv as ro xurx (piaiv, 
KvCpoptore^ov etvocf xxrcc Ttxvrx^ 
^Ev^ojvvvi^xj tc^os Xoyov r^s dvukrj^eoiS , ^ 

Significatiofies perfe^te et fideiiter folui morbuin : 
Vbi morbus ad fummum peruenit , folui. 
Senlim decre(cendo, vel in decremento morbi folui. 
In die, quae criticos intereft, crifis fit. (In die enim 
criticofaltim perturbatio eft , ct motus ad cri* 
Jtn^ non ipfa crifis ) 
Coftiones fuperfluitatum anteapparent in fignifica- 

toriis diebus. 
Si color mutetur ex praeternaturali in naturalem. 
Melius {^^^ hubere ad omnia. 

Robur accipeie ab iJlis , quae refeftionis caufi!a dan- 
tur. a e t. Tetrabibl. L Tr. v, v(i. 



AD IVDICANDOS MORBOS. 227 

carent quam faepiflime, et vitiis contaminantur, 
itcrifia, propter virtucis vicalis imbecillitatem et 
cauflae contumaciam , dyfcrifia^ propter euacuatio- 
num inertiam, imperfe^lionem aut intermiffio- 
nem, etprocrifi, dum praecocius fecedunt, nullo 
aegroti commodo, quae ferius fieri oporcebat P). 
Quantum ad d^giGiccv-, quam a Svay.^mci dilFerre vult 
HiPPocRATES ^), eft illa vel coftionis, et quae 
hanc confequitur, vacuationis defeftus, aut certe 
difficultas fumma ^); quae quando adeft, illud fe- 
cum habet, quod aW^ov, mfanabiky et ocvstvocvo^" 
bc^rov^ incorrigihile in morbis ^) dicitur, quod vires 
hominis longe fuperat *), iiue fua natura imbecillus 
iSc, fiue a praegreffis morbis extenuatus ")> aut la- 

P 2 be 

Abfentia crifeos. hipp. Epid. L 

Quae praua crili fiuRt. hipp. E^id. III. 

Yl^OK^tVO/USVX. 

Quae praecocius iudicantur. h i p p. Epid. II. 

fl) *A.K§ifft(/if TCo^cM, , T<« ^i ivffy.^ircc. 

Criiium defeftus multi, et malae iudicationes. hipp» 
Epdem. 111. Se6t. 3. p. 722. 

V') T() ri^s <KX§tiTtoiS ovojux fiisfiAVTj/uocf oyiftH 'ksyo/utsvov ^trrm ^ ws 
firoi fjLV}^^ oXwf iiToy.hijs ii§i(Teus ^ ^ox,^V§^s itiojusvfjs. 

ACRisiAE nomen, memor fum, diftum dupliciter, 
liue nunquam futura crili , liue difficili et laboriofa fa- 
tura, GAL,. Comm. 11, in Epd, I. 

S) ^Avsjtmo^B^wroct (SXufton, 

Incorrigibiles noxae. gal. f/i hipp. De ViB.Acutt 
Gomm, II. 

t^ Tlcc^ex V7ti§ r^v ^vvuf^tv t« au)iiA.eiros. 

Morbi fuper vim corporis, hipp, Frognofl, 

b3 Jl§otiu^vvocTn<yoivres y (re§QKex,fA7]xorss r^v ^vvoc/utv ^ ct /uer 
ixXvfftoiiS n^ u^vvociu.tccs. 

Morbis alioue modo ante confefti, laboribus , quoad 
virtutem, fratti, qui cum exfolutione et imbecillitate 
in- inorbum incidunt. G A L. Cotnm. FL in FLEpd. 



.22^ VIS VITAE 

be vifcerum corruptus *) ad morbum accedat. Ve- 
rqm et illud in raorbis 6i%2,irov ac citra coftionem, 
hinc vacuationem, fa£lura , paffim a prifcis dicitur, 
quod fine vlla morbidi a fano feparatione fit ^ nec 
fignis, rem confedam e^ej prodit; quod fide di- 
gnum haud eft ^), veluti, fi fine fpi^to pleuritis 
abeat, dolorque ceffet praeter euacuationem quam- 
cunque *). Mali certe ominis eft mendax ifta in 
acutis morbis ac fubitanea , fine fignis fidelibus , far 
iiitatis apparitio *»). Dyfcrifiam autera illum in ,ae^ 
gritudine euentum , ex mente veterum ipfaque nor 
xninis ac rei natura appellari fas eft , quo , {\ muta- 
tiones , morbura frangere folitae , feu rci %^i.(st\jci^ 
hominem nihii iuuent, male cedat negotium, in- 
gue mortem vel dubiam fanitatem vertatur, vt dyf- 
crtta fint, exponente galeno, quae, cetero- 
quin iudicare folita, nihil nunc in falutem hominis 
eflSciunt ^) , imo ftatum eius in peiorem conuer- 

tunt. 

ivCTik&.yxyov etvv.j j^ ivTrvooy. 

Oportet eum, qui ab hydrope detinetur, ii euaden- 
dum ilii eft , optimo vifcerum habitu et refpiratione 
bona efle. hipp. Prorrh. IJ. ii. p. 495. T. I. 

y} Ov X^^^ij 7rii-tV!(V <K(7^^.U)S TTUVOroC/USVOlS. 

Non oportet fidein habere illis morbis, qui iine fi- 
gno conquiefcunt. galen. Com?». 11, in 11. Prorrh. 

K I P P. 
7.j Wkfv^x ciy.yf] fA.a. «ikoyiAS u(^uvifyh. 

Lateris dolor fine ratione difparens. h i p p. Frorrh^ I. 

12. p. 479. 

2i) Ta oXs^^iu, v.Gy)fxm ^wrmviGxyroi ^xvurov ayiuutvQt. 

Sua natura perniciofi morbi, fi fme figno melius ^iar 
bent, mortem fignificant. hipp. L. cit. 

bj T« xoiGty.u , ur) xotvuvru , rcc yjv d^uvairuofcc , t« ai ovGXOt» 
ru , rxr f r/v , uK^tru yruin ru voarjMurul Tu /uiv yec^ ith 
xci(riM.ots iaiv u>(^t\xytyx, ovoi^iru. 

Ea, quae ceteroquin iudicare foient, nifi iudicant, 
quaedam mortem ufferunt, quaedam imperfe^tos, vel, 

quod 



AD IVDICANDOS MORBOS. 22^ 

tunt 0» Vocatur ifla crijts ImperfeBa ac deficiens^)^ 
qua quidem nihil omnino boni pro aegroto effici 
poteft , vt potius metuendum femper fit , ne fuper- 
fluae nocentesque res, quae ob copiam euacuatio- 
nibus, etiam naturae morbi accommodatis , euerri 
educique haud potuerunt, transuehantur ^) ad vita- 
lia vifcera, fiantque grauioris morbi noua materies. 
Hos morborum euentus metaptofes antiqui nuncu- 
pant. Nouo enim nunc conflidu, vt fuperftes de 
priore morbo mala malTa, fi fieri poffit, fuperetur, 
opus eft^ quod, nili mortem adfert, in longum ta- 
men protendicur /). Numquam enim, nec tunc 

P 3 qui- 

qnod idem eft , nihil iudicatos faciunt morbos. Quae 
enim poft motus ad iudicandum aptos nihil iuuant, 
dyfcrita: gal. Qomm. lil. in III. Prorrh. hipp. 

cj) liocxus ia/ufv y.^'iceis ixeivxs "KtyoyAvcAS , 'occt^ ysvo/ufvccf justx 
Q^vcixoiv xsvwGsm ^ dTcog-ocffiwv J /uovhv i^iv w^iXvcoiv rss 
xxjuvovTxs y ud^oi i{oif xet^ov sx&v 1] TtgQ^sv ^ (7roit]aeiV. 

M A L A s fcimus c R 1 3 E s iUas dici, quae , cuui fa- 
ftae fmt poft naturales euacuationes vel abfceflas , non 
tantum nihil iuuerunt aegrotantes , fed etiam, vt peius 
fefe haberent, quam ante, effecerunt. gaj^. Co?nm.ll. 
m II. Prorrh. h i p p. 

d^ T^ yj] rtT^soos a?raXX«Tr«v r^? voV« , oyofix^sroif ro7s tcoi.- 
"koiirus drtXrjs x^tais rj tWtTtTjs kpIgis. 

Eo, quod qais inorbo perfefte haud exfoluatur, vo- 
catur antiquis impepvFECta crisis, aut d e f i- 
CIENS CRisis. G A.L. De Crijtb, lli. 

*^ Offot YifA,iMo-K(tiS H^tB^ivroi (voc^/uxret) ruvroc sx y.trw^trwrrt- 
ccs cisot. 

Qui ex femiiTe iudicantur morbi , per conuerfionem 
fiunt acuti. gal. Comin. II. in Aphorifm. hipp. 

e} T(« ns^iffffoo/uoo^dt Ttoteoiysvo.usvci , /usrcciyti/uuri^Q/utvu , }} y^s- 
ruTtoiay.svu. 

Superiluitates tranfueftae, inalios morbos coriuerfae, 
et tranfmutatae. hipp. De Decenti Habitu. 
f _) IsSffoi ix y.srocTtrwffFws ss x^^'''^ /ur/y.os sxretvo/uii-eu. 

Morbi ex conuerlione vnius in alterum. gal. Comm. 
III. in Hipp. Prognoft, 



a^O VIS VITAE 

quidem, quando morbi grauitate opprimitur, vis 
vitae pro falute corporis fui curam gerere definit, 
vt, fi efficere nequeat, quodvelit, efficiat id, quod 
poffic » dum mortem , translatis ad extrema peffimis 
fuccis, quod ccp^hca prikh dickur y euitat 5). Ve- 
rum fi debilis illa omnino efl: , efFugere fane putre- 
dinem nequit; valentior autem, pure efFetto et 
abfceffibus exantheniatibusue criticis eduftis , tamen 
adhuc eluftatur, vt conualefcant, quos faluos efle 
pofle defyersbzs antea 'O- Veluti autem praeftan- 
tiora haud funt, quae feftinanter capiuntur confilia; 
Jta etiam in conualefcendi negotio fit , vt praecoces 
naturae conatus, multo magis illi, quos medicus 
acriori remedio prouocauic , voto haud refpon- 
deantO» Hanc enim rationem fuiflTe puto, quod 

anti- 

CRisis NON BONA aut ad interitiTm ducit , aut 
ad temporis longitudinem gal. Comm. I. znAphorifm, 

HIPP. 
&) '^jux Si no/[) (xnsKtot , sfjif ^s xuxus uTto^ufftus rDf<rt'oy,ivx , v 
ccx^uoitxs ^ ij TToviss y ij xp°^^^i ij Jocyy.rns ^ tj (kvtwv VTro^^Dd^xs, 

Cruda et minus co6ta , et in malos abfceflus con- 
uerfa, aut intemperies, aut laflitudines , aut morbos 
longos , aut mortes , aut morborum recurfiones. hipp. 
Epidetn. II 

Jl} Mfrc</?oX>; Ttori y.sv as ro (Tfjnioovu^fS , 'orocv u,s iv vtx^^ crur 
/tAUTt juij^iv ets r^v TcifJ/tv rtav ;^y/tttoj/ v (pvats ^ iit a^^oD^tuSy 
sve^yci , -Ttori ii , exmijs t^y^ifffjs , eis Ttvov >/ f/,iru^o'krj ytvirot^, 

Transmutatio aliquando quidem in putridum, quan. 
do, veluti in mortuo corpore, nihil ad coftionem hu- 
morum natura ob infirmitatem confert, aliquando au- 
tem , iUa valente , in pus conuerfio fit. g a l. Qomm. I. 
in Hipp. Progn. 

i) Vlpoixpvyvv^ccf XjtXei ^{TticoxgccTtjs ocTtuvrx roc ft£o rljs uxjUijs 
l-nt x^iaiv o^juSvru. 

Praecocius erumpere , vocat hippocrateS 
omnia, quae ante ftatum morbi fummum, ad crifln im- 
petum faciunt. 



AD IVDICANDdS MORBOS. 2^1 

antiqui medici , negotium illud, quod morbos de- 
pellit, jc^*V/v, expeditionem fcilicet , iuxta leges a 
Deo et natura datas acri iudicio ec matura medita- 
tione fufcipiendam , appellauerint. Quare etiam, 
cum nulia ars plus magisque elimatam prouidentiam 
poftulet medica, philofopiii fe ad eius normam, 
dum animorum culturam exercent, componere 
haud erubuerunt, cum etiam in perfuadendo mul- 
tum valeat iudicium ^), nihilque in morum doftri- 
na, vti nec in arte exercenda, opinionum temerita- 
te fit peftilentius. Quamuis enim faepe longum 

P 4 foret, 

X«fwy yivsrui r^s sv xx/u^ roa^rov, 'oaov n^nXufisv ^ aoitTis^ 
Peior fit illa , quae iii fammo morbi ftatu contigit, 
criiis tantum, quantum anteuertit. gal. D^ Crifib. 

T« Ti^lyovra, HX dvrUcc i7ri(poc4vi(Sfw^ 

Ea , quae iudicant, ne llatim appareant. h i p p o c r. 
Epid. II. 

k) 'O x,vros 'Tts r^OTTOS rix^V^ ^ijropnt^s , %s m§ Jf^ lar^iKtis. Iv 
XK/u^ors§octs oet o/5Xf<w«/ (^vfftv , ffwyMros /uiv iv rv iriooc^ c^y 
%^5 ^^ Iv ryi. irfgsf' it fA.h%.fts fAff rgi^yj fxdvov J\^!j ^y.nn^isc^ 
u^oc rsxyV '^? y-^^ O^x^fjiAUxcc n^ r^C^^y n^oa^C^S^cov Cyma.v j^ 
^cojutjv sfATtoiijeetv , ryi ^i , Xoyss rs ?($c/ s-TCirfi^aCaeiS voyjy.^s^ 

Eadem efl ratio artis oratoriae, quae et medicae. 
In vtraque oportet difpicere circa naturam , corporis 
quidem in hac, animae autem in illa., fi quidem futu- 
rura efi: , vt , non exercitio tantum, et experientia , fed 
etiam arte , illi quidem pharmaca et alimenta offerens 
fanitatem et robur ingenerare , huic autem rationes et 
confilia opportuna, perfuafione, quacunque vehs, ac 
virtutem , tradere poifis. p l a t o in p h a e d r o 
pag. 354. 

V) K«f y.h ^ }^ ws ei^^wg-Svrixs uurouovfjfTayfp y^/ ru c^xr^^ios- 
;fCCf 'jrouwvisc npoasvkyv^ufuctv (pu^yuy.oc , ■jr^uirov Jf ys rwv u^m 
TO rvjs oitjtrsm iurgsvffw/usv •nuStos. 

Scilicet vti aegrotos vngimus , et falubria ac paeo. 
nia illis exhibemus medicamenta, ex ommbus etiam 
primariam, quae in opinione eit, curemus aegritudi- 
nem. THEODOREXVStfr^ Graecos infidelesy Sermone I. 
De Fide. ' 



^3^ VIS VITAE 

foret, fpontaneos naturae motus expeftare, fatius- 
que ilt morbi incrementum praeuertere, in quo n^- 
gotio gerendo felix audacia frigida expeftatione eft 
praeftantior, vti mafcula feueritate iudices plus 
rempublicamiuuant, quam muliebri indulgentia'"); 
et quamuis virtuti vitali omnia largiri, otiofi medi- 
ci res eft, et confilii inopiam") prodit, tamen vi- 
rium humani corporis, veluti illae in morbis fefe 
gerunt, confideratio gnomon veluti aliquis eft nau- 
ticus , cui intentus naturae minifter fcopulos laten- 

tes 

IKl) i2s rd^i^u ^i^ovxf dtxfjv itot.^» rov Jixar^v , cotTTttp voc^oi rov 
ictr^oy , fffrsv^ovTXy ^iruis ^^ Ij/^^ovfcS^ij/ ro voCijf/,x rijs u^tKtois 
vmnXov rr/v 4^vxvv noi^(7}j ffc^ dv/ocrov, 

Celerrime iufta foluenda funt a iudiee more medici 
feftinantis , ne inueteratus iniquitatis morbus animam 
purulentia fub cicatricis velo abfcondita vitiet infana- 
bilemque efficiat plato ?m gorgia, p. 294. 

KxS^oXs <^' vcffneo h totr^txjf ro X?^'^*/^^^ HW ^t^iouoy eg-t^ Jioc) 
ys\o7os (pJo7xm et^ixGv «j/«/ ruv te^mv novsvruv xoii&y rov «v- 
■r/^a^a* %r(as o jrf^i rxs m\d.'jeis oc^o ri ^ixouiiy tf ro ^i^K" 
Tvsvav rjjv xocxiuv ^y^jusvos , ^^ xyxvuxruiv , iJcv rts oi srs^cov 
il^ srs^as uvu(^s^et r^v ictrpeiuy, loaTCsg oi r^v CpXifiu distip^vrsSj 
'tyu rtjy o(^B^uXiu.iocy xaCplauiatv ^ xi^iv sQixe nsgcursgu) rijs ut&ri' 
csws s(po^^v. 

In vniuerfum autem , veluti in medicina , quod vti- 
le, idem et ae<^uum eft; rifu etenim dignus, ini- 
quum e^e dicens , li , quando coxa dolet , maior pedis 
digitus vritur ; Similiter fi quis circa punitiones aliud 
quodcunque iuftius elTe maiitiae medicina putauerit, in- 
dignatusque fuerit, quod quis per alios ad aiios trans- 
tulerit hanc medelam , vti Tfaciunt) qui venam difcin- 
dunt , vt inflammatio oculi fubleuetur , nihil videbitur 
vltra fenfus perfpicere. jplvtarch. De iUis^ qui a 
num. fero punimtur. 

n) Ot/rw i' acv fjcuk(.7U li/Ktvs^ocf Teu^o^vv^eftjs , « rus ovfiCpo- 
jpocf T«J sx rrjs oc^xkl^s sni^\s^et'x.s . 

Eo magis ad confulcndum excitaberis, fi euentus, 
qui ex negleftu curae efle poffunt , perfpiciamus. 
isocR. Orat, «^demonicvm, p. i8» 



Al) IVDICANDOS MORBOS. 333 

tfi^ et falutis vitaeque humanae naufragium euitare 
niagna folicitudine ftudet, dum leges iftas fecum 
mature perpendit, fecundum quas, non aliter, ac 
in republica»), caufTae, quae, durante morbo, in- 
vicem agunt, fapienter admodum difponuntur. Ho- 
rum modeftum regimen , ne quid vltra vires aegri 
fiat, poftulat. Quare lentor inque agendo fufpen- 
fus animus opprobrium in tanti momenti negotiis 
parere non poterit medentibus ^) , eoque minus, 

P 5 quod, 

O^ ^AoiXiot fs i^ ^txxiOTWif idiv oiuC^s^ovru ra# vyietvm rt J^ 
voffctiowv , us iaeivci h cufiiciri , roivru iv 4"-Ct,^- T« /uiv fra 
vyieivu, vyletav sfjLTtoiK^ ru ^i vocoo^t] voaov. iii^v yc^f ro fiiiv 
ffixoux ■ngcirTetv ^ ^ixouoavvtjv l,U7r6/« , ro <J' oc^iy.x ^ (x^ixiocv, 
*Ayoi.y>ir], ^'Er< <^^ ro /uiv vyiexuv ftoittv ^ ru iv rcv cw/uuri nstrx, 
<^v<nv xuS-ig-uvoif , x^urai/ JV f^gc/ x^uretc^oif vn uk\^\m' ro ^i 
i/offov , vu^u (pvffiv aj?%fify re ng:/ ^^X'^'^ x^^o vn u'^». xx^v 
ky To oiXKioffvviiv ifATtoiav , ru iv r^ ^vx^ xuru (^vffiv xuB^tg-u- 
vott y x^ecrav ^i ygtf x^xraS^oef VTt u^vfhm' ro^i u^cxiuv ^ 'xw 
^ei ipvfftv u^^xfiv rs si^ u§x^^oij oc^o vn ot^^. ^ A^sr^ juiv 
et^u , us fotxtv , vylttx re ris ocv «r; , tf^ xu^os , li^ ivsi/x 
^vx^s' xuxiu ii^ voffos Tt y^i utt^os ^ ^of^ u^vjetu. 

Iniuftitia et iuftitia nihii difterunt a fanitate et mor- 
bo. Vt haec corpori, fic illa infunt animae. Salubria 
enim fanitatem ingenerant , infalubria morbum. Simi- 
iiter legibus conuenienter agere iuftitiam facit, ini- 
que , iniuftitiam. Neceflum id. Eft autem , fanitatem 
praeftare , res corporis naturae conuenienter conftitue- 
re, imperare, et fubiici inuicem; ^//-jr^^w autem, prae- 
ter naturam imperare ac fubiici aiiud alii. Simiiiter 
iufiitiam hcere j eft, ea, quae animae infunt , naturae 
conuenienter ordinare, imperare et fubiici inuicem; 
iniuftitiam autem , praeter naturam imperare, ac fubiici 
aliud alii. Virtus adeoque , vti confentaneum eft, fa- 
nitas quaedam erit , et puichritudo , et bonus animae 
habitus : Maiitia autem , morbus et deformitas , et in- 
firmitas. pjl ato De Repuhlica IV. p 455. 
p} 'Of yx^ tur^x (utiv ^ t^iuorfjv ovrx^ Cv/u^uXeiv \oyiff,uov^ us 
ftoors^ov XK frsittv y u.^' vrt^ov , ^dV X^^^ fKnfTtv^ (xM.(x, ffyi- 
utrm ,, gpyov i^i' Tvtoi B^t^ ui ^vt/rov s ou^tov ^ fHfiouov etTtnv 
*c3^p , TtAfjV ort rov xougov etom ^^i^x rrjs ntpi rtjv xuxiuv 

tmr^aKg, 



234 ^^S VITAE 

quod, quaevfu comprobata funt in quamplurimis, 
in vno aliquando exemplo propter hominum idio- 
fyncrafias ^) fallere poffint ; at femel peric vita, nex:, 
quod male ceflic experimentum, nouis iteratisque 
t^ntaminibus in reftum deduci poteft. Quapropter, 
vc in omni, ita etiam in hoc, quod ad vicae fecuri- 
tatem in iudicandis morbis attinet, argumenco inge- 

nium 

twrpdbis y c^s Q^KgfAUXQv sxu^tif 9tpO(T^s§et rifv xoXuffiv , nrs fXi' 
ys^&s fj(.iT§ov xotvov nrs ^foVov svx >yy rov uvrov STci nwrm 

%'X^GUV. 

Non enim cum medico ignorantem aliquem fuper 
rationibus contendere , quod prius non fecuerit, fed 
pofthaec, non heri lauerit, fed hodie, decet. DeDeo 
autem anfatius quidquam conftantiusque eft dici, quam, 
quod tempus nofcens optime illius , quae ad malitiam 
attinet, medicinae, tanquam medieamentum vnicui- 
que adfert punitiones , nec grauitatis menfuram ean- 
dem , nec tempus vnum ac idem in omnibus habentes. 
PLVTARCH. ihidem* 

q} ^Ov^eis ftor^ oiv^gtuTem ii^iv v^f^o^tret^ tvx** ''* K'?^ ivfiCfogoit 
fcxvroiou 'Kinriiaou nxvroms ^ vofioB^sr^Ti rx Tcxvres, Yifuv' noX- 
%x, rs J^ voGoc xvKyKtc^jtffi xouvorof/.eiv. 

Nemo honiinum quidquam ftabilita lege fancit: For- 
tunae et euentus varii , accidentes vario modo, omnia 
nobis lege iirmant; vti faepe etiam et morbi res inno- 
uare cogunt. p l a t o De Legib. 1. cit. 

i^ofA.os XX XV jTors dvvouro to rs xgtg-ov i{Off ro otxouorxrov 
tLxgi^us xfAok 7CXI71 ftsgikxfituv ro (^sXrtTov sTtirxrrHv. oci yuo 
tivofioiorijrss ruv xv^pcoTriov , ^^^c/ ru)v Trgxitiav , ^off ro fiTiSsTiorg 
fitrj^iv , cus HTt^v sfTos , ri(jvx.^xv xyetv rm ^vd^gwTttvwv , ^^iv 
iwcriv «TtX^v iv xhvl Tts^t uTtxvrwv V^ ejti ftxvrx ruv ^govo9 
eirto(poctvs<^uf rsx^*!^ ^^ >jvrtvxv. 

Nulla fane lex, quae, quod praeftantifllmum, quod- 
que iuftiffimum , exquifite fimui omnibus liftat, opti- 
mo modo praecipere poterit. Diffiinilitudines enim 
hominum et aftionum et illud , quod nunquam quid- 
quam, nec in fermone quidem dicendo, conftanter agat 
in rebus humanis , non permittunt fimplex quidpiam 
in vlla re, circa omnia et omni tempore comparere, 
in arte qualibet. plato /m Feliticoj^. 185. 



AD IVDICANDOS MORBOS* 23? 

liium atque ratio experientiam ^) temperare debet 
quam curiofiflime. JUa autem, quam caujfTarum 
omnium, quae viuentibus infunt, nexum efle dixi- 
mus, natura, dum perennitatem et conftantiam vi- 
rium , qualem fecundum aetatis rationes expeftare 
licet, corporiprocurat, durante debili morborum 
flatu , vitae fuperftitis robur verfus cauiFas affligen- 
tes ea deftinatione dirigit , inque illo conatu facien- 
dorum aliquam veluti fummam confticuit, quo mor- 
bidum a fano feparetur *> Tametfi enim quaedam 
aegritudines , veluti fuperius expofitum fuit, fola 
refolutione, quae in reftituta ad a6tioncm quamuis 
aptitudine confiftit, perficiantur; tametfi etiam 
haud pauci inter morbos exiftunt, quibus, dum a 
vacuitace vaforum et humorum defeftu *) proue- 
niunt, quod proiici extra corporis limites pollic de- 
beacue, nihilineft, vt propterea aiiquis conuale- 
fcendi modus in fupplemento eius, quod deeft, vni- 
ce, nil autem quidquam in vacuatione confiftat, et 
quamuis ex morbis , quibus manu medemur, haud 
pauci fine crifi folui poffe videantur: tamen nec in 
his, necinminimis morbis, nulla notabifi crifi de- 
lendis, nec etiam in vita fana , tempus vllum efle 
poteft, in quo vis vitae de profligandis peregrinis, 
nocituris vel nocentibus , haud cogitet. Eft adeo- 

que 

r) T/vt XSV Jif/vftS-ot/ T-cc /ufl^ovrx ^tuXus x£i3r^fft3otf* a§ iic 
ifATeet^ief rs ycf/ (p^ov7]ffet tfj^ Xoyw. 

Qua xatione oportet iudicari ea, quae refto ludicio 
difcernenda funt,nonne experientia,ingenio etratione? 
PLATO De Repuhl. IX p 509. 
S^ *H K^his yiyvtrcKj rtjs (pvfftcos ^ict^gtvxffijs dito tuv X/§^^^^ '^'^ 

fAO'Xp'V§«' ^OC^ nUpXCKtVCC^iiCrtjS TF^OS rvjv sxxgtfftv, 

c R I s 1 s fit , natura fecernente ab optimis ea , quae 
laboriofa , et praeparante ad eie6tionem. g a l. Comm. 
II. in Apb. Hipp. 
• t} n«f 64 Xoyov xtvtuyyixov u&vvotf/iiotf. 

Qui citra rationem vacuitate vaforum iiunt iniirmi- 
tates. Hipp. Prorrb. I. 



^jS VlS ViTAE 

que fummus aliquis et generalis motuum criticoruni 
conceptus in feparatione rei , cum qua fanitas ftaref 
nequit, inque eius fecretione ») pofitus, ad quem 
omnes conualefcendi rationes , tanquam ad aliquod 
dicendorum caput, reuertuntur. Quare culpanda 
et fufpefta omnino eft in morbis euphoria, quae^ 
nullis purgamentis de corpore eieftis, praeco- 
cius, quam morbi indolesfecum adfert, confequi- 
tur *). Quae cum ita fint, vt feceffum materiae re- 
feellis ab inquilina et manfueta in morborum cura- 
(fionibus fieri oporteat, quot modis ifta proieftio 
cauIFae morbificae contingere foleat , difpiciendum 
©mnino eft. Oportet illam penitus corpore ex- 
eedere , fi falutis fiducia efle debet. Vti autem 
illud faepe in confiliis arduis et celerrimae expe-' 
ditionis negotiis arripimus, quod propius eft, au- 
xilium, nec id femper opporcunum cenfetur, quod 
velis, fed quod poffis; ita etiam in morborum 
euentibus fit, vt, quod purgari nequit, ad alias 
partes transferatur , et dubia falus certa morte po- 
tior y) aeftimetur. Perfefta autem crifis quaeuis 

in^ 

u} tkioiyi^tTis , fecretio materiae peccamis , eiusque fKx^tffiSf 
euacuatio , paffim apud Graecos et diftinfte l^gitur. 

. x3 "Ot«j/ «!r^cc/^^« voGynu.» ed^od^ov , «t' (^ou^pvtjs g(x.<rm'7i(;7j , /utj" 
^i ^i" i^pcoros h e/usT(i>v ^ c)<a%w^);/a«Ta;y l/ ou/uo^^xyiots xtvoo^h» 
ros tS* atOjUUTOs , d^oi ^v^^ fts^siDS (pKvsvTUv fffj/umov j ociti^ov 
^yarotf avotf rtfv rotdvrtjv ^xg-i^vtjv. 

Quando inuadit morbus vehemens , fi fubito quis 
conualefcat, nec per fudores, nec per alui deieftiones, 
aut fanguis fluxus purgato corpore, nec cottionis ap- 
parentibus fignis, iNFiDA aellimatur effe eiusmodi 
conualefcentia. g a l. Comment. II. in Aphor, h i p P. 
y) Kivuiris fnivoeiroif ^trrrj t V /ue^trot/uhit tc^os srtpx xcJf/a 
rSf Tte^tex/^fiiva xxrdi ro QfKeyfxuivov h ^ioo^tv rg awy,uros 
Ixx^tvo/uivjs. 

VACVATio intelligitur duplex , aut translato ad 
alias regiones eo, quod ad inflaramationem tendit, aut 

«xtra 



AD IVDTCANDOS MORBOS. a37 

^h^^-fluxione, quae morbo accommodata magis eft, 
ponitur, dum mox de folidis ramenta, vitalitate 
priuata, mox corrupti perdiriflimique huraores *) 
profligantur. Remouendura tamen illud eft fedor 
lo, quod cum natura fluxionis falutaris ftare ne- 
quit, violentum fcilicet omne illud et tumultua- 
rium , quod nullo naturae confilio ob folidorum 
labem et incegritatem laefam "*) contingit Sed id 
demum eft purgare , humores abundantes atque 
noxios fecure, et, fi fieri poffit, moiiiter ^) de- 
pellere. 

extra corpus depulfo. GAL. Method. Medendi, XIII. 6. 
p. 300. T. X. 

Z) Offu a^ ix>i^ivsTOC>f y rcc 0^ us ^o^ix rcov TcsnQy^Lvcav , rx /^ 
us Tre^iTTu/uuru. 

Quaecunque fecernuritur , quaedam vti particulae 
affeftorum locorum , quaedam vti fuperfluitates. gal. 
Ars Medica. 

2l) Hro< JV $iu /SX«^;;v rtyx, yiyvtroij ovvd^stas y tj sfs3ncry.ov 
anou^ov i; TcXii^^^skri r.iy^aiv STtsyei^ovra. r^y ^vvix/Uiv , >; Ji' uvef^ 
sQ/uuiffiv , 7] ^iu pi^iv \j ^{xfi^uiCtiv o^yavit rtyos , iJVv X%'*'^? '*'*'* 
ixK^icrsuis- ruvrfjs uo^si^ccf. 

Si autera propter labera aliquam fit virfcutis , aut in- 
tempeftiuum ftimulum, quo ad vberiores motus vIt 
e.xcitatur, aut per aperturam , aut per ruptionera, aut 
erofionem alicuius vifceris, nihil peius iilo, qui a tali 
vacuatione incipit, morbo. gal. De Cauff. Sjtnpt. III. 
5- P- 93. T. VIl. 

h.) *H sHx^iffts ua rm ns^trrcoiuotruv ytyver»f. 

Euacuatio femper fecundum abundantes humores fit. 
T H E o p H R. De Sudorib. I. 



IJAAAIO^ 



23S %i m ^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN X. 

DE MOTIBVS CRITICIS 
IN GENERE. 

Coquit quidem natura , et heterogeneum con- 
uertit in homogeneum ; euacuat quidem , fine 
codione, quod fola copia peccat, verum in pleris- 
que exemplis praeuia coftione, purgatione hinc 
fubfequente, fanat morbos, quibus, fanaii pofle, 
fua indole conceditur Licet enim haud pauci fint 
ex aegritudinibus, quibus manu medemur , foli ar- 
tificis indufl:riae parentes ; tamen nunquam in hoc 
negotio artifex vnus eft , fed viribus vitae ad perfi- 
ciendam fanitatis procurandae operam vehementer 
indiget. Quandoquidem autem rariffimi, nec, nifi 
mitiffimi ex omnibus morbis, mutando conficiun- 
tur; quandoquidem et in his, quibus fola co^^io 
fnfficit, plerumque vacuatio quaedam intercurrit: 
proinde opus effe arbitror, vt prius, quam illos, 
quibus conualefcimus , impetus motiisue criticos ex- 
cutiam, vias, quibus ea fluunt, quae mutari ne- 
queunt , indicem , et ipfarum euacuationum critica- 
rum differentiam, indolem modosque agendi de- 
clarem. Tria funt, quae ad dTrU^icn)) cauffarumque 
morbificarum expulfionem adefle vuit galenvs, 
debitam, quae organis excernentibus refpondeat, 
materiae confiftentiam , organorum omnium robur 
motumque, et horum fingulorura ad diuerfos hu- 

mores 



DE MOTIBVS CRITICIS IN GENERE. 539 

mores ") aptitudinem. Haud enim par eft, nec ex 
vitae fanae vel imbecillae legibus fluit, omnibus, 
finefeleftu ac difcrimine, locis,purgari quoduis pof- 
fe, fed partim locorum affeftorum, in quibus mor- 
bi fedes figicur, propinquitas ec cum variis colaco- 
riis cognatio , partim morbi, et quae illum faciurit, 
cauffarum indoies efficiunt, vt, quod vacuandom 
eft, verfus hanc potius, quam aliam corporis cloa- 
cara ^) deftinetur. Quid conuenientius et propter 
fitum nexumque mutuom educendae cauflae inflam- 
matoriae, quae intra thoracem fubftitit , accommo- 
datius afpera arteria? Quid propius ad vifcera imi 

ven- 

oruv i'xv *tiv)]ffiv fxy^f^v ^ otvixrocf yt i\^ oiTtQx^iyciy «vrc CTtsv- 
^et y y.x^ ov uv sy;^i»i^S! ^xXig-oe. tottov , — ffvvocycc/iiiyuv tJj^Xo* 
vori f{Of^ (/(piyyo/usvuv sts iuvrix. rwv /uo^ioiv. 

Quando id , quod in animaJi mordax efl:, conftiterit, 
Ct maxime fi adfuerit illi motus validus , reibluitur il- 
lud , et ad feparandum femet ipfum inftigat verfus il- 
lum, qui maxime idoneus, locum , vna agentibus hunc 
in tinem et in femet ipfas coa6tis partibus. g a l. De 
Caujf. Sy?npt, 11. 5. pag. 76. T. VII. 

b^ Hs^^iS i^lx SKXTca , T^i- /uiv xxrca ytt^pos rx hoctoc (pvav ^m» 
'^(u^i/fxursc , T& Qfkt^u^as <?' «v ysvas ra. k§x , ruv J"' xvutcvsv* 
^e-ixcov o§yuvuv t« Ttrvcf y.uru .^ xurx rov uvrov rooTtov rot Zc<t 
Vfdp^uv , >(9C/ i§VTi'i§UiV , i{^ xv^sus y 7^ xuv7^S. 

Coftio quaeque idoneo organo , illius, quae in imo 
ventre perficitur , excrementa , fecundum naturain ; quae 
ad vafcuiofum genus, vrinae; quae ad refpirationis 
Grg2Ln2L, fptita. Eodem modo vrinae refpondent reni- 
bus, vreteribus, veficae, mentulae. gal. De Orifib, 
I.7.P.387. T. VIII. 

ZvfAQ^soovru ^i s^t x^§^''^ ^svwffs^iv , svrs ^oc rs ^v^ yu^m tfot/ 
TtvTts Jicc) y,y]r§x yc^ ^vfA.Tcuv ro ^s§y.u s{Of^ yt^os r^rois xi ^ 
bfte§uoii re iiOf^ §/vss, 

Conuenientia euacuationibus loca , inteftina et ven- 
triculus , et vefica , et vterus , et tota cutis , et fuper 
haec , palatum et nares. galen. Comm, L in A^h, 

HIPP. 



240 DE MOTIBVS CRITICIS 

ventris , vt illorum res nocentes expelli poffint, in- 
tefiinisy ad renum morbos , vrinariis viis j ad capi- 
tis affeftus, quae ex palato, naribus,faepe €t auribus 
deftillant^)1 Quantumuis autem iuxta morborum 
difcrimen colatorii etiam feleflus , fiue naturae, fiue 
artifici, inftituendus eft , vthuic vel illi hoc aliud- 
que organon purgationis caufla cenfendum fit ac- 
commodatius, ifteri alui deieftionibus , hydropes 
vrinae fluore, arthritides tranfpiratione modeftisque 
fudatiunculis felicius cedant; tarnen, certi atque 
definiti in ifto naturae negotio nihil ita eft, vt vni 
eidemque euacuatloni vnus idemque morbus adduci 
poffit autdebeat, fed fexus, aetas '^), propria vni- 
cuique homini indoies, vitae genus, conftitutio epi- 
demica, regio, qua viuitur, et fi quid aliud eft, 
quod in variis variat, femper aliquid noui fecum ad- 
ferunt. Satius tamen femper eft et maiorem falutis 
fiduciam facit, fi tales viae apertae in morbo fuerint, 

quae 

C^ T.^ 'Ttt^mviv fxovio^ , XQ oioi tTjs r^ocxfiots u§rfi§tus kvk(^s§s^ixj 
roe. 'Ttt^irriiiy.iAru, rwv (pXfyjuoavovruv /uo^twv dix r%v ^saiv kv- 
ruv yiveroej ^o^ aixnXoLffiv , in^ojjv y«,§ i'xfi(Ti rxvrttv /uovtfv : 
Voc^§i fA.ac^ov d snmoXu^et rs y^ uy8fit.eirocf , ru xur unrov 
/MOX^^^f* 3 "^'^ ^' ^^ svrs^uv ^ ^tux,(*i§^ro(.j ^ TtuB^uTdg ye ru juiv 
ix vs((l§uiv v^ xvTSOOs H^^roi^ : Tov o s^ syKsC^^xXn oioc otvuiv 
/usv /u.ocXi^K , Tror^ ^i ff^/ ^iu &§uvt<jnii >[u) xins^uots ^of^ urwv 
ixxev^rot^. 

PERIPNEVMONIAE, vt pcr afperam arteriain 
educantur fuperfluitates inflamniatarum partium, pro- 
pter fitum earum et nexum, accidit ; Hanc enim efflu- 
xionem habent folam : Ad ventriculum magis redun- 
dant et vomuntur, qiiae ilii infunt, nocentia ; Quae au- 
tem intra inteftina , feceffu abeunt , veluti ea , quae ex 
renibus et velica minguntur ; Quae autem ex cerebro, 
per nares maxime; aliquando etiam columella , et pa- 
latOj et auribus euacuantur. gal. De Loc. Affe^. 11. 
3. p. 404. T. VII. 
d^ l\.o7^yB-§v'»i.firov illud apud hipp. paffim: Ugc^ u^uv ^cfj 

X.ui2uv yof^ fjXtxiuv srot/uoi^eiv ru Trotfirsu, ad tempuf y €t re- 
gionan , et aetatemfacienda attetn^erare^ 



IN GENERE, 24I 

quae cauflae eius educendae fufficiunt, quarnuis illae 
in vna aegritudine poffint efie variae. Si febrium 
decurfum contemplamur , vix vnquam vnum cola- 
torium fufficit, nec confueta illa, quae vrinam aut 
fudoremmouent, fola femper funt in hoc negotio. 
Mox vomitus cum fpontaneis adeft alui deieSioni- 
bus, mox menfes falubriter erumpunt feminae e). 
Fit etiam haud raro , vt, pro hominis indole, ve- 
luti ille , cum fanus elfet , excretionibus haud con- 
fuetis vfus eft , infolitis, fanguinis forte per anum, 
fluxionibus, turafebres, tum alii morbi, leuentur 
quam efficaciilime; id quod ominofum neutiquam 
eft, dummodo bonae crifeos ilgna adfint, tempe- 
ftiua apparitio, fufficientia , facihtas, et euphoria /). 
Negandum tamen haud eft, effe ex euacuationum 
numero haud paucas, quae violentiam folidis illa- 
tam fupponunt, quas, licec morbum aliquantulum 
folentur , pro fide dignis et legitimis habere nemi- 

nem 

e} 'EvjjB^eg-ocrois tcv^stoTs- , i^x «.jtoxi^^hvTix. , ^iocxo^^Vf^oi^^u xoi» 
XiT}^ y a:(ju.ocTos ix ^ivtay ^vci^ y a^rjGis ^ol^^ ^ s^stos , yvyoaxt 

STttfLltjyiWV G^Ol. 

Optimi moris febrium eft, vrinis turbidis, alui de- 
ieftionibus, fanguinis ex naribus fluxu, vrinae tluxu 
copiofo , vomitu , et quod ad mulierem , menlium via 
iudicari. hipp. De ludicat. §. 3. p. 439. T. L 

f ) TA ^i oiioc x^ivsTOCf , utjUUTOs SK ^ivuv ^vhros iv »ot(TiifACj) }fa) 
i^^wros TSoXkx ysvo/iA.svH ^of^ a^n -Trvco^sos y^^ v(xku>^sos ytvousvs 
vito^xaiv XP^l'^^ sxovros ^jc/ a.^§6is ysvofAsva i^ UTtOT-^y.uros 
ditoKoya siOf^ noiKirjs y.viw&sws i{gcf (kiy.ariL()ms '/^ sixTtivtjS' 
xxTot^2^yet(j7]s njXf sysTuv x juox^^fg^'^ H'xrci H^tfftv. 

Morbi acuti iudicantur, fanguine ex naribus fluen- 
te , die iudicatorio , et fudore multo fa6lo , et vrina 
purulenta ac vitrea fafta , bonumque fedimentum ha- 
bente, et opaca reddita , et abfceiTu fuiBcienter magno, 
et aluo pituitofa ac fanguinea , ex improuifo fluxili , et 
vomitu non laboriofo, crifeos terapore. Hipp. Coae, 
Fraenot. §. i. p, 534. T. I. 

Hdenfir. PalaeoL Q 



2^2 DE MOTIBVS CRITICIS 

nem decet. Has toto genere a natura abludere il- 
liqueinimicaseiTe GALENVS ^) docet, ratio vult, 
experientia confirmat. Nemo etiam eorum, qui 
vires hominis in morbo aeftimare norunt, eft, quin 
aflenfum Scholae Galenicae praebeat, quando illa 
fudores in morbis acutis haud multum optabiles efle 
pronuntiat, eosque nacurae, quandoquidem tranfpi- 
rare vel madere fatius fecuriusque fic, parum con- 
fentaneos, haud raro exiciales efle iudicet *). Poft 
iftas, quibus folida deftruSla efle difcimus, quibus 
etiam fluida in compa£tius conuertuntur , et vires 
hauriuntur, euacuationes, q\x2LS fymptomaticas ma- 
gis , quam criticas efle , effe£fcus finifter docet, nulla 
vnquam eft, quibuscunque , remotioribus etiam a 
parte affefta locis, eueniat, quae, fi illi optimae 
purgationis figna pauUo poft enarranda infunt, falu- 
bris effe haud poflit. Saepe infolicis viis humores 
noxii fluunt; illacrumant falubriter oculi, id quod 
ceteroquin morbofum eft; a vulnere, fiue fponta- 
neo , veluti fi varices rumpuntur , fiue per artem 
fafto, ab vlcere quouis alioque impuro inquinamen- 
to , quod fuper cutem efflorefcit vel arte prole£lum 
in ilia fuit, veluti hippocrates ') acute vidit, 

tan- 

g3 'E?r« ^' «■V «'Tco T uvro/u,oiT!t ris ut/uo^^wy^erfi if i/uhocs' >f «va- 
fiviots^ V %f *-w4/«/Msvos- V xccTM Sia^oi^i^aus tj x^:^ffus ui/uu, rvxfl l 
luvrx yAv iv c/Xw tw ykva tcu^u O^vaiv s^/. 

Si quis fponte fanguinem fundat, aut vomens, aut 
tuffiens, aut fcreans, aut deiiciens, aut fanguinem 
mingens fuerit. Haec quidem toto genere praeter na- 
turam funt. gal. De Cauff. Sjimptom. Ilf. 5. pag. 93. 
T. VII. 

h") ''Af^^tfflivrvo'^ T/f 9(0/:/ ^rs^i ruv l^^uruv us «<J* dvTmv cvrm 

xuroi (pv(jiv. 

Ambiguus effe aliquis poffet circa fudores , ac fi 
nec illi fecundum naturam effent. gal. Ib. 11.^ 

13 Aisio^oi : iouj , xuy v?i§us , TtrvuXotj.^ xuru ^Tvxs , ofiifiiutu^ 
*{}flw5, (X (pv/uurcov y Ix r^uv/uuTuy , $iuv^ijy.a(ruy y txo(Tu uv- 
76y.(ir*y oxocru rf^^vjiff^y. 

Exi- 



IN GENERE* 



243 



tanquam fecundariis et fubfidiariis naturae viis, falu- 
tem multi accipiunt; faepe capitis dolores fputis, 
abfceffibus, furunculis, varis, tinea, fcabie, aliis- 
que cute educendis, faepe alui fluxu^), fopiuntur. 
Tanta tamque admirabilis eft nacurae vis et in de- 
ducendis ad commoda colatoria peccaminofis rebus 
infita diuinitus prouidentia, vt faepe, negleftis viis 
ordinatis, quandoquidem impedimenta adfunt, ma- 
teria morbi ad organa minus folemnia legibus circu- 
li deuehatur. Ita euenire folet in pulmonum et la- 
terum affeftibus, vt, licet propius ad afperae arte- 
riae fines accedere fanguis ec pus queant, veluti in 
capite de tramue&is ex loco ad locum morhi cauffis 
plenius exponendum erit; tamen vtraque macerles 
haud raro vel renibus mingatur, vel aluo deiicia- 
tur > licet fatis opportunus ille fanitacem procu- 
randi modus haud fit , et pierumque male cedat '^*). 

Q 2 Sa^ 

Exitus : vrinae , per vteros , faliuae , per nares, ocu- 
los , fudor, pervlcera, ex vulneribus, exanthemati- 
bus , quae fpontanea, quae arte. hipp. D(? Hnmor. 4. 
p. 515.T. VIL 

Ai/« ^^ ^K/ iy^Ksuv skS^vcris y^,/ xoikirjs ^vcris, 

CephalaJgiam foluit pus per nares , aut fputum craf- 
fum et inodorum ; Soluit et vlcerum eruptio , et alui 
fluxio. HiPP. Coac. Praenot, §. 2. p, 536. 

Y) 'A^Torv./Mxrof ^roW sv 7Cvkvy.ovi yzvoy.hs , ^vvxrov ro tsvqv ^ex 
vs(^§wv sKTCU^cc^Srrjvoij , t^ d^u^ecxoSf Jltoc rs r^y svri^uiy u^^ rns 

£^§U.S, 

AbfcelTu aliquando intra pulmonem nato, polTibiie 
eft , pus tam per renes expurgari , quam peftore reii- 
ci, perque inteftina et fecelTum. Gal. De LocisAffe^» 
loc. cit. 

m) "Xno TiXsv^lriSos tj vtso its^i^TCvivf/.oviris IxP^^'^^ iix^Joix stsi' 
ysvOjuhtj xxHov. ., 

Pleuritide aut peripneumonia detento fluxus alui, 
fuperueniens , malum. hip p, A^hor, Sed. VL. i($. p. 
cj^, T. L 



S44 ^^ MOTIBVS CRITICIS 

Sapienter etiam in conuaiefcendi negotio ita apud 
naturam conftitutum eft, vt excretionum quaedam 
fit vidflitudo , et , quod aluo vel vrinis deiici haud 
potuit, quod vomitu, dum intra primas vias adhuc 
erat, haud ceflit, quod haemorrhagiis abfolutum 
haud fuit, quae omnia, maturius contingentia, vim 
morborum acutorum efficaciter frangere poterant, 
tandem , febre magis aufta , fudoribus educatur "). 
Satius tamen optabiliusque femper eft, eiusmodi 
excretionibus morbos iudicari , quae eorum indoli 
plus magisque refpondent, partem affefiam prope 
tangunt, et materiem ipfam mali locis folemnibus 
ac confuetis deriuant. Id quod agendum quando 
in fe natura fufcipit, vt vel, quod iufto plus eft, 
minuat, vel, quod morbidum, a fano fegreget, ec 
vtraque hac ratione purget corpora; opus eft, vt 
in opere fuo propter imbecillitatem ne deficiat, kdf 
quod femel agere inftituit , ftrenue , et pro fatieta- 
tis modulo , indefinenter continuet perficiatque. 
Omne enim, quod in excretionibus paucum eft 
ac intermittens , cum non fufficiat, falutem affequi 
nequit, veluti hippocrates ^) vbique docet, 

ratio 

n) 'H uvuXoyas sjtio^e^'^ v yocg-rjg fj k^ccf^ rt]s Ixx^iffsus lyyvs 
ic7ijs , sXTTi^av x^V ^iyos , ii <|^' oi/u(por^^u)y iTri^gcris ysyQvev^ 
a Kxjettxi (TijfAeiix. sy.hii 1} <Ki/uo^^xyiois , i(^£ws s^ (^vocyxtjs «r«/ 

TFOXVS. 

Si eonuenienter contineatur aluus aut vrina, prope 
exiftente crifi , fperandus eft febrili-s horror ; Si vtrius- 
que continentia adeft, nec adfunt figna vomitus aut 
fluxus fanguinis, fudor ex neceffitate erit multus. a e- 
T I V S Tetrablbl. I. Traft. V. v. 
O) To /uix^cc i7r't(pccivs<^ocfj oTov ^ditus , ^gij ^^ov , li^ tfA.srov^ 
^ccj ^iux(^§!Vy'»-rx , Kxxov f^iv TtJivrm , xukitov Si , iyyCs «X- 
XtjXwv iovru. 

Illud, quod quid paucum compareat, inftar gutta- 
rum , quantum et ad vrinas et ad vomitum , et ad de- 
ieftiones, malum omnino ^ Pe(rimum autem , fi exi- 
guis interuallis liaec repetantur. niJ>F. Coac. Pruenot. 



IN GENERE. 245 

ratio fuadet, vfus confirniat. Relinquuntur enim, 
fi haec ica fiunt vel in toto homine, vel in eius par- 
tibus mortis vel noui morbi cauffae, quandoquidem, 
veluci febres , i^terus, hydrops et inumeri alii mor- 
bi in moribus habent , ob vacuationes minus abfo- 
lutas y priftina infirmitas malo reuertitur augurio P). 
Vt autem incelligas , euacuationes criticas decentes 
efle, tum ad ea, quae purgantur, vtrum ea fint, 
quae oportet, tum ad efFeftus, qui abinde confe- 
quuntur , refpiciendum efie , ex h i p 1» o c r a t e 
GALENvs^) docet , iuque euphoria aegrotorum, 
nifi mendax illa eft , et ftupor magis , quam quies, 
fed apparente et ftabili , poft fluxiones conuenien- 
tes, crifeos legitimae fignum collocat, et fi contra- 
ria his fiant , male fperare iubet. Verum enim ve- 
ro, non leuis ille labor eft, nec parui conftat, illud 
eflScere, quofanitas, expulfis de corpore rebus no- 
xiis, reftitutis falutaribus, homini cum aftionum 
conftantia reddatur atque obfirmetur. Adfunt enim, 

Q 3 quo 

p3 Aei^xvx rwu fiiox,^fj£buv ^v^ctwv, syHxroCKtfSofisvK /usrcx x^tffiv, 

Reliquiae morboforum humorum, fuperftites poft 
crifin, excitantur de nouo, morbusque reuertitur. 
GAL, Coinm. IL\in Aphor. hipp. 

Stiliae minimae, malae. hipp. Coacae Fraenot^ 

JVI<;fjj« (x.TSog-oc^etv Ij^fif ri ovffxoXov. 

Minima ftillare, aliquid diiScultatis habet. hipp. 

Coac. Fraenot. 
q} 'Ev rriffi rcA§oix^y}_s rvjs xot7ut]S i'^ rotffLV sfjLsroiCiv ^ >]v fiiiv 
0I06 ^« TiocS^ut^s^ocf xuB-Ui§u}vraf , ivf.t(ps§ei rs ^o/) sv(^o§ws (pi- 
§isatVy irft) ^i i^ 4 xsvsotyy^n , vv f^iv oii] ^& yiyvs^o(^ ^ yiyyn- 
T«/, ivfi(pi^e( rs ^^ sv^d^uis (^sgn&iv .^ l]v ^i fAT] , rivetvrtov. 

In perturbationibus alui , et vomitibus, fi , quae 
oportet purgari , purgentur, conducit, et aegri facile 
ferunt ; Simiiiter in vaforum euacuationibus , fi talis, 
qualis fieri debet, fiat, conducit, et aegri facile ferunt; 
Sin minus , contrariuni. G a l. Comment, I. in Aphor,, 

HIPP. 



246 OE MOTIBVS CRITICIS 

quo leuior grauiorque morbus fuerit, faciliores dif- 
ficilioresque fuperatu refiflentiae, quarum expu- 
gnandarum ftudio delata vitae vis , ingenitas fibi fa- 
cultates , minore vei maiore motuum , quos criti- 
cos vocamus , contentione exercet» Aliquando ea 
eft naturae voluntas , vt debita ad vitam fanam flui- 
ditas reftituatur , viae minimae aperiantur , vifcida 
concidantur, quod eft refoluere ^) , hinc tamen eii- 
cere , cum fola refolutio ad morbos curandos nuUo 
exemplo fufficiat; Eo autem maior intenfiorque eft 
coliuftatio , Ci fanguis iuxta arteriarum apices ita 
fubfiftat , vt in ferum folui , et ad venas reduci haud 
poflit ^) , quae febrium malignarum et inflammato- 
riarum in gangraenam procliuium eft indoles. In- 
cuneati intra viarum anguftias humores *) motu in- 
digent, qui propulfioni in venas par fit, efficaciffi- 
mo; omnium enim humorum difficillimus eft vifei- 
dusille, qui propter difpofitionem inflammatoriam 
cc7;c T8 «pAgy^v, phlegma dicitur, vtpote qui tena- 
cius firmiusque minimis inhaeret, quam fluidum, 
quodcunque iilud fit, aliud »). Quapropter, qui 

inde 

r) Ev^^v is-cAfy Twv fitiv Kogm ocnxvtcov ecvotTOiUooS-ivruVy ruv <fe 
vy^wv v^fi^hrm v^ XtTtrvvB-ivrwv, etfea ri itux^ yo^ ykK^^h 
vypov fj xccrci, ro ffw/ucit, 

, Fluidum erit, fi meatus omnes reclufi fuerint, hu- 

mida concidantur et attenuentur, vbicunque craflum 
quid et glutinofum humidum exiftat in corpore. gal. 
Cof/im, II. in Aphor, hipjP. 

Ji} Tm ^vrrocrtoXvroc ;(^ ^jrruvtHyoiyot ruv xot.ru rus u^njp/ocs 
vypwv. 

IndiilTolirbilia et irreducibilia eorum , quae iuxta ^n^ 
terias funt, fluidorum. GAJ^.De Cuujf. Sjmpt. I. 

t) XQ^tivs(Q-ocf Haroc rtvois rwv cfvo^^wjjujv Sawv. 

Incuneari iuxta quasdam anguftiorura viarum. gal. 
Comm. II. in Frngnofi. HIPP. 
H^ 'I^t/pctJ yXi^^ov ffA,n\tlirreruj ^vcruTc oXvrus ro7s fAOgiois, 

Firmiter vifcidum iniigitur, difficulter refoluenduraj 
partibus. gal. Comm, 11. in troguoji. hipf^ 



IN GENERE, 247 

inde proueniunt morbi, veluti exemplo vifcidi pul^ 
nionibus inhaerentis clarum eft , quod maximo co- 
natu tuffique ferociflima difficuker elicitur ^), cbna- 
tus , quibus conualefcendum eft homini , infunt va- 
lentiores, fymptomata critica grauiora eueniunt, 
euentus in ancipiti ponitur. Quodfi autem folutu 
difficilior fit vifcidi intra vifcus fcirrho oppreflum te- 
nacitas^), propterea, quod extremi vaforum api- 
ces non tam anguftiores fafti, quam prorfus excae- 
cati ^) funt, languefcunt naturae motus, quando- 
quidem inanis labor eft nihilque illo proficitur. Fi- 
unt ergo febres kmae^ marafmodeae •) et morbus 
cum homine, ambiguum interea ftatum feruante, 
fenefcit. Alia autem et a priore haud parum difcre- 
pans eft naturae ad motus cricicos deftinatio, ^i non 
tam propter humores immotos atque tenaces, fed 
propterea, quod plus fluidi ^) vafis infit, quam 
quod capi ab iilis et circumduci pofiit, et propter 
plethoram, iiue fanguinis, fiueferi, fiue totius ho- 
minis , fiue quorundam eius vifcerum , aftiones va- 
riae laeduntur. Tunc enim , ne quid eorum , quae 
propter plethoram fieri poflunt ac folent, eueniat, 

Q 4 eua- 

x) "Evi^sTot^ Qpo y\i<j(£ov') v^Q&KwW^fAmv V6US ai^§uyii rS 

nvsv/uovof, 

Inhaerefe glutinofum, adglutinatam fiftulis pulmo- 
^ num. GAL. L. cit. 

y} FXk^^os j^ Tixx^s "xyy-^s ^vcXvroiS sfmXurrofA.svos rois 
tCin^^»fjAvoi$ (Lto^lois. 

Vifcidus et craffus humor , infolubiliter infixus fcir- 
rho affeftis partibus. g a l. Therap, «r/ a l a v c o n. II. 
6. p. 378. 1\X.^ 
2i) T« ^o/uxrec rwv 7co§m i ^syvsrtKf fAovov , «/^oc ^off iruvrsXue 
rvd^Xsroi^ -noWuxis. 

Ofcula meatuum non anguftantur tantum , fed peni- 
tus excaecantur faepe. gal. De CaulL MwbAhc. 7.p. 
26. T. VII. 

a} rif^/rrw^:* TCUfATiio^Kv , g-syvuffis fftpo^ox. 

Superiluitates multae, anguftia magna. gal. Ib. 



248 DE MOTIBVS CRITICIS 

euacuationes , quae humori refpondenc, per motus 
fingulares , ad hunc finem profpicientes , inflicuun-i 
tur et eo vfque continuancur, donec menfurae incer 
foiida atque fluida aequaiitas reftituta fst. llle au- 
tem, qui viribus vitae datus e(t, impetus efficere 
femper haud poteft, vt necefTariae humorum verfus 
locos debitos deilinationes , fufficientesque eorum * 
fluxiones celebrencur quam expeditiffime ; nam ex- 
cernendorum copia et organorum ineptitudo, quo 
minus fieri poffit, quod hdiu opus eft, vehemen- 
ter faepe impediunt : Fit ergo fecundarium quod- 
dam opus, quod excretionibus vtcunque aequiua- 
let, vt, qui fecedere prorfus nequeunt humores, 
per totum diffundantur hominem , et ad alias eius 
parces cransferantur ^')' Incerca omnino, vaga ac- 
que lubrica eft humoris eiusmodi morbofi, qui per 
debitom fibi organon expurgari haud potuit, defti- 
natio, Moxhuc, mox illuc transferuntur rheuma- 
ta; ex pede dolente cauffa mali venis abforpta, cor-. 
di reddita, pulfu arteriarum applicatur, vti cafus 
quidem fert, mox nobiliori vifceri, mox alii, quod 
ad vicam minus confert ^)y malo fane aegrocorum 
faco, fi virus illud animale ad nobiliores parces, poft- 

quam 

vuj/u.uros , 'orotv o6fA.sr§ov y> . -Troiv sxfittB^u^JVvccf fAvj avvKfAtvoy^ 
uy,u Tw ocifJLuri 7ruvru)^offs Q^s^srQHJ fn Guifxuros, 

AngulHa corrumpit fecretionem, et multitudo abun- 
dantium humorum, fi vltra capacitatem vaforum fit, 
cum omnis expurgari haud poffit , fimul cum fangui- 
ne, vndiquaque per corpus circumfertur. gal. De 
Sympto?n. Caujf. II. 2. p. 65. T. VII. 

C) Mox^^jj^oi x^juoe udti^or as a/^o y,o§iov , hiQT as av^iov fxtr 
3'tTUi4.tvot j ivtors ^i eis uxv^ov. 

Laboriofi humores , in aliam aliamque partem, ali- 
quando in principem transeunt, aliquando ad jgnobi- 
iiorem. gal. Comm. 1. in hipp. Frorrb. 



INGENERE, 249 

quam purgari haud potuit, delatum eft ^). Admi- 
rabilis fane eft migrantis eiusmodi materiae, qualis- 
cunque fit, indoies, vt, veluti in archritide vaga 
contingit, fulmineo quodam impetu vis morbi ex 
parte ad partem conuertatur, et aegritudinem ^) 
illa , quae prius fuit, peiorem inducat. Cum enim 
ad perfeclam morbi expeditionem , quae in falutem 
cedat, requiratur, vt vna vel plures ex illis, quae 
materiam maiorum purgare folent, fluxionibus lo- 
cum inueniat, fieri fane aliter nequit, quam qoo, fi 
via regia procedere natura nequit , diuerticulum 
quaerat alicubi, fcruandi corporis ftudio, hinc ad 
partes corporis varias fecedant inquinamenta, inque 
folidum quid, difficulter poftea mouendum, con- 
crefcant /). Neutiquam autem fortuitus iiie eft ca- 
fiis, vt perinde fit, quorfumcunque malus bumor 
vergat, nec etiam foli naturae voluntati, quamuis 
facultas ifta principio vicali deneganda prorfos haud 
eft, ille euentus tribuitur, fed mechanicae, cur il- 

Q 5 iud 

Transfluxio ex parte ad partem fafta. Ibid. 

e} 'Af ffs- roi y.v^ice, /us^tj /uera^^oioif ^iuC^^a^acti ro STeiefyJfl 

Ad nobiliores partes faftae transiluxiones , corrum* 
punt id , quod fieri par eft. Ibid. 

f) Tujv ^wwv ^ (pvcris sg-iv %rs r^s h rots xv^/ois /us^sffi ;t*o%5?/- 
pis yyfx&s sHKevSiroc , rivocs /usv 01* afjiav 7/ sfxsrm r] r^s xxrai 
yocTfjos sHK^ivet^ rivots Jj? s^ood^a /uiv snt ro oso/uu' xsvwixocf 0' a 
Gvvoc/usv^ ^ix ro tcu^os^ , UTtort^srocj rociirT] ^ (l^vfAurec oi sv ru 
cw/u,ocri aru) yiviraj, 

Animalium natura quandoque nobiliorum partium 
prauos fuccos euacuans, quosdam quidem per vrinas, 
vel vomitum , vel imum ventrem proiicit, quosdam 
autem ad cutem propeliit. Euacuare autem haud va- 
lens , propter tenacitatem , deponit alicubi , et infar- 
ftus in corpore lic fiunt. a al. Comnu \h\in Aphorifm. 

HIPP. 



2J0 DE MOTIBVS CRITICIS 

luditafiat, rationes fubfunt. Quodfi enim, veluti 
GALENVS g) haud ignorauit , quocunque velregi- 
minis, vel therapiae peccato, vel infufficiente ad 
motus robore vitali, vel excernendorum copia^ cri- 
jQs legitima, euacuatione debita, haud contingit, 
transfiuunt retenta et in partes magis imbecillas *) 
deferuntur. Quapropter vel ad glandulas, vel ad 
extrema, vtpote quibus textura laxior per indolem 
fuam data eft, conuertitur humoris refiduum *). 

Maior 

g) TivGS ffVfA^civros »/u,u^r-/i iU.(iitos ix IV ocvtu^xer fnav» roi Q^vm 
fftxoi rwv ooyecycov ecTToxcAS^ou^av ro tiX^B^os r^ Ttsotrrou/uocros-y 
xciv rir^ xurKff)i^7cr& ^gv^urx ro7s u^evsTsgots {Ao^iois. 
S^yvM^ivruiv rcov ixxxd^DU^ovroov (KVtoc Tsootiiv. 

Accidente quodam peccato , non fola fuificiunt natu- 

ralia organa ad expurgandam fuperiiuitatum copiam, 

ct propterea incidunt rheumata debilioribus partibus, 

, in anguftiam coaftis, qui illa purgant, meatibus» gal. 

T>e Caujf. Morbor. C. 7. p. 26. T. VII. 

*} Contra hanc veterum de iudkatione morhorum doftrinam 
_nuper quaedam motae fant dubitationes , fed leues il- 
lae, et profeftae a iudice , qui , dum audafter negat 
line vUa cbmprobatione , videtur non fatis habitafte 
cum natura. Hinc multis refpondere contra non 
lubet. G. 

Il) 'E< /tt^v ^»f tis uB^^ous- uTCijy-Xuyy} rtjs voffx , frccvrcos /usv- rilrb) 
xhcDffis uiioXoyos ujt^vrijffs , J/* s/usruiv^ »7 yug-gos, f] i^^wrcov^ v 
jtoiov , tj uijuQ§^uyius sx §i\>uv , 1] utfLto^^oi'^cov f/ s^^us , 1] xuru- 
/uijyiwv C^o^eci sni yvvouxwv' u^oc vcf^ Tcuguri^cov uTcriXkuisv ix, 
tKiyas h xoct^ca ru Ssovrt , }^ as yovuru , i\of^ as tvo^us , i{0/^ 
ns u'di>.o ri i^ u^o rcov dxvpoov /ue^twv fiC7r6ffX7j/u/uu. 

Si quis fmcere reuerfus eft ex morbo , omnino qui- 
dem huic vacuatio fide digna occurrebat, per vomitus, 
autaluum, aut fudores, aut vrinas,haemorrhagias nari- 
um, aut fanguinis ex ano fluxus, aut menlium deieftiones 
in feminis Enimuero etiami//^ «^ parotides, conuerte- 
bat haud paucos , ii in legitimo tempore, et ille, qui 
in genu, et pedes, et in aliam aiiamque ex ignobili- 
bus partem iuit, decubitus. gal. De Crijib. 111. 7. p. 
437. fequ. T. VIII. 



INGENERE. tl$l 

Maior tamen femper eft morbi metaftafin pafTi diffi- 
cultas; nam vel imperfefta illa crifis eft, vel omni- 
no perniciofa 0- Neudquam autem ad culpofam 
niateriae morbificae verfus partes proieftionem re- 
ferendi funt illi decubitus , quos morborum indo- 
les fecum adfert, fiue in aliqua parte firmentur, vti 
artiiritides fixae id volunc , fiue in toto homine cir- 
cumeant , vti arthritides vagae et rheumata in mori- 
bus habent *). Saepe etiam vagae quaedam et in- 
ftabiles euacuationes , per metaftafin in locum legi- 
timarum furrogatae, tamen morbum foluunt, qua- 
les funt fudorum deieclionumque alui viciffitudines, 
retrograda iterumque reuerfa exanthemata^). Quic- 
quid autera illud eft negotii, quod vitae feruandae 

cauffa 

3\o^ s K^iceiyM yiyvsro^ THArv. Strrov r§Q7CQy , ^ r^ /tt^J"' oXks 

Aut jaarotides , aut alii decubitus, et iudicare va- 
lent, et minus valent, duplici ratione, dum vel per- 
fefte crifm haud faciunt , vel male eificiuut. g a l. Ib. 
I. 14. p. 398. 

k) 'Znsitrsov etrs avfx-rtttv j;Jj; ro •ns^irrov rj C^veis hufcorlB^srotj 
rots TteTtov^ltfi fAs^sat ^ eiT l^tv , ori Ho(.y 'oXov rS ^wjt ro crw- 
/eoc [AOx^TK^u^v yjj^m ns^i^nloc. 

Difpiciendum , vtrura totam iam faperfluitatem na- 
tura depofuerit intra partes affeftas , an potius in toto 
animalis corpore fit faperuacaneum iftud. gai.. Com- 
ment. II. in Aphor. h i p P. 

1) 'Ev/orf (J' ix as ro ^s^ficac rtjv o^/u^Vy d/kj' iis rx^ Vaoa roms 
TtoivauyJvt] , (^ ni^incriu) Ji' syJruv rs uyu ^^/ ^i^ yiuro) 
fUT^os- IxxsvSto/, noXXuxts as e/ffu rs )^ f^oo xuru rv}v dv» 
rijv ^/ui^ctv fivsx^V' 

Aliquando non verfus cutem , fed ad internas partes 
impetum faciens abandantia, per vomitum fimul et 
imum ventrem euacuatur ; Saepe etiam et ad intra , et 
ad extra, eodem die, delata eft. gal. D^ CauJf.Symyu 
IILi.p. S4.feq. T. VII. 



2$ 2 DEMOTIBVS CRITICIS 

caUfla fufcipitur , non poteft non aliquo et tali im-. 
petu , qualem morbi et cauflarum obluftantiumi vis 
poflulat, expediri. Quapropter illo tempore mor- 
borum , quo robur vitale magna contentione mor- 
bidum a fano feparare intendit, maiores, quam 
quae paullo ante erant, affli^liones aegrotus per- 
fentifcit, quod TToc^o^vvsSocf ^, exacerbari^ rcc^ccT' 
reSof-, pertiirbariy dicitur. Ipfe ille tumultus, quo 
vires horainis efFeruntur , dum penes virtutem vi- 
talem decretum eft , extrema quaeuis pro vita lu- 
cranda pati atque agere , rctf^c^^ij, perturbatio criti- 
ca^)-> appellari fueuit, quandoquidem tranquiliitas 
aegroti eo tempore, quo crifis confecutu^&a eft, plus 
niagisque laeditur «). Magna etiam illius intra ho- 
minem faftae commotionis eft neceflitas. Placide 
enim foiui humorum lentores, acredines, infarftus 
et folidorum vitia quaeuis nequeunt"), fed confli- 

6lus 

tn) K«/ f^^v ^V Te^ofjyeiroif , t{Of} ffvvt^^svet « GfjLiH^oi rugocxV' ««- 
rx ro Cb)fA.oc rS HK/uvevros , ffoc^uTroc^iitfft rs i^ ^vtxnve^ai , y^ 
u^doets siffL 

Et quidem praecedit ac concurrit noti leuis pertur- 
batio in corpore aegroti ; delirant enim , et anhelofe 
refpirant , et inquiete fe iaditant. g a l. De Qrifib. IIL 
2. p. 43 8. T. VIII. *) 
*) Cf. Si placet De Dieh. Decret. I.i. p. 451. 

Xi.) Tl§o'^yii/u,sv7jv uyrotffuv roov oiv^^oTtm (x^otuffem ru£xxvv ovb» 

Praecedentem omnes fubitaneas mutationes pertur- 
bationem appellare quis poffet. G al. Ib. 1. 1. p. 377. 

Ave;Cpo^ici ivgoijyetroif x§iG£(jiS (K7tufft]s. 

Maior mali fenfus praecedit crilin omnem. g a i.. ad 
GLAVCON. Therapeut. I. 

0} Xf >7 , « yJl^oi (itfiuiws jrxve^oif, /usyoc, ri t(^ /%vj»Jy vofftj/uu 
Ttgoriyet^o^ rr/s Xvffius. 

Oportet , li perfe6Va quies fiitura eft , magnum et 
validum morbum praecedere folutionem. g a l. De 
Dicb. £rit. I. i. p. 451. 



INGENERE. 253 

6lus aliquis efto, quo compulfa caufla morbi cedat 
crifisque confequatur ^). Id quod, licet in omni- 
busmorbis ita euenire folet, vt maior mali fenfus 
crifin praecedat; in febrium tamen exacerbationi- 
bus longe id fit manifeflius, dum, quod paroxy- 
fmum antecedit , quodque ipfam exacerbationem 
conficit, tempus luSuofius omnino eft iiio, quod 
confequitur ^). Poftquam enim , quantum ad in- 
termittentes , frigus febrile magno et tremebun- 
,do mufculorum motu, quem fufpiriofa refpiratio 
comitatur, caufiTam, quae maiorem morbum, fi 
manet, fa£lura eft, vehementer excuffit minimis 
vifcerum locis, tandem, poft aeftus co£^ionis gra- 
tia excitatos , fudor cum euphoria confequitur ^). 
Eft adeoque in horrore febrili fingularis quaedam 
vis atque efficacia , tum alios humores , tum fan- 
guinem ipfum verfus colatoria debita compelien- 

di, 

Vehemens et luftaofa crifis. G A l. De Crif. III. 1. c. 

x»ru ro rx Ttuuvovros ffco/ux, fic/Cf /uuXi^m xuroi r^v r^ ttoO' 
KQtrixx Tioi^oivff/u.H vvxrx, 

Crifi apparitura, praecedit non parua perturbatio in 
aegroti corpore , maxime in ea no6te , quae inftantem 
crifm praecedit. a-etiys Tetrabibl. I. Tr. V. 

^Oxoffoisi V x^i(TiS yivircx^^ rarsoiffiv v vvi ^vsQ^o^os ^ frgo 
r^ ^uooivffjux y sTtiZau sv^o^cors^ti tos mi ro ttoXv. 

Quibus crifis fit, his nox eft difficiiis, quae ante 
paroxyfmum; quae fequitur, facilior vt plurimum. 
Hipp. Aph. Seft. II. 13. p. 73. T. I. 

r^ T^s xivri<j£U)S y^ C^opxs xvrijs r^fjs Q^vsms o(,fA.u rs avy.nrcjifA.CA 
pfxf aniumv ssrt ro ^lyos , n^ ^ri i^f ll^&ai rhriv^sv 01 %r» 

Diyuiduvrss. ■ ' "' 

Motus atque impetus naturae fimul et fymptoma et 
fignum eft frigus j nam et fudant abinde ita fr igentes, 
a A L. De Cauff, Sjmpt. 1. c. 



254 ^^ MOTIBVS CRITICIS 

di , vt propterea et fignum fit faepe falutare hor- 
ror fuperueniens : Indicat enim , pus generari in- 
tra abicefTus, excretiones imminere cruentas '), et 
alia quam plurima, quod exponere nunc longum 
foret, falutis caufla perfici. Solent ergo penes fe- 
bres iftas algidas eo copiofiores efie fudores, ae« 
flusque eo eft remiffior , quo tremebundum magis 
fuerit frigus , vt hinc intelligere poffis , fudores 
frigoris modulum fequi , et falutarem motus huius 
critici effeftum efle. Nec enim ante, quam vbi 
aeftus fefe remiferit, fudores apparentOi veluti 
in magnismufculorummotibus parcior eft fudor illo, 
qui quiefcentibus a curfu aut alio graui labore fu- 
peruenit ")• Neque vero et vrinae durante paro- 
xyfmo febrili turbantur , fed abfoluto demum eo- 

derajt 

S} 'P^Vv , f/A^QVX rtjv icivfjfftv i^yu^oficsm 'oXn r« (Twjuutos tiOf^ rU 
K«y sxvro TtXsovu^ovrof utfituros^ sittyet^ft r^v ^vcriv as oino» 
tigKTiv T« 7cs§irrs. 

Frigora , maiorem motum facientia totius corporis 
€t abundantis in illo fanguinis, excitant naturam ad 
feparationem fuperflui. G a l» Comm. III. in III. Frorrb. 

HIPP. 

Tlt§i rois 'ysvsffiocs tS Tfvn ot novot i^f ot rtvgsroi fAoil^oy , v 

<^tVOfJ(.SVii. 

Circa generationes puris , dolores et febres magis, 
quam vbi iliud faftum eft. qal. De Tot.Morb. Tempr 
c. I. p. 293- T, VII. 

'Ttto xoevtrn l;^0/a5vy s^ctytvofiiva ^lytos "kvcrts, 

Ab ardente febre correpto, fuperueniente horrore, 
folutio. GAL. De Crif. II. 6. p. 415- T- VHI. 

t) *OvS* 01 novxvrts y u^ orruv rtxvffavTuj ^ fiu^ov i^^^crtv. 

Non in fummo morbi ftatu, fed vbi quieuerunt ae- 
gri, magis fudant. theophr. De Sudor. 

Xi) ^ixX^TFOvns Tw rfs^av v nuXxietv fioc^ov id^Hfftv, 

Qui defiftunt a curfu aut palaeftra. magis fudant. 
TH£Of HA.lb. 



IN GENEHE, 2$$ 

dem, fedinientum ponunt, nec alui deieftiones, 
nec vlla alia ex fponcaneis euacuacionibus in omni 
rnorborum decurfu procedunt, nifi magnus aliquis 
confliftus intra hominem , in quacumque demum 
fenfione trifti confifi:ens, praecedat *). Quae 
omnia prouidentiae y) virtutis vitalis et ingenitis 
homini facultatibus *), bonitate vifcerum fufFul- 
tis«), debentur. Si tamen, fiue in febribus, pe- 
nes quas perturbationes criticae et frequentiores 
et vehementiores eiie folent, fiue in morbis lon- 
gis , ad proximam , quae corpus ad crifin infl:igat, 
cauflamrefpicias, pro triplici ifl:a , qua morbi con- 
uertuntur, ratione, vt refoluatur, vt coquatur fi- 
mulque euacuetur, vtque transferatur ad partes 

mate- 

ffiu/(Aocrt yivsroif rufxx,V' 

Si natura excitatur ad euacuationem , notatu digna 
in corpore fit perturbatio. gal. Comm. in,in njj^p^ 
De Diaeta Aciit, 

y) *I^f wiT j ? yecT§os ^ixx(^§VCtiSy v «^«, roTs «.^^oi^ovffi ymroij ju.^ 
ort ^i,^\oc/u,uhtjs svs§ya<x.s rtvos , kI^u )\^f fAirvi §u>iut,i}s ;(aJ 

Sudor aut aluina excretio, aut vrina, infirmis fit, 
non ob facultatem aliquam laefam , fed fecundum ro- 
bur et prouidentiam animalis. gal. De Cauff, Morb 
c. 3. p. 20. T. VII. 

Z) 'H ■Kivviais xfcoiffex. av^Cpvra ^vvu/u.sus i^tv ^ tjv ovoficu^fiv ^^g 
f]y,7y sxx§iriK}jv rs f[§^ ocTroK.^tTir.rjv, 

Motus omnis connatae virtutis res eft , quam nomi« 
nare confuetudo nobis excretoriam et fecretoriam. gai:«. 
De Cauff. Sympt. 

a) ''EvTtvotuv x§V voy.l^mv ■nu^rnt. iueyu\t]v ^vvx/uiv l^ari' eis ca» 
rv^ttjv 5 iv uTFufft ro{(Ti oiifft voarjyMffiv oaot ^vv TtvosroTffiv ss-i. 

Liberam refpirationem oportet exiftimare , magnam 
vim habere in morbis acutis , quotquot cum febribus 
funt. H I p p. Prognofi. 



256 DE MOTIBVS CRITICIS 

inateria, vario edam modo impetus internos horce 
exckari videbis. Vt enim aliquid disiiciatur, vel 
ab acredine remittat, ac organis excretoriis ada- 
ptetur, aeftu ^), qui a cordis et arteriarum motu 
pendet, opus eft; Vt etiam caufTa morbifica ex lo- 
co in locum migret, inque parcibus ad vitam mi- 
nus neceflariis fubfiilat, vi cordis haud exclufaj 
ipfius materiae fi.imma mobilitas accufanda erit, qua 
fit, vt ilia leuibus quibusuis ofrenfionibus , veluti 
penes exanthemata videmus, disiici et fanguini de 
nouo admifceri, hinc vehementes motus concitare 
poffit 0- Quantum autem ad motus iilos criticos, 
qui euacuationes procurant, attinet, oportet illos 
adelTe; Molliter enim humores ad conueniens, quo 
purgari poflunt, organon motu cordis et impetu 
fpirituum haud feruncur , fed fiuxiones quasuis , ex- 
tra corpus faftas, aliasque , praecedit triflis intra 
aegrotum fenfio et tumultus aliquis, qui impulfui 

cauf- 

b) KciVM,Ol ii^ C^XoyfAOS S^0iT9S HUrsXff f^^XS^ TiVOSy f^fx^ts 9cy 

ru^svjuxTX TTsCpd-ij ,!^ ysvtj^ccf TrocxvTt^x. 

Aeftus et ardor extremus efl: ad certum terminum 
aliquem , donec fcilicet , quae fluere debent , coquan- 
tur et craffiora fiant. h i p p. De Vet. Medicina. 

UuxvvK^otf ^i XS^ '^^ (T-taxw^j/^a yr^os rijv x§i<fiv Ucrris r^s 

VOffH. 

Incrairari oportet excrementum quoduis 3 ad crifia 
procedente morbo. hipp. Progmfl. 

C) 'O^ X^^y-^^ ^" ^^^^^"^ cCpoa^ors^of t^ (lASru^^vffa ix /uo^iwv «f 
/u.o^toc fvox^Sffi rov uvB^uiTzov Hivxvrss j^ yu^yuXi^ovrts i^ 
fjovxu^^v xH sTiir^sitovns , a/^' uvroi re itivx/usvoi ^of} f/.%- 
rupfiiovrfs , hox^xvns rv rocrocvrr} (po§oc rov nuy.vovru. 

Succi in motu vehementiore et transfluxione ex par- 

tibus ad partes , perturbant liominem mouentes et irri- 

tantes et quiefcere haud finentes , fed ipfi commoti et 

^ transfluentes , turbant hoc fuo impetu aegrotantem. 

GAL£K. Coww. /. in Ajih, Hii^r* 



INGENERE, 2J7 

caufiarum agentium foli non debebitur '^). Eft 
enim in humoribus ipfis quaedam acredo, quae fe- 
cundura leges machinae vitalis, fenfu ftimuli, cor- 
pus ad notabiles motus excitac , et perturbationum 
criticarum cauiTa efle poteft, prout antiqui haud 
jgnorauerunt 0» 

TTuvTij j:pos rm axovrus rorcxs^ rx /Liiv m rfjv uyw. ru J^ eis rviv 
XKTw yoi^s^x^ roco sTti ro osgfAU^ 7t§os rnY.ros^ 

Res afiligentes valido motu et tumultu propulfae 
feruntur paffim ad conuenientes locos, quaedam ad 
fuperiorem , quaedam ad imura ventrem , quaedam ad 
cutem extrorfum. gal. De Qauff. Sjmpt, 

e)'^Oruv nix^dt^s ris dftox^^V ? vv ^v %oXj/v iotv^yjv xuXsojusv^ 
oiou uaou nce) xxZfAu , y^ d^vvufxion xur?x.sffiv ; 'ATtu^occrffO' 
fAtvoi ffi rnrsx iviors tfo^ xuB^cuodjusvoi jj dvrd/K^TOi ^ fj oino 
(^u^fA,oc.xs , vv sv xou^^ rt dvrsm ysvvrou , <^uvs§Zs i^^ rm 710- 
pu)v j iio^ rijs B^s^juvs uTcui^uffaQvrou. 'mov J" uv Jc§dvov rxvrx 
/usrsw^u 7] i^ uTtsjtrx^ , ^of^ ux^vru , y-vx"-^^ ihu,lu , Irt 
rwv Ttdvuv Ttuvcu^oij ^ ars rwv 7tv§sru)V. 

Si ifta amaritudo efFunditur , quam bilem ilauam ap- 
pellamus, quales inquietudines, aeftus, debilitates, 
homineni tenent? Hoc autem humore priuati , ahquan- 
do purgati vel fponte, vel pharmaco tempeftiuo, ma- 
nifefte doloribus et aeftu leuantur. Quamdiu autem 
illi turgefcunt , vel crudi funt , nec mixti , nulla ratio 
adeft, qua fiat, vt vel dolores, vei febres quiefeant. 
HIPP. De Vet. Med. §. 34. p. 33. T. I. 



-^=^^=^^)^ 



Hebcnfir.Folaeot. R IIAAAIO- 



2j8 ^ SS^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XI. 

DE S YMPTOMATIB yS 

SlGNiSQVE CRITICIS. 

CauiTae morbificae vi compulfae de corpore ex-^ 
cedaiic; propterea omni morbo folemnis efi: 
critica quaedam exacerbacio. Actamen ille princi- 
pii agends in res, humoribus atque folidis inhaeren- 
tes , impetus pro refjftencia earum ica variac , vt 
mox loQuofifrimi quidam circa crifes morbi fint, 
mox pro leuicace ec obfequio maceriae tam moHiter 
procedant alii, vt motus criticos iilis inefTe vix 
fentias. Quare etiam haud pauci fine notabili eua- 
cuatione conuertuntur, veluti eit intra quasdam dia- 
rias febres aliosque morbos, a vi vitae, dum iux- 
ta principia adhuc funt, iugulatos. Hos lyfi^ non 
crifi mutari galenvs'») vult, lyfeosque indolem 
in eo confiftere aflferit, vt illam mocus aliquis vehe- 
mens incra hominem haud praecedat, dum crifes 
praeuia confpicua quadam commotione celebrari 

opor- 

a "i '^'j-tfo oe ru7s H^istciv e^ Mu.yy.yj^ tjrot yJvucis ditoXoyof , ^ 
Tcuyrus uTtoaniiiAiu.ix, yArix. raos ciaus y/viroif ru^u^xjif , %jus 
r'xis 'kvaiaiv ars guKos idtts , strs xhuaiSy ars oi7S0G>tt]y.y.u> 
Cvy.Ttlnret. 

Veluti autem in c r i s i b v s cx neceffltate aut va- 
cuatio iide digna, aut omnino eiei^lio quaedam ad ex- 
trema, |o(t vehemcntem aliquam perturbationrm , ita 
LYsmvs niilla nec perturbatio, nec euacuatio, nec 
eruptio ad extrcma contingit. gal. De Qrifib, iii. 7. 
p.43 8.T.ViU. 



DB SYMPTOMATIBVS SIGNIS(^VE CRIT. 259 

oporteat, Verura hippocrates^) omnes , qui 
linemotuum incernorum perceptione abeunt, mor- 
bos infidiofos ^{[e pronunciat, qui aliquando iint 
redituri, et maiorem noxam fecum aliaturi. Ve- 
luti ergo in vita communi ex vno malo nafcuntur 
plura, et nulla calamitas fola eft; ita morbi, dum 
per fuas aetates decurrunt, fiue in fanitatem, fiue 
rn mortem, fiue in nouam aegricudinem exeant, 
cauflae fiunt nouarum affli£lionum, quae ideo, quod 
accidunt, GvixT^roiiAocrcCy quod fuperueniunt, f^;yg- 
vYjjjiocroc appellantur. Licet enim anciquis Jymptoma 
faepe dicacur triftis fenfio quaeuis , quae fano horai- 
ni fuperuenit^ fitque vocis huius eadem, quae mor- 
bi eft, acceptio '^); Attamen exantiquiore hippo- 
CRATis fchola fi rem repetas, fyniptomatum in- 
doles eft, primario morbo accedere, fiue iuxta 
eius principium illa appareant, fiue fuperuenianc 
ferius. Horum quaedam morbis femper adfunr, et 
vix quidquam ab illis difFerunc, quaedam, vei ex: 
eflentia morbi haud funt, feparatim ab illis confide- 
rari polTunt; Superueniunt enim, tanquam effeftus 
motuum criticoruiijjet illo tempore apparent, quan- 
do vis vitae aliquid, fuperandae cauiTae morbificae 
gratia, molitur. Quare etiam fyrriptGmatum criti- 
corum ritulo infigniri folent, quaey fi proficua funt, 
et caufiam commcuenc, falutaria'^ Si vltra vires 
hominem affligunt, fi a caulTa rebelli eiusdemque 
contra vim vitae nifu nafcuntur, fi feparationeni 
morbidi a fano impediunt, a vi vitae debili, ab in- 
troduc^is peregrinis, ab euacuationum legitimarum 
R 2 impe- 

b^ NoV^ xrot^x^tti y.Tj-xos cnjy.ottva. 

Morbi DEcvRsvs fine perturbatlone, eius prolixi- 
tatein indicat. hipp. Praecept. 

Omne , quidquid praeter naturam accidit animali, 
SYiviPTOMA eit. G A L. De Sjvipt, Difftr, c, i . p. 3 ?. 
T. VII. 



■q:So D1 symptomatibvs 

impedimends, et omni illo, quod a legibus conua- 
lefcendi abludit, oriuntur, infalnhrta *^) appellari 
fueuerunt. Horum apparitio cum illo tempore co- 
incidit, intra quod motus critici a natura inftituun- 
tur. Qua propter etiam , quia temporis intra mor- 
bos momentum , caufTarum , vti mobiies vel firmius 
infixae partibus funt , indolem , vitae fuperftitis ro- 
bur, et varium morbi euentum fignificant, Stgna 
critka^ vario refpeftu, nominari pofTunt ac folent^). 
HiPPOCkATES figna, quae morbum hoc alioue: 
modo folui indicant, flue ab excretis eorumque 
conditionibus, fiue tantum ab a^lionibus laefis, fiue 
ab habitu corporis defumantur, mixto fignificatu et- 
iam pro fymptomatis accipit, vt adeoque a natura 
rei alienum haudfit, de fymptomatis fignisque cri-^ 
cicis limul exponere /). Neutiquam autem ita cum 

illis 

<)V ffvvi^osvovToc^ T« oi x^iffi/uu , Tu oi 'Ks^suis ^ sviu ^i dne^ 
4/i'xSj y^i/ roc /uiv ffcnrij^ixs, dWa. ^i oXsS-fnt ^rjXMrixci. rv. y.iv 
XV ft'J.^oyvo)y.ovi^3c avveta^^^^et tw voarjyoirt^ roi ^i ffvve^^svovT*, 
^ori /uiv Gvveii7(ox^et ^ nori o siriylvsTCK.j , i yu^ «,-xji»i§i^x ii-i 
t5 vQ7'^yctros, i^i r-^v icioiv cIvtuv avvis-tjciv. 

Symptomata et ligna , alia quidem a morbo funt in- 
feparftbilia, aiia eidem fuperueniunt, quaedam morbo 
foluePxdo funt idonea, quaedam, dum materia morbi 
^ coquitur, fiunt, quaedam propter coftionis defeftum 
adfunt, quaedam falutem, quaedam interitum fignifi- 
cant. £a, quae a MORno funt infeparabilia , fi- 
mul cum morbo acccdunt, svpervenientia 
aucem aliquando fnnul funt, aliquando fuperueniun;; 
iion enim funt infeparabiiia , nec ellentiam eorum con- 
fticuunt. GAL. Comm. I. in /iphorifm. hipp. 

e) T« y.Difftyot. Gijynoe. cvynruiyot.Tu. Prt rij» ysvet , ^tj\^vru rus 
icroyfvus sr.K^iae/Sf '»] u7to?t<.seis, 

Quae crifm futuram indicant figna,fymptomata,quo- 
ad genus,funt,et futuras euacuationes vel materiaead 
partem aliquaui feceffus notant. galen. Comm.IU.in 
Prognoft. H J p P. 

f) Sv.uftu 'KvTii(;tu eadcm, quae y.^iaifAu, de quibus gale- 
N vs L. D* Dich. Dccra, pluribus agit. 



SIGNISQ^VE CRITICIS. 26 I 

illis comparatum eft, vt cafu veJ errore, aut mala 
femper fortuna adducantur , fed , fi Jegitima funt et 
ordinata, fi debito tempore accedunt, magnam fane 
vim ad excutiendas morborum cauflas poffident, fi- 
quidem ab eo, quo apparent et perturbationem cri- 
ticam faciunt, tempore, morbi falubriter conuertua- 
tur. Significant adeoque fimulque iuuant, humo- 
res et foiida coquunt, inque ftatum naturae fimilem 
conuertunt, vd, fi nequeant, expellunt. Vt au- 
tem proficua fint fymptomata , poflintque haberi 
pro beneficis, optimis moribus debent effe praedi- 
ta, a£liones vitales ne laedant; Magnum enim in 
conualefcendi negotio robur habent pulmonum s) 
cordisque '') expeditae fun£tiones , pofTtintque ae- 
groti in illo turbido morborum flatu, qui roi^ocxYi 
dicitur, quascumque demum affliQ:iones fecurius 
experiri, potefl medicus inter omnes iftas fympto- 
matum turbas animum non defpondere, fi cordis 
robur, hinc vitae vis, haud defecerint *)• Oportet 
R 3 etiam, 

g) *0/ Tespit&ofitsvot svTTvooi re li^ uv^u^vvoi «V/ , ^(^c/ xet/ucoyrKf 
rxs vvy.rxs' , rac di ocl^x ffij^eicx s-^^j&atv o<{r(pseXf5-otr«. 

Euafuri ex morbo libere reipirant , et dolore carent, 
et doriiiiunt nofte , et omnia figna habent benigniora. 
H I p p. Progiwfl. §. 2 1 . p. 46 5. T. I. 

EvTrvotci iv Trolatv /u.ryccXtjv syj^ §oin]V Ir Gwirij^iocy. 

Refpiratio libera in omnibus magnum pondus ad con» 
ualefcendum habet. hipp. Coac. Fraenot. 

h) 'H evTTVotx Ji^ V svffC^v^iot ^fjXoT r^v ku^oIuv i^orjii^xf. 

Refpjratio bona et piilfus bonus, lignificant, cor re- 
fte valere. aetivs Tetrabibl. J. Traft. 6. c. 4. 

\)' OiTi /ui/^ei xaiats ysvicdccfj rovroti »7 vt)^ i^vVi^of 0$ 7r§o rs vrot- 
^oivfffii^ i^ xy^vrtvloij y^ Trx^ot^oocvvoif tiOCf xu>;uarK !^./ avff' 
wotocf nc^ <jx'irQ^tvot ji^ ^vaouS^riaiocf f i^gcf uXyi^M.UTU xs(pu' 
"Xijs- }[gff r^ux?{X^ ?C$7 rc/^i^X.x i\^ <Ko'^m «^wv y.o^tm , wtw)' 
l}X,ot ^Of./ /Ltx^uu^vya^ ^go rwy c^^uXtmv (puivovroij i^ oux^V' 
ov ocxxaiov §€i j v^/ ^^ov i^a^sroif j y(^ %«Xof cretsrocf ^ y^ sn^o 
ri juf^os r^osAuhs ylyvtr^ , y^ 'kri^'^ y^ uyvoiu ruv itot^ov» 

rm. 



262 PE SYMPTOMATIBVJ? 

etiam, vt debito accedant tempore, il!o fcilicet^ 
quod critktm dicitur, nec tam dieruni numero, 
prout alibi exponendom erJtt quam lenta placida- 
que materiae morborum a fanis feparacione, hinc 
expulfione quae motus cordis maiores neceflario 
fecum adferty definitur *)• Hinc hni fymptomath 

eft, 

rm. *^ia,r§x ys ^iv sg-i ysvvettk (Ubii Tu^Kffxrs^ocf ^ «i^fcv* Ix tw7 

S!cf-fQvru)v rr^oyiyywffjteiv., ott x^iiTis /u,e^\ee *We&«/. 

Quibus crifis iniminet^ his nox tuirbida ante para- 
xyiiijam, et vigiliae , et defipientiae , et fomnolentia, 
et cl;fiiciies refpirationes, et vertigines , et ftupores, et 
dolores capitiSj et coUi,efe ventriculi. et multarum alia- 
rum partiuiii; aurium fouitus , et fulgores prae ocu- 
iis ajparent, et lacrs-raae iauoluntariae fluunt, et vri- 
na fiititur, et iabrum GORtremifeit, aBt^aUa quaedam 

. pars trejiiebunda fit^ etobiiuio, et cognitio nulla ad- 
ftantium : fed genuini rnedici elt , haud terreri , fed ex 
praefentibus praenofcere^ qnod crifis immineat. ae- 
TI VS Tetrahihl. I. Traft. 5. ay, 

%.^ Tc/5- iXoc^l^(t) xpQvqj fAsl^a&iv olnoXXvfyocf ju>syc7u ff}}/uau »it 
do-xj^is^ yivero^. AvciTtvoijTOi ycz^ etaiv , ^^gf./ x H.oifA.sovr»j rxs 
vvxT-x^^ yK/ ru <jr}/Lf.eioc ■K^nQ^y.ivH^H STtifCcvdvyet. 

lilis 5 qui intra minimum tempus interituri funt, ma« 
xima ab initio fymptomata fignificatoria infunt. Anhe- 
iofi enim funt , non dormiunt nofte, et figna edunt 
periculofi. hipp. Dc ludkat. §. 8- P- 444. T. 1. 

T« n^lcnfA-xy xrs h rxl's «,vu^v.ffsviy ^ ar iv roCts oi^XP^T^^ 
. tt^' h ru7s u-Kfx-Ats s7ri(^oi.ivf^aj Xi'^- 

Quae fignificant fymptomata , neque in morborum 
jncremento , nec in principiis , fed in fummo morbo- 
rum fiiatu apparere debent g a l. De Crijib. 1. ^. p. 387- 
T Vlil. 

Ta x§t<jtfji.v. (tvfJt.7tXtiifA.ot.rot. rji fjtiv xx^tBiSs ^gurjj ruv vovtj- 
fjioi.rttiv 'i^yji fTvvnc(ioc^eiv ^ irsdpvxt , rotTs <J* ul^uis ^vo nsCpvxs^ 
■ruis uyxfiaujstTi v^ (lxu.uts tZv vo^jjfiuruv. 

SYMPTOMATA cRiTiCA primae accuratc mor- 
boruminuafioni coincidere nonfolent, fedreiiquis duo- 
bus morbi temporibus folent, et incrementis, et ftati- 
bus. (j\L.. Coifim. I. in Aphonfm. hipp. 

T<« fAOX^rj^x (fvfjtnruif^oirx fjLct^Qvi>t ^vvv.fA,iv sx" *** ^§^^^t^^^^ 

7lfJl.f^MS^ 

3.ABO- 



SIGNIS(^V£ CRITICIS» 263 

eft, poft euacuationes, quas defignabat et procura- 
bat , de/inere, hominique inducias pacifci ^. Saepe 
enim in morbis , fua natura innocuis, veluti febri- 
bus intermittentibus *"), adeo dira fuperueniunt 
fymptomata, vt extrema imminere putes , quae ta- 
men poft debitas fluxiones fubito remittunt. Vt 
autem bono animo eiTQ pollint medentes , nec fym- 
ptomatum grauitate ofFendantur, iiabent fane, ex 
quibus vim vitae fufficientem et foperando morbo 
parem intelligere poffint , figna, ex habitu corpo- 
ris defumta, quae, fimiliter critica appellari apud 

R 4 HIPPO- 

LABORioSA SYMPTOMATA maiorem vlm ha- 
bent in iudicatoriis diebus. hipp. De Diaeta Acut. 

^SSy ff^ T uXK» UnOfTKYjfAfJLOiTU, 

cocTioNis siGNA funt haemorrhagiae , et fu- 
dores, et parotides, et eiusmodi alia excrementa. gal,, 
T^e Crijtk L 14. p. 398. 

Kot<rt/uu rtjf Ks^soas yvtn^ta fjt.ctToc^ iudicatoHa coEiionis indi' 
ciay G A L E N. 1. c. multis demonftrauit. 

^E.-rtii^aiv eis^ Xvfftv tS voff^juuTos f} j^eyo/uhfj TUgxx^ viktvr'^- 
rcf, xexgti^oij "ksKrhv. 

Si in folutionem morbi perfcurbatio fafta deiinit, di- 
citur iudicatus morbus qKq. gal. De Dieb. Crit, 1. 9. 
p. 464. 

tn) ^Vlyos ffCpo^^ov , i^ jixZ/ux ftokv ^ojLf ^i^os K(po^ffrov entrccfy 
9{^ ^oZffij iioff «.vscTtfj^uiffiy ^ UiffTTS^ sf/.7:X}jxrot^ koctimt'' s^xi^^vi}^ 

i^§US sis&^UffS TIOXVS-, 7/ TIS SfJiSTOS &it oXiyOS STnfHoX^B-tJffSVj fj 

y&srg^ uSrgmi Kursggriisv ^ l/ a^ X«/3j>w5- a,tfAo^^c(,y'^ffiv ^ tj ^^f 
wcowy ocfix ffVfiiTr/nret ^ 9^ (pofios STryj^rTjrocj rots- o^iJSfftv x 

f/AH^OS. 

Frigus magnum et aeftus multus , et fitis intolera- 
bilis fequitur , et clamant , et exfiliunt de iefto , inftar 
furibundorum, deinde ftatim fudor erumpit multus, aut 
vomitus haud paucus fequitur , aluus confertim deiici- 
tur , aut prolixe fanguinem ex naribus fundunt, aut 
omnia haec fimul fiunt, et metus intuentfbus hand me- 
diocris oritur. gal. De Cri/ib, 111. 2. p. 42<^.T.V111, 



264 DE SYMPTOMATIBVS 

HiPPOCRATEM") lego, qui in prognofi morho- 
rum ad faciem aegroti refpexit quam curiofiflime, 
et ex eius colore, ad fanum accedente, exque ocu- 
lorum ad hilaritatem compofitorum intuitu , fuffici- 
entiae virium argumenta defumfit *), licet ifta faciei 
tranquiliitas et color naturali fimilis fufpeftus ali- 
quando elTe poffit p), Saepe vnius figni bonitate 
inter vrgentia quaeuis fymptomata ad fpem falutis 

erigun- 

n) 'SvvTiKiUxi^i^cx^ , fimtd Jtgnificare , de fignis ex fa<:ie de- 
famendis habet c o v s Prorrh. 1. 

O^ '0^'3"aX/^u;y y.cc2rv.§<iTy,^ a^ tv. \ivxK uVtsuv sh fiteXeiyuv n 
nsXluiv KxS^U£K yivs^oij j x^iffi/uov» 

Ocuiorum puritas , et albugineanoi eorum ex obfcu- 
ro aut liuido in lucidum conuerti, criticum efl. hipp. 
Coac. Praenot, 

'^Ev(Tf}juoy TigtxfujiKoy. 

Boni ominis facies. aetivs Tetrahihl. I. Traft. 
6. c. 4. 

'Eu«v5fV To v(§oavo7toy, G A L E N. Comm. II. in II. Libr, 



■ Prorrh. HIPPOCR. 



0- . ^ t / . V 



*JE^Xf oei' sv yoay]fJiv.ci , ofAOiov Tots vyiuivitaiv^ u^tTOv. 

Bono colore effe in morbis inftar fanorum , bonuin. 

GAJL. L. Cit. 

p) ^F.v nv^!To7at ^ooauTeov f§§wfA,fyoy x^oviov. 

In febribus facies vaiens , morbi diuturnitatem indi- 
cat. HiPP. Coac. Praenot. 

Y\§oaiiJ7rs svx§oiu f^ To Xttjv axvB-^ufrov , frovfj^ov. 

Faciei bonus colGr, et quod in illa turbidum eft, 
malum. hipp. Prorrb. 1. 7. p. 475. 

^EvtKy^h 7COo0u)itQV ^fT<x hatzvoUs us sni twv 7ts§tnvtvfxo- 
yixwv. 

Facies florida cum difficiii refpiratione, vti peripneu- 
monicis. aetivs Tttrahibl. 1. Tratt. 6. c. 4. 

*T»ro Be§fA.xai»s »roJ^v? f^s()vB^oi^ cfcotot ro7i svx,^oxat C^cxi' 

VOVTtS. 

A calore multo fubrubentes, fimiles ilUs, quibus 
color fanus eft, apparent. gal. Comm. II, in II. Lihr. 
Frorrh. HIPP. 



SIGNISQ^VE CRITICIS. 26$ 

eriguntur medici ^), fi delirium fomnus abigat '^), fi 
fomnolentia cauflam manifeftam habeat, agrypniam 
fcilicet, quae praegrefTa eft, diuturnam^), fi fimul 
adfint propinquae crifeos figna. Quantae afilidio- 
nes praecedunt falubres morborum mutationes, ma- 
ximefebrium! Quam efFerata funt, quae exanthe- 
matum eruptionem anteuertunt , fymptomata ^)! 

R S Ani- 

Hov V7T0 y^aCpvQs «ya^^S. 

Bonum lignum a maiori malo faperari poteft, et ma- 
lum a maiori bono. g a l. Qomm. in h i p p. Aphor, 
MjJ xaTunKuy^s- tjv 7eu^cxC()^ov'^yTot rov ocv^^uinov >(u/ dvcc^T]' 

4'ouvrcc B^exffuio. , 

Ne perturberis , fi defipientem hominem et de lefto 
exfilientem videas. G a l. T/jerap. ^^/ G l a v c o n. 1. 1 6. 
p. 366. T.X.^^ 

r) 'Ev ^ vocr^jitari vnvos ftovov ftotieiy S^uvuffi^ov* tjv ^i vnvos (J(2)?- 
Xf J7 , X. B^uvuct^ov. 

In quo morbo fomnus laffitudinem facit , letale ; fi 
autem fomnus iuuat^ non letale. hipp. Sed, 11. Aph^ 
I. p. 72. T. 1. 

S) Tsvoir oiv TtoTs xyScB^ov o^Ariov rs ti^ a^/ueiov xu^os , loopuxx- 
fAtv kv tn %vlm x^^ioTUjV '/jygvTtVfjHoricv i(pfijjs- v^'J^ecis rmaiv tj 
rirugfft ^vcr^ts^ysrov vTtvov ysvoy.svov , ilCOskvfTuvrai, yLsy^Kkm. 

Fieri pofiit aliquando, vt bona cauffa bonumque fi- 
gnum fit fomnus profundus. Vidiraus quibusdam ae- 
grotis, cum diu vigilailent, diebus tribus quatuor- 
iie haud excutiendum fomnum contigiffe , valde profi- 
cuum. GAL. Qoiwn. 11. in Lihr. II. Prorr/j. hipp. 
t) ^Tturoof c^ooQU ^ u^B fiAoXis nursys^v^ vjto rcoy ftetfosivruv. 

Veiiementer conuellitur, vt contineri ab adftantibus 
haud pofiit. h 1 p p. De Dieh. lud. 

IleipoixoTtVf meiitis emotio. H i P P. Coac. Praenot. 

Klvijffis., ^VTtrxc/uoiy V7SV0S ru§ux,i»io^fj ru^uxffiStis ffCy S^ooi* 
vvrtjri sys^cits. 

Motus, lefti iaftitatio, fomnus turbulentus, paui- 
tlae cum truculento adfpe^iu expergefaftiones. h i p p. 

Coac. Praenot. 

^Kvuhcet ix tS v^vx i{^ hvTtvicc 0^^ ^ofit^u. 

Cum fubfultatione expergefit de fomno, efc infomnla 
videt tufbulenta. hipp. De Diebus ludicar. 



^66 ©E SYMPTOMATIBVS 

Animum proinde non deiiciunt , qui morbi indolem 
haud ignorant, et crifin ante fores ef^Q per figna «) 
intelligunt. Interea tamen, ob rerum humanarum, 
jnaxime in morbis acutis, lubricitatem atque incon- 
ilantiam, confidendum naturae viribus femper haud 
eft, fi fymptomata accefferint, robur vitae fuperftes 

fupC' 

*A:^o(p^rffovrt^. Abfurda loquenteS. hipp. Praenot, 
("(SALEN. in Expof/ Voc. Obfol. p. 83. T.I. nu^uTVociov 

vts , 9r«^o«(^j?oj/«vTfr , rs^o§vfixiu(,ivot, Suaulter et iocofe de- 
lirantes, defipienter perturbati.) 

iX) Tpxx,^Xx o^vvw^sx^ ofic/uurci s^s§v^§x^ «.i.y.o^v.yiy.9i. 

Coili dolores , oculi rubri , fanguinis fluxum fjgnifi- 
cant. HiPP Prorrh. 

T% GetQVTu xiC^mXtjv y ?(9{/ >7Xwwf « , ui/uo^foa ^ rj yvvumt t* 
ywutyi^u Kurufiiiix^tt. «"^us^ r( ii^ tjv xuru ^uxiv tcuvfitcc len- 
(uxo\a^ei. 

Capitis vertigo , tinnitus aurium , fanguinis fluxum 
praeuertit e naribus : Si femina , menfes mouet , ma- 
xime fi et circa fpinam aeftus fubfequatur. hipp. Coac, 
Fraenot. %, 2. p. 536. T. I. 

*Ot y.x^i]i^u£txoiy Kurec fsgsyjuu o^vvu)hfT^ «iygvttvoij xtjuo^^^tu 
yixfftv» 

Capite graues , et fincipite dolentes, vigiles, fangui- 
nis fluxum liabituri funt hipp. ibid. 

Tuv sxx^/ffewv Gi/jM.7tu : Y^sQ^u\vXy Lu , a /u^ xur «fX"^^ ^^" 
^iis^ affsfiuXsv , oiov arvfiCTtrco^u rt rx voc^/uuros , ul^ iv r^ 
fsoo rtjs- n^iGsus rotgwxri* — ovffTSvotu ui(pvidiOs otuvtt srevexf^PX' 
fAivx tS B^w^uxos — s^ut(^vijs oyxuuevot a(^vyy,ot— « rus X^f'^^ 
tiri rxs ^jTvus (pi^otev , us xvu/uevoi , fiov o^^f* ro uT/uu^ 

Euacuationum ligna, dolor capitis, nifi ille iuxta 
priocipia llatim inuaferit, tanquam fymptoma morbi, 
fed in ea, quae criiiii praeccdit, perturbatione , diffi- 
V cultas refpirandi fubitanea, veluti contrafto thorace, 
eleiiatus fubito pulfus: Si manibus admoueant, veluti 
vellicantes, fluentem videbis fanguinem. galen. ad 
Gi.AvcoN. Therap. I. 16. p. 366. 

hu^os yAv sTthij/uov oa<^vos t[Of!f uXytjfjcu ffcf.) ruffis fcfovy^rotf 
Tuiv ifciy.tjviuv. 

Grauitas notabilis lumborum, et dolor, et tenfio, 
praecedit menfcs. gal. De Crtjtb. III. 11. Pag. 449. 
T. VIll. 



SIGKISQ^VE CRTTIClS. 267 

fuperantia, licet familiaria, et quae ex morbi na- 
tura fluant, ac tempore critico ingruant. Multo 
tamenmagis de vita periclicantur aegroti, fi pere- 
grina illis accidunt^ quae fua nacura nocent, veluti, 
vt ex multis pauca adducam , fi febrientis calor au- 
geatur, cum fiti, inquietudine viriumque proftra- 
tione, fi ille ipfe, qui pauilo ante vehementer in- 
caluit, interfrigefcat anxius , foporofus, lafTus, ver- 
tigine oppreifus, fubfudac^i *). Haec omnia, fiue 
fymptomata, fiue figna, licet infalubria, nihilo ta- 
nien fecius critica, cum et mori criticum fit, magno 
ftudio collegit antiquicas, docuitque dira morbo- 
rum omina, quae, nifi certam mortem, dubium 
tamen euentum praenuntiant >'). Quae cum fcitu 
omnino fint neceflaria, vt in prognofi inque confiliis 
capiendis, quod di£lu fadluque opus eft, medicusi 
fapienter exfequatur, eruenda atque tum propter 
rerum copiam, tum propter fermonis graeci ele- 

ganti" 

Ad contaftam mariuum vbique ardentes , debiles, 
liticuloH, inquieti. hipp. Coac. Praenot. 

Inquietudo femper mala ; Simiiiter, per totum cor- 
pus frigefcere. galen. Comm. 11. m Libr. II. ProrrK 

HIPP. 

KfC^«X})v t{^'7fo^us V^x^^v.s «9CT?<|/t/'%5'(X/, ;€oA<V n^ frXsvm 
fiwv Srspuuiy sovTwv , xxxov : }isXTig-ov os rtoiv ofAOitjiS to ffuiMeC 
^eofXQv Ts mccf y^a:^ y.cxX^ixy.av, 

Caput , et pedes, et manus frigefcere, ventre etla- 
teribus calidis exiftentibus , malum : Optimum, totuni 
aequaliter corpus et calidum efle, et moUe. hipp, 
Coac. Fraenot. 

KtO(Ua7-W(3£«5- j KOTClfi^SSS , »X^Vwhss , sC^l^gMTSS . ^VOiTol 

ilKXOiJJSfS. 

Sopcrofae , imbecillae , vertiginofae , fubfudantes, 
febres maiignae. hipp. Prorrh. L 

yj J^ii(JV]uuTm TC^oCl^oicies oiyvoog-ot. 

Morborum futuri euentus incerti. hipp. De NatttrA 
Homims, 



a68 DE SYMPTOMATIBVS 

gantiam defcribenda efle pnto *). Video autem, 
yeluti vbique, itaeciamnunc inter fy mptomata in- 
terque figna critica difcrimen conftituendum efle. 
Licet enim fymptomata eadem et figna fint ; dantur 
tamen figna, quae non, nifi per vocis abufum, qui 
veritatem ojffendit ^), fymptomata appellare quis 
veilet. Dicam autem antea de fymptomatis, quae 
benefica propter grauitatem efle nequeunt, inque 
adionum variarum, mpxime autem vitalium, op- 
preflione confiftunt , et ab illis primordium dicendi 
capiam , quae mentem laedunt, Sufpefta minus in- 
trajmorbos acutos funt atrocia deliria ^), quae criti- 
cas euacuationes praecedere diximus , illis , quae 
cum imbedllitate et furama virium proftratione 
complicantur , vt tremebundi defipiant ^), floc- 
cos legant ^) , nec aduertentes vrinam infcii emit^ 

tant, 

Z) Th ufro3'eivs/u.!Vi{s- n^owyo^ivcov v.vut-nos «y «>;. 

Si morituros praedixerit , culpa vacuus erit. h i p p. 

^Etti ju,iv ^Yi rwv Tocxrm «^^'wrav ft^oXsym rov ^sHvKrov^ ai//y- 
ytki^TQv 0vXxiuis cmvrov y.ri§sri ^otjSr^iUuri ysvvocJco x^d^ufvos: 

Si infirmis praedixeris mortem, te ipfuin inculpatum 
. feruabis , fi generofo medicamento vfus haud fueris^ 
GAL. Meth. Med, XII. I. p. 275. T. X. 

aj ^ hy-tjB^etot, ^ rS 'Krjya Gvy.(^mM Tt^os rx vnoKftfAtvfX,, 

Veritas , diftionis ell confenfus cum fubiefto. g a l. 
Tie Optima SeBa /7(i thr a.s Y b. c. 2. p. 299. T.II. 

b^ ®§C/.TStS TTU^UK^Jiffies yxf ^tJ^lUI&SSS. 

Audaces et ferae defipientiae. hipp. Coac. Praenot. 

C} T^oawfJVff ^'vXuCpui^tes Trugux^xcrns opponUUtur rw 3-^ccffa, 

Tremebundae et cum palpatione coniunftae defipien- 
t-iae. Hipp. Coac. Praenot. 
d .; \f^^fs n^o rx Trr^oarcuTrjt (pt^Ojuhoif y^ B-v^svnffocf ^iu xtviisy 
tfjy/ oiTCOKU^Cl^oXoySffocf iio/:^ v.^oyJhus <ktco rm \y.urlm uTtoriXks- 
ffot^ ycf.f uno rx roix^i «%«f « diroffTnuJffocfy •nuctxj xuxotf noc/ ^ot' 
vurw^foif. 

Manus faciei oblatae , et inane quid captantes, et 
floccos legcntes paleasue carpentes e vellibus, et a 

parie- 



SlGNrSQ^VE CRITICIS. 269 

tant 0> dolorum omniumque rerum obliulofi /), et 
inter febriles aeftus ne quidquam fidentes «), Affe- 
Hus fopoYofi in omnibus morbis omen habent *), illi 
autem raaxime , quibus interfunt deliria, vt exper- 

gefa- 

parietibus ea, quae manibus prehendi nequeunt, a|)i- 
gentes, omnes malae et mortiferae. piipp. tromod 
S.4.P.45I-T.I. 

t") T(K i^^^usvsx. /U7J vTro/uvfjcrxvTcov oXi^^cist. 

Vrinae non aduertentium perniciofae. Ex hipp CK. 

Praedia. 

OtcTi Xuvd^xvet 70 k^ov ncQCniTtTov , vAskTCi^ot. 

Quibus ignorantibus vrina fluit> fpe vacui funt 
HIPP. Qoac. Fraen, 

f _} A>/.9"?; jf^f eiyvoioi tol^v <ku§ovtwv. 

Obliaio et cognitio adrcantium abfens. gal. D^ Cn- 

Ayvofsi xxjioy j y.azov f^ "kfjB^ij, 

Inaduertentiamalum, malum et obiiuio. hippocr. 
Prorrb, I. 

'^U.pi&,f tf^ dvOM^tJcr/cX^ ytVOJUlVOCf TeugX TO s3r0S-^ «.7t07t}^Y,X.Tl'' 

VMV iSvy.\lr,(j0^h'jiiv Cvifxmy. 

Stupores et fenfuum defeftus praeter confjetudi- 
iiem, apoplexiae imminentis fignum. hippocr. Coac» 

Praen. 

'OkoVo/ , 7C0VS0VT0S T^ ffOiy.Ol^TOS , TlK TtO^^Oi TOJV iroyCliV XTt di* 
^(kvOVTCAJ , TSTSOiClV ^ yvwiiA,?] vo^a. 

Qiiotquot, corpore doiente, plerosque dolorum 
haud fentiunt, iiiis mens aegrotat. gal. Comm»lLiti 
11. Prorrb. hipp. 

g) 'O^ (p^SVSTlKOi ^§OfXJU7tl)T0ij. 

Plirenetici parum bibunt. hipp. Prorrh. I. 
Ai4fx Tror-^oiXoyws 'kvB^eiaoi iv oisci , kocaov. 

Sitls praeter rationetn foiuta in acutis, malam. hipp* 

Prorrl.K 1. 

K.u;tov ^i 'tsuvtws sv oi&i ^ih^x 7!0(§u\oyws XvB^affoc. 

Malum omnino in acuta, litis praeter rationem fola- 
ta. HiPP. Codc. Praenot. 

h y T(3 y.X^cioOSS TfOlVTOCXUiS HOCXOV. 

Somnoientum vbique maium. Hipp. iPm7i'.L 



270 DE SYMPTOMATIBVS 

gefaf^us aeger abfurda loquatur «). Si nmum mu- 
Jcularcm penes aegrotantem refpicimus , veluti illi- 
us fafficientia et compofita ad voluntatem aegri ra- 
tio, magnum in conualefcendi negotio momentum 
ett, et vires vitae fupereife fignificat *); ita parum 
fupereft , quod fperari poflit , fi eousque flaccefcit 
aeger , vt corruat ad pedes , hiulca pendulaque 
mandibula iaceat, diftortis decumbat cruribus ^), et, 
quod ad mortem propius eft, paralyd tentetur gu- 
la, vt cum tuffi forbeatur ^'^) nietusque fubfit, ne 
potus aegrum ftrangulet, quandoquidem , fine tu- 

more 

i) K«r «1/7^5- rii- vTtvits C^^syyovrocj ftotr^otKOTtTtxws vc^ t]v l|*j/a- 

In fomnis loquuntur confufe , et fi expergifcuntur, 
diu delirant. g a l e n. Comm. 11, zji Aphorijm. h i p p, 

k) ^r^i^t^ocf ^i ^tji^/oDs- xo^ rov voffsovrcc , y^f iv T$Tffi /usnco^ 
qiGf/.olat sXu^§ov' fioe^vnjs d^ oXs rS cto/UocTos i[^ X^il^^ '<3^ 
jroJ^wv 'TTOvtj^ov. 

Conuerti facile oportet aegrotum et in furreftioni- 
bus ieuem e^(e ; grauitas autem totius corporis et ma- 
nuum, et pedum, mala. hipp. Coac. Fraai. %. 3. p. 
. 571. 

,. \) *''H >[^ xv.rot^sQi <7t§07ttr*j^ eni -nQ^ots- , x^§'''^ i ^uyxisiy.ov l^ j^ 

KSXV^^^otf ifcc/ KxB^ivdeiv «flf, Jig:^ t<x, cksXsu vhtU x«y.svii ffvy 

■ TiFKuy.ndvx re avoij t^^y^ws y^^/ oiOf.rctTcXty yAvat, , <nd^«.s t5V yvyMxs 

fyjniv '/oi} ;;^«f «JT /A>/ 2^e§yJv sovtx *%vpus^ i^ ru. ffttsXex ^tsjm 

gi(p^xf, x«xoV, dXvffylv yec^ (ryjyu/vet. 

Si et defluat praeceps ad pedes, peius; mortiferum 
. etiam ore hifcere , femperque dormire , et crura , fupi- 
no iacente aegro, concaua effe valde aut didu^ta, pe- 
desque nudos habere , et ad manus non valde calidum 
efle, et crura habere diflorta, malum; anxietatem 
enim fignificat. hipp. Coac. Pracnot. ib. 

tti) \lorov %«Xfs-6^f Kotrufi^oyx^^^^rtj nvkvyu.ri dfix^^^Vi i^tvyyls 
•UTfjCnfLyAVfjs ricoi H6cretX^:Usvos y ffovtj^ov. 

Bolum diificultcr degkitientes , refpiratione tufficu- 
lofa, riiftus fubterfugiens et intro tradus, malum, 
Hipp. Coac. Fraauor. 



SIGNISC^VE CRITICIS, a^l 

more tamen inflammatorio "), deglutitionis fumma 
difficultas adeft, hinc forbilia cum (trepicu oefopha- 
gi tubum") cranfeunt, vel, penduhs folutisque la- 
biis , ex ore aegroti defluunt ^. Habet etiam /o- 
qiiela hoiiims ^ quo periculum fubefle indicetur, ne 
aeger occidat, 11 ob roboris vicalis ^) defeftum, 
ob fomnolentiam') vei ob linguaeO folutionem 
interceptus vel deletus omnlno, vel fingultuofus 9 

fiC 

n) 'Ev itvparyiCii s^c^nivris Ttviys^cu ^x/ y.utoCTrivetv /u^ ^vyu^oifj 
^wfiis oi^^j/uxroi) fcoixov. 

In febribus ftatim fuffocari et deglutire non pofle, 
fine tumore , malum. h i p p. Coac. Praenot. 

T^iXXJ/Xoy £7ti^^ci(!^i]vou ^yi civvocS~oci , f^fj^i xxrxTfivetv , B^eC' 
vucriuov r« TToWu» 

Collum ad latus fle6ti, nec deglutire poffe, letiferum 
vt plurimum. h i p p. Coac. Praenot. 

o} *T7jro«^o^/ovTff, V7r££,Qo^l2e£i^ovTSs; x^7^.!9Tivs xcicrDcl3£UX,B'i^ovt9f^ 
oX^^giov sv cisffi. 

Cum fonitu degluticntes , et cum murmure rugien- 
tes, diiilculter deglutientes, perditi funt in acutis, 
HiPP. Coac, Praen. 

^OU 2(59 SxXfVKOC yiVO/USVX. 

Mortiferum, et labia foluta atque pendula, et fri- 
giua, et fubalbida. hipp. Trogn. 

fl} *Ai /WfT sxkv^ms Hocroxcos (x.(pmi<xf oXij^^iccf, 

Cum folutione virium, ftupidi loquelae defeftusj 
perniciofi. hipp. Prorrb, I. 

*A< ^tfr' iy.Xvffsoos xd^wvioi^ iv <jtV£srM uvt^^un aCc fA.iv ^avoi'» 
ffiM.ot , ijcaov oi rco i(^toosvrt. 

Cam folutione virium loquelae defeftus in febre fii- 
doribus deilituta mortiferi ; minus tamen ilii, qui io* 
fuper fudat. hipp. Coac. Fraenot. 
r) *T7toy.u£U)dess v.Q^micn^. 

Soporoli loquelae defeftus. hipp. Coac. Fraenot^ 

S) VXwfXVocv 7toc^u\s\vy.ivoi , y.ocyov. 

Lingua foluti, malum. nipp. Coac.Praetiot. 
t) hiercit iwy^os xC^visc^ k<x.ki>(iv, Jsisr ^nXvffewf dc^mixj XBCxis-Qv» 

Cim 



27^ ^^ SYMPTOMATIBVS 

fit fermo , tremulum quid vox fonet «) , aut a con- 
fueto fono, praeter quod organa loquelae inflam- 
niata vel tumida fint, abludat oratio *). Subitane- 
mfenfuum defe&us ^ quotiescunque veiuti fympto- 
ma confideratur, fiue a ftupore et alienatione animi, 
fiue ab organorum parslyfi oriatur, malo fuperue- 
nit augurio. Curiofiffimus , £i quis vnquam fuit, 
phaenomenorum intra morbos acutos obferuator 
HiPPOCRATES, tum paffim, tum maxime in Co^?- 
cis Prcienotionlhus et Prorrheiicorum libris, quam- 
uis iilos HiPPOCRATi GALENVS haud tribuat, 

fed THESSALO Vel DRACONTI, H I P P O C R A- 

Tis filiis, adiudicet; Hinc in Progno/iicis tam acri 
iudicio tamque adpofite de fignis , quae finifl:rum 
morborum euentum indicant, fcripfit, vt obtinere 
a me nequeam, quin, quod praeftantius legenti 
vifum efi:, licet compilatorem egifTe vifus fuero, 
tyronum caufla adducam, Mox obtufa vel pror- 
fus deleta oculorum acies , tanquam fymptoma, 
quod cerebri ipfius labem fignificat, mox palpeOra^ 
ru7n languidus lapfus , mox inuoluntarius lacruma- 
rum fluxus , in morbis acutis vitae periculum et fe- 
re defperationem portendunt >). Nec mitius fen- 

^ire 

Cum fmgultu loquelae defeftus , peflltnum. Cum 
folutione virium loqueiae defectus , pefflmum. hipp. 
Frorrh. I. 

Vox tremula. h i p p. Coac, Praetwt, 

Vox lacruiuofa. h i p p. Coac» Praen, 
Vox clangofa, malum. hipp. Prorrh. 1. 

y) To oi-xP^viuOss Tuv o^pB^uXuwv 7] ro Xsvxov s^v^gofxtvov ^ «x 
eiTeiov , <p>.«vjJov ^i y^) ro rijv uvyrjv (Qsvyav ri Sixx^veiv yj dioe. 
^DfCpi^Otf , f\S^ T(iv (Tf^ov i\(Kff7w yivi^vj j TSQVfi^QV , y^ ro rus 



SIGNISC^VE CRITICIS. 273 

tire licec de illis , quibus auditus fubito difperit *). 
Si ab illis, quae ob folucos corporis neruos eueni- 

unt, 

o<^<«f nvxvoi ^iu^^^iitrm^ ij Xtj/ui» /utx^Xf tj uty/^oc XejtT^v ^w» 
h x^VTTTft^oif ro /u.iXuy vtto ro uvm (S\s(pBt^ov ^ Trovyi^ov ^i J{gif 
TioiXorvis oQ^^oikfA.ctiv J^ Vxd-XtiJ^ts l^co c(pc^^x , y^ Xx/U7rt]o6- 
vos sxd^Xtti/is , ug-£ lutj ovvu^otj r-^jv xo^tjv sxrave^oe^ , i^ fiXe- 
(^oifi^uov xuiUTrvXortis , }{o/^ Trtjits ofAju,(xrm , (tvvsx,^us ^i y.veiv 
^W X.C^^'*'''^ /usru/iul^ety f(^ fiXsCpu^u /utj ffv/ufiuXXay iv r^ 
XK^sv^etv , oXsB^^tov , xuxov f^ t^utvuv o(p^uX/u6s, 

Tenebricofum illud oculorum , vel albuginea rubens, 
non id eft , quod decet ; malum autem , lucem fugere, 
aut lacrumare , aut oculis diftorqueri , aut alterutrum 
habere minorem : Malum , et oculos frequenter didu- 
cere , aut lemas paruas , aut tenuem in angulo mucum 
habere, aut nigrum oculi fub palpebra fuperiore abfcon- 
di : Malum autem et cauitas oculorum , et eminentia, 
quae foris eft maior, et liicis oculorum extinftio, vt 
iris moueri nequeat , palpebrarum diftorfio et fixus in 
rem oculus ; continenter niftitare , et colores mutare, 
et palpebras huud committere inter dormiendum, per- 
niciofum: Maium etiam contremifcens oculus. hipp. 
Coacae Praenot, §. 2. p. 541. 

Offoiffi ruv 7tXiv§irixuiv o^pd^uXfioi txrs^iudsss i\cfj uxXiu^isSy 

UTTol^VVTCCf. 

Quibuscunque pleuriticorum oculi flauo fubfufi et 
tenebricofi, pereunt. hipp. Coac. Fraenot. 

'Oy cxu^ouy^vffffei Ts^off^s^o/usvit rS ^xxrvXn,. 

Non ni6litat admoto digito. hipp. De Diehiis lud, 

Tfre(J^xffiss ruv o^pS^uX/uwv sv roTfftv vTcvoifftv^ njv ri v7to(putvii- 

T«/ T« Xsvx"^ , ruv fiXsCpxguv (u^ ^v/ulSu^^o/usvuVy h y-yi et^tff/Aci" 

V{f l'TW xtcB^svoetv. 

Subapparitiones oculorum in fomnis , fi albugineae 
quidpiam fubappareat , palpebris haud commiifis , nifi 
confuetum fit ita dormire. h i p p. Prognoji, 

Z) B6/u^os sv oisffi ^o/if f/xos fv uffi^ S^uvufft/uov. 

Sufurrus intra acutas et fonitus in auribus , roortife- 
rum. HiPP. Coac, Praen. 

KwC^wc/s sv o§iffi y^ r«f es^^wJfCf , xuxcv. 

Surditas in acutis et tumuituariis febribus, mahim. 
H i P P. Coac, Praenot, 

HebenJlr.PaheoL S i 



274 '^^ SYMPTOMATIBVS 

unt, fymptomatis ad illa difcefTero, quae ob conuul- 
fos mujculos fiunc, nec illa quidem aegrotis proficui 
auc falutaris quidpi m :>raefagiunt. Singultus, nifi 
a cauila vencriculi-.m affligence ortus fuerit, vbi- 
que fufpedus, tunc maxime, fi cum virium pro- 
flracione fumma eueniat «), Subjuhare tendines ^) 
mufcuiorum, qui digitos regunt» vi)ique omino- 
fum > denthm Jlridor pueris in febre damnofus , nec 
bene fperare iubet*^) epilepfia febrilis^ nifi fimul cum 
febre inuadat '^ , quae faepe efi: innocens ; Nam fi 
fero accedit, iugulat plerumque hominem ^). Poft 
ilia quae fenfum motumque concernunt, fympto- 
mata ea plus nocent, quae a£liones vitales ipfas 
opprimunt, et perditifiTimum organorum, quibus 
illae ceiebrantur, fl:atum fimul fignificant Veluti 
validam pulmonum aftionem magnum in conuale- 
fcendi negotio momentum adferre, fupra diximus; 
ita fi morbi vis hoc organon vehemencius affligit, 
nietusfane efl:, ne cor moueri definat. Quare in 
prognofi formanda tancum ad pulmonum adtionem, 

quan- 

a) lHoitmhis , y^vyyiohis , xutoxpi -, yMnoi. 

Imbecilii, finguituofi , ftupidi , mali. hipp. Coacae 

Fraefiot. 

b_) ^Oi 7r§os x%** uvu/yffovrsf , «uy.Oi. 

luxta manum fubfultantes , malum. hipp. Ib. 

c} ^Oiovrus avvt^i^eiv i^ n^tetv w /n</ cvvijbes Ix Trxc^ta ^ /ucc* 
viKOV }{^ d^uyacffifiiov. 

Dentes fortiter comprimere et fiiridere, nifi alicui a 
pueris confuetum fit , defipientiam indicat et mortife- 
rumeft. htpp Ib. 

d^ Tlvcerwv iTetyivo.Ufvuv CTfxff/uoi, 

Ab inuafione febrium conuulfio. hipp. De Diehus 

ludicat. 

€J Kravet o^ius c%ucfx(ii^ct r^moo. , 

Acute occidunt conuulfiuo modo. gal. Comm.II.in 
II. Prorrh. h i p p, ' 



SIGNISQ^VE CRITICIS. 27$ 

quantum ad cordis vim et arteriarum motum, re- 
fpici debere arbitror, veluti, qua ratione iudicium 
illuJ formari debeat, hippocrates exponit /). 
Verum nondum excedere hac fcriptione de fym- 
ptomatis iignisque, crifin, fiue bonam, fiue ma- 
lam, praegreflis licet. Veluti enim hadenus de 
fymptomatum, quae in aliqua a£lione laefa confi- 
itunt, fignificatu a£lum eft; ita fuperfunt corporis 
aegroti condiciones variae, quae in mutato eius ex- 
terno habitu ponuntur , et fimul fignificant. Omni- 
um enim circumftanciarum, vt de euentu morbo- 
rum iudicare poffit , curiofum decet efle medicum. 
Infpicienda eft aegroti/^aV/. Vti enim hilaris il- 
la, quae falutem i|)erare iubebat fupra, de viribus 
vitaefufficientibus loquitur; ita, quam hippocrati^ 
cam vocamus, diftorta illa, deformis, vitalicatis 
chara£lere orbata , extrema quaeuis praenuntiat. 
Alia autem ratio nulla eft, cur ica appellata fit ifta 
moribundorum facies , quam , quod h i p p o c r a- 
TES effigiem eius verbis pinxerit quam iudiciofifli- 

S 2 me. 

f ^ Tlvtv/ux 'jevwQv y.kv i^ Gfiiz^ov sop , ((iXsyfiiQi/ijv t^J tcovov iv 
roTffi KV^ioiai roTtoiai Gtjayivei , fAsyoc ci ^of^ ^iot ttoI^.x , jra- 
fucp^offvvijv tj Gnud y.ov '. "^vx^ov f^h buvikaifAov , ^ni.vuaiy.ov li 
if^ 7rv£gruois v^ Xiyvvw&ss- Trvsv/ux , i]aaov ^i r^ ^vx,§&' Kci{| 
<ro yJyu siu kvio/usvov , ffyix^ov ^l &aio , ^(k/ ro yix^ov s^ica^ 
fAsyoc dV «<7w , xocxi^ov ^jj v^ TtXijaiov ^avuns i{gif ro sxretvQVj 
3^ ro sTceiyov , i^g;^ uyxv^ov , i{g/ ^tTrXij affo) sTruvuxk^ais 

Spiritus ^requens et tenuis exiftens , inflammatio- 
nem et dolorera in principibus locis indicat; magnus 
autem et longo interuallo traftus, delirium et con- 
uulfionem : Frigidus letalis , letalis et ardens et 
fumofus fpiritus, minus tamen frigido ; Et qui magnus 
efflatur , paruus autem introrfum ducitur , paruus ex- 
trorfum, magnus autem introrfum; peffimus et proxi- 
mus ad mortem, et iUe, qui longo traftu iit, et iile, 
qui poil intermiffionem redit , et debilis eft , et dupli- 
cata eius intus refra^io. kipp. Coac, Praen, §. 3. p. 
54J.T.I. 



2j6 DE SYMPTOMATIB VS 

me i). At non tantum ad vniuerfum hominis vuP 
tum in prognofi morborum formanda , fed etiam ad 
fingulas eius partes advertendus eft animus. De 
oculorum fignificatu inter fymptomata critica , vti 
tunc fignum funt , iam diftum eft ; Ad genas etiam 
refpicias, quarum vtriusque color mutabiiis, omi- 
nofus*), rubens, in pleuritide fuppurata letalis 
HiPPOCRATi») diftus eft, Neque vero partes 
intra os fitae, fignificandi valore deftituuntur. Fer- 

tilis 

ro TT^ocwwov rS voakovros , « oy,Qiov s^i rotat. rioy vytxtvov- 
rm , /u.x'Kt5'DC ^i « soivro sxvrtf , nrta yxg kv sivi ot.qt?ov , ro $* 
iv6cvriiirocrov rx ofAoU i^stvorurov' «y S^ ocv ro roiov re l gis l^etoCy 
cC^^ocX/uot xoTXot^ xgorx<poi ^VjUTTtTPraxoriS , urx 4'^x,^oi ;f^ 
iwicxX/uivx , i^f ot X63ot rwv wrm «.ittTQxy.fA.kvot , j\o^ t» 
^i^fux ro 7ts§i ro (uirmTSOv cxKij§ov rs ^^ ntgirsruy.ivov i\Q^ 
xxg(^»Xsov iov f^ ro ^^w/ux rS ^vyrtxvros 7C§oau)7tii "x^iD^ov rs 
V ^tS^ fAtkxv lov i^ TteXtov tj fjcoKtliSuo^ss. 

Difpicere oportet in acutis morbis primum quidem 
faciem infirmi , vtrum fimilis eft valentibus , maxime 
vtrum ipfi, cumfanus effet; Sic enim eflet optimajQuod 
autem maxime contrarium eft fimilitudini , cum fi^tu 
fanv, pefiimum. Erit autem talis : Nafus acutus, ocu- 
lus cauus, tempora collapfa, aures frigldae et colla- 
pfae, et lobuli aurium auerli, et cutis circa frontem 
rigida et rugofa et alpera , et totius faciei color palii- 
dus, aliquando obfcurus et liuidus aut plumbeus. Hipr. 
Ft-ognofi. §. 2. p. 448. T. 1. 

'Ev ro7at 7t§oau7totat TtugxT^^sfAy.xrx. 

Vultus contorfiones. h i p p. Prorrh. 11. 

h^ '^H To Xf "*/**** ^re§Qv l| «r(f« y.erxfix^sr»j , ynxoi voV« an» 
y.xivrt. 

Si color ex alio in alium couuertitur, magnitudinem 
morbi fignificat. hip P. De Imlkatiofte §. s. pag- 445. 
T. I. 

i) Otatv xTto tS Ttva v yvXn %^«^«T/^roy , xx^xnt^ wko nv* 
£os , ocTto/^vvroi^ , us rx Tto^oi, 

Quibus , cum pus in thorace habeant, mala rubefcit, 
veluti ab igne, pereunt plerumque. hipp. Coac.Frtie». 



SIGNISC^VE CRltlCIS. 277 

tilis fignorum fons lingm efl, fiueadcQgnofcendas 

morborum cauflas , quod ad me nunc nihil attinet, 

iiue ad ftatum morbi definiendum. Veiuti ergo , fi 

'decenter madida et naciuo coiore piQa eft, faliuae 

etfanguinis, vnde haec oritur , ftatum praefl:antio- 

rem indicat; ita, quo afpera magis, rigida atque 

^fiffafuerit, eo peiorem femper morbi ftatum mdi- 

xat; dum liuida, nigra, arida, certus mortis efl 

nuntius ^). Quod ad dentes attinet, nec ilios cen- 

fura carere voluit obferuatorum induflria. Vti enim 

fuo glutine et faliua circumquaque madent, quam- 

diu foliiculi gingiuarum mucipari vitalis circuli vir- 

tute vnguen fuum circa radices dentis finguii depo- 

.nuntj ita peflRmi femper fl:atus fummique aefl;us ac 

extremae humorum parfimoniae indicium eft, den- 

tes in morbis fordefcere ac deficcari 0- 

Lingua afpera et ficca.. hipp. De Dieb. ludkat, 

Aocffiiocf yXwcCflc/ i^ xurxitj^oif (p^tvtnHoci, 

Linguae afperae et ficcae, delirium lignificant hipp. 
Prorrhet, I. 

\) ^Oxoffoiafiv tni rm odovruv , iv rotcii nv^trotcfi ^ 'Kt^iyki^K 
yiverotf , *%^§ot yivovronf ot ypv^srot, 

Quibuscunque fuper dentes in febribus cireumqua- 
que mucidum efl, fortes fiunt febres. hipp. Aphor, 
Sea. IV. 53. p. 87- T. L 

'OXsB-^iov ^i ii^ itf^odvsSlecf ris o^ovrus, 

Perniciofum etiam, deficcari dentes, hipp. Coaeae 
Praenot, 



nAAAIO- 



278 • ^ 4 C^ 

I 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XIL 

DE 

MOTV CORDIS ET ARTERIARVM 

SECVNDVM TEMPORA MORBO- 
RVM VARIO. 



Cum nullus omnino morbus fit, quin per com- 
munia aegritudinum tempora ante, quam le- 
gitime foluitur, procedat^); cum praeterea diuer- 
fa fit hominis valentis , quam quae eft flaccidi, mox 
decumbentis, dein conualefcentis conditio ''); quan- 
doquidem etiam natura iftorum temporum conftitu- 
tionibus motus fuos, fanitatis reftituendae cauffa, 
accommodat, vt quaedam fint, quae prius fieri opor- 
teat, parum profpera, fi fero fierent^), quaedam 

incre- 

a^ ^OvSiv Ul ru>v XvoyAvuv veot^Zv^ o fiv ^"|ff %'Ta/ rxs xut^is^ 
Nullus ett eorum, qui foluuntur, morborum, quin 
per fua decurrat tempora. qal. De Morbor. Tempor. 
c. 5. pag.z97.T. Vil. ^ _ , _ , 
• b^ lAU xo(,T«.TUffis vytiiv>}fy iri^oc rijs iv «fX.V rx votr^/uxrof «%fi 
T^s- dxy,iis^ «tr «^*; «XP* "^^^ nuvri^kHS Xvffecos >foc/ /utr* kvt^v 
rrjs ocvkX^^sws d6%^< rtjs fioc^ V^tv vyteiKS. 

Vna conftitutio ranitaas, altera morbi circa princi- 
pium vfque ad ftatum , hinc alia ad perfeCtam vfque 
folutionein, et poft eam conualefcentiae ad perfeftum 
vfque fanitatis habitum. gal. Comm. 11. in hipp. D^ 
yi6L Acut. 
c} 'Ev r^ TT^urp 7te§io$i^ oeifAuros gvitf «« rwv ^ivwv nv^tct 

Jnprinia febrium periodo fanguinis fluxio ex naribui 
vchementer iuuat. h i p p. Prognoft, 'fivjlr- 



DE MOTV CORDIS ET ARTERIARVM CaCt, 279 

increfcente, ftante ac decrefcente morbo, perfici- 
antur'^); fieri proinde aliter nequit, quam, quo 
cordis et arteriarum motus pro temporum iftorum 
moribus fimiliter haud parum difcrepet. Vberrimus 
ille eft fons , ex quo figna » tempbs morbi , vitae 
fuperfticis vires, caulTarum refiftentiam variam, euen- 
tum ipfum feu crifin denotantia, hauriri poi^unt^mo' 
tiium fcilicet cordis atque arteriarum contemplatio^ 
In tardis quidem paffionibus haud parum in pulji' 
lus eft, qucd intelligi ex eorum contreftatione 
poffit. Languent illi non minus in longis, Taepe 
ferociunt vei ciaudicant; at pius refert in morbisfu^ 
hito audis ^ ) , in acutarum febrium decurfu , tum 
etiam in tardarum exacerbationibus ofcillantem ex- 
periri arteriam. Ulis femper notabilis adeft pulfu- 
um a ftatu naturali dejle£ientium mutatio ^), his 

S 4 circa 

'Ev^txocreiioiffi g-^iiss UffxoXcAf, 

Vndecimo die ftillae fanguinis diiTiciles. hippocr. 
Pronh. L 

d) *0 r^s ix.ns^icc5 rwv "kvTchrm ;^v^ttwv x^ovas , ^^-xJi , cr«v di 
«t^iijrxf Tcsrrs^oc^ , nsTTctvrecf /uiv yj «jj%?; , dsvrt^os a %xa 
XKt^os r>js uy{ifictiT€U)S ovoficoc^o/utvos , %roiV di »; ^i^^iS c^.TrorsXeC' 
Tocf /uxki^x , rtjs ocy.fMis , tins h r^riS ntoc^ocv.y.yis , h 1$ ^inocv 
T«/ v^V ro rs lucsys^os rm cu-wjrraJ/nctTwy. 

lllud, intra quod affligentes humores crudi funt, 
tempus, principium eft; cum autem incipit coqui, de- 
finit quidem principium ; fecundum autem venit tem- 
pus, incrementi diftum; Vbi autem coftio ablbluta 
eft maiorem partem, fummi ftatus tempus eft, abinde 
decrementi , in quo magnicudo f^T^mptomatum quiefcit. 
CrAL.» De Tot. Iviorh. Temporib. c. 3. p. 306. T. VII. 

e) Tec 'ffUfATeo^H x^^wa^sGjusvx n^os rfjv Aixnv. 

Quae longo tempore ad folutionem indigent gal. 
Commcm. Ul. m piipp Prognojl. 

f J) Wu^yjviTj f/AvQV STv" okiyov oiv. / 

Quod intra breue tempus augetur, acutum, gal. 

Comm. in Trogiioft. hipp. 
g) K«roc racs ocKy^s v a^ff.) j^viavo^uhtAv frt (ruv Ttv^sri^v) rocxas 
fA.iy xyoc^yy.if t^ tsvkvxs avocj rh c^vyy.is, 

luxta 



5 80 DE MOTV CORDIS ET ARTERIARVM 

circa paroxyfmos abludunt ^) , vt nulli , quam fe- 
bribus, morbo familiaris magis fit, quae ab arteria- 
rum motu fumitur, fignificatio »)• Cum autem fe- 
bribus , vno paroxyfmo deflagrantibus , non minus 
infit exacerbationum varietas , oportet fane etiam 
in his pulfuum ratio alia efle atque alia, vt iuxta 
temporum, quae illis infunt, difcrimen, mox ma- 
gna cum contentione cor atque arteriae agant ^), 
mox fefe remictant, tunc, quando vis vitae conful- 
tum efle putat, tantisper a labore quiefcere denuo»- 
que ad illum reuerti poftea. Quae^/^j etiam illo, 
quo ^J) tenaces, hinc immoti humores funt, minus 

autenl 
luxta fummum ftatum aut increfcentibus etiam febri- 

bus, celeres , neceffumeft, et frequentes pulfus eKe, 

G AL. ad GLA vcoN. Therap, I. 
h^ 'H si'Xt(pvi^ios rx a^pvyfAX fAirocfioKv noe§Q§vff/tJLoy «yys^et^ 

Subitanea pulfus mutatio exacerbationem nuntiat. 
GAL. De Pro^nnji Pulfuum IV. i i. p. ^oj.T. VIU. 

l^ To i^tov ruv 9rv§sru>v fffj/uaov svu^yis ev rots aQ^vyy,o7s, 

Proprium febrium fignum efficax in pulfibus. g a i». 
ad GLAVCON. Therap.l, 
k) '^(pvyfA.os xocr «f%os5- twv €7ttaf]y>otai.u>v aQ^oo^ort^os. 

Pulfus ad principia paroxyfmorum intenfior. gal. 
De Typis, c. 2. p. 15^. T. VII, 
Ij O aC^vyy.os TtocyTcdXv icB^^ot^troif xxrdi rois avj^as ru>v xv/uuv 
l^' oits elyacyxij TTv^sr^s uyocftrst^otf' uvocKoyov ^i y^ xxrot rxs 
«v^er&s ev /uiv roCis sTtiaTiyocaiuis nXkvy h ^i ro7s x^ots xui^oTs 
hrrov , ^ocf TtXiov yiv snt rois TCOLX^^ai ^^ yXt^^ots Xv^oJjr, 
'oiotTts^ 01 (p\sy/uxru)^ets hat Ji^ ts ovo/uoc^xat eo/uxs. 

Pulfus faepe frequentior fit prope ad humorum pu- 
tredines, a quibus , neceffitas eft, febres excita- 
ri ; conuenit ctiam intra febres in paroxyfmis qui- 
dem plus, in reliquis autem temporibus minus, et 
plus quidem in craffis tenacibusque humoribus, quales 
pituitofi funt, et quos crudos appellant. galen. De 
Pro^mjt Pulfumn II. i. p. 258. T. VIII. 

*Eyyvs ^ ri^ti rtjs aK/urjs fitj/u/uivcov re rwv Xt>^wv ng:/ ^eov 
roov oc^^oxv ocvit]v ro rec^os r^s ctroX^f "Ku/u^cKyei. 

Prope autem ad incrementum incenfis flagrantibus- 
que humoribus , frequens augmentum celcritudo con- 
traftionis (cordisj accipit. gal. L. cit. IV. a» p. 297« 



SECVNDVM TEMPORA MORBORVM VARTO. 28 1 

autem illo, quo mobiles et obfequiofi fiunt, ac per 
fua colatoria haud difficulter eunt ; plus illo , qui a 
fummo incremento febris proxime abeft tempore, 
et quo euacuationem aliquam aliamue morbi muta- 
tionem fieri par eft '"), minus in decremento vel to- 
tius aegritudinis , vel paroxyfmi , pulfus arteriarum 
eleuantur et concitantur. Intra breue illud tempus, 
quo febrium intermittentium paroxyfmi deflagrant, 
notabilis eft pulfuum mutatio. Principium enira 
vniuscuiusque, inhorrefcente aegroto, ita capitur, 
vt adfint pulfus rari etdebiles"); quiprope augmen- 
tum celeres et magni funt, dum decrementura 
magni et molles , quos fudor fequitur <>), fignificant. 
Quae cum itafint, vt pro temporum in morbis va- 
rietate pulfus difcrepent, ad duo momenta, iftud 

S 5 cordis 

m} *0 v^TjXos (KTtoifnjs iKX^/ffeous l^iv yvMgiffyM. 

Altus pulfus omnis excretionis eft indicium. gae. 
Be Crifib. m. II. p, 448. T. Vni 

n^' ^C^vyjuoi fi§K^eiS iTti ru7s i^y^xis ^''^itffiv, 

Pulfus tardi in magnis horroribus. (iAL.,De Frognojt 
Fulfuum III. 7. p. 290. T. VIII. 

K«r« Tj;v aj>%j)v rwv TrupoivfffAujv^ v^txx ^iywfftv iri 01 vhtjsV' 
tss y ixuvcos uoxtot n»/ (i§u^as ocvruv 01 ffCpvy/uoi yiyvovroJj. 

luxta principium paroxyfmorum, vbi horrent aegro- 
ti, infigniter rari et lenti eorum pulfus fiunt. gale n. 
ad GLAVCONEM Fherap, I. 
, 0} K«T<« rus Ttu.^v.xfAv.s sttXvsro^ ro roc%os' rrjs cvroX^f, i^ /uoc' 
XroS-' 'ioruv iis ujtvgsiiuv h iyyvs ecvrijs u(piKovr»f , sTtirayeroef ^i 
xxrcc rus uuu^xfftxs. 

Secundum decrementa Cparoxyfmorum) foluitur ce- 
leritas fyftoles, et maxime quando aegri ad ftatum fe- 
bre vacuum, aut prope ad iilum perueniunt; intendi- 
tur autem iuxta incrementa. GAJL.De Fvognofi Pulfuum 
IV. 12. p. 307. 

*Ef ^i ^cf)jKVfxuru)hs^ ff(pvyy.os yivotro i^ yu>.uHos ijriff^^ 
fACos y srt jux/^ov i^kniCetv tS^jurus. 

Si autem vndofus pulfus fiat , et notabiliter mollis : 
tunc plus fperare oportet fudores. gal. De Crikb, III 
II. p. 448. T. VIll. 



28^ ^^E MOTV CORDIS ET ARTERIARVM. r 

cordis negotium concernentia , refpicere nos opof- 
tet, qaonim altenim cemporis ipfius, iuxta quod 
arteriarum pulfus a naturali abludit, rationes» a/te" 
rum^ puifuum menfuram , vci periilam morbi cauf- 
fa, aetas, euentus, vitae vis medicique neceffaria 
zQixo definitur , concernit. Tametfi aucem ad die- 
jura intra acutos numerum vbique rerpiciendum 
fcholaftica aliqua feueritace haud eft, vc aliquo fejRi- 
3110, nono, vndecimo, quarto decimo vicefimo- 
=qucdie, mouen humores crifinque fubfequi opor- 
teat,, cum nec antiquitas quidem huius opinionis 
adeo tenax ec cenfurae , ex numeris pecendae , in- 
tenta femperfuerit, quin in diebus deciforiis defi- 
niendis ad fympromatum appaririones magis refpe? 
xerit ^); Tametfi etiam morboi*um duratio pro aer 
grotantium ^) indoie difcrepat, multiqueex iliis fua 
nacura breuiores func et celeriter iudicantur «^ ;• , vt 

propte- 

p) 'H,ufjj«^ r,^tffiy.iiS xx\xffiv iv tcTs /uerx/ooXoif jr/ro/ re oc/u.x t^ 

DiES CRiTicos appellant, in quibus mutationes 

fi-dae et plures fiunt. Gal. Comm. lll.in Prngnoft hipp. 

fl^ *0/ clouiore^Qi (^vcet ^iotC^o^^vruff oi oi nvxvorf^oc x,^ovt^sffiv h 

Natara macilentiores fudant, crafiiores autem tempus 
terunt in morbis. g a l. Comm, II. in h i p p o c r. De 

Vi^l. Acut. 
r) T(x ^iu rw.-)(im x^ivoy.tvu (viLai]*xot.roC). 

Qui cito iudicantor morbi. g a l. Comment, JII. in 

HIPP Ffopinft. 

To uiv rvs 71 i^itjos svBrvs h «gXV ^onvifA.(vov sv TOf%« ffcod^i^' 
ViS^oif rov 9iv3'ou.7rov drj\o7, 

lllud, quod coftio cito appareat, celeriter faluum 
fore hoijnem indicat. gal. De Crijib. I. •?. p. 383. 

Tlc/.X^ws nixouytvfroi^ t^c/c/ Tts^tos i^gyAus Tt^offdtirocf. 

(Morbusj celeriter tranfit, et nuliius coftionis in- 
diget. H I p p. De Prifca Med. 

Toc /uiJt/.ai TTocJti ., XOi§t^svr(tiv riuv Ttoiiv^cov ecir/cov ., dvriK» 
yeavtroj , rtjs (pvfftu)^ luiusvtjs uvrx , /uovx yx^ <xhvu aetrccf 
r^ijs iiu^tv (ioff^eixSj uv ^ioc yiye^os «^vvura x^xriiv ^ (^vffts. 

Parui 



SECVNDVM TEMPORA MORBOUVM VARIO. ^Si 

propterea aefliinari dies ad numeros nequeant ; ad- 
funt tamen , quae dierum aejlirnatione??! neceflariam 
reddant, argumenta. Ratio enim fuadet, nihil in 
magnis negotiis,nec in fanitatis confecutione*), con- 
ftans et perpetuum efle poflTe , fi breui opera perfi- 
citur , opusque efle , quo ordinatus fit in rebus ge- 
rendis labor. Experientia autem hoc fecum adfert, 
naturam paffim temporum feruare numeros, ad an- 
nos aetates , ad men^es partimy ad dies fluxus fc' 
mineos^ ad horas paroxyfmorum inuafiones difpone- 
re. Proinde abfonum haud eft, diebus etiam intra 
febres aliquid largiri veile, cum rerum vfus do- 
ceat, firmius certiusque efle omne, qucd aliquo 
exaflumtis ab antiquitate diebus geritur, negoti- 
'tim *). Licet autem, decurrente febre, intra quam 
-curiofius , quam penes longos morbos tempora ae- 
ftimantur, omnes dies, fiquidem natura femper 
agit, fuas perficiant operas*), omnesque proinde, 
latius accepto fignificatu, critici app^liari poflent; 
eft tamen in decurfu acutarum febrium non infuper 
habenda dierum fucceffio *). Cum enim vltra vi- 
cefimum primumque diem acutae febres haud ex- 

, cur- 

Parui morbi , feparatis~ affligentibus cauffis, fubito 
fopiuntur, natura lanante illos j foli enim ilU indigent 
externo auxilio , quos propter magnitudinem fubigere 
natura nequit. G al. Loc. AffeB. 1. i. p. 384- T. Vll. 

S) Tos aglvoyroo l7tt ro ^sXriov , /uv dvrUoe. sitiQ^xivtjro, 

Quae meliorem crifm effeftura funt , non ftatim a^- 
pareant. gal. De Crifib, I. 7. p. 38^. 

t) 'fl<^<Xff fjioi^i^oy soiy \vnu)y hcxsyioro "xy^os Iv i^^oi K^itrif^^ 

luuat plus , fi affligens humor euacuetur in die iu* 
dicatorio. gal. Comm. 11. in 11. Prorrh. hipp. 

Diebus finguiis fua eft indoles. gal. Tie Criflh. l^ 
1. cit. 

X) *0/ oi§i^nA.oc rwi/ %f Gvwv /t/Jj/cc ^vyu.yrotf. 

Numeri temporum multum valent. hipp. De Veteri 
Mdkina. 



/2'g4 /Dli MOTV CORDTS ET AUTERrARVM 

currant, et intra hunc terminum vel morte, vel ft- 
nitate, vel nouo morbo definant^)^ experientia 
docuit , illis diebus , qui ad rationes quaternarii vel 
feptenarii numerantur, folemne quid et pondero- 
fum perfici, quod in falutem, niii infuperabilis cauf- 
fa, vis autem vitae parua eft, cedat et profpere 
eueniat. De hoc dierum , quos propterea critkos 
appellant, quia decidunt et iudicant, difcrimine et 
efFeftibus hippocrates*) ita fentic. Qmrtus 
abineunte febre fignificatorius eft feptimi, et, eua- 
cuacione quacuraque demum inftituta, indicat, fepti- 
-^ - mo 

y) 'Hv ^k Tt^os r«V vy-s^us ^ixyimvretf rxs- ^vo licf^ sixoari^ t^ fo 
nZ^ fAsSrvj , ;i^ h rolvTTffft lUij ix^rvi^tf , sjUTevoi ytvovTObj. 

Si ad diem (pleuri idesj fuperfunt a vigefimo alte- 
rum, et calor manferit, et iri his nihil tuifi reieftum 
iit, empyematici fiunt. hipp. D^ Morbis L 

Tls^ocs ru)v oisoov lo ^iuS^u. 

' Finis acutarum febrium XIV. dies. gal. Comment, 
' III, in Prognoft. iiiipp. 

r-j-jjJi^Twy knroc ■^ rerx^rfj l?r/Jj;Xo5-, srsffjs s^^ojuu^fjs v oy^ov ^§X^9 

' r S^su^tjrv ^i V sv^sy.oc,rt]' dvrtj yu§ sg-i rtroc^rij rrjs isvrs^tjs s(ido» 

fxxhs ; (dscopvrrj ^i nvJkiv rj sTrTKxuihxoirtj' ivrrj yoi^ s^i rt- 

'■rJc^rtj /uiv «Vo r^s rtffffoc^sffxoit^txJirns j STtrx, JV x,7tQ rrjs hi- 

-' ^sHocrtjs. 

Septemdierum quartus eft fignificatorius , fecundae 
feptimanae otobus principium, indicatorius vndeci- 
nius; hic enim quartus eft alterius feptimanae. Indi- 
catorius denuo decimus feptimus ; hic enim quartus 
«ft a decimo quarto, feptimus autem ab vndecimo. 
Hipp. Ap/jor. Seft. II. 24. p. 74. T. I. *) 
^3 De hac dierum decretoriorum veritate multi dubitant ; 
Sed minus bene: nam quotidie obferuantur. Magis 
litigant de cauffa , quare alternis diebus et morbi ve- 
hementia increfcit , acremittit, et morbus ipfe decer- 
nit. Variae adduftae cauffue funt, quas iam diiudicare 
non lubet. Nuperrime quidam anonymus ( v. t r e- 
fi o R Y AnfangsgrUnde der Behandl. der Krankheiten, 
Leipz. 1777. p- i-2.j docuit, hanc dierum criticorum 
cauflam quaerendam elfe in febre alternis diebus au- 
ctiori, tuncquc facilius iftis eam iudicari poiTe. Haec 
admodum probabiiiter, et pereleganter. Cj. 



/ 

SECVNDVM TEMPORA MORB<JRVM VARIO. 2 8J* 

mo ifto die, qui criticus princeps eft, exacerbatio- 
neoborta, morbum folutum iri. Sin iftud haui 
fiat, alter quartus, qui o&auus , mouebit vndeci- 
mo die purganda; qui folemnis propterea eft, quod 
fit a quarto feptimus. Quod vndectmus non confi- 
cit, abfoluet princeps alter criticus decimus quar* 
tus-i cum fit fecundi feptenarii vltimus. Quodfi ta- 
men expediri ne tunc quidem falutis negonum po- 
tuit , decimus feptimusj cum fic , connumerato deci- 
rao quarto, quaternanus aliquls, leuioribus tamen 
motibus fubruit atque euertit ea , quae vkefimo pri' 
mo die abfoluuntur. Eft tamen, vel apud ipfum 
HippocRATEM, vel apud eius interpretes, ga- 
LENVM atqueAETiVM, aliquis circa dierum ifto- 
rum numeros difienfus ; fd quod , quamuis fcholafti- 
cum aliquibus videri pofifit, a fcripcionis academi- 
cae natura alienum tamen haud eft ^). Quamuis 

autem 

a^ K^ivovTOif ai 01 «v^srot nroi^rxTot , S/Sd0juoc7oi , iv^sxuruToiy 
tTrrocxBCiifsxoirocTpt ^ siKOTri tc^os rp /tt'^, sx ai r&Tmv rwv oiscny 
rPiKHO^oiiot j etroc refforocouxo^utot ^ etru s^tjxog-»tOt orocv es m* 
ras rss «^td^/u.ss vns^liocXXjj , x^ovifj tjdv ytvsreij j/ xaroerocctf 
ruv frv^sruv. 

ludicantur febres , quarto , feptimo, vndecimo, de- 
cimo feptimo , vigefimo primo die , ex his acutis, funt, 
qui trigefimo, deinde quadragefimo , hinc fexagefirao ; 
Quando iautem hos numeros fuperant, longa iam fit 
conftitutio febrium. icipp. De Diebus ludkat. %. 9. p. 
437. T.I. 

*0t JV 'jTv^eroi x^/vovro^ iv rrjd^iv xvrsTjcriv r,ui^tj(Tty rov u^i. 
^fAOV 5 s^ uv rs TFSffiytvovro^ 01 uvB^gooTtoi^ V{^ si ouv i<jro^vvrocj' 
li re yug ivtjS^srocroi rcov Trvgsrwv ^o/if sni GrifAmcv «^(paXfs-»- 
rm fisfixtvorf^ y rsrugru7oi Truvovroify v Ttgo^sVf ot ei xxhoij- 
^sg-urot v^i int gtj fAetoov ^&yoruroiv ytvofjcsvot rsrx§ru7ot xrei- 
vnatv y 7} 7c§o^sv. ^ yjv ^v 7s§u)r'^ V(po^Qs dvrmv nrus rsXtvr^^ 
ij ai ^svrs^tj is r^v i/^^ofiitjv Trsgiocysroif , J/ ^^ rgtrt} its rfjv iv^s- 
xccnjv , ^° (^i rerugrtj its- rijv rsoff xgsffxuihxurtjv ^ tj oi Tts/uitTij 
eis^ rt]y iTtruyiuihxuTtjy ^ tj <JV Vxrri as r^v axoTtjV. 

Febres iudicantur fecundum numeros, veluti in qui- 
busdam diebus vel euadunt , vel pereunt homines ; be- 

Dignif* 



t%6 PE MOTV CORDIS FT ARTERIARVM 

autem diebus criticis: quaedam habenda fit fides, 
cercoque conftet , iijter- illos , qui febrem vno curfu 

abfol- 

jiigniirimae enim febres et fuper optimis fignis funda- 
tae , quarto die quiefcunt aut ante , peffimae autem 'et 
cum lignis difficillimis faftae, quarto die occidunt,vel 
ante. Et prima periodus lic quidem finitur, altera au- 
tem ad feptenarium excurrit, tertia ad vndecimum, 
quarta ad decimum quartum , quinta ad decimum fe- 
ptimum, fexta ad vigefimum. hipp. PraenotioM, §. 20. 
^ p. 4^4- T*-^*, , . , . . 

XtTOi ruJv i^^s^uv Xva rsXsoos det f{0(/ m^uis i^/ dyu^Zs t^ 
uxiyUvaiS }{^) ffoid^ws ^^^ hffri,um \ T^J ffi^o^ns ^i rvv nhiv 4 
•Ttffffx^effxxidsxocTtj ju.i/u.aroi^ (a.v.\i,T(X. \ Wkvjfflfiv S'i ecvruiv s^iv ff 
hvoiri} ngi/ 11 sy^sxxTt! , 9{o/i/ rxvrvjs i^iv iyyvs y} sTcruxoctoerMni 
f{C/^ TCsfA.Tcri) y fjctra. oi rocvras v\ Tiroc^rv] , i{0^ (uar ixvTijv rgtTff 
S^ aKOfi} l 7} ei sxrt} no^^ccxis fjciv x^ivet , u>'^^oc rus «•X«*fi 
x^iffeis juox^V^o^^ V HS/:/ B^xvocTJc^ets sTCiCpi^et^ « ^i f^vyi.^ ^ TfXrt- 
as^ i^i Tct^cis f VTcor^OTctec^ex yx^ toj ev t^ sxrr} V^i§(^ xgtvoy.t» 
voc voff^yMroc , i\^ 'key^u^cf.j ^oxeiy it Si iic/!/ rtkei/. x^iffts^ OTCtg 
irt fftcocvtov , iv rtj sxrp yivtjrccf , y,sToc xtvivvwSuiv ffvjuycTwy.dcm 
Tftiy }{§(/ x.^^XsTcwy yivtrocf l Ttjs yJv xv sxrtjs rriv Q^vffiv i^ifjclcc 
acl^tj saty,Yiffocro ruv tjiu.s^^v' « qs noTt eis rtjv oyootjv ^juspocv ti 
irtjv ^SitKTtjv siiTcsffoi Xvffts dB^^ou vofftjy.oiros , o/uot^^Toif tcus Trj 
7CV.T0C rijv SKTtjv : 'Exxvtws ^i }{gL/ sv Ty^^JTcus Xvsroif^ ygi^ i^i ni- 
i'us J^i ocyocd^iaSj nTe rsk&uiS , «/5*s.« ti^ «.ffuC^uis i[^ ocfftjyuis* 
fceru^v tis nuis rwv n^uiTuv a^tj/uhwv dyocB^Zv ^oji/ rm y.srK 
Tuvru xuxuv ij T^iffxutSexoiTij yvXf^-oc xuTsQ^xvtj Ttrx^d^otf^ yijm 
ft oyotus uno(ikt]ros kffx rxts xuxecTs ytjTs cyotus TuTs ocyxm 
^oc7s 7ct(^vxv7oi' ati oi TSuvTtj , « /ttf^« a.y^A.^tj yejyjffe^^ocf xot- 
Vts^ K^Qatatjkooi^ocf yscKti^u. yiv sv ro7s npcts j/J* i{cc/ ro7s "koim 
9to7s 9tjymis , vj yiv kv t^itvj tf^ Tsru^rtj v{Cf/ ■nsynrvj ruv 
^ye^wv TC^Q^tjkxvrocf svBvs i^ d^x^s ^ v ^^ rsTix§Ttj Troo^tjkoT 
^fjv sli^oyi;Vy ij ^i s/iSoytj rr,v sv^sxxTtjVy ^ ai svdsxKTtj rtjv recffx' 
fieffxou^sxuTijv^ ^ ^i rtffffu^sffxoct^sxurij rtjv /^', ^ ^i i^' rrjv x» 
O^os ^i rwv oiiuv vofftjyocTuiv tj ta I r/, us ctyt rocvrijv vietpfiu/^ 
Vtf ro voutjyoc^ sxTciTCTwKt twv c^suv. 

Septinms ab initio morbi dies, omnibus diebus plus, 
perfefte feniper et fidelicer, et bene, et (ine periculo, 
et clare , et cum bonis fignis foluit : Septimi fidem de- ' 
cimus quartus imitatur. t^'oxime eft nonus et vndeci- 
mus, huic prope ell decimus feptimus et quintus, poft 

bas 



SECViNDVM TEMPOltA MORBORVM VARIO» fltg? 

abfoluendam perficiunt, dies, quosdam y^v^loc^, prin-' 
ctpest ec dqrlocs , abfolumres ^ quosdam Trf^/rrtis-, 
fttperfluos veluti vacuo.-^que, in quibus negotii nihil 
geracur , et aeger , quoad calorem et fymptomata, 
remiffior iitj qi.K>sdam denique 6s(j)'^Y\rig et e7r;(JjiAyf, 
fignificatoriQsque elle, qui moueant, nihil tamen 
perficianc . fed iid dies criticos fakim praeludant '') ; 
Quamuis etiam duhititum haud fit, pro grauitate 
fua febres mox intra primum , mox intra alterum 

dura- 

has quartus , hinc tertius et vigefimus. Sextus faepe 

iudicat , fed pluritnas crifes laboriofas vel etiam letaies 

afiert, vei certe non perfectas aut fideles: Reuertun- 

tur enim, qui fexto die iudicantur morbi, et foluti eile 

videntur j Etiamfi perfefta crilis, quod rarum, fexto 

die fiat, poft periculofa et diificiiia fymptomata fit. 

5exti ergo naturam nuUus alius imitatur dierum; Si 

autem aliquando in octauum diem vel decimum exci- 

dat foiutio fubitanea morbi , aequiparatur quidem iili, 

quae fexto fit , raro taraen et in liis morbus foluitur, 

nec fideliter, necbene, nec perfefte , ^ed obfcure et 

fme fignis. Inter prius diftos dies bonos, et, qui poft 

hos funt , malos , medius decimus tertius maxime vi- 

detur conftitutus effe, non reprobandus omnino, vti 

mali dies, nec etiam indolem liabens bonorum: Opor- 

tet autem vbique , fi bona futura efl crifis , praeindica- 

ri , maxime vrinis , vel aliis fignis ; tertius ergo , et 

quartus, et quintus dierum, praeindicatur flatim ab 

initio , quartus autem praeindicat feptimum , feptimus 

vndecimum, vndecimus decirautu quartum, deciraus 

quartus decimum fextum , decimus autem fextus .vige- 

limum. Terminus autem acutorum morborum deci- 

mus quartus eft , vt fi quis hunc fapergrediatur mor- 

bus, excidat ex claffe acutorum. aetivs Tetrabibh 

I. 5. Xf. 

b^ 'E^r/^j/Xor ii^ !^eu)p7jr'^ ij/x&^u^ Iv // ri erif/umv (S^KivsTocf ^ri\»' 
TtKov ryji- i(TO/uhi]s x^/ffsus sv irs^^ Tivt rujv Koiyactiov ^^ttf^wi'. 

siGNiFiCATORivs et fpeculatiuus dies, ia 
quo fignum apparet , manifeflans futuram in alio quo- 
dam criticorum dierum crifin. qal. Com^n, U. in 4j^Ijar. 
Hipp. 



^88 I>E MOTV CORDIS ET ARTERIARVM 

durationis fuae feptenarium confici 0» intraque hunc 
terminum vel falute , vel morte , fi tamen mors cri- 
jGs eft ^) , decurrere , mox autem ad vicefimum 
protendi : animus tamen iilorum dierum fignificatio- 
ni feruiliter addicendus haud efl:, £ed, ipfa antiqui- 
tate fic fl:atuente, ad fymptomatum grauitatem 
in dierum difcrimine definiendo refpiciendum plus 
magisque erit. Proinde dies aliquis critkus ille fu- 
turus efl:, quem fubita mutatio in fliatum meiiorem 
confequitur /), nec futurus efl:, etiamfinumerus id 
velit, vel euacuationes id innuant, £1 conuerfio in 
fbelius fimul haud adfuerit s), Denique in omni, 
longusne, an acutus fit, morbo ille dies cricicus efl:, 
intra quem magna contentione magnum aliquod ne- 
gotium geritur , et ad finem feliciter deducitur. Fi- 
dum ifl:ius temporis fignum cordis motus eft, cum 
fignorum concurrentium bonitate magnus et vali- 
dus, quo virtutis vitalis eminentia ^) adeffe indici- 

tur, 

C) KuToivj To /uiu ^' V/w/f as- ^x iiuTe^oi ngoiov, 

PERACVTVSMORBVS cft, qul feptimutn diem 
non excedit. Gal. Comm. III. in Pro^nofi. hipp. 

ffoe/ ^ uvcci^sffO(j. 

FEBPvEs CAVSODEAS definlunt quatuordecim 
dies, aut leuantes, aut occidentes. hipp. Coflc Praen, 

d) Tw rooTT^ rs S^cxvxrii ro t^^ x^iffscos ix iyeidps^OiUsv ovo/u.k. 

Conuerfioni in.mortem crifeos non indimus nomen, 
GAL. De Crifib. 7. p. 43 8. T. VIII. ^ 

e) '0< fA,syig-Gt TTX^oivffjuoi rvv «.x^tjv «.(l^o^i^xffi. ^ 

Maximi paroxyfmi definiunt morbi fummum ftatum. 

GAL. D^ Tot. Murb. Tempor. C. 4. p. 307. 
f ) ToTs ff(po^oors^ot5 Ttx^oivffjuoTs ut x^iaets sirovrotf TiftlTtuv. 

Maximos paroxyfmos crifes fequuntur pierumque, 
A E T I V s Tetrabibl. I. Traft. V. x$-'. 
g") *JE« $vff(po§ix fASToi ri]v x^iffiv TToc^uxoXitB^ei. 

Si triftis fenfio crifm fequitur. aetivs ibid. 

h^ Kcifft,uos ^fAf§9C 9 iy V ret ffvjuTCTCu/uxrK ntivTei ^Ttnlrt^ct ytyvot' 
rty 9[g!f oixiv^vvQS ^c/if ecyoi^v yivotro ^ x^iffis» 

IVDI- 



SECVNDVM TEMPORA MORBORVM VARIO» 289 

tur. Vti enim cordis ventriculi akernis vicibus 
acceptum diajlole fanguinem /yjlo/e proiiciunt; ita a 
proiefto fanguine diduciintur, eodemque in venas 
excurrenter contrahuntur tunicarum fuarum virtute 
arteriae, quod vtrumqiie momentum motus cordis 
et arteriarum, principii vitalisinfluxui refpondet^), 
illudque eft phaenomenon, quod pu/fus dicitur , cu- 
ius menfura atque numerus ad illius interualli, quod 
didu^ae iterumque in fe contra£tae arteriae moti- 

bus 

ivDiCATOT?ivs DiESjin quo fymptomata 
omnia manfuetiora fiant, et periculo carens et bona 
fiat crifis. a e t i v s ib. 

-o yx^ v^yj^kQS ^(pvyuos oiCnt^ v^ o ijQ^o^os r.^hsus xTrufffjs' 
Ir/ yvw^iff/iAK , vj./ /3f/3fiMoy fftjfiimv rs Ttot^nvo^j vj^vt ri]v x^mv 
7ic voavfAocros. 

Expeftata nunc crifi, tangendi funt pulfus ; Ektus 
enim pulfus, vti et fortis,omnis criiios eft indicium, 
et firmum fignum, iam prope adeiTe iudicationem 
morbi. aetivs TetrahibL I. Tr. VI. x^'. 

l) 'E^pvy/U.os ht yJvrjais x^rvj^iwv v^ rijs aoirx rtjv xxp^iuv uorif' 
§iu)hs xoiXfxs. 'E^vy/uos s^i u^rrigim 3i^) t« r^s hx^^ixs- ocg' 
rt]§iw^iis yA^^s ^fiTo^kyj iio/Lf avTokv}. 

Pulfus eft motus arteriarum et arterioii cordis ven- 
triculi. Pulfus eft arteriarum et arteriofae cordis par- 
tis diaftole et fyftole. gal. D^ Dlfferent. Fnlf. IV. 2. 
p. gi.fequ. T. VIII. 

k_) ^(pvy/t^ds sTi ^idi^xiTis i\OjLf (fVTokyj u^zsj^twv noivro^sv , rS ;^<- 
rwvos sjtof.vi^rotyAvn ^^ nwXtv its sxvrov crvvr^sxoy^os vttq i^v^im 
xfjs ^gif ^wrixfjs ^vvx/uscos. 

PuIfUs eft diduftio et contraftio arteriarum per totum, 
tun^ca earum expanfa et iterum in le recurrente, ab ani. 
mali vitalique facultate. gal, L. cit. p. 82. *) 
*} Mira eft veterum de definitione pulfus difceptatio, quae 
h. 1. in vtramque partem pereenfetur. Vnde facile 
colligitur, eos nec fanguinis in orbem iluxum nouiiTe, 
vt muiti exiftimant. G. 

X(J^vy/uds iri ^ioi^oXi] iio/^ ffv^oXfj oe^rfj^ioi^vl (pvcTiz^. 
Puifus eft dilatatio et contraftio arteriarum naturalis, 
AuB. Uefinit, apud gai-. n. 205. p. 255. T.IL 

Hebenjlr, FalaeoL ' T 



S90 DE MOTV CORDIS EX ARTERIARVM 

bus intereft 5 rationes aeflimatur. Et venas qui- 
dem puifare nouimus , quando iuxta immerlionum 
fuarum locos impedimencum adefl:, quaproprer ef- 
fundi fanguis nequeat, vt ab irruente a tergo fan- 
guine eas diitendi oporteat, veluti HippocrvA-' 
Ths*^) iiias. pulfum aemulatas, vidit, et gale- 
N V s "j , dum rois- (pAtlias- de venis praedicari difer- 
te docet, fuffragatur, illumque venarum motum a 
fdbdratis arteriis procurari afTerit. Ec fpafmus ali- 
quis mufculorum aliquando puifum raentitur> quem 
raotum, nullo typo inftru^tum, nec perpetuum , a 
flatuofa plerumque abdominis tenfione intra mufcu- 

los 

^ ffvg-s^\eTX}. 

Qaod duobus iftibus intercedit teiupus , in quo di» 
ducitur arteria iterumque contrahitur. 

ti^iuksiy.y.a. , vj ysru^v avo7v •n^kvyoov j^Vti^/of. 

INTERVALLVM, quac duobus iftibus intercedit 
quies. gal. De Pulfib, ad hitradiicendos ^ c. 4. pag. 2. 
1 . VIII. 

ni) $Xf/3f5- «^ h y.^cTud^oiCti cC^hyyMTdthiS, 

Venae in temporibus pulfum aemulantur. hipp. 

CociL. Praenot. 

^Xsfioov c(pctyf;Ti^u)v 7CuXy,os t%v^os» 

Venarum iugulariura pulfus validus. hipp. Coacae 

Praenot, 

■ U') '£1/ xs^ockukyluis , /M5cX<r otoiv ytTv. Tto^^vs ^s§yuGius yivov' 
Tou (puivovTO^ cr^pv^no-uf ^u.) Qcovet itkovayhuf oii ytuTot tks 
x^oTx^as (^kc-^es- Tto^v.y.is ^/ txs iv T^uxifku^ a^'xyni^us 
T'XJ- sTtiTtok^T^s SyikovoTi ^ovxjusvus iB-fucujue^u cCpvyy.iu tivi Ttu- 
cuTtkviciov Hivtjffiv , i\^ ^Q-nci y^f h to7s xpoTuCpots ht ruv V7t9' 
xstyhuv u^Ttj^iuJv ij r.i.TiTis ylvt^uf 

In doloribus capitis, maxime fi cum niulto calore 
fiunt, apparent pulfantes et veluti aefluantes tcmpo- 
rum venae. Saepe etiam in venis coUi, iugularibus per 
fe plerumque tuuiidis vidimus pulfui alicui fnnilein mo- 
tum, videturque liic , vti et ille venarum in tempori- 
bus motus a fubiaccntibus arteriis fieri. gal. Comm, 
Ul in IIL Lil>r, Prorrb, h i p p. 



SrCVNDVM TEMPORA MORBORVM VARIO. 29I 

los abdominis excitatum, TraAfAcv "") , palpitationemy 
Graeci nominant; at nihil ifta puifum attincnt. Ilia 
tamen cordis ipfius, quae ta£^u ipfoque haud raro 
auditu percipicur, recepta voce, palpitatio ^) ad 
pulfuum doftrinam merito refertur, vti depletio- 
nem cordis impeditam, magnamque alicubi contra 
cor, quaecunqiie ea fit, refiftentiam denotat, et 
fummam in febribus nacurae contentionem et cuoi 
cauiTamorbiiica luftam indicat; veluti etiam aegrori, 
flgno non valde commodo , arteriae magnae ad fpi- 
nam dorfi puifum manifefte faepe intelligunt nume- 
riantque ^^). A quo , quandoquidem perpetuum 
haudefl, fi difcefieris, arteriarum motus, quascun- 

T 2 que 

O) WcikuQs irtv i'7ru§crts ;(^ v^pnfts cu/uaros- ficvu^Hj vtto ^vsv/uu- 
ros yivo.asvo^ , i-A. occx^ ci^st xoctx rivocs ^^ovhs, 

Palpitatio cfl: elatio et fabfidentia corporis mufculofi 
a flatu orta rion femper , fed quandoque. AtiCt. Dcfin» 

GALEN. 

"ZCQvyfuos Iv Tw v^TTO^ov^^Hp ^o§vf!,ov aijyAiva, 

Pulfus in hypochondrio turaultum indicat. Hipp, 

' l^rogiioft. 

IXsfA oit.i.(p%\ov Ttovoi notXyia^sis. 

Circa vmbilicum dolores palpitantes» hipp. Coac, 
Fraenot. 

*0< KOCtCi 7i0l\l}JV TTOi^kjUOl oeiiuo£^ccyiKOt. 

Palpitationes in imo ventre fluxum fanguinis indi" 
cant. Hipp. Frorrh.l. 

^Ot Tccerx xotXifjv 7roi\icoi vTioxpvo^U , uty.o^^uymQi. 

Hypochondrioruni in imo ventre palpitationes , fla- 
xum fanguinis indicant. hipp. Ib. 

p) Y.U§^(VS TtOckyOS. 

Cordis palpitatio. hipp. De Humor, 

K«T« ys r^s- (poj^JiS i{0/Cf rocs dymius syot^yws- tj %oc£diot (pdivS'' 
T«/ yru^^.oju.ivtf. 

Poft timores et poll coliu6lationes vehementer cor 
apparet palpitare. gal. De Dijfereiit. Pulf. IV. 2. p. 
82. T. Viil.^ 

q) Karac ^xxiv xoTV^tocs r^s" fAiy^Kkijs j; ai^Y,rvj xbijffis. 

Secunduui fpinam dorfi magnae arteriae fenllbilis 
motus. GAi.. Comm. I. in Prognoji. hjpp. 



292 DE MOTV CORDIS ET ARTERIARVM 

que explorare manu poflTis, fideles erunt tempo- 
rum in morbis indices, Noftrum illud nunc non eft 
exponere, quibus de cauffis »') per vitam fanam pul- 
fuum rationes faepiffime conuertantur ; lUud tamen 
ad iudiciofam eorum exploratioiiem in morbis ve- 
hementer requiri arbitror, vt quis, nifi halucinari 
velit, fupponat, veiuti quilibet fanguine plenior 
eftO» adviftumO» fexus«), aetatum^), fomni >) 

et 

A cauffis externis mutantur pulfus. GAL. DfProg?/. 

Puij. n. I. p. 258- 

S) *H ^vvufJLts t%vgoi zoty iuvTijv y (^oc^vvtrvj oi vtco nK^^ns rj 
' ^vGTtet^rj 7ruv7ci.7ix<iiv s^et r« o^yotvu. 

Vis vitae , in fe valida , grauatur ab humorum mul- 
titudine; hinc immorigera vbique habet organa. gal. 

De Cauff.Pu/f. 

t) ^trioc Tto^oc oirdy.rx^ r^s c^vyyAs ^yu^trc^, 

IVlulti cibi inordinatos pulfus efficiunt. Gal. Ib.III. 

To y,kys^os tS cd^vyfA^ olvos i§ot(£et. 

Magnitudinem pulfus vinum extoUit. gal. De Pulf, 
ad ImroducendoSy c. 10. p. 7. T.VIII. 

\\) Avopss yvvxtxuv tos ittitcuv /xfiyivoi yro/^u Jf^ cr^oorjon^ov coffocv' 
roos 7rolh.M j yo/^ (^poc^vts^ov oXiy^ y^J oc^xiors^ov Ihxvws t&i/ 
c(^vy/uov sx,i(cri. 

Viri, quam feminae, vt plurimum maiorem multo 
et fortiorem , fimiliter mtrlto et paulio tardiorem et 
notabiliter rariorem pulfum habent galen. D^ Caujf 
Pulf III. 2. p. 203. 

X^ 'O rx vsoysvxs Ttott^U Ttvy.vorotros ^ c t^ ye^ovrof x^utorxTOS. 
/usyig-os ruv dxy.u^ovrouv ffCpvyiuos, 

Recens geniti infantis frequentiffimus , fenis rarifli- 
mus, maximus adolefcentium pulfus. gal. L. cit. c. 
5. p. 206. 

^Kxoc^jj rwv ^Xtxtcuv fct Tts xxroi Cpvfftv cC^vyjUos. 

Vnicuique aetatum aliquis fecundum naturam diuer- 
fus pulfus eil. gal. De Different. Puf I. g. p. 21. 

y) Ot vTTVOt r^fTtaai rxs ff(Sfvyy.3iS. 

Somni mutant pulfus, galen. Df Qauff. Pulf III. 9. 
p. 211. 



SECVKDVM TEMPORA MQRBORVM VARIO. 293 

et pathematum *) rationes variare pulfus, nec mor- 
bis tribui , quod idiofyncrafiae eft, oportere. Exer- 
citio proinde, et veluti ga len vs «) confulit, co- 
gnitione pulfuum, qui fano fuerant, opus eft. Non 
enim raro intelligas, durante vita fana, pulfus inter- 
mittere, et variare, licet nulla ad fenfum adfit ratio, 
quae efiicere poflit, vt cor aequalibus interuallis ' 
fuas haud perficiat fyftolas ; quorum arterias fi intra 
morbum tangas, ob vitae ante aftae ignorantiam 
fummum adefle circuli fanguinis impedimentum in 
homine putares. Similiter arteriarum profundior 
fub carne fitus ^) vel tumor aliquis propinquus 
iudiciuni de pulfibus dubium facerent , nifi ioco ra- 
diaeae, aliae adeflent, quae palpari poflent, arte- 
riae. Vfus etiam docet, magnitudinem pulfuum 
etrefpirationis ceieritatem efle fynchronas, reliquas 

T 3 etiam 

z) ©yyCtS yJv v^J^nXos sg-tv a($}vyy2s , ng:^ {xkyv.s , v^ c(po^os^ 
^a,} rocxys ^ f{^/ tcvxvos ^ ^vjetjs ^i eytK^o^ ^ t^) fi^ec^vs ^ ^a.] 
scy.v^^os , ^cf^ d^ouos. 

Irae elatus eft pulfas , et magnus , et fortis , et ee- 
ler, etfrequens; Triftitiae autem tardus, et debilis, 
et rarus. gal. De Pidf. ad Imroducemlos ^ c. 12. p. 8« 

a} Tov G(^vyy.ov rov yiv f^iov sKocg-it dxoi^ws^ ocv ris 'Ttet^oc^eis /wot- 
3"o< , ;(«/ 0« TCoT^XcLy.is t](^5fc/.f ryjs ol^r^olocs ^ yuXtg-oc yiv vyiocf' 
vovros DcysyTcrtos ^ t^cfif ev vjdvxj^oi. Ttocaris Gd^oo^yis xtvrjffsoos, 

Pulfum vnicuique proprium , exquifite , exercitatus 
aliquis difcere poffit , et oportet faepe arterias tangere 
maxime eius, qui inculpate v.^let, et in quiete ab omni 
vaiido motu. qal.L. cit. c. 9. p. 4, 

b) ^ A.§rvi§iocj rov dvrov r^oTtov GQ^v^&aiv d'^\tjX!x.is rs v^ rfj y.cc^- 
d/x^ ul^ct oU Iv rols ou7v.^y.ois yk^tat TrpoC^avis^s^oVj - oU sv ro7s 
ffic^y.wosfftv oiyvQ^orsoov, 

Arteriae eodem modo pulfant , et relatione ad fe in- 
uicem , et refpeftu cordis ; quae in partibus carne nu- 
dis , manifeftius ; quae autem in carnofis , obfcurius. 
GAL. Ibid. 

c) T<K yo^iv. rwv i.pr',^^i.\^v 3"X//3fToc/, itu^ocTty.riCtm oyxuv. 

Arteriarum partes premuntur a vicinis tumoribus, 
GAL. De Caujf. Pulf. 



2 94 ^E MOTV CORDIS ET ARTERIARVM 

etiam pulfuum conditiones v fi curiofius rem perfpi^ 
cere velis, aliquam mutationem in pulmonum actio- 
ne fecum adferre, qiiod antiquitas bene perfpexit, 
vt HippocRATES vbiquc plus refpirationis exa- 
mini, penes aegrocantes , quam pulfuum conjfidera- 
tioni, dederit^). Rejpiratknis certe magnitudo 
et frequentia vti aeris elaterem fanguini applicat 
quam efficaciflime; ita fimul jn motu cordis augen- 
do haud parum valet, vt propterea inter fy mpto- 
mata critica et falutaria numerandum faepe fit afthma 
febrile, quandoquidem intenfiore pulmonum mota 
magnum celeritati fanguinis momentum accedit, et 
natura illud, quod agendum fufcepitj negocium con- 
iunftis cordis follisque aerei viribus gerat. Veluti 
ergo elatus , frequens ec profundus ac fine impedi- 
mento introdu£tus fpiricus fanitatem facicO ; ita iun- 

ftim 

d_) *T§ciT:^j^ovroij oi ffC^vyfjtoi tcoiroi rov r^( dvcTrvoiocs Xoyov, 

Puiftis ad refpirationis rationes conuertuntur. gal. 
De Dia^ynofi Fulf. 11. 2. p. 129. T. VJIL 

Tomsroif uffocvrcDS kni rous oivrous txirixis uvccfrvotj roTs 

ff(pvy/uo7s. - 

Similiter et ab iisdem caufis refpiratio et pulfus mu- 
tantur. gal. De Vfu Pulf 
e} p A V I, L V S I. cap. 19. De Vociferationis vfu in re 
viedica. 

'Ei' rcus dvuC^dovjjdidiv ^ ,u^v svyJXetx x^^TjToC^miocs x^iv tiv 
ffV<icftix'^otro TT^os vy/eiocv ^ ai rwv (^otovrf^wv ',j\,m dpd^oyyos 
X^^7iju.os, ws" rs rSrov uffKVjrsov' sru) yx^ ■nXei^os «.rig as ro cu* 
f/.oi. xocr dvocTCvorjv tX^co^evoy, oix^s?)i^a rov rs d^uooctix t^/ rriv 
yoikiucv , ii^^ rxs x^y ^oXov ro </w/u.ix Tto^xs dvtvovvet f^ /J/iV>;- 
ffi. ^i07cs§ Iv (KvroiTs TotTV dvocyvwcftct ruv TrXsovoi^ivruv vytuv 
ffoimra^ recs ixxptffets. 1 ois /uiv isv rovursoov ocvoi.yivucKiiai 
fA.x^^.riv i'^f.f Ci iS^uruv , ro7s oi entaxs^soov svretvof.isvois ^toi 
rvi u^r.Xn ytyVoy.ivris cizo(^o^c<s xxy o\ov rov oyrtov , avy.ft,v.t' 
»« , v(f.f ^iuL rlv 'ksTtrvc fj.ov no^^uv nrs^irruyocruv ocvxp(^f/uirru» 
/Uivuv , tKxoifftv ylyvtr^aj aci./ (x.vxitdcXuCiv. 

In declamationibus (Jamtatir caujfa ijiftitutis) acutum 
melos et blanda vox nihil ad (anitatem confert, fed gra- 
uiorum fonorum bombus optimus ; quare hic exercen- 

dus 



SECVNDVM TEMPORA MORBORVM VARIO. 295 

aim cum cordis valente motu intra morbos quosuis, 
inaxime tamen incra febres f\ crifes adiuuat quam 
efficaciflime *). Quod(i etiam a refpirationis confi- 
deratione recelTeris , in pulfuum tamen confidera- 
cione habiturus es, quo vel naturae fuperftes robur, 
vei infirmitatem *) cognofcere poffis. Dum ergo 
cor et arteriae vicilTim fuo robore fe fullinent, ca/or 

T 4 efl^ 

dus eft. Ita enlm plurimus aer in corpus refpiratione 
attraftus, diducit thoracem, et abdomen, et omnes in 
toto corpore poros diiacat et diducit. Propterea inter 
LeEHones infas, abundantium humorum euacuationes 
fmnt. Jllis ergo , qui intenta magis voce legunt , plus 
perfudorem, iiiisautem, qui vocem remiliius inten- 
dunt , per infenfibiiem tranfpirationem in vniuerfo cor- 
poris ambitu , et per attenuationem multarum fuper- 
iluitatmii fcreatu reie6tarum, euacuationem fleri et 
difcufiionem oportet. 

rss (T(pvy/!.iss. 

InFEBRiBvs CAVSODEis, pUis celcriusque, 
et frequentius , aegri refpirant , maximos autem ha- 
bent, et ceierrimos, et frequentiflimos pulfus. gal.. 
De Vfu Pulf. 
gj bJjfjftvoii- Tis uiC^vldios oicovee crsvo^w^g/i/Jv^ rs Sru^uv.os , « sjti 
firois ocTtc&ijiv s§'xi(^vfjs oyxioasvoc oc cQ^vyy.oi yJ] xoiraTtiTtroisv 
as /uty.^oTijra, , rtjv x^/cr/j' sXTtc^eiv. 

Si difficultas reipirandi quaedam veluti anguftato 
thorace, aut fuper his oomibus derepeote elati tumi- 
dique pulfus ad paruitatem haud redeant, crifm fpera- 
re oportet. g a l. ad g l a v c o n. Tberap. I. 

1)_) Ata rtiV rtjs dvrirtyMo?]7S(X)S o^s^tv v-ivXol ^o(.f ysyukoi , i^ 
roix^eis^ y^/ ff^Gf^^ol' ^w ^i rrjv tS Tvxd^eiv yZl^ov h ^^iiaaij tc^o^- 
tio>uot.v ytit^oi ^cf^ rv.7tst'JGi ^ y^ dyv^^oi .^ sf^/ (i^a^as yivovrocf. 

Propter naturae in contrarium nitendi inftinftum, 
alti et magni, et celeres . et fortes, fed propter illam, 
qua pkis patitur, quam facit, expeftationem , parui, 
humiies, debiles et ienti iiunt. gal. De CaujJ. Puf.h 
2. p. i6§. 

Tvs 6vv<y,y.g(t)s ^wyr} v^/ v.^^m^t'/-. 

Virtutis vitalis robur et imbecilUtas. 



t^6 DE MOTV CORDIS ET AHTERIARVM 

eG:; frigiif^ fi vtriusque motus flaccet *)• Magna 
vel pariia humorura refiftentia duritiem et mollitiem 
pulfibus aiFert ^). Circuli libertas ordinem ^), vir- 
tuti^ vicalis praeftaqtia magnitudinem '^*), alterna et 
aequalis cordis et arteriarum fyftole ac diaftole eu- 
rythmiam ") procurant. lllo autem morbi tempo- 
re puifus plus magisque eleuantur, quando non pro- 
cul a primordiis ardentium, poftque intermitten- 
tium frigus, confligendum naturae eft cum materie 
morbi, veluti illa firmiter inhaeret folidis, et varia 
contra cor refiftentia luftatur. Dierum, quos Tr^o- 
K^;Tr/.8<r Graeci appellant, labor, magnus celerque 
pulfus eft. Plethoricis febribus famiiiaris cenfetur 
magnus et fortis , aequalis tamen et ordinem con- 

ftan- 

■ l) T^r sy.^vrx ^g§iuLxffi(x,s sxTcv^uiffis re Ti^j xurcc^^vits; 
Inliti caloris , aeftus et frigus. 

kjy T^s- Tuv d^rt]§iu)v %tTmos G7iKri§ort]s ^Of) y.otXuTtiiTyis. 

Arteriaratn tunic^ durities et mollities. g a l. Libr, 
cit. I. 

1) ^Evrotiix rcov crdpvyywv. 

Legitimus pulfuum ordo. a e t i v s Tetrabibl. Traft. 
6. C.4. 

tix) 2^(pvy/utxii ^vvocy,is i^^co/i/Jyy}. 

Vis pulfatrix valens. gal. Method. Med. XL ~ 
'Ev ro7s x>^rui'iiv rm oi^rtj^iwv rQViw] ^vvocyis xx^^iots t^v^ws 
ixd^Xi^^Ttjs. 

In tunicis arteriarum tonica vis , corde vehementer 
fanguinem exprimente. g al. De Diffh-ent. Pulf.UL 

'Ho6(^iXos (ptjiji ^uiy.tjv Tijs d^rtj^lot,; ^wrixljs avvocuews otlriuv 
etvocf c^o^^ (Ti^vyys , 'AJjjViXfos- ^i rx ^corixx rova rijv i%vv. 

HEROPHiLVS ait, robur animalis in arteria facul- 
' tatis caaflam elTe pulfus fortis : athenaevs autem 
vitalis toni vim. G a l. Libr. cit. 

n) ToJJirov luovov xur'x ^udiv ix^ffiv v,ym vX xxrx r^v xx^^ixv 
>^/ T6CS- (Kortj^Jixs xivijaets , ^icKT^l^oficivuv xxrx kvxXov uvtuv 
«aJ «j- luvrocs avvv.y(ioy,svuiV. 

Ita faltim fecundum naturam fe habent cordis et ar- 
teriarum motus , fi inuicem ac in circuluni diducantur 
iterumque in fe contrahantur. gal. L. cit. IV. 



SECVNDVM TEMPORA MORBORVM VARIO. 2^97 

ftanter feruans ^). Tametfi autem magnitudo et ro- 
bur pulfuum virtus ^^5 laudari tamen, fi dolor 
fimul ad pulfus numerari poteft, nequit; inflamma- 
ti quid fubeft. Pulmones tamen inflammati pul- 
fum propterea, quod ventricuius cordis finifter fan- 
guine tunc parcius repletur, magnum et naturaii 
fere fimilem exhibent ^), nec in eorum, nec in late- 

T 5 rum 

o} "Oruv svcapxoi rs y^) noXioufjt.ot i^ nvnvoi tks s§ets ol 
xxy^vovTfS uiCi, V TCsciirTiioy.uiTt 3^S£M,o7s vesTrXfjguiiiisvoi , ro7s %tta 
itv^srrnciv 9 ff<pvy/uos /u,sytg-os is-i, tiCji/ by.aXos ^ a^ ffd^off^os. 

Si carnofi , et fanguinei , et cralfi fecundum habitus 
aegroti fuerint, aut calentibus fuperfluitatibus repleti, 
his ita febrientibus pulfus maximus eft et aequalis, et 
fortis. QAL.Meth. Med. IX. 

p}" TiQ^o^oos ^^ a(I^vyy.os sert o TtXijrrm If^wVws- rtjv uCp^v» 

Fortis puKus eft valide afficiens taftum. gal. De 

Pulf. ad Introducendos^ c. 8- p. 4- 

'Ev rots 7tv§tro75 xxiv^vvots B^s^f^ots rs ?(«/ Tesotxxlff/v o 

eO^vyjULos yivsroij M,sytTos %txv v dvvci/uis sv^wg'^. 

In febribus periculo vacuis , calidis et tepidis, pul- 
fus fiunt maximi , quando vis vitae valet. g a l. De 
Prognvfi Fiilf, 11. 

To f/JysB-os i^ V c(po^^or^s (r^ ff^vy/ug) i xiv^vvw^ijs, uX- 
X« y^ /usytrov dya.5rov. 

Magnitudo et fortitudopulfus non periculofa, fed 
maximum bonum. gal. Ibid. 

q} ^Xsy fJiQv^ris ^i fxsyoCK-i^s ysvoyJvr.s , v} s§iffV7ts\uTos tj ^XTtog-^fiiU» 
ros-, ouc^uvoft>sd'x rjvv o^vvrt r5 ci^vyfA^ rwv x^rfj^iuiv ^ oruv tk 
ns^isx^vru uvrus Git>M.ura. 3"X//3wc<v dvrus. 

Phlegmone magna fafta, aut eryfipelate, aut abfcef- 
fu, fentimus cum dolore pulfum arteriarum, quando 
quidem tune circumiacentia iilis corpora eas premunt. 
GAL. De Loc. Affea. II. 3. p. 403. T. ViL 

^hvrt] x«3"' suvrriv (pXsyfivovi^ass tiuB^qs TruB^^au (xoTijpiu) 
/tier l^vvvjs a(Qv^et. 

Ipfa in fe ipfa inflammationem paffa arfceria, cum 
dolore pulfat. G a l. Ib. 
X) 'O Twv Tts^iTtvsvfAoviHm e(pvyyJs /uiyus^ j yf^ u.iAv^ooSy ^gif 
f/buKutiQS ofA,QMs T^ ruv-XijBci^yixm. 

Peri. 



298 I>E MOTV CORDIS £T ARTERIARVM 

rum inflammatorio ftatu ad pulfuum rhythmos , vti 
tamen in aliis inflammatis eaenic , dolor percipitur. 
Scirrhus partium duros pulfus , at dolore vacuos, 
fecum adfert. Eft et fpafmis fua pulfus durities ; eft 
etiam inllammaris. Sed, ne quidquam, praeter ma- 
gnam naturae contentionera , fi magnitudo et robur 
iimui adfit, ilii fignificant '). Ominofus magls ille 
eft, cui, cum durus fit, poft aiiquot diaftoks vna 
deficit ^): Poft yiginti enim vel triginta vnain defi- 

dera- 
k Peripneumonicorum pulfus magnus et mollis, lethar- 

gicorum more. gal. De Caujf. Pulf. IV. 12. pag. 227. 

T.VIII. 

^Ovr h <7rfQi7tysvy,oviOf ysvriasrccf novss- ct^vyfAotruidfjs^ xr iv 
9[%£v^lri^i ^ix TVjv ruv fAo^iiJiV (^v/iiv' fi^v yu§ Trvsv/uwv uvoum 
S^fjrGS. 

Nec in peripneumonia fiet dolor pulfatorius , nec m 
pleuritide , ob partium naturam ; nam pulmo fenfu ca- 
ret. (iAi.De Loc Affe^i.ll. 3. p. 404. 
"S3 TpT? G7t\o(.yxy^^^ criti^^sfA,svQis crxCpi^xrx y^ avvf^sg-u,ru GHkijm 
DQi ^'(pvyiuoi yivovrccf. 

Vifceribus fcirrho induratis manifefte et continuo 
duri pulfus fiunt. G a l. De Progno/i Pnlf, L 4. p. 25 1. 
'Ev ro7s ay.lppois oivdovvos stiv >/ rliiv (xortjciwv xivrjais. 

In fcirrhis dolore carens eft arteriarum motus. gal. 
De L<>c> Affta. n. 8. p. 414- 

Tulv aTTOo.uivcDV , tfcwTo To ffw/ux Tijs (X^TV^iocs Cyv^^^^o/ «Jbxaf, 
3(^ hCpiivuJ^oif 

Spaftico morbo correptis ipfum arteriae corpus con- 
trahi et figi videtur. gal. De Piif. ad Introdjicendosy c. 
12. p. 12 T. VJII. ^ ^ 

'A* x«3^' ^Xov ro ^wov ^.nrrj^iau reivofiivoif ffKT^tj^^OTioov i^yoi' 
{erc^. 

In toto animali tenfae arteriae durius agunt. g a l. 
De Pio^m/i PtiJ. IV. 2. p. 2 9g. 
t) ^X^y^ov^i a(pvyjUOS , oTijv #,un-^/wv, ocotyioius ayikifporhus (floct» 
voy.hY}S v^ ad^o^or&fiQS^ i^ (oxvrt^os, t{Cf.) xvxvorf^os' uKy,x- 
^iatjs (l^\sy y.T/riS i'^^ ort }[o/i/ uvwiukXos iiOf.f urocHTos. 

Fhlei^mones pulfus uiallei inftar ferit, arteria durio- 
re vilU , fortior et celerior et frequenrinr increicente 
inflammatione , aliquamio et inacquaiis et confufus. 
GAL. De Pitl/ih, ad Introducendos^ c. 12. p. 8- 



SECVNDVM TEMPORA MOR130RVM VARIO, 299 

derari, parum refert , pulfuumque errores pro par- 
tium affe£tarum nobilitate et maiore ad vitam necef- 
jficace, proque infarftuum obftinatione, in acutis 
inque longis morbis, valde difcrepant; id quod,- 
licet aegros medicosque haud parum offendat, fae- 
pe tamen tempore excufatur, quo euenit. Nam 
et, intermittentium , et continuarum exacerbationes 
cum pulfu anomalo innocenter fiunc, fi bonae notae 
chara£ler alius, moderatus pulfuum lentor, adfit, 
et ea fit morbi aetas, in qua crifis») expe£lacur. So- 
lent enim euacuationes commodae , maxime fudor, 
et fl quid cum ilio erumpit, celeres, duros, inter- 
niittentes *), conuercere, et pefTimos quosuis alios 

pul- 

Anomaiia et menfurae defeftus in pulfibus. G al. ad 
GLAVCONEM Tberap. 1. 
U) ^AvoouofXos Q cQ^vyfAOS sitl ruv TrXei^m y.h yivstcij x^lasuiv^ y^ 
{Afxktiix. STTfi^^v <x,ywvig-izov ri j\^^ 7tt§iKiv^vvevrinov fx.miv. 

Anomalus pulfus in plurimis quidem fit crilibus, et 
maxime fi. contentiofuin quid et anceps habeant. gal. 
De Qrifib. III. 9. P* 441- T. Vlll. 

x) ^C^vyfjios- ^tocXaTtojy , srE^oaC^vh^iC. 

Pulfus intermittens , puifus ambiguus. ga z.,Comm, 
IIL hi Prognoft, nivp. 

'O xoiroi /uioiv 7rXoiy7]v v.vKTos dvcujUoiXos. 

Qui, vno faitim inter piures iclu, irregularis^ eft, 
GAL. DeJPulfibus ad Introducendos,^ c. 6. p. 3. T. VIII. 

*H yJv iv ^iotketTrnrra y.ocy Vvoi aQ^vyixov dvijOfiAO(.7Joi ^ockiXQ^ 
ToirTI Tnoiccxiv sg-iv KvwasiXtwv. 

Intermittens poil iingulum pulfum anomalia, diiH- 
cillima omnium efl anomaliarum. aA.-LY.-N.DeProgmfi 
Fulf. 11.4. p. 261. 

diio(\ei7C(av sg-l cQ^vy^os ^ s(p k xtc stci ovo y^svov y <ci5^ sttt 
rpcis V iiUj srei —Xetss TrXtjyocs- J/ udttjpix sXXeiTpet otxs^oXiiV /tt/«'/j 

7J if^^ avo,: ij J^f TtAein^. 

Intermittens pulfus, in quo non poil duos faltim aut 
tres, fed et plures iCtus, diaftoie vna deficit , vel duae, 
vel plures. /hdtor Defin. apud galenvm n. 228. pag. 
259. T. 11. ^ ^ , * 

"ATeox^^^^ ^§os ^§ot,-xy J^ otv^is ftxtet ^tot.Xei7tm, 

Euane- 



300 DE MOTV CORDIS ET ARTERIARVM 

pulfuum mores >) ad frugem reuoeare. Debilitas 
etiam paruitasque pulfuum, fecundum tempora, 
vel inchoante paroxyfmo *) , vel cedente morbo, 
nihil mali ^fignificat, vti nec celeritas aut frequen- 
tia <»), fi fimui adfit moUities ^). Afphyxia quando- 

que 
Euanefcit breui tempore , et iterum ludifc intermit- 
tens. GAL De Different. Fiiif, 1. 
y^ ' Hv f{gLf nuyju ttcos- f} yXic^^ov rots e^urois- ruv uorriDmv nk-' 
gufft iff^pi^vwyJvoy etrj , x^^XfTrwrscrjjv i^yoc^sroc>f rtjv olyu/u^xXtxv 
i^ y.uKi^^ %rocv Tjroi r)js XK^^txs xvrvs syyvs , >j t^ "^^^S^ 
fiiiv (k1^^ iv xv^/ois yJ^sffiv ^ GQfijvoocis roov s/uC^^KrTovrcav -xyyMV 
ytvsrouf, 

Si denfam quid et vifcidum vltimis arteriarum fini- 
bus incuneatum erit, difficillimam efficit anomaliam, 
et maxime , fi vel prope ad cor, vel , quamuis procul, 
In principibus tamen partibus , incuneatio infarcien- 
tium humorum fit. gal. De CaujJ, Ptilf. 

'H ^ioc rt]v rcvv o^yocvuv xxxwtrtv <xM,.o(u)(yts ruv a(^vy/u,wv, 

Quae propter organorum deprauationem fit mutatio 
pulfuum. GAL. De Frognoft Pnf. \l\. 
Z) Twv noc^oivG (iiwv acrfioikovroiv at yiv r^s tcvxvxs rs i\^ yiK^xSy 
ot ^i Tt^os rirois J\gi} r^s «.yvo^as' svtot ^i f^J r^s clvoi}fit.(!cXits, 
. aai ^^' 01 ffoc/ T«r (^§u^e[s (c(pvyyks l^iriyi^. 

Paroxyfmis inuadentibus quidam frequentes et par- 
uos, alii infuper et debiles, quidam et irregulares; 
Sunt etiam , qui tardos ("pulfus habent). g a l. Ib. 

a) 'Xoi.yys fv l}Jyu) ^f^ovw otug-s^^oyJvyjs r>]s v.^rri^iocs yivoyAvos,. 

~ Celer pulfus , qui paruo tempore didufta frequenter 
arteria fit. g a l. De Puf, ad Imroducendns^ c. g . p. 4. 

HO^vyyos nvy.vos orccv /3j)«%vy r^r riavxtocs ^f&voi- , u^Qi.toi 
& orxv iTo7\.vs. " 

PVLSVS FREQVENS, quaudo brctie quietis tem- 
pus ; R A R V s autem , quando midtum. g a l. Ib. 

hj 'O xvyctrw^ijs Kvayiv fv^axvvrxf rovg ygr^iov ysrsx.^T(xv , 
^vtxec yx^ov x^t^^tyov Id^tLr» •p:^oaY]'ko'i. 

FLvcTvosvs vim indicat moderatum tonum ha- 
bentem, vnde maxime fudorem criticumpraedicit. g al, 
De Progiiofi Pulf. II. 9. p. 270. 

To y*\'X'.'.hv o^yocvov hoiyu)s ixrexvcyivov nuvrtj foi.^sms Stw 
rklk.erxf., ro ^i <rx>.ri§ov xx xvsv ytyvXv)s ^Us. 

Molie organon commode extendendum , faciie didu- 
citur; durum autem non fmemagna vi. q aj.. De Caujf. 
Puf 1. 



SECVNDVM TEMPORA MORBORVM VARIO. 301 

que mala 0- At cum inaequalitate debilis, formi- 
cans '^), myurus r vermicularis f) , dicrotus, pal- 
pitans et tremebundus <?) , peffima quaeuis porten- 
dunt. 

C_) ' PiG(^VKrov "ksyoiu-sv rovxroo ^txxei/utvov ctvB^^UTTov ^ ws- /uijS^siutuv 
i-nonlmetv alvi/jSiV h fXT/j&tvi f^sget rS ctujui/.roi cl^r.jo/cts- /uti^f 
fAtois. 

Pulfu orbatum dicimus ita conftitutum hominem, vt 
nullus infenfumcadat motus invlla corporis parte arte- 
riae vliius. gal. De Pulfuum Dijferent. IV. 

dj) }^VpfA,f}Xi^UiV S^i JUtXpOS , XSVOS , TTVXVOS y U/UV^^O^^ TtOCVZUV STtl 

ro s^arov «ctrijy/usvos , ciovd /uv^/ur/xos frsciTrurxvros. 

FORMiCANS pvLsvs,eft paruus , Vcicuus, fre-. 
quens , debilis , omnibus his ad extremum duftis , ve- 
luti formicae ambulantis. AuSL Defin. apud galenvm, 
n. 233. p. 259. T.ll. 

e) Mi/'.soos- , oruv xuroi, rw. n^uDrof. yA§9} r"^^ unrvj^ius ar(pvy,nos 
__ (j(poaoorspos j iv ai rots VTCoxocru) /Uix^ors^os-, 

M Y v R V s, quando ad fuperiores arteriae partes pul- 
fus valentior, in infra fitis autem minor eft. gal. De 
Prognaji Fulf. IL 10. p. 271. 

f^ 'O (TxujXfixl^m ng:/ %w^o<V Ttv^^rlav O^uivsrcif ^ yivoiusvos s7rt xs-' 
vuiffsctiv Xixv^jotiSf ui/uo^^juyioi4s rs ii^ ^iuj^oicus , ^(^/ %oXf/?c!t<r, 
^Ofi/ xud^x^asaiv t^v^uTs , s/usrots rs c(^o^^o7s ^^ a^ots 'TtuiuTtoX^ 
T^ots , }f^/ fTxrx/ujjviwv d/uirfjots xuru^^yi^siiv. 

V E R M I V M inftar r e p e n s etiam fme febribus ap. 
paret, faftus ab euacuationibus frequentibus, fanguinis 
profluuiis, et alui fluoribus, et choleris, et fortibus 
purgcitionibus , vomitibus vehementibus , vrinis copio- 
lis, et menhum immodicis profluuiis. gax.. Ib. c. ij. 
p. 271. 

g) "^Q^vyiuos ^lxfioros , xKovw^^s , •TrotX^cJJV^ 3 r^o/uu^s. 

pvLSvs Bis saliens, coutraftus , palpitans, 
tremens. gal. De Different. Fulf. IV. paffim. 



nAAAIO- 



302 ^ S^ (^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XIII. 

DE FLVXV INTESTINORVM 

CRITICO. 

\/i iterles morbi^motibus natiirae criticis excitata, 
-*-*-«- conueniemibus ^»), vci vel humorum textura 
fert, velloci alFefti propinquitas id poftuiat, orga- 
nis vel deponicur interea , vei expeliicur ^). Cum 
autem vitio baud careant illae conuaiefcendi ratio- 
nes', quae nouo morbo, per ri7rcV^o-;v ind'j£lo, ce- 
lebrantur, fatiusque femper fit, (1 optio dacur, fe- 
cedere de corpore res nocentes, quam quiefcere et 
relinqui; proinde praedancius efle illud naturae 
opus videbitur, quo morbi euacuando fanantur. 
Secundariumfortenegotium eft, quod, translatio- 

ne 

a) ''A ^ei liyav , TxirTi Jcyav ox^ kv /uxki^x ^sTryj j/ (pCffis , dix 
irojv cv/ui^eooyTuv •^(jopiitiv, .<■ 

Quae ducere oportet , ducenda funt quorfum natu- 
ra inaxime vergit, per conuenientes iocos. hippqcr. 
Aphor. Sed:. I. 21. p. 71. T. L 

Explicat GALENvs in Commentarlo ad hunc lo- 

CUm p. 5 8- T . VI. Sv,u(^s^oyrx ^^ i^i %wf/o« xsvcoctatv 
ivrt^x re vtc) yu^vj^ , i[^) Kv^i^ , KSH M^^S^t H^) (rvy.nuv ro 
ii^ux^ i^J TT^QS rxroii jc< (V vTrf^ooa/rs t{0^ ^(V!^. 

Conucnientes autem loci euacuationibus funtintefti- 
na , et venter , et vefica , et vterus , et vniuerfli cutis, 
et fuper his palatum , et nares. 

b^ ITo^aVfs- dTTog-dffets Vv^ofiey ^ yjjvcv ruv xur ci.no^iffiV., u/^(k 
xccTri rwv exy.oi&ecov, 

Saepe leceffLis humorum inuenimus, non tantum per 
depofitionem, fed etiam per euacuationes. g a l. Co?fim, 
III. in Epd. H I P P. Vl. 

/ 



DE FLVXV INTESTINORVM CRITICO. 303 

ne mali ad partes fa£la, geritur. Oportet ergo de 
euacuatlonthus^ jalutis caujfafufceptis-, primo loco 
exponi. Harum veiuti oninium, hinc fingularum, 
virtutes funt , rc fpontaneum ^, fufficientia '^) tem- 
poris opportunitas ^) , ad locum excretorium apti- 
tudo ^) , et, fi fieri poffit, facilitas ^). Quo autem 
patentioribus viis humores fecedunt noxii , eo plus 
aeger proficit. Hinc maximi faepe morbi, acuti 
aeque ac longi, fluxibus ad canaiem aiimentorum 
redeuntibus, iudicantur eo conuenientius , quo 
certius primarum viarum vel vifcerum Iiis refpon- 
dentium noxae excretionibus , proxime ad mali 
fontem inditutis, in ipils haud raro natalibos oppri- 
muntur. Haec etiam efl: ratio , propter quam fa- 
lubres inteflinorum iluxus inter reliquos prinii no- 

minan- 

C) Mr.yi^iSi? i^vrouuTij. 

Spontanea euacuatio. gal. Comment. IL in Progti. 

HIPP. 

■ Oti ^'«v T^rwv KVTOiituT^cref , "kiet ro y6(Tif/ux, 

Quidquid horum rpontaneum fuerit , morbum foluit. 
G AL. Ccmm, IV. in hipp. De ViEi.Acut. 

^KvTOiUocToe. aitpfXssi. 

Spontanea fuiFiciunt. nivp.De Humor, 
d) H^v ro TToXv ryi (^vffet TtQXnyuav^ 

Omne nimium naturae inimicum. hippocr. Se6b. 2. 
Aph. 3. 

flacvrci r^ /usT^/a /u,^.2\ov yivofj.zva. xotHK. 

Quaecunque plus , quam raodulus fert, fiunt, mala. 
HiPP- Seft. II. Aph. 3. p. 72. 

€_) '^Hv iv r.oup^ Tt ysvoiTQ , (isXrtg^oVt 

Si quid in tempore fiat, optimum. hipp. 

Ciu oei. 

Quae abfcedunt, non multltudine aeftimentur, fed fl 
fecedant, quae oportet. hipp. De Humor. 

g3 '^'Orav JV Tijt.vr6i UijvviiovTKj ^ yyi^ dvr^ j; G^vffis SKxijOt uQ^iet^ 
uvuyy.us sv^fjxsv ytriv i) (^vais uOjy.m [itx^auu, uipiricnv. 

Dum ifta indicantur, nec ipfa natura fponte dimittit, 
neceffitates inuentae funt , quibus natura haud violenter 
ada^a dimittat. hipp. De Ane, 



304 DE FLVXV INTESTINORVM CRITICO. 

minandi efTe vifi mihi fuerint, quorum prior vomi- 
tus, veluti ad vicam fanam et morbos auertendos 
haud parum confert ^'), ita in morborum etiam 
variorum decurfu feliciter euenire folet. lili au- 
tem prae reliquis morbi efFufione humorum, ex 
ventriculo per os fa^a, re6le breuique negotio fol- 
uuntur, quorum cauiTae intra primas vias, quo ti- 
tuio crgana chylopoeitica infignimus , fedent , fiue 
ab introduftis , fiue a fponte nafcentibus rebus no- 
xiisfolicitetur ventriculus, fiue, qui vomendi funt, 
humores ex toto homine per villos intimae tunicae 
ad cauum deferantur, fiue ex cognatis vifceribus per 
tubos communicantes adducancur, aut ex ofculis 
vaforum fanguiferorum ad caua hiantium, quod fa- 

lutare 

h) Toifft GyAy.^aifTi y^ ysoyovo^ai Tcoa^ioici s/u.troi. 

Pamulis et recens natis infantibus, vomitus. hipp. 
Aphor. Seft. III. 24. p. 81. 

Il^os ris Gvy^oJivovrus i/usras ro7s nXoi^oii^hois , rots /uiv 
fffccarois yiyvoMsvois^ isrs ^ci&iov ^ art x,^r]criM.ov uvriroLaas^ouj' 
9toair'x yoio ws sni ro ttdXv siwB^sv uC^sXciv. Ao ai juiroc rov 
tyArov yJi 7tolk.ec ytj^i roc rvxovroi (l^uyuru 7r^c(T(j(isosSroc^^ stci 
jrX«w ^c ^§ovov Tc^keiovuiv ysvoyJvtov syJruv rjj V7to^o\ri rDo(prt,s 
cQ^o^o^rsfjOc, XfJ/s^fo^. ^^^ ^^ KSf-/ fi^^^^^^ wr# tjK/g-u di rrjv ^cl- 
"Kucciuv s{as eis rov s^tfryov sX3-p riis sv ru ttXo/w ^'lur^ijivi^., t^ ro7s 
v^uffi ^V Tt^oci^^etv , iTtujs yri ^oXs^ix. ytjre ^vauhj yvjrs uXvxx 

Contra vomitus, qui nauigantibns eueniunt, et pri- 
tna vice contingunt, nec facile nec vtiJe quidquam 
opponi;omnibus enim modis vt plurimum folent prod- 
€fl*e. Oportet autem poft vomitum , non multos, nec 
fortuito oblatos cibos apponi. Longiore autem tem- 
pore, plurimis vomitibus faftis, fubtraftione ciborum 
pertinaciore vtendum. Oportet autem frequenter pro- 
fpicere in mare , donec ad conluetudinem vitae nauti- 
cae perueniat, et aquis animus aduerteudus, ne vel 
putridae fint , vel graueolentes, vel falfae. p a v i- l v s 
Libr, I. vr. 



D'E FLVXV INTEStlNORVM CRITICO. 305 

lutare aliquando eft , materia vomenda proueniac '). 
Paullo quidem laboriofius hepatis dudus, qui bilem 
vtramque duodeno tradunc , emunguntur vomitu, 
cum commodi-or omnino ik fellis, quod '/cotVw pur- 
gatur, deie£iio'*); Eft tamen in i!lo mufculorum 
imi ventris et diaphragmatis conatu, in quo vomi» 
tus rationes prae reliquis confiftunt, fingulare aii- 
quod , quod hepatis canales felleos compellere va- 
let momencum '). Propterea in morbis omnibus, 
' ' (funt 

i) Ta l/uxfisvoc iXK^iveTOLj TtoT^ tih to^ TrXffw rs y^ f-^ai^vvovroi rifv 
y.oiXiocv , uiTTtsp iviors ro nXri^os r>js T^o^pT^s , ors ^i wV (KViuvroc 

'■ rsy^/ ^xKvovreij xccSruTrsp "orxv oito^ffs h Hviaouihs IjTtixfoc ^^ 
^pi/u&x itotroi rtfv ocns^mv ?/ n^oasvfx^^^^ ysvtjrccf r^oQ^ri. T-st* • 

,. . tS yhiss hi i{ff) rK %oXw(^;/- ?'^/ <^\sy y,ocTU)^t] K9^ oj^oj^Jj TTf^ 

_ ; fcrrotiiuxrx rx r ocvroB^i ysvvj^ycsvoc v^j ocu ffv^^etv 7zs(pvxsv ets 
dvTifV ii^oXa rS ^um rljs- iisocs : K«/ xvto ys ro kI^cc ro «f rtjv 

■ ' fiOiXiuy sxx^^^^ i/uav scvrov c^vocyxocCei» 

! Vomenda expnrgantar , aliqaando vti fuperflua et 
grauantia ventriculum, veiuti quandoque multitudinem 
Giborum, aiiquando vti affligentia et mordentia, ve- 
luti quando acidus et nidorofus, aut amarus, aut 
acris, tempore apepfiae, oblatus fuerit cibus. Huius 
^eneris etiam funt biliofae, et phlegmaticae , et fero- 

*' fae; fupei-fluitates , tum quae ibidem nafcuntur , tum, 
quae in eundem f'ventriculum) confluere folent ex to- 

■.; tius animalis habitu. Et ipfe etiam fanguisin yentri- 
culum effufus eundem ad vemendum adigit. gal. De 

- Stmpt.. Cauff-.m. 2. p. 87. T. VIL 

,h).lXuv xa!3-''^;r«^ "KvTTiivrccv sHxsvzSi-oij ^i^j/vfoi^Twv imri^ao(j /o" 
non) Kuroc ri]v ync^-s^cc i^^ Txvnjs (^tT^jS , (iskrio^v ?/ K^^rw j rr]s 
01 iiustcov. ' ■' ;. 

Eorum, quae hepar affligtint, et vacuatione indi- 

gent , deftinationes verfus ventricuium , fed hac ipfa, 

-k.quae vomitu iit, melior ea,..q»ae deorfum, gal. Cofnm^ 

■ I.iniii-p-piMjor. . '; '; 

\j ^-Ey.}isv%i^(xj.. ,uiv.^7]7iiii ■X:pt] r% r]7ta.ros %&ov uB^^m^sroa- xstr civro 

rx rs Ttiy.^oxp^^ %^^* 'C?'/ ^*^" *^ "^^^ Q^^ksy y.Qvrjs' tyjxj^m ; T5- 

:r.o i$i :^K ocv\yJvoiror x^^^^ r^ ^ioc^^TtTs^otf "^iv roc xurcc. ro 

tlTtkocyxyov uyynoc^ rov ^i ds r.ijv viii-t-v xstd^rjf^ovroc .Ttsfoy^iicvu- 

co/oc^<2ro(^-i> ■'" ■ ,. , . .;: ' 

HdenJlr.Pak^o/. - .dUumT: Euacua- 



506 PE FLVXV INTESTiNORVM CRITICO* 

(Xunt autem plurimi) ab immorigera bile ^") ortis,; 
tum maxime in i£lero, fel flauum, viride, ni-, 
grum,ore reiici opportunum eft et valde falubre "). 
Licetenim et illud profpere eueniat, fi bilis vtra- 
que , impediraentum introitus ad ieiunum fuperare. 
haudvalens, venis hepaticis abforpta, cordi data et 
circumdufta, cutempingit, quam excretionem,nifi, 
inorbumipfum, fymptomata certe grauiora morbi 
foluentem , criticam refte appellaujt g a l e n vs ^) ; 
fatius tamen, conuenientius femper ac optabilius 
eft, hepatis faecem, vomitibus obortis, ante, quani 
fanguinera fubeat, in limine toUi, morbumque iix 
ipfis natalibus fuffocari. Similiter febrium, a bile 
aliaque primarum viarum illuuie accenfarum, con- 
tinuaene , an intermittentes fuerint, acidis, amaris, 

vifci- 

Euacuari nempe oportet, quidquid intra hepar colli- 
gitur et biliofi humoris, et corruptorum ex aliqua in- 
flammatione fuccorum. Hoc autem fieri nequit, nifi 
vafa ipiius vifceris euacuentur, et, qui ad ieiunum du- 
cit, canalis aperiatur. gai*. Method,Med, XIII. 14. p. 
3o6.T.^X. 

Collefta in ventriculo bilis. gal. Comm. in hipp* 
De Vm, Acut, ' : 

yiyo/uivif i\^ nxixKiroc, ,x.vrffs xurd ro ^o/ucc. 

Rolio ab acribus faccis, fiue intra inteftina, liue 

ventriculuni fafta, maxime autem in eius oriiicio. gal. 

• Comm, 11. in H i p p. De Vict. Acut. 

Ti) ^KTCiyevuyJvit x°^^^^^ s/usrx , itx^Bix^yif^^ cwi^tj necvruv 

«noc^S^uyTjvxt rHuv ox^V^^v. ^vioi oi ^ru ^ccB^oyruy ^/^ecrxv 

{fxToe , xocf rtve7 "oy.otu. 'KfKffn "xyku. 

Superueniente vomitu biliofo, ftatim contigit omni- 
t)us liberari noxis. Quidam, qui ita jatiebantur, vo- 
mebant fufca, quidam fimiiia prafii fucco. gal. DfLocs, 
^/fa VL 6. p. 493.T.VH. 

CJ XoX^y «Xfoes' Kvoix^crts ecs^ ro Si^fjc» yevo/uiytf x^trtxus ufffre^ 
A/!S^« rivti ruJv '(KTrotyxtf/u/uiirm. 

Bilis flauae efFufio in cutem fafta critice, vti alia^ 
quae^illuc feceduntLGAL. De Loc.Affe^Lyi.-i, p. 4^7, 



BE rLVXV INTESTINORV*M CHlTICO. 307 

vlfcidis, indigeftis i*), aliquando etiam purulentis?) 
vomitu reieftis, mitefcunt, hecraro, finQ vlla alia 
eua(iuatione critica , folo foluuntur vomitu. Ineft 
adeoque vomitui fingularis , fuccos varios acres, fo- 
lidisruinam intendentes, et veluti venenofos ''), 
anteaquam ad fanguinem progrediantur, proiicien- 
di efficacia ; Hine nulla adeft ratio , quapropter ille 
inter motus criticos ftare h-aud poflit. Infunt enim 
illi omnia, quae crifm faciunt , motus ipfe, ab hu- 
moris rebeilis textura et acredine excitatusO, fpon- 

U 2 taneum, 

* .A y3^€u.(Jiyjo^ cviy.et(ip jm '7t^oQtj'kiiVTiiiv ••GndtCfiov ^ oh ^ sTetysvofA.svti 
yoXui^as ificirn^ itat.j^otyj^Yi f/,ot evyi/in fnxvruv oiTrot^oiy^^voif rw9 
ox^V^f^v. — Tivis ^ vjro TfXriB^as s^sc/uccrcov f*ox^>f^uv 0»ovm 
yo /jttyot , ftxfctidets iytvovro, /W^Xf < rs rx ^Xt(ioyrix, ro fOfiix rijs 
xoiXtus siejusffoif TTocvrx. 

■ ' Quosdam in febribus vidimus conuulfos rubitb, nullo 
praecedente figno, quod fpafmum praediceret, qiiibus 
laperueniente biliofo vomitu, ftatim ab omni noxa 
liberari contigit. Qiiidam a copia ciborum. indigefto- 
. rum grauati , foporofi fafti funt , donec ea , quae os 
ventriculi premebant, vomuiirent omnia. gal, L, cit. 
V. 6.p. 493. 

q^ ^Etti (pv/uxros etsoi Jtjisus ixXvCtSy fy.sros. 

Ab abfcelTu intus rupto exfolutio, vomitns. h-ipp, 
Aphor. Seft.VII. S-p. loi. 
r^ *0/ sv rw cuy*rt xvysi ets (^oc^y^Bctcbidsocff ^oionjrxs ikrtT^»^ 

Succi in corpore in venenofas qualitates conueitun- 
tur. GAL. De Eucbjm. et Cucoch. c. i. p. 419. T. VI. 

S} Koc/ oTci /uiv oivTtjrss K§oci^ocvtotj $§ty.«od n y^/ tu^sss, cTccf 
Xvcaoif v^ ^nitss CTtXv.yxyuiy .^ t^^ 3-u^f]xos , y^ -^«.^o^it}* i 

."! 'sTKvcro/ TaTsa vrporsgov ^ nfiv oonoKoc3Ǥ3rj rir a;^} iiocrKi-o^s^rjj, 
^of^ y.tx^'^ ro7ctv Kyk>.Qiciy. . . T .' U 

. Quibus acidae cruditates accumulantur, et acres, ..et 

*' virulentae, quales anxietates et morficationes intelli- 

norum et thoracis^ et defperatio, non quies "ab hls efi: 

• prius , quam expurgata et reftaurata , et mixta cum 

• aliis fuerint, hij»?. Ds Fffteri Medicina^ S- 34' paSv34- 
T. L 



JOg D^JPLY.J^V INXp^STlNORVM CRITICO. 

^neum , coaio , tempus, morbi folutio 9 vel cer- 
te euphoria, maxime 11 adfit facilitas «) et humoris, 
qaem hac via purgari oportec, conuenientia. Plu- 
dmum tamen faepe obeft, quo minus crinci effe 
vpmicus poffint, quin imo peffimi fympcomatis iudo- 
l^m habent haud pauci, dum refradarii funt et fue* 
riles *), magnas anxietates ^) , fitira, fudores fri-, 
gidps *), fecum adferuni^ nec vomenda , fangui-r 

■^% nemj 

^V^i- ■p.tkrui^ yivoiusvoiGiv ^ l]v ^uiv ^ oix i^er TCccS^oc^i^s^oif ^ y.u.^oM§mroej, 

^v/if,(^£^ci rs ii^ evC^oam (^s^nffiV rjv <jV ^j), rxvcivriov. ^„ , 

^t- - . In perturbationibus alui et vomikibus fponte *fa£&s, 
»>;. ii, quae oportet purgari , pargentury conducit, et be- 
V , ne fe abinde habent aegroti; Sifninus, contrarium. 
. ■ mpp. Aph. Seft. 1. 2. p. 68. 

■'Avro^u<K.TU)? yivOjU.svot sy.srot n^tiTfoos Tf.oyu». 

^^ Sponte fafti ypinitus ad iegem crife^sj gal. Com- 

m^i^ix ■-'''■■■■ ' ■ ' ■ .', ;■ .',. : 

r/:ir)-''fiy*t*«'«> ^^ dXwr-orUTos-^ (p^iiy/u.oiros- ifg^' %o!Xj(ff ffV/u./u,efityjfsvoi' 

\:> e:;ryQmitus facillimus, qui phlegmate et bile mifceturr 
.j. j l^.-autem nimium^vomatur. dbid. 

Paruae vomitiones biliofae non bonae. hipp. Qoac, 

Aiixii, non fequente vomitu, malum. iiipp. Coac, 
Praenot. jp zitor. 

Ey.sroi uTw^sss.- 0.:^'. J' 
Vomitus ,cum apxiet^t&t H I P P. P/^p^r^^ 

.^ . :^r •'■Ej^so'iU,rjcroi uK^',jrx '^.uawdsu 7rov)]C(x. ' ' '- 

J^f ^ > Vomitioaes male mi;>^tae cum anxietatibus, malae. 

HIPP. Prneciid. I. 62. . :. .. ,. 

i[cci 01 vituvsfA.sovr(s di^^u^dsss' sy raroKTt xetxov. 

'In omni purgatione abundunte jefrigx-rium cum fu- 
doribus cxitiale , et qui vomiturienteS; ijticulori : in his 
malum. hiIpp. Coac. Fraen. 568. 



inem ^»), ft^rcbm^^"didufit/ coritiHm 
gri''), coloribus variantes 0> fo eti di /), rnorbis*- 
que fua natura dubiis , ab affli£lis neruis fuperue- 

U 3 niuri£ 

iw Tcv^sro) ^ xakoV, ._:i3 

Qui fanguinem vomunt, fi fme febre, falutare; Si 
cum febre, malum. uivv. Apbor.Se6i.\li. ...' 

Es^i d^ boivv.aty.os o i^vB^^os- s/wAros^ M^ y.vXi^a « yWfrw 
o.voiyv.Yis sy.soiTo iTtui^vva. ' " ' ■ 

Ell autem ietalis ruber vomitus , et maxime ii cum 
conatu vomatur dolorofo. hipp. Coac.Fracmt, 

. bj) 'Ett/ eyXjS I^uf70i- kkkov. 

Ab ileo vomitus, malum. hippocr. Aphor,Se&u 
VIL lo. 

'E/XfftJdf^y^V %'fASTOS H'j(.XOV. 

Ileo correptis vomitus, malum. Jiivv. Coac.Frmnnt, 

Q) K«/ sysroi ysroi, TtOfiiiKius xaxov , «XXair r'! i^gc/ iyyvs oilL.fi- 
Xwv tovTm, 

Vomitus cum colorum varietate malum , praeterea 
ii prope fmt ad fe inuicem. mpjp. Praedi&.l. 6j. . 
dj To iyJvyevov TH^xtroa^ss ^ ri yr? Xojv , ^ y.k'k'xv voyCCciv '%^ri 

KOViJ^OV etVCLJ. 

Vomitu reieflum , pralinum et plumbeum , et ni- 
grum aeftimanduin maium effe. hi.pp. Pro^w. 

diio&oi,(Hv Ix. vxfxtjyoirm ciifcuv t; fx rco^kvy^qovmv rj sr. r^w- 
fjCKTbiv tj oi^cos TTWs XsTrrvvojusvcis %oXj; fiiiXonvoi ij okoTqv uia» 

/LisXocV fTCsX^TJ , TTJ V<rS§0il7J dTVQB^ViJCX.iiffC, 

Quibus ob morbos acutos aut diuturnos, aut vtjlne- 
ra , aut alio modo extenuatis, nigra biiis aut qualis- 
cunque fanguis niger fuperuenit , pollridie moriuntitr. 
-Hipp. ^i/;/». Seft. IV. 23. p. 84.T. 1. 

e) T«%zroy JV bix,vu.Tov ff>]y,aivei TtfXios 7^^ nuyM^tjs (VmrosJ, 

Celerrimam mortem defignat liuidus et foetidus vo^ 
mitus. Hipp. Coac. Praen. 

'E^ Tcocvroi, Tx, ^^ii/uKTx 9 ecvB^^oiTtos iyhi^ Hci.gr oc oXfbgiov 
7&ro yivsra^. 

Si omnes colores vomat homo, valde letale hoc. 
H I P P. Prngvoft. 

i) TluffOCf fii ai V7tO(XU7tPO-l V^j ^VffwhsS Off/UOij , XOCHOif STtl 7t^.(jl 

To7<jiV i/uso/UfvoiiXiV. 

Omnes fubputridi et foetidi odores mali in ommbus 
vcmitu eieftis. hipp. Praenot. %^, 



310 OE TLVXV INTESTINORVU CHITICO. 

iiiunt O- Non minus commoda primis viis expurr 
gandis '0 ^^^ aluina proluuies , et alternas haud raro 
cum vomitu cripco vices gerit *) , ilio tamen mitior 
optabiliorque. Quare eciam hepatis faeces bilio- 
fae verfus inteftina, fua nacura diriguntur *), et a me- 
dicis iliuc deducuntur 0« At non vna etiam efi: ra- 
tio, propter quam aluinae deieftiones remotioribus 
partibus falutares et proficuae efle poffint, quando- 
quidem faepiffiriie euenic, vt turbidi humores, cir- 
culi lege ex nobiiioribus vifceribus abrepti , tum 
aliis coiatoriis, tura tunicae inteftinorum villofae, 
falutis caufla applicentur et euacuentur ^^*). Ita va- 
riorum niorborum , in ferofa colluuie confiftentium, 
naturae aptum eft, fluxu aluino propter viliofae tu- 

nicae 
^, 

Poft viiinus vomitus fuperueniens , malus , et maxi' 
me in capitis vulneribus. hip p.Cortc. Fraenot. 507. 

TlX) T« h T««- Tt^wrcits (^Xt^i frg^imojuxrx v^i]7.oirocis sHxoiBfiU- 
^^vrMf. 

In primis venis fuperfluitates , aiuo expurgantur, 
GAL. Conflit.Med. 
l) ^no ^ix^^oius fx^l^^^V f^oix^vi j f^^o r«.vroy.o(.rH. s/u-eros fKiye* 
vo/uivos y Xvet r^v ^iuj^oiuv. 

A diarrhoea magna correpto , fponte vomitus fUper- 
ueniens foluit diarrhoeam. hipp. Aph. Sed. VI. 15. 

k) Ka3"' if^x^ o^vvu^KTi ftvuhu nuroi x.oiXiijv 7r§o'^ovTOif. 

luxta hepar dolentibus puri fimilia per aluum pro- 
cedunt. hipp. Coac, Fraenot. 
!_) T« tv Tots etfxots rS rjfruros ft^os ivrf^ot ^^or^f^ojusv» 

Quae in fima hepatis parte funt, ad inteftina duca- 
mus. GAL. Conftlt. Med. 
fn} b^iu^iftfts exetvotf oTxv yjvuoi rivts ivox^^vrts TP^oTtpov sTtpu 
/uoffiujy xuTuXirrovTts iy.avo «f trt^ov y.srxi-wcrtv, Kno^uHis xu^ 
ix^OTjv tt iKy.^iviv. 

IUae difpofitiones , quando fucci quidam tumultuan- 
tes in alia parte, illam defercntes in aliam migrant. 
Abfceflus, fecui.dum fluxum aut euatuationem. gai^ 
Qommr. 111. in Libr. VI. Ei>id. 



t)E TLVXV INTESTINORVM CRITICO. 3 II 

nicae indolem fanari pofle, et experientia rationi 
fubfcribit "). Eft enim feroforum humorum omni- 
um quaedam ad inteftina veluti dellinatio, ex legi- 
bus circuli fluens, qua totius hominis faburra <>) ad 
canalem ahmentofum eo faciiius ablegatur felicius- 
que purgatur , quo maior eft tubuiorum halantium 
per internam inteftinorum fuperficiem frequentia. 
Fauet proinde, vt ex multis exemplis pauca addu- 
cam, &phtha/miae aluina prokiuies^); fauet etiani 
feMius, non quidem omnibus, (fant enim fudori- 
bus ac vrinis iudicandae, quae fluxum alQinum f) 
aegre ferunt), fedillis, quarum caufFae in vifceri- 
bus, inteftinali tubo connafcentibus , hepate, liene, 

U 4 pan- 

H) ToJV/y voDUinnuai&t Ir notXii^v ^wyhros rS vaxrcs' y 'kvifis, 

Hydropieis, in aluum perrumpente aqua, folutio. 
•Ripv. Coac. Fraam, 

Tl^s XtvxoC^Xsy/uuTSvTUs oioi^poiu 7:c/.vet, 

Leucophiegmatia correptos diarrhoea fohtur. hipp. 
Qoac. Praenot. 

Hv vno Xsvx'^ a^Xsy/uxros ^/CoyAvto dtcc^joi.oi t'^v£'fj fTtiysvij' 
T«/ "kvM Tijv vsaov. 

Si ab aibo phlegmate detento diarrhoea fortis fuper- 
ueniat, morbum foluit. iiipp. A;phor, Seft.VI. 
bj) 'Ea Tx Goo^xros ^s rx Koiroc yug-s^oc cvj^ei ^xy.vw^if ns^ir- 
Tu/tAoirx. 

Ex-corpore in vifcera abdominis confluunt fuperflai- 
tates. G AL. De Sympt. Caujf. I. 7. p. 58. T. VH. 

p^ ^O^^CAkyuatVTU vivo ^iof^ooiots «Xiuvc^ uya^ov. 

Ophthalmia laborantem a diarrhoea corripi, bonum. 
Hi P P. De ludicat. 

'Oi^^^ocXy.iwvn ^id^^oix x^Wty-ov. 

Ophthalmia iaboranti diarrhoea falutaris. hipp. 
Coac. Praenot. 

'O^^d^xkjuimrec vtto aiu^^oirjs Xtf(^3rfjvocfj dyuB^ov. 

Ophthahnia laborantem a diarrhoea corripij bonum. 
H I p p. Aphor. Seft. VI. 

q) Kc7:ix. (Kv^r^wTnos- vno rTjs iws^fos e§ct.vu,^daswSy y^) uy^vrrvotij 
«y, ff oi uB^coov ^alh.ccxis oiocx^oiei ^ Kiv^vvos Xei7i:o3'v/u.ac^oif. 

Afiligitur hoiiio a- continuo ad defidendum fiiimulo, 
et vigiiat, et ii confertim faepe fecedit, periculum, ne 
animo deiinquat. hipp. From, 



512 DE rLVXV INTESTINORVM CRITICO. 

pancreate, fedent, veluti intermiitentes plerasque 
t^'^ paco-, iliisqiie / quae metaftafeos lege, quod 
fudoribus ac vrinis propter impedimenra purgari 
nequit , aluo deiiciunt ^). Oportet adeoque etiam 
diarrhoeis, vt euacoationis criticae titulum mereri 
poffinc, ea inelTe momenta , quae conmiodas et fa- 
lubres efficere poffunt excretiones quascunque alias, 
vim vitaemfrangant^ nec a commodiorihiis organif 
excernenda Uqnida reuellant, Tales nocebuntphthifi 
pulmonica confe^tis . dum, quod trahendo mor- 
bo par eft, fputum oborto fluxu inteftinali oppri- 
munt. Morbo quodam languido detentis et funime 
debiiibus *) opportunae effe haud poterunt aluinae 
fluxiones , vti nec illis ^ qui lenta febre abfumun- 
tur , jnottif criticos ne anteuertant , nec fehrium pri- 
mordiis fint fynchronae. Laudat proinde h i p p o- 
CRATEs deiecliones in febribus epidemicis, quas 
ventris perturbatio praecellerat "). NuUa tamen 

huic 

. t) 'P5wJj;s- Tcvosros o ,ustoc ^vfffoos- jioiX/us- , tto^kkis ^^ y^/ Ijus' 
fAsrx di'hii5- iiCif uy^vnvi.<xs , <'(^/ yAK^onjros G^vy M^ZiV . 

Fluiaa febris, qaae cum fluxLi alui, faepe et votni- 
tibus refrigeration m inferr, fubitamque virium defe- 
ftioiu-ni , cum fici et infomnio , et pulfaum paruitate. 
AuB'.r Ucfiiu G A L E N. n. ; y i . p. 2 54. T. 11. 

S^ 'Tn'!7 Q^^iatbiS fx^ojuhui otoc^^oix STeiytvoiuhf! , 3'oivo(.Tw^fs. 

Piithili correpto diarriioea fuperueniens, letalis, hipp. 
Apho/. S^&L.V. 4 p 91. 

Ocomi (p^ruTiKotTiv (Ttiyivovroif ^iu^^jotoc^, ^vricrxattiv. 
Quibuscunque phthiiicis fuperueniunt diarrhoeae, 
moriuntur. hipp. Coac. Pracn. 

t) To , xoojuxru^tffi ^ vivui^ofv^usvoKriv.^ vy^ov ^tu.xo^^vy-o^t^^f^i^ov. 

bomnolentis ac torpidis eueniens deie6tio fluida, peA 
firaura. Hipp. ib. 

U^ Atto xoiXttjs s^t^tff/uoi ffyAxrjiti kotcpuvcc Xinru , otx oc/reejeret 
TCO^^ot Si^et lUtroc novji. 

Ab alui ftiinuhj paruo faeces tenues indigeftis ftmi- 
les exibant cum dolore. hipp. Epid. I. Se6t. 3. Aegr- 
2. pag.674. T. 1, 



m FLVXV INTESTINaRVM CRITICO. 3IJ 

hiiiC exeretionii vti nec aliis, certa lex ad dierum 
numerps fcripta eft. Saepe materiae peccantis co-» 
pia prxiecoces alui flaxus fecum afFert *). Fre^iien' 
tes et hreiii tempore multae^ nocem.y), Cdifjjam 
7}iorbi fectim auferant. Praeftant adeoque hik tiri' 
che faeces^ *) inrra febres, quandoquidem alha*e cer- 
tiflimtim hepatis obftruQi mittunt nuntium, hfnc 
omen habent '0. Covvnode fecedant faeces ^ nec ina^ 
ni conatu intejiina velltcent ^). Mature adfpijfitudi- 

U 5 riem 

Ab alui ftimulo fluida turbulenta exibant cum vermi- 
bus. Hipp. Ib. Aegr 12. p 682. 

X} 'H (^^OCV&GV. rov ffVv/jB^iJ KXl^OV SHK^lfflS- f rijs KOlXtuS G&uigjUS' 

vyjs rs n^.f ■isvrayJvijs wy vrto oMiivovTOS , rj c^s «."^^or^iov y^f hk 
or/telov (X7to^x,us'j'f]S , ylyvzrof^. 

Praeuertens confuetatn tempus efiluxio, alub ad- 
morfa et compunfta , tanquam a re acri, et velnti alie- 
num et non domefticum quid expellente, fit. gal.D^ 
Sympt. Ciwff. III. 2. p, 87. 

yj ^Ty^jov ^'lax^^Vy-oc imf uB^oqov ^^) K%rx fjAK^pv ^ xuxov^ . 

Liquida faex, et copiola, et faepe ac parum fluens, 
malum. hipp. Coac. Praenot. 609. , 

Zj Yls^iTcXvffis^ KoiXiffs- , V 7WV XsTtrwv xoircc ffvs^uffiv vy^^v atuxu)' 
^f]ff(s i>cf) %<;X5;r oX/y^^ ^Ui^^ipTwv. 

Illuuies alui, tenuium, quoad confiftentiam , liqui- 
dorum feceffus eft, et parca bile mixtorum. GAiEN. 
Comm. in hipp. Prorrhet, 
a} AsvHo^ oci 2:iux,u^y]ffas ylvovToi^ fA.yi Huru^gsaffTjs 1^ ijffeiros w 
7>iv yjt^s^u ^oXiis. 

Albae deieftiones fiunt , non detluente ex iecinore 
ad ventrem bile. gal. Co7?m. III in llLProrrh, hipp* 

At XsvKoc^ dix^^ooo^fTigs dvaKoXocf. 

Albae deieftiones difficiies. h i p p. Prorrh. L 

EkXsvxuv ^iu-xj*)ot] fAU iv Ttv^srvo «j£ svK^ivis. 

Alba faex in 'febre non bene iudicat. hipp. Coac, 
Praefi. 615, 
b} l^otXii) <iixl^G^fio^/^^ffu Ksva7s HVt€.^uffscit , dvffKoXos^ 

Aluus murmurans, irritis ad deiidendum conatibusf, 
difficilis. Hipp. Pmr/^. I. 



gt4 ^^ TLVXV INTESTINOUVM CRITICO 

fiem reuertantur* Quaecunque autem alui deie- 
£tiones nefcientibus fiunt ^), vel fua confiftentiaj co- 
lore, odore, folidaruni partium deftruftionem pro- 
dunt, vifcerisque labemO hoc ipfo innuunt, laudari 
' fane 

Jn alui fluxlbus faecum mutationes proficuae funt. 
HIPP, Aphvr. Seft. II. 14. p. 73. 

■ d^ 0ocymrw^ss- ^i v^ Tcoi.v l^l ^ioc-x^Mpy] yu. ro Kyixi^^^rus- ^it^iov. 

Mortifera omiiis eil deieftio , quae line fenfu proce* 
dit. Hipp Coac. Praaiot. 
e) 'Ewrrifws ifK/ fftjm^cyos sviy.au. y.otkitis ^vaets Xiftx^af^ ^^ 
^vffw^sts , }^_ xocxocryoi^ 

Coiliquationis et putredinis figna alui fluxus pin- 
gues, et graueolentes, et foetidae. h i p p. Apbor. Seft. 
II. Exponente galeno in Commentario 11» 

®o(.vu.Ttx)hu f^i ruiv S^iu^w^Tjyecrwv ro Xt7Fec£ov j^f ro yJXuit 
9\of.f ro TtiKiov yzrix. Svtrojotijs. 

Letiferae ex faecibus , pinguis et nigra , et liuida 
cum foetore. hipp. Coac. Praemt, 631. 

'EifovB^DOV iv <7rB£i7rXv<ret ^iuxi^otiy.u (pXav^ov, Q^Xuv^ov li^ 
vo (T(pcd^u ^Xw^ov 1] XvJHDv.^ VI a.(!^§U)das vdu^is.^ ii^ ro yix^ov re 
^/ yXt^^Qv i^) Xmv ii^l vnoxXw^Qv ^ xukov. 

Rufa in proluuie faex, mala; Mala etiam valde viri- 
dis et alba, et fpumofa, et aquofa, et parca, etmuci-i 
da, etleuis, et fubuiridis. hipp. Coac. Praen. 

iS)utiurw^ts ^i i{Cfl uiyoi^^mv xiyurlu^ss , noXv , ^^oyfiw^is. 

Letiferum, fanguinem fluere multum, thrombis mix- 
tum. HIPP. Coac. Praen. 

T« yiXuvu vnoQ^uivoyivtt Ciuyja^viyuru .^ xu^uTtf^ u7yuros 
Tfv/, cr^Trcs^ovu rivu Xxjiovros ^ cc/^okotov , yiyuXijv x^;cmiv 
ivJeiKvvysyu tS CfrXuy^vx, 

Quae fubnigra apparent Itercora, veluti ftnguinis 
putredinem habentis faex, plerumque magiiam iridi- 
cant vjfceris labem. c. al. Comm. IV. inA^hur. hipp. 

M^Xcxvujj/ Jl(a;;(;ft;^j;cr<r XUKOV. 

Nigrorum deiettio mala. hipp. Coac, Praenot. 

ySu^is di xti^ru , ij Xtvxov , 5; ;:^Xa;^.ov , ij i^v^^ov *%^£^fy 
n uQ^^uidss diux,(*>^itiV' Tcovij^u ruvru Ttccvru. T^rfwj/ di ^uvacrw* 
^(i-t^u eiv (fp ru yiXetvu j fj Xi7:u§u j jy TttXioi , j; /aJix , Ij xu^ 

Aquo- 



PE rLVXV-^INTESTlNORVM CRITICO. gfj 

fane nequeunt, inque ancipiti aegros verfari denun- 
tiant. Veluti autem confideratio alui medica motus 
naturae criticosverfus canalem inteftinorum diredlos 
diiudicat; fic illa ex faecum infpeftione vifcerum 
chylopoeorum ftatum tam fanum f) , quam morbo- 
fum, jfjgnis a colore ftercorum defumptis, percipit, 
vt alhaefaeces i^lerum^), fanguine mixtae varia fan- 
guinisper hepar transiiciendi impedimenta-^), quan- 
doque inteftinorum eroiiones ')> ^ridae , globofae , 
caprinis fmiles^ fluidi defeftum et caloris augmen- 
tum, et ii quae alia funt *) , Jdgnificent. 

Aquofara autem valde, aut album, aut vlride, aut ru- 
brum valde, aut fpumofum deiici, mala haec on^nia, Ma- 
gis autem his mortiferae funt faeces nigrae, pingues, li- 
uidae aut virofaej aut foetidae. hipt. Prognoft. §. lo, 
p. 456. T.I. ^ ^ ^ 

f ) A^«%w^j/^fic rs Itiv iiOi^Qv ro /nciXS-ccxoy rs }{i^ iws^fjnos-, j^ 
Tm acrtovroov. 

Faeces funt optimae, molles, confiftentes , hora fa- 
nis confueta , fecedentes et copia ingeftis pares. hipf, 
Progn,$. 9.^p. 455. 
g) Asvx'^ ^Mx,(»^^>j(jis V^iov rujv iKtsoixwv cv/uTtru^.x. 

Aibae faeces proprium funt iftericorum fymptoma. 
G ALEN. Comm. I. in 7. hipp. Prorrh. 
\\) 'Eis^vS-^os' fTt^inXvct<: iv rais rjitoiriKous ^icc^iffsttiv, 

Rubra proluuies , in morbofis hepatis conftitutioni* 
bus. ibid. 

ij ' A/^c< y^^ ivfffAoiToc $euxco^£ovrse, 

Sanguis cum tunicarum ramentis fecedens. hipp. 
Prorrh. II. 

k) Aixxoopyi^uocrx GvynfKUVyAvot, ftv^u^Jj v^v sP oXi^ tw ctwyMrt dix* 
^saiv nvo^ Cfjy.ouv&. 

Faeces aduftae, calidara totius corporis difpofitio* 
nem inciicant. g a l. Comm. I. in UL Epid. 

KoiXioif «TcoXsXa/CtyWf yo/ 5 ff/uixfoi i^ /usXuvx CTtv^uroidioc 
^^(js uvoiyxifv %«Xa!a«/. 

Alui obftruftae , paruam et nigram globofam faecem 
diiHculter excernentes. hipp. Prorrb.L 



nAAAIO- 



316 % 4 ' <^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECiMEN XIV. 
DE DIVRESI CRltlCA. 

auamuis addifta adeo legibus conualefcendi non 
fic nacura, vc cercos humores noxios adfcri- 
pcis vnice huic fini organis expellat, vtque diuerfi 
morbi diuerfis iudicentur emun£loriis, quin liberum 
hoc fic, inque principii necefficatibus corpprum 
jprofpicientis arbitrio pofitum maneat, vias falutis, 
vti hominis idiofyncrafia fert, eligere , ^c vni cdla- 
torio alterum fubfl:ituere; funt tamen in morborum 
ordinatorum decurfu humorum fingulares verfus co- 
latoria finguiaria deftinationes , quae pofl: vaforum 
dire^iones et materiae variam apticudinem a fpiri- 
tuum animaHum impetu pendent Proinde etiam 
ferum fanguinis , et £\ quae huic infunt alia fangui- 
nis principia , fiue quancicate , fiue textura vitiata, 
familiari aliquo, vt fordes fuas emungant, vtuncur 
diuerciculo, renibus^ pofl:ea, cucis emunftoriis. 
Sero camen flauo er fuccis, maiori minimorum mole 
cronfl:ancibus, ec prc pcerea cuci non refpondentibus, 
prae ceceris dedicantur renes^ vc proinde ferum ed 
fe allicere ^*), totumque corpus ab humorum illuvie 

libe- 

a^ Tu>v vt^^wv hf^ynx to SicKx^ivav ti^Ji Sifj5^etv ro o^^uaes vygov 
UTto t3 a,nA,uros 

Renuiii efficacia, feparare et diuidere ferofum flui- 
dum a fanguirie. g a l. De Reuum Morb. 

J\.^etx ro7s viC^^oTs ro t\xav ro op^uofS nf^/rrwjuu. 

Vfus renum, attrahere ferofam fuperfluitatem. g a l. 
Ibid. 



DE. DiVRESI CRrlTICA. $17 

liberare*) difti fint veteribus,, inter quos g^i^e- 
Nvs, vti niulta fapienter , ita etiam hoc drxit, cor- 
dis atque arteriarum adlione ferum fangumis et fa- 
no, et aegroto homine, ad renes proiici ^). Eft 
propterea Yrina fanguinis quaedam proluuies, cum 
qua eiusdem , hinc ^tiam foiidarum quandoque par-* 
tlym vitia, funduntur. Vnde fa6tom efTe arbitror, 
quod vrinae tJ xvjwot^) a veteribus graecis appel- 
lentur, quarum propterea maxima vis eft et effica- 
cja, nocentes humores quosuis depeilendi, dum 
aiiorum faepe eniundorioruiri vrces renes gerunt, 
fwa^ulque varia iiia tempora fignificandi, intra quae 
vU vitae fua illacauiras fuperandi contentione vel 
proficit, vel fubfiilit, vel fuccumbit ^). Id quod 
quamuis in omnibus fere morbis criticum *fic, quo 
cum vrinis expellantur turbida, quae renum tubulis 
r^fpondent; febrium tamen, per fuas aetates pro- 
uettoum , indoH conuenientius eiTa, vt illae potiiB- 
mum vrinis iudicentur, experientia docet, ratio 
non repugnat A, Neautem, agyrtarum more, le- 
/- -^ uibus 

Natura renibusexpurgat totius corporis fuperfluita* 
tes. G A L. Comm, (^d hip p. Apb. Seft. IV. . 

TUO/K.X (rots vsfpfoTs). 

Feruntur a corde arteriae, deferentes ferofam fuper* 
fluitatem ad reiiies. g a l. De Renum Morb. 

d^ ' Ovfov kkXw to xpy^o^. ^<x.ox to Hsyv^cx/f, 

Vrinam voco Tc x^/^^'j a futidendo. gal» jD^ Vrnh 
cvi. p. 3 37. T. Viii.^ 

^^),^OtO«V TO xfijWM SKS^l^SV i] (J^VfftS, 'KOT^ oi H j fA.V.')Q/]V OvfKot Ti]t 

^vcrtcos 7t§QS TQ yocyfAfic., fiHfx^B^sy fvoTi /u,iv oiTrsTtTOV^ noTi JV s, 

Quando vrinam coxit natura, quandoque non , pu- 

gnam hoc indicat naturae cuna morbo; hine aliqunnd^ 

cruda eft, aliquando minus. aetivs Tetrabibl, I. 

^ Traa:.'V. x^. ^ • ;^^ 

dr) '^Ejfi Twv ^v£SKTixcov /iAxXig-x vo7f}/u.ocTm )} i% rm ii^(jdv irt}/ua(am 



grS RE DrvRESi CRti*iGA< 

uibus coniefturis innixi , lubriea incertaque ac vaga 
diagnofi et prognofi de vrinarum fignificandi valofe 
fenciamus aut eioquamur, oportet nos vrofcopiae 
folida quaedam ac fecura fundamenta ftabilire. Duo 
funt, quae in vrinarum contemplatione confpici vulc 
GA L E N V s i^) , conjijienitmn et C6l6v6m, Sunt ta- 
ipen et aliae earum conditiones, quarum confidera- 
tio medicum ad mutationum criticarum cognitio- 
nem deducere valent, fluendi modus^ fenfus aegrotiy 
tempusy et alia *). Quod ad confiflemiam attinet, ad 
conceptus de pellucido vnice rlla reuertitur, et a 
tenuitate,' quae cruditatis cauffaeque immotae ac 
pertinacis fignum eft, ad craflum turbidumque fen- 
fim excurrit O^ quod feparationem morbidi a fano 
\ri^\z\ty coBumque^^ appellatur. Quae inter vtram- 
que media eft , confiftentia , fubturhida et opacaf 
veluti naturam in opere fuo progredi , et humores 
ia eo nunc efle, vt coctuantur'0, fignificat; ita prae- 

coci 

In febrilibus thaxime morbis ex vrinis eft lignifica* 
tio. AETivs Tetrah. I. Traft. V. «f'. 

. Duae vrinae differentiae, altera confiftentia,altera 
' color. GAL. Be Vritiuh c. 

Jb} TfVaafot ^riT»fA(v iv r^ 7t.ot§vQ^*^oifxhta %fa^^jc re ^Q/ij r^oTCOV^ 

ci<r*(jiv Ti iiof) Xfovov. 
.,.f .Quatuor funt , quae quaerimus in vrina^ quae Tnutari 
* incepit^ colorem, modum , confiftentiam, tempus. ga- 

LEN. Tb. .'» 

iy 'H (/'u^usis ^idcd^etTOif w >>(irrirt}r» nsff «"«^j^vrj/r» , f^ ro if 

Confiftentia diuiditur in tenuitatem et opacitatem, et 
• • idj quod ex vtroqne mixtum. gal. Ib. p. 349v ^' 

«) 'H 7ri4^ts nttyivct rriv av^ufftv. 

"'■^Coftio incrafiat confiftentiam. gal. Ib. 

I) To «va^^oXjf tcfvov oijXoT rtjv CpviTiv «o;^ff^oc/ ntrrnY, 

,.,. Qu<od turbari incipit lotium , indicat, naturam nunc 
i.;in eo G^Q, vc coquat. GAi-, Zb. c. a. p. 3 37- 



bbnBivresi critica.- J19. 

COp pfirturbatione laudabilior eft ^*"). Quaecunque 
^utem confiftentia ifthaec fuerit, colores ") fecurti* 
adfert , quorum quifque caulTae fuae praefentiam iw 
fanguine, bilem*'), fales, putridum, alia, fignificad 
Quo plus ergo in negotio fuo , ad faktem hominis' 
direfto, natura proficit, eo in vrinis rei mucidae» 
vel turbidae plus eft. Ab initio, fi ordinatae febrerf 
funt.v nec corruptae , apparet nubecula^ res fuperfi- 
ciei propior ^) , non autem fumna^ , fiquidem ea, 
quae fuperficiei innatant, pingtm,Vm\{in plerumque 
funt ominis ^) : haec febris vigorem defignatO* Ab- 
■ hific 

m) To /«.^v fvxfoov iS£oy ^ /usr§ei^s isax^ r.MXf^v H§m t^i xoiX* 

Vrina fanam colore referens , et modeile crafla,^ 
omnium vrinarum optima. q al.. De^Tot, Morb. Tempor^ 

h\ovov iv xooy s^iv UfxtfAnrov ^ omo ciyjtxKra. /uiu ryjv X?^^^ 
x/froi^^^^.ov /utr^ibis., xxrxos rw ev^uattv Gvf4.fA,Br§ov^ 

Vna faitim vrina inculpata, quae fuerit colore. fub* 
fulua parum, et confiftentia mediocris. gal* Comm, 
II. in 11. Prorrh. 
. H j '^E<^iv 'TCPfurov s§ov ro i^^tVHov if ciTct to (J^x§^^ 9 f^yy^s rx Aetr- 
fiM , sQ^sivs ^i rsru)v ro 7iv^§ov , rsrot^roT^ ii ro i^v^ov , fiier» 
di r^ra IW ro s^v^ooy .^ cvvsyyvs rS ^2s«w. 

Prima vrina alb^, deinde flaua propQ ad album^exin- 
derufa, quarto fuiua , hinc rubra prope ad nigrum* 
G A Jw. De Vrinisy c. ^. p. 3 3 8- , ~ - 

o) X\vl(joi f^iv tfu/ Vfri^vB^^a y i^ lpi;3"^©j «0«, oitju.oiriKX(x,y.y,xi 
(Qvros %V/W« fAx^ov , i^sc iavSr^x. &i rtjs TQtiivrijs ;^oX^f. 

Rufa et fubrufa et rubra vrina a fanguineo,mor,bi ado- 
\, lefcentis fucco plus eft; fulua autem,- ab eiusdem c-bl^ris 
^', bUe, ACT:VAR. De \Spirit. ArdmaLlL 13. p. 112,; 

p) Ks^pty^otf ^i Iv s^oiffi Xfvxoijl fi^ ff<^TVj TsvGtrskhs.. .^\'' i 

Nubeculae in vrinis albae et defcendentcs, prp.ficiaae, 
HJPP. Coac. Praen. 
Q) T* 7F§os rv^ uvia sniQ^Kvetuv rx ^y-i/^aixrssf» 

Quae ad fuperficiem fant fluidi vrinalis. AST7VS 
^; ..Terr^^i^/. LTraft.V. «^'. 
Vj. ^Ov^oi XtTcrd ],. vnovsCpsXoi^ h fi.hif'}^ivrmvu.^ ^tyos (rnfA^v.tvef. 

Vrinae tennes ,- nubilae, in meidio obfcurae^. horro- 



J2rq DxE VDlVRESi CRXf fCA* 

hinc enaem-ema ed. mucida res-* grauitate rua^ fiih- 
4ium magis pecens , alba et aequalis , in globum cdl^ 
l.efta, praeftantior iHa, quae difFufa ec laxiYji*:' 
Tandem grauia fanguinis ramenca, prouettiore mor*^ 
tea> fundum pjdtunt, qxxod fedimentum eft. Proin- 
de vrinarum appariciones aetatibus morbi ec viri- 
taisnaturae aequiualent. Videas quidem, haud 
••i)v> pauc^s 

Nf^Aw 'ns<^iv^Gfjy.cnlvei ori iysyjid-tj ^ i.uv^^uv ^s, ' '' '^i .*' ",^" 

'. , ]S!ubeculaiCO«^tionem figiiilicat oblcuram. &AkPl^P 

S^^ MsTew^tCaffoi VTto^xais y.Urx ro ^hov Ttout ra xciXg^asvov iyxna' 

-/■- . ' Eleuata fubfidentia iuxta.m^iujti, facit enaeorema- 
AETivs Tctrabihl. 1. Tra6t. V. >:5'. 

To Xsvxov j y6^ Xffov, i\^ oftukf^y hocioi^^fj.^jt. y.(k^ig-ov ir/v, 

Album, laeue; et aequale-iilud fublime, optimum 
»i ^eft.. GAL. Comm. 11. in II. Frorrh. nipp. 

t) U^o^rx juiv sTtiC^ocivM vf^eX^rj «^«t-cc V7roxdrufixivgg'ot noiei ro 
-i\'^ytutiot}.uXj sTrlrsXet oi VTtocC^xvt^xsrx ^y ru 7rv3'/u.ivt t5 «.yyein 

Primum quideni app^ret nubecula;;\ideinde defcen- 
-v^ den^- facit enae-orema ," tandeitixiifFipata in fundo vafis 
i^ fubfidet. GAL. Dt.Vriffix^l c. ^ ; ■ '; 

'E^poffov kv t^^^a-^ro ^yniy.oc y.t^i^v v^lysrsui^i^etv rriv ^fto. 
^xffiv tj fyix4u>^:jy.u , 'tj 'v^^PsKtjv^ sttl ro<rr.rov XTttTtrvTs^ov vo.ui^s 
,ruljj.g^.^:aov ^^ei^ijyyre VTto^Kffiv ^ y^rs^hDCi^^^ijyu., yfjrs vs(pi\tjy 
%'yet ro koov ^ Ttori y^yjfjv ayjy^oT r7]i (pvtrsm rt^os ro vowtjydt. 

' '-'^ • ^ Q.uantum er^o valet fpiritus diuidere et leue redde- 

re,id quod fublidet, aut in medio fufpenfum eft, aut 

• .fuperftat, tantum crudiorem eile puta- Vrtnam-: Si au- 

i' tem nec fedimentum , nec mediam rehi, qirae enueo- 

r-oma dicitur ^ hec nubeculani habeat.vrina, lu^biiti in- 

dicLit natu^ae cum mofbo. a e t i v s TmabiH. I. Tra^. 

'Ovfov x^i^QV ro VTto^uvBrov voj:.) vTtuitv^^ov ^- Xsvnfjv 3^f'\ei' 
CLv y^/ oyxXtiv rijv vnoTctaiv s-)(Ov, — t« \t7tru. rvi avToi.cet s^ol 
<■ ' V»)?' Twv x.^youv fftjyoiivci tc7ts4^'iuv' fcd^' ors y_x/-oi ^y^^a^as 
(^OLivtroil roi roiuvroc rco oiov ^ivXi^s^oi^. rx. «J' xv ■Ttx^vrf^u. 
e^;^«fj;xf'v«/ yjvrji Tts^et tujv xt//aa)v rjjv ^vffiv ., yijnoo Js xi^ 
y.Mnrn^ivoof, y^o^f ^c^ rsro (Kvr^s'sri o^y^.- — K«/ T<ic ysv n^os 
Tv XtVKorfPOv ^'irtuVTK Twv ;:^ow^tt«T:*y i^wVw tijv (jpvfftxvv 

^i^yfjv -f: 



DE DIVRESI CRITICA* 32I 

paucas febres continuas aeque ac intermittentes 
hofce vrinae modos haud feruare, quibusdam, ex 
quo nebula apparec, quibusdam, ne hac quidem ap- 
parence, fed lotio falcim facuracius tinfto folutis «), 
quod partim febris ipfius, fi ita eueniat, indofi ac 
fimplicicati bonisque moribus , parcim aliis concur- 
rencibus faiubribus excrecionibus *) tribuitur, Non 
tamen admodum fecura efl: ifta conualefcendi ratio^ 
quae fine folemni iiloque , qui ex natura morbi fluit, 
motu critico abfoluitur; mulco minus habet, dequo 
fibi gratuletur, aeger, fi fincerim mingat lotium^ 
quod cruditatis y) efi:, nec iliud femper optabiiei 

dum 

^tgfA.riv Cfjfjmuv&j lus ifcti/ t^s- x^fAss svnv^ev l^w^wf ftU 

Vrina optima fubilaua et fubrufa, album et leue 
et aequale fedimentum habens; tenues autem cohfi- 
ftentia vrinae humoruin fignificant crudita^m aliquam, 
aliquando tamen eft et infarftus. Indicant iftae, dum 
veluti defaecantur iterumque craffefcunt, tentare qui- 
dem naturam coclionem humorum, fiondum autem 
viciffe , eosque propterea adhuc feruere , et quantum 
ad illas j quae ad album vergunt colorem^ deicere ca- 
lorera naturalem indicant , v£ proinde fucci imperfefte 
coquantur. actvar. 1. cit 

U) 'Ett/ JV tiHiv uKfitjSoov t^troUwv j^f rwv sdfiifjus^uv VsC^sXij fAovii 
fj^TKCs ft^os "kvcjiv T^ vo&rj(M.uiros 5 sviots ii }^ to svx,P00v yt' 
ys^oif /uovov to h^oV. 

In exquifitioribus tertianis et ephemeris f nebula fo- 
la faificit ad (olutionem morbi ; ahquando etiam j fatu- 
ratiorem faftam fuiffe vrinam fat eft. aetivs Te* 
trabibl. h Traft. V. x^'* 
X^ ^Ov^ov iSfiLov «Xaovu x^ovdv y/vo/Oitvdv ^ rutv u^6ii> ffu^rijg/uly 
iovrwv. 

Vrina cruda dia ei^e poteft , iignis reliquis falutarl* 

bus. HIPP. Coac. Praetiot. §. 5. p. 580. T. 1. 
y3 AirsTttov is^ov sTt j fiAvts ivoUw^if]fu(,u^ fxijts VTto^xffiv ^f/, 
fivt! vs(piX}}v y ul^d /ufjts nu^o^ ti 7C§ocretXfi<3fos' v ux,^orfitoCy 
Xsvxov rs IW rjj %fo<^j y^ ^sfftov r^ ffvsrdcret ^ xx^ktcs^ 






Hebenp.Volaeoi X Crada 



3^2 DE DIVRESI CRITICA. 

dum fedimentum ponitur ocyus , fi fymptomata fi- 
mul haud mitefcunt «), fed veluti in omnibus nego- 
tiis gerendis fuccefHones ordinatas laborum tumul- 
tuariis expeditionibus plus magisque laudari cohue- 
nit; ita praeftantius omnino eft, vrinas fenfim, co- 
qui , perque varios opacitatis gradus ad turbidum 
procedere «) , vt grauis quaedam res ''), quaecun- 
que fit, fundum vrofcopi petat, quod vT^c^udis feu 
fedimentum dicitur. Eft autem alia atque alia iftius 
fedmentifactes, Laudatur album^ illudque non la- 
teritium, fedmucidum c) continuum, necdiuulfum 

ac 

Cruda vrina eft , quae nec enaeorema , nec fedimen- 
tum, nec nubeculam , nec craffitiem aliquam aut ob- 
fcuritatem accipit, fed alba eft colore , et tenuis conii- 
ftentia, inftar aquae. Jhid, 

Coftae vrinae , fi morbum non foluunt , non bonum 

funt iignmn. gal. Comm, 11. in 11. Prorrh. hipp. 

a) ^Etci /uiv isv ruv x§Y]s-uiv x^bov tt^cotov juiv S7ri<pouverotf vtC^sXiff 

ik&roc, vnoxocroeXoiiufioiviiaoc Tcoin ro hoctw£ifjuu , sjti rsXet t5<^<- 

^dvnffx iv Tw vfvB^fAsvt T« oiyyaa Tsoia njv VTroTdffiv ^^Xov or»v 

'. In optimis vrinis primum apparet nubecula , deinde 

fubfidens facit fablime illud , denique fubfidens in fun- 
do vafis , facit fedimentum diftinftum , quando perfe- 
cle cofta fuerit. aetivs Tetrabihi.L Traft. V.V. 
h) ^7e^07v.fjeis ruiv x^m <Ay.Qi sv rcus xgots ffvvsxx^iyo/Ufvot x^/^^*'» 

Sedimenta vrinarum (funtj crudi in vrinis iimul ex- 
creti humores. actvar. 1 cit. 

c) To ^i k^ov ocpt^ov i^t , orotv etjt Xavx^ re ^ VTtorotats , 9{c^ ^Wfy 
ifo/if oyt.oCkv] Ttocgoi Tcuvrot rov ;^povciv, ss r uv x^t^yi v v^ffos' Cf}' 
fjcoclvet yoi§ daC^xXetuv rs Jiu^ vifftj/uoc oXiyox^oviov sfft^ot^. 

Vrina optima, quando album fuerit, et laeue, et 
aequale omni tempore fedimentum, donec iudicatus 
fuerit morbus ; Indicat enim aftiduitatem et morbum 
breuem fore. hipp. Pro^^noft. §. ii. p. 456. T.I. 

'Otoriv Xevxtjv v;toTU7iv ro ifov i'j^« ev r>f reroi^Tji , XvV/v Iv 
Vp ilioofiLTj otf.uocivei, 

Quibus album fedimentum vrina tenet quarto die, 
folutionem feptimo fignificat. hipp. Coac, Pratnot. 



DE DIVRESI CRITICA, 323 

ac fluitans '0 5 Secunda eft lateritii illius rubraeque 
arenae fimilis dignitas ^). Qualecunque autem fit 
iliud, fuisadfcribicur, vtopportunumfit ac fidum, 
temporibus. In febribus continuis abfolutioribus 
ac puris ordinem Hippocraticum, quo ilie vrinas 
turbari vult /) , feruari plerumque intelligas, Sae- 
pe tamen et praecocius apparentia fedimenta pro- 
funt ^), propterea, quod breuis foriafle febris fue- 
rit. E(l etiam in fedimentis vrinarum quaedam vi- 
ciflitudo , febribus quidem intermittentibtis domefli- 
ca , quae poft paroxyfmos turbant lotium , defla- 
grante aeftu , fuluum habent , aut aliud pro fudoris 

X 2 ct 

Febriles motus geniturae limiles vrinae folimtit* 
HiPP. Coac. Fraenot. 

d) Aflfocv vno^ocffiy H<xXa ^7t7CQy.§drns ro ffvvty^is i[^ d^idafeu^ov* 

Laeue fedimentum vocat hippocrates continu- 
um, nec diuulfum. gai-en. De Vrinisy c. i^. p. 341* 

e) 'E< ^i (iV "^^ "^* %<''' VTrf^vB^^ov , ngcf tj vyros-ocffis civrss ofA.oiti 
3^ Xarj , 7io\vx,^oyi(tiTe§ov f/Jv r^ro rS n^oura ymrocfy ffaorvpiov 
^i ax^ru, 

Si autem fuerit vrina fubrufa , et fedimentum eius 
fimile et aequale, longius quidem hoc priore tempus 
iignificat , falutare tamen valde» hipp. P rognofi, ihid, 

f } To Ji^ vns^v^^ov t{Of!f rt]v vftog-uffty sxov VTcip^^ov (^^ov) v§o 

- y.h rys e^^o/mfjS •yivoiusvov , sidao/LiuToy ecTroXva , ^sru Si rtjv 

s(iloy,viy %£oyiwrs§oy ij ncivrias x§^'^^°''^ > to Ji sv rsroi^rp Xoe(iov 

^TTtysC^sXoy vtcs^vSt^ov , s^Soy.ouov uTtoXict , r.ur«. Xoyov s^ovruv 

(rouy XotTTwv), 

Subrufa autem et fedimentum fubrufum habens vri- 
na, quae ante feptimum diem fit, intra feptiduum fol- 
uit; verum, poft feptimum, diuturniorem fore vel 
omnino diuturnum (fore morbum indicit); Quae au- 
tem quarto die accipit confiftentiam nubilam et fubru- 
fam , intra feptimum diem foluit, ceteris paribus. Hipp. 
Coac. Praenot. §. 5 P-5 8o. 
g) OVsi k§x ruyj<^s v7vo<^a,<Jiv t'^& , ruxsus aroi H^mvrc^. . 

Quibus vrinae fubito fedimentum tenent, fubito \i% 
iudiGantuf. HiPiP. Co<?(;, Pm». 



^24 DE DIVRESI CRITlCAi 

et potus rationibus varium ac pellucidum ; at in 
continuis non laudanda, nam diuturnitatem innuit''); 
veluti etiam illud attendendum eft quam curiofiffi- 
me, vtrum, ex quo vrina fluxit, turbida appareat, 
maneatque talis, quod grauitatem morbi defignat, 
anturbida, deinde fedimentum ponat, et defuper 
felluceaty quod benignius '); an ctara mingatur, et 
poft quietem turbetur *) , quod praeftantiflimum. 
Quidquid autem iliud eft , quod in matula fubfidet, 
cauffam certe fuifle oportet, quae morbum fecerat, 
cum, fi cetera refpondeant, fymptomata a grauita- 
te non parum poftea recedant ^). Dubium autem 

nullum 

h) *E< ^^ ^iuXaifot i{Of^ 'Tfori fAiv kkB^oi^ov s^soito , frori ^i i(pi<retm 
rocf To XsvHov ;(Qy "XeiQv , x^oviors^tx, yivsTOij 4 vnaos j^ }](T(Tov 
dctCpoiXtjs. 

Si autem intermittat (vrina), et aliquando quidem 
pura mingatur, aliquando autem fubfideat album quid 
etaequale, diuturnior fitmorbus, et minus fincerus. 
HiPP. Progn. 

To fA.txa,(ioC^ov iTtl To fisXriov )^Kf x%o*' , %f oi'«i'. 

Vrinae in melius peiusque conuerfae diuturnitatem 
indicant. hipp. Coac. Praen. 

i) Ta 9ra%v ;; i^exrotf ncKyy , i\^ ficsvet Ttcfxy , xoc^/raTO/ ^i i{Off 
yivsrcmi Xstttov if}Xo7 ro /uiv tt^ots^ov <jck^«^«v, to ^i JlrvTf- 
^ov af%f(3"(X/ r^v ^iuK^Kriv. 

CralTa vrina aut mingitur crafla , et manet craffa, aut 
fubfidet, et fit tenuis; Prius indicat crefcere morbum, 
alterum autem , incipere feparationem morbidi a fano. 
GAL. De VrinUy c. 3. p. 337. 
k) To Xsnrov rs^u^vtjrotf ^txv' To fiiv \s7rr0v ^ i^arnf Xsnrov^ 
}^ fjLsvet XtTCTOV , t] ^^eirocf Xsxtgv , ^(gy JcvxS^oXiroif , ;yy y/. 
virotf ftatyy. 

Tenuis vrina diuidi poterit duplici modo, aut «lin- 
gitur tenuis, et manet tenuis, aut turbatur, et fit cral^ 
fa. GAL. Ib. c I. p. 337. 

1) 'XsnfJi.ou^srouf «J" Ix rm a^oov ro fitsXXov s^crsc^otf , nv juiv y«p 
KXXMTSocc v^ t«;^^oT?^«c, ^sXriui. 

Significatur vrinis, quod futurum eft; Si eni^Ti craf- 
fiores et obfcurae mngis, melius. q aj.. in hipp. De 
Diaet, Acut, 



DE DIVRESl CRITICA^ 3:?f 

«ullum fuperefl, febri ipfi motuique cordis tribui 
oportere, quod vrinae turbentur, et fedimentum 
ponant, quandoquidem iilae ad rationes motuum 
febri li um '") apparent, et magnis motibus criticis 
jexcitantur, puris ") exemplo, cuius coftio febrem 
pro caufla agnofcit vnice, vt, febre extincla, ichor 
jnalignus oriatur, prout ERAsrsxRATVs^) hoc fimili- 
tudinis argumento ad vrinarum expofitiones elegan- 
ter omnino vfus eil. Quemadmodum ergo , aufta 
febre , fenfim fpiilefcit lotium ; ita , obferuante ae- 
T I o P)j euenire tamen folet , quo , lege contraria, 

X ; vrinae, 

m} *Av«Xoyov r>) /KaooiTa rx Tirvpr^ ^ roov n^cov Tt^^ts n^iiX^S^' 

Coni-enienter iuxta febrium decrementum vrinarum 
coftio procedit. gal. Method. Med. IX. 
nj n«f «Jwy/tece ^et ruov a^uiv nk s'Xxsa. 7eoisS(^ct>f. Tarf ^^^ sX' 

XgOt , 7]V ficiv (^VXXOid^OCiO^JtOif TTVCO XtVKIf , T«_p^«>;V ^S^UTtfiijV ^ff- 

Xor, gxv ^i /usTulioc^p -ns- r^s /^ij^wjpas- , xocxovB}f ylviraj^: rh 
^vrov ^i r^OTTOV }(^) rx. k^cc eyiy.^ivii. 

Exemplum vrinarum vlcera funto. Illa enim vlcera, 
quae expurgantur purealbo, celerem conuai<;rcentiam 
fignificantj Si autem conuertantur in ichorem, maU- 
gna iiunt. Eodem modo et vrinae fignificant. h i p p. 
De Humor. 
o} ^E§!*.<Ti^§xros rocs h ro7s h^qis vjso^&iffas sTtl rm ftv^eff^ovYmy 
<}tvov etvoif tjyeiTiAf, 

ERASiSTRATVS vrinarum fedimenta febrieritium, 
pus eEe: putat. gal in frorrh. HiPP Comm. III. 

p^ ""£«■/ JV rZv (jOjUuv x^^^^y fvB^vs s^ «^xvs as toV Ttv^fi^evu r« 
dyy&a vttox^^^ Ti^Xijd^os i^rsXv* ^srot ro etvoij x'J.iiQX,§}iv ro x'^- 
y,(K. ^ i/Kov tnaroL ^i^ no^ xo(tu /3flK%v i^rsrrofAsyov v^^ Xsxrvva- 
fitsvov , d^scQoeiroif y.oi.roi ro /u.sffov rx ■/JjfA.aros a^ noiei ro ivxica' 
fnuu : xr«v Si sTei ttXsqv XsTTrvvd^ij i\^) 7rs(p3rji , s(^hcx.ro(^ sttI 
TtoKv t3 "xyyMros !^,} Ttoiei rtjv vsd^sXijv i^^ TtXocvi^ r^s iotuirasy 
pus VTtoXotju.ftv.vciv , (Tti ro X,^?^^ Tt^o/SoUvav rijv voffov. 

Si crudi humores fuerint ,, ftatim in vrofcopi vafis 
fundum fubfidet magna quantitas. Poftquam vrin^ tota 
obfoleti coloris fuerat, breui tempore cofta et attenua- 
ta confpicitur in medio vrinae loco , et facit enaeore- 
ma; Poftquam autem pius attenuata fuerit et cocta, 
in fummum vrinae locum eleuatur valde , et nebulatn 

facit, 



9:t6 De' DlVRESt CRITICA» 

vrinae, ab ineunte mbrbo ftatim turbidae, fenfim 
clariores fiant, turbido in nubeculam, hac in lim- 
pidum conuerfis. Nihil enim in vrofcopia ita fir- 
mum ac ftabile eft, vt non indiuidui temperies, na- 
turae fingulare ftcdium , errores in diaeta , medica- 
menta, femper aliquid noui fecum adferant. Sub 
his, quae didke funt, vrinae conditionibus , fi ce- 
tera paria fuerint, falutem fperare poffumus ac fole- 
mus. Terrent autem medicos lotia , quae colore, 
confiftentia, admixtis peregrinis , odore, copia, ab 
eo , quod falubriter fieri per experientiam conftat, 
abludunt ^). Non admodum fincerae funt fan- 
giiinei coloris vriime^)^ nec nigrae placere pof- 

funtj 

facit , et fallit ignoratites , vt fafpicentur in peius pro- 
cedere morbam/ ae t r v s Tetrabibl. I. Traft. V. ?w'. 

%eooij n^ Xiuv Ttux^u , 7u Trv^pu- Xluv (xx^uru , zu nvl^u ifc^ 
T^tTtru , ^g:^ y,ii^sfAiuy V7rc?-u(riv i'xovTU , y^ Xmu^u j ^ci.) 
iXouuoij y y^ V7cs§liu:9ix0vru ro TvXtjB^os rSy frivo/uhoov. 

Vrinae malae hae funt, virides, liuidae, nigrae, 
fanguineae et admodum craflae, rufae vnaque vai. 
decrudae, rufae et tenues, et nulium fedimentum 
habentes , et pingues , et oleofae , et fuperantes co- 
piam potus. gal. De f^rinis, c. 37. p. 345. 

Tu dvffcjo^)} fftjfpiv i\^ ru ffouju&Ti vsfi^ooffiv fiis^^nffuv «^fjXoT. 

Foetida (lotia) putredinem et in corpore corruptio- 
nem fore, fignificant. CrAL. De VrinisyC. 30. p. 348. 

'^Ev»tou^'f]/uu /uiXuv f VTtog-uffis yJXuivo^ ^ ffvy.ttuv ^o(pui^!7 
oXi^^piov VTcu^^et ^ xu^uTti^ « hc/l) x^i^yvoo^tj rtvu Ij TTfruXoo^jf 
Tiur uvrh ^oUvijro , y^cc) ro ^vffu^is t^vpus ff^ ro Xitfu^ov offt^ 
iXocioo^ss ovoyu^sffc , yzyuXa voafiM.uros yvoo^lffyuT^». 

Enaeorema nigrum , fedimentum nigrum, omne id 
tencbricofum , exitiale eft ; Si etiam grumofa quaedam 
et foliacea in ea TvrinaJ appareant, et foetidum valde, 
etpingue, quod oleofum appellant, magni morbi funt 
indicia. Ib c. 22. p. 342. 

r^ 'Ef ^'•^f oy apty *5"/V l/ oiiyuros /%ftJj>o«(^irj* (ni ^^ roov ffvvoxi^ 
TTv^eT^v inl nXrj^H uty.uTQS ffvvi^uyhm ixjtjtvirotf koov t§v 

^ Rufa 



DE DIVRESI CRITICAi 32? 

funt ')*, nihil tamen ofEciunt , fi illae penes pletho- 
ricos, hae apud iftericos obferuantur. At nigrae 
.cmnes, fiue in nebula, fiue in fedimento tales fue- 
rint, ob gangraenae metum, tum in longis, tuni 
in acutis, fpem fere deiiciunt '). Defperata fere 
etiam falus eft, fi intra morbos acutos i;m^ fluat 
aquaefimilis ") , fiticulofo aegro , et ftatim a potu 
locium fundente liberalius ^). Vitae enim vim, 

X 4 qua 

Rufa vrina ^^t ex fanguine ichorofo ; in lynochis^au- 
tem febribus a multitudine fanguinis ortis , excerniturr 
vrina rufa. a e t i v s TetrahihL I. Tracft. V. >y - 

S3 To fx.s'kuv x^^y'"' Tp^osyivsrQbf roTs ji^oiSj sKXud^cu^oficsvis [t« 
/usT^uy^oXixS x^J^^- 

Niger color accidit vrinis, expurgato melancholico 
humore. a e t i v s Ib. ^(J'. 

t) Nf (^f X«/ TcsXi^yotfy /usXocivocf s^/ g^^u^ets^ ypotHiXoify ^ncjtactffii» 

yOCfj TTOViJfSU. 

Nubeculae plumbei coloris , nigrae et tenebricofae, 
variae, diuulfae, malae. gai.. DeFrM/ii-, c. 38. p. 34^- 

''0\s3'£(ov ss-i r/^y ^^wv ro r$ /tuXoc4,vuv r}}V^s:a>oc(xiv sp^oVy if£f/ 
' TQ /WfXav, ii^ ro ^uku^ta^ts ^ yovoei^is. 

Perniciofa eft inter vrinas ea, quae nigrum fedlmen- 
tum habet , et nigra, et grandinofa , geniturae iimilis, 
HIPP. Praemt. Coac. %, 5. p. 5.SI. 

To jrvttJff i{&Lf T0 liisXocv c*t/uxraoss xotxov srvv 'xvgsri^. 

Purulenta et nigraa fanguinolenta , mala, cum fe- 
bre. H I p p. Ib. 

B) Kociiis-ov isfov j TO exXsvxov, 

Peffmia vrina, albida, hipp. Ib. 

AsvxQV }\ct] xc<r«x^o/<fveiv ^tu(poivk x^ov Ttovfj^ov , /uocKiTot h 
0§sviTtxo7(Xt sTtt^^rAvfTOCj" 7tovn§ov ^i n^ ro fAsroL wor^ ricx^(^s 
^ta^^fAeyov, Jlofst/f &> ^' 'v rotatv oisct^t roi ^^Xoid^ssc ^9 sjsi ;^o/i/ 
«ivr», ' "■ J ' 

Alba, efc quae pellucida eiFunditur, vrina, mala, 
inaxime in deiiriis apparet ; mala autera etiam , quae 
poftpotum fubito mingitur; malae etiam in acutis pai- 
iidae, colorem non feruantes. hi pp. Ib. 

^ Vrina alba , pellucida , mala. uivp. Aph. Se^. V. 

yrina' 



328 PE PIVRESI CRtTICA. 

qua morbidum excoqui oportet, fraftam omnino 
tunc efle conftat >) , et globulos fanguinis rubros 
in ferum defecifle fignificatur, Proinde diabetes *) ' 
ille febrilis nihil boni denuntiat ; Neque proficuum 
eft, vrinas pallefcere in tardis morbis fat multis '^)^ 
at tumores ferofi , oborta largiore diurefi , eaque, 
limpidiore, feiiciter expediuntur. Immixta vrinis 
peregrina, aliaquidera fuperficiei fupernatant, pin- 
guia^ fpumofa, aranearum telts fimiUa-i et haema* 
tofin laefam ac colliquationem pinguis rei nutrientis 
defignant ^); alia vero penitus immixta funt, turhi- 

Vrina mala , quae ftatim poft potum mingitur. hipp, 

Coac. Praenot, 
y^ Tav "ktTtrm "yivo/usyuv ■s^uv KTtSferov ^i^X^roif ro vofffifAX. 

Tenuibus faftis vrinis , crudus fignificatur raorbus. 
G A L. Comm. IV. in h i p p, De Diaeta Acut. 
Z) "^O x,x\^fA,svos v^§u)^ as (/.y,i^(A , rivis ^i ^txfivrijv wvrov IvoyA* 
^JiffiV y oe^oi ^i ^toi^^oiuv m h^oc^ 

Sic diftus hydrops ad matulam , quidam autem dia- 
betem appellant, alii diarrhoeam ad vrinas, gal. D0 

Cauff. Morhor. . 
a) ^Taxru^ss ^i jf^ XvjKov ^iursk^m iv x^ov/ci/^* ^vffH^trov ytvsm 

rpc/ , siof^ ^x ol(T(pocXis. 

Aquofa et alba vrina omnino in longis diiHcilem iu- 

dicationem eificit, nec fincera eft, hjpp. Caacae Fraen* 

1. cifc. 
h) Ka/ rixs 7\,t7tot§orvrots ^i rus ^v{a Id^tfUf^ivfcs x£uxvofti(oc$ /tcf/u* 

^£-o9-a/j ^nvrjiisoos yu^ fftjfceiof, 

Et pinguedines illas, quae fuperftant, aranearum 
telis fimiies, culpare oportet; nam coUiquationis funt 
ligna HiPP. Pregnofi. §.. 12. p. 456, T» I. 

'^Qv^ov cci2(i^whs \) 'ly.ov a^ oiTteyrrov. 

Vrina fpumofa, cruda, non cofta. gai.. Comm. UL 
in III. Prorrh. h l P P. 

T^f fttfj^sXris rtiMf^ivv^ ru iXo(4u>h i^ $)CH^tviro(f ^ iy x^X?! 
rvis ffvvryiieoiSy et^ t5<JotT«/'^v, ^r iXotiio^ti fr«/, Iv ^i rp ctya^cV* 
fXotto(p'xv')] yivsTOify iv Jf rjj (XXfA^ rvs ijvvrriiem oX» ^t' 6K(tt¥ 
TX 'L^oi a^ h ;;^j)w^an i\Of) h ffv<^v.G(i oTov eXutov Hfftv, 

Pingucdine deliquefcente , oleofae vrinae excernun* 
twr iu principio tabis , deiude aqaofae , abiiinc oleofae 

erunt, 



DE DIVRBSI CRrX-ICAiy 529 

da^ nec fubfidentia^ vt jumentorum lotium vrinae 
tunc referant ^) : Quae ^i fme motu cricico in ipfis 
febrium, fua natura pluribus diebus iudicandarum, 
primordiis**) apparent praecocius, non poiTunt non 
dubium morbi euentum praedicere. A folidis quid- 
piam reuelli, grumofae ^) vrimvum fuhfJentiae de- 
fignant. Timent eciam medici, fi ^i^/j^ ardentes 
cadantO, fique nefcientibus vrina fiuxerit^:), fere 
defperant. Sapienter autem h i p p o c r a t e s rno- 
net, vrinas, vti ad totum hominem fpe&nt, ab il- 
lis, quae renum ac veficae ftatum morbofum decla- 
rant, dignofcendas eiTe quam curiofiffime *). Are- 

X 5 ^ nae 

erunt, in progrelTu autem ipiius olei iimilitudinem ha- 
bent, in fummo autem tabis llatu vrina, tota quanta, et 
colore, et confiftentia, inftar olei eil. a e t i v s Tttra- 
■ Z.i/7/.I.Traa.V.xy. 

C) Yioix^ i^^/usvov V^ M.Yt KuB^ii^x/i/yeyov oiov s^l ro ruiv VTto^v/im^ 



ru^ux.vv h ToTs •/y-y.ols (G7]y.o^va 



Craiia vrina, nec confiftens, qualis iumentorum, 
turbas in humoribus fignificat. aetivs Ib. XJ'. 
d) ^Ov^x ?iod(^vv? TFx^oiXoym S7t oKiym K.tTCo^voy.tm ^Xuv£,y.^ ^a^ 
oXuiS 10 itot.^uKoyi/is •nknov (pXav^ov. 

Vrinae ftatim fine manifefta caufta pancis (motibu^ 
criticisj) coftae, malae, et omne, quod fme ratione 
fubito perficitur, malum. hipp. Co^c. Pmwof. l.cit. 

Grumofae vrinae colliquationem vatidam foiidorum 
fignificaht. gax. De Vrinu, c. 28, p, 34.4. 

f) '^Qv^OC STriT^QVOi TtQVV^OV y ^ TQ fA,lK^U. tff((^ouvsi/0tf oToV 

S-oiiiss, 

Vrinae laboriofae malae , et quae parcae apparent 
, . inftar ftillarm^. hipp. Brorrh. 1. 

g) Xot s§ijusvu fA7i VTfsy.vv^^vtoov , oXsB^piy^, 

-.) ■ Vrina non aduertentibus raala. hipp. Cnac. Fraen, 
/Jl) Mj/ siuTCuruTco ^s ff! , vv ys 7j- y-y<rts ri vx^rnyoc %'y^>icu rwv 

ii^oiv ret rotuvTK UTToaiou^. « yu^ rS oX^ aioy.ocros (^riyaov sriv^ 

t«/^' uvrvs x«3"' Sif.vTris, 

Ne autem te fallat, fi vefica morbum habens eius- 

modi vrinas edat; Non enim totius corporis ftgnunrt 

tunc funt , fed ipfms in fe ipfa. h i p p, Fropi, 



^jCJ T)E ©IVRESI CRITICA 

nae fubfidentes , renum et veficae lithiafin denotant, 
fi dolor accedit '"). Fingues vrinae renum ac VQ^i' 
cae vafa aliqua roffone *) laefa e^Q innuunt,.dum 
dolor^) et admixta varia viarum vrinariarum raraen- 
ta id vberius defignant. Abrafae et fanguini ac pu- 
n immixt^e fi^uamulae***)^ aut detfitum inftar/j^/r- 
/i/n>/vcficae porriginem'*), pmgiie j foeudumy vri- 

nae 

l). OTffiv |y rot$ xcoiffi ^u^y.u^su v<p/^uTOif , Tssrsoifftv y xvTts 

Quibus in vrinis arenoia fubfident , illis vefica caU 
culo laborat. hipp. Aphor, Seft. IV. 79. p. 89. T* I. 

Addit GALENVS: 'Ov tcxvtus ^ xvs-tSy <«^/ h^i^srosf 
tff^ ysd^^xs- <K(po^ifffitos. 

Non tantum vefica, fed etiam renes xompleftitur 
aphorifmus. 

h) "Hv »Tju.x ? nvov igsf] , ruv vsC^^^v tj rm nvrsws sXxcofftv fftj- 
/iAoctua, 

Si fanguinem aut pus mingat, renum aut veficae vl- 
cus ilgnificat. hipp. Aphor. Se^t.IV. 75. p. 89. 

Adclit GALENVS: MsTx ()iyx!i^'J)ffSios ui/u.xros sxy.^ifftS 
iyrocKoXaS'». 

Poft erofionem fanguinis fluxus fequitur. 

1) ^Hv ciT/uoi, i§srj iicf!f d-^ojufias y^ g-^ayya^iijy Vx^ff i{^ oUvti 
ifitTtinrp ss ro vjToyus-giov jf^./ ro ffsgirQvouov y ru ses^i xvft» 

tjtovsft. 

Si fanguinem mingat aut grnmos , et ardorem vrina 
habeat , et dolor incidat in hypogaftrium et peritonae- 
nm, quae circa veficam funt, laborant. hipp. Apbor^ 
Seft. IV 80. p. 89. 

XX\) '^Hv uTux aof) 7CV0V ifsfi f^ y.tnt^MS^^ offfiLij ^gtgHoi »/, Tns 
r.vg-suis sKr.miy ffyj/uKivtt, . 

Si fanguinem et pus mingat, et fquamulas, et odor 

grauis fit, veficae vJcus fignificat. h i p p. Aph. Seft. IV. 

UsruXw^tj /uiv Irt toc rt}s xv^sws i.icogvrcroy.svu (uo^ia.^ ffstgm 

xocs^ij ^i rJc Twy vsCp^wv, 

Foliofae quidem funt a vefica detritae partes ; car- 

nofae autem, quae a renibus. gal. l)e Locis Affe6t VI. 

Ti) '^Qy.ic^nffiv h tw h^^u Ttwxj^ sdvri «•^fVfaJjfe* ffVveisghTvf ^ rars'» 

OtfftV V Xt/C(J tl/w(Jt^. 

Quibus V:'. vrina crafla , furfuracea fimul minguntur, 
illis vefica porrigine infeftatur. HijfP. Aphor, Sect. 
IV. 81. 



DE DIVRESI CRITICA» 331 

nae innatans®)»//^ longa et carunculae lotio immer- 
fae ^) , renum vlcus indicant. Sunc et alia , quae 
renum inflammationem , quae vias vrinarias, vlcere 
exefas, defignant, lotia, quorum fignilicandi valo- 
rem t^AhyjvrACTo^ro^ ilie rvfvs EraEsivs ^) ita 

expo- 

O) 'Oxocotffi ^i Xi^Ttu^T] V sffti-uCiS t^ uB-^ofj , THTeotaiv ysi^gtriKK 

Quibus pinguis in fuperficie lotii apparitio et fre- 
quens, his renum morbi acuti indicantur. hipp. Aph. 
Sed:. VI. 

P) '^Oy.offoiffiv iv ru ^^w jra^S iovTi ffxgyJoc ff[j.ivi^v, n Zffns^ Tf/%«5- 
ffvysif^X^vTOtf , rnrhiffiv dteo rwv vs(p^uv iKx^ivsrotf. 

Quibus in vrina craffa carunculae paruae , veluti ca- 
pilli , vna egrediuntur , his ex renibus egreditur. hipp. 
Apborifm. Seft. IV. 76. 

GALEN. addit: ^Ot ysonooi r^txti^a^tv ro ndB^c^ xxX^ffi, 

Recentiores trichiafin (miAuna capiilorumj hunc 
morbum vocant. 

C[) '"Offois ^i sy.itvQt 01 vt(^qol ytvovrccj^ t}^}] /uhri v^ iioyxei fts^t 
rxs xsvsoovcis , ocra^ }{^ xxvfix i%v^ov eyss-ty iv ToTs vs(p^o7^j y^ 
ifjHfft nvg^x v^i uh^oitx , Ji^ aci o^vvotj ixsrt fjiiv oieioU iiffiv- 
W5- TT^oo^fv, /5u^vrifotf ai y^) ff<^v^sffc^^ ct Ttv^sroi i xoiS^s^coris-j 
u^cc TienXocvyifiAiyoi yivovrcKj i{Cff ^iyw^as' TiiTois ^yiyvvvroi^f t<jc 
/uiv 7rol9is.Gc sTci xvi-tv f ffff^ s^iv ocvrt} rwv ^rjisuiy rj >j^ar/rj; , ftO' 
ti y>vv t^-i sntiyrsgov ^^yvvvrocfj rocvrif xo^vQ^i^ffxvros rH.i^TiVTi* 
fj.oiros i^] ffocnhros. ll^ociayo^ocs oi i'(pVy rivi ro k^ov bix ttJs 
s9^xs i^av ixxoivo/ujyoy^ i{Cjif fitmouj /uiv rSrov srv ^oi-hxu. AX- 
Xoif ^i iyri roc sica gi^yvvroif j Ttxgsiiov rov xsvsmoc^ oj' TrXj/A^- 
o^-o/ uvJcyxij Ttva ri n^ ^q» , v^ uvtx fAsvetv , Xj^ovw ^i (^toc* 
cu/usvu «5 Ti]v s^§ocv 't/x&v HOf^ TavTij isvctf siw. rols U Tifftv 
i^i 2^yyv(^o(^ i^s\a ix ruv ysC^§m , dlk^ civrS yJyerj y^^ovov 
%o\vy, fs r ocv i] ^tuxocvffrj h ecl^ov r§07tov <x7tGsrofjcmp , ^r/.yh" 
ru S'i sTti x.vTtVy rcl /uiv ^^utx fjcviomtx rs li&f cct^uxroc.^ io^S- 
ffiv , uffTts^ itc rtvos ii^ ^'^^§'^ rofAv/s i fA.^nvvj f.cocTos STteirx Kcf.rx 
\9y0y T<j^v kXxuov , « f/Jv roc sXht] TtovijghoirQ , o7x ifKi sTti ro7's 
<yXkois ^'Xxsffi ffii7toM.hats TtoWd rs y^ ^vffoff/uu i{cif Ti-fXi^x. Ji^) 
^viui^i] , xa/ rivu j^ ffxnxix Ttx^xyJjr.i] orcotx \vss 0^.7x1 (ixsraj. 

Quibus purulenti fiunt renes, non tantum aiiquid 
protuberat circa iumbos , fed etiam aeftus renibus m^ 
ett plurimus , et mingunt rufa et cruda , nec dolores 
quidem, quales Ante, acuti faat, fed grauatiui et pulv 



33^ I>E DIVRESI CRITICil. 

expofuit , vt poft illius fententias verbis haud opus 
fic. Non autem cancum coiore, contentis, fluendi 
modo , et fenfu , quem aeger inde percipit , malam 
rem vrina fignificat, fed etiam tarditate fua, qua tur- 
bari recufat , inertiam febris prodit ; Id quod vario 
modo euenire folet. Aut emmfanae jimtlis vrina 
manet, quamuis aetas morbi proueftior aiiquam mu- 
tationem poftulet, quod fignum fallax multos faepe 
inducit, vt omnia in vado efle et prope litus naui- 
gari arbitrencur , cum caufla mali humoribus ac foli- 
dis firmicer inhaeret, et vires feparandis morbidis 
tunc non fufficiunt; aut, quod proprio fignificatu 
To oc',iciroc?ocrcv ^) in vrinis dicitur , opaca etjubcrajfa 
rorina non fubfidet, ieA fubltmamentum aliquod eft 
in medio fluidi fufpenfum, quod fundum non pecit; 

vnde 

fantes , febres non ftabiles , fed errantes fiunt et hor- 
ridiulculae. His quidem vt plurimum pus ad veficaiii 
erumpit, et haec ruptio omnium praeftantiflima , ali- 
quando tamen etiam ad inteftinnm rumpitur , fi illuc 
faRigiatur, et putredine transueftus abfceflus fuerit. 
p R A X A G o R A s ait , fe cuidam lotium ano effluens 
vidiffe, eundemque adhuc duodecim annis fuperuixiife. 
Aliis autem extus rumpitur, iuxta ilia tranfiens, quae 
repleri oportet pure et vrina, ibi manentibus, et tem- 
pore proueftum ad anum procedere , et ibi foris ire, 
Quibusdam rumpi recufat, fed longo tempore mane- 
re folet, donec vel exficcetur vel abforbeatur alio 
modo. Quodfi ad vef cam proruperit, pure mixta et 
finguinolenta mingunt, veluti quod;*.m alio abscelTu in- 
cifo : Deinde ad viccrum rationes , ficubi vlcera fordi- 
da fa^ta funt, talia , qualia in vlceribus putridis, mul- 
ta foetida, etliuida, et mucofa, et quaedam carun- 
\ culae minutae, inftar fibrarum, abfcedunt. rvfvs 
EPHES. De Veficat Renumque /ifftft. Q, g, 

Vrinae haud fubfiOentes , cum fublimaniento turbi- 
dae, nec deieflae. >; al. Comm. I, in hi*pp- Prnvrh. 
M^ xu^i?-J^i'/y. i:^x , oTuy svv4w^vy-(x- lu,trsQO^Qv ix ^i^^yro. 

Non lubiiitentes vrinae, quando fublime iUud pen- 
clulum non deiicitur. hipp. /« Lihr. Epd, pajjim. 



DE DIVRESI CRITICA. 333 

vnde intelligas fimilicer, in fanguine crudum a nexu 
fuo cum laudabilibus fuccis exfolucum nondum elTe. 
Id quod quidem mirari neminem decec, fi contumax 
fua natura morbus eft , vci ex continuis haud pau- 
cae decimum faepe quarcum diem fine vliis co£iio- 
nis fuflScienter pera£lae fignis tranfire finunt, donec, 
nouis ortis motibus criticis, quos fecundarias fehref 
appellari fas efi:, tandem confequatur, quo fedimen- 
tum decidat. Serocini ifi:ius feceflus nocentis rei» 
cuius argumentum vrinae produnt, cauffa, tumali- 
ae, tum illa efle folet, quod aiiae excretiones id 
agendum in fe fufceperint, cuius gratia vrinae tur- 
bantur. Saepe fudores li^uriunt omnem morbi ma- 
teriem, faepe alulnae deie^^iones vrinas mutari non 
finunt, eti//tt^ quidem excufabile omnino efi:, cuni 
fudores faepiffime vrinarum vices geranc, hae illo- 
rum defeftus fuppleant; Hoc autem femper male 
euenit, vt aluus fluat, quo tempore vrinas turbari 
fas eft. Haud enim ita comparatum eft in morbis, 
vtperinde fit, quacunque via aliquid fluat, kd ha- 
bent humores fuam verfus dedicata fibi organa defti- 
nationem certiffimam, vt difficile fic furrogari alia; 
medico certe non licet emunftoria pro lubitu deli- 
gere, aluumque imprudentius in febre vrinis iudi- 
canda folicitare, cum certufn fit, hoc errore et dia- 
phorefin » ^c diurefin criticam intercipi. 

s) ^Hv Ti icivri<ras xurx, r.oiXtijv, rtx. ^^x i nsTeouvtroif^ u"^ oivid^as 
re ifoc/ xx^iros o Ttv^sros sm ttoXw ^^ovov 1$-«/. 

Si quid moueas iii ventre , vrinae non coquuntur, 
fed fudore vacua et non iudicata febris erit longo tera- 
pore. H I p p. De FiBu Acut^ 



HAAAIO- 



334 ^ "iski <:# 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XV. 

DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS 
CRlTICiS. 

Poftquam natura res nocentes intra hominem co- 
quere, diuidere, inque fucci praeftantis indo- 
lem *^) compingere vario modo tentauit; proiicic 
illa, mox, fi vnius vifceris morbus eft, proximo 
quodam organo et fingulatibus partibus adfcripto, 
ruox , fi in toto homine aegritudo latet , emunfilo- 
riis, fimilicer toti homini adfcriptis, cauffarum mor- 
bificarum inquinamenta ^). Nulia autem poft vrinas 
euerrendis humorum, maxime autem feri fangui- 
nis 5 fordibus commodior eft purgatione cutanca ^). 
Cutis enim propter immenfas tubulorum halantium 
feries, a finientibus arteriis profe^las, faciiius et 
conuenientius omni emun£lorio corporis purga- 
menta, quorum indoles in re tenui ponicur, acci- 

pit, 

a) Tihct^onj di jfc/Lf /uerufiJc^av , 9{^ Xsnrws^oif , >(gc/ Teup^vvtm 
(^ocf fs- X^f"^^^ ^^°- ^'^* no^^^.uv adim v^ nuvroio))' 

Coqui , fe conuertere , et attenuari , et incrafiari iii 
fuccorum laudabilium fpeciem, multis modis variisque. 
HIPP. Oe yaeri Medic %. 35. p. 34. T. 1. 

h) '^V.iTtf^ m %\qv fj vocos sifTuro t* ^us ro cru/uu , /^gj^ ttjv x/- 
yuffiv oiv i^ ocTFUvros o/uoTiy.ov STSocaro. 

Si morbus in totum animalis corpus extenfus eft, 
euacucitionem etiam ex omni aequalem fieri decet. 
G A L Comviejit. IK. Apbor, H l P P. 

C) Y.fvuOts ruJv r.uTu ^epfxv. •ns^nTUiy.v.roiV. 

Euacuatio fuperfluitatum psr cutem. 



DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS. 335 

pif^), dum calor auftus, fpiritu ipfo fimul perua- 
dente, eam raram efHcit, in maximorum quorum* 
uis morboruiti folatium 0- Pauci enim ex illis funt, 
quin, nifi deleantur penitus, leuentur tamen, fudo- 
ribus -^) aliisque impuritatibus in cutem proie- 
ftis s), Maximum fane ex cute tranfpirabili bene- 
ficium et valentes et infirmi lucrantur , vt , qui ad 
aftionem iflam , qua per corporis ambitum difflan- 
tur humida , fegniores funt , in conualefcendi nego- 
tio haud procedant commode ^). Eft autem non 

leuis 

Cutis , inftar aiicuius tegumenti et inuolucri anima* 
lis, facile recipit omnes corporis fuperfluitates. gai*. 
De Cauf Morb. c. 6. p. 24. T. VII. 

e^ * AcotfHjuhit VTto rrjs 3"fp/C4«c/j?s- rs ^^iaros^ ^isp^sroif ro ttvsuv 
fiiu oioc tS ffu/uaros ^ wre TcoivKuv viy«. ysvi^ccj rwv irovwv. 

Rarefafta per calorem cute , tranfit fpiritus per cor- 
pus, vt quies fiat morborum. uipp. DeFlatibus, §. 14. 
p. 407, T. I. 

f j Tw i^puTc xx(pi^ovrc6f 01 frX^raf Crwy xctfiivovroiv), 

Sudore leuantur plurimi aegrotantiuui. n i p P c R# 
Prorrh. I. 
g} T« v^o rw ^sp/uocrt ffvvifJc/usvoe» 

Quae fub cute confiftunt^ <Sal. Tberaf. ad o-lay^ 

CON. II. 

A*' CCTCO^UfflV xptvs^ocf, 

Per abfcelTum iudicari : (id quod de quauis purgatia* 
ne cutanea vfurpatur). galen. Comm. II. in Prognofl, 
HIPP. 

*Tiro rvs (pvffsus xTru^^ei^^ot} xptrtxm sfri ro dsp/uoc. 

A natura expelii critice in^cutem. gai;. De Caujfl 
Symptofn. III. 9. p. 99. T, VII. 

h.) '0< titxTevsojusvot xocXus d^svs^epot ^/ vytstvorfpot , ^^ ivoe<* 
i/(>cff(px\rof ot ^iunvsoyAVot xocxus y js^iv >/ voffsav , t^v^ors^otf 
voff^ffocvrss ^i ^vffotvuffC^ukrot. 

Debiliores, faniores et facilius conualefcentes , qui 
bene tranfpirant; Qtii male tranfpirant, priusquam 
aegrotent, fortiores, et quando aegrotant, difficulter 
conualefcentes. hipf. De 4li?mit, §. 6. p. 595. T. L 



33^ t)E EXCKETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS* 

kuis in iHhac ad hallcum ihfenfibilem vel fudores 
procliuicate, fecundum aetaces*j, aliariim excre- 
tionum robur praeualens ^;, variasque praeterea 
conditiones, diiferentia, qua efficitur, vt aequales 
€onua!efcendi rationes penes vnumquemque elfe 
haudpoflinc, hinc maiorem oporteac efTe in mor- 
bis confli8:Lini7 fi plus m^gisque motui cordis obfi- 
ftat cucis, nec diniittat facile, quod fua indole m 
fubdlem aliquem halicum diffipari folet, ec paria 
poft cucem excretionum organa inuencurum haud 
eftvniii force quoddam aiiud efFugium, vc poteft, 
natura quaerac, et praeftantiori organo furroget fe- 
Cundarium ^. Quando mtQtnJudores nomino , qui- 
bus morbos longos aeque ac acutos, feruata tamen 
ec ahis emun^toriis fua libertate, iudicari fas fit; 
omnes iftas virtutes, quae crifin quamuis ornanc, 
^defie iliis debere inteliigo. Veluti falubrior eua- 
cuatio quaeuis eft, quo modeftior "^} \ ita efFufiflimo 

fudore 

i} 'O/ 'Tiie.t^ss avtr lO^tcns , <li« rt]v xvifj&iy , s<x,v U ri t{gc/ yhfjroLf 
yrt^irric.ucx, , r^^to 6>t>c$iv(ruf xxru jtoiXixv , sv^ovs ycc^ t^gc/ Inl' 
Tcoiv vy^ori^v. rujv ^octf^icvvt 

Infantes diificulter fudant, propter incrementutti^ et 

li etiam iilis fuerit quoddam fuperfluum, Iioc excerni- 

' tur per aluum ; fluxilis enim ilta et pierumque liumi- 

dior ell infantibus. t h e op ii r a s t. De Sndorib. 

kj) ' fif «* n.oikic/^ vy^x) }(Ofi/ d$ Hv^iv sni^fjoioc ^ i x ivi^^ootts , or< 

ficiv ro vy^ov svruvy ou^utjHsv. 

Quorum ventres humidi et deftillatio ad veficam, ad 

fudorem non funt faciles, quia omne humidum illuc 

delatum eft. TJiKOPHR. Ib. 

l^ T« voiTtj/uciroi-ftuvrx XvsTocf tj xuroc oyxov ^, tj XKrcc xotXir/V ^ if 

nxrx auTiVj fj nvos' ec^ic otfd-^n xv^ix^ ^ $i rx iS'^uTos iastj xoi» 

ItJ 0C7t(AW{aV. 

IVlorbi omnes foluuntur aut habltu corporis, aut al- 
110, aut vehca, aut ah'o vifcere nobiliore; Sudorea 
autem idea communis omnibus. iiipp. DeViStuAcut, 

IDj 'HiroiuoTfou jj Ktvuj(7is 'oercfj ^ioi f/.ctovcaVt 

Praeftantior euacuatio «juaeuis, quo moderatior. gal. 
Ars Malica. 



DE EXCRETIONIEVS GVTANEIS CRITICIS. 337 

fudore praeftat iriador «)• Temporibus addi<^i iint 
fudores, vt illis febris vel mitefcat, vel penitus 
foluatur "). Vti enim in febribus contioentibus ec 
concinuis, pluriura dierum numero abfoluendis, ali- 
quid ad dies redit, quos criticos apptllamus; ita 
opportunius omnino eft, Q aeger paullo liberaiius 
et conftantius fudet tunc, quando commotum et 
funditus euerfum eft, quod fluere debet; id quod 
definita aliqua temporum fucceilione, quam prae- 
cocius fieri, fatius eft» Proinde in diebus criticis' 
fudare aegros hippocrates.^) poftulac. Non 
inferius illud eft bonicatis penes fudores argumen- 
tum, fi fymptomata leuent, et euphoriam aegrocis 
adferant. Proinde laudantur illi, qui dormienti- 
hus ^) largiter fluunt, quandoquidem certiffirna illa 
eft falubris fudorum effedus fignificacio , vc eosdeni 
confequatur tranquiiiicas^ et, quod alibi fcriptum 
a me eft, ftare fudor cum fummo aeftu fummaque 
pulfus concentione et lu£ta cordis nefcit» Inde eft. 

quod 

Sudores, cum madore, et lialantes, bopi. hipp* 

Frog-iofl. 

Sudor~optiinus , qui morbum foluit. hipp, Coac* 
Fraenot, 

Avrixov civccj $e( rov U^mru , rj 7t£os Xoyov y.is(pi^ovrK tf^ 
sv(poowr€0ov (x,7:o(poiivQyr!x rov (/.^^oog-ov. 

Soluendo morbo parem decet e^^e fudorem, aut 
quodammodo leuantem, et qui bene (ek habentem 
reddat infirmum. aetivs Tetrab. I. Tract V. v. 

p) 'l(J^«Tf5- u^iToi yJv siCiP iv 7ta.<n. rois o^sci vovurifAuciv^ oxo'jQt 
sv tjsjLk§'f}iTi 7i§i(n'fA0icii yivovr»j i(^ rtXfms rov 7iv§stov «moCK» 
^urrisffiv. 

Sudores quidem optimi funt in omnibus acutis mor- 
bis, quotquot in diebus criticis fiunt, et perfed:e fe- 
brem mutant. hipp. Progn. 

fl) '£v invots i^p^Tss txyu^oL 

In fomnis Ojdores boni. hipp. Prorrh. L 
Hebenjir. Falasol. Y 



3J8 DE EXCRETIONIliVS CVTANEIS CRITICIS. 

quod aeftus vna cum fudoribus legitimis remittit, 
laudaturque fudor, qui mediocriter incakfcit ^)» 
Tametfi autem haud raro partes quaedam folae? fa- 
lubriter fudant, frons, peCius, aliae; in-febribus 
tamen expeditius eft, totiunfudare hominem, quod 
inter virtutes fudoris merenter numeratur ab hip- 
p o c R A T E ^). Praeterea , quod ad fttdoris cofiam 
attinet, iicet illa pro conditionum penes aegrotan- 
tQS, diuerfitate infigniter variet, vt certi quidpiam 
ftatui de eadem nequeat; febrium tamen omnium 
indoli conuenientius eft , blande, lente, at fufficien- 
ter , fudare 0- 

Quodfi ab iftis virtutibus fudores recedunt, 
non poiTunt falubriter omnino aegrotantibus eueni- 
re. Quantum enim ad temporis opportunitatem at- 
tinet , officiofi haud funt illi , qui ftatim a principio 
febrium fiuunt »), iique copiofiores *): Difflato 
enim lluido, manet craiTum, et vis vitae fimul dila- 
pidatur ^) , nec ipfis refte valentibus fudores ma- 
gni 5 fiue illi a cauffis ambientibus excitati fuerint, 

f5ue 

Calidum effe oportet moderate fudorem , foluenda 
morbo idoneum , et omni corpore nafcentem. aetivs 
Tetrabibl I. Tra^ V. y. 
Sj ^AyoiS^oi 01 lagojTss dtu ttuvtos' tx aoo/uoiTos yivo/usvoi» 

Optimi fudores, qui toto fiunt corpore. hippocr* 
Frognoft, 

t} 'i(Jf uJTJy 01 xxToi fiiy.^jov , (v^psXsis^rt , ot di x^^oot^ 

Sudores lenti iuuant et continui. hipp. CoacPraen, 

Xi) *\^^(Jas u/uLot nv^fTU) yivofAtvos iv oiei, (p^Mvoos. 

Sudor, ftatim cum febre ingruens in acuto morbo, 
malus. Hipp. Jb. 

Xj ^lSffus <no\vs oc/uu nv^tTotaiv oiici yiyvofiivos y CpX^uv^os. 

Sudor uiultus vna cum febribus acutis fa^tus, ma- 
lus. HiPP. Frorrh. I. 
y) 'O U^wt T^Kits Tis hlv. 

Sudor colliquatio quaedam eft. theophrast. 
De Sudoribtis, 



DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS. 339 

fiue fua fponte fluant, bene euenire folent «). P'"* 
tamen nocet, deficere fudores ^ quam luxuriare 'O» 
eftque iniquum, cutem inter calores habere aridam 
et (iccam ^); iniquius, frigentem anxiumque non fu- 
dare 0. Nocentior omnino fudorum defedus eft,' 
quandoquidem praeftantiorem conualefcendi mo- 
dum opprimit; dubia faltim erit fudorum profufio^ 
pofTuntque excufari, ^\ ex toto aequaliter homine> 
calente iilo et fignis aliis falubribus gaudente, fluunt; 
damnantur autem frigidi^ ad caput tantum et fa* 
ciem aut iugulum, flccis reliquis partibus, miliari- 
bus erumpentes gutculis , foluto flaccidoque aegro> 
et ad conca^lum frigente 0? vel a frigore ad caio^ 

Y 2 rerh, 

%) ^l^^m ?roXt)r «,7i^tirm yivo/ntws- vymcvoMti voff&v itijfK^vai^ ^i» 

Sudor multus immoderate cotitingens fano, mof* 
bum figniiicat, aeftate quidem minus, frigida auten» 
tempeftate plus. hipp. De ludic. 

isOVTUii, 

Sudores immoderate excerni , malum l peius atitemi 
cohiberi haud debite. GAL^De Caiiff. Mork 

h) Viu^a^ccksoy os§f/.U^ 

Afpera cutis. HiPP. ^pL VL Se^. 6» p. gts. T.L 

Yi^cii^xkiov POf^ frfoctttuyjvop ro ase/tx.Ut 

Afpera et indurata cutis. Ib. 

C) '^AkvffjUoj eHvi^^wti 9is^i4'VX^'^'^ ^ xxkoP: 

Cum anxietate et iine fudore frigercere, thalum» 
MIPP. Prorrh. I. 
d) '0« s 7^vffitsX4s$ (i^^urti). Kxxt^ot ^i ot <^vx^oi rs $i^ ^.?* 

vov Ttspi Ti/v r.sC^iXfjv rs tfoif ro <:r^o(T(a<7rov yoofAsvoi ^Ofjf tov «y» 
X^vx- x~Qi y(y,§ ^vv fA.iv l^a ^v^sti^ B^dvnTOV ^oo&i^j/uoupisffi ^ sv9 
^i fr^vfjTs^q) jUii}C0s- vd&g 5 f(^ Qi Hxroi ^«v rb (Twfix ^ w&txvfons 
yivoftsvoi To7(jt Tcspi trjv xs<p6iX^v. oi ^i >£*y%^o«oefs- f^ fjJ&VQ9 
m^t rov r^dx^krjv yiyQfx,fvoi , 7!:ovf]^'Oi- -*- Kotrxvom S'i XPn t^ 
nvvny.ov Tm idoc/^rwv ytvovtoi^ ysco ot fiiv df tfiT^vffiV tfufc&ituVf 
01 (li ^ioi &vvrovii)v (^Xsyfiov^fjs. 

Sudoresvqui perfe^te non foluunt: PeiTimi avttem 
frigidij et qui faitim circa caput et faciem fiunt, et 

colJlum t 



340 DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS. 

rem , a calore ad frigus alternis vicibus conuerfo ; 
damnantur tmmjleriles illi, quibus aeger nihil pro- 
ficitO» fed deliquefcit, tum maxime, fi diarrhoea 
accedat/), qua, fudante aegro, nihil potefl: efle 
turbulentius, quod fudores fubfifl:ere , fluente aluo, 
nequeant, et fradae iam vires nouo fluxu penitus 
deiiciantur: damnat etiam foettdos hippocra- 
TES^), quod putredinem prodant. Non tamen ita 
otninofifunt, vt bene propter illos fperare defina- 
mus, fiquidem niulti etiam ex hilariter valentibus 
ob exercitia et calorem partium , prope quas fudor 
erumpit, hircum oient ^). In morbis fufpeftus ma- 

gis 

collum : Hi enim vna cum febre acuta mortem fignifi- 
eant; cum benigniore autem, morbi diuturnitatem ; 
et qui per totum corpus fimiliter fiant, vti illi, qui 
circa caput; Miliaribus autem guttulis prodeuntes, et 
faltim circa collum nafcentes , mali : Sciendum autem 
eft id , quod ad fudores in genere attinet. Alii enim 
fiunt propter infirmitatem corporis, alii autem ab aug- 
mento caloris. hipp. Provioft. 5. p. 452.T. I. 

- e^; ^Hp' to %j!cw;Cto6 ^^yx/^roi^ y^ kvbts B^souoavtiToif Ij ro x,§ufAot, 
sTtooy fi sri^a ,uiroc^ac^,}]roif ^ /if.r,>ios voffn cnjuouyet' \]v nvoh' 
GO'^Ti lopus sTtiyivrjTCij y y.v] Ink&no^nos r^ yrv^sT^ . xkxov ^ fiitj' 
y,vva i} vnffos. 

Si cutis frigefcat, iterumque incalefcat, et color ex 
alio in aliuni mutetur, magnitudinem morbi fignificat. 
Si febrienti fudor fuperucniat, non remittente febre, 
malum ; crefcit enim morbus. hipp. De Crif, 

ij %(pi^fyx<ji 7ro'/k>.Z tfjtXi^ocf H'z3vy^c<v^i(7oif j xaxov. 

Flurjmum fudautibus, ventres humidi, malum. hipp. 
Coac. Frainot. 
gj n^crot/ ^i v^occcTt^oi if^ dtcruidets o^/uoe^ , xxxoc^, 

Omnes putridi et foetidi odores mali. hippocr. 
Froznojl, ^ ' 

h) n&/5^vo/ Tuv yviuvu^ovruv 9[^ ^ox^vronv sv sx!"'^^ (iet^as t(gf/ xoc- 
xw^fts yots Id^Zdiv, 

Multi eoruni, qui corpus exercent, et bene {e^e ha- 
bere putantur , graueolentes funt, et foetidi fudori- 
bus. T H K o P n K A s T. De Sudmyus, 



DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS. 34 1 

gis eafudoriffoetor, et putrida exanthemata fubefle 
plerumque nuntiat *); quibus expulfis ad frugem 
redit. Nihil fane efFugit veterum circa fignoruni 
obferuationes induftriam, quare et coloremjudoris 
attendebant. Sanguini fere Jimilis t h e o p h r a- 
STO '^) aliquis eft, forte ille, quem rhachitide cor- 
repti infantes fub alis habent. Lutcum morbo regio 
laborantibus falubriter fundi quotusquisque eft . qui 
nefciat ^. Non autem tantum ferum fanguinis abri- 
pit fudor, cumque illo febrium cauiTas fundit et dis- 
iicit, fed etiam /)//rr^ illud^ omni alio emunftorio 
corporis efficacius , aufert, quod, exanthematum 
nomine, in cutem erumpit, et illi defixum ac ma- 
nens faiutem adfert aegrotantibus. Ita enim fapien» 
ter prouidit auClor naturae, Deus, vt fponte fua ''') 

Y 3 ad 

'Ex rajy ^K;^<xXav U§us n^f oXus' itc rwv xoi\tov , xxxwae*- 
Sfuros : Kuruftviiis vi^ xotktu noiei rvv xxxu^iuv, 

Ex alis fudor, et in vniuerfum ex cauis, foetidiffi- 
mus. vSuffocatio et cauitas facit foetorem. theophr. 
De Stidorib. 

\) ^l^^wns- ^vc/co^ses uTVog-^y.urx ffifTrsSbytu^scc. 

Sudores foetidi , foetida ea , quae ad cutem abfce- 
dunt. GAL. De Eucbym. et Cacocljm, 
K.) 'icJ^aJra rtvis ((iciffiv Sf^ xij(4,uri axxCjOij. 

Sudorem quidam aiunt fanguini limilem fuiife. 
THEOPHR. L. cit. 

1) Ixrs^os /uiv iviors ytvsTOf^ i^^ Ugij^^ xoirixos , «/7CQrtJ^sfA.hijS 
rrjs ^Caiios eis oKov ro ffw^ctcc y^/ /u.<xXig-x tcoos ro 6s§y>oc rtjv 
iuv^yjv %oX;/i/. 

Ifterus quandoque fit, et criticus fudor , deponente 
natura in totum corpus , et maxime ad cutem , flauam 
bilem. g a l. Comm. /K. in Aphor. h 1 p P. 

Tivovroij yJv ty.rs^ixot if^ Xoyu) x^tcsoos aiyxd^ijs sv TCVgtrotSi 
ifttcrpi-^tlxvros rS Xf «^ rS %oXwJWs- n^os ro l^s§y.<c. 

Fiunt quidein ifterici ad rationem bonae crifeos in 
febribus , abfcedente fucco biliofo ad cutem. g a l e n. 
De Compof. Medicam. feciindum locos IX. 1. pag. 595. 
T. Xllf. 

m) 'BK^^vuxrx xvrotAuroos iiuv3^^v.ra xur^, ro Ssp.ux, 

■ Efflo. 



34^ ©fi EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS^ 

ad cutem ferancur ea, quae, fi manerent in fangui- 
ne, maiorem morbum ipfanique mortera allatura 
forent, fintque hoc fuo ad ambitum corporis fecef- 
fu , aliarum aegritudinum medeia ")> certumque vi- 
tae praefidium. Quem faluberrimum fane rerum 
nocentium ad cutem motum , Ci qui naturae tribue- 
re fimplicius noiint , fatiusque ducant, neceffitatibus 
a direftione arteriarum cutanearum pendentibus 
illum largiri , ego non abnuo. Quocunque modo 
iliud accidat, falubre eft et fanitatem intendic, licet 
caulTae faepe adfint, propter quas hoc beneficio vti, 
et falutem abinde confequi aegrotantes nequeant. 
Sunt autem, quae in cutem cum fudore, veluti 
exanthematum vehiculo , falubriter erumpunt , va- 
ria, quorum fumma capita adduxida nunc fufficiat, 
Aut rufa cutis fit, aut purulenta, aut fcabra, auc 
vlcerofa; nihil etiam impedit, quo minus criticis 
fudorum effe£tibus attribuamus id, quod ad glandu- 
las aJiquid, quod, manens in fanguine, noxam crea- 
rec, officiofe declinet. Horum quaedam, parua 
febre commota, prodeunt, et , febre ceflante, ma- 
pentj ^lia magna febre, mox continente, mox 
^ontinua, excutiuntur, fudoresque habent comites. 
Laudat hip^ocrates*') eryfipelas laete rubens, 

quod 

EiHlorercentla fponte tubercula ad cutem. galen. 
Comm. III. in hipp. Epidem, III. 

HJ '^w»r«<r<?5- srhm xxos. 

Quae ad cutem abfcedunt, aliorum funt fanatio. hipp« 
De Hutnorib. 

Rubor fiiciei : Eryfipelas faciei. 

1 « TTU^^ ks t/u.7r§o^tv s^v^i]ju.oe.rx. 

Poue aurciu anteriorem rubor. hipp. Coac. Fraenot, 
Ot^Tf/ux yj/ f^vd^tj/uoi IV T^ i-ijd^et yivofA.eyQV ^ oc/a^^ov , «Iw 
ytCO X^STCtTOlj tJ voVj/jUoe, 

Tumor 



TE EXCRETIONIBVS CVTANIiIS CRITICIS. 343 

r|uod tumet caletque P). Veluti enim facer ille ignis 
felici oniine fuper cutem apparet, et febres foluit, 
fi perfiftit et difcutitur ; ita in fummum vitae difcri- 
inen aegros adducit, G difparet ^), fatiusque eft, ni- 
ii penitus folui poilit, in abfceiTum conuerti eryfi- 
pelas '^). Eadem eft maculartifn quarumuis febri- 
fium ratio, vtin eruptione falus, in fuga fit perni- 

Y'4 cies, 

Tumor efc rubor in peftore faftus , bonum ; Extror- 
fum enim vertitur morbus. h i p p. Epidem. VI. et VII. 

"Acri^ciki^s^oy ro ii^fjfAU. y^Uf ro soi^ijyM us /tAdXifcx, Ifw 

Praeftabilius , tumorem et ruborem quam. maxime 
extrorfum verti. hipp. Progfu 

V) 'E< dV ro c^dj;u« ix(pvee s^ccf otStCicsroif k^os rsc g-rj^ix ^gif Ifv- 
^^oy np i{Xf KDunraj , iXjr/iss- TrXsovos vyieia.s-. 

Si autem oedema efflorefcit , et tumet ad peftus, et 
rubrum fuerit excandefcatque, fpes vberioris fanitatis 
adeft. HiPP. De Morb, 11. 

fl} TS f^vffiTTsXtcros X 0co((^o£Xjuivji xxrx rriv i>cros iTttC^uveiuv ^ i 
fiiovov iit uyu^QV ivi ro roiUrov , ^^k i\ccj fAtyig-av xctxov. 

Eryfipelate non tranfpirante ad externam fuperfi- 
ciem, non tantum bonum iftud haud eft, fed etiam 
niaximum maluni. G a l e n. Comment, III, in Fro^noft„ 
KIPP. 

T<? s^vci^stXas s^oab^sv /uiv eTttytvt^tAj , •^i^Y,GifJLOv , «ycw o^ 
r^i^Ti^^Cfij bo!.vu.tjifJLOv. rpTCirocf dV, %ruv x^^otyiCo/uiva t« iov» 
.^fjjuurgs fiu^vvijrQif ro ^fjB^es noc/ ovCTrvoc^rs^ov yivrjrotf, 

Eryfipelas extrorfum procedere, proficuum ; intus 
autem conuerti, letale. Retrocedit autem, quando, 
difparente rubore , grauatur peftus , et anheiofum fit, 
Hipp. Coac. Fraenot. 

r} Sw^ovroc/ |v /uij ^cxXiv^fo/uiri rot i^v^tj/uurw 7]v ^i u<puvi0^rocf 
ju^TS (^v/uuros^^Cv^^uC^ivros s^oc iv s^/uifT^cri H^i7i/UQiaiy oXid^^iOi 
y/vovro/. 

Salui fiunt, quibus non retrocedant rubores; Si au- 
tem difpareant, tuberculo extus haud coilefto, in die- 
bus criticis, perniciofi fiunt. Hipp.C&ec. Fraenot^ 



344 ^^ EXCRETIONIBVS CVtANEIS CRITICIS. 

cies O^ ^ec quidquam aliter fefe gerunt papulae^ 
quas febris ec fudor excicat ^) , et fi quae alia poru- 

ienta 

Aut dircuila inflammatio , aut puris generatio , ter- 
tninus fumini (fibrium) ftatus. galen. De Tot. Morb, 
Tmf. c V p. 3o^. '^ VIL^ 

Exantnemata pruriginoia , ardentia , veluti ambufta* 
HiPP. '^ pidttn. VIL 

'E|av3"« oix XODVWTTWV XSVTVjUUTX^ 

Effloref:it quidpiam , veluti culicum mbrfus. hipp. 

Coac x/racnot. 

'Oir' rwv xu)V(^7tuv (^tjy/uctr^x. 

Inftar culicum punfturae. hipp. Epidem. V. 

'O^^offx (Xff^iuws dCpxvtCsroif y ovffjc^iroc, olov rrj -5« ^oXs/UQcg» 
^a iKxt^iffxt} s^vaiTCtkus. 

Quaecunque absque iudicationis figno difparent^ ma« 
le decernunt , veiuti , quod polemaechi anciilae 
contingit, eryfipelas. hipp. De Morb. Vulg. II. Se6t. 
' 3- P- '-y9' 

"Eoo^ovroif 7]v luy; <7ru.y.iv^§oiLisr] rv. s^v^yiiuura. , (xffCpaXsrotrov 
^i ro ^''^svB^os 1(9«/ T--'5 clTVO^dffiscs bri ^crXtsrce sioo r^sTrr^oij. 

Saiui iiunt , nifi retrocedant rubores ; Optimum au- 
tem, ruDores et alia quae ad cutem fecedunt, quam 
niaxime extrorfum verti hipp, Coacae Praemt. 

. t} ^^^i^ivd^^iuxrx y,sy l&^wros i^vJ^Ky s^^oyyvXx ^ ff/uitcgx ^ oTov 

iov^^oi. 

Exanthemata cum fudore , rubra , rotunda , parua, 
inftar varorum, manebant hipp Epidem. I. 

'Eyhovro y^ iv rolai ^s^f/cnffi nv^sro^iai Tts^l ^' nof./ y f^gcj y 
rPVXi's'/uuTOC' sv rw ^pwTt xsy^owSsu, roloiVTto nwvwnwv yivous' 
rois 7xs\u uvudvy/uocffiv , J nuvv xvyi(T,uwosu , rocvrx oisriy^ct 
fjcsx^t K^trrsws. ■ 

Fiebant autem in aeftiuis febribus circa feptimum, et 
oftuuum , et nonum diem afpredines in cute miliares, 
culicum fmiiies morfibus , non valde prurientes ; haec 
permfmebant vfque ad morbi ilnem. h i pp Ib. 11. Se6t» 
3.p. 097. 

Vide, an puryurae fehrHls mfiratis imaginem hic of- 
. fendas, *j 

*) Difpu. 



DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRTTICIS. 345" 

lenta ad cutem fecedunt «) , quorum virtutes prae- 
terea in debita eruptionis celeritate *) et comple- 

Y 5 men- 

*) Difputationem hanc nuper attigi in Amiquit. Morhor, 
Se6t. .11 n. t. p. iic. fequ. ex quo colligitur, veteres 
non prorfus ignoralTe varia eruptionum genera, fed 
non fatis curate defcripfiffe, vagos fuifle in fymptoma- 
tis, fine quibus certi quid hodie affirmare non pofiu- 
mus. Submiratus hinc fum , cum iunior quidaui me- 
dicus , fcholae quondam nofi-rae alumnus, nos tefte 
carperet , quafi vero ignorem , quae purpurae , quae 
peticularum notac lint: Omiferat enim , vt folent ta- 
les iudices , qucie paullo poft fequebantur. G. 

Kocf' intytvovro ^iv iv rw Ss^jutcrt d^w^ss , syxxrutXotjufiofyo' 
/u.tvoi oi s^fofAuivovro ^oi^ xvfjff^.ov sviiroisov '. c(r'x Qf^^VKrouA^ss 
voc^Ttep irv§tt]y,xvT0i ^tayi^Kvro y^ VTtl ro 6k§y.<K, rMiz&otA Uomov» 

Et fub cute apparebant achores, ftabiiiti vero inca- 
lefcebant, et pruritum faciebant; deinde vrentes pa- 
pulae exfurgebant, et fub cute vri putabant. hipp. Ib. 

u} Toc yevoiu.svoc sXxtoe. ^ ^cf^ k^ivo/usvcc fcvgsrxs j^ (pvficarx ^ oTffi> 
rxvroe. /u^ Tru^ocytvsroi^ ^ ocxotfftx. 

Vicera, quae fafta funt, vt febres iudicent et tuber- 
cula, fiquibus haec non accidunt, febris haud iudica» 
ta manet. hipp. Ib. , 

To Ttvov uTCOXoovd^xrwf vr^os ro os^o/uoc, 

Pus faftigiatur in cutem. g a l. De Loc. AffeSl. VI. 

'^AvB^pui^ fix/Swvt^ ^ <Pv/uoiroc, (pCys^Xu^ (pXvxrouva^j iyti' 
yroXijs tS ^igiuoiros uvt^Tiffiv. 

Furunculus, bubo, tubercula, phygethla, phlyftae- 
nae , maxima cutis parte exfurgunt. g a l. Theraput, 

fl^GLAVCON. II. I.p. 369.T. X. 

x) ^viu<xrui.v QfksyixovocX i^ '^dffoi xI^k sTtt^poiivovrocf v^s^ov , Vffas 
^i vi^i «7h.oov Tr^tjyiuxrwv xotvwvj Toc /uiv B^uffffov , (i^xx,i^rs£Uy 
ru oi (i^ux,vTs§ov , /uocy.^ors^ot.. 

Tuberculorum inflammationes et quaecunque appa- 
rent poft morboruiT principia, veJuti et aiia comrau- 
nia morborum. negotia, uae quidem citius, breuio- 
rem ; quae ferius, longiorem exitum nuntiant. hipp. 
Ibid. 



34^ PC EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS» 

mento >), inque diflantia a partibus nobilioribus 
confiftiint. Aliquando etiam ahfcejjlis grandior falu- 
briter efflorefcit ad aurem *), in ore «) paffim ^), 
vt non tantum acutae febres ab illo beneficium ac- 
cipiant, vti intercurrens bubo purpurae albae, tu- 
telaremalum eft 0' fed etiam lentae febres hac ra- 
tione feliciter expediantur '^). Oportet autem , vt 
proficui finc abfceffus, pus habere exquifitiffimum, 

album, 

y) T« ^iUffv^uciTx , OKOfjot fA.h l'|a) r^^ftiTO^^ v.^ig-oc ig-tv , fA.iy.^<x. 
is sovTX ;(a/ aV /uxktsrot IxxX/fovroc fico tfgcf Is- oiv xTToxv^rx- 
f.fvw Tx ^s iUfy«Xx rs iovT* J\^) ttXxrsx i[ef) rjxts^x es o/t) aVo- 
iHO^v(pxci,!yoc , xuxi^x. 

Pumlenta , quotquot extrorfum vertuntur , optima, 
parua ii fuerint , et quam maxime extus vergentia , ia 
acumen corinergentia ; Quae autem lata et minime ia 
acumen edufta , peffima. hjpp. Hrogn. 

yideJiSy an variolarum ej^giem in hac defcri^tione of- 
fendas* 

Z) Ta «•«/ .KS- fJixkiTOf, sH TUiV iiiuv sv roidt xxvffu^sffi ytytrotf, 

Parotides, maxime ex acutis, in ardentibus febribus 
fiunt. H I p p. Coac. Praenot. 

a) ^hKO^xGiss h '^Xots ngc) 'nx§ k^. 

AbfceflLiS in gingiuis et ad aurcm. hipp. Ib. 
Tav 7ru§ %s paffuB apud HippocRATEM fit mentio, 
vti febrem foluant. 

b) ^Oi oix(psvyoyTss /usr xTtOTvy.xros Itx^svynai. 

Qui effugiunt, cum abfceflu effugiunt. hipp. T>e 
Diaet. 'Acut, 

^■^ '^Oifftv sv avvs-xJfGi (f Xv^ax<oe xxrx tcxv ro aw/u.x sxC^vei , ^u-^ 
yxaiixov , /nv yivofxhx TtvvDdns dnog-Yiuxros. 

Quibus in continuis papulae per omne corpus efflo- 
refcunt, ietale, nifi fiat purulentus abfceflus. hipp. 
Coac. Vraenot. 

d") Hv^sTo) /uuXxxoTs^oi rs accf oTov iTfA.vxof^'^01 Xfov/^jfc/ rt t[Off 
€ts «V&ro-Ctti '^of.viai rx TT&^a. 

Febres lentae et veiuti depafcentes^ longae funt, et 
jn abfceflus defmunt vt piurimum. gai-. ad glav- 

CON. 1. 



PE EXCRJEtlONIBVS CVTANEIS CRITICIS. 347 

album, inodorum, aeqtiale 0- Peflimi ominis res 
eft, eos ex profundo furgere , putrilagine affedos 
eflc , derepente deliccari , aut nigros ichores fun- 
dere f) , veluti exanthemata depafcentia quaeuis 
corruptum corporis habitum fignificant s). Saepe 
etiam cutis, interna caua inueftiens, pus fundit fa- 
lubriter , veluti, fi illud ex naribus et aure fluat, 
quod bene cedere^) capitisque dolores mitigare 
HiPPOCRATES') intellexit. Si ab illis difcedas, 

quae 

C) To *j? itvQv ecpiTOv Xtvitoy rt etvcnj (x§'^) ^3'i ^y^^^^^ *^ Xmy^ 
HSjC/ ws IjxiTX ovffuhs' 70 ^i hv.'jrm rxrs^^ Hclmg-ov. 

Pus autem optimum album e& , et aequale , et lae- 
ue , et quam minime foetidum (fdecet) ; Quod autem 
contrarium huic, pefiimum. hipp. Prognoft. 

'^yiy.mv ^i , ffv /us'^a sr.C^sv^s^obi , tjv /WfV ro. tcvov yi X^vKct 
i{Xf xxd^cf^ov T^f 7vss ot,i^(*roi hsMQiv , m ra ttoI^cs vytTjs yt- 
vircti, 

Signum, ^ euafuruf? eft aeger,fi qui-dem pus lit al- 
bum, et purmn, et llriae fatiguinis iniint, tunc vt piu* 
rimum fanus fiet. hipp. De Morbis 11. 

f ) 'HofA.oi^ B^uvurui^huTOi^ uov dti Cfjrrs^ovss 0x3rvrv.rocf ^ /ueXocv.' 
rxroif f^ iyi§o7xr»f , Ttovtj^ccf ^i J^) sTciar^^uvot ocrstj ^.k\u'j'x 

Pafcentes abfceflus maxime letales, quorum putrila- 
gines maxime profundae, et nigerrimae, et maxinie 
ficcae. Mali etiam et periculofu qui nigrum ichoreiii 
reddunt. hipp. Prorrh. IL 

g) T« dfiivx!*>^sot liuv^iCiUxroi (p^iffiv t^iios tnj,v,<xiy«i. 

Depafcentia exanthemata abfumtionem habitus deii- 
gnant. hipp. Coac. Praenot, 

KxfAvovros, 

Pus ii venerit per nares et aures , falutare eil aegro» 
tantibus. gal. Comm, in Prognoft, hi?p. 
i^ Kf^stXjyv npsetoS^vv^vrt v^ voffsovrt ^ xvx' fsavTOf j ij fiocT» t« 
ftiroe '<? xurot rois '^Tvus ^ "kva ro vofftj/uoi. 

Capitis dolorem acutum habenti aegrotanti, pure 
fluente aut per aurem , aut per nares , foluit mQrbum. 
ui^]?. D€ ludicat. 



48 DE EXCRETIONIBVS CVTANEIS CRITICIS. 



quae intra febres falubriter per cutem eiiciuntur, 
varia etiam cutis purgamenta ^) habiturus es, quae 
fine febre ordinata erumpunt, et, licet fordidum 
malum fint, magno tamen, dum vifcera relin- 
quunt , hominem augent beneiicio. Propterea 
pforam , fcabiem aliasque cutis fordities turpitudi- 
nem magis quam morbum efle hippocrates ') 
afferit , et tineam capitis propter infignia merita 
commendat "^- Simili modo falubria funt antiqua 
vlcera-i dum mortiferum aliquod virus emungunc 
de fanguine , proinde deficcari illa aut malam mate- 
riem fundere, perniciofum. 

k) ^EioivS^;^/u(,urx yivovrocf ^ rcwxkiav ^.'^/u.ciov sv ru ds^fituri ffd^^vco» 

2^hr(jov, 

Exanthemata fiunt craffis humoribus intra cutem de. 
fixis. PAVLL. Libr. IV. de Exanthem. 

1) Ks7t§V HSf) XVfJff^lQS iiCf) ^digtj 1{0f) %ctxvv!S ^of) u\(^QS,^ y^ 
^iXwTttxss , vno ^Xsyfiuros^ y/vovTOC/, sa a^ 1«. roiuvr» elci^oe 
/u.xWov rj voayif^uru. 

Lepra et prurigo , et pfora , et lichenes , et porrigo, 
et alopecia a phlegmate fiunt; Sunt autem ifta, turpi- 
tudo magis , quam morbi. h i p p. De Afje^ionib. 

m} To ^sv/ucx 70 STTc Tjj xf^aX^ ^^Xifio/ufvov vrreixa v^!f VXxtx 
as rriv xs(^uXvv sxB^vJtfTiv , i[x/ kutx t*V o(pBuXui^s ^xxovxfftv 
VOff XX sXxSvruf rx. fiXfC^ugu , jsjf ^xxvet , ^JV u/ufiXvwaffav 
froiset , u^* oiv o^ujv yivsru^. 

Rheuma, quod caput affllxit, fecedit, et vlcera in 
capite efflorefcunt , et illacrumant oculi, fed non vU 
cerantur palpebrae, nec pruriunt, nec hebetudine afii- 
cit oculos, fed acute videntes fiunt. h i pp. De Locis in 

Homine^ 



nAAAIO- 



% 4 C# 349 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XVI. 
DE SPVTO CRITICO. 

Diuerfi omnino funt, nec origine, materie auc 
fine conueniunc humores, quos fpuimus, vc 
fub eodem titulo «) illorum eie£lio ftare haud pof- 
fic. Enim vero , cum latina vox iddemque graeca 
euacuationes iilas, quae ex oris glandulis et afpera 
arteria fiunt, vna voce fpati , cui roc Trrvshcc Grae- 
corum rcfpondent, delignet ^), opportunicace ter- 
minivfus, diuerforum quidem organorum a^tiones 

criticas, 

ft} GALENVS T»s ^ioc tS g-o/uotros y,^iaets^ puvgationes ore fa» 
Has , iun^tim nominat, et per illas ypwr^j ., faliuam aeque 
ac /)?mVflw intelligit , quae, exponente foesio, Oe- 
con. Hipp. V. r.oiois^ p. 357. fequ. extremae afperaear. 
teriae et faucibus inhaerent. Verum generis loco 
eile nequiti ifte conceptus , cam diuerfiffimae res, ven- 
triculi, inteftinorum fordes, narium mucus, fanguis 
varius ore egerantur. 

b) Vnaquaeque earum. euacuationum, quae ore celebran- 
tur, vti natura differunt, ita diuerfum penes graecos 
medicos nomen fortitae funt; l^ietv eft vomere^ cn^xXo* 
yjm faltuae fluxim exprimit , /3)?| tufis et xijky.^is 
fcreittus differunt, exponente petro PETixin Comm. 
fuper ARETAEi De Caujfs et Signis Acmorum locumz 
^tjG<TM(jt dvTi tTjs x^^i'^4'^^^ 5 tujjium loco freatus : quod illa 
eft ex peftore cum motu thoracis , laaec vero e fauci- 
bus duntaxat. Quae palato defluunt, kut^^oi vbique 
audiunt: vt propterea diuerfa res diuerfis nominibuS 
vbique compeiletur; at pulmonum fordes, feu pituita, 
fi&u pus , feu fanguis fuerint , TtTvcis , •mCa^u , TzrviKovy 
promiicue appeilantur, vti ex poftea allegandis patet. *) 

*) Cf. fi placet, WK BER Difp. De fignis e.x ffutOy 
Gott. 1775. 



3;0 DE SPVtO CRITICO, 

criticas, nifi naturali, grammatico tamen ilexu con- 
iun£tas, fimul tradi pofie arbitratus fum. Friuoiae 
funt et fchoiis reiinquendae , quae circa nominum 
fignificatum in re feria mouentur altercationes ^) , li 
circa veritatem confenfus eft, 

Sputa zdeoque f quaecunque fint , morborum 
conuenientium impetus frangere et materiem ilio- 
rum educere folent pofluntque; hinc iocum meren- 
ter inter humores habent , qui fluxu fuo falutem 
procurant vel certe intendunt ^). Quod ad iila at- 
tinet, quae faliuain ore ducunt, habent omnino 
haud ieuem, qua iuuare poflint, opportunitatem, 
dum organis vtuntur ducendo copiofiflimo liquido 
adaptads ^). Haec enim, vti in vita fana, falutis 
caufia perpetuis fontibus fcaturiunt f) ; ita proficua 

funt 

C^ 'Ov %c); TTS^tiXjtsi^oif rots ovofLtutnv : hrco rwv ir^ctyfiu.ruv 
tio^ot^&»f ^ix(pooois , jfji (KTto r7)S ruv ovofztx.rwy. 

Non oportet circum nomina trahi : A negotiorum 
difcrimine incipiendum efl:, non a nominum. galen. 
De Method. Med, L 
d) "hTtOH^tffits xaTfls d^iKjtV, ^oiXitjs j x'fwy, t^^icoros ^ TCtiiKXn^ y.V' 

§f]S l<rS§tlS , KO^y KlfA0§^(j'l'^OIi , f« ^IVUV , Ix TtVeVUOVQS. 

Secretiones fecundum naturam : alui , fudoriSj fali- 
; uae, muci vteri, per haemorrhoides , e naribus. hipp* 
L)e Aliment. 

* h^JtoTKatts };• ^ix, (pXffobijVf v otic xoiXtfjs- y ij atx 03§^uros^ 
-^ Hocroi os^foi^ 1] Tiotroi rov vuoriouov ^ ij xxroi ras x^us tx^oous, 
i-Qf.'.K , uiaoTov y u)r» , ^ivus , ii vr/^J/r. 

Separationes, vel per vafa fanguifera , vel per al- 
uum, vel per cutem, vel ad olTa, vel ad fpinam dorfa- 
lem, aut ad alia colatoria, os, pudendum, aures, na- 
res, vterum. hipp. EpU, IL Seft. I. p. 637. T..I. 

c} 'AdfVo/ cfxXcx^ooi. 

Glandulae faliuales. g a l e N. Commeut, L in uir p. 
Prorrh. 
f) llrvfXtCctv j 70 nrveiv no^^uxts tj nkvs^^^o^ CVvtx,i^s rrviXs 
ro Toy-A- 

Sputare, faepe fpuere, repleri continue faliuis ore. 
G A I* E N V s Cumment. I, in Frorrh, n I P P o c u, 

Quod 



DE SPVTO CRITICO. ^$1 

funt in morbis, et euacuationnm criticarum vices 
haud raro gerunt. Non enim tantum propter infi- 
gnem , quae efFundi poteft, faliuae quantitateni hu- 
morum copia eius fluxu imminuitur ^% fed etiam 
variae fanguinis fordes eadem eluuncur quam effica- 
ciflime, vci falfa *j, pinguis 0) amara ^j, alioue fa- 
pore viciata fuerit. Elt quaedam faliuarum ad os 
velati condu£iio Oj ^t viarum, quibus illae iluunt, 
aptitudo, qua fanguini refpondenc, et eiusdera fie- 
ri polTunt excerniculum. Aliquando, fine apparen- 
te effeftu, morborum, maxime gaflricorum, faltim 
funt fymptoma, et naufeam eomicantiir ^«)3 alio au- 

tem 

Quod alibi HIPPOCRATieft CixXoxoseiv et aoCkox^eiv, 
faliuam frequenter fpuere , H i P P o c R a T. T>e Morhis IIL 
interqne mala febrium omnia refertur: li o J^opx^os y.g- 
Xijvws xisTocf ffi«Xox,i(^v, iiifirmus ore bians iacet , et faiiuam 
fmidit. Aliis autem etiam fecundum naturam euenit, 
Yt inter loquendum fputent , vti h e s y c h i v s ckx.Xo- 
X°^s exponit r^s Tr^offfXivovrxs ff/xXov |y rw ^ioiksysS-oif^ 
eos ,' qui inter loquendumfaliuam orefparguijTy et faiabriter 
in angina, de quibus hippocrates Epidem. iL ha- 
bet , quod iint itxKsyofiisvot fftxXoxsot, faliuam fimdentes^ 
dum loquuntur, 
g3 Mi^|«/ ^jy -Ttrvikot 7rX}]ffjiiOVi)S eniK^tffiS, 

Pituitae et faliuae, repletionum funt curatio. hipp, 
De Diaet. III. 
h) "SiocXav ds- ro ^ouoi aro^^ov v^ uX/iAvgov, 

Saliua in os multa et falfa. hipp. De Morhis II. 

i} XlbXv >^f uCp£UJ^£S GixXcV. 

Multa et fpumofa faliua. hi p P. De Diehus ludicat, 

\i) '^iotXov (xS^^oi^ovrss Trifc^av. 

Saliuam amaram colligentes. Ita ffixXoxoas explieaG 
EROTiAN. in Gloir. Hipp. p- 133. T. II. 

\j ^rojuxros fftocXis uywy^. 

Ad os faiiuarum conduftio. hipp. Epid, L. VI. Sedt. 
5. Aph. 3. 

Qui vomituri funt, fputant. hipp. C&«c. Fmff. 
b.v,KVQ(ASVQi rav <s-ofAotxfiy CisXt^ovns, 

Qui 



352 DE SPVTO CRITICO. 

tem tempore criticum quid habent. Prodeft autem 
fpontaneus \\\e faliuae fiuxus ^ cumprimis vicinis dri 
partibus , aiiquo morbo aifefiis. Glandularum po- 
ne aurem tumores magnum abinde accipere pofllinc 
beneficium "). AbfcefTus faucium atque angina 
propius aliud excerniculum, ilioque opportunius 
aliud haud inueniunt "). Capitis dolores vti varias 
agnofcunt caullas; quapropter etiam diuerfis cola- 
toriis res nocentes expurgari fas eft; fic pofl; alias 
euacuationes criticas f) faiiuae etiam fiuxum expe- 
riuntur falubriter, maxime fi catarrhales fuerint. 
Toci homini ille prodefi:, i\ febribus fuperuenit, 
quibuscumque etiam, maxime tamen acutis , cum- 
primis tunc, fi fudores oppreffi fuerunt, quorum 
vices gerit ^), veluti ptyalifmus , varioiis accedens, 

huius 

Qui ventriculo mordentur, fputant. aetivs Libr, 
VIll. cap. 58. 

Ti) IlTvsXcff/uas ra ffu^' ss^ u.Ttu^^a.eijet, 

Ptyalifmus tumores ad aurem mutat. hippocr. 
Frorrb. 1. ^ 

T<3c 7t{x.§ h sin^ivysrccf. , 

Quae ad aurem ilunt, eruftantur ad os. h i p p o c r. 

Prorrb. I. 

o) ^Ev roTffi Ttu^i^yJoi/Tiv %\jtta:iv Msrd ris- Tt^iLras ^povas J/ap- 
^w (p^Ksyyu $i<K r« s'oiu.uros ^ fv^ore^ov ^x ^^'-' 9 x,^i]Cifji.ov. 

In abfceffibus , qui ad palatum nafcuntur , poft pri. 
ma tempora , fluere phlegma ad os , cum antea illud 
haud eflet , vtile. h i P p. t>e Dentitione, 

P_) Kt(pocko(Xyit}V Xva Ttvov dioc §tvu>v i] TtrveXx nctx,ioi *f^ oivoff/UXy 
Xvet ii n^ iXxswv sjt^vcfis , Tfori rs }\^ vitvQt >{ccf xoiKiris 
^vsis. 

Capitis dolorem foluit pus ex naribus , aut fputa 
craiTa et inodora , foluunt etiam , quae cute effl.ore- 
fcunt, et fomni, et alui fluxus. hipp. CoacPraenot. 

G) ^AvidfiwvTi TtrvtXu noioy^^iovru. TtvotTUtOet lovr/ , ivtjj^tot 

Non rudnnti, faliuae fluentes, febrienti, benigna. 
HIPP. Coac. Praeii, 

Wrvxks uvo(.^§ifA.^/ies ev Ttv^tTu, 

Saliuae fcreatus in febre. Hipp, E^idem. VII. 



DE SPVTO CRITICO. 353 

huius rei exemplum efle poteft, et commoda ad 
denciences infantulos abinde redundantia, id vbe- 
rius confirmant. Quamuis hippocrates '^) 
ptyalifmum aliquando culpat; laudat tamen eun- 
dem pallim, veluti morbum facrum leuet, dum, 
fpuma oris oborta, torqueri angique aegroti defi- 
nunt , et foporofis affedtibus falubris fit ^). 

Quae pulmonibus educuntur fputa^ vti varia 
funt; ita fingula cricicae euacuationis dignitatem 
tuentun Haec perpetua eft et refte etiam valenti- 
bus proficua, dum inueftiens afperam arteriara eius- 
que fines tunica vnguinofa «) quotidie lentos fuc- 
cos, refpirationis optimae caulT^ deftillat, quos 
oporteret praefocare guttura , nifi tuflTis eflet, quae 
in exfpiratione au£la, coUeftos intra tracheam mu- 
cos expellente, confiftit*)» Multo autem magis 

vitam 

r} Wxvi\iciA.U , XSCHOy, 

Ptyalirmus, inalum. HiFP. Prorrh. I. 

Spumae per os decurrunt conuenienter. Hirp, De 

Morbo facro. Addit: 

" hno^hotVTOS tS (X.(3^§s licf^ itxrug-ocvTos r% onjuottof i^ ycc* 
T^^v^s sv Tw (TwjiAuTi yivofAivn^ ^ ne^notvro!^ ro yofftj/tAU, 

Deferbefcente fpuma , et quiefcente fanguine , tran- 
quiliitate in corpore fafta , quiefcit morbus. Ibid. 

t) t^Sffos J7 KetknfjLsvii Xv^a^yos : fi^i %« ?(5^ cckXov nrvei 9iit\v 

Picf^f iy^ov. 

Morbus , qui lethargus vocatur ; Tuflls habet et fa* 
iiuam fpuit multam et tenuem. h i P P. D^ Morhis II. 

U) *0 VTSoCka^^uv sv^od-ty t^v r^uyjtiv K§Ti]§io(.v vfAtiv, 

inungens intus afperam arteriam tunica. aetivs 
Libr. Vm. c. 58. 

%) Bni fil'V^^i> oi'^0 hlV tj ff(pO^^OT<K7V nS SX^Vff^fftffy VvOt TlX^TOV 

3-' xf^oe. v^ Tx^iroe, (^s^io/uevov sioo to avivjuu Tfot^uffveji rs if^ 
cr^oa)3''ri Tif goofAV] ru sf^^otTToyroc, rus 00 Js. 

Tuifis niiiii eft aliud , quam vehementior exhalatio, 

vt plurimus et celeriter extrorfum delatus fpiritus 

Heknjir. PalaeoL Z euerrat 



354 ^^ SPVTO CRITICO. 

vitam fuflinet in morbis pe8:oris , quos , nifi curat, 
tamen leuat, dum peregrinos humores, vel intra 
pulmonem genitos , vei illuc translatos, educic, 
eftque ex omnibus euacuationibus , quae aegrum 
folari poflunt, de/ideratiffima ^). Quam mifera eft 
quacumuis dyspnoea detentorum aegrotancium 
conditio, dum tullis ficca ^) fperatum auxilium illis 
haud adfert, quia variae cauflae eam excitant, fpu- 
tis haud auferendae , defluens acre ad afperam arte- 
riam , confenfus cum ventriculo '») , tumor durus 

pulmo* 

euerrat et expellat robore fuo ea, quae vias infarciunt. 
GAL. De Sympt. CaujJ'. 11. 4. p. 71. T. Vll. 

Bj/I^ hsy.oi tS xxd^xgx^ s^yxcrx^ocf rixs IHs tI^s oivuTtvoiji-f 
yivsTOi^. 

Tuffis propterea, vt purae iiant vlae refpirationis, 
fit. G A I.. Comfn. in VL Epid. h i P p. 
■ y) ^VX'^ Ttoiki ro iv Trj&iy cy.ogr>iffty h^x^yAvov , Zs rs srtvxs $tu- 
r(jyi<jiots I%aV«s- rx,s «.oqrus ,-- ^svox^^hv tw 7svhiJt.v.ri 3r«()/;^«y, 
iLs rs uvoCKiTto^svov uiet s7ti^vfA.ket ^vccnvm, 

Tuflim facit , quod in aortis (afperae arteriae fini- 
bus) continetur, vt angufta foramina habentes afpe- 
rae arteriae fines anguftiim ifcer fpiritui faciant, vtqup, 
quod reliftum intuseft, femper cum defiderio veiit 
efHari. hipp. V>e Locis in Homine. 
ZJ BJ/X.fs' iv^ot^ f<^* ^''' ^^h uvxnrvsrocf* 

Tufles ficcae, quibus nihii exfpuitur. hip "p. Eptd^ 
iV. Aph. 54. 

Bijx^^ >ioniu)ofts, 

Tulles laboriofae. hipp. Epid. VI. Se6t. 7. 
Tufiis ftriduia et ftertorofa. ib. Libr. VII. 

B>;/ 'Kvtyy.uidrjs. 

— Tulfis futfocatiua. ibid. 

a) B>/x.o*" «<7/«/ ^txC^o^oif: i(c^ yoc^ vygov urco nsC^otktis xxrec^^iov 
ers- Tijv T^flt;^o«v u^Ti}^iocv s^yocCirxf ^^%« , v r^ot^vrv.s ^i /uo- 
v^ TH InuXetO^ovro^ tvh^sv rt;v r^uxfixv u^rtjgiuv v/usvos igt- 
^l^et (ivx^ j '<S^ "^^ Ttu^sy.ntnrovTU JIf' itLvhvTtAy ij i^tovroov f^rj- 
'^u y.tv^ , ;^vu&V oi Optyvs hox^^ojv tw ^o/uuxv f{g^ votorijroc 
rivu srjs^iTtHfjv ftx^uni^nTfUV t? (pai^vyyt (^uyToc^/ocv ^nX^^ *f- 

Tuffi 



DESPVTOCRITICO. SSS 

pulmonibus innafcens *), tenax pituita , vias prae- 
cludens fpiritui , fpafmus ftringens guttura '0> 
morbus prior aliquis, cuius fymptoma dyfpnoea 
eft^), in quibus omnibus tuffiendo nihil proficiunt 
aegroti. Sunt, vti omnibus euacuationibus criti- 
cis; ita et huic, fua, intra quae perfici poflunt, 
tempora; Eft etiani fputis fua maturitas, quae co^io 
dicitur, etfebre aliqua, fine qua nihil morbidi a fa- 
no feparatur, perficitur 0» Haec enim, fi bene- 

Z 2 fica 

Tuffis caufae variae: natn humidum ex capite de- 
iluens ad tracheam, efiicit tuffim, fola ficcitas inun- 
gentis intus afperam arteriam tunicae irritat tuffim, 
eaque,quae intercidunt bibentibus et edentibus , tuf- 
lim mouent, et fuccus acris perturbans ventriculum, 
et qualitatem aliquam iHmulantem transmittens p^a- 
ryngi, fimuiacrum tuffis efficit. aetivs Libr. VIII. 
c. 58. 

ffVTXVTQS. 

Althma fine febre , tuberculo in pulmonibus concre- 
to. QAL. Comm. IV, Libr. VI. Epid. 

c} ^At^^/tea i[gi} ^§^07Cvoiot, ro 7C(k^os oyo/uoc^eTQCf %ajffV 7ev§srs yi^ 
VQiiASvov , Tvxx^^^ HS^ yki^^^m x^^^jlZv xurB<Xu^.(iuvovrm rois 
' G^^s rs 7rvev/u,xros. 

Ailhma et orthopnoeam morbum appellant fine fe- 
bre, craffis vifcidisque humoribus occupantibus ipiri-t 
tus viam. GAh.Co^nm. IV, in Epid.VL 

d} ^Ttoifffjid^ex TrrveXu. 

Spafmodica fputa. hipp. Coac. Praenot. 

©3 tJiSTtvoix sregnis •Kketcai iTrxHoX^S^^ffx Ttx^einv. 

Dyspnoea alios pluFes comitans morbos. pAvllv^ 
Libr. in. c. 29. 

'£y ftx^oiva/LioTaiv x^/x,xtvoyr£s, 

In paroxyfmis anhelantes. aretaevs De Caujpff 
€t Signis Chronicorum Morhorum. 

T) YlsTHOVX ^i i^i Tx fiiv KrveXoi^^oKorxv yivijTotf o/uoix r^ kuo. 

Co6"ta funt fputa, dum fiunt fimiiia puri. hifp. De 

Vietu Acut. 



356 D^ SPVTO CRITICO. 

fica efl, facilem de peftore cuiuscunque demum 
materiae expulfionem fecum adfert s). 

Sunt autem fputa ifthaec, fi materiem et or- 
tum fpeftes, tria, Alia plus minus acria, tenuia 
vel mucofa ex glandulofa afperae arteriae tunica fca- 
turiunt, et febre excoftatufii reiiciuntur, quae ab 
affinibus aliis glandiilarum mufcofarum flillkidiis 
criiicif^ catarrhis vutgo di&is^ proxime a me de- 
fcribendis, feparare nolo; alia intra pulmonum 
fubftantiam fiunt, cruenta^ finceri fanguinis alia^ 
quae haej?2orrbagiis criticis relinquo, alia furuknta^ 
eaque vel ingenita pulmonibus, vel illuc translata. 
Tubercula nafcuntur in pulmonibus, quae, fi vires 
fufficlunt, et fors bene cadit, maturefcunt, rum- 
puncur, fputisque fanantur '•')• Verum valde an- 
ceps ille pulmonum ilatus eft ')> femperque fufpe- 
£la mmmt purulenta fpiita ^ licet optima, ea autem 
maxime, quae, praecedente fanguinis fputo, eue- 
mxxnt *), aut antiqua funt, febremque lentam co- 
micem habent '). Vera haec phthiils ratio eft, in 

abscef- 

g) YlrveXov uvui^vms V^ Totx^(*>s uvu(pe^ofj(.tvo'j ^ okiyfjs ^arctf 

Sputuni fme dolore et celeriter educendum paruain- 
diget turii. GAL. Cotnmcm. II. in trogmft. hipp. 

- \\) 'Hv yJv (KTroTrrvcrj n^v^ 7f^ yj uoikitj ^ h jj ttvov ivjf ^ TC^offfcicyf 
j\aii uvu^nfjotv^r;.^ vyir,; y/v?T«/. 

Si tuiii reiiciat omiie, et linus , in quo pus infuerit, 
concidat, et deiiccetur, conualefcunt, hippocr. £)(r 
Morbis I. 
t i) Wvov \iviiov j oivofTuov Q^u.o-)(^goov u(]^y^h/ y.xvrov » 

Pus album, inodorum, aequalis coioris, haud tenue. 
^H I P P. in Fro(fJwft. et Conc. Frncnot. 

, ,r < '/ '" ' ' ' 

,K.J fc.?r< v.tuuros TtTvtjn y nvts nrvcis , xuy.ov, 

Poft fanguinis fputum puris fputum, malum. hipp. 
Apbor.XAhv. VI Se^t. 7. Aphor. 15. 
\) ^Hv svTos (i aTTog-^^rtOi- h ru) nvivyovi ysvijTnifi v sk (itjX^^ 
Xi^ovifjfj Tj xvuyi^y}/s- ony.u.ros ^ f^ dvu^rjctxji Tcvov y nvtj t^gijf 



DE SPVTO CRITICO. 357 

absceflu intra pulmonem nato, qui callum induxit, 
conriitens '^*), licet omnes, quicunque fenfim defi- 
ciunc et extenuancur, phchificos h i p p o c r a t e s ") 
appellet. Vnica illorum fiducia, vt viuere poflint, 
in fputo critico ponitur, aftumque de illis eft, fi 
obortae alui deieftiones tuffim fputumque delent "), 
aut alia de caufla educi pus haud poteft ^). Pedi- 

Z 3 mae 

/usrc6\x/u,6uvei : ^vvs^i ^i yo^ tcv^ ^vvsx.h ix>s y.Yi aoxiav , "Kriyo^ 
y.sv xKors n^ h vvxroc sxXu/UTtet. 

Si intus ex abfceffu in pulmone fiat , aut ex tuiH 
diuturna, aut tuffi fanguinis, et fpuat pus, Pye et 
pbtbifis vocatur ; Si autem pulmo vicus concipit, nornen 
Fbtboe affumit: Simul eft eontinua febris, quae. vix 
putatur efle, nunquam quidem defmens, ad noftem 
tamen elucefcens. aretaevs De Morhis Chron, 
Cap. 8. 
- mj) WrvsXov Xf/ ■^*'* 'ita.at, ro7<Ttv KXyfjfA.uci ro^itn nspl rov nXiv 
fiiovx i{Cf.i rois- TtXsv^xs rux^i^^ ^s dyuTrTvtc^ocf t^ svnsrsm 
^vfA^sjuiyitAsvov rs (^ulvs^oi^ ro ^uv^ov iyygujs tm TrrveXw. 

Sputum oportet in omnibus doloribus, qui circa 
pulmonem funt et pleuras , cito eiici , et faciie admix- 
tnm apparere flauum vaide, fputo. hipp. Pro^noji. 
li) '^lTtTCOH^y.Tijs (p3^tvui^(0is Tivxs ei^tjxsv, g 'jTuvv auOfss ss^tv : fiwB^e 
yx,^- rxs %7roiS ^yjTtors J^yo/usvas ro Giji^u ;(a/ (pB^tvSvrus htoos 
ovo^u^etv , ^ juovov rxs ^tx Tt]V tS iivsv^ovos sXxuffiv oXov ra 
Vbtiy.K ri]xojUByJis, 

HiPPocRATES tabidos quos appellauerit , haud 

liquet : Solet enim quoscunque extenuatos corpore ita 

' , compellare, non tantum , qui ob vlcus pulmonum to- 

to corpore deliquefcunt. galen. Comment. in 1. Epidf 

HIPP. 

o) '^^Ttvov ^sgwjtkvovri V xotXiri ^veiaot, , ^ioi,(^Be(^et. 

Pus habentem fi curas , quando aluus fluit, occidit, 
H I P P. De Morbis I. 

H rS 7trv(jfA.uros uv(a xocB^u^cris a^ OjUuX^ yivSTOij rtjs xQt*> 
- T^lfjs uy&iji]s TtxvTu xxru) «? suvryiv. 

Sputi per fuperiora purgatio non aequalis fit, aluo 
omnia ad fe traliente. hipp. ibid. 

-p3 'Eirtjv ^i To Ttrvikov <^fra/, uTtoB^vijcxisCitv. 

Si fputa cohibenturj intereunt. hipp. Libr. VII. 
A^b. ibid. . 'B 



358 »E SPVTO CRITICO. 

mae praeterea notae funt phthificorum fputa^ quae 
tuffi reiefta f; >etent «) , aut prunis inie^ta graueo- 
lent, quod putredinis eft; in aquam proieda fun- 
dum petunt ^) , quod grauitatem puruientae mate- 
riae et abrafam pulmonum fubftantiam fignificac. Ad 
fummam mali peruentum eft,ii,quae fpuuntur,/?;^rfi 
cokris funt, nigra, parca, fauces vrentiaacacriaO» 

quac 

"EiV C^^mohfftv S7ftj(htss TgTvdXm, (xxHoy), 

In tabidis fputorum oppreffiones , malum. hipp, 

Coac. Praenot. 

Foetorem habentes res tuiKiunt. h i p p. Prorrh, 11. 

ToTfftv VTTO rm (^icsoov sv^yxXafAsyoiaty tjv ro Tcrva/uu ort «y 
iX7rof}}}iTa(tiffi fix^v o^rj smi rns uv3^^u>txsr s7rix^o/usyov,.d-otyccffiiuov, 

Quibus a phthifi correptis fputum, quod tulimnt, 
graue olet prunis iniectum , letale. hippocr. Aphor, 
Seft V. 

Twv (^^tfftxm oTfftv sm rs nv^oi o^et ro tctvxKov Kvtfffftjs ^- 
pv , UTto^vvroi^. 

Phthificorum , quibus ad ignem olet fputum foetor^. 
graui, pereunt. hipp. Coac. Fraenot. 
t) '£* rov Ttvd^/usvoi fioi^t^siv ro ttvov oks^^tov avvro/uciis: 

Ad fundum demergi pus , perquam letale eft. hipp. 

Coac. Pyaenot, 

Tftjj' (^B^iaixuv olatv stci B^ocXucffotv Tcrvaciv is roj' ytv^ju.syBt 
^x^e^et ro 'Zvov ^ h\s^§tov ovyroy.uis. 

Phthilicorum , quibus, dum fuper aquam marinam 
fpuunt , ad vafis fundum fecedit pus , breui lctale eft. 
Hipp. Qoac. Praen, 
JS^ '^Ai ««■o%ff,tt4'f*f «* sv rotat Tcv^ttot^t rqiat y.vi ^txXaTrafftv 
v.t TfsXi^vot^ »(97 uiyotrmsts f^gf/ x^Xwasss Tcxaotf xotxoU, 

Screatus in febribus non remittentibus liuidi, fangui- 
nei, biliofi, omnes mali. hipp. Aph. Se^t. iV. o 

To TTvou., Xsvxov Moi} yXtcy^cv ^ocf <r§oyyvXov xXvetrtXify 
r.XKov ^i i(Ciif ro %Xw^sy iov xx^ra. 

^us album, tenax, rotundum, haud proficuum, ma- 
lum etiam, viride valde exiilens. hipp. Prognoft. . 

To ysXxv ^avort^ov .f xuxov ^s riv y.y^iv uvuxuB^cct^^roj j fA.Tfi" 
'ct <n^o'i'fi -nXvj fJLUiv y u^u nXy^jjs swv ^ ^set sv rw C^ciuvyyi. 

Nigrum funellius , malum etiain , fi nihil expurge- 
tur , nec proiicit abinde pulmo , fed plenus exiftens 
vritur ad vsque fauces. nivv- trognoft. 



DE SPVTO CRITICO. 3^9 

quae omnia non tam metum faciunt, quam certam 
(iefperationem *). 

Non autem tantum, quae intra pulmones abf- 
cedunc, fputo eiiciuntur, fed etiam, quod admira- 
bile eft , quae foris , intra pleuram inque thoracis 
cauo, viam ad afperae arteriae fines, a natura da- 
tam, habent, qua eiici poffint. Quod ad pleuram at- 
tinet, illius dolor inflammatorius et febrilis homi- 
nemiugulat, nifi fputis , ab initio fanguineis , hinc 
purulentis foluatur. Idern fieri oportet, membra- . 
na, quae pulmonem cingit, inflammata, fiquidem 
difficile eft , propter membranarum communionem, 
accenfa pleura, faluam manere pulmonum fuperfi- 
ciem ; hinc duo ifti morbi acuti ita femper funt apud 
HippocRATEM et GALENVM, vt fimul noml- 
nentur vbique. Eft adeoque etiam communis vtri- 
que morbo ad falutem via , fputum , cuius virtutes 
in eo confiftunt, vc paucis ab inuafione morbi die- 
bus appareat, facilefit»), ftriis fanguineis raris ex 

Z 4 flauo 

t^ Tae fj.ftCpvu. ^cHvrcx, tiuvroc^f y.xvot ^tQt, 

Maiora omnia medicantur foli dii. aretaevs De 

Signis €t Cauff. Dmttirn. Morb. II. 
\XJ nrvfXov p^jjj? fTti K^.iji rottst <KXyriiu.uGi rotdi t^^i rov 7tvtvy.Q» 
yx yg:/ rocs ttXsvpus rx^sws r^TtOTcrvs^onf ^cf^f IvmrkoiS» 

Sputam oportet in omnibus doloribus circa pulmo- 
nem et pieuras cito exfpui, et facile. g al. De Crifih, 
L 5.p. 382. T. VIIL 

To Ttrvikov a ttoXaS v^b^ov /tA.sroc rvjv <x,ox,>iv i*J?? odvvtjs uvU" 
^Tvoiro , §xvBov sov tj ttoXvv /3^;^« 5r«jjf%,ov f^ /uij ttyv^us 
^vfitrfitsy.ty/usvov , xxxiov yivsrcf^, 

Sputum , fi longo poft principium doloris tempore 
eiicitur , flauum exiftens aut magnam tufjiim exhibens, 
nec exquifite mixtum, peius eft. hipp. Prognoft. 

UrvxXov sv rjis Tt^kev^irttji r^lrov y,iv d^^oM,evov <jtntmvB' 
Sr^j i\t^ Ttrvti^c^ , '^Kcaas Ttotset rus oiTtdXvcnoi.s- - vgs^ov ^i^ 
fipaovrspus. 

Sputum in pleuritidibus inchoante tertio die coqui 
et eiici, celeriores facit foiutionesj tardius, tardiores, 
Hipp. Coac. FraenGt, 



360 DE SPVTO CRITICO. 

flauo intertextum *), dolorem foluat y). Damnan- 
tur pleuricides fine fputo , aut illo parum offi- 
ciofo, quod dolorem haud extinguat ®). Qua 
aucemvia pleurae fanguis ad bronchia deueniat, vt 
^uipoffic, fcite et adpofite enarrat galenvsO* 

Eadem 

x) AifAoiri ^viUfJt,sfUiiYitJi,svQV fjLyj jro^w TtrvsKo)/ iuv^ov iv ro7ffi itt- 
iovTi ngif 7rxXouorf§(i> , vffffov ourd^xXis. 

Sanguine njixtum non multo fputum in peripneumo- 
niis conducibile, et vaide iuuat; feptimum autemdiem 
agenti et adolefcenti morbo minus exquifitum. h i p p. 

Progrnojl, 
y3 Toc ^i Ttuvovfu. o^vvijv Ttuvrm u^mui uvxTtrvo/uevoi, 

Sputa dolorem fedantia omnium optima. h i p p o c r. 

Frognnji. 

Z) 'A/ it]§oCf TWV 7t\sV§iri^U>V J(Cf^ WKTVTOl ^uXsxuiruTQt, 

Siccae pleuritides et line fputo, difficillimae. hipp. 
Coac. Praen. 

Tlcivrx roc nrvsXst KOVijgx e^tv , ojtoou otv tjJv oovvtjv /u^ 

sroivee . 

Omnia fputa mala, quae dolorem haud fed^rnt.jHipp. 

Prognofi, 

a) GALENVS longam difputationem exorfus de via pu- 
ris atque fanguinis ex cauo thoracis et pleura ad pul- 
inones, erasistratvm arguens, quod ille ab 
arteriis accipi et ad pulmones transferri fanguinem ec^ 
pusvoluerit, arteriara etiam bronchialem, tunc haud 
incognitam, ab hoc negotio excludens, tandem ita 
fentit : 

To Ttu^uyiyvdfxsvov Ix twv n\sv§m nvov eis rifv xxrd §oix.tv 
<ip\sfroi , 7t§ors§ov fJiiv S7tt rfjv xot^oiuv ocCp/xsruf , dsvrs^ov tF^ «r 
^ijv (p\s(iu , Tjjv aV ocvrT]s- as Tcv nysvfA.ovu (^s^ofisvyiv , «roc r» 
roiTov sx. ruvrtjs as rois iv sxetvu) r^uyjtus oi^rv^iois : To Tti- 
^isy;ofA.svov utf4,u xxru rijv iv tyi ^ot-X^ (pXs^u tiqIs rrjv xu^dtxv 
uv»(()sos^ou 7ts(pvKsv ^ xuTx, rtjv xxDOiuv ioTOi tS <Jf/<«* >; (pXi<J/ 

TUVTiJ «,^"/0 fXSVt] , 0(.fJLU SUVTifS XOfAlCet UtflU T« iiO(,Ti(, TOCS OXTM 

nXsvgus fJLo^iu ftuvrx rx ^io^uxos t§e(Pov , i yu§ tiri ruys xu- 
Tx rus v4^t]Xus oivr^' rsrTot^us' m yoio ixetju r^sC^xGoiof CpXsfiss 
^.Tto rfjs ns rus cd^xyoLs uvoc(ps§ofJi.sviis TttCpvxoifftv iv rto /ustu^v 
ndito^ KU§dtus r» >{cc) xXa^Jiuv. 

Tran- 

I 



DE SPVTO CRITICO. 36 1 

Eadem puris in thoracis cauuni effufi via effe po- 
teft ^;. 

Praeterea tramlatoria quaedam eft: matertes^ 
quae, relifto, per quod purgari opportunum erat, 
colatorio, ad os aut pulmones diuertit» hmc Jpmo 
critko depellitur. Labor ifte. licet aliquando rheu- 
matis titulo infigniatur <^), qua voce fluxiones ad 
extrema reftius defignantur ^) ; frequentius tairen 
ab antiquisc^/^rr/?//j- dicitur, qui in ftillicidio acris 

Z s vel 

Tratifiens ex pleuris pus iti eam , quae iuxta fpiham 
eil , venara, primum quidem ad cor venit, deinde in 
vas lanj^uiferura, qnod ab iilo in puimones fertur, hinc 
tertio ex hoc vafe in afperae arteriae ramos. Sanguis 
in pleura effufus per eam , quae ad dorfum eft, venani 
(fine pari diftam) duci natus eft ad corauris dextrae; 
Haec vena incipiens fecum affert fanguinem, qui inter- 
iacentes ofto coftis partes et omnia thoracis loca nu- 
trit, neutiquam autem quatuor illa coftarum fuperio- 
rum interftitia ; Quae enim iilas nutriunt venae, ab 
ilia, quae ad iugulares fert, oriuntur, in medio inter 
cor et clauiculas loco. gal. De Locis AffeSt. V. 3. p, 
482. feq. T. VII. 

b) *0 (XTtoxso/t^svos «V rcx xtvoc r^ Brcj^anos /%w^ fJisrc/kotM.lB&ivo^ 
/Ksvos as rois r^oix^ocs- tS 7tvsi/(i(,ovos ctoTf^^locs- ^ uvuTtrveTUj ^e- 
T« /:??/% 05- . 

Effufus in vacua thoracis, ichor, fufceptus ia tra- 
eheas pulmonis arterias, exfpuitur cum tuill. gajl, 
De Locis Affta. V. I. cit. 

C_) '^Vsv/u.urKoyJvois Tcot^i^fiiioe y HOtXiij yMrtvtx^etiji/. «rXffo), Xva 
TM iri^xs Iv o^QvroCQviOf /3^%«^. 

Ad fauces rbeuma habentibus aluus fluens abundan- 
tius, foluit, in dentitione, tuffes, hippocr. De 
Dentitione, 
d) KotToc£§Qi XsyovTOij 01 sx rvs- xsCpuXtjs &s tqv Ttvsvy.ovu , Otx 
Cpu^vyyof ^gif oibTviolxs yivoyAVOi , oci^oc rnivru tu noiru^^t^o- 
y,svu ds T» yo^iu , ^svyecru. 

Catarrhi dicuntur, quae a capite ad pulmones per 
fauces et afperam arteriam fiunt (fluxiones;; Quae 
auten; ad artus feruntur onjnia, rbeumata, GALQGtnm, 
TIL in Afhorifm, hipp. 



36;5 DE SPVTO CRITICO. 

vel vifcidi humoris per nares ^ et glandulas fau- 
cium confiflic. Saepe alterutrum euenit, feorfim 
nares ftiilant, feorfjm palati et tracheae oftiola, 
quod fingularibus indicitur nominibus /); faepe, 
quod naribus fluere coepit , in fauces erumpit ^). 
Saiuberrimus iftius fputi effe£lus , vti in vulgus no- 
tus eft, ita ratione comprobatur. Licet enim, 
veluti veteribus vifum eft, immediata ex capitis 
penetralibus ad fauces via haud fic ^') 3 ftat tamen 

cum 

e} *To ^ii^ '^'uv ^tim sxx^ivo/uevoy vy^ov ^ XsTrrov i^ oc^mrov ovom 
L:. Moi^etv acad^xaiv fca.vrts ot iruXuioi tuT^oly y.ot^xneg ro- S^i Jtt** 
' ■.'^itiots rbiSTOVy xxrcc^^av ... 

r Quod naribus excernitiir, hutnidatn, tenue, cru- 
duin, vocare folent omnes antiqui medici, vti etiam, 
; fi quid fimiie per palatum, catarrhum. qal. Comm* 
intrognofi.iiivv* 

f) Kocrx^^ov ovoiutu^oyAv , Ijtfi^xv as^ ro ^o/ux xara^fV?/ ro nt* 
clrruiyof, , Mq\)!^u-v ^i , iftetouv eh rus ^ivocs- ^ o di (^P<>^yX°^ *^' 
xxrK^^ois \ yiveroc^ , $iu(igoc'/^&(ft]s t^s- (poc^vyyos , a ^i as rov 
yxpyxGtwvx nxrxGH^^^f] ro osvixx , fj roi rijv sv ocvrZ xkXh/us- 
i^rjv ^x<pvAtjv eysvvtjasv ^ i^ xT^oos ets oyKOv r,yetgsv acvrov ^ « di 
as r^s sxxrs^uB^ev xvrtTiayhiis «."^rjXois oidsvxs iv rw ns^xrt rs 
s-QfAxros xvrix^xs , « ai as rx r^rwv s^rj^svu fru^/c^ytx. 

CATARHHVM vocamus , ii ad 08 defluat abundans 
humor ; c o r y z a m autem , fi ad nares ; at b r a n- 
CHVS fluxionibus fit, deftillante pharynge, Jiue ad 
vuulam redundet fluxio , et ita didum vuu/ae defcenfum 
genuerit , aut alio modo eandem in tumorem extulerit, 
Jiue in illas , quae fibi vtrinque ex oppo/ito fitae funt, 
glandulas in iine oris, tonfillas, aut illud, quod ab illis 
occupatur, velum palati. gal. D^ Syinpt. Cauff. II. 4. 
p. 72. T. VII. 

g} Kuru^^os is^iv vy^wv yeo^uv KurxC^o^x oix roov r^^/xiiruv Tijs 
VTtt^uxs 'rroWvi ^ix twv /uviijr^^uiv. 

Catarrhus eft multorum huniorum defcenfus per fo- 
ramina palati inultus ex naribus. Au^ior Defin. gal. 
n. 252. p. 262. T.IL 

.1)^' ^uovy^ vTtoSix^^f^fyV T^s" ^fi y.e(^u^iis Tcurx^^hvrots X^/M*V. 

Pha. 



DE SPVTO CRITICO. 363 

curti circuli legibus , fenforiis bene efle, fi glandu- 
lae oris acre vel vifcidum emungunt; hinc totus 
homo, veluti eft in febribus catarrhalibus, emun6to- 
riis hifce haud parum proficic. 

Enimuero adpuhnones etiam , licet minus of- 
ficiofe*), transferuncur acria atque vifcida, dum 
per afperae arteriae intima critica fit euactiatio , nec 
raro nafi , faucium , pulmonum emunftoria < fimul, 
corporis falutem cricicis ftiliicidiis , cricica fternuta- 
tione , procuranc ^> 

Pharynx accipit, ex capite defluenteSj humofeff, 
G A L. Comm. IL in A^hor, h i p p. 

l) EfATSVoi yiyovTOif ^ orecv sXccffcrov K^ox^sfiTtTxvroc^ ^ tj siri^psi eV 
70V nXtv/iA^ovot,' T^ro yu^ ro iv rw TeXsvfiiovt ffvvi^x^usvov ts 'tmf 
iTTi^^fov, nvov yivsrct^, 

Purulenti fiunt , quando parum fcreant , aut fluxio 
fit ad pulnjones ; lUud enim , quod in pulmone con- 
liftit et fuperiniluit, pus fit. h 1 p p, De Lccis in Homine, 

k} Oi ys yyyjv Trrx^yoi tkTs- xo^v^ous- VTtovraj toc TroTf^^x , ya:/ /uiv 
ot] i^ fSetovTss ^(poa^ws- oXov rov B'w£>cix.Xj Xvuccivovrcd rs ^gif 
Tov ■Ttvsvyovx* crwrifpixv <tyi uou^atTi ^ y.ocv S^xvxruaijs ^ 'ocov skI 
*Fo7s oOT^Ois GVjfA.mis ^ ?/ voaos vTtx^^vj' fts^suis Si y^ «c/ yvoj- 
^iGy.xTx f{0/^ fcoy^js rijs xxrx ro syy.s^patXov ^nsx^irixvs ii'* 
vxysuis, 

Sternutationes coryzas fequuntur plerumque, mo- 
uentes quideni valde totum thoracem, et affligentes 
pulmones. Salutem indicant, etiamfi letalis, quan- 
tum ad alia ligna, morbus exiftit. Coftionis enim 
funt figna et roboris feparatricis a cerebro virtutis, 
G A l>. Comment, in frognqft. m p p. 



DAAAIO^ 



364 % Ssl2^ c4f 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XVIL 

DE 

HAEMORRHAGMS CRITICIS. 

Cruenta veluti morborum medeh efl faepiffime; 
ica fpontaneo fanguinis fluxu haud pauci et va- 
lent, et conualefcunt. lili quidem ordinatis fangui- 
nis efFufionibus propterea falutem lucrantur, quo- 
niam grauiflimos morbos a plethora vel aeftu, qui 
plethorae par eft"), orituros, fic redimunt ^), hi 
autem morborum variorum , et quae illos fequun- 
tur, fymptomatum leuamen abinde accipiunt tunc, 
quando aegritudinis ratio in fanguinis copia confi- 
ftit, quae conuenientiorem fibi, quo imminui pof- 
fit, modum haenjorrhagiis haud inuenit, vtpote 
quae ex natura humoris , intra fua vafa compreffi ^), 

non 

a) To «^u« rot^xffctrocf ycjC/ B^s^uocivtrocf. 

Sanguis exaeftuat et calet. h i p p. De Nat. Puerl 

h) O/V ocv avvr]^i]S xhu(rt:r m/uoctos inc^jjTocf ^ rsTots^ s^ffovrocf vo- 
ffy/uuru n\vjB^ui§r/iK. , §vivros uvth n^os tHeivci roc juo^ix tx cw- 
' ifituros ^ oaoc tcXvitIov t^i ruv ivrt^tjiusvwv ly.fjiaioiv. 

"*"" Quibus confueta euacuatio fanguinisobftruitur, illis 
'^^ e4*unt morbi plethorici , illo ad ilras partes fluente cor- 

poris, quae obltfuftis tluxibus funt propiores. galen, 

CoT?tm. III. in IJL Prorrhet, h i p p. 

T*; rtrwyfAfvoiffi X^^^^^^^ dctjuo^^ocytovrcc^ fit] dcijuo^^uyvjaocv- 

Tu iKtXt}7rrixac rektvToc, 

Qui ftatis temporibus fanguinem fundere debent, nifi 
fundant, epiieptici finiunt. hipp. Frmrb. 1. 
c} TlttCo^evov To utjuu noXv ytvo/uctvov wu^j^iyiyvvct rxf no^HS^ 

ComprelTus fanguis , multus fattus, perrumpit vafa, 
\4\9Vi, De Fiatib. 



D E H A E M O R R H A G 1 1 S C R I T I C I S. 365 

non poteft non confequi, vt, nifi hoc beneficio 
fubleuetur cor aliqua circumducendi fanguinis parte, 
vei opprimi ilkid, vel fanguinem in vafa indebita, 
aliquo errore loci,quem haud ignorauit antiquitas'^), 
conuehi, hinc ftatum ah"quem inilammatorium oriri 
oporteat. Id quod quando verendum eit, ne fiatj 
fluxidnes fanguineae falutis caufTa excitantur> quod 
bene cedit tam acute aegrotantibus, quam morbo 
eiusmodi longo, cuius forma in plethora conftitui- 
tur, correptis. Quod ad acutas alFediones attinet, 
haemorrhagiae tam morbis ipfls, quam eorum fym- 
ptomatis falubriter euenire foient Febres maxime 
hoc fibi a natura datum habent, vt, poflquam fan- 
guis alicubi conuenienter Mxk, aedus Me remittat, 
et fymptomata mitefcant. Febris quidem ipfa, 
quaecunque fit, lolis haemorrhagiis raro fedatur, 
licet maiorem forte ilhs gratiam referat; (nam in- 
tercurrunt omnibus euacuationes etiam aliae magis 
foiemnes et perpetuae, fudor, vrina turbida, quae- 
dam etiam, faltim fub certis conditionibus, falu- 
bres, diarrhoea^), vomitus; nollem tamen onmi- 

no 

d^ *H «f T oc^a iLco^tu fMru^^vffts- r^ aiiy.ix.ros did twv •xvu^o^uji' 
/usmv. ^io ifcif %f«c« rtjs dyaTQyAis sg-lv as Snfiyvu^civ rtjs rotdv 

T^f XOtVOOViUS. 

In alias partes transiluxio fanguinis , propter mu- 
tuum varorum nexum. Quapropter anatome opus eil 
ad communicationis huius dignotion^m. gal. Method^ 
Med. XIII. 21. p. 313. T. X. 

e) To« 6i oisot. y,ohtrot.j ^ uiyctros Ih ^ivZv ^vhros h Koia^yui i^ 
i^owros 7t'c?)i<.x ysvsyJva i{K^ a^^ Tcxtuiosvos v^ vcaXwoeuis ysvoyh^^ 
V7io^u(Hv 'X.ong-iiv s^^ovros a^.f d^goa ysvoyAva , y^j 0.71:0 g->iyuros 
u^ioXoya yxj -AoCki-i^s yv^ou^Bws mo^ dtya.rujd?(as- ycf.) i^XTtivtjs 
y.uru^fjxyeia-rjs y^, syJrouv x yox^V^t^v xxrx, n^hiv. 

Febres acutae iudicantur,' fanguine ex narjbus tluen- 
te , die critfco, et fudore multo, et vrina puri fimili 
ac vitre-i fafta, fedimentum optimum habente ilJudque 
copiofum, et abfceifu fidedigno, et aluo mucoili aut 

fan- 



y66 DE HABMORllHAGIIS CRITICIS/ 

no in dubium vocare , febrem aliquam tempefliua 
haemorrhagia iuxta principium ita mariruefcere pof- 
£q , vc aiia euacuatione porro haud opus fit, veluti 
HiPPOCRATES^) vidit. Quamuis autem nari- 
um^), vceri ec haemorrhoidum fanguinem natura 
Vbique malic; non tamen ica legibus adftrifta ell:, 
vt locis etiam minus commodis fanguis falubriter 
haud fluac ^); veluti incer morbos beneficos haenio- 
pcyfm aliasque Huxiones fanguinis proxime enarra- 
bo. Oportec autem haeinorrhagias ^ vti alias quas- 
cumque euacuationes crhkas y fi hunc titulum tueri 
volunt, vircmibus pollere illis, quae excretionem 
aliquam ornant, effe£^u, qui in euphoria aegroti, 
ahqua certe, confiftit commodo, maturitate. quae 
ad legitimum morbi tempus refertur , et fuflSciente 

copia: 

fanguinea et fubito commota , et vomitibus non labo- 
ripfis prope ad crifin h i p p. Coac. Praen. 
'i ) 'Ev r^ xotre/.g-uffft r^xi^rfi mi fftj/u,eiiov /ukXi^x rsaffuom ^iteil^ 
Cuvro , oiffi yoc^ rrJ V otoc ^ivwv «ifAQ^^uy^ffcij , tj Kot.r<x. xvrtv «oae 
jrsSt^K ?(5C/ Ttol^^v vno'ya.ffiv i\^ - ■a.oiXriv txovrot sX3-oi ^fj xiiroi 
WiKtTjv roc^x^codsci xdy.uiOsrx. sTrtxoU^co^y h ovffsvTs^ty.oi ysvQia.ro» 
TXolO^otfft as iwsTriTrre vdp' Svos- x^ivs^ocf. 

In ifla conftitutione epidemica , iignis maxime qua- 
tuor conualuerunt. Quibusdam enim aut illud erat, vt 
languis ex naribus flueret, aut ex vefica vrinae multae 
et copiofum fedimentum et bonum habentes, aut per 
aluum tumultuofa bilioHi tempefliue veniebant, aut 
dyfenterici iiebant. Multis tamen accidit, vt ab vno 
horum folo iudicarentur. hjpp. De Morb. Vulg.L 
g) Haemorrhagia narium plerumque xxr lioxvv Haemor^ 
rha^ia dicitur. 

^^i,uo^(ioiyi(H7 iTTirox^xrifS naka xvtv r^ Trpo^eivotf ro /US'^ 
^os , si i y.iveiraj ro xlfiix , rxs- sk rZv /u.VKT)j^m ^TForsXx* 
/uivx^. 

Haemorrhagias hippocrates vocat fme additio- 
ne loci, ex quo mouetur {Iinj[^uis, illas, quae ex nari- 
bus fmnt. gal. Comm. I. in F.jnd. L 
h) 'Ev 'TTV^troio-iv xiuo^Quyr<ffuvrts^ oxo^svhv. 

In febribus fanguinem dimittunt vndecunque demum. 
Hipp. Quac. Fraenor, 



DE H AEMORRHAGIIS CRITICIS. 367 

copia: Quodfi enim ifta defunt, magno aegrorumi 
incommodo fanguis fluet '). Copiofum fanguinis 
fluxum febres ardentes volunt , eumque vel ftatim 
a principio , vel aliquo illorum dierum, quos expe- 
riencia magnam in conficiendis morbis acutis vim 
habere docuic *). Vti enim ftatus inflammatorius 
vifcerum hoc ipfo auertitur, vel praefens mitiga- 
tur, totius morbi vis frangitur, et reliquis euacua' 
tionibus, mitefcente aeftu, fudori, vrinae turbi- 
dae, via fternitur; ita haemorrhagia fymptoma- 
tis quibusdam, dolori aurium 0? furditati febri- 

li, 

i) Ta K^i(Tty,ct y.Yj x^-lvovru ru _u^v Bc&vurtjohx , roi ds ^CtJx^trtt^ 

Ciccj. ysvoiro ^^ 6iv y^) oXsB^^ix' tk /w^ crfiitx^x^ 'iaot. K^i(jtiJUi& 
atjyaioi y-ivofJLrjot. j rv. uvtoc, ruvroc jU7} yivousvoc , dvCKOtroi. 

Quae iudicare folent, ii non iudicent, aut letaiia 
funt, aut in longum trahunt;. Quae ante diem fluunt, 
& cruda fluunt, aut recidiuae, aut H minus, crifes 
nuUae. PolTunt etiam pernicioia iieri : Quae non pa- 
rum fluunt , cum ceteroquin figna decretoria fmt , li 
talia nunc non fint, in longum trahunt. hippgcr# 

Epid. n. 

k) 'Atjuo^^uytoif \uv()Ot ix ^tvulv , ^vovroif ko^oc. 

Coptofae haemorrhagiae e naribus faluant plerum^ 
quc. H I p p. Epid. II. 

^At ^v «f "<^.^^' ytyuKc^ <x.iuo§§o!.ytotj, 

In principiis magnae haemorrhagiae. hipp. Coael 
Praeuot. 

Damnat tamen quarto die faftas, paffim hippo- 
c R A T E s. 

"At c^i/uo(jfxytotf nroc^roiiocf SvffH^troi. 

Haemorrhagiae , quae quarto die iiunt, difficulter 
iudicant. hipp. Epid. II. 

^At/UD^^uytoif rsrct^Tociot^ i XvrixoU. 

Haemorrhagiae, quae quarto die fiunt, non foluunt 
Id. De Crifib. 

i) 'flroV novo^ Gvvrovos y.srx, nv^sr'^ o^ks xravet vx^uCp^ovjftfoty., 
rots fAVi ^vkvTQs TTo^s ii^vjt $K t5 *rw ^ ix §ivm ut/uuros. 

Auiis 



368 t^H HAEMORUHAGIIS CRITICIS. 

li '") , capitis doioribus ") , vertigini '^) , fpinae do- 
loribus et afthmati P) praefentaneum aiferc folacium, 
Quare etiam a fymptomatum iflorum praefencia ad 
futuram haemorrhagiam concludere h i p p o c r a- 
TEs ^) folebat. Veluti autem optiraam quamuis 

excre- 

Auris dolor continuas cum febre acuta occidit, ac- 
cedente delirio, nifi fluat multum puris ex auribus 
aut fanguinis ex naribus. hipp. Coac. Fraenot. 

Til) 'H y-iy uifA.o^poiyiOiv xwC^wffts , xuxov* oit/uutos otocx.oo^fjcfts 

xoo^ujffiv Xva. 

Poft haemorrhagiam furditas , malum ; Sanguinis 
excretio furditatem foluit. gal, Comm. III. in hipp. 
Frorrh. III. 

11} Kf<paX«Xy/?; iv oieiy /uij ^vhros oct/uxros tx ^ivscoy is Q^^tytti" 

XQV TCSpU^SCTGij» 

Dolor capitis in febre acuta , non fluente fanguine 
exnaribus, in delirium abit. hipp. Coac. Fraen. 

O) Toi (Txoru^^sx si «f %% , uifAO§^oii] ^ivos Xve/, 

Vertiginem ab initiofluor fanguinisexnaribusfoluit 
HiPP. Ib. 

. pj 'Fdx^^^ ^iXi-^o(pijv ^ dvCTpvoiuv uifxurss ^vais \va. 

Spinae contorfionem et difficilem refpirationem, fan- 
guinis fluxus foluit hipp. ib. 
q^ Tj?«%>;X« oovvwtitu , oy-fAUTu tii^vB^u , utuolguyix». 

Ceruicis dolores, rubentes oculi, haemorrhagiam 
praedicunt- hipp Prorrh. 1. 

Tlx^ocXoycos uypvTrvtjffovru uijuo^^uyyjaetv oVo/uotj» 

Qui praeter cauffam vigilat, fanguinis fluxus. habi- 
turum, arbitror. hipp. Ib. 

Kf^aX^i" Tsovos ffwrovos ut/uuros ^vctv , ^ Ttvov ix pivos y 
UTTO^uctus is ru xuru) ff}]/uoi4va, 

Capitis dolor continuus, fanguinis fluxum aut pus 
ex naribus, aut abfceflus ad inferiora figniiicat. hipp. 

Coac. Praennt. 

^Oa^vi (Ttu^vvt^ MU^^iuKyiXK 7t§oGiovru fffj/uu» ut/uogguyoiisti 

U/UOif. 

Lumborum dolori dolores prope os ventriculi acce- 
dentes fgna haemorrhagiae eflb puto. hippocr. 
Prorrh. 1» 



DE HAEMORRHAOIIS^CRITICIS. 369 

excretionem maligna fymptomata vitiant; ita pa- 
rum promittunt haemorrhagiae , quas fumma comi- 
tatur debilitas, vti illam fudores tenues et frigidi 
iignificant ^). Nec quidquam commodi fecum ad- 
ferre polfunt imbecillae illae atque defeftuofae fan- 
guinis fluxiones e naribus, quas vbique damnat an- 
tiquitas ^) , vtpote quibus maxima contra cor refi- 
ftencia, huius autem debile robur, aut organi fan- 
guinem fundentis ineptitudo fignificantur. Non 
tamen omne fanguinis flillicidium tenue pernicio- 
fumeffeputo, laudatque hippocrates ^) illud, 

quod 

Rubentes oculi haemorrhagiam indicunt hippocr. 

Coac. Praemt. 

*lix^t^*x xi/iAo^^uygei. 

Sonims auriuin haemorrhagiam indlcat. hippocr, 
Frotrh. I. 

r» /uiv ixhi /Wf^ov, oil^ t]^tj §hv Q'^a ro uT/uoi. 

Si inanus naribus admouent, vehiti vellicantes, tunc 
non forte futurum eft, fed iam videbis, fluere fangui- 
nem. qal. ap. aLAVCON. Therap.l. 15. p« 359. feq» 
1\ X. 

r) 'Ex ^tvuv fiitx^o7s U^wcrtv fri^ttl^vxoj^nyo^ j (tiox^fi^u. 

Qui ex naribus fluit fanguis , fi fimul adfit frigus 
vbique, malum. hipp. Prorrh.l. 

'At fAsr sO^i^^MCeaiS utjuo^^otylof^ fcctxoijB^sss ftrtv, 

Cum fndatiuncula haemorrhagiae , maligni moris 
funt. GAL. Comrn. IIL in hipp. Protrh. IIL 

sj) NlvKTij^ «TTor-Js^v , oX^B^^tov, 

Nafus fanguinis ftillas fundens , exitiale. hippocr. 
Prorrh. I. 

^Ots oiv oi^Ko ^ivuv tTti xoi^uira i{^ vuB^^mij fiitH^u jy c^ieorocitff 
fX^ T< ^vaxoXov. 

Quibus e naribus, cum furditate et fomnolentia, par- 
ua eft fanguinis deftillatio, difliciie quid habet. hipp. 
Jbid. 

i) ' OttXiv «^^^oyc/Jys^ff/v nvghaetv uiy.otros Tuitts Ix givwv ^ 9truj>fiiM 
ytvoy-ivx , Xevxp/v vKorufftv tq xoqv Vi^m , Xvciv iv rp s/jdofip 
Ctj/uutvef. 

Hebenftr.Polaeot. Aa Q»'' 



370 DE HAEMORRHAGHS CRITICIS* 

quod propter coryzam febribus catarrhalibus ab 
initio adeft. Licet autem fatius fit fanguinem fun- 
di, quam ftillare; poteft tamen veluti omnium, ita 
et huius excretionis excelTus efle et nociua hyper- 
crids «), maxime fi /ingultus *) aliaque finiftra acce- 
dantfymptomata, autfluxus ifte febri nihil detra- 
hat , pluribusque de Jlocis fimul contingat >). Effi* 
cacior illa merito cenfetur haemorrhagia , quae vi- 
res aegroti haud frangit, cui bonitatis notae et illa 
addenda eft, fi proximo ad partem afFeftam loco 
celebratur. Pertinent adeoque huc ea, quae de 
^fpmo cruento morbis thoracicis falubri, alibi a me 
fcripta funt; Praeftantius iilud,fi parcum. Aliquan- 
do tamen //2cm, fi per vafa transfudat , y&w^»/»// 

ex 

Quibus, cum febrire incipiunt, fanguinis ftillici- 
dium ex nafo , fternutatione fadta , fedimentura autein 
album vrina habet » foiationem feptimo die lignificat. 
HIPP. Coac. Vraenot, 

Copiofa, impetuofa et multa quibus fluunt , aptsl 
funt ad conuulfiones deduci. hipp. Prorrh, IIL 

Exponit G A L. Comni. III. in b. l. 

Boi^vvo/usvtj t5 nXvj^et rx ecty.uros v <pv7if u^/u^crf fAh Inl 
^Yiv UTtoit^iatv (Xt/T«, Jt§uriiff(Xj ai rS ffVf^fitsrfn y.ij ^wtjB^eiff» 
Ttjv y,(/kiiy,hr,v vrrigx^cfftv a^yecffocro. 

Grauata mulcitudine fanguinis natura impetum qui- 
dem fecit ad apocrifm (feparationem), fed ipfum mo- 
dum feruare haud valens , hypercrifm fic diftam (im- 
moderatam excretionem) effecit. 

X} ^Eni vAy.ot.ros ^vca -nol^ri ij Xvy/uot Ij anufffA.os , xotxov, 

Poft fanguinis fluxum multum, aut fmgultus, ati4; 
conuulfio, maium. hipp. Coac, Praen. 

y) ^^i <J' «y dt/uoj^ocyft; noT^^koi uyu r^ xuju f^^ «rv^troi entyiyif 
Toc^ ^ v^uTos- i/u7rA>]<^}}voif TTO/^Oif iXftihs r&rov. 

Cui autem piurimus fanguis iluxerit defuper et infra, 
et febris fuperueniat, aquis repieri^ multa eft fufpicio, 
H I p P. ProrrL LL 



DE HAEMORRHAGIIS CRITICIS. 37^ 

ex pulmonibus eiedio *) , vti morbus eft ex illis, qui 
cafu bene cedunc, iuuat; nam inflammationem pul- 
monum fedac. Cum autem et alia ratione fanguis 
exfpui poffic")) proinde in fpuma fanguinis ore 
reie6ii *) fignum fputi pulmonici ponitur. Sic et* 
iam aliquando beneficae funt, et ad illorum morbo- 
rum tam acutorum, quam longorum, quorum roTioi^ 
itsTtovdotis partesque aife£^ae iti abdomine funt, foh» 
tium haud parum conferunt^ quae deiec^ionibus 
cruentls celebrantur , haemorrhagiae , nifi ab ero* 
fis incedinorum villis oriantur, quae ominofae ma- 
xime 0- Proficua femper illa eft, quae vafis, eum 
jn finem a nacura inftruftis , vt fanguinem euomere 

Aa 2 poffintf 

2.) Or«v fXHffi- sv 'TsvsvfAovi ytysrcfj ^uyhtos ixyyas ^ *(5y Tof* 

'HfTViiffiv oiifMiro^ ^ 66^« i{^ TO *:6cT« Tivus tZv moi^vtv/uovikut 
ini(^uivoiu,8VQv at^(x. wa,vreki^s oklyiiv , ^ofjLoiav yivttcnj rij ifxtei; 

imnijoyjciv Qvo^uCpfAiv-i^ <nqls rujv ioct^MV %i/u»tos ■Ktv&^. 

Quando vlcus in pulmonibiis fit, rupto vafe^ tutiG 
fputant faaguinem; fed et illud, quod in quibusdam peri- 
pneumonicorum apparet, Gmnino paruum, fimiie £\t 
illi , quae per diapodefin (tranlitum per parietes vafisj 
iilaefo illo J a medicis appeiiatur , fanguinis fputatiom, 
G Ai*. Comment, IL in Progtioft, jfiipp. 

gl) 'i2>' <r ifit<ff*/u^XuT6(^ cit/u,»ros fj (pxovyiy HVi i^vx^s l%sV^it^' 
isTt £ja.hvTi , titn Huti^^ &s txs ftvsit r^ r^v ^oi^vyyu^ tj^ 
FX»o^ ti l^ev ^avarc&f. 

Quibus fanguine repletur phar^mx, nec tufli pfae» 
fente , fi aeg«r nec vomat, his ihtrofpiciendae funt m» 
res et pharynx , an vicus habere deprehendautur. 
HiPP. Prorrh. II. 

b) ^Onotxoi tAiiA» dc^(iwhs ^tvsfft^ tnthi^iv 1« t% fskivi^^y^s j| 

ptyuywyyi yivetQt^. 

Qui fanguinem fpumofum fpuunt > illis ex puinK^nl» 
bus eduftioiit. hipp. Aphor.Se&i.'^. 

Oifoi (K<p^w^ss uT/uu f/usx<rt Ufto tx iltXfy/u^sPtfs Ijuixfu 

Qui fpuniorum fanguinem vomunti a pulntonibug 
vomunt. H I p P. Coac, Praemt, 

C^ 'K" oiifft KXKOV t& UtfAUtwhs ^iUXJU0lU^, 

In acutis maia fanguinolenta deie^io» Hll»j^. tb| 



37^ t>E HABMORRHAGIIS CRITICIS. 

poflint*'), celebratur. Aperiuntur adeoque non 
tantum fanitatis tuendae caufTa venarum haemorrhoi- 
dalium ofcula > et malo confiiio , Ci fluxus illorum 
folemnis eft, opprimuntur O » Ced etiam morbis 
acutis ^) aeque ac tardis '') profunt, quorum appa^ 

ritio- 

d) 'H pvaris uvot^ojuwffocffec (^"Kifixs rwy hcctx rtjv FJ^ay xyydmy 
^iix^ivs %v^oy ot.ty.ot.ri fxs y,iy yjvoy. 

Natura aperiens venas ex vafis ad anum pofitis, ex- 
pellit mucum fanguini immixtum. gal. De Atm Biley 
c. 4. P. 169. T. III. 

yiekecy^oXfKoy o(.TfA.oc rxs- xi^ffxs s^yd^era^, 

Melancholicus fanguis varices ani facit. g a l. Ibid. 
p. 170- ^ 

e) *Oi v.iy.oqqo'l^oi,s sxoytis %rt Tsktv^lri^i Irt 7Cf^i7evtVfA.oyt^ 
xre (pxys^ociyi! xrs ^oB^irjfftv nre re^yiy^oifftv ocXtffxovroij, 

Qui haemorrhoidas habent , nec pleuritide , nec pe. 
ripneumonia , nec vlceribus, nec furunculis, neque tu- 
berculis a cicere diftis, capiuntur. hipp. D^ Humor, 

f)T(a irj^hri xfov/ar octfii0^^o't-^xs y « fAi} /utu (^vXux^Ji i xiv^v 
vos v^gwnoc eitiyeve^a^ v (p^iffiv, 

Cui haemorrhoides diuturnae curantur , nili vna ex 
feis feruetur aperta, periculum eil, hydropem fuper- 
uenire aut phthifm. hipp. Ajihor. ^iidi.'^h 12. 

g) Kw^ctaTwJsaf , xoyrtu^eecs , xixu^u/uivxs , xotXitjs xxre^^uyvtjt 
ejfvB^^oc ^te\^6vr» ivtgi xgiffiv ^ w^eXert. 

Somnolentos, languidos, furdaftros, aluo fluente, 
fi rubra exeantcirca crifin, prodeft, hippoch. Coac, 
Praenot. 

*Kv oiifft xv^uffts Kotxov' Ui/u,ecTos ^ixxi^^vtrts xw(pufft9 Xvei. 

In acutis furditas, mala: Sanguinis deieftio furdita- 
tem foluit hipp. Frorrh. I. 

* hno7r'kr]xrtxo7ffiv oitfAO^§o'i'^es Ifttytvofievccf Xf '?^';**9*'« 

Apoplefticis haemorrhoides fuperuenientes , vtile. 
HiPP. Coac Praen. 
h) ToTfft fMuvoyUvotfft y nt§sm ti MfAO^go'i^(i>» e7fiytvofA,huy , fAuvitjt 
\vffts. 

Furiofis , varlcibus ani aut haemorrhoidibus fuperue- 
nientibus, furoris folutio. hipp. Aphor. Seft. VI. 21. 

MfXay;^oX/«f yj^ yeytvrjycivtis iocfic» ficiytfov #V/V oitfKO^^ok^ 
f*iXkMfft]s sat^oij yi xwkvfAM^ 

Melan 



DE HAEMORRHAGIIS CRITICJS. 573 

ridonem lumborum maxime dolor, accedente aegri 
memoria, eundem fenfum , anteaquam fluxus obo- 
riretur, aliquando fuifle ') praenuntiant. Omnium 
fluxionum fanguinearum illa naturae cenfetur con- 
uenientior, quae feminis, veluti naturalis contra 
plethoram et morbificos illius eiFeftus medicina, da- 
ta efl: , catamemorum fcilicet et lochiorum purgatio^ 
cui GALENvs^i) i^ftis proucntum > tanquam falu- 

Aa 3 brem 

Melancholia iam fafta, magna niedicina eft haemor- 
rhois, futurae autem impedimentum. gal. Comm, 

If^.inApbonuiPP. 

- ) 

Lumborum dolores haemorrhoidum fluxum praenun- 
tiant. Hipp. Coac. Praenot. 

'Ej» off(^vi iiru^vv^ Kuo^iuXyiKx 'npocnX^ cvrx a}jy.eiot uiuoh- 
^owdeu t} i\^ 7r§oyiytvijju.ivoi. 

Lumbis doientibus aocedens cardialgia, ligna funt 
haemorrhoidum , maxime ii iilae iam ante adfuerint, 
Hipp. Ib. 

^O^vvu>/Uih(DV off(^vv ii^) Hu^otaXyxvruiv ye^Offoonc^v ^pri ^i ca. 
fto^^oi^^iav xsvufftus. Wgoyvoirjis ix rx yvtuvut ^ ^g^ nt^o^^ev «v- 
raJ yeyovsvccf ^i at,uo()^o't%s xhojffiv. 

Lumbis dolentibus et iuxta os ventriculi dolentibus, 
expeftatio efle debet, in haemorrhoidum euacuatione. 
Praecognitio ex eo, quod conftet, et ante, iili faftam 
^Se per haemorrhoidas excretionem. g A l. Comm^ 111. 
VI Prorrh. HIP P. 

k^ T5 oiijucxTos s^et ro ^l^\v yivos , 9i:\i}%s V7eor^f(pov y ioi/ucc <py- 
ffixov ex^etv rS TcXrj^ss rijv xevuffiv. sv /uiv rxro tj rijs C^vffewi 
i'§yQv , sTs§ov ^i *] aerai roxov xx3-x^ffts , xoif rot yx/ v xvtjffU 
dvr^ xsvwffis ^ ijy sx rx r^s /u^r^us utiuccros ro xv^/tAevov r^i- 
C^sroif : Koc/ V /tjcsrx rtjv xvtjffiv ^i rx yukuxros Iv /u.uiroTs yhe* 
wts y i ffyAx^u xhboffis , «^ uvrv r<a TtXn^ct, fiiu yup uju^poti" 
gm f] ifftu HurujUtiviuv rs v^f ydcKuxros. 

Sanguinis oportet muUebris fexus plenitudinem nu- 
triens , tanquam medicinam naturalem habere fluxum- 
Hoc vnum eft naturae opus, alterum, a partu purga- 
tio ; nam et grauiditas ipfa eft quaedam euacuatio, fi- 
quidem ex matricis fanguine foetus nutritur: Et quae 

poft 



374 ^^ HAEMORRHAGIIS CRITlClS. 

brem fanguinis diminutionem , adiungitv quando- 
quidem tantum fit in lac abfumi fanguinem, quan- 
tum eft, fluere. Veluti enim ex menfium obftru- 
Sione infinita fere mala penes feminas oriunturj 
ita vnica hac euacuatione falutem illae tunc impe- 
trant, Nec minus officiofa illa eft intra febres acu- 
tas , veluti faluberrimum eius efFeftum » et fiemi- 
narum fingularem propterea in fuperandis morbis 
felicitatem, depraedicat hippocrates"*), et 
figna, quibus, eam fore, percipi pofTit, decla- 
rat **)• Non autem ita huic fluxui addiftae funt mu- 

lieres, 

poft grauiditatem eft laftis in mammis generatio , non 
parusr euacuatio et ipfa eft plenitudinis ; vna enim fub- 
ilantia menfium et laftis. oal,. De Fenacf. «^ jerasi» 
STR-ATVM, c. 5. p. 398. T. X. 

0«"«/ ^t]\oi{ii(Tiv j * HOiB-oci^wvrotf , >(«/ vv S^^Xcc^^^frf yvvut- 

Quae laftant, non purgentur vtero, et fi laftanti 
feminae per vterum ruat fanguis, extinguitur lac. gal. 
Ibid. *3 
*) Haec regula non omni exceptione raaior eft. Saepe 
enim vidimus feminas iaftantes et tamen menftruatas, 
Ex quo etiam, aliter ac medici vulgo praecipere folent, 
ijullas moleftias infans feniit, nifi menftrua ipfa largius 
profluerent. G. 

l^ T« «;^Xy(J<J)roc , 'yvvotutim ffvx^uv Imttpocvfvruv , %vetotf, 

Vertigines , muliebri fluxu copiofius apparente, fol* 
UUntur. HiPP. Coac, Praenot. 

rKvoM»/ ot«u« s/ueji7tt , Twv iixroc/ut]vta>v ^ocyiyftov , Xvc//, 

Feminae fanguinem vomenti, menfibus fluentibus, 
folutio. Hipp. Aph. Seft. V. 

tn} Hv r« yvvocix^u ^x<liXwf sTei^puvnrf^ ^ioc rsrim fau^ovxQ, t^ 
HOifAitjtv oidx iiroXii/u,hi)y , f](ri r^rm rt xaXwf ysvotro. 

Cum fluxus muliebrium copiofus appareret, per illa 
faluae euaferunt , nec vUam vidi periifle, fi quibus il- 
lorum quid bene eueniflet. h i p p. Efid, I. 

Ifl) T« VX*^^^^ oct^o^^on noe) ru yvvutxfiu x«r«/3f/3«^« > it/^W t» 
^ofj h ««T« ^XX,'y KUVfAU tfu^uHoX^^^ijf, 

SoDi- 



DE HAEMORRHAGIIS CRITICIS. 375 

lieres, vt aliis falubriter vti propterea nequeant, 
quin accidit haud raro, quo defedum menfium fup- 
pleat narium haemorrhagia "), quandoque cruenta 
alui deieftio ^) , quamuis illud ex morbo tunc fieri 
putem. Ad lochiorum fluxum quod attinet, vc 
iile puerperis, fi fincerus fueric, ad vitam fanam 
confequendam magnum adferc ausrilium ^); ita, fi 
illa ex obllru6lione reuiuifcunt, morbos, quos op- 
preffa fecerant, falubriter expediunt, hinc fluxus 
critici honorem tuentur, 

Sonitus aurium iluxus fanguineos indicat , et mulie- 
bria eruptura, veluti etiam , li ad fpinam iun^tim ae- 
ftus fequatur. h i p p. Coac, Fraenot. 

O) Tvvoiixi rm xuTocfATjvim ixXetTfoyriav Kt/u.et Ix ruv ^ivuv gv^voif^ 
uyu^ov, 

Feminae, menfibus emanentibus, fanguinem e naribus 
fluere, bonum. hipp. Aphor. Seft. V. 

p) 'H ^i V^ffxs uifitocro^ ^vffis MyotB^tj rocTs i^^a^iv nuroifA^vlm 
i'X,ii'Jt yvvouiiv. 

Sanguinis per anum fluxus bonus menfium eman- 
flonem habentibus feminis. a Ai. Commem. V^adApbor» 

HIPP. 

^ X«p«« $i r« Xo%«oe rji vyiij^yj <yvvo(ixi txotviv , IWra i^t 
iXocffffovct ^ /u,fX^is ocv ftxvijra^. "x^w^set di , oTov uT^tu ktto U- 
ftim \]v vyiii^v V yw^ ji f^ fitii^a vyiuivttv. 

Secedunt autem lochia fanae feminae abundanter, 
deinde fenfim pauciora, donec quiefcant. Secedunt 
autem , vti fanguis viftiraarum , fi fana fuerit femina, 
et fanitatem confecutura eft. h i p p o c r. D* Morb. Mu- 
lur, I. 



Aa 4 HAAAIO- 



376 "^ ^ c^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XVllI. 
DE MORBIS CRITICCIS. 

Veluti calamitates emungunt malam mentem ; ita 
morbi quidam faeces impuras euerrunt de 
corpore, et fanitatem procurant, illa, quae ante 
morbum erat , firmiorem , et faciles hilariter viuen- 
di modos homini reddunt. Proinde laudantur ae- 
gritudines haud fane paucae, illae cum primis, quae 
in turpis materiae excretionem exeunt. Merenter 
ita laudat HippocRATES **) morbos, qui pueris 
falubriter eueniunt, fordida cutis vlcera, aurium 
fluxum purulentum, narium mucofas fluxiones et 
faliuae profluuium. Nec minus officiofae funt fe- 
bres intermittentes , et pro cruciatibus, quos ae- 
grotis , dum durant , faceffunt , optimam fanitatem 
rependunt. Magno propterea in honore haberi 
vult quartanam hippocrates, tum quod fua na- 
tura falubrisfit, tum quod morbos, quibus fuper- 

uenit, 

a} *Oxwroi(ri fJth ivott^!oi<fev i^irtv i^uvS^ia eXxex h rvv xe<pct\ifit 
i{^ !S roc gotru vcf^ is rov oc/^ov ptjpwra , ng^} ffioi\vu^ex yhtjrotf 
3^ (AV^o^jou^ recvrec. fxh o>ii^oc iidyet •jr^otxoijs rijs- ^Kixius. 

Quibus , cum infantes elTent , efllorefcunt vlcera in 
capite inque auribus, et in reiiqua cute, et faliuae 
fputatores fiunt, et narium mucum fundunt, illi qui. 
dem commode viuunt, fuccrefcente aetafee. hipp. De 
Morbo Sacro, ' 

Kotf rsc aru) xuB^u^^^evru xx lni\f]icru yiverotf , Qr.otu ^i jmc- 
5aej)a i r< , Hg^ fAYi^" VXxos /urj^^v /urire /u.v^x iu.t]re oiuXov n§os^-- 
X'^otf fA,if^iv , rol^t rotirotffi intxlviuvov «r< uKiffxt^otf vno ruv» 

£t 



DE MORBIS CRITICIS, 377 

uenit, foluat^'). Quamuis autem et illae aegrito- 
dines, quae imminentes homini affliftiones prac- 
uertunt, <riticae appeilari poffint, in quantum cauf- 
fas, in grauius malum exituras, circumcidunt, qua 
in re, quandoquidem a fimiiitudine cum iudicis of- 
ficio<:j crijis dicitur, illud ipfum fit , quod iudices 
agunt, qui ita decernunt, ne nouae iites, caufla 
perfunciorie aSa, fubnafcantur ; fenfu tamen in 
fcholis recepto, tum ille euentus tantum critkus 
dicatur, qui praefentem morbum, quocunque de- 
mum modo, conuertit, aegritudines faitim illas cri^ 
fin praeftare, re6le dicimus, quae ftatui cuidam 
praeternaturali accedunt, eumque mutant: Id quod 
duplici modo accidere poteft, vt morbus prior, in 
alium fua natura diuerfum, transeat, morbumque 
foluat'0, veluti variae atque variae eiusmodi con- 
uerfiones qKq folent 0> q^^e fingularem medicorum 

Aa 5 curam 

Et qui ita purgantur, epileptici haud fiunt ; Qui au- 
tem mundi funt , vt nec vllum vicus illis , nec mucu3 
narium , nec faliua vlla procedat , his periculum eft, 
ne hoc morbo capiantur. gal. De Morbo Sacro. 

bj) ^ ha(^o(,\sTxros Si jravrwv t^ Tcv^irwv ^rji^os ^ef) /uux^orurot S 

Ttru^TuTos , ^ ycl^ /uovov ocvtos uQ^ iuvraJ^ «6^« ^^ yoc^^U' 
Tm fxtyoCKm u%.i)>y IviTtij. 

Optima omnium febrium eft, et facillima , et lon- 
giflTima, quartana. Nonautem ipfa in fe ipfa talis eli^ 
fed et a magnis aliis morbis liberat. h i p p. Epidem. 1. 

Cj) *H XXT<K TU VOtr^fAUTU X^lfflS UJCO Tuiv fV TQ7s ^tKUTfJ^lOtS (JktTi» 

vvvexToif. 

Quae in morbis fit crifis , ab illis , quae in dicafte- 
riis fiunt, translata eft. gal. Comm» IIL in hipp, 

Progn, 

d) MeTUjrtjtTetv »s Tre^oy Ti yhos rwv vocm, 

In aliud genus morborum translabi. gal. MetM^ 
Med. IX. 

C_) Tlo\vT§OKiu , TfoXvi^i^iij vaffiffiiuttcv. 

Verfuties multiuaria eft morborum. hippocr. Dt 
Diaeta, 



378 I>B MORBIS CRITICIS. 

curam atque foKcitudinem exigunt /), vtque caufla 
morbi faltim migret, et, relifta fede priore, ea- 
demque fanata, ad aliam transferatur, etnouusve- 
luti niorbus fiat s), Cum autem, vti alibi a me fcri- 
ptum eft, crifis pptimo, dum fanitatem facit, figni- 
ficatu femper haud accipiatur, fed finiftri etiam euen- 
tus hoc nomine defignentur, meum efle arbitror, 
illud primo loco indicare , quid mali morborum ex 
alio in alium conuerfiones fecum adferant : Deinde' 
lAerccTTrdasoo^ iftius virtutes enarrabo. Male fua na- 
tura vergunt, nihil certe priori morbo adferunt, 
vnde falus fperari poflfit, mutationes in peius fadlae. 
Aut enim grauius leuiori malo fubftituitur , id quod 
plerumque regiminis et curae negleftu accidit^"), 
quando crifes deliquium patiuntur j veluti febres 

ephe- 
■ i 

fj) A« iJiiirKSTttf&oij rc6S /u,irocfio\xs ^ e^ otm ns oToc yr/vsrotf, 

Infpiciendae funt conuerfiones morborum, €k qui- 
bus, in quos fiant. Gal. De Morb, Temporib, II. 2. p. 
254. T. Vii, 
g) ^Oaoc xciivwva rxts (^vffefftv , Ivi lee^ikufxlieifoy.ivoi ysva , y^ 
itec r^r eis u^fjXu /usrxjr iTeTav ^vvoly,iv». 

Quaecunque naturalibus nexibus communicant, dum 
ab vno morbi genere dimanant , propterea in aliud 
delabi poflunt. gal. Meth. Med. IX. i. p. 202.. T.X. 

h} To VHCtifAU yiveroi^ Ik ycv§$rm lyc/ Kuxo^tgunnus. 

Morbus fit ex febribus qb prauam medicationera, 
H I P P. T>c AffeBionih. 

'n« //.trotTtrwaeuiS rZv oieuv vofftjjuuruv tKrtxos littyhotrs^ 
^s fiti ro noXv'. y^ ^egwKevoaevuv xuXws ruv xuvffoo^ccy nv^t- 
Tojv , 01 /uu^vcywdets STtfytyvovroif tKrtxol. 

Ex translapfu acutorum morborum hefticae febreii 
fuperueniunt , vt plurimum non rite percuratis arden- 
tibus. Lentae febres fiunt hefticae. ^ 

\^ Tu fxiv ujtXus ygt) yt^wroos hiv oieu, rx di ex /utrunruffeuis. 

Febres vel fimpliciter et primario funt acutae, vel 
ex conuerfione. 

lAerunruais iv ruts l^^intdt. xgiffefft yiverotj rwv oieuv vofftf" 
fxurm ^ d* as ruZxu f^ovov^ oi^^u f^^ruv ;^fowW ^»''», *(3^ 

ff.%Xiftt 



Vt MORBIS CRITICIS. 379 

ephemerae in acutas *), intermittentes in acutas ab« 
euht^;, ex acutis longi fiunt '«) ; Vel morbus fuco ob- 
d liCitur.nec curatur,pro extinfta inflammatione latens 
fcirrhus inducitur ") , raale curata febris frequente 
reditu in tabem definit ^); Aut mala matcries apar- 

tibus, 

Conaerfio iit, deficientibus ciifibus acutorum mor- 
borum, non in confimiles tantum, fed etiam in qaos- 
daiii longos , maxime autem in marcorem et quarta- 
nam, et phthifin, et hydropas. gal. Comm, /. iti Hii^ 
poc R. Prognofi. 
k) 'Ex rwv sCl^ijyJgm Kv^triav '^ ysru^^uisis ns t&s l^m ylvtrctf, 

Ex ephemeris febribus, conueriio in acutas iit. gai;» 
Method. Med. Vili. 8- p. 197. 

NisraTriTCTaciv as r^s^ o^as 01 sCprifii^ot. 

Delabuntur in acutas ephemerae. gal. Ib. 

V 'O' %«^Sf<yo« nroigvKiat 7fv§trot sittetHlins fAs^t>of.vrot.j is nks 

G^eKKS VOffHS. 

Hiemales quartanae facile conuertuntur in acutas. 
HIPP. Coacae Praenot. 

VCi) T^^wrees ha ruv oisav oXiB^gtot. 

Hydropes ex acutis, perniciofi. hipp. Ib. 

'^O^ va^coicss Gt Ix rbiv o^mv viiGijfj(,»rtav ytKvris xccxoi. 

Hydropes ex acutis morbis omnes mali. h i p p o c r, 

Progfj, 
n} Uuvffu/uhiit rS '!rv§fr& ffKorcet^tJU x§^^ M "^^^ crxi^^co^tjs <pXf y- 
/uovij ytv^rotf, UoI^cIk/s y«§ aoi^ev eruis ffvficlioiivav ^ %r»v ruv 
i§ymu(u.ivm »vry]v ^vjuwv , ro /uiv XsTt^TOfAs^ig-e^ov dtuTivtv^Yiy 
TO &i Tru^v irt^ ^ge/ yXiypov iv uvruts sfCjrXuS^p rxTs »urA 
AtTtTov sv§v%u)§tuts ruv nrio yeujovrcoy ccofi»ru)y. 

Extinfta febre, circumfpiciendum eft, ne fcirrhoia 
quaedam inflammatio iiat. Saepe enim folet ita acci- 
dere , quando , qui iliam faciunt humorum , quod te« 
nuius eft, diflFlatum fuerit, craiTum autem et glutino- 
fum iliis infigatur viis , quae faltim tenuibus fuccis fa- 
tis late patent in corporibus ita aiFeftis. g ai-. Comm, 
I. in H i P p. Progn. 
oy T&7fft TFo^ccHis vitorgomu^eifftv, ^v fiufitjyffif v^ff(iu^it}^tv^ 
i^tuiiK^ (p^/ffts im&Xiws yinr»jli 

Saepe 



380 DE MORBIS CRITICIS. 

tibus, morbum impune laturis, ad partes, quae 
eundem impatienter ob texttirae indolem ferunt, 
migrat , vt nihil commodi , quin praefentaneum vi' 
tae periculum, ex ifta mutatione proueniat. Sic 
maiignum femper eft, malps fuccos adfummas par* 
tes rapi p), Quod ica etiam eft cum fordibus cu- 
taneis ad vifcera conuerfis ^) , vt morbo taediofo 
periculo plenus alius fubftituatur. Quodfi autem 
njitiorem rri/J^fignificatum tribuere, et illud, quod 
in morbo bene cedit, iudicatum appellare veiis, 
habicurus es morbos haud fane paucos, qui prio- 
rem, cui fuperueniunt , ftatum, a natura alienum, 
foluere, et faiutem procurare poflSnt. Id quod 
quando euenit, vt morbus mojbum foluat, haud 
fane eandem iftius euentus rationem efle deprehen- 

das. 

Saepe reuertentibus febribus, fi fex menfes excur- 
jant, tabes dorfalis facile fit. hipp. Coac. Praenou 

■Ad caput fit raptus humorum. g a l e n. Co»iw. /11. 

in Prorr/j. lll. HIPP. 
'Poffj; eis XK^^iocv. 

Raptus ad cor. gal. Comm. J. in Apbor. hipp. 
TocZtx ^ s^iv , s§tD^QS , oyxos Ttot^oc ^'jffiv y vy^ortjs o^^xX^ 
fiuv , KX^vw^es o^xv , »«jp* iis iTrocvig-u^otf. 

Talia funt, rubor, tumor praeter naturam, oculo- 
rum mador, obfcurum videre, prope aurem exfurgere. 
GAL. Ibid. 

*Ei QC(f)vos as T^uxv^ov f^ xtlpxXvv oivecSt$ovrUy nu.^u\vaav.Tot, 

Ex lumbis in colJum et caput redundantia, paralyfm 
facere poflunt. hipp. Prorrb, I. 

■ *E<^ xt^ukvv uvu^^o/uuvTis x^f^oi S^e^/uoi fAiv ovtti tf^/ >.#- 
nroi Tcot§ci<^§oavv(Ki jfo/if a.iju.o^ot.yiot.s ^e^aaiv. 

In caput recurrentes lucci calidi quidem exiilentes 
et tenues , defipientias et haemorrhagias afFerunt. qal. 
Comm. III. in III. Prorrh. nipp. 
q} '^^fJtnvoi yivovTccf vioi eovres , i^ u,7coffxYi<i/tos v ffv^yyis tj in 
tc^a rivos r«v Toiirm fj Ix •ituKivigoiucitjs uno^dcatus. 

Vicerofi fmiit, iuuenes dum funt, ex translatione 
puris, aut fiftula,aut ex retroceiTione abfceiTuum. hipp. 
Prorrk. IL 



DE MORBIS CRITICIS. 38^ 

das. Aut enim morbus omnino nouus fuperuenit, 
qui exnatura prioris haud eft, vti, Ci febris indu- 
fta aegritudinem foiuatO» ^ut materia morbifica a 
parte ad partem migratO? hinc in tantum morbus 
prior, fuperueniente nouo, folutus fuiffe dicitur, 
in quantum pars haud facile deftruenda, hinc igno^ 
bilior difta*), impetum mali fuilinet, et transla- 
tam ad fe cauffam accipit atque tenet, vt facilius 
deftruenda^ alii , hinc nobiliori diftae, bene fit. Id 
quod veluti quotidie , magno aegrotorum commo- 
do, euenit; ita fub hac conditione falubre eft, vt 
feceflbs malignae materiae ad partes fiat, propius 
ad corporis extrema pofitas , vt his facultas turbi- 
dum expellendi fimul infit, vtque translatio fit, 
morbi naturae apta, folemnis, omnique modo ab- 
faluta et cum perfefta partis antea affeftae libertate 
coniunfta "). Si a primarum viarum morbis exem- 

pla 

V) VvvouHi V7to ff^TTKCjuS fftt^oficiyp ix rojtn 9SV§trov sTctyivf^Ctf^ 
wycid^ov, 

Feminae fpafmis correptae poft partum , febrem fu^ 
peruenire, bonum. hipp. De Morbis h 

^ATtoTcX^tjKTiHOfffty ^v Ttv^tros entysvt]robt ^ Xvfft^, 

Apoplefticis fi febris fuperueniat, Lyfis. hipp. 
Coac. Praenot. 
SJ 'Atto ffjtXKy^vit sni ffTcKu.yxyov ti fA.trufiK.ffts yivtrotj. 

Ex vifcere ad vifcus tranfitus fit. G a l. Comm. IIL 
in ni. Prorrh. H I P P. 
t) Nocrv^ara , rtjs (pvffsus dnort^tfAhYjS Vtcutov rt ro -rts^trrov ete 
uxvoorr^u /uootu , yiyvtroif. 

Mgrbi, natura deponente vnumquodque, quod fj 
morho priori) fupereft, iu ignobiliores partes, fiunt. 
GAL. De Cauf Morh. c. 6. p. 23. T. VII. 

u} Anorxfftts %f ;i7r«/ «,1 xurai rvs voffx oTov off(pvos (hugtot in Tw9 
fxvuiy u^tg-oif Si ^«X<r«, ut xocrcD ^^ ui xurcoruru if^ itgoffOiVa.rtA 
uno rtfs voffis , ^g:) di xoir i^x^jcv, i{^ u^^ms ^tvffuffoif i^ y.^ 
%f^tl§oreu)S yicf^f yJi oivu^ms rijs Tte^tfioX^s rvs voffx. 

Seceffus optimi, qui deorfum in morbo fiunt, veluti 
grauitas lumborum, defcenfu ex fuperioribus fafto, 
Optimae omnino, quae deorfum, et quantum fieri po- 

teH 



382 Dli MORBIS CRITICISi 

pla capienda funt, foluuntur vomitus alui feceffibus, 
aliquando camen et vomitus diarrhoeam fiflit *). Jn 
remotis eciam viis nihil minus folemne eft, feceflus 
ex vifceribus vel toto homine ad cutem fieri falu- 
briter. Opportunum omnino eft, bilem, quae in- 
tra hepar inflamraationem motura erar , ad periphe- 
riam cucis deferri^), fi, motibus criticis praeuiis, 
nec tumultuario motu ac praecocius res ita cedat. 

Nec 

teft deorfum , et remotifHme a loco Iti morbis aflefto, 
et illae , quae ad effluxum iiunt , et confertim iluen- 
tes , nec femiplene, nec indecenter ad confuetum mor 
bi decurfum. hipp. EpicL II. 

vci K^QffTtinrQvru^ x yoig ^vvxroif to ofA,or§09tQv iv roTffi xcvyXps' 
£010" t •xjA^htfftv ifAfA.kvm, 

Regionem fmgula poftulant , in quam ingredlatitur, 
et illata recipiantur. Non enim , quod paria iibi cola- 
toria poftulat, potefl: incompetentibus iocis immanere* 
HiPP. De ViBus Rmone 1. 

^Ei^ oirvfA^^o^oc x^^^°^ §oituc roov ;^v^wj'. 

Ad incompetentes locos lapfus Immorum. G A L E N. 
Conmi. I. in Aphorifm. H i P P. 

X} *T?ro ^ix^^ijins sxo/u,ivca fjcATCg^s oino rxvrofAu.rit futros Irrr 

yevoutvos , Xi/« rvjv oix^^otxv. 

A diarrhoea longa detento, fponte vomitus fupcrue» 
niens foluit diarrhoeam. hipp. Apbor, Seft. VI. 15* 

Aior.^^oirj ^i Ixoy^ivw i^v^y s/u.sros , uyx^ov. 

Diarrlioea detento valida, vomitus, bonum. hipp. 
De Morhis I. 

y) ^l^rs^os Tt^o juiv rvjs s.^SQy.i]S vys^VS eitcytvo/usvos; xncxovy ifiSo" 
fitj ^i y^f evvocry] v^ sv^txxrxirj t[Cf) refferx^effKUihnccroc/p , xff- 
oiyjjv , y.Y\ crXvj^vvm vrtoxov^ftcc , tjv ii fiifj , svdoiwrov. 

I6terus ante feptimum diem fuperueniens , malum ; 
feptimo autem, et nono, et vndecimo, et decimo quar- 
to, cri':icum efr, nifi indurata ab eo iint hypochon- 
dria; Sifecus, fufpeftum. hipp. Coac. Praenot. 

llv^tffffovrt fJLiv yj./ xpkutvrt sv xcct^j^ ffxe^oc^affx ^/« tj x^* 
^Vy dyocBov vito ro ^s^fjcoc ^i xsx^fiiivtj *{$(/ effxs^ufffAivtj ivite» 
rift^oi i'x^v rt ri^ i'p(,ovr$ ffff} rf ♦«^«y^ i^^^. 

Febrien- 



DE MORBIS CRITICIS* 383 

Nec minus falutare, in cutem efflorefcere *) , ibi^ 
deraque figi **) malam materiam , ipfaque vlcera fic 
bene cedunt, fi fluere haud definunt^); male, fi 
deficcantur 0« Sunt praeterea morbi , in fluxu 
quodam pofiti , qui , vti vel nouus et inconfuetus 
eft, vel folemnis, et fecundum naturam praefens^% 
nunc tamen auftus aegritudines alias foluit. Nec 
vno quidem modo morbofae eiusmodi fluxiones 
bene cedunt. Aut enim in deitillatione aliqua vifci- 
da et ferofa , ex contextibus glanduiofis facla e) 
aegritudo falubris confifl:it , aut ipfi vaforum fangui- 
ferorum apices purpuram fundunt, vt non tani 
fymptoma fluxusiiie tunc fit, quam morbus vere 

nouusy 

Febrienti quidem et biiiofo in tempore propulfa ex- 
tus bilis , bonum. Sub cute effufa et diffura , faei- 
iior ferri quidem illi, qui hubet, eft, et medenti, cu- 
rari. h i P P. De Morbis 1. 

SecefTus in cutem aliorum morborum funt curatio. 
Hi^i, De Humoribus, 
a} ^\7so^f]§i§iiiA.hs tS yoc^fi(.KT05 i <reoiKtv^§ofA.riiTtt 4 dTtUoKXis, 

Firraiter radicato morbo, non retrofugiet abfceflus,' 
H I P P. Prorrh. 1. 
b} "Ekxos <3V , iv Ti t{gf n^oyeyovoff "^^XP ^'x°^ i *J^ *"« f^S^ sv r^ 
v^ccji lyiytiTOif KHr»fAxv^<K,yesv x§V » >?»' y«i> /t*/^.j/ a7r^x5^vc3"«/ o 
»v^§ui7tQS , 7(^0 rx ^«virit nsKi^vov re f{^ ^ti^ov ^s-oif ^ ^%§o* 
'^f ^Sf) iv§oy. 

Vicus autem, vtrum quis tale ante morbum habeat, 
an intra morbum faftum fit, difcere oportet. Si enim 
interiturus eft homo , ante mortem liuidum et ficcum 
erit, et fufcum, et aridum. hipp. Prognoft. 

c)'' EXkos TtsXtov vi^ iririov rj ^Xwoov yivcfjLivov y ^oivxgifji.ov^ 

Vlcus liuidum, ficcuui aut viride, letiferum. hipp. 
Coac. Praeiiot. 
dj) 'Ytvy>u.rrt ot. ^ioi^^eiv etwS^ev exx^OKTi $i m i'io^ot ^i^ovrof. 

Fluxiones , quae defluere folent omnibus (organisj), 
per quae euacuationes fieri conceffum eft. hippocr. 
De Arte. 
e) 'Ef rois x^svus ij ^ov ytvstotf, 

Ad glandulas fluxio fit, hipp. D<? Glandulis, 



384 ^^ MORBIS CRITICIS. 

nouus, prioreni finiens , aut habituofum quid circa 
carnium tendines /) offiumque perioftia figitur, 
quod a vitalibus organis , circa quae decubuerat, 
nunc recedens, falutem facere poteft, Quod ad 
illos fiuxus attinet, qui fano homini folemnes haud 
funt, inque morbo euenientes, boni quid fecum 
adferunt , primo loco nominandus erit aurium fiu- 
xusj qui furditates capitisque dolores ac febres, fi 
quae iliis accedunt, mitigat s). Nec lacrumae ex- 
tra oculum tranquillam vitam agentibus fluunt. 
Quare, vti varii morbi circa humores oculum vngen- 
tes fiunt; ita falubres effe poffunt. Lemae ^) 
ophthalmiam finiunt ') , dum tenuis rodensque hu- 
mor, ad leges puris, febre coquitur *), ipfaque 

iilacru- 

Glandulae id , quod defluit , excipiunt. h i P p. Ib. 

Ad glandulas et carnes fecedunt fluxiones. GAi.De 

Venaefe^i. 
h) K«/ vv y.h ^oiyy HUioi rocs §im5 ti xccToi ree urx v^uf h /SXfV- 
y«, xfcvXKMTGirctj rris voffx. 

Et fi deftillauerit per nares et aurem aqua vel rau- 
cus , mutatio fit morbi. h i P P o c r. De Vi^us Rationc^ 
Prooem. 

^Vev/uxri^o/uevot rx wrec , 'Kovi /u,iy sxt^gt Xefivif J(gf vy^ioy 
trori ^i oTov Kvoo^a re nof) JtyCwJW. 

Fluxionibus ad aurem correpti, aliquando ichore 
tenui et madido , aliquando veluti purulento et foeti- 

' do. G A L. Comm. I. in Epid. VL 

\) 'Ai rafi VKS xxv^^s vu>v o(p^KKy.uv ^efttjyvtul av^xaasrijK^Un 
ffoij Twv o(p^cLkiu,u)V dxoc^u§<Ti»^. 

Circa angulos oculi compaftae res aut effluentes ex 
ocuiis impuritates. hesych. in Voce X^yu«/. 

Atvxlv vy^ov ro tv oC^^oiKfji,o7s ffvvo(,yoy,tvQv. 

Album huuiidum in oculisicollefturo. varinvs 
ad Vocem X^^.«/. 

k^ "0(ju ^«r/ ris o0a.Xy,^s r^kTttrot^ rwv (tvytiruv^ «f '%«^i"«f ^ 



DE MORBIS CRITICIS, 385 

illacrumatio vlcufculis, intra albuginem natis, pro- 
ficua eft 0« Solemnior narium eft excretio pituito- 
fa, fuisque vfibus deftinata et perennis; auftior 
inter morbos ftat beneficos, et organis fenforiis, re- 
uellendo, quod circum illa decumbit, prodeft «^). 
Nec minus fluxiones reJiquae, quae in deftillatione 
feri acrioris ad paiatum et afperae arteriae glandu-» 
lofam tunicam eueniunt , priores morbos, maxime 

illos, 

<5'^ sviuv yvd^iis re 9i^/ rd vfro rD7<fiv o(p^u\^o7s , l<^* w re 
uv iTn^^vij , gyiyvvfrl re li^f ais^ia rov »iuC^i rtjv otl/tv ^irmot^ 
l^vvot^ TS vocj KUvfAot. vi^ dfkoy ^os t^xros xxrsx^ /^^X^' rtvos^ 
fiiix^i^ «V rx gsvfAur* 7rs(p3'^ i^ ysvtirctj notx^rsgo^ ng^ \rifAYi 
9i.n Kvrsoov ap. 

Quaecunque e fluxionibus ad oculos conuertuntur, 
veluti validam variaaique acredinem habentes, ero- 
dunt quidem palpebras, exedunt autem quorundam ge- 
nas , et Jocos , qui fub 'oculis funt. Vbi defluunt, 
rumpuut et deftruunt tunicam , quae pupillae circum- 
eft, dolores autem et ardor 9 et aeftus fummus habet 
ad certum tempus, donec fluxiones coquantur, et £ant 
denfiores, et lema abinde lit. hipP. De Prifca Medicina» 
Ij) 'Ef rous oiP-^ocXjuiccis sv ec^XV f^-'^^ UKO^^ei noXv tf^ "ksTrrov^ 
ufcsTtrov iKuvius y sipsiijs di s^Xurrov ri a^ wu^vrsoov , wrt 
fi^f xo^^uS^of^ ru /dXs<^u^x notiufj^svruiv viro r^^s ysvof/.svfjs "ki^fAtjs^ 

In ophthalmiis , in principio quidem fluit tenue cru- 
dum copiofe / deinde vero minus et craffms , vt etiam 
glutinet palpebras dormientium a fafta lema. g a L. D^ 
. Tot, Morb. TcfHpor. c. 3. p. 306. T. VII. 

"OcpB^xX/uoi kfjjuoovrss oc^i^x (KTtocl^ocrriiCiiV. 

Oculi lemis affefti bene cedunt hipp. Prorrh.U, 

' Or ocv S^ «.§ ^Trijys/uuv ^ ScKX^vetv rw o(p3"ecX/u5 x^^y&. 

Si vlcus albugineae eft, iilacrumare prodeft. hipp» 
JD^ Loc* in Homine. 
VCi) B^svvoif sv rotat §iffi yivo(usv»j (Hs(pu\u\yii}y kvnffi), 

Mucolitates narium doJores capitis foluunt. hipk 
Prorrk II. 

^^(^sXsisffi r$ 9{0f) «rr«f/tto< , ^ ^\hvixj iv roTefi ^tai ys' 

yoiusvot. 

Proficiunt fternutatipnes et fluxus fnucofi in naribus 
fafti. Hipp. Ib. 

Ihbenftr.Falmql, Bb 



386 DE MDllBIS cRiTicrs. 

illos, qui caput affliguiit, faepe foluunt '*)> vt mu- 
cos vtpn. eosque^ qui> ano effluunt"), aegrisque 
proficui funt, nunc non attingam. Singularis ilia 
eit aife^ionum conditio, qua res quaedam fatis haud 
detiriiesdain corpore humano circumuehitur, et ve-* 
iuti migrat, atque de loco in locum concedit, vCj 
quando fenfus doloris plus vel minus grauis, acuti, 
lancinanti^s , vel alius diuerfimode ab aegrotis per- 
cepti, aliqua in parce obortus elt, fubico ille difpa- 
reat, et in remoca alia parte perfentifcatur , cum 
loci paullo ante affe£^i leuamine. Hanc morborum 
mucationem, dum a nouaoborto aiio vetuftior fo- 
latium accipit, optime. animaduerterunt, proque 
tenui fcientiarum in re anatomica apparatu, niii 
quantum ad ratioiie^ niiechanicas eC leges, quibus 
illudfiac, certe, quantum ad effe£tus, fcite expo- 
fuerunt veceres medici, Kheimatum nomine id 
omne indi6^um fuic, quod, cum haftenus nobilio- 

ribus 

Il_) Kor^ov fxh vnoi^x^ to7s Tcd^sfft, , Trt^ttrvD/uxrtittjv ix rTjs x{(poc- 
XtJs vy^ortjnx. vcc^d, ru VTeoKci/usvoi (ps^s^oij y.o^ix^ ruvrrjS Kec- 
roc iu>Jv T^V fA,VKry!oo(.s sva-xvTrrx^fjs , xq^vC^k to Ttx^os 'Tr^oGotyo* 
^svsrcAj , itviry. ^s i^ci^vyyu. ff^/ rfjv vtts^couv «VXwr xstrxo^ns, 
■ STteidclv oi ii^.j rov \<x,^vyyot. i\o^ rtjv r^ot^aocv u^Ttj^totv svs^3^^, 
io^s" i^.f ' rov svoov vTCcO^ftCpQvrct rotvrijv vyAvot r^oi^vvB^tjvoHy 
liouy^Uidrjs rj (pwv^ yivsrou y ««Xacr* ^i ^goiyxpv rs ro TtcHBo^ 
9{^ scoru^toiHov. 

lloc commune eft in morbis, fuperfluam ex capite 
humiditatem in fubiacentes partes deferri Hac ad na- 
res deftillante , c o r y z a aflfeftus dioitur ; iuxta pha- 
ryngem aut palatum , fimpliciter catarrhvs: 
Quando autem ad laryngem et afpernm arteriam illata 
elt, vt, quae intus lianc inungit , membrana exafpere- 
' tur, ciangofa vox fit, branchvs malum appellatur, 

" ' Viel Artcnams fHnrbus. PAVL.L. III. C. g» 

DXsv^M^ets yvvoCtHSS.. 

Mucofup feminae. h t p p. De Carn. 

BXfyvoti iuaiv sK tmv VTsrmv. 

rvluci e.:nt ex vteris. hipp. De Morh. MiiU€r,\, 

O) lAvi<*jdt)S K>Jt\liJ. 

Mucofa aluus. Hipp. Coac, Praen, 



DE MORBIS CRITICIS, Jg? 

tibus partibus infenfum eiTet, benefice et falubriter 
ad extrema concedit ^). Quamuis autem hac noftra 
aetate paullo confidentius de ifto naturae opere elo^ 
qui poflimus, dum aliam viami qua humores, dolo? 
rem inferentes, huc iilucue disiici poffint, quara, 
quae legibus circuli fanguinis omniumque humorum 
fit, haud nouimiis, nihilque propterea rheuma fit 
aliud, quam ferum fanguinis, fuos limites transgret 
fum, minimisque vafis, quae circa perioftia funt, 
arteriarum propaginibus lymphaticis inditum, vt 
ferofarn abinde intlammationem necefTum fit confe- 
qui; tamen propterea hoc ipfo nihil dicitur, quod, 
quantum ad iocum affeflum , prius haud didlum £\Zy 
nec de falubritate euentus dubitatum vnquam fuit. 
Febres potiffimum bene cedere obferuauit hippo- 
CRATEs^, fi dolores ad artuum extrema obori- 
untur^). Hos adeoque in parte, ad quam, bene- 

Bb 2 ficio 

p) To2V uvTo/uurw hotvois , ivi 'kiyta rtx, ^iifAuru , &s u^S-^ot ««- 

Doloribus fponte tiatis , qui vno verbo rlieumata, 
ad artus deponi conceffum eft. galen. Comm, IK m 
Apjm\ Hipp. 

}^Kru!7xt]7rrei «5 oc^^^x ro n^^iTrov^ 

Ad artus concedit , quod fuperfluum eft. gal. Ib. 

(\) 'Ey yMKpols TtvqzrotGt is cc^B^^oc. ^ovot iyy/yoyroc^ y^^/ tjy ysvmm 
roc4 in ocx,^vi^oi. 

In raagnis febribus ad artus dolores fiunfc, et li 
fiant, haud inutiles. hipp. Coac.Praenot, 

V') ^Ot rwu^ TrB^iXsiiusvojy rots og-(j7s ojusvooy vrovoi (IvSriot r »c<V, 
t«t' ig-iv h\<x, BocB^ns tS ffwfuotro^ sTctipi^ovrss ut^riCfiv , dvruiV 
^i rwv OToov iirJcyiiCitv Q^a,vrv.Gia.s ws o^vyoo/usviav ^ ovo/ua^gfff 
ySy uvris otoxott^s- ot 7s'K(i<;ot. i{0^} yiyovrou rx no^t» /uiy srct 
yv/uvoc!jiots , es^tv ors ^i t^gc/ ^tu ^v^tv 7} ^Xijd^os, 

Dolores membranarum, quae ofiibus circumfunt, 
prof undi funt , hoc eft , duni in profunditate corporis 
fenfum inferunt , ipforum offiuni inducunt, ac fi dole* 
rent, opinionem. Appeliant adeoque illos, oJJJum do- 
lores preme7!tes\ plurimi. Et fiunt vti lurimum , pofl; 
exercitia; aliquando poft refrigerium, aut humoruui 
copiam, Qax.. Comm. If^, in A^bor, hi^j^» 



3-88: BE MORBIS CRITIGl^^ 

ficio naturae moti , femel conipulfi fuerunt, feruarl 
©portet. Eft enim aliquid in iltorum dolorum in-- 
doie, quod fatis intelligi nequit, voiubilitatis , mo« 
bilitatis atque inconftantiae , vt illi variis de cauffis 
moueri, intus compeili, hinc ad nobiliores partes, 
vel iilas,. quas iam ante occupauerant , reuerti,vel 
ad alias concedere foleant; id quod quando acci^ 
dit> malo fane omine accidere deprehendicur. Se- 
quunturenim ifti humorum decubitus naturam exan- 
themacum ; quae fi retrocedant, nifi mortem, ftatum 
certe, quam, qui prior erat, periculofiorem indu- 
cunt, nec expeditius cutis papulae vel maculae a 
caufiis, febrem infirmantibus vel tranfpirationem 
coercentibus, fubterfugiunt, quam dolores ifti cri- 
tici cednnt, fi quid erroris vel in regimine, maxi- 
me ab admilTo incaucius frigore, vel in cura ipfa, in^ 
competente purgantium aliorumue euacuantiumvfu, 
commiirum eft. Id quod, qua ratione fiat, quo 
quid aufugere, partem fanam et dolore deftitutam 
fubito praeftare , ad aliam transferri, ibidemque ra- 
dicari poffit, exponere quidem nunc longum foret; 
Alia tamen iftius euencus racio efle nequit, quam 
quod venae forbentes minimae, quae arceriarum 
lyrnphaticarum funt propagines, illud acre, mor- 
dens, quod iuxca perioftia confedit, in fe recipiant, 
quo cordi reddita, hinc disiefta iterum materies, 
Vti cafus fert, illabatur partibus plerunique aHis, 
quam quae prius affedae erant » veluti , fi turbi- 

dus 
s) Hanc morborum mutationem decuhinm httmorum noini- 
nari receptum eft: Graeci d7cocKriiuL/ui.oirx appellant, dum 
humores , relifta vna parte , ad alteram transeunt. 

'h-nocjHyju^ocru etclv ^ix^ricas iHavixt ^ orocv x^Mot Ttvif ivO" 
^Xxvrei Tt^ore^ov iri^u) /uo^iu) , ituruXtTrovres exiivo , eis Vre§ov 
fuLtr'i^o!iCiv 

Decubitus funt i(tae difpofitiones , quando humores 
quidam, in alia parte tumultuantes , illam relinquen- 
tes , in aliam transferuntur. gal. adci-AVcoNEM 
, II. 4- P'374-T.X. 



dushumor, qui ad crus, aut pedem, aut genu *) 
decubuerat, retro vertatur, quod TtocKivS^ojjLeiv Grae- 
cis dicitur")- Satius propterea eft, antiquos *)^ 
qui iam aJiqua in parte defixi et v^iluti domeftici fa- 
fti funt, dolores feruari, et minori malo maius red- 
imi, quod ccTTo^ryi^l^eiv , frmare^ fulcire morhum^ 
Graecis appellatur >). Dubia fene femper res eft 
UfxcpcTe^l^etv *) illud-, quando dolores vagi, incerto 
fane euentu,magnoque metu, ne in ifta malignorurn 
humorum migratione ad vitaiia vifcera morbus con- 
uertatur, in corpore circumeunt; Solent tamen ali- 
quandomorbi, quando alternant, ad connexas par- 
tes concedere, quod tutius eft veluti, quod hip* 
pocR A Ti ") forte incognicum haud fuit, ii vene- 
reum virus ad lefticulos diuertat. 

t) 'Ek yQvv <ps^srou ro ^tv/uoc, 

Ad genu fertur rheuma. gal. Ib. 

U} 'O xuTu(7x^7Trooy m rov /Ufj^ov ^vfi>A^, yrxXtv^^ofit^ixois «;^o rt 
fA>'a§iov vnoosx^^ou, 

DeGumbens ad crus humor hinc reccurrens, aliam 
partem inuadit. gal. Comm. 11, in 11. Prcrrh. hi^f. 
X) HxXouov ^svjux h rta y.o§li:^^ 

Antiqua fluxio in parte. gal. ad glavcon. The- 
rap. II. 2. p. 570. 
y ) XojXo!/ Ji yivsaiou ro (ko^^ov , ss dreeTmtisv , ^KVxyxecTov 
i^iv , rjv cc^ac ffo/^ TrsfiyivrjTou uviT^toTtos» 

Obftipum fieri articulum , in quem morbus fecefilt 
ibique inradicatus fuit, necelTum eft, liquidem fuper- 
ftes efle velit homo. hipp. Prorrh. 11. 

Z) *Bi/u(^Qrs§i^eiv , oivu) Ij xciTcc ^sTtetv, 

Huc illuc ferri, furfum deorfum irapi. gal. Conm, 
II. in Prognoft, hipp. 
a) M.tTx?rd(.(Te!is ^ uTTOS-cicrefs ds 0^%/«^. 

Translatio , feceffus ad tefticulos. h i P p. De Fi&^ 
Acucutortim^ 



Bb 3 nAAAIO. 



?9o ■ '^ m (^ 

nAAAIOAOriAS THEPvAPIAE 

SPECIMEN XIX. 
DE INDICATIONE FORMANDA. 

Non defuifTe arbitror, qui, cum fcriptiones meas 
academicas fuper antiqaorum de curatione fen- 
tentiis legerent, parum illas ad therapiam attinere 
putauerint, eum illis nihil quidquam confilii, quod 
ad curandos morbos faciat , inlit, omnes de muta- 
tionibus agant , quae aegrotis, decurrente morbo, 
eueniunt. Enimuero, yti qui aedes conftruunt, 
fundamenta ance iaciunt ^») ; ita. ftabilitis ante prin- 
cipiis . praeludendum mihi ad viam medendi, nunc 
lecundum conceptus generales inftruendam, fuit. 
,Quod agendum quando in me fufcipio, velim fciant, 
qoi me legunc, non famae, (ed difcipulorum caufTa, 
fententias has antiquorura a me coliigi atque difpo- 
ni. Ex quo medicus morbi curam fufcipit, illud 
iibi agendum intelligit, vt aftiones inipedicas aut 
prorfus ablatas ^) , expulfa vei correfta, quae ean- 

dem 

a} Xf^ oT/uocf rx S^efAiXtee roTs- oixodo^^ffuffiv t^v^u, n^oxuru.fie'' 
^X^cd^o/ y^ 1VI-J r^OTdv ro7s axcic^KTiv ^ « jui?Xet ri twv itc^' oUy» 
■yf oixo^junMiym re i{Of^ mjyvvfAivoiv U!jCflucXss ysvsi^oif. 

Orjortet^ arbitror, aedes ftrueiitibus fundamenta 

' , iirma |jom, et carinae fuftentaculum nauibus , ft qui- 

' dem, quod ftruendum compingendumque eft, abfolu- 

tum iieri debet. gal. Method. Med, XI. i. pag. 248. 

T. X. 

\)') N<ffo* t} na^K C^iffiv xotvxcexevvi r« ffu/uxtos i(^ uirtx rS /??- 
^'ku.Q^J»4 rrjv hitJyfto(.v\ t} ffvyrcy.oiS j viffos is-t ^tu^sffis ttu^x 

Morbus 



DEINDICaTIONE FORMANDA. 391 

dem cohibet, cauflaO» auferat, quod thera- 
riA'') dicicur 5 cuius veram rationem atque viam 
fiquis bene calletO» medicus eft, qui muita qui- 
dem fuo ingenio, plura tamen ad fpontaneoruni na- 
turaeO motuum leges facit , cumque caulTae mor- 

Bb 4 borum 

Morbus eft praeternaturaiis corporis conftitatio et 
cauiia, qua actio laeditur. Vel breuius: I\lorbus eft 
difpofitio praeter naturam aftionem impediens. g a l. 
De iMorb. Different. c. i. p. 32. T. Vll. 

'H v^^co^ j; ivs^yeius ?; y.ocroccK^iiT]^ fr< /dXufijj. 

Morbus aut actionis, aut organi eft laefio. gal, Tb. 

C^ ^Ty^:-'-vsx7ro^/^!c^cc}roTsvsyofftjKO(7i(Xw^xc;tj rarss^i ^ rc(S xx^ 
roc (pvfjiv svs^ydxs ruv ^&jj/wv j eiTve^ l3,s,iXxfi^usvaf rvxoaVf 
i-;rccvorj3-oo(rccf. ^ 

Sanitatem conciliare aegrot^ntibus corporibus, eft, 
aftiones naturae congruas partium, fi laefae fuerint, 
reftituere. gal. MetL Mcd. I. 5. p. i . T.X. 

d^ &s^u.7ieio(, r] (Kvxi^sG^is ri/jv '^roi^vrwv rxs votnss- ocirmv, 

Tlierapia eft ablatio facientium morbos cauiTaruni, 
GAL. Comm. 11. m Apbor. hipp. 
e^ 'O ri]v o^ov GiTTxaa-v sTtig-oi/usvos r^yis ^s^r-Jt.TC&^x^ ^%P' "^^ TW%f?v 
y^ CKo^rS , y.ovos '^ros ig-iv ytvuoanm ioc(Q-(Kf. 

Viam omnem intelligens therapiae , donec flne po- 
tiatur, folus iile eft, qui fciat mederi. ga l. Metb. 
Med. VI. I. p. 121. 

f _) XjJJ; sTti^ijy.ovoe. rtx.v (I^vGS(t}S l^yoji' etvccf rov txr^ov, 

Oportet naturae operum confcium effe medicum. 
AETivs Tctrabibl. Traft. V. 2. 

^vvs^yav ^i ^ei rvi Q^vg& tt^os aorif^exv uymi^GyJvij .^ Tt^os 
rvv vccrov : ^rws- yoc^ fj (^vats (jvy,y.o(.')(jiv ^u^^kax rov iocrooy rx, 
^sovroc TCoiSvroc. , alvrcv rs rov oc^^wsrov Ttet^^viov ^ i\^j /,i3;tJfV Iv 
ryi ^tuirTj JLiL/Mor(/-vovTot , Ttsatysvairo uv rT]s v(jas ; "Evvsoyis- oV 
eo/«/ %^J7 fi^ r^s V7tti§srus v^ rh sicoB^sv rr^os ro /utjdiv vtc- 
evuvriov ro7s kuXms TtourroyJvots yivs^^ocf. 

Cooperari naturae, ad faiuteui magna contentione 
in morbo eunti, (medicum) decet. Ita enim natura, 
commilitonem adfcifcens medicum, quae opcrtet fa- 
cientem , ipfum autem aegrotum obfequiofum et in re- 
gimine haud peccantem , poterit eluftari morbo. Ope- 
ris etiam focios eKe decet famulos et adftantes, ne 
quid contrarium fiat redle agentibus, aeti vs Tetra- 
W. I. Trad, i. cap. 2. 



59* ^^ INDICATIONE rORMANDA* 

borum quam plurimae in abfcondito pofitae fint, 
earum cognitionem, quod omnium primum eft> 
conieftura , fapienter fecundum artis regulas inftttu- 
ta, confequitur-?). Neutiquam vero circa conie- 
fturas haereat ille, qui artem refte fafturus eft-» fed 
ad demonftrationis euidendam , quae '') fignorum, 
fenfibus obuiorum, perfpicuitateoritur, adfpiret, 
vt, veluti vult GALENvs, ita verum declaratum- 
que fit, quod morbum facit, eumque fanat, veluti 
illud eftOt Aeqttalibus aequale jl addas^ qiwdfuper' 
ertt-> manet aequale, Quapropter prolixa medita- 
tione opus eft ^), quo inueniatur auxiiium 0> quod 
morbos ec cum iUis fymptomata exfcindit *") : cuius 

inue- 

Coniefturaliter , non praeter artem, nec procul a 
veritate. qal. Comm. 1. in Aphor, hipp. 

ivce^yws C^xivofAem. 

Principia omnis demonftrationis funt , quae ad fen- 
fum et intelleftum clare patent. g a l. Meth. Med. I. 4» 
p. 12. T. X. 

\) 'Eav laot Vaois ngo^sTri^ v^ roc oX« t<fot yiyvsroif' t^cf/ sxv «tt» 
iawv iffcc (KCpxt^sd^riy J^ roc, XotTVx lacf, Halv, 

Si aequalia aequalibus addantur, et omnia erunt 
aequalia , et fi ab aequalibus aequalia auferas , et reli- 
qua aequalia erunt, g a l. Method. Med. I. ib. 

kj) 'Ex ftXwvos ;^f of« Tr^o^aXsvs^oif ttpos sy.xg-u. 

Longo ante tempore meditari. hipp. Praenot, 

\) Xvufit^di^av r^s cxoTriis Trj Xf >jo-« riov fiot}B't}^ce.ruv. 

Dirigere intentiones ad vfummedicameDtorum. gal. 
De Conftit. Med, 
tn) ITf wrov ^i ii^ /uxXi^x T«ro tfTtx^d^eiv r^s tocr^^s , noff rxro 
^eSov uvTuv s^yov VTCXo^etv tvtov , stitionretv r«,s voffus , ccyuoe 
ritots i{gif T«6/^« avfxnrwy.a.Tot tft>vav««^ftr«/. 

Primario et maxime hoc fedulo agendum eft mcdi- 
cis, et hoc omninoopus eorum proprium efto, exlcin- 
deremorbos, cum quibus etiam reiiqua fymptomata 
auferuntur. gal. Meth, Med, IL 7. p. 43. T. X, 

•H 



DE INDICATIONE FORMANDA. 393 

inueniendi ratio, mentis veluti per varias operatio- 
nes procellio , et meditationis ordinatae fequela /w- 
dtcatro appellatur ")• Hac ad artem redle laudabiii- 
terque faciendam manu veluci ducimur*), dum ex 
vna eademque generali meditatione fenfim ad eam 
deducimur, quae medicamenti inuentionem parit^), 
Ordo ille, quo cogitamus, methodus efl ac veluti 
via, qua a cognitis rebus ad abfcondita, qunusque 
mens ire poteft, principia, quibus cauffae morbo- 
rum infunt, delabimur 0« Nec fane aliter fieri po- 

Bb 5 teft, 

'H jiAiv Vuffis oivouotcis ii-i rm cix^sasooVy uxokn^ei J' ^fzjj 

71 Tcov cv/UTeroo/UoiTCtiv ccvcctoBais^. 

Curatio eit ablatio morborarum difpofitionum ; Se- 
quitur autem eam et fymptomatuin ablatio. gal. Ib» 
XI. 3. p. 250. 

Ti) Triv oTov ('y.Q^oceriv (x.mXx^ims sv^eiiiv XiyojMv. 

Veluti aliquem confequentiae impetum dicimus in. 
dicationem. gal. Meth, Med. VI. 
O) ^H Twv ivgf^B^ivroov ivd^eriis sjco^yet rk^ ^s^oiiteixs notei^ccf. 

Inueniendorum indicatio viam monftrat, qua cura- 
tio facienda eft. g a l. ib. 

pj ^Os'// UXptfiujS I^^XsTKf av^nffOt^^j TtlV B^S^XTfevrtXfJV fJtS^O^QVy 

ai^ixtSro(>f /u^v V.V70V «,7co ruv ft^wruv h^etiftav ^^rj , /u.fToc^^voif 
^i ivrevB^ev stci txs jueB^sir/s. 

Qui curiofe inftituere vult methodum medendi , in- 
cipiendum illi eft a primis indicationibus ; Transeun- 
dum abiiide eft ad eas , quae confequuntur. g a l, Ib, 
II. 7. p. 43. 

q) ^Offoi Xoyov '^ytfAovx rris h§heoiS eTeotritTotvTo iio/ij rociiVj o^qv ri 
/uiuv rvv em ro riXos uy^sffxv vTTsS^evro , r^roif (KvzyxuTov /uiv, 
UTSo 7F§u7s rtvos ugiu/uhois oy,o'KoyjefAhii nutstv (kv^^mTtot^^ «ritis 
f}^i] /uerisyocf 7i§os ru Xoitcu, ^rtas hi/uui x^ni rZv rr/v txT^txr]v 
Tex^W eTtt^stxvv/uivwv (x.7tuvTm ^s 7C§urus rivus dvwno^&xras 
Ttgoruaas v^ ei iuvruv tti^oes , uvuys^oif XS^^^ Ttuvrus. 

Qui rationem ducem inuentionis fecerunt, et ordi- 
nem , et viam vnam , quae ad iinem ducit , inftituunt, 
illis neceftum eft, ab vniuerfali quodam incipientibus, 
agnito ab ouinibus , tranfire ad reliqua. Sic arbitror 
etiam ab iilis, quae in medica arte demonftratae funt, 
ad fumraas quasdam haud porro demonftrabiles , et ex 

fe 



594 ^^ INDICATIONE F O R M A N D A* 

teft, quam quo illi, qui artem optima aliqua via di% 
dicerunt »") , ordinate etiam eandem fafturi finc '), 
habecque rationis , quae in concinna idearum con- 
duftione ec compofitione confiftit, vfus ad fidem 
faciendam illis, quae faiutis cauffa inueniuncur ^, 
efficaciam fane fingularem, dum negleftum fui ars 
cogitandi, quae in demonflrabilium et probabiiium 
fciencia confittic , ignorantia earum rerum vendicat, 
quae in morborum cura paulio altioris funt indagi- 
nis «). Eft enim Indicatio nil quidquam aliud, quam 

ratio- 

fe ipiis fide dignas propofitiones adfcendendum eEe 
. omnibus. gat.. Ib I. 4 p 11. fequ. 

Ex iiiis, quae ^in genere difta funt, inuenire ea, 
quae in fpecie. gal. Ib. Vil. 4. p. 157. 

^hoKTsov (x.7to Twv hot^ys^ocToi (pocivofjifmv. 

Incipiendum ab illis , quae omnium clariffime appa- 
rent gal. De Differ. Febrium II. 

To7i ivxoyuiS (pouvouhots %^j;Wo5/, «r rr]v rwv adj/Xwv nc^tv, 

Ciare apparentibus vtendum ad fidem faciendam il- 
lls, quae in obfcuro latent. gal. De Veiiae Se8. ad 
Erafifirataeo^ Romae, 

r)' ^ATrciVTOc fjvv a,T:olei^et ^k) ^.sB^qou fxocv^ocvetv, 

j.; Orania cum demonfcratione et methodo difcenda. 
. ,. GAL. Dc Conftitut. Medic. 
,,!^S) Yvy,vckCeiv rov Tvoyiffuov ets roc rr}S ri^vfjs s'oyu. 

Ratiocinium exercendum ad artis operas. gal. De 
,.. . Locis Affc^t. II. 

, t) TS tvffeiv ro ^rjrxyfvov ut XoyiKOi^ yJ^o^oi rijv Svvu/u,tv l^«ff'/, 
To Tri^ujffu^ccf rcc x.x'kuis iv^jjjucvoe. 

In detegendo quaeiito, rationales methodi eam vim 
liabent, vtiilis, quae bene reperta funt, fides habea- 
tur gat.. Mctb. Med. I. 5. p. 14. 
XXJ ^hyyori^x} dvrxs o-t/v5/3»; , ^ioi ro (nv ytyvyvoc^»^ TrcoTf^ov iv 
ruis XoytHxTs ye^oaois , ti wv yvoo^i^erocf n }{^./ ^iuHPivtroij rw]f 
dnoGnHTiHwv Xtiy.fAurm roc •ni^uvu^ ^^iv Si oiXrj^is «3"' 'v^«'', 
xr dno^ti^uj nvvocy,evoi. 

liios oportet i:;norare, qui antea exercitati haud fue- 
runt in metiiodu logica , ex qua difcitur et iudicatur 

' de 



DE INDICATIONE FORMANDA. 395 

ratiocinium et eius, quod tam generalius, quam 
fpecialius di£ium verum eft, neceflaria fequela, qua 
ad finem obtinendum idonea feliguncur remedia *): 
Et veluci in fyllogifmis conficiundis , quod vniuer- 
falius verum eft, conclufionem, nifl ad rem, quae 
in quaeflionem addufta fuit, fubfumtum fueric,haud 
efficit; ita etiam in fyllogifmis iftis pradicis . quos 
indicationes appeilamus, nulla vnquam generalis 
propofitio ad inueniendum auxilium quidquam fola 
valet >). Sed opus eil , quo vniuscuiusque aegroti 
Cngularis indoles, morbique, vti in fingu is variant, 
mores , eorum varia tempora *) , in mimre , quae 

ad 
de illis , quae inter denionftratiuas propofitiones iide 
fant digniores , vtpote qui veruni nec inuenire , nep 
demonftrare poffmt. Giki^,DeDifferent, Febrium I. 3, 
p. 109. T. VU. 

X) 'Ev rcui /usB^o^io tive cvvistfny.hxi^ rsxyoas ^ oigx^ ''^^ cvr*- 
usm 7] rS riKxs sg-iv svvococ. 

In artibus , aliqua methodo conftantibus , principi- 
um inftituti eft, tinis contemplatio. galkn. Method, 
Med. I. ib.^ 

y} ' Ovros ocv u^tg-os ioit^os' c/p ^ rcov xoirx ctirjos dira.vruiv vofTi}- 
/uJcToov /usB^o^ov rtvu ■Tto^KTXiuevos , f/ tjs Sixyvung-fKos yJv rttiv 
(pvcioov £(Totro , g-ox^^g^txos ci ruv ixxg-rjs i^mv iu/u^xrcov , ro ii 
oisi^oif , itoivfiv rtva Troivrwv dv^^uinm etvou d^s^oirraocv , s<^<x,rus 
ffKt^tov sg-i IvffTCSg ot »voct(^}jr6rurot vo/utC^ct /usS^o^^xoi. 

Ille demum optimus medicus erit , qui omnibus iti 
fpecie morbis methodum aliquam adornare nouit, ex 
qua et naturarum poifit effe demonftrator, et accom- 
modatorum vnicuique medicamentorum inuentor; ar- 
bitrari autem, communem effe ad omnes homines the- 
rapiam , extreme friuolum eft , vti ftupidi putant me- 
thodici. GAL. Meth. Med. ill. i. p. 54. T.X. 
Z) n^oiTTSK/uot^rioc i^eff 57 ^X^^ W ° r^oTvos- rS vocrriiuocrQS sxdg-n^ 
HCf^ rijs C^vffsbos tS di/B^piOTta i^/ rs s^&s rv/s aiociry;^. 

Infuper animaduertenda eft vis et viciilicudo cuius- 
uis morbi et naturae hominis, et confuetudo regiminis, 
HIPP- De Vi^tu Acutoium. 

^Oxocroc sKcig-u) nuf ia^" oi/Ti voffijMxfft if^ Q7tOT£ y rS yQ(jyiy.et,- 
fos ^XtKiscv y di'i'Hv y dioctTctyj (jTKSTiTiov)^ 

Quae 



39^ ^^ INf)ICATlONE F^ORMAKDAV 

ad conclufionem proxima eft, propojitione reSe ex* 
piicentur. Quodfi enim in minimis, quae auxilii 
feie£lum indicant, circumftantiis negligentior fueri^ 
medicus, graui cum pericuio aegrotantium ofFenr- 
det. Quare ad optimam rationem curandae aegri- 
tudinis negotiofa requiritur circumfpeftio , medif a- 
tio ampliffima «) , et fignorum fapiens intelligentia, 
quo conieftura fecundum artis reguias rite inftitua- 
tur *). In quo tamen negotio foii demonftratiom 
confidendum iiaud eft, omnium minime iili, quae 
arbitrariis , ex longinquo accerfitis , nouis et diffi- 
ciiibus inteiie6lu principiis nititur ^ , fed experien- 
tiae, quae obferuationum fide conftat, ilii fcificet 
probae et legitimae , quae cum ratione ftat , neuti- 
quam feruili ec mercenariae '^) , aliquid largiendum 

eft, 

Quae fingulis Caccidunt) et quibus in morbis, et 
vnde , et morbi aetatem , procedendi modum , regi- 
men, Cconfiderandum). hipp. Efid. III. 

*H ^idyvuiais rt^v tcuS^ouv uva.yKoctcc n§os rvjv ^s^ocfr^ctv iTtv. 

Dignotio morborum neceffaria ad therapiam efl. 
Q AL. Comm. L in Librum hipp. De Diaeta Sana. 
a) HpclyuwrK , Tft^i wv o Xoyos sv^ierxetv , arcos CTta^uTicv , wV 
/iKfj^iv f| ocvrcov ^iockx^oi , av^TCxvTX yu^ reair» fFet^occxevoc^ 
fixd n^^s Tfjv B^e^UTTfvrix^v et(Ti fiisB^o^ov. 

Negotiorum, de quibus agitur, ita cura habenda 
efl, vt nihileius, quod ad illa attinet, fit ignotum; 
Haec enim omnia praeparatoria funt ad therapeuticam 
methodum. G a l. De Tumor. praeter naturam. 
b^ "ETTCTViU.oviy.ri ^ixyvooffts , rtx^^^°^ ^ox^'<Tf^os. 

Seientifica dignotio,- artificialis conieftura. GAt,. 
De Locis Ajfeais II. 
C) ^lox^rj^ous uTCO^ei^ttTi Troc^uXoyi^hrts , x fiiovov i^h i|(ry- 
ghxxtri XfJ/rov, oil^oi t^ r» ^tu vljs efA^rcet^Ms eyvwfffiivx 
^tocCp.Ja^xcri, 

Operofis demonflrationibus in conclufione falfi , non 
tantum nihil inueniunt bonum , fed et ea , quae per 
experientiam nota funt , corrumpunt. gal. Meth.Med, 
11. I. p 2 8. fecju 
d) ' hjiX^QV T« vfcf otXoyov ^ nu^oty ^jf rvxn^ Kyu^v^ ^eo/umv. 

lUi- 



DE XNDICATIONE FORMANDA. 597 

eft-» vtpote quae ad eliciendas conclufiones et indi- 
cationes formandas, dum medicamencorum aliorum^ 
que auxiiiorum robur docec, plurimum confert e)# 
Eft enim indicationis efFe^tus auxiliorum , quprum 
fciendahaud infimam medicinae partem conftituit/), 
et in opportuna remediorum ad partes morbo afFe- 
ftas appiicatione confiftit, adminiftratio, quae ta- 
men, nifi ex corporis humani tam fani, quam ae- 
groti cognitione curiofiffima, infticui haud poteft. 
Vndeapparet, qua ratione omnes artis difciplinae 
in vna indicatione, quae meditationis finis eft, con* 
fpirent ^), Quae cum ita fefe habeanc, vt medici- 
nae peritia via fit atque methodus , qua auxilia, 
cauffis morborum oppofita, per ratiocinium inue- 
niuntur ''), naturae fane, vti omnis conclufionLs ca- 
tegoricae, ita etiam indicationis , per rationem 
inuentae , confentaneum eft , lento veluti gradu et 
praeuia coileftione omnium indicmthm^ peY^cl At, 
veluti in formandis fyllogifmis hypotheticis pofitio 

quae- 

Illiberale et irrationale quid , experiri velle , et ba- 
na fortuna indigens. q a l. Method. Med. 1. cit. 

Inuenitur autem etiam per experientiam , quod ne. 
ceffum eft confequi. gal. Ib. 11. 

i'^ ^Ev^icrxm vXus fiotjS-tjjUurwv x y.ix^ov lci /uooioy rns rix^V^- 
Inuenire materiem auxiliorum, non minimum eft 

artis. GAL. De Covftit. Med. 
g) *H r>]s ^t§o(.7itvTiKris Tsx^V^ <;vTocais as ^vo xti^xXocix (^^i'k-tigi\ 

&s T! Tfiv yvuTtv ruiV cuy,ocrwv ois- Tr^offxytroif rol fioijB^^/uurx 

9i^/ ctVTfjv roov ^OTj^rifxxraiV Q^vmv, 

Artis curandi ambituni in duo capita («iiLHduiit), in 
cognitionem corporum , quibus appiicantur auxilia et 
ipfam auxiliorum naturam. gal. Ib. 

h^ ^Oaos ds TJ/v Tuv iuju.uTuiv ^v^effiv. 

Via ad medicamentorum inuentionem. gal, DeLo^ 
cis Affe6iis II. 

'H ruv /SojjBfjjuuruv iv^srixv fA,i5rohs. 

Auxiliorum inuentrix methodus. galsn^ M^thd 
Med. XI. 



398 ^E INI)ICATIONE rORlvlANDA; 

quaedam vera effefupponltur, vt, hacflante, illud 
confequi oporteat, quod intendimusj ita etiam in 
empirica concliidendi forma effe folet, quo, quod 
Iterum atque iterum compercum eft '), in medita^ 
tionis negotio primum fit. Enirriuero meretur fuas 
laudes ifta conciufiones medicas performandi ratio, 
tum, fi commcdam vnicuique homini, vt ilie phar- 
inacum fert, medicationem inftruimus ^j, tum fi 
ab illo proficimus, quod cafu bene cedit ^. Quare 
amica quidem nobis fit ratio-, amica tamen et expe- 
rientia^")i cum modo haec, modo illa, ilia fapien- 

tius, 

' i;) 'H rv^f^ffcf yevsroif stvi rial TrXv^aniS' v^ ro xtiro uTtj^vrijJioiTsv, 

Obferuatio iit , quibusdam eodem modo obuiam fa- 
ftis. GAL. De Optima Se8a. 

T^^ i^TrsiptoiS exaos sTt , ro /uijufjrtxov , 'oruv rm uC^zXijm 
eoivroiv V ^Xu^/oivrttiv ort^v , ij ^vaet 1] rixV ^ ^vto^sSIws , «f- 
^is sTrt Twv ciVTm TVOiS^uv «r <7tei^'x.v 'xyotro. 

Empiriae indoles in imitatione ponitur, quando ex 
iuuantibus et nocentibus , quodcunque demum, ijue 
natura, fiue cafu, fiue fponte tale fuerit, in fmiiiibus 
morbis iterum ad experimentum ducitur. gai.. De 

Seetis, 
Isi) 'A7r& rvs sfA.net§txs sk t^j ii^tixs sKug-x r^t(i7}s n^ yviv.vuclus 
acCpi^s^oii rt x§^ > ^§^^ '^'/J' '^^^ otxduy r^ xx/uvovrt (pa^j/vcJc' 
Ttav Ivgiatv. 

Ah experientia, ex vniuscuiusque proprio vfu et 
exercitio inferendum aliquid eft ad familiarium aegro- 
tanti medicamentorum inuentionem. gal. Meth, MaK 
III. i.p. 54 T. X. ^ 
13 'Oy /uiv ix yr^oou^htws ^/uirious (cuC^fXauv (pi^iav) ot^Jc kix- 
roe rtvoi avvrvxtotv , oTov cvvijitj , nsffGvroi rtvoc ij TtXviyivTu rj 
ecl^Ms ftuis rpooB^ivTOi , octjuoc ^vTjvoij , ^Uf Trtav iv voffu» , X^f" 
iroc/ufvov r^ sTrt^vjutfif , <^vx§°v vow^ v olvov vj rotxrov Jc^.o. 

Non quidem noftra femper voluntate fit, quod quid- 
piam vtilitatem afferat, fed aliquo cafu, vti euenit, ali- 
cui , poft laufum , aut afflifto aiicui . aut aiia ratione 
vulnerato, fanguinem fluere, aut bibere aliqu?m in 
morbo, indulgentem cupiditati, frigidam, aut vinum, 
aut vinum, aut aiiquid fimile gal Ijl tt7/<;. 

tn) ^JbffiX^^S^^'^'^ QTiiy siiv^iffKav ?^oytxuis ^ «W «^« fiiiv c/nO' 



DE INDICATIONE FORMANDA. 399 

tius, haec fecurius , auxilium adferat ") i ill^ exco- 
gicec, haec applicec. Satius omnino eft, vcramque 
iliam animi facultatem in curandae fanitatis negotio 
adhibere ^), interquam, ne vni foli quidquam ad 
formandas indicationes tribuatur, amica intercediC 
confpiratio et veluti copula, analogifinus, qui in fi- 
deli ante viforum obferuatione morborumque fimi-. 
litudine omnino perfpe£la i*) conliftit, dum mmife^ 
fta accipic, eademque matura cogitacione perficit 
ec elaborat ^). Vehementer autem culpandi funt, 
qui nuda fadoruiii a fe memoria,, quod crudi em-? 
pirici eft, ad id, quod efBci in medicina opor- 

«,yvy.vik^iii oytu's , iv dvTM crC^x^ovrix^ ^uiyi^u. 

Qui fufcipiunt, quodcunque demum, excogitare ad 
rationem , li limul dircedant ab experientia , veluti, 
qui rationem faltim exercere yoluerint , ceteroquin 
haud exercitati , in ifta re vehementer errant. g a l* 
Mtth. Med. I. 4. p. 13. 

n} Tivix fA.iv i>c ycvfjs T^r Ttti^as Vv^fjTiK^ Cfd^^xKOC, tivx ^^ sn. 
fAOVi£ t5 Xoyx j rivci a^ s§ tK^uC^oTs^oty, 

Quaedani ex fola experientia inueniuntur medica- 
menta , quaedam ex fola ratione , quaedam ex vtraque. 
GAL. Ib. XIII. 17. p. 310. fequ. 

o) T^ TTi^wffuc^ccf rd KuXujs- sv^tjyAv» tivo i^iv uTrucriv uvB^guoTtois 

X^im^lX^ XoyOi i^/ S/UTTStCliX. J 

Ad fidem refte inuentis faciendam duae funt homi- 
nibus iudicandi reguiae, racio et experientia. gal. 
Metk Med. I. 3 . p. 1 0. 

p) X^>;cr/^iie ^£u§t}{.i.x7oiy «vuXoytffjUoSj rr]§t]Cis ^ Ito^ix.^ ofioU 

ysrxfiuGis. 

Vdles fcientiarum fontes, comparatio, obferuatio, 
defcriptio ^ translatio a fimilibus. g a l e N. De Optimd 

Secta. 

q) 'O uvukoytcfy.os oi§x,?r<xj yh uno rujy CpfiCiyo/uivuv , "kyiyet ^i 
STtt ru ^«x. TTuvros u^tjXu. 

Comparatio fimijium oritur a cognitis , definit au- 
tem in principiis omnino abfconditis. q a l. D^ SeSHf, 



400 DE INDICAtlONE FORMANDA. 

tety concludunt ^) , ec cum vitae humanae pericu- 
lo experimenta in/licuunt. lliis quidem indica- 
tionehaud opus eft, vtpote qui, inconfulta ratione, 
agant 0- Neque vero noftra tantum aetate ita res 
geritur, quo fint, qui otiofam illam et ab omni fa- 
pientia remotam artis normam adfcifcant, fed etiam 
propius ad artis origines ifta hominum, qui fine 
mente facerent, faece maculata medicina fuit> cum 
efTent, qui indicationibus vfi , efTent etiam , qui iliis 
deftituti agerent *) , denique effent, qui indicationi- 
bus, generalius captis, ipfis empiricis peiores, in- 

genio 

l^'^ *0* siu.frii§iiioi (pcMvs^cAf Xsyaffiv tk tuis ^nSrijcscftv vTtoTtiitroVm 
f» , ytvwffxsS'»! ^i rx lunjy.ovsfOjusvu. 

Empirici affbmenda effe dicunt fenfibus obuia , et 
tnente tenenda ea, quae memoria repetuntur. gal. 
Meth. Med, L 4. p. 12. T. X. 

S) *E^* Kv^^ita ffu/uxros Ket^oi^ix^ ru>v uitet^ocrm , itt dc&^uXis^ 
eis oks^^ov oXx tS ^wx r^y y.rxzrjs Ttei^us rsXsvr^^iTjs. 

In humano corpore experiri nondum CKplorata, haud 
iiberale, in perniciem totius corporis inani tentamine 
exeunte. gal. Comm. I. in ApL hipp. 

t) Xwf 'V svS^itws- 'Koyix^s uTto tvs" sy.7tet§tus /uoyiji^ oy.oXoyxcrt 
Srs^xnsvtnv. 

Sine indicatione rationali , per tentamina fola putant 
curam aegrorum fufcipi oportere* gal. Metk Med^ 
IV. 3. p. 83. 

• u) Avo aaiv n^d^roi^ rtjs ttjr^iwis ui^sGtts , v y-^v srs^oc ^tx na§ui 
Ixjot rtpos r^v ruv tocjuurcnv sv^sfftVy v its^u Ji' svoetiscos^i y^/ 
ovo/uuTcl ys ru7s ui^sGsdtv sBsvro sfA.nttgtHfiv re ngi^ \oyiHt]Vf xa» 
X«i' <J^' ficiv ei^tc^ivot Tvv s/U7ret^tHVV , rv(irjrtxt}v rs n^ fA,vtj/uo. 
levTixvv ^ rijv ii XoytHtjv , Soy/uurtMjv ^c/i} dvuXoytHtjV. 

Duae funt primariae medicinae feftae , altera per 
tentamina procedens ad medicamentorum inuentionem, 
altera per indicationem , et nomen quidem his feftis 
indiderunt, EMPiRicAE et logicae; Empiri- 
cam quidem etiam appellare folent obser vatri- 
CEM et MEMowiALEM, ratioualcm autem, d o- 

CTRINALEM Ct C OM P AR A TI Y AM. aALfiN.Dff 



DE INDICATIONE FORMANDA. 4OX 

genio prorfus deftituerentur *). Eft ergo indica- 
tio , auxilii vfu comprobati , quod efl experienttae^ 
felefti ec circumftanciis accommodati > quod efl ra* 
ttonis^ inuentio ^). Huius conciufionis pratticae 
quaedam veluti elemenca funt, pofitiones fcilicet et 
fentenciae, quae ad caufTam morbi folam refpiciunt, 
ec Tftpv ev(J«'/cvujW£va;v, indicantiunt, nomine veniunt*): 
Quae ^\ ex indole alicuius cauflae^ morbos plures 
congeneres facientis , fluunt , indicationes genera' 
les''); Si autem a propriis vniuscuiusque morbi 
moribus defumtae funt, indicationes fpeciates *) con- 
ftituunt. Enimuero, cum a cauffa morbi fimul ad 
circumftantias alias morbum definientes aduerten- 
dus fit animus, G^ quid praeter niorbi cauflam eft, 
quod medicum ad agendum excitat, et confilium 
eius quodammodo mutat, ro cruvgv(5^«}cvi;^gvcv coin- 
. dicansy 

X) *0< fxs^^tKol ^oiXsiu(.i\iot f xotVT^ ifo^ xccB^oXa rtS-i/uevoi" tioi} ^ 
ffcii) xuXSffi xoivoTvrats <Jt/o j h^axvvvro(j ««/ rivoi r§iri]v fAi. 
xrvv , ovo^ocru JV oivrai^ , i^iyvoomv i^ ^vciv^ sB^svrOy VOf^ Ttoiv 
VQiyrj/uLU (paeriv g-eyvov tj ^ouais efvoct ■ tj i^ ujuC()otv snii^Xeyiuhovp 
iv^et^iv JV T% (^v^tpspovros- sTri /u^v ruv Tsyvuv r^v ■^(jkKuGiv^ inl 
^i rwv ^ooo^m rtjv ^tcTifftv &MoCf. 

Methodici fic di6ti communibus et generalibus fett- 
tentiis innituntur. Vniuerrales quidem duas adducunt, 
et aliquam tertiam mixtara aiieij:ant, et oiimem moi bum 
inquiunt {lri61um vel laxum e^Q ^ aut ex vtroque com- 
plicatuni: Indicatitrnem autem eius, quod tieri ton- 
ducit , in ftriftis qnidem elTe laxationem , in laxis au- 
tem adftriftionem. gai.. Ib. 

y) "Ev^ei^is Twv (iorjBrt] f.i^rwv . 

Indicatio auxiliorum. GAh.MetkMed.It. 
z) *H iUoi rcov '^otjd^ijjUoirMv sx ryjs rx ftocBas (piafus Sv^iaxcroCf* 

Conceptus de auxiiiis ex morbi natura inuenitur. 
GAL. Meth. Med.Xm. 
Sl) 'H ^ix rwv xuBoKh luMot. ^ 

Vniuerfalis methodus Ct\-L* t)e Locis AffeBAYi» 

b^ ^Otxeioci ixciffii voar^juuros sv^a^as, 

Ad fmguios morbos indicatio. aAX.£N. MetkMfd» 
XTII. - 
Hebenflr.FalaeoL Cc 



402 DE INDICATIONE FORMANDA. 

dicans^)j dicitur, veluti, fi vires aegroti, aetas, 
tempus, negio, confuetudo '^), fedes caulFae in 
parcibus ^), fymptoma f), etiam ad formandam in- 
dicationem/concurrant. Fic etiam faepiflime, vt 
vna yei akeraiftarum circumilantiarum eo medicuni 
redigac , vc def^renda fit prior , licet cauflae morbi 
accommodata omnino cenfeatur fententia. Id quod 
non in cura tantuni morbbrum , fed in vniuerfa et-» 
laui vita hpminum contingit, vt 

- - - qiiae te fcire credas ^ nefctas y 
Et quae tibi putaris prima -> in experiundo^ 
y. '.. . repudies s^. 
Nouiira lllu^^conMum cpntraindicationis titulo de-. 
Dotacur ^^), ,, Vexatiflima omnino eil: ille malorumi 
concurfos, cum medicus faepe , morbo, an fympto- 
niati, et cui ex pluribus primo loco rnedendum fi^t,, 
nefcit 9- Nullum autem fupereft dubium, illud fym- 

ptoma 

c) 'Evvsv&e^kv^fitgyx. 

GoiiicJicantia. gal. Meth.Med. L. cit. 

Coindicant, vis vitae, natura, annus, regio, etcon- 
fuetudo. q:Ai*.,Ib. .. 

e) 'H TTU^j»: rrjs 3" s a s ws ^rwv /uop /iov sv^et^is. 

A fitu partium Indicatio. gal. ad ax^VCON. The^ 
ra/). 11. 4, pj 375. T. X. •\"'f 

fj ''^^t' crvy.TtiTcrotsv rivis ^i.ri^cct oTov ar.iocl r^vss TtupuxoXa^^^GOLjy 
' i yorr^y.aru y.vXhoy-^v (x.'^^a. avy.Ttrmy,ur.u. 

Si coincidant quaedam aliae .coiirtitutiones , veluti 
vmbrae corpus fequentes, non niprl^os vocabimus, fed 
fymptoma^a. g a j... T>q $yr,ipt^. Differ'. c. i. p,. 3 2 . T. Vll. 
;) T E R E N T I v s Adelph. . A6L 5 . Scen; 4 . y, 3 . feq. 

l^ EvJf!f|/f rutv ivxvrtinv. " , f .""• "• 

Indicatio contruriorum. G ai.. MttZf. /Vft'^. VlII. 

' Evaetiis ivuvriMyJvfj ^Cjif uvri7Cou.rriS7<*. 

Indicatio contrmia et reluAans. gaj.. Ib.IX. 

l) AeuJia-nov !?ri7rXtxo/uiiv(Dv ^vqTv ij r^^MV y Ji^) ^oiXici^ "^OTUV ivuv- 
riwru.ruv c/.'/k.'^'Aois Siovruf fjOiiSrvf.uy.riuv ^ rvv JnHaxv rtjs ^t^K- 
Ttnus l^' SKfcftjs uvrwv ivdti^tv Xufieiv , 5/v 7tvec re X^tJ Tt^iorviv 



i- 



rwv 



DE INDICATIONE FORMANDA. 403 

ptoma illumue morbum fuperuenientem primam 
medencis curam poftulare, a quo, vtpote magis 
vrgence, maius metuendum eft pericuium *), dum 
illud , quod ohiht, quo prior voluntas exerceri 
poiiic, contraindicans ') appeilatur. Quare vel no- 
uo et a prius mente concepto confilio prorfus difce- 
dcndum eft, vJ, vti galenvs''*; vuit.mixta adhi- 
benda ijnc aaxilia. Sunc etiam aliae indicacionum 
difFerenciae, vci ad diuerfum hominis fani , aegri 
conualefcencisue ftcitum ec curacionis finem* vc mor- 
busfanetur, VlI certe trahatur, attinent, vel, ytl 
ijiorbi vaiia cempora, ec efFe^lus varius medicamen- 
ta producendus , diuerfum confilium poftulanc. 

roiiv «M.00V Yj fAM^Qv , T/y rtvK d tjtvqv 7} dsvTsgciv ij Toirtjv ixm 

Difpofitionibus complicatis duabus vel tribus , et 
maxime libi inuicem contraria pollulantibns auxilia, 
donieiHca vnius cuiusque illarum indicatio perpen- 
denda eft, qualem oporteat re liquis prius aut plus, qua- 
lem etiam minus et fecundo aut tertio loco, curari. 
G AL. Merh. Med. X i. p. 223. T. X. 

X§^i OTrOTSaOV OiUTU^V f^y^OTS^OV S^IV. (mO-KVTWS OS ^Kf « V07VU.CX.* 

Tx dvo THiOi rov oiVTQV oiV^oiHTCQv eiTJ ^ (jt,!X-)(j3^r/&,s Tus £vat%ieis 
nots^svoc. 

Si duo quandoque fymptomata contraria confequun- 
tur, difpiciendum eft, quodnam eorum fit fortius ; fi- 
iniliter etiam, ft duo morbi in eodem" homine funt, 
pugnantes indicationes facientes. g a 1.. ad &i- a v c o n. 

Toerap^ L 15. p. 359. T. X. 
1_) To uvti^eiXvv.uevQv XsyaGtv tv^^Kvv^OCf (ui.h To Gv^iO^ipov^ fxrj srrn-^ 
r^STteiv ^en^Krreiv. 

Contraindicans dicunt, indicari quidem vtile, fed non 
permitti, vt fiat. gal De Optima SeBa, 

tCi) 'ExiTvXsxoyJvitiv xi^-^XKts ivxvriwv (vd^iim STCiKinXix^^ %f^ 
j^) rd (poc^ucotov. 

Complicatis contrarils indicationibuscomplicarietlam 
oportet pharmaca. QAij.Met/j. Med. Xill*2 2. p. 314. 

Cc 2 nAAAIO- 



404 ^ » d^ 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XX. 

DE I NDIC ATIO N IB VS 

COMMVNIBVS. 



- Medicimmi fiinunt , vt quaft viam quandam , quam fx,fbo^.ov 
Graeci nominant , enrumque^ quae in morbis communia 
funty contemplatrictin ejfe contendant. A V Re L. C O R N^ 
CELSVS De Re Medica. Libr. I. Praef, p. 15. 

Veluti varii funt fines, verfus quos medicus in 
negotio naturae intra niorbos curando profpi- 
cit; ita ab illorum diueriitate , indicationes ipfae 
variant, vt aliae fmt proparafceuajikae "^) , quibus, 
quod ab initio morbi fa£tu opus eft, confuliturj 
aliae habeantur vitales ^) , quibus virtus ad fuperan- 
das aegritudines neceffaria adiuuatur, aliis euacua- 

tionim 

. .^aj) ITo/J^of Ttooysyk^CAj. ^ff, r3f} 'Tt^oo^oTroiyjact^ ^g:) 'n^oitu^uvKtvoiaoif 
oot^iov is iuffiv ro croj/ux, i{Of^ Tijs u.7C(ians V§euis C^^ovriau^., xevxv- 
rx , ;'jf/ i^vuivovTu , ^ij./ , oTf x^tj , T§£(povru , h offov x^n- 
oiy-ov, 

Multa ab initio fieri oportet et viam fterni et prae- 
parari ad facilioremranationenicorpus,ettotius habitus 
curam gerere, mouehdo et extenuando, et quibus fas 
eft, nutriendo, iii quuntum vtiie. lvcian vs in/J/'- 
dicato. 

h) *PfcV'^'' «^T/^^^vo/ ro7f oc^^oj^itcriv rct^i rtjv ivf^yetuv, 

Robur indere infiriius ad adtionem. galen. Metb. 
Mcd.W. 

Ad virtutem augendam indicatio» gal. Ib. IX. 



r)E INDICATIONIBVS COMMVKIBVS. 40 5 

tiomtm caufla inftitutis «) , nonnullis etiam ideo, 
quodad exempla plus, quam ad rationem compo- 
nuntur''), e??2piricis slc, quandoquidem morbo fu- 
cum faciunt, labem autem, ceu pallio, obuelant, 
falliatimse) compeiiatis; ita maximum omnino 
difcrimen illis intercedit indicationibus, quae vei 
5c«9-' cA«,. commtmes ^ funt, vel jcotr 'Acv, ad fmgu- 
los morbos partemque ab iliis affeftam diriguncur. 
Non contemnenda omnino eft Methodicorum > vti 
c ELSVS /) iftius fedae placita defcribit, fententia, 

Cc 3 fi 

C) 'H rris Msvilifffoos sv^etiiS. 

Euaciiationis indicatio. galen. ad glavcon. The- 
rap, I. 
d^ Ey^et^is- rSf ffV/u(pS^ovTo's vo^ ^"kxitrovros. 

Indicatio a iuuantibus et nocentibus. G al. DeSeSHs 
ad Intvodiic: c. 4. p igg. T. II. 
• ©) To ^h TtxS^os- f3^s^u7riv3^}j , di ot,v^§(ji7tos u^i^^otvSj ctts^ offfj" 
/u.i^ocs ooocs yiyvo^iVQv vjro tZv 'TtXag-wv. 

Morbus quidem curatus, fed homo moritur, id quod 
quotidie vides fieri penes plurimos. gal. adGLAV- 
C O N. Therap. 11. 

Hv ^a;) 7t(xy.7txv ^noc^u.ciam rm vocr) fA(kr (om rss yt«,fA.vovT!XS, 
To rxs ff(pod^ortjrxs ruv voat^/ucirojv <kju^X^&v. 

Ni penitus leuari morbis aegroti poiTmt , illud certe 
agendum, vt afperitas morborum obtundatur. gal,. 
Introdu6t. fiue Medicus. 
f ) Quidapi medici feculi nofiri, fub auSiore themisone, 
contendunt , nuUtus cauffae notitiam quicquam ad curationes 
pertinere , fatisque ejfe , quaedam communia morborum intue- 
'^i. A V R E L. C O R N E L. C E L S V S D^ Ke Medica L. I. 

Praefat. p. 15. *) 
*j Seftae Methodicae olim non incelebris et etiamnum 
non fpernendae placita , praeter hiftoriae medicae fcri- 
ptores, dofte ac fufe defcripferunt prosper al.- 
PiNVS L. De Medicina Metbodica ^ Lugd. Bat. 171 9. 4. 
et WERLHOF DifT. De Mcdicina SeSiae methodicae vetctis, 
eiusquevfu et abufu^ Helmft. 1733. rec. in Opf. P. I. p. 
3.fequ. G. 

Leges communes . g A l. Comm. III, i?2 nifr.De Vr- 

Stu Acuu 



40^ DE INDlCATiONlBVS COMMVNIBVS. 

fi refte illam capias , medicinam comniunium et ad 
omnes fimul morbos percinentium legum, quibus^ 
quod faftu opu> eft, imperatur, efie fcientiam. 
Quamuis enim vix vlla praecepta perpetua medkina- 
iis ars recipit 0> nihilque in regulis arcis noftrae 
ita perpetuum habetur, vt non aegroti fingularis 
quaedam condicio aliaque fuperuenientia noui quid 
femper fecum adferanc, quapropter fcice admodum 
rei doniefticae ^) penes aegrotos cura , a g a l e n o 
medicina dicitur; func camen conccpcus quidam ge- 
nerales ^J), a quibus, vti in omni fcientia, ica eciam 
in arce faiucari , cogitacionum ad inuenienda auxiiia 
direftarum feu indicacionum primordia capiuntur, 
a quibus ad finguiorum morborum indicationes fpe^ 

ciaies 

Indicatio curationam vnicuique propria. G a l. Mcth, 
Med, II 

'Ov« l(l)oi^y.o^H 7sx(Ti rot^ voffois v <&'Jr-n CKytoyrj rvi S^t^xjedxs, 

Non conuenit oamibus morbis eadem curationis con- 
daftio. GAL. Crmm. /. in hipp. De Morhis Acum, et 
CELSV^S De Re Mtdica L I. Praef. p. g. 
hj) *H fti^c rov voffiovrx QiHovoyJot, 

Oeconomia rerum, quae aegroto infunt. h i p p o c r. 
^ EfM, VL , ^ 

i^ 'Or/i- xn^iPt^s ^iXtroi^ GDTrc^i^aif rvy S^i^ecnfvrtxvv /usB^o^bv, 
cLpiocc^oti /(/.iv «vrov uTTO rwv 'Tc^ixiTUiv lvj«ffwv X'^v ■, /(AfTx :^(^ 
es ii^nZd^sv siri roe,'- lC^fivs , i-ir xvB^ts ^ti rocs In fxei^yuv f%9- 
/uiuus , i{o/if r2ro noixvrx yi] 7cu.v(T'<^xj , ti^iv iCpiiisc^oif ns rs* 
y.xs dvrwv, TfiXflf o' fTi TTJS TtgoneiyJviTS 'norAyy.otrtty.s ^ Iiiv(~t9 
fKy.TX rlJiv vo(Jijy«.ruv rxuxrx : rls kv x§x^ "^^^ ^'^^ raTo ^fj;^'- 
crjs ^ (^5 ; tS vocijyuTos vj yvuffts 

Qaicunque exquifite methodum curandi inftituere 
vult, eum a primis indicationi^nis principium capere 
oportet, et ab his ad eas , quae fequuntur, digredi, et 
ab his nd iilas , quae propiores funt, et ita facientem 
non qaiefcere, donec ad fmem earum peruenerit. Fi- 
riis autem propofiti efrV^lus eil , ad vnumquemqne 
rr»orbuin inucnire remedia; Quale autcm eft rrincipium 
viae, quae illuc ducitV Morbi cognitio. gai-. AUt/\ 
iWt^.IL 7. p. 43.T. X. 



DE INDICATIONIBVS COMMVNIEVS. 407 

ciales plana via efle poteft ^). Haec funt ifla artis 
principia, quae, tanquam firma atque flabiiita, aflb- 
mi pofrunt, et a quibus defle6lere neminem fas efl^), 
veluti ilJa ex natura iilius negotii fluunt, quod me- 
dicus agendurn in fe fufcepit. Cum autem , quid- 
quid praeter naturam accidit, vel morbus fit eius- 
que cauiFa , vel fymptoma , quid illorum curandum 
prae ceteris fit, fcire refert '''). Ad morbos accom- 
modanda funt auxilia "), quorum caufla fubfe£ta <>), 
fymptomata fua fponte ceflabunt Oportet autem 

Cc 4 ad 

K) K«-j sKOis^ov vcffViiuoi oiaucjtvXtGi. 

De lingulis morbis doftrina. g a l e N. Comm. III. in 
Hipp, De Vichi Acutor. 
X) nciVToc xotrx Xoyov 'Jtaiso-jrt , ^ci^ y,ii ysvo^xhoov rwv Kur<x Xo- 
yov y y,^ fitfrufioiiyeiv J(p' irs^ov ^ /uivovros tS oo^v.vros- uit 

Omnla fecundum rationem facienti , quamuis ad in- 
tentionem res non fuccedant, non difcedendiim ad alia, 
firma manente principiorum fententia. hipp. Aphor» 
Seft. II. 52. p. 76. T.I. 
VCi) '^ t^Tcuaat. ocJc^Kris ffco/uaros siig-u/uivij tS xurx (pvcrtv ^ fjrot vo- 
fffj.ux ss-e , tj (Kirioc vocrriuciros , v (jv/uaroo/nu yofffj^oiros , ctt!^ 
svioi Tcov tur^uiv iTttysvij/ux xoiX^ffiv. 

Omnis difpoiitio corporis ab eo , quod fecundum 
naturam eft, difcedens, aut morbus eft, aut cauifa 
morbi, aut fymptoma morbi, quad quidani medici 
EPiGENEMA dicunt. G A L. De Sjmpt, Differ. II. c. 
I. p. 30. T.VIi. 

213 ^fioifos dvrx rS (iofjB-tj/uoiros- , ^ rS Ttv-^HS (pvats. 

Finis auxilii eft morbi indoies. gai.. Comm^IV. hi 
HIPP. De Diaet. Acut. 
O) *H ru^ts r>is ^g^wn^cs , ri/ rxiet rwv cKiTtulv oy.okoypt. 

Ordo theraprae ordini caullarum aequus eft. G ax. 
Meth. Med. VII. 

"Ovx oTov r i^i r?Xiu}s- txS-fjvotf ^idSsctiv ^^e/uioiv ^ iri j/svx' 
Cijs rrjs ioycc^o^ojvtjs- a,vTr,v ocirtxs. 

Non poflibile eft perfetlie curarl difpofitioncm mcrbi 
vllam , manente, quae eam facit, cauffa. gai.. ^^o. 

Kxru rijv spyciCoyJvtjv s^y.otg-av (Ktri^tv ^o^ (jV.o%7tv. 

Ad cauffam vniascuiusque morbi efficientera oportet 
refpicere. a a l. ad g l a v c n. Thrai), L 



408 DE INDICATIONIBVS COMMVNLBVS. 

VLdproximam morbi caujfam medicando procedere* 
Remotiorum enim conlideratio ad fanitatem tuen- 
dam^) etadminimos morbos, quibus nemo,etiam 
refte, vti videtur, valentium, omnino deftituitur, 
opprimendos quidem multum valet, ad fanatio- 
nem autem parum facit, nec ad indicationem for- 
mandam quidquam confert ^), vti nec fubtilius co- 
gitatae cauflae boni quid in medium confulunt')« 
Aiiquando tamen, relifta morbi cura, ad fympto* 
ma, fi vrget, aduertendus eft aninius ')> vel,// w/a:- 
tum vitmm efl , occttrrendum vehementiori malo "). 
Quod, quando ita agimus. £\ iuuare haud poffimus, 
non nocuiffe fatis eft *;. Neque alia /pes in malis 

magnis 

p) Twv vyiuivovrm (^vXxrtety vyiouvov ro (fu/ux xstroi r^v (Xj)- 

^ XoCiccv x§a,mv j i{g^ rccvrtfv ocet /3sXt/w Tcotetv, 

/ Sanoruiii cuftodiendum eft corpus in priftina mifce- 

ia, iliamque femper meliorem reddi fas eft. g al. MetK 
Mui. VIII. -^. 

q) ^ tietTCSi^aoif Ttgov^sim^ctj ^oyiiA.oe, oivoi.yHouQy Ir/, y.ii^ivos u^tTocf 
k'xovro? ccTrourxs rois ivtgyaus. 

Status perpetui morbofi aflumenda eft opinio , nemi- 
ne optimas quasuis actiones habeute. g a.l. Ars Medi- 
ca, c. 2. p. 198. T. 11. 
tj 'Ov^iv rwv itQQKxroe.o^civrm ^irtuv tcoos ivoet^tv B^i^unaxs Ir* 

NuUa ex remotioribus cauflis ad indicationem cura- 
tiuam vtiiis eft g A l. Mctb. Med. IV. 
S^ ^oCpifixx., T« /u^^iv fff ro /iiXriov ixr^ivetv ffvvreT^^vrx. 

Subtiliora , ad meliorem curam nil conferentia. gai.. 
Comm. J m pyorth HIPP 
t^ ''Avocyxu^o/utB'x ^ T>/v oiyu}yriv r^s S^t^u^rraus., t]v <^ ot^x^s- Ivf- 
^tjrruy.t^^oe.y f/.tTx^otkdyrss h Ty nugovrt^ Tt^uTOv sxxo^^oof ro 
CViUTcrwiux. 

Oportet nos aliquando metliodum medendi, quam 
ab initio inftituebamus , relinquentes , nunc primum 
exfcindere fymptoma. gal. Meth. Med. XI. 11. p. 257. 
T X. 

u) CELSVS De Re Medica L. I. Praef p 15. 

X^ ^Aerxffv ns^l rx. votrviuurx Svo , if coipiXsetv y h /**>/ (iy^uTtretv. 

Duo circa morbos fvcienda funt: iuuare aut non no- 
cere. hijp. Epid» I. Sed. 2. p. 662. T.I. 



pE INDICATIONIB VS COMMVNIBVS. 409 

magnis efl quam vt iwpetum morhi trahendo aliquis 
ifugiat , porrtgaturqiie in id tempus , quod curationi 
locum praeflet ^ .. ^ Non autem cantum id, quod an* 
te pedes ell, perfpicimus, fed etiam auertere ten- 
tamus id , quod intra raorbos fuperuenic , et maiuni 
grauat "^). Temporis fcilicec quod morbi dura- 
tionem ec decurfum circumfcribic, liinc aecatum,, 
quibus morbi inuadunt, adoiefcunc ec finiunc, ratio 
habenda eft quam curiofiffime , vt opportuna adhi- 
beantur auxilia «), quae, licec faepe exigua . iu- 
uanc, quia cempeftiua ^) , dum maxima quaeuis ni* 
hij commodi adferunt, quin nocenc, . quod data 
func , quo tempore dari fas haud eft ^* Quamuis 

Cc 5: enim 

y) C E L S V S De Re Med. II. 

Zj To i]0'/] ysyovo^ tnTsoy , ro ^i lcro/Uivov hcoXvt^ov, 

, Qaod iam faftum eit, ilii medendum: quod futurum 
eft, impediendum. g aj.. Aletbod, xMed.Xili. 

Uec^x Tc7s voffsHffiv Tocre 'recc^sovTOi i^ rot nooysyovoroc , i[%f 

Penes aegrotantes praefentia, et praeterita, et fu^ 
tura cognofcenda. hipp, Frogiwji. §. i. p 447. T. I. 

Tov ir]T§ov ^oxhi /uoi oc^t^ov etvoij ^ 7t§ovoiuv enirfjt^svsiv» 

Illum arbitror optimum medicum ^Ke^ qui prouiden- 
tia vtitur. hipp. Frogmft. ib, 
a^ ^^tfft di fTeiTVj^eiot x§^''"^'' * *^ ^^ *" /**^^ drtunHVToe. tjJv w«f«« 
Xtjiyiv rS (ioTi^fifxxTos tsx^sti , twsa oi yiwXvovTUiv gah sTi, 

Sunt autem opportuna tempora, quibus ea, quae 
auxilii adminiftrationem poftulant, adfunt, nihil au- 
tem eorum adeft, quod impedit. galen. De Ommd 

' SeSta. 

T^s y.ui^xs Tis 7C§Qffotyuiyr,s tu,v /iotjB^tjfiidTCDV Tfj^VTsov. 

Tempora applicationis auxiiiorum funt feruanda, 

GAL. Ib. 

p) 'Ev xoci^w y^ 4^vx,^ov v^ioo Tto^^uxts noiptX^, 

In tempore et frigida iaepe iuuat. gai.en. Metk 
Me.L J. 

C) Atoc rrjv a.xxt§iuv r^is ^^rjffsws y i /aovqv iJtv w^eX^cr/, «^?A«w 
i\of^ itQoajiXoinTiifft. 

Propter intempeftiuitatem vfus, non tantum nihil 
iuuautjfei etiam infuper laedunu QAt, ib. 111» 



4lO DE iNDICAtlONIBVS COMMVNIBVJ^" 

enim in expeditionis celeritate maxima ad curandos 
morbos efficacia ponitur '^), et, quo cekrius tempe' 
flates corripiunt , eo matiirius auxilium , etiam cum 
nliqua temeritate^ capiendum efte^^ fatius tamen 
quandoque putandum, tempus infumi labori- 
bus, quos nimia fedinatio corrumperet /)» Eft 
enim quaedam eorum , quae intra morbos perfici a 
medico debent, feries et negotiorum fucceffio. Ab 
inuafione faepe magni morbi minima re opprimun- 
tur ^)» Valentior etiara medicatio principiis mor- 

borum, 

d) Tov TeU^QvfcA xxi^ov iti d(^srhv. i^ y»^ oct^ov y ^«£6vti fiiy 

Praefens tempus non praetermittendum ; Nam tur- 
pe, praefente haud vti, et praeteriti meminiiTe. isocR» 
Faneg.^p. 174. 

"Ev u) 6iV Tts- (u(ps\t;(rsi ^ iv xoct^a) ^(pi^tjffsv, 

Si quis aliqua re prodeiie cupit, tempeftiue iuuet. 
H I P P. De Victus Ratione. 

T^Sx^Vf M^v TrdiTf}!; u^otpiov dvct/ioXfj y itjr^iftij^ ^i tcJcvv ^ sv 
y W^^OI^ itivavvo^ ij vTtio^sai^. 

Ab omni quidem arte aliena eft dilatio , a medica 
autem prorfus, in qua animae periculum produftio. 
Hipp. Ep. ad CR ateIvam, p. 930. T. IL 

e) c E L s. De Re Medica II. 

f) 'Ev TtXetO-H X'^OV(Ji ^S^rxnivaOf^ ^sXtiOV , ^ T^S ffTriv^OVTUS KV$£m6S 

^xo^ocvm» 

Longius tempus curae impendere, melius, quam 
celerius progreHbs, mafcule occidere. GAL,.Method* 
Med.XU. I. p. 275. T.X. 

Medicatio tempore fit. hipp. Praecept. 

g} Td uirtu , ''ofj.v yJv )/J>/ jrws- ri xktk to ffoiy.oc , fxir.ooi t irt 
^^ o«j/;^o^sva , K(*j\vstv uvt<x. Jrf ^«^w yevit^ocf , ii^ TtcT htv 

Caufas , quando paullo ante indu6tae corpori , vel 
cum adhuc paruae funt et incipiunt, impedire, ne fiant 
maiores , oportet ; Haec eft prophylaxis. g a l. Ma/j, 

Med. Xlll. 2. p. 2<;5- 

K^Xt/fTW xaru Tyjv TtouiTtjv yhtfjiv to voCtjy-oc^ w^ /urjdi avo'» 
teiTOV ti uvtfcrov j uv^tj^iv y ysvf^oti. 

Impe. 



DE IN DICATIONIBVS COMMVNIBVS. 4H 

borum, cum vires fuppetunt, eft conuenientior *). 
Quamuis auter/i res ita {e[e habeat, quo prope ad 
morborum principia pauiio confidentius agere ine- 
dicus podit, fpe fretus, fore, vt recens paruum- 
que malum generofo confilio in ipfis natalibus op- 
primatur ^); non tamen lex ifta inducere vUum de- 
bet, vt vehementius irruat, et cauffas vrgeat, cum 
morbus duci velit *; , non inftigari 0» Multo mi- 
nus illo, quod in morbo fummum dicitur, tcmpo- 
re, mouendum quid eft impecuofius, auc innouan- 
dum fedj fi vllibi expe6tadone quidefficitur, tunc, 
cum fumma naturae contentio adeft, niodefta morbi 
ad finem fuum conduftio temerario confilio qoouis 
plus eit '^). Scilicet in omnibus negotiis, fanica- 

tis 

Impediat medicus , prope ad natales , morbiim , ne 
vel curatu difficilis , vel infanabilis , aud:us fiat. g a jl. 
Jb. Vlil. 

h^ K«Toi T«r d^^xf Twv vocrf]y.<Krooy vj avvocyAS ^ jiaB^vPV^uj ^ J^ 

oisc T^To in ay.TtooiC^st rriv rwv /Bot}3'fjyix,rm Ttsc^uXyj^iy. 

luxta principia morborum vis vitae nondum ablata 
eft, et propterea raedicamenti vfum baud impedit. 
GA.L. De Optima Se&a. 
ij) ^lwys3'ix To rjofj ytyovos ^ x.ecv oXiyov p, 

Curamus recens malum tunc, cum paruum adhuG 

eft G:\J.. Metb. Me^LVm. 
"k.) K«t' u§xA^ yir^tm i\gif tt^uscos ocyetv, 

Ad principia moderate et manfuete ducere. gai,v 
ad G L A V c o N. Tkerap, I. 
l^ TcA i-/ix§ivoysvoc <Jlt' spsSriffyov «xui^ov Ij TrXtj/u/usXtj yJvr,<xty srcS'' 
yei^ovro^ rwv ^vvxyiv , ^ $1 uvcnToymiv ^ Ij ^vitv» V oixf^gKCiy 
opyocvi; rivos, 

Excreta, inftigatione intempeftiua, aut copiofiore 
euacuatione, irritant virn vitae, aut apertis vaforum 
ofculis, aut ruptione, aut eroiione alicuius vifceriS. 
QAi.. De Caujf. Sympt. lil 3. p. 89. T. VII. 
tCi) T«c Jt^tvoyey» i^ roc. xsr.^tyjyot^ (X^r/cos y^ xivhiv ^ y.i}o^ 
veun^oTCoJeiy j fA^re (^oc^/tMiKeitjfft ^ ju^r oc^otfftv ifeS^tffyGTfTtyf 

Humo- 



4X2 DE INDICATIONIBVS COMMVNIBVS, 

tis reftituendae caufTa fufceptis , motuum fpontaneo* 
rum legibus fefe accommodare medentes debent, 
ne (e(e ingerant, et praepoftera fedulitate folicitent, 
quod expe6tare fatius fuerat «)• Quamuis enim 
ruftica ilia expeftatione, qua otiofum euentus in 
morbis fpeftatorem medicus fek gerit, nihil fit in^ 
decentius ^); nocent tamen femper arbitraria tenta- 
mina. Natura morbos fanat ^), illa fcilicet vitae 
vis^), quae, datis fibi a creatore faculcatibus vfa, 
adiuta tamen medico, legum vitalium gnaro Oi cauf- 

fas 

Humores ludtcatidi, vel iiidlcati vehementius non 
mouendi, nec innouandum quidpiam, nec pharmacis, 
nec aliis iniligationibus , fed relinquendi. hipp. Aph* 
Seft. I. 20. p. 71. T. 1. 

H) T« ocvTO/vturci a<^s\s!i, 

Quae fponte fiunt, luuant. hipp. De Hutnor» 

€)) M>; 70 ccvroiuiarnv •Ku^otahfiv, 

Spontanenm haud expeftandum. galen. t>e Opti- 

ma Se8a. 

p) N«<ru;v Q^vmfs Ur^nl. 

Morborum , naturae , medicae. h i p p o c R. "Epd. VI. 
Sect. 5. p. 809. T. I. 

q) ^t/V^f , n^x&rx tfvvu/u,is diOiKScru to crujux. ' 

Niitura eft omnis vis corpus inhabitans. gal. De 
Caujf. Sjympt. II. 

r) 'H ^vvufAis «vT/r/r«Kr«/ rrjvicrui, Kot^dnt^ ris dvrxymiTVs, HXf 
TT^oxfiTxi yt rw /arjj^ {io:]^eiv rxvTfi 9\of!j ffvvxyuvl^g^ocf r^ontf 
r.uvTi. 

Vis vitae opponitur morbo , veluti aliquis antagoni- 
fta , et conuenit medico illam iuuare , et cum eadem 
commilitare omni modo. gal. Meth. Mcd. XI. 3. p. 
249. T. X. ^ ^ ^ ^ ^ ^ 

iiTtd^ijvoif ru) fpyu) ro rsXos vn w^^m^ius , v/uwv fioij^wv daroif. 

Vult quidem natura , quod affligit, depellere , non 
autem valens imponere operi linem propter iniir- 
mitatem, auxllio noltro indiget. galkn. De V<,na£ 



DE INDICATIONTB VS COMMVNIBVS. 413 

fas morboruni mutat aut expellit ')« Huius aftio- 
nes prouida imitatione fapienter adfequitur minifter 
eius Oi Qui in confiliis, cuique homini accommo- 
dandis, et fecundum vniuscuiusque idiofyncrafiam 
attemperandis, illis fcilicet indicationibus, quae 
Tcotr oiv^^Cf)7ro\ dicuntur, agendi normam ab ipfo 
faepe aegroto **) accipit, et, fi quae illi, vci quoti- 
die fieri folet, noua accidunt, a receptis morbi mo- 
ribusaliena, in fuos vfus conuertit, fi opportuna 
jfuerint. Haec eft i\h fornmay cui aliquid largien- 
dum elTe galenvs*) imperat, Sunt tamen certi 

fines 

S} Uti^ocrxf u,et ^ (^vais , locvrous %f co^/v»; ^vvxiusfft , O/UOtSv roTs ' 
r^sQ^o/uhots ocov oiv iy%wj<« ysns^^oij XS^1^°^ ■> ^'«-f ''j^f^v ^i ro y^vj 
roi^rov. 

Tentat femper natura, propriis vfa VYihnSy aJJJffiilare 
nutriendis , quidquid ita comparatum e'ft, vt vtile efTe 
poffiti expellet^e autem, quod ita non eft. gal. De 

Different. Febr. 
t) 'M.iu.yirvv efvoif ( X^V ) tov txr^ov i rijr C^ifftus /uovov ^ <?f^« 
Kxxmaiv ^ 'ocic uv.rojtAxroi ud^f^kei. .,.."■ 

Imitatorem e&e oportet medicum non n«feura6l»taa- 

tum, fed et eomm , quae fponte euenientia prpfijut. 

GAL. Method. Med.'IV. . ' . 

U) ^Avros xac/uvm ^juxs ^t^xitt Ttjs- iavrS (pvcrsoos Ifiijtfi^cas ^x^^» 

Ipfe aegrotans nos docebit, fuae ipfius naturae con- 

. fciuS". GAL. Ib X. 

. X) ^vttts v^ rix^V y ^ rvxVy ^§<>rf§si ruiv fiotjBlj/uxtwv* es-iv 
vyeixs utrtsc. :i 

Natura , et ars , et fortuna , primariae funt auxiyo- 
rum ad fanitatem caulTae. gaxen. Ib. XI. i. p. 24S. 
T. X. V '■■ ^ 
^) Multa apud veteres et recentiores proftant teftiniania, 
vnde pateat , quantum in medicina acceptum referen- 
dum fit fortuna^. Cf. fi placet, hipp. L. De Arteyf, 
5. p. 3. feq. et L. De Loc, in Hom. §. ^g. p. 399. 1 . f . 
ed. Lind. et noftram Diff. De Fortima et Prudent, med, 
Jen. 1776. Prudentis medici eft , hac ita vti, vt.ee- 
dat in commodum aegri et gloriam fui Negletos 
eius haud raro fecit infeiices medicos , . etiamli dodtif* 
iiino.s, <j. 



414 I^^ INDICATIONIBVS COMMVNIBVS. 

fines ec indicationes communes, qui ad omnes ho* 
mines, eodem morbo opprefTos, p^rtinenc, ia 
concepcibus quibusdam generalioribus ponuntur, ec 
indolem fuam in oppofitione aduerfus cauflas , feu 
concradecatibus conftitucam habenc y),- Hae func 
iit:e regulae pra&kae , a quibus cogitandi intra mor- 
bos princjpium capitur *), quorum exempla ex an- 
tiquae medicinae thefauris depromam. 

Oiudquid fui copia nocet ^ euacuetur ; quod de^ 
fe&u fui niorhum fcicit^ fuppleatiir. Teniiis homo 
impterefefe debety plenm extenuarei calidus refri- 
gerare, frigidus calefacere, madens ficcare . ficcus 
madefac£re '')* ^Si quid ex his mixtum eft^ mixta 

con/i' 

y} T<x ^^smvTtx r^jv svuvrim htv tx^KTOt. 

Contraria contrariornm funt medicamenta. gal. 

Tol (x,v>rtH^usyiit x^-vi.cov vtcxqx^i i(X'fA.urai. ru /uiv yu^ jtX^- 

5o5 y, xsiads- i^rcM, -r/jv Si svosiccv ui t^o(^k/, j^ o\us ^iv, 

■ ^ -ro- v7rs^i5c<:^ov v c^'(^octfi!(ris , ro S^ i^^^sTTrov , v n^oSrscris, : 

Oppofita funt medicamenta inuicem; Nam plenitu- 

dineni^uacaatio curat, indigentiam nutritio, et in ge- 

' nere, "abundantiam ablatio, defetom appoiitio. d^AL. 

Meth. Med.X\W.^ 

-.. '^lu^ocf x^Tj ^ta Too» hmriuiv^ rtjv Ttvy.vwaiv ro7s u^ou^ffi, rtjv 
- ' ii-isik'4fftv ro7s %«c', ro^i TtXiid-os roTs xsvwfXt. 

Mederi Oj ortet per contrdria, .infar^tum rarefacien- 
.. tibus, lentorem diluentibus, copiam euacuantibus. gal. 
Ib. XI. I. p. 248-^ ^ ^^\ ^ ^ 

■ ^y Toi &s rvv ixroixviy tsx^W ^m^ayysX/uuTot , Si m ss-iv etvocf 
Ttx^iTiov,:, oi% a,^y^,s'ff.%iV07trsQv, ... ., 

Artis niedicae praecepta, per quae licet arti conue- 
nienter fefe gerere, a principio funt perfpiciendia. 
HiPP. D<? Mcdm , §. 2. p. 45- T. I. 
ft) CELSvs De Re McdicaL 3. p..2 8. 

To VTrt^iJU^Sv Koc^oii^stv. . ' 

Quod grauat, purgandum. QAL. De Conftitut. Me^ 
■ilicinac. 

WXtfOxv roi xtxevu/uivot. 

Vacuareplenda. GAJL. Ib. 



PE INDICATiONIB VS COMMVNIBVS. 41$ 

tonfilia foftulat ^). Si quid educitur^ conuenienu 
crgano , et illo , quod ncnura vult , ddntoque tempors 
educatur c), atit ah illegitimo colatorio ad decens ah 
legetur ^)- Humores errantes e diuerticulis ad viam 
duci fas ejl ^). Quod male mixtum ejl^ conuerta^ 

tury 

'OKotrci nXvjffii/.oyyj rtKTst voffijf/.xru , yJvooffis tyjrot^' oxoffx J' 
KTto Ktv'J)ff?(jos- ytvsTa^ vaffyjitAxrKy TtXTiff y.oyyj ijJTOif' OTiogjx. J'' «Vo 
TxXuiTTCo^ij]^ yivsroif , ccyccTCxvffi^ tijroif' oHoffec ^^ d-gyt^f^voff^fAOi- 
Tu. TtKTst f rocXutTtwpifj t^TOlf» '• : f> 

Qaoscunque raorbos plenltudo,. parit , euacO^tio fa- 
nat; qui a vacuitate fiunt morbi, repletio fanat; qu! 
a laboribus fiunt , quies fanat ; ..quos autem morlws 
- quies parit, kbor fanat. hipp. De Natura Hominis, 

'£t yJv yM^ f^^vnraf ^ d^i^uocyriov' « ^ vy^civroi,/^ imiuyTsoV 
,^v.yAr^m rs^^/jJjSea r«/ , ^'vhtiov' « h^ ^yj.SOircif\^ [vy^uvrkw» 
siVot fA.h (XTtkoi TooTjrot rv^ /«Ciws*. 

Si quid refrigeratum e(t, calefaciendum ; Si hume- 

ftatum, deficcandunt; Si immoderate fcaiefaftum, re- 

frigerandum ; Si deficcatum, humeclandum. Hi funt 

fimplices conceptus curationis. gal. Aiet/j. Med, II, 

• 7.p."43.T.X. 

h) Tf/v S^s^iu^v ^vffH^U7iv,v ^vxrhv sirCj rt/v ^i ^vx^^^ B^i^/^c^v» 
rsov, %Too ^i n^:] fuciv rYjv vy§a,v irj^ocvTsov ^ rJ/v ^s iijgoiv vygocvm 
Tsov. & ^i KUT06 ffv^vyiuv Tivu eivi ysysvvy]y.svYi ^ yAyvysiy oiyC^v 
Te^as^ THS ffnoTt&s. 

Calida intemperies frigefacienda eil:, frigida cale- 
facienda. Sic Immida deficcandai-ficca humeftanda: 
Si autem ex co.mbinatione quaedara orta eft, mifcendi 
:^ erunt diuerfi iines. GAL.^ib. Vil. 10. p. 172. 

c) Ta yiv "ksitrov ^svyu 'Kfc^xyveiv , ro ^s tioXv mvKV , rfjv ^i 
e§yJ)v Tiji (^vffswf ^ tjv iv xut^^ yhyiTd^ ^ 6sxs^uj. 

Quod nimium eft, euacuetur, et impetus naturae, 
_ fi in tempore fiat, proagendi norma accipiatur. gal. 
,;. jD^ Seais. 

^) TJu^Q^sTsvsiv ^ oruv x^t^^^ ''"'^j ^soyivos xsvoLffsoiSy ytj xuSr^ o 
oet ^u^tov o^y.r,ffet, , 

Deriuandum , li humor aliquis euacuationis indigus 
per illud, quo oportet, colatorium haud defluat. ga- 
LEN. Comm. It. in Epid. VJ. HippoCR. 

e) 'hvTivnxv T^s HccTicos sTvi Tt yo^Jiov ^gyrjffuvtus yvyi?. 

Reueiiendi funt, qiu male ad aliquam partem delati 
funt, hun;iorc-s. gai.. L. cit. 



4l6 DE INDICATIONTBVS COMMVNIBVSl 

turf^; quod tenue efl y infprfetnr &') ; quod Jpip 

fom^ incidatur et extemettir ^' ^ quod fubjiitit , mo^ 

ueattir^j^ quod fluxu morbum ficit ^ coerceatur ^)i 

quod laxum -i flringatur ; quodflridum eft^ laxe* 

tur* 

f ^ *A< ci^otutfeis ^M ruv huvrimv, 

Conuerfiones fiant per contraria g a l. Conftit. Medi 

^xoTeos rijs isccrsws- ^irros ^ x^oiucts^ n i^ xi^wui^. 
Fines curationis duo, alterare et euucuare. gal. Ars 
Medica, 
g} To 'kenrov noixvmy, 

Quod tenue , incraflandum G a i,. De Se&if, 

sl) T« 7F!7rvxvvjuhoi jr^of r&voivriov S7ti<r^i(^etv. 

CralTa in contraritim conuertenda g a. l e n. Conftit» 

Med. 

'Ex^f «rrf^K r«V srsvocf ^ts^o&ss , KTro^^inrsiv ro Tf^QicXuvro» 
f/.svcy yXi^^Qv ix rwv ^v/uuv row- <xyy««<s-, Ts/uveiv ^i j^ X*7rTV« 
vetv roc •nv.xj^at ruv vy^juv. 

Ab infardlu liberandae funt anguftae vlae, et defae- 
' candae funt a glutinofo, de humoribus ad minima va- 
fa compulfo ; Incidenda et attenuanda funt , quae iylS^ 
in humoribus g a l. Ib. 

■'■l^- Tocs- i/uC^oficists ex(p^xrreiv, 

Infar^tus extricare gal. Ib. 

, . XaX«v T« TvsTciXfjfJLhoc ncff u^oi4xv Tx TPeirvxvvjuivoCt 

Laxare oppleta et attenuare cralfa g a l e n. Meth* 
■ Med. XL 

STfvSfvTO/ i^ uvevpvvovTccf not^x r^v xxroi ^W{v ffvufiet^ioiv 
• evtore juiv uyyetuv rivXv Ij fxo^iuv ut^ijroi. <;-ofAtot , ttoI^^j^is^ ^i^ 
y.oyu) ^s(a§f]roi , xotra. re ro SSouoc xccv rw floi^et , nof.} Xf^ "^^ 
f/Av nsTCvxvvfJLsvot ^ioiysty j^ d^oci^v , y.trgiws sx^e§f^v.ivovxit^ 
r« ^i (kvy.nsTcrufxsvoc cwoiyetv , ^l(povru re ${gif ^vxovtoc 

Anguftantur et viciffim dilatantur. praeter natura. 
lem menfuram , mox Vi^.forum quorundam aut partium 
ofcula fenfibus obuia, mox faltim ea, quae ratione 
contemplari polTumus, tam in cutis fuperficie, quaiii 
in profundo , er oportet obftrufta aperire et rafeface- 
.re , leuiter aeftum augendo ; aperta autem contrahere, 
• ftringendo et refrigerando. galen. Comm. II. in VL 
EpiU. Ti 1 1' p 

k) T«J oivxg-ouuxTsis (Tvvuyitv, 

Aperta vaforum ofcula funt contrahenda. galen. 
Conft. Med, 



DE INDIGAXrOMIBVS COlVrMVNIEVS* 417 

tur 0- Sicca Imie&entur "') , humida dejiccentur »)^ 
Concreta vaforum ojcula aperiantur *). Soluta et 
laxa compingantur ^), Quae corrupta funt et alie- 
naj aut fuperflua, auferantur «). Quae excide- 
runt^ infedem compellantur ^). Qmd diuifum efi\ 

vnia- 

1) X»X«KJ/ 7x srtyvoc , c^^eiv ru §ou)^tj» 

Laxanda funt angufta , contrahenda laxa, galen» 

Imrodu^iio feu Medkus. 
m) Sf}§OTfis ^sa/uhij iy§'hasw, 

Siccitas indiget humeftatione. qalen. Method, 

Med.VlL 

liQTt^x x^vs^vv svd^avccf rols re§to7s rx ^uH /ui^oif, 
Vaporera fubtilem optimum indere folidis corporls 

partibus gal. Ib X. 

"Oau h TM rtrgx^/^^vvS-otf nx^u C^vCiy ^X'* y f^^ xuroc ^v^i¥ 

dvTOt^ OCVTSKXCtKTSOV XeiOTtJTX. 

Quaecunque fefe eo, quod afpera iuit, praeter na- 
turam habent, illis ea, qualis fecundum naturam eS!e 
debet, inducenda eft laeuitas. ga i.. Ars Medica. 
C) '^Oci* rifi Xeioc ysvf^otf not§K C^vffiv *x«< j '"^J' fCurx (^vcnv (^roiS 
dvTSKTxxrsov r^Kxyrtjroc. 

Quaecunque eo , quod laeuia fint , fefe praeter na- 
turam habent , illis ea , quae fecundum naturam effe 
debet, inducenda eft afpericas. gal. Ib. 

o) *Aveivccf fi^ x"^^^ W <^viv^vvoif cvvt{r]xor»s ^'o£xs^ 'ontg 9j 
rwv svx^oiruv v^ccruv i^yu^srccf noioTfjs, 

Remittere, relaxare et aperire contraftos poros , id 
quod aquarum bene mixtarum efficit qualitas. gal. 
Mi^th. Med. VII. 
p) Svvrdvovru Xvnv f(Of/ roi XsXv/uivx ^vvTavtty, 

Cohaerentia fpraeter naturam) foluere, foluta com- 
binare. hipp. De Natura Hom. 

q) To &isC()B'u^juivov , «.l^QT^tov , sv&axvvToCf Ttjv ocr^ffiv. 

Corruptum , alienum , indicat ablationem. g a t E N# 

Meth: Med. IX. 

'AvsXav TD 'jtegirrov. 

Illud , quod fuperfluum eft , auferre. gal. Ib. III. 

t) fAsruBfivoij ecs r^v otxduv x**'^^^ "^^ vtvuI^uxos. 

In propriam fedem compeitere, quod fecefiit. ga* 

I^EN. Ib. 

Ikbenfir. ValaeaL Dd 



4l8 DE INDICATIONIBVS COMMVNIEVS. 

vniamr et glutinetur '\ Qmd tumidum efl -^ indito 
partibus robore^^ difcutiatur *). 

Ineil ftia eiusmodi confiliis generalius conce- 
ptis virtus. Quamuis enim illis faltim fines, ver- 
fus quos profpicimus, defcribantur, etlongeadhuc 
ab suxilii quaefiti inuentione abfit, qui ifi:a kc^&' 2Ag 
difla haud Ignorat; habent tamen indicationes com- 
mune^ iilud facultatis , vt procefllim mentis, quem 
cogitando iilaferuat, forment atqiie inchoent, quo 
denique, faCb ex propofitionibus ifds curiofius ela- 
borat/s atqiie perfedis ad aegroti fingulares condi- 
tiones fubfumptione , ad id, quod faSu opus eft, 
concludatur. 

'Ev TOtS xctTx ^iKn'k(x.(nv (^VQ^-^fAUfft) j ds tx xoivx (pvfftv fltU-»' 
vuyuym «^fiM.xr», 

In morbis a fitu laefo, formae fecundum naturam 
reddendae funt. gal. D^ Conftit, Med, 

S) 'Ev ToJ rriv svwffiv XsXv^ot^ y )io^,r!ffiv sgyx^s^oij Tuv xs^ui" 
DifffA.hm. 

Tunc , quando vnio laefa eft , glutinatio feparata- 
rum partiuiD procuranda. gal. Ib. 

K«T<«|etvT(34 xfV $i»7t\dirTBiv oivB^ts- o^B^us f «Tce vtu^sv, 

Frafta oportet refte iterum componere, deinde cal- 

lum inducere. g a l. Ars Medica, 

'H Tijs avvsxei(/.s Xvffts ^ svwffsws , >/ oi t^s- ifftx^ XTCwXstUy 
ysvsasus x^t}Cst. 

Continui laefio, vnionis, fubftantiae iaftura , reftau- 
rationis deperditi indiget. gal. Ib. 

t) Twv ffwjwiruv uvrZv «j- oynov rtvx x^Bhrm , «.itOKkets^ut t« 

;yy TtVOX^^^^OCj "^^^ TCO^XS- <7Vy,fiKiVSt, 

Corporibus , in tumorem aliquem elatis , conftringi 
compingique poros oportet. g a l. De Diff. Morb^ 



nAAAIO- 



nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XXI. 

Q_VO 

INDICATIO MVTANS FLVIDA 

SISTITVR. 



§. I. 

INDICATIO EXPERIMENTALIS 

HAVD CONTEMNENDA. 

Cum varius eft medicamenta inueniendi mo^ 
dus")j tuni ille ad artem plurimum confert, 
quo vel vfu , vel rationibus auxilia difcuntur, Quam- 
uis enim conclufiones, ex obferuatis fadtas , g a l e- 
Nvs^) damnec, nec nomine quidem indicationis 
legitimae dignas aeftimet , quam oporteat per pro- 
nam aliquam ex antecedencibus fequelam perfici, 
feruile etiam fit et illiberale , pharmacis vti, nullo 
fcientiarum apparatu acquifitis , cafu oblatis . vel ai 
maioribus traditis, et dubia omnino fiducia applica- 
tis; non tamen defpicienda omnino funt faiutis con- 

Dd 2 fequen-» 

a) Conferantur IlaXa<oXoy/«5 Therapiae Spec. XIX. De 

Indicatiotie formanda , et XX. De Indicatioidbtis commum" 

bus. 
h) Tvv hioy f',u(piiffiv rijs xndXa^tus sv^h^iv Xtyo/uev, ev§i(7xsraf 

fA.h yu§ x4>t, 7^s f[ei§i]s ro dxoXa^w^ «^ ix ifit.(l^octv6/u.svoi> T^ 

^yn/vJvo), 

Confequentiae veluti effe£tum appellamus i n d i c a* 
T I o N E M ; inuenitur quidem et ex compertis confe". 
quens, fed ab antecedente haud iUuftratum. gai-bn. 
Metb. Med. II. 7. p, 43- T, X 



42'0 iNDICAtio MVTANS rLVIDA. 

fequeridae praefidia, cjtfae ante radonein experierf- 
tia, propria velaiiena, fubminiftrancur , fi illam fo- 
Dcica cafuum fimilium comparacio , quam analogiam 
vocanc, fuftinec atque fulcic. Haec eft illa Indka- 
tio fpecifica ^ qiiae toUit caujfam jfiorbi^ fimpliciter 
applicando tale quidy quod qtiis folovfu valere no- 
uit <^). Huius caulTam perorac CELSVS '^,: Multis 
^erbaftipereffe , deejfe medendi fcientia77J. —. Saepe 
caujjas patere, neque ex his patere medicinam. — 
A certis et exploratis petendum ejfe paefidium , id 
efi^ his , qUae experi^ntia in ipfis curatwnibus docue- 
rit^ ficut in omnibus ceteris artibus: 'Nam ne agrico- 
lam quidem aut guberMtorem difputatione y fed vfu 
fierh — -^on a quaeflimibus dedu&dm ejje medici- 
7iam. fed ab experimentis. — Repertis . iam reme- 
diis, homines de rationibus eorum difjWere coepijfe. — 
quia non interfit , quid morbum faciat^ fed quid tol- 
lat : Morbos non eloquentia-i fed remediis curari, 

% \h 
INDICATIO DOGMATICA 

PRAESTANTIOR. 

Quamuis aucem ab eo , quod iuuit nocuitue, 
ad inuenierida remedia prona via fic, neminemque 
jndicacionibus empiricis debicam laudem derogare 
oporceac, fi diligentes homiijes notant ^ quod ple* 
rumque melius refpondet , deinde aegrotantibus prae- 
cipiunt V tententurque remedia Jmilia illis j quoe vi- 
cino 7nalo faepe fuccunerunt e) ; fecurius camen in 
tanco, quod ad vicam hominis accinec, negocio,eft, 
certis ftabiiicisque principiis/j innixumj vel inuenire 

reme- 

C) BOERHAAVE Inftlt Aph. §. IT54. 

d^ c E L s V s De Ke Medica Lib. I. Praef, p. 8» feq. 
ej CELSVS ibid. 

luxta 



;Nrpi€ATIO MVTANS FLVrDA. 421 

remedianoua, faepe plebeia ac domeftica, vel ex 
cognitis praeftantius, vti aegri morbique <;qnditio 
id fecum adfert, feligere hinc prudenter ac circum- 
fpe^e applicare. Refte igitur, ^ui rationalem me- 
dtcinam projitentiur <, haud pojje crednm etim feirey 
quomodo morhos curare conueniat , qui , vnde hi fint-i 
igmret O. Nihilfane, nifi conuiftio et euidencia 
fubfcribit, vaiere apud bonum virum poteft aufto- 
ritas ^). Argumenta vaient , veluti iJia magno ftu- 
dio conquifita funt, vt conftet, quid effici par fit, 
quo cauffa morbi circumcidatur , mutetur, prorfus- 
que auferatur. Nil quidquam in arduis eiusmodi 
rebus temerario aliquo aufu fufcipiendum eft, nec 
per peccata difcendum , fed maturo vbique iudicio 
via quaerenda eft, qua per cognitas fententias 
ad incognita et quaefita falutis confilia deueniri 
poffit 0- 

Dd 3 §. IIL 

luxta rationem difpiciendum. G A l e n. D^ "Different. 
Morbor, I. 

g) c E L s V s ibid. p. 4, 

• h) */Xoi- /uiv nXarwv , (^/Xj; ^i f{gf v dXyi^etu, 

Amicus quidem plato, amica tamen et veri- 

taS. ALEXAND. TRALL. V. 4. p. 245. cd. Bafli. 

1556. 

i) ^Ovhvos «V, «x^ , ^o ctis irvxe yivQpAva , aTci rots Kv.ru. Q^vdiv 
hg^ynyJ.vois^ TC^^KyjUuai , x ^ixociov ^ uyvoxfAsvwv rouv Xoywv , l^* 
oTs ^tj ruvToc yivtTKj , ai dy.u^riu,s ori nvois 7\o^ dKoagixs y.ctruim 
rioi^oi^ ruv yivoyJvccv , u'}^ ktto ruv tyvuff/usvcov KCfTti rac fAtj 
gyvuofffA.hu ^ojcSiv , tfo/:/ r^v uvrwv TtOiei^osj ffvQjTijffiv, 

Non aequum eft , temere ignoratis rationibus , iuxta 
quas res fiunt, per peccata et intempeftiuum vfum 
eorum, quae fmnt, cauffas inducere, fed a cognitis 
etiam ad haud cognita procedendum, et eorum ej^a- 
jmen inft.ituendum. actvar. De Sprit. Anim. L 
Prooera. p. 7. ed. r i s c h. 



42B INtiXCATIO MVTANS FLVIDA^ 
§. III. 

DE INDICANTIVM INDOLE. 

Quod indicat, indicando debet efle clarius *). 
Fetenda funt , ait c e l sv s ') , nma cmfilia , non a 
latentthus rebus^ {ilJae enim dubiae et incertae junt\ 
fed ah his , ^uae explorari po(Junt , id e/i , euidenti- 
hus caujjls^ vci illae per figna haud ambigua Me 
produnc. Cuius enim rei haud ejl certa notitia, eiuf 
epinio certum reperire remedium hetud poterit. Non 
aucem vbique fperandum eft, eam fore indicantium 
perfpicuitatem , vt clare videre medicub et manu 
prehendere veritatem poffic, veluti in paruis mor- 
T>is a manifefta aliqua cauffa ortis fieri folet, vt etiam 
illi ahquid percipiant, qui artem haud callent: Sed 
illud eit fapere, id rationate ejl , inter multa fimilia 
genera et morborum, et remediorum cogitare^ quo 
fotijjimum medicamento fit vtendum "*), ec tunc qui- 
dem maxmie confilio opus eft, fi anceps inftituti 
operis euentus vacillat "> At abhorrent hunc la- 
borem empirici, noiuntque tanto conftare hbore 
inueniendum auxilium*), hinc fortunam experiri, 
quam certi quidpiam refcifcere maiunt, nec, nifi 

fubin^ 

Indicamus inanifettis obfcura. e v R i p i d. in Oeno» 

mcto 
1) CELSvs ibid. p. 13. et 14. 
m) cELSvs ibid p. 14. 

H) ^HXsvo/t/.e3^(x. jrs^c ruv icp' ^y.Tv 9^ &vv«juivoi)v yevt^ccf, ^efif dori' 
Xws- h/Jvrwv rl riXos , mrs^i ^t ^yu>v ^vvuy.hu)y t^ ^tus 3^ 
ul^uis ytvi&Jcij. 

Conlultamus de iis, quae in nobis funt pofita, et 
per nos fieri poflunt , et exitum habent incertum, i e. 
quae fic et aliter noftra opera euenire pofTunc n emk« 
sivs De Nat. Hom. c 94. p. 251. ed. Oxon. 

o) M»7r« ytvuiffxnvi rtfv ocX)f3'v S^fwo/xv , xi^Svroif ri vvv u^^u^ocj, 

Nec fciunt verani tJieoriam: pudet autem, nunc ia- 
cipere, qalen. Method. Med. \iiL 



INDICATTO MVTANS FLVIDA* 42^ 

fuhinde aliorum falute , alioruni interitu , perniciofa 
difcernunt a falutarihur p), Qao fapientius agunc 
fuaeque fcientiae magis profpiciunt fidi naturae mi- 
niftri , fi non euidentes tantum morborum conditio- 
nes perfpicere, inueniendi remediicaufla, conten- 
dunt, fed etiam obfcuras feftantur. Veluti auteni 
omnis intelligendi facultas ab illis orditur concepti- 
bus, qui fenfibus patent, aut memoria ante perce- 
ptorumanimo fifluntur; ita etiam medicus ab iilis, 
quae coram percipit , aut quorum retro aftorum 
comminifcitur, cogitandi et auxiiium quaefitum in- 
ueniendi opportunitatem accipit, deinde caufFas ri- 
matur abfconditas, fi iiiarum fcientiam ad indicatio- 
nem neceffariam effe perfpicit. Nocet enim haud 
raro alta fapientia, dum manifefla fpernimus indi- 
cantia, et ea feQamur, qiwrum incomprehmfibilis 
natura eft; Non pojfe vero comprehendi^ patet exeo- 
rum, qui de his difputarunt -, dfcordiay qumn de 
ifta re nec inter fapientiae profeftores^ neque inter 
ipfos medicos conueniat ?). Incipiat ergo medicus 
itatim a fuo ad infirmbm introitu, fenfibus obuia 
quaeuis, a&ionem^ aegri laefam ^\ partis affeBae con- 
ditionem ')j fenfmn mali^ veliiti ille vel vhique 
efty vel alkubi^ cognofcere. Haec prima indica- 
tionis materiesj hoc generale eius argumentum 

Dd 4 eflo, 

p) CELSvs ibid. p. 9. 

q) cKLSvs ibid. p. 8» ^ 

Qireiv o ic^g^ os ris t^otvos xvr^ Ti,s (^"kupiijs s^lv. 

Neceflum eft incipere ab organo laefae actionis, 
quaerere deinde , qualis ilii laefionis modus fit. g a l. 
De Locif Affea, I. 

S) "Atto rtjs (IsPtXufAfisvijs svsgyeixs' jf^ rx f^tTrav^oros /uocc^ Iv- 
^tfiis yivsTCcf. 

A laefa a6:ione et parte af!eda, indicatio fit. <1A- 
tENVS Ib. 



4^4 INPICATIO MVTANS FLVIUA. 

^fto *)> cum morbus ipfe, quam aBionis cuiusuis «) 
^x organo vitiato labes *) , nihil quidquam fit aliud. 
Ita GALENVS y) fuammedendi rationem, nifime 

omnia 

A*f T«f 0« di xieo T^ jtoivov etvoif to V^yov a.rca.^t toIs tS ^w« /u>.o§tois. 
71 xoivfjv T^v ^vvx/utv %o^>/y«v, ^(^c/ TgiTtt noi^cx. rijs &tu7c'kuatu)S 
«dtS , fi&^ T(T%§rfj nu^oi Ttjs ^hiuis , hs /ui^os s^iv ^ n^s tx 

TtKiJCtCii^OVTOl TX ^(Oit fJLOgtX TtOtVUVlOt l ^^ 9§0S TitOtS X«Ufft TO 

r^s ottoiyiffsuis tfoffov, 

Frima quidetn intlicatio ab affefti loci temperie eft: 
u^kera ab eo eft, (quod intelligatur) rem omnibus cor- 
poris parribus comn^unem effe, et communibus viribus 
agi oportere : Tertia a ftruftura , et quarta a iitu , cu- 
ius pars eft, cum vicinis communio, et fuper haec 
omnia, etiam fenfionis modus. gal. Method, Med, 
Vll. isp. 176. T.X. 

u) Atxt^Sfft rus HotToi ro ^uov ^vv(ky,tts , i^ rus y,h 'Kiytsoi 4^V' 
XiXKS , ,rus eJV dfvfftxus tfof.) tocs ^i ^airtxots. ^c/if tj/vxixxs (/Av 
rus xuru <x§oui§t(Xtv ^ ^vartxus i'i H^ ^cunxecs rus uTt^ooufiinss, 
^gcf eiai 4^vxtxocj yJv ^vo , ri Tt xuB"' o^/uf^v xtvtjffts , i{a/:f uc^V' 
Gis' Cpvfftxoc^ <JV i(^ ^UTtxotj ut XX f^' ^ytv y «/^ot ii^ ixOVTU9 
^of,/ uxovrwv ytvoytvccf, 

Diftinguunt animalis' aftiones , et earum alias qui- 
dem appellant animales , alias naturales , alias vitales. 
Animales quidem , quae ftmt ex eleftione et confilio; 
iiaturales et vitales illas , quae fine arbitrio ; et ftmt 
animales duae , et ad impetum motus , et fenfus ; na- 
turales autem et vitales, quae non in noftra potefta- 
te funt , fed quae et volentibus et inuitis fiunt. 
KEMESIVS De Natura Hom. c. 26. p. 212. 

X_) tloffos t} svtoyaus t^iv tj xuruffxtvrs rm o^yuvmv fiXufitt, 

Morbus aut aftionis eft, aut ftrufturae organorum 
labes GAL. De Different. Morbor. 1. 

y) *\-.^VTt}ffK , Tivos Tona Kttfovboros tj rivos etvrifi ffv/unu^ovrvs 
jf rvs evt^y&us iyivtro fiXui^itj y iiCf) •Ketffus iy.uvrQV iv^tjxivoa ro 
fiogiov , i<ptitjs i^tjrrjffu tj/v ^iu^tfftv uvtS , x^x rxrwv iv^vs 
uyd^ori^uiv i"ku.(iov ivhiiiv oXn t5 rtjs ^t^uitetus yivas ^ ets rt 
70 -noffov i^ofl TO TToiov TU)v fiofi^vyxTUiv ng:} rijv ruv iTCtTtjoauv 
vXctv fv^ifftv , iiftffxoniytvos uyat. roTs^t , T^v ^Xtxtuy i{Of.f rnv 
C^vfftv t5 xuyvQvros , w^uv re ti^ X^^S^^* 

Quae- 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 42$ 

©ninia fallunt, refte inftruxic, et celsvs *) fub- 
fcribit: Neqiie enim, aic, cum dolor intus inciditf 
fcire , quici doleat , eum , qui qua parte quoduis- 
vifcus intejiinumue Jit , haud cognouerit . neque curari 
idf quod aegrum eji , pojje {ib eo , qui , quidjit^ igmh 
ret , aptiusque extrinfecus imponi remedia , cornper* 
tis interiorum Jedtbus etfiguris, Oportet fane me- 
dicum, cauflas ec ex his iluentia faiutis confilia ri- 
mantem, haud ignorare ficum partium, earumque 
fabricam ac nexum et confpirationem «), de qui- 
bus ex omni antiquicate multa excicari a me nunc 
poflenc, nifi, cum ex natura folidt haec finc, indl- 
cationifolida mutanti quaedam reiinquenda eiTe cen- 
ferem. Poft haec ec aiia confiderari , quae ad cauf- 
fas nondum accinenc, oportec; Qnae ex pluribus 
offli&ionibus alterius fatelles fit atque fymptoma ^), 

D d 5 qtiae 

Quaefiui , cuius partis affeftae , aut cuius cutn illa 
confentientis aftionis iaefio eflet, cumque mihi per- 
fuafiirem, inuentum elTe locum, deinde quaeiiui eius 
difpofitionem , et ex his ftatim duobus accepi indicatio- 
nem totius curandi modi, quoad quantum et quale 
mefiicamentorum, hinc et necelTarii apparatus inuen- 
tionem , confiderans fimul aetatem , et naturam infir- 
mi, anni etiam tempus et regionem. gal. De Locis 
AffeB. III. 
z) c E L s V s. Praef. L. I. 

aj) 'E/j rfiv sTctUiiQV x§^^''* ^'^'•^ ^OYi^TfHMCToav uyocyxouov eKig-oiSloif 

rVV iflXV XKOt(i(tiS T« ^iCXWSVOfAhx fAO^ia ^ TfJV ^lQCJtXufftV t{^ 

r>}v ^hiv. 

Ad dexterrimum auxiliorum vfum , necelTarium ell, 
accarate fubftantiam curandae partis, et ftrufturam, 
et fitum nofle. gal. Conftit. Artis. 
Jj) To ffiifA.nifoifjLoc, 7S§o(To(.yo§htr(Aj ytvixZs y.h u^cxv 'ori Trtp u» 
(tvy.^ti'/ixct r? ^coV ftoc^a. (pvffiv, xocy irt^oty U rivoi ^ oTw- 
i^iHU)r£^xv fvvoioiv ^ oiQ^oct^t^hruiV- rm re voffjjjuoiruy ^^ ruv 
dtrtcov y ro "kotnov Tcxvrx rcc Ttoc^x (^uffiv ovofAoc^troif avf^itru* 
fji.otroe.: 

SYMPTOMA quidem in genere appellatur omne, 
^uidquid homini praet^r naturam accidit j Alip tamen 

et 



426 INPICATIO MVTANS FLVIDA. 

i]uae cafu accedat 0« Haec enim indicantia prae- 
ftantiflimas indicationes eliciunt, medicamenta fym- 
ftomatihus opponi haud debere , cum , ablato morboy 
cejjiire illafponte oporteat '0 > refpiciendum tamenjad 
iUa tmc ejje-, fivrgent-, nouisque de caujfis exfur^. 
pmt e), Ita etiam morborum tempora fingularem 
medendi ordinem et remediorum feleftum aliquem> 
indicant Oi tandemque propria hominis textura, 

aetas, 

^t veluti domeftico magis fenfa , fi demas morbos et 
cauHas , quae reliqua funt omnia praeter naturam , ap- 
pellantur symptomata. gal. De Caujf. Symj[>t,' 
III. I. p. 85. T. VII. 

*E< ffv/u.rFiTTTotsy Tivis Tous voGois' sTs^oti Oiu^soas OtOV CXlUi 
vtvss ^«^axoX«3"^Va/ , ruvrcx.s x vofftjfAccrx y.ukhafJLsv , ec/^ci 

CVfAKTUi^f-UroC,. 

Si accidant quaedam morbis aliae difpoiitiones , vm-' 
brae inftar fequentes, has non morbos vocabimus, fed 

SYMPTOMATA. 

T,^ Tr^ooroTroiB^dcf ^svrs^offdcd^eex if vs^s^ojpocB-ax uvrixetro!^, 

Protopathiae deuteropathia aut hyfteropathia oppo- 
nitur. G A L. De Locis AffeS; L 
To voatj/uu dirla. rx cvjufrrufitocros^ 

Morbus cauffa fymptomatis. galen. De Morb, 
Different, I. 
C^ '^vy.TtruifJCuru oixeioc rs s^gc^ V$ioi xxkaro) , roc oi (JCfjr otx^oc^ 

/iciir V^iu y cvy.Ttinrovrx xuru rtvx rvxvv. 

SYMPTOMATA voceutur iiia , quae domeftica 
funt et propria; Quae autem nec domeftica funt, nec 
propria, sympiptonta (accidentia cafu aliquoj). 
GAi.. Metk Med. I. 8- p. 22. T. X. 

d^ ^Ax^V^u -nuvrd^jtuatv ig-i noos ^s^unetuv roc avfAnrwfjcxru^ 
uvui§iiy.hu)v y«j3 rutv nxb^uov avvuvxio^roif }{c/if ru avfATcrt^/uxriA, 

Inutilia omnino ad curam fymptomata ; Nam , abla- 
tis morbis, fimul auferuntur etiam fymptomata. gal. 
De Optima Setta. 
e} ^ffsvuvrix^o!^ roTs u-ko rm utrtMv t-xi^ps^Ojuhois GvyTtrio/uuft. 

Obuiam eundum ett, per fuas cauflas illatis iym- 
ptomatis. gai.. ib. 

f^ Jlf Ttovx (pu^yxKsveiv ^cf/ mvsetv ^ y,ij uy.u yri^^ h u^XV^^^ j ^^ 
yij o£yi», ru ii nA-tti-u ^x of /<?♦ 

Cofta 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 427 

aetas, folum> annus, aliquid noui ad confilia d- 
ferunt ^ ). ISIeqm tgnorari oportet , ait c e l s v s *), 
qmefit aegri natura , valtdi nerui , an infirmi , fre- 
qiiens adimfa valetudo , an rara , eaque quum efl^ 

velie" 

Cofta pharmacis pellenda funt , nec cruda mouenda, 
nec in principio , nifi turgeant. Plurima vero non tur- 
gent. Hipp. -Iphor. Seft. .1. 22. p, 71. T. I. 

xarjfft x§^^^^ t *(57 '^'^'^^ Tegosisvx^ivtjffavrois- noisefv. 

In acutis morbis raro, nec nifi in principio, medi- 
eamentis heroicis vtendum, et illud maturo ante iu- 
dicio penfitantibus faciendum. kipp. Aphor. Seft. L 
34. p. 72. Addit GALENvs: 

Kiv^vvos- X fiiix^os iv oi^ voG%u»ri xuxms <pu^/u.ocKtvffoif. 

Non paruum pericuium, in acuto morbo intempe- 
ftiue pharmacis vti. 

'Oxor^v <pa.p/uoix€Vffas y ^tuQ}v\.!rra\ rxs Tfu^oivffiuxs ruif 
Ttv^srwv %KOiS fAijosTtors 'npffotffris sovrm fAij^s /us^oyroDV sfft^uf 
«/^(3c Xrjyovrm. 

Si pharmaca daturus es , obferuandae funt exacer- . 
bationes febrium , ne quidquam offeras , illis vei fub- 
liftentibus, velfuturis, fed finientibus. hipp. De VU 

8u Acutor. 
g} Toffuvroif ^ixCpo^oif TTs^vKotffiv a,iju.uros rj/v ffvy.y,sr§ov sxKe- 
C^vyv7(Cf xDolfftv , dvisvroLj oi i{ccf sTiireivovrciij ^ r^ixtons ri 9^ 
tD^uts , ^ocf ^iutroiis , >(gy ro7s sTTix^ocrtjffufft x^fio7s , ^c/:/ roTSOt 
rs i(gcf s^'/] , iiOif fAvgtot, srs^st. tSt' oc^^oiHffi' tcuis ix uv rts 
CDjB^rj hxuius , a$5 i iiagvov i •nufft rivro rvyxuvet ro xiy.Uy 
«/^' .sJf Jt/o<v s(psiyis ccvB^^cuTroiv , oicii ys <t>/JV ruvrov tw «ktoj 
^^ hl Tw oc^tSry,^ uvB^^WTtco Kugtoyhsi , vno ffv^vmv utrtoiTf 
fAtru^ul^oysvov. 

Tautae fanguinis natae funt differentiae , quae ae- 
qualem effugiunt mifcelam , vt vei laxiora fint corpo- 
ra , vel ftringantur, aetatibus, temporibus anni , viAu, 
fuccisque abinde exfuperantibus. Hinc loci, et mo- 
res , et mille alia aliquid mucant. Deberetne quis re* 
fte arbitrari , non tantuni omnibus eundem fanguinem 
haud contingere, fed nec duobus abinde honiinibus, 
Quare nec vnus omni homini conuenit, a frequenti- 
bus cauffis rautato. actvar» De SpriP, Anim* I. 14» 

P 43- 
hj CELiSvs Lib. I. Praef. 



42« IKDTCATIO MVTANS TLVIDA» 

vehemens ej]e foleaty an leuis^ hreuis^ an knga; 
quod.is vitae genus fit fequutus^ laboriofum^ m qtiie- 
tum , cmn luxu , an cum frugaittate ; Ex his enim 
fimilibusque faepe noua curandi ratio ducenda, 

§. IV. 

DE CAVSSA VT INDICANTE PRO- 

XIMO 0. 

Quando aliquid tempore aut ordine prius, con- 
fiderari fimul in cura morborum oportere diximus, 
non propcerea aliquid antiquius magis neceiTarium 
ec curae aegrotancium gerendae plus accommoda- 
tum illo, vc ad cauffam refpiciatur '^), t^t volui- 
mus. Licec enim minimis morborum circumftan- 
tiis aequanda fint confilia ; caufTis tamen opponen- 
da illa funt quam maxime, cum fimillimi, {\ faciem 
videas, morbi, quod difpar caufla eft, difparem 
curationem poflulent '). Quamuis autem cauffarum 

quae- 

i^ 'Ajto toJv oiirmv ru sy^etKvvovroc, 

A cauffis indicantia. 
k) T« /iovB-^M.xru vireyx9Ti^r»f « ro7s ytyvo/uivots ^ «^cc rots' 

TtOlifSlV- 

AuxiTia opponuntur non illis , quae fafta funt , fed 
illis, quae faciunt. gal. T>e Opthna Se6f. 

K«?^<5-oy ^Tbos hr§tnl^etv roi vo(reuy.tv(x ^ix riuv r<is voias 
notsovruv. 

Optimum , bene ordinare morbos fecundum illa, quae 
fecerunt. hipp. De Locis in Homine. 

Illov (KVTuJv nt^ttTfjy.oruiv dirtuiv , dvxyxfj roc dvru fftsS^juf, 

lisdem cauffis praefentibus , oportet eadem fieri, 
IJ E M E s I V S De Nat. Homims c. 3 5. P. 261. 

'hiTixv (xxofrretv •xgoTtgov ^ etr xruis tjxav tni ro yeyovos 

Vn' UVTM VOffTfJt^X. 

Cauila circumcidenda eft prius , fic accedendum ad 
morbuiii , qui abinde faftus eft. g a l. Ars Medica. 
Y) '(j^ts ix<^oij /ufi^et , T)/y uirtuv txxonretv fcooayjxet. 

Qui curatLTus eft, cauffam exfcindere conuenit. gal. 
Metb. Med, II. 1. p. ig. 



INDICATIO MVTANS F L V I D A. 429 

quaedam fit copula '^»), feries et ordinata fucceflio, 
quarum nulla medentis perfpicaciam effugere debet, 
cum etiam rmo/iow illae, 7r^o/c«T«:^xT/Ka! ") , qui- 
bus abfentibus, morbus manet, ad indicationem 
faepe aliquid conferant *) ; 2idpropi&res tamen,quas 
avvoxas; et cum jpfo eiFedu coniunftas vocant, 

quan- 

^iovrocj. 

Seeundum diiferentias caulTae, diuerfa cura homo 
indiget. gal. £)e Optima Se&a. 

*At;Tu)v ovTWV 7r«5tov , ^txips^ovruv JV rwv oiirtm , « r^ oivrrj 
2r$§o(,7tetof. x,^tX)/if,sBct, 

Similibus exiftentibus morbis, diuerfis autem caulTis^ 
non eadem curandi ration^ vtimur. g a l. Ib. 

m^ "flvvuiriov tg-iv , evv ire^uv 3ijvx/u.iv ibtjy f^xov, yrotSv ro oiTr*-» 
riXscr/u,cc. 

CaulTa focia eft, quae :Cum aliis aequalis virtutis, 
producit eifeftum. gal., Definimti. n 159- pag. 351. 
T. II. 

XS) Airtov lr*V , «"om n iv to) cuiuxrf ^ti ^i ro fA,iv ft^OHU- 
■ ro(^%riHOv , 70 JV avvey.Tixov^ ro ^i ■7c§otj'/^f/j!vov : Yl^oxurxcari» 
xov fiiiv av tg-iv , Troctjffuv ro uTroreXfff/uu xf%wj?ir«/ , ws dcz- 
xuv nvuv , >(a/ <n'kv]^us axo^Trios ^ i{^ v ^^0 tS yjXix tyxuvcris 
yj rov Ttv^tTov s^yx^o^hi], ^vvsxrtnov ^i ^ vu^ov Tru^xffuy 
^iv (pvXxrrei rtjv ygcov , uvetd^g/usvov ^i avvuvou^a , us sv 
HV^ei "ki^oF. Tl^otjyH/Usvov xiriov lr< ro vjtd rS 7c§0Kuru^xrr 
xii fjroi xuruffxivu^o/ueyov , ^ ffvvs^y^/ueyov , tj fe§otjyHf^tvQv r» 
ffvvexTixx 

Caufla eft, quae aliquidin corpore producit. Eftau- 
tem alia quidem kemota, alia continens, alia 
ANTECEDENS. REMOtA eft, quae produfto cffc- 
ftu cedit j vti iiiordens canis et pungens fcorpius , et, 
vftio a fol^, quae febrem facit. continens au- 
tem, quae praefens praefentem morbum ftiftinet; abia- 
ta autem fimul aufert, vti in vefica calculus ante- 
CEDENS cauffa eft, quae a remota vel comparatur, 
vel adiuuatur , continendemque antecedit. a v c T o K 
Defin. GAL ib. 
q) T xs u(po§M.us , mo^ev tj^ixro xu/uverv , exerrriov. 

CauffiS , a quibus quis incepit aegrotare, goniideraii' 
dum. Hi?p,E^i4, iU 



430 INDICATIO MVTANS FLVIDA. 

quandoquidem his demum ablatis p) vel correCHs 
morbifs ceffat. aduertendus eft animus, fiue paullo 
iiiagis ab effeftu fuo diffent, quas Tr^ofiysfJtkoc^ et 
mtecedmtes ^) appellant, (lue ita coniunc^lae fint, 
vt inter ilias ipfamtjue aftionis laefion rm nihil inrer- 
cedat amplius, vtrasque vel introduCias, vel fpon- 
te incus genitas^), Ex omnibus his praeferendie 
omnino iliae ad indicationem formandam funt, quas 
propimfes ') appellare folent, cauffae fcilicet limato 
iudicio exquificae; manifeftae, atfincerae, flue no- 
ijae, fiue ex antiquo aliquo morbo fuperftites fue- 
rint 0» Pius illie valent arbitrariis iftis, curiofius 
faepe, quam verius excogitatis, quae in minimis 
corporum elementis conquiruntur , cum in omnibus 

eiuS' 

p^ '^EtjXvrov nu%s o svB^vs ec/ctoj tw ^^ouruvti xoopic^svri nsKotvTOif^ 
Solui facile malum , quod ftatim cum illo , quod fa- 

cit, remoto quiefcit gal. De Lacis AffcfL L 
&) T«V xxr^ dvro ro ^mv Siu^heti «.t.rla.s ovoy,ci.^ii(rt <7t§orjyiiit/,fm 

vus yovjJiwJrwv , rx, ^^ siuB^sv Tt^oinlnrovrcx. i\^ dl^oiSvrcc i\D/if 

fisruficli^^ovTu, y.iy()Ckm ro cwfiiot j ^gonccrdigx^^'^'''- ^* ^S^ 9t§0m 

xecr6t§y.rtx.oc, 

Ipfas in animali difpofitiones , cauffas nominant mor-. 
borum antecedentes; illas autem , quae foris 
accidunt, et corpus valde mutant et conuertunt, pri- 
MAS f^REMOTAS. GAL De Cauff. Morb, 

t) ^Ev iu.fr cHjlXfjrov }'/uuv ro <rw/ux ^o/if ^ocdtus cx^otiijuiyov y ^x ^^° 

^wv t^uiB^sv dtTim fACvov^ « Aoc i{^ 1/ sxvrx ^ 

Mutabile corpus et facile conuertendum non ab ex- 
ternis tantum cauffis, fed etiam ex fe ipfo. gal. Ib. 

S) ^oivt^us ourlxs ovo^oi^a n^od^Jjjeis. 

Manifeflas cauffas hippocrates appellat p r o- 
PHASES Tres in aprico pofitasj). gal. Comjn. IV. in 
H I p p. De FiStu Acutor. 
t} IIc/^t<«<f v7to yoariiuocTQS yiyveroof yoavf^ot, 

Saepe a morbo morbus fit g al. De Differ, Morb. I. 

K«3"' sTt^ov yAv Xoyov i^i yoc/j/uu^ xoc^' srt^ov oi utrln 
vocrjiuxros. 

Ex vna ratione morbus efl, ex alia cauffa morbi, 
«AX.Jbid. 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 431; 

tiusmodi cogitationibiis in vtramqm partem dijferi 

*^ §. V. 

DE INDICATIONE A MINIMIS IN 

HOMINE. 

Haec autem licet ita fefe habeantj vt in defi- 
niendis corpomm elementis clare admodum haud 
videamus, et arbicrariae ijnt haud paucae, quae in 
ifta dotlrin^ adoptantur, fententiae^ ratio tamen 
di£litat 5 ex minimis inter fe copulatis *) et fenfim 
in organa excrefcentibus conllare homJnem , cum 
mucationes, quas quotidie fubimus, deperditi re- 
ftauracio, et medJcamentorum effe8:us, viuim m 
textura fua fibique fimilem illum haud ejffe, clare dp- 
ceant y\ Proinde ficubi cauflae euidences haud ad- 

frnit, 

u) c E L S V S Lih. L Vraefat, p. r o. 

Xj To Gy.iy.^QTO.TOv sffoivu^s^a 7C§os 7ijy o/uotB^v/ijv ^ sxx^ov 7S§qs 
rijv sGcvrx, 

Minimutn accedit pro fua fimilltudiue , vnum quod- 
que ad fui fitnile. iii pp. T)e Locis in Homine. 
. y) Xi§os T^V sv /Ltovov Xsyovrus etvoij toix,^ov , upyJceg t« irs^i "iTtm 
TtOK^urns €io-i)!xkvu '. '£< %v ijv ccvS^^wttos ^ i^sTeore «v aXyj/- 
cetsv : i^i ya^ ocv ijv , l(f)' Ic ukyrjaeisv sv sov ^ a ^i ;^ ^XysfVy 
tv ocv tiv ro iwjusvav. Aei yug ro yi?>^ov jxXyeiv sv f/.srcc^oXy 
ysvs^oij insr aiS^vcrsccsl ii ^i sv /tA.6vov v, rh '^oiyjnov .^ ix fjv^ 
«f t /lisru^Xfjd^ei}] cet. 

lliis, qui vnum faltim elementum effe dicunt, fuf- 
iiciant ab hippocrate difta: Si vnum eiiet homo, 
non doieret , neque effet , quo doleret ; vvum li foret, 
et fi etiam doleret , vnum faltim effet , quod medetur. 
Oportet enim, quod dolere debet, ia mutatione aliqua 
cum fenfu confillere ; Si autem vnum elTet elementuiH, 
non efiet, in quod conuerti poffet. nemesivs De 
Natura Homims Cai^. 5. p. 131. hippocratem ex» 
citans. Sed hippocrates L. D^ iVfir. //0?«. g. 2, 
p. 26^. T4 I. aliter habet: 

Li sy ijv ocv-J^coTTOs- j xdsnoT uv tjAyssv^ ndi yx^ r,v vno t« 
ftXy^fl-wfv, h ilv' « h y^ «xXyjjVafj <KVuyxt/ 9{a:} rl i'JifAvm sjf 
nvTU y vvvt ci TtQi^oi. 

Si 



432 INDICATIO MVTANS FLVIDA. 

funt V inque partibus fenfui patentibus haud repe-^ 
riuntur, oportet fane ad minima procedere medi- 
cum *), inque iftis iadbulis hoftem quam fagaciffime 
indagare. Nec fane in vlla, quae organi cuiusdam 
aftionem impedit <»), inueftiganda caufla progredi 
cum fucceflu poterimus, nifi ad elementa, quae il- 
lud faciunt, defcendere velimus ^). Ita enim com- 
parata funt ifta minima, qusLO ofAo^ofAs^^oc ^t fimila'- 
ria appellantur , vt conuerti ''; patique quid- 
quam pofTmt, proinde etiam morbos quosdam fim^ 
plUiores , qui magis compofitorum veluti elementa 

funt, 

Sivnumeflet homo, nunquam doleret; Non enim 
eflet, a quo doleret, vnum fi foret, et fi etiam dole. 
ret , opus efl^et, et id, quod medetur, vnum efle : Nunc 
autem multa funt. *) 
*) Jncredibilis efl: huius loci apud auftores difcrepantia. 
Oiiniium optiriie confentit cum hipp^ nemesivs^ 
praeterquam quod pro iiio t* leg i<p' x; at vero m a- 
c R o B I V s Saturnal. VII 5 leg. h h vv Kyd- ix au 
rfKynv uXya J^, Jx u§u ev ir/. Interim quaecunque leftio 
vera fit, tamen fenfus liquet. G, 

Z) 'Atto ruv UTtXwv ng^ o/uotojus^uiv rx {(!>it fAO^iuv ug^u^otj^ ftr 
uv^ts hi ru ffvy^sru re ^ocj o^yuvtxu jueru^xivety, 

A fimplicibus et fimiiaribus corporis parribus inci- 
piendum , hinc iterum ad compofita et organica trans. 
eundum. G A l. De Caujf. Morbor, 
a) ^''Oiroe o^yuvov siufro^t^aixtv , utriuf voGfiy.uruv, 

Quae organon iuipediunt, caulTae morborum. oal. 

Dc Morh. Differefit. ^ 

h) Xu^h yvmouf ru ^otx^» '"« aufiiurof , i/ uv n§urov yi^vtv, 
uyJjyuvov i^tv^eiv ru vocvn^uru 

»Sine cognitione elementorum corporis, ex quibus 
primura natum eft, impoflibile inuenire morbos. g al. 

Ueth. Mi-d. If. 

c) *A?rX« K9^ n^Zru vocrifAutu >(a/ oiovei ^ofxjku rZv oc^m, 

Simplices et orimi morbi, et veluti elementa alio. 
rum. G A L. /if Difftr Morbor. 

d ) *hvroc rcc <TQt-/eiu rm vjfA.irk§ViV cu/uurm d^oixSfUf HCf^ nu^^etv 
7tf(pvxtv 

if fa elementa corporum noftrorum mutari et pati 
natafunt. gal. ib. 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 433 

funt, effe oportet, nec facile quispiam recentiuni 
ell, quinadmentem veterum morbos \n fimilares 
ac dtffmnlares diuidundos putet ^). Quamuis au- 
tem, fi fubtilius philofophari quis vellet, vltra fi- 
bram et paruum fluidi vitalis globulum cogitando 
excedere poilimus ; parum tamen iftae minutiae ad 
artem et ad formandas indicationes cpnferunt, cum 
nihil in fe recipiant, veluti elementi natura hoc fe- 
cum adferc, ob materiae fubtilitatem pati quidquam 
haud pofle f). Ad illa tamen minima refpicimus, 
quae extenfi quidpiam habent ^) , et quorum natura 
in eo pofita eft , vt vel mifceri inter fe , vel agere 
in fe mutuo poffint '0 , in qua faculcate vitae leges 

vnice 

Morbi fimplices et compofiti. QAL,.De Cauff. Morh, 
AiTTov Ttn ysvos IVoc/ yo>TriiiA.»Tm ^ srs^ov /uiv iv tq7s o/ui.ot9- 

fAsgsai GWfji.uffiv ^ Vrs^oy oi sv rols oXots o^ytxvots; 

Duplex erit morborum genus , alterum in fimilari- 

bus corporibus, alterum ia vniuerlis organis. gal. 

Meth, Med. IL 6. p. 41. - 

f J "ATTuB^Zy VTVOxetfisycoy rm 7t§<urm ^oix,eim.^ %v rri Gvy^hft fAQ- 

VTJ rx TtU^tJ/UUTU^ 

Cum paffioni haud fubiaceant prima elementa ^ in 
compofitione fola morbi. CkAL,.De Differ, Alorb, 

g3 ^O/uoio/us^ov n§os oii^rjijiv. 

Similares partes ad fenfum. gal. ib. 

TS cufAurQS ro afiiix^oruToy tcuvtu I^« ogu as§ i{0^ ra 

fA.^yt^QV. 

Corporis minimum omnia habet , quae etiam maxi- 
mum. HiPP. De Loc. in Homine. 
\i) Tc« ^ofxjstu Ku^m vnoTtBsfAsyu i^ $^o^y eis ul^tjXet t^ xs- 

£UVVV<^Olf. 

Elementa pati fafta funt , et agere in fe inuicem, et 
mifceri. g a l. Differ. Morh. 

Aiyaci ^i 01 cmxoi ^ rm ^oix^^v ru fiiv eivix^ ^^a^txu^ t«» 

i^i nu^firiy^oc. 

Perhibent Stoici, elementorum alia e^e aftiua, alia 
paffiua. NEMEsivs De Natura Hominis Cap. j. p. 127. 

Hebenjlr. Palaeol. E e 



4$u|' INPICATIO MVTANS YtVlDA. 

vnice ponuntur. Quodfi ergo animam, materiae 
expertem, proinde nec propriis , nifi quos a cor- 
porehabetj morbis obnoxiam ') > nec medicamen- 
tis, nifi quaein corpus agunt, mutabilem, demas, 
ad duo fumma capita , id , quod minimum in homi- 
ne eft , reuertitur ; Aut enim folida funt , quat hu- 
mores tenent, aut viciffim foiidis humores conti- 
nentur. His caulTae morborum infunt, nec tertium 
quodpiam eft, quod fua natura ab his difcrepet, ne- 
que vnum fit vei alterum , cum etiam fpiritus *) 
fluidorum indolem teneant, et eorum legibus mo- 
ueantur, Id quod vt clare intelligatur , vtque 
conftet, folidisne, an fluidis res morbum faciens 
infit, quandoquidem, vtrum huc, an illuc in for- 
manda indicatione aduertendus fit animus, magna 
faepe oboritur dubicatio, ex mali fenfu eiusque per- 
tinacia lignum pathognomonicum capitur. 5/ ^iii 
enim fGlidis inradicmitur morhi . firmiter hoerentj 
et virtuti vitali auxiliisque illl accvmmodatis , docen" 
te H I p p o c R A T E ^) , refijiunt pertinacius , dutn 
caujjae fiuidis inditae mobilesfunt et circumduBae. 

i) K^"^' o.vrnv Kita.^Yis ?/ ^vx}) ^f(pVHSV , iTriKOtvuvat ^^ rwv h 
r/;tt«' Tta^cov aiu rS sv '/ifMV ^'vx^x^ 7rvjy^«T0J, ui(j7C!§ o%j;^« f* 
tSto sx^<^^ t K^ ^'^ ^'Vr'^ rccs iuvrtjs- siztreXa ivs^yeexf, 

In fe ipfa pati nefcia anima nata eft; Fercipit, qui 
in nobis funt, morbos per illam animalem, qui in no- 
bis eft, fpiritum, habens illum, veluti vehiculum 
quoddam, et per iUum fuas perficit adliones. actvar. 
De Spirit, AnimaL J. 5- p. 18- 
k) Tctr uittxs ij iv r^ Tevh/uxrt ^ersov tj iv rats vy^oTs tj iv rots 
^e^sots. 

CiiulTae vel in fpiritu ponendae , vel in fluidis , vel 
in folidis Gal Merhod. Med.Xlll. 
l) To iv tV iv^u) voffviux vt^yvvTOii re i{o^ ^ diwjti.va ,' t» iv 
T^ vy^u' , otu^^jii }^ r^ ffu/uuros a/^o t' ot/^o /uuXi^-x i'x,^^ 

7\t^ ixet (^iru^^^^KSttOV y OCVUIfAVfflV ffOlSCt }\ofj ^UOQQV fttg.VtTCfj (t)S 

T« « Ttvnriyos^ 

/ ,1" 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 435 
§. VI. 

DE INDICATIONE, AD SOLIDVMNE 

AN FLVIDVM DIPvIGI DEBEAT, 
DVBIA. 

Cum autem alternis legibus haec duo inter fe 
vniantur , et tancum fibi tribuant, quantum a fe in- 
uicem accipiunt '^), in ambiguo fane in reliquis, 
quam quibus manu medemur, morbis plerisque ma- 
net, an ex natura folidorom vnice confiderata bona 
indicatio confequi poilit. Cum enim medicamenta, 
etiamfi ad fibram dire£ta fint, aliter eandem haud 
feriant, quam vti ilia fuis, tum reliquis, tum ma- 
xime nerueis perflua efl: humoribus; cum etiam, nifi 
virtutefibrae animatae adiuta medicamenta, humo- 
res fupplere , educere aut conuertere haud valeant, 
adeoque ad iuo^POTrcv ec aequam lancem difpofira in 
homine fint elementa, agantque in fe etab inuicem 
mutentur; fane anceps efi:, an ita in excogitandis 
auxiliis animo comprehendere folida vel liquida 
medentes poflinc, vt vnum fmQ altero intelligatur. 

Ee2 §. VII. 

InfoUdo morbus figitur, nec quiefcit; Qui autem 
in ftiiido, circumfluit , et corpus aliter aliterque ple- 
rumque afficit, et femper locum mutans celTat, et ci- 
tius ceffat , vtpote non fixus. h i p p o c a. Ds Loc. in 
'Homme, 

X£i) To ^i ffufitx ccvro icavT^ tuvtov ig-t y^) sx rwv <Kvrm ffvy» 
9Civaroif. 

Corpus autem fibi ipfi ipfum e^, et fui fimiJibus vna 
mouetur. Hipp. Ib. 

Ef^oi oQKset ^^yjh ^kv xoefAix etvGi^ tS diojt/MTQS, a^« jrocWflS 
t>iU,oiu)S cco-)(,V ii^} Q^oms rsksvrt! , hvkXov y«f» y^aCpsyrQS <xpXV 

Mihi videtur principlum nullum effe in corpore , fed 
omnia fimul principium et limui finis. Circulum enim 
fcribenti, principium haud inuenitur. hipp. Ib, 



43^ iKDICATiO MVtANS FtVlDA» 
§. VII. 

DE INDICATIONE A FLVIDIS. 

Latius tamen patet conceptus de fluidis , mor- 
bum facientibus. Non enim tantum, fi ad origi- 
nemipforum folidorum, eorundemque, iuxta quas 
enutriuntur, leges refpicias, ad fluidum"), quod- 
cunque illudfit, illa reuertuntur, fed etiam muta- 
tiones , quibus corpora fubiacent, fluxu perpetuo 
et infenfibili minimarum rerum excretione celebran- 
tur "^jVt propterea in omni.quae valere docet,fcien- 
tia nihil quidquam vel dici, vel effici pofIit,quod, li- 
cet folidorum virtutibus fufl:inendis agendisque defl:i- 
netur,ex natura fluidorum haudfit,inque feieftuma- 
teriae, quae optimos fuccos vitales praeftare poteft, 
confiftat. Suntfane per vniuerfam morborum do6lri- 
nam infinita, quae fluidi morbum facientis im- 
menfam latitudinem explicare poffunt, exempla, 
ita quidem , vt illis etiam aegritudinibus , quae for- 
mam in fohdorumlabe pofitam habent, et auxiliis 

manu 

D^ Xw/tto< ot h riyAV ^ %oiy(ja,ct Tr^Zrx not^atv. 

Humores qui in nobis, elementa prima faciunt. 
ACT VA«. L 6. p. 19. 

0} To Gooy.oc ^iov «« ^f^t/ /utrufioc^oiusyov iv uxoe^toiia) X9°^V* 

Corpus femper tluit , et mutatur indefinito tempore.. 
GAL Comm. T. in Aph. HiPP. 

'E^rer ^i ix ffoo/uxros s^iv 6 uvB^^uttos ^ ttccv ^ aoo/uoc ix rwv 
rfffTx^wv ^ofxjiuiv a-vve^^xsv , xvuyxtj rirots rots 7tu.^iGiv nepf 
•Ttlytrav uvrov , ois y^f r« <^o'-)(t^(x. , roy.'^ i\c/if y.sro(.^oKrj ^of^ 
ovjfTety uns^ i^t yova r^ cooyocros, 

Cum ex corpore homo fit , omne autem corpus ex 
quatuor elementis conftet, opus eft, illi accidere ea- 
dem mala, quae et elementis, diuifionem, mutatio- 
iiem et fluxuin, quue funt folius corporis. nemesIvs 
De Natiira Huniin. Cap. i. p. 17. 

Ko<3"' sKxs-fjv ifys^ocv oiTroP^a i{^ ^tuQ^o^eirciif noiyTroKv rTjs rx 
cwyuro^ iitus. 

Omni die iluit et tranfpiratur multum ex corporis 
fubftantia. gai-. MQthod, Ued.yJS » 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 437 

manu allatis curantur i*), fine remediorum, quae 
ad humores actinenC; vfu nihil quidquam falubricer 
confuli poflic. 

§. VIII. ; 

DE INDICATIONIBVS AD CAVS-' 

SAS, QVAE DE VTPvOQVE HABENT. 

Cum ergo difficile fic , animo ita tenere ac di- 
uidere cauiTas morborum , quae incer folidorum ac 
fluidorum labem mediae funt, vc, quid de alteru- 
tro plus vel minus fic, defcribi poflic, oportec farie 
indicationes ica perfici , vc auxilia vcrinque milican- 
tia inueniantur. Valde aucem vereor, vc poflic vl- 
lum inueniri, quod, fi morbis organicis, in labe 
vifcerum poCitis, opporcunum eft, vim in corrigen- 
dis ducendisque fluidis poficam haud habeac. Ne 
aucem indkatio folida mutans fua priuecur fupelle- 
ftili, illas cauflas nunc cangendas puco , quae, dam 
folida mucanc, fluidae camen func, eclegibus fluido 
fcripcis in fi;acum nacurali fimilem conuertuntur, 
dum, quidquid vnionem laefam, defl:ruftionem 
continui, rigiditatem , laxitatem, aequalitatem 
fublatam, fitum parcium aboHtum, aliosque conce- 
ptus , ex natura folidi potiflimum fluentes , pro for- 
ma agnofcit, ab hac noftra traftatione alienum eft. 

Ee 3 Sunt 

y.rj 70 oXov uio/uoi tt^uitov xfts^tTrov s^yaaoif/Avov» 

Impoffibile eft , auxiliis partialibus vtentem prpfice- 
re, nifi ante totum corpus immunditie vacuum efFe-. 
cerit. ALEx. trall. XI. i. 

Tnul^a.r.rm rtjv rxitv rm fioTjB^r] fAo-rm i^ Ttgors^ov ^pw" 

fA.SVOS TW T^ Tt^TtOV^OrOS- /wJ^aSy 7C§IV OiV rO CVfAJtXV ffU/U,U TtX^ 

gocffxsvxffoif y rjTti^/ZoXtjv dfAoi^eia.i l'x«. 

Inuertens ordinem auxiliorum , prius vtens medica- 
mento parti dolenti applicato, ante quam totum cor- 
pus praeparauerit, exceflum infcitiae iiabet. galbn. 
Metlu Me4. IV. 



438 INDICATIO MVTANS FLVIDA- 

Sunt autem conceptus eiusmodi ancipites haud pau«- 
ci. Quicquid traie£tum humorum per vifcera, iilis 
tamenintegris, necdum deftruftis, inuoluit; quid- 
quid tranfitum per minima vafa impeditum; quid- 
quid humores in peregrina vafa, illaefis tamen iis- 
dem ; qurdquid minimi vafis, illaefo illo, extremum 
ofculum amplitudine auftum inuoluit , inter humo- 
rum folidique ftatum praecernaturalem medium eft, 
et de vtroque tenet, PolTetne infar&us , licet fi- 
mul tunc adfit vaforum inertia, fuccis mobilibus, 
intelligi ^). Adeft quidem varia iuxta fines eorura 
anguftia; eft tamen eciam haud parum, nifi omne 
dixerimj quaerendum -in fluidi contenti craflTitie, 
copia, lentore et motu, ad minima vafa praecipiti, 
vnde febris eft tandemqae putredo''). Accufandae 
funt vaforum, fi mflammatum qiiid efi^ anguftiae; 
plus tamen cautTae in fanguinis, peregrina vafa fub- 
euntis, errore tunc ponitur, vnde illius quietem, 
hinc aeftum atque febrem oporteat fubfequi ^). Pof-* 
fetne transfundi fponteque fua elabi in pulmonum 

alia- 

l^) E/aCpo«|/f voavi(Ji.v. iri j oi ^ X^y^-^l utviot t« voaYif*xros, 

.., Infarftus morbus eft ; at humores , cauffae morbi.' 
. . GAL. Df Diff. Mor-h. 

ini^sais , yof^ crtj^^is- a^) Ttv^sTos. 

Copia humorum, et craffities , et vifcolitas,infar6ltiS 
et conftriftio, et putredo, et febris. gal. Meth.Med.Xl, 

Kar« rx ^i^xrx ruJv dyyaoiv tj ^kyvmis yiyvotr ocv otct, nu.- 
%05- \j Tt^JT^B^os f] yXtyoomrcc rm 7Ct§it;/^oy.svwv sv ocvroTs ^vfxia* 
€<^DOWTB^'jv ^sverxvrcov Itti ryjv f^cn Q^o^uv. 

Prope fines vaforum anguftia lit per craffitiem , et 
copiam , et v^ifcofitatem contentorum in illis fuccorum 
confertim fluentium propter impulfum retro. galen, 

Meth. Med. XI. 
S) *E^ fTTi^j^oijs ociy.uros Traaot (^Xeyyov^ yiyvoysvti. 

Ex fuperfluxu fanguinis omnis inflammatio. gai«, 
Be Loc. Affea.n. 
t) M e7<KXvffis tS oity.ciTQS as 7» t« Trvevyovos f^yyaK, 

Trans- 



INDXCATIO MVT.4NS rLVIDA. 439 

aliarumque partium cellulas fanguis, vel ofculis va* 
forum egredi , nifi tenuis eflet , acris '*) , aut motp- 
re fuo , a tergo irruente , vehementius compellere- 
tur, licet aliquid violentiae, vaforum folido illatae, 
tunc femper interfit ^). Quamuis ergo in forman- 
da, iuxta iftarum cauflarum rationes, iiidicatione 
ad vafa robore donanda, vt transprimere vel reti- 
nere poflint aliquid redeat; non tamen fecura vbi- 
que eft ifta, quae folidum vnice refpicit, hinc ro- 
borantium et adftringentium vfum docet? auxilii 
fignificatio. Saepe nocent medicamenta, fibrae 
vnice addi£la, quae fuccos, in extrema proie£ios, 
reprimunt ^j, muitoque ad naturam morbi , cuius 
caufl^ie circumducuntur, magis adpofitum eft, me- 
dkammis vti , quae ab indole fuccorum indicantur. 

Ee4 ^ §. IX. 

Transfufio fanguinis in puhnonum vafa. aAL. De 

Flcthor. 

XX) 'H uvcis^o/ucacris vtco twv l^ibiCpvtm rx To^utccru rutv «.yyeim. 
Dilatatio ofculorum in vafis minimis ab irritantibus 
ofcula vaforum. gal. De Caujf. Symptom. 

• X} K«Tflc a.vet^ofAOOCfiv rs j^/ tyjv xocka^iAsvtiv ^ixTtfiStjcnv txtjuo^^oe* 
yiiXf yivovroij , — nvoi autoi ro 7Ts§ot,s dvKg-ofiAiijusvm ruJv «y- 
yeicoVj V tS x.^riovos xvriov hxi^s^hros ^ j; , us <kv ris anot^ 
^fijSrgfA.hov V} diio^^xnfJv^ : 'O /uiv iv yjnxiv ^ioiigetTGtj rtr^wffKO- ^ 

fAv/os rS JiOf ^Xcti/USVOS' t^/ ^-ijyvC/USVOS 3{^!( ^l&.^lli§U(JKOf^SVOS^ 

dvx^oyMals rs yivsrcxj ^tx, re uroviotv dyyeiis i^/ TrXy^os cii" 
^aros. 

Per anaftomofmefc ficdidamdIapedelin,£luxionesfan- 
guinis fiunt, fme vaiis ad finem aperris aut tunica eo- , 
rum diilenta et veluti cribrafca vei|fadoris modo trans- 
miila. Tunica ergo diueliitur vulnerata aut contufa, 
aufc rupta, aut erdfa ; anaftomofiS autem fifc vei atonia 
vafis, vel copia fan^uinis. gal. Meth, Med. V. 2. p. 
105. T. X. 

y) M>7 T^ l«Kf%v/WfV« r/cw ecTtoXuy.liJiveiv. 

Quae fecefferant, intus ne recipito. hippocr. De 
Humor, 



440 INDICATIO MVTANS F L V I D A. 

§, IX. 

DE INDICATIONE AD FLVIDI IN- 

DOLEM SOLA. 

Quicquid enim inuoluit fluidi cuiusdam, fiue 
quiefcentis, fiue circumdufti mifcelam «), vitae le- 
gibus inimicam, copiam, vaforum capacitate maio- 
rem vel inferiorem , circuli leges infra£las , vt fucci 
quidam , quorfum ferri haud par eft , furfum , deor- 
fum , ad coUaceralia vafa , ferantur ^») , ad rationes 
fluidi foiius exigitur. Haec omnia iicet iiium latere 
haud poflint, qui legesmotuum, iuxta quas humo^ 
res vitales circumeunt, haud ignorat, dum iftae 
conditiones per efFeftus fuos fefe clare manifeftant; 
non tamen defunt luculenta omnino figna , quae fta- 
tum motumque humorum ab eo, quod efle de- 
bent, alienorum, fatis fuperque declarant: Quae 
quidem ita clare ab hippocrate^) excitantur, 

vc 

z) IToS^a affi h tw oitifAdti iovroc^ u oxorxv vn (iC^riKm ttu^og 
d^vffiv S^s^/uxivtfTOif re n^Jf ^^vx^VTOif , Tf^ itj^ocivjjTOif , vsg^s- 
r/xra , wV* t^o^oi^ /u,£v t^sotf voff^/u,ocros- , ^o/^?; ^i 9io/:^ ^ ttj(Jis 
uvrmv s^iv 

Quae iuxta fe inuiGem incaluerunt aut friguerunt, 
aut deficcantur , morbos pariunt, vt muitae fpecies 
morbi dentur, varia autem etiam curatio eorum fit. 
HIPP De Natura Homin. 

a) nX^/^cDfff^, «votg^OTti^ ^ xxru^^OTtiti ^ V7ts^{io\yi , sl^et^/if , tvoc 
g0X,^rtvais ss xs(poikf]v , is rx nXoiyix , uvTiaTcoKris sv ro7<Tiv 
ccvui STti rotai xdiru. 

Plenitudo, furfum elatio, deorfum compulfio, ex- 
fuperantia , defeftus , redundantia ad caput, ad latera, 
in contrarium motus ex fuperioribus ad ima. h i p p. 
De Hmnor. %, i. p. 31^. T. I. 

b) Sjj^flfae roivru: o^y.ot^ ;^fWTOf, rO/M.«TOf, h«.-xfii^v}(xuros , iliros^ 

^WtJS y il^UiV , VXxeOS , t^^OJTQS , Ttxvukii , ^ivhs , XjJW J u\fA.V» 

£05, ri TtTvuXov , tj ^ls , v ^cKx^vov j ti oc^^oi ^vy.ot, Tcdvrti 

OfJCOlU , TU lti(f)sXsOV7X i^ fiXuTTTOvru , hvTCVlX , ri OCV SXX^tm 

vtirotj sx Tuv x^m , %f o<^^ ditul^^its , icvkvfAXTQf jaivv^fjffts^ 
ix ^Vfiiotrioy ^ ii»v^^y.ocruv, 

Signa 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 441 

vt aliquid aliud, poft coi verba, a me adduci haud 
oporteat Poftquam autem de liquidorum erran- 
tium quantitate, qualitate vel motu, medico per fi- 
gnaconftitit, fpontanea quaedam fequela eius eft, 
quod adhiberi, vt vitium expungatur, conuenit: 
verfabor in ifta materie paullo laxius , et ita me ge- 
ram, vtfuccos, intra inteftina haerentes, primum 
examini fubiiciam, deinde et iilos, qui per vafa 
circumducuntur, attingam. 

§. X. 

DE INDICATIONE EX PRIMARVM 

VIARVM FLVIDIS. 

Quae fuccos nutrientes ex alimentis confici' 
unt, vifcera chylopoeitica , et quae fub primarum 
viarum nomine galeno iara innotuiffe arbi- 
tror, morborum fibi propriorum caulfam et mate* 
riem accipiunt, dum optimis illis fuccis domefticis, 
quos ad officium gerendum adeiFe oportet , defti- 

Ee 5 tuun- 

Signa haec : odores corporis, oris, faecum, aurlum, 
ilatuum, vrinae, vlceris, fudoris, faliuae, narium, 
cutis falfa , aut fputum , aut narium mucus , aut lacru- 
ma , aut alii fucci omnes. Similiter iuuantia et nocen. 
tia, infomnia, quod excernitur vrinis, coloris muta- 
tio, refpirationis difficultas, ex abfceffibus, exantiie- 
matibus. hipp. Ib. §. 3. p. 317. 

Quae in primis venis funt inquinamenta , feceffibus 
purganda. gal. Conft, Artis. *) 
*) Ex quo gatet , temere a multis adferri auftorem ac 
inuentorem nominis, primarum et fecundarum viarurHy 
willisivm; Id quod profefto non adfirmaffent, li 
vlterius in legendo prGceftlffent. Ego enim facile pof- 
fem, fi huius loci eflet, multis comprobare, plurima 
recentiorum fcriptorum nomina, cauffas et origines^ 
morborum , remedia cet. a veteribus dudum tradita^ 
cfle. G. 



442 INDICATIO MVTANS IFLVIDAi 

tuuntur , peffimos autem vel fponte nafcentes ha* 
bent, vel ex ingeftis'^J efFeclos ; deinde malam rem 
de fe ad fanguinem mittunt, vt pauci fint ex mor- 
bis, iilis maxime, qui in iongum trahuntur, quin 
ex faburra humorum , quos ventriculus atque inte-» 
ftina mala fortuna colligunt , vei nafcantur, vel iis- 
dem fuftineantur; proinde, quae primarum viarum 
fluida refpicit , indicatio optimorum conliliorum, 
remotis etiam viis falubrium , fons fit atque origo* 
Arbitror autem , domefticas inteftinorum aerumnas 
ante fignificandas efle, vti illae ex flaidorum morbo- 
fo ftatu eueniunt. Deferit oflScium ftomachus ^ cu^ 
iiif vitium efl refolutio-i cum cibi non tenax efl Ot 
qudiQ WWus iiocaoTr^ocylcc , mox idiopathicaf mox vi- 
cinovifceri, faepehepati, tribuenda, etjympathe^ 
tica f) eft, mox a virium, fiquidem et ilie ex na- 
tura fluidi eft, defefiu -?)> i^^>x ab alinientis quam 
vtdigeri poflfint, durioribus et nimis cupide fum- 
tis^) prouenit, Licet enim pauci fint , quin gulo- 

fitatis 

d) Cauflae externae morborum ad quatuor clafles refe* 
runtur a galeno De Sanit. Tuenda 1. vt fint Ttgoa^pe^ 
fejusvoij n^atrro/usvx^ TCB^ikxo^TK 7\^ hfi^tvo/iAev» , inge/iaef 
geftae , ambientes , egejiae. 

e) CELSVS IV. 5. p. 207. 

Mala aftio hepatis et ventriculi. galen. MetL 
MecL XI. ^ 
g) Vspovres tt^iv yt^icou , ^cf.$iw5 /3Xa?rT0VT«/ Ctco Gf^ix^wv uu 
Tioov j y^/ Trhreiv i ^ivKvrocj xaJKuiS ', xoiktirotj rot^ros^ ^et- 
; guff/uos , i» yocta y^^us, 

Qui fenes fiunt, antequam fenefcant, laeduntur a 
r - , paruis cauffis , et coquere haud poffunt bene ; vocatuc 
hic marafmus, fene^tus ex morbo. gal. Ib. VII. 6. p. 
167. T. X. 

\i) \irot Si iiK.r(i. rivot ^vffK^affixv , r/ x^l^'^^ rivuv ijUTeerTXctff/ui» 
ybiv y V y^^^fip voffn ^ octre TCf^ets dri^kets wot, 

Siue ob aliquam malam temperiem , fme ideo, quod 
fucci quidam iirmiter inhaerent, ventriculus aegrotat, 

ek 



INDICATIO MVTAN'^ FLVIDA. 443 

fitatis poenam luant, et a voluptate dolorem lucren- 
tur '") ; hnhectUu tamen , quorum in numero njaxi- 
ma pars vrbanorumy ovinesqm paene cupidi literarum 
funt^ ohferuatio maior necefaria efl^ vt quodvel cor^ 
poris , velloci^ vel ftudii ratio detraxity ciira refli* 
tiiat ^). Philofophos quidem laxius quandoque vi- 
uere plato c^jpit: Verendum tamen vehemen- 
ter eft, ne iilis, aliisque vni vitae geoeri deditis, 
male ita confultum fit» Mitiora fuadet diaeta» Exer- 
citia, quantum per vitae rationem iliis licet, haud 
negliganc, temperentfibi a ciborum copia'«), dh" 

et coftiones imperfeftae abinde. a c t v ar. Spr, Anhiu 
I. 6. p. 19. 

K«J«orO/t4&f%o«, us f^ ^vyftov ly.7totav^ orocv TrXtiovtx (i^ta^f^, 

Ventricuium ita offendunt alimenta, vt morlicatio- 
nem inducant, fi plura deuorata fuerint. aetiv* 
Tf^rfl^i^/. I. Libr. II. c. 655. 

i) 'Kuy.oTCuB^xv g-oy.oi r^s- yoc^^os-, 

Male affettum ventriculi os. gal.Cow»?. ILinnYBV» 
De Vidu Acutor. 

k) CELSVS De Re Medkal. 2. p. 21. 

1) *H ^s^irrv stfi/usXefx r^ (TuiiUOiTos , Tt^o^ otx,ovoy.ioc( , ff§tis ^^»m 
reeccs ?(5C/ rr^os i^^uies iv Tvokst (i§x^^ S^vffxoXos , ort v^ n^os 
/uccB^tja-as Kffrivu(jSy j^ svvo^aas rs f^ y.sXsrocv tt^os socvrov 
Xf^XsTtYj , xs(pci7.ijs rivus «« ^iurKcras t^ fkiyyas vTCOTsrsvnau^ 
lo<rs , Q7:'>] ^vrv , dpsr^ ci(7xSS'c&f ^^ ^oxiy(K'^sS'OLf Tsuvnj lyMjro- 
oios , 7tci..u,\m yecg dit^(^ Tcout «er n^^ oovvooiusvoy. 

Superiiua corporis cura , ad rem famiiiarem , ad mi- 
litiam, ad coUegiorum in vrbe principatus, difficile 
quid , vti etiam ad fcientias quascunque demum et co- 
gnitiones et fui ipfius conduftionem incommoda, vt- 
pote quae capitis quasdam femper fufpicatur tenliones, 
vertiginem metuens, vt, vbicunque ea elt, virtutem 
exerceri et probari, impedimento fit. Aegrotantis 
enim et dolentis femper fpeciem facit. plat. De Rep^ 
III. p. 440. 
m) Mv yvfAvcttrtov ^jf^iXfjroiij /uy wXera 9^ 'ffoXvT^o^x C^r/oe rw- 
SX^S 'TC^oasvi^vtJcra.f. 

Exercitium haud negligatur, nec plures et vberiuS 
nutrientes cibi continue offerantur. GAi. DePkthora, 



444 INDICATIO MVTANS F L V I D A. 

\J>ky, quae potus odiuni eft, fugiant "), fint, quae 
lubricare poffinc aluumque lenire, alimenta ")> ab- 
(lineant a fiatulentis ^) , a cibo aut opus faciant, aut 
ambulent^), nec noftem infomnem ducantO» €t 
quarauis, quae palato grata, eadem etiam fint ven- 
triculo ^), diffidant tamen appetentiae 0> fciantquer 
vitara fine morbis omni voluptate plus») eife, 

ipfos- 

n} ^Ty^Oif nuffoif SioMtoif ivju<pi^iiffi. 

Omnis diaeta humida conuenit. gal.v.^s* Metbod. 
Med. IV. 

Ty ^i noria daJ/Aa x.^a<^Oif» 

Potu tenui vtendum. pavll. I. 43. 

Alimenta purgantis vim habentia. ae_tivs Tetra* 
hihl. I. Libr. 2. 
pj) ^OffTt^ix notvrcA (^vff^hu^ raraoiGi fx^ XS^^<^^ « /**9 /u.srx 

fftrtcDV. 

Legumina omnia flatulenta: his non vtendum, nifi 
fecundis menfis. hipp. De ViBu Acutor. 

T^oCp^ ivX^f^^^ -) ^VTttnros nff» i\of^ fAciXtru, ocCpvffos. 

Cibus boni fucci , qui digeflu fit facilis , et flatus 
haud gignat. actvar. De Spir. Aniin. L<J. p. 19. 

'Evs-o/u.ot^oc f^ ^ca^ixec , /uocx^ors^ocs f^rjfftui^ ^k uvsxovtu. 

Stomacho grata et roborantia longiorem coftionem 
haud ferentia. aetivs Tf^r^/'//'/, L Libr. ILc. 654. 

&) T^f nov^s rwv ffirlnnv riya^ocf. 

Labor cibum praecedat. hipp. 

r) ^KypVTtvif] iv rolffi ffirloifft f^XocTrret, 

Vigiliae poft cibos nocent. hipp. 

s3 'H yXurru rxrots /uu^^ov x^f * "^^^ X^J'^^^ > wv uv v fiot\ix 

^it/TOCf. 

Lingua illis maxime gaudet fuccis, quibus venter 
indiget. Qal. De Caujf. Symptom. 1. 
V) ^AXoyos o^eits Ijtiffxora rvv xuroi C^vaiv ^/uouVf j^ utc^Kuva ruv 

u^fjcoCpvrtiiv o^tiiv. 

Ratione deftituta cupiditas obnubilat naturalem no- 
bis et redam conuenientium appetentiam. actvar. 
De Spirit. A/iim. 1. c. p. 20. 
\l) 'Tyiav^ , 'K^cn.ytKuretu ruv Giriuiv , 0*5- xex^^^CH ^^^^ y *i3^ ^ 
9{u^u(pv\uxrkov , tJj «v eno/uevos rdvrp ti/uavov re ^iuyPf t^ 
Tus fi0^7u>/i.fvg(,s uno^tOTto/unjj vQaas, 

Sani* 



. INDICATIO MVTANS FLVIDA» 445 

ipfosque ab ordinato vitae genere augeri fpiritus ^> 
Poft diaetae leges i fi therapiam audire vis , ab illa 
etiam habiturus es, quae imbecillum ftomachum 
confolantur. 5/ plits ejl, qtiam quod concoqui pojjltf 
perkUtarij ne corru?7jpatur ^ non oportet ; Si vero 
corruptum efi^ nihil cofnmodius eft-, quam id^ qua 
via primum expelli potefl , eiicere y). Quod fi op- 
portunum haud eft, et vires id nolunt, fiquidem 
fuper hoc negotio indicatio euacuatoria confuii de- 
bet, accipi debent, quae roboranc, et fibras ven- 
triculi ftabiliunt *). Neque vero tantum fuum ven- 
triculus officium deferit, fed etiam fecus, quam par 
eft, facit. Vitiofa quandoque fedulitate praeftan- 
tiflimos, copia autem nocentes fuccos perficit, quos 
ad fanguinem proue^tos excretionibus folemnibus 
obicem ponere"), et foecundam illam ' aegritudi- 
num parentem, plenitudinem ^ excitare oportet; 
quam, nifi appetenciam caftigare velint gulae de- 
diti, euacuato licet fanguine, coercere nunquani 

pote- 

Sanitatis doftrina eft alimentorum declaratio, quibus 
vti opus fit, a quibus cauendum, vt, qui illam fequi- 
tur , exinde vitam reftius ducat , et metuendos able- 
get procul nvorbos. ACTVARivs Ib. IL 17. p. 12-it 

X^ A/«<r« iffovoyJxv yjK^t^ofxhvi •Trxffi to7s iv viyuv nvsvy.oiGi, 

Regimeh bonum aequos motus largitur fpiritibus 
noftris. ACTVAR.Ib. 

y} CELS vs I. 3. 

Z) ' Kij^et rriv sfACl^vTQV ^S2y.ucri«v o ffvjujutr^os oTvos , ws uv oixao- 
rdrij T£io(pjj, 

Auget infitum calorem mediocris vini vfus, veluti 
domeltica nutritio. qaj., De Caujf. Morh. II, 

'Eis^ o^fiiv insya^cvroi. 

Quae appetituni excitant. a E r. 1. fup. dt. 

a) n«p;jw%t/(ttwv f^tff yxTOiv iatoc ^vc^ioiTsvevg-ov rs To cw/ta xktsc^ 
Cxsvx^et J^./ iy^p^ociexs i^yJc^erotf. 

Compaftioris fiacci ciborum fubftantia difficulter 
tranfpirare corpus fdcit, €t infar^tus procurat, gal. 
De Euch. £t Cacoc/j. 



44^ INDICATIO MVTANS '^TLTIDA. 

poterunt *). Longius tamen a fanitatis legibus dif' 
cedit ftomachus, fi malos fuccos, nil quidquam fimi- 
litudinis cum minimo nutriendo habences , excoxe- 
rit, quos varios inefle homini optime nouit h ip po- 
CKATES '^), acidos, falfos, aufteros, pituitofos, 
nulli etiam claffi addiftos , et fpecie iudentes haud 
facile definienda, a quibus amphffima morborum 
caterua, quorum pars ipfa inteftina affligit, pars toti 
homini exitialis eft, procedit ^). Prae ceteris ini- 

mica 

b) '''Ef rts vyiuivm sri 9(gc/ fiiv^iv /utj^sTeu fSs/B'^cii/u,/u.svos sv w^. nXn' 
3'oo^ix'^ ysvoi.rQ Cwo^ofAyi t&tov ix uvdyictj ^"ksjhQTOfJieiv j cc^L* 
«fJiS "Z"^ /IA.S9 uOiTioi TM o^AiyofriTix. 

Si quis fanus adhuc et riondum vUa in re laefus, ia 
piethorico verfetur confluxu , huic non opus eft venam 
fecari , fedfufficit, mox abftinentia pienaria , mox par- 
cus ciborum vfus. gal. Metb, Med. IV. 

c) '^Evt yocp dv^^uiTna t{^ yrixpov v^ uky.v^lv f^gcf yXvnv ^Ojc) o/t/ 
s^qc) ^pvC^vov JiOf TtXxaot^ov f^ oc/R^ej iu,v§iA tcoivtqIxs ivvocfitixs 
i^oyrix , /ut/ur/yJvx njgLf xsx^i/^svx «."^ifkoiaiv. 

Eft enim in homine et amarum, et falfam, et dulce, 
et acidum, et aufterum, et inlipidum, et milie alia va- 
rias potentias habentia, mixta et contexta inter iQ* 
HiPP. I^s Prifca Medicina §. 24. p. 27. T. L 

d) K«3"' otjQv ecv aioiCpvyoisv Tijv tuvtv^ QfA-cCkluv rx ngocTxyo/usvu^ 
XUTX TOCrXTOV ^XOS i\^ Tijv TtS^tV UVTUV ^iij /uoc^rri^ocj' st ^s i{ul 
9tuvv (uox^V§oi etsv ot syxKd^^jusvot X^/uoi ^ /uci^ss figcf oci djrs- 
f^iot^ , yjf^ Tx crvvsd^svovTu cv/UTtTto/uuru CfixivsTOtf. Tvottj^ J* 
oiv TSTO rw Ts (ioc^ex Ti/s yxg-^os 9^ tcov XoiTtujv ankuyxycov.^ 

lcS*' ^OTS ^i i[^ Tu7s S/uC^UtVOfA,£VUtS TY! ykuiTTp TtOtOTiJffl TtX/UUl» 
00/USVQS. Q^VrtJTSS yu§ HCC/ g-§V(pVOTfJTSS y CikvuTiJTSS TS i[^ Itt' 

x^oTtjTSs ^ Hgc) uvio/uukot uv/olctj^ i[^ Ttu^WTtkrjatot s^vyoif, ix,^vm 
(ti^eis TS i[Of^ ikvui^eis , aof^ fi^oc/uw^eis , i^gc/ oil^oxoTOt ^otoTt/TOiiy 
ut^Tjcreis 7te§t rov dv^gvoTtov. ^tjiets re rx tyjs yuT§QS go/uuTQS^ 
9[gc/ vvy/iAOty i{ai/ /Su^v f xxt rivu Ttu^xTtktjcrtx ffV/U7tT(u/uuTX, cc 
^y/ r^s- sTttx^uT^vTus w^s X^f^^^ cnj/uutvet, "Ouu ^^ (i^ptj xsCpx- 
f Tyjjs svrevd-ev oivuCpxivsToi^ ^ J^^) Vkiyyot .^ ngc/ oiypvnvtocf j ^o/i) 
vnvQt (uul^ov tS ^sovtos f ij^ot rs nsgt rijv x!(pukriv nof) y.xkm 
y.ov T* uiTu , cxoro^ivot re , i[0Cf ^o^v^iuiets ^of^ xuf^xruclns 
VTCvotj i\^ 0e<^9XOTfic kvinvioc, 

I» 



INCTCATIO MVTAN.S FLVIDA. 447 

irnca faluti eft bilis tam atra illa , quam acidam efle 
GALi Nvs ^)docet, quam quaeuisalia, fl^iua, por- 
racea, mixta/), quo humore ^ fi /lomachus hik vi" 
tiofus ejl ^), non faciie alius plus magisque vel ven- 
trem curbat , et varias nunc liaud aciducendas cala- 
initatesilli mouet^'), vel morborum germina toto 

cor- 

In quantum ab aequalitae recedunt ingefla , in tan- 
tum opus eft j et coftionem eorum peccare : Si autem 
praui etiam mnafautes fucci fuerint , maiores etiam dif- 
iicultates coftionis et concurrentia fymptomata com- 
parebunt, Intelligas autem hoc ex grauitate ventris 
et reliquorum inteftinorum , aliquando etiam apparen- 
tibus in lingua qualitatibus indicaberis; Aciditates 
enim et acerbitates , falfugines et amaritudines incou- 
fuetae, naufeae et fimiies ruftus rancidi, ftercorei, foe- 
tidi , et variarum quaiitatum fenfiones in homine, mor- 
licationes etiam circa os ventriculi, et fmgultus, et 
pondus, et fimilia fymptomata, quae praedominantes 
humores fignificant. Quantae praeterea grauitates ca- 
pitis exinde oriuntur, et vertigines et vigiliae, et iu- 
fto protra6liores fomni, foni circa caput, et maxime 
aures, tenebrae oculis offufae, turbulenti ftupidique 
fomni et varia infomnia etc. a c t v a R. De Spr. Anim, 
II. 2. p. 65 fequ. 
1^3 n<xfJoxoX«/ (piffiss di rov TriK^ov ytvvuicuj %V/Wov. 

Biliofae naturae , amarum gignentes fuccum. 

T>;v fxsXacivoiv XpXvjV uvTrjV o^vv eiV(A>j iv/u^ififj^sv, 

Atram bilem ipfam acidam effe conuenit. galen, 
Comm. 111, in hipp. De f^i&u Acut,' 
£) ToiS x^"^^^ /usrx 7[§o^yixtji ovofitcc^jifTi , tu^i} xocXhrss Ij y.i' 
7\ccivxv ij sgv^^aiv tj TC^txGoei^ij. 

Biles cum additamento appellant , viridem nominan- 
tes, aut nigram, aut rufam, aut prafmam. gal. Comnh 
in H I p P. De Natura Hum. 

g) CKLSVS IV. 5- , ^ 

h^ XoX^s- sTrix^urdffffs- , eckytf s^^ ore fct^ctX^s a^ ^ofntros *<" 
nooTfjriSy i{2^ GKoro^ivoi , 3{^ ^i4^oif , ^^ Ttorx fA.iy ogiiis , r^O" 
4vs ^' 'L 

Bile praedominante , dolor quandoque capitis et oris 
amaror , et vertigines , et fitis , et potus defiderium, 
liec cibi. actvar. De Spr» Anim, IL 12. p. iio. 



448 INDICATIO MVTAKS FLVIDA. 

corpore, fiue fponte nafcatur, fiue ex hepate Otn- 
fufafit, difleminat. Quamuis autem, fi fal^urra hur 
morum, quaecunqiie fit, in primis viis luxuriat, ipfi 
motus fpontanei *) euacuandos hos indicent, nihil- 
que ad fcopum propius euacuantium vfu efle vidcai^ 
tur; prudentia tamen opus efl, quandoquideip cairf- 
fae, propter quas moueri acerbius aegrotum haud 
decet, adfunt faepiffime 0- Proinde fatius eft, ab 
alimentis, quae impuros hos fuccos faciunt vel fo' 
uent, abftinere, et diuerfis vti, quae vim illos con- 
uertendi poffident *^), De medicamentis autem, 
quae fingulis deftinata funt, inftituti ratio , vt nunc 
agam , fecum haud adfert. 

§. XI. 
DE INDICATIONE MVTANTE FLVI- 

DA CIRCVMDVCTA, QVALI- 
TATE VITIOSA. 

Sanguinis dotes nouis fubinde facultatibus au- 
gentur, fi praeftantiffimae virtutis fuccus et defae- 

cata 

i_) H yoi^rtjp GvyxuUrixj oh v H vitUTOS as uvttjv xotrug^saccc 

Venter vritur, quibus ex hepate iti illum defluens 

bilis, abundantiam acceperit. g a l. Comm, IL in hipp, 

De Fi6tu Acutor. 

\i) Aio(ij()oooc roc ^^ui/u,UTK np ruv oC^B^uX/utov C^ixtyojuevcc ijti recTt 

uvu^^of/.ous Tijs x^"^"^^ ^oiivsrocf n^ sTcmjfAumc r^v ^* i/usnc 

ruVTTJS SViOTS SKK^KJIV. 

Varii colores ob oculos apparent in effufionibus bi. 
lis, et indicant per vomitum eius quandoque expulfio- 
iiem. ACTVAR. ib. 

I^ *Ax^ifS(ius <J«r(X/ nXeiovos otsus (xyi rc fiikiK^ucfAtv t%v^o7s ^ofi^rim 

f/CUGl ^OtjCXftSVOC, 

Perfpicacia multa opus eft, ne noxam inferamus, 
validis auxiliis vfi gal. Met/f. Med. X. 

tH) ^vXcirTei^oif Ss ^k/ rf}v fvoiy.ikcuv ruv r§o(puv uf/ce/vov , 9{^ 

/ux^^ov suv ii svocvriuiv elffi ovvuf/.suv, 

Seruare varietatem ciborum fatius eft, et maxime, 
ii ex contrariis fmt eorum virtutes. pavll. 1. oy, 
9rs£c ruv iv rx7s TgoQ^uls ^vvuf^sm.. 



r^DIdATIO MVTANS FLVinA. 449 

cata materies cordi adducitur ; hinc admirabilis hu^ 
moruiTi nutrientium concordia eft, et fenfus tran- 
quiiiitatis, in quo fanitas confiftit , nafcitur. Quo- 
tiescunque autem peregrinae fordes , quae ftare in 
confortio cum fluidis domefticis et naturae amicis 
nequeunt, ex primis viis ad fanguinem tranfeunt, 
fieri fane aliter nequit, quam vt inteftina oriatur fe- 
dicio, nuUo focietatis vinculo fluidorum minima te- 
neantur, difcedant a fe inuicem, crudaque fua ac 
indigefta mole cordis vim longe fuperent, eius mo- 
tui refiftant., morbosque inducant, pro intemperie, 
plus magisue perniciofos «> Non tamen ad vitia 
primarum viarum omne redit, quidquid intra fan- 
guinem male geftum eft, cum, his innoxiis, tamen 
vel diuerfis viis morborum femina Me paffim infi- 
nuent, vel fponte ob vifcerum, quae fanguinem 
elaboranc ac perficiunt '^) , defeftum, et laefkm ab- 
inde haematofin O humores nafcantur, ipfis, intra 

quae 

Xl) Xf >? uH^iBws etvaf Hiy.^ujUf^hsf Ttoiottjri i{c/) Yffs^ noGorvri t*s 

X^jy.i^, ^iV vyeia ts itecfi^svT] }f^ ju-^ iffu s7F»yuXsvci}jrGif. 

Oportet folicite mixtos elle quaiitate, et aequales 
quantitate , fuccos , vt fanitas et maneat , et non exi- 
ftens rellituatur. Fragmenmm quoddatn galeno ad- 
fcriptum /« L. De Hnmor» 

Uooai^ei ro crv/ut^o^ov rw ffvju^opq^' ro di ot(rv^u(po^ov croXsfia 

t^ JUKXftOCf ^^ ^lxyh.UffCet K.Tt u^7/Xwv. 

Adiiaeret conueniens conuenienti , inconueniens au- 
tem Colluftatur, et pugnat, et ab inuicem difcedit, 
Hipp. De Fz(f/. Rai. I. 

©} 'Evxffu ir.u7<^ -ruiv ff^jtXuyxvw) ^vvufxts- ^ %7£ms B^i\r,:'(^yt§tfuhs-' 
§ov sKug-Qs Twv 'K^o\t](p^ivr{iov "xy^m rw ft^Qa^ul^Qvrt' iioi'- 
/iiOiu)d'rf. 

Ineil vnicuique vifceri vis, vt quam curiofiffime, 
quisque acceptorum ante fuccorum, recens addufto 
aequetur. act var, I. 6» p. 20. 

PJ ^ Anorvxi* rx rtj^ Ui^uruffms f^yHi 

Defeftus in fanguificationis iiegotio» gajl- Comm, 
in Hipp. Frogn* 

Heknjir. Palaeol Ff 



450 INDICATIO MVTANS FLVIDA» 

quae circumeunt, folidis exitiales. Horum noxas 
ad tria fumma capita referre licet. Aut enim tex- 
tura fua et qualitate ab eo, quod fecundum naturam 
effe debebant , recedunt, auc copia mox excedunt, 
niox deficiunt, aut tandem motu ita peccant, vt 
vel a fuis folidis haud contineantur, fluantque, quor- 
fum haud par ell, vel intra iila tardius eant, et ali- 
quando prorfus fubfiilant ?); Saepe etiam , quod im- 
purum, cum illo, quod copia auclum eft, concur- 
rit ''). Quod ad malam fanguinis temperiem atti- 
net, iicet illa ad certa capita reuocari pofiit , vc ad* 
Ijc quaedam humorum iiiuuies ferofa , fanguinis rari- 
tas , pituitofus terrenusque lentor et acredo ') ; in- 
finita tamen vixque definienda corruptelae iilius eft: 
feries, aliquayido etiam morhus ahinde nouus *); 
Quapropter latiore cacochymiae , vti g a l e n v s **) 
vult, termino omnes varietates, quae hic obueniunt, 
compledi fatiuseft, quamacidos, alcalicos, fapo- 
naceos aliosque humores noxios fanguini tribuere, 
quorum exiftentiam probare et difcrimen, quidde 

illis 

dvffxfjxffii^ aXoyroi/ v ly,mT:\v.GyAvHs Ix^c* X^f^^^ rtyus; 

Qualitatibus et quantitatibus vitiantur fucci nutrien- 
tes ; organa autem aut incontinentia capiuntur , aut 
irifarftos habent fuccos quosdam. actvar. L. cit. 

r) ^AxuB^oc^rx t^f Trs^trrcojUocrixcA cru/u.xrcc. 

Impura et fuperfluitates habentia corpora. galen. 
De CaufT. Morh. II. ' 

Sanguis ferofior , acrior et mordens. g a l. De £«- 

chymia ct Cacochymia, 
t) CEL3VS De Re Mcdica I. Praef. p. 5. 
U) Kuxo'/yuix roc r fovciTiiXoiToi t^ ot f^;T/7«s-, xd^xivoty T^iTr^ccf^ 

Jrtof «/ , ocjj^-jj/t/JV f , -Tcooxygcitj , xKxo^^otut j ui <5** eTctfAtxrot atse 

frXaoyaiv ^vyuv ^iu.^i&as'. 

Ad cacochymiam , eryCpelata , herpetes, cancri, le- 
prae, pforae, arthritides, podagrae, pallores, ct mix- 
tae ex multis fuccis difpofitiones. gAlen» De Euchj* 
mia et Cacochjmia^ 



- INDICATIO MVTANS FLVIDA, ^fl 

illis plus vel magis infit, flatuere, admodum efl: dif- 
lidle. Eft aliquando malorum fuccorum congeries, 
quam, fi inueterata fuit, Graeci cachexiam appellantj 
monente celso ^), vbi malus corporis habitiis efl^, 
ideoque omnia alimcnta corrumpuntur ; quocl ferefit^ 
cum longo morbo vitiata corpora , etiamfi illo vacant^ 
refeBionem tamen non accipiunt , aut cum malis me' 
dicamentis corpus affeBum efl cet. Quod fi tamen 
finguiae fanguinis impuritates adducendae funt, illae 
noniinari et ad ftabiliendam indicationem accipi de- 
bent, quae fefe per fua figna manifeftant. Quando 
falja faliua eft ^) et oris amarulentia , quam faliua 
fecum attulic *) , de fanguinis falfugine et bilis infu- 
fae inquinamentis , neminem fore arbitror, qui du- 
bitet, eoqueminus, fi obferuata alia , quae de ex- 
cretis deque corporis habitu fumi folent, acceiferint» 
Qxxm^o foetor €Xcretorum\ ipfarum partium in for- 
didumliquamen deftruftio, adeft"), fi per ajfiduas 
pufmlas aut vlcera fumma cutis exafperatur ^') , or- 
gana ipfa ^urulentia abfumuntur > poiTetne aliquis 

Ff 2 dubi- 

X) CELSVS III, 22. p. 167* 

y) '^vLoi T^ aioJka <^<xaiv wCiTff Gc%/U7js M^Jiv$3o6i, 

Quidam faliuae dicunt fe veluti aliquam Mfugin@Eft 
percipere. gal. Met/j, Med, V. ' 

Os amarulentum. hipp. %zW. I. 

Sanguis bile mixtus. galkn; 'Dc Eut^Mi ^ €«" 

cochymia^ '* •'•^^ 

a) 'H (^vcts Tjjs OjTTSdovos' , ^ fAitu^oXi} tS ijd^yaros irci ^%£iiv^ 

Natura putredinis eft, mutatio cdrporisiii cortupte* 
lam. GAL. Meth. Med. 11. • .iv.\i«'J 

h) CELSVS ib. -.^AA^- ,"1 

/Tjr^jj XvyZ.Ttvi itvtaywi^ei^f {iijt<x.§0't£s tivis iov^d^ets 'yivovfd^-^ 

A fucco quodam feruido tumores , Vdfo^um inftar, 
fiunt. THEOPHR. DeSudorib. 
c) Ylriiy.o(.70(. 9r£^i7fvsvy.QVixm t's j^ ffXsv^ift^m «^/ 7tv&>' h 

Spu- 



452 INDICATIO MVTANS F L V I D A. 

dubitare, putredinis haec omnia effe argumenta? 
Si fubitaneae mutationes eueniunt, quae deftruSlio- 
nem foiidorum , a fuis humoribus faftam , inuoiuunt, 
poflecne aliquis anceps haerere, an corrofiuum acre 
adfic, quale mox fponte nafcitur, dum liquida ipfa 
veneni nacuram acquirunt '^), mox varia ratione, 
efu, commercio cum impuris, alioque modo per 
cutem introducitur^) ? Serofam, et, quae fero fpif- 
fior eft, pituitofam intemperiem /) fuccos inquinaf- 
fe, quotusquisque eft, qui non percipit, fi homo, 
concepta inter cutem aqua, tumet aut pallet, quod 
non tam plenitudinis aut abundantiae conceptum 
inuoluit, quam fanguinis, in hquamen degeneran- 
tis, et haematofeos laefae eft comprobatio 5)? 
Quae cum ita fint, vt humores vitales natiuam defe- 
rant indolem,degenerentquein aliam, quaecumvita 

et 

Sputa peripneumohicorum et pleuriticorum , et pus 
: -. in vlceribus. gal. Comm. in Frogfioji, hippocr. 

d} *0< h Tu cu)/u.uTi x^fi^* *^' cpx^MUxu^eiff Ttotorrjrcns ixTir^u^ 

VSTKj. 

Succi in corpore in venenofam ^ualitatem conuer- 
tuntur. GAL. De Euchymia et Cacochymia. 

e) A<a (uvy.vrwv iJwtJV/v , ocTroS^uyovras svioi ^tx y.ovam ^ vu^^^y.uv^ 
noKvet^eis iXxua-ets sysvovro, 

Poft fungorum efum , cum etiam quidam per cicutas 
et aconita interirent, varia vlcera enata funt. g A l. ih. 

, To6 oXw Tw ysyet.TCUgoi d^vffiv y otu re rx ^yXfiT^^tu 7{^ ot lol 

TOjV io/^oXuV ^WltiV. 

Quae totcf. geriere a natura abfunt , vti venenata et 
fucci, animalium , morfa vel iftu nocentium. galen. 
CoTjjiit, Med. 
I^ ^Xiyjuuros t) ruv vy^wv o^^wdu^v /utTov awjuu. 

Pituita et humoribus ferofis plena corpora. g A l. 
Method. Med. XIII. 

g} *T(^jpwVa)v uftuvrm ij jtoivrj ysvefftF ufrorvxi<* tx t^j- oay.uTu<isus 

Hydropis omnis communis ortus, error in fangui- 
jRcationis negotio eft. g a l. Comm, in l^ro^n. h i p p. 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 453 

et fankate (lare nequit, neceffum fane eft, vt meditatio- 
nes , quae medentem ad quaefitum auxilium ducunt, 
fecundum indolem humoris, qui praeuaiet, compo- 
nantur. Sunt adeoque aliae indicationes, genera- 
lius conceptae, quae ad omnem cacochymiam eius- 
que fpecies fingulas in vniuerfum diriguntur. Quan- 
do Jiquida, quorum textura et materies vbique vi- 
tiatafuit, euacuando corrigi nequeunt, conuerten- 
da, et reddendae illis dotes funt, quas adefle opor- 
tet, vt nutriant ^), Praeit natura ec confilium fpon- 
taneo illo motu, qui co&io dicltQV -^ fuggerit, dum 
illa, fuis viribus vfa, fanguinem rarum compingere, 
fpilFam foluere atque concidere, acrem, putridum, 
virulentum defaecare, vel, quod vitae inimicum 
efl, excitatis euacuacionibus , de fanguine proiice- 
re, aut ad extrema transferre intendic ')• Saepe 

Ff 3 illa, 

h) To /u^v rt!§irrov utcxv ixxgvSv Ttgoafinet , ro irtsXB-^v §vvoiy,tyov 
«ts ro xoirx Q^cnv ^ «."^oixv hx rm svuvrmv ^ ro yt.h ?r«%v ^/ 
'/kic^i^ov XtTrrvvoyrx , to ai Xs^Tcrov nx^vvovrx , xotvtj ^^ u/ud^co 
TcsTtrovroc^ ru tiijXyirri^ix «/^oixvrx i^ asvxvrx. ■ 

Omne fuperflaum euacuari fas eft , quod in ftatum 
naturalem reuerti poteft, per contraria mutari, craf- 
fum et viTcidum attepuando, tenue infpiffando^ et 
vtrumque iugiter coquendo, acria mutando vel eu* 
cuando. gal. ConJHt. Med. 

l) Hacvrx c(X,uv§x rs iiCf^ vy^» , ^ ^^(/usx (x(piet, 3^/ h rpifft 
mrsoKTi fg^iaroc^ rx voffyi,uxrx. orxv ^i Tixyyrs^ct, j^gt} TtSTCxirs' 
(tx ysvYjrx^ , ;(^ Ttxffijs ^ifA-vrvjros X7tfi7k.xyy.kvx , ror tj^tj ^cf^ 
91 Ttvpsroi Xvovruf , xoij r x^^et rac, XvTtsovrx rov uvB^^WTtov. 

Omnia, prirnum quidem falfa et aquofa, et acria 
remittunt, et ita curantur morbi. Curn enim craffiora 
et coftiora fiunt , et omnis acredinis expertia , tunc et 
febres foluuntur, et alia, quae hominem affligunt. 
HIPP. De PrifcA Medicitra^ §. 35. p. 55. T. L 

*A< Ttstl^ets nxyJjvHaiV &-)^ »§» /uovov ^ cc^x 3^ hxx^cfjyxrtx, 
xxrx ym^k^x i{Kf 7irv<3M.xroc 'Tts^iTtvsvy.oviY.ots rs y^ ^'Atv^trt' 
%o7s no/if (IfXsyfAxrx h xxra§§ois t^ fcoov^xts g i^) "kviuxs h 
ia^^uX/uixts ?f^ Ttvov IV iXr.sutv, 

Coaio 



4J4 INDICATIO MVTANS FLVIDA. 

illa, fi leuis eft intemperies, fola coBione^ mutando 
acre aut impurum , totum conuaiefcendi negotium 
perficit ^). Oportet adeoque miniilrum magiftrae 
fuae, naturae, fe parem gerere, fanguini per di- 
£lam mV^qp^^div res inducere, quae acre demulcere 
ac eluere poffint "*), deiiquefcences fanguinis glo- 
bulos, indu£^o vnionis vinculo, firmius ligare "), 
vifceribus, per quae transiiciendus fanguis eft, 
apertis, et vigori fuo reftitutis; Quod quibus 
xnedicamentis effici oporteat, ad fcriptionem hanc, 
quae circa indicationes vnice verfatur, nihii nunc 
attinec. 

. §. XII. 

Cafliones condenfant non vrinas tantum , fed et ex- 
crementa alui , ef fputa peripneumonicorum ac pleuri- 
ticorum , et ferum in fluxiouibus et coryzis , et lemas 
an ophthalmiis , et pus in vlceribus. gaIt. Comm. in 
Fro^ii. HiPP. 

"Oax ^w ;)(jV;ttwy ^^tjuvrjjrus' j^ ccjc^f^ctxs ylvovraj^ ^TtoTtu^tm 

Quaecunque propter fuccorum acredinem et crudita- 
tem fiunt, reftituuntur commixta atque cofta. hi pp. 
De Prifca Medicim^ Ib. 

k^ A<' ixx^icms , ^i (XTtOT^JS^ew^ y Ij /uovfjs' 'Tri-^sws tx^oif, 

Aut euacuatione, aut translatione , mt fola coBione 
curantar morbi. aAL. Comment. in Prognofi, hipp. 

\) IXoiXarxf sfrtx^ct.as vtcci tujv tocT^wv t} ut^uneia. rtis yiot.fioyyiijciu.s» 

Vocatur epicrafis a medicis cura cacochyuiiae. 
GAL. Meth. Med, IX. 

m^ To xu3'oi^0(.f Tus xoLxo-xyjuiois , To & iftixe^xffocf, 

Purgare cacochymias , eft , per epicrafin curare. 
G A L. Comm. ly. in h i P P. De Diaeta Acut. 

Il_) Toc iyxvTtx fjvvuTtre^oif «."^ijXois itt ^^vvocro , furf /uiff» rtvos 
etff/u^ Terocy/Ufv^i rx ffvvoiovros xvtx. 

Contraria combinari inuicem non poterant, fi non 
cflet medium quoddam vinculum, adaptatum ilJis, quae 
cohaerere fas eft. nemes. De Natura Homin, c. 5. p. 
114. feq. 



INDICATIO MVTANS rtVIDA. 455 

§. XIL 

DE INDICATIONE MVTANTE 

FLVIDOPxVM QVANTITATEM. 

Duo funt, quae homini circa vaforum plenitu- 
dinem euenire poffunt folentque, alterum, vt illis 
copia optimorum fuccorum, quam ferre pofTunt, 
maior infic , alterum , vt humoribus circumducen- 
dis et nucritionis caufla applicandis ex parte defti* 
tuantur, vnde languorem et fubftantiae ipfius decre- 
mentum confeqoi oporteat ^). Si plenior aliquis 
et fpeciojior , et coloratior fa&us efi , fufpecla Imbere 
bona fiia dehet 'i), Non enim tantum morbi fpecies 
in ipfa repletione habetur "^) , fed etiam caiiiTae plu- 
rimum in fuccis etiam praeftantiflimis eft , cur mor- 
bos induci ^\t necefTarium, fiquidem adelTe tunc par 
eft vaforum inerciam , vtpote quae diftenta agere in 
contentos humores nequeunt ^). Virtus ipfa vita- 
lis circumducendorum liquidorum mole opprimitur, 
dum copia humorum mouenda cordis facultates fu- 
perac, adeftque tenfionis, ruptionis et infardus va- 

Ff 4 forum 

o) ITo/^^i- rt^vjtfuv^ofJLkviis %'x^yrts ypfA^s, 

Multos veluti thefauro colleftos habentes fuccos. 
ACTVAR» Tie Spirit, Amm. II. 2/p. 65. 

Abundantia vacuum et fubaridum corpus. Id. ibid. 
q) CELSVS De Re Medica II. 2. p. 48- 
X) 'Eis rcoXvffocgyJvv sxrtr^ocTtsTXf rocccvrtjv ro irwf/.Xy wrf /utjoi 
0u^t^ety (xXv^xus- ovvxiSrccf. 

In carnis copiain conuertltur talem corpus, vt ne 
progredi quidem fine triftitia poiTit. g a l e n. Method, 
Med. XIV. 
S) ''AitoXv^^its (^\£^(x>v ut 7r7\.VDi^cas ruv C^Xi^uv vttg ^ttX^B^hs ytvo- 

/lASVOif. 

Inertia vaforum ob plenitudines vaforum a copia fa- 
dtas. GALEN. Comin. IV. in hipp. De FiStu Acut, 
'Ai (pXifOis h oy-KLo fxe(<ovi vi^j rtrv.fjiivv.i ovrss. 

Vafa tmnentia et diitenta. a i. e x. t r a l i*. I. 1 5. , 



456 INDICATIO MVTAKS FLVIDA» 

forum pericuium 0- Haud tamen vna extat pletho' 
rae accepcio; Alia enim advires eft, fi cor imbecil- 
lum, fanguinem haud fane multum, ob debilitacem 
commode haud mouet ac circumducit; alia advafa 
dicitur, dum, corde etiam valido , vafa tamen te- 
nendo ac fubigendo fanguini haud fufficiunt »), Li- 
cet autem venae fe£tione ad imminuendam pletho- 
ram nihil fit efficacius, tum maxime, fi grauius quid 
imminet *) ^ plus tamen hac valet abftinentia y) ec 

mo- 

t} Ti9 nXv^o^ roffsTbv ytvofMvov y J? j/r!?/ (Sst^vvfiv ryjv ^wu/wav ^ ^ 
Tftvefv , t] ^tia/ffav^ I; s/iA^^ouTretv rds rs a^m§ius m^) rois (tfkk^us, 

Plenitudo tanta exiftens, vt et vim vitae grauet, vel 
diftendat , vel rumpat, vel infarciat arterias et venas. 

GALEN. Mcth. Med. IX. 

'BTTi^sffiS Tijs ixK^iffiwsi^f rslotis oXa rS ff(LfA,o(.ros tj rivoov /t/io- 
^iuv, ovos re Trpes r^s Hivrjvets^ drovioc n negi rxs hi^yetxs^ t^) 

fitXgXS Ut^f)fftS. 

Tenfio totius corporis aut quarandam partium , len- 
tor ad motus, roboris defe6:us circa a6yones, etgraui- 
tatis fenfus. gal. De Pletbora. 
\X) To TtXyj^os ^tTtXws yivsrocf , us Tt^os rrjv ^t/mytt/v, wV ngos r^v 
ivQvyjjiigiAv vm fet^itxovruv r^i x^fi^^^ oiyytim. 

Plenitudo duplici modo fit , veluti ad vires , et ve- 
luti ad capacitatera continentium fuccos vaforum. g a- 
tEN. De Vevae Setiione ad Erafiftrataeos Romae, *) 
\ nX^B^os us TTPOf rtjv cvvufAtv tj ms noos ru uyyetu, 

Plethora vti ad vires, vel vti ad vafa. galen. De 

Piethora. 
*) Qttidam noftrorum hanc veterem plethorae diuifionem 
reiiciendam putarunt ; quae fatis vera et iirma eft, nio- 
do rite intelligatur et defini:itur. G. 

X) 'Et ro TiXri^os egyua-erut rijv griiiv , eKXsvuffus ro Igyu^ofitvoVy 
3cu)Xvffcis ro iffoy.fvov. 

Si plethora ruptionem effeftura eft, euacuando im- 
pedies, ne fiat. gal. De Venae Se&ione. 
y) T« TsXii^m Vucts oktyoviriu tj uffiriu nat.vre\tis, 

Pkthorae cura , parcior viftus aut plena abftinentia. 
G A L. De Almieiitii-. 

'H ^iutru "KtTttyi ruv tavurixuv f'>otj^ijy,«^rm avyxKMrv^. 

Diaeta tenuis in numero euacuantium remcdiorum 
cft. G a L. Dq ^enae Se^L 



I 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 457 

motus»), vt aliqua ex parte excufandus fit era- 
sisrRATVS, quando, imminuendi fanguinis cauf- 

fa , rijv KifAO'>cro\loc>Vf Tr^oroi^lxsvaiv , dairlccv diocr^iroclocv^ 
confeBionem inedia^ emaciatiomm ^ fanum tndua* 
vam^ induxit, nifi in morbis acutis illa abufus fuif- 
itt. ^) \ Pauperioris autem fucci homines ^) , quos 
auftae excretiones variae morbique graues c) , vel 
longa inedia^) confecerunt, vel quibus fpontaneo 
naturae lapfu , dum confenefcunt , aliquando etiam 
praecoci feneO:a , extremorum vaforum apices de- 
ficcantur, illi etiam, quibus ex morbo pinguedo 

Ff s deli- 

Exteniiant corpus acriora exercitia, diaeta tenuis, 
et medicamenta extenuantia. g a l. ibid 

a} Mawc»/ ro TtXiid^os- 'E^ot&t^^xTos /S^Xo/i/.evos' , sTri rvs u<nrius 
uCpIxsro , ftgo^riXm ftoirottas xffots , «?r5jo^ j; (J^Xs^oro/iA.U <jcu§a~ 
XfjTero , xa3-' i]v tv uytu^ei ;<;f ovoj ^'«rov ^v ixxsvwa-oif ro ^s^ir- 



Tov ra uifA.uros> 



Imrriinuere plethoram volens erasistratvs, 
inediae auxilium inuenit, omnino vanae, fiquidem ve- 
naefeftio omifla eft, qua, opportuno tempore , faci- 
lius erat vbertatem fanguinis euacuare. g a l. De /^'V- 
nae SeBione aetErafiftrataeos, 

b} '''A%fOOf ngif \etQ^o(.iy.ot. 

Decolores et fanguine deftituti, hipp. De ViBn 

Acut. ExpO?nt GALENVS T«V sv^sis sxovris otT^u^ qui 

pauperioris funt fanguinis. 

CJ 'O 7tv§(ros ixfSoffKsrou r^v ctxtguv ixyocSot rtav fAO^im vCi^ Jf^ 
r^si^srot^. 

Febris depafcit domefticam humiditatem partium» 
qiia nutriuntur. gal. Meth. Med. X. 

d3 l^evswyyeiu , tcivootris- ^yyeioov offwaSv ytyovviot , etre $1 ijot^t-» 
ffiv 'Tt^Of^ijkov .^ etrs ^tuC^o^rfffiv v^ ^tac Xiiuuyyjuv, 

Vaforum vacuitas : Depletio vaforum quaeuis , fiue 
manifefta quadam euacuatione fafta fit, fiue fudore, 
fiue inedia diuturna. gajl, Comm. in hipp. D^ Vi^iu 
Acut, 



458 INDICATIO MVTANS FLVIDA, 

defiquefcit, et caro extenuatur ^*) , auxilium ah m- 
dkatione vitali , quae vires nutriendo augere docet, 
pecant. Demulcendae his fibrae func , nouis fubin- 
de fluidis ad fanguinem deue^tis viftuque opimo ^), 
ab aufteris abftineanc /), potuque vtantur, qui con- 
fiftit, manet, nec ftatim diffluit ^). 

§. XIII. 

dj) ^f}§oi ^vc^tc^scfXicc ^ IV Tw vx ttjs ^t^^ixs^ xartoiS rSv oy.oioy.snmv 
(fo)y.ocrm ysyGvhoi} ^ olov to yri^us.^ ^fj^ors^oc: 'Ers^ot i^iv yj !">;- 
^oTJfs rwv Ik rijs vy^OTtayxs &ciocs ffvveTt^rwv , GjroTQv Hi mysk^ 
9[CiC/ (Jioigi -, ixruyJvrcov. 

Sicca intemperies in eo coRfiftit , quod folida com- 
pages limilarium, veluti feneftus eft, humido fit va- 
cua. Alia ficcitas eft, eorum, quae ex fubftantia de 
iluidis compafta coeunt , qualis eft pinguedo et caro 
tabe abfumptorum. gai.. Met/j. Med. Vil. d. p. i66. 

^^ 'ATroxsutl/ocf fvgos v^irm xoTJffiv uvreCpvwv. 

Dimittere ad aquarum vfum fponte nafcentium. a a- 
XEN. Metbod. Med. VII. 

'^Ty§«tv&<j7} TfCCp^v, ^tXij^Sv rljs otxaus vy^oTtitos Vxocrov rm 

fJL0§lOiV. 

Humeftante vidu , implere domeftica lubricitate, ^ 
lingulas partes. gal. Ib. 

*Of XiTcn^oi %Vytto/ ro rtT^ocxyayivov sycXiociv^ci. 

Pingues fucci aridum deliniunt galen. De Caujf. 
Sytnpt. 1. 

* Evxyy<* uiyocTos ugisrs ysvvijTtxx. 

Boni fucci alimenta, quae optimum fanguinem ge- 
nerant. aet. Tetrabibl. I. Libr. 2. 

lloXvr§o(^x , rgo^iy.(xirM,Toc aoc^x^VTX r^v iitv sjttTtjSeicc ffgos 
Tijy dvoc^oaiv j^on/ ^^s^iv. 

Quae plurim^um nutriunt , ex nutrientibus praeftan- 
tiora, habitum carne replent, neceflaria funt ad refe- 
ftionem et emaciatorum curam. aetivs Ib. 

f ^ Ta ocvs-jj^ju s^ea-yocT» }{Ofj 7toy.ocTot ^'KocnTHfJtv i^dcrcos recs ^tj- 

^OTfjrxs. 

Aufteri cibi et potus extreme laedunt ficcitates. G a- 
LEN. Mcth. Mcd. VII. 
gj Ylouuroc ^ouovnopwrt^oCj u as a^tjfftv x xxT»r^s%ei. 

Pocus tardius procedcns , qui ad miftum non decur- 
rit. Hipp. Z>e Fi^tu Acut, 



INDICATIO MVTANS TLVIDA. 4J9 
§. XIII. 

DE INDICATIONE MVTANTE 

HVMOPvVM MOTVS. 

Cum duplex fit humorum motus, alius hnma^ 
ftens , quem circulatorium vocant , alius extra vafa 
procedens ; ille autem denuo vel fit intefiinus , vel 
progrejjluus: erunt fane totidem cauflae, quae mor- 
borum varias rationes conflituunt, ad quas compo- 
nenda eft indicatio. Motus humorum progreffiuus 
veiimminuitur, vel augetur. Imminuitur quidem 
mox foiius humoris vitio, ii ille, quod non ignora- 
iiit H I p p o c R A T E s '•') , circumire propcer craili- 
tiem nequit, et manantia corpufcula per inuifihilia 
foramina fubfiftendo iter ctaudunt ^) , mox prcpter 
impedimenta, quae folidis infunt minimis, in qui- 
bus humor ofFendit *). Ipfa adeoque ratio, quid 
opus fit, di£litat, poftquam vel in hepate ^) , vel in 
alio vifcere , propter fanguinis craffitiem , fubflitifFe 
quidpiam per fua figna cognofcitur. Non quidem 
negligenda erunt euacuantia ^^}y plus tamen virtutis 

efl 

vita-^^jiWQim. 

Tardiora ad motum funt , nec circumeunt , et fubfi- 
Ibmt ad hypochondria. hippocr. Ib. 
i) CELS vs De Re Medica Libr. I. Praef. p. 5. 

Impa^ftus , et , vt ita quis dicat , incuneatus affligens 
humor. gal. De Cauff. Sympt, V. 

13 'E< yX/.-^^wv rivwv 1] Trocxiniv ^viuZv s'pi.Qf2''^iiS sv ro7^ Ttigocs^t Tw>? 
x.o(,r(x. r(x Giy,(x, tS ^nfjtros etrj (^Xsj^wVy s/i/.Tto^ic^^TStotf v ocvci^offtf»- 

Si vifcidorum aut crafiiorum humorura infardhis in 
iinibus venarum, quae iimam hepatis partem fubeunt, 
fuerit, impedietur nutritio. GAi..Metb. Med. IL 

r« Ttponrmcoif ro TtTSjd^cs- , s fiioviy i^iv xvv^omsv , «/^i» /i««^v« 

si 



460 INDICATIO MVTANS FLVIDA. 

eft in illis, quae tenaces fuccos foluunt, illisque 
fluorem conciliant »*) , fimulque diuidunt aliqua acre- 
dine et viarum, quibus purgari illos oportet, ofcu- 
la aperiunt 0- Alio autem tempore augetur motus 
ille circulatorius, mox iunftim cum mptu humorum 
inteftino, cuius augmentum caloris rationes fiftit, 
mox folus , qui tamen calorem , veluti cekr febre 
inborrefcentium pulfus docet^ gignere nequit, fed 
oportet minimosgiobulos fanguinis, interfufo ner?- 
uorum fluido, commoueri, vt aeger incalefcat; 
At vterque tam circulatorius , quam iile inteftinus 
humorum motus imbecillus eft , fi a vifcido inter- 
currente, vel a re fpecifice noxia , veluti veneno* 
rum narcoticorum eife£lus docet^), hinc a defeftu 
optimi neruorum fpiritus , minimi fanguinis giobuli 
compinguntur , quo fit, vt, attricu molecularum in- 
ter fe ablaco, aeger frigeat. Quodfi ergo caufia 
adeft, quae vtrumque humorum motum excitat, of- 

fen- 

Si voluerimus aperitiuis auxiliis vti, fine praemiffa 

plenitudinis euacuatione , non tantum nihil efficiemus, 

fed etiam maiorem hanc morbofam difpofitionem fa- 

ciemus. gal. Mctb. Med. XIJI. 

CralTos et vifcidos Iiumores effice tenues et fluxiles. 

GAL Ib II. 

0_) T« rvis XtTrvvxT^is Svvcl^uictiS ^ ex(pocicrret rocs itvois ^iiiooat 
9[ff/ dno^gvTcret roc <7t^o<T7s:'KetT70/u,syu yX/c^^a, rs/uv« ii nx. 

Quae attenuantem vim habent, aperiunt anguftas 
vias et defaecant inhaerentia vifcida, incidunt auteui 
crafla. aetivs Tetrabl. 1. L. 2. 

^OXtyor^oQ^^jt Ktuocros Xtnrorigx yfvvfjrty.u, 

Parum nutrientia , tenuem funguinem gignentia. ae- 
T I V s Ib 
p) ^'A xreiva rw c^^o^jjw rtjs ^visus , oTov fjLi]y.m Mtf^ fAuvi§uyo^a 
jyy voffKvot.y,os ngi/ xwvttcv , xx^ns ti liDf.] xuifxurot HCf^ dfro7t>.fj' 
^iots f^yu.<frocj- 

Quae interfciurit frlgore, vti papauer, mandragora, 
hyorcyamus, cicuta, caros et comata, et apoplexiam 
faciunt. gal. D^ CauJf.Mcrb, IL 



INDICATIO MVTANS FLVIDA. 461 

fendit fanguis in vafa, fuis humoribus haud peruia, 
extendic illorum tunicas cum dolore, quod inflam- 
mationis eft ^) , deftruit etiam illas, manente tamen 
vita, quod eft purulentiae ^^), tandemque cum 
morte partis prorfus delet, quod eft fphaceli 0., 
Quae omnia, licec ex natura fluidorum fola haud 
fint, fed folidorum labem fimui inuoluantj ita ,ta- 
men fefe gerunt, vt conceptus ille, qui indicatio- 
nes parit, ad rationes fluidi plus accedat *). Quod 

ad 

Tiyos uviojiisys r% ^i^yJi , ri ex. CiVTtsaovos ^ h H oiAiKixs srs£» 

bi^fn.Qrs§ii Gu^uotros , j; 1« i-syv(Lcsm, 

Calidiora flunt fe ipfis (flaida) aut motu quodam, 
vnde ealor auftus , aut ex putredine , aut ex commer- 
cio cum corpore calidiore, aut ex attritu inter vias au- 

guftaS. GAL. Ib. 

*Avioivsroif dci (^XsyjUovo^} f rwv B^sofiocpS^snruv x^/uuv eTrtf' 
fsovrctiv avrocis , ^ioirmsroij J' 01 x.^rciivis rm dyyemy ^ /ut) j-g- 
yovrss ro nXl^B^os h rji x^cet Tcvsvy.arta^h. 

Augentur inflammationes , ii incalefcentes fucci illis 
a tergo irruunt , diftenduntur autem tunicae vafarura, 
non ferentes copiam , quae in attenu^tione aerea fafta 
eft. GAL. Meth, Med. X. 

*A vocyxvj ^a^/ov vrFi^g^iTi/u.7r\u/u,!yov oSvvffV rs ii^j^Kovnv tcoc^sx^v, 

Neceljum eft, vltra moduni repietam partem dolo- 
rem et affliftionem praebere. h i p p. De Natura Hortiin, 

v) Xo K.UTK (pKsy fjLovfiv ulyxi eis <7tvov fjcsr'jfi&.'^oy. 

Ab inflammatione fanguis in pus conuertitur. G al. 
Comm. 11. in HIPP. De l^idu Amtor. 
S) ^rsyvuiB^rjGiAiy cx^rtj^tcov vtco ttXv^ss uiAJLot.ros ^ nvwv s/u(]^GUym 
/uoiruv iv roTs ^o/uoccriv ocvrhjv ysvo/uimy , wf /ufjox/uij aiocTtyeim 
^ocf , Ciis^ijvoc^f /uiv ocvccyxy ro d^so/uov , ysx^oo^rjvots ^i ro <&«- 
Tsd^iv aru) ffu/uoc. : ■ 

Obturatis a plethora fanguinis arteriis , aut throm- 
bis quibusdam iuxta ofcula earum faftis, vt disiiei' non 
pofiint, neceiTura eft extingui calidum, et emori itai 
conftitutum corpus. gal. De Cauff. Morh II. - 

t) ^Ktti rm ix^x,^/u,^joiivd^Xsyjuovwy ro7s 4^vxiifft y^ g-vCpafft xpf' 
^sov y orocv y.Yj 9ra%v ro s7ri§§sov jj' cO^o^^ocs rs rt/s sv ri^ 
QfXsy/uocivoyri y.o^m ffCpyivvoffsws yiyovvTccs gr fcS"* oTov ro7s dftO' 
ic£iio/uiyots X£V^^ j ^^^' ^^^ ''^ ^M(fPfety tsvocf xon^os,. 



^6Z INDICATIO MVTANS F L V I D A. 

ad motum extra vafa attinet, duo folent euenire, 

quae diuerfum morbi argumentum fiftunt. Aut 

enim humores, errore loci, peregrina vafa fubeunt, 

quod rheumatis eft «) , ex cuius indole confequitur, 

jigenditm Ulud effe t (i mobile fiierit ; tranjpiratione 

obigendum , // fixum parti inbaeret *) ; fi colatorio 

cuidam viciyium ^ illuc tran^ducendum ^)*^ aut per 

colatoria, ii de fpontaneis fluxibus fermp eft, ef- 

funduntur, idquod, per quascumque demum par- 

tes excretioni humorum deftinatas eueniat, mox 

cauffam pius in folido, {\ propter paralyfin '^) con- 

tingit, mox plus in flaido poStam habet, ^i acredo 

humo- 

In priricipio inflammationum, refrigerantibus et ad- 
ftringentibus vtendum, li id, quod fuperinfluit , craf- 
fum haud eft; Si autem valida eft in parte inflammata 
obftruftio , non porro apocrufticis vtendum , fed tem- 
pus eft, vt ad fudorem eatur. g a l. Method. Mcd. XIIL 

^ArcoTDST^fiSrcAj ^^ jf^ xitOT^aC^e^af ro ut/iiu tt^os sre^ fjt,o- 
fiioi , '7t§ox,^rsv7et >(a/ uvri(Titu<7et : n^ox^^^^vsroij [A,h xv «s- r^s 
9cXt}aiov roTta.s , MvriffTCxroif. oi sTtt 7xs (xvrixefuivas^ , oTov tw ^t' 
VTFt^ouxs xsya/uivcfi Jius ^ivuv f^iv j; Tt^o^irsvGis , Kxrut ^i j/ oiv* 

VlljTtUfflS. 

Auerti et abftrahi fanguinem oportet ad allas partes, 
deriuatione et reuulfione ; Deriuatur ergo ad vici- 
nos locos 5 reuellitur autem verfus oppofttos. Exem- 
pli caufta, ii id, quod per palatum mouendum eft, per 
nares-fluit, deriuatio; Si autem per anura ducitur, re- 
uulfio. GAL. Ib. Libr. III. 

.^ - Ad artus difcedere. hipp. Epidem, VI. - 
.: X3' tX^^ iTti TtuvToov rwv Jsvtuari^o/usvuv uvurs?Xciy /uiv ro (ps^o* 
/uivov y ^iuQ^o^vGOtj Jf tJ svarKt;4^xv. 

»in' : In omnibus morbis rhtumaticis iilud, quod adhuc 
/10 ;'cirtumducitur, eft rehnquendum; quod figitur, fudore 
f-; iabij^endum. alex. tralhan. IV. i. 

Catal-rhum deriuare errhinis. actvar. De Spin 
Anitn. II. 

Z>'j Svv?%«f ixxpifftni yiyvovrot^ oi droviuv rj di^itv, 

C(?ntinui fluxus iiunt per atoniam aut acredinem hu- 
morum. fiAL. De Caujlf. Sjmjpt, 



INDICATIO MVTANS FLVIDA, 465 

humorum eorumque plethora vel aeftus occurrunc' 
Quapropter indicationes etiam vtrinque pendent,, 
vt ad coercendas haemorrhagias aliasque fluxiones 
mox incralTantibus ^) opus fit, fi tenuis humor eft, 
mox euacuantibus ac deriuantibus , fi nobiles partes 
fanguinis implet, ibiqoe fiftitur *), aut copia vrget, 
mox ftringentibos, 11 vaforom adeftlaxitas ^). NemQ; 
autem ingenio adeo inops fuerit, vt fibi, (i quid prae- 
ter mores et fani corporis inftitutum fluit, coercen- 
dum fubito ^^q putet, fiquidem in Huxibus, tum illi5 
periodicis ac confuetis, quodammodo au£i:is '% tum 
inmultis aliis haudfoiemnibus, fanguineis^) aequeac 

fero- 

Haemorrhagia , fi aliquando prppter tenuitatem fit^ 
diaeta incraffante curabitur. gal. Meth.Med.\. 
h) ^ATrog-^id^ay ro uTjUoc 'tt^jqs srs^oc (iao^ik Tt^ox^rhaet rs yj:/ «9* 
7t<T7Socaes, , '; 

Auertere fanguinem ad alias partes , deriuatione efr 
reuulfione. gal. Ib. 

YVkV^OS OitlOt.O(.rOS IfTl r.B^Poik-tJV W/uiPs^JOflA.hii, 

Plethora fanguinis ad caput delati. a A l. Comm, TU 
iKHipp. De t'i6tu Acutor, 

To xuy VKei^QV fico^iov TrXijBoSj oTov ro «aS"' 'v^oi^j V xxf^tetpf 

7} VS^^JHS. 

Ad fmgulas partes plethora , ad hepar , aut cor, mt 
renes. gal. De Plethora. 

c) 'F.Tri^s^jjvoif TQ oct/ux^ V ^ici, (p\sfiQro/u,io(,s ^sroyj\iCa.vroc^_^ i{^ 
fjoxkiToc fTti ruv yiwVj 1] ^tx oivK^ccTH ffijaoiyroc , ij dTcoQiricf 

fAeiOitJUVTOC. 

Contineri oportet fanguinem , aut per venae feftio- 
nes transuehendo , - maxime li morbus recens eft , aut 
oxycrato fiftendo, aut abftinentia imminuendo. ga ir» 

Introd.f. Medicuf. 

d) TvvxtKi ocriAu i/U£S(jf>f ruv xatTXjUtjytcoy ^ocyivrwv , Xvais. 

Feminae (anguinem vomenti, menfibus largiter ef- 
fufis, folutio Hipp. /Jp/jor. Se6t..V. 32. p. 93.T. I. 

e} ¥^s^o(X^v novhvrt }{gc/ Ttt^icoi^vyioyri Tryoy h v^us , tj oufjcoc ^vhf 
y.xru roii §iyocs y n KOiToc ro ffofix, ij Hoiroi roc uroty kia rh 

Caput 



464 INDTCATIO MVTANS FLVIDA, 

ferofis /) pro morborum conditione et natiirae arbi- 
trio ^), faius efc faepiflime. Proinde legibus nuliis, 
nifi generaiius fcripcis, addicendus eft animus, fiqui- 
dem ex circomltanciarum variecate noua faepe capien- 
da funt confilia, vci legisiacoribus ^j,qui propeccato- 
rum nouitace nouum quid femper fanciunc, ita et 
medencibus. 

Caput dolenti et vehementer dolenti , aut pus , aut 
aqua, aut fanguis iiuens ex naribus, aut ad os, aut per 
aures, foluit morbutn. hipp. Apbor, Seft. VI. 10. p. 98» 

*(Jkq<jOi uI^ucc ifiiiitfftv f tjV y,iv ccvsv ^v^erS y awr^oiov. a ^i 

^vv ^tvosrto , xuxov. 

Quicunque fanguinem vomunt, dummodo fine febre 
'* fuerit, faiutare. Cum febre autem malum. hipp. 
Aphor. Se6t. VII. 37. p 105. 

TQicri yA\oi,yx'^\ti{.Qi<it i^ Totfft 'vi(pgiriH(nfft utfAo§^o'i'hs STCt" 
^iYOfAsvcxj j (xyxic,B^0Vt 

Melancholicis et rene inflammatis haemorrhoides fu- 
peruenientes, bonum. hipp. Apbor, Seft. VI. 11. p 99. 

f J) ^^Hv vTto Xtvx^i (^Xsyyotros ixPfif^svi^ ^tu^^otoc. iTriyfvtjroif i%v^Vi 

•• - Xv« r^v v^ffov. 

Si leucophlegmatia detento fluxus alui fuperuenit 
validus, foluit morbum. hipp. Apb.Se&i.. VII. 2p.p. 104. 

'- g} *A ^ei uym .^ ok» uv ydXtg-x §^ny} >/ Q^iffis ^ rMjrvi ciyetv^ hoi 
ruJv iv/u.(ps^ovrit)v ^ca^/oov. 

Quorfum natura magis vergit , per conuenientes re- 
giones. hipp. Seft. i. Aph. 21. p. 71. 

Ifi^ lioiu.os jiX uv ^vvoctro ro re a§tg-oSi ro rt^tHouorocrov ocxgt^us 
ocjuu Ttufjt 7r^o\u(i(jDV , ro fhsXrtov STrtrccrretv , ut yu^ «voyotd- 
'rtjrss rooV uv^^caTtm iiUf rcoy Ttgx^swv , ^cfif ro fxrj^hjtore /uri- 
• ^y , cos stTtav snOs , 7jffv;^tuv wyetv , ruv uy^^wTtlym , ^oiv swffm 
«ts-X^v fv i^tvi 7ti§i uTtuvrwv i^ sni Tcuvru rov %^oVcv dTroCpoU' 
M^ocj rsxvvv ^^' tjvrtySv. 

Lex nequit, quod optimum eft et iuftiffimum, fmcere 
' comprehendendo , femperita, vt operae pretium eft, 
praecipere, quando hominum aftionumque diflimilitu- 
do, et, qucxi, vt vno verbo omnia dicantur, nihil con. 
ftans maneat in rebus humanis > nihil fmunt funpiex 
in uUa re inter omnes omnique tempaJ:^ confpici , in 
ttlla vnquam arte. 



nAAAIO- 



«40 # ^ 46J 

nAAAIOAOriAS THERAPIAE 

SPECIMEN XXIL 

Q^VO 

INDICATIO MVTANS SOLIDA 

S I S T I T V R. 



Cum duo fint fanitatis momenta, quorum alte« 
rum in motoris efficaeia, alterum in organo- 
rum aptitudine ponitur ^») , morborum etiam coa» 
ceptus fummi eodem reuertuntur. Quamuis au^ 
tem ad vtramque hanc aegritudinis ideam in quam- 
plurimis exemplis fluidorum rationes multum va- 
ient, et indicationes fecundum illas componendae 
funt; fit tamen etiam , vt in morbis numero haud 
inferioribus malorum forma, caufla eorum proxi- 
ma, ad quam in cura refpiciendum eft, hinc auxi- 
fiorum deftinatio , verfus folida plus , quam verfus 
humores his contentos, profpiciat. Oportet adeo- 
que , fiue rokir agendt , fiue organi fahricd a ftatu 
naturali defle£lat , ad folidorum indolem animo fae- 
pe reuerti, mox eorum minima cogitando ample- 
^i^), ilia nempe, quae iam compofiti quidpiam 

habent, 

a}' ^TyetKV h ^vo7v rxroiv ^tjriov , ^ Iv roui y.uru Q^vffiv Ivt^yaiociSj 
ij iv rous nuroi (pvdtv Tfx^ucfv.svoue ru)V o^yuvm. 

Sanitas in his duobus quaerenda , in accommodajtis 
naturae potentiis , inque organorum accommodata na- 
turae conftitutione. gal. Dc Morb. Dijferenms c. 2. p. 
I. T. VII. 

h) "Exoi^m^riov o^yuvtxwv ju.o§ioov $k rivuv sTs^m uttXwv cKi-' 7ti^»s 
rijv UK^fjciv' ffvyfcarotf f xixTiavm Vkoctov ix ruv ^^iMruiv ^oix^m, 

Hekriftr. ValaeoL G g Quae- 



466 INDICATFo MVTANS' SOLIDA* 

habent, rrquidein ex fuhtiliore ifta circa filjrahs et 
prima corporun^ elementa contemplatione nil quid- 
qmm vdlitatis eft^), .^c^x fingularem y;iiuscuiusque 
virceds fabricam, 'intra quam caufTa' a^iohis laefa^ 
fedet, fecum perpendere medentes. Tunc autem 
maxime ad minima folfda animum aduertimus, fi 
line aliqua meditatione, :ad quodque organon dire- 
fta, mprbos, ad totum hominem vel plura fimul 
otg^fii redundantes, coiitemplamur. Quodfi au- 
tem fingulare vifceris aliusue organi malurn eft, ex 
omnium, quae ilhrd faciunt, vaforura aliarumque 
condidonum circumftantiis cauflam, et, quod illi 
pai: efti medicamenti efficaciam metimur, Fibr| 
adeoque minima, quae, quousque ilkm;mente affe- 
qui poffumus, nerui filamentum extremum eft, fluit 
di.foi, quod fpiritus, inopia faepe flaccet, et ^/o- 
niae aut imbecillitatis et fibrae laxae conceptus, 
qui grauilTimorum faepe morborum idea eft, effin- 
git*^)- Propterea compofita ex fibris nerueis vafa 
minima, ex his maiufcula, tandemque maiora, la-* 
xantur, hincO elFe^a ex his vifcera qt inftrumen- 
ta, vti vaforum funt congeries, fluidis fuis trans- 
primendis parum idonea f) deficiunti5> . Si quis in 
'..;.. -; ! .■zi ??d c his. 

iri-:j) .Quaelibet organicarum partium ex quibusdam fim-v 
- plicibus, ad fenfum tamen, componitur, et harum lin- 
giila ex primis elementis. gal. Ib. c. 3.^.3. 

'' ' ■ /it.x ?(^/ xvccp/ux si «.TruB^ouif tivuiV cvyxaroct. ' !T'> 

. ' Elementa noftrorum corporum pati poffe, nata funt, 
indiuifibilia autem et incompofita ex paffionis experd- 
bus quibusdam componuntur. GAL. Ib. 

d^ 'H droviu , ryis svs^yeius e:^^ui?^iu. 

,.'. , Toni defettus, in faGititate imbeciilitas. gal. Ib. 

(t\ )A.o(r>iy.u sv^vrnroi. ^Kytr^tu rZv Tto^uiV. 

Morbus latitudinis: Menfurae exceffusin, meatibus. 
GAL. Ib. 

o^yoivx (wrixx rt y^ ^'^x**'-^* 



INDICATiO' MVTANS SOLIDA. 467 

his omnibus fluidi ideam dominari putet, difputa- 
tioni locum habicurus efl, cogicatione tamen de /5- 
tido imhecUlo^ flutdis transprhnendis hatid idoneo^ 
vbicunque infirmitas eft , femper praeualitura. Sa- 
pienter adeoque neruorum cognitionem in diiudi- 
candis niedicamentorum, quae tonum firmaht, ra- 
tionibus et applicahdi modo g al en vs ^) poftu- 
lat, quo, cum opusfit, partibus laxatis medica- 
menta foris admoueri ^), intelleftis neruorum ori- 
ginibus ') , iuxta illorum primordia applicetur phar- 
niacum, vel, fi illtid trans integumenta ire polTe ne- 
ges, fohs certe fpirituum communis fri6tione exci- 
tari ad neruei fucci influxum poffit. Hac ratione 
GALENVS crus ^) manuumque digitos > admoto 
fpinae vnguine, perfanauit, vt alia, quae neruos 
firmant '^*), et minimis illorum apicibus robur inge- 

Gg 2 nerant, 

Ventriculi atonla, et veiiarum, et arteriarum, et 
mufculorum, et omnis organi vitalis ac animalis. gal. Ib. 

g^ K«r« iriv ruv vev^wv Mv,roxxv,v yv^tAVKdu^co. 

In neruorum diffefdone exercitatus efto. gal. De 

Loc.AffeeLL 

Auxilia affeftis partibus adponere. gal. Ib. 

i) 'E7r/s-a^«/ rm x^^ juo^/iy frpocrip^ociv ra, fjor^^tjy.xru. 

Sciendam , cui parti applicanda fmt auxilia» g a l. 
Ib. L. II. 

k_) Tiv^s x/u.<x, cc/u^(^o Tci, ffxsKjj xceroi ^got.xv Ttoi^xkvoMsvoi ^ioi tuu 
7tur laQivv sniri^ivrm (^«.^fAxr.iov ixe^vu) rq) ^a/c/fa) xocS'^ tJc 
Tuv cxiXuv c/.'Ko(pvsrotf vsv^x Tx yorious /uvsXs , sB^s^oi^yrsvS^jja-xv, 

Quidam , vtroque crure fubito foluti, ad lumbos ad- 
pofitis pharmacis illo in ioco, vbi nerui crurales oriun- 
tur ex medulla fpinali, perfanati funt. GAL»lb. •! 

XUV , ^S^XTHiVO/lXSVOt. 

Manus digiti , impofitis fpinae pharmacis, cui*ati fue« 
runt. GAL. Ib. Libr. L 
m) "Zc^iyyetv, ffxkv^vvetv rx cco^uxrx y T«f vro^as xvruv ervvsKya» 
y^ TTvkvxy. . ' ' ' . '; 

Compingere , indurare corpora , meatus illoram C9- 
gere et denfdre. q a l. Metk M«d, VII. ' 



46$ INDICATIO MVTANS SOLIDA. 

nerant, ne indkationi vitali faa praeripiatur mate- 
ries, nunc non attingam. Augeri quidem neruo- 
rum robur eo vsque, vt plenitudine illorum ex 
optimo fpirituorta, morbi fiant, haud polTe arbi- 
tror. Hoc autem etiamfi haud fuerit; caufTae ta- 
men plurimum eft, ex qua, neruorum miniraa 
ftringi, hinc vaforura apices anguftari, et ab illo- 
rum conftri^lione, quam fpafmum vocant, relu6lan- 
tia humorum erga cor oriri poflint, fi fanguine dis- 
tenta vafa ipforum neruorum fuerint"), ii fponta- 
nea, quae per aetatem fit, fluidi fuga corpora com- 
pingantur 0» et fibra obrigefcat , tandemque vel a 
cauffis externis ^) apices vaforum halantium ahaque 
liquida fecernentium adftringantur, vt manere mor- 
bumque inducere , quod pelli debuit , oporteat, vel 
lenta crafforum congeftionp minima vafa in folidii 

indo- 

n) *H nXijB-wgiK^ hocBtfGis as T5C Vev^u e<(p/r«T«/. 

Plethorica difpofitio ad neruos reduudat. G A l; De 

Bifcr, Morb, 
o) T^? ^syvooffsm SiuCpo^» ^irtv , avyl^fjals rt rx ffiofAotros ds 
iuvro 'Ttowruxp^tv y^ uvrluv rZv TTopm e/uC^^xits. 

Anguftiae viarum duplex difterentia , concretio cor- 
poris in fe ipfum vbique , et ipforum meatuum infar- 

ftus. GAL. Ib. 

Taly Ktvaiusvujv «5"' uvrwv rwv •Ko^m t« fA.kv vy^oc 9(^ S^^^fitx 
y^) Xmrec ^tud^o^etTCitf ruxtTot, , ru JV nuxiu- ^ y^^X§^ ^^<f- 
ha(Qopiru Ir/. 

Euacuatis meatibus, humida et calida, et tenuia 
exhalant, compafta autem et vifcida exhalari nequeunt. 
GAL. Metk Med. IX. 

p) 'Ftyucus ris ocjusr^uis noe/ vvi(X/u,evos iv v^uti ^vnr^gim^fi J 
rivos rotcivrvs hi^us ^5T*xovt< ^vvoc.fA,tus , sTtyvuas rt ^Uf 
iTtvxvufff ro ^foy,u ^Oif rus ^tuTtvoxs tv^ov xu^a^^tv ect ^ a rt/- 
, - ^ottv kcuj xxTrvfl^cis' , u^^ot^eiff»^ Tcv^trov syivvtjtruv. 

Horrens aliquis, aut balneo vfus ex aqua atramen- 
tofa et eiusmodi fimilem facultatem habeute, coegit 
et obturauit cutem, et intrinfecas cauorum exhalatio- 
nes cohibuit , quae fumofae , vti congeftae nunc funt, 
febrem fecerum. gal. De Morb, Dtjjhm, 



•INDIGATiO MVTANS S6LiDA* 469 

indolem conuertantur^J. Id quod variis modis ef- 
fici potuit, fiue morbi maie cedentes fuarti in mini- 
mis materiemreliqueririt, fiue ab humorum indole 
immeahilitas ^ quae morborum quam plurimorum 
mater eft > proueniat 0» Hanc fi quis ad fluidorum 
vitia referendam fimul efle cenfeat , ego non repa- 
gno, Sunt enim alii quoque fummi quidam de 
morbo conceptus, qui, dum humorum vitia inuol- 
uunt , ad folida tamen plus magisque attinent, fi- 
quidem illorum deftruftionem fecum afferunt. Ta- 
lis febrium inflammatorii ') putridique generis ^) 

Gg 3 idea 

C^ Noff);<ttar« \(j.(p^v.^et yklc^i^m 'KCi-)(^km awi^oi/ULivXt 

Morbl infarfta glutinoforum crafforum confiftentes. 

GAX. Ib. 
r) (T<K pvjuxTx) vv fiof.) Tts^ouriDia. ^jw^j/Vcejr^ i^ I^^Xf^^ dvvZv 

rwv CTtyJcyxvm (x,(^lxmTOf^ ^c/:/ loh ry/f «x^^aic^ , %%ov f^iv t »v 
«j/ ro 710.^05 ; fAix,\i7<x. ai ijv 01 Ttoty^yrs^Qi rs i{of!) ysoo^s^tgoc 
wcJV fvxftetXijfijusvot w(ji ^vfito/. 'EvTfvd^sv yoi^ ro Jw^Q^ovofjp^a- 
710V aroo xkX^/USvov Ttx^^os oi§)(JSt(Xj «vu(^vE(^oif , xA§^^ H^ 
c(po^C'or^^xs rxs ocSitfAixs sfATtoixVy (lcH^ss syKaf(.sv:s Tts^t rx 
CTt\uy)(va(, , v^ vnvot di B^o^vfiu^as wJV , ?(^ svvytvtx uy^ix Jr 
fTfi fit,s\uyx,oy'ixs fis^oftivifs; 

Si autem (rheumata) vlterius progrediaritur et ad 
ipfa vsque vifcera procedant, ibidemque figantur, peius 
quidem hoc malura fuerit, maxime fi crafiiores magis- 
que terreni humores iliuc translati fuerint j Abhinc fic 
dittum hypochondriacum malum incipit nafci, pelli- 
mos difficillimosque angores efficiens, pondere circa 
vifcera impofito , et fomni tUrbulenti et infomnia fera, 
ipfa melancholia imminente. a c t v a R. De Sprit. 
Anim. II. 
s) ^Xsyff.Q^^w^rjs $ioi^sGis. 

[nflammatoria difpofitio. gal. De Dijfer^Morh, 

t) ^1y§wv fA0X^V§t^ ^iocftili^wtTxetv Tts^vKvTji.f . 

Fluidorura difficultates, erodere polFe , natae. gal^ 
De Cai4jf. Morb. II. 

Tcc ^xkvovTK yoff ^ixfiifipo^ffxovrx fisrx ^'t^fcor^ros t%v§Zf 

iotfX.£X, 

Mordentes et depafcehtes cum cajore valido acre« 
fuccl. AETivs Tetrabibl, L Lib. i,Prooem. 



470 INDICATIO MVTANS SOLIDA. 

idea fiftitur ^ dum vtrpque modo ipfa folidorpm 
dementa corrumpuntur et euertuntur «), Quamuis 
autem inhis omnibus alia, quam quae iuxta leges 
fluidoruq? agunt, medicamenta requiri haud poflint; 
funt tamen nihilo fecius? quae ad ratioxies folido- 
rum redeunt, indicationes baud paucae.. Deficca- 
tae partes indufto fluldo mollercant^), aperiatur 
tranfpirationis iterO^j^iet-quod acrexiine jd-qfti;uauni 
eftj addito^ quod glvitinai^e poffit, reftituatur *). 

Mprborum quidem /2»^^//V vifceribus addUh- 
ri/;» declaratio nil rainus a mimmoriirn iblidprum, 
et, quaeexiliis contexta /unt , vaforum fubtilium 
contemplatione pendet, dum, fi quid illis praeter 
naturam accidit , in eo fimiliter pofitum eft , jvt vafa 
concrefcant, fuis humoribus haud fint peruia'*), a 
vicino tumore premantur^ in fefe contrahantur et 
rigefcantO> laxentur etiam, mox in ofculis, mox 
-' ''\ ' '".' - in 

Corroptus fanguis depafeens et exulcerans corpus# 
G A L.^ Meth Med, IV., 
-tl^ l^offjjiuaroc sKnrootjms rm ^oi^^eim, 

Mqrbi , . qui elementa deftruunt. g a ;l. D^ Dijferent, 

Mnrkl. " ' ■ ,:,^^.;, 

Succos indere folldis partibus. gaXj. Jfieth.MeiilX. 

y) "A^xtOiVoU re ro S!£,ux ^ocf .asvwaotf po^^oi roov eiiA.7tgo^iv in 
eivTs ■,K*rsxoy.vjm. • ■ . i i 

Extenuare cutem et euacuare multa, Vnte intra il- 
lam detenta gal. Ib. X. 

Z) '^Offx ^idc /yfMijV ^giy.vTijrus j^ dKgijclus ytvovrocf, umJix^c- 
S^uvrocf xfjrj^svru y^/ 7ts(p^£vru. 

Qui morbi fucccrum acredine et intemperie fiunt, 
reftituuntur mixta et cofta. hipp. De Frijca Medicina. 
a} I^viuC^ivais, revox,(o^iix , sy^p^uiis , ^Xi^^is , Gvvt{rjGts. 

Concretio, vaforum anguftia, infarttus, preffio, 
contra^tio parietum vafis. gal. De Cau]\^Morb. c. 7. 
p. 26.T. 11.^ 

b) Ttvlc Ttu^oc Cpvfftv (^Xug-rifAuros tj ff^ (Txt^^a (fvs-uvrot , h (P^^rym 
fAQvt]! f ii a.7tQ^riy.v.ros ev uvto7s rilv o^yuvm roTs Qu»y.uat^ xx. 

fCftru 



INDICATTO MVTANS SOLIDA. 471 

in parieteO^ mox deflrDanturpenitus abvlcere-^), 
mox, eodem fanato, coalefcanc inter fe ^), fluidis- 
que transmittendis hoc ipfo imparia efficiantur ^). 
Plus tamen ad inueniendum applicandumque rhor- 
bisfingularibus remedium cotifert, vc totius vifce- 
ris compages et textura illi propria mente tenean- 
tur. Quandoque in cauis eorum aliquid peregrini 
haeret , quod vel tota natura aiienum ^) , vel ex re 
vitali conuerfum eil j quod, fi acre fuerit, demulcen- 
dum ; fi putridum, coquendum, bonisque fuccis 
perfundendum ; fi inflammatum, per indicationem 
euacuatoriam deplendum auc reueliendum; fi la- 

Gg 4 - . .. xura, 

vpeitu T^ tpu^x C^vGiv^yxnr^^i/ iftoi'':l(^oi%o7^f« KafuXotjiGvro^y 
7} rfvo^w^/sf yiveroij. 

Excrefcentia quaedam praeter naturam aut .fcirrho 
cceunte, aut inilammatorio tumore, aut abrceffu iii 
iplis organorum corporibus, ipfo deinde tumore prae^ 
ter naturam , internam cauitatem occupante , fit angii- 
ftia. GAL. Ib. 

Dilatatio vaforum minimorum. gal. ,I)e Sjuiptom, 

• Caujf. : 
d) 'E'i (Kvu/3^climo'S Miuo^^uyioci. 

Ex erolione , fluxus fanguinis. G a l. Meth. Med. V. 

6^; ^EXx.cij3^fie}js rjjs svdov S7ti(j^uveicx,s KXTtcircc iv/ud^vvrcnV cc^ij7\.ocs 

ruv t^Xxto^hwv '4 Siot(^^o§oc ylvsros^ ryjs xocrx (OvftLv dMTtKaams, 

Erofa interna fuperficie, deinde coalefcentibus inui- 

cem erofis, corruptio fit naturalis conilitutionis.GAL. 

Be Cauff. Morb. 11. 1. cit._ 

Scirrhofa difpolitio. GAL..De Dijferem. Morh. 
g) Ka,roc rov u^iB^y.ov oirronj oiu.(piioccf rcov voGri^o/.rm ysyvi&ovTGif^ 
7] s/yi^anovros Tivos /Wffi^ , tj TTSPiTrsvoyros' twv ^fpiTtsvotrwv Toc 
/uiv i)i rx ysvss ig-i rwv >i(/.r<x- <^!>c<v, ws a v.at rtfi yivoittO %Hros 
Suy.rvXos' svcsc Js oXw ru> ykvei tvixoix (pvGiv ssri ^ ufsXfiuv^is 79 
7\cfj a.aYM^cdes, > ■ ■ ■<;, 

Quoad numerum, duae differentiae morborum fient, 
aut deficiente aJiqua parte, aut abundante: Eorum, 
quae abundant, quaedam cognata funt , vt fi cui fex- 



47 21 I N P I C A T I Q - M y T A N S $ G L T p A. 

xum, ftringendum^) eftoi Haee quidem conftlia 
e^ natura fluidorum funt; iuuant tamen folida, ve- 
luti etiam humoribus plus medemur, quam folidiSi 
fi vifcera pro peculiari fua fabrica, pulmonum'), he- 
patis ac fplenis exemplo^), impaftis fuccis, tu- 
ment, aut cuin vicino alio vifcere , praeter quam 
fieri oportet, connafcuntur ^), inque officio fuo ge^ 
rendo deficiunt *«). Ex iftis meditationibus, ad 
vnumquodque vifcus relatis, veluti illorum labes 
iudiciofa ex iignis cognitione ") difcitur, indicatio» 
nes, ad partem aifisdam dire£tae et locales di^ae, 

fluunt, 

tus effet digitu?, qua^dam toto genere a natura ab- 
funt, veluti vermes et afcarides. gai^. Ib» C 8.p,, lo. 

CSfrXf. 

' Parietum vaiis diduftio , vt humores transfluant, re- 
frigerantibus et adftringentibus curabitur. gal. Meth, 
Med. V. 

l) Ko^/ffxovroif r^ ^XsyfAoi.ros oi nvivfiove^ ^ ^of^ ro nvov rxro ,^ii' 
t^ta rxs Ttvev/icovus . 

Implentur pituita pulmones , et pus hos exeft pul- 
mones. hipp. De Glandulis, §. lo.p. 420. T. I. 

kj "'Tc^Co4'j aitXm fA^yoiS y iJTtUrOS 7T0V0S. 

Hydrops, fplen magnus, iecinoris dolor. diocl. 
CARYSTivs Epift. Prophyl. ad antigon. Re- 
gem , apud p a v l l v m. 

13 'l^da^fiocrx (rvfJtCpvtfa rivi^ 

Morbi ex concretione aliqua. gal. De Differ, Morb, 

Xn) S7rX;/y fieyots , h %7toe.ri xocxorr^uiix. 

Splen magnus, hepatis aftio praua. gal. Method, 
Med.IV, 

H^ Tj? TuJy sKxptvof^fvoiv iUo& ytvcoffxerou ro TtertovB^os fio^tev, 

Eorum, quae excernuntur fpecie, cognofcitur pars 
affefta. gal. De Locis AffeSL II. 

^OTtiiiS uv ris iv^io-xoi rx TteTtov^orx f*i^v ryi ruu novuiv dtoC' 
(po^cf Tt^oasxj"^ ^o" v^^v. 

Vtquis inueniat partes morbo affeftas, ad dolorum 
differentias aduertere debet animum. gal. Ib. 



INDICATIO MVTANS SOLIDA. 47J 

ffuunt <>), quae, ignorato vifceris affefli fitu, nexu 
cum vicinis i') 1 ftabiiimento «; , aliisque conditioni- 
bus, ex anatome petendis, diflScuiter inueniuntur* 
Maximum fane curationis momentum eo redit, vt 
raedentes , vtrum in iila , quae fenfum mali habet, 
parte caufla morbi fedeat , an ex confenfu dolor et 
aftionum laefio fit*"), clare perfpiciant; quod nifi 
fiat, nihil inteiligunt. Plurimum enim intereft, fci- 
re, vtrum ex idiopathia et partis fubftantia, aut 
contentis afHidio orta fit, an vero ex fympathia et 
Gg ^ con- 

o} H xxrac /u.s^os' Twv ^Qij^t}iu.oirm ^A^ff^J rvjv Ttugtt rrjs B^iffeics 
rx ntTcov^OTOS f/,o^ts Tr^oaXot/ujioivet sv^eiitv, 

Auxiliorum alicui parti applicandorum vfus , a lltii 
loci patientis indicationem accipit. gal. De Conftiu 

Medic, 

^tocyivcoGxetv roc xuroe rxs roTeas 'ffei3')f , ^tori i*^/ tjJv 5"«^ «- 
vsaccv 'U7rcx,'^Mrrst^oif ffviujiuiyet xurci rxs- ^iocd^o^ois dvrZv, 

Cognofcendi funt certis locis addifti morbi, quia 
curationem mutare conuenit fecundum eorum differen- 
tias. GAL. De Loc, AffeB. I. 

Mffix« 0o}}3-ii/uurot. 

Parti applicanda auxilia. a l e x. t r a l l. I. i . 

p) tiocifjuocroc Tijs xDtrx (pvV/v iiuXXKrro/uivtjs rcgos ot^^fiX» fijm 
omv '4.oiV(joviQ(.s. 

Morbi ex conuerfo naturali partium inter fe nexu, 
GAL. De Differ. Morb, 

q} 'H 'JTPos roc TToi^ocx^fiiivx /uo(toc xotvuvix ^iccC^S^ei^erM^ ffvju(pvv 
roov rtvwv ul^^Xois i oiovrws h rtves^ d^r^ficxros tj c>scr fjt» p^aXoc» 
S^ivTOs. 

Nexus cum yicinis corrumpitur , connafcentibus ad 
inuicem quibusdam , vei fuftentaculo quodam aut 
ligamento laxato. gajl. De Cauff. Morb. c. 7. pag. a6. 
T. VIL 

rY JSio^iffcDiusv roc xocroc (Tv/UTfxS^efocv sri^a /uo^tn •yivo/uevi^ nd^fff 
ruiv xoiroc iotOTtdcSreiotv, 

Diftinguamus , qui per confenfum cum alia parte 
liunt , morbos , ab illis , qui ex fubftantia eius funt, 
GAL. De Locis Affe^^ 



474 J N D I C A T I O ,M V T A N S •SrO)IXl D Ai 

cqnfenfu, a communione vaforum acpropinquJi 
tate ^). ortp, peregrjnum malum in k^e faa faepe 
haud percipiendum et,quietum, alicubi ita fentiatur, 
ac 11 GKet domefticum , veluti, fi caput ob ventricu- 
ii fabujrram dplec '0» qi^^i^doquidem hac meditatio* 
ne, dum interea empiricus ad fenfum aegri vnice 
refpicit, racionalis medicus ad fontem mali proce- 
dit, illumque a fordibus iiberat. -. 

Pliriores et fim^Iiciores indicationes , folidis 
addiOras, nec taritumV qiisntum in reliquis eil, ad 
Huida direftas , habet ars , quae manu medetur , fi 
numero *) quid plus yel minus eft, volumine >) aj)- 
undat vel deficit, ^ forma, quae natiua partibus 

eft, 

S) 'O^ rm V£vgwv dTtoCpvfftss Gvy.Ttu^^itatv, 

. .-^ Neruorum communicationes. galen. Comm. II, in 
*' ^Fj^-prrh, jiipp. 11. 

t) Ta >Koi.vrK , 0"y^7ra3"SvT3« a.l^fjXots^ vf rw yavvt^v^ t) rw xoivta" 
yiuv i'-xj^tv fxtyoCKviv xurx roi dyyeioi v^ vsv^k^ Ttoiya, 

» ■ Omnia, quae inter fe confentiunt,aut eo,quod prope 
accumbant , aut eo , quod communicationem habeant 
magnam per vafa et neruos, patiuntur. gal. Qom* 
vicnt. ih in Frogmfi. hipp. 

\X) TS JV (TiaM.v.ros rx. yA\zu. Ixar« j ro Vrs^ov rw srs^ia^ otcotuy 
evSru i{gLf sv^ot. o^y.-^aet , v^^dov nv.^^^f.^iriyM Tioiset , >; xoiKiti fjf 

Corporis autem membra fingula, alterum alteri, 
dum huc vel iliuc morbus fertur, aegritudinem ftatim 
communicant, ventriculus capiti. hipp. De Locis i?i 
Homine. 

X_) Karcc Tov ce^tB^/uov twv iktcXcov fxojJiuiv diTro^ dta^poooif rutv voffif' 
/ttUTuv ysvtjaovract , ^ i^ecTFovros rivos- /Uf^as Ij m^trrfvovro^, 

Ad numerum partium fingularum, duplex differen- 
tia morborum eft , aut deficiente aiiqua parte , aut ab« 
undante. gal. De Differ, Morb. c. 8- p. ic 

y} TttV o^yxvuv vo7J7y.«ra, xurx ro /uiyed^os v fjiei^ov ti^tj yivotro 
lj ivB^ts sXuriov U7roreXi<^eiy). 

Organonim morbi magnitudine, li quod maius fit^ 
ct iterum tenuius euadat. gal. Ib. 



I N P I C A T I O M V T .A N S ^ OX I D A. 475 

eft, jdifcedic ®) , ^ comprefTum '*), quid eft vel laxa- 
tum ^>, auc ex fede fua lapfum^^ fi quid folutuin 
eil: et continuum ei^^iQ.defnt ^),. fi quid luxatum, fra-^ 
6an;i>):, feftum, compun^um, contufum-''), ipfa 

Cbnueniens parti forma corrmtipitur. gal. Ib. ^^ 

a_) ^Tivoxoo§i,vt.svoi VTSO Tiyhs ru)V <7t£§t7ceifAsvcov^sfA,7ei7ir6vr(jov uvrtni 

. Anguftata , a tjuadam re earum, quae circumiacenfc^ 
illabentium et cpmprimentium. GAL..Ib. 

Tx Tr^oVTTiTtrovroi s^oa^sv Q^i.^(Aa(,Ku. rs. i\cf!j v^arot (pui^/uotxco^fj 
vtjij ^vx^qv-^vi^^v.vro ro itz^is-xpv.^^rot '^syv^GiVy j/ ^«msr/t^ «;,«£- 
- Tj)oi/' svwTtsgyx^e^Oij Jyvj/orfroc/ tw ^o^if^^' Kcx^ rivss (itutQi-tstffXQP- 
ynt^wffaai re ii^ y.otra^vi^fft ro ^hot,' • ' . 

Quae extus accidunt, venena, aquae medicatae efc 
frigidae, et ipfe,, qui nos ambit, aer, vaforum Qon- 
ftfidtionem et extenuationem menfura maiorem efficefe 
poffunt parti, vti etiam vincula fortia, quae enecant 
et refrigerant membrum. gajl. De QaujJ. Alorh, c* 7. 
^'■^ phg. 26.^ ■ ^" ^'^^ 

'h^ "Svvher/uo^^XOiXu^eis^v ffvvruS^ets. 

Ligamentum articuli laxatum aut adftridtum. gal. 

Be Biffer.Morb. ' ■ 
C) 'H ^ia.(^^o§x rris xarot (pi&tv ^iocTtXuasic^. 

Corruptela naturalis partium inter fe i;iexus. GAX* 
De Cauff. Morb. . 
dj '^Evco^scos Xvcris. 

. Vnionis laefto. gal. D^ Differ. Morb. 
bMax^otatcnjf rvs o-t»vf%««?' -rajv /uoqioov ^toii^satSyXvcfis ivwtrsaff, 

Continui laefiones : in partibus diuulfio, folutio vnio- 
nis. G A L. Ib. 

€_) T^f ffvv^scrsctis rijs xuroi (^vfftv v7Tot'A.cirro/U£vtis voaY/fxurot^ Ttx* 
" gu. "yjy ryjv ^iciv sv 7o7s s^oc^B^^riffsit a^j 7tu§oi£^§tiGSffinof^ rxtsr 
ivrs§oiioiX<MS j^ sTntTtXonoiK^ts. 

Compofitionis, quae fecundum naturam eft, muta* 
tae morbi, quantum ad nexum , in luxationibus ac fub- 
luxationibus , herniis inteftinalibus et omentalibus. 
G A L. Ib. 

ij 'Avxyxooiov , i/rot ^^itv ?] 3^Xclfftv tj di^^gmffiy. moif r^v ^tocB^sfftv 
iv Tu> ^tKtg^^ocj ro avvsx^-s- , ^ [a^v pi^ts sx rclffsws rivos , V ^^ 
^Xxcts £K ^u^as y ySi ^tdfi^oiffts sx onwwiics yivsrotf TtQiA* 

VtJTOS, 

Necef- 



476 INDICATIO MVTA^HS SOLII)Ai- 

irita O priuatum, putri carne *) malaque intra folli- 
culurp collefta materie *) impletum eft. Omnes 
enim , quae exinde fluunt , indicationes ad folidi 
naturam vnice redire , quilibet facile perfpieit, cum' 
in iftis morborum cauffis rernouendis manus etme- 
dicina efficacior plus omni internorum medicamen- 
torum vfu valeat. Mixti magis funt , et de effe^u 
fluidorum in folida haud parum habent indicationes 
chirurgicae illae, quae nouatti deperditae aut cor- 
ruptae partis nutritionem , aiit 'circumducendi hu- 
niqris motum languidum e2^citandum|inuoluunt. So- 
lida quidem chirurgus vnit , fi vulnus aequat *), fra- 
€i:uram componit; nunquam autem vel fanguinis 
fluxum fiftet, nifi ipfius fanguinis grumus ora yafo- 
rum diffefta ciaudat > vel noiiam carnem genera- 

bit 

Neceffariam , aut ruptionetn, aut frafturam, aut 
erofionem efle illam conftitutionem) qua continumn 
foluitur; ruptio quidem ex tenlione quatfam; fraftura 
ex pondere, erofio autem ex mordente quadam condi- 
tione. G AX e n. Method. Med» XIII. 

Partis mors ex frigore magno. <»alen* De Cauff. 
Morb. 

Kciruyiu(.oc y^/ rt^tj^cuv , rtjs h o^u ffvvfx^^s- ^ioa^itjusvjff, 

Fraftura et caries, morbi funt continui offium foluti. 

GAL. Ib. 

hj) ^^reuv^^^&ets rZv y,ogiu^v Iv rots v^ffe^ffoc^x^eiv sXxtaiv. 

Augmentum partium in luxuriantibus putri carne vl- 
ceribus. G A L. D^ Differ. Morb. 
'H iTtl TtXiov ccvintfts. G AL. Ib. 

Melicerides, atheromata, fteatomata. gal. Ib, 

k^ Orocv /uei^Qv ro r^uv/uu , Trpoffocywyi] ruiv ^iSTwruv /uootiay, 

Si maius vuinus, adduftio diftantium partium. G ax. 
Ars Medica, 
V) *^lui^fiotyt;(TeT»f ro ffojuiov tWo 5(y5,w/i*. 

Obturabitur ofculum vaforum grumo fanguinis. gal. 
Mctbod. Med. V. 



INDICATIO MVTANS SOLIDA. 477 

bit »**) et cicatricem inducet, nifi vlcere puriore ejfe-^ 
ao, optimisque fuccis enutrita «). Pofletne artifex 
vlcus aridum , putri ^) carne plenum , eadem etiam ^ 
abfumpta ^) , replere et ad cicatricem ducere ^), nifi 
concurrat eorum vfus, quae fanguinis acredinem/) 
vlcerofam eluunt? Nullitumores, nifi quibus fer- 
rum medetur, externis auxiliis fanantur. Siue errim 
indolens tumor fit > moUisne, andurior, quant 
doquidem eius indoles ad humorum extra vafa erro- 
remeteorum, quamcunque demum , impuritatem 
reuertitur ^^ , fiue inflammatorius atque dolens ; m 

omni- 

tn} AvB^dff^s T^j- ffyvf^^wofi-, juiy r^s toiirtm axovos Vvuii.ts' h 

^i Ttiis Goc^y.u^iffi , xol^vjGiis Vot.cits I r/v. 

Soluta coiitinuitate , curae quidem finis, vnio; at 

.. Vcarnium glutinatio, curae eft complementum. gal. 

Ars Medica, 
n) *H Tjjs ixcrsws ruiisxno t^s luffstos rS ^W^t^v «f%J/y */tf«*5 f"^ 

(Ji,yiTS xol^ijB^vyo^l/i^^^Ti ffoi^Hio^fjv»! ^vvu^oa^ Tt^iv xocB^oi^oy ysvi^cK^» 

Curae ordo incipit a fordium expurgatione ; naiii 
nec giutinari , nec caro induci poteft ante , quaro pu- 
rum vlcus fiat. g al. Method